Vukei Luvemu me ‘Vuku me Rawa ni Vakabulai’ | Vulici\n“O kila tale ga na iVolatabu ni o se gone dramidrami, qo e vakavukui iko mo rawa kina ni vakabulai.”—2 TIM. 3:15.\nSERE: 141, 134\nNA CAVA E KENA IBALEBALE MEDA . . .\nkila na iVolatabu?\nvakadeitaka na ka eda vakabauta?\nvuku me rawa nida vakabulai?\n1, 2. Na cava era na rairai leqataka na itubutubu ke ra via yalayala qai papitaiso na luvedra?\nE VICA na udolu na vuli iVolatabu era yalayala vei Jiova qai papitaiso. Era wili kina e levu na itabagone era susu ena dina, nira digia na bula vinaka duadua. (Same 1:1-3) Ke o itubutubu lotu vaKarisito, o na vakanamata ena siga ena papitaiso kina o luvemu.—Vakatauvatana 3 Joni 4.\n2 Ia eso na ka o na rairai leqataka. De dua o raica ni oti nodra papitaiso eso na itabagone, era vakatitiqataka na yaga ni kena muri na ivakatagedegede ni Kalou. Eso era biuta sara ga kina na dina. Koya gona, o na rairai leqataka ni rawa ni muria na bula vaKarisito o luvemu ni se qai tekivu, oti ena seavu na nona taleitaka na ka dina. Ena tautauvata kei na ka e cavuta o Jisu me baleta na ivavakoso e Efeso ena imatai ni senitiuri: “Ni sa sega vei iko na loloma me vaka e liu.” (Vkta. 2:4) Na cava mo cakava me kua kina ni yaco qori vei luvemu, me rawa ni ‘tubu me rawata na bula’? (1 Pita 2:2) Me saumi qori, ena vinaka meda veivosakitaka na ivakaraitaki i Timoci.\n“O KILA NA IVOLATABU”\n3. (a) A mai lotu vaKarisito vakacava o Timoci? E raica vakacava na ivakavuvuli vaKarisito? (b) Na cava e tolu na ka me baleta na vuli e uqeti Timoci kina o Paula?\n3 A rairai kila o Timoci na veika me baleti ira na lotu vaKarisito ena 47 G.V., donuya na imatai ni veisiko i Paula e Lisitira. De dua se itabagone kina o Timoci, a dei tale ga ena ka e vulica. Ni oti ga e rua na yabaki, e tomani Paula ena nona ilakolako. Ni oti tale e rauta ni 16 na yabaki, e vola o Paula vei Timoci: “Mo muria tiko ga na ka o vakavulici kina, na ka o vakabauta ena gauna e vakadeitaki kina vei iko, ni o sega ni lecavi ira era vakavulici iko, o kila tale ga na iVolatabu ni o se gone dramidrami, qo e vakavukui iko mo rawa kina ni vakabulai ena nomu vakabauti Karisito Jisu.” (2 Tim. 3:14, 15) E cavuta o Paula na matavosa (1) kila na iVolatabu, (2) vakabauta ena gauna e vakadeitaki kina, kei na (3) vakavukui mo rawa ni vakabulai ena nomu vakabauti Karisito Jisu.\n4. Na ivukevuke cava o raica ni yaga vakalevu ena nomu tuberi luvemu itabagone? (Raica na imatai ni iyaloyalo.)\n4 Ni o itubutubu lotu vaKarisito, o na vinakata me kila o luvemu na iVolatabu ruarua, na kena vakaIperiu kei na vaKirisi. Me vakatau ena levu ni ka e rawa ni katona, o ira mada ga na gone lalai e rawa nira vulica eso na itukutuku rawarawa me baleti ira na talanoataki ena iVolatabu kei na ka e yaco. Levu na ivukevuke e vakarautaka na isoqosoqo i Jiova mera tuberi luvedra kina na itubutubu. Vakacava o rawa ni vakasamataka eso na ulutaga e tabaki ena nomu vosa? Nanuma tiko ni noda kila na iVolatabu e yavu sara ga ni noda veiwekani vinaka kei Jiova.\n“VAKABAUTA ENA GAUNA E VAKADEITAKI KINA”\n5. (a) Na cava na ibalebale ni “vakabauta ena gauna e vakadeitaki kina”? (b) Eda kila vakacava ni a vakadeitaki o Timoci me vakabauta na itukutuku vinaka me baleti Jisu?\n5 E bibi meda kila na iVolatabu. Ia nida tuberi ira vakayalo na luveda, eda na sega ni vakamacalataka wale ga na kedra itukutuku na talanoataki ena iVolatabu se ka e yaco kina. Kena ivakaraitaki o Timoci, e “vakabauta ena gauna e vakadeitaki kina” vua. Na vosa taumada ni matavosa qori e vakaibalebaletaka ni dua na ka e “vakadeitaki,” se “vakabauta qai sega ni vakatitiqataki na dina ni dua na itukutuku.” Ni se gone dramidrami o Timoci, a kila na iVolatabu vakaIperiu. Ni toso na gauna, nona raica na ivakadinadina e sega kina ni vakatitiqataka ni Mesaia o Jisu. E rawa tale ga ni tukuni ni ka e vakabauta e vakadeitaka sara ga na ka e vulica. Na kaukaua ni nona vakabauta na itukutuku vinaka, e uqeti koya me papitaiso me tisaipeli qai tomani Paula ena ilakolako vakaulotu.\n6. O na vukei luvemu vakacava me vakadeitaka na ka e vulica mai na Vosa ni Kalou?\n6 Me vakataki Timoci, o na vukei luvemu vakacava me vakadeitaka na ka e vakabauta? Kena imatai, mo vosovoso. Ena sega ni tutu ga me vakadeitaka o gone na ka e vakabauta; e sega tale ga ni kena ibalebale ni na rawata qori baleta ni luvemu, se ni o sa vakadeitaka na ka o vakabauta. Ena vinakati mera vakayagataka na gone na nodra “vakasama” mera vakadeitaka kina nira vakabauta na ka dina ena iVolatabu. (Wilika Roma 12:1.) E tiko gona nomuni itavi na itubutubu ena tikina qori, vakabibi nira taro. Meda raica mada e dua na kena ivakaraitaki.\n7, 8. (a) E vosovoso vakacava e dua na tama me vakavulici luvena goneyalewa? (b) Tukuna na ka o cakava mo vosovoso ni vakavulici luvemu?\n7 E tukuna e dua na tama o Thomas me baleti luvena yalewa yabaki 11: “Ena so na gauna ena taroga o luvequ, ‛A vakayagataka o Jiova na bula vakaidewadewa me rawa kina na bula e vuravura?’ se, ‛Na cava eda sega ni vakaitavi kina ena sasaga ni lewenivanua raraba, me vaka na veidigidigi, me vinaka kina na ivakatagedegede ni bula?’ Eso na gauna au dau galu ga, me kua kina ni vakavu veilecayaki noqu isaunitaro. Me nanumi ni sega ni vakatau na ka eda vakabauta ena levu ni itukutuku dina. E vakatau sara ga ena ivakadinadina lalai e tu.”\n8 E kila o Thomas ni vinakati na vosovoso ena veivakavulici. E bibi na itovo qori vei keda kece na lotu vaKarisito. (Kolo. 3:12) E kila o Thomas ni na rairai taura toka na gauna me rau veivosakitaka vakavica qori kei luvena. Ena vinakati me yavutaka nona ivakamacala ena iVolatabu me rawa ni vakabauta sara ga o luvena na ka e vulica. E kaya o Thomas: “Me baleta eso na tikina bibi, keirau via kila sara ga vakaveiwatini ke vakabauta dina na luvei keirau na ka e vulica tiko, se vakaibalebale vua. E vinaka ke tiko nona taro. Au dau lomaleqa ke vakabauta na ka e vakavulici kina qai sega ni bau taro.”\n9. O na tugana vakacava na Vosa ni Kalou vei luvemu?\n9 Nira vosovoso na itubutubu ena nodra veivakavulici, ni toso na gauna era na vakadeitaka vakalalai na gone na kena “raba, na balavu, na cere, kei na titobu” ni nodra vakabauta. (Efeso 3:18) Meda kauaitaka na ka e veiganiti kei na nodra yabaki ni bula, kei na levu ni ka e rawa nira vulica. Nira vakadeitaka na gone na ka era vulica, sa na rawarawa sara mera tutaka nodra vakabauta, vakabibi e koronivuli. (1 Pita 3:15) Kena ivakaraitaki, vakacava e rawa ni vakamacalataka o luvemu na ka e tukuna na iVolatabu me baleti ira na mate? E vakaibalebale vua na ka e tukuni ena iVolatabu? * Io, ena vinakati na sasaga nida tugana na Vosa ni Kalou vei ira na luveda, ena yaga tale ga vakalevu.—Vkru. 6:6, 7.\n10. Na cava me tiki bibi ni nomu veivakavulici?\n10 E bibi tale ga nomu ivakaraitaki, vakauasivi na ka o vakabauta. E kaya o Stephanie, e tolu na luvena yalewa: “Ni ratou se lalai na luvequ, au dau taroga, ‘Au dau vakamacalataka vei ratou na gone na vuna au vakabauta kina ni bula dina tiko o Jiova, na vuna e lomani au kina qai dodonu nona ivalavala? Vakacava ratou raica niu lomani Jiova dina?’ Ena dredre me ratou vakadeitaka na gone nodratou vakabauta keu sega mada ga ni cakava.”\n“VAKAVUKUI MO RAWA NI VAKABULAI”\n11, 12. Na cava na vuku? Cava eda kaya kina ni sega ni vakatau ena yabaki ni nona bula e dua?\n11 Qo na ka eda sa dikeva mai me baleti Timoci: (1) e kila na iVolatabu, (2) e vakadeitaka na ka e vakabauta. Ia na cava e vakaibalebaletaka o Paula ni tukuna ni iVolatabu e rawa ni “vakavukui” Timoci me “vakabulai”?\n12 E tukuni ena Insight on the Scriptures, Volume 2 na ivakamacala ni iVolatabu me baleta na vuku: “Oya ni okati kina na noda vakayagataka na kila kei na yalomatua meda walia kina na leqa, vorata na veika rerevaki, rawata na noda isausau, se yaga noda ivakasala. E veibasai ni lialia.” E kaya na iVolatabu ni “ka lialia e vauci e lomana na gone.” (Vkai. 22:15) Macala gona ni na laurai vua e vuku na yalomatua. Na matua vakayalo e sega ni vakatau ena yabaki ni bula, e vakatau ena nona rerevaki Jiova e dua qai tu vakarau me muria nona ivakaro.—Wilika Same 111:10.\n13. Ena vakaraitaka vakacava e dua na itabagone ni tu vua na vuku me rawa ni vakabulai?\n13 O ira na itabagone matua vakayalo era sega ni “kuitaki voli ena biau se veikauyaki” ena nodra gagadre se nodra veivakamuai na icaba. (Efeso 4:14) Ena laurai nodra matua nira vakayagataka “nodra vakasama, e vakavulici me vakaduiduitaka na ka e donu mai na ka e cala.” (Iper. 5:14) Ena kilai nira matua ena nodra vakatulewa vakavuku, ke ra sega mada ga ni tiko na nodra itubutubu se dua tale na uabula. (Fpai. 2:12) E bibi na vuku va qori ni na rawati kina na bula. (Wilika Vosa Vakaibalebale 24:14.) O na vukei luvemu vakacava me rawata qori? Kena imatai, mo vakamatatataka vua na ivakatagedegede vakaivolatabu. Ena ka o tukuna kei na nomu ivakaraitaki, me kila ni bibi vei iko na ivakatagedegede ena Vosa ni Kalou.—Roma 2:21-23.\nNa cava e bibi kina me sasaga tiko ga na itubutubu? (Raica na parakaravu 14-18)\n14, 15. (a) Na cava me vakasamataka vinaka na itabagone e via papitaiso? (b) O na vukei luvemu vakacava me vakasamataka na veivakalougatataki ni nona muria na lawa ni Kalou?\n14 O na sega ni tukuna wale ga vei luvemu na ka e donu kei na ka e cala. O na via vukei koya me vakasamataka eso na taro qo: ‘Na cava e vakatabuya kina na iVolatabu eso na ka e dau malele kina na lomada? Cava au vakadeitaka kina ni na vinaka tu ga na ivakatagedegede vakaivolatabu?’—Aisea 48:17, 18.\n15 Ke vakaraitaka e dua na gone ni via papitaiso, e dodonu me vukei me vakasamataka se cava e nanuma ena itavi e namaki vei ira na lotu vaKarisito. E yaga vakacava nona papitaiso? Cava ena vakuai koya kina? Cava e yaga kina vakalevu nona papitaiso ni vakatauvatani kei na ka ena vakuai koya kina? (Mari. 10:29, 30) Qori eso na ka ena rairai vakasamataka ni oti na papitaiso. Ena vinaka me vakasamataki rawa ni bera ni muri na ikalawa bibi qori. Nira vukei na gone mera vakasamataka na veivakalougatataki ni talairawarawa kei na ca ni talaidredre, ena rawa ni dei nodra vakabauta. Ena sala cava? Era na vakadeitaka ni vinaka tu ga na ivakatagedegede vakaivolatabu.—Vkru. 30:19, 20.\nVAKATITIQA NA ITABAGONE PAPITAISO\n16. Na cava me nanuma na itubutubu ke sega ni dei na vakabauta i luvena sa papitaiso?\n16 Vakacava ke vakatitiqa o luvemu ni papitaiso oti? Kena ivakaraitaki, ena rairai galeleta na veika ni vuravura se lomatarotarotaka na yaga ni kena muri na ivakavuvuli vakaivolatabu. (Same 73:1-3, 12, 13) Ra itubutubu, nanuma ni ka o na cakava ena ituvaki qori ena rawa ni uqeti luvemu me vakatotomuria nomu vakabauta se me gole tani mai kina. Ke mani gonelailai se itabagone, mo kua mada ga ni cudruvi koya ni sa vakatitiqa. Mo saga tiko ga mo tokoni koya vakayalololoma, mo rawai koya tale ga.\n17, 18. Ke vakatitiqa e dua na itabagone, ena veivuke vakacava na itubutubu?\n17 Ni papitaiso e dua na itabagone, sa bubului vei Jiova. E yalataka ni na lomani koya, ena vakaliuca na inaki ni Kalou qai muri na ka kece. (Wilika Marika 12:30.) E sega ni raica vakamamada o Jiova na yalayala, me va tale ga qori nona rai o koya e yalayala. (Dauv. 5:4, 5) Ena so na gauna veiganiti, mo vakabibitaka tale qori vei luvemu, me tukuni tale ga vakayalovinaka. Ni bera ni caka qori, vakayagataka vinaka na ivukevuke e vakarautaka na isoqosoqo i Jiova vei ira na itubutubu. Ena raica kina vakabibi o gone na nona yalayala vei Jiova, kei na ka e namaki vei ira na lotu vaKarisito papitaiso, vaka kina na veivakalougatataki ena marautaka.\n18 Kena ivakaraitaki, ena yaga na ivakasala ena ulutaga “Questions Parents Ask,” ena daku ni ivola na Questions Young People Ask—Answers That Work, Volume 1. E tukuni kina: “Kua ni totolo mo nanuma ni cata nomu vakabauta o luvemu itabagone. E tiko na vuna e va kina ya nona rai.” E rawa ni veimurimuri. Se rawa ni galili se nanuma nira toso vinaka vakayalo na vo ni itabagone lotu vaKarisito. E tomana na ikuri: “Na leqa kece qo e sega ni baleta nomu vakabauta. E dusia tiko ga na ituvaki e rawa ni vakatovolei kina nomu vakabauta ena gauna mada ga qo.” E vica na vakatutu e tiko ena ikuri ena rawa ni muria na itubutubu me kua kina ni vakatitiqa o luvena.\n19. Era na vukei luvedra vakacava na itubutubu mera ‘vuku me rawa nira vakabulai’?\n19 Ra itubutubu, e bibi qai ka dokai nomuni itavi, moni tuberi luvemuni “ena ivakavuvuli kei na ivakasala i Jiova.” (Efeso 6:4) Me vaka ga eda raica mai, eda na vakavulici ira ena ka e tukuna na iVolatabu, eda na uqeti ira tale ga mera vakadeitaka ni dina na ka era vulica. Kena ibalebale ena vinakati me dei sara nodra vakabauta, ni na uqeti ira qori mera yalayala, mera qaravi Jiova tale ga mai vu ni lomadra. Me tokoni iko mada ga na Vosa i Jiova, kei na yalona tabu mo vukei luvemu me ‘vuku me rawa ni vakabulai.’\n^ para. 9 E tiko ena jw.org eso na ivukevuke e rawa ni yaga vei ira na gone kei na uabula mera kila vinaka kina na ka dina vakaivolatabu, mera vakamacalataka tale ga. Kena ivakaraitaki na idusidusi ni vuli “Na Cava Mada e Kaya na iVolatabu?” Gole ina IVAKAVUVULI VAKAIVOLATABU > IDUSIDUSI NI VULI.\niMeli iMeli Ra iTubutubu—Vukei Luvemu me ‘Vuku me Rawa ni Vakabulai’


Vakavulici Ira na Gone Mera Dau Vakavinavinaka\nWILIKA ENA VOSA Acholi Afrikaans Albanian American Sign Language Amharic Arabic Armenian Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Bashkir Bicol Brazilian Sign Language Bulgarian Cambodian Catalan Cebuano Chilean Sign Language Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitumbuka Cibemba Croatian Czech Danish Dutch English Estonian Faroese Finnish French Ga Georgian German Greek Greenlandic Guarani Haitian Creole Hausa Hebrew Hiligaynon Hindi Hungarian Iloko Indonesian Italian Italian Sign Language Japanese Kannada Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghiz Korean Krio Kwanyama Latvian Lhukonzo Lithuanian Luganda Macedonian Malagasy Maya Mexican Sign Language Myanmar Nepali Norwegian Oromo Ossetian Pangasinan Papiamento (Curaçao) Peruvian Sign Language Polish Portuguese (Brazil) Portuguese (Portugal) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) Romanian Runyankore Russian Russian Sign Language Samoan Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Setswana Seychelles Creole Shona Sinhala Slovak Slovenian Solomon Islands Pidgin Spanish Sranantongo Swahili Swati Swedish Tagalog Tajiki Tatar Thai Tigrinya Tiv Tongan Tsonga Turkish Turkmen Tuvaluan Tzotzil Ukrainian Urdu Uzbek Vietnamese Xhosa Yoruba Zulu vakaViti\nO Dau Nanuma Mo Vakavinavinaka?\nO SA kana nikua?— O kila se o cei e vakabutara na kakana?— De a vakabutara beka o tinamu se dua tani tale, ia na cava eda vakavinavinakataka kina na Kalou?— Baleta ni a vakatubura na kakana oqori na Kalou. Ia, e dodonu meda vakavinavinakataki koya tale ga e vakabutara kei koya e vakarautaka.\nSo na gauna eda guilecava meda vakavinavinakataki ira na caka vinaka vei keda, se vakaevei? Era sega ni vakavinavinaka e so na vukavuka ena gauna e bula voli kina e vuravura na Qasenivuli Levu.\nO kila se cava na vukavuka?— O koya e vukavuka e tauvi koya e dua na mate e rawa ni kania sara ga na viciko ni yago. Ena gauna e bula voli kina e vuravura o Jisu, era dau tu tani na vukavuka. Ke sotava e dua na tamata, ena kacivaka na vukavuka vua me kua ni torovi koya mai. E caka oqo me kua kina ni dua e toro volekati ira de tauvi ira na kedra mate na vukavuka.\nE dau lomani ira na vukavuka o Jisu. Ni gole i Jerusalemi o koya ena dua na siga, e curuma e dua na koro lailai. Ni volekata yani na koro, eratou mai tavaki koya e tini na vukavuka. Ratou sa rogoca ni tiko vei Jisu na kaukaua ni Kalou me vakaotia na mate kece ga.\nEratou sega ni torovi Jisu voleka na vukavuka. Eratou tu ga mai vakayawa. Ia eratou vakabauta ni rawa me vakaotia o Jisu na nodratou vukavuka. Ni ratou raica na Qasenivuli Levu, eratou kacivaka mai: ‘I Jisu, Qasenivuli, ni vukei keitou!’\nO dau lomani ira na tauvimate?— O Jisu e dau lomani ira. E kila na nodra rarawa na tauvi vukavuka. Mani tukuna vei iratou na le tini: “Dou lako ka vakaraitaki kemudou vei ira na bete.”—Luke 17:11-14.\nNa cava e tukuna tiko o Jisu me ratou cakava na vukavuka?\nNa cava e vakaroti iratou kina vaka oya o Jisu? Baleta ni vinakati ena lawa e solia o Jiova vei ira na nona tamata me baleti ira na vukavuka. E tukuna na lawa ni dodonu me raica na bete ni Kalou na viciko ni yago i koya e vukavuka. Ena qai tukuna vua na bete ni sa sega ni tauvi vukavuka. Ni sa bula vinaka tale, sa na qai rawa me tiko kei ira na bulabula.—Vunau ni Soro 13:16, 17.\nIa eratou se tauvi vukavuka tiko ga na le tini. Eratou lako beka vua na bete me vaka e tukuna vei iratou o Jisu?— Io eratou vakadodonu sara ga vua. Eratou vakabauta ni na vakaotia o Jisu na kedratou mate. Ia na cava e yaco?\nNi ratou se bera ni yaco vua na bete, sa yali na kedratou mate. Sa vinaka tale na viciko ni yagodratou. Eratou sa vakabulai! E vakalougatataki na nodratou vakabauta na kaukaua i Jisu. Sa duatani na nodratou marau! Ia, na cava e dodonu me ratou cakava me ratou vakaraitaka kina na nodratou vakavinavinaka? Na cava o na cakava?—\nNa cava e nanuma me cakava na tamata a tauvi vukavuka oqo?\nE lesu vei Jisu e dua vei iratou. E mai vakacaucautaki Jiova qai vakalagilagi koya tale ga. E dodonu na ka e cakava oya baleta ni vu mai vua na Kalou na kaukaua e vakabulai koya. E tekiduru tale ga vua na Qasenivuli Levu me vakavinavinakataki koya. E vakavinavinakataki Jisu ena ka e cakava.\nIa vakacava o iratou na lewe ciwa? E taroga o Jisu: ‘Dou sega beka ni lewe tini na vakabulai? E vei o iratou na lewe ciwa? E lesu beka ga mai e dua me mai vakalagilagia na Kalou?’\nIo, e vaka kina. E dua ga vei iratou na lewe tini e vakalagilagia se vakacaucautaka na Kalou ni lesu mai me vakavinavinaka vei Jisu. Na turaga oya e kai Samaria, e kai vanua tani. Eratou sega ni vakavinavinakataka na Kalou na kena vo, eratou sega tale ga ni vakavinavinakataki Jisu.—Luke 17:15-19.\nO vakataki cei o iko? Eda vinakata meda vakataki koya na kai Samaria, se vakaevei?— O koya gona, ke dua e cakava vei keda na ka vinaka, na cava meda nanuma meda cakava?— Meda vakavinavinaka. E levu era dau guilecava mera vakavinavinaka. Ia e vinaka meda dau vakavinavinaka, ni rau na marau kina na Kalou o Jiova kei na Luvena, o Jisu.\nO rawa ni vakatotomuria vakacava na tamata tauvi vukavuka e lesu vei Jisu?\nNi o vakasamataka, e levu sara na ka vinaka era sa cakava vei iko e so. Me kena ivakaraitaki, o sa bau tauvimate?— De sega ni tauvi iko sara na kedratou mate na tini na vukavuka oya, de tauvi iko beka ga na matetaka se vutu na ketemu. A qaravi iko beka e dua?— De solia na memu wainimate se vukei iko ena so tale na ka. O marautaka beka na nodra vukei iko mo bula vinaka tale?—\nE marautaka o Jisu na nona vakavinavinakataki koya na kai Samaria ena gauna sa bula kina. O nanuma ni na marau o tinamu se o tamamu ni o vakavinavinakataka na veika erau cakava ena vukumu?— Io, rau na marau dina.\nNa cava meda kua ni guilecava kina na vakavinavinaka?\nSo era qaravi iko e veisiga se veimacawa. De nodra itavi ga oya, ra cakava tale ga ena marau. Ia ena rawa mo guilecava ni vakavinavinakataki ira. Kaya mada ni dau cakacaka vakaukaua nomu qasenivuli me vakavulici iko. E nona cakacaka oya. Ia ena marau o koya ke o vakavinavinakataka na nona vakavulici iko.\nDe caka beka ga vei iko e so na veika lalai. E dolava beka vei iko na katuba e dua? Se dua e tosoya beka vei iko na kakana ena teveli ni kana? E vinaka meda vakavinavinakataka tale ga na veika lalai vaka oya.\nKe da vakavinavinaka vei ira na tamata e vuravura, eda na sega kina ni guilecava meda vakavinavinakataka na Tamada mai lomalagi. E levu sara na ka e rawa nida vakavinavinakataka vei Jiova, ni solia noda bula kei na veika meda marautaka kina na noda bula. Meda vakalagilagia gona na Kalou ena noda tukuna na veika vinaka e baleti koya e veisiga.\nMe baleta na noda vakavinavinaka, wilika na Same 92:1; Efeso 5:20; Kolosa 3:17; kei na 1 Cesalonaika 5:18.\niMeli iMeli O Dau Nanuma Mo Vakavinavinaka?\nKerekere kei na Vakavinavinaka


16 May, 2018, 9:46 am\nE Lewe Vica Sa Tiko Mai Eli?\n1. A sala cava era muria tiko na lewe vuqa?\n“Ka raba i levu na sala, sa basika ki na rusa, a ra sa lewe vuqa sa curu kina, ni sa qiqo na matamata ni koro, ka rabailailai na sala ki na bula, a ra sa lewe lailai sa kunea.” Maciu 7:13, 14.\nOqo na vosa nei Jisu. Era lewe vuqa na i valavala ca mai vei ira na i valavala dodonu era tiko e na vuravura oqo. Ko ira kece era sega ni muria na sala dodonu era na yali.\nEra na sega ni kune mai lomalagi se na vuravura vou. Ko ira era sega ni kauwaitaka me ra na yali talega. E na sega ni rawa ni vakabulai ira na Turaga.\nEso na lotu era vakatavuvulitaka, ni sa mate e dua sa gole sara ga ki Eli. E kea sa tekivu me kama tiko me tawa mudu. Na lotu vaka Iceni era a vakatavuvulitaka mai oqo me udolu na yabaki, ka sa tekivu me curu ki na lotu va-Karisito. A cava e kaya nai Vola Tabu me baleti Eli?\n2. E na tekivu ena gauna cava na nodra kama ko ira nai valavala ca?\n“Ia, na lomalagi kei na vuravura sa tu e daidai, sa maroroi ga e na vosa talega ko ya, sa maroroi ki na bukawaqa me yaco mada na siga ni lewa kei na veivakarusai ni tamata tawa lotu.” 2 Pita 3:7.\nE vakaraitaka ko Pita ni na vakasavasavataki na vuravura e na buka waqa. Na ka oqo e vakaraitaka talega ko Paula e na Cakacaka 24:25. Era na lewai nai valavala ca e na veilewai mai lomalagi ni oti kece oqori era sa na qai totogitaki.\n3. E na gauna cava e kaya ko Jisu me ra na totogitaki kina na i valavala ca?\n“Ni na lako mai na luve ni tamata e na i ukuuku nei Tamana, kei ira vata kaya na nona agilosi e na qai sauma ko Koya vei ira na tamata yadua me vaka na nodra i valavala.” Maciu 16:27.\nOqo e dua na tikina e dodonu me da kila.\nNi na sega e dua e na taura na kena i sau me yacova na gauna sa na lesu mai kina ko Jisu kei ira na Nona agilosi. Ko ira na mate era sa sega ni tiko e na vanua ka vakatokai ko Eli.\n“Sa i koya oqo e na lewai koya e na siga mai muri.” Joni 12:48.\nE vakaraitaka ko Jisu ni ra na qai totogitaki na i valavala ca ena siga mai muri. Oqo ena i vakataotioti kei vuravura. Na tamata e mavoa e na dua na vakacalaka ka ciba, ni sa kilai yalona tale, e sega ni kila e dua na ka e na gauna ka ciba koto kina.\nE na i Vola Tabu e tukuni kina na ka e baleti Lasarusa.\nNi a mate ka bulu bogi va a qai vakaturi koya ko Jisu.\nE sega ni bau tukuna ko Lasarusa e dua na ka e baleti lomalagi se dua na ka e baleti eli.


O sa tu Vakarau ke Vinakati mo Qaravi Totolo Vakavuniwai? — Watchtower LAIBRI ENA INTERNET\nkm 1/12 t. 3\nO sa tu Vakarau ke Vinakati mo Qaravi Totolo Vakavuniwai?\nNoda Cakacaka Vakaitalatala—2012\nO Lokuyara Tiko Beka?\nQaravi Jiova Tiko Ga\nVidio e Vakamacalataka na iWalewale Vou ni Veiqaravi Vakavuniwai\nEda sega ni kila na gauna e rawa ni yaco vakasauri kina e dua na ituvaki ena vinakati kina vakatotolo na veiqaravi vakavuniwai. (Jeme. 4:14) O koya e yalomatua ena vakarautaki koya rawa ena kena vinaka duadua. (Vkai. 22:3) O sa vakatulewataka oti qai vola na veiqaravi vakavuniwai o na vakadonuya me caka vei iko? E yaga vakalevu ena tikina qori na DVD Transfusion-Alternative Health Care—Meeting Patient Needs and Rights, na ikarua ni iyaloyalo ena DVD Transfusion-Alternatives—Documentary Series. Saga mo sauma na taro qo ni o sarava tiko na vidio. Moni lewa matau na itubutubu ni oni sarava kei luvemuni na vidio qori, ni na vakaraitaki vakalekaleka kina na veisele.\n(1) Na cava era sa dikeva tale tiko kina eso na vuniwai kei ira na kenadau ni tabana ni bula na vakayagataki ni dra? (2) Tukuna e tolu na ivakaraitaki ni veisele vereverea e sega ni vakayagataki kina na dra. (3) Na cava era tu vakarau kina e vica na udolu na vuniwai kei ira na dauveisele e veiyasa i vuravura mera kua ni vakayagataka na dra nira veisele? (4) Na cava e kune ena so na vakadidike e caka ena vica na valenibula me baleta na vakayagataki ni dra? (5) Na cava eso na leqa e yaco ena veiqaravi vakavuniwai e vakayagataki kina na dra? (6) Na cava era sa vakadeitaka e levu na kenadau me baleta na yaga ni veiqaravi e sega ni soli kina na dra? (7) Na cava e dau vakavuna na lailai ni dra (anemia)? Na cava e rawa ni caka me vakalevutaki tale kina na dra? (8) Na cava e rawa ni caka me bulia vakalevu kina na yago na red-cell? (9) Na iwalewale cava soti era dau vakayagataka na vuniwai me kua ni levu kina na dra e vakayali ena gauna ni veisele? (10) Ena yaga tale beka ga vei ira na gone, ira na tauvimate bibi, kei ira na mavoa vakaca na veiqaravi vakavuniwai e sega ni vakayagataki kina na dra? (11) Na cava e bibi duadua ena veiqaravi vakavuniwai e vinaka?\nE levu na veiqaravi e vakamacalataki ena vidio qo e sega ni vakayacori ena noda vanua, e bibi kina mo vakadeitaka mo yalodina tiko ga ni o veivosaki kei ira na vuniwai ena veiqaravi vakavuniwai era rawa ni cakava.. Wilika tale na wase 7 ni ivola “Loloma ni Kalou” kei na ikuri naba va mo vakatulewa kina vakayalomatua. Ke o papitaiso, vakadeitaka mo vakalewena na nomu Advance Medical Directive card qai kauta tiko ena veigauna kece. Me vakaleweni e veiyabaki e dua na card vou, qai rawa ni vakaleweni e vica na card ke gadrevi. Vakadeitaka mo tukuna vakatotolo vei ratou na qase ni ivavakoso ni o sa vakarau lako i valenibula me rawa ni ratou vukei iko.\n[Tikina bibi ena tabana e 3]\nNi rawa ni yaco vakasauri na leqa, o dau kauta tiko e dua nomu Advance Medical Directive card sa vakaleweni vinaka tu?


iMatai ni Daunivakasala ena Mataveiliutaki Raraba ni iSoqosoqo ni Veivukei\nO sega ni gadreva mo colata—voli duadua tikoga na yaluma e vakavuna mai na ivalavala ca, na mosi mai na nodra tawadodonu eso se na veika dina mosimosi ni bula oqo.\nE dua na madigi veivakalougatataki vei au meu dau veilakoyaki—meu vuli mai vei ira na taciqu e vuravura raraba. E sega ni dua na ka e tautauvata kei na noda cakacaka vakaveitauriliga, veiraici mata ena mata, ka veikilai yalo vata kei kemuni.\nEna dua na gauna vaqori, a taroga kina e dua na veiliutaki ni iSoqosoqo ni Veivukei, “E dua beka na ka me ra vakanamata kina vakabibi na marama?”\nAu sauma, “Io!” ni basika mai noqu vakasama na vosa nei Peresitedi Russell M. Nelson “Dua na Kerekere Vei Ira na Ganequ Yalewa” E vakavuvulitaka o Peresitedi Nelson, “Eda gadreva na marama e dei tu vakavatu nodra kila na ivakavuvuli i Karisito.”1\nE vakamacalataka vaqo o Nifai na ivunau i Karisito:\n“Ia na matamata ni koro mo dou curu kina sai koya na veivutuni kei na papitaiso ena wai; ia dou na qai papitaisotaki ena Yalo Tabu kei na bukawaqa. …\n“Au na taro mada … sa rauta li oqori? Raica au sa kaya vei kemudou, E segai; ni dou sa sega ni yaco rawa e keri kevaka me sega na vosa i Karisito kei na dei ni nomudouvakabauti koya, ka vakararavi sara ki na loloma i Koya sa kaukauwa me ia na veivakabulai.\n“Ia mo dou toso ki liu ka tudei vei Karisito ena nomudou vakanuinui taucoko sara, mo dou lomana na Kalou kei na tamata kecega. Ia kevaka dou sa toso ki liu ka tugana ki lomamudou na vosa i Karisito ka vosota me yacova na ivakataotioti, raica, sa kaya vakaoqo na Tamada: Dou na rawata na bula tawamudu.\n“… Sai koya oqo na sala; ia sa sega sara e dua tale na sala se na yaca sa soli e ruku i lomalagi me ra rawata kina na matanitu ni Kalou ko ira na tamata. Raica oqo na ivakavuvuli i Karisito.”2\nNa cava na vuna eda gadreva kina me dei vakavatu noda kila na ivakavuvuli oqo?\nAu dau sotavi ira vakalevu na marama Yalododonu Edaidai era gadreva tu vakalevu na veivuke, ia era sega ni dau gole Vua e rawa ni solia na veivuke tawavakaiyalayala. E vakavuqa na nodra segata na kilaka ena nodra vaqaqara ena “vale vakaitamera ka rabailevu.”3\nNi da vakalevutaka na noda kila na ivakavuvuli i Karisito, eda na kila vakatotolo ni da sa tara cake tiko e dua na kilaka titobu baleta “na ituvatuva cecere ni marau.”4 Eda na kila talega ni toka sara ena uto ni ituvatuva na noda iVakabula, o Jisu Karisito.\nNi da vulica na ivakarau me da vakayagataka kina na ivakavuvuli i Karisito ki na ituvaki ni bula eda dui sotava yadua, ena tubu na noda lomana na noda iVakabula. Ka da na kila ni “vakacava sara na kilai matata ni duidui eso, eda sa gadreva taucoko vataga na Veisorovaki vakalou.”5 Eda qai kila ni Koya na noda yavu—“na uluvatu ni noda iVakabula … ni sa dei sara na uluvatu … ia kevaka [eda] sa tara cake ena yavu oqo [eda] na sega ni bale rawa.”6\nEna vakalougatataki keda vakacava na ivakavuvuli oqo ni da segata na tiko vakacegu kei na kilaka ka segata me da vosota ena yaloreki ena noda dui ilakolako ena bula vakayago oqo?\nAu vakatura me da tekivu, me vaka e tukuna o Nifai, me “dei na nomudou vakabauti [Karisito], ka vakararavi sara ki na loloma i koya sa kaukauwa me ia na veivakabulai.”7 Na noda vakabauti Jisu Karisito ena rawa kina vei keda me da sotava na bolebole cava ga.\nNa ka dina, ni da dau raica vakavuqa ni vakatitobutaki na noda vakabauta ka vakasavasavataki na keda isema vei Tamada Vakalomalagi kei na Luvena ena veigauna ni kalouca. Meu wasea mada e tolu na ivakaraitaki.\niMatai, na iVakabula, o koya na Dau ni Veivakabulai, e tu vua na kaukauwa me veisautaka na yaloda ka solia vei keda na vakacegu tudei mai na yaluma e vakavuna mai na noda ivalavala ca. Ni vakavulica na yalewa ni Samaria mai na ikeliwai na iVakabula, sa kila tiko o Koya na nona ivalavala ca bibi. Ia, ni “sa raica na yalo ko Jiova,”8 ka sa kila tale tikoga ko Koya ni tiko vua na marama na yalo e rawarawa ni vakavulici.\nNi lako mai ki na ikeliwai na yalewa—a kaya ga o Jisu—na waqawaqa ni waibula, “Solia mai vei au meu gunu.” Ena vosa vakakina vei keda na noda iVakabula ena dua na vosa eda na kila ni da sa lako mai Vua—ni sa kilai keda ko Koya. Ena sotavi keda ena vanua eda tu kina. Ia baleta o cei o Koya kei na veika sa cakava ena vukuda, sa kila tu o Koya. Ni sa mai sotava oti na noda mosi, sa rawa ni solia vei keda o Koya na waibula ni da vakasaqara. A vakavuvulitaka oqo ko Koya vua na yalewa ni Samaria ena Nona kaya, “Kevaka ko sa kila na isolisoli ni Kalou, kei Koya talega sa kaya vei iko, Solia mai vei au meu gunu; ko na kerea vua ka na solia vei iko ko koya na wai bula.” Ni sa qai kila, sa vuki na marama ena vakabauta ka kerea, “Solia saka, mai vei au na wai oqori, meu kakua ni viagunu.”\nNi sa sotava oti na yalewa ni Samaria na veika a sotava kei na iVakabula, a “sa biuta na nona itakitaki, ka lako yani ki na koro, ka kaya vei ira na tamata,\n“Dou mai bau laki raica na tamata, ko koya sa tukuna mai vei au na ka kece kau a cakava: sai koya oqo na Karisito, se segai?”\nSa ciqoma e dua na ivakadinadina—sa tekivu me vakaivotavota ena wai bula—ka sa gadreva me vakadinadinataka na Nona vakalou vei ira tale eso.9\nNi da lako mai Vua ena yalo malumalumu ka rawarawa ni vakavulici—kevaka sara mada ga e bikai tu na yaloda ena cala, ivalavala ca, kei na talaidredre—e rawa ni veisautaki keda o Koya, “ni sa kaukauwa sara ko Koya me ia na veivakabulai.”10 Ia ni sa veisau na yalo, sa rawa vei keda, me vaka na yalewa ni Samaria, vakadinadinataki Koya, ni da lako yani ki na noda veikorokoro—noda veivale, koronivuli, kei na veivanua ni cakacaka—me da vakadinadinataki Koya.\niKarua, e rawa ni vakacegui keda ka vaqaqacotaki keda na Dau ni Veivakabulai ni da sotava na mosi ena vuku ni nodra caka cala eso tale. Au sa veitalanoa vakalevu kei ira eso na marama era bikai tu ena icolacola bibi. Sa yaco me ilakolako dredre ni veivakabulai na nodra tovolea me ra rokova tiko na veiyalayalati mai na valetabu. Era vakararawataki ena veiyalayalati kavoro, kavoro ni yalo, kei na yali ni vakanuinui. E vuqa era coko ena veidauci, kei na veivakacacani vakavosa, vakaveiyacovi, kei na vakacacani ni yalo, e vakavuqa ni vu mai na nodra vakabobulataki tu eso tale na tamata.\nNa veika oqo, e dina ni sega ni nodra cala, sa dau yaco kina e vuqa mera kilai yalodra ka madua. Ni ra sega ni kila me ra lewa vakacava na yalo druma kaukauwa era vakila, e vuqa era tovolea me ra buluta, ka biliga yani vakatitobu ki lomadra.\nNa inuinui kei na veivakabulai era na sega ni kune ena qara titobu butobuto ni naki vuni ia ena rarama kei na loloma ni noda iVakabula, o Jisu Karisito.11 E vakasalataka o Elder Richard G. Scott: “Kevaka o galala [mai na] ivalavala ca bibi, kakua ni sotava na isau ni nona ivalavala ca tale e dua. . … E rawa ni o vakila na yalololoma. … Ia e sega ni dodonu mo vakila ni nomu icolacola na ivalavala oya. Ni o sa cakava na ka e ganita mo vukea kina e dua o lomana, laiva na icolacola e yavana na iVakabula. … Ni o sa vakayacora vakakina, e sega walega ni o vakila na vakacegu ia o na vakaraitaka na nomu vakabauta ena kaukauwa ni iVakabula me laveta na icolacola ni ivalavala ca mai vua e dua na daulomani ena nona sa veivutuni ka talairawarawa.”\nE tomana o koya: “Na veivakabulai e taucoko ena yaco mai ena nomu vakabauti Jisu Karisito kei na Nona kaukauwa kei na rawaka, mai na Nona Veisorovaki, me vakabula na imawe ni veika e sega ni dodonu ka sega ni veiganiti.”12\nKemuni na marama, kevaka o kunei iko ena ituvaki oqo, ena taura toka e dua na gauna balavu na veivakabulai. Ena gadreva mo vakasaqara ena masumasu na veituberi, kei na veivuke e ganiti, oka kina na mua yani kivei ira na lewe ni matabete era sa tabaki vakadodonu. Ni ko sa vulica mo veitaratara e matanalevu, biuta na iyalayala ka yaga mo vakasaqara na ivakasala mai vei ira na kenadau. Sa bibi sara nomu maroroya toka nomu bula vakayalo ena gauna taucoko oqori! Nanuma tiko na kemu ivakatakilakila vakalou: ni o iko e dua na luvedrau yalewa daulomani na noda iTubutubu Vakalomalagi. Nuitaka tiko na ituvatuva tawamudu nei Tamamu e baleti iko. Tomana tiko e veisiga me levu cake nomu kila vinaka tiko na ivakavuvuli i Jisu Karisito. Dau cakacakataka nomu vakabauta e veisiga yadua mo gunu vakatitobu mai na nona tobu ni waibula na iVakabula. Vakararavi ena isolisoli ni kaukauwa ka vakarautaki tu me baleti keda yadua mai na cakacaka vakalotu kei na veiyalayalati. Ka mo laiva me yaco na kaukauwa ni Nona veivakabulai na iVakabula kei na Nona Veisorovaki ki na nomu bula.\niKatolu, e rawa ni vakacegui keda ka tokoni keda tiko na Dau ni Veivakabulai ni da sotava na mosimosi “ni veika dina ni bula vakayago oqo,”13 me vaka na leqa sega ni namaki, na leqa ni vakasama, na tauvimate, na mosi tudei, kei na mate. Sa yaco me keirau veikilai vinaka sara ena dua na gauna lekaleka sa oti kei na goneyalewa vakasakiti na yacana o Josie ka tauvi koya tiko na bipolar disorder. Oqo e dua na italanoa lailai ni nona sa vakabulabula tiko mai ka a wasea vei au:\n“Na gauna dredre dau yaco ena gauna keitou vakatoka kei iratou noqu matavuvale ‘siga ni fuloa.’ Na siga ni fuloa dau tekivu ni sa vuabale na lomana ena veika e vakila tu kei na nona kidakida ka cata na rorogo, dua e tarai koya, se na rarama. Sa vakavuna na veitubuyaki ni vakasama. E dua na siga oqori au na sega vakadua ni guilecava.\n“Oqo ni se qai tekivu na ilakolako oqo, ka rerevaki vakalevu cake kina na veika au sotava oqo. Au rawa ni nanuma niu a tagi tiko, e drodro vakayauyau e baluqu na wainimataqu niu tovolea meu cegu. Ia na rarawa vakaoqori e lailai sara ni vakatauvatani kei na mosi e tarava mai niu raica na nuiqawaqawa e tarai tinaqu, ena nona sasaga me vukei au.\n“Ni veilecayaki tu noqu vakasama sa yaco mai na kavoro ni yalona. Ia keirau sega sara ni kila ni dina ga ni yaco tiko na gauna dredre oqo, sa voleka sara ni yaco mai e dua na cakacaka mana qaqa.\n“Ni toso e dua na auwa balavu, a vakasolokakanataka toka ga mai vakaveitarataravi o tinaqu, ‘au na cakava na ka kecega au rawa ni cakava meu kauta tani mai vei iko na ka oqo.’\n“Ia, a levu cake tikoga na butobuto oqo, ena gauna sara ga au sa nanuma kina niu sa sega ni taura rawa, qai yaco e dua na ka vakasakiti.\n“A tara vakasauri na yagoqu e dua na kaukauwa levu ka vakasakiti. Oti, ena dua na kaukauwa levu cake sara mai vei au,’ 14 au tukuna kina vei tinaqu ena yalodei e vitu na vosa veisautaka na bula me isau ni nona gagadre levu me colata na noqu mosi. Au tukuna, ‘Sega ni rawa; E dua tale sa colata.’”\nMai na qara titobu butobuto ni tauvimate ni vakasama, a rawata o Josie na kaukauwa me vakadinadinataki Jisu Karisito kei na Nona Veisorovaki.\nA sega ni vakabulai sara vakataucoko ena siga oya, ia a ciqoma na rarama ni inuinui ena dua na gauna ni butobuto levu. Ia nikua, ni tokoni tu ena dua na kila dei vakavatu ni ivakavuvuli i Karisito ka dau vakabulabulataki e veisiga ena nona waibula na iVakabula, sa tomana tiko o Josie na ilakolako ki na veivakabulai kei na cakacakataki ni vakabauta sega ni yavalati rawa vua na Dau ni Veivakabulai. Sa dau vukei ira eso tale ena nona ilakolako. Ka tukuna o Koya, “Ni sega ni vaka me soro na butobuto, au dau vakanuinui ki na vakanananu ni Nona loloma cecere. Era sa rarama veituberi niu lakova na veigauna dredre.”15\nKemuni na marama, au vakadinadinataka ni—\nO sega ni gadreva mo colata duadua tikoga—na icolacola ni yaluma e vakavuna na ivalavala ca.\nO sega ni gadreva mo colata duadua tikoga—na mosi e vu mai na nodra ivalavala tawadodonu eso.\nO sega ni gadreva mo sotava duadua tikoga—na veika dina mosimosi ni bula oqo.\nE kerea kina na iVakabula:\n“Dou na sega li ni veivutunitaka na nomudou ivalavala ca ka saumaki ka lesu mai vei au meu vakabulai kemudou?\n“… Io au sa kaya vei kemudou, kevaka dou sa lako mai vei au, dou na rawata na bula tawamudu. Raica sa dodo tu yani vei kemudou na ligaqu dauloloma, ia ko koya yadua sa lako mai vei au … sa kalougata ko ira sa lako mai vei au.”16\n“Ena cakava ko [Koya] na ka kecega me kauta tani mai vei iko oqo.” Na ka dina, “ni sa cakava oti o [Koya].” Ena yaca i Jisu Karisito, na Dau ni Veivakabulai, emeni.\nRussell M. Nelson, “Dua na Kerekere Vei Ira na Ganequ Yalewa,” Liaona, Nove. 2015.\n2 Nifai 31:17, 19–21; vakaikuritaki.\n1 Nifaii 11:36.\nDale G. Renlund, “Era Tovolea Tikoga na Yalododonu Edaidai,” Liaona, Me 2015.\n2 Nifai 31:19.\n1 Samuela 16:7.\nRaica na Joni 4:5–30, 39–42.\nMe baleta na ikuri ni veivuke ki na tamata yadua, tamata vakawati kei na matavuvale, kei ira na veiliutaki ni Lotu, raica na overcomingpornography.orgkei na mentalhealth.lds.org\nRichard G. Scott, “Me da Galala mai na iColacola Bibi,” Liaona, Nove. 2002.\nRaica na Paul B. Pieper, “Revealed Realities of Mortality,” Liahona, Janu. 2016.\nMe baleta eso tale ena ilakolako nei Josie ki na veivakabulai, raica na Morgan Jones, “Bipolar Disorder Can’t Stop LDS Woman from Spreading Light, Joy through the 444 Project,” Deseret News, Mar. 21, 2016, deseretnews.com.\n3 Nifai 9:13–14.


The Fiji Times » Tikoga na duidui: Vosarogo\nTikoga na duidui: Vosarogo\n1 September, 2014, 10:23 am\nUpdate: 10:23AM ENA sega ni walia na dui vakamata-tamata na dua na yaca me da kilai vakararaba kina na lewe Viti, ka vakavo kevaka era kawautaki na i Taukei e na veika era taukena, rokovi na nona i tovo kei na i vakarau ka mera kauuwaitaka nira vakanamata tiko ki na veika sa tu mai liu.\nE vakaraitaka na i liuliu ni One Fiji Party o Filimoni Vosarogo ni dodonu vei ira na i liuliu taucoko e na noda vanua ka veitalia na mata-tamata cava era dui lewena mera na cakacaka vata ira na i veiliuliu ni palimedi me wali na leqa ni mata-tamata e na dela ni kena kauwaitaki na duidui e koto.\nKaya o koya ni dinani da sega ni rairai vata se da cavutu vata mai na dua vata ga na vanua mai, ia, e ka bibi ga me da kilai keda tiko kei na keda i tukutuku ena noda vakanamata yani ki na veigauna mai liu.\nE dusimaka o Vosarogo ni dodonu me da vakareautaka vei ira na luveda kei na makubuda e dua na gauna e vinaka vei ira mai na gbauna eda bula donuya tu oqo.\nIa, e vakabauta deivaki o Vosarogo ni o Viti eda kina nikua e na yaco me kadre kina na bula galala vakamata-tamata ka rokova na duikaikai e na noda veitikotiko ka rawa ni da lako vata mai me da na tutaka na veika yaga ka vakamareqeti e na kena tarai na tiko veisaututaki e na noda veigabusala, tauni, koro vaka-Viti kei na veitikotiko.\nE dusimaka ka vakadeitaka o Vosarogo ni soqosoqo na One Fiji Party, e na veidigidigi ni ka 17 ni Seviteba e na baleta na lewei Viti e na veigauna mai muri.\nmnai ka the September 17 elections is about every Fijians future.\nE kaya o koya ni oqori e na baleta na veika eda na vakarautaka vei ira na luveda me ra na kukube kina e na veigauna mai muri.


Ruci kei Neomai—‘Au na Lako ina Vanua o na Lako Kina’ | Vakabauta Dina\nVakadamurimuria Nodra Vakabauta\nWILIKA ENA VOSA Abkhaz Acholi Afrikaans Albanian American Sign Language Amharic Arabic Armenian Armenian (West) Australian Sign Language Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Baoule Bashkir Bassa (Cameroon) Batak (Karo) Batak (Toba) Bengali Bicol Brazilian Sign Language Bulgarian Catalan Cebuano Chichewa Chilean Sign Language Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitonga (Malawi) Chitumbuka Chiyao Chuvash Cibemba Colombian Sign Language Croatian Cuban Sign Language Czech Danish Dutch Efik English Estonian Ewe Faroese Filipino Sign Language Finnish French Ga Georgian German Greek Greenlandic Guarani Gujarati Gun Haitian Creole Hausa Hebrew Herero Hiligaynon Hindi Hungarian Igbo Iloko Indonesian Isoko Italian Italian Sign Language Japanese Javanese Jula Kabiye Kamba Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghiz Kirundi Kisonge Kongo Korean Korean Sign Language Kwangali Kwanyama Lhukonzo Lingala Lithuanian Luganda Lunda Luo Macedonian Macua Malagasy Malawi Sign Language Malay Malayalam Maltese Marathi Mauritian Creole Maya Mexican Sign Language Mixe (North Central) Mongolian Moore Myanmar Nahuatl (Northern Puebla) Ndebele Ndebele (Zimbabwe) Ndonga Nepali Ngabere Nias Norwegian Nyaneka Nzema Oromo Ossetian Otetela Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Persian Peruvian Sign Language Polish Polish Sign Language Portuguese (Brazil) Punjabi Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) Romanian Russian Russian Sign Language Samoan Sango Sena Sepedi Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Setswana Seychelles Creole Shona Sidama Silozi Sinhala Slovak Slovenian Spanish Spanish Sign Language Sranantongo Swahili Swahili (Congo) Swati Swedish Tagalog Tahitian Tamil Tatar Telugu Tetun Dili Thai Tigrinya Tiv Totonac Tshiluba Tshwa Tsonga Turkish Turkmen Twi Tzotzil Ukrainian Umbundu Urdu Urhobo Venda Vietnamese Waray-Waray Wayuunaiki Wolaita Xhosa Yoruba Zande Zapotec (Isthmus) Zulu vakaViti\n‘Au na Lako ina Vanua o na Lako Kina’\n1, 2. (a) Vakamacalataka nodrau ilakolako o Ruci kei Neomai, na cava tale ga erau lolositaka voli. (b) E duidui vakacava na ilakolako i Ruci kei Neomai?\nERAU taubale tiko o Neomai kei Ruci ena gaunisala e takosova na vanua tautauvata ena delana o Moapi. Sa o rau duadua ga ena vanua lala vakaitamera qo. Raitayaloyalotaka na nona kauaitaka o Ruci ni sa voleka ni dromu na matanisiga, e raici vugona qai veinanuyaka ke sa gauna vinaka me rau vaqara na vanua me rau vakacegu kina ena bogi oya. Ni lomani Neomai vakalevu o Ruci, ena cakava na ka kece e rawata me qaravi koya kina.\n2 Dua na ka nodrau rarawa na marama qori. A yada tu o Neomai me vica vata na yabaki, ia a lolositaka sara vakalevu na nodrau se qai takali ga na luvena tagane o Kilioni kei Maloni. E lolositaka tale ga o Ruci na nona takali o Maloni na watina. Erau gole tiko ena taoni o Peceliema e Isireli o Neomai kei Ruci. Dina ni rau gole tiko ena dua ga na vanua, ia e dua na ka e duatani kina na ilakolako qo. E lesu tale ena nona vanua o Neomai. Ia o Ruci a doudou me gole ena vanua e sega ni kila, vakanadakui ira na wekana, nona vanua kei na kena itovo, wili kina na kalou kece era qarava.—Wilika Ruci 1:3-6.\n3. Na isaunitaro cava ena uqeti keda meda vakadamurimuria na vakabauta i Ruci?\n3 Na cava e uqeti Ruci me vakayacora na veisau levu qori? Ni veisau na ivakarau ni nona bula, ena rawata vakacava na kaukaua me qaravi koya kina kei Neomai? Nida kila na kena isau, eda na raica ni levu na ka eda rawa ni vakadamurimuria mai na vakabauta i Ruci na yalewa ni Moapi. (Raica tale ga na kato “ iVola Lailai Vakatubuqoroqoro.”) Meda raica mada na vuna rau taubale tu kina ena gaunisala balavu i Peceliema o rau na marama qo.\nRarawa e Dua na Vuvale\n4, 5. (a) Na cava eratou toki kina i Moapi na vuvale i Neomai? (b) Na ituvaki dredre cava a vakila o Neomai e Moapi?\n4 A susu o Ruci e Moapi, e dua na vanua lailai ena tokalau ni Waitui Mate. Na yasayasa qo e levu kina na delana raraba, e cere, sega ni levu na veikauloa, qai takosova na veidelana qori na qakilo. E levu na qele bulabula ni teitei ena “vanua ko Moapi” ena gauna mada ga e vakilai kina na dausiga e Isireli. Qori na imatai ni gauna rau sota kina o Ruci kei Maloni kei na nona vuvale.—Ruci 1:1.\n5 Na dausiga a yaco e Isireli e vakatulewataka kina o Elimeleki na wati Neomai me sa na biuta na nona vanua, me toki kei na watina kei rau na luvena tagane i Moapi me ratou lai tiko vulagi kina. De dua na toki qori e vakatovolei kina nodratou vakabauta na lewe ni vuvale yadua, me vaka ni dodonu vei ira na Isireli mera sokalou wasoma ena vanua tabu e digia o Jiova. (Vkru. 16:16, 17) A dei tu ga na vakabauta i Neomai. Ia a rarawa vakalevu ena gauna a mate kina na watina.—Ruci 1:2, 3.\n6, 7. (a) Na cava e leqataka o Neomai nodrau vakawatitaka na yalewa ni Moapi o rau na luvena tagane? (b) Na cava e talei kina na itovo i Neomai vei rau na vugona?\n6 Kena irairai ni rarawataka tale o Neomai nodrau qai vakawatitaka na yalewa ni Moapi na luvena tagane. (Ruci 1:4) E kila vinaka o Neomai ni a sasaga vagumatua o Eparama na nodra qase me dua ga vei ira na nona tamata e qaravi Jiova me wati Aisake na luvena. (Vkte. 24:3, 4) Era vakaroti tale ga e muri na Isireli ena Lawa e soli vei Mosese, mera kua ni vakawatitaki ira na kai tani na luvedra tagane se yalewa, nira na rawa ni vakamuai mera qaravi matakau.—Vkru. 7:3, 4.\n7 Erau qai vakawatitaka ga o Maloni kei Kilioni na yalewa ni Moapi. Ke leqataka se rarawataka o Neomai na ka erau cakava qori na luvena, ena saga ga me vakaraitaka vei rau na vugona o Ruci kei Oripa na veikauaitaki dina kei na loloma. De dua e nuitaka tale ga me rau na tomani koya ena sokalou vei Jiova. Se mani cava e yaco, erau dau lomani Neomai na vugona. Na nodratou veimaliwai vinaka e vukei ratou ni basika na ituvaki rarawataki. Erau sa yada na vugoi Neomai ni se bera mada ga ni rau vakaluveni.—Ruci 1:5.\n8. Na cava e rairai uqeti Ruci me qaravi Jiova?\n8 Vakacava na lotu a susugi kina o Ruci, e vakarautaki koya me vosota na ituvaki rarawataki va qori? De dua e sega. E levu na kalou era qarava na kai Moapi, e kena iliuliu o Kimosi. (Tiko 21:29) Kena irairai ni dau vakaitavi na nodra lotu na kai Moapi ena ivalavala voravora kei na veivakasaurarataki e takalevu ena gauna oya, wili kina na nodra cabori na gone. Na veika e vulica o Ruci vei Maloni se vei Neomai me baleti Jiova na nodra Kalou dauloloma qai yalovinaka na Isireli, e vakaduiduitaki koya sara ga vei ira na kalou ni Moapi. E sega ni voravora nona veiliutaki o Jiova, e yavutaki ga ena loloma. (Wilika Vakarua 6:5.) Ni yaco na ituvaki rarawataki, de dua sa qai volekati Neomai ga vakalevu o Ruci, e vakarorogo matua tale ga vua ni vakamacalataka na ka e baleti Jiova na Kalou Kaukaua, na veivakurabuitaki ni nona cakacaka, nona loloma kei na nona dauyalololoma vei ira na nona tamata.\nE yalomatua o Ruci me volekati Neomai ena gauna ni rarawa\n9-11. (a) Na cava e vakatulewataka o Neomai, Ruci, kei Oripa? (b) Na cava eda vulica ena ka vakaloloma e yacovi Neomai, Ruci, kei Oripa?\n9 E dau via rogoca o Neomai na itukutuku ni nona vanua. A qai rogoca ena dua na siga ni sa oti na dausiga e Isireli, kena irairai ni a rogoca qori vua e dua na dauveivoli. Sa tekivu vukei ira na nona tamata o Jiova. Sa vakilai tale e Peceliema na veika e kilai kina na yacana, e kena ibalebale “Vanua ni Kakana.” E mani vakatulewataka o Neomai me lesu i nona vanua.—Ruci 1:6.\n10 Na cava erau na cakava o Ruci kei Oripa? (Ruci 1:7) Erau sa veivolekati sara kei Neomai ena vuku ni ituvaki rarawataki eratou sotava. Kena irairai ni kauaitaka o Ruci na nona yalololoma o Neomai kei na dei ni nona vakabauti Jiova. Eratou mani biubiu na yada qori me ratou gole i Juta.\n11 Na italanoa me baleti Ruci e vakaraitaka nira na vakila tale ga na tamata vinaka qai yalodina na veika vakaloloma kei na mate me vakataki ira ga na tamata ca. (Dauv. 9:2, 11) E vakaraitaka tale ga ni gauna eda sega ni vosota rawa kina na nona takali e dua, e ka vakayalomatua meda qara na nodra veivakacegui kei na nodra veivuke eso tale, vakabibi o ira e nodra idrodro o Jiova, na Kalou a qarava tale ga o Neomai.—Vkai. 17:17.\nDei na Loloma i Ruci\n12, 13. Na cava e vinakata kina o Neomai me rau lesu i nodrau vanua o Ruci kei Oripa? Na cava erau qai cakava?\n12 Ni sa balavu na vanua eratou taubaletaka mai na yada qo, e dua tale na ka e leqataka o Neomai. E nanumi rau vakalevu na vugona ena vuku ni loloma rau vakaraitaka vua kei na rua na luvena tagane. E sega ni via vakuria na nodrau rarawa. Ke rau sa biubiu mai na nodrau vanua qai tomani koya, ena qaravi rau vakacava e Peceliema?\n13 Sa qai tukuna o Neomai: “Drau lako, drau dui lesu yadua ki na vale nei tinamudrau: ka me caka vinaka vei kemudrau ko Jiova, me vaka drau a cakava vei rau sa mate, vei au talega.” E tukuna tale ga me rau nuitaka ni o Jiova ena solia na watidrau, erau na marautaka tale ga na ivakarau ni bula vinaka. E tukuna na iVolatabu: “A sa reguci rau ko koya; a ratou sa tagi vakadomoilevu cake.” Eda raica rawa e keri na vuna erau volekati koya kina na marama yalololoma qai dau lomasoli qo o Ruci kei Oripa. Rau cikevi koya tiko ga: “E segai, Keirau na lesu vata vakaidina kei iko kivei ira na kai nomu.”—Ruci 1:8-10.\n14, 15. (a) Na cava e lesuva tale o Oripa? (b) E cikevi Ruci vakacava o Neomai me lako?\n14 A sega ni lomavakacegu o Neomai ena ka rau tukuna. E vakamacalataka ga vakadodonu ni sega ni levu na ka ena rawa ni cakava vei rau e Isireli, ni sa sega na watina me vakarautaka na ka me bula kina, sega na luvena tagane me rau lai vakawatitaka, e sega tale ga na ka me rau vakanuinui kina. E vakaraitaka ni rarawataka dina na nona sega ni rawa ni qaravi rau. A taura rawa o Oripa na ibalebale ni vosa i Neomai. E tu mai Moapi nona vuvale, o tinana, kei na nona itikotiko. E rairai nanuma ni vinaka me sa tiko ga e Moapi. Dua na ka nona rarawa ena gauna e reguci Neomai kina, vakamoce vua mani gole yani.—Ruci 1:11-14.\n15 Vakacava ga o Ruci? A vakasalataki koya tale ga o Neomai. Eda wilika: “A sa kabiti koya ko Ruci.” De dua ni sa tomana nona ilakolako o Neomai, e qai vakila ni muri koya tiko o Ruci. Mani tukuna vua: “Raica, sa lesu tale na [karuamu] vei ira na kai nona, kei na nona kalou; mo lesu talega mo muria na wekamu yalewa.” (Ruci 1:15) Na vosa i Neomai e vakaraitaka e dua na vakasama bibi vei ira na dauwiliwili. E sega wale ga ni lesu o Oripa vei ira na wekana, e lesuvi ira tale na nona “kalou.” Sa donu tu ga vua me sokaloutaki Kimosi kei na so tale na kalou lasu. Vakacava, e va tale ga qori nona rai o Ruci?\n16-18. (a) E vakaraitaka vakacava o Ruci na loloma e dei? (b) Na cava eda rawa ni vulica vei Ruci me baleta na loloma e dei? (Raica tale ga na kedrau itaba.)\n16 Ena gauna e vosa kina o Neomai ena gaunisala lala qori, e sa dei tu e lomai Ruci na ka e vakatulewataka. E cakava qori ni lomani Neomai vakalevu kei na Kalou e qarava. E kaya: “Mo kakua ni cikevi au me’u laivi iko, ka me’u lesu me’u kua ni muri iko; ni’u na lako ki na vanua ko sa lako kina; ia na vanua ko tiko kina ka’u na tiko talega kina: ia na kai nomu era na kai noqu, na nomu Kalou talega ena noqu Kalou: e na vanua ko mate kina, ka’u na mate kina, ka’u na bulu talega kina: me cakacaka vakaoqo vei au ko Jiova, ka vakaikuritaka talega, kevaka sa tawasei kedaru e dua na ka tani, na mate duaduaga.”—Ruci 1:16, 17.\n“Na kai nomu era na kai noqu, na nomu Kalou talega ena noqu Kalou”\n17 E talei dina na veika e tukuna o Ruci—sa sivia qo e 3,000 na yabaki nona mate, ia se nanumi tiko ga. Na veivosa qori e vakaraitaka e dua na itovo talei, na loloma e dei. Na levu ni nona lomani Neomai o Ruci e sega vakadua ni veisau, e kabiti koya tiko ga ena vanua e gole kina. Ena tawasei rau ga o mate. Na wekai Neomai era sa mai wekana, ni sa tu vakarau o Ruci me vakanadakuya na veika kece e Moapi—okati kina na nodra kalou. O Ruci e sega ni vakataki Oripa ni kaya mai vu ni lomana ni via qaravi Jiova tale ga, na Kalou i Neomai. *\n18 Erau tomana na ilakolako balavu i Peceliema o Ruci kei Neomai. E tukuni ni rairai taura toka e dua na macawa. Ia na nodrau veitokani e veivakacegui ena gauna rau sotava kina na ituvaki rarawataki.\n19. O na vakadamurimuria vakacava na dei ni loloma i Ruci vei ira noda vuvale, noda itokani, kei na ivavakoso?\n19 E levu era vakila tiko na ituvaki rarawataki nikua. E tukuna na iVolatabu ni na “vakilai kina e levu na ka dredre.” E levu na ka eda na vakayalia, e levu tale ga na veika rarawa eda na vakila. (2 Tim. 3:1) Sa qai bibi ga ena gauna qo na itovo eda raica vei Ruci. Na loloma e dei—na mataqali loloma e qumia e dua na ka qai sega ni via solia vakarawarawa—e dua dina na ivukevuke kaukaua ena vuravura butobuto qo. E gadrevi na itovo qori ena bula vakawati, veimaliwai ena vuvale, noda veitokani, ena loma tale ga ni ivavakoso vaKarisito. (Wilika 1 Joni 4:7, 8, 20.) Nida bucina na loloma va qori, eda sa vakadamurimuria tiko na ivakaraitaki vakasakiti i Ruci.\nNodrau Tiko e Peceliema o Ruci kei Neomai\n20-22. (a) E vakacava sara mada na bula i Neomai ni tiko mai Moapi? (b) Na cava e cala kina na rai i Neomai? (Raica tale ga na Jemesa 1:13.)\n20 Na noda tukuna ni dau dei na noda loloma, e duidui mai na noda cakava sara ga. E tu vei Ruci na galala me vakaraitaka ni dei nona lomani Neomai kei Jiova, na Kalou e sa digitaka me qarava.\n21 Erau sa yaco yani o Neomai kei Ruci e Peceliema, e dua na koro e rauta ni 10 na kilomita mai na sauca kei Jerusalemi. Kena irairai ni dua na vuvale rogo ena taoni lailai qori na vuvale i Neomai, nira veitalanoataka na tiko e kea na nona lesu yani. Era vakaraici koya na marama ra qai kaya, “Oqo ko Neomai, se segai?” E macala ga ni veisau na kena irairai ni tiko mai Moapi, na irairai ni matana kei na nona ilakolako e dusia na balavu ni yabaki e vakila voli mai kina na ituvaki dredre kei na rarawa.—Ruci 1:19.\n22 E talanoataka o Neomai vei ira na marama era wekana kei ira na tiko veitikivi ena dua na gauna sa oti, na rarawa e vakila ena nona bula. E vinakata mada ga me veisau na yacana Neomai, e kena ibalebale “Marau,” me Mara, kena ibalebale “Rarawa.” Isa o Neomai! E vakataki Jope ga, e nanuma ni vakavuna na Kalou o Jiova na nona rarawa.—Ruci 1:20, 21; Jope 2:10; 13:24-26.\n23. Na cava e vakasamataka sara o Ruci, na cava tale ga e vakarautaki vei ira na dravudravua ena Lawa e soli vei Mosese? (Raica tale ga na ivakamacala e ra.)\n23 Ni rau sa tiko e Peceliema, e vakasamataka sara o Ruci na sala me qaravi koya vinaka kina kei Neomai. E kila mai na Lawa e vakarautaka o Jiova vei ira na nona tamata na Isireli, ni tiko na ka e vakarautaki vakayalololoma vei ira na dravudravua. Era vakatarai mera lako ena were ena gauna ni tatamusuki, era muri ira na dautatamusuki, tomika na ka e vo kei na kena e tubu ena tutu ni were kei na kena kona. *—Vunau 19:9, 10; Vkru. 24:19-21.\n24, 25. Na cava e cakava o Ruci ni sa yaco ina were i Poasa, dau caka tale ga vakacava na tomitomi?\n24 Sa gauna me tamusuki kina na parile, rairai qori e donuya na Epereli ena noda ivolanivula nikua. A lako o Ruci ena were me lai raica se o cei ena solia vua na cakacaka ni tomitomi. A sega ni kidava ni sa tu ena were i Poasa, e dua na itaukeiniqele vutuniyau, e wekai Elimeleki na wati Neomai. E tu vei Ruci na dodonu me lai tomitomi me vaka ga e vakaroti ena Lawa, ia a kerei koya ga na cauravou e liutaka tiko na tatamusuki ke rawa ni cakacaka. A vakadonuya na cauravou, e tekivu cakacaka sara o Ruci.—Ruci 1:22-2:3, 7.\n25 Raitayaloyalotaki Ruci mada ni vakamuri ira tiko na dautatamusuki. Nira musuka tiko na parile ena nodra isele takelo, e cuva sobu o Ruci me tomika na ka e lutu se na ka era vakavoca tu mai, e vesuvesuka vata me dua na ivau, qai kauta ena dua na vanua me na lai samuta kina me lutu na sorena. A toso malua qai veivakaocai na cakacaka qori, sa na qai wacava ni oti na vakasigalevu. Ia e vosota toka ga o Ruci, ena cegu ga ni qusia na buno ni yadrena se ena gauna me vakasigalevu kina ena dua na “vale”—de dua ena vale e vakarautaki mera dau vakacegu kina na tamata cakacaka.\nE yalorawarawa o Ruci me cakava na cakacaka beci qai kaukaua me qaravi koya kina kei Neomai\n26, 27. E turaga vakacava o Poasa, na cava e dau cakava vei Ruci?\n26 A nanuma o Ruci ni na sega ni laurai se me dua e kilai koya. A raici koya o Poasa qai taroga na cauravou a liutaka tiko na cakacaka se o cei o koya. O Poasa e dua na turaga e vakasakiti nona vakabauta, e dau kidavaki ira na nona tamata cakacaka—rairai eso vei ira qori era dau cakacaka ena siga, so mada ga era vulagi—e dau tukuna vei ira: “Me tiko vata kei kemudou ko Jiova.” Era sauma nona veikidavaki ena yalovinaka. Sa kena turaga sara o Poasa qai matua vakayalo, e dau raici Ruci me vaka ga na luvena.—Ruci 2:4-7.\n27 E dau kacivi koya o Poasa “na luvequ,” e vakasalataki koya me tomitomi tiko ga ena nona were, me volekati ira tale ga na nona goneyalewa mera kua ni vakasagai koya kina na cauravou era cakacaka vata tiko. E raica sara ga o Poasa me tiko na kena ivakasigalevu o Ruci. (Wilika Ruci 2:8, 9, 14.) Koya e bibi sara ni dau vakavinavinakataki koya qai vakauqeti koya. Ena sala cava?\n28, 29. (a) Na cava e kilai kina o Ruci? (b) Me vakataki Ruci, na cava mo cakava me nomu ivakaruru o Jiova?\n28 Ena gauna a tarogi Poasa kina o Ruci na vuna e dau yalovinaka kina vua me vaka ni vulagi, e tukuna o Poasa ni a rogoca na ka kece a cakava vei Neomai na vugona. De dua e dau vakacaucautaki Ruci o Neomai vei ira na yalewa e Peceliema, mani rogoca o Poasa na kena itukutuku. E kila tale ga o Poasa ni sa qaravi Jiova o Ruci, ni kaya: “Me sauma na nomu cakacaka ko Jiova, ia me vakayacori sara na kemui sau maivei Jiova na Kalou ni Isireli, o koya ko sa mai vakararavi e ruku ni tabana.”—Ruci 2:12.\n29 Sa na bau vakayaloqaqataki Ruci sara ga na vosa qori! E sa vakatulewataka o Ruci me vakaruru ena taba i Jiova na Kalou, me vaka e dua na manumanu vuka lailai e taqomaki vinaka vei tinana. E vakavinavinakataki Poasa ni tauca vua na vosa ni veivakadeitaki qori. A cakacaka tiko ga o Ruci me yacova na yakavi.—Ruci 2:13, 17.\n30, 31. Na cava eda vulica vei Ruci me baleta na ivakarau ni cakacaka, na dau vakavinavinaka kei na dei ni loloma?\n30 Na nona vakabauta o Ruci e ivakaraitaki vinaka dina vei keda kece na vakila tiko nikua na leqa vakailavo. E sega ni namaka o Ruci me soli vua eso na ka, oya na vuna e dau vakavinavinakataka na ka kece e soli vua. E sega ni maduataka me cakava na cakacaka dredre qai taura na gauna, me qarava kina e dua e lomana, dina ni cakacaka beci. E ciqoma ena yalorawarawa na ivakasala vuku e soli vua me baleta na sala me qaqarauni kina ena gauna ni cakacaka kei na ilala vinaka me digia. Koya e bibi duadua, ni sega ni guilecava vakadua na vanua ga me lai vakaruru kina—vua na Tamana dauveitaqomaki, na Kalou o Jiova.\n31 Ke da vakadamurimuria na dei ni loloma e vakaraitaka o Ruci, nona dau yalomalumalumu, cakacaka vakaukaua qai vakavinavinakataka na nona mai kilai Jiova, eda na raica ni na yaga tale ga vei ira eso na noda vakabauta. Na sala cava ga a qaravi Ruci kina kei Neomai o Jiova? Ena saumi qori ena ulutaga e tarava.\niVola Lailai Vakatubuqoroqoro\nNa ivola na Ruci e vakatokai me dua na vatutalei lailai, e vakatubuqoroqoro. E macala ga ni sega ni levu na ka e vakamacalataki kina me vaka na ivola na Dauveilewai. E liu na ivola na Dauveilewai qai tarava na Ruci, ia e vukei keda meda kila na gauna e yaco kina na itukutuku e vakamacalataki ena Ruci. (Ruci 1:1) Na parofita o Samuela a vola ruarua na ivola qori. Ni o wilika na iVolatabu, o na vakadinata ni biu na ivola na Ruci ena dua na vanua veiganiti ena iVolatabu. Ni o wilika ena Dauveilewai na veivaluvaluti, nodra kabai vakasauri eso na matanitu kei na kena sagai me tarovi, o na raica ni tarava mai na ivola lailai na Ruci, e vakamacalataki kina ni o Jiova e sega ni dau guilecavi ira vakadua na tamata yalomalumalumu era vosota tiko na veika dredre e veisiga. Na itukutuku ni bula ni veisiga qori e vakaraitaka e dua na lesoni bibi me baleta na loloma, ni mate na wekada voleka, vakabauta, kei na yalodina. Qori ena yaga vakalevu sara vei keda kece.\n^ para. 17 E sega wale ga ni cavuta o Ruci na icavuti “Kalou” me vakataki ira e levu na vulagi, e cavuta sara ga na yaca ni Kalou, o Jiova. E tukuna na Interpreter’s Bible: “E vakabibitaka gona na dauvolavola, ni vulagi qo e imuri ni Kalou dina.”\n^ para. 23 Sa dua dina na lawa vakasakiti, e sega ni bau kila tu e dua na ka va qori o Ruci mai na nona vanua. Ena gauna makawa ena Tokalau e Loma, era dau vakalolomataki na yada. E tukuna e dua na ivola: “Ni sa mate o watina, e kena ivakarau vua e dua na yada me na nuitaki ratou na luvena tagane ena nona qaravi; ia ke sega ni dua na luvena tagane, ena rairai volitaki koya me bobula, me dua na saqamua, ke sega sa na mate.”\nVAKASAMATAKA MADA . . .\nE vakaraitaka vakacava o Ruci ni vakabauta na Kalou o Jiova?\nE vakaraitaka vakacava o Ruci na loloma e dei?\nNa cava e taleitaki Ruci kina o Jiova?\nO na vakadamurimuria vakacava na vakabauta i Ruci?\nVakatotomuria Nodra Vakabauta Vakabauta na Kalou\nRawa ni o Wilika Tale ga\nCava Eda Rawa ni Vulica Vei Ira na Yalewa Era Volai ena iVolatabu?\nRaica na kedra duidui eso na yalewa rogo ena iVolatabu e vinaka nodra itovo kei na so tale era ca.\niMeli iMeli ‘Au na Lako ina Vanua o na Lako Kina’\nRuci—‘Au na Lako ina Vanua o na Lako Kina’\niTukutuku ni Gauna\niVola Mai na iLawalawa Dauvakatulewa\nEPELI “E Vosa Tiko ga, Dina ni sa Mate”\nNOA E ‘Dau Lako Vata kei na Kalou Dina’\nEPARAMA “Tamadra Kece na Vakabauta”\nRUCI ‘Au na Lako ina Vanua o na Lako Kina’\nRUCI Na “Yalewa Yalododonu”\nANA Talaucaka na Lomana Vua na Kalou ena Masu\nSAMUELA A ‘Tubu me Levu na Gone ena Mata i Jiova’\nSAMUELA A Vosota na iTuvaki e Veivakayalolailaitaki\nAPIKALI Na Yalewa Yalomatua\nILAIJA E Tokona na Sokalou Savasava\nILAIJA E Yadra, Qai Wawa Tiko\nILAIJA E Vakacegui Koya na Nona Kalou\nJONA E Vuli Mai na Nona Cala\nJONA E Vulica me Yalololoma\nESITERI E Bolemate ena Vukudra na Tamata ni Kalou\nESITERI E Marama Vuku, Yaloqaqa, Qai Sega ni Nanumi Koya Ga\nMERI “Raica! Au Yalewa Dauveiqaravi i Jiova!”\nMERI E ‘Veinanuyaka Voli e Lomana’\nJOSEFA E Veitaqomaki, Veiqaravi, Qai Yalodina Tiko Ga\nMARICA “Au Vakabauta”\nPITA E Sega ni Rawai ena Rere kei na Vakatitiqa\nPITA E Yalodina ni Vakatovolei\nPITA E Vulica Vua na Turaga me Dauveivosoti\nWaqana e Muri\nText Sala me download kina na ka e tabaki Vakadamurimuria Nodra Vakabauta\niMeli iMeli Vakadamurimuria Nodra Vakabauta\nDigia Kena Ramase\nCopyright © 2022 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania. IVAKAVAKAYAGATAKI | VEIVAKADEITAKI


iVakatakila kei na iVakadinadina Yadua - Barbara Thompson\nOkotova 2011 | iVakatakila kei na iVakadinadina Yadua\niVakatakila kei na iVakadinadina Yadua\nKarua ni Daunivakasala ena Mataveiliutaki Raraba ni Soqosoqo ni Veivukei\nKevaka eda muria ena yalodina na ivakaro ka kerekere ena vakabauta, ena yaco mai na kena isau ena nona sala ga na Turaga kei na Nona gauna.\nEna vuqa na yabaki sa oti niu se vuli tiko ena vuli torocake, au a vakarorogo tiko ena koniferedi raraba ni kaburaki tiko mai ena retio me vaka ni sega na retioyaloyalo ena vale lailai keitou tiko kina. Era vakasakiti dina na vosa ena koniferedi, kau marautaka tiko na kena sovaraki mai na Yalo Tabu.\nAu nanuma vinaka tiko ena nona vosa e dua na Vakaitutu Raraba me baleta na iVakabula kei na Nona veiqaravi ka qai wasea e dua na ivakadinadina warumisa, a vakadeitaka ki yaloqu na Yalo Tabu ni tukuna tiko na ka dina. Ena gauna oqori au sega ni vakatitiqataka tale ni bula tiko na iVakabula. Au sega talega ni vakatitiqataka niu vakila tiko na ivakatakila vakatamata yadua ka vakadeitaka vei au ni “o Jisu Karisito e Luve ni Kalou.”1\nNiu yabaki walu au a papitaiso ka vakadeitaki ka ciqoma na isolisoli ni Yalo Tabu. A dua na veivakalougatataki vakasakiti ena gauna ko ya ia sa levu cake tiko ga na kena bibi niu sa tubu cake tiko ka vakila na isolisoli ni Yalo Tabu ena vuqa sara na sala me tekivu mai na gauna ko ya.\nE vakavuqa ni da tubu cake mai na bula vagone ki na itabagone ka yacova yani na uabula, e dau tu na noda bolebole kei na veika eda vakila ena noda toso tiko ka da dau vakila kina ni da gadreva na veivuke vakalou ka dau yaco mai ena Yalo Tabu. Ni yaco mai na dredre, eda na tarogi keda, “Na cava beka na isau ni noqu lomaleqa?” ka “Au na kila vakacava na ka meu cakava?”\nAu dau nanuma vakavuqa na itukutuku ena iVola i Momani me baleti Liai ena nona vakavulici ira na nona matavuvale ena kosipeli. E wasea vei ira e vuqa na ivakatakila kei na ivakavuvuli me baleta na veika ena yaco mai ena veisiga e muri. A vakasaqara o Nifai na veituberi ni Turaga me rawa kina ni kila vakavinaka cake na ivakavuvuli nei tamana. A laveti cake, vakalougatataki, ka vakauqeti me kila ni ra dina na ivakavuvuli nei tamana. Oqori a rawa kina vei Nifai me muria vakavinaka sara na ivakaro ni Turaga ka bula dodonu. A ciqoma na ivakatakila yadua me dusimaki koya.\nEna yasana kadua, eratou veileti tiko vakataki iratou na tuakana baleta ni ratou sega ni ciqoma rawa na ivakavuvuli nei tamadratou. Qai taroga o Nifai e dua na taro bibi sara: “Dou sa bau kerea mada vua na Turaga?”2\nE malumalumu na nodratou sauma: “E sega; e sega ni dau vakatakila vei keitou na Turaga na veika vakaoqo.”3\nA vakayagataka o Nifai na madigi oqori me vakavulica vei iratou na tuakana na ivakarau ni kena ciqomi na ivakatakila yadua. E kaya kina: “Dou sa guilecava beka na veika sa tukuna na Turaga?—Kevaka dou na sega ni vakaukauwataka na yalomudou ka kerekere vei au ena vakabauta, ka vakadinata ni na soli vei kemudou ka muria na noqu ivunau, ena vakatakilai vakaidina vei kemudou na veika oqo.”4\nE matata vakavinaka toka na ivakarau me ciqomi kina na ivakatakila yadua. E dodonu me da gadreva me da ciqoma na ivakatakila, me da kakua ni vakaukauwataka na yaloda, oti me da qai kerea ena vakabauta, ka vakabauta vakaidina ni da na rawata na kena isau, ka qai muria ena yalodina na ivakaro ni Kalou.\nNi da muria na ivakarau oqo e sega ni kena ibalebale ni ena veigauna kece eda taroga kina e dua na ka vua na Kalou, ena basika sara mai na kena isau kei na matailalai ni veika me da cakava. Ia e kena ibalebale kevaka eda muria ena yalodina na ivakaro ka kerekere ena vakabauta, ena yaco mai na kena isau ena nona sala ga na Turaga kei na Nona gauna.\nNiu se gone au dau nanuma tu ni ivakatakila yadua se na isau ni masu ena dau yaco mai ena dua na domo eda rawa ni rogoca. Io e dina sara, eso na ivakatakila e dau yaco mai ena noda rogoca dina e dua na domo. Ia, au sa vulica ni dau vosa na Yalotabu ena vuqa na sala.\nNa Vunau kei na Veiyalayalati, wase 6 e vakamacalataka e vica na sala eda rawa ni ciqoma kina na ivakatakila:\n“Raica ko sa dau masuti au ka sa vakacegui iko kina na noqu Yalo Tabu.”5\n“Niu sa dau vakatakila ki lomamu.”6\n“Au a sega li ni vakaceguya kina na yalomu?”7\nEna so tale na ivolanikalou eda vulica kina e so tale na ka me baleta na ciqomi ni ivakatakila:\n“Raica ena vakatakila vei iko na Yalo Tabu, io ena lako yani vei iko ko koya ka tukutuku sara ki lomamu. Ia sai koya oqo na yalo ni ivakatakila.”8\n“Au na uqeta na yalomu ka na katakata mai na lomamu, raica ko na qai kila sara ni sa dodonu.”9\n“Au sa solia vei iko na noqu Yalo Tabu, io ena vakavukui iko ko Koya ka vakasinaita na nomu marau.”10\nEna vakavuqa ni na dau yaco mai na ivakatakila yadua ena noda vulica na ivolanikalou, vakarorogo ka muria na nodra ivakasala na parofita kei na iliuliu tale eso ni Lotu, kei na noda segata me da bulataka na bula yalodina, ka buladodonu. Ena so na gauna ena yaco mai na veivakauqeti ena dua ga na tiki ni ivolanikalou se mai na dua na iyatuvosa ni koniferedi. De na lako mai na isau ni nomu kerekere ni ra lagata tiko na gone ena Lalai e dua na sere totoka. Oqori kece na sala ni ivakatakila.\nEna veisiga taumada ni Veivakalesui Mai, era dau vakasaqara ena yalodina e vuqa na lewenilotu na ivakatakila ka ra vakalougatataki ka vakauqeti me ra kila na ka me caka.\nA bolei o Sisita Eliza R. Snow mai vua na parofita o Brigham Young me veivuke ena nodra laveti ka vakavulici na marama ena Lotu. A vakavuvulitaka ni rawa vei ira yadua na yalewa me ra ciqoma na veivakauqeti me tuberi ira ena nodra dui bula yadua, ena nodra matavuvale, kei na nodra itavi ena Lotu. E kaya kina: “Tukuna vei ira na marama me ra lako ka qarava na nodra itavi, ena yalomalua kei na yalodina ena qai tiko vata kei ira na Yalo ni Kalou ka ra na vakalougatataki ena nodra cakacaka. Me ra vakasaqara na yalomatua ka sega na kaukauwa, ia ena qai tu vei ira na kaukauwa kece ka tu vei ira na kena yalomatua me ra vakayagataka kina.’”11\nE vakavulica vei ira na marama o Sisita Snow me ra vakasaqara na veituberi ni Yalo Tabu. E kaya kina ni Yalo Tabu ena “vakamamautaka ka vakasinaita na gagadre kece ni yalo ni tamata, ka vakasinaita na veitikina kece e lala tu. Niu vakasinaiti tu ena Yalo o ya, sa vakacegu na yaloqu.’”12\nSa vakavuvulitaka o Peresitedi Uchtdorf ni “sega ni dau yaco mai ena kaukauwa levu na ivakatakila kei na ivakadinadina. Vei ira e vuqa, e dau yaco mai vakamalua na ivakadinadina—dua na tikina ena dua na gauna.” E vakuria ena nona kaya: “me da vakasaqara vagumatua na rarama ni veivakauqeti yadua. Me da vakatakekere vua na Turaga me vakalougatataka na noda vakasama kei na yaloda ena lidi ni vakabauta ka na rawa kina vei keda me da ciqoma ka kila na cakacaka vakalou ni Yalo Tabu.”13\nNa noda ivakadinadina ena vakaukauwataki keda ka vaqaqacotaki keda ena noda sotava na bolebole ni noda bula ena veisiga yadua. Eso era sotava na leqa ni tauvimate; eso e sotava na leqa ni bula vakailavo; eso tale era sotava tu na dredre ena nodra bula vakawati se vei ira na luvedra; eso era bula galili se so na vakanuinui se tatadra a sega ni vakavotukana. Na noda ivakadinadina, ka waki vata kei na noda vakabauta na Turaga o Jisu Karisito kei na noda kila na ituvatuva ni veivakabulai, ena vukei keda me da curuma kina na gauna ni veivakatovolei kei na dredre.\nEna ivola na Luvequ Yalewa ena Noqu Matanitu, eda wilika kina me baleti Sisita Hedwig Biereichel, e dua na marama ni Jamani ka sotava vakalevu na rarawa kei na veivakuwai ena iKarua ni iValu Levu. Ena nona loloma kei na nona bula ni dauveivukei, ena gauna sara mada ga e sotava tu kina na leqa levu, e wasea ena lomasoli na kena kakana vua e dua na kaivesu vakaivalu waloloi. E muri, ni tarogi vua se rawa vakacava me “maroroya tiko e dua na ivakadinadina ena loma ni gauna ni veivakatovolei oqori,” a sauma vaqo, “Au a sega ni maroroya tiko e dua na ivakadinadina ena gauna oqori—a maroroi au na ivakadinadina.”14\nNi dua tu na noda ivakadinadina tudei e sega ni kena ibalebale ni na vaka tiko ga kina. Me da na vakania ka vaqaqacotaka tiko me rawata kina na kaukauwa me na tokoni keda tiko. Oqori e dua na vuna me da dau “soqoni vata wasoma”—me da vakaivotavota kina ena sakaramede, vakavouya na noda veiyalayalati, ka “vakavulici ena ivakavuvuli ni Kalou.” Sai koya na ivakavuvuli ni Kalou sa vakauqeta “me ra dau masu tikoga ka vakararavi tabakidua ki na loloma i Karisito, o Koya sa vakatekivuna ka sauma talega na no[da] vakabauta.”15\nE vakavulici keda o Elder David A. Bednar: “Ni o segata vakadodonu ka vakayagataka na yalo ni ivakatakila, au yalataka ni ko na ‘lako ena rarama i Jiova’(Aisea 2:5; 2 Nifai 12:5). Ena so na gauna ena cakacaka na yalo ni ivakatakila ena gauna vata ga vakaukauwa, ena so tale na gauna ena vakamalua ka taura e dua na gauna, ka vakavuqa ni dau malumu ka da sega ni dau vakila. Ia se cava ga na ivakarau e dau ciqomi kina na veivakalougatataki oqo, ena vakararamataka na yalomu ka vakalevutaka, ka vakararamataka na nomu kila ka na rarama e solia mai (raica na Alama 5:7; 32:28), ka dusimaki iko ka taqomaki iko kei na nomu matavuvale.”16\nE gadreva na Turaga me vakalougatataki keda ena veituberi, ena vuku, kei na idusidusi ena noda bula. E gadreva o Koya me sovaraka mai na Yalona vei keda.Vakadua tale, me baleta na ivakatakila yadua e vinakati me da gadreva me da ciqoma, me da kakua ni vakaukauwataka na yaloda, ka da qai gadreva me da kerea ena vakabauta, ka vakabauta vakaidina ni da na rawata na kena isau, ka da qai muria vagumatua na ivakaro ni Kalou. Oti ni da qai vakasaqara na isau ni noda taro, ena vakalougatataki keda o Koya ena Yalona. Oqori au vakadinadinataka ena yaca i Jisu Karisito, emeni.\nNa Mana ni iVolanikalou\nEna Yaco mai na Kena Gauna\nVunau kei na Veiyalayalati 46:13.\n1 Nifai 15:8.\n1 Nifai 15:9.\n1 Nifai 15:11; raica talega na tikina e 10.\nVunau kei na Veiyalayalati 6:14.\nVunau kei na Veiyalayalati 6:15.\nVunau kei na Veiyalayalati 6:23.\nVunau kei na Veiyalayalati 8:2–3.\nVunau kei na Veiyalayalati 9:8.\nVunau kei na Veiyalayalati 11: 13.\nLuvequ Yalewa ena Noqu Matanitu: Na iTukutuku kei na Cakacaka ni iSoqosoqo ni Veivukei (2011), 45.\nLuvequ Yalewa ena Noqu Matanitu, 46.\nDieter F. Uchtdorf, “Na Vanua Mo Cava Kina, Nomu Galala,” Liaona, Me 2011, 58.\nRaica na Luvequ Yalewa ena Noqu Matanitu, 79.\nDavid A. Bednar, “Na Yalo ni iVakatakila,” Liaona, Me 2011, 87.\nNa Tikina sa Soqoni Vata kina e Lewe Rua se Lewe Tolu\nNa Dina ni Veika Kecega\nKua ni Rere ena Caka Vinaka


Nona Vakabulai na Gone o Mosese | iTalanoa Vakaivolatabu\nRAICA mada na gonelailai e tagi tiko oqori, e tara tiko na iqaqalo ni liga i koya na yalewa. Oqo o Mosese. O kilai koya na yalewa rairai vinaka oqori? Oqori na luve i Fero, e raluve ni Ijipita.\nE vula tolu nona vunitaki Mosese tiko na tinana, ni sega ni vinakata mera vakamatei koya na kai Ijipita. Ia e kila tiko ni na rawa ni kune o Mosese, sa qai cakava na ka me vakabulai koya kina.\nA cakava sara vakavinaka e dua na kato me kua ni curuma na wai. E vakadavori Mosese e loma qai biuta na kato ena veico babalavu ena bati ni Uciwai na Naile. A tukuni vei Miriama na gane i Mosese me vakaraica tiko na cava ena yaco.\nSega ni dede sa lako yani na luve i Fero me lai sili ena Uciwai na Naile, qai kunea sara na kato. A kaci yani vua e dua na nona yalewa dauveiqaravi: ‘Lai kauta mai vei au na kato oya.’ Ni dolava na kato na raluve, e raica ni sa tagi tiko na gone rairai vinaka o Mosese, qai lomani koya sara vakalevu. E sega ni vinakata me vakamatei.\nO raica rawa ni mai vosa tiko vei luve i Fero o Miriama? E taroga: ‘Meu lai kauta beka mai e dua na yalewa ni Isireli me susuga vei iko na gone?’\nE kaya na raluve, ‘yalovinaka lai kauti koya mai.’\nA cici yani vakatotolo o Miriama me lai tukuna vei tinana. Ni yaco mai na tina i Mosese, e kaya vua na raluve: ‘Kauta na gone, lai susuga me noqu, au na saumi iko.’\nSa qai lai susugi Mosese ga o tinana. Ni sa qase cake mai, a kau tale yani vei luve i Fero, me lai susuga me vaka e luvena dina. Oqo na vuna e lai susu tu mai kina o Mosese ena vale i Fero.\nLako Yani 2:1-10.\niMeli iMeli Nona Vakabulai na Gone o Mosese


Luke 12 | iVolatabu ena Internet | Vakadewa ni Vuravura Vou\nVola o Luke 12:1-59\nNodra leveni na Farisi (1-3)\nRerevaka na Kalou, kua na tamata (4-7)\nTukuna ni duavata kei Karisito (8-12)\nVakatautauvata ni tamata vutuniyau lialia (13-21)\nKua ni lomaocaoca (22-34)\nQelenisipi lailai (32)\nVakatawa tiko (35-40)\nDauniyau yalodina e vuku, dauniyau sega ni yalodina (41-48)\nSega ni veiyaloni, ia na veitawasei (49-53)\nKila na ka e yaco tiko ena gauna qo (54-56)\n12 Nira vakatarogi koya tiko, era tabili yani vua na ilala levu, e vica vata na udolu. Era veibutuyava ena kedra le levu. Mani vosa e liu o Jisu vei ratou nona tisaipeli ni kaya: “Dou qarauni kemudou mai na nodra leveni na Farisi, ya na veivakaisini.+ 2 E sega ni dua na ka e vunitaki matua me na sega ni vakatakilai, kei na ka lo me sega ni kilai.+ 3 O koya gona, na ka dou tukuna ena butobuto ena rogoci ena rarama, na ka e vakasolokakanataki ena nomudou rumu ena vunautaki mai delanivale. 4 Kena ikuri, au tukuna vei kemudou na noqu itokani,+ dou kua ni rerevaki ira era vakamatea wale ga na yago, ra qai sega ni cakava rawa tale e dua na ka.+ 5 Ia au na tukuna vei kemudou o koya mo dou rerevaka. Dou rerevaki koya ga e rawa ni vakamatei kemudou, e rawa tale ga ni biuti kemudou i Qiena.*+ Io, au tukuna vei kemudou, dou rerevaki koya qo.+ 6 Vakacava e sega ni volitaki e lima na siparo ena rua na ilavo* lailai? Ia na Kalou e sega ni guilecava e dua vei ratou.+ 7 E kilai vinaka sara na iwiliwili ni drauniulumudou.+ Dou kua gona ni rere ni dou uasivi ira na siparo.+ 8 “Au kaya vei kemudou, o koya e tukuni au e matadra na tamata,+ ena tukuni koya tale ga na Luve ni tamata e matadra na agilosi ni Kalou.+ 9 Ia o koya e cakitaki au e matadra na tamata ena cakitaki tale ga e matadra na agilosi ni Kalou.+ 10 O koya e vosavakacacataka na Luve ni tamata ena vosoti, ia o koya e vosabeca na yalo tabu ena sega ni vosoti.+ 11 Ia ni dou kau ina bose lelevu,* se ina matadra na vakailesilesi vakamatanitu, se vei ira na veiliutaki, dou kua ni leqataka na ka mo dou tukuna+ se na kena itukutukuni mo dou sabaya kina na nodra veibeitaki, 12 ni na vakavulici kemudou na yalo tabu ena gauna sara ga ya ena ka mo dou tukuna.”+ 13 E qai kaya e dua mai na kedra maliwa na ilala levu: “Qasenivuli, ni tukuna mada vua na tuakaqu me wasea mai na iyau e dodonu me noqu.” 14 E kaya vua o Jisu: “O cei mada e lesi au meu turaganilewa se meu vota na iyau vei kemudrau?” 15 E qai kaya vei ira o Jisu: “Ni yadra tiko, ni qarauni kemuni mai na ivakarau ni yalokocokoco kece,+ ke levu mada ga na ka e tu vua e dua, ena sega ni vakatau na nona bula ena veika e taukena.”+ 16 E qai tukuna vei ira e dua na vosa vakatautauvata, e kaya: “E vuavuaivinaka na nona were e dua na vutuniyau. 17 Mani kaya lo e lomana, ‘Na cava mada meu cakava, sa sega na vanua meu maroroya kina na vua ni noqu were?’ 18 E qai kaya, ‘Qo na ka au na cakava:+ Au na basuka na noqu lololo meu tara eso e levu cake me maroroi kina na noqu witi kei na noqu iyau kece, 19 au na qai kaya: “Sa levu na noqu iyau me rauta na veiyabaki se bera mai, meu se tei vakacegu mada, meu kana, meu gunu, meu marau.”’ 20 Ia e qai kaya vua na Kalou, ‘Sa dua na ka nomu sesewa, ena tarogi vei iko nomu bula ena bogi ga nikua. Ena qai nei cei na ka o binia?’+ 21 E vaka tale ga kina o koya e binia vakalevu na nona iyau, ia e sega ni vutuniyau ena mata ni Kalou.”+ 22 E qai tukuna vei ratou na nona tisaipeli: “Qori na vuna au tukuna kina vei kemudou, dou kua ni lomaocaocataka na nomudou bula ena ka mo dou kania, se na yagomudou ena ka mo dou sulumaka.+ 23 E bibi cake na bula mai na kakana, vaka tale ga kina na yago mai na isulu. 24 Dou raici ira vinaka mada na reveni. Era sega ni kaburaka na sorenikau se tatamusuki, e sega tale ga na nodra lololo, ia e vakani ira na Kalou.+ Dou sega ni uasivi ira na manumanuvuka?+ 25 O cei vei kemudou ena vuku ni nona lomaocaoca e rawa ni vakadedetaka tale vakalailai* na nona bula? 26 O koya gona, ke dou sega ni rawata na veika lalai va qo, na cava mo dou leqataka kina na veika tale eso?+ 27 Dou vakasamataka na bula ni lili: Era sega ni cakacaka se tali, ia au kaya vei kemudou, na iukuuku kece i Solomoni e sega ni bau yacova na kedra totoka.+ 28 Ke va qori nona vakasuluma na Kalou na co ni veikau era tu nikua qai kolotaki ina lovo nimataka, me qai sega vakacava ni vakasulumi kemudou, o kemudou e lailai na nomudou vakabauta? 29 O koya gona, dou kua ni vakasaqara tiko ga na ka mo dou kania se gunuva, dou kua tale ga ni lomaocaoca,+ 30 ni ka kece qo era cumuaqara voli kina na lewe ni veimatanitu. Ia sa kila tu na Tamamudou ni bibi vei kemudou na ka qori.+ 31 Dou vakasaqara tiko ga na nona Matanitu, ena qai vakarautaki vei kemudou na veika qo.+ 32 “Dou kua ni rere na qelenisipi lailai,+ ni sa vakadonuya na Tamamudou me solia vei kemudou na Matanitu.+ 33 Dou volitaka na nomudou iyau dou qai soli iloloma.*+ Dou cakava eso na taga ni ilavo ena sega ni madra rawa, ya na iyau mai lomalagi+ e sega ni oti rawa, qai sega ni volekata rawa yani na daubutako, e sega tale ga ni kania na sarasara.* 34 Na vanua e tiko kina nomudou iyau, ena tiko tale ga kina na yalomudou. 35 “Dou vakaisulu dou tu vakarau,*+ me caudre tiko ga na nomudou cina.+ 36 Mo dou vakataki ira era waraka na lesu mai+ ni nodra turaga mai na soqo ni vakamau,+ ni gauna e yaco mai kina me mai tukituki, era na dolava totolo vua na katuba. 37 Era marau na dauveiqaravi qori ni lako mai nodra turaga qai raica nira vakatawa tiko! Au tukuna vakadodonu vei kemudou, ena vauca o koya na nona isulu, ena dusimaki ira mera dabe ena teveli, sa na qai qaravi ira. 38 Era na marau dina ke yaco mai ena ikarua ni yadra,* se mani ikatolu,* qai raica nira vakatawa tiko! 39 Ia mo dou kila tiko qo, ke kila na itaukeinivale na aua ena lako mai kina na daubutako, ena sega ni laiva me basu nona vale.+ 40 Mo dou vakarau tale ga o kemudou, ni na lako mai na Luve ni tamata ena aua dou sega ni namaka.”+ 41 E qai tarogi koya o Pita: “Turaga, oni cavuta tiko vei cei na vosa vakatautauvata qori? Vei keitou se vei keimami kece?” 42 E sauma na Turaga: “O cei sara mada na dauniyau* yalodina e vuku, e lesia na nona turaga me lewa na nona ilawalawa dauveivuke,* qai solia tiko ga na kedra ivakarau kakana ena kena gauna dodonu?+ 43 Ena marau na tamata ya ke lako mai na nona turaga qai raica ni vakayacora dina tiko! 44 Au tukuna vakadodonu vei kemudou, ena lesi koya me qarava na ka kece e taukena. 45 Ia ke kaya e lomana na tamata ya, ‘Sa rui bera na noqu turaga,’ mani mokuti ira na tagane kei na yalewa dauveiqaravi, e kana e gunu, e mateni.+ 46 Ena lako mai na nona turaga na tamata ya ena siga e sega ni namaka kei na aua e sega ni kila, ena totogitaki koya sara vakaca qai lesi koya vata kei ira na sega ni yalodina. 47 Na tamata ya e kila vinaka na loma i nona turaga, ia e sega ni vakarau se cakava na ka e tukuna,* ena mokulaki vakalevu.+ 48 Ia ena mokulaki ga vakalailai o koya e vakayacora na cala ena lecaika. O koya e soli vakalevu vua na ka ena namaki tale ga vakalevu vua na ka, o koya e lesi me lewa e levu na ka ena namaki tale ga vua e levu sara na ka.+ 49 “Au lako mai meu mai tekivu vakamakama e vuravura, ia na cava tale meu vinakata ke sa kama tu? 50 E tiko na papitaiso meu na papitaisotaki kina, ia me yacova na kena vakayacori, sa dua na ka na noqu rarawa!+ 51 Dou nanuma niu kauta mai vuravura na veiyaloni? Sega sara, au kaya vei kemudou niu kauta ga mai na veitawasei.+ 52 Tekivu qo eratou na veisei na le lima ena dua na vuvale. Eratou na veisei na le tolu kei rau na le rua, o rau tale ga na le rua kei ratou na le tolu. 53 Era na veitawasei na veitamani tagane, na veitinani yalewa, kei na veivugoni yalewa.”+ 54 Sa qai kaya o Jisu vei ira na ilala levu: “Ni oni raica ni sa uku na loaloa mai na ra, oni dau kaya sara, ‘sa voleka na draki ca,’ mani yaco dina. 55 Ni oni raica tale ga ni sa bula mai na ceva, oni kaya, ‘sa na wacava na katakata,’ mani yaco dina. 56 Ni dauveivakaisini, oni sa lai kila sara na irairai ni vuravura kei na lomalagi, ia na cava oni sega ni kila kina na ibalebale ni ka kece e yaco tiko ena gauna qo?+ 57 Na cava oni sega ni lewa rawa kina vakataki kemuni na ka e dodonu? 58 Me kena ivakaraitaki, ni drau salavata tiko kei koya e via veilewaitaki iko vua na turaganilewa, mo se veivakameautaki rawa mai gaunisala me kua kina ni lai beitaki iko vua na turaganilewa, de qai soli iko o turaganilewa vua na ovisa mo bala sara kina i valeniveivesu.+ 59 Au tukuna vei iko, o na qai sereki ga ni o sa sauma na iotioti ni sede.”*\n^ Kir., “ena rua na esarioni.” Raica na iKuri B14.\n^ Se “ina veivalenilotu.”\n^ Kir., “dua na kiupiuti.” Raica na iKuri B14.\n^ Se “soli iloloma vei ira na dravudravua.” Raica na iVakamacala ni Vosa.\n^ Ena vosa vaKirisi, na manumanu qo e vakaibalebaletaki ena dua na mataqali manumanuvuka lalai e dau kana isulu.\n^ Kir., “Dou vauca na yagomudou.”\n^ Mai na 9 ena bogi ina bogilevu tutu.\n^ Mai na bogilevu tutu ina rauta na 3 ena mataka.\n^ Se “dauveiqaravi e lewa na vale.”\n^ Se “na dauveiqaravi ni vale.”\n^ Se “cakava me vaka na lomana.”\n^ Kir., “na iotioti ni leptoni.” Raica na iKuri B14.


Sera: Vakatokai Koya na Kalou me “Raluve”\nWILIKA ENA VOSA Afrikaans Albanian Amharic Arabic Armenian Armenian (West) Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Baoule Bashkir Batak (Karo) Batak (Toba) Bengali Biak Bicol Bislama Bulgarian Cambodian Catalan Cebuano Chichewa Chin (Hakha) Chinese (Shanghainese) Chinese (Sichuanese) Chinese (Yunnanese) Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitonga (Malawi) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chuvash Cibemba Cinyanja Croatian Czech Dangme Danish Drehu Dutch Efik English Estonian Ewe Finnish Fon French Ga Georgian German Greek Guarani Gun Haitian Creole Hausa Hebrew Hiligaynon Hindi Hmong (White) Hungarian Iban Ibanag Icelandic Igbo Iloko Indonesian Isoko Italian Japanese Javanese Kabiye Kamba Kazakh Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisonge Kongo Korean Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kurdish Kurmanji (Cyrillic) Kwangali Kwanyama Lingala Lithuanian Luganda Lunda Luo Luvale Macedonian Malagasy Malay Malayalam Maltese Mam Mambwe-Lungu Marshallese Mauritian Creole Maya Mbunda Mizo Moore Myanmar Nahuatl (Northern Puebla) Ndebele Ndebele (Zimbabwe) Ndonga Nepali Ngangela Nias Niuean Norwegian Nyaneka Nzema Oromo Ossetian Otetela Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Persian Polish Ponapean Portuguese (Brazil) Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Rarotongan Romanian Russian Samoan Sango Sepedi Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Setswana Seychelles Creole Shona Silozi Sinhala Slovak Slovenian Solomon Islands Pidgin Spanish Sranantongo Swahili Swahili (Congo) Swati Swedish Tagalog Tahitian Tamil Tatar Tetun Dili Thai Tigrinya Tiv Tojolabal Tok Pisin Tongan Tshiluba Tsonga Turkish Twi Tzotzil Ukrainian Umbundu Urhobo Venda Vietnamese Wallisian Waray-Waray Wayuunaiki Xhosa Yoruba Zande Zulu vakaViti\nE MARAMA daucakacaka o Sera. Sa totolo sara ni karobo na vanua, ia e se cakacaka tiko ga o Sera kei ira na nona dauveiqaravi. Raitayaloyalotaka mada nona boboka toka na ligana, e rairai mosi mai na nona botana na yasana e kadresu ena nodratou valelaca. Sa siawa ena katakata ni siga kei na tau ni uca na isulu vuti ni me e caka kina nodratou valelaca. Qori e nanuma lesu kina o Sera na balavu ni nodratou veitokiyaki voli. E cegu vakalailai o Sera mai na nona cakacaka qai rai vaka ina vunilagi. E wadrava toka o Sera na vanua a biubiu kina vakamataka o Eparama. * Dua na ka nona marau na marama totoka qo ni sa basika mai o watina ena dua na ulunivanua voleka.\nSa sivi e tini na yabaki nona kauti ratou nona vuvale o Eparama mai na Uciwai na Uferetisi me yaco i Kenani. Dua na ka nona tokoni watina o Sera ena ilakolako qo ina vanua eratou vulagi kina. E kila ni tiko na itavi bibi i Eparama ena vakayacori ni loma i Jiova, me vakatubura e dua na kawa kei na matanitu. Ia na cava na itavi nei Sera? Sa yabaki 75, ia e se sega ni vakaluveni. Ena rairai veinanuyaka gona o Sera, ‘Ena vakayacori vakacava na yalayala i Jiova?’ Sega ni kurabuitaki ke kauai va qori o Sera se nanuma ni berabera na kena vakayacori na yalayala i Jiova.\nEda rairai dau vaqaqa tale ga na gauna ena vakayacora kina na Kalou nona yalayala. E ka ni sasaga meda vosota nida waraka tiko na kena vakayacori noda inuinui. Cava eda rawa ni vulica ena nona vakabauta na marama vakasakiti qo?\n“E SEGA NI VAKATARAI AU O JIOVA”\nRatou se qai biuti Ijipita ga na vuvale i Eparama. (Vakatekivu 13:1-4) Eratou keba voli ena veiulunivanua ena tokalau kei Peceli se o Lusa, na yaca era kila na kai Kenani. E raica rawa mai keri o Sera na Vanua Yalataki, nodra koro na kai Kenani, kei na sala era dau muria na vulagi. Ia na ka kece e raica qori e sega ni vaka na vanua e cavutu mai kina. A susu o Sera e Uri ena siti o Mesopotemia qai rauta ni 1,900 na kilomita na kena yawa. Sa biuti ira tu yani na wekana, na vanua ni veivoli, kei na nona vale e vakapaipo vinaka! Ke da nanuma ni rarawa o Sera, vakanananu lesu ina nona vanua, se diva tale tiko na veika e sa biuta tu yani, eda sega ni kilai koya vinaka.\nDikeva na ka e uqeti me vola na yapositolo o Paula ena rauta na 2,000 na yabaki sa oti. Ni vakamacalataka nodrau vakabauta o Sera kei Eparama, e kaya: ‘Ke rau nanuma tiko ga na vanua erau a biuta mai, ke rawarawa sara nodrau lesu tale.’ (Iperiu 11:8, 11, 15) Ia rau sega ni vakasamataka tale o Sera kei Eparama na veika rau sa biuta tu yani. Qori ena vakavuna ga me rau via lesu ina nodrau vanua. Ke rau a lesu i Uri, rau na sega ni marautaka na veika totoka e yalataka tu vei rau o Jiova. Ena sega ni maroroi na kedrau ivolatukutuku, rau sega tale ga ni ivakaraitaki vinaka vei ira na vica vata na milioni era bula e muri.\nE sega ni via vakasamataka o Sera na veika e sa biuta tu yani. E tokoni watina tiko ga ena nona ilakolako, e dau veivuke ena luva kei na biri ni valelaca, kei na nodra tokitaki na manumanu. E levu tale na ituvaki dredre kei na veiveisau e yaco ena nona bula. E vakadeitaka tale o Jiova nona yalayala vei Eparama, ia e sega ni bau cavuti Sera!—Vakatekivu 13:14-17; 15:5-7.\nE nanuma o Sera me tukuna vei Eparama na ka e vakasamataka tiko. Raitayaloyalotaka mada na vusolo ni lomana ni kaya: “Isa yalovinaka! E sega ni vakatarai au o Jiova meu vakaluveni.” E qai kerei watina me veiyacovi kei Eka nona yalewa dauveiqaravi. Vakasamataka na rarawa i Sera ni kerei watina me cakava qori. Ena rairai malewa vei keda nikua na kerekere va qori, ia ena gauna ya e vakatarai vei tagane me veiyacovi kei na ikarua ni watina se watina lailai me dua kina nona kawa. * De dua e nanuma o Sera ni qori na sala ena vakayacori kina na inaki ni Kalou me vakatubura e dua na matanitu ena kawa i Eparama. Ia se mani cava e nanuma, e tu vakarau o Sera me cakava na cava ga e gadrevi me vakayacori kina na yalayala i Jiova. Na cava e cakava o Eparama? E “rogoca . . . na ka e tukuna o [Sera].”—Vakatekivu 16:1-3.\nA sega ni vakatututaka o Jiova vei Sera na ka me kerea vei watina. Nona kerekere e laurai ga kina na rai vakatamata. E nanuma ni vakavuna na Kalou nona rarawa, ena sega tale ga ni walia. Na sala e nanuma o Sera me iwali ni leqa ena ikuri ga ni leqa vua kei na rarawa. Ia nona vakatutu e laurai tale ga kina na nona veinanumi. E levu nikua era vakaliuca ga na ka era vinakata, e ivakaraitaki vinaka kina o Sera ni sega ni nanumi koya ga. Eda na vakatotomuria na vakabauta i Sera ke da sega ni nanumi keda ga qai vakaliuca na inaki ni Kalou.\n“O DREDRE DINA”\nE mani vakabuketetaki Eka o Eparama. E nanuma o Eka ni vinaka cake vei Sera baleta ni sa bukete, mani tekivu beci nona marama. Dua na ka nona rarawa o Sera! Ia ena veivakadonui i Eparama kei na veitokoni ni Kalou, e totogitaki Eka o Sera. Ni toso na gauna, a vakasucuma o Eka na luvena tagane o Isimeli. (Vakatekivu 16:4-9, 16) Na gauna e vakatakila tale kina vei rau na veiwatini o Jiova e dua na itukutuku, sa yabaki 89 o Sera, o watina e yabaki 99. Dua na itukutuku vakasakiti a qai vakasavui vei rau!\nE yalataka tale o Jiova vei Eparama ni na vakalevutaka nona kawa, e veisautaka tale ga na yacana. A kilai tu e liu me o Eparaama qai veisautaka na yacana o Jiova me o Eparama, kena ibalebale “Tamadra na Veimatanitu.” A vakayacori dina na ka e yalataka o Jiova vei Sera, a kilai tu e liu me o Serai qai rairai kena ibalebale “Dauveileti.” Ia e veisautaka o Jiova ena yaca kilai levu Sera, kena ibalebale “Raluve.” E vakamacalataka o Jiova na vuna e digia kina na yaca qori ni kaya: “Au na vakalougatataki koya, ena vakasucuma e dua na luvemu tagane, au na vakalougatataki koya, ena qai tinadra na veimatanitu, era na cadra mai vei koya na tui ni veimatatamata.”—Vakatekivu 17:5, 15, 16.\nEna vakasucuma o Sera e dua na gonetagane, ena vakayacori vua na veiyalayalati i Jiova me vakatubura e dua na kawa era na vakalougatataki kina na veimatanitu! E kaya na Kalou me yacana o Aisake, kena ibalebale “Dredre.” E “davo vakatoboicu . . . , e dredre” o Eparama ena gauna e kila kina ni na vakayacori na inaki i Jiova vua na gone ena vakasucuma o Sera. (Vakatekivu 17:17) E kurabui qai marau vakalevu o Eparama. (Roma 4:19, 20) Ia vakacava o Sera?\nEratou basika yani ena valelaca i Eparama ena dua na siga e tolu na vulagi. Dua na ka na katakata ni siga, ia e sega ni tarova qori na nodrau veikauaitaki na veiwatini. E kaya o Eparama vei Sera: “Totolo! Kauta mai e tolu na ivakarau falawa vinaka sara, balia qai bulia kina na madrai.” E levu na ka e dau cakava e dua ena gauna ya me vakaraitaka kina nona veikauaitaki. E sega ni vakalaiva o Eparama me cakava na ka kece o watina, e veivuke tale ga. E cici ina qelenimanumanu, lai vakamatea mai e dua na luvenibulumakau tagane. E vakarautaka eso tale na kakana kei na gunu. (Vakatekivu 18:1-8) O ratou na “tagane” qori eratou agilosi i Jiova! De dua a vakasamataka tiko na ituvaki qori na yapositolo o Paula ni vola: “Ni kua ni guilecava na veikauaitaki, eso mada ga era sega ni kila nira a vakacegui ira kina na agilosi.” (Iperiu 13:2) Vakacava o rawa ni vakatotomuria nodrau ivakaraitaki totoka ni veikauaitaki o Eparama kei Sera?\nDauveikauaitaki o Sera\nA vakarorogo toka mai o Sera ena nona valelaca ena gauna e tukuna tale kina vei Eparama e dua vei ratou na agilosi na yalayala ni Kalou, ni na vakasucuma o Sera e dua na gonetagane. Ni sega ni vakabauta ni rawa ni yaco qori ena vuku ni nona yabaki ni bula, e dredre lo o Sera qai kaya: “Au sa qase sara, sa qase tale ga o noqu turaga, au na marautaka dina qo?” E vakadodonutaki Sera na agilosi ena nona taroga: “E dua na ka e dredre vei Jiova?” E laurai ena ka e cakava o Sera na rere, vakatitiqa, kei na rai vakatamata. E mani kaya vua na agilosi: “Au sega ni dredre!” Ia e kaya na agilosi: “Io! O dredre dina.”—Vakatekivu 18:9-15.\nNona dredre o Sera e sega ni vakaraitaka ni lailai nona vakabauta. E kaya na iVolatabu: “Ena vakabauta tale ga i Sera, e soli kina vua na kaukaua me kunekunetaka na kawa, dina ni sa sivia na yabaki ni vakasucu gone, ni kila ni daudina o koya e yalataka.” (Iperiu 11:11) E kilai Jiova o Sera, e kila tale ga ni na vakayacora nona yalayala kece. E vinakati kece vei keda na vakabauta va qori. Ke da kila vinaka na Kalou e vakavuna na iVolatabu, eda na qai kila na vuna e vakabauta kina o Sera. E daudina o Jiova, e dau vakayacora kece nona yalayala. Ena rairai veivakadrukai se veivakurabuitaki na sala ena vakayacora kina qori vei keda ena so na gauna!\n“MO ROGOCI KOYA”\nVakalougatataki Sera o Jiova ena vuku ni nona vakabauta\nNa ka e namaka voli mai ena dua na gauna balavu o Sera a qai yaco ni sa yabaki 90, yabaki 100 o Eparama! A vakasucuma e dua na luvedrau tagane, qai vakatoka na gone o Eparama me o Aisake se “Dredre” me vaka ga e kaya na Kalou. Raitayaloyalotaka mada nona wawale o Sera, ia e matadredredre ni kaya: “Sa vakavuna na Kalou meu dredre, era na dredre vata kei au o ira kece na rogoca na ka qo.” (Vakatekivu 21:6) Na iloloma uasivi qori i Jiova e vakamarautaki koya voli me yacova nona mate. E kila tale ga o Sera ni na sega ni rawarawa nona itavi.\nNi yabaki lima o Aisake, ratou vakarautaka nona vuvale e dua na magiti ni nona kali. Ia e sega ni vinaka nodratou veimaliwai vakavuvale. E kaya na iVolatabu ni “raica tiko ga” o Sera nona dau vakalialiai Aisake na luvei Eka o Isimeli e yabaki 19. E sega wale ga ni veivakanini o Isimeli, e uqeti vakalou na yapositolo o Paula me vola ni veivakararawataki na nona itovo. E kila o Sera ni tiko na itavi i luvena ena vakayacori ni inaki i Jiova. Ia ena nona rai, e rivarivabitaki na bula i luvena ni tiko o Isimeli. E mani lai tukuna vei Eparama me vakatalai rau o Eka kei Isimeli.—Vakatekivu 21:8-10; Kalatia 4:22, 23, 29.\nNa cava na rai i Eparama? E kaya na iVolatabu: “Sa bau rarawataka dina o Eparama na ka e tukuna o koya me baleti luvena tagane.” E taleitaki Isimeli o Eparama, nona rarawataka na ka e tukuna o Sera e ivakaraitaki ga ni nona kauai e dua na tama. Ia e kila vinaka tu o Jiova na ka ena yaco, qai cakava kina e dua na ka. E kaya na iVolatabu: “E qai kaya na Kalou vei Eparama: ‘Mo kua ni rarawataka na ka e tukuna tiko o Sera vei iko me baleta na gonetagane kei na nomu yalewa bobula. Mo rogoci koya, ni na basika mai vei Aisake o koya ena qai okati me nomu kawa.’” E vakadeitaka o Jiova vei Eparama ni na vakarautaki na ka me rau bula kina o Eka kei na gonetagane. Na vakabauta i Eparama e cakava kina na ka e tukuni vua.—Vakatekivu 21:11-14.\nDua ga na yalewa e kilai ni wati Eparama o Sera, e marama nuitaki qai daudina. E sega ni tu suka me tukuna vei watina na veika mada ga e kila ni na sega ni duavata kina. E vosa vakadodonu vei Eparama ni raica na ituvaki e rawa ni vakaleqa nodratou vuvale kei na nodratou bula ena gauna se bera mai. Me kua ni nanumi ni sega ni veidokai ena nona vosa vakadodonu. Na yapositolo o Pita e dua tale ga na tagane vakawati, e vakatokai Sera me ivakaraitaki vinaka ni yalewa vakawati e doka vakalevu na watina. (1 Korinica 9:5; 1 Pita 3:5, 6) E sega ni dokai Eparama o Sera ke galuvaka toka ga na leqa, levu tale ga na ka rarawa ratou na sotava vakavuvale. E donu qai ivakaraitaki gona ni loloma na ka e cakava o Sera.\nLevu na yalewa vakawati era taleitaka na ivakaraitaki i Sera. Era vulica kina mera dau vosa vakadodonu qai veidokai. De dua era na vinakata eso na yalewa vakawati me cakava e dua na ka o Jiova ena kedra ituvaki me vaka e cakava vei Sera. Ia se mani cava e yaco, ena yaga dina vei ira na ivakaraitaki vakasakiti ni vakabauta, loloma, kei na nona vosota o Sera.\nVakatokai Sera o Jiova me “Raluve,” ia e sega ni namaka me qaravi vaka na luvenitui\nE sega ni namaka na marama qo me qaravi vaka na luvenitui, dina ga ni vakatokai koya o Jiova me “Raluve.” Sa rauta me “lolosi qai tagicaki Sera” o Eparama ena nona takali ni yabaki 127. * (Vakatekivu 23:1, 2) Dua na ka nona nanumi nona “Raluve” o Eparama. E nanumi koya tale ga na marama yalodina qori o Jiova, ena vakabulai koya tale ena vuravura parataisi. Sa na qai marautaka tawamudu na bula o Sera kei ira kece era vakatotomuria nona vakabauta.—Joni 5:28, 29.\n^ para. 3 Rau a kilai tu me o Eparaama kei Serai, ia a veisautaka na Kalou na yacadrau. Ena vakayagataki ena ulutaga qo na yaca Eparama kei Sera.\n^ para. 10 E vakatara o Jiova ena loma ni dua na gauna me dua e vica vata na watina kei na watina lailai, ia a dusimaki Jisu Karisito me vakalesuya tale mai na ituvatuva ni vakawati a tauyavutaki ena were o Iteni.—Vakatekivu 2:24; Maciu 19:3-9.\n^ para. 25 Na marama duadua ga e volatukutukutaki ena iVolatabu nona yabaki ni bula ena gauna e takali kina o Sera.\niMeli iMeli Vakatokai Koya na Kalou me “Raluve”