Temwaiku Ocean Side – @eroPhotoBlog\nTemwaiku Ocean Side\nN te tai aio ao ti a neweabaa ngkanne tanraken Temwaiku – te tabo are uakaan ma te auti are te boratentao (kanga a nang akea rabwatana n noraki n taai aikai). Oin au kantaninga n te tai aio bon rawean tamnein Bonriki International Airport ma iai te angabuaka aingaia are I a toua te kawai are e ritanrake mai tabon te marae are i Bonriki ni biri nako te Temwaiku. Bon 31 n Aokati 2017 te bong aio!\nE tau ma ti a okira rongorongon ara tamnei aio. E a bon kaan tawanou (tao 10am) te tai aio ao are kanga ti aki tain te rawetamnei ae tamaroa bwa are e a moanna ni matoa te riringa ma te oota ike a kona ni kakorakora te maii n te tamnei. I set au camera (dsrl nikon d3100 ma ana kits lens) n aron aikai:- mode bon manual, iso 100, f/16 ao te shutter ae 1/250. I aki kabongana te tripos n te tai aio kioina bwa e bikebike te tabo aio ao e aki boraoi aontano. E bati au tamnei ae i rawei n te tabo aei ma aio bon teuana mai buakoia.\nIai ataeinimwane aika 2 aika a mena naba ni uakaan ma te tabo ane i rawetamnei iai. N rokoia irarikiu ao a titirakinai bwa tera ae i raweia ao ibukin tera. I kabwarabwara bwa bon kanoan au kakibotu. N titirakinaia irou bwa tera ao a kakaea riaon te bike ao a taku bwa a kakaei abeaia n roaroa taian mwakauro.\nN aron angiin au tamnei ikai, ao I aki rangi n tatangira te tamnei ae bati te bitaki iai. Riki ngkana e karaoaki n te Photoshop ke software riki tabeua. Engae ngke e rangi n tamaroa te final product ma te kangaanga bwa e a aki rangi ni real the scene. E tau ti a manga nora karaoan au tamnei aio n te photoshop bwa I ti karokoi taian colors, teutana te crop mai nano, te shapening ma te noise reduction. Akea te object ae I added ke deleted. N tokin te tai ao I kukurei bwa e kaoti raoi are bon ngaia ngke I taraia ni matau.\nNote:- Te tamnei aio bon ti 816×457 pixels. Ngkana ko tangira te original pixels ao reitaki ma ngai bwa N na anganiko te link ibukin te original file ae 4608×2580 pixels ao 356kb. Ai aron naba au tamnei ni kabane ikai – are ngkana ko kani kabonganai ao reitaki bwa N na anganiko te original file.\nOctober 15, 2017 October 15, 2017 oceanside, rocks, temwaiku\nOne thought on “Temwaiku Ocean Side”\nThank you Brett for the like 🙂\nPrevious Previous post: Ponds at Fish Farm\nNext Next post: Dried Pond


Vati Masiko a Mosesa a Muesele Cilemo na Vuoloke vua Yehova (Mutamba 1 Ha 4) — CISETE CA MIKANDA CA Vakua Watchtower\nw19 Fevereiro pp. 1-32\nVati Masiko a Mosesa a Muesele Cilemo na Vuoloke vua Yehova (Mutamba 1 Ha 4)\nVutala Vua Kaniungi Vulinga Ku Abululala Vuangana Vua Yehova (Vua ku Lilongesa)—2019\nMitue ya indende\nMASIKO EMANA HA CILEMO\nMASIKO AZE A SAMBEYELE VUOLOKE\nVATI VA PANDELE KU KAVA MASIKO ACO?\nMASIKO A KELE NA KU NIUNGA CIKUMA-KUMA VEYA?\nMASIKO A PUILE “CIMBEMBE LIKA CA VIZE VIA KU VIUKA VI KEZAKO”\nCilemo na Vuoloke mu Cikungulukilo ca Vakua Kilistu (Mutamba 2 ha 4)\n“A lema vuviuke na vuoloke: Mavu a na sulu na ngozi ya Yehova.”—VISA. 33:5.\nMUASO 3 Ngolo Yange, Lulavelelo Luange na Vutinino\nVI TU LILONGESAMO*\n1-2. (a) Muntu uose ua tonda vika? (b) Vusunga vuka tu hasa ku kala navuo?\nMUNTU uose ua tonda ku mu lema. Kaha tu vose tua tonda ku tu mona mu njila ya cili. Nga vakuetu ka va tu muesa cilemo ca vusunga na vuoloke, tu hasa ku livua vungoco, ngue ka tu silivila.\n2 Yehova a tantekeya ngecize etu tua tondeka cilemo na vuoloke kaha tue ku vi yongola cikuma. (Visa. 33:5) Tu hasa ku kala na vusunga nguetu Njambi yetu ua tu lema kaha ua tonda va tu niunge vuino. Tu hasa ku limuena ovu vusunga nga tu singanieka ha Masiko a hanene Yehova ku vaIsaleli ku hitila muli Mosesa. Nga nenu mu li na ku ivua vusiua vua kama ni mua luvala muomu vakuenu ka va mi talele mua cili, tua mi vundila mu ci hilule ha vati Masiko a Mosesa* a solola ngozi ya Yehova kuli yenu.\n3. (a) Ngue mu ya lombolola Loma 13:8-10, vika tue ku nongonona nga tu lilongesa Masiko a Mosesa? (b) Vihula vika ci kumbulula cino cilongesa?\n3 Omo tu lilongesa Masiko a Mosesa, tue ku tantekeya visinganieka via Njambi yetu ua cilemo, Yehova. (Tandenu Loma 13:8-10.) Mu cilongesa cino, tu ka hilula ha amo masiko a va tambuile vaIsaleli kaha na ku kumbulula vihula evi: Omo lia vika tu hasa ku handeka nguetu cilemo cikeco ca pua luvula lua Masiko? Vika tu handekela nguetu Masiko a kaniamesele vantu ku muesa vuoloke? Vati vaze va kele na mpoko va pandele ku ononoka ku mezi a Lisiko? Kaha Masiko a kele na ku niunga veya mpundu? Vikumbululo via vihula evi viose vi hasa ku tu lingisa ku liziva mua cili, ku kala na lulavelelo, kaha na ku suena mu hiehi na Tatetu ua muilu.—Vili. 17:27; Loma 15:4.\n4.(a) Vusunga vuka vu tu lingisa ku handeka nguetu Masiko a Mosesa emana ha cilemo? (b) Ngue mu va soneka ku Mateo 22:36-40, masiko aka Yesu ua tsindikile?\n4 Tu hasa ku handeka nguetu Masiko a Mosesa va a tumbikila omo lia cilemo, muomu viose vie ku linga Yehova ue ku vi linga omo lia cilemo. (1 Yoa. 4:8) Yehova ua tumbika mezi a masiko ose ha vitume vivali via ntsindo—Ku lema Njambi, na ku lema mukuenu. (Lev. 19:18; Ndeu. 6:5; tandenu Mateo 22:36-40.) Ngeci mukemuo tu hasa ku mona ngecize Masiko a ku pua 600 a muesa cilemo ca Yehova kuli yetu. Tu ci talenu malungano akuavo.\n5-6. Yehova ua tonda vaze va liambata va yoye vati? (b) Vika Yehova a tantekeya? Hanenu cimueso.\n5 Kakatelenu kuli mukua vulo vuenu, na ku niunga vuino vana venu. Yehova ua tonda vaze va liambata va limuese cilemo ka ce ku hua. (Nje. 2: 24; Mat.19:3-6) Vupangala vua pua vumo vua milonga ya kama vua hasa ku linga muntu. Ngeci mukemuo, Lisiko lia vu 7 lia ku Masiko Likumi lia vindikile vupangala. (Ndeu. 5:18) Vupangala vua pua vupi vua kama “kuli Njambi” kaha vue ku muesa vukenia vua kama ku mukua ndzivo. (Njen. 39:7-9) Kaha muntu nga va na mu ende vungungu ku mukua ndzivo yeni ku vavala ku mutima ce ku tundisaho ce ku ambata miaka ya yingi.\n6 Yehova ue ku mona ha vati vaze va liambata ve ku yoya umo na mukuavo. Yehova ua tondele vampuevo va vaIsaleli va va niunge vuino. Uze ua singimike Masiko ua pandele naua ku lema mpueyeni kaha ka pandele ku mu kondola omo lia viuma via ngoco. (Ndeu. 24:1-4; Mat. 19:3, 8) Vunoni nga kua solokele citanga ca kama na ku hangula ku mu eca, yala uaco ua pandele ku mu sonekela mukanda ua ku mu kondola. Ou mukanda uaco ukeuo ua hakuilile mpuevo nga va mu vangeya via vupangala. Cikuavo naua, ntsimbu kanda yala hane mukanda ua ku mu kondola, ci soloka ngecize ha katete ua pandele ku ka hetesa cimpande caco ku vakuluntu va kele mu mbonge. Eci ca hanene vakuluntu vukovelelo vua ku seteka ku va kuasa linga kati va tsihe vulo vuavo. Nga umo kaIsaleli ua konduelele mpueyeni omo lia viuma via ngoco lika, Yehova ua lingileko mumo. Neni ua vuile ku vavala omo lia ku mona mpuevo a lila muomu va na mu kondola.—Mal. 2:13-16.\nYehova ua tondele vanike va li ivue ngecize va kele na ku va niunga mua cili, ku va lela na cilemo na ku va longesa ku visemi vavo (Talenu vinanga 7-8)*\n7-8. (a) Vika Yehova ua tuma visemi ku linga? (Talenu ha cikupulo cili helu lia vutala.) (b) Vika tu lilongesaho?\n7 Cikuavo naua Masiko a muesele ngecize nkuma Yehova ua haka seho ku vana. Yehova ua sikile visemi ngueni ka va pandele lika ku tondela viuma vi va tondeka vana via ku muvila vunoni na viuma via mu lutsilielo. Visemi va pandele ku pangesa nkala vukovelelo mu ku kuasa vana vavo ku tantekeya Masiko a Yehova na ku mu lema. (Ndeu. 6:6-9; 7:13) Vusunga vua lingisile Yehova ku hana kasitiku ku vaIsaleli, vua puile muomu va kele na ku yandesa vana vavo na vukenia. (Yele. 7:31, 33) Visemi ka va pandele ku mona vana vavo ngue viteli via ngoco na ku va yandesa, houe, vunoni va pandele ku va mona ngue vuana vua ku tunda kuli Yehova na ku va lela vuino.—Visa. 127:3.\n8 Vi tu lilongesaho. Yehova ue ku mona vati vaze va liambata ve ku yoya umo na mukuavo. Kaha naua ua tonda visemi va leme vana vavo, ngueni tangua va ka litavela ku meso eni omo lia cifua ci ve ku va lelelamo.\n9-11. Omo lia vika Yehova ua hanene lisiko lia vindika ku liveyela via mbala?\n9 Kati u liveyele via mbala. Lisiko lia ku manusuila ha kati ka Masiko Likumi, lia vindikile ku liveyela via mbala. (Ndeu. 5:21; Loma 7:7) Yehova ua tumbikile eli lisiko mu ku longesa cuma ca seho ya kama—ngecize vangamba veni va pandele ku niunga mitima yavo, ni nguetu, ku niunga visinganieka viavo. Ikeye a tantekeya ngecize vilinga va vipi vie ku soka ha visinganieka via vipi. (Visi. 4:23) Nga umo kaIsaleli ua tavesele vizango via vipi vi likulise mu mutima ueni, kaha ue ku yandesele mua ku pihia naua vakuavo. Ca ku muenako, Muangana Ndaviti neni ua uilile mu ngandzo eyi. Vutuhu ua puile muntu ua cili, vunoni ha ntsimbu imo, ua liveyelele mpuevo ya mbala. Cizango ceni ca mu tualele ku vupi. (Tia. 1:14, 15) Ndaviti ua lingile vupangala, ua setekele ku fuika vupi vueni mu ku kuisa yala ua mpuevo uaco, kaha mu nima yaco ua mu tsihisile.—2 Sam. 11:2-4; 12:7-11.\n10 Yehova ua tantekeyele nga umo kaIsaleli a muesa lisino ku lisiko lia ku liveyela via mbala, muomu ue ku mona vili ku mutima ua nkala muntu. (1 Miz. 28:9) Lisiko lia handeka via ku liveyela viuma via mbala lia longesele vantu ngecize va pandele ku lihenga ku nkala visinganieka vi hasa ku lingisa muntu ku muesa vilinga via vipi!\n11 Vi tu hasa ku lilongesaho. Yehova ke ku mona lika ku cifua ca muntu. Vunoni ue ku mona vili ku mitima yetu. (1 Sam. 16:7) Ka kuesi viuma vi tu hasa ku mu suekela. Ue ku lengeya viuma via cili vili muli yetu na ku tu kaniamesa. Vunoni ikeye ua tonda tu lihakele kapandi ka nongonona na ku niunga visinganieka vietu ntsimbu kanda vi ci lisolole mu vilinga.—2 Miz. 16:9; Mat. 5:27-30.\n12. Vika a tu longesa Masiko a Mosesa?\n12 Masiko a Mosesa naua a tu longesa ngecize Yehova ua lema vuoloke. (Visa. 37:28; Isa. 61:8) Ua tu sezela lungano lua cili ku tuala ha vati tu hasa ku niungilamo vakuetu. Ntsimbu yose i va kele na ku ononoka vitume via Yehova, ua va vezikisile. Vunoni mu va muesele lisino ku vitume vieni, vakevo vene va yandele. Tu ci lilongesenu naua Masiko avali ha kati ka Masiko Likumi.\n13-14. Vika a handekele Masiko avali a ku livanga, kaha vika viezilemo nga vaIsaleli va a niungile?\n13 Lemesenu lika Yehova. Masiko avali a ku livanga a muesele ngecize vaIsaleli va pandele ku lihakela kapandi ka ku lemesa lika Yehova kaha nguao ka va pandele ku lemesa tumponia. (Ezu. 20:3-6) Mu ku niunga vitume viaco, vakevo ve ku vezikile kati Yehova. Mu vononokele va kele mua cili. Vunoni mu va lemesele vanjambi va makuli muezile ku vindama.\n14 Aci singaniekenu ha vakua Kanana. Mu ku linga va kele na ku lemesa vanjambi va makuli kati Njambi ua vusunga, vakevo vavene va yandele. (Visa. 115:4-8) Va lingile viuma via ku pihia cikuma ngeci mua ku tsimika vana vavo ku pua vikombelo mu ku lemesa cavo. Na vaIsaleli navo mu va likelele ku lemesa Yehova na ku lemesa tumponia, muezile ku vindama cavo na vusoko vuavo. (2 Miz. 28:1-4) Kaha vaze va kele na viteli, va likelele ku kava vitume via Yehova via vuoloke. Va pangesele mpoko yavo mu ku pakesa vakua ku zeya. (Ezek. 34:1-4) Yehova tele ua lunguile laza vaIsaleli ngueni ue ku hanene kasitiku kuli uose ue ku pakesele vantuluue na vana vantsiua. (Ndeu. 10:17, 18; 27:19) Vunoni vaIsaleli mu va kele na ku mu ononoka na ku niunga vakuavo vuino, Yehova ua kele na ku va vezikisa.—1 Vam. 10:4-9.\nYehova ua tu lema kaha ue ku monako nga tu hita mu vuhenge (Talenu cinanga 15)\n15. Vika tu lilongesa hali Yehova?\n15 Vi tu hasa ku lilongesaho: Mulonga ka ue ku pua ua Yehova nga vamo vangamba veni va muesa lisino ku vitume vieni na ku yandesa vantu veni. Vunoni ua tu lema kaha ue ku mona nga va tu yandesa. Neni ue ku ivua ku vavala cikuma ku hiana kayando ke ku mona cisemi ua mpuevo omo a mona kakeke keni a yanda. (Isa. 49:15) Vutuhu vintsimbu vimo Yehova ke ku sungamesa viuma mu ntsimbu oyo vene, vunoni ku ka kala ntsimbu imo omo vose vakua ku linga via vupi ku cizango va ka litavela ku tuala ha viuma vi ve ku linga ku vakuavo.\n16-18. Vika a handekele Masiko a Mosesa ku tuala ha muono, kaha vika tu lilongesaho?\n16 Masiko a Mosesa a handekele via vingi ku tuala ha muono ua vaIsaleli, ngeci ca puile ca seho ku vangazi ku sompesa vangamba va Yehova mu vusunga. Va kele na citeli ca ku tala kati lika vimpande via mu lutsilielo, vunoni na vimpande vikuavo via kuatele ku mbunga na milonga. Tu talenu vimo vimueso.\n17 Ca ku muenako, nga kaIsaleli ua tsihile mukuavo, ka va kele na ku mu tsiha oho vene. Kaha vakuluntu va mu mbonge yeni va pandele ku tondesesa vuino nga ca tondekele vene ku mu tsiha ni kuahi. (Ndeu. 19:2-7, 11-13) Vakuluntu va kele naua na ku tala ha visoti via tangua na tangua—ku tuala ha vitanga via mbunga na via vulo. (Ezu. 21:35; Ndeu. 22:13-19) Mua vusunga omo vakuluntu va lingile vuino cipanga cavo, kaha vaIsaleli vononokele Masiko, vose va vezikile, na ku zumbangeya Yehova.—Levi. 20:7, 8; Isa.48:17, 18.\n18 Vi tu hasa ku lilongesaho: Viose via kuata ku muono uetu via kala na seho kuli Yehova. Ua tonda tu pue vakua vusunga na vakuetu na ku va muesa cilemo omo tu yoya navo. Kaha ue ku mona viose vi tue ku handeka ni ku linga, cipue nga tuli ku vindzivo vietu.—VaHe. 4:13.\n19-21. (a) Vati vakuluntu na vangazi va pandele ku niunga vangamba va Njambi? (b) Masiko aka Yehova ua tumbika mu ku ohiela vangamba veni? (c) Vika tu lilongesaho?\n19 Yehova ua tondele ku ohiela vangamba veni ku vilinga via ku pihia via vakua vifuti. Ngeci ua tumine vakuluntu na vangazi ku kava Masiko ca ku hona kahangu. Kaha, vangazi ka va pandele ku sompesa vantu mu njila ya ku pihia ni ku va yandesa. Vunoni, va pandele ku lema vuoloke.—Ndeu. 1:13-17; 16:18-20.\n20 Yehova ue ku vuila cikeketima vangamba veni, ngeci ua tumbika masiko linga kati va va yandese. Ca ku muenako, Masiko ka a tavesele ku tuika muntu mulonga ca ku hona vusunga. Kaha muntu u va vangeyele ua kele na mpoko ya ku tantekeya iya ali na ku mu vangeya. (Ndeu. 19:16-19; 25:1) Ngeci ntsimbu kanda va mu tuike mulonga, ha pandele ku kala vamo vakaleho vavali. (Ndeu. 17:6; 19:15) Vatico nga kaIsaleli ua lingile vupi vunoni ha meso a mukaleho umo lika? Ka pandele ku singanieka ngueni mu ku linga mukaleho umo lika na mu mono ka tambula kasitiku, houe. Muomu Yehova ua mu muene. Kaha mu vusoko, visemi va vamala va va hanene mpoko, vunoni mpoko yaco ya kele na nginga. Muomo vimo vimpande via mu vusoko, vakuluntu va mbonge vakevo kele na mpoko ya ku teta lizi.—Ndeu. 21:18-21.\n21 Vi tu hasa ku lilongesaho: Yehova ua tu sila lungano lua ku tantuluka; ke ku linga via vuhenge. (Visa. 9:7) Ue ku lunguisa vaze ve ku ononoka ku vitume vieni na ku hana kasitiku ku vaze ve ku pangesa mpoko yavo mu vuhenge. (2 Sam. 22:21-23; Ezek. 9:9, 10) Vamo va hasa ku linga vupi na ku singanieka nguavo ka va ka va hana kasitiku, vunoni Yehova kasi ue ku vi solola mu ntsimbu yaco na ku va hisa. (Visi. 28:13) Kaha nga ka va liveye, vuovuno va ka limuena ngecize nkuma ‘cuma ce ku vuisa liova cikuma-kuma ca pua kuua mu mavoko a Njambi ua muono.’—VaHe. 10:30, 31.\nMu ku sompa vimpande, vakuluntu va pandele ku tambuluisa cilemo ca kala naco Yehova ku vantu na ku vuoloke (Talenu cinanga 22)*\n22-24. (a) Veya mpundu Masiko a kele na ku niunga, kaha vika tu lilongesaho ku tuala hali Yehova? (b) Cimamuna cika ca kala ku Ezundu 22:22-24?\n22 Masiko a niungile cikuma-kuma vaze ka va hasele ku liniunga vavene ngeci mua vana va ntsiua, vantuluue, kaha na vangendzi. Vangazi va va sikile nguavo: “Kati u hengese vusunga vua pande mukua ku lisuka, cipue uze kesi na ise, cipue kati u tambule vuzalo vua ntuluue ngue ciye.” (Ndeu. 24:17) Yehova ua muesele mpundu cikeketima na ngozi kuli vaze ka va kele na mukuasi mu membo. Kaha ua kele na ku hana kasitiku ku vaze va va yandesele.—Tandenu Ezundu 22:22-24.\n23 Masiko naua a niungile vusoko ku nkala vupi ni mulonga ua ku limona ku mivila na kavusoko ua ha hiehi. (Levi. 18:6-30) Vutuhu vakua vifuti va zengelekele vaIsaleli va tavele ku linga mazilo aco aa, vunoni vangamba va Yehova va pandele ku vi mona ngue mua kele na ku vi muenamo Yehova—ca pua cizila.\n24 Vi tu hasa ku lilongesaho: Yehova ua tonda ngueni vaze ve ku hana mpoko ya ku tumamena vakuavo va pande ku lingamo na ngolo. Ua zinda milonga yose ya likuata na vupangala. Kaha a tonda vaze ka va hasa ku liniunga vavene, va va niunge mu njila i tondeka na ku va hakuila ku vuhenge.\n25-26. (a) Omo lia vika tu hasa ku handeka nguetu cilemo na vuoloke via pua ngue muku na muono? (b) Vika tu ka lilongesa mu cilongesa ci na hatako mu vimpande evi via ku likava?\n25 Cilemo na vuoloke via pua ngue muku na muono; hano ha mavu, evi viuma vie ku pangela hamo, ka citava ku tepa cimo ku cikuavo. Ngeci mukemuo, nga tu kala na vusunga nguetu Yehova ali na ku tu niunga mu vuoloke, cilemo cetu kuli ikeye ci kola. Kaha ku lema Yehova na vitume vieni, ci ka tu sindiya ku lema vakuetu na ku yoya navo mu vuoloke.\n26 Masiko a Mosesa a kuasele vaIsaleli ku likuata vusamba vua kama na Yehova. Vunoni, va a tundisileko mu nima ya cikombelo ca Yesu, kaha va hingisilemo vimo viuma vieka via cili ku hiana akeo. (Loma 10:4) Muomu kapostolo Paulu ua handekele ngueni Masiko a Mosesa a puile ngue “cimbembe lika ca vize via ku viuka vi kezako.” (VaHevelu 10:1) Viuma vika? Mu cilongesa ci na hatako cevi vilongesa via ku likava, tu ka lilongesa vimo viuma viaco na seho ya kala ha cilemo na vuoloke mu cikungulukilo ca Vakua Kilistu.\nVATI MASIKO A MOSESA A MUESA:\nCilemo ca Yehova ku vantu veni?\nCilemo ca Yehova ku vuoloke?\nCifua ce ku muenako Yehova vaze ka vesi na mukuasi?\nMUASO 109 Lemenu Cikuma na Mutima Uose\nEci cilongesa cikeco ca katete mu vilongesa 4 via muesa omo lia vika tu hasa ku kala na vusunga ngecize Yehova ua tu haka seho. Vikuavo vitatu vi ka tuhuka mu Vutala vua Kaniungi vua Maio ya 2019. Mitue yavio i ka pua: “Vati Yehova ue ku Muesa Cilemo na Vuoloke mu Cikungulukilo,” “Vati Yehova ue ku Muesa Cilemo na Vuoloke mu ku Niunga Vantu Veni ku Vupi,” na “Vati Yehova ue ku Lembezieka Vakua ku Hita mu Mapakeso.”\nLIZI LI VA LOMBOLOLA: Masiko a ku tuvakana 600 a hanene Yehova ku vaIsaleli ku hitila muli Mosesa ve ku a tumbula naua nguavo “Lisiko,” “Mezi a Lisiko a Mosesa,” “Masiko a Mosesa,” kaha na “vitume.” Cikuavo naua, mavulu atanu a ku livanga a mu Mbimbiliya (tunde ku Njenisisi ku tuala ku Ndeutelonomi) ve ku a tumbula nguavo Masiko. Hamo-hamo eli lizi ve ku li pangesa mu ku tumbula Visoneka viose via ciHevelu.\nVI LI HA VIKUPULO: Ha ntsimbu ya ku teleka, cisemi ua mpuevo ua kaIsaleli ali na ku simutuila na ndzolela na vana veni. Ku nima yavo kuli cisemi ua yala ali na ku longesa muaneni ua yala mua ku niungila vampanga.\nVI LI HA VIKUPULO: Vakuluntu vali ku mbelo ya mbonge vali na ku kuasa umo ntuluue na muaneni va va na pakesa kuli umo mukua mingoso ua mu mbonge yavo.


Karikani Bwaai 15 — Watchtower ONLINE LIBRARY\nKarikani Bwaai 15\nAna berita te Atua ma Aberam (1-21)\nE a kaman taekinaki 400 te ririki n rawawata (13)\nTaekinan riki ana berita te Atua nakon Aberam (18-21)\nKarikani Bwaai 15:1\n+TaiAre. 27:1; It 41:10; Ro 8:31; Ebr 13:6\n+TTK 33:29; TNR 30:5\n+KB 17:5, 6\nKarikani Bwaai 15:2\n+KB 24:2, 3\nKarikani Bwaai 15:3\nEbera, “au kariki.”\nEbera, “te nati te mwaane.”\n+KB 12:7; Mwa 7:5\nKarikani Bwaai 15:4\nEbera, “temanna ae e otinako mai nanom.”\n+KB 17:15, 16; 21:12\nKarikani Bwaai 15:5\nEbera, “am kariki.”\n+KB 22:17; TTK 1:10; Ro 4:18; Ebr 11:12\nKarikani Bwaai 15:6\n+Ro 4:13, 22; Kar 3:6; Iak 2:23\nKarikani Bwaai 15:7\n+KB 11:31; Ne 9:7\nKarikani Bwaai 15:10\nKe, “kawenea teuana ma teuana bwa e na boraoi ma are teuana.”\nKarikani Bwaai 15:13\n+KB 21:9; TO 1:13, 14; 3:7; Mwa 7:6, 7\nKarikani Bwaai 15:14\n+TO 7:4; WI 33:4\n+TO 3:22; TaiAre. 105:37\nKarikani Bwaai 15:15\nKarikani Bwaai 15:16\n+Iot 14:1; Mwa 7:7\n+1Ue 21:26; 2Ue 21:11\nKarikani Bwaai 15:18\n+KB 17:19; 22:17\nKarikani Bwaai 15:19\nKarikani Bwaai 15:20\nKarikani Bwaai 15:21\nKBwaai 15:1TaiAre. 27:1; It 41:10; Ro 8:31; Ebr 13:6\nKBwaai 15:1TTK 33:29; TNR 30:5\nKBwaai 15:1KB 17:5, 6\nKBwaai 15:2KB 24:2, 3\nKBwaai 15:3KB 12:7; Mwa 7:5\nKBwaai 15:4KB 17:15, 16; 21:12\nKBwaai 15:5KB 22:17; TTK 1:10; Ro 4:18; Ebr 11:12\nKBwaai 15:6Ebr 11:8\nKBwaai 15:6Ro 4:13, 22; Kar 3:6; Iak 2:23\nKBwaai 15:7KB 11:31; Ne 9:7\nKBwaai 15:13KB 21:9; TO 1:13, 14; 3:7; Mwa 7:6, 7\nKBwaai 15:14TO 7:4; WI 33:4\nKBwaai 15:14TO 3:22; TaiAre. 105:37\nKBwaai 15:15KB 25:8\nKBwaai 15:16Iot 14:1; Mwa 7:7\nKBwaai 15:161Ue 21:26; 2Ue 21:11\nKBwaai 15:18KB 17:19; 22:17\nKBwaai 15:18TO 3:8\nKBwaai 15:181Ue 4:21\nKBwaai 15:191Ta 15:6\nKBwaai 15:20Iot 1:4\nKBwaai 15:20TO 3:17\nKBwaai 15:20Iot 17:15\nKBwaai 15:21TTK 7:1\nKarikani Bwaai 15:1-21\n15 Imwin aei ao e roko ana taeka Iehova iroun Aberam n te miitara, ae kangai: “Tai maaku+ Aberam bwa bon otangam ngai.+ E na rangi ni bubura kaniwangam.”+ 2 Ao e kaeka Aberam ni kangai: “Te Uea ae Moan te Rietata ae Iehova, tera ae ko na anganai ngkai I teimatoa n aki kariki, ao te aomata ae e na bwaibwai imwiu n au auti bon te mwaane mai Tamateko ae Erietera?”+ 3 Ao e reitia ni kangai Aberam: “Akea kanoau*+ ae ko anganai, ao e nangi bwaibwai imwiu temanna* kaaini batau.” 4 Ma noria! e kangai ana kaeka Iehova nakoina, “E na aki bwaibwai imwim teuaei, ma e na boni bwaibwai imwim oin natim.”*+\n5 Ao e kairia nako tinaniku ao e taku: “Taiaoka tararake nako karawa, ao wareki itoi ngkana ko kona.” Ao e taku nakoina: “A na kabatiaaki kanoam* n aroni baikanne.”+ 6 Ao Aberam e onimakina Iehova+ ao e aranaki iai iroun te Atua bwa e raoiroi.+ 7 Ao e reitia ni kangai: “Bon Iehova ngai ae I kairiko mai Ura are abaia I-Kareria bwa N na anganiko te aba aei bwa abam.”+ 8 Ao e taku: “Te Uea ae Moan te Rietata ae Iehova, N na kangaa n ataia bwa N na abanna?” 9 E kaekaa ni kangai: “Anaa te kao aine ibukiu ae tenua ana ririki, ao te kooti aine ae tenua ana ririki, ao te tiibu mwaane ae tenua ana ririki, ao te taobe, ao te bitin ae ataei.” 10 Ngaia are e anai maan aikai ni kabane ao e bwenai ni kauamwakoro ao e kawenei iteraia nako ni kaaitarai iteraia ake tatabeua,* ma e aki korokorei mannikiba. 11 Ao a tikubara mannikiba aika kaakang i aon rabwataia maan aika mate aikai, ma e kakakioianako Aberam.\n12 Ngke e nangi bung taai ao e a matunako Aberam ao akea bwa e a roko i aona te rotongitong ae korakora ma ni kakamaaku. 13 Ao E taku nakon Aberam: “Ko na ataia raoi bwa a na riki kanoam* bwa ianena n te aba ae tiaki abaia, ao a na tautoronaki ma ni karawawataaki i nanon 400 te ririki irouia aomata ake iai.+ 14 Ma N na motika taekan te natannaomata are e na toronia,+ ao imwin anne a na otinako ma baika bati.+ 15 Ma ko na motirawa ngkoe ma te rau imwin am bong ni maiu ae abwabwaki ao ko na kaiiaki n aroia am bakatibu ngkai a kaiiaki.+ 16 Ma a na manga okira ikai+ kanoam n te kaaua n roro, bwa e tuai n roko ni korakorana aia bure taian Amoraite.”+\n17 Imwini bungin taai ao e a rotongitong, ao e kaoti nnen te ai ae bubu, ao e buti te ai ae ura i marenani mwakorokoroni maan aikai. 18 E karaoa ana berita Iehova ma Aberam+ n te bong anne ni kangai: “N na angania kanoam* te aba aei,+ mani karaangan Aikubita nakon te karaanga ae abwabwaki ae te karaanga ae Iuberetiti:+ 19 ae abaia taiani Kenaite,+ taiani Kenitaite, taiani Karimonaite, 20 tibun Eta,+ taiani Beritaite,+ taian Rebaim,+ 21 taian Amoraite, tibuni Kanaan, taiani Kirekataite ao I-Iebuti.”+


TE BUOKA N TAIN TE KATAITAI KANAKOAN TE KANGAANGA\nIai ae e kakanakoi kangaanga i rarikin te Atua? Atonga: E na neboaki te Atua! Ngaia bon te Atua! Ni kabaneiia bon Ana toro ao a bane n iira nanon Ana taeka!\nTe Atua, kamenaia tamneiu ao kakukureia. Kaitiaka nanou. Kaootai korakoran nako. I katikui taekan au mwakuri ni kabane i nanon Baim. Boni Ngkoe au Tia Kairiiri ao au Nono. N na aki tiku ni maan n rawaawata ma n nanokaawaki; n na bon kukurei ma ni kimwareirei. Atuau, n na aki manga reke n te raraoma ae e korakora, ke ni kataua naba te kakumekume ae e na bwakarai. N aki iangoi naba bwain te maiu aei aika a bubuaka. Te Atua! Boni Ngkoe ae E rangi ni korakora riki Am tangira nakoiu, nakon au tangira i bon i bukiu. I a kaburea taekau nakoim, au Uea.\nAu Uea, au Tangira, Maamatenanou! Raonai i nanon maroaau ao irai ni kakioakiu nako mai abau. Kanakoa nanokaawakiu. Karekeai bwa N na katabua maiu i bukin Tamaroam. Kakerikaakai man bwaai nako ma tii Ngkoe. Kariiai n Am boiarara ae e tabu. Karikai bwa N na irekenrao i nanon ueam ma naake a mwaawa man bwaai nako ma a aki mwaawa Mairoum, naake a ingainga ni bekua atiibun Am mataroa ae e tabu ao naake a tei i bukin te mwakuri i nanon Am Waaki. Karikai bwa temanna i buakoia Am tabonibai aika aine ake a tia n roota kakukurein Nanom. Boni Ngkoe, ni koaua, te Raoiroi te Tituaraoi.\nTe Uea ae Atuau! Buokiia aika a tangiraki Iroum bwa a na teimatoa n Am Aro, n nakonako ni Kawaim, ma n nene n Am Waaki. Anganiia Am raoiroi bwa a na tangira tuukan korakoran kaibwabwarun te rabwata, bwa a na ira ootan te Kairiiri ae e Tabu. Boni Ngkoe te Korakora, te Tamaroa, te Maiu i bon Irouna, te Tituaraoi, te Nanoanga, Moan te Mwaaka, Moan te Aakoi.\nTe Uea! Ti kaawa, anganiira Am Akoi; ti kainnano, kamenaa i aora te tibwanga man marawan Am kaubwai; ti tangira buokara, Ko na karauakiira; ti mangori, anganiira Mimitongim. Mannikiba i eta ao maan n te tawaana a karekei kanaia mai Iroum ni katoa bong ao are a bon bane ni iai tibwaia n Am kakaawakin ao Am tangira n tituaraoi.\nTai kamwaawaa ae e tangira buokana man Am raoiroi ae e kamiimi ao aanga ni Mwaakam Am atataiaomata nakon te tamnei ae e kainnano aei.\nAnganiira karara n te bong ae e koraki ao kariaia rikiraken baika a kainanoaki n te maiu aei, bwa ti aonga n tii tine i Aam n akea riki i Rarikim, bwa ti aonga n itabon ma Ngkoe ni bwaninra, bwa ti aonga n nakonako ni Kawaim ao n kaotiotii Kamimiim nako. Boni Ngkoe Moan te Mwaaka ao te Tatangira ao te Tia Katituaraoi i bukin te botannaomata.\nTe Uea! Ti mamaara; kakorakoraiira. Te Atua! Ti nanoroo; karikiira n ataibwai. Te Uea! Ti kainnano, karikiira ni kaubwai, Te Atua! Ti a bon mate; kautiira. Te Uea! Ti bon mangori; kamimitongiira i nanon Abanueam. Ngkana Ko buokiira, te Uea, ti na bon riki n aroia itoi aika a raraitiiti. Ngkana Ko aki buokiira, ti na bon riki n rinano riki nakon te aonaaba. Te Uea! Kakorakoraiira. Te Atua! Karikiira bwa ti na tokanikai. Te Atua! Karikiira bwa ti na tokanikai i aon iango ni kaibwabwaru. Kainaomataira man taenikaira n te aonaaba n rabwata. Te Uea! Kautiira rinanon ikeiken te Tamnei ae Raoiroi bwa ti aonga n teirake ni beku i Bukim, katabeiira n Taromauniko, ao ti na kekeiaki n Abanueam ma te nano ae e kororaoi. Te Uea! Ko bon mwaaka! Ko bon Kakabwarabure! Te Uea, Ko bon Rangi ni Moamoaaomata!\nTe Atua! ae Atuau! Kamanoia Am toro aika a onimakinaki man buakakan nako oin nanoiia ao kaibwabwarun te rabwata, kawakiniia ni matan Am tangira n aakoi ae e tarataraia man aeka nako n riribai, kairiribai ao bakantang, kamanoia i nanon matoatoan nonon Am kakawakin ao, kaawakiniia man kateben te raraoma, karikiia bwa taan kaotiota mimitongin Am kanikina, kaootai moaia ma oota ake a oota nako man Rikianingainan Am katiteuana n Tamnei, kakukurei nanoia ma kiibu nako ake a tia ni kaotaki man Am Abanuea ae e tabu, kamatoai nuukaia ni Korakoram are e rooti bwaai nako are e roko man abanuean Mimitongim. Boni Ngkoe te Kabanea n Tituaraoi, te Kakaawakin, Moan te Mwaaka, te Tamaroa!\nTe Atua! Te Atua! Bon aio te mannikiba ae e uruaki baina ni kiba ao e a karaurau ni kiba - buokia bwa e aonga ni kiba nako taberan te tekeraoi ao te kamaiuaki, ma ni kiba i aon kawaina ma te kukurei ni koaua ao te kimwareirei ribuakon aanang ae akea tokina, n tabekaraka ana anene n Aram ae moan te Kakannato n taabo nako, kakurei taningana ma te weewete aei, ao katokai matana n nooran kanikinaan nako te kairiiri!\nTe Uea! Ti temanna ngkai, n ti ngai, ao n rinano. Bon akea riki buokau ma ti Iroum, akea ae e na bubuokai ma tii Ngkoe ao akea te Tia kamatoaai i Rarikim. Kamatoaai n Am beku, buokai irouia Am anera, karikai n totokanikai ni kawaakan Am Taeka ao kakorakaiai n taekina Niniwanam i buakoia Am karikibwai. Ni koaua, Boni Ngkoe te Tia Buokiia ake a mamaara ao te Tia Kamanoia aika a uarereke, ao ni koaua, boni Ngkoe te Korakora, te Mwaaka ao Akea Tautauana!


2Cor 9 | `MVA | STEP | Duma ono Nanaranga tamoata be aine ne Zudea kaba-lo dumadi dapura kana nge kakauataki-doi. Bokaibe nge tago iuia kaba mrangaki-kaming.\nTamoata Takadi Duma Aniadi\n1 Duma ono Nanaranga tamoata be aine ne Zudea kaba-lo dumadi dapura kana nge kakauataki-doi. Bokaibe nge tago iuia kaba mrangaki-kaming. 2 Ngau ukaua kam kamaduma kana karere-tina, be ambe Masedonia tamoata be aine-lo nge atabala-tina unanga-kaming. Bokai uraradi, “Taritokada Gris kaba-lo nge barasi noraneaneo be daduma kana direre be disoaki.” Be sakuli neming ngaedi dilongoraki be ilodi dimarang be ambe ditaguraki be didumaduma. 3 Ata kaituka-tina nge taritokada toli ambe urangakidi nge mnepidi be makara dapura kana. Ngau tago urere pilengagu ono ara-ming urakeaki nge dalako-ba takana! Ngau urere pilengagu ono ara-ming urakeaki nge kamaemaki be dakalingo be daita. Ata ambe upile-doi-la bokana, bong makara dipurato nge kam duma neming ambe dakaluka be daeno be dapurato. 4 Tago dikaluka be dieno be Masedonia tamoata alu zaiza be makara kipura be kaba bokai daita kana tago teke kakalukanaki be ieno masa maia bibia-tina gadoki. Kam maianga-ming ra tarangaki! Kekai-ma ka gamaia-tina kana! Maka ma lama omingo kiunia-tina! 5 Nge bokai ka ilogu ulelenaki be taritokada toli ngaedi uakangaodi be arogu damua be makara dapura mua kana, be lumaluma moimoi be kapile kamananga kana nge dakalukanaki be daeno. Bokai masa lumaluma neming ngaedi dakaluka be daeno be ngau mpura. Dakaluka be daeno masa bokai dakaua nge tago akangaoia-ming dipura ka lumaluma ngaedi kananga. Tago. Nge neming rerengaming-lo ka kananga.\n6 Pile ngaedi ilo-ming kauakaua: Tamoata kangkang toli-ba itano masa kangkang kana tago biabia ngapuraki. Tamoata kangkang kokoko itano masa kangkang biabia ngapuraki. 7 Tamoata teke-teke nge ilodia-lo be dapile be kana ira-lo daduma kana nge daduma. Moaki ilodi dikotokoto be duma dinanga, ki bokai ilodi dinanga, “Malipi-ma negu-re! Mduma. Tago iboadu msege.” Bakara, tamoata suri-uialo be didumaduma nge Nanaranga irereretakidi. 8 Be Nanaranga iboadu-tina kana kokoko-tina ngang-kaming be kaba kokoko-la be atabala nganangaria. Bokai masa bong moarunga-lo nge kamaboaduboadu-tina, be masa muzi uia emakadia-lo nge izamaizama kamaboadu-boadu-la. 9 Nanaranga-la ‘Buku’ ne ipile bokana:\n“Lumaluma ne nge kokoko-la suri tamoata kangkang ilikiliki bokana be tamoata kana nedi tagotago ianiandi. Kana tago ikapangapangadi. Muzinga adoadodi nge nem-kueno dieneno.” (Sam 112:9)\n10 Nanaranga ka kangkang ianiang-kita be tatanotano, be ngai ka kangkang ianiang-kita be takangkang. Be nge ngai ka kangkang rerengaming-lo kokoko-la be ngang-kaming be kamatano be dalaba kana. Kam muzinga-ming diuia be tamoata takadi kadumadi, alauri masa muzinga-ming irakingadia-lo be kangkang bibia-la be kamauaroe. Bokai masa kangkang kokoko-la ane be ono tamoata kangkang-lo ditukura nge duma biabia kamandi. 11 Be bong moarunga-lo masa kana kokoko-la be Nanaranga nganiang-kaming be kana moarunga-lo nge kamaboadu-tina. Be bong moarunga-lo nge suri uia-lo be kana kokoko-la be tamoata takadi kamaniandi. Bokai masa tamoata kokoko-tina lumaluma neming kanangananga be keka kianiandi nge Nanaranga daperuperui. 12 Duma ngaedi kaememaki nge tago Nanaranga-la tamoata ne kana direretaki be duma direre ka duma kaniandi! Tago. Nge ono suri-uia ane be tamoata kokoko-tina Nanaranga daperuperui kana ka duma kaniandi! 13 Bokai kadumaduma masa neming-la mangata kamananga-kaming kam moimoi be kadumaduma. Be tamoata kokoko-tina masa Nanaranga ara atabala-tina danangai, bakara kam Kristus Pile* Uia ne kamalipilipitina-uiani. Be kana takaia ono Nanaranga ara atabala-tina danangai kana nge bokai: Kam suri uia-lo be kana ono dumanga kokoko-la be kanangananga, be ono tamoata be aine takadi zaiza kana neming kanegenege-budu. 14 Be bokai masa ilodi darereretakikaming-tina be kam kanabe daraborabo, bakara Nanaranga marou ne tadokidoki-ba nge takadiaba-tina kaoa ka iang-kaming. 15 Bokaibe, Nanaranga taperui! Bakara, ngai lumaluma zazadi atabalabala-tina ka ianiang-kita.


Difut dia Yesu—Chidi Chom ‘Chiwanyidina’ Chidiokila Kudi Tatuku\nChitongijok Cha Yehova Chikuwanyin!\nDifut—Chidi Chom ‘Chiwanyidina’ Chidiokila Kudi Tatuku\nYehova Uyitakedin Antu End\nNany Uyitakedina Antu a Nzamb Nlel?\nLIFE STORY Twamana Ranaken ra Nzamb mu Mitapu Yivud\nKutang mu rudim ra Batak (Simalungun) Cakchiquel (Central) Hmong (White) Javanais Karen (S'gaw) Krio Ngangela Nyungwe Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Romani (Sud de la Grèce) Romany (Macedonia) Cyrillic Rudim ra Aukan Rudim ra Batak (karo) Rudim ra Batak (toba) Rudim ra Biak Rudim ra Chopi Rudim ra Inglish Soundanais Uruund rudim ra Baoulé rudim ra Bichlmar rudim ra Cambodgien rudim ra Chin Haka rudim ra Chokwe rudim ra Chol rudim ra Chuabo rudim ra Créol de Maurice rudim ra Créole des Seychelles rudim ra Espagnol rudim ra Français rudim ra Garifuna rudim ra Greonlandais rudim ra Iban rudim ra Italien rudim ra Kazakh rudim ra Kikogo rudim ra Kimbundu rudim ra Kisi rudim ra Lao rudim ra Lhukonzo rudim ra Lifu rudim ra Lomwe rudim ra Makua rudim ra Maltais rudim ra Man rudim ra Mapudungun rudim ra Mazatèque de Huautla rudim ra Mixe rudim ra Mizo rudim ra Nahuatl (Guerrero) rudim ra Nahuatl (Huasteca) rudim ra Nahuatl (Nord de Puebla) rudim ra Nahuatl (central) rudim ra Navajo rudim ra Ndau rudim ra Ngabere rudim ra Nias rudim ra Niue rudim ra Nyaneka rudim ra Ourdou rudim ra Ouïghour(cyrillique) rudim ra Portugais rudim ra Quechua (Ancash) rudim ra Quechua (Ayacucho) rudim ra Quechua (Cuzco) rudim ra Romany (Macédoine) rudim ra Runyankore rudim ra Rutooro rudim ra Saramaccan rudim ra Sena rudim ra Tahitien rudim ra Tlapanec rudim ra Tojolabal rudim ra Totonaque rudim ra Tshwa rudim ra Tzeltal rudim ra Umbundu rudim ra Wallis rudim ra Wayuunaiki\nChinong cha Kalam | Ngond wa 2 , 2017\n“Yom yawonsu yiwamp ni yiwanyidina yidiokil . . .kudi Tatuku.” —JAKOBU 1:17.\nMIMINY: 20, 15\nMUTAPU IK UKUKWASHINA DIFUT . . .\nkutumbish dijin dia Yehova?\nkulet yiyukish mu Want wa Nzamb?\nkuwanyish chitongijok cha Nzamb?\n1. Yom ik yiwamp tutambwila kusutin difut?\nCHAKUPESH cha difut dia Yesu Kristu chituletidin yiyukish yivud. Chilakej ditenchik dia difut diyinkishin an awonsu a Adam atentamina mutapu wa kwikal a mu dijuku dia Nzamb dichuku dimwing. Chiyukish chikwau chidi anch tukushakam chikupu ni musangar. Chikwau kand, difut dikwatijadin ni yom yikweta usey nakash kudi muntu win mwawonsu udia mwiur ni pansh.—Hebereu 1:8, 9.\n2. (a) Yom ik yikweta usey nakash yidia mwiur ni pansh yalonday Yesu mu malembil mend? (Tal chipich cha kwinsambishin.) (b) Yom ik tukwambambina mu mutu wa mulong winou?\n2 Piswimp mivu yaad kurutu Yesu afa, wayifundisha in kwilejend kulembil anch: “Tatukwetu udia mwiur, dijin diey aditumbish. Want wey weza. Rusot rey arusala pansh mudi mwiur.” (Mateu 6:9, 10) El tushinshikinany mutapu ukwatijadina difut ni kutumbish kwa dijin dia Yehova, kuyikel kwa Want wa Nzamb, ni kusal rusot ra Nzamb.\n“DIJIN DIEY ADITUMBISH”\n3. Dijin dia Yehova dimekeshin ik? Mutapu ik warishikishay Satan dijin dia Yehova?\n3 Chakusambish, Yesu walembila mulong dijin dia Yehova aditumbish, ap kudiman mudi ditumbil. Dijin dia Yehova dimekeshin chidiay Yehova amwinend. Ukwet usu nakash ni udi Muntu utentamina wa mangand mawonsu. Yesu wamutazuka kand anch “Tatuku Utumbila.” (Yohan 17:11) Mulong Yehova utumbil, chom chin chawonsu chisadiningay ni yijil yin yawonsu yitekiningay yiding yitumbila. Pakwez mu Eden, Satan watadika kuyikel kwa Nzamb mulong wa mbil yayitekinay an a antu. Wamudimbena Yehova ni warishikisha dijin diend ap mwikadil wend.—Disambishil 3:1-5.\n4. Mutapu ik wamanay Yesu dijin dia Nzamb anch ditumbil?\n4 Kumutambu ukwau, Yesu, wakata kamu dijin dia Yehova ni wasala yawonsu yafanyinay kusal mulong wa kuditumbish. (Yohan 17:25, 26) Mutapu ik? Kusutin mwikadil wend ni mafundish mend, Yesu wayikwasha antu akwau mulong ijika anch mbil jitekiningay Yehova jidi jitentamina ni chom chin chawonsu chitwitiningay kusal chidi mulong wa uwamp wetu. (Tang Kuseng 40:8-10.) Ap pamumeshau mar kudi Satan ni pafay rufu riyimp risansena, Yesu washala ushinshamena. Wamekesha anch chiswapel kudi muntu uwanyidina kumuziyin kamu Yehova.\n5. Mutapu ik tufanyidina kuman dijin dia Yehova mudi ditumbila?\n5 Mutapu ik tukutwisha kumekesh anch tukatin dijin dia Yehova? Kusutin mwikadil wetu. Yehova witin anch twikal atumbila. (Tang 1 Pita 1:15, 16.) Chinech chirumburikin anch tumwifukwidin ching ndiy ni tumuziyidil ni muchim wetu wawonsu. Ap anch atuzengol, tusadin usu wetu wawonsu wa kushakam kukwatijan ni yom yitufundishinay Yehova. Mu kushakam kukwatijan ni mbil ja Yehova, tupanin katumb mulong wa dijin dend. (Mateu 5:14-16) Tumekeshin anch yijil yend yidi yiwamp ni anch Satan udi mukamakasu. Tudiap antu awanyidina, chawiy tukutwish kurumbuk. Pakwez anch twarumbuk, tukukarumuk ni kusal usu wa kulik kusal yom yikupipeja dijin dia Yehova.—Kuseng 79:9.\n6. Mutapu ik utumenay Yehova anch tutentamin, ap anch tudi antu akad kuwanyin?\n6 Twikala azizidilau many ap “amikoku akwau,” Yehova ukutulikishin yitil yetu anch twatek ritiy mu difut. Witiyin mudi in kumwifukwil end ching antu ipanina ayinau kudi ndiy. Ulondin piur pa in Kristu azizidilau many atentamina mudi anend ni “amikoku akwau” atentamina mudi arund nend. (Yohan 10:16; Rom 5:1, 2; Jakobu 2:21-25) Chawiy lel, ap katat, difut dikutwish kusal anch chituswapela kwikal ni urund uwamp pamwing ni Tatukwetu ni kutumbish dijin diend.\n7. Difut diletishin yiyukish ik?\n7 Mu malembil ma chilakej, Yesu walonda anch: “Want wey weza.” Mutapu ik ukwatijadina difut ni Want wa Nzamb? Want wa Nzamb, ap winyikel ausadin kudi Yesu nau antu 144 000 atondinau pakach pa antu. Difut disadil anch chiyiswapela antu inay kuvumbuk chakwel aya mwiur. (Kujingunik 5:9, 10; 14:1) Akwikal ant ni in kupesh ni akuyikel pa divu diawonsu pamwing ni Yesu mu mivu kanan. Pa chisu chinicha, Yehova ukusadin Want mulong wa kusal divu dikala paradis ni kuyikwash antu awonsu kwikal awanyidina. Atushalapol a Yehova adia mwiur ni adia pansh akusal chad dijuku dimwing. (Kujingunik 5:13; 20:6) Yesu ukumujiyish Satan ni ukudiosh milong yawonsu yaletishay.—Disambishil 3:15.\n8. (a) Mutapu ik wayikwashay Yesu in kwilejend kwijik usey wa Want wa Nzamb? (b) Mutapu ik tukwashina Want nlel?\n8 Yesu wayikwasha in kwilejend chakwel ijika usey wa Want wa Nzamb. Mutapu ik? Kupwa kwa dibatish diend, Yesu wasambisha kapamp kamwing mudimu wa kulejan “rusangu ruwamp ra Want wa Nzamb” kwawonsu kwading kuyilay. (Luka 4:43) Wayileja kand in kwilejend chakwel ikala atuman end “djat ni kusudiedila mangand.” (Midimu 1:6-8) Nlel, kusutin kusal mudimu wa kulejan Want, antu akwet mutapu wa kwilej piur pa difut ni kwikal an a Want wa Nzamb. Tukumekesh anch tudi an ashinshamena a Want kusutin kuyikwash azizidilau many kulejan rusangu ruwamp mu mangand mawonsu.—Mateu 24:14; 25:40.\n“RUSOT REY ARISALA”\n9. Mulong wak tukutwisha kwikal ni Kashinsh anch Yehova ukuwanyish chitongijok chend mulong wa antu?\n9 Yom ik yakimbay kulond Yesu palonday kand anch: “Rusot rey arusala”? Anch Yehova walond anch chom kanang chikusadik, chakin kamu chikusadik. (Isay 55:11) Wimbwambol wa Satan ukumukangeshap Yehova kusal chom kanang. Risu rusot ra Yehova mulong wa divu? Wakata anch divu dizwul nau an awanyidina a Adam ni Ev. (Disambishil 1:28) Anch Adam ni Ev afa pakad kuval an, chitongijok cha Nzamb cha kwizwish divu nau anau chakimbap kuwanyin. Chawiy Yehova wayilika chakwel avala an. Difut diyinkishin antu awonsu akweta ritiy mutapu wa kwikal awanyidina ni wa kushakam chikupu. Yehova uyikatin antu ni ukatin anch twikal ni mwom wakatay anch twikal nich.\n10. Mutapu ik ukutaninawamu antu afila kal mulong wa difut?\n10 Chid nchik piur pa ma miliyon ni ma miliyon ma antu akata kufa pakad kumwijik Yehova? Yehova ukatin anch antu kangal afa. Chawiy ukuyivumbul antu afila kal. Difut disadin anch chiyiswapel kwikal aom. Chawiy, akutwish kwilej piur pa Yehova ni kushakam chikupu. (Midimu 24:15) Yehova udi Musul wa mwom. Pakuyivumbulau antu afila kal kudi Yehova, ndiy ukwikal Tatukwau. (Kuseng 36:9) Mu malembil ma chilakej, Yesu walonda anch Yehova udi “Tatukwetu udia mwiur.” (Mateu 6:9) Yehova wamwinkisha kal Yesu chisend cha usey cha kuyivumbul afu. Chawiy chalonday Yesu anch: “Yam [divumbuk] ni mwom.”—Yohan 6:40, 44; 11:25,TMK.\n11. Risu rusot ra Nzamb mulong wa “chisak chipandakena kujimb”?\n11 Yesu walonda kand anch: ‘Muntu mwawonsu ukata kusal yom yisotilay Nzamb, ndiy winou makwam, ap mpanyam, ap mwanamakwam.’ (Marko 3:35) Rusot ra Nzamb ridi anch antu a michid yawonsu ni a tubil twawonsu ni a mazu mawonsu ikala in kumwifukwil end. Ayitazukin mudi “chisak chipandakena kujimb, chakad kutwish kuchind kudi muntu.” Atekin kal ritiy mu difut ni akatin kumuziyin Nzamb. Akat kumutumbish ni kulond anch: “Dipandish didi kudi Nzamb wetu, ushicha pa nkwas, ni kudi Mwan a mukoku.”—Kujingunik 7:9, 10,TMK.\n12. Yom ik twilejina kusutin malembil ma Yesu piur pa chitongijok cha Yehova mulong wa antu?\n12 Twilej kal yom yivud piur pa Yehova ni chitongijok chend mulong wa antu kusutin malembil ma chilakej ma Yesu. Chakusambish, tufanyidin kusal yawonsu tukutwisha mulong wa kutumbish dijin dia Yehova ni kumulimish. (Isay 8:13) Chakupesh cha difut dia Yesu, chiletishin dipandish kudi etu, ni chitumbishin kand dijin dia Nzamb. Chawiy dijin dia Yesu amwinend dirumburikin anch, ‘Yehova udi Dipandish.’ Cha kaad, Yehova ukusadin Want wend mulong wa kulet kutaninamu kwawonsu kwa difut mulong wa antu aziyidina. Cha kasatu, tukwet kashinsh anch kwikil chom ap chimwing chikukangesha rusot ra Yehova kusadik.—Kuseng 135:6; Isay 46:9, 10.\nMEKESH KUJIKITISH KUDI YEHOVA MULONG WA DIFUT\n13. Mulong wak tukat kutambul dibatish?\n13 Mutapu wa usey wa kumekesh anch tujikitishin mulong wa difut kudi kwipan kudi Yehova ni kutambul dibatish. Mu kusal mwamu, tumekeshin anch tukwet ritiy mulong wa difut ni anch “tudi ayen a [Yehova].” (Rom 14:8) Anch twatambul dibatish, tukat kumwit Yehova chakwel atwinkish “kom kadia zwang.” (1 Pita 3:21) Yehova ukat kutwakul kusutin yiyukish ya difut. Ni tukwet kamu kashinsh anch ukutwinkish chom chin chawonsu chatukanay.—Rom 8:32.\nMutapu ik tumekeshina anch tujikitishin mulong wa difut? (Tal paragraf wa 13, 14)\n14. Mulong wak Yehova utwitin kuyikat antu akwau?\n14 Chom chawonsu chisadiningay Yehova chidi mulong wa rukat rend. Rusot rend ridi anch in kumwifukwil end amwimburij ni akatijan umwing ni mukwau. (1 Yohan 4:8-11) Anch twayikat antu, tukumekesh patok anch tukatin kwikal “an a [Tatukwetu] udia mwiur” (Mateu 5:43-48) Yijil yaad yipandakena kujimb yawiy ey: Chakusambish chilondin anch mukata Yehova, ni cha kaad chilondin anch yikata antu akwau. (Mateu 22:37-40) Mutapu umwing wa kumekesh rukat kudi antu udi wa kuyifundish rusangu ruwamp ra Want wa Nzamb. Anch twaziyin ku yijil ya Yehova ya kuyikat antu akwau, pakampwil akadivar netu, rukat retu mulong wendendiy rikwikal ‘riwanyidina.’—1 Yohan 4:12, 20.\nDIFUT DILETIN YIYUKISH YIDIOKILA KUDI YEHOVA\n15. (a) Yiyukish ik tutambwila katat yidiokila kudiay Yehova? (b) Yiyukish ik tukutambula mu machuku ma kurutu?\n15 Yehova utwinkishin kashinsh anch mulong tukwet ritiy mu difut, ‘ukutulikishin’ yitil yetu. Ukutulikishin yitil yetu chikupu. (Tang Midimu 3:19-21.) Mudi mutwambambinang kwiur oku, difut disadin anch Yehova ayitiya antu amwing kwikal anend a mwiur. Antu inay adi azizidilau many. (Rom 8:15-17) Uyitazukin antu adia pakach pa “amikoku akwau” ikala antwend a mu dijuku dia pa divu. Kupwa kwa kwikal awanyidina, kukwikal kupak kwa nsudien. Anch ikal ashinshamena kudi Yehova, ukuyitiy niyau kwikal anend. (Rom 8:20, 21; Kujingunik 20:7-9) Yehova ukudandamen kuyikat anend awonsu. Difut dikudandamen kulet yiyukish chikupu. (Hebereu 9:12) Yehova watwinkisha chipan chinech cha usey, ni kwikil muntu ap umwing ukutwisha kututambulach.\n16. Difut ditukwashin nchik kwikal akolikina?\n16 Anch twakarumuk mulong wa yitil yetu, kwikil chom ap chimwing chikutwishay kusal Djabul mulong wa kutukangesh kwikal dichuku dimwing antu a mu dijuku dia Yehova. Yesu wafa “kapamp kamwing.” Difut adipana chikupu. (Hebereu 9:24-26) Adam watuletina rufu, pakwez ya kupesh ya Yesu yikutuletin mwom wa chikupu. Difut dikutukol kudiokal mu mangand ma Satan ni ku wom wa rufu.—Hebereu 2:14, 15.\n17. Rukat ra Yehova rirumburikin ik kudi ey?\n17 Kushilamu kwa Nzamb kukuwanyin kamu chakin. Mudi mimbu yakad kuswimpang yatekay Yehova ku yom yatangay, Yehova kakez kaswimpap. Kakutulikap ap pakemp. (Malakiy 3:6) Yehova utwinkishin yom yikwau yivud nakash kulik kwau ching chipan cha mwom. Utwinkishin rukat rend. ‘Twijika, ni twitiyija rukat rikwetay Nzamb mulong wetwetu. Nzamb udi rukat.’ (1 Yohan 4:16) Kushilamu kwend kuding chisu chawonsu kwakin. Kurutu oku, divu dikwikal paradis muwamp nakash. Antu awonsu adia akash akumwimburij Yehova ni akukatijan umwing ni mukwau. Kupwa, atushalapol awonsu a Yehova adia mwiur ni adia pansh akulond anch: “Kushiman, ni uyaj, ni manangu, ni kujikitish, ni katumb, ni dikand, ni ukash yikala kudi Nzamb wetu chikupu ni chikupu! Amen!”—Kujingunik 7:12.\nKwikal a mu dijuku dia Yehova: Yehova udi Tatukwetu mulong watutanga. Padiay Adam ni Ev dibuj dia mutond, amulika Yehova kwikal Tatukwau. Mulong utukatin, Yehova watenchika chakwel dichuku dimwing antu ikal a mu dijuku diend kusutin difut\nTufanyindin kwikal atumbila: Tufanyidin kumwifukwil ching Yehova ni kumuziyin ni muchim wetu wawonsu. Ap anch tudi antu akad kuwanyin, tukutwish kudandamen kusadin mbil jitumbila ja Yehova anch twitiy difut\nNgond wa 2 , 2017\nChinong cha Kalam Ngond wa 2 , 2017


Josef ni Mariy Amutwadin Mwan Yesu ku Tempel | Mwom wa Yesu\nYESU AMUTWAL KAL KU MUKAND NI KUPWA AMUTWADIN MU TEMPEL\nJosef ni Mariy ashakama mu Betlehem kurutu achirika mu Nazaret. Pawanyishay Yesu machuku chinan amutwala ku mukand kukwatijan ni Chijil cha Nzamb chayilejau in Isarel. (In Levi 12:2, 3) Kwading kand chaku cha kumupil mwan ikundj dijin pa dichuku dinidia. Amupila mwanau ikundj anch Yesu, mudi mwalonday mwangel Gaburiel.\nKwasuta ngond umwing ni chikunku, Yesu wawanyisha machuku 40. Kwisu kwamutwalau anvaj end? Amutwala ku tempel mu Yerusalem, padingap palemp nakash ni kwindond kwadingau ashich. Chijil chading chilondin anch machuku 40 kupwa kwa kuvadik kwa mwan ikundj, makwend a mwan wafanyina kuya kupan mulambu wa kwishitwish ku tempel.—In Levi 12:4-8.\nMariy wasala mwamu. Mulambu wapanay wading wa an a atujil aad. Chinech chimekeshin anch Mariy ni Josef kadingap nich nfalang jivud. Kukwatijan ni Chijil, mwan a mukoku ni kajil afanyina kuyilambul. Pakwez, anch maku winiwa kakwetap mwan a mukoku, ndiy wafanyina kulambul kwend an aad a amayemb ap an aad a atwinkudimb. Chawiy chasala anch Mariy alambula atujil.\n“CHISU CHA KWISHITWISH CHAWANYIN KAL”\nPavalangau amband in Isarel, ayimanang mudi antu ijondina pa chisu chinicha.Kwinsudien kwa chisu chinicha, afanyina kupan mulambu ukwoshau mulong wa kwishitwish. Amband awonsu asalang yitil mulong wa kuburen kuwanyin ayilikishinang yitil papanangau mulambu winou. Mwan Yesu wading uwanyidin ni utumbil. (Luka 1:35) Pakwez, Josef ni Mariy “amutwala mwan” ku tempel mulong wa “kwishitwish” kukwatijan ni Chijil.—Luka 2:22.\nPadingau mu tempel, ipal umwing weza pa ndond padingay Josef ni Mariy. Dijin diend ndiy Simeyon. Nzamb wamuleja anch kurutu afa, ndiy ufanyidin kumuman Kristu ap Mesia washilayimu Yehova. Chisu chinicha, Simeyon amutakela nich spiritu utumbila chakwel aya ku tempel, kwawiy kwamutanay Josef ni Mariy pamwing ni mwanau. Simeyon wamusenda mwan mwinkond yend.\nPading pamusendinay Yesu, Simeyon wamujikitisha Nzamb anch: “Katat, [Yehova], ey wawanyish kal kushilamu kwey, ukutwish kumulik kashalapol wey kuya nich chisambu. Mes mam maman kal dipandish diey, diwarijeka chakwel antu awonsu adimana. Dipandish dined didi mudi chimunyik chikeza kwijikish rusot rey kudi antu a michid yikwau, ni kulet uyaj kudi antwey in Isarel.”—Luka 2:29-32.\nJosef ni Mariy ashimoka pateshau mazu minam. Simeyon wayiyukisha ni wamuleja Mariy anch mwaney ikundj “Nzamb wamutonda mwan winou mulong wa kwikal mwin kuyifish nich ni mwin kuyingish nich in Isarel avud,” ushon ukez kukutap mudi mpak ya musamun mu muchim wey.—Luka 2:34.\nPa dichuku dinidia kweza kand muntu mukwau. Wading muprofet mband wading ni mivu 84 dijin diend Ana. Chakin kamu, mband winou kajingangap pakad kuya ku tempel. Pa chisu chawiy chimwing mband winou waya pa ndond padingay Josef, Mariy ni mwan Yesu. Ana wasambisha kumujikitish Nzamb ni walonda yom piur pa Yesu kudi antu awonsu ading amuteshina.\nUkutwish kutong mutapu wasangaray Josef ni Mariy piur pa yom yamanau mu tempel! Chakin kamu, antu inay awonsu amuleja patok Josef ni Mariy anch mwan winou ndiy Washilayimu Nzamb.\nKukwatijan ni chaku cha in Isarel, chisu ik chimwing chafanyinau kumupil mwan ikundj dijin?\nChom ik chayitau amaku kusal anch mwanend ikundj wawanyish machuku 40 ni chom ik chasalay Mariy kukwatijan ni yom yadingay nich?\nKu tempel, anany amujingunina Yesu patok ni mutapu ik wasalau mwamu?


Omu Kalunga Muka-Kuvendejeka Chosena Nahase Kumivendejeka\nKaposetolo Paulu alumbunwine Yehova * ngwenyi apwa “Kalunga muka-kuvendejeka chosena, uze eji kutuvendejekanga muvyeseko vyetu vyosena.” (Wavaka-Kolinde 2, 1:3, 4) Ngocho Mbimbiliya yatufwelelesa ngwayo, Kalunga nahase kukafwa kala mutu kaha nawa Setu wamwilu nahase kutuvendejeka numba tupwa tuhu muukalu waunene ngachilihi.\nChipwe ngocho, hakusaka Kalunga atuvendejeke, twatela kulingako vyuma vimwe. Chapwa chachikalu kuya nakumona ndotolo kachi nge katwalishikile nenyiko. Kapolofweto Amose ahulishile ngwenyi: “Kutala vatu vavali vanahase kutambukila hamwe kachi nge kavalivwasanyine kuliwanako nyi?” (Amose 3:3, kwinyikila chamwishi) Shikaho, Visoneka vyatukolezeza ngwavyo: “Pandamenu kuli Kalunga, kaha mwapandama kuli enu.”—WaYakova 4:8.\nTunahase kutachikiza ngachilihi ngwetu Kalunga mwapandama kuli etu? Chatete, mwomwo eji kutulwezanga ngwenyi afwila kutukafwa. (Talenu lipwata vanenyikilako.) Chamuchivali, mwomwo tuli naunjiho wamwenemwene wavatu vakushikulu vaze Kalunga avendejekele navaze ali nakuvendejeka makumbi ano.\nNgana mwavatu vavavulu vaze vali nakusaka Kalunga avakafwe makumbi ano, Mwangana Ndavichi naikiye asakile Kalunga amukafwe. Alombele kuli Yehova ngwenyi: “Ivwa kulembelela chami omu nangukulembelela ungukafwe.” Uno Kalunga amukumbulwile tahi? Eyo. Ndavichi ambile cheka ngwenyi: “Nangukafwe, kaha muchima wami unawahilila.”—Samu 28:2, 7.\nMULIMO ATWAMA NAWO YESU HAKUVENDEJEKA VAZE VALI NAKULISHONA\nKalunga asakile Yesu azate mulimo wakulipwila wakuvendejeka vatu. Hamilimo yosena yize amuhanyine Kalunga, Yesu atelelele nawa ‘kukasa hajimbandu javaze vapwile nakulyonyinga mumichima, nakuvendejeka vosena vaze vapwile nakulishona.’ (Isaya 61:1, 2) Ngana muze wahanjika upolofweto, Yesu azakaminenga vatu vaze vapwile “nakufulyangila nakulemuwa naviteli.”—Mateu 11:28-30.\nYesu avendejekelenga vatu kuzachisa mazu amwaza, nakuvamona mujila yamwaza, kaha shimbu jimwe okilenga misongo yavo. Likumbi limwe, muka-mbumba alembelelele Yesu ngwenyi: “Kachi nge unasake, unahase kungutomesa.” Yesu amwivwililile keke nakwamba ngwenyi: “Ngunasake vene. Toma.” (Mako 1:40, 41) Kaha uze muka-mbumba atomene.\nMakumbi ano, MwanaKalunga keshi hano hamavuko, ngocho keshi kuhasa kutuvendejeka mutu himutuko. Oloze Ise Yehova, “muka-kuvendejeka chosena,” ali nakutwalaho lika kukafwa vaze vali muukalu. (Wavaka-Kolinde 2, 1:3) Talenu jijila jiwana jize Kalunga ali nakuzachisa hakuvendejeka vatu.\nMbimbiliya. “Vyuma vyosena vize vasonekele hakavanga vavisonekelele kutunangula etu, mangana kuhichila mukukakachila chetu namukuvendejeka chamuVisoneka tuhase kupwa nalutalililo.”—Wavaka-Loma 15:4.\nShipilitu Yajila yaKalunga. Omu mwahichile tando yayindende kufuma hakufwa chaYesu, chikungulwilo chavaka-Kulishitu chosena chengilile mulwola lwakuunda. Mwomwo ika? Mwomwo “chapwilenga nakumwivwa Yehova woma nakutwama mwaya kuvendejeka chashipilitu yajila.” (Vilinga 9:31) Shipilitu yajila yize yapwa ngolo jaKalunga, yatwama nangolo chikuma. Kalunga nahase kuyizachisa yituvendejeke mukala ukalu natumona.\nKulomba. Mbimbiliya yamba ngwayo: “Kanda namulizakamina hachuma numba chimweko.” Oloze “mulwezenunga Kalunga vyuma munakusaka, kaha kuunda chaKalunga chize chahambakana kunangakana chosena nachikinga michima yenu navishinganyeka vyenu.”—Wavaka-Fwilipi 4:6, 7.\nVakwetu Vaka-Kulishitu vanahase kupwa masepa vamwaza vaze tunahase kufwelela ngwetu navatuvendejeka nge tuli muukalu. Kaposetolo Paulu alumbunwine masepa jenyi ngwenyi ‘vanapu vaka-kuvendejeka’ mulwola ‘lwavihuli naluyando.’—Wavaka-Kolose 4:11; Wavaka-Tesolonyika 1, 3:7.\nOloze munahase kuhuhwasana numba nge vyuma kana vinahase kuzata. Twatela kushinganyeka havyakutalilaho vyavatu vaze twavulukanga hakavanga vaze vamwenenga ukalu. Ngana mwavatu kana, nayenu munahase kutachikiza ngwenu Kalunga achili lika nakutesamo lushiko lwenyi lwakwamba ngwavo: “Nangukamivendejeka nge omu pwevo eji kuvendejekanga mwanenyi.”—Isaya 66:13.\n^ par. 3 Kweseka naMbimbiliya, Yehova likiko lijina lyaKalunga.\nVyuma Vyatulingisa Tutachikize Ngwetu Kalunga Asaka Kutuvendejeka\n“Ove Yehova, yove muka-kungukafwa, yove muka-kunguvendejeka.”—Samu 86:17.\n“Kalunga kenu nambe ngwenyi: ‘Vendejekenu, vendejekenu vatu jami.’”—Isaya 40:1.\n“Yehova nambe ngwenyi: . . . ‘Nangukamivendejeka Nge omu pwevo eji kuvendejekanga mwanenyi.’”—Isaya 66:12, 13.\n“Vawahilila vaze veji kulishonanga, mwomwo navakavavendejeka.”—Mateu 5:4.\n“Mbilenu kulizakamina chenu chosena hali [Kalunga], mwomwo amizakama.”—WaPetulu 1, 5:7.


Ieremia 6 | Te Baibara n te Intanete | Te Rairai ae te Aonnaba ae Boou\nE a kaan buakanan Ierutarem (1-9)\nUnin Iehova i aon Ierutarem (10-21)\nTaekinan “te Rau!” ma akea te rau (14)\nNiniaki n te aro ae iowawa mai meang (22-26)\nE riki Ieremia bwa te tia tuoa te biti (27-30)\n6 Kataningkami, ngkami aika tibuni Beniamin, birinako mai Ierutarem. Katanga te buu+ i Tekoa,+Ao kauraa te ai ae te kanikina i aoni Betaakerim! Bwa e kanenei te rawawata mai meang, ae te kabuanibwai ae korakora.+ 2 E katotonga te aine ae baaraoi ao ae kakateke natin Tion te aine.+ 3 A na roko taani kawakintiibu ma aia nanai. A na katei aia umwanrianna i rarikin neiei ni kabutaa,+Ao a kaamwarakeia aia nanai n aia tabo ngaiia n tatabemania nako.+ 4 “Katauraoi* ibukini buakanan neiei! Teirake ao ti na buakana neiei n te tawanou!” “Ke e reke kaira bwa e a kaan toki te ngaina,Bwa e nang roko roon te tairiki!” 5 “Teirake ao ti na buaka n te bong,Ao ni kamaunai tauan neiei aika nonoaki.”+ 6 Bwa e kangai ana taeka Iehova ae Atuaia taanga ni buaka:* “Korea te kai ni kabwakaa ao katea te nono ni buaka n ekaanako Ierutarem.+ Neiei bon te kaawa ae riai ni katuuaaeaki,Akea riki te bwai teuana i nanona ma tii te karawawata.+ 7 N aron te mwarua n ran ae kateimatoa mwaitoron* ranna,Ao ai aron naba neiei bwa e kateimatoa mwaitoroni* buakakana. E ongoraeaki te tiritiri ma te urubwai i nanona,+Ao e teimatoa te aoraki ao te rekenikai i matau. 8 Butimwaea kaetam ngkoe ae Ierutarem bwa I* kaawa n tannako mairoum bwa I koro n ribaiko.+ N na karaoiko bwa te aba ae kamaroaa ae akea kaaina.”+ 9 E kangai ana taeka Iehova ae Atuaia taanga ni buaka: “A na ikotii raoi nikiraia tibun Iteraera bwa kaanga nikirani kureebe i aon te kai ae te kureebe. Manga arora baim n ai aron te aomata ae ikotii kureebe mani kaai aika kureebe.” 10 “Antai ae I riai n taetae nakoina ao n anga te kauring nakoina? Antai ae e na ongo? Noria! A bono* taningaia ngaia ae a aki kona ni kakauongo.+ Noria! E riki ana taeka Iehova irouia bwa te bwai ae a kabuakakaa,+Akea kukureia iai. 11 Mangaia ae I a onrake n unin Iehova,Ao I a kua n taotaona nanou.”+ “Kabwaroa i aon te teei i nanon te kawai,+I aoia te koraki n rorobuaka n ataei ake a ikoikotaki. A na bane n tauaki, te mwaane n ikotaki ma buuna,Ao ake a a kara n ikotaki ma ake a a karatingotingo.*+ 12 Ao aia auti a na anganaki tabemwaang,N ikotaki ma aia tawaana ao aine ake buuia.+ Bwa N na arora baiu n ekiianako kaain te aba,” bon ana taeka Iehova. 13 “Bwa a karekea aia raka n te babakanikawai ngaiia n tatabemania nako, mairoun ae te kabanea ni mangori ni karokoa ae te kabanea ni kakannato,+Ao a babakanikawai ngaiia n tatabemania nako, mairoun te burabeti ni karokoa te ibonga.*+ 14 Ao a kataia ni kaoka uruakia* au aomata, n aki akaka,* ngke a kangai,‘Iai te rau! Iai te rau!’ Ao bon akea te rau.+ 15 Te koaua bwa a maamaa ni baika riribaaki ake a karaoi? Bon akea naba maamaaia teutana! A aki naba ataa namakinan te bwainrang!+ Mangaia ae a na bwaka i buakoia akana bwaka. Ao a na tatanako ngkana I karokoa i aoia te katuuaaeaki,” bon ana taeka Iehova. 16 E kangai ana taeka Iehova: “Teei i tutani kawai ao noria. Titiraki ibukini kawai ake ngkoangkoa,Titiraki bwa e nga te kawai ae raoiroi ao nakonako iai,+Ao karekei motirawami iai.” Ma a taku: “Ti na aki nakonako iai.”+ 17 “Ao I rineiia taan tantani+ ake a taku,‘Kakauongo nakon tangin te buu!’”+ Ma a taku: “Ti na aki kakauongo.”+ 18 “Mangaia ae ongora ngkami aika natannaomata! Ao ngkami aika kam ikotaki,Ataa te bwai ae e na riki nakoia. 19 Ongora ngkoe ae te aonnaba! Ae I a karokoa i aoia aomata aikai te kabuanibwai+Bwa uaan oin aia babaire,Bwa a aki mutiakin au taekaAo a rawa nakon au tua.”* 20 “Tera ae I tabe iai ngkai kam uotaamai te ribano* mai TiebaAo te kaitioka* man te aba ae raroanako? A aki butimwaeaki ami karea ni kabuekaki aika bwanin,Ao a aki kakukureiai ami karea.”+ 21 Mangaia ae e kangai ana taeka Iehova: “Ae I a kaaki bwaai ni kabwakabwaka ibukia aomata aikai,Ao ane a na tatanako iai,Taama ma naati mwaane,Ao aomata nako ma raoia,Ao a na bane ni mate.”+ 22 E kangai ana taeka Iehova: “Noria! E a roko te natannaomata man te aba are i meang,Ao e na kautaki te natannaomata ae korakora man taabo aika taiani kabanea n raroanako n te aonnaba.+ 23 A na taua te kainikatebe ma te koro. A iowawa ao e na akea aia nanoanga. E na rurunga bwanaaia n aron taariAo a toka i aoia aoti.+ A baireiia raoi ni baireaia taani buaka n aron te aomata ae buakaniko ngkoe ae natin Tion te aine.” 24 Ti ongo taekana. A mamaara baira,+Ao e taoniranako te rawawataMa te maraki* n aron te aine ae nangi bung.+ 25 Tai otinako nakon te tawaana,Ao tai nakonako i nanon te kawai,Bwa iai ana kabaang te tia kairiribaiAo e mena te maakunrang n taabo nako. 26 Ao ngkoe ae te aine ae natiia au aomata,Karina te raerobwa*+ ao rabinobino i buakon te mannang. Ko na tang n te tanginiwenei ae korakora kaanga ibukin te nati te mwaane ae te rikitemanna,+Bwa e na rina n roko i aora te tia kamauna te aba.+ 27 “I karaoiko* bwa te tia tuoa te biti i buakoia au aomata,Ae te aomata ae karaoa raoi te tutuo,Ao ko riai ni mutiakin ao n neneri raoi kawaia. 28 Boni mwaane ngaiia ni kabane aika taiani kabanea n imanono,+Aika nanakonako bwa taan uarao.+ Titeboo ngaiia ma te buraati ao te biti. A bane ni babakanikawai. 29 E kakorakoraa temanna ni kaitiakiia,N te aro are a a bue naba ana bwai ni mwakuri. Ma e matebuaka ana kakorakora ni kaitiakiia, ibukina bwa a bane ni buakaka.+ Bon tii te buange ae otinako man te ai.+ 30 Ao aomata a na bon arania naakai bwa tirewa aika kaakiaki,Bwa e a kaaki taekaia Iehova.”+\n^ Ebera, “Katabu.”\n^ Ke, “booureirein.”\n^ Ke, “booureireini.”\n^ Ebera, “A aki korotobibiaki.”\n^ Ebera, “koro raoi aia bong.”\n^ Ke, “mwaotoia.”\n^ Ke, “n te aro ae aki tau.”\n^ Bon te aroka ae boiarara. E aki ataaki raoi bwa tera te aeka n aroka aei.\n^ Ebera, “te ariri ni maraki.”\n^ Ae taekan Ieremia.


Rusangu ra Mwom: Yiyukish Yidiokila ku Kusal Yom Yitinay Yehova | Olive Matthews\nYiyukish Yidiokila ku Kusal Yom Yitinay Yehova\nArilondin Kudi Olive Matthews\nAm ni nfumwam, pamwing ni mpanyam ni mukajend atwinka yisend ya pakampwil. Kapamp kamwing twalonda anch: “Tukusal yom yiney!” Mulong wak twitiyina chisend chinech, ni mutapu ik watuyukishau kudi Yehova? Chakusambish, el nikulejany rusangu ram.\nNAVADIKA mu muvu wa 1923 mu Hemsworth, mu musumb wa Yorkshire, mwi ngand ya Angleterre. Nading ni yayam wa kusambish dijin diend Bob. Chisu nading ni mivu chidivu, tatuku wezang ni mabuku mamwing mading marumburila mutapu relijon wa makasu wading kuyidimb antu. Tatuku wasangara nakash mulong wa yom yadingay yitanginay. Kakatap anch antakel a relijon afundisha yom, pakwez kayisadidinap. Kupwa kwa mivu yikemp, Bob Atkinson weza kwol kwetu ni watuleja diskur dimwing diakwatau dia Mukadivar Rutherford. Twajingunina anch diskur dined diading dia chisak chapalangeshang mabuku matangangay Tatuku. Anvajam amutazukang Mukadivar Atkinson mulong wa kwez kudia netu pamwing urel wawonsu ni kwakul ku yipul yetu yivud ya Bibil. Watutazuka kukumangan ku yikumangan ku chikumbu cha mukadivar chading piswimp ni kwol kwetu. Twasambisha kukumangan pakad kujing ni kachikumangen kakemp kasambisha kwikalaku mu Hemsworth. Pakad kulab ezang kututal kudi atushalapol a zon (atazukinau katat anch atulam a munyingumuku) mulong wa kwambamb netu ni kudia pamwing nau ayibol a yikumangen ya piswimp. Akadivar nau anambaz inay ankasikesha kamu nakash.\nPa chisu chinicha, dijuku dietu diasambisha kwisak. Pakwez tatuku wamuleja yayam anch: “Anch ukatin kusal mudimu wa uchibol, tukulikap yom yiney.” Bob witiya ni wadiokala ku chikumbu mulong wa kusal mudimu wa uchibol chisu chawanyishay mivu 21. Kupwa kwa mivu yaad, pinawanyisha mivu 16, niyam nikala chibol. Machuku mamwing kwinsudien kwa rubing nalejanang nau akwetu, pakwez machuku mavud mukach mwa rubing nalejanang amwinam. Nasadinang fonograf ni kart wa kupan nich uman, kading ka kart kakemp kakweta uruu uswapela wa Bibil. Yehova wanyukisha mulong nikala ni in kwilej a Bibil ayila kurutu nawamp. Antu avud a mu majuku ma in kwilej inay ashikena ku kwitiy uyakin. Kupwa kwa muvu umwing, anteka kwikal chibol wa pakampwil, pamwing ni Mary Henshall. Atutuma mu teritwar mwakad kwikal in kulejan mu Cheshire.\nPa chisu cha Njit ja Kaad ja Mangand Mawonsu, amband afanyina kusal mudimu mulong wa kukwash kwi njit. Antakel a ma relijon akwau kayangangap kwi njit, chawiy twatonga anch mulong tudi ayibol a pakampwil niyetu tukuyap kwi njit. Pakwez dirumburish ditiyap, ni anteka mu rukan mu machuku 31. Kupwa kwa muvu umwing, pinawanyisha mivu 19, naya kand ku dirumburish tupamp tukwau twaad mulong kom kam kading kanlikishin kukwash njit. Pakwez, tupamp twawonsu twaad anliaku kudi antakel. Chisu chading chishikedina yom yiney, nading nij anch spiritu utumbila wading ukat kwinkwash ni anch Yehova wading ukat kwinkasikesh ni kwinginkish usu.—Isay 41:10, 13.\nMUKWETU MUSU WA MUDIMU\nAm ni Arthur Matthews twasankanijana mu muvu wa 1946. Arthur wasala mivu yisatu mu rukan mulong walika kuya kwi njit. Pamubudishau mu rukan, wamulondula mwanamakwend Dennis wading chibol wa pakampwil mu Hemsworth. Tatukwau wayifundisha piur pa Yehova kudiosh kamu padingau anikanch, ni atambula dibatish chisu chadingau ansand. Kupwa asambisha mudimu wa uchibol pamwing, ni Dennis amutuma kusadin mu Irlande. Chawiy Arthur washala pakad muntu wa kusal nend mudimu. Anvajam asangara nakash piur pa mwikadil wa chibol winou mwin kusal mudimu nakash. Chawiy amutazuka mulong wa kushakam nau pamwing. Pinaya kuyital, am ni Arthur twowisha malong pitwapwisha kudia. Kupwa twasambisha kufundijadin. Mu muvu wa 1948, Arthur amutwala mu rukan kapamp kakwau kand ni wasalamu angond asatu. Twatijana mwi ngond wa 1 muvu wa 1949, ni twakwata mupak wa kushal mu mudimu wa chisu chawonsu. Twading tubabel mulong wa mutapu twasadinang nfalang jetu, ni twasadinang yisu ya konje mulong wa kukimb nfalang pitwalandishang mabuj. Nich yiyukish ya Yehova, twatwisha kudandamen kusal mudimu wa uchibol.\nMu Hemsworth kupwa kwa musambu wetu wa uruw mu muvu wa 1949\nKupwa kwa muvu umwing, atutuma kwinkaj kwa Irlande, chakusambish mu Armagh, kupwa mu Newry, misumb yiney yading ya in katolik. Mwading kasolikany nakash ka relijon mwi ndond yiney, chawiy twading tufanyidin kubabal nakash ni kusadin manangu chisu tuyilejina antu. Twasadinang yikumangan ku chikumbu cha mukadivar ni nambaz chading pa makilometre 16 ni ndond twading tushicha. Antu piswimp chinan akumanganang ku yikumangan. Yisu yimwing, twalalang kwinikwa. Twalalang pansh ni anch kwacha, twasangerang yakudia ya pamanch. Chidi cha musangar nakash kwijik anch mwi ndond yiney mudi katat Atuman avud.\n“TUKUSAL YOM YINEY!”\nYayam ni mukajend, Lottie, ading asadin mudi ayibol a pakampwil kwinkaj kwa Irlande, ni mu muvu wa 1952 etu awonsu anying twakumangana ku chitentam cha distrik mu Belfast. Mukadivar watwaka nawamp, chawiy etu awonsu anying twashakama kol kwend ni Pryce Hughes, wikala kashalapol wa mutiy wa Grande-Bretagne. Uchuku umwing twading tukat kwambamb piur pa broshir umwing musu utazukinau anch La voie de Dieu est une voie d’amour, wabudishau pakampwil mulong wa antu a mu Irlande. Mukadivar Hughes warumburila anch chading chikasiken nakash kulejan rusangu ruwamp kudi antu a in Katolik a mwi ngand ya Irlande. Akadivar asha jindond jading jishichau ku usu, ni amimpel ayibachika antu kuyirishikish akadivar. Pryce walonda anch, “tukwet kuswir kwa angatan akweta motak mulong wa kusal kampany wa pakampwil mulong wa kwangan broshir mu Irlande mwawonsu.” * (Tal mazu ma kwinshin.) Chawiy chisu twalonda anch: “Tukusal yom yiney!”\nPamwing nau ayibol akwau pa moto ni pa moto ukwau ukweta chilangumun\nNdond yimwing yashakamangau ayibol mu Dublin kwading ku chikumbu cha Ma Rutland, nambaz ushinshamena wamusadina Yehova mu mivu yivud. Niyetu twaya kushakam kwinikwa ni twalandisha yom yimwing twading nich. Kupwa etu awonsu anying twakandama pa moto ni pa moto ukwau ukweta chilangumun (sidecar) ni twaya kukimb motak. Twamana motak umwing wasadidinau kal, pakwez wading uwamp ni twamuleja mwin kulandish atutwadinau ku chikumbu mulong etu awonsu twadingap twija kwendish. Arthur wasutisha urel win wawonsu pa ulal ukat kutong mutapu wa kwendish motak. Mukwacha pamanch, pading papakishinay kudiosh motak mu garaj, mishoner umwing utazukinau anch Mildred Willett (watau kudi John Barr) weza. Wading wij kwendish! Watufundisha kwendish, ni kupwa twading twirijekin mulong wa kuya.\nMotak ni mwinkand wetu\nKupwa, twafanyina kukimb ndond ya kushakam. Akadivar atuleja anch kangal washakamany mu minkand mulong in kutupompat akutwish kuyosh kasu. Chawiy twakimba chikumbu pakwez twachimanap. Uchuku winiwa etu awonsu anying twalala mu motak. Mukwacha twamana chikumbu chikemp cha kushemunin chikwet ma ulal maad, wa piur ni wa pansh. Chawiy chikala chikumbu chetu. Cha kushimok, twadingap kwetu ni mulong pa kutek mwinkand mu jimpang ja arund netu. Ndond twafanyina kulejan ni patwading tushicha pading makilometre 16 kushik ku 24. Kupwa kwa kushemunikin mu teritwar musu, twafanyina kand kuchirik mulong wa kuyilej antu ading kwi ndond kwading mwinkand.\nTwaya ku yikumbu yawonsu yading pakach pa kwindum ni kwingangel ya ngand ya Irlande pakad kutupompat nakash. Twapana mabroshir 20000 ni kusut, ni twatuma majin ma antu awonsu asangera ku biro wa mutiy wa Grande-Bretagne. Chiyukish mud ik pa kwikal ni yitot ya Atuman mu teritwar winiwa wa ngand ya Irlande!\nKUCHIRIK MU ANGLETERRE, KUPWA MU ÉCOSSE\nKupwa kwa mivu kanang, atutuma kand kwindum kwa Londres. Kupwa kwa mbing, akadivar a ku biro wa mutiy wa Grande-Bretagne amutazuka Arthur ni amuleja kusambish mudimu wa munyingumuku anch kwacha! Atufumba mu rubing rimwing ni twaya kusal mudimu wa munyingumuku mu Écosse, chad Arthur kadingap ni chisu nakash cha kurijek madiskur mend. Pakwez chisu chawonsu wading ukwet rusot ra kuwanyish chisend chin chawonsu mu mudimu wa Nzamb, ap anch chading chikasiken. Chilakej chend chankasikesha nakash. Twasangera nakash chisend chetu cha kusal mudimu wa munyingumuku. Kupwa kwa kusal mu teritwar wakad kal kusadinangawap mu mivu yivud, chading kamu chiyukish cha kwikal pakach pa akadivar nau anambaz avud.\nPamutazukau Arthur mulong wa kuya ku Shikol ya Gilead mu muvu wa 1962, twading tufanyidin kukwat mupak ujim. Malejan mading mafanyidin kusal angond dikum, pakwez am nafanyinap kuya nend mulong kantazukap. Twakwata mupak anch chidi chiwamp Arthur aya. Mulong nadingap kand ni muntu wa kusal nend mudimu, biro wa mutiy wanchirisha mu Hemsworth mudi chibol wa pakampwil. Pachirikay Arthur kupwa kwa muvu umwing, atutuma mu mudimu wa distrik. Mu teritwar wetu mwading Écosse, Angleterre wa kwindum ni Irlande wa kwindum.\nCHISEND CHISU MU IRLANDE\nMu muvu wa 1964, Arthur amuteka kwikal kashalapol wa mutiy mwi ngand ya Irlande. Chakusambish, nova wom wa kuya ku Betel mulong nakatang kwam mudimu wa kwendangan. Pinikata kuvurik yom ya kwinyim, nijikitishin nakash mulong wa chisend cha kusadin ku Betel. Nitiyijin anch ang witiy chisend ap anch wijap mutapu wa kuchiwanyish, Yehova ukukuyukish. Ku Betel, nasala mudimu wa mu biro, kulongij mikand, kwisuk ni midimu ya mu chikumbu. Yisu yimwing, twachirikang kand mu mudimu wa distrik ni twamanijanang kand nau akadivar avud mwi ngand. Kuya kuyiman akadivar ni kuman mutapu uyilau in kwilej etu a Bibil kurutu mu uyakin, yom yiney yasala anch yikasikesha urund wetu ni akadivar nau anambaz mu Irlande. Yiyukish mud ik!\nCHOM CHA USEY MULONG WA ATUMAN A YEHOVA A MU IRLANDE\nChitentam cha kusambish cha pa mangand mawonsu cha mu Irlande chasadikina mu Dublin mu muvu wa 1965. * (Tal mazu ma kwinshin.) Ap anch kwading rupompat nakash, chitentam chinech chasadika kamu nawamp nakash. Antu akumangana ading uvud wa 3948 ni atambula dibatish ading 65. Antu 3500 adiokala pa mangand mawonsu ashakama ku yikumbu ya antu a mu Dublin. Mwin chikumbu mwawonsu wakana watambula mukand wa kujikitish. Ni in kwakan inay abaza niyau mwikadil uwamp wa akadivar. Kwading kamu kuswimp kuwamp mu Irlande.\nArthur umwakin Nathan Knorr pezay ku chintentam cha muvu wa 1965\nArthur ukat kulejan kubudik kwa Recueil d’histoires bibliques mu dizu dia Gaélique mu muvu wa 1983\nMu muvu wa 1966, biro wa mutiy wa Dublin wading utakedin kwindum ni kwinkaj kwa Irlande. Kutakel jindond jinej jaad kwading kukasiken mulong wa yom yasadika mu ditung diakabuj, antu ading aurokin mulong wa yom ya politik ni ya chirelijon. Twading ni musangar nakash pa mutapu wezau in Katolik avud ku uyakin ni kumusadin Yehova pamwing ni akadivar nau ading a Protestan.\nKUSWIMP KUJIM NAKASH KWA YISEND\nMu muvu wa 2011 mashakamin metu maswimpa nakash mulong biro wa mutiy wa Grande-Bretagne ni wa Irlande ayibombakesha pamwing ni atutuma kusadin ku Betel wa Londres. Pa chisu chinicha, nasambish kwiyakamish mulong wa ukash wa mujimbu wa Arthur. Amukwata mayej matazukinau anch Parkinson. Cha ushon, machuku ma ngond 20 Ngond wa 5, 2015, nfumwam twasala nend mivu 66 wafa.\nMu mivu yikemp yasutina ey, nasambisha kwov ku muchim nayimp, kutong nakash ni runeng. Pakur, Arthur wadingaku chisu chawonsu mulong wamam. Nimutongin nakash! Pakwez anch udi mu yisu mudi yiney, shal piswimp ni Yehova. Chinsangerashin nakash kuman mutapu wadiau umukatinau Arthur kudi antu akwau. Natambwil mikand ya akadivar nau anambaz a mu Irlande, a mu Grande-Bretagne ni a mu États-Unis. Mikand yiney, pamwing ni kukasikesh natambula kudiokal kudi mwanamakwend wa Arthur, Dennis ni mukajend, Mavis, ni asanyam Ruth ni Judy, ankwasha nakash mu mutapu unakad kutwish kurumburil.\nVerse wankwasha nakash wading wa Isay 30:18. Ulondina anch: “[Yehova] uchingedil kukwovilany riy, ni kukwanakenany mulong ndiy utentamin. Ayuk kwau awonsu amukungamedina [Yehova]!.” Chakin kamu, chankwasha nakash kwijik anch Yehova ushimpishin muchim mulong wa kupwish milong yetu yawonsu ni kutwinkish yisend yisangareshina mwi ngand yisu.\nAnch natong piur pa yom ya pakur, nikat kuman mutapu watekelau ni kuyukish kudi Yehova mudimu wa kulejan mwi ngand ya Irlande! Niyovil kwikal ulimishinau mulong wa kwikal pakach pa antu akwasha mudimu winou. Chidi kamu chakin anch kusal yom yawonsu yitinay Yehova kuletining yiyukish chisu chawonsu.\n^ par. 12 Tal Annuaire 1988 des Témoins de Jéhovah, paj wa 101-102.\n^ par. 22 Tal Annuaire 1988 des Témoins de Jéhovah, paj wa 109-112.


Ko Kona n Teimatoa n Nanorinano i Aani Kataaki | Reirei\nA Kukurei n Anga Ngaiia\n“Onimakina Iehova ao Kakaraoa ae Raoiroi”\nKawakina Raoi te Bwaintituaraoi ae te Inaomata n Rinea ae Ko na Karaoia\nE Kakawaki te Nanorinano n Taai Nako\nKo Kona n Teimatoa n Nanorinano i Aani Kataaki\n‘Ko na Mwiokoiia Mwaane Aika Kakaonimaki ni Baikai’\nWAREKIA N Afrikaans Albanian American Sign Language Amharic Angolan Sign Language Arabic Argentinean Sign Language Armenian Australian Sign Language Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Bashkir Bassa (Cameroon) Bengali Bicol Bolivian Sign Language Boulou Brazilian Sign Language British Sign Language Bulgarian Catalan Cebuano Chichewa Chilean Sign Language Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chinese Sign Language Chitonga Chitonga (Malawi) Chitumbuka Chiyao Chuvash Cibemba Cinyanja Colombian Sign Language Croatian Cuban Sign Language Czech Czech Sign Language Dangme Danish Digor Douala Dutch Ecuadorian Sign Language Efik English Estonian Ewe Fijian Filipino Sign Language Finnish Finnish Sign Language Fon French French Sign Language Ga Georgian German German Sign Language Greek Guarani Gujarati Gun Haitian Creole Hausa Hebrew Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hungarian Hungarian Sign Language Ibanag Icelandic Igbo Iloko Indian Sign Language Indonesian Indonesian Sign Language Isoko Italian Italian Sign Language Japanese Japanese Sign Language Jula Kabiye Kannada Kikamba Kikaonde Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisonge Kongo Korean Korean Sign Language Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kurdish Kurmanji (Cyrillic) Kwangali Kwanyama Lamba Latvian Lingala Lithuanian Luganda Lunda Luo Luvale Macedonian Malagasy Malay Malayalam Mambwe-Lungu Marathi Maya Mbunda Mexican Sign Language Mingrelian Mongolian Moore Motu Myanmar Ndebele Ndebele (Zimbabwe) Ndonga Nepali Nigerian Pidgin Norwegian Nzema Okpe Oromo Ossetian Otetela Pangasinan Papiamento (Curaçao) Paraguayan Sign Language Persian Peruvian Sign Language Polish Polish Sign Language Portuguese Portuguese Sign Language Punjabi Quebec Sign Language Quechua (Bolivia) Romanian Romanian Sign Language Russian Russian Sign Language Samoan Sango Sepedi Serbian Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Setswana Shona Sidama Silozi Sinhala Slovak Slovak Sign Language Slovenian Solomon Islands Pidgin Spanish Spanish Sign Language Sranantongo Swahili Swahili (Congo) Swati Swedish Tagalog Tajiki Tamil Tatar Telugu Tetun Dili Thai Tigrinya Tiv Tok Pisin Tongan Tshiluba Tsonga Turkish Turkmen Tuvaluan Twi Tzotzil Ukrainian Urhobo Uzbek Venda Venezuelan Sign Language Vietnamese Waray-Waray Welsh Wolaita Xhosa Yoruba Zande Zapotec (Isthmus) Zimbabwe Sign Language Zulu\nTe Taua-n-Tantani (Kaongora Ibukin te Reirei) | January 2017\n“Nakonako ma Atuam ma te nanorinano!”—MIKA 6:8.\nANENE: 48, 80\nTI NA KANGAA NI BUOKAKI N TE NANORINANO BWA TI NA . . .\ntokanikai ni mwiokoara?\nkaitaraa te tiribure ke te kamoamoaaki?\nkaraoi motinnano aika ti aki koaua raoi iai?\n1-3. Tera ae e kabwaka ni karaoia te burabeti mai Iuta are e aki kaotaki arana, ao tera mwina? (Nora te taamnei ni moan te kaongora aei.)\nN ANA tai n tautaeka te Uea are Ieroboam ao e kanakoa ana burabeti temanna Iehova mai Iuta, bwa e na nikira rongorongoni motikan taekan uean Iteraera, ane e tannako man te koaua anne. E kakaonimaki n nikira ana rongorongo te Atua te burabeti ae nanorinano aei. E rangi n un Ieroboam irouna ma e kamanoa Iehova.—1Uea 13:1-10.\n2 I aoni kawaina te burabeti aei n okira mwengana ao e a karina naba ni kaitiboo ma te unimwaane temanna man te kaawa ae uakaan ae Betaera. E taekinna te unimwaane aei bwa aongkoa ana burabeti Iehova ngaia. E bureburea te rorobuaka aei bwa e na riaon ana kaetieti ae matoatoa Iehova are e na ‘aki kana te kariki ke n nima te ran i Iteraera’ ao e na ‘aki oki n te kawai are e roko mai iai.’ E aki kukurei Iehova iroun te burabeti aei. Imwina riki ngke e okira mwengana ana burabeti Iehova aei, e boo ma te raian ao e kamatea teuaei.—1Uea 13:11-24.\n3 E aera ngke e kan rarabakau te burabeti are nanorinano ngkoa ngke e airi ma te unimwaane are burebureia? E aki kaotaki bukina n te Baibara. Ma e kona n ae e boni mwanuokina are e riai n “nakonako ma [te Atua] ma te nanorinano.” (Wareka Mika 6:8.) N te Baibara, te nakonako ma Iehova e nanonaki iai bwa ti na onimakinna, ti na boutokaa ana tautaeka, ao n ongeaba n ana kairiri. E ataia raoi te aomata ae nanorinano bwa e kona, ao e riai n tataro n taai nako nakon Tamana ae tatangira ao ae moan te mwaaka. E kona n titirakina Iehova te burabeti aei bwa e na kamataatai Ana kaetieti nakoina, ma akea taekana n te Baibara bwa e karaoa anne. Ngaira naba n tabetai, ti riai ni karaoi ara motinnano aika kangaanga, ao tao ti aki ota raoi n te bwai ae e tangiria Iehova bwa ti na karaoia. Ma ngkana ti nanorinano n ukera ana kairiri Iehova, ti na boni buokaki iai n aki karaoi kairua aika kakaiaki.\n4. Tera ae ti na reiakinna n te kaongora aei?\n4 N te kaongora are imwain aei, ti reiakina iai ae e aera bwa e kakawaki te nanorinano n taai nako irouia Kristian ao tera ae irekereke ma kaotiotana. Ma baikara baika a kona ni kataaki iai nanorinanora? Ao ti na kangaa ni karikirakea te aroaro ae tatangiraki aei, bwa ti aonga n teimatoa n nanorinano e ngae naba ngkana ti aitara ma karawawata? Ibukini kaekaan titiraki aikai, ti na rinanoi bwaai aika tenua aika aki toki ni kataaki iai nanorinanora, ao ti na atai iai arora ni kaaitarai ni kabane ma te wanawana.—TaeRab. 11:2.\nNGKANA A RIKI BITAKI NAKOIRA\n5, 6. E kangaa Baretirai ni kaotiota te nanorinano?\n5 E kona ni kataaki nanorinanora ngkana a riki bitaki nakoira ke mwiokoara. E tuangaki Baretirai ae 80 ana ririki ni maiu iroun Tawita bwa e na butimwaea te kakao are e na maeka n ana baareti te uea. E boni bae n rangi ni karineaki Baretirai n aei. Ngkana e butimwaea ana kakao Tawita, e na teimatoa iai n riki bwa raoraon te uea. Ma e ngae n anne, e aki butimwaeia Baretirai. Bukin tera? Kioina ngkai e a rangi ni kara, e a tuanga Tawita bwa e aki kan riki bwa te bwai ni karawawata nakoina. Ngaia are e a iangoia Baretirai bwa e na onea mwina Kimam, ae tao temanna i buakoia natina.—2Tam. 19:31-37.\n6 E buokaki Baretirai n nanorinanona bwa e na karaoa ana motinnano ae riai. Tiaki nanona bwa e aki butimwaea ana kakao Tawita ibukina bwa e namakinna ae e a aki tau ibukin te mwioko teuana, ke ibukina bwa e kan aoaoria ni kakukureia ni maiuna ni kara. Ma e boni butimwaei bitaki aika riki nakoina ao e ataia ae e a aki tau ana konabwai. E aki kani karaoa ae riaon ana konaa. (Wareka I-Karatia 6:4, 5.) Ngkana ti kaatuua iangoan nakoara, kakannatora, ke tanoatan taekara, e na karekea nakoira te kainikatonga, te kaiangatoa, ao n tokina te bwarannano. (IKar. 5:26) Ma e buokiia aomata nako te nanorinano bwa a na kaatuua iangoan aia konabwai ao korakoraia ibukin neboan te Atua, ao karaoan aia kabanea ni konaa ni buokiia tabemwaang.—1Kor. 10:31.\n7, 8. Ti na kangaa ni buokaki n te nanorinano bwa ti na rarawa n onimakinira i bon iroura?\n7 Iriani mwioko aika bati riki n angiin te tai bon te mwaaka ni kairiri ae bati riki, ao e kona ni kataaki iai nanorinanora. Ngke e ongo Neemia taekan aia kangaanga aomata i Ierutarem, e kakorakoraa n tataro nakon Iehova. (Neem. 1:4, 11) E roko ana kakabwaia Iehova ngke e a mwiokoaki Neemia bwa te kowana n te aono anne iroun te Uea are Atatokititi. Ma e ngae ngke e a rietata nakoan Neemia, e kaubwai, ao iai mwaakana ni kairiri, e bon aki naba onimakina oin rabakauna ke ana konabwai. E teimatoa n nakonako ma te Atua. E teimatoa naba n ukera ana kaetieti Iehova n arona n okiokira ana Tua te Atua. (Neem. 8:1, 8, 9) E aki kabongana mwaakana Neemia ni karawawataia iai tabemwaang, ma e beku ibukia ao e kaaitarai oin ana kabanemwane.—Neem. 5:14-19.\n8 E kaotaki n ana katoto Neemia aron te nanorinano ni buokira n rarawa n onimakinira i bon iroura ngkana e bitaki mwiokoara ke e a kabatiaaki riki tabera. Ibukina bwa e onimakina oin rabakauna unimwaanen te ekaretia temanna, e a kona ni moanna ni karaoi tabena n te ekaretia ao n aki tataro moa nakon Iehova. A kona ni karaoi moa aia motinnano tabemwaang ao imwina a tataro nakon Iehova bwa e na kakabwaiaa aia motinnano. Ma e kaotaki n anne te nanorinano? Te aomata ae nanorinano, e uringa tabena i matan te Atua n taai nako ao ibukia aomata riki tabeman. A bon aki kakawaki ara konabwai. Ma ae kakawaki riki, ngkana ti aitara ma te kangaanga ke te kariri ae okioki, ti riai n taratara raoi bwa ti na aki onimakinira i bon iroura. (Wareka Taeka N Rabakau 3:5, 6.) Ni boong aikai, a bati aomata n te aonnaba aika bangaomata ao a kan rietata riki nakoia tabemwaang. Ngkai ana toro Iehova ngaira, ti aki iangoia bwa ngkai iai mwiokoara, ti a rabakau riki nakoia kaain ara utu ke kaain te ekaretia. Ma ti kaai ni mwakuri ma tarira ao mwaanera.—1Tim. 3:15.\nNGKANA TI TIRIBUREAKI KE NI KAMOAMOAAKI\n9, 10. E na kangaa te nanorinano ni buokira n tokanikai i aon tiribureara n te aro ae aki riai?\n9 E boni bae ni kangaanga taotaonan unra ngkana iai ae tiribureira n te aro ae aki riai. E aki toki n tang Anna ibukina bwa e kakanikoa n taai nako ao ni kammarakia Beninna. E tangiraki Anna irouni buuna, ma e kanoabo. Imwina riki, ngke e tabe n tataro n te umwanrianna ae tabu, ao e kairua ni bukinna te Ibonga ae Rietata are Eri bwa e koro ni manging. Iangoa anne! N aki ongei baikai ni kabane, e teimatoa Anna ae nanorinano n taotaona unna ao ni kaeka ma te karinerine nakon Eri. E kawakinaki n te Baibara ana tataro Anna ae ringa te nano. E rangi ni bati iai taekan te onimaki, te nebonebo ao te katituaraoi.—1Tam. 1:5-7, 12-16; 2:1-10.\n10 E kona naba ni buokira te nanorinano bwa ti na “teimatoa ni kataenikaia te buakaka n te raoiroi.” (IRom 12:21) E rangi ni bati te ribuaka n ana waaki Tatan, ao ti riai n taotaona unra irouia taani kakaraoa ae bure. (TaiAre. 37:1) Ngkana a riki ara kangaanga i marenara ma tarira ao mwaanera n te onimaki, e kona n rangi ni korakora riki marakira. E na kakairi iroun Iesu te aomata ae nanorinano. E kangai te Baibara: “Ngke e kabuakakaaki ao e aki kabooa mwina n taetae ni kabuakaka . . . , ma e anga ngaia nakon Teuare motikitaeka n te eti.” (1Bet. 2:23) E ataia Iesu bwa bon ana bwai Iehova te karekekai. (IRom 12:19) A kaumakaki naba Kristian bwa a na nimamannei ao n aki “kabooa mwin te buakaka n te buakaka.”—1Bet. 3:8, 9.\n11, 12. (a) E na kangaa te nanorinano ni buokira n tokanikai i aon taeka ni karang ke taeka ibukini kamoamoaara ae okiokI? (b) Ti na kangaa ni kaotiota te nanorinano n arora ni kunnikainira ao ni katamaroaira?\n11 E kona naba ni kataaki nanorinanora ngkana a okioki taeka ni karang ke taeka ibukini kamoamoaara. Iangoi aron Etita aika moan raraoi ngke e aitara ma baika riki ake e aki kantaningai. E rangi ni botonnaine ao e katamaroaaki ma ni kabiraki ni boiarara aika bobuaka i nanon teuana te ririki. E bobotaki ni katoabong ma ataeinnaine aika bati man te Embwaea ni Botia ni kabutaa, ake a kaiangatoa i marenaia bwa antai ae e na tangiraki riki iroun te uea. Ma e ngae n anne, e teimatoa ni karinerine ao n taotaona nanona. Tiaki nanona bwa e a moanna n iaiangoia i bon irouna ke ni kainikatonga, e ngae naba ngke e a rineia te uea bwa te ueannaine.—Etita 2:9, 12, 15, 17.\nE kaotaki ni kunnikaira ao katamaroaara bwa ti karinea Iehova ao tabemwaang ke e kaotaki iai te aki nanorinano? (Nora barakirabe 12)\n12 Ti buokaki n taai nako n te nanorinano bwa ti na kunnikainira ao ni katamaroaira n te aro ae riai ma te karinerine. Ti ataia bwa ti anai nanoia aomata, tiaki man te kamoamoa ke kakukureiaia, ma boni mani kaotiotan te “nano ae nimamannei ma n rau.” (Wareka 1 Betero 3:3, 4; Ier. 9:23, 24) E na otara ae ti iaiangoi baika akea uaaia man ara mwakuri ao ara taeka. N te katoto, ti kona ni kairiia tabemwaang bwa a na iangoia ae ti kaokoro ibukini mwiokoara aika okoro, rongorongo aika ti atai, ke ara iraorao ma taari mwaane aika mwiokoaki. Ke tao ti kataia ni karaoa te bwai ae kakawaki aongkoa i bon iroura ma a ibuobuoki iai tabemwaang. Ma iangoa ana katoto ae tamaroa Iesu. E kona n anai nanoia aomata ni wanawanana. Ma n angiin te tai, e mwanewea Ana Taeka te Atua. E taetae ma te nanorinano bwa a aonga n ataia ake a ongora n te baere e taekinna bwa boni mairoun Iehova ao tiaki man oin rabakauna ke wanawanana.—Ioa. 8:28.\nNGKANA TI KARAOI ARA MOTINNANO AIKA TI AKI KOAUA RAOI IAI\n13, 14. Ti na kangaa ni buokaki n te nanorinano ni karaoi ara motinnano aika raraoi?\n13 Te bwai teuana riki ae e kataaki iai nanorinanora boni karaoan ara motinnano. Ni menan te abotoro Bauro i Kaitareia, e tuangnga te burabeti are Akabo bwa ngkana e teimatoa n nako Ierutarem ao e na atikaki ni kabureaki. E boni kona naba ni kamateaki. Ngaia are a bubutiia Bauro taari bwa e na aki nako. Ma e aki muti iai Bauro. E aki onimakinna i bon irouna ke n taonakinako n te maaku. E onimakina raoi Iehova ao e tauraoi ni kaaitarai baika a na riki ni mwiokoana, n taabo ake e kataua nako iai Iehova. Ngke a ongo aei taari, a nanorinano n aki manga totokoa ana iango Bauro are e kan nako Ierutarem.—Mwa. 21:10-14.\n14 Ti kona ni buokaki naba n te nanorinano bwa ti na karaoi ara motinnano aika manena, e ngae naba ngkana e aki tabwanin ara atatai iai ke ti aki kona n tuka te bwai ae e na riki iai. N te katoto, ngkana ti a kabwanina ara tai n te mwakuri ni minita, tera ae e na riki ngkana ti aoraki? Tera ae ti na karaoia ngkana a kainnanoa ara ibuobuoki ara karo aika kara? Ti na kangaa n tararuaira ngkana ti a kara? Ti aki kona ni kaekai titiraki aikai ni kabane, e ngae naba ngkana ti tataro ao n iaiangoi. (TeMin. 8:16, 17) Kioina ngkai ti onimakina Iehova, ti na buokaki iai tiaki tii n atai ara konabwai ma ti na kakoauaa naba ae e tianaki. Imwin ara kakaae, ukerani buokara mairouia tabemwaang, ao te tataro ibukin te kairiri, ti riai ni karaoi mwaneka aika boraoi ma ana kairiri taamnein te Atua. (Wareka Te Minita 11:4-6.) E kona Iehova ni kakabwaiai ara motinnano ke e kona ni buokira ni bitii tiara.—TaeRab. 16:3, 9.\nKARIKIRAKEAN TE NANORINANO\n15. Ti na kangaa ni buokaki n teimatoa n nanorinano man iaiangoan Iehova?\n15 Ibukina bwa a bati kakabwaia man te nanorinano, ti na kangaa ngkanne ni karikirakea n te aro ae korakora riki? Ti na rinanoi aanga aika aua ibukin aei. Te moan, ti na karikirakea te nanorinano ae korakora riki ao karinean Iehova, ngkana ti iaiangoi aroarona aika bati aika rine aika akea kabotauaia ao nakoana naba. (Ita. 8:13) Uringnga bwa ti nakonako ngkai ma te Atua ae Moan te Mwaaka, ao tiaki te anera ke te aomata. Ti na kaungaaki n ataakin anne bwa ti na “[kananorinanoira] i aani bain te Atua ae mwaaka.”—1Bet. 5:6.\n16. Ti na kangaa ni kaungaaki bwa ti na nanorinano man iaiangoan ana tangira te Atua?\n16 Te kauoua, ti buokaki n iaiangoan ana tangira Iehova ni karikirakea te nanorinano. E korea taekan Iehova te abotoro Bauro bwa e ‘kabatiaa riki karineani’ bwain te rabwata aika aki rangi ni manena. (1Kor. 12:23,24) N aron anne, e tabeakinira Iehova n tatabemanira nako n aki ongei tian ara konabwai. E aki kabotauira ma tabemwaang ke ni katoka tangirara ngkana ti karaoa ae kairua. Ti namakinna man ana tangira Iehova bwa ti mano raoi n taabo ake ti beku iai ibukina.\n17. Tera kakabwaiaara man iaiangoan raoiroia tabemwaang?\n17 Te katenua, e na rikirake ara kakaitau ibukini mwiokoara n ana mwakuri Iehova, ngkana ti kakairi iroun te Atua, ao n iaiangoi raoiroia aomata. N oneani mwin are ti na kakawaki irouia aomata ke ti tutuangia te bwai ae a na karaoia, ti riai n ongora n aia taeka n reirei tabemwaang ao ni butimwaei aia iango. (TaeRab. 13:10) Ti na kukurei ma ngaiia ngkana a anganaki mwiokoaia. Ao ti na neboa Iehova ngkana ti nori arona ni kakabwaiaia “[tarira] nako ni kabutaa te aonnaba.”—1Bet. 5:9.\n18. Ti na kangaa ni kataneia mataniwin nanora bwa ti na nanorinano n aron te Atua?\n18 Te kaaua, e na katamaroaaki riki arora n nanorinano ao ni karinerine mani kataneiaakini mataniwin nanora ni booto n reirei n te Baibara. Ti reireiaki ni booto n reirei aikai bwa ti na karaoi ara motinnano aika raraoi, n arora ni kananorinanoira n iangoi bwaai n aron iangoaia iroun Iehova. Ti kona ni kakorakorai mataniwin nanora rinanon te katoatai n ukeuke n reirei, te tataro, ao maiuakinani baike ti reiakin. (1Tim. 1:5) Ti reiakina naba moanibwaian nanoia tabemwaang. Ngkana ti karaoi baikai, e berita Iehova bwa e na ‘katiaa kataneiaakira,’ ni buokira ni karikirakea te nanorinano, ao aroaro ake e kukurei iai.—1Bet. 5:10.\n19. Tera ae e na buokira n teimatoa n nanorinano n aki toki?\n19 E kabuaa maiuna ao akoana iroun te Atua te burabeti are mai Iuta ae e aki kaotaki arana, man ana mwakuri ni kan rarabakau n te tai ae tii teuana. Ma ti boni kona n teimatoa n nanorinano i aani kataaki. A kaotia naake a kakaonimaki rimoa ao aika nanorinano ngkai bwa e boni kona ni karaoaki anne. Ngkana ti a maan riki n nakonako ma Iehova, e na rangi ni korakora riki iai nanorinanora. (TaeRab. 8:13) N aki ongei tabera ngkai, ma te nakonako ma Iehova bon te kakabwaia ae moan te tamaroa ae akea kabotauana. Aio karineara ae moan te kakawaki ae kona n reke iroura. Ngaia are ti bia kabanei ara konaa n nakonako ma te nanorinano ma Iehova n aki toki.\nTE TAUA-N-TANTANI (KAONGORA IBUKIN TE REIREI) January 2017


Ana kaikonaki Iesu ae te Nati ae Bakatae | Maiun Iesu\nE a Oki te Nati ae Bua\nTE KAIKONAKI AE TE NATI AE BUA\nTao n tikun Iesu i Berea i mainikun te Karaanga ae Ioretan, ao e a tibwa taekina ikanne te kaikonaki ae te tiibu ae bua ao te mwane ae te turakemwa ae bua. Te reirei mani kaikonaki akana uoua akanne, bwa ti riai ni kimwareirei ngkana e raira nanona te tia bure temanna ma n okira te Atua. A kabuakakaa ngkoa Iesu Baritaio ma taani koroboki ibukina bwa e butimwaeiia aeka n aomata akanne. Ma e reke reireiaia taani kabuakaka akanne man ana kaikonaki Iesu akana uoua? A ota n ana namakin Tamara are i karawa irouia taani bure aika rairi nanoia? E a taekina ngkai te kaikonaki ae ringa te nano Iesu, are e a manga katerea riki iai te reirei ane kakawaki anne.\nTe kaikonaki aei bon taekan te karo ae iai natina mwaane aika uoman, ao e boboto riki te kaikonaki aei i aon are te karimwi. A riai ni karekei reireiaia Baritaio ma taani koroboki ao naake a ongora n ana kaikonaki Iesu ni kaineti ma te nati are te karimwi. Ma e na aki naba tarariaoaki te baere e taekinna Iesu ni kaineti ma te karo ao natina are te karimoa, bwa e rangi ni manena naba taekan aroaroia are a kaotiotia. Ngaia are iaiangoiia mwaane aika teniman aikai ngkana e a taekina te kaikonaki Iesu.\nE a moana ana karaki Iesu ni kangai: “Iai temanna te aomata ae uoman natina mwaane. Ao e taku are te karimwi nakon tamana, ‘Tamau, ko na anganai tibwau man am bwai.’ Mangaia are e tibwai ana bwai nakoia.” (Ruka 15:11, 12) Uringnga bwa te karimwi aei e aki anai tibwana ibukina bwa e a mate tamana. E boni maiu tamana. Ma e ngae n anne, e a tangira ngkai tibwana bwa e aonga n inaomata ao ni kabongana n aron ae e tangiria. Ae tera?\nE kabwarabwara ni kangai Iesu: “Tabebong imwina ao e a ikotii ana bwai ni kabane te nati are te karimwi ao e a mwananga nakon te aba ae raroanako, ao ikanne are e a bakataei iai ana bwai n te maiu ni kaibwabwaru.” (Ruka 15:13) E aki tiku te nati aei ni mwengana ae mano raoi iai, ma ana karo ae mutiakinia natina ao ni katauraoi bwaai ibukia, ma e boonako nakon te aba teuana. Ikanne are e a bakataei iai tibwana ni kabane n te maiu ae kammaira ni kakukureia iai nanona. Imwina ao e a boo ma te kangaanga, n aron ae e a manga karakinna Iesu ni kangai:\n“Ngke a a bane ana bwai, ao e a roko te rongo ae korakora n te aba anne ni kabutaa, ao e a rotaki n te kainnano. N tokina, ao e a reke angana n nimta temanna kaain te aba anne, ao e kammwakuria n ana tawaana bwa e na tararuai ana nanai ni beeki. Ao e kani kakanuaia ni kanaia beeki, ao akea ae e anganganna kanana.”—Ruka 15:14-16.\nA kaokoroaki beeki i aan ana Tua te Atua bwa maan aika kamwara, ma te nati aei e a riki bwa te tia tararuaia beeki. E a rotakibuaka n te baki, ike e a rikirake iai ni mamaara ao ni bwarua kanaia maan, ake beeki ake e tararuai. Ribuakon rawawatan te nati aei ma korakaina ao “e a oki ana iango.” Tera ae e karaoia? E taku i bon irouna: “Ai batira ana tia mwakuri tamau aika kau amwarake, ao ngai I a kaani mate ikai n te rongo! N na teirake ao N na mwananga nakon tamau ao N na kangai nakoina: ‘Tamau, I bure nako karawa ao nakoim. I a aki tau n aranaki bwa natim. Karikai bwa temanna naba am tia mwakuri.’ ” E a teirake ngkanne ao e a nakon tamana.—Ruka 15:17-20.\nTera aron ana karo arei? E na rairaki nakon natina ma n un ao ni bwauranna ibukin nanobabana ngke e kitana mwengana n te moantai? E na bitaki aron te karo aei ma n aki kani mwannanoa natina? Ngke arona bwa ngkoe te karo arei, tera ae ko na karaoia? Ao e na tera arom ngke arona bwa e riki anne nakon natim te mwaane ke te aine?\nE A MANGA REKE TE NATI ARE BUA\nE kabwarabwaraa Iesu ana namakin te karo arei ao baike e karaoi, ni kangai: “Ngke e a ria [te nati], ao e a noria tamana ao e korakora nanoangaana, ao e biri n rabwatia, ao e kaboria ma ngaia.” (Ruka 15:20) E ngae ngke e a tia te karo arei n ongo taekani maiun natina ni bakatae, ma e boni butimwaeia naba. A na ota n ana namakin tamara are i karawa ibukia taani bure aika rairi nanoia, mataniwin te Aro n Iutaia ake a taku bwa a ataa Iehova ma n taromauria? A na ataia naba ae e kaotiota te aeka ni mwamwannano anne Iesu?\nTe karo ae ataibwai e kona n ataia man rawawatan natina ao matana n nanokawaki, ae e a raira nanona. Ma aron te karo arei ni biririmoa ni butimwaea natina, e a kaira iai natina bwa e na kai kaotii riki ana bure. E karaki Iesu ni kangai: “E taku ngkanne te nati nakon tamana, ‘Tamau, I bure nako karawa ao nakoim. I a aki tau n aranaki bwa natim.’”—Ruka 15:21.\nE tua te karo arei nakoia ana toro ni kangai: “Kawaekoaingkami n uotaamai te kauaatao ae te kabanea n tamaroa, ao karinna i aona, ao karina te mwamwa i baina ao kaau i waena. Uotaamai naba te kao te teei ae kamarikaaki ao tiringnga, ao ti na amwarake ni bukamaru, bwa e a tia ni mate natiu aei ma e a manga maiu, e bua ao e a manga reke.” Ao akea bwa “e a boo atin te kukurei.”—Ruka 15:22-24.\nE mena n te tawaana n te tai aei teuare te karimoa. E taku Iesu ibukina: “Ngke e a oki ao e a uakaan ma te auti, ao e a ongo te katangitang ma te mwaie. Mangaia are e wetea temanna te toro ao e titirakinna bwa tera ae riki. E taku nakoina, ‘E a roko tarim, ao e tiringa te kao te teei ae kamarikaaki tamam, ibukina bwa e a okiria tarim ao e marurung.’ Ma e un ao e rawa n rin. Ai ngaia are e a otinako tamana ni bubutiia. E kaeka ma n taku nakon tamana, ‘Noria! I a tia n toro iroum i nanon ririki aika bati, ao akea te tai teuana ae I riaon iai baike ko tua, ma ko tuai man anganai te kooti ae ataei bwa N na kimwareirei iai ma raoraou. Ma e a tibwa manga roko natim aei ae e a tia ni bakataei am bwai irouia aine aika kakabooaki, ao ko tiringa te kao te teei ae kamarikaaki ibukina.’”—Ruka 15:25-30.\nAntai ae ai aron te nati are te karimoa, ake a kabuakakaa ana nanoanga ma ana mwamwannano Iesu nakoia aomata aika mangori ao aika taani bure? Bon taani koroboki ma Baritaio. Kabuakakaan Iesu irouia ngke e mwannanoiia taani bure, are e a ueke iai te kaikonaki aei. Ni koauana, ane e kabuakakaa aron te Atua ni kaotiota te nanoanga, e bon riai n iaiangoa te reirei aei.\nE motika te kaikonaki aei Iesu ni karakinan ana bubutii te tama nakon natina are te karimoa, ae kangai: “Natiu, ko memena irou n taai nako, ao au bwai ni kabane bon am bwai. Ma ti riai ni bukamaru ao ni kimwareirei, bwa e a tia ni mate tarim aei ma e a manga maiu, e bua ao e a manga reke.”—Ruka 15:31, 32.\nE aki kaotia Iesu bwa tera ae karaoia te nati are te karimoa imwina riki. Ma imwini maten Iesu ao mangautina ao “a rangi ni mwaiti naba ibonga aika rairaki nakon te onimaki.” (Mwakuri 6:7) E bae n iai i buakoia nakanne tabeman mai buakoia naake a ongora iroun Iesu, ngke e taekina te kaikonaki ae rangi n anainano aei ae taekan te nati ae bua. Eng, e boni kona naba ni manga oki aia iango, a rairi nanoia, ao n okira te Atua.\nNi moa man te bong anne, a kona taan rimwin Iesu ni mutiakin reirei aika kakawaki aika kaotaki n te kaikonaki ae tamaroa aei, ao n riai naba ni kaaki i nanoia. Te moan reirei, ti boni wanawana ngkana ti tiku i buakoia ana aomata te Atua aika kamanoaki raoi, i aan ana tararua Tamara ae tangirira ma ni katauraoi bwaai ibukira, ao ti bia aki tiotionako n ukera kakukurein te rabwata n “te aba ae raroanako.”\nTe reirei riki teuana, bwa ngkana iai i buakora ae kitana kawain te Atua, ti bia nanorinano ao n okira Tamara bwa ti aonga ni manga karekea akoara irouna.\nMa iai riki te reirei ae kona n reke man aroaron te karo n tatauraoi ni kabwarabure, ao aroaron te nati are te karimoa n un ao n aki mumutiakina te aba. E teretere bwa ana aomata te Atua a kani kabwarai buure ao ni mutiakina ane e raira nanona ma n okira ‘ana auti Tamana.’ Ti bia kimwareirei iroun tarira ‘are e a tia ni mate ma e a manga maiu’ ao are e ‘bua ao e a manga reke.’\nE taekina te kaikonaki aei Iesu nakoia antai, ao bukin tera?\nAntai raoi karakinana, ao tera ae riki nakoina?\nNgke e a oki te nati are te karimwi, tera aron ana karo?\nE kangaa ana nanoanga te karo arei ni kaotiota aroaron naba Iehova ao Iesu?\nE kangaa ni kaotaki aroaroia taani koroboki ma Baritaio n aroaron te nati are te karimoa?\nBaikara reireiam man ana kaikonaki Iesu?\nTera nanon ana kaikonaki Iesu ibukin te tia ununiki ae matu, te karaun ao te nati ae bakatae?\nBaika Kakawaki Aika Riki ni Maiun Iesu i Aon te Aba—Ana Mwakuri ni Minita Iesu i Mainikun te Ioretan Imwina Riki