YAL00022 | Xamanismo | União Européia\nSalvarSalvar YAL00022 para ler mais tarde\nPierri O dono da figueira e a origem de Jesus.pdf\nAnimais - Legislacao Europeia - 2009/03 - Reg nº 201 - QUALI.PT\nQUADRO EUROPEU PARA A COMPETÊNCIA DIGITAL DE EDUCADORES\n4 2 Atividade Pedagogia de Projetos\nCE SL Financ RN2000 24jan\nLições de Direito Comunitário_Sumários desenvolvidos.pdf\nKami Watorikɨ thëri yamakɨnë Esta publicação sobre o xamanismo\nxapiri thëpë pihi kupë naha yanomami reúne uma série de\nkure yama thëã oni prarema. trabalhos realizados por meio\nWatorikɨ ha xapiri thëpë warohõ da parceria entre pesquisadores\nyaro, yama thëpë kohipë mapuu yanomami da aldeia Watorikɨ e\npihio yaro, kuë yaro hwei papeo assessores napë pë (não yanomami).\nyama sikɨ thaprarema. Neste livro, a escrita em língua\nyanomae é usada como uma\nWiti pei thëha hwei papeo yama forma de se olhar o xamanismo,\nsikɨ thaprarema tha? Witi thëha mas não apenas: os desenhos, o\nyama sikɨ thapranimi. Napë vídeo e o canto complementam\npëhaxë, Yanomae thëpë haxë esta constelação de trabalhos que\nyamakɨ kanasi thaamu pihioma abordam os conhecimentos, formas\nyaro yama sikɨ thaprarema, de expressão e relatos de experiências\nhiramatima yanomae thëpëha xamânicas apresentados aqui.\nyama thëã hirama maɨ pihio\nyaro hiramatima yano aha, O livro, destinado ao público\noxe thëpë pataɨ hëaɨwiha. Ai yanomami, busca captar a riqueza da\nYanomae thëpënë xapiri thë fala de seus xamãs e levá-las para o\npeximaɨ maowihi thëpë hamë, texto escrito, colocando à disposição\nyama thë taamaɨ pihio yaro. das pessoas letradas - alunos e\nex-alunos das escolas yanomami –\numa peça rica de sua literatura.\nXAPIRI THËÃ ONI\nPalavras escritas sobre os xamãs Yanomami\nW W W.H U T U K A R A.O R G\nW W W.S O C I OA M B I E N TA L.O R G\nA série Urihi anë thëpëã pouwi - Saberes da\nFloresta Yanomami, fruto da parceria entre a\nutukara e o A, tem por ob etivo valori ar e\nfortalecer os saberes e as línguas yanomami.\nDivulga estudos de pesquisadores yanomami\nsobre diversas áreas do conhecimento,\ntradicional ou não. Reúne também pesquisas\nreali adas em colabora ão com especialistas\nnapë pë (não-yanomami) e está aberta a outras\nparcerias institucionais e a di erentes ormatos. WÃRITIMA WATORIKƗ THËRIPËNË\nTHËPË XAPIRIAƗ KUA PËNAHA SIKƗ THAPRARIWIHI\nLivro sobre o conhecimento dos xamãs elaborado pelos\npes uisadores yanomami da aldeia de Watorikɨ\nXAPIRI THËA ONI Palavras escritas sobre os xamãs Yanomami\nVolume 1 da série\nXapiri thëã onixë, thëpë ũtupëxë, thëpë ã xapirixë thëpë xarirapuwi kupë aha Or ani a ão WÃHA WËATIMA SUMÁRIO\nor aniel ramari Yanomami e Ana aria A. achado\nWatorikɨ thëripë xapiriowinë xapiri thëã wëaɨwihi pëãha Xamãs entrevistados\nLourival Yanomami, Tenose Yanomami, Antônio Yanomami,\nManuel Yanomami, Dinarte Kawari Yanomami, Carlos Yanomami Thëã wëatima thë 7\nXapiri thëripë wãriwihi thëpë ãha Entrevistadores Apresentação 10\nor aniel ramari Yanomami, unior Wakari Yanomami, Nilson Yahanari Yanomami\nXapiri thëã oni prariwihi pë ãha ranscri ão\nor aniel ramari Yanomami, unior Wakari Yanomami, Nilson Yahanari Yanomami, ar uinho isino Yanomami, Thëpë hapa xapiripru kua pënaha thëã 14\nEhuana Yaira Yanomami, Larissa Yanomami Dinarte a hapa xapiripruwi e thëã 17\nXapiri thëã xaariprariwihi thëpë ãha Revisão Tenose a hapa xapiri pruu pihio tëhë yãkoana a thaprarema 23\nor aniel ramari Yanomami, unior Wakari Yanomami, Nilson Yahanari Yanomami, huana Yaira Yanomami,\nEdmar Tokorino Yanomami, Marquinho Misino Yanomami, Ana Maria A. Machado, Larissa Yanomami, anuel h ka horanomahi yami xapiripënɨ a auprariwi thëã\nSalomé Ohotei Yanomami, Guiomar Kopenawa Yanomami, Denise Kopenawa Yanomami,\nEudes Koyorino Yanomami, Tuíra Kopenawa Yanomami, Dário Vitório Kopenawa Yanomami, Bruce Albert, Helder Perri\nXapiripë ũtupë uëmaɨwi wãaha Desenhista Xapiripë kua pënaha 38\noseca okahesi oroaunahikɨ thëri Yanomami Thuëyoma e thëã 41\nNapënë wãritima pë pairipraɨwi wãaha Assessoria Yãwariyoma e thëã 42\nAna Maria A. Machado\nrodu ão editorial Marcos Wesley de Oliveira\nOmamari e thëã 45\nro eto r co, capa e editora ão Sylvia Monteiro Ruërikari e thëã 46\nrodu ão r ca arcia i norini rodu ão r ca\nImpressão e acabamento lyon ndústria r ca othokari e thëã\nXamariwë e thëã 50\nWarëri e thëã 53\nYaweresi e thëã 54\nYãpimar e thëã\nDados Internacionais de Catalogação na Publicação (CIP) Poripoririwë e thëã 58\napiri thëã oni alavras escritas sobre os xamãs Yanomami or ani a ão\nPaxoriwë e thëã 61\nor aniel ramari Yanomami e Ana aria A. achado . ão aulo Hehuriwë e thëã 65\nnstituto ocioambiental oa ista, utukara Associa ão\nYanomami, . rie rihi anë thëpëã pouwi saberes da oresta karɨmari e thëã\nInclui DVD e CD. Urihi xi wãriwi thëã 70\n1. Índios da América do Sul 2. Índios Yanomami - Cultura 3. Índios\nYanomami - Entrevistas 4. Índios Yanomami - Religião e mitologia 5. rihi anɨ ai pëaɨwi thëã oni\namanismo . ramari, or aniel. . achado, Ana aria A. . tulo\nPalavras escritas sobre os xamãs Yanomami. IV. Série. apiripë mao tëhë yamakɨ xiwãrirayuwi thëã\nÍndices para catálogo sistemático: Thëpë ũtupë pëãha wëaɨwi Legendas dos desenhos 92\n. amanismo Yanomami ovos ind enas ultura Am rica do ul .\nTHËÃ WËATIMA THË\nor a i ra ari a o a i\nAwei, kami Watorikɨ thëri yamakɨnë, xapiri thëpë pihi kupë naha kure yama thëã oni\nprarema. Watorikɨ ha xapiri thëpë warohõ yaro, yama thëpë kohipë mapuu pihio yaro, kuë yaro\nhwei papeo yama sɨkɨ thaprarema.\nAwei, wãriwi yama thë thaɨ pihio tëhë, thë kuo tëhë A thëri napë axë, Yanomae\nyamakɨ xë, yamakɨ nõa thayoma, urihi anë aipëaɨwi thëãha, napë pënë a a i a\nthëãha kahiraɨwihiha, yamakɨ nõa hapa thayoma, ɨhɨ tëhë or aniel xë Ana aria A thëxë\nkupë pihi kuma “a i a o a a akɨ a iri i i k a ak r a o a t t a rari t\nt to io ɨnaha or aniel pihi kuuha kuikɨnë, thë wapaɨ kukema. hɨ tëhë a xapiri pataowi\nor anielnë a wãri xoaoma, urihi axi wãri kuapë naha kure thëãha.\nthë kuo tëhë, xapiri thëpë thouhama, Watorikɨha. avi Kopenawanɨ yanomae thëpë\nxapirimuwihi pihi hapa kuma, ɨhɨ xapirimuwi thëha pihi kuu tëhë, utukara axë, A axë, nstituto\nculo axë, xapiri thëpë kõkamuwi thëã xariramahe, yanomae thëpë urihipëka kutarenaha\nthëpë nakaa tharema, ɨhɨ thëpëha nakarɨnë, Watorikɨ ha thëpë ithomarema. hɨ xapiri thëpë\nithorayuwi, thëpë thouhaɨ tëhë, yamakɨ pihi kuma a iri t i ik i a at o i\nrari t a at t t a rari t a at ka ikɨ t i t t to i at ” kami\nyanomae yamakɨ xë, A thëripëxë, utukara thëri pëxë yamakɨ pihi kuma, ɨhɨ yamakɨ pihi kuu\ntëhë, xapiri yama thëpë tupë pree thama. hɨ xapiri yama thëpë tupëha thaprarɨnë, arcos\nWesleynë, or aniel xë, u ra xë kupë hiramama, xapiri thëpë tupë thaɨwi thëha, a\nthapraɨwi thëha, ɨhɨ kupë hiramaɨ tëhë, utukaraha kupë hirama ma. hɨ tëhë porokotae xapiri\nthëpë tupë thaprapurema.\nhɨ xapiri thëpë tupëha thaprapurunë, waiha Watorikɨha yamakɨ h reamu xoaoma,\nyamakɨ noa thayuha, professores yanomae thëpëxë, t a a pëxë, pata\nthëpëxë, ɨhɨ yamakɨ nõa thayu tëhë, Ana aria A thëri a pairioma, yamakɨ pairipraɨwi.\nhɨ yamakɨ hereamu tëhë, ai hiya yanomae yama thëpë yai prarema, xapiri thëpë wãriwihi.\nhuana axë, Nilson axë, unior axë, or aniel a kuohikioma, xapiri thëã onimaɨwi, ɨhɨ maprariowi, maa a pata kerayuwi. Xapiri thëpë yai maprario tëhë, xapiri pë hixiorayu tëhë,\npënɨ pesquisa thë hapa wapamahe. Kuë yaro yanomae xapiri yama thëpë wãri xoaoma, komi yamakɨ maprario, napë pëxë, yanomae yamakɨxë, ɨhɨ yamakɨ komi nomarayu tëhë, ai\nthëpë xapiri pruu kua pënaha kure thëã ha, urihixi wãri kuapënaha kure thëãha. hɨ yamakɨ hëpruu kõtaimi.\nxapiri yama thëpë wãri tëhë, yama thëpë kahikɨã toama amoahipënë, yama thëpë Witi pii thëha hwei papeo yama sɨkɨ thaprarema tha? Witi thëha yama sɨkɨ thapranimi.\ntupë thama, xapiri thëpë ã hwaɨ tëhë. naha yama thë thaaha huraprarɨnë, ɨhɨ tëhë Napë pëhaxë, Yanomae thëpë haxë yamakɨ kanasi thaamu pihioma yaro yama sɨkɨ thaprarema,\npapeo sipëha yama e thëã onimaɨ xoaoma. apeo sɨkɨha yama thëã oniaha huraprarɨnë, professores yanomae thë pëha yama thëã hirama maɨ pihio yaro o a aha, oxe thëpë pataɨ\nwakahusipëha xapiri yama thëã titia xoakema, o to t ra ha wakahusipë kuowiha. hëaɨwiha. Ai Yanomae thëpënë xapiri thë peximaɨ maowihi thëpë hamë, yama thë taamaɨ\nhɨ wakahusipëha yama thëã titiaha huraakɨnë, thë kuo tëhë Ana arianë pihio yaro.\nwamarekɨ nakarema oa ista hamë, hapë naha yamakɨ kutaoma or aniel axë, Awei, xapiri thë kaki thë yai totihi mahi yaro, witi pei thëha xapiri thë totihi tha?\nar uinho axë, Nilson axë, arissa axë, huana axë ɨnaha yamakɨ kutaoma. hɨ oa Kami yamakɨnë pata pënë xapiri thë pou xoaoma yarohe, pata thëpë rãamu tëhë thëpënë\nvista hamë yamakɨ huu tëhë, xapiri yama thëã totihaɨ kõoma. hɨ yama thëã totihama yaxuyu xoaoma, kuë yaro hwei tëhë yama thë pouhëa xoa. apiri thë kakii thë yai totihi mahi,\nmaki yama thëã totihia mahi pranimi. Kuë yaro Watorikɨha yamakɨ kõaha kopanë, xapiri yanomae yamakɨ rãamu tëhë yamakɨ haromayuwi thë kutaenë.\nyama thëã xariraɨ kõoma, thëã kohipë mahi maki yama thëã tɨranimi, yama thë wapaɨhe Awei, hwei papeo sɨkɨha axë, axë kupe kua, aha xapiri thëpë xapirimuwi\nyatiama. hɨ xapiri yama thëã wapaɨhe yatioma yaro, thë tëhë yama thëã yaiha thëã kua, aha xapiri thëpë xapirimuwi thëpë tupe kua, ɨhɨ thëpë tupëha avi\nxaari prarɨnë, yama thëã yai haikiarema. Kopenawanɨ, xapiri thëpë kuapë naha kure thëã wëaɨwi thëã kua. ha avi Kopenawa\nWatoriki therixë, Andr Yanomami issão atrimani thëri xë, evi Yanomami Novo emini\nwei papeo sɨkɨkakii wãritima yamakɨnë xapiri yama thëpë kahikɨã toaɨwi yama thëpë thërixë pëã kua, pë xapirimuwi. Xapiri thëpë kokamu tëhë, napë Marcos Wesley ISA thëri anë\nkahikɨa oniprarema. wei papeo sɨkɨkakiiha xapiri nikere thëã kua. thëpëã pree toaɨwi.\nHapa thëã kuopëha xapiri thëpë xapiri pruu tëhë thëpë kuapë naha kure thëã kua. avi Kopenawa eha yamakɨ xitopraru, kamanë xapirimuwi thë thaɨ yaro, komi yanomae\nhëpë h ka horaɨhe tëhë thëpë iaimi, thëpënë õhotaaɨ, yakõanapënë thëpë nomaopru mahi, urihi pë hamë, kuë yaro hwei yama thëã thaɨ tëhë, xapiri thëãha yamakɨ yai pairiprarema\nurihi ha thëpënë aipëaɨ, thëpë miproimi. naha hapa xapiri thëãha thëã kua. Watorikɨ thëri pë ha yamakɨ xitopraru, xapiri thë kuo tëhë wamarekɨ kohipë pairiprarema\nAi thëã kõoha, xapiri thëpëha xapiripë kõo kuapë naha kure thëã wëaɨwihi thëã kua. yarohe A thëripë pë ha xë, utukara thëripë ha xë, yamakɨ xi pre topraru, xapiri yama thëã\nThuëyomapë kõo kuapë naha, Xamaripë kõo kuapë naha kure thëã wëamahe, xapiripënë thaɨ tëhë yamakɨ pairiprarema yarohe, arcos a xë, eto icardo xë xapiri thëã kuowi papeo\nkutaopë naha kure pëãha wëama makihi pëãha wãroho kuaimi, tarohamë thëã yai wëama sɨkɨ ha yamakɨ pairiprarema, papeo sɨkɨ kuprowi icente Alberna anë xapiri papeo sɨkɨ ha\nyarohe. Komi xapiri yama pëãha thaɨ tëhë, pëãha maproimi pëãha wãroho mahi yaro, kuë yamakɨ pairiprarema, ruce Albert axë, elder erri erreira axë, xapiri thëã thamapu pihima.\nyaro hãthoho xapiri yamapëãha xirõ yaiprarema.\nHurapropë thëãha, urihixi wãri kuapë naha kure thëã kua. Xapiri thëpë maprario\ntëhë urihixi wãrirayuwi, thë rayuwi, mau u hwarayuwi, yari a pata kuprariowi, porimoxi\nAPRESENTAÇÃO desenvolvido por meio de uma combina ão produtiva entre ravadores, alas dos xamãs,\ncomputadores e papéis preenchidos por palavras yanomami. Os jovens pesquisadores do\na aria a a o\nWatorikɨ entrevistaram seis xamãs, a partir de roteiros de per untas elaborados por eles, em\nsta publica ão sobre o xamanismo yanomami reúne uma s rie de trabalhos reali ados se uida iniciaram o o rduo exerc cio de edi ão e corre ão dos textos a ui apresentados.\npor meio da parceria entre pes uisadores yanomami da aldeia Watorikɨ e assessores napëpë. Ao lon o do percurso de produ ão desta publica ão, tr s dos pes uisadores\nNeste livro a escrita em l n ua yanomae usada como uma orma de se olhar o xamanismo, mas envolvidos neste trabalho passaram pela inicia ão xam nica, evento sin ular ue contribuiu\nnão apenas os desenhos, o v deo e os cantos complementam esta constela ão de trabalhos para o enri uecimento das discussões sobre xamanismo durante o processo de elabora ão\nque abordam os conhecimentos, formas de expressão e relatos de experiências xamânicas deste material. ais do ue um im em si mesmo, o processo de produ ão desta publica ão\napresentados aqui. oi um rico momento de orma ão para os Yanomami envolvidos, tanto por incentivar\nO livro, destinado ao público yanomami, busca captar a ri ue a da ala de seus xamãs e conversas e discussões sobre xamanismo nos contornos de todo o ambiente em ue\nlev las para o texto escrito, colocando disposi ão das pessoas letradas alunos e ex alunos trabalhamos, como também por ter contribuído em processos formativos de pesquisadores\ndas escolas yanomami uma pe a rica de sua literatura. retendemos contribuir assim para o e cineastas yanomami.\nortalecimento da escrita em l n ua materna, por meio da circula ão destes livros nas aldeias e\nde seu uso como material paradid tico nas escolas ind enas. ara al m do material escrito, esta A primeira parte do livro - a a a iri r i A inicia ão xam nica apresenta\npublica ão busca tamb m responder demanda atual dos yanomami por materiais audiovisuais textos escritos a partir de entrevistas eitas com os xamãs inarte, enose e anuel, ue\ncomo os s e s, visto ue aparelhos eletr nicos se tornam cada ve mais presentes no relatam seus percursos e experi ncias durante a inicia ão xam nica. stes tr s xamãs relatam\ncotidiano das aldeias yanomami. suas primeiras visões dos a iri , percep ões on ricas, idas oresta em ue viam os animais\nas não se restrin e a o ob etivo do trabalho a intensi ca ão do contato com os napëpë agirem como os a iri . Na entrevista eita com inarte, este nos conta sobre o medo ue\ncertamente era mudan as si ni cativas e desa adoras para os Yanomami. Nesse cen rio, a sentiu durante sua inicia ão xam nica e as re ras de proibi ão se uidas enose nos ala\nprodu ão de materiais ar sticos e liter rios pode ser vista como uma orma positiva de utili a ão sobre seu dese o e busca por se tornar xamã, en uanto anuel relata sua voca ão xam nica e\nde meios de expressão e comunica ão advindos do contato. endo assim, esta uma contribui ão suas visões dos a iri vivenciadas desde a in ncia, sua contribui ão na orma ão de seu lho\nue embora sin ela tem tamb m o sentido de contribuir para a divul a ão e ortalecimento do como xamã, relatos de visões e experi ncias de a ões de al uns a iri .\nxamanismo entre os yanomami. Apesar da vivacidade do xamanismo na aldeia do Watorikɨ, a alta A segunda parte do livro, a iri k a a a (Como são os espíritos) é dedicada à\nde continuidade na orma ão de novos xamãs em outras re iões da erra nd ena Yanomami, descri ão de al uns a iri que foram citados pelos xamãs Lourival e Antônio durante as\nsem dúvida uma amea a para sua continuidade. entrevistas eitas pelos ovens pes uisadores. Apesar de existir um número talve in nd vel\nA produ ão deste livro se deu entre os anos de e , em o cinas reali adas de a iri , os tre e ue são descritos a ui neste livro oram a ueles ue os pes uisadores\nna sede do A e da utukara em oa ista, e tamb m na aldeia Watorikɨ. O trabalho oi yanomami escolheram em suas perguntas direcionadas aos xamãs, ou mesmo aqueles\nNapëpë estran eiros, pessoas não yanomami, rancos. sp ritos auxiliares do xamã pë mor ema de número indicando o plural\nsobre os quais os próprios xamãs quiseram espontaneamente falar. Os textos descrevem as 2003 para expor seu trabalho na mostra a o a i irit a or t, na unda ão artier, em\ncaracter sticas dos a iri , por ve es relatam o local de onde v m, a orma como che am at os aris e na exibi ão i toir oir, reali ada pela mesma unda ão em .\nxamãs, suas a ões, suas armas, ormas de cura ou destrui ão ue são particulares a cada a iri. O lme tamb m apresentado a ui, ri i aro a a uradores da terra oresta a\nNa parte nal do livro, ri i a ɨ ai aɨ i t o i As palavras sobre a trans orma ão da obra de outro talentoso yanomami or aniel ramari, um dos primeiros cineastas yanomami ue\nterra oresta são apresentadas entrevistas com os xamãs ourival e Ant nio, cu a mensa em de neste lme capta com sensibilidade os detalhes de movimentos e cantos xam nicos, a partir de\nundo a necessidade da a ão dos xamãs atrav s dos a iri , como orma de dar continuidade um olhar atento e familiar ao xamanismo, apresentando neste DVD os dois encontros de xamãs\nao equilíbrio do mundo. Lourival nos fala sobre o envelhecimento e desaparecimento de alguns reali ados na aldeia Watorikɨ em e . O m rito do trabalho de or aniel se ue tamb m\na iri , como Në ropeyoma, respons vel pela ertilidade da terra e a conse uente escasse pela sua curiosidade e busca incessante por apreender a fundo o conhecimento yanomami, fato\nde alimentos gerada por sua ausência. Os dois xamãs nos falam também de prenúncios de imprescind vel tanto para a reali a ão de seu lme, uanto desta publica ão em seu con unto.\ncaos uturo e retornos de epis dios de desordem caracter sticos dos tempos m ticos secas O resultado do trabalho cuidadoso de rava ão de cantos xam nicos, eita por\nextremas, chegada do espírito Titikɨkɨ ue condenar a humanidade escuridão eterna Marcos Wesley de Oliveira, que há 16 anos trabalha junto aos Yanomami, com os quais mantém\ngrandes enchentes causadas pelo irrompimento do olho d’água do mundo, quando os xamãs uma lon a ami ade e um amplo conhecimento de sua cultura. O apresenta os cantos dos\nnão conse uirem mais se ur lo destrui ão de casas e orestas causadas pelo a iri do vento a iri entoados atrav s dos xamãs uma complexa combina ão de onomatopeias, descri ões\nda tempestade a conversão de humanos em animais, como advindo em tempos primevos. de paisa ens e seres do universo xam nico, somadas s narrativas de perse ui ões ou batalhas\nn m, o prenúncio do caos a ocorrer como conse u ncia da morte e desaparecimento xamânicas.\ndos xamãs, ue cumprem ho e a tare a de manter o e uil brio do mundo. or m, todos n s\nmorreremos napëpë e yanomami, em um m sem volta, pois não iremos aparecer novamente. ostar amos por m de a radecer a ui ao avi Kopenawa ue, por meio de sua enorme\nÉ com essa forte mensagem que o livro termina, como um recado que serve também para as dedica ão a seu povo, contribui para o desenvolvimento deste pro eto na erra nd ena Yanomami\npr ximas era ões yanomami, os uais precisam saber dar continuidade ao xamanismo como e muito mais, sempre tendo o xamanismo como orma de olhar o mundo a toda a comunidade do\norma de dar continuidade a si mesmos. Watorikɨ, pelo apoio ao lon o de todo o trabalho e uipe lo stica e administrativa do A de oa\nista e da uturaka, sem os uais não teriam acontecido todas as o cinas ao arcos Wesley e\nTão rico quanto os textos aqui escritos, são os belíssimos desenhos apresentados no eto icardo por terem possibilitado a publica ão deste material ao icente Alberna pelo apoio\nlivro, de autoria do talentoso artista oseca Yanomami. ilho de um rande xamã alecido, ao elder erri erreira e ruce Albert pelas orienta ões, su estões e coment rios perspica es,\noseca tem como inspira ão para sua arte o conhecimento ue obteve na in ncia, assim como ue oram undamentais ao lon o da constru ão deste trabalho.\no con nuo contato ue mant m com o xamanismo em sua aldeia. esde a d cada de ele\nprodu desenhos ue tem como tema o universo cosmol ico yanomami cenas de hist rias, Nota sobre ortografia: A orto ra a usada neste livro não est padroni ada em sua totalidade, muitas ve es se encontrar uma\nmesma palavra escrita de duas ormas di erentes, se a por sua ra a ex a ɨ a ou pela orma como se mentada ex i\nsitua ões ou seres mitol icos e xam nicos, apresentados de orma detalhista, criativa e ri r i ri r . ssa di eren a re ete tanto a hist ria e a diversidade dialetal interna das comunidades yanomami neste caso\nem particular, da aldeia do emini , como tamb m a liberdade com ue os Yanomami t m se apropriado da erramenta da escrita.\ntalentosa. O trabalho de oseca anhou maior visibilidade uando o artista oi convidado em Neste caso, a alta de padroni a ão ou conven ão estabelecida não um problema ou obst culo para a compreensão do texto.\nTHËPË HAPA XAPIRIPRU\nKUA PËNAHA THËÃ\nDINARTE A HAPA XAPIRIPRUWI E THËÃ\nWa xapiriamaɨhe tëhë, wa hũka horaɨ he tëhë, wa totihoma tha?\napa mahio tëhë thëpë hoximi mahi thare, thë yai hoximi mahi, h kakɨ nini mahi maki,\nkami yanɨ ya thë wapaɨhe yatio xoaoma, yãkõana pë yai hoximi mahi, hapa komio tëhë yãkõana\npë yai hoximi mahi thare apa mahio tëhë yãkõana pë yai wai hoximi mahi, thëpë nomãa\npramaɨ mahi thare.\nƗhɨ tëhë waxi hariproma, wa pihi yanɨkɨoma, wa ɨk̃ ɨ praroma, ɨnaha wa kuama tha?\nKami yaxi yai hariproma ya kɨ praroma a ɨ o aa kora ” ya pihi kuma\nmaki, xapiri ya pë yai tapraɨ pihio yaro, yahe yatioma.\nYanomae thëpë taamunë kiriama thã?\nYãkõana a waiha yano a pata kaki a yai marayu, yanomae thëpë marayu, hutukara a pata\nyatoto prario, ɨnaha thëpë kuaɨ thare. apa mahi ya aumaɨhe tëhë, ya yai ianimi, mori ya kahikɨ\nkãe he rayoma, ya thaɨkõwihi he tëhë, weyate naxi yahi u xirõ koarema, eha raxi thëwei, ɨhɨ\nmaki naxi yahi upëkoaɨ maki, yanë aipëama, ɨnaha yakuaɨ kupere.\nWa tamoiminë kiriama tha?\nYa tamoimi në kiriama ɨhɨ naxihi upë wai mahi yaro, ɨhɨ ya xapiripru hikia yaro, ɨhɨ naxi hi\nupë pree yai wai mahi thare, yãkõanapë waiha thëpë hoximi mahi thare.\nYãkõana pë wai hoximi mahi tha?\në wai hoximi yãkõana pë wai totihiimi mahi, hapa a xapiri pru tëhë, pë xirõ wai hoximi\nmahi, hapa ya xapiri pru tëhë, pë xirõ wai hoximaokupëre, mori thë xirõ hoximaoma.\nWa thahu ruuhe tëhë, thë totihia he tɨkë prarioma tha? wa yai ianimi tha? Yano hamë wa xirõ kuotima tha?\norokotae thë ha thëpë totihi pruu thare, thë hoximihe rapeimi. Yano a xirõha ya xirõ pɨrɨotima.\nƗhɨ wa hũka horaɨ he tëhë, wamotima wa thëpë wama tha? Rãkama thoku xirõha wapɨrɨotima tha?\nYa h ka horaɨ he tëhë, wamotima ya thëpë yai wanimi, mori ya thëpëwei xirõ wama, ãkama thoku xirõha ya pɨrɨotinimi, ya xirõ amoamotima xapiri pata thëpënɨ amoa pëã\neharaxi ya thë xirõ koama, yaro ya pata nikere wanimi, naxihi yahi u xirõ koama. hiraa kiwihi ya pëã xirõ uë matima.\nMau wa upë koama tha? wa yãrɨmoma tha? Wa ĩriamonimi tha?\nMau upë kaki wa u koari tëhë, wa hoximaprario yaro, xapiri pënë wa peximaimihe! wa Ya ir amonimi.\nyãrɨmorayu tëhë thë pree hoximi yaro, yamakɨ xapiri pruwi yamakɨ yãrɨmoimi, yutuha huraɨ\nahetuhe tëhë, mau uha tukɨnë mau u yopinë yamakɨ xirõ yãrɨmu, yopi unë. Witi thëha wa ĩriamonimi tha?\nYa riamu tëhë, pë mirekopë kahothoprario tëhë, ya nomarayu yaro.\nWa aka amixinimi tha? wa u koaimimaki?\nnaha wa thaa maɨhe tëhë, mau wa u peximaimi, mau u koamu hoximi yaro. Kuë yaro thëpë xapiriowi thëpënë wa wasu hetëhë, wãa huoma tha?\npa xapiri pata thëpënë ya wasu hetëhë yãa huoma, ya riamonimi, xapiri thëpënë ware\nMau sãi uha wa yãrɨmu tëhë, wɨnaha wa kuama tha? wasu hetëhë ya hunimi, ya riamonimi, a iri a rario ”, pata thëpënë ware noa\nau sãi uha ya yãrɨmu tëhë, thëpë mori yai waximipramaɨ thare, peheti thëpë mori yai thamahe.\nnomamaɨ, thëpë pata sãi yõaɨnɨ kiriaɨ thare, kami yanë ya thë taaɨ hikioma, mau unë thëpë mori\nwaximipramaɨ thare. Yaro wa pë wanimi tha?\nYaro ya pë wanimi, pata thëpënë thëpë waɨ wasuma yarohe, yaro wa wari tëhë, i i\nUrihi hamë wa ramahuma tha? a ot a io thëpë kuma yaro.\nha ya h ka horaɨ he tëhë, ya hurapraɨ ahetuhe tëhë, ya xirõ ramahuma, ya ramahuma\nmaki, urihiha ya kãe xapiri a taema, yãkõana a horaɨ xoaohe tëhë, pata thëpënɨ wa humaɨwihi Wa ĩkari hunimi tha?\nthë kuaimi. Ya kari hunimi, ya imikɨha pakitaikɨnɨ ya xirõ huma.\nWitipei thëha tha? Ɨnaha thëpë thaamaɨwihi, a hura praɨ xoa hetëhë, thëpë totihi tha?\napiri ya pë mirekopë naha, hõri puu yaro. naha wa thaama makihi, waha hura prarɨhenë, totihi wa kua kõprario, ɨhɨ tëhë wa iaɨ, wa\nriamukõo. hɨ tëhë wa totihia kõprario, wauku marõha totihiaha koparɨnë, wa riamu kõo, wa\n“Xapiripë mirekopë hëtɨtɨrario”, thëpë kuma tha? ramahu kõo, ɨnaha wa kuaɨ kõo.\nɨ kari a ra ra t a iri ir ko karo o rario thëpë kuma yaro.\nƗhɨ tëhë, yaro wapë waɨ kõo, wa rama huu kõo wa kuaɨ kupere?\nKuë yaro wa kirima tha? hɨ tëhë rama a xoarayu, yaro pëha thëpë rërëmaɨ kõo, ɨnaha thëpë thaahe kë pramaɨ kõo.\nKuë yaro ya kiri kupëre, tire hamë kami yanë ya thë taanimi, tirehamë thë taaɨ naha wãri\npomayarohe. Hapa urihi hamë wa huu tëhë, wanë aipëaɨ tëhë wɨnaha wa kuama tha?\nrihiha ya xapiri protayu tëhë, kami ya kaki urihiha x u yahi tharema.\nAi wamotima wa thëkɨ wãrõhõ waimimaki, wa ohinimi tha?\nAi wamotima ya thëkɨ wãrõhõ waiimimaki, ya ohinimi. Wɨnaha xapiri pë kuama tha? wa thë naha hathoaɨ tëhë, wa xapiri pruu kupere?\nYa thë hathoaɨ tëhë, x uhi pata aeremoa naha kirihirɨnë, ɨhɨ tëhë ya xapiri proma, ya\nPɨtɨ kure naha wa kuoma tha? puruama urihiha. Ya xapiri pruu tëhë, ɨnaha ya kuaɨ kupere.\nɨ kure naha pii ya kuo hikio kupëre ɨhɨ yãkõananɨ ya pɨ oma.\nTENOSE A HAPA XAPIRI PRUU PIHIO TËHË\nYÃKOANA A THAPRAREMA\nnaha thë kua, kami hapa ya pihi kuu parɨoma, hõrõma a mao tëhë, kama xapiripë\npapeosipë pree mao tëhë, thë totihiproimi, ɨhɨ wa sikɨ ha tënɨ, në wãri wa pëãha onimaɨ. Napë\npënë r at rio pë thaɨka kuaɨwihi naha, ɨnaha wa thë thaathamaɨwi, waha nomaha mahirɨnë,\nɨhɨ tëhë, wa thë yai taari. hɨ tëhë, ai wa thë në wãri taariha, ɨhɨ tëhë xapiri a yai ithuu xoaki, aha\nithorɨnɨ ɨiɨ ɨhɨ tëhë thë taaɨkõ. hëha taarɨnɨ, thë taaha totihiarɨnɨ, ɨhɨ tëhë ki a ai t oa\nat a a pihi kurayu. hɨ sikɨ taaɨkõ, sikɨ taariwiha, ɨhɨ tëhë thënë yai wãriha xaaripramarɨnɨ, ɨhɨ\ntëhë thë napë kãe ikua xaaria xoaki. i t kakii a a t ai a t a rarɨ ɨ ɨ t a at\nai taaɨ arɨo , thëpë kuu.\nYãkoana pë mao tëhë, yãkoana yama a koaɨ mao tëhë, thëpë pihi thamaɨ. a a\na a iri ii iki aro , kami ya pihi kuma ɨ a a ka i a a t t aɨ i io a io\na a a iri ii iki aro ka i ai a oa a ir k r i io a io ɨ a a a k o ao\nt ɨ a a a k a t a a ri ai t ɨt a ri i ai r a ɨt\na ri ora ɨ a a t k aro ɨ ɨ t a i i k a a o a ikɨ a t rɨ at\no i aɨ a aɨ i io , ya pihi kuma. hɨ tëhë ya pihi xaari prario tëhë, a to t o ya pihi\nkuwi thë kuoma, thëha kuikɨnɨ, hwae a xapiri mii hiki yaro, ɨhɨ tëhë kami yãmi ya xirõ xapiri\npruu pihio nõhõ, pata thëpë pairio hikioma, maki thëpë kahikɨ komi hiki yaro, kami yanɨ, ɨhɨ\nei pata e thëkakii, ɨhɨ ya thë xirõ tëa nohõrema, ya thë tërema yaro, ɨhɨ thëha yaxi topraru\nxoaoma, ɨhɨ e thë yai totihio nõa, t i ita ya pihi kuma, ya pihi kuuwinë, hwei ɨhɨ ya\nthë thaɨ xoaoma. Ya thëha thaprarɨnɨ, ɨhɨ tëhë thë totihioma, a ta a kakii ata t ɨ\na ai i io oao a ɨ ɨt ar i ikɨ ai ira aɨ arɨo a ɨ a a a t t aɨ thëpë\nkuu, thëpë imikɨ hiramaɨhe, thëpë yãɨkaɨhe tëhë, ɨhɨ tëhë ya thë taa huruma, ɨhɨ tëhë ya pihi\nmoyãmëahuru tëhë, ya pihi hõmoha huruma, ya thë yai totihiha taarɨnɨ, xapiri pëã waotaɨ\nxoao huruma, ɨhɨ tëhë xapiri pë ithuu waoto, ɨhɨ tëhë wa yai nomarayu tëhë, xapiri a ithopraa\nwaotoki, ɨnaha thë kua.\napa yami ya pihi kuma, ɨnaha hapa yami ya pihi kuu hikioma yaro, hwei ɨhɨ ya thë tëa hëpë kunimi, kami yami ya pihi xirõ kuma. Ai xapiri thëpëã hwanimi, i i ka o aka kii\nxoarema. Ya pihi kuuhakë mao kunaha, ya thë poimi, ɨ a a ata t ai a iri r a a i aɨ a ka oraɨ i io a iri a i aɨ t a Ware noa thanimihe.\nt ai k a a ya pihi kuma, ya mio tëhë ya pihi kuma, ya marii tëhë ya pihi kuma\nɨ ɨ it to io ɨ ɨ a t t ri t t to o ya pihi kuma. hɨ ya miakõkiwiha, Kaho yami wa pihi xirõ kuma tha?\nɨnaha ya mariha ya pihi kuma. it ai to io oa ɨ ɨ a ari ota ya pihi Kami yami ya pihi xirõ kua hikirayuwi tëhë, thë noa xirõ waxukemahe, ai thëha yãa hwaɨ\nkuma, ɨhɨ xapiri pë kuo hikio noa. hɨ pë kuo noa yaro, ɨhɨ tëhë yãkõana ya yaiha thaprarɨnë, tëhë ko a a i aɨ a ar ka oraɨ i io t a a a iria t rario ya kuuha,\nɨhɨ tëhë k a aa at taar a k aro ɨ ɨ t to i a a i toa oara o a a i “a i ka o a i i ai a t a ra or ɨ ɨt ro o a t a rari orokota a k\nri i a a t , ya pihi kuma. ɨ ɨ i at i aɨ yãkõana ya pë taaɨ t a rarii a ai a a a aikiari a ai a a ka oraɨ k o . apeo sipë haikiaɨka kuaɨwihi\ntëhë, ya pihi kuma, k a a a t a raɨ i io a ka ra i io ɨ ɨ a t a rarii t naha, ai yayowa sikɨ tëa kõri, ɨhɨ kure naha thë kuë.\na a iria t o rario ya pihi kuma yaro, ya thë tëa xoarema, ya pihi kuu mao kunaha ya\nthë poimi, pata e thë yai yaro, ya e thë tema. ata t t koaɨ oao i i t k ta Ɨhɨ wa pihi xaariprarioha, wɨnaha wa pihi kuma tha?\nɨ ɨ ri i a a t k a a a taaɨ t ya pihi kuma. ɨ k ta k a a a hɨ tëhë ya pihi xariru xoaoha ya pihi kuma, t to io i r a a a a\nt a rari t a ka ora ra t t to i t ya pihi kutima, ɨhɨ ya pihi kuuwi, aro aɨ t , ya pihi kuma, ihuru yapë nëhë yaxu tëhë thë totihi, kuë yaro, ɨhɨ thë yai totihi\nɨhɨ tëhë ya thaɨ xoaoma. Ai thëpënë ware noa thanimihe, ka o a koa a a oraa aɨ hikioma, ɨhɨ tëhë xapiri ya pë wãisipë taa huruma. Ai thëpënë thë nõa waxuheha, i akaki\nthëpë kunimi, kami yami ya pihi xirõ kuma, ya pihi kuwi, ɨhɨ thë hikio. Ya pihi kuuhakë piyëku a ai a t rɨ ɨ ɨ t ka o a i r ai aro a ɨ ɨ t to io i t iki ai t k a\nkunaha, ai ya thë thaɨ piyëku waotaɨ, pata e thë yaiha, pata thëpënë thë yaika ponihi, ya e thë ra k ai i ɨ ɨ ori t ir ikio ar a t aɨ oao a\nxirõ peximaɨ paxioma yaro, kuë yaro ɨhɨ ya thë xirõ thaahiki prarema, kuë yaro ya thë pou xoa,\nya thë raaimi. Wa hũka horaɨhe tëhë, xapiri wa pë wãrõhõ taa xoarema tha?\nhɨ maki ya h ka hapa horaɨheha, xapiri yapë wãrõhõ tapraɨ xoao taonimi, wã sia, mori\nKaho wanë xapiri wa thë nakarema tha? Ai xapiri thëpëha “wamare hũka horari” wa kuma tha? kama thëpë naa nahi pëhamë thë xirõ hapa taamaɨ parɨohe, ɨhɨ thë taamaɨwihi iiii iiiii iiiii iiiii\nAi thëpëha ya kunimi, kami yami ya pihi kuwi, ai xapiri thëha yãa xirõ hwama k a a kaho riha pë pairia parɨkiihe, ɨnaha thëpë xirõ thaɨ parɨohe.\na i aɨ a ar ka oraɨ i io t a ya kuma, kuë yaro, ɨhɨ tëhë ware noa thama “wa\nt i aɨ t k a a a t a rari ka o a i i t a ra ora a o a a ka ir oraɨ Xapiri pë hapa tapraɨ tëhë,wɨnaha pë taamu kuë tha?\ni io i a a ai ka o a i i ai a t a ra orɨ ɨ ɨ t a it aki ɨ ɨ a t aɨ i t k a , apiri yapë hapa mahi tapraɨ pihio tëhë, yaha utitiprarɨnë, ɨhɨ tëhë xapiri yapë\nware nõa thaɨ xoaoma. taaparɨarema, hwei hutumosi maki mosi kuaimi, ai yayohamë thë yaia kurare kihamë, hwei\nurihi amaki a xiipëowi, ya totohamë urihi paxi, yapë yai taariwi, kihamë thë yaita taya. hɨ tëhë,\nXapiri thëpënë wa nakaremahe tha? “wa xapiri prario! wa huimaɨ, wa hũka horaɨ!” thëpë yapëha taarɨnë, pata hutukara akua, hwei urihi a maki yayo thë urihi paxio, kihi hutukara aka\nkuma tha? ka rati aka kutare naha, krokekroke aka kure naha hõromãe a kuprario, mori thë maki, ai thë\nkuo praukuo nomai hɨ mori thë xirõ. ei ya kahikɨha thëha xatikɨnë, ɨhɨ tëhë xapiri yapë taari në wãri thaɨwihi, ihuru thë kãe huapraru, ɨhɨ pë mirekopë praohe wëopëharanë ihuru a yaruhe,\ntëhë, yapëã yai h r a xoarema, ɨnaha thë kua. ɨnaha pei thëpë thaɨhe.\nWa xapiria huraprario tëhë, wɨnaha wa pihi kuma tha? wa xi topraroma tha? Wɨnaha wa pihi kuu tha? Hapa wa xapirio mao tëhë, tɨɨ tëhë wa amoamu haru maoma maki,\nYa xapiri a huraprario tëhë, wareha huraprarɨhenë, ya pihi kuu xoaoma ai t wa amoamu haru tëhë.\nar ri t o ai t akɨ oa t ora ya pihi kuu xoaotima. apa a xapiri mao tëhë thëpë tamoimi, ya kua porao tëhë ya xirõ mio puotima, ɨhɨ tëhë\nya pihi kuu maowi, ya xirõ marii praru puotima, ɨhɨ tëhë ya yaiha xapiriaha xoaprarɨnë, ɨhɨ tëhë\nƗhɨ tëhë wa xapirimu tëhë, wãa totihuu tëhë, wɨnaha wa pihi kuu xoaomatha? xapiri ya pëã h r rema, yapë ãha h irɨnë a a ka i a a irio ao t ɨ a a ka i\nɨ a iri a aɨ oao a a to a ka i a o a a a aɨ a ɨ ɨ t a k i i aki a kiriaɨ ar ro ya pihi kuu xoaotima, a a a iri rarɨ a ari\na to a ya pihi kuu xoaotima. t ai to o a t o ita ya pihi kuma, ai aɨ a a a iri ar a k a rao t koa a a ai o ao t ɨ a a ak\nxaari ya thëã uëmaɨ xoaohuruma, ɨhɨ tëhë xapiri ya pë taaɨ xoaohuruma, thëha tirerɨnë, ɨhɨ tëhë ar ro i i maki ya pihi kuma, yaha rarɨnë ya kiri xoaotima, ai t io ar ai W a\nxapiripë tirerayu tëhë, hõyamë pë kuowi, pë tapruu kõtaimi, tire hamë pë xirõ kuketayu, ɨhɨ tëhë iri ar i i a k a rao t ɨnaha a kuu harupronimi maki, aha xapiri prarɨnë, a kiraɨ\nya pihi topraru xoaoma. ar r t i ik ita thëpë pihiha thamanë, thëpë xirõ wãisipë kirimaɨ.\nAi yanomae thëpë rãamu tëhë, wa thëpë haromaɨ tëhë, wa xitopraroma tha? A mio tëhë xapiri pëã hĩrimu waoto tha?\nhɨ yanomae ai thë rãakãeo tëhë, thëxi titihio mao tëhë, mori thë xaario tëhë, ya thë A mio tëhë xapiri pëã hirimu waoto, ai pë praha huumakuime, pëã waoto, ɨhɨ pëhe\nharomari tëhë yaxi topraru xoaoma, a o a a t aro aɨ ikio ya pihi kuma, kuë harua kõrayuwi, ɨhɨ tëhë prahaihamë pë praɨaimaɨwi pëã xirõ waoto, ɨhɨ tëhë wa pëã huaɨha\nyaro ya ikua kõkiwi, ya thë taaɨha. hë temi totihi thë pëo tëhë, ɨhɨ tëhë ya pihi kuu xoaoma. wa hokuprario, wa waximi pɨrɨa hikia makure, ɨhɨ wa mamo xatia hikia yaro, wa pëha taarɨnë,\nHwei tëhë a i o iaɨ ao a ya kuu tëhë, a a o iai i it a ir a ɨkɨk a , wãa kãe hoku a xoaprario, ɨhɨ tëhë wa pëã huriwi wa pë amoamomaɨ pihio xoao tëhë, wa pë\nthëpë kuu tëhë yaxi topraru, ya pɨrɨo xoaotima. amoamomaɨ xoaoti, ɨhɨ tëhë ai thë rãakãe kuowi, wa thënë yaxuataraɨ, ɨnaha thë kua.\nXapiri pë ithuha pë totihu mahi hãtho? thëpë yaruheha pëã kãe praɨaha pë kãe totihia praru Ɨhɨ tëhë thëpë waoto tha? Thëpë rãakãe kuowi?\nmahi hãtho? hɨ tëhë thë rãakãeowiha thë waoto, ai wa thë rãakãe pihi okehe taari tëhë, wa imikɨ pree\nThëpë në wãri thaɨwihi ɨhɨ pëha praharɨnë, thëpë yaruwihi, ɨhɨ tëhë pë mau upë kãe yaareataru thë waoto yaro, ai t në wãri k o wa pihi kuuwi, wa thë në wãri hayuataraɨ.\nithu nomuhukiwinë, ɨhɨ tëhë a yaruhe, yaruaha totihi prarɨhenë, a puu hana prarihe, a hõromae Awei, ɨnaha thë kuë, kami yanomae yamakɨ xapiri pruu pihio tëhë, xapiri thë kakii thë yai\nprarihe, a oniprarihe, ɨhɨ tëhë thëpë sãiaɨ, ɨhɨ tëhë pë totihu, pë hoximaaimi, yanomae thëpë si totihi mahi, yutuha pata thëpënë thë pou xoaoma yarohe, ɨhɨ xapiri thëkakiinë, kami yanomae\nwai uprah ka kuaɨwi naha thëpë kuaimi. yamakɨ haromayoma yaro, kuë yaro hwei tëhë yama thë pou xoa. naha thëã kutaoma.\nAwei, xapiri pënë thëpë yaruwihi pë yaiya. hëpë yaiya yaro, kama kihamë hapa thëkɨ\nMANUEL HŨKA HORANOMAHI YAMI\nXAPIRIPËNƗ A AUPRARIWI THËÃ\nõromae kure naha ya kuoma, oxeo tëhë nae eha ya yakao tëhë, yanɨ aipëaɨ maoma\nmaki yaha pɨrɨaha xereprarɨnɨ, ɨhɨ tëhë yanɨ aipëaɨ pë prarioma. õromae kure naha ya\ntirerayoma, yaha tirerɨnɨ, ɨhɨ tëhë hõromae kure naha yakei kõoma. okohikɨha ya pɨrɨoma,\nɨhɨ tëhë yaha pɨrɨikɨnɨ, r okohikɨ hõromae kuprarioma, hõromae thokuha kuprarɨnɨ, ɨhɨ tëhë\nya miakokii. pa naenɨ ware yaruprari tëhë, ya mia kõkema, ɨhɨ thë henaha yanɨ aipëaɨ kõoma.\nYãa hanapë maki hanapë hõromaeoma, yãa hana pëha hõromae rarɨnɨ, ɨhɨ tëhë hanapë\nareremoma, a a r r r r ɨnaha hanapë kuma, Yãa hanari pënɨ ware hapa taamahe,\nxapiri pë tapruhaɨonimi. Yãa hanaripënɨ ware hapa taɨhakuikɨhenɨ, ɨhɨ tëhë yanɨ aipëaɨwiha\nya mikema, mire kurenaha pei ya wëyëkɨha wakara thë xatikema, waoto mahi waoto mahiha\nxatikɨnɨ, ɨhɨ tëhë ɨhɨ tëhë ya amuku keaɨ kõoma. ɨ ɨ ɨ ɨhɨ tëhë ipa patarima\nehamë ya rëërayoma, yaha rëërɨnɨ patarima eha ya yakakema, ɨhɨ ware horixama a a iri\nr a kuma, ɨnaha ware noa thaɨha.\nWaiha ya uremesiha paaripërɨnɨ, ɨhɨ tëhë xapiri pënɨ ware yai taamahe, ɨhɨ tëhë ya\npëãha huaha xoarɨnɨ, ɨhɨ tëhë warenapë kõo xoaima mahe, ɨhɨ tëhë pëã pëprarioma, puu\nya upëha ãhiha koarɨnɨ, ɨhɨ puu upë waiha yanɨ yaiha aipë prarɨnɨ, yãkõana wai kurenaha\nyaha kuprarɨnɨ, ɨhɨ tëhë ya xapirimu xoaoma, oxe maki yãa hurayoma, kama pë aka kupë\nnaha a ar r r a ar r r a kri kri kri yakuu xoaoma, ɨhɨ tëhë xapiri pë\nx a toprarioma o o o o pë kuu xooma. naha pëha kuimanɨ, hapa ware\nmanɨ pranimihe, pë kõa parɨpema a a rio pë kuma, o a a a a a aɨ t a\nrio ai a a atat arɨo , ɨnaha pë kuma. naha pë kuuha, xapiripënɨ warenɨhë\nhoripomahe, ɨhɨ tëhë ya yaiha patarɨnɨ, ɨhɨ tëhë xapiripënɨ hwei kure naha thënɨ mai\nrapethënɨ, ɨhɨ tëhë ware manɨ praremahe, wareha manɨprarɨhenɨ, kama pë urihipë yai ha\nwarekema kemahe. Kama ai pë urihipë hwëtɨɨha warehe prakemahe, ɨnaha ware thamahe,\nɨhɨ tëhë yanɨ yai aipëaɨ xoaoma, ohu kure naha ya kuprarioma, ya xi maprarioma. Ya pihi puuhe, ei kure naha xapiri pë mirekopë ha thë kuëimi, paimi thë mi. Kihi hutumosi\nxiha maprarɨnɨ, yatiyati kure naha ya xiha kuprarɨnɨ, ɨhɨ tëhë xapiri pë huu xoaoma. uu kure naha ɨnaha thë rõoxi kuë, mothoka kure naha pei wa mamukuha thë totoki, ɨnaha\nxoao, ɨhɨ tëhë thuë awei kure naha, thuënɨ, ware noa ruruawii, ɨhɨ thë yai kuoma. apiri a kure naha thë kuë, kuë yaro ya amuku keama aɨ aɨ a akii ɨnaha yakuma.\nthëpënɨ, xapiri pë rurupoma, ɨhɨnɨ pëha rurukɨnɨ, ɨhɨ tëhë wãropënɨ ware taaremahe. Yaro apiri pënɨ hõyãimihe, maki ya kuu puoma. Yanɨ ohotamaɨ kuama kutaehenɨ, në wãri ha\nya thari makii t o t ok a ar r r r ɨnaha yaro pë kuma. apiriaɨ pihio tëhë, ware xariramapehe kutaenɨ, ware hõyãanimihe, ɨnaha thë kuoma. Kuë yaro, ɨhɨ tëhë ya\nɨnaha yaropë kuaɨ, xama a makii ta a a ɨnaha a kuuwi xama a nomarayoma, ɨhɨ xitopraroma, i a k ra a taar a ɨ a a a a k a oa ka i a ao\nthëha ya kirima. aro a iaɨ tɨrakɨ a ya pihi kuma, ya pihiha kurunɨ, waiha t i a a a a irio oa ɨnaha ya pihi kuma. Ya pihiha kurunɨ, ya xi topraru xoaoma,\nya xapiriaɨ pihio tëhë yami ya kuoma, yami ya xapiriproma, oh thuë yana wanimi, kama ɨnaha kuë yaro xapiri Thuëyoma pëãhaka thaɨwihi anɨ, hwei thë wei kakure naha, kure thë\nxapiri pënɨ ware yai hikepraɨ puo pihio mahe, oh xapiri pënɨ ware xami noama mahe, ware weinɨ ware napë kãe kopema. hɨ tëhë hekura wãropë huimama, pëha huimanɨ, ɨhɨ tëhë\nxamiha noamërɨhenɨ, ɨhɨ tëhë o a i ka i a iri a akɨ i r o k ta ɨ ware xëɨ xoomahe. rihihamë ya rërëama, ɨhɨ tëhë huu yahikɨ kreama, sohomosikɨ mɨsɨkɨ\na a a raɨ o pë kuma, ipa hwae a xapirioma yaro, xapiri ya thë yai taa hëarema. pë, makii ya mosɨkɨ kreama, ya imikɨ hiõnimi. Yawarioma pëãhaka thaɨwihi a praɨ tëhë,\na taarɨnɨ, ɨhɨ tëhë kami ware h ka honimihe. imikɨ h owi thë mii, ɨhɨ tëhë huu yahipë xaariha ponɨ, yano yapë niama, ɨnaha ya kuama,\nhɨ yaha xapiriprarɨnë, xamathari thë h ka hapa totokema, xamathari ya h ka ha kuaɨha yanomae ya thëpë yaxuprama. apa ya xapiriaɨ tëhë, ya thëpë ya xuprama, yãkõana\nhorarɨnɨ, ɨhɨ tëhë aha xapiri prarɨnɨ, kutare naha ware pihi puu xoao mahe, ɨhɨ tëhë ai ya koari tëhë, ya nomarayu tëhë, xaraka yakɨtei, teiwi, yanomae ya thëpë niama, ɨnaha ya\nxamathari a totoo kõoma, ɨhɨ ya kahikɨhɨha hopramarɨnɨ, Ayokõrari pëãha kathaɨwihi, ya eha kuama. Yawarioma maexi wahi kutaenɨ, kami ya totihi pronimi, waiha opisiainɨ pata thëpënɨ\nhɨpɨkɨnɨ. Kahikɨha hoprarɨnɨ, kutare naha ware pihi puu kõo mahe, o a ai k ra thëpë Yawarioma maeha katëtëkɨhenɨ, ɨhɨ tëhë, opisai ya yanɨkɨama, ɨnaha ya kuama.\nkuma. hɨ tëhë kami yamakɨ kakii, Ademar ya h ka horama kõoma, ɨhɨ tëhë ɨrari aha a kirima Kuë yaro yãkɨmë ipa ihuruyë eha ya pihi kuma. ani kamanɨ a peximaɨha ware noa\na kɨma, warenɨ kiri poma, ɨhɨ tëhë xika hamë a mɨakãe puruama, ɨhɨ tëhë ɨnaha ware napë thama. i a ar ka orari ka o a o ara t a ori oa ra ɨnaha\nkuama, ware napë kuaɨha kuikɨhenɨ, kami ya kakii, o i a a k ra ɨ ar a a a kuma ware peximama, o k ta ɨ k a a a t a rari ya kuma, ɨhɨ tëhë ya h kaha\nt a ɨ ɨ a a iri ɨnaha ya pihi kuma. Arac hamë ɨhɨ ai a toto kõoma, xapiri yapënɨ horarɨnɨ, ɨhɨ tëhë thë wãisipë taarema, ɨnaha a kuma a i a a t taar a a i\nɨhɨ përema kutaenɨ, kami riha komi thëpë h ka totooma, ɨhɨ tëhë ya thëpë h ka horama, ya to rar a ka o a o ara t ɨ a a ak a rario ɨnaha a kuma. Kuu tëhë,\nthëpë h ka hõraɨ tëhë thëpë xapiri proma, ɨnaha thë kuoma. naha thë kuë yaro hapao tëhë kama a xi topraroma, ɨnaha a kuma.\nyami ya kuoma, ipa patarima eha moriya kuoma, ernaldo pei wãaha kua, ɨhɨxë yahakɨ kuoma, wei paixikɨ kaki, ehakɨkɨ kiãɨ, kɨkɨ ã hwaɨ aa a r r r ei paixikɨku, ei ara xinakɨ kaki,\nɨhɨ tëhë ai ihiriyë eremias yaha h ka hõraɨ xoaoma. eha xinakɨ areremu, ei kahikɨãimi paixikɨã, ɨnaha xapiri pë paixi pë kuwë.\nYa yaiha kohipërɨnɨ, ya pataha hururɨnɨ, xapiri pë praɨaɨha huraprarɨnɨ, xapiri pë hɨ kuë kutaenɨ, yanomae thëpë kakii, kami hapa ya kuaɨ tëhë, yaxi topraroma\npraɨaɨha maprarɨnɨ, ɨhɨ tëhë yanomae yaha thëpë h ka horaɨ xoaoma. hɨ tëhë ya thëpë i a a iri ai ya pihi kuma, a iri i a ai k o oa ya pihi kuu yaro. Yaxi topraroma,\nxapiriamama. i ɨ ɨ ai thëpë pihi kuma. Hwei tëhë makii ware pihi puu xoa he, ɨhɨ tëhë në wãri hamë pata thëpënɨ ware ihi pomahe. pa xapiri a oxe yaro, ipa xapiri a\nmédico thëpë pihi puu kakuë hi naha, ɨnaha kami riha thëpë pihi kua. Kuë kutaenɨ ware oxe kutaenɨ, ɨhɨ tëhë në wãri hamë ware ihia xoaruhuru mahe, ɨhɨ tëhë xapiri a oxe yaro, a\nhõrõmae oxe yaro, aha ixirɨnɨ, ɨhɨ tëhë ya amuku keama aɨ aɨ aɨ akaɨ a o iiii ya\nkuma, ɨnaha ya kuma yaro, kutare naha yanomae thëpënɨ ware taɨhe, ɨnaha thë kuë, kuë\nyaro wãisi hokosi hanakɨ pouhe, hõrõmae kɨkɨ pouhe, hõrõmae yakɨ wãisipë poma, xinar u\nkureha hõrõmae kɨkɨ yɨpɨpuhe, ɨhɨ kure naha xapiri pë matihi pë kuë, ɨnaha pë matihi pë kuë\nyaro, ɨnaha thë thamahe. naha kuë kutaenɨ, kuë yaro ɨnaha xapiri pë kuama, pei mahu kuha\nõhakɨkɨ yãpu, mori kɨkɨ wei hõrõmaekɨ, ai ekɨ, ai ekɨ, ai ekɨ, ɨnaha thë thapuu. i a iri\ni i ka ita yamakɨ pihi kuu maki, werehe xinakɨ hõrõmae hõorihe, ɨnaha xapiri pënɨ\nthë thaɨhe, thahenɨ thëpë napë praɨaɨhe, kuë yaro ɨnaha thëpë kuë yaro, në wãri aha thëpë\nkiriimi, në wãri ei pori moxika kure naha, yopi maki thë xëɨhe, xëpraɨ xoaohe. naha thëpë\nthaɨhe, ɨnaha thëha thahenɨ, yanomae thëpë hamë thëpë xi topraru, thë sãi prari he tëhë, ɨhɨ\ntëhë thëpëxi topraru.\nnaha thë kuë kutaenɨ, i a a iri it wamakɨ pihi kuu makii, kihamë\nnapë pë urihipë hamë, hehuwa makɨkɨ pihi maki, kama xapiri pë yahipë, hehu kɨkɨimi, ɨhɨ\nkama xapiri pë pɨrɨ hɨmuwi, ɨhɨ e thë. naha thë kuë yaro, xapiri pënɨ hapa ware totihanimihe,\nyawei oxe mahio tëhë, yanɨ õho tama, ya yanɨkɨ pronimi, mirena kure naha kure thë rërëama,\nɨnaha ei ware kirimaɨ heha xapiri pënɨ, ɨhɨ tëhë ya amukuu keama, aaɨ aaɨ aaɨ ya kuma,\nmisi ruproimi, ɨhɨ tëhë ya hwërɨpɨkɨha wakaraxi xatiki. naha thë kuë, pei pëãha, marɨnapë kuo\npëha ɨhɨ e thëpë marɨnapë yaua xoakema. naha thë kukema, ɨnaha thëha kuikɨnɨ, ɨhɨ tëhë\nxapiri siãha waikɨnɨ, pë siãha wairaahurunɨ, koraha ya u reahuha koarɨnɨ, ɨhɨ tëhë xapiri pëã\nhuu kõoma, ya xapiripruu kõoma, ɨnaha ya kuama.\nKutare naha yãa hanapë makii, rixi pakoko hõrõmae roataroma, ɨnaha thë kuama. Yaro\npëmakii pë xapirimoma, ɨnaha thë kuama, paxo kɨ maki, kɨkɨ xapirimoma, ɨnaha thë kuama, ya\nweyatemuu makii kama weyari, ɨɨɨ krai rai ɨnaha pë mahuku kuma, xapiri pënɨ a tapraɨ\npihiohe tëhë, ɨnaha thë kuë. Kuë yaro, ɨhɨ tëhë ya kopiwi yanomae thë kurenɨ ware hupama.\nnaha ware thamahe, ɨhɨ tëhë yaha xapiri prarɨnɨ, ya xapiriaha hikiprarɨnɨ, ɨnaha yakuma\naa ya kuma, ɨnaha ya kuaɨha, xapiripënɨ ware napë ithumahe.\nKihamë! mori xapiri pë ithoimi, kutarenaha pë ithu, ai thë urihi... ai thë urihi, horepë\nhamë, kihamë, xamathari thë urihi hamë, ɨnaha thë kuë, ɨnaha kuë yaro, në wãri a xëpraɨhe,\nkuë yaro ɨnaha thëpë kuaɨ yaro. hɨ tëhë yanomae thë xëpraɨwihi, ihuru a xëpraaɨwi, pei ɨrɨa at ki ɨ a a akɨ o a at ki thëpë pihi kuma, pihi kuwi mori e ayoma, mori\nwãaha Koimari, wãahaka hiraɨwihi, ɨhɨ tëhë kama yami a huma. wei naximi aha tërɨnɨ, a eha arɨnɨ, maa e makɨ totihi taarema, ɨhɨ tëhë makɨ totihi ha tarɨnɨ, e kõaha kopiyonɨ e\nhoyã yaparema, yanomae a xëɨ pihio yaro, ɨnaha Koimari a kuama, ɨhɨ tëhë pei mamuku noa weemoma. i ki i t kɨkaki t kɨ ai toti i ɨ a a akɨ o ao ɨnaha epë kuma,\nhoximaraema, kama Koimari a huimaɨ yaro pei ya mamukuha hoximarɨnɨ, ɨhɨ tëhë yayoa epëha kurɨnɨ, ɨharanɨ epë komi huu xoaoma. haranɨ mori makɨha pë komi pɨrɨa parɨki,\nhamë ya mamuku kurayoma, xapiri pë praɨaha hurarɨnɨ, pëha yanɨ kɨarɨnɨ, kama yanomae ɨharanɨ ai thë taaɨkõohe, ɨharanɨ ai maamakɨ taa koãriwihiha, pë xerekoma. wei yamakɨ\nxëtima, Koimari wãahaka thaɨwihi, hwei naximi a pou nomuhuoma, ɨhɨ tëhë yë yë waisia praɨaɨ kure naha ɨnaha pë kuaha parɨrɨnɨ, ɨnaha thëpë kuama yaro. Kutare naha xapiri\nhõrõmae kɨkɨ ihipoma, ɨhɨ tëhë aporanɨ a praha maki, yanomae ihuru a xëprama, ɨnaha pë huxoao mope taema, kutare naha napë urihi hamë maki, hehua kua pëaimi, xapiri pë\nKoimari a kuë, ɨnaha kuë kahikɨ hoximi korahapë wãikika kure naha kahikɨ kuë. amuku yahipë, ɨnaha thë kuë kutaenɨ, waiha pë praɨaɨ maprario tëhë, ei tisi wai kure naha thë kuë,\nhoximi, ɨhɨ mamuku yayoa prario, anɨ napë yaro, ɨnaha a kuaɨ xoaoma, ware napë yai huwi, hiriproimi, ɨhɨ tëhë në wãri a xirõ taarihe, ɨhɨ tëhë xapiri pënɨ thëpënɨ yaxuhe, ɨnaha pë xirõ\nɨnaha thë kuoma. Kure thënɨ ware napë praɨama, ɨnaha kuë yaha terɨnɨ, xapiri pë praɨaha kuaɨ nohoprarioma, pë praɨaɨ huraprario tëhë, pë siã wai. Yanomae yamakɨ praɨrayuwi, tisiã\nhuraha totihirɨnɨ. wai kure naha, ɨnaha pë siã wai kua xoa prarioha, ha kuprarɨnɨ, ai pë huwi, ai wamotima thë\nhɨ tëhë Hutukarari wënɨ ware napë huu nomuhuoma. Kama yami a xapiri pataowi, waiha pë xirõ huwi yãkɨmɨ pëã xirõ huu. naha pëã xirõ kuaɨ, në wãri a taarihe tëhë, pëã xirõ\na praɨaɨ nomuhuoma, ɨnaha ware napë kuama, ɨnaha ware napë kuaɨ yaro, yanomae a rãrãyu, kama ihuru pë epë raãma xoaiha ɨ aɨ ehore kua përayu, ɨ r r , ɨhɨ\nwaɨtaɨwi a pree naiki. Kuë yaro, ihuru a xëprarihe tëhë, anë yupraɨ taɨ, ɨnaha ya kuëha thë nëwãri hamë ihuru a koama ayuhuru, ɨnaha thë xirõ thaɨhe, ɨnaha thëha thëhenɨ, ihuru\nooo a ai a iri thëpë pihi kuma. Thëpë kuu, a i a iri a thëpë kuu, ɨnaha pëha hukeahenɨ pë haro maɨhe, ɨnaha hapa pata thëpë yai kuama, thëpë kua noa thare,\nthëpëha kunɨ, thëpë yai naiki wao nomuhuowi, thëpënɨ pë hwexi xoimaɨ, xapiri pë yaiha pë notiwë xapiri pë kakii, hapa pata thëpënɨ pë poma makihi, notiwë yamakɨnɨ xapiri yama pë\nhwexi xoimi. Kama yami pë huu nomuhuo, ɨnaha pë kuaɨ, kama yami pë huha nomɨhɨonɨ, taa hëararema, toahërarema. naha kuë yaro ai yamakɨã xapiri mapruwi thë kuaimi, kuë\nɨhɨ tëhë wamarekɨ ihuru pënɨ wãripuwihi, kami yamakɨ noa huo pihioha, ɨhɨ ya thë taa yaro kamanɨ xapiri pë noamaɨ.\nhwëtɨarema kutãenɨ, ya noa ihuru pë huo yaro, yanomae thëpë kaki, thëpë pree kiri hwëtɨo. Hoo... kama hwei Napore wama pëãha kahiraɨwi, kama yami a xirõ huu paxio, yami\nnaha kuë yaro, yutuha hapa pata thëpënɨ xapiri a taamahe, ɨhɨ ɨ a a a a a iri a ithorayuwiiiiii kama ethokuha thakɨnɨ, ɨha a pɨrɨa xoaki, ɨnaha a kuaɨ. naha aha kuanɨ,\nk o a t a napë pë pihi kuu maki, maro xapiri pë hiraoma, hwei urihiha. Kuë yaro, ɨhɨ tëhë ɨnaha thëpë kuaɨ yaro, hapa yai mohotio tëhë, maki ai thëpë xapiripru pihio ha\nurihi eha wãisi e thë katɨoma. Ai e thë urihi, ai e thë urihi, ɨnaha kuë yaro urihi prërëpë xiharipruwi thë mii, nɨkiriaɨ mahi maki, xapiripru ipa ihuruyë ani anɨ ohõ taama, k\nthëã hã hiraɨhe, ɨnaha xapiripë kuu, urihi prërëpëha hapa maro xapiri pë hiraoma, huu aro a ɨ o t o a a ɨ o o taaɨ koo ɨ a a t aa aa a a ɨ a i a a\npatatihi pataha kõthoha pë hiraoma, ɨnaha pë kuoma, ɨhɨ tëhë pë maro hiraoma, hiraoma aro ai ya pihi kuma, ɨnaha ya thë thama yaro, kutarenë thënɨ ɨhɨpë puu, ɨnaha kuë\nyaro, urihi a taaɨ xoaomahe. apiri e patamuwinɨ, e thë tama a akɨ aro ɨ yaro, kama a xapiripru pihioma.\nta rar iti a a akɨ ɨrɨ kɨ a Witi a a akɨ ɨrɨa k k t a naha pata e pihi Ooo... Yãrɨmari pëãhaka hiraɨwihi, ɨhɨ noa waxukema. hɨ terehona thothoku kure\nkuma, e patamuwi oo ka a ata o ko r r a ir i e pihi kuma, urihi e naha, ɨnaha Yãrɨmari mae kuë paxiowi. hë noa waxua paxiki, kuë kutaenɨ oo ɨ ɨ t ɨ\ntaama, ɨhɨ tëhë maamakɨ taarema. ki i t toti i at ki a aa akɨ a a akɨ ta i i a pihi ha kunɨ, thë himikema. i ki i at taaɨ ɨnaha a kuma, aha kunɨ, aho\nthotho hamë Yãpira wakë rëërayu, ɨhɨ tëhë Yãrɨa pɨrɨo pëha ethëã nahiki. hɨ tëhë, t o yamakɨkɨ pihi puu, yamapë pree pihi puu, xapiripënɨ në wãri a xëɨ parɨohe, ɨhɨ tëhë napë\na kua xoa rayuu, ɨnaha thë kuë yaro, ɨhɨ yama thë taɨ kutaenɨ, oxe ya thëpë wasu i a thëpë kiãɨ nomuhuo tëhë, ɨnaha kami ya kuu thare, ai a ri a raɨ arɨo\narɨ ɨ a akɨ rari ya kuu, ka a i kɨkɨ k r a a rɨ a ait iri t ak k aro ɨnaha yaha kunɨ, në wãri ya xëpraɨ parɨo, ɨnaha yaha kuu.\nɨ a a t k ka a ikɨ k r a a rɨ a k aro o t rari t t ar i a t\no o aro naha oxe thëpëha ya kuu, oxe ya thëpë noamaɨ i a rɨ ɨ a akɨ\nrari a akɨ ɨrɨa a t oki ya kuu, ai a ir rɨ i ai r t ir ɨnaha ya kuu,\nɨnaha ya hakunɨ, wareã huaɨhe, kutare naha ya thënɨ, ɨhɨ pë puu. naha Yariporarinɨ, yanomae\nkure naha thëpë niaɨ paxio, xarakakɨ kure thëkɨnɨ huu hi thari, a a k ra ari ɨnaha thë\nthaɨ paxio, ɨhɨ tëhë huu hi pree maki, hi iyori a aa hi ukëri, ɨnaha thë thaɨ paxio. naha thë\nthaɨ Yariporarinɨ, ɨnaha kure ya thë taɨ paxi. naha thëpë thaɨ yarohe, kutare naha yama thë\ntaɨ. Kihamë, ai thëpënɨ, kihamë wamare kɨãhaka thaɨwihi, kutare naha thë taɨhe, xapiripë yai\ntapraɨ paxihe, kami yamakɨnɨ, xapiri yama a tapraimi o a iri a a a ai a ta ra ɨ oo\na o i i a at ir ta raɨ naha yamakɨ xirõ kuu, kami yamakɨ xirõ. Kuë yaro ɨnaha\nk k k ta ɨ ki a at r taɨ Sĩhĩrinɨ ɨ ari a kɨka a t o rar i\nr k ri i i k ka a t o rar i a t ɨɨ ɨ ɨ k ta ɨ Sĩhĩriwënɨ ari a akɨ a\nt o rar a i r ɨ t a a a ra a a ai ɨ akɨ t ar a k\naro ɨ a a t k ari a akɨ a k a k aro ɨ a a ar a it i i ɨ a at\nri i a k ra k k ta ɨ ar a it o a ɨ a at k kihi, õo... hutu\nmosikɨãha hiraɨ paxiowihi, praha xapiri pë ithuwi, kama pëãha urihipë kua, hõyamë yatoto\nhamë, xapiri pë ithoimi, kihamë prahai hamë xapiri pë ithuu, ɨnaha thëpë kuaɨ. õyamë,\nyatotohamë, paimi hamë xapiri a ithoimi, korohamë xapiri pë ithoimi, kihamë hehu hamë,\nxapiri pë yai ithu, ɨnaha thëpë kuaɨ maamapëka marõi kama xapiri pë yahi pë yai, ɨnaha thë\nkuë. Kuë yaro thëpë ha kuanɨ, kihamë, õõ... kihamë, ai xapiri pë ithuwi, tiroroma kɨkɨãha\nhiraɨwihi, kihamë ai kɨkɨ kua, ɨnaha xapiri pëãha yahipë yai kupra. apiri urihi hamë pë ithoimi,\nkihamë hehupë hamë pë yai ithuu, yanomae yathë h ka horaɨ tëhë, hehu hamë yapë nakari.\ni a akɨ i aɨ i kora a a koa ko a kora a ɨ a at k ɨnaha\nyaha kunɨ, xapiri yapë nakaɨ, ɨhɨ tëhë yanomae thëpënɨ pë taaɨhe, pëã taarihe, kuë yaro yapë\npraɨamaɨ, ɨnaha thë kuë. Kuë yaro yamakɨ rãamu tëhë, ɨhɨ yama thëpë pihi puu, hemeyo\nXAPIRIPË KUA PËNAHA\nTHUËYOMA E THËÃ\nThuëyomanë xapiripë rurupu, ɨhɨ maer a r ëri hamë e pë nokao, ɨhɨ e totihi mahi yaro. huru pë haromaɨwi e yai hapa parɨki, ɨhɨ e totihiowiha\nepë nokakii, epëha nokaikɨnë, ɨhɨ e yohamë xapiri e pë komi huu. aromaɨwi e hapaha parɨkɨnë, ɨhɨnë pë komi rururi, ɨhɨnë pë nakaɨ piyëku, kama\npënë waãrõaɨwi, ɨhɨ pë komi kãe hapa ikukii, pë kãeha ikuikɨnë, ɨhɨ nasi wetihamë e pë huu hëki, pata yopata yai hamë, mɨamë yohamë pë huu,\nihuru pë hõreka haromaɨwihi, mɨamë yohamë pë huu, ɨhɨ Thuëyoma mae, mɨamë yopata kãe huuhe. ë kãe huu yarohe, Thuëyoma e pëã pata husi\nheamoahërayu, ɨhɨ e hapa parɨki, ɨhɨ Thuëyoma a xirõ hapa huu, hahunë pëã pata poriyopë huseh a hamë haromaɨwi e hapa parɨkiiha, ɨhamë xapiri e\npë nokakii e pë waromuhëaɨ. pë waromu tëhë, ɨhɨnë yopata hõrõmae praki, ɨhɨ Thuëyomanë hapa poriyoyo pata yai hõrõmae praruhuru, eyo r ar ëri\nprari, hapa e parɨrayuwi, Thuëyomanë ihuru pë yaika haromaɨwi ɨhɨ e hapa yai parɨki. w ɨ e yopata mɨamë hamë pë kuaɨ, ɨnaha e pë kuë yaro, ihuru\npë hõreka temi praɨwihi, mɨamë e yo yai hamë Thuëyoma pei pë yai parɨo, pëha parɨkɨnë e yoria pata riëri totihi hamë, kuë yaro thëpë yai hõreka\nhãromaɨwihi, ɨhɨ pei e yai. Thuëyoma e totihi mahiowi e parɨkii, ɨhɨ nasi pouhe, nasiha pohenë, xapiripënë kutaopë naha, ɨhɨ a ikukiiha kutarenaha\nthëpë ã pata nëhë maprario, ai thëã hëonomai, urihi a maki wãa nëhë maprario, a taariihe tëhë. Thuëyoma nasi pouhe, ɨhɨ e ithorayu tëhë, komi\nxapiripëã pata komi hurayu, e pëãha hurunë, pë paixipë thamoaxoarayu, thuë thëpë ha thëpë marënokaowi, kurenaha xapiri pë kuaɨ.\nThuëyoma a taamu totihi mahi yaro, thuë hweha ai a totihiimi, totihi mahi e hapa ithorayu, taamu sãi aria riëri totihi mahi, pokoku ria riëri\ntotihiowi, seisipë totihi mahi yaro. xapiri pë pihi kurayu, i a arɨra o a ɨ ɨ a a akɨ raɨaɨ a io , ɨnaha pë kurayu.\nThuëyoma pë ithopëha pë pata paixipë yai, pë pata paixipëha yootoikinë, ɨharanë wãa paixipë hapa reamu parɨa. Aha reamurɨnë a\nyai huoranë a paixipë mai, a hwërɨpënë xapiripë naa nahipë horaprari, horaprarɨnë, nahi pata hõrõmae yaro. Kama Thuëyomanë a yai totihiowi, ɨhɨnë\napata hõrõmae pataha upramarɨnë, ɨhɨ tëhë a ikukii, a totihi mahiowi. hɨ pë nõa komi tharema yaro, ɨhɨ a hapa kopii tëhë, a pata paixipë komi uprarayu,\na pata komi puu hanapë uprarayu, a pata seisipëha uprarɨnë, ɨhɨ tëhë wãa hwarayu i ka i a i io ka i a arɨo ɨnaha a kurayu. Ahakurunë,\na tiruraimaɨ opisiai a hokuranë, a tiruraɨ xoao. A ithu xi haari taoimi, ɨharanë a tiruraɨ xoao, ɨharanë thëã huo taaɨha a i ɨa a a a raɨaɨ ɨnaha\na kurayu. Aha kurunë, it a a o kii ai a t a t a o o ai ai a t ra o o ai ka i a iri a ai ai a t ra o o ai\nai a t raa taaɨ ɨnaha a kuimaɨ, a kuu yaro ai e thë praoimi, kiha ai thë praa rëaimi, mɨamë a yai huu yaro. ɨamë a yai huu tëhë, ai e thë prapoimi\nmahihe yai. õxi mahi riëri e thë yoha a hwapi, aha hwapanë, ɨhɨ tëhë xapiri pë komi yaruanëhë maprarii. Naa nahipë yaruprari, xatiatima kɨkɨ kakii komi\nkɨkɨ riã riëri prari, riëriprarinë pë poriyo yokapë hamë ɨharanë yoku totihiakii, ɨnaha thë kuaɨ. hɨnë poriyoyoku kakii yoku hãr rãɨ, yoku totihirari. huë\nthëpënë thëpë marë haxeraɨwihi, thëpë hoyaa potayu yoku yai totihia potayu oriyokakɨ xamiowi, hapa ai xapiri pë praɨtakiwi ɨhɨ Thuëyomanë yokakɨ yai\ntotihirari a ɨ a a t ai k a o i i i a i i ikat a naha ɨhɨ a kurayu. hɨ tëhë pë komi huu xoaimaɨ heãropë epëxë, pë pree komi hwapi pë\npouwihi pënɨ pëka komi kopiihe, ɨhɨ yamakɨ xirõ kuomarëmai, ɨhɨ pii pë pree pexi hiraa ayaa, ɨhɨ thuë pë epëka pree huimaɨhe.\nYÃWARIOMA E THËÃ\nYãwariomanë xapiripë pihi kãe yɨpɨpuu. wei kutarenaha kama yahi apata, komi\nyɨpɨpopëha, pë kãe yokoimaɨ, ɨhɨ Yawariyoma xapiri a yai kutaenë, komi yahi pata yɨpɨpu. apiri\npë pihi kãe pata komi yɨpɨpu, pë pata paixipë komi pihi kãe yɨpɨpuu, nahi pata pree maki, ɨhɨnë\npë pata komi poko ihipuu, ai a hëamaimi, ɨnaha Yãwarioma a kuaɨ. Yãwarioma xapiri a kutaenë,\nai a xee hëamaimi, komi pë pata nëhë mapuu, Yãwarioma mae xi harihi totihi yaro, xapiri pë xee\nhëamaimi, ɨnaha pë yai kuaɨ. Yãwarioma a yainë ai xapiri a yai hëmapuu huoimi, yahi proke a\nYãwarioma a ithu tëhë, mae kɨ pata wararanë kirihi, ɨhɨnë xapiri pë pata komi yɨpɨpuu\nyaro, mae kɨxi pata harihi rërërënë kirihi. ae kɨxi harihi, maekɨ pata rõxi xɨrɨkɨnë kirihi, ɨhɨ\nYãwarioma a yai ithuu tëhë, maekɨxi harihi mahi, mae kɨxi harihi ithoithonë kirihi, maekɨ pata\nwararanë kirihi, maekɨxi pata haripruu mahi, yati yatinë kirihi tamoimi. naha Yãwarioma anë\nxapiri pë kãe huu tëhë thë kua, totihi proimi, ya yërahuru, ɨnaha Yãwarioma a huu tëhë, ɨnaha\nthë kuë. apiri pë kãe huuwi, ɨhɨ maekɨ xi harihinë kirihi, yëraahuru kurenaha thë kuë. naha\nYãwariomanë xapiri pë kãe huwi e thë kuë ii ro a a k r a raa r a k oi i\nɨnaha pihi haari kuu.\në kãe pata ithopruu tëhë, ɨnaha wa xi harihi mahi, utiti mahi kahikɨwei tamoimi, wa\naka tamoimi, wahe tamoimi, wa uku tamoimi, tirehamë mahuku yɨpɨyɨpɨmu kuënë kirihi, ɨnaha\nYãwarioma a ithuha a kuë, xi harihinë kirihi, yanomae thëpë ã taiminë kirihi. hɨ rõxi rõxi a\npataha a xiro yërëru. naha pei thë kuë thare. Yãwarioma a yai ithuu tëhë, xapiri pë kãe yai ithuu\ntëhë, Yãwarioma a yainë pë kãe yai ithopruu tëhë, wa yërayu, ya yërayohuru tëhë, ya kõoimi pihi\nkuu xi haripru.\nOMAMARI E THËÃ\nOmamari anë thë thaimi, Omamari a xirõ xëprari, thë waanë wayãriha a wakë xirõ\nyëki, Omamarinë, Omoari napokãe ikuki, Yãpimari napokãe ikuki, Remori napo kãe ikuki,\nOkraheamari napokãeha ikuikinë, yanomae thë waɨ mahianë wayãha a pataha xëprarɨnë.\namuku pataha pii panë a pata prao tëhë, ihuru kahikɨha aha ukërɨnë, ɨhɨ tëhë a pata xëprari, a\npata wakë yëki, ɨnaha thë thaɨ ɨhɨnë.\nYanomae thëpë xirõ waɨ paxio. apao tëhë Omamarinë hwei paxopërë wani, ei kami\nyamakɨ witeha taarɨnë, ɨhɨ thënëhë yai puu yaro, yanomae thëpë xirõ yai waɨ, yai tuhari, thëma\ntuharɨheha, yutu thë tuhama hikirɨheha, xapiri pëã hëki, ha tuharɨnë axëkema maki, thë waa\nmahirema makii, pusi pataha hanɨ prakɨhenë, thë yãhikɨha hëhenë thë yahikɨha hõh rɨhenë, ɨhɨ\ntëhë thë haromarihe. Omamari yai thë kutaenë thë yãhikɨha yaruprarɨhenë, thë yãhikɨha riyë\nprarɨhenë, thëha kõruhenë, yahikɨ thaa kõokii tëhë, ɨhɨ tëhë thë harorayu, thë waa mahiri tëhë,\na xirõ iarayu.\nRUËRIKARI E THËÃ\nRuërikarinë thë niapraɨ, Ruërikari Omamari ɨhɨ a pree kutaenë, a patanë yãkõana\nnamopënë thë xirõ niaprari, a pata matihipë ha niamokɨnë, ɨhɨ a pata matihipënë a xëprarii,\nɨnaha ɨhɨ Ruërikarinë thë thaɨ. Ruërikari a pata matihipënë a ha tharɨnë, xëmaparii, ɨnaha thë\nYanomae thë xiro niaprari, yamakɨ moruë huimaɨ tëhë, yaro yamakɨ kutaënë, ɨhɨ\nOmamari a pata kutaënë, yaro yamakɨ mopaaimaɨ. huru pë mokãe paaɨha yãa hwaɨmarë\npei, a i i i i ok r o ai ir akakii a a a ari nɨɨ e niapraɨ pihio mao tëhë,\nrãinatheha pihi kãe hayuri a upraotiwii a ahete, naha imikɨma kureha haaa hayu mao\ntaaruhuru, nɨɨ enë maoaɨ tapraimi. Nɨɨ e xirõ hayumakuhuru, ama hayuruheha, ɨnaha ɨhɨnë thë\nthaɨ hayuapari, rãinathe pihi kãe ɨnaha pei thë thaɨ.\nMOTHOKARI E THËÃ\nMothokari a ithuu tëhë, wakë a pata xirõ huimaɨ, Mothokarinë kiharanë wakë pata\ntotoriwi, mae iximaɨ, ar i i arita pihi kuu maki wa ixiimi, Mothokari a thëë pë huu tëhë,\nmae pata iximaɨ, ao ao ao kasorina upë rɨa katitike mahe upë wakë pata kakuuwi\nnaha, ɨnaha wakë pata rërɨ kuaimaɨ. Kuë yaro a i ira ta pihi kuma, maki ixiimi, wa ixirayu,\nmaki wa totihi xoa. naha Omamari mae kuë, Omamari a thëëpënë, ɨnaha thë wakëpë kuaɨnë\nkiriaɨ mahi maki, kama a pata pɨrɨki tëhë, a yanɨkɨario.\nA ithu tëhë wakë a pata kure wakë pata totori tëhë wa iximari, maki wa ixirayu tëhë,\nkama a pɨrɨki tëhë wa totihia kõprario.\notokari a pata araxina pë tire mahi, ɨhɨ a pata araxinapë wakëpë, h hi, ɨnaha a araxipë\nkuë, kuë yaro, ɨhɨ a pata araxinapë yatiyatimu tëhë, ɨhɨnë kama Omamari a kutaenë, Omamari\nkanasi taari, ɨhɨ kama Omamari a kutaenë, ai Omamari a thëëpë kua yaro, ɨhɨnë a matihipë\nyaiha tënë a matihipë taari, ɨ ɨ o ɨnaha a kurayu, ɨhɨ a mao tëhë në wãri a matihipë\nXAMARIWË E THËÃ\nXamariwë thëã patanë kiriaimaɨ wãanë pata wanapë kiriaimaɨ, Xamariwënë në wãri kãe pata praɨaɨ, hwërɨ kɨkɨ kãe\npraɨrayuwi, ɨhɨ anë wãroaɨ hwë owi, Xamariwë a yai, Xamariwënë në wãri kãe pata praɨrayuwi, ɨhɨnë thë w xia horaprariwi\nmihi a yai. hëpë hõreka kohipëowi, xapiri pëka kohipëmuwi, ɨhɨ pei pë yai, Xamariwënë thë w xia mao puu, w xia yawëoimi.\nhɨnë Xamariwënë kiha amo maxokopë yai pihi puu, amo maxokopë pihi puu yaro, thë w xia yawëprakii, makii ɨhɨnë e thë\nh reh remopëha, ɨhɨnë thë hutëtëri, ɨhɨ Xamariwënë ɨhɨ amo maxokopë taɨ. hëã wixiã ukërayu, heroxipë hamë thëpë taamuka\nkure naha, e thëpë tamu kuë, ɨhɨ pei e thë i it t r ra o a , wamakɨ kakuuwi ɨhɨ pei e thë Xamariwë e thë amo\nmaxokopë xatiopëha, amo maxokopë hutëtëriwi, a i a a a a oa thëpë kakuuwi, ɨhɨ ai xapiri epë kupë naha pëã\nhwaɨ. i a a a ɨkɨ o ai ɨkɨ i aaria o ai ɨnaha pei thëpë kuu.\nXamariwë ɨhɨ anë yai wãroaɨwi a yai, ɨhɨnë yanomae thëpë thë haromari Xamariwë a nia praɨ makihi a nomaɨka mai ɨhɨ\npei a yai a tharema makihi a nomaimi kiha a niapraɨ makihi, a hore prakuhuruma, makihi temi totihi a ayohuru nõa, a nomaimi\na xirõ harorayu. naha ɨhɨ anë tupë kuaɨ, ɨhɨ a yai, ɨhɨnë yanomae thë nomamaimi, thë yai xëriihe tëhë, ɨhɨ thë w xia maorema\nmaki thë xirõ nomaahe yatirayu, në wãri a yëtëo puo tëhë, nomaimi.\nXamariwë a ithuha wãanë pata wanapënë kiriaimaɨ, t t t t wãa pata wanapëkɨ yaxixinë kirihi, pei wãa pata\nkanoapë hamë wãa pata wanapë torerunë kiriaimaɨ, t t t t ar ata ka oa a ta a i ta taa ora , ɨnaha a\nkuu. ka oa a ata a i a kakɨ ata r i a ɨrɨkɨ ta taa ora t t t t ar ata ka oa a r\na ta taa ora , hɨ kanoa aheha pei a këo kama a kana ahiharanë a këranë a kuu.\nXamariwë kanoa ahiheha peia këa, hrɨkɨha heyoa pei ekɨ pata këa, mɨamëha hõrõ mae ekɨ pata këa, ka oa\na i ara a ata ai k ra pei a kuu. Kanoa aharanë a ithu, kama kanoa e pata seisipëha a xirõ ithu, seisikɨ pata kanoa\naha. A pata taamu totihi mahi, hwei yanomae yamakɨ taamu totihiimi, xapiri pë taamu totihi mahi, ɨhɨ anë wa haromari, a kopi\ntëhë. eiesikɨ pata kanoa a, ɨhɨ r o e kohikɨ maki, sei esikɨ pata kanoa apata maki, e a pata werehe xinapë, e a pata kasɨkɨ werehe\nxinapë, ɨhɨ yëmakakɨ hamë kama exinakɨ pata kuo pëhamë, exio pata werehe xinapë, ɨnaha pei e thë pata kuë. A pata këoha e\nthë totihi mahi. Kuë yaro, ɨhɨ wãa patanë kiriaimaɨ, maki inokore a pata kõahe yati pi, ɨnaha pei thë pata kuaɨ.\nKama thënɨ pata kana apëhamë a huimaɨ, ɨnaha pihi kãe ximoreaɨ kuaɨwi naha, kihamë wãa kuaɨ kiha, a ithoprario pëha kama wãa nɨ\nwanaripë kua totihiprariowi t t t t t a pata ximorerahuruwi t t t t t t kiha ahe ihoprapario, mɨamɨha, poai\nKiha a niyãyãkopi t t t pehe pataka rorohaɨwi, kana ahe ihõprario huru, kiha aheroroa kopramari, ɨnaha a kanaa apëkuaimaɨ.\nWARËRI E THËÃ\nWarëriwënë hwërɨ a wai mahi maki, a wai wari, waiha a haikiari, a wai tuhari,\nWarëriwënë, në wãri amaki a wai waapari ha warɨnë, thë pihi yanɨkɨamari, ɨnaha thë thaɨ\nhwë o. hɨ hwërɨ a wai haikiari, xapiri pë mae, maki pë mae r a r xaɨ, ai thëpë taaɨ, xiipëka\nkurenaha kure thër a r xaɨ, ki a ai t r o oa ki a ai t tok ra oa ɨnaha Warëriwë a\nkuu. hɨ a moyãmëmu, ɨhɨnë xapiripë moyãmë maɨ, ɨhɨ a moyãmëhe tore. Kiha prahai hamë\nthëria wauwaɨ, makure thër a r xiri o o o o Poxeri pëmaki o o o\nɨnaha pë kuu, ɨhɨ pëmoyãmë mahi, ɨhɨ pë mohotiimi.\nhɨ Warëriwë akakiinë, Hayakoari pë kutaenë, hayakoari hanakɨ wai huëri, hanakɨ wai kãe\nyanɨkɨario, hayakoari hanamorayoma makii, hanakɨã pata warërimorayu maki, ɨhɨ Warëriwënë\nhanakɨ waiha praarɨnë, pihi totihipramari. Hayakoari hanakɨ kãe wai praario, hanakɨ wai huëri.\nWarëri a ithuu tëhë, mae kɨã patanë maxahararipë kiriaimaɨ, mae a pata iprokonë\nkiriaimaɨ, mae a pata hayakoaripënë kiriaimaɨ. ɨɨ maekɨ pata rõxi xatitinë\nkirihi, ɨnaha pei maekɨ pata kuaɨ thare, x a wãrirayu, kami ya xiha wãrirɨnë ya kiirariyoma, yãa\nhwaɨmarë pei, a ai a akɨ War ri o o ai ka i a kiria ikirari o a a i ari rario a\nrihi pëkɨa pata hirimu praukunë kirihi, hwei thë pëhë thëhamë, kihamë tirehamë, ai\nurihi pëkɨã pata maxaharamu tirenë kirihi, urihi pëkɨã pata hayakoarimunë kirihi\nkaho wa pree hayakoari hanamorayu, wa xi wãri ta wa pihi kurayu, ɨnaha pei thë pata kuë\nthare. Warëri a ithuu tëhë, onoku totihiimi thare, Warëri mae kɨã patanë Hayakoaripë, maekɨã\npatanë Maxaharari pë, maekɨã patanë Yaripë mae kɨa patanë, yãripë yopata prauku mahi,\nWarëri poriyo eyo wãisipëimi. Aporiyoyop.ë pree mahi! kahumae tute mahio tëhë, maepëka\nkuëinaha ɨnaha Warëri a pata poriyoyo pë kuë, makete hamë a poriyoyo pë kuaimi, kihamë ai\na pata poriyoyo pë kua, kihamë ai a poriyoyopë yõa kua, a poriyoyopë torekoimaɨ. Warëri a\npata poriyoyo pë wãroho, kuë yaro thëpë ã warërimuha ya kuumarë pei, a War ri a a a\nori o o taari t a akɨ kiirario , kami ya kiria hikirarioma, Warëri mae pata hwaopëha\nkɨkɨ hwaɨ tëhë, kɨkɨnë kiriaɨ.\nYAWERESIRI E THËÃ\nYaweresirinë, Yariporari a huëpu. Yariporari a Yaweresiri paxio, ɨhɨnë a xirõ huëmaɨ taɨ,\nɨhɨ a mao tëhë, yari a hwapi, ɨnaha kupë kua. atakuamori a kua hwë a, ɨhɨ atakuamorinë yari\na pree huëmaɨ taɨ.\nYaweresiri akakii Yariporari a kutanë, Yariporari a xirõ xarakasipë manɨpraɨ taɨ. Kuë yaro\nthë niaɨ maki, xaraka ekɨ yahikioki pooe maki, epree yahikiki. amatharipë pɨrɨaka kurehamë, ɨha\nsikɨ manɨkiwi, hweha poo a yahikiki, pë poopë yahikioki, ahetepru maa amakure, pata thëpë kuo\ntëhë, ɨnaha thë thapramahe.\nYaweresiri e thë yawëpraa mapeheha, thëpë manɨakiwi thëpë pãimi, hëpruka kuaɨ\nwinaha ɨnaha thë xaranë thaprari, ɨhɨnɨ. hɨ Yaweresirinë, Yariporari a xirõ taɨ ɨnaha kuë yaro,\nɨhɨnë a xirõ hehu puurëo, hehu puu mao tëhë, yamakɨ urihipë wãriari.\nYaweresiri a ithuha thëãnë kiriaɨ, a ithuuha wãa yariporarimunë kiriaimaɨ, pata\nYariporari a kutaenë. Yariporari a pata poriyo yopëhamë thë pihi kãe pata yëɨyaro, Yariporari\npihi kãe pata yariporamoimaɨ. Yaweresirinë yaripora a taɨwi a kutaenë yahipë yaripora kopii.\nYaweresiri apata totihi mahi, ɨhɨ a yai taamu totihi mahi, kuë yaro ɨhɨnë xapiri pënë\na aɨ paaɨ. hɨ në pënë oa aɨ , paaɨ, Thuëyoma e totihiha ahore oa mupaaɨ.\nYaweresirinë mokaapë thaɨ, xapiri pë yai xëpraɨ.\nYaweresirinë yai thëpë pou, yutuha Yaweresiri kupëka manɨyoni, yutuha Yaweresiri a\npataka napëka pɨrɨoni, ɨhɨ hwei pei a ɨhɨnë xapiri pënëhë mapraɨwi pei a yai, xapiri pë pihi kãe tihiki\npraɨ tëhë, hutukara pëka pata horaprariotayu. hɨ tëhë pë komi kemari, ɨhɨ Yaweresirinë thë niaki\ntëhë, hutukara a pata kreyoanë, kirihi mari to to to Xapiri pë pihi kãe komi kemari.\nhɨnë yai thëpë pou taɨ, yai mahi thë pou, ɨhɨnë xapiripë wasu, ai a ka i a a\nt iaɨ aa a ka o a at iakii t a akɨ t o kookii , ɨnaha e pë kuu, a\nwasuhe, a a a ai a ka i a at iaɨ a a akɨ t o kookii ɨnaha nõa\nthaɨhe. A rërëa tihirirayuwinë, thëpë xirõ tihiki prari, pihi kãe xirõ xëprari, ɨnaha pei thë kuaɨ, yai\nthë yaro, a r i i r r ro kar ai wamakɨ pihi kunomai, ai yayo thënë tupë paxio.\nYÃPIMARĨ E THËÃ\nYãpimarinë ihurupë komi tei, pë komi ha tënë pë kãe heri a a i i roi i\notaaɨ thëpë kakuwi tëhë, ihurupë kãe herihe. Yãpimaripënë ihurupë komi tëararihe,\nYãpimari pë pata huu mahiopëha pë toaɨmakurahiha i r atoara ita , yamakɨ pihi kuimi a\ntëararihe, komi teihe, ɨha pë kãe herihe, ihuru wãa miproimi aɨ aɨ aɨ aɨ a kuu, a miproimi\na xuhurumu, Yãpimari pë matihipë xuhuru pënë, siopë kãe herinë kiriaɨ heha, a miproimi, kahikɨ\nnakoaɨ yarohe, Yãpimari pë iminë mota mahi, emori pëxë pë iminë mota mahi. hɨ Yãpimari\npëxë, emori pëxë pë kua, pë iminë motaowi. hëpë rãamoahe harutamaɨwihi, ɨhɨ thëpë, ɨhɨ\npënë thë teihe tëhë, henaha thëpë rãamomaimihe, ɨhɨ thë kãe heria xoataariowihi, oxe thë\nrãakãe hokua xoatamarihe, ɨnaha thëpë thaamaɨ wihi ɨhɨ pei thëpë yai.\nhɨ pë xapiri ithu tamu, pë ithuha pë pata araxinapë yatiyatinë kiriaɨ ko ko ko\npë kuu, pë ã hwaɨmaki pë kuu, ɨhɨ pë araxinapë maki, pënë kiriaɨ mahi, thëpë kõahe yatipii,\nYãpimari pë yainë kirihi mahi. Yãpimari pë poopë pata yatiyatinë kirihi pë araxinapë kua\npënaha, ɨnaha pë araxinapë kuaɨ yaro, ɨhɨ pënë në wãri nasipou taɨ yarohe, ɨhɨ pënë thëpë mae\nyapaha maki, ɨhɨ kama Yãpimari pënë thëpë marë nomuhaɨmarë waotohi, ɨhɨ Yãpimari a mao\ntëhë, Yãpimari mae nasi tëproimi, ɨhɨ kama pë kua pë naha mae yapaha makii, mae nasi yapa\npraramaɨhe, mae xaarimakihe, ɨnaha ɨhɨ pënë thë thaɨhe.\nPORIPORIRIWË E THËÃ\nPoripoririwë kama apata pɨrɨo tae pëhamë, a pata waroraimaɨwi wãa pata xapiriproimaɨ,\nkama e nahi ithopraa parɨ maki, ɨhɨ nahiha itho pramaikɨnɨ a kõa xoa pii. Akõõranɨ a\nikãpraroimaɨ, hwa thakɨ pata wakara yãpriyãpri prao, yãpira wakë kurenaha. Omamanɨ a\nthaprariwixë kupë yãa xoa pario, ɨha e pairia aheteha Omama e yãki.\nPoripoririwë e yaua paxia, ɨha e ximoreaɨxi wãrii paxioti, a kiãɨ maproimi, yanɨkɨ proimi,\nkama a kua pënaha a kuati, ximoreaɨ maproimi, ɨha a yau pario, kama rakama e thoku yauo\npëha. Nakɨã waotaɨ, o o o o o o ɨnaha nakɨ kuu.\nPoriporiwënë hutukara xuu uha poyomanɨ, xuu u koaɨ, keteti mahi thë koari, oke koaimi,\nketeti wama thëpëã nëhë yai puu, ɨhɨ apatanë keteti thëpënaha yaipu. Keteti thëpëka hë ɨwihi,\nɨhɨ apatanë pei thëpë hë ɨ, keteti.\nPoripoririwë a waithiri mahi, ɨnaha kuë yaro xapiripë kiri, ɨhɨ a pataha, kuë yaro kamakari\na watiki prari.\nPAXORIWË E THËÃ\nPaxoriwë a ithu tëhë, kama a yamaapë hamë a hutukara moimaɨ, t t o t\no o o t naa nahiha a yama apërukë prapariohayuwi. naha Paxoriwë a kuaɨ, kama a\nyama apë rukë prapario, kiha Paxoriwë a naa nahipëha ɨnaha a kupario, Paxoriwë akakii a yai\nkohipëhe tore yaro.\nharanë xapiri pë naa nahipë yɨpɨpu, ɨhɨnë hute mahi makii, Paxoriwënë xapiripë naa\nnahi pë komi yɨpɨrii, nahi pata hute mahi maki, nahi yɨpɨri, kiha hutukara ha Paxoriwë a\nrëataya. hɨnë xapiri pë naa nahi pë hireaɨwi a, ɨhɨ Paxoriwënë hute mahi makii ɨhɨnë nahi\nnaha naa nahipë xirõ huëmaɨ taɨ, paxori pë mao tëhë nahi këario, ɨha nahi pëtha\npotayopëhamë, kama e thothonë nahi pëtha thakiiwi ɨhɨnë nahi yɨpɨri, a kohipë mahi yaro.\nhɨnë naa nahi pata ora yɨpɨmatayu, ai xapiri pënë nahikoro pata hireaɨhe tëhë, ɨhɨnë nahi\npata ora yɨpɨpotayu, tireha nahi yɨpɨretayu, ɨnaha thëpë kuaɨ. Nahi yɨpɨri tëhë wãa hwarayu,\no o o o o akurayu, e nahi yõoroario tëhë, huu tihipë prahaka kurenaha nahi\nkuëmaki nahi yëtëamari tëhë, wãa hwarayu a i it a kurayu, a\nwaximiaɨwi e nahi rakɨpraki tëhë, hute mahi maki, ɨhɨ axoriwëpënë ɨnaha thëpë yai thaaɨhe,\nɨhɨpë yai kohipëhe tore.\nPaxoriwë a kaki a taamu yayoa, paxo a yai imi, hutukara pë maki pë patanë, Yãpimaripënë\nkirihi maki pë pata yãpirapë ihehunë kirihi, imikɨnë pata hutukara pënë kirihi, kuë yaro thëpë\nThë poupu paxiowi e thë yai taa paxia, e thëãnë Hutukararipë yaia paxia, Paxoriwë wa\nithuu tapraimi, kama utukarari a pihi pata kure apata xirõ ithopraa pëki A pata ithu pëimaɨ,\nɨnaha a kuaɨ makure wa tapraimi ɨ ɨ ɨ t ɨ ɨhɨ tëhë a xirõ praɨa waotorayu. utukarari\na yatëaɨ kupario hayuwi, a keraahayu, mori pokoha a yatëaɨ kuti pariohayuwi, hutukara xuu\nupata poyomaɨ nikeru kupario hayuwi, a waheraa hayu iiiiii t ɨ wãa yaiaɨ, t t\nt a kuu yaiaɨ.\nHEHURIWË E THËÃ\nHehuriwë akakii xapiri a hwë yai, Hehuriwë a ithu tëhë a pata mae mosi pata\nporuaimaɨ, hutukara hamë mosi pata poruaimaɨ, xapiri e pë parɨowi, Hehuriwë e pata nohã\ne mosi pata poruaɨ, xapiri pë yahipëha Hehuriwë a praɨahe piyërayu, kama xapiri pë yahipë\nkutaopë naha a praɨa piyëkëoki , ɨnaha Hehuriwë a kuaɨ, xapiri a yai kutaenë, ɨhɨnë xapiri pë pihi\nyai thamari, ai o ɨ a a a akɨ k a a pë kuu. Hehuriwë akakii xapiri a yai hwë .\nHehuriwë a ithuha anë kiriaɨ, mosi pata puruaɨnë kiriaɨ, a ithuha mosi pata poruaɨnë\nkiriaɨ maki, wãa pata watorinë kiriaɨ maki, xapiri pë yahipë hamë hw ɨ e yaiha a pata praɨo kiwi,\nai nahiha a praɨaɨ, ai nahiha a praɨaɨ, ai nahiha a praɨaɨ, ɨnaha pei pë kuaɨ, Hehuriwë a praɨaɨ\nA pata praɨaɨ hutenë kirihi, Hehuriwë a praɨaɨ utitiimi, a hwao tëhë a urihi pëkɨnë\nwaithiriproimi, a urihi pë pata krahikrahimoanë kirihirayu, ɨɨ ɨ kra i kra i kra i ar aa\na i o arita wa pihi kuumaki, a praɨrayu tëhë, a pɨrɨpario tëhë, kama a praɨrayuwi wãa\nyahipë kuonoa makiha i t k o k a wa pihi kuu maki, kamanë amoa wãã thaki\ntëhë, wãa yairayu ɨ ɨ a k o a aki a ɨnaha wa pihi haari kurayu, ɨnaha thëpë\nkuaɨ, thëpënë hõreka warõaɨwi,ɨhɨnë në wãri a pata hoprari, xapiri pënë e xëpraɨhe tëhë, a\nmatihipëha torarɨnë, a matihipë hoyari, ɨhɨ anë pata xinaru upë hoyari, ɨnaha thëthaɨ.\nHehuriwë ɨhɨ thë hoko pata krokehe xiriroimaɨ, ɨnaha krokekroke a pata kure a pata\nxiriroimaɨ, kokaxi pei a pata horomae pei a, kokaximaki, horomae ekɨ pihi kure a horomae\nxiriruu, ɨnaha Hehuriwë a pata tamuu kuë.\nÕKARƗMARI E THËÃ\nÕkarɨmari a ithu tëhë Õkarɨmari apata poriyo pë mothokapë xɨrɨkɨnë, kirihiii A pata\nihurupënë kiriaɨ, a pata urihipë katoaɨnë kiriaɨɨɨ Porepoporeri Õkarɨmari apata ithuha apata\nr okohipë tixokaɨ në kiriaɨ. ë pata hetemarë mai A pata r okohipë poriyo pëkɨ katoaɨ në kirihi\nor or or k rɨrɨrɨ ka i Poreporeriwë a ar ikiaɨ ai ɨnaha a kuu, ka i\na a ra a ɨnaha a kuu, ɨhɨ a r okohipë makii, xi haripru maki, aha yãikɨnë,\nɨhɨnë Poreporeri ha thëpë kõaɨwi, Õkarɨmari akakinë Poreporeri ha thëpë kõaɨ, Poreporeri moxi\nukëriwi, ɨhɨ pei a yai, Poreporeri Õkarɨmari a mao tëhë moxi ukëproimi, ɨhɨnë pei moxi ukëri,\nɨnaha thë thaɨ. Õkarɨmari wãa urihi pënë kirihi mahi maki, a pɨrɨowi urihipë rerareramunë kiriaɨ,\nmaki urihi pëkɨ mororaɨnë kiriaɨ, ɨnaha pei thë pata kuë, ɨhɨ Õkarɨmari Poreporeri a ithoimi!\nPoreporeri, Õkarɨmari pata thë pënë yutuha a yamapuwihi a xirõ ithu, yayo a ithoimi, xapiri pë\nyahipëha a yãowi a xirõ ithu xiroaɨ.\nÕkarɨmarinë thë yai haromari, Õkarɨmarinë në wãri a matihipë thaprari, Poreporeri\nÕkarɨmari a kutaenë, thë pata matihipë nëhëha marɨnë, a pata komi matihipë opisai praari, ɨhɨ\npë pata h tehe marëmai hɨnë a nëhë komiha marɨnë, ɨ ɨ ɨ ɨhɨnë thë xariraɨ. i ɨ ɨt\nk o oa a kuu, ɨhɨ eha xapiri pë mamoxatio, ɨhɨ eha xapiripë kiri, Õkarɨmari eha, ɨhɨnë thëkɨ\nnëhë mari tëhë, e thëkɨnëhëha marɨnë, e thëkɨ taaɨhe, a i ɨ ɨ t kɨ k o oa e pë kuu.\nÕkarɨmari a poopë taamu në kirihi, pë pata r okohipë , r o kohipë yai tha, r o kohipë\npata mothokapë. Õkarɨmari apata mothokapënë kirihi, pë pata taamu sipopëkɨ si prërëhënë\nkirihi marë pei, ɨnaha pei a pata r o kohipë kuë, a pata r okohipë poreporemunë kiriaɨ, a\nr okohipë maki, a r okohipë yãa xokeanë kirihiki, ɨhɨ a xirõ r okohipë yãa xokepario, ɨnaha pei\nthëpë kuaɨ. hɨ pënë wãrõaɨwi, ɨnaha pei pë kuaɨ.\nXapiri pë tokuimi, a akɨ airi e pë pihi kuu yaro, e pë ã xirõ hwaɨ, a i ɨ ɨ\nra a i oraka r ka a i a t ok a a k a ai t ok a k a ɨ a\nt ok a aro akii ɨ a a i t ot o t aɨ ɨ a a ata ɨrɨa oa aki ɨnaha pei\nÕkarɨmari a kianomai a xirõ pɨrɨoti, në wãri napëkãe ithu tëhë, a pata xirõ ithu, kama epë hëpë manɨimi, ɨnaha thëpë xirõ ha thaarɨnë a nomamari, ɨhɨ thë makiinë, hwei akakii,\nithu tëhë, a pata xirõ ithorayu, a waithirimu tëhë a xirõ ithorayu, thëpë niayu tëhë, pë xirõ waithi Õkarɨmarinë në wãri xio pataha warɨnë, a pree nomamari, a pataha xuëmarɨnë, a nomamari,\nithorayu, ɨhɨ a pata ithorayu tëhë, xapiripë mae naha waarɨnë pë komi nomamari, ɨhɨ thëpë ɨnaha thëpë thaɨ, ɨhɨ thëpë xëɨwi e thë hikio yaro. naha thëpë thaɨ piyëkuuhe, moxiha\npihi pata moyamë mahi mae maki, Õkarɨmarinë pë maenaha waarɨnëpë komi xuëmari, ɨhɨ pei h kamokɨnë a nomamari, ɨnaha thëpë thaɨ yarohe, Õkarɨmari aha thëpë kiri.\nthëpënë yai kiriaɨ mahi. Õkarɨmari a yano pënë kirihi mahi, yopi mahi, yano a pata pore porenë kirihi, yano a\nWaotoha thë thaimi maki, yanomae yamakɨ kutaenë, yama thëpë mae tapraimi, yanomae patanë kiriaɨ, kama apata pɨrɨo pëha or or or or or or ɨhɨ aha wa yai aheimi,\nyamakɨ mae tute ayohuru pëha, yamakɨ mae marë kuawi kama thëpë mae tayu xoai, ɨharanë pë ihurua xëa paprari, ɨhɨ Õkarɨmari a kiriimi, ɨnaha Õkarɨmari a kuaɨ.\nporiyoyopë naha waa hëari, pë komi xuëmari, xuëmarɨnë pë nomamari, hwɨɨ e pree nomamari, au e ukakii kama yãa e hanakɨ hikio, a yaõwi. Kama e tihikɨ kua, ɨnaha tihikɨ ka a thaa\nɨnaha pei thëpë thaɨnë kirihi, ɨhɨ thënë kirihi mahi, ɨnaha kuë yaro, ai thëpë xapiri kakii ɨhɨ thëha mapotayopë hamë, u pata makepu, ɨnaha hweha wehe e thë kua, a pata pɨrɨo pëha, rakama e\nthëpë kiri, ɨhɨ thëpë xinaru upë kakii thëpënë kiriaɨ mahi. thothopë yão pëha, kama anë pata kutao pënaha thoko thapu, kiha e thoko pata yãahe wëataya.\nkarɨmari a xinaru upë kua mahi ɨnaha e thë uku pata kure e thë uku pata kua. hwɨnaha Õkarɨmari eha, ai xapiri epë pairiaimi, tharisipë epë xirõ pairia, apairipuwihi, remoriepë,\nkure ethë uku pata rëa, xapiripë maeha e uku pata rëa, moxi pata maki, moxi pata niã yaurayuu, Yãpimari epë xirõ pairia, ioriri epë xirõ pairia, au unari epë xirõ pairia, mau e upë hike\nhwɨɨ e nomarayu, xapiri e pë nomarayu, ɨnaha thëpë thaɨnë kiriaɨhe, ai thëpëã xapiri kuu mare praɨwihi, mau u koamaɨwi, xuëmariwi, ɨnahathë kua.\npei a i a a akɨ o ai t kiriɨ t ar t i aɨ t ara thëpë kuu mare pei.\nÕkarɨmarinë xawara a makii na pree waari, xawara a maki xio pataha waarɨnë, a pata\nnomamari, a pata xuëmari, a pataha xuëmarɨnë a pata waximi karëmari, ɨnaha thëpë xirõ thaɨ.\nURIHI XI WÃRIWI THËÃ\nURIHI ANƗ AI PËAƗWI THËÃ ONI\no ri a t\nWɨnaha yanomae xapiri wamakɨ pihi kuu tha? Hwei thë kakii tëhë wɨnaha pii thë kuaɨ tha? Hwei tëhë thë yopi hãthõhõ, thë yopi\nmahi hathõ? Thë sãi, yamakɨ wahati? Ɨhɨ thë kakii napëpënë a a i a thëãha hiraɨhe. Porimoxi rõo tëhë, yamakɨ si\nĩsi huu mahiowi thëã hiraɨhe. Hwei tëhë wɨnaha wamakɨ pihi kuu tha? Witi thëha hutusipë raru hoximi tha? Kokopëraru totihi\nproimi tha? Witi thëha mau upë wehe mahi pru tha? hwei thë kakii tëhë. Witi thëha raxakɨkɨ raroa hõximarayoma tha? Hwei thë\nkakii tëhë. Hapao tëhë ai kɨkɨ raru totihioma, xaari yamakɨ xirõ raxa upë koama maki, hwei tëhë, hwei thë kii tëhë totihipronimi,\nkue yaro, hwei thëha napëpë xuhurumu. Hwei tëhë wɨnaha thë urihi kuë tha? Hwei mahi thë kaki tëhë?\nYutuha thë urihi hoterayoma maki, thë urihi hote makekoimatayu. hë urihi makeke arara, wamotima thëpë raruka mai\noterima thë urihi arararariyoma yaro, wamotima thëpë raru maprarioma. hë urihi riã r yë r o tëhë, hapao tëhë wamotima\nthëpë raru totihioma maki, thëpë raru rope totihioma maki, Në ropeyomanë, Yãmanayõmanë thë urihi karukaɨ xoao tëhë,\nyanomae yamakɨnë yama thë aɨ tëhë, Yãmanayõma yamakɨ tharisipë kutaenë, yama thë urihi katëtëkatëtëa prarapë hamë,\nthëpë hõre raru totihioma maki, raxa a hõre raru totihioma maki thë urihi hote yaro, thë urihi hote mahi yaro, yamakɨ r a ohu.\nNaxokokopë raruka maprarɨhe, Wakariwë a wãra patarayoma yaro, a hɨpëpërayoma yaro, Wakariwë a k aimi, Morõriwë a k aimi,\nNë ropeyoma Horetoyoma a k aimi. Horetoyoma a k aɨha makɨnë, nɨɨ enë, yesi enë opomori exika wãri mani, ɨhɨ opomari\nyësi e mii yaro, ɨhɨ Wakoanë e warema yaro, a mii yaro, hwei tëhë yamakɨ ohu pihio maki, kami yãa rëa xoa yaro, ya thë urihi\nwãisipëha nakanakamanë, yathëha prapramanë, yamakɨwei hõrewãisipë iaɨ, wãisia thëpëwei hamë, pata iaimi. apao tëhë thë\nurihi totihio tëhë yamakɨ hõre koraha upë kooma makii, hwei tëhë koraha yama u koaɨ kõtaaimi.\nƗhɨ wamotima thëpëka thanihi thëpë maprarioma kutaenë, kuë yaro hwei tëhë thë urihinë aipeaɨwi thë kuprarioma tha?\nWamotima thëpë hapaka raromani a kuaimi yaro, Naroriwë a mii yaro, nokore a wakëarema yarohe, xapiripë wakë\nmamorayoma yaro, thëpëhe wakëmarayoma yaro, thëpë ukuwei wakë mamoma yaro, Naroriwënë korahasikɨ aɨwi a hapa\nkuoma kutaenë, Koyonari a hwë , ɨhɨ a mii yaro, wamotima thëkɨ kuproimi.\nƗnaha kuë yaro waiha kaho wa nomarayu tëhë wɨnaha urihi rĩa kupru tha? Thë urihi hoximaa he yoteprario thë urihi totihi proimi.\nKami ya maprario tëhë, thë urihir a h thari prario, thë urihi r a h thari maki, hwei thëpëãka nomapruwinë, thë urihi tare\nmahi hiki yaro, thë urihi tare mahi praukurayoma. wei mãa a pataka keiwinë, thë urihi pata tare karëmaɨ, moxapë pata karëmaɨ, Ɨhɨ Topana a nomarayu tëhë, thëmo ruëaɨ, maa xi wãri, thë sãi mahia hathõprario? Yamakɨ huuwi thë ma hathõprario, urihi hamë?\nthë urihi r a pree h thari prario. rihi hamë yamakɨ huu kotaimai, wakara hamë yaropë thëpë. hë mahi, yamakɨxi wario. hɨ yamakɨ pomoimi, kõa\nyama ãepë thataaɨkõoimi. Ruëri yamakɨ hõre pɨrɨokema maki, yamakɨ wahatinë yamakɨ pihi maokii.\nƗnaha thë kuë yaro, ɨhɨ thëpëka kuoni, thëpë maprarioma yaro, witi pii thëha thë yopi mahi rooma tha, hwei thë kaki tëhë? Ɨhɨ,\nhapa thëpë ka kuoni, thëpë maa hikiprarioma kutaenɨ, witi pii thëha thë yopi mahi tha? Waiha tareha, wa nomarayu tëhë, thë Ɨhɨ Topana akaki, ɨhɨ a nomaɨwi e thë kua kura? Waiha.\nrĩa yopi mahi kupruu tha? Awei, Topana a nomaɨwi e thë kua haɨtaaimi.\nata thëpë pataha komiha kõayoanëhëha marɨnë, komi urihi anëhëka kutarenaha thëpë patakõayoaha kurunë,\nthëpë patahawakë mamorɨnë, wakë ar a tëapehe thë kutaenë, thëpë pata komiha wakëmamorɨnë, yai thëha wakë a Ɨhɨ a nomaɨwi e thë mii kutaenë, a prahao tëhë thë urihi xirõ wãisipë saipru. A iaɨ tëhë, hwãriã pë thaɨ tëhë, e thë urihi yopiaɨ hathõ?\nwawëpramaremahe. hɨ wakë pata xoa, yamakɨ yaɨpëkɨka xihuwi, yamakɨ mahukuka xihuwi, yamakɨ õhotamu makii yamakɨ Hoyãmë Topana a warokiyu tëhë, urihi wakë yëaimaɨwi, kamanë hutihipëha hɨrɨkanë, kama a mau upë wakë\nmahukuka xihuwi, Topana a. yëmokukuruwi, yuripë ximariwi, pë rɨpɨ toaimaɨwi, hweha a yãkiyu. Kami yamakɨ urihipë aheteha e thë kua, yanomae yamakɨ\nurihi pëha. alimi uhamë a pree yãtaaɨ hwë o, wãrohopë yãtaayu.\nƗhɨ Topana a nomarayu tëhë, thë yopi mahi roa xi wãria hathoki, maa a keimi hathõ?\nopana a nomarayu tëhë, porimoxi kupruu kõoimi. Ɨhɨ Topana a kaki a yai hixio hãthõrayu tëhë, a yai hixiorayu tëhë, urihi a ĩximaɨ pihio tëhë, hwei thë kaki tëhë, urihi a ĩximaɨ\npihio tëhë, thë urihi ĩximari tha?\nƗhɨ a xoa yaro, thë wãisipë sãi nikeru hathõ? Topananë pata thëpë xia hikimarema kutayënɨ, e thëpë waithirinë wãyãha, ɨhɨ yamakɨ waithimu xi wãripruu kõo tëhë,\nhɨ Topana a pɨrɨkii tëhë, kama e thë urihi hamë a kopuhuru tëhë, hõyamë a pihiowi yanomae yamakɨ urihipëha, ɨnaha yamakɨriã thapraɨkõo. naha yamakɨ r a thapraɨ kõo maki, kami yãã harëonë wakë hõre watotopuo.\nmaxahipë hwãriã thaɨwi, yuri pë rõkomaɨwi yaro pë rõkomaɨwi, a pɨrɨki tëhë. wei thëka hereaɨwi e thë nasi hwetia nohõprario.\nKuë yaro, hwei tëhë ɨhɨ thë hamë yamakɨ xuhurumu tha? Xapiri wamakɨ? A kõakopi tëhë, “wɨnaha yamakɨ kuapë tha? Komi\nƗhɨ Topana, thë urihi yopia maɨwi a kaki a yai pɨrɨki tëhë, wɨnaha pii thë urihi yai kuprario tha? Thë yai ĩximari tëhë, wamotima yamakɨ xëa hathoprari”, wamakɨ pihi kuu tha?\nthëpë hwaimi hatho, thëkɨ ixia hathomari? Awei waiha opana a hukõimaɨ, ɨnaha a kuhuruma o t ari i oa oa aro rɨ i iri aɨ\nKami yanomae yamakɨ urihi pëhamë Topana a pɨrɨki tëhë, urihi a xirayu, yanomae yamakɨ pree xirayu. apa Topana a ar i yuri pë pihi kãe kõaɨ xoahe, tharisipë epënë yuri epë pihi kãe ithathamuwihi epë pihi kãe kõaɨ xoahe, yuri pë kõaɨ\noxeo tëhë, wakë a hapa wawëpru tëhë, pata thëpë hõreka hõremoni, thëpë xia hikimarema. yowa eha wakë e hõaka nakanihi, maprario tëhë, h a naki hwaa waotorayu. Yanomae thëpë xëɨ waotaɨ kuki, Yãrɨmarinë thëpë hõaka pahothareha, komi thëpë\nyowa eha wakë e kuonimi, yai thënë, othakaririnë wakë a yai poma. Wakë a hõyãpuwi yamakɨ hwãkaimika hopokoprai xëanëhë mãã waotoprari, ɨnaha Topananë thë urihi thaamaɨ.\nhamë wakë a hõyãpoma, t ii o oko ra ota wamakɨ pihi kunomai Wakë a ono, wakë a hõyãpuwi, xiohamë ai wakë\npree hatëtëpoma. Awei, ɨhɨ wakë aha rurarɨhenë, aha kamarɨhenë, a pata waximiha wëkëmarɨhenë, ama ehi pata hore pëha Kuë yaro hoyãmë a kuo tëhë, wamotima thëpëha, hoyãmë a reahumu tëhë, a ohi thamu tëhë, yuripë xëaɨ tëhë, wamotima\nxatimakɨhenë e wakë arapraa tirekemahe. Hrãe hrãe mari a weinë wakë piikema makii, hehamë e enasipë pëhëthëprarioma. thëpë tɨaɨ tëhë, kuë yaro thëpë raru totihi proimi tha?\nAwei, Topana a kakii yai thë. Wamotima thëpë pree raru maamaɨ, wãisia thëpëwei raru, kami yãeã hwãɨ yaro. wei thëkaki tëhë Topana a\nkopuhuruma, ya nõaha rahurunë, wamotima thëpë aɨheha thëpënë õhotaaɨ yaro, a ko r a o a at aɨ\ni ri ro o ai ya nõa tharema yaro, a kasia hikiprarioma. ai o k ta at aɨ o a a kɨ t aki a Mããrikari e pata pɨrɨo paxiowi, Ruërikari, Mããrikari e pata pɨrɨo paxiowi, hwei thëkɨ pata kakure naha kure thëkɨ pata\nkurahuruma, a a ai i ya nõa tharema, a t ri i ai ak ri rari k a a a ro aɨ t pou ka maki tëhë, yamakɨ wahatirayu. hɨ napë pëhe hõre yohokema maki, pë xetixetimoanë õhotarayu, kami yamakɨ pree\nri i ot a i aro a ai i a t aɨ aki i ya nõa thama. i a t aɨ i a kuuha, aa ɨ ɨ xetixetimoanë õhotarayu. wei, maxita a raɨraɨmu yaro a, rareraremu yaro.\na t aɨ aki i a ai i t ri i ot a i aro t tar a i aro ɨnaha ya kuu tëhë, ai o a kuma.\nƗhɨ tëhë napë pë pihi kãe yëaɨwi thë mãã hathõprario?\nƗhɨ Topana anë raxa kɨkɨ pree iximarema tha? Hwei thë kakii tëhë? hɨ napë pë pihi kãe yëaɨmaki, pë pihi kãe totihi proimi, pë pihi kãe prëërayu, ahiãmapë maprario.\nwei thëkaki tëhë raxa ãthekɨha tikaprarɨnɨ, ãthekɨ warema. hëë epënë, tharisipë epënë, ãthekɨ torariwihi, amopë\nwaarariwihi, ãthekɨha tikaprarɨhenë, ãthekɨ xuu u koaremahe. i ai a ka i a ko r t kɨkɨ raroa a k ra a kɨkɨ Ɨnaha thë rĩa thapraɨ nohõwi e thëã kua kura? ɨhɨ thë tɨtɨ kupru nohõwi e thëã kua, mãã xi pata wãriwi?\na a o ai a kuma, akɨ raroa a k ari ka o a k ta ɨ a o t a a iaɨ ya nõa thaanomu hurema. naha thëriã kupru nomuhuowi, thë kuaimatayu. wei wakë eka maprarɨhe e mosikaruprarɨhe, kama e nomuhuprario\ntëhë, yamakɨ pihiriã õhi hõripramaɨ, yamakɨ humaɨha makɨnë, yamakɨ rama humaɨha makɨnë, hutukana pëhamë yamakɨ\nƗhɨ kakii, a yai pɨrɨki tëhë, raxa pë kaki pë raro taaimi hathõ? Si amopë, haikia nëhë marari tëhë, ɨhɨ tëhë raxa sipë õhotamomaɨha makɨnë, mãã heã pata xirõ ha onë, yamakɨriã ohi nomapramaɨwi thëã kua. Awei, hwei tëhë hiya thëpë\nnomaahathorayu? ramahuimika kurenaha yamakɨ kuo tëhë, pei yamakɨ naiki nomaoki, oxe thëpë naiki, thuë thëpë naiki, ɨnaha thë kua, kami yanë\nhɨ akakii ai thëpë pihi mohotio tëhë, a pɨrɨmakihe tëhë, a kõomarayu tëhë, yopi yopi ahe pata haruaɨ xirõaɨ kuki, ya thëpë noã waoto thaɨ.\na o at ki t o ara a akɨ i i o i ri rario ɨnaha thë urihi kuu. Ai wamotima yama thëkɨ hõre\naɨmaki thëkɨ hwaimi, thëkɨ hwëwë hwëwëmu, ɨhɨ koraha yamasikɨ hõre kimaki sipë rõkirario, ɨnaha thë kuë. Ɨhɨ ya thëka wãrihe, ɨhɨ thëã kaki, ɨhɨ thëha komi kutarenaha yamakɨ pihi xatia hathõ, yamakɨ pihi kuu hathõ, ai thëpë xapirio\nmãowi thëpë pihi kuimi. Ɨhɨ thëha wamakɨ xuhurumuti hathõ “ho... topana a kopuhuru tëhë, yamakɨnë ohotamaɨwi thë\nHwei thëkaki tëhë, ɨnaha thë rĩa kupruwi, wama thëã mari hĩrĩ tha? ɨnaha thë rĩa thaɨwi? kua tikoa, kuë yaro wɨnaha ya thë tha pë tha? Waiha wɨnaha thë kua heprariopë, waiha ya marayu tëhë, thë urihi yayoa\nwei thëkakii tëhë, ɨnaha thëriã thaɨwi thëã kua, kami yanɨ yathë ã h ri hwë aɨ tëhë ɨnaha a kuu i a ka i hathõprario”. Ɨnaha wa pihi kuuti tha?\na ar r a t a o a o a a t kɨ ai i t kɨ o a r k ki , ipa thëë yëpë kakinë thëkɨ karukaɨhe, thëkɨha Ai thëpëma xëɨwihiha, kami wamare wãitoro yakatarikupere, wamarenëma xëprari. Kami r ha pata yutuha thëpëka xapiri\nkaruka henë thëkɨ hwëki. proni, thëpë yãa yaro thëpëãnë kiriaɨ, ɨhɨ thëpëãnëha kirianë, yamakɨ pihi kãeriã mamaɨ, yamakɨ miki tëhë, yamakɨ pihi kãe a\nhãthorahuru, ɨnaha thë kuataru.\nƗnaha thë kua, ɨhɨ yanomae yamakɨ xirõha thë kupru tha? Napëpë pree në ohotamaɨ kuki tha? Hweha a pɨrɨki, ɨhɨ tëhë kihamë\nnapëpë hamë a pree kuki tëhë, kama pë pree ohi wayamaɨ kuki tha? Ɨhɨ thë pata sãiaɨ tëhë, hoyãmë yanomae yamakɨ urihi pëha yari a riã pata pree waithëri kõo tha? Ɨnaha thëã pree kua tha?\nhɨ hweha a kuki maki, mamoxatio maopë hamë thëë epë huu kuapë hamë, ɨnaha napë pë pree ohua kurayu, ɨhɨ pëha Ai thë urihi hamë thë urihi pata waharia, horepë waika kurenaha thë pata urihi sãi yatiyati kua, ɨhɨ tëhë yari anëhë\nohurunë, yanomae yamakɨnë pɨrɨo kutao pënaha yamakɨ komi ohua tiporea kurayu. ruprario, hena tëhë a raɨmaki thë pata sãi mahi yaro, wamakɨxi keetayoimi, wamakɨ nasi keyuu kãe horeprotayoimi. Wakëha\nyamakɨ pomumaki wamakɨ pomoproimi, ɨnaha thë kuowi thë kua.\nƗhɨ ai sãiamaɨ paxiowi, witi pii wãha kua kura? ɨhɨ thë sãiamaɨ tëhë, thë sãiamatima a ximɨaɨ nomuhuri tëhë, yamakɨ pata\nwahati hãthõki? Thë sãi mahi a hãthõprario, hwei thë kaki tëhë, waiha ɨhɨ pë maoki tëhë. Kuë yaro yari a pata pree waroa hãthõki, kohipë mahi huu tihikɨ hoyaa hathoaki, yano pë hoyãpraɨ hathõki?\nrihi pëhë thëhamë yari a kuowi w xia hwapii tëhë, yanopëwei horepë hiurupraaki, huutihikɨ wãriari, hwei tihikɨkakii, yamakɨ hwërɨpëkɨha. Ai thëpë urihi pëha thë urihi xirõ kiãɨ, a kiãimimarë pei, yãrɨ wãa hwaɨ marëmãi, maa a keimarëmãi.\nhwei thëkaki tëhë yutu huutihikɨ wãria praɨ hiki yutu. weha ipa thë urihi xirõ totihi patia, yutu thë wawë, huu tihikɨ mii,\nyokahamë thë urihi wawë hiki, kohipë tihikɨ maki tihikɨ kohipëa praimi. Ɨhɨ aka hwãrokoporahi, a huraa hiki prarihe tëhë, a huepuwihi e maa hikirayu tëhë, ɨnaha thë urihi tɨkëkëowi thë urihi hithirari\ntëhë, ɨhɨ thë urihi kua xi wãria xoa hãthõki, thë mapru kõo taimi hathõ, thëpë huepuwihi thëpë maprarioma yaro?\nƗnaha thë riã kupruwi thë ahete, thë praha xoa tha? Ai yanomae thëpë pihi xapiri moyamëowi thëpënë, thë urihi x ro huëaɨ huohe, t ri i aɨ i i tar k r thëpë\nAhete maki, ai xapiri pënë thëpë hwarokopuu yarohe thëpë kãe pɨrɨahe. hɨ thëpë hwarokopu yarohe thëpë kiãmaimihe, pihi kuwi, thëpënë thë urihi huëaɨhuohe, yanomae thëpë xapirinë thë urihi huëaɨ mao huohe tëhë, thë urihi totihipruu huoimi.\nyanomae yamakɨ nõa thaɨhe tëhë a akɨ ki ɨ ar i naha thë pree kuu. apiri pë yahipë kuopëha, pë yahipënë kutaopënaha, hokosi hanakɨ pataha manɨrɨhenë, hokosi hanakɨ pata\ntireowi, pata thëpënë hokosi hanakɨ pata tireka thanihi, xapiri pë yahipëha si hanakɨ pata upramakiwihi, ɨhɨ hutukaraha si\nƗhɨ a hwarokopuwihi, thëpë maprario tëhë, a huraprarihe tëhë, wɨnaha thë kuprario tha? hanakɨ pata rukëkëketayu tëhë, heweri pë xirõ pɨrɨketayu tëhë, thë urihi xirõ kuaimi, thë urihi tɨtɨrayumaki thë urihi xirõ\nAwei, xapiripë hwarokopuwihi a nomarayu tëhë, kama manao e koxi hurihirihe tëhë, hwei urihi akakii a hanɨprarihe. haruakõrayu.\nrihiha hanɨ prarɨhenë, thë urihi kemarihe, ai thë urihi hanɨprari, thë urihi këkë, ɨnaha thë urihi komi, i ra k k ta\nwamakɨ pihi kunomai rahai hamë ai thë urihi kuaimaɨwi, thë urihi këkë, këwa thë urihi, ɨhɨ pei thë pëtha yãpra. hɨpei ya thëã Ɨhɨ napë pënɨ, ai thëpë thaɨwihi, thëpë wakɨxipë thaiwi, ɨhɨ thë hwei hutumosi xë, thë urihi yatoto hamɨ urihi xë, urihi\nwëaɨ hiki, urihi pë tha yãpra. wayamaɨ kuki he tëhë, ɨhɨ thëpë hixiorayu tëhë, thë urihi huraprari he tëhë, thë huemaɨ pihio mao he tëhë, thë hura xaari\nutukara akaki, kama hutukara thëri pënɨ pëtha thaakiwihi, pëtha yãpra, urihi pëtha pree kupra, hutukara pëtha pree prarihe tëhë, pë hixiorayu tëhë, komi kutarenaha thë urihi komi hoximaa hathõprario.\nyãpra. Ai thë pepihamë aka pepirakuri, pooxikɨnɨ a tiëripuhe. Kuë yaro hweha a kiãimi, ai thë urihi hamë a kiãɨ mahi, napë pë mia Në wãrinë xapiri thëpë nomaa xaarirayu tëhë, thë urihi xirõ totihu. Napë pë xawara pënë xapiri thëpë nomarayu tëhë,\ntotihi proimi, pë pihi kãe rareaɨ yaro. napë pë komi xëprarihe, napë pë pree thuëpë nomarayu,ai napë pë thuëpë hëpruu kõtaimi, a i o pëka yëamaɨwihi pë yëamaɨ\nƗhɨnë napë pë pihi kãe rareamaɨ, ɨhɨ anɨ pë wayamaɨ hiki tha?\nhɨ anë pë wayamaɨ, eha hutukara a tiyëriaimi, kama a pata xirõ hetehe rareaɨ. eus thëripë urihi pëhamë a rareaɨhe wëa, Ɨhɨ tëhë mau u pata wai kupruwi, thëã pree kua tha? Hwei thë kaki tëhë, wama thëã hĩrĩwi “awei, mau u pata wai\neus thëri pë mioimi, pë pihi kãe yatëaɨ haru yaro. wei mothoka akaki e mothoka yatotaɨ tëhë, yanomae thëpë pihi kãe pata homoprariowi” thë urihi kua kura?\nyatëanëhë marayuwi, thëpë nomarayu. Awei, mau u pata wai kupruwi thë pree kua, mau u pata wai xurukuraatayuwi, mau upata moxi porukaimaɨwi, moximoxipë\npataka kure naha kure u pata porukurayuwi, yanomae yamakɨ komi karërayu, hutukaraha mau upata tirikiketayu, hwei thë\nKuë yaro, waiha thareha, hwei thëpë ka pataɨ hëare, ɨnaha thëpë riã pihi kãe rareraremomaɨ thaaɨ maɨ tha? pëhë thë hamë ai mau upata pree hwapii, ɨhɨ u hwapiwi unë mau upata kokaa mahi prario. uu tihikɨ hamë yamakɨ hõre tire\nnaha thë kua xoa, thë kohipëproimi ɨnaha thë kuaɨxiwãri xoa ka kehaema maki, mau upata hayuketayu, hutukaraha upata tirikiketayu.\nƗhɨ hwëha, yanomae yamakɨha thë riã pree kupru tha? Ɨnaha thë riã kuaɨwi thëã kua tha?\nAwei, ai thëpë pataa hërario maki, ɨnaha thëpë pihi kãe reraɨxiwãri pruu hëakuki, thë kohipë pruu kõtaimi. utukara Awei, ɨnaha mau uriã kuaɨwi thëã kua, kami yanë ya thëã h riwi ya thëã wëaɨ hikio, waiha mau u õkinë yamakɨhe ihõki,\npëtha hamë pooxi pata kure hutukara kɨkɨ pata xatitia makure, kami yanomae yamakɨ urihi pëha hutukara a xirõ kiãimi, yanomae yamakɨhe ihõamaɨ pihiomaki, kami yãa rëa yaro thë hõre kuyëa.\nƗhɨ tëhë kaho xapiri wamakɨnɨ, xi wãripo wama wãaka hiraɨwi, a wawërayu tëhë, napë pë kaki pë huuwi e thë maa Ɨnaha thë kuë yaro hwei tëhë, ɨnaha thë urihi riã kuaihikiwi thë kua yaro, hwei tëhë maa akeiwi wa thë taɨ tha? Witi thë tëhë\nhãthõprario, pë iaɨwei, ohinɨ pë pree nomao hãthõki? maa a yai kei, hwei tëhë a kea hoximarayoma, a kei totihioma?\nNapë pëã hõre hoximi hwaɨxika wãri pruwi pë wamotima thëpëhe ihõpii Kama napë pëhe pree ihõpii pë hõre yano pë Yarɨnë yanomae ya pë kirimaɨ pihio maki, ya ipi kuyëo, ya hixio tëhë, yarɨ yakɨ tëtaɨ maki ya pihi asimu.\ntiremaki napë pata pë hõre, yano pë tiremaki pëyano pëhe hoki oto pëpihi kãe hõre yãa tirea potaema makihi, moto pë pihi\nkãe pree ihõpii. Ɨhɨ mau uha, komi yamakɨnɨ yama thëã taɨ mao tëhë, mau u pata wai hwaɨwihi, komi napëpë xë yamakɨ nomaɨwiha, thëã taɨ mao\nhe tëhë, wɨnaha oxe yamakɨ pihi kuu huopë tha? Yamakɨ pihi hõria hathõprario, yamakɨ anë õho taa hathõrayu, ɨhɨ thëha?\nƗnaha hapao tëhë thë kuprarioma tha? ɨhɨ thëpë kaki? Kuapora thëpënë thë taɨ mao he tëhë, thëpë xapiriowi, yutu thëpëã rëo mao tëhë, kami yaama rëowi, yanomae thëpë he\napao tëhë ɨnaha mau u pata kuaha parɨprarɨnɨ, pata thëpë karërayuwi thëpë moxi tuokepëha, thëpë pata maro horeha onë thëpëã hore huoimika kure naha, thëpë xiama wari mati tëhë ya pihi kutupuoka kuaɨ wi naha. Kami yanë ya thëka\nhiraakurua mau,pata u pata koroha, ɨhɨ pata thëpë moxika tukeni thë kupru pihio kõomaki, kami yãa rëa yaro thëhe tatoo. himaɨwiha wamare praa xaariki, sãi sãihamë wamare pramatae nomai, kami yanë ya thëka himaɨwiha wamare praki tëhë thëã\nKuë yaro ɨnaha thë kuprarioma yaro, “thë kua kõprario tëhë, yamakɨ karerayuta” yamakɨ pihi kuu tha?\nhɨ thë kupru pihiowi thë ahete mahi, yutuha thë kuowi thë prahamaki, ai yayo xi wãripoo a kua paxi prariowi, thëpë pata Ɨnaha thë pree kua, hapao tëhë maa a kei hrɨkɨpruu tëhë, yuripë iaɨ mahioma maki, hwei thëki tëhë, witi thëha yuripë iaɨ\nahete mahi paxio, ɨhɨ anë yamakɨ moxiriã tuamaɨ, yamakɨ moxiriã tuamaɨwi e thë monapë xatia. maprarioma tha? Ahete ha pë xiko yɨpɨaprama makihi, ɨhɨ wɨnaha pë kuprarioma tha? Thë urihi yayoa yaro, thë urihi riã\nyayopru yaro, thënɨ ai pehe yoteprarioma tha?\nKiha ai thënë ɨhɨ thëka ahetei, witi anë pii thë monapë riã thapraɨ tha? E thë monapë kua, e thë monapë mii tha? Yayo thë kua tarope hamë thë urihinë aipëa këataru. Aipëhe këataru maki ai thëpë hëpra yaro thë urihi totihihe\nAwei e thë monapë pata xatia, e thë monapë pata xatia, ɨhɨ Yoasinë mau uka tikireni, ai thëpë xapirika hõremuwi, mau e këapraru, thë wasua praraɨ yarohe.\nuapata porapë kuo taepëha Yoasinë e uhõaka tikireni, hwei maxita a tharanë mau u hapa patëtëkiwiha mau uha e thë monapë\nkãataya, napë pënë mau upëka yamitaɨwihi, thëpëka kurenaha kure e thë monapë kua, kuë yaro ɨhɨ thë monapë ukëri he tëhë, Ɨnaha thë pree kua, urihi kutarenaha, yaropëka kii hapao tëhë pë ahete kuoma. Wãroho yaropë aima, yatoto hamë pëakãe\nmau e upata niayayarayu, ɨhɨ upata niayaya, tirea xoarayuwi hwara uha upata waroa xoaketayu, hwara uha upata wakokii tëhë horepraroma, mayopapë, arimapë, hwei tëhë thë sia wai, thëã yaropë mii ahe tëhë hamë paaripë ahete yëɨ mii ɨhɨ thëka kii\nmau u pata, pata õkia xoarayu, ai thë wehe patitao kõoi mi, huu tihikɨhe komi ihõki, napë pë pɨrɨo kõtaimi, urihi a wehe patio wɨnaha thë kuprarioma tha?\nkõtaimi yaro, mau upata õkii tirea mahirayu yaro, hutukara koro xatio kurupëha u pata tiriki pario. apa yaro yama a hõre wãroho waaprama maki, yaro yama a pree waimi, yaro hwɨɨ e pata kuokuru pëhamë, yaro pë\nyototoa kurua, yaro pë wãhõ huimi. Kami yanomae yamakɨha, yaro a hõreka wãisipëka waroyuwi, yaro pata e warooyu tëhë pë\nƗhɨ thëpë pataha, ɨhɨ mau upë monapë ukeriwi thëha wɨnaha wamakɨ pihi yai kuu tha, oxe thëpë ha? oxe thëpë wayemëhëa wãisipë waro. Yaro pata apɨrɨokuruwi e thë praha mahi yaro rope a kõokõohuru. hɨ yaro hw ɨ enë yaro ihuru pë epë paarupoimaɨ\nhathõri, “kami ya matario huru tëhë thë pata hwaa hëa hãthõpi” wamakɨ pihi kuu tha? aho ihuru pëha?, wa thëã hɨpɨ tha? tëhë, pë wãisipë warokiyu tëhë, yama pëha nianë, yama xipë hõre hõyãpraɨ kukema maki, yaro hwɨɨ enë pë paaruakõruhu tëhë,\nau u pata wai kupru kõowiha ai thëpë xapiriowi ya thëpë nõa thaɨxi wãri pru maki wãrea huaimihe,mau umona pëka yamakɨ naikia hëakõrayu, ɨnaha yamakɨriã thaamaɨ nikeruwi thë kua.\nkiiha wamakɨ imikɨ wariki ya nomaɨ mahio tëhë, mau u monapëriã yamitipraɨwihi xapiri pë imikɨ waria. Yari ahamë ai xapiri pë\nimikɨ waria, Tɨtɨkɨkɨ hamë ai pë imikɨ waria, Tɨtɨkɨkɨ wãroho mahi yaro, yari aha wamakɨ hõre hwarõkõoti tëhë titi wama kɨkɨ Ɨhɨ yaropë pata waroho kuowi, hapao tëhë thë kuoma tha?\ntapraimi, Maxaharari wama a puru usipë tapraimi. naha kami yamakɨha thëriã kupru, thë hayuahikia, yaro ariã mapruwi thë hayua. Kuë yaro yãa hwaɨ thë hayukema yaro,\na i aro a a i ika karora aɨ i a a i i aɨ ɨ aɨ ai a aro a ata k okita wamakɨ pihi hõre kuuma Mau upë kaki pata upëxë, wai upëxë, tarohamë u kuowixë, upë weheki tëhë yamakɨrĩa amixi nomapramaɨwi thë pree kua tha?\ntha? ariã kõohuru yaro pë komi kopuhuru yõoposikɨpërima thëpë komi kopuhuru, opo awei titiamakure titia tapraimi, amatha a Kamanë u kõri, mau u kõaɨwi akua, uhakõrunë, yuri pë pree kõri, makuhuru ɨhɨ thë pree kua, ɨhɨ thë xirõ waoto mahi, yai\ntitiamakure titia tapraimi, paari awei hõri hõyãamakure hayukuhuru xirõ kopi, yaro a ihiaimi, ɨnaha thër a kupruwi thë kua. mau uria kõaɨwi thë xirõ waoto mahi.\nƗhɨ pë kaki hwei oxepënɨ pë kõo mao tëhë, pë waɨ huowi e thëã kuaimi, e thëã mii? Oxepë riã naikii huowi, e thëã kua tha? Ukõri tëhë, ai u kuoimi, pata upë pree weheo hathõki?\nAwei, ɨhɨ thëã thapuhe, oxe thëpë naiki huowi, oxe thëpë naiki tëhë, yaro a ahete huuwi, a thariwi, aiarayuwi, a pɨ mikiwi Pata u pree maprario u kekuhuru, hwei thë pëhë thëhamë.\nthë kuaimi, yaro a waimihe, yaro a kuaimi.\nU tiyëɨ maki, u tiyëproimi, u wehe yaro?\nƗhɨ yaro epë kopuhuru tëhë, ai a waɨ huoimihe, naikɨnë thëpë nomao hathoki? tiyëɨmaki, u ahete kuaimi wa kekuhuru.\nhɨ tëhë yaro a waɨ kõtaimihe.\nƗhɨ thëã xiro ahete mahi tha?\nƗnaha thë wãisipë hayua kuke noa yaro, yaropë kuaimi hatho pë wãisipë hatho, hwei urihi hamë? hɨ thëã xirõhe tore xoa, tore mahi.\nKuimi, yaro akuimi.\nƗhɨ mau upëha yamakɨ temi pɨrɨowi u kutaenë, u maprario tëhë, wɨnaha yamakɨ kuapë tha? yamakɨ komi nomao hãthoki, yaro\nWiti thëha wamotima thëpë wãrohõ mahi raroimi tha? Hapao tëhë thëpë raru hãthõma, wamotima thëpë, moramapë, pëxë, kutarenaha yamakɨ nomaa hathõrayu.\nhõrõmanapë, kutarenaha thëpë raruu hathõhoma, witi thëha hwei tëhë thëpë raru maprarioma tha? Amixinë nomarayu, thëpë amixi wariamaɨ marë mai parɨkɨ wehekɨnë yamakɨ nomarayu, yamakɨ aka weherayu tëhë, mau\nWamotimatihi pë ora pree hwëwërayoma yaro, wamotima yama thëpë waɨ kõtaaimi, wamotima thëkɨ raruwi, hõrõmana upënë yamakɨ aka hõre here, konohori upëhõre kua, yamakɨ nasi hõre keyu.\napata wãroho raruwi,huutihi kɨnë kutao pënaha thëpë raruwi,apia a raruwi, ɨhɨ a kuaimi, Në ropeyoma a kuaimi, a mii.\nNapë pënɨ u tiyëki makihi u komi weherayu tha?\nWaiha thëpëriã mapramaɨ mahiowi, e thëã ahetuhathoimaɨ Napë pëkaki pë pree nomarayu, hõyamë yamakɨ nomaɨ kuaimaɨ, napë pë hapa nomaa parɨraa kuruwi, kami yamakɨ pree\nhɨ yutu thë hayuamakure thëpë hore wa sipë raroataruhe yatiaɨ, kama thëpë iaɨ pihio yaro, kama thëpë ohuu yaro, thëpë nomaɨ warokiyu, yamakɨ nomaɨ xokeaɨ kuki.\nhõre kua taru, yamakɨ iaɨmarëpei.\nKuë yaro mau u kõaɨwi thëha wamakɨ xuhurumu mahi tha?\nKuë yaro ɨhɨ thëha wamakɨ yai xuhurumu mahi tha? ɨhɨ kiha? au u kõaɨwihiha thë ahete mahi, kami yaxiãnë haari mahi marëpei, ki i a ka k or i wama a wasu, pata\nhɨ thëha ya xuhurumu, hwei wamotima thëpë hõre wãisipëka raroataruwi, kama thëpënë yaro pata ariã nakaɨ yarohe, wama a yai wasuri mau u yai taɨwi, ɨnaha yakumarëpei.\nyaro pata a nakaɨ yarohe, xapiri thëpënë thëpë riãha iamahenë, thëpëriãha witamahenë, hwei wamotima thë hõre kua, ɨhɨ thëpë\nwaa hurarihe tëhë, thëpë haikiarihe tëhë, thëpë hõyaoma a kõrayu kama thëpë urihipë hamë. Witi thëha porimoxi yopi kua makure, witi thëha thë sai he tɨkɨa taru tha? Thëpë krokekrokepe tha?\nwiti pii thëã krokekroke komipe kua tha? Witi thënë ɨhɨ pii thëpë uxi nikere, witi pii thë wai tha? Poripa hamë, kihi\nhutumosika hehumaɨwi, hwei thë urihi uxiamaɨwi, witi pii e thë tha? ɨhɨ tëhë ea hwarayu t ro ro ro t ro ro ro\nYopo onapënë pata thëpëheka mayoni, e thë wakixi xoa. hɨ e thë wakixi, krokekroke a kuonomai ɨhɨ thëpënë wakixinë\npei yamakɨ nomapruu, yamakɨ xuhutiaɨ, yopo onapë pata xuhutinë pei yamakɨ xuhutuaɨ, yopo onapë pata yaa tiporeprariwihi, Kuë yaro, hwei tëhë thë kupruwi, thëpë riã kuaɨwi thë ahetu urihi a riã hwëtɨpruwi thë ahetu hathõa?\na patakure naha thë pata kupruu tëhë, thëpë miki. Yutu thë urihi hwë a hiki prarioma maki, pooxikɨ rëa yaro thë urihi tihikia xoa, pooxi ukërayu tëhë thë urihi ximorerayu,\nyutuha yamakɨxi wãria hikiraama maki, pooxi rëa yaro thë urihi kohi pëa. ɨ kɨkɨ pata wamorea kõprariwihi, kɨkɨ he pata yohokihe.\nƗhɨ thëka kii, yanomae yamakɨnë hutu yama wakëpëka yëɨwi, ɨhamë thë wakixi pree kuo huru tha? Poripahe pree yohomaɨ tha?\nawara apata krokekrokeka ka ihamë wakixiha waroikɨnë, thë wakixi ithoa yapaa kõrayu, ɨhɨ tëhë yamakɨ përayu. Hwei thëmoka ruëaɨwi, ɨhɨ pii thë ora tha?\nhëmoka ruëaɨwi yayo thë paxi, yayoa a paxio, Ruërikari a paxio.\nPoripa a kakii ariãnë pree aipëaɨwi thëã kua kura?\noripa akaki aha hoyoprarɨnë, kamanë titiki kama caixa eha a titiki. Ɨhɨ Ruërikari a pata kaki, xapiri thëpënë thë thaimi mahiohe tëhë, ɨhɨ thë pree prahaimi hathõ, ɨnaha thë kuaɨ xiwãrirayuwi thë\npree kua hathõ?\nƗhɨ a titikiiwi e thëã ahete tha? hëkɨ noa thaɨmao he tëhë, xapiri thëpënë, Kreomariripënë, Ronimoripënë, thëkɨ totihiprarii he tëhë, thëkɨ auprarii he\nthëã ahete, hɨ. tëhë, porimoxiha thëkɨ pata arakii he tëhë, maa a xirõ keimi.\nA titikii tëhë, wɨnaha thë kuaɨ tha? Thë tɨtɨxi wãrikii tha? Ɨhɨ tëhë yamakɨ riã kirimaɨwi thë kua hathõ?\noripa titiki tëhë, thë xi wãrirayu, ɨhɨ poripa a hoyoprari tëhë, thë wakarataaɨ kõoimi. ɨ thëha yamakɨ miki maki, Yamakɨriã kirimaɨwi, yãrɨ kɨkɨ heã pata këa nohõ prario. Yãrɨ kɨkɨ hirarayu tëhë, komi yamakɨ amuku keaɨ nëhë maaɨ,\nporipa yama a hɨrɨru tapraimi, ori a akatak o i yamakɨ kuu maki, tapraɨ kõtaaimi. hutukara a pata raɨraɨ prao kuki tëhë, a pata krohokroho prao tëhë, yamakɨ kirimaɨ kukii. naha yamakɨ r a thaamaɨwi thë kua.\nƗnaha arĩa thapraɨwi thë kua hãthoa? Yarɨ kɨkɨria pata homo haɨwi thëã ahete tha?\nAwei, ɨnaha ar a thapraɨwi e kua, poripa a thaɨwi ɨha e xoa yaro. Kama kupë pɨrɨo paxiowi, a xɨmɨxɨmɨmaɨwi, “wa ayu, hëã ahete, yarɨ kɨkɨ r a homohaɨwi thë yai ahete mahi, kami ya rëa yaro ya wasua matopraɨ a ɨ a a t k o ai\nt io aɨ tao e kuuwi, ɨhɨ tëhë e ayuhuru, hoyãmë. hwei oxe thëpë kakii ya thëpënë hõripraɨ, kaho wa mohoti yaro, wanë pataha kawari hiripëha xëyëhamonë oxe wa thëpë manɨ\nyaro ya noa thaɨ, kuë yaro a kiri.\nƗhɨ aka a ximaɨwi, a wakixipënë, ai thëpënë a wayamaɨ he tëhë, a hixiorayu tëhë, a kaka hathõprari, a hoyoa hathõprari?\nA hoyoprari, a hixiorayu tëhë, kama a rãamu tëhë aha hoyohoyomanë a titipu parɨo. Aha titiponë, a haru kõo tëhë, a a\nkomaki a aha totihiprarɨnë, a ha auprarɨnë a thaa kõoki, kama onoha a thaa kõkɨnë kãe a xoarayu.\nHwei thë kaki tëhe, poripa yama thaɨ tëhë, witi thëha thoothotho ximore kurenaha e thë kuo tha?\noripa Yãpirari a patanë a ximoreamaɨ tëhë, wakë pata yãpriyãpriprao, wakara xatixati prao, ɨhɨ tëhë yarɨ e yão hwë owi,\nXAPIRIPË MAO TËHË YAMAKƗ XI\nt io t\nwei porimoxi kakii, hapao tëhë moxi pata yai kohipëoma maki, moxi hehua yaro, titi a\nxirõ parɨaɨ. Aha parɨnë, yutu yamakɨxi warirayoma maki, yamakɨ pihi kãe ka apëa, hwei pata\nthëpë maprarioma yaro, porimoxi kakii moxi maprohuru, maa akakii ãria pata xirõ yatotopru,\na wasu mao tëhë, thë riã kupruu. Porimoxi kakii, hapao tëhë moxi mamo paikema yaro, ei thë\ntotihi proimi. oxinë aipë tapraɨ tha? Kami yamakɨnë, hwei yama urihi hõre kohi pëpu makure,\nurihi pata hwë aɨ yaro, thë urihiwei hõreha kuproyonë, yama kɨhe haru. oxi hwë praɨ mao\ntëhë, yamakɨ heriã xirõ prao, yamakɨheha praikɨnë, yamakɨxi wãrirayu. Ai pata ya noa pree\nthaɨhikio a i t a a kɨ i ria ikira o a a akɨ ir aro r a t ɨnaha thë kuë.\nhë kuë yaro, yamakɨ yaropru ahete, yamakɨ hupru ahete, ɨnaha thë kuë. ata a yainë thë noaha\nwaxupanë a i a i ri t a a i arɨ ɨ a a a o a a arɨ ai a a a\nkaro ra orɨ a ar ra a i ari ro o ai . hɨ a pata kakiinë porimoxi xëprahuru,\nxëprahurunë yamakɨ riã ohinë õhõtaamaɨ. orimoxinë yamakɨ hõre iamaɨ puo. ɨ anë yamakɨ\nxirõ huomopetayu, ɨhɨ porimoxinë yama kɨha wakarapramanë, yamakɨ hõre totihu puo. Kuë\nyaro, ɨhɨ thëha ya pree xuhurumu, urihi hwë pru mao tëhë, yamakɨhe haropraki, yamakɨhe\nharoaɨ ahete maki, xapiri thëpënë thë hõre hanɨpu tihiria yarohe thë hõre rëpuu yarohe,\nporimoxi nëhërëpuu yarohe, yamakɨ hõre wakarahe harupuo, porimoxi hehua, moxi hehua\nmakure moxi hõre karoa pëa.\nNapë pë pree he haru marayu, ɨnaha thë pree kua, kami yamakɨ xapiriowi, yamakɨ komi\nmaprarioma yaro, xapiri thëpë maprarioma. hë taɨwi thë yai maprario tëhë, yamakɨ xiriã wãri,\nyamakɨ heriã ɨ, kutarenaha thëriã kupru, porimoxi karoo mao tëhë, moxi hwë pru mao tëhë,\nɨnaha thër a kupruu, kami yamakɨxi wãria hikirayuwi ya thënë tapu, yutuha yamakɨxi wãria\nhikirae ma maki, pori moxiha xëkuhurunë, yamakɨriã amixi nomapru, ɨhɨ thë noa pree waxuma.\nit a a i i o kii i kɨkɨ a a i i o ki a ata o a kakii a i ri i t a a i i ai o ki a i i ariki ɨ a a oaki a ra ara t a i\na i i o kii , ware noa thama. Kami ya pihi kuupuoimi, kamanë thë noa waxuapiiwi, rira ɨnaha a kuma.\na t taar a aro a t oa aari a i at oa a , awei ɨnaha a kuma, Wa t ri i a karo rarɨ t ri i o i ao i a t ri i a o ari t t a\nata a t taɨ i a kuma, ɨnaha e thë hõa kuprario thare. a a a akɨ k ri i a akarɨ i at ri i o ari ɨ a a t ri i r k a Wa o aɨ t at\nɨ ɨ a at t it a a ataka ait irika k r i ata a r rɨ t kara a ri i a o arɨ at ri i o i a or ra arɨ ori o i akaraa k rario ɨ a ata\nata a k rarɨ ko i a akɨ o i t ki , ɨhɨ thë noa pree waxukema. ta o a i t ori o i kɨ r ɨnaha kure thë noa waxupema. apa ɨhɨ thëha ya pihi hëtëmoma, ai ori\na i ari ro a a a a kiri iki a a i ari ro a aro ɨ ɨ a t taar a ɨ t a ai a t taɨ ak r ai a t tai i oa i ɨ ɨt a a i i ai o ki a kuu, ya e thë\na iri ta roi i a akɨ karo raɨ i i ai t ii i t ɨ ɨ aɨ ta rii i a akɨ taarema yaro, ei thëã.\nkaro rari i i t ii a i a akɨ ata i ɨ ɨ ar i ikɨ ak a i a aki ko i t o i t ki ɨ ɨ a a a r a ak r ki a ata\nori o i rak r i a a o i karo raɨ ao t ori o i ko i o o k oi i ait iri o i t kara a ata a r rɨ ori o i a kɨ ko i a o i\nnaha thë kuë thare, ɨnaha kure ya thë taarema yaro. aa r o ya pihi hõre kuu. r t ki ɨ t a a i i o ki a i i k r ra ɨnaha a kuma, ɨ ɨ t a ar\nhɨnë ware pihi xaari pramarema, i a i i o a a iki a i i o o o o ai i i ari aki i ya e thëã thaɨ. Kami yanë ya thë tapranimi, ɨhɨnë thë nõa waxukema, thëpë\na o okii t ɨ ɨ koa a a koaɨ k a ɨrɨikɨ t ar aa kiri ira a a ai kutaopë naha thëpë noa waxua potayoma. ɨ kɨkɨ ha yaxi hariproma, hapao tëhë yamakɨ xi\naɨ a ka o a t akɨ o a at a a akɨ ai t a aoikɨ a a i a wãria hikiraema ɨhɨ thëha yaxi hariproma a akɨ i ria ikira o oa ya pihi kuma.\nar a ra ɨ a a t k a k rar ɨ a a t k kiri i . Yama a pata hamapu mao tëhë, naha yamakɨ pihi kãe kuaɨ, thë xapiri mahiowi thë rëo mao tëhë, thë urihi reraaɨ. hë\nkɨkɨ pata xurukuu tëhë, yamakɨkɨ pata huëpu mao tëhë, porimoxi pree hehukii, ɨnaha thë urihi pata rerareramu yamakɨ pihi kãe ximoreaɨ, ɨnaha pei thë kuë. Kami ya pihi kupënaha ya\nkua kurare, thë kuë yaro, yamakɨ imikɨ hõre kua yaro, ei thë hõre wakara thë marë wakarai. thëã thaimi, ya thëã thaɨ puoimi, ya thë huëpu kutaopë naha ya thëã thaɨ. orimoxi hehumaɨwi\nnaha thë kuaɨ yaro, pei yãa hwaɨ marë pei, aa a akɨ i i k aki ai a iri a i t ya thë taa taathaarepë naha ya thë noa waxu, ɨ kɨkɨ noa pata waxupema, mau u noa pata\nao t a akɨ karo r i t ii a akɨr a ir r ɨ a a ka i a k ka i a waxupema, hɨ pë noa pata waxuma. utukara hamë ai pë kuowipë ha kerɨnë, ɨhɨ pënë yamakɨ\ni i k o ai a t ai taari i a t oa a Wa a t t it ai o ɨ a a i i waararihe.\nk oa ɨ a a a a kɨ a k rario a akɨ k rario aro ko i k tar a a ɨ ɨ t a t ario naha thë kuë, ɨnaha thë kuë yaro, ai thëpënɨ thë tapraimihe, ɨhɨnë ware noa thama,\nt a akɨ ri aroaɨ ori o i a a iri i ikɨ k o ao t a akɨ ko i arokii ɨhɨnë ware imi warimaɨwi, ipa ɨhɨ ya thëãnë kirihi thaɨ. hëãnë kirihi hɨ thëha o i a\nɨ a at k a ata a ar i ikɨ a a ota i ki a i ri oo a a t t ri otao o aio aik ya pihi kuma, i a i ari ro o ai a ko i ki a\nki a ata t ika rir i a a akɨ i ri aɨ i t k a hɨ thë noa pree waxuma t a aki ki a oo a i a aki warenoa thaɨwi ɨhɨ thëã. Kami yanë ya thë tapranimi,\nit a a i i o ki a i i ai o ki i t a a i i o roi i aki ɨhɨ thë noa waxuma, thë noa waxu piyëkoma, ɨhamë ya imi waria, ya imi warihia, yari ahamë ya\nori o i a a i i o ki kɨkɨ a a i i o ki ware noa thariwi, ei ɨhɨ e thëha imi waria ɨnaha thë kuë thare. Omama akakii ɨhɨ noa waxupema, mau u noa waxupema, ɨhɨnë\nya imi wariowi ya e thëã thaɨ, ya pihi kuu puoimi, kamanë ware noa tharema. i a i i thë noa waxu piyëku, kutarenaha thëpë noa waxu, kami yamakɨ pihi mõyamë pruu puoimi, kami\nai o kii t kara a a a i i o roi i aki kɨkɨ a a i i ai o ki yanë ya thë taɨ, hõre kuumaki, ɨhɨnë thëpë noa xirõ waxu. hɨ thë noaha waxunë, papel sɨkɨ xirõ\nhɨpɨ. hɨnë thëha hɨpɨnë, yamakɨ noa thaɨ, haparapë pëkakiiha wa pihi moyãmëki yamakɨ noa aoto a k o i ro roi i ɨ ɨ në wãri a a a ɨ a a ar oa\nthaɨ, yamakɨ noaha thanë, kami ware noa hapa thama. t ari i ei ɨhɨ thëã. naha thë kuë yaro, yamakɨ hõre totihitao, ai xapiri thëpë mao tëhë\ni a i i o ki ori o i a ɨ kɨkɨ a a i i a r o a a ki a porimoxi karoproimi, ɨhɨnë porimoxi taɨwi, Omamanë porimoxi yai taɨwi. hutukara pëxë,\nkuma, a i i o o it t aɨ ir aɨ a ri o oaɨ ka i a a rario t a hutukara thëripë pataxë, kihi yori kiiha hutukara thëripë pataka upraa xoarati hɨ pë patanë\notaaɨ ao ware noa thakiwi, ei ya thëã wëaɨ, ya thëã wëaɨ marë pei, ya pihi kupë naha ya wakara upra, ei ɨnaha pei e thë kua. utukara thëripënë wakara upraa, hutukara a tiremaki,\nthë thanomãi hë noa waxuwi, ya thë taa thaarepë naha thëã kua, thëã wãrõho, ai thëã. hutukara thëripëhe wëataya. ei pehe këhëataya, ɨhɨ pënë pata wakara uprataya, thënë wãri\nAi thëãkakii Ai Omamanë xapiripëka thaprareni, ɨhɨ xapiripë noa waxumakiwi, ai thëã hamapuwihi. Kuë yaro pei thë hõre wakara haru, ɨnaha thë kuo mao tëhë thë haruimi. hɨ pë\npaxio. apiripë pata hõyaa makure, pë hõyakepëha pë hehukuhuruwi, siposihamë pë noa xirõ patanë wakara uprataya, hutukarari pë, ɨhɨ hutukarari pënë thë wakarama puuhe. t kara\nwaxukema. naha xapiripë kua, pënë warõwi pë hehupu, pë hehukuhuruma. hurupë eha pë hõre a r wamakɨ pihi hõre kuu maki, hutukarari pë tire, hutukara a thaɨwihi, ɨhɨ pënë pata\nthapraruhuruma maki, xapiripë hõyãa xoakuhuruma, ɨha poopë pree hõyãkuhuruma. Omama wakara upraa. hɨ pënë thë urihi wakaramapuhe, yamakɨxi mori wãrirayoma, waiha yamakɨxi\nhwae a, kami yamakɨkakii, kami yamakɨ pree kakii, yamakɨ yãkoanapëka koowi, ɨhɨnë thë hɨpɨkɨ wãria hãthorayu, yamakɨ yaro pruwi thë ahete, yamakɨriã yaro pramaɨ, hapa thëpëka yaro\nhuruma. apiripë hõyãa makure, ɨhɨnë pë noa pree waxukema, i a iri r a proni, thë kupru pihio. Kuë yaro, ka i a i ari a iri t i ari oi i wamakɨ pihi\no oa i aoto a kakii aro roi i ɨnaha Omamanë e thë thakuhuruwi e thëã. kunomai Kami xapiri yamakɨnë yama thë hõre thapu yaro, thë hõre wakara pëa. apiri yamakɨ\napiri wa thëãka thaɨwi, ɨhɨ xapiripë mao tëhë, thë wakaraproimi. hɨ Omamanë hapa mii mahio tëhë, yamakɨnë õhotarayu, kami yanë ya thë taaɨwi ya thëã thaɨ, utukarari pë pata\nmahio tëhë porimoxika thani, kiha porimoku pata hapa thama. Omamanë hwei porimoxi kakii, upraataya porimoxiha, ɨhɨ pënë moxi karopu hwë ahe.\nporimoku hapa thama, ɨhɨ ya thë taarema, kami ya pihi kuuwinë, ya thë thaimi, ya thë taɨ yaro,\nya thëã thaɨ marë pei, xaari ya thëã thaɨ.\nAwei, porimoku pata hapa raromarema, e thë wakarapronimi, e thë wakarapru maoma,\nhapa kupë pɨrɨopëha, porimoku hapa raromarema maki, e thë kupronimi, ɨhɨ thë hõyarema,\nɨnaha thë thama. naha thë kuë yaro, pei thënë aipëaɨ, thënë aipëaɨ puoimi, xapiri pë mao tëhë\nthë totihiproimi, xapiri pë rëo mao tëhë, thë totihiproimi apiripë rëo tëhë thë xirõ totihu, thë\nxirõ wakara totihu. apiri pë mii mahio tëhë, thë totihi proimi, xapiri pë yai kuo tëhë, yanomae\nõ nakɨnë thëpëhe hwãyopuka kurenaha, ɨnaha xapiripë kuo yaro ɨ kɨkɨ hamapuhe. Në wãri\na hama puu yarohe, ɨhɨ xapiripë pihi xirõ moyãmë hwë , pë pihi yai moyãmë yaro, yanomae\nyamakɨ pihi moyãmëimi, kama hw ɨ e xirõ moyãmëmaɨhe. Aha moyãmëmahenë, wãa xirõ\nmoyãmë hwaɨ, ɨnaha thë kua.\nOmamanë yamakɨka thapraruhuni, ɨhɨ yamakɨ kakii, kiha ɨhɨnë thëpërë hirakeni,\nxapiri pë hehupuwi, pënë wãroowi, ɨhɨpë noa pree waxuma i a a karo rarɨ\nTHËPË ŨTUPË PËÃHA WËAƗWI\napiri arahorioma yanɨ wahariomapë, roko 40\nahikɨnɨ pata hore riã riëri ehuhua kurakɨri,\nhuëyomanɨ xapiripë rurupu, ɨhɨ mae r a\nroko ahikɨ hore wakara praa yarɨa kurakɨri. 44 r ëri hamë e pë nokao, ɨhɨ e totihi mahi yaro.\nAwei kami xapiri hore horepë si prërëhë Omamarinɨ yanomae thëpë xirõ waɨ, pë\nCAPA huru pë haromaɨwi e yai hapa parɨki, ɨhɨ e\nxaititi totihi wite mahi nëhë yaipu yaro\nari iro pënɨ a xami pramariima kihi, totihiowiha epë nokakii, epëha nokaikɨnë,\nxapiri pënë urihi ha auprarɨ henɨ, xapiripë Sou o espírito feminino ara orio a, O ser mal co a ari só come seres ɨhɨ e yohamë xapiri e pë komi huu\nrotipapë, xapiripë araxinapë, pë hõrõma , circundada por sopros de vento. O perfume humanos, por gostar de sua gordura farta O espírito mulher das águas o a atrai\npë seisipë wawëɨ kõowi thëã das árvores roko a i se espalha por toda\n22 os outros espíritos, eles a seguem em seu\nparte rio abaixo, suas ores cobrem o chão.\nAinda que os garimpeiros espalhem muita caminho cheiroso, pois ela é muito bonita.\nYãkõana a thaɨ wii thëã Nossa oresta dos a iri é toda adornada\nsu eira na oresta, os esp ritos a limpam, Os esp ritos ue curam as crian as vão na\nPreparando a k a a por ma n cas ores a ul claras\nvoltando assim a aparecer ali suas clareiras, rente, eles se uem a bele a de o ae\nsuas bra adeiras de pena de arara, suas todos vão depois pelo mesmo caminho\npenugens brancas e seus ornamentos feitos\ncom pequenos pássaros coloridos\nka horaɨwi thëã\nSoprando k a a no nari\nAi yanomae thë xapiripruu tëhë, xapiri\npë ithuu ha, ɨnaha pë kuaɨ prahaii hamë\n13 xapiripë ithuu, ahete hamë xapiripë ithoimi,\nHwei yanomae aka xapirimore xapiri waroho kuë yaro kamapë urihipë ã ha hayumamuu 43\nepë ithuu hikia makure kami yanomae makii, ai yanomae yamakɨ xapiri mãowi Yãwarioma a ithuu tëhë, mae kɨ pata warara\nyamakɨ mamuku porepë yaro, yama epë yamakɨni yama thëã hiria totihipraimi në kirihi, ɨhɨnë xapiri pë pata komi yɨpɨpu\nthapraimi hõrõmae pë pihi kure thëpë xirõ Quando um Yanomami torna-se xamã é yaro, mae kɨ xi harihi rërërë në kirihi\nyarëɨ yaro assim que os espíritos descem até ele. Yanomae thëpë xapiripruu tëhë, xapiripë Os caminhos pelos quais descem os espíritos 47\nuitos esp ritos descem para estes xamãs Os a iri descem de muito longe, não praɨaɨ kua pënaha pë praɨaɨ das águas a ario a são muito abertos e uërikarinɨ yanomae thëpë niapraɨ, thë mo\nentretanto, nós Yanomami que temos olhos vêm de perto. Por isso ainda que falem Quando os Yanomami tornam-se xamãs, pavorosamente claros este esp rito ue ruë mahi o tëhë\nde fantasma (não xamãs) não os vemos, sobre suas terras, nós - não xamãs -não eles dan am como os esp ritos, a endo sua puxa todos os outros, por isso seus caminhos O ser mal co rikari echa os humanos\npois eles utuam como penu em ao vento entendemos muito bem suas palavras dan a de apresenta ão se mexem com muita rapide quando o tempo está muito nublado\naxori pënɨ Kripɨ nakɨ ãha yaipu\nkurakɨrihi. axoriwë powãri roko apë 71\n48 tirei ha maikɨkɨrɨnɨ, axoriwë a wãri pɨ\n52 56 totihirayoma makii, yai rãina hikɨ pata Urihi xi wãrii wi thëã\not oka akaki t o i a ɨ a ta\nWarëriwënë hwërɨ a wai mahi maki, a Yãpimarinë ihurupë pë komi tei, pë komi ha makiiha, Paxoriwë pihi kayowãri hetehe A terra entrando em caos\nwamakɨ pihi kuu nomai, mauu ha a xirõ yëɨ,\nmoto aha. naha thë kuaɨmaki hutumosi wai wari, waiha a haikiari, a wai tuhari. tënë, pë kãe heri õsema a wai miproimi në wëkëkouta yarɨa pekɨa, kuu weinɨurihi pëkɨ\nhamɨ a yëtëata yamakɨ pihi kuu puo, Warëriwënë në wãri amaki a wai waapari! ohotaaɨ thëpë ka kuuwi tëhë, ihurupë kãe iprokaɨ ta maopikë\nyanomae pore yamakɨ mamo yaro, maki ha warɨnë, thë pihi yanɨkɨamari, ɨnaha thë heriihe yãpimaripënë Rio abaixo os espíritos macaco-aranha\nthaɨ hwë o falam de sua moradia que chamam de ri i ehuriwë a praɨaɨ hute mahi, a në yai kirihi\nxapiri thëpëha thë xirõ waoto. i ari, o espírito da mariposa, captura\nAinda ue as plantas de eiti aria se am aki. Eles pegam suas comidas em locais ri , o espírito das montanhas,\nNão pensem assim r o o t todas as crian as, depois canta e dan a\ndan a de uma orma muito pesada, ele\na i a o o pois ele somente se muito perigosas, War ri, o espírito da unto a elas. uando as pessoas di em não muito altos na oresta, e uando estão\nueixada, capa de comer seu poder, de saciados balan am levemente as randes realmente pavoroso!\nmove voando pelas águas em sua canoa a o t or o o or\nmotor. or m n s não xamãs pensamos exterminá-lo, de engoli-lo. Ele também não é porque os espíritos yãpimari estão árvores rai a i, a endo soprar uma brisa\nser ue o sol est pre ado no c u? teme devorar os seres dan ando e cantando com suas crian as na oresta.\napenas por ue temos olhos de antasma\nentretanto, para os xamãs tudo isso é óbvio\nYai thë patanɨ wakë a pouwi thëã\nO rande ser mal co detentor do o o\nari kɨkɨ hore raruu tëhë, yanomae 55\nyamakɨ marii xikõ, ɨnaha yamakɨ mariiha Yaweresirinë Yariporari a huëpu. Yariporari 63\nyamakɨ kuaɨ, ai thë pata mari ërara a Yaweresiri a paxio, ɨhɨnë a xirõ huëmãɨ Ai yanomae thë xapiriowi thë yai nomaɨ 67\nhuimaɨ, xama wa mari horeaɨ taari. rihi taɨ, ɨhɨ a mao tëhë yari a hwapi, yamakɨ mahio tëhë, xapiripë yano epë kreyu tëhë, karɨmari a ithuu tëhë, a pata poriyo pë\nwakë mari ɨmɨɨ kuki urihipë wãriãri. paxoriwënë pë yanopë yɨpɨpu, yano r a mothokapë xɨrɨkɨ në kirihi, a pata ihirupë në\nuando as ores da rvore do sonho a r iri, o esp rito bicho pre ui a, se ura oripoririwë a waithiri mahi, ɨnaha kuë yaro wëkëmaimi yaro kiriaɨ, a pata urihipë katoaɨ në kiriaɨɨɨ\nbrotam, n s Yanomami sonhamos muito ari orari que é o espírito da tempestade. xapiripë kiri, ɨhɨ a pataha, kuë yaro Kamakari Quando um xamã yanomami está à beira k ri ari é o espírito da cobra sucuriju.\nuando sonhamos assim uma rande teia a watiki prari da morte, quando as casas de seus a iri 86\nari orari e a r iri se pertencem, por isso uando ele desce, seus caminhos relu em\nde sonho chega até nós, vemos uma anta s o esp rito bicho pre ui a sabe se urar este Poriporiwë, o esp rito da lua, muito ero come am a uebrar, então o esp rito do atrav s de s is apavorantes, seus lhos são rihi xi wãrii tëhë urihi a huëmaɨ wihi thëã\ncaminhando na oresta e o o o come ando ser da tempestade. uando ele não o a , o e por isso os outros espíritos o temem, ele macaco-aranha as segura para que elas não medonhos, e seu chão utua no ar de modo Os xamãs seguram a terra quando esta entra\na pegar em suas árvores vendaval escapa, destruindo nossa oresta pode devorar o ser mal co a akari desabem assustador! em caos\nO Instituto Socioambiental (ISA) é uma associação sem fins “Hutukara é o que nos mantêm\nlucrativos, qualificada como Organização da Sociedade Civil vivos, junto com a floresta e\nde Interesse Público (Oscip), fundada em 22 de abril de 1994, com os rios. Hutukara nos dá\npor pessoas com formação e experiência marcante na luta por vida, como deu aos nossos\ndireitos sociais e ambientais. Tem como objetivo defender bens e antepassados e por isso nós a\ndireitos sociais, coletivos e difusos, relativos ao meio ambiente, ao defendemos. No primeiro tempo,\npatrimônio cultural, aos direitos humanos e dos povos. O ISA produz o céu antigo, Hutukara, caiu e\nestudos e pesquisas, implanta projetos e programas que promovam a sustentabilidade formou a floresta de hoje. É o nome da mesma terra-\nsocioambiental, valorizando a diversidade cultural e biológica do país. céu que Omama, o demiurgo yanomami, consolidou\ne nos deixou desde as origens. Fundamos a Hutukara\nPara saber mais sobre o ISA consulte: www.socioambiental.org Associação Yanomami para defender nossa terra”.\nConselho Diretor: Neide Esterci (presidente), Marina Kahn (vice-presidente), Ana Valéria A Hutukara Associação Yanomami (HAY) é uma\nAraújo, Jurandir Craveiro e Tony Gross associação sem fins lucrativos que congrega todos\nSecretário Executivo: André Villas-Bôas os povos indígenas da Terra Indígena Yanomami.\nSecretária executiva adjunta: Adriana Ramos Foi fundada em 2004, na aldeia Watorikɨ, região do\nDemini, e tem como finalidade a defesa dos direitos dos\nO Programa Rio Negro Socioambiental promove e articula processos e múltiplas parcerias Yanomami e Ye’kuana.\npara construir uma plataforma de responsabilidade socioambiental transfronteiriça e\ncompartilhada pelo desenvolvimento sustentável da Bacia do Rio Negro no contexto Diretoria da Hutukara – 2013 a 2016:\nda região do noroeste amazônico. Esta região tem uma extensão aproximada de mais Presidente: Davi Kopenawa Yanomami\nde 80 milhões de hectares. A extensão da bacia do rio Negro e rio Branco (71 milhões Vice-Presidente: Maurício Tomé Rocha\nde hectares) é compartilhada por quatro países (Brasil, Colômbia, Guiana e Venezuela). 1º. Secretário: Armindo Goes Melo\nSão 40 povos indígenas e 86 territórios indígenas reconhecidos oficialmente, 16 sem 2º. Secretário: Huti Yanomami\nreconhecimento e 66 Unidades de Conservação de uso indireto e 11 de uso direto. Desde 1º. Tesoureiro: Dário Vitório Kopenawa Yanomami\na sua fundação, o ISA é parceiro da Federação das Organizações Indígenas do Rio Negro 2º. Tesoureiro: Emílio Sisipino Yanomami\n(Foirn) e, mais recentemente, da Hutukara Associação Yanomami e do Conselho Indígena Conselheiros: Resende Maxiba Apiamo, Roberto\nde Roraima (CIR), entre outras organizações da sociedade civil e instituições de pesquisa. Yanomami, Geraldo Kuesithere Yanomami\nEstá em consolidação a Rede Rio Negro, espaço criado para elaborar propostas de gestão\ncompartilhada e sustentável da região, incluindo processos de cooperação transfronteiriça. Hutukara Associação Yanomami\nCoordenador: Carlos Alberto (Beto) Ricardo Rua Capitão Bessa, 143\nCoordenador adjunto: Marcos Wesley de Oliveira Boa Vista - Roraima\nEquipe ISA Roraima: Aldenir Cadete de Lima, Ana Paula Caldeira Souto Maior, Ciro CEP: 69306-620 Brasil\nCampos de Souza, Estêvão Benfica Senra, Lidia Montanha de Castro, Marcolino da Silva, Fone: 95.3224.6767\nMatthieu Jean Marie Lena, Moreno Saraiva Martins, Sidnaldo dos Santos, Silas de Oliveira\nNascimento, Vicente Albernaz Coelho www.hutukara.org\nSão Paulo (sede) Brasília hutukara@yahoo.com.br\nAv. Higienópolis, 901 SCLN 210, bloco C, sala 112, 70862-530,\n01238-001 São Paulo – SP - Brasil Brasília (DF)\ntel: (11) 3515-8900 tel: (61) 3035-5114 / fax: (61) 3035-5121\nfax: (11) 3515-8904 isadf@socioambiental.org\nRua Presidente Costa e Silva, 116 Rua Costa Azevedo, 272, 1º andar\n69306-670 Boa Vista – RR - Brasil Largo do Teatro, Centro\ntel: (95) 3224-7068 69010-230, Manaus - AM - Brasil\nfax: (95) 3224-3441 tel/fax: (92) 3631-1244/3633-5502\nA OO N ONA\nDocumentos semelhantes a YAL00022\n2017 - 06 JUNHO\nCooperação entre as regiões e os países - Política Regional - Comissão Europeia.pdf\nLIVRO COZINHA DOS QUILOMBOS - PARTE 5 (1)\nLIVRO COZINHA DOS QUILOMBOS - PARTE 1A\nLIVRO COZINHA DOS QUILOMBOS - PARTE 1\nMna819 Marcio Goldman\nCartilha Como Elaborar Termo de Referencia Ou Projeto Basico