NA TIKO MAI NA LEKUTU 1 FOV - A sa vosa vei Mosese ko - Bible Search\nNA TIKO MAI NA LEKUTU int NA TIKO MAI NA LEKUTU 2\nNA TIKO MAI NA LEKUTU 1\nSa vakaroti Mosese ko Jiova me wilika na tamata, 1-4. O ira era sa vukei koya, 5-16. Ai wiliwili ni mataqali yadua, 17-43. A nodra i wiliwili na veimataqali kecega, 44-46. Sa sega ni wili na mataqali i Livai, 47-54.\n1A sa vosa vei Mosese ko Jiova mai na lekutu loaloa mai Saineai, e na vale ni veitavaki, e nai matai ni siga e nai karua ni vula, e na kenai karua ni yabaki ni nodra lako tani mai na vanua ko Ijipita, ka kaya, 2Mo wilika nai soqosoqo taucoko ni Isireli, mo wilika vakamataqali, ka vakaveivuvale ni nodra qase, ka mo wilika na yacadra yadua na tagane kecega; 3ko ira era sa yabaki ruasagavulu se toro cake, o ira kecega vei ira na Isireli sa yaga enai valu: oi kemudrau kei Eroni, drau wiliki ira e na nodra matai valu. 4Ia me tiko kei kemudrau e dua na tamata mai na mataqali yadua, ko koya sa turaga e na vale ni nona qase.\n5Ia oqo na yacadra na tagane era na tiko kei kemudrau: Maivei ira na Rupeni; ko Ilisuri na luve i Siteuri: 6maivei ira na Simioni; ko Silumieli na luve i Surisatai: 7maivei ira na Juta; ko Nasoni na luve i Aminatapi: 8maivei ira na Isakari; ko Nicaneli na luve i Suari: 9maivei ira na Sepuloni; ko Iliapi na luve i Eloni: 10maivei ira na luve i Josefa: maivei ira na Ifireimi; ko Ilisama na luve i Amiute: maivei ira na Manasa; ko Kamelieli na luve i Pitasuri: 11maivei ira na Penijamini; ko Epitani na luve i Kitioni: 12maivei ira na Tani; ko Eieseri na luve i Amisatai: 13maivei ira na Aseri; ko Pakieli na luve i Okirani: 14maivei ira na Kata; ko Eliasafi na luve i Tiueli: 15maivei ira na Nafitalai; ko Eira na luve i Enani. 16O ira oqo era digitaki vei ira nai soqosoqo, era turaga e na veimataqali ni nodra qase, era turaga ni veiudolu ni Isireli.\n17Ia ko Mosese kei Eroni, erau sa kauti ira na tamata oqo sa tukuni na yacadra yadua: 18a rau sa vakasoqona vata nai soqosoqo taucoko e nai matai ni siga e nai karua ni vula, a ra sa tukuna na nodra i tubutubu vakamataqali, ka vakaveivuvale; a ra sa wilika na yacadra yadua, era sa yabaki ruasagavulu ka levu cake. 19Me vaka ka vakarota vei Mosese ko Jiova, sa wiliki ira vakakina ko koya mai na lekutu loaloa mai Saineai.\n20Ia ko ira na kawa i Rupeni, na ulumatua i Isireli, e na nodra i tubutubu, e na nodra veimataqali, ka vakaveivuvale ni nodra qase, ka me wili na yacadra yadua, na tagane kecega sa ruasagavulu na nodra yabaki ka levu cake, ko ira kecega sa yaga e nai valu; 21ko ira sa volai mai vei ira na mataqali i Rupeni, era le vasagavulu ka ono na udolu ka lima na drau.\n22Vei ira na kawa i Simioni, e na nodra i tubutubu, e na nodra veimataqali, ka vakaveivuvale ni nodra qase, o ira sa volai maivei ira me vaka nai wiliwili ni yacadra yadua, io na tagane kecega sa ruasagavulu na nodra yabaki ka toro cake, ko ira kecega sa yaga e nai valu; 23ko ira sa volai maivei ira na mataqali i Simioni, era le limasagavulu ka ciwa na udolu ka tolu na drau.\n24Vei ira na kawa i Kata, e na nodra i tubutubu, e na nodra veimataqali, kei na veivuvale ni nodra qase, vaka nai wiliwili ni yacadra yadua, ko ira sa ruasagavulu na nodra yabaki ka toro cake, o ira kecega sa yaga e nai valu; 25o ira sa volai maivei ira na mataqali i Kata, era le vasagavulu ka lima na udolu ka ono na drau ka limasagavulu.\n26Vei ira na kawa i Juta, e na nodra i tubutubu, e na nodra veimataqali, ka vakaveivuvale ni nodra qase, vaka nai wiliwili ni yacadra, o ira sa ruasagavulu na nodra yabaki ka levu cake, ko ira kecega sa yaga e nai valu; 27ko ira sa volai maivei ira na mataqali i Juta, era le vitusagavulu ka va na udolu ka ono na drau.\n28Vei ira na kawa i Isakari, e na nodra i tubutubu, e na nodra veimataqali, ka vakaveivuvale ni nodra qase, vaka nai wiliwili ni yacadra, ko ira sa ruasagavulu na nodra yabaki ka levu cake, ko ira kecega sa yaga e nai valu; 29ko ira sa volai maivei ira na mataqali i Isakari, era le limasagavulu ka va na udolu ka va na drau.\n30Vei ira na kawa i Sepuloni, e na nodra i tubutubu, e na nodra veimataqali, ka vakaveivuvale ni nodra qase, vaka nai wiliwili ni yacadra, ko ira sa ruasagavulu na nodra yabaki ka levu cake, ko ira kecega sa yaga e nai valu; 31ko ira sa volai maivei ira na mataqali i Sepuloni, era le limasagavulu ka vitu na udolu ka va na drau.\n32Vei ira na kawa i Josefa: io, Vei ira na kawa i Ifireimi, e na nodra i tubutubu, e na nodra veimataqali, ka vakaveivuvale ni nodra qase, vaka nai wiliwili ni yacadra, ko ira sa ruasagavulu na nodra yabaki ka levu cake, ko ira kecega sa yaga e nai valu; 33o ira sa wili maivei ira na mataqali i Ifireimi, era le vasagavulu na udolu ka lima na drau:\n34Vei ira na kawa i Manasa, e na nodra i tubutubu, e na nodra veimataqali ka vakaveivuvale ni nodra qase, vaka nai wiliwili ni yacadra, ko ira sa ruasagavulu na nodra yabaki ka levu cake, ko ira kecega sa yaga e nai valu; 35ko ira sa volai maivei ira na mataqali i Manasa, era le tolusagavulu ka rua na udolu ka rua na drau.\n36Vei ira na kawa i Penijamini, e na nodra i tubutubu, e na nodra veimataqali, ka vakaveivuvale ni nodra qase, vaka nai wiliwili ni yacadra, ko ira sa ruasagavulu na nodra yabaki ka levu cake, ko ira kecega sa yaga e nai valu; 37ko ira sa volai maivei ira na mataqali i Penijamini, era le tolusagavulu ka lima na udolu ka va na drau.\n38Vei ira na kawa i Tani, e na nodra i tubutubu, e na nodra veimataqali, ka vakaveivuvale ni nodra qase, vaka nai wiliwili ni yacadra, o ira sa ruasagavulu na nodra yabaki ka levu cake, ko ira kecega sa yaga e nai valu; 39ko ira sa volai maivei ira na mataqali i Tani, era le onosagavulu ka rua na udolu ka vitu na drau.\n40Vei ira na kawa i Aseri, e na nodra i tubutubu, e na nodra veimataqali, ka vakaveivuvale ni nodra qase, vaka nai wiliwili ni yacadra, ko ira sa ruasagavulu na nodra yabaki ka levu cake, ko ira kecega sa yaga e nai valu; 41o ira sa volai maivei ira na mataqali i Aseri, era le vasagavulu ka dua na udolu ka lima na drau.\n42Vei ira na kawa i Nafitalai, e na nodra i tubutubu, e na nodra veimataqali, ka vakaveivuvale ni nodra qase, vaka nai wiliwili ni yacadra, ko ira sa ruasagavulu na nodra yabaki ka levu cake, ko ira kecega sa yaga e nai valu; 43ko ira sa volai maivei ira na mataqali i Nafitalai, era le limasagavulu ka tolu na udolu ka va na drau.\n44Ko ira oqo sa wili, io, sa wilika ko Mosese kei Eroni, kei ira na turaga ni Isireli era lewe tinikarua na tamata, na tamata yadua mai na vale ni nona qase. 45Ia ko ira kecega era sa wili maivei ira na Isireli, ka vakaveivuvale ni nodra qase, ko ira sa ruasagavulu na nodra yabaki ka levu cake, ko ira kecega sa yaga e nai valu vei ira na Isireli; 46io ko ira kecega era sa volai, era sa le ono na drau ka tolu na udolu ka lima na drau ka limasagavulu.\n47Ia ko ira na kawa i Livai e na mataqali i tamadra, era sa sega ni wili vata kei ira.\n48Ia sa vosa vei Mosese ko Jiova, ka kaya, 49Na mataqali i Livai ga mo kakua ni wilika, ia mo kakua ni wiliki ira vata kei ira na Isireli: 50ia mo lesi ira ga na Livai me lewa na vale ni Kalou sa tu kina na vunau, kei na kenai yaya kecega, kei na kena ka kecega: era na colata na vale ni Kalou, kei na kenai yaya kecega; ia me ra qarava tiko, ka me volita na vale ni Kalou na nodra veivale laca. 51Ia ni sa kau ki liu na vale ni Kalou, me qai sereka ko ira na Livai: ia ni na duri tale na vale ni Kalou, me ra vakaduria ko ira na Livai: ia kevaka sa torova e dua tani, ena vakamatei. 52Ia ko ira na Isireli, me ra daubirika na nodra veivale na tamata yadua e na nonai tikotiko, kei na tamata yadua me voleka ki na nona kuila, e na nodra veivavakoso. 53Ia ko ira na Livai, me volita na vale ni Kalou sa tu kina na vunau, na nodra veivale laca, me kakua ni ra cudruvi kina nai soqosoqo ni Isireli: ia sa nodra i tavi na Livai, me vakatawa na vale ni Kalou sa tu kina na vunau.\n54A ra sa kitaka vakakina na Isireli: io, me vaka na ka kecega ka vakarota vei Mosese ko Jiova, era sa kitaka vakakina.


E Rawa ni Veisautaka na Bula na iVolatabu\nWILIKA ENA VOSA Afrikaans Albanian American Sign Language Amharic Arabic Armenian Armenian (West) Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Baoule Bashkir Batak (Karo) Batak (Toba) Bengali Biak Bicol Bislama Bulgarian Cambodian Catalan Cebuano Chichewa Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitonga (Malawi) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chuvash Cibemba Cinyanja Croatian Czech Dangme Danish Drehu Dutch Ecuadorian Sign Language Efik English Estonian Ewe Finnish Fon French Ga Georgian German German Sign Language Greek Greenlandic Guarani Gujarati Gun Haitian Creole Hausa Hebrew Hiligaynon Hindi Hmong (White) Hungarian Iban Ibanag Icelandic Igbo Iloko Indonesian Isoko Italian Japanese Javanese Kabiye Kachin Kamba Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisonge Kongo Korean Krio Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kurdish Kurmanji (Cyrillic) Kwangali Kwanyama Lamba Latvian Lingala Lithuanian Luganda Lunda Luo Luvale Macedonian Malagasy Malay Malayalam Maltese Mam Mambwe-Lungu Mapudungun Marathi Mauritian Creole Maya Mbunda Mizo Mongolian Myanmar Nahuatl (Northern Puebla) Ndebele Ndebele (Zimbabwe) Ndonga Nepali Ngangela Nias Niuean Norwegian Nyaneka Nzema Oromo Ossetian Otetela Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Persian Peruvian Sign Language Pidgin (Cameroon) Polish Ponapean Portuguese (Brazil) Portuguese (Portugal) Punjabi Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) Quichua (Imbabura) Rarotongan Romanian Russian Samoan Sango Sepedi Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Setswana Seychelles Creole Shona Sidama Silozi Sinhala Slovak Slovenian Solomon Islands Pidgin Spanish Spanish Sign Language Sranantongo Swahili Swahili (Congo) Swati Swedish Tagalog Tahitian Talian Tamil Tandroy Tatar Telugu Tetun Dili Thai Tigrinya Tiv Tojolabal Tok Pisin Tongan Tshiluba Tsonga Turkish Twi Tzotzil Ukrainian Umbundu Urdu Urhobo Uruund Uzbek Venda Vietnamese Wallisian Waray-Waray Wayuunaiki Wolaita Xhosa Yoruba Zande Zulu vakaViti\nULUTAGA LEVU | VUNA ME WILIKI KINA NA IVOLATABU\nE sega ni dua na ivola e tautauvata kei na iVolatabu ni tu kina na nona ivakasala na Dauveibuli. (2 Timoci 3:16) E rawa sara ga ni veisautaka noda bula na kena itukutuku ni kaya mada ga na iVolatabu: “E bula na vosa ni Kalou qai kaukaua.” (Iperiu 4:12) E rua na sala e rawa ni yaga kina ena noda bula na iVolatabu. Kena imatai, e veivakasalataki ena veika e vauca noda bula e veisiga. Kena ikarua, ena vukei keda meda kila na Kalou kei na ka e yalataka.—1 Timoci 4:8; Jemesa 4:8.\nEna veisautaka na noda ivakarau ni bula. E veivuke vakalevu na iVolatabu ena ka e vauca noda bula, qai veivakasalataki ena so na ka qo.\nNoda ivakarau ni veimaliwai.—Efeso 4:31, 32; 5:22, 25, 28, 33.\nNa ivakarau ni lomada kei na noda bula vakayago.—Same 37:8; Vosa Vakaibalebale 17:22.\niTovo kilikili.—1 Korinica 6:9, 10.\nVeika vakailavo.—Vosa Vakaibalebale 10:4; 28:19; Efeso 4:28. *\nErau vakavinavinakataka e dua na veiwatini ena yasayasa vakaEsia na yaga ni ivakasala ena iVolatabu. Me vaka ga era dau vakila na veiwatini vou, e ka ni sasaga me rau veivosakitaka qai walia na duidui e dau basika ena kedrau maliwa. Ia ni rau muria na ivakasala ena iVolatabu, e kaya o Vicent: “Noqu wilika na iVolatabu e vukei au meu dauloloma niu walia na ituvaki dredre e dau basika. Keirau mamarau ni keirau muria na ivakavuvuli ena iVolatabu.” E kaya o Annalou na wati Vicent: “Na ivakaraitaki era tu ena iVolatabu e vukei keirau dina. Sa vakilai na marau kei na lomavakacegu ena gauna qo ena neirau vakawati, qai vakainaki na neirau bula.”\nKila na veika me baleta na Kalou. E kaya tale ga o Vicent: “Au vakila ena gauna qo niu volekati Jiova ena noqu wili iVolatabu.” Na veika e tukuna qori o Vicent e vakaraitaka ni rawa ni vukei keda na iVolatabu meda kila vinaka na Kalou. Ni o kila vinaka na Kalou, o na vakila na yaga ni nona ivakasala, drau na veitokani vinaka tale ga. O na rawa ni marautaka ena gauna se bera mai na “bula dina,” oya na bula tawamudu. (1 Timoci 6:19) Na bula qori e yalataki duadua ga ena iVolatabu.\nKe o qacoya na wili iVolatabu, o na vakila na kena yaga. Ena veisautaka nomu bula ena gauna qo, o na kila tale ga kina na Kalou. Ke o lomatarotarotaka eso na ka, nanuma na nona ivakaraitaki na vakailesilesi ni Iciopea ena 2,000 na yabaki sa oti. A levu nona taro me baleta na iVolatabu. Ni tarogi ke kila na ka e wilika tiko, e sauma: “Meu kila vakacava ke sega ni dua e vakavulici au?” * A mani vukei koya o Filipi, e dua na tisaipeli i Jisu e kila vinaka na iVolatabu. (Cakacaka 8:30, 31, 34) Ke o via kila e levu tale na ka me baleta na iVolatabu, kerekere ena www.jw.org se volavola ina itikotiko voleka duadua vei iko e volai toka ena ilavelave ni mekesini qo. O rawa tale ga ni veitaratara kei na dua na iVakadinadina i Jiova e volekati iko se sikova e dua nodra Vale ni Soqoni. Ke o wilika na iVolatabu, ena dusimaki iko ina ivakarau ni bula vinaka duadua.\nSarava na vidio Eda Vakadeitaka Vakacava ni Dina na iVolatabu?, mo kila na vuna e rawa ni nuitaki kina na iVolatabu. O rawa ni raica na vidio qo ena jw.org ni o rai ena KA E VAKARAUTAKI> VIDIO> NA IVOLATABU.\n^ para. 8 E tu ena neimami website na jw.org eso tale na ivakasala yaga vakaivolatabu. Rai ena IVAKAVUVULI VAKAIVOLATABU > SAUMI NA TARO VAKAIVOLATABU.\n^ para. 11 Raica tale ga na ulutaga “Rai Cala me Baleta na iVolatabu” ena ilavelave qo.\niMeli iMeli E Rawa ni Veisautaka na Bula na iVolatabu


Sega ni dua na vale ni vakaruru e vakalatilati vei Eliza ena nona sa kila na ka dina e yaco. Voleka sara vua na Kalou ka voleka talega na Kalou vua. E kila ni valetabu na vale ni Kalou ka kila talega ni o Jisu Karisito e tiko na yagona ka na rawa ni na tiko ga ena dua na vanua ena dua na gauna.3 Kevaka me a sega ni tiko ena Nona vale, ka sa kila na ka oya, ka kena ibalebale ni tiko tale ena dua na vanua. Ia mai na ka e kila baleta na iVakabula, e kila ni tiko qo o Koya ena dua na vanua ka caka vinaka tiko vei ira na luvena na Tamana. E matata e ke ni o koya e via raici Jisu, sega ni ka me vaka na caka man


The Fiji Times » Me kau lesu mai na mataveilewai i Taukei\nMe kau lesu mai na mataveilewai i Taukei\nSA i koya oqo na i kuri tale ni cau e na vuku ni veika e vauca na bibi ni mataveilewai i Taukei.\nEna noqu a vakataroga ko ya, au a qai vakaraitaka kina ni sa i wali ni veika kece qo, me sa kau lesu ga mai na Mataveilewai Taukei ki na noda veikorokoro, e na qai vakataucokotaka na noda bula ni veimaliwai kei na rawa ka, ka sa na tekivu me totoka tale mai na bula vakoro, ka levu vei ira na tu wale e na vanua ni cakacaka era sa na rawa ni na lesu tale ki nakoro ni sa toso tu kina e dua na bula vakaivakarau (regulated) ka yalataki kina (guarantee) na bula ni rawa ka kei na vutuniyau.\nDodonu me da vakavinavinaka tiko vua na Kalou ni se bera ni tarai keda mai na veika e sa yaco tu mai na Tokalau e loma e na gauna qo.\nMai Syria e ra sa dro ka sega ni kilai na vanua esa tiko kina e rauta ni 3.9 na milioni na lewe ni vanua (displaced).\nE lewe 7.9 mada ga era yali se displaced tikoga e lomai Syria, ka sa vakayagataka oti na Matanitu levu ko Amerika e 3 na bilioni e na veivuke baleta sara ga na tiko yavavala mai Syria.\nO Viti e vanua lailai sara, ka se tu vinaka na kena veigacagaca ni veiqaravi vakamatanitu, ka dodonu me tokona na nodra tiko vinaka kei na rawaka mai na koro ni se sega sara ga ni bau yacovi keda mai na leqa sa yaco tu mai Syria, Ukraine, Isireli me vaka e da sa raica tu nikua.\nSa kena i balebale e na noqu rai ni sega soti sara ni dua na leqa ke me sa kau tale mai na Mataveilewai i Taukei baleta e na mai vinaka ga kina na bula ni tamata yadudua e na veikorokoro.\nNa vakasama ni veicoqacoqa mai na Mataveilewai i Taukei kei na lawa levu ni Matanitu levu e na tabana ni Human Rights se dodonu ni tamata yadudua e na noqu rai e yavu malumalumu sara, ni da raica na veika sa yaco tu mai Rusia, Syria, Ukraine, Turkey, Iraq, Isireli, kei na vei Matanitu lelevu e vuravura nikua, ka sa sega tale ni qai dua na vakarokoroko ni Human Rights sa tu kina.\nIa, o Viti e na gauna qo me vakarautaki koya e na gauna ni lauqa ke na mani yaco mai na veika sa yaco tu e Valagi.\nE dodonu vakavinaka tu, ke tiko dina vua na Matanitu qo na nona lomana ka nanuma na kawa i Taukei, ka vakatokai e na vosa vakavavalagi – ?fiduciary duty?.\nNa i tavi oqo au sa tukuna oti e na macawa sa aoti e sa vakacolati ki na Tabacakacaka i Taukei e na Lawa tu ni Matanitu vakatokai na ?Fijian Affairs Act?.\nAu vakabauta kina ni sa dodonu vua na Tabacakacaka i Taukei me yalo vinaka me dikeva tale mada na tikina bibi qo kei na nodratou i tavi e virikotori e na lawa tu au sa vakaraitaka toka e cake.\nSa dodonu talega ki na Tabacakacaka i Taukei kei ira na veitabana ni Matanitu e ra qarava na veika baleti keda na i Taukei me ra na kila ni 3 tiko na i wasewase lelevu ni kena cicivaki e dua na Matanitu.\nE ratou vakatokai e na vosa vakavavalagi na: Legislature, Judiciary kei na Executive.\nO ratou qo e ratou dui duri vakairatou (independent) ka sega ni dua vei ratou me via lewa nona cakacaka e dua tale vei ratou.\nQo na vuna au tukuna tiko kina ni Tabacakacaka i Taukei e dodonu me cakava ga na nona cakacaka vaka Executive, vakabibi e na nodratou raica tale mada na leqa e sa tu e na noda veikorokoro, ka ratou vakatura e so na ka me sotava na leqa oqori, vakabibi e na kena vakasamataki me na kau lesu tale mai na Mataveilewai Taukei me i wali ni leqa, me sotavi kina na i naki ni Fijian Affairs Act.\nDina beka ni levu e na vakadewataka ni sega ni rokovi kina na nona dodonu e dua e via tu ga e nakoro ka sega ni laki teitei, na Mataveilewai Taukei e na vukei koya sara ga me na tamata rawa ka.\nKena i balebale, au na rawa ni vakatoka ni Mataveilewai i Taukei kei na kena i naki e dodonu me vakatokai e na vosa vakavavalagi na ?positive breach of human rights? e na vanua e veicoqacoqa kina na lawa levu ka taqomaka na nona dodonu e dua ka sega ni via teitei, kei na lawa e vauci koya me na bula e na dua na bula vakaivakarau (regulated) mai na lawatu (framework) e na veikorokoro me rawa ni tea kina na kena ka tinia na nona bula vakararavi tiko ka dau kerekere.\nE na nona taura vakaukauwa na i liuliu ni Matanitu na Matanitu nei Laisenia Qarase e na yabaki 2006, e kacivaka o koya ni taura na Matanitu e na yavu ni lawa kilai e na vosa vakavavalagi- ?doctrine of neccesity?.\nTarava mai na noda biuta e sagavulu na decrees, me rawa ni yaco kina na veika e nanuma.\nIa, qo e na Matanitu Levu. Na doctrine vata ga qo, au nanuma ni na rawa ni na vakayagataka na Matanitu me yavu ni nona kauta lesu mai na Mataveilewi i Taukei, me vukei kina na bula kei na rawa ka ni kawa i Taukei, ka rawa ni na cakava na Matanitu me vakatovolei mada mai na 5-10 na yabaki.\nIa, na yasana qo e sega tiko ni matata mai na yasana ni Matanitu, me vaka au sa tukuna oti ni na rawa ga na veika au tukuna tiko ke tiko na veitokoni ni Matanitu se ?Political will?. Ia, e na gauna oqo e da sa sega ni kila se sa vakagoleya tiko ki vei na Matanitu noda i lakolako na kawa i Taukei.\nAu nanuma talega ni kena kau lesu mai na Mataveilewai ni Taukei e rawa ni vakatokai e na vosa vakavavalagi ?is a practical solution? ka sega ni ?Theoretical solution? se ka ga vakavosa, e dau laurai mai na nodra dau laki vosa yani na i vakalesilesi ni Matanitu e na veigauna e na bibi ni vakayagataki gauna, na bibi ni teitei kei na so tale na ka, kau sa vakamacala oti kina nira na guileca kece e na gauna ga era vakanadaku kina na i vakalesilesi.\nE dua tale na ka me na vakaraitaki me valuta kina na kena nanumi ni sa voroki na yavu ni bula vakatamata yaduadua, sa i koya na yavu ni bula ni solesolevaki (se communalism), ka sa taurivaki sara tu ka a se yavu tu ni noda bula na i Taukei mai na 200-300 na yabaki sa oti ka sa na dredre ni da biuta. Ka da gadreva ga na lawa me na vakaukauwataka baleta ni sa mana ka dina tu vei keda e na veigauna sa oti.\nIa, era lewe lailai sara na sa taura na nikua na i vakarau ni bula na inividualism ka vakayagataki e na common law (vakaperitania), ka vuqa vei ira na noda qo era sa tiko sara e na nodra tiki ni qele lisitaki.\nE sa na sega ni vauci ira na lawa ni Mataveilewai i Taukei.\nO keda na i taukei, dina ni da mai vakayagataka tiko na common law vaka Igiladi me noda lawa tu e na veimataveilewai levu (Magistrate, High Court, Supreme Court Appeals Court), e tiko ga na noda common law ka kau mai na i Taukei Customary Law, ka dua vei ira na bula ni solesolevaki.\nE vakadinadinataki na tikina qo ni da taukena vakamataqali na keda qele na i taukei ka sega ni taukeni yadudua.\nNa noda sa mai kovea tiko na common law vaka Igiladi sa vakavuna me sa veicoqacoqa tiko kina nikua na noda bula, ni solesolevaki-(communalism – bula ni solesolevaki e na customary law) ka so e sa via goleva na bula vakatamata yadudua (individualism- bula yadudua yavutaki e na common law).\nE vinaka, ia, e so na noda era sega ni rawata na toso yadudua, baleta, mai na noqu rai ni sa kadre tu e na noda DNA mai na vica vata na drau na yabaki sa oti na bula ni solesolevaki ka sega ni rawa ni na kau tani mai na dua walega na gauna lekaleka. Qo e vaka kina na noda veivaluvaluti e na vica walega na century se qai oti.\nE se matau tu ga vei keda me tukuni vei keda na veika me na vakayacori me vaka saraga na i vakaro vakaivalu era dau talai rawarawa kina na noda qase mai na vica na century sa oti.\nNa noda na muri lewa tiko e sa curuma tu na noda DNA, mai na drau na yabaki sa oti ka na dredre me na boko e na dua ga na siga. Nikua, e basika tiko na vakasama qo e na bula ni lala, se solesolevaki.\nE lewe vica ga e na dua na koro e se rawa tiko ni bula e na bula ni galala, oya mera sa toki ki na kedra tiki ni qele, se ra lako mera sa la?ki lisi, ia era sa vakaraitaka na lewe levu na noda i Taukei nira sega ni rawata na bula e na bula galala oya, ka se matau tu ga e na bula ni tukuni vei ira na ka (solesolevaki) me vaka e na gauna ni valu, ka sa na kauta talega mai na leqa ki na veikorokoro ka ni levu era se sega ni rawa nira se vakatulewataki ira tiko vakatamatata yadudua.\nE na taura e sagavulu tale se drau na yabaki me na qai taqusi tani beka yadua na bula ni solesolevaki. Ni sa vaka tu oqo na noda i vakarau ni bula (ni sa sega ni rawa ni da vakatulewataka rawa na bula ni galala esa soli vei keda), sa kena i wali levu ga me sa na kau lesu tale mai na Mataveilewai Taukei me mai vueta cake na bula vakoro vakabibi vei ira na i tabagone era se qai tubu cake tiko ka tiko na nodra yabaki mai na 18-45. (Ena qai kuri tale yani).\nlE a liutaka tu e liu ko Ratu Isireli Vesikula na tabana ni Tabacakacaka Vakalawa ni Tabacakacaka ni Taukei ka a rawata na nona koroi ni Bachelor of Laws- Bond University, 1992, Master of Laws, Queensland University of Technology,1996, Master of Business Administration, USP, 2008.\nNa veika e virikotori e ke e nona cau ga ka sega ni vakaitavi kina na Nai Lalakai.


Au vakadinadinataka ena yalo malumalumu, ka masulaka, ni da na dau nanumi Koya tikoga—ena veigauna kece, ena veika kece, kei na veivanua kecega eda sa tiko kina.\nKemuni na taciqu kei na ganequ lomani, niu a se veiqaravi tu e Esia, ra dau taroga na tamata ena so na gauna, “Elder Gong, lewe vica na tamata era tiko ena iWasewase ni Lotu e Esia?”\nAu kaya, “Veimama na iwiliwili ni tamata e vuravura—3.6 na bilioni.”\nA taroga e dua, “E dredre li me nanumi taucoko na yacadra?”\nNa nanuma tiko—kei na guiguileca—e sa tiki ni bula ena veisiga. Me ivakaraitaki, dua na gauna, ni oti na nona vaqara ena veivanua kece na nona talevoni tuberi vou, a navuca na watiqu me qirita mai na dua tale na talevoni. Ni sa rogoca o koya ni taqiri na nona talevoni, a vakananuma na watiqu, “O cei beka e qiriti au oqo? Au se sega ni solia na naba oya kivua e dua!”\nNa nanuma tiko—kei na guiguileca—sa tiki talega ni noda itosotoso tawamudu. Na gauna, galala ni digidigi, kei na ivakananumi e vukea na noda vuli, tubu, kei na vakalevutaki ni vakabauta.\nEna qaqa ni sere ni lotu taleitaki:\nTou seretaki Jisu tu,\nRokovi Koya ga. …\nNi vakayagataka ga\nNanumi Koya tu.1\nEna veimacawa, ni vakayagataki na sakaramede, eda veiyalayalati meda dau nanumi Koya tikoga. Ni vakayagataki e vica mai na sivia ni 400 na itoma ni ivolanikalou ki na vosa nanuma, oqo e ono na sala eda rawa ni dau nanumi Koya kina.\niMatai, sa rawa ni da dau nanumi Koya tikoga mai na noda yalodei voli ki na Nona veiyalayalati, yalayala, kei na veivakadeitaki.\nSa dau nanuma na Turaga na Nona veiyalayalati tawamudu—mai na gauna i Atama ki na siga ni kawa i Atama “ena taura matua na dina, ka rai cake, sa na qai rai sobu ko Saioni, ka na yavala taucoko na lomalagi ena marau, ka na sakure na vuravura ena reki.”2\nSa dau nanuma na Turaga na Nona yalayala, oka kina na yalayala e so me vakasokomuni Isireli sa veiseyaki tu ena iVola i Momani: E Dua Tale na iVakadinadina kei Jisu Karisito kei na yalayala e so ka soli kivei ira yadua na lewenilotu kei na daukaulotu ka sa nanuma na talei ni tamata.3\nSa dau nanumi ka vakadeitaki ira na veimatanitu kei na tamata na Turaga. Ena veisiga oqo ni lomaocaoca kei na veilecayaki,4 “sa vakararavi ko ira e so ena qiqi ni valu, e so tale ena ose: ia koi keda eda sa vakararavi ga ena yaca i Jiova na noda Kalou,”5 ka sa tuberi “iko me vaka eliu.”6 Ena “gauna ni veivakararawataki,”7 eda “nanuma ni na sega ni vakadaroi na cakacaka ni Kalou, ia ena vakadaroi ga na cakacaka ni tamata.”8\niKarua, sa rawa ni da dau nanumi Koya tikoga ena vakavinavinakataki cecekia ni Nona veivakayarayarataki ki na noda bula.\nNa veivakayarayarataki ni Turaga ki na noda bula e sa dau vakilai rawarawa ni da nanuma na veika sa yaco oti. Me vaka a tukuna na filisofa ni Lotu va-Karisito o Søren Kierkegaard: “Me sa kilai vakamatata na bula vakanadaku. Ia … me na bulataki ena rai ki liu.”9\nNa tinaqu lomani a marautaka wale toka ga oqo na ika 90 ni nona siganisucu. A vakadinadinataka ena vakavinavinaka o koya na veivakalougatataki ni Kalou ena veigauna bibi ena nona bula. Na tuva kawa, ivakarau matau vakamatavuvale, kei na veimaliwai vakamatavuvale e vukei keda nida nanuma vakamatata na veika sa oti, ni vakarautaki voli na ituvatuva mai liu kei na inuinui. Na ituvatuva ni dodonu ni lewa vakamatabete kei na veivakalougatataki vakapeteriaki sa ivakadinadina ni veivakayarayarataki ni Kalou ki na kawa tamata taucoko.\nO sa bau vakasamataki iko tu me vaka na nomu ivola bula voli ni veivakananumi—vakavotui voli ena sala cava kei na iwalewale o digidigi kina mo nanuma?\nMe ivakaraitaki, niu se gone, au a vinakata voli meu qito basketball e koronivuli. Au a vakatovotovo vakawasoma. Dua na siga a dusia na dauniveivakatavulici e rua na neimami dauqito 6 na fiti 4 na idi (1.93 na mita) kei na 6 na fiti 2 na idi (1.88 na mita) ka kaya vei au, “Au rawa ni biuti iko ena timi, ia o na rairai sega ni qito.” Au nanuma na nona qai veivakayaloqaqataki, “Vakacava mo tovolea mada na soka? O na vinaka kina.” A kaila na noqu matavuvale niu vakacuruma na imatai ni noqu kai.\nSa rawa ni da nanumi ira ka solia vei keda e dua na gauna, kei na ikarua ni gauna, ena yalodina, yalovinaka, yalovosota, kei na veivakauqeti. Ka da rawa ni yaco me dua era nanuma na tani ena gauna era gadreva vakalevu kina na veivuke. Na nanumi voli ena vakavinavinaka ni nodra veitokoni na tani kei na veivakayarayarataki ni Yalotabu e sa dua na sala eda nanumi Koya kina. E sa dua na sala eda wilika kina na noda veivakalougatataki e vuqa ka raica na veika sa cakava na Kalou. 10\niKatolu, sa rawa ni da dau nanumi Koya tikoga ena nuitaki ni Nona veivakadeitaki kivei keda na Turaga “ko koya sa veivutunitaka na nona ivalavala ca, ena vosoti, ia koi au, na Turaga, au na sega ni nanuma tale na nona ivalavala ca.”11\nNi da veivutuni vakataucoko, oka kina na vakatusai kei na biu laivi vakadua ni noda ivalavala ca, eda taroga vata kei Inosi, ni sa vakatikitiki tani na noda cala, “Ena rawa vakaevei Turaga?” ka rogoca na kena isau “Ena vuku ni nomu vakabauti Karisito”12 kei na Nona veisureti ni “vakananumi au.”13\nNi da sa veivutuni rawa ka ra sa okati keda meda kilikili na iliuliu ni matabete, sa sega ni dodonu meda tomana tikoga na vakatutusa ni ivalavala ca sa oti. Me da bula dodonu e sega ni kena ibalebale ni da sa vinaka sara. Na ituvatuva ni bula marau nei Tamada Vakalomalagi sa sureti keda meda tiko vakacegu voli ena noda itosotoso ni bula ka yaco ena dua na siga meda na vinaka sara ena vuku i Karisito,14 sega ni dau lomaleqa, cudrucudru, se tawamarau ena noda bula veilecayaki nikua. Nanuma, sa kila o Koya na ka taucoko eda sega ni vinakata kivua e dua tale me kila me baleti keda—ka sa lomani keda tikoga.\nSo na gauna e vakatovolea na bula na noda nuitaka na loloma i Karisito, lewa dodonu, kei na vakatulewa vakakina na Nona veisureti galala me vakatara na Nona Veisorovaki me vakabulai keda ni da vosoti ira na tani kei keda talega.\nA sasaga cakacaka e dua na goneyalewa ena dua tani na vanua vaka-daunivolaitukutuku, ia a dau yaloca na vakailesilesi ka dau lesia na cakacaka. Kaya o koya kivua, “Ena noqu saini, au vakadeitaka vei iko o na sega ni dua na daunivolaitukutuku ia ko na keli qara ni valelailai.” Sa ikoya na marama duadua ga ka keli qara ni valelailai voli kei na dua na ilala ni turaga.\nEna veiyabaki emuri, a yaco na marama oqo me dua na ivakalesilesi. Dua na siga a yaco mai e dua na turaga ka gadreva voli na nona saini me baleta e dua na cakacaka.\nA taro o koya, “O nanumi au li?” E sega ni rawa vua.\nA kaya o koya, “O sega ni nanumi au, ia au nanumi iko. Ena nomu saini, o a vakadeitaka niu na sega ni dua na daunivolaitukutuku. Ena nomu saini, o a vakatalai au meu laki keli qara ni valelailai, na marama duadua ga kei na dua na ilala ni turaga.”\nA tukuna o koya vei au, “Au vakila ni sa dodonu meu qarava vakavinaka cake na turaga oya mai na nona a qaravi au—ia e sega ni tiko vei au na kaukauwa oya.” So na gauna e sega ni tiko vei keda na kaukauwa oya, ia e sa rawa ni kune ena nanumi ni Veisorovaki ni noda iVakabula o Jisu Karisito.\nNi sa lawakitaki na veidinadinati, sa tawarawa na tatadra, kavoro na uto, ka kavoro tale, ni da vinakata na lewa dodonu ka gadreva na loloma, ni da cudrucudru ka rarawa, ni sa gadrevi meda kila na ka me vakabibitaki kei na ka me biu laivi, sa rawa ni da dau nanumi Koya tikoga. Sega ni dau yaloca soti na bula me vaka e rawa vakakina ena so na gauna. Na Nona loloma vakalou sa rawa ni vukei keda me da kunea na noda sala, na dina, kei na bula.15\nNi da nanuma na Nona vosa kei na ivakaraitaki, eda na sega ni vakacalai se vakacalai ira na tamata.\nA cakacaka vaka-mekeniki na tamai noqu itokani. Na nona cakacaka yalodina a vakatakilai ena savai vakamatau ni ligana. Dua na siga, a tukuna e dua ena valetabu ki na tamai noqu itokani ni sa dodonu me savata na ligana ni bera ni veiqaravi ekea. E sega ni via vakacalai kina, a tekivu savata na tamata vinaka oqo na veleti ni matavuvale ena liga kei na wai sovusovua ni bera ni curuma na valetabu. O koya sa vakatakarakarataki ira na “cabe cake ki na ulunivanua i Jiova” ka “tu ena nona yasana tabu” ena liga savasava kei na yalo savasava. 16\nKevaka e tiko vei keda na yaloca, cudrucudru, se veivakaduiduitaki se sa dodonu meda kere veivosoti mai vei ira na tani, sa kena gauna oqo me caka kina.\niKava, sa sureti keda o Koya meda nanuma ni sa dau kidavaki keda o Koya ki vale.\nEda vuli ena vakatataro kei na vakasaqaqara. Yalovinaka kakua ni cegu na vakadidike me yacova ni o sa rawata—ena vosa nei T. S. Eliot—“na vanua o tekivu kina ka kila na vanua oya ena matai ni gauna.” 17 Ni ko sa vakarau tu, yalovinaka dolava tale na yalomu ki na iVola i Momani, ena matai ni gauna. Yalovinaka masu tale ena yalo dina, ena matai ni gauna.\nNuitaka na vakanananu seavu makawa oya. Laiva me vakalevutaka na nomu vakabauta. E sega ni dua na ituvaki eda na sega ni rawa ni lesu tale kina, vua na Kalou.\nEra vakamasuti keda na parofita makawa kei na gauna oqo meda kakua ni vakatara na leqa lalai, caka cala, se malumalumu e so—nodra na tani se noda—me vakavuna meda calata na dina, veiyalayalati, kei na kaukauwa veivueti e so ena Nona kosipeli vakalesui mai.18 Oqo sa bibi sara ena dua na lotu eda tubu yadua kina ena noda veiqaravi tawamacala. A kaya na Parofita o Josefa, “Au a se sega ni bau kaya niu taucoko; ia e sega ni dua na cala ni veivakatakila au vakatavulica.”19\niKalima, sa rawa ni da dau nanumi Koya tikoga ena Siga ni Vakacecegu ena sakaramede. Ena icava ni Nona ilesilesi vakayago kei na vakatekivu ni Nona ilesilesi sa tucake tale—na gauna ruarua—a taura kina na noda iVakabula na madrai kei na waini ka kerea meda nanuma na Yagona kei na Nona dra,20 “ni dou sa cakava wasoma oqo dou na nanuma na aua oqo au a tiko vata kina kei kemudou.”21\nEna cakacaka vakalotu ni sakaramede, eda vakadinadinataka vua na Kalou na Tamada ni da sa lomasoli meda taura na yaca ni Luvena ka dau nanumi Koya ka muria na Nona ivunau, sa solia o Koya kivei keda, ka me na tiko ga vata kei keda na Nona Yalotabu.22\nMe vaka e vakatavulica o Amuleki, eda nanumi koya ni da masulaka na noda iteitei, noda manumanu, noda veivale kei na gauna eda nanumi ira kina na dravudravua, na luvawale, na tauvimate ka rarawa tu.23\nKena itinitini, na ikaono, sa sureti keda na iVakabula meda dau nanumi Koya me vaka ni sa dau nanumi keda o Koya.\nEna Vuravura Vou, a sureti ira na tiko rawa na noda iVakabula vakaturi cake tale mera lako mai, vakayadua, mera daramaka na ligadra ki na sarisarina ka tara talega na we ni vako ena Ligana kei na Yavana.24\nSa vakamacalataka na tucake tale na ivolanikalou ni na “cokoti vata tale na veitiki ni yago me vaka eliu,” ka na “sega ni yali kina e dua na drauniulu.”25 Ni sa vaka tu oya, yalovinaka navuca ni se vakatakilai tu ga ena yago momona vakaturi cake tale ni iVakabula na we ni mavoa ena Sarisarina kei na we ni vako ena Ligana kei na Yavana.26\nEna veigauna eso, sa dau vakamatei na tamata vakayago ni ra vakoti ena kauveilatai. Ia na noda iVakabula duadua ga, o Jisu Karisito, se nanumi keda voli ga ena vakatakilai ni mawe e so ni Nona loloma savasava. Sa i Koya duadua ga e vakataucokotaka na parofisai ni mai laveti cake ena kauveilatai me rawa ni kauti keda yadua mai, ena yacada, ki Vua.27\nA cauraka na noda iVakabula:\n“Io, ena guilecava beka, ia koi au kau na sega ni guilecavi iko.\n“Raica, kau sa ceuti iko ena qeteqete ni ligaqu.” 28\nSa vakadinadinataka o Koya: “Raica sai au ga sa laveti cake. Ko i au ko Jisu ka a lauvako ki na kauveilatai. Raica sa i au na Luve ni Kalou.” 29\nAu vakadinadinataka ena yalo malumalumu, ka masulaka, ni da na dau nanumi Koya tikoga—ena veigauna kece, ena veika kece, kei na veivanua kecega eda sa tiko kina.30 Ena yaca tabu savasava i Jisu Karisito, emeni.\n“Tou Seretaki Jisu Tu,” Sere ni Lotu, naba 105.\nVakadewa i Josefa Simici, Vakatekivu 9:22 (ena appendix ni iVola Tabu)\nRaica na Vunau kei na Veiyalayalati 18:10–16.\nRaica na Vunau kei na Veiyalayalati 45:26; 88:91.\n“Na Yaloqu Mo Vakanomodi,” Sere ni Lotu, naba 68.\n2 Timoci 3:1; raica talega na tikina 2–7.\nVunau kei na Veiyalayalati 3:3.\nKierkegaard’s Journals and Notebooks: Volume 2, Journals EE–KK, Bruce H. Kirmmse and others, ed. (2008), 2:179; vakamatatataki ena kena imatai.\nRaica na “Wilika na Nomu Kalougata,” Sere ni Lotu, naba 144.\nVunau kei na Veiyalayalati 58:42; raica talega na Aisea 43:25.\nInosi 1:7, 8.\nSame 24:3; raica talega na tikina e 4; vakadonui me vakayagataki na ka e sotavi.\nT. S. Eliot, “Little Gidding,” ena Four Quartets (1943), wase 5, yatu 241–42.\nRaica, me ivakaraitaki, Ica 12:23–28; Dieter F. Uchtdorf, “Lako Mai, Tomani Keimami,” Liaona, Nove. 2013, 21–24.\nNodra iVakavuvuli na Peresitedi ni Lotu: Josefa Simici (2007), 602. A tomana na Parofita o Josefa Simici, “Sa dodonu beka kina meu vakatikitikitaka me vaka ni sega na betequ?”\nRaica na Vunau kei na Veiyalayalati 27:2–4 na vakatakila vou ena vakayagataki ni wai mai na waini.\nVakadewa i Josefa Simici, Marika 14:21 (ena appendix ni iVola Tabu)\nRaica na Moronai 4:3; 5:2; Vunau kei na Veiyalayalati 20:77, 79.\nRaica na Alama 34:20–21, 28–29. Ena vakatakila ni gauna oqo, sa vakananumi keda na Turaga, “Ia mo dou nanumi ira tiko na dravudravua kei na luveniyali, na tauvimate kei ira sa vakaleqai tu” (Vunau kei na Veiyalayalati 52:40).\nRaica na 3 Nifai 11:14–15.\nRaica na Vunau kei na Veiyalayalati 6:37.\nRaica na 3 Nifai 27:14; raica talega, me vakataka na, Joni 12:32–33; 1 Nifai 11:33; Mosaia 23:22; Alama 13:29; 33:19; Ilamani 8:14–15.\nAisea 49:15–16; raica talega na 1 Nifai 21:15–16.\nVunau kei na Veiyalayalati 45:52.


Waqara na Nomu Cina\nTu Vata kei na Kalou ka Vakavinakataka na Kacila\nNa Gagadre sa Tu e Matada\n“Au na Solia Vei Iko e Dua na Cakacaka”\nMai na iTuvatuva Vakalou\nNa iVola i Momani : Ena Vakaivei Beka Nomu Bula Kevaka e Sega?\nNa Turaga sa Liutaka Tiko na Nona Lotu\nMe Sinai Na Nomudou Marau\nGole Vua na Turaga\nTuraga, E Rawa ni Ko Ni Dolava na Mataqu\nVeituyaki, ia Se Dua Tu Ga\nNa Domo ni Turaga\nMai vei Joy D. Jones\nPeresitedi Raraba ni Lalai\nMeda dau marautaka na vakasolokakana kamica ni Yalo Tabu, vakadeitaki kina na dina ni keda yaga vakayalo.\nAu a veisiko voli ena vanua o Sierra Leone ena Ra kei Aferika, kau a laki vakaitavi sara ena dua na soqoni a liutaka e dua na iliuliu ni Lalai ena iteki. A veiliutaki o Mariama ena lomavinaka, loloma soliwale, kei na nuidei ka da vakadeitaka rawa ni sa lewe ni Lotu makawa tu mai. Ia, a se qai curuvou wale tikoga mai o Mariama.\nA lewena mai na Lotu o tacina gone ka sureti Mariama me rau tiko ena dua na kalasi ni Lotu. A vakauqeti sara vakabibi o Mariama ena itukutuku. Na lesoni a baleta tiko na lawa ni tiko savasava. A qai kerei rau na daukaulotu me rau vakavulici koya vakataucoko ka mani ciqoma kina na ivakadinadina baleta na Parofita o Josefa Simici. A papitaiso o koya ena 2014, ka a papitaiso o luvena yalewa ena vula sa oti. Vakasamataka mada, na ivakavuvuli bibi e rua a yaco kina me saumaki mai o Mariama, oya na lawa ni tiko savasava kei na Parofita o Josefa Simici, e rua na yavu e dau raica tu ko vuravura me sega na betena, makawa, se takiveiyaga.Ia a vakadinadinataka o Mariama ni sa vaka na bebe ni bogi na nona bula ka domona na cina. A kaya, “Niu sa kila na kosipeli, au sa kilai yaloqu.” A raica o koya na kena yaga ena ivakavuvuli vakalou. Na nona yavubula ni sa luvena yalewa na Kalou a vakaraitaki vua mai vua na Yalo Tabu.\nIa meda sotavi rau mada na veitacini na Singh mai Idia. Ena yasana sara imatau, o Renu, na imatai ni lima na veitacini yalewa me lewena na Lotu, ka mai wasea tiko:\n“Ni bera niu vakadikeva na Lotu, au sega ni nanuma niu dua e vakamareqeti tu vakalevu. Au dua tu ga vei ira na lewevuqa, ka sega ni vakavulici au sara vakavinaka na noqu kawatamata kei na vanua ni tiko na noqu yavubula vakai au. Niu sa vulica na kosipeli ka vulica niu sa luvena yalewa na Tamada Vakalomalagi, sa veisautaki au sara ga.E vakasauri noqu vakila niu sa vakamareqeti—a buli au dina sara ga na Kalou ka bulia na yaloqu kei na noqu bula ena yavubula kei na inaki.\n“Ni bera ni yaco na kosipeli ki na noqu bula, au a dau saga meu vakadinadinataka vei ira na tamata niu dua e vakamareqeti. Ia niu sa mai vulica na dina, niu sa dua na luvena yalewa na Kalou, sa sega tale meu vakadinadinataka e dua na ka vua e dua. Au sa kila tu niu sa ka vakamareqeti. … Kakua vakadua ni nanuma ni o sega ni dua na ka.”\nE kaya kina vakamatata o Peresitedi Thomas S. Monson ena vosa oqo: “Na yaga bibi ni dua na tamata o ya me na rawata me sa vakataka na Kalou.”1\nAu a vakalougatataki tale meu sotava e dua talega na goneyalewa sa kila vinaka tu na dina vata oqo. Na yacana o Taiana. Au a sotavi koya ena Valenibula ni Gone Lalai e Salt Lake City. A gonevuli gone tiko o Taiana ena koronivuli levu ni sa laurai sa tauvi koya na kenisa. A sasaga qaqa o koya ena 18 na vula ni bera ni qai takali yani ena vica ga na macawa sa oti. A sinai tu o Taiana ena rarama kei na loloma. A kilai tu o koya ni dau matadredredre veirawai ka dau “veivakayaloqaqataki.” Nira tarogi koya, “E cava me o iko kina, Taiana?” e qai dau sauma, “Cava me kua kina ni o au?” A saga o Taiana me vakataka na iVakabula, ni lomani Koya vakalevu sara. Ena neirau veisiko, au a vulica ni sa kila tu o Taiana na kena yaga bibi vakalou. Na nona kila ni sa luvena yalewa na Kalou a kune vakacegu kina ka yaloqaqa me sotava na veivakatovolei veiuabaleti ena sala dodonu a cakava.\nE ratou vakavulica vei keda o Mariama, Renu, kei Taiana ni na vakadeitaka na Yalo Tabu vei keda yadua na keda yaga vakalou. Na nomu kila vakaidina ni ko sa luvena yalewa na Kalou ena vakayaco ka kina nomu bula ka vakasalataki iko ena veiqaravi o vakayacora ena veisiga. E vakamacalataka kina o Peresitedi Spencer W. Kimball ena vosa lagilagi oqo.\n“Na Kalou e Tamamu. E lomani iko o Koya. O koya kei na tinamu mai lomalagi e tawayalani na nodrau vakamareqeti iko. … O sa duatani. O duatani, ni ko sa buli ena vuku tawamudu e solia vei iko na dodonu mo bula tawamudu.\n“Me kakua kina ni ko lomatarotarotaka na nomu yavunilewa vakai iko. Na inaki taucoko ni ituvatuva ni kosipeli oya me vakarautaka na madigi vei kemuni yadua mo ni yacova na kemuni ituvaki taucoko, o ya na torocake tawamudu kei na kena rawati na bula vakalou.”2\nMeu vakamatatataka mada na gadrevi ni kena kilai na duidui ni rua na vosa bibi oqo: yaga kei na kilikili. E rau sega ni tautauvata. Na ibalebale ni yaga vakayalo o ya meda vakamareqeti keda me vaka e cakava vei keda na Tamada Vakalomalagi, sega ni vaka e vakamareqeti keda o vuravura. Na keda yaga bibi a vakadeitaki tu mai ni bera na tadu mai ki vuravura. “Na loloma ni Kalou sa tawamudu ka na gugumatua ki na ivakataotioti.”3\nNa kena ikarua, na kilikili ena rawati ena vuku ni talairawarawa. Keda sa caka cala, eda sa sega ni kilikili, ia e sega ni takiveiyaga na keda yaga! Eda na veivutuni tikoga ka saga meda vakataki Jisu ka sema dei tiko na keda yaga.Me vaka e vakavulica o Peresitedi Brigham Young: “Ke lailai, na yalo sa lailai sara ka tu qo i vuravura … sa vuravura taucoko na kena yaga.”4 Se cava ga e yaco, eda sa tamata yaga ena mata ni Tamada Vakalomalagi.\nE dina ni tiko na dina totoka oqo, e vica vei keda eda sasaga bula ena veigauna, mai na vakasama se yalo e vakatani me baleti keda? Au cakava. Eda coriti rawarawa. E tama ni lasu kecega o Setani, vakabibi ena gauna ni vakatakilaitaki cala na keda ituvaki vakalou kei na kena inaki. Na noda tabaki keda sobu tiko ena sega ni vinaka vei keda. Ia e dreti keda sobu tikoga. Me vaka sa vakavulici tiko vei keda, “E sega ni rawa me dua e vakatorosobutaki iko ke o sega ni vakadonuya.”5 Meda sa tarova noda vakatautauvatataka na noda ca ki na nona vinaka e dua tale.“Na veivakatauvatataki e butakoca na noda reki.”6\nNa kena duidui, sa vakadeitaka vei keda na Turaga ni da vakasama savasava, ena vakalougatataki keda ena nuidei, vakabibi na nuidei meda kila o cei o keda. Sa sega tale na gauna vinaka duadua me vaka oqo meda muria kina na Nona vosa. “Mo qarauna me savasava tikoga na nomu vakanananu,” E kaya o Koya. “Ia ena vakaukauwataki kina na nomu vakabauta ena mata ni Kalou; … ena sala vata voli ga kei iko na Yalo Tabu.”7\nA vakaraitaka na Turaga na ikuri ni dina oqo vua na Parofita o Josefa Simici: “Raica ko koya sa ciqoma mai vua na Kalou, me kila tikoga ni sa mai vua na Kalou; io me rekitaka ni raica na Kalou ni sa kilikili kaya me ciqoma.”8 Ni da sa vakila na Yalo, me vaka e tukuna tiko na tikina oqo, eda na kila ni ka eda vakila sa lako mai vua na Tamada Vakalomalagi. Eda sa rokovi Koya ka vakalagilagi Koya ni sa vakalougatataki keda. Eda sa qai reki ni da sa wili meda ka yaga meda ciqoma.\nVakasamataka mada ni ko wili ivolanikalou tiko ena mataka lailai ka vakasolokakana mai na Yalo Tabu vei iko ni ka o wilika tiko e ka dina. O na kila beka na Yalo Tabu ka marau ni ko vakila na Nona loloma ni ko sa yaga mo ciqoma?\nKemuni na tina, o na tekiduru beka kei luvemuni tagane yabaki va me masu ni vakarau moce. E sobuti iko e dua na yalo ni ko sa vakarorogo tiko. O loma vinaka ka vakacegu. E lekaleka na loma vinaka, ia o sa vakila, ena gauna o ya, sa yaga mo na ciqoma. Ena vagauna, ke yaco mai, noda ciqoma na vakatakilakila vakayalo cecere ki na noda bula; ia eda na vakila vakawasoma na vakasolokakana kamica ni Yalo Tabu, vakadeitaka tiko mai na dina ni keda yaga vakayalo.\nE vakamacalataka na Turaga na veiwekani ni keda yaga kei na Nona solibula veisorovaki ka a kaya kina:\n“Raica sa ka talei e na mata ni Kalou na tamata kece ga;\n“Ia, raica, na Turaga na nomudou Dauveivueti sa mai mate vakayago; o koya sa mai colata kina na nodra rarawa na tamata kecega, me rawa vei ira na tamata kecega na veivutuni ka lako mai vua.”9\nKemuni na marama, ena vuku ni veika a cakava vei keda o Koya, “eda sa vauci vua ena isema ni loloma.”10 A kaya “Ka sa talai au mai ko Tamaqu meu na mai laveti cake ena kauveilatai; ia niu sa laveti cake oti ena kauveilatai, meu kauti ira mai kina na tamata kecega kivei au.”11\nA vakamacalataka talega na Tui o Penijamini na veisemati oqo kei na noda iVakabula: “Ka raica ena sotava ko Koya na veitemaki, kei na mosi ni yago, na viakana, na viagunu, kei na oca, ka levu cake mai na kena e vosota rawa na tamata, ka tarava ga kina na mate; ia raica, sa tuturu mai kina na dra mai na veiqara ni yagona, ni sa rui levu sara na nona yaluma ena vuku ni nodra caka ca kei na nodra itovo vakasisila na nona tamata,”12 Na rarawa kei na revurevu ni rarawa oqo sa vakasinaiti kina na yaloda ena loloma kei na vakavinavinaka. E vakavulica o Elder Paul E. Koelliker, “Ni da kauta laivi na veika dau veivagolei tani ka dau dreti keda ki vuravura ka vakayagataka na noda galala me da vakasaqarai Koya, eda sa dolava na yaloda ki na dua na igu vakaselesitieli ka na dreti keda yani ki Vua.”13 Ke yaco na noda lomana na iVakabula kei na veika sa cakava vei keda o Koya e sa cecere cake mai na kaukauwa eda solia ki na caka cala, vakatitiqataki keda, se itovo ca, sa na qai vukei keda o Koya meda uabaleta na veika sa vakavuna na rarawa ni noda bula. Sa vakabulai keda mai vei keda.\nMeu vakamacalataka tale mada: ke sa kaukauwa cake na idre kei vuravura mai na noda vakabauta kei na nuitaka na iVakabula, sa qai kaukauwa cake na idre kei vuravura ena veigauna kece. Keda sa vakanamata tikoga ki na noda vakasama tani ka vakatitiqataka na keda yaga, ka sega ni vakararavi vua na iVakabula, sa qai dredre cake meda vakila na Yalo Tabu.\nKemuni na marama, meda kakua ni lecavi keda tiko! Me vaka ni dau rawarawa cake tu na noda veituyaki vakayalo mai na noda saga vakayalo meda nanuma ka ciqoma na noda ivakatakilakila vakalou, ena sega ni rawa meda na vakatani tiko ena gauna oqo. Meda ia na marama, ka “yalodina vei Karisito; … me laveti [keda] cake mada ko Karisito, na nona vakararawataki kei na nona mate, … na nona loloma cecere, na nona vosota vakadede kei na inuinui ni nona lagilagi kei na bula tawamudu, me tiko ena [noda] vakasama me sega ni mudu.”14 Ni sa laveti keda na iVakabula ki na vanua cecere, ena sega walega ni da matata noda raica se ocei o keda ia eda sa voleka sara Vua mai na kena eda vakasamataka rawa. Ena yaca tabu i Jisu Karisito, emeni.\nEna Thomas S. Monson, “Na Veivakabauti ni Noda Matabete Tabu,” Liaona,Me 2006, 55.\nSpencer W. Kimball, “Privileges and Responsibilities of Sisters,” Ensign, Nove. 1978, 106.\nD. Todd Christofferson, “Tiko Ga ena Noqu Loloma,” Liaona, Nove. 2016, 48.\nDolei kina o Eleanor Roosevelt.\nDolei kina o Theodore Roosevelt.\nVunau kei na Veiyalayalati 121:45, 46.\nVunau kei na Veiyalayalati 50:34..\nVunau kei na Veiyalayalati 18:10–11.\n“Our Savior’s Love,” Serenilotu, naba 113.\n3 Nifai 27:14.\nPaul E. Koelliker, “He Truly Loves Us,” Liaona, Me 2012, 18.


Me Yaga Nomu Raica na Vidio No Blood—Medicine Meets the Challenge — Watchtower LAIBRI ENA INTERNET\nkm 12/04 t. 4\nMe Yaga Nomu Raica na Vidio No Blood—Medicine Meets the Challenge\nNa cava soti o sa bau kila toka me baleta na veiqaravi vakavuniwai e sega ni vakayagataki kina na dra? O sa kila tiko e so na ka e rawa ni vakayagataki me isosomi ni dra, kei na sala era cakacaka kina? Sarava mada na vidio, qai sauma na veitaro e koto e ra mo veidutaitaka kei na levu ni ka o sa bau kila toka.—Me nanumi: Era kerei na itubutubu mera lewa vinaka se mera sarava na luvedra lalai na vidio se me kua, ni laurai kina vakalalai na veisele.\n(1) Na cava na vuna levu era sega ni tauri dra kina na iVakadinadina i Jiova, e kune e vei na vakatatabu oqo ena iVolatabu? (2) Na cava eda gadreva me baleta na veiqaravi vakavuniwai? (3) Na dodonu cava e tu vua e dua e tauvimate? (4) Na cava e dodonu kina qai ka vakayalomatua nomu cata na tauri dra? (5) Ke yali vakalevu na dra, na cava na rua na ka bibi mera kauai taumada kina na vuniwai? (6) Na cava e so na leqa e rawa ni yaco ni tauri na dra? (7) Na cava e so na iyaya ni veisele sa tu e rawa ni vakayagataka o dauniveisele me vakalailaitaka na vakayali ni dra ena gauna ni veisele? (8) Na cava mo kila taumada me baleta na veika o rawa ni vakayagataka me isosomi ni dra? (9) E rawa beka ni caka na veisele lelevu me kua ni vakayagataki kina na dra? (10) Na cava era tu vakarau mera cakava vei ira na iVakadinadina i Jiova e dua na iwiliwili levu ni vuniwai? Ni toso na gauna, na cava e nanumi ni na sega tale ni qai vakayagataki ena veiqaravi vakavuniwai vei ira na tauvimate?\nNa noda vakayagataka se sega e dua vei ira na isosomi ni dra e vakaraitaki ena vidio ena vakatau sara ga vei keda yadua.—Raica Na Vale ni Vakatawa, 15 June, 2004, t. 22-4, 29-31, kei Na Vale ni Vakatawa, 15 Okotova, 2000, t. 30-1.


NA TIKO MAI NA LEKUTU 2 FOV - A sa vosa vei Mosese kei - Bible Search\nNA TIKO MAI NA LEKUTU 1 NA TIKO MAI NA LEKUTU 3\nNA TIKO MAI NA LEKUTU 2\nAi valavala ni nodra i tikotiko.\n1A sa vosa vei Mosese kei Eroni ko Jiova, ka kaya, 2Me ra tiko ko ira na Isireli, na tamata yadua me voleka ki na nona kuila, me vaka na tawake ni vale ni nodra qase: me ra tiko me donuya na vale ni veitavaki, me volita.\n3Ia na kuila ni nodra i tikotiko na Juta me vakarewa ki na tu-i-cake vaka ki nai cadracadra ni mata-ni-siga ka me nodra i tikotiko na veivavakoso nei Juta: ia me turaga vei ira na luve i Juta ko Nasoni na luve i Aminatapi: 4ia na nonai vavakoso, io ko ira sa wili maivei ira, era le vitusagavulu ka va na udolu ka ono na drau. 5Ia me sa tiko voleka vei ira na mataqali i Isakari: ia me turaga vei ira na luve i Isakari ko Nicaneli na luve i Suari: 6ia na nonai vavakoso, io ko ira sa wili maivei ira, era le limasagavulu ka va na udolu ka va na drau: 7kei na mataqali i Sepuloni: ia me turaga vei ira na luve i Sepuloni ko Iliapi na luve i Eloni: 8ia na nonai vavakoso, io ko ira sa wili maivei ira, era le limasagavulu ka vitu na udolu ka va na drau. 9O ira kecega sa wili e na nodra i tikotiko na Juta, era le dua na drau ka walusagavulu ka ono na udolu ka va na drau, e na nodra veivavakoso. O ira oqo era na liu e na lako.\n10Na kuila ni nodra i tikotiko na Rupeni ena donuya na ceva, e na nodra veivavakoso: ia me turaga vei ira na luve i Rupeni ko Ilisuri na luve i Siteuri: 11ia na nonai vavakoso, io ko ira sa wili maivei ira, era le vasagavulu ka ono na udolu ka lima na drau. 12Ia me tiko voleka vei ira na mataqali i Simioni: ia me turaga vei ira na luve i Simioni ko Silumieli na luve i Surisatai: 13ia na nonai vavakoso, io ko ira sa wili maivei ira, era le limasagavulu ka ciwa na udolu ka tolu na drau: 14kei na mataqali i Kata: ia me turaga vei ira na luve i Kata ko Eliasafi na luve i Riueli: 15ia na nonai vavakoso, io ko ira sa wili maivei ira, era le vasagavulu ka lima na udolu ka ono na drau ka limasagavulu. 16O ira kecega sa wili e na nodra i tikotiko na Rupeni, era le dua na drau ka limasagavulu ka dua na udolu ka va na drau ka limasagavulu, e na nodra veivavakoso. Ia era na kenai karua e na lako.\n17Ena qai lako vata na vale ni veitavaki, kei ira na Livai e na veimama ni veivavakoso: me vaka na nodra tiko, ena vakakina na nodra lako, na tamata yadua e nona tikina ka voleka ki na nodra kuila.\n18Na kuila ni nodra i tikotiko na Ifireimi ena donuya na ra, e na nodra veivavakoso: ia me turaga vei ira na luve i Ifireimi ko Ilisama na luve i Amiute: 19Ia na nonai vavakoso, io ko ira sa wili maivei ira, era le vasagavulu na udolu ka lima na drau. 20Ia me sa tiko voleka vei ira na mataqali i Manasa: ka me turaga vei ira na luve i Manasa ko Kamelieli na luve i Pitasuri: 21ia na nonai vavakoso, io ko ira sa wili maivei ira, era le tolusagavulu ka rua na udolu ka rua na drau. 22Kei na mataqali i Penijamini: ia me turaga vei ira na luve i Penijamini ko Epitani na luve i Kitioni: 23ia na nonai vavakoso, io ko ira sa wili maivei ira, era le tolusagavulu ka lima na udolu ka va na drau. 24O ira kecega sa wili e na nodra i tikotiko na Ifireimi, era le dua na drau ka walu na udolu ka dua na drau, e na nodra veivavakoso. Ia era na kenai katolu e na lako.\n25Na kuila ni nodra i tikotiko na Tani ena donuya na tokalau, e na nodra veivavakoso: ia me turaga vei ira na luve i Tani ko Eieseri na luve i Amisatai: 26Ia na nonai vavakoso, io ko ira sa wili maivei ira, era le onosagavulu ka rua na udolu ka vitu na drau. 27Ia me tiko voleka vei ira na mataqali i Aseri: ia me turaga vei ira na luve i Aseri ko Pakieli na luve i Okirani: 28ia na nonai vavakoso, io ko ira sa wili maivei ira, era le vasagavulu ka dua na udolu ka lima na drau. 29Kei na mataqali i Nafitalai: ia me turaga vei ira na luve i Nafitalai ko Eira na luve i Enani: 30ia na nonai vavakoso, io ko ira sa wili maivei ira, era le limasagavulu ka tolu na udolu ka va na drau. 31O ira kecega sa wili e na nodra i tikotiko na Tani, era le dua na drau ka limasagavulu ka vitu na udolu ka ono na drau. Era na muri sara e na lako, me vaka na nodra kuila.\n32O ira oqo era sa wili maivei ira na Isireli, kei na veivuvale ni nodra qase; ko ira kecega era sa wili e nodra i tikotiko, e na nodra veivavakoso, era le ono na drau ka tolu na udolu ka lima na drau ka limasagavulu. 33Ia sa sega ni wili vata kei ira na Isireli ko ira na Livai; me vaka ka vakarota vei Mosese ko Jiova.\n34A ra sa kitaka na Isireli me vaka na ka kecega sa vakarota vei Mosese ko Jiova: a ra sa dui tiko voleka ki na nodra kuila a sa vakakina na nodra i lakolako, ko ira yadua e nodra veimataqali, me vaka na veivuvale ni nodra qase.


WILIKA ENA VOSA Afrikaans Albanian American Sign Language Amharic Armenian Azerbaijani Brazilian Sign Language Cebuano Chichewa Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Croatian Czech Danish Dutch English Estonian Finnish French Georgian German Greek Hebrew Hiligaynon Hungarian Iban Iloko Indonesian Italian Japanese Kinyarwanda Kirghiz Korean Lithuanian Malagasy Malay Myanmar Norwegian Pangasinan Polish Portuguese (Brazil) Portuguese (Portugal) Romanian Russian Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Slovak Slovenian Spanish Swahili Swedish Tagalog Tetun Dili Thai Turkish Ukrainian Vietnamese vakaViti\nDua vei ira nodra vale na tacida e vakacacani\n18 NOVEBA, 2019\nEna ika16 ni Okotova, 2019 e kurea veitaravi na ceva ni Yatu Filipaini na uneune lelevu. Era mate kina e 21 na lewenivanua, mavoa e sivia na le 400, era tokitaki tale ga e sivia na le 35,000. E rauta ni tolu na uneune qori e sivia na 6.0 na kedra kaukaua. E yaco tale tiko eso na uneune ena vanua qori. E sega ni dua na tacida e mate, e mavoa ga e dua na tacida yalewa.\nE vakacacani e va na Vale ni Soqoni kei na 195 nodra vale na tacida, e vakacacani tale ga vakalailai e 9 na Vale ni Soqoni kei na 351 na vale. Levu vei ira na tacida qori era vakaicili tiko ena vale laca, ni sega ni vinaka mera tiko ena nodra vale.\nE tuvanaka na valenivolavola ni tabana ena Yatu Filipaini, e rua na Komiti ni Vakacoko me veivuke. Era sa veivakayaloqaqataki tiko vakayalo vei ira na vakaleqai, e le ono na mata mai na valenivolavola ni tabana, wili kina e le tolu na lewe ni Komiti ni Tabana.\nMeda nanumi ira na tacida qori ena masu ni na vukei ira tiko ga o Jiova.—Same 70:5.\nKurea na Yatu Filipaini e Dua na Uneune


20 EPERELI, 2019\nEna Vakarauwai na ika13 ni Epereli, 2019, e sevutaka o Brother Stephen Lett e dua na lewe ni iLawalawa Dauvakatulewa, na New World Translation of the Holy Scriptures e vakavoutaki ena vosa vakaJapani. E sevutaki qori ena dua na soqo lavotaki e vakayacori e Noevir Stadium Kobe, mai Kobe, e Japani. Era tiko kina e le 20,868. E saravi tale ga na porokaramu qori ena walu na Vale ni Soqo Lelevu, kei na levu tale na Vale ni Soqoni e qarava na valenivolavola. Ena siga tiko ga qori kei na siga e tarava, e vakaraitaki tale ga ena Vale ni Soqoni na vidio e katoni me baleta na porokaramu qori vei ira na sega ni rawa sarava. E rauta nira le 220,491 era tiko ena soqo lavotaki qori.\nEda marautaka kei ira e sivia na le 2,950 era tiko ena vavakoso vosa vakaJapani, wasewase lalai, kei na wasewase lalai e veiyasai vuravura sa tiko nodra New World Translation e vakavoutaki. Qo e dua na iloloma talei e solia o Jiova meda vakayagataka nida vuli vakataki keda, kei na cakacaka vakavunau.—Iperiu 4:12.\nEra marautaka na tacida nodra ilavelave e vakavoutaki ni New World Translation\nA sevutaki taumada ena 1973 na New World Translation ena vosa vakaJapani e Osaka, mai Japani. A vakayacori ena yabaki qori na Soqo ni Veimatanitu kena ulutaga “Divine Victory”. E sevutaka kina o Brother Lyman Swingle, e dua na lewe ni iLawalawa Dauvakatulewa, na New World Translation of the Christian Greek Scriptures ena vosa vakaJapani. Ena ciwa na yabaki e tarava e veisoliyaki e 1,140,000 na kena ilavelave. Qori e sivia tale na iwiliwili ni dautukutuku e Japani ena gauna ya. Ena 1982, e sevutaki na ivakadewa taucoko ni New World Translation of the Holy Scriptures. E tabaki qai dabani e Japani. Qo e dua na yabaki guiguilecavi dredre vei ira na tacida e Japani ni sevutaki kina na New World Translation.\nSa vakadewataki taucoko se vakatikina na New World Translation ena 179 na vosa, wili kina e 22 na ilavelave vakavoutaki ena itabataba ni 2013.


E Vakadonuya na Kalou na Soqo Kece ni Marau kei na Olodei?\nSala Meda Tiko ga Kina ena Loloma ni Kalou\nWILIKA ENA VOSA Abbey Acholi Afrikaans Aja Alur American Sign Language Amharic Armenian Ateso Australian Sign Language Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Bashkir Basque Bassa (Cameroon) Batak (Karo) Belize Kriol Biak Bicol Bolivian Sign Language Boulou Cebuano Changana (Mozambique) Chichewa Chin (Hakha) Chin (Tiddim) Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chinese Sign Language Chitonga Chitonga (Zimbabwe) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chuabo Cibemba Cinamwanga Cinyanja Colombian Sign Language Cuban Sign Language Czech Danish Douala Drehu Dusun Dutch English Ewe Filipino Sign Language Finnish Fon French French Sign Language Futuna (East) Ga Galician German German Sign Language Greek Guarani Gun Haitian Creole Hausa Herero Hiligaynon Hindi Hungarian Iban Ibanag Iloko Indian Sign Language Indonesian Indonesian Sign Language Irish Isoko Italian Japanese Javanese Jula Kabiye Kabuverdianu Kamba Karen (S'gaw) Kazakh Kazakh (Arabic) Khana Kikaonde Kikongo ya Leta Kikuyu Kiluba Kinande Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisonge Kongo Korean Krio Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kurdish Kurmanji (Cyrillic) Kwanyama Kyangonde Lahu Lari Lhukonzo Lingala Lomwe Luganda Lunda Luo Luvale Macedonian Macua Malawi Sign Language Malay Malayalam Maltese Mambwe-Lungu Mashi Mauritian Creole Maya Mbunda Mingrelian Mixtec (Guerrero) Mongolian Moore Myanmar Ndau Ndebele Ndebele (Zimbabwe) Ndonga Nepali Ngangela Nias Norwegian Nsenga (Zambia) Nyaneka Nyungwe Nzema Odia Okpe Oromo Otetela Pangasinan Polish Portuguese (Brazil) Portuguese (Portugal) Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Rarotongan Romanian Romany (Macedonia) Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Northern Greece) Romany (Southern Greece) Ronga Runyankore Russian Samoan Sango Sena Sepedi Sesotho (South Africa) Seychelles Creole Shona Sidama Silozi Sinhala Slovak Spanish Spanish Sign Language Sranantongo Sunda Swahili Swahili (Congo) Swedish Tagalog Tamil Telugu Tetun Dili Thai Tigrinya Tok Pisin Tongan Tshiluba Tshwa Tuvaluan Tzotzil Ukrainian Urdu Urhobo Uruund Uzbek Uzbek (Roman) Valencian Vietnamese Waray-Waray Wayuunaiki Wolaita Yacouba Yapese Zambian Sign Language Zande Zapotec (Lachiguiri) Zimbabwe Sign Language vakaViti\nE Vakadonuya na Kalou na Soqo Kece ni Marau?\n“Vakadeitaka tiko ga na ka e vakadonuya na Turaga.”—EFESO 5:10.\n1. Na cava meda cakava me vakamarautaki Jiova na noda sokalou, na vuna?\nE KAYA o Jisu: “Mera sokalou . . . vakayalo vei Tamada o ira era sokalou dina, ena yavutaki tale ga ena dina nodra sokalou, ni o ira sara ga qo e qara o Tamada mera qaravi koya.” (Joni 4:23; 6:44) O keda kece meda “vakadeitaka tiko ga na ka e vakadonuya na Turaga.” (Efeso 5:10) Ia e sega ni dau rawarawa qori. Ena saga tiko ga o Setani me vakacalai keda meda cakava na ka ena vakacudrui Jiova.—Vakatakila 12:9.\n2. Vakamacalataka na ka e yaco volekata na Ulu i Saineai.\n2 Ena saga vakacava o Setani me vakacalai keda? Dua oya nona vakavuna meda lomatarotarotaka na ka e donu kei na ka e cala. Dikeva mada na ka e yaco ina matanitu o Isireli nira keba volekata na Ulu i Saineai. A gole cake ena ulunivanua o Mosese, ra qai waraki koya toka na Isireli me lesu mai. Nira oca na wawa, sa ra qai tukuna vei Eroni me bulia e dua na nodra kalou. E bulia e dua na matakau koula me vaka na irairai ni luvenibulumakau. Sa ra qai marautaka na tamata. Era meke ra qai cuva ina luvenibulumakau. Era nanuma ni nodra cuva qori era sa sokalou tiko kina vei Jiova. Ia e sega ni donu nodra nanuma ni soqo qo e okati me “dua tiko na soqo vei Jiova.” E raica qori o Jiova me qaravi matakau, ra qai mate kina e le levu. (Lako Yani 32:1-6, 10, 28) Cava eda vulica kina? Meda kua ni vakacalai. “Kua ni tara na ka e sega ni savasava,” me vakavulici iko o Jiova ena ka e dodonu kei na ka e cala.—Aisea 52:11; Isikeli 44:23; Kalatia 5:9.\n3, 4. Na cava meda dikeva kina eso na itekitekivu ni soqo ni marau?\n3 Ni bula tiko e vuravura o Jisu a vakavulici ratou na nona tisaipeli me ratou ivakaraitaki ena sokalou savasava. Ni sa takali, eratou vakavulica tiko ga na yapositolo na ivakavuvuli i Jiova vei ira na tisaipeli vou. Na gauna ratou mate kina na yapositolo, e basika sara o ira na dau vakavulica na ka lasu, ra vakacuruma tale ga na ivalavala ni lotu butobuto kei na kena soqo ena ivavakoso. Era veisautaka eso na yaca ni soqo ni lotu butobuto me soqo vaKarisito. (2 Cesalonaika 2:7, 10; 2 Joni 6, 7) E se dau vakananumi tiko ga ena gauna qo eso na soqo qori, ra qai uqeta na vakabauta lasu kei na veika vakatevoro. * —Vakatakila 18:2-4, 23.\n4 Levu nikua era raica me tiki bibi ni nodra bula na soqo kei na olodei. Ni o vulica tiko ga na rai i Jiova, de o na raica ni dodonu mo veisautaka nomu rai me baleta eso na soqo. Rairai ena dredre me caka qo, mo nanuma tiko ga ni na vukei iko o Jiova. Meda dikeva mada qo na itekitekivu ni so na soqo ni marau meda kila kina na rai i Jiova.\nNA ITEKITEKIVU NI KIRISIMASI\n5. Na cava e vakadinadinataka ni a sega ni sucu o Jisu ena ika25 ni Tiseba?\n5 Levu ena veiyasa i vuravura, era dau vakananuma na Kirisimasi ena ika25 ni Tiseba, nira nanuma ni qo na tikinisiga a sucu kina o Jisu. E sega ni tukuni ena iVolatabu na siga se na vula e sucu kina o Jisu, e tukuna ga na ka e dau yaco ena gauna ya. E vola o Luke ni gauna e sucu kina o Jisu e Peceliema, eratou “tu e tautuba” na ivakatawanisipi ni ratou vakatawana tiko nodratou qelenisipi. (Luke 2:8-11) Dau batabata na vula o Tiseba e Peceliema, tautau na uca qai lutu na ucacevata, era na sega gona ni tu e tuba ena bogi na ivakatawanisipi. Na cava eda vulica kina? A sucu o Jisu ni daumaka tu na draki, sega ni vula o Tiseba. E kilai mai na iVolatabu kei na itukutuku makawa ni a sucu o Jisu donuya na gauna eda kila tu nikua me Seviteba kei na Okotova.\n6, 7. (a) E tekivu vakacava e levu na ivalavala ni Kirisimasi? (b) Cava me inaki ni noda soli iloloma?\n6 E tekivu gona vakacava na Kirisimasi? E tekivu mai na soqo ni lotu butobuto, me vaka na nodra soqo na kai Roma e vakatokai na Saturnalia, na soqo e lagiti kina o Saturn na kalou ni teitei. E tukuni ena ivola na Encyclopedia Americana: “Na Saturnalia, e dua na soqo vakaRoma e dau caka ena loma ni vula o Tiseba, qo na soqo e vakaraitaki kina na ivalavala ni kena marautaki na Kirisimasi. Na soqo qo e vakabulabulataka na kana magiti, soli iloloma, kei na waqa kadrala.” Dau caka tale ga ena ika25 ni Tiseba nona siganisucu na kalou ni matanisiga e Perisia o Mithra.\n7 Nikua levu era sega ni vakasamataka ni tekivu mai na lotu butobuto na marautaki ni Kirisimasi. Era vakanamata ga kina mera dau marau vata vakavuvale, kana magiti kei na soli iloloma. Ia eda lomani ira dina na noda vuvale kei ira noda itokani, e vinakata tale ga o Jiova mera dau loloma na nona tamata. E tukuna na 2 Korinica 9:7, ni “Kalou e taleitaki koya e soli ka ena marau.” E sega ni vinakata o Jiova me vakatikinisigataki noda soli ka. Era dau marautaka na tamata i Jiova na soli ka ra qai dau veimaliwai kei ira nodra itokani, kei na nodra vuvale ena veiyabaki, era sega ni namaka me dolei lesu vei ira na ka era solia. Era soli ka nira dau loloma.—Luke 14:12-14.\nNida kila na itekitekivu ni dua na soqo, eda na kila na kena meda cata\n8. Eratou a kau iloloma vei Jisu na dauraikalokalo ena gauna ga sa qai sucu kina? Vakamacalataka.\n8 E levu era tokona na soli iloloma ena Kirisimasi nira kaya ni ratou a kau iloloma e tolu na turaga vuku ni sucu oti o Jisu ena valenimanumanu. Eratou a kau iloloma dina me ratou lai raici Jisu. E dau caka qori ena gauna vakaivolatabu vua e dua e rogo. (1 Tui 10:1, 2, 10, 13) Vakacava o bau kila ni tukuni ena iVolatabu ni ratou na turaga ya eratou dauraikalokalo, eratou dau cakaisausau qai sega ni qaravi Jiova? Eratou sega tale ga ni sikovi Jisu ena gauna ga sa qai sucu kina ena valenimanumanu. Eratou qai sikovi koya ni sa tiko na “gone” e lomanivale.—Maciu 2:1, 2, 11.\nRAI NI IVOLATABU ME BALETA NA SIGANISUCU\n9. Na siganisucu nei cei e cavuti ena iVolatabu?\n9 Dua na siga marautaki nona sucu e dua na gone. (Same 127:3) Sega ni kena ibalebale qori meda marautaka kina na siganisucu. Vakasamataka ga va qo: E rua ga na siganisucu e cavuti ena iVolatabu. E dua na nona siganisucu o Fero mai Ijipita, kei na dua tale na nei Tui Eroti Anitipasa. (Wilika Vakatekivu 40:20-22; Marika 6:21-29.) E sega ni dua vei rau qori e qaravi Jiova. Eda sega tale ga ni kunea ena iVolatabu ni dua e qaravi Jiova me vakananuma nona siganisucu.\n10. Cava nodra rai na lotu vaKarisito taumada me baleta na siganisucu?\n10 E tukuni ena World Book Encyclopedia nira raica na lotu vaKarisito taumada ni “kena vakananumi nona siganisucu e dua e nodra ivakarau na lotu butobuto.” Na ivakarau qo e yavutaki ena vakabauta lasu. Me kena ivakaraitaki, era vakabauta na kai Kirisi ena gauna makawa ni dau veitaqomaki e dua na yalo ena gauna e sucu kina e dua. Ra qai nanuma ni yalo ga qori e sema tiko kei na kalou e sucu ena tikinisiga vata ga ya. Me ikuri ni vakabauta ni lotu butobuto qo, e sema tale ga ina dauraikalokalo kei na horoscope na siganisucu.\n11. Na cava na rai i Jiova me baleta na noda lomasavu?\n11 Levu era nanuma me gauna bibi ni nodra bula na nodra siganisucu, qo na gauna mera vakavinavinakataki kina ra qai lomani. Eda rawa ni vakaraitaka noda lomani ira noda vuvale ena veigauna kece, sega ni vinakati me dua na kena tikinisiga. O Jiova e vinakata meda yalololoma da qai lomasavu ena veigauna. (Wilika Cakacaka 20:35.) Eda vakavinavinakataka vua na isolisoli ni bula ena veisiga, sega ni siga ga eda sucu kina.—Same 8:3, 4; 36:9.\nEra dau soli ka na lotu vaKarisito dina nira dau loloma\n12. E vinaka vakacava noda siga ni mate mai na siga eda sucu kina?\n12 E kaya na Dauvunau 7:1: “E vinaka na yaca rogo vinaka e ca na waiwai talei, e vinaka na siga ni mate e ca na siga ni sucu.” E vinaka vakacava na noda siga ni mate mai na siga eda sucu kina? Nida se qai sucu eda se bera ni kilai ena dua na ka, na ka vinaka se ka ca. Na gauna ga eda tekivu qaravi Jiova kina da qai caka vinaka vei ira eso tale, eda sa bucina kina na “yaca e rogo vinaka,” se na irogorogo, ena qai nanumi keda kina o Jiova ena gauna mada ga eda sa mate kina. (Jope 14:14, 15) O ira na tamata i Jiova era sega ni dau vakananuma nodra siganisucu se na nei Jisu. Na soqo duadua ga e tukuna o Jisu meda dau vakananuma oya na iVakananumi ni nona mate.—Luke 22:17-20; Iperiu 1:3, 4.\nNA ITEKITEKIVU NI EASTER\n13, 14. E sema ina cava na Easter?\n13 Levu era vakabauta ni nodra marautaka na Easter era sa vakananuma tiko nona vakaturi o Jisu. Ia na marautaki ni Easter e sema tiko ina nodra kalou yalewa na kai Jamani o Eostre, e kalou ni vulaitubutubu kei na rarama. Na Dictionary of Mythology e vakamacalataki koya tale ga me kalou yalewa ni vakatubukawa. Qo e sema tiko ena so na ivakarau ni Easter. Me kena ivakaraitaki, e kaya na Encyclopædia Britannica, ni yaloka “e dusia na bula vou kei na tucake tale.” Na ravete e dusia na vakatubukawa ena sokalou butobuto. Macala gona ni sega ni sema ina nona vakaturi o Jisu na Easter.\n14 Vakacava e marautaka o Jiova ni raica nira bosoki vata na ivakarau ni lotu lasu kei na nona vakaturi na Luvena? E sega sara ga. (2 Korinica 6:17, 18) O Jiova e sega vakadua ni tukuna meda vakananuma nona vakaturi o Jisu.\nNA CAVA NA HALLOWEEN?\n15. E tekivu vakacava na Halloween?\n15 E kilai tale ga na Halloween me All Hallows’ Eve se na bogi ni bera na All Saints’ Day, era sema ena bui tevoro, veli kei na yalo. E sega ni qai marautaki ga nikua na soqo qo. Ni taucoko tu na vula ni voleka na imatai ni Noveba, era dau marautaka na kai Peritania makawa kei Ailadi na soqo na Semhain. Era vakabauta ni gauna qo e lesu i vuravura na yalodra na mate. Era na vakarautaka na kakana kei na gunu nira nanuma ena marau kina na yalo. Gauna qo nira dara na isulu na gone ra qai veisiko e veivale era na cavuta tiko “Trick or treat,” ia era sega ni kila nira sa vakatotomuria tiko na ivalavala ni vakatevoro ni gauna makawa.\nVAKAMAU E VAKAMARAUTAKA NA KALOU\n16, 17. Na cava meda vakasamataka ke da tuvanaka noda vakamau?\n16 E gauna marautaki na siga ni vakamau. Levu tale ga na kena ivalavala e caka kina e veiyasa i vuravura. Levu era sega ni dau vakasamataka na vanua e tekivu kina na ivalavala ni vakamau, era na sega gona ni kila ni so na ivakarau qori e yavutaki ena vakabauta ni lotu butobuto. Ia o rau na lotu vaKarisito erau lalawataka tiko me rau vakamau, me rau vakadeitaka ni ka e caka kina ena vakamarautaki Jiova. Ke rau kila na itekitekivu ni vakarau vakavanua ni vakamau, ena rawa ni vinaka na ka erau vakatulewataka.—Marika 10:6-9.\n17 Eso na ivakarau vakavanua ni vakamau e nanumi ni kauta mai na ‘kalougata’ vei rau na veiwatini vou. (Aisea 65:11) Me kena ivakaraitaki, ena so na vanua e dau kolotaki na raisi se dua tale na ka vei rau na veiwatini. Na kena caka qori e nanumi ni na vakavuna me rau vakaluveni, marau, rau bula balavu, ena taqomaki rau tale ga mai na ka ca. Mera qaqarauni gona na lotu vaKarisito ena itovo vakavanua e sema ina lotu lasu.—Wilika 2 Korinica 6:14-18.\n18. Na cava tale eso na ivakavuvuli vakaivolatabu e yaga ena siga ni vakamau?\n18 Erau na vinakata na veiwatini lotu vaKarisito me marautaki qai dokai na nodrau soqo, mera marau tale ga na tiko kina. O ira na sureti ena soqo era na sega ni tauca na vosa mosimosi, veiwali velavela, se mera cakava e dua na ka e sega ni veidokai vei rau na veiwatini kei na so tale. (Vosa Vakaibalebale 26:18, 19; Luke 6:31; 10:27) Ena sega ni vakabibitaki ena vakamau ni lotu vaKarisito nona “dokadokataka e dua na ka e taukena.” (1 Joni 2:16) Ke o tuvanaka nomu soqo ni vakamau, mo nanuma tiko mo raica lesu ena marau nomu siga ni vakamau.—Raica na iKuri ni iVakamacala 28.\nLAVE BILO NI VAKANUINUI VINAKA (TOASTING)\n19, 20. E tekivu vakacava na lave bilo ni vakanuinui vinaka?\n19 Dau kena ivakarau ena vakamau kei na so tale na soqo na lave bilo ni vakanuinui vinaka. Ena gauna qori ena tukuna nona vakanuinui vinaka e dua nira laveta na nodra bilo na kena vo. Cava na nona rai na lotu vaKarisito?\n20 E tukuna na International Handbook on Alcohol and Culture ni tekivu mai na ivalavala makawa ni lotu butobuto na lave bilo ni vakanuinui vinaka, “na gauna e dau cabori kina vei ira na kalou na wai tabu.” E caka qo “me yaco kina na ka e divi, na masu e cavuti kina ‘bula balavu!’ se ‘mo bulabula vinaka mada ga!’” Ena gauna makawa, era na laveta nodra bilo na tamata mera kerea na veivakalougatataki ni nodra kalou. Ia qori e sega ni sala e veivakalougatataki kina o Jiova.—Joni 14:6; 16:23.\n“O KEMUNI NA LOMANI JIOVA, NI CATA NA KA CA”\n21. Na soqo cava tale me cata na lotu vaKarisito?\n21 Ni bera ni o vakatulewataka mo vakaitavi ena dua na soqo, vakasamataka mada na yalo kei na itovo e uqeta. Me kena ivakaraitaki, eso na soqo e caka kina na danisi veivagarogaroi, gunu vakasivia kei na itovo dukadukali. E rawa tale ga ni laurai kina na veiwatini vakayalewa se vakatagane, ena uqeta sara mada ga na boletaki vanua. Ke da vakaitavi ena soqo va qo, vakacava eda cata dina tiko na ka e cata o Jiova?—Same 1:1, 2; 97:10; 119:37.\n22. Ena vakatulewataka vakacava na lotu vaKarisito na soqo me vakaitavi kina?\n22 Meda qarauna vinaka na lotu vaKarisito meda kua ni vakaitavi ena soqo e sega ni rokovi kina na Kalou. E vola na yapositolo o Paula: “Se oni kana se gunu se cava ga oni cakava, moni cakava na ka kece me vakalagilagi kina na Kalou.” (1 Korinica 10:31; raica na iKuri ni iVakamacala 29.) Ia na soqo kece e sega ni sema ina itovo dukadukali, lotu lasu se boletaki vanua. Ke sega ni cala vakaivolatabu, meda dui vakatulewa yadua ke ganita meda vakaitavi kina se sega. Meda nanuma tale ga se na moica vakacava nodra rai eso tale na noda vakatulewa.\nROKOVI JIOVA ENA KA O TUKUNA KEI NA KA O CAKAVA\n23, 24. Eda na vakamacalataka vakacava noda vakatulewa vei ira na wekada era sega ni tiko ena dina me baleta eso na soqo?\n23 De o sa sega ni vakaitavi ena soqo e sega ni rokovi kina o Jiova. Qori era na rairai nanuma kina eso e vale era sega ni tiko ena dina ni o sega ni taleitaki ira se via veimaliwai tale kei ira. Era na rairai nanuma ni gauna ga eda dau sota kina vakavuvale na gauna ni olodei. Na cava o na rawa ni cakava? E levu na sala o rawa ni vakadeitaka kina nomu lomani ira, era se bibi tiko ga vei iko. (Vosa Vakaibalebale 11:25; Dauvunau 3:12, 13) De o rawa ni sureti ira ena dua tale na gauna.\n24 Ke ra via kila na wekamu na vuna o sa sega ni vakaitavi kina ena so na olodei, o rawa ni qara veivuke ena so na noda ivola tabaki kei na jw.org mo vakamacalataka vei ira. Kua ni vakaraitaka ni o via qaqa ga ena veiba se mo togoraka na nomu nanuma. Vakamacalataka vei ira eso na ka o sa vakasamataka, oti o sa qai vakatulewa. Tauri iko vakamalua, qai “vosa ena yalovinaka ena gauna kece, me vakamasima.”—Kolosa 4:6.\n25, 26. Era na vukei luvedra vakacava na itubutubu mera taleitaka na ivakatagedegede i Jiova?\n25 E bibi me matata tiko vei keda na vuna eda sega ni vakaitavi kina ena so na soqo. (Iperiu 5:14) Me noda inaki meda vakamarautaki Jiova. Ke da itubutubu, meda solia noda gauna meda vakavulici luveda mera kila ra qai taleitaka na ivakavuvuli vakaivolatabu. Ke ra kila ni bula dina tiko o Jiova, era na vinakata tale ga mera vakamarautaki koya.—Aisea 48:17, 18; 1 Pita 3:15.\n26 E marau o Jiova ni raica nida solia noda vinaka kece ena noda qaravi koya ena sala e savasava, e dina tale ga. (Joni 4:23) Ia e levu era nanuma nida sega ni rawa ni dina ena vuravura tawayalodina qo. Vakacava e dina qori? Meda veivosakitaka mada ena wase tarava.\n^ para. 3 O rawa ni raica na ivakamacala ni so na soqo ena Watch Tower Publications Index, ena iDusidusi ni Vakadidike ni iVakadinadina i Jiova, kei na jw.org.\n1 ME ROKOVI O JIOVA ENA KA KECE EDA CAKAVA\n“Se oni kana se gunu se cava ga oni cakava, moni cakava na ka kece me vakalagilagi kina na Kalou.”—1 Korinica 10:31\nEda na vakatulewa vinaka vakacava me baleta e dua na soqo?\nVosa Vakaibalebale 15:15; Dauvunau 3:12, 13; Cakacaka 20:35; 2 Korinica 9:7\nE vinakata o Jiova meda marautaka na bula. E vinakata meda yalololoma qai lomasavu e veisiga, sega ni dua na kena tikinisiga.\nLako Yani 32:1-6; Vakatakila 12:9\nE sega ni dau rawarawa meda kila na ka meda cakava. Ena saga gona o Setani me vakacalai keda meda vakatitiqataka na ka e donu mai na ka e cala.\nJoni 8:32; Iperiu 5:14\nEna vinaka mo kila na itekitekivu ni soqo e dau lakovi vakalevu mo rawa ni kila ke vakamarautaki Jiova.\n2 LEVU NA SOQO KILAI LEVU E YAVUTAKI ENA LOTU BUTOBUTO\n“Oni na kila na ka dina, na ka dina ena qai sereki kemuni.”—Joni 8:32\nNa cava na itekitekivu ni so na soqo?\n2 Korinica 6:14-18; 2 Joni 6, 7\nNi ratou mate na yapositolo, ra qai vakavuvulitaka na qasenivuli lasu na ivakarau kei na soqo ni lotu butobuto ina ivavakoso, era vakatokayacataka tale ga ina lotu vaKarisito. Levu na soqo era se marautaki tiko ga nikua, me vaka na Easter kei na Halloween.\nE levu ena veiyasa i vuravura era dau marautaka na Kirisimasi ena ika25 ni Tiseba. Ia qori e sega ni siga e sucu kina o Jisu.\nVakatekivu 40:20-22; Marika 6:21-29\nEra sega ni dau marautaka na siganisucu na lotu vaKarisito taumada. E sega ni vinaka na siganisucu e cavuti ena iVolatabu.\n3 VAKATULEWATAKA VINAKA NA SOQO MO MARAUTAKA\n“Vakadeitaka tiko ga na ka e vakadonuya na Turaga.”—Efeso 5:10\nNa soqo cava mera kua ni marautaka na lotu vaKarisito? Ni o vakatulewataka na soqo mo tiko kina, ena vinaka mo taroga:\nAisea 52:11; 1 Korinica 4:6; 2 Korinica 6:14-18; Vakatakila 18:4\nE tekivu ena sokalou lasu, se ka vakatimoni?\nJeremaia 17:5-7; Cakacaka 10:25, 26; 1 Joni 5:21\nE rokovi kina na tamata, dua na isoqosoqo se matanitu?\nCakacaka 10:34, 35; 17:26\nE rokovi kina vakalevu e dua na matatamata se vanua?\nSame 97:10; 1 Korinica 2:12; Efeso 2:2; 1 Pita 4:3\nE uqeta “na yalo ni vuravura,” de dua ena nodra uqeti na tamata mera mateni ra qai muria na itovo dukadukali?\nKeu vakaitavi ena soqo ni marau qo, ena vakacava nodra lewaeloma eso tale?\nRoma 12:1, 2; Kolosa 4:6; 1 Pita 3:15\nKeu digia meu kua ni vakaitavi kina, na cava au na vakamacalataka vei ira eso tale?\nVakasavasavataki Ira Vakayalo na Nona iMuri na Tui\nNa cava erau tautauvata kina na Kirisimasi kei na kauveilatai?\niMeli iMeli E Vakadonuya na Kalou na Soqo Kece ni Marau?\nWASE 1 E Tawamudu na Loloma ni Kalou\nWASE 2 Me Vinaka Noda Lewaeloma Nida Qaravi Kalou\nWASE 3 Veitokani kei Ira na Lomana na Kalou\nWASE 5 Kua ni Vakavuravura\nWASE 6 Sala me Digitaki Kina na ka ni Veivakamarautaki\nWASE 8 E Vinakata o Jiova Mera Savasava Nona Tamata\nWASE 10 Na Vakawati—E iSolisoli ni Kalou\nWASE 11 Ni Oti na Siga ni Vakamau\nWASE 13 E Vakadonuya na Kalou na Soqo Kece ni Marau?\nWASE 14 Mo Daudina ena ka Kece\nWASE 15 Marautaka Nomu Cakacaka\nWASE 16 Vorata na Tevoro\nWASE 17 Tiko ga ena Loloma ni Kalou\niKuri ni iVakamacala\nText Sala me download kina na ka e tabaki Sala Meda Tiko ga Kina ena Loloma ni Kalou\niMeli iMeli Sala Meda Tiko ga Kina ena Loloma ni Kalou\nNa Cava Era Sega ni Soqova Kina na iVakadinadina i Jiova na Siganisucu?\nCava Era Sega ni Solevutaka Kina na Easter na iVakadinadina i Jiova?\nNa Cava e Kaya na iVolatabu me Baleta na itekitekivu ni Halloween?


Sala me Vukei Kina e Dua e Veisere | Vulici\nWILIKA ENA VOSA Afrikaans Albanian Amharic Arabic Armenian Armenian (West) Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Bengali Bicol Bislama Bulgarian Cambodian Catalan Cebuano Chichewa Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitumbuka Cibemba Croatian Czech Danish Drehu Dutch Efik English Estonian Ewe Finnish French Ga Georgian German Greek Greenlandic Guarani Gujarati Gun Haitian Creole Hebrew Hiligaynon Hindi Hungarian Icelandic Igbo Iloko Indonesian Isoko Italian Japanese Kannada Kazakh Kikaonde Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kirundi Kongo Korean Kwangali Kwanyama Latvian Lingala Lithuanian Luganda Lunda Luo Luvale Macedonian Malagasy Malay Malayalam Maltese Marathi Maya Ndebele Ndonga Nepali Ngabere Norwegian Nzema Oromo Ossetian Otetela Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Persian Polish Portuguese (Brazil) Punjabi Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) Rarotongan Romanian Russian Samoan Sango Sepedi Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Setswana Seychelles Creole Shona Silozi Sinhala Slovak Slovenian Spanish Sranantongo Swahili Swahili (Congo) Swati Swedish Tagalog Tahitian Tajiki Tamil Tatar Telugu Tetun Dili Thai Tigrinya Tiv Totonac Tshiluba Tsonga Turkish Tuvaluan Twi Tzotzil Ukrainian Urdu Uzbek Venda Vietnamese Wallisian Waray-Waray Wolaita Xhosa Yoruba Zapotec (Isthmus) Zulu vakaViti\nDe dua o na kilai ira eso era sa veisere, baleta ni sa takalevu tu qori nikua. Kena ivakaraitaki, e laurai ena vakadidike mai Poladi nira na rairai veisere na veiwatini era yabaki 30 vakacaca e sa tolu se ono na yabaki na nodra vakawati; qori e sega ni yacovi ira ga era tiko ena yabaki ni bula qori.\nE ripotetaki mada ga ena Institute for Family Policy e Sipeni ni “laurai mai na iwiliwili ni vakawati e caka [e Urope] e veimama era na veisere.” E tautauvata qori kei na vo tale ni matanitu era sa vakatorocaketaki.\nVEILECAYAKI NA BULA\nNa cava e takalevu kina qori? E tukuna e dua na marama e sa dede nona dau vakasalataki ira na veiwatini ena Tokalau kei Urope: “Na veisere e vakalawataka na veibiu, e ka mosimosi dina.” E tomana: E dau tarava mai “na cudru, na veivutuni, rarawa, yalolailai, kei na madua.” Eso na gauna e rawa ni lai vakasamataka sara kina e dua me vakamatei koya. “Ni sa vakalawataka na mataveilewai na veisere, sa na qai tekivu na ikalawa tarava. Ni vakila e dua sa veisere na galili kei na nona vakayawaki koya, ena rairai veinanuyaka: ‘Sa na vakacava tu noqu bula?’”\nE tukuna o Ewa nona vakasamataka lesu na ka a yaco vua ena vica na yabaki sa oti: “Dua na ka na noqu madua ni sa vakalawataki na noqu veisere, o ira na tiko tikivi au era dau raici au meu dua na ‘dau veisere.’ Dua na ka na levu ni noqu cudru. E rua na luvequ yalewa lailai, qo sa na vinakati meu qarava na itavi vakatina kei na itavi vakatama.” * E tukuna o Adam sa 12 na yabaki nona veiqaravi vaqase qai dokai vakalevu: “Au beci au sara ga, au cudru, au qai via yawaki ira sara ga na tamata.”\nSAGAI ME VINAKA TALE NA BULA\nE dredre mera lewa vinaka nodra bula eso ni oti e vica na yabaki mai na gauna era veisere kina, nira nuiqawaqawataka vakalevu nodra veigauna se bera mai. Era na rairai nanuma nira sega ni kauaitaki. E tukuna tale ga e dua e dau volatukutukutaka na veisere, sa na vinakati mera “veisautaka nodra ivakarau, ra qai vulica vakataki ira na sala mera vosota kina na nodra leqa.”\nE nanuma lesu e dua na turaga o Stanisław: “Gauna au veisere kina, e sega ni vinakata o watiqu e liu meu raici rau noqu goneyalewa lailai. Au lai nanuma kina niu sa sega ni kauaitaki, de dua o Jiova tale ga sa vakanadakui au. Au sa sega tale ni qai via bula. Toso na gauna, au qai kila ni cala na noqu rai.” A nuiqawaqawataka tale ga na nona veigauna e se bera mai o Wanda, e dua na tacida yalewa a veisere: “Au vakabauta ni toso na gauna sa na sega ni dua e kauaitaki au kei ratou na luvequ. Au nanuma tale ga ni na va qori na nodra rai na mataveitacini. Ia au sa qai raica rawa qo na levu ni nodra veitokoni na mataveitacini kei na nodra vukei au ena noqu susugi ratou na luvequ me ratou qaravi Jiova.”\nE macala mai na ka erau tukuna na tacida qori ni rawa ni vusolo na lomadra eso ni oti na veisere. Era na rairai beci ira, ena nodra nanuma nira lolovira qai sega ni ganita mera kauaitaki. Salavata qori nodra tekivu raici ira vakatani eso tale. Qori e rawa ni vakavuna mera nanuma ni sega na veikauaitaki kei na loloma ena ivavakoso. Ia e laurai mai na nodrau ivakaraitaki o Stanisław kei Wanda nira qai liaca e muri o ira na veisere nira dau veikauaitaki dina na mataveitacini. E vakasakiti sara ga na nodra veikauaitaki, ke mani sega mada ga ni laurai levu nodra veivuke.\nNI GALILI E DUA QAI SEGA NI KAUAITAKI\nMe nanumi tiko se mani vakacava na noda vukei ira na tacida vakayalo era veisere, era na vakila ga ena so na gauna na galili. O ira na tacida yalewa era veisere, era dau nanuma ni levu era sega ni kauaitaki ira. E tukuna o Alicja: “E sa sivi e walu na yabaki na noqu veisere. Ia au dau beci au ena so na gauna. Ni yaco qori, au na yawaki au sara ga vei ira na tamata, au tagi, au qai lomalomani au.”\nNa ivakarau ni yalo qori ena kila vinaka e dua e veisere. Ia e veivakasalataki na iVolatabu meda kua ni dau vakayawaki keda. Ke da sabaya na ivakasala qori, eda na cata na “vuku kece.” (Vkai. 18:1) Ia e dodonu me kila o koya e galili ni ka vakavuku me kua ni qara ivakasala vakalevu se nona veivakacegui e dua na tagane ke yalewa se nona veivuke na yalewa ke tagane. Ena sega ni yaco kina na veitaleitaki e rawa ni veivakaleqai.\nEna tiko na gauna ena rairai nuiqawaqawataka na tacida e veisere e levu na ka, me vaka na nona leqataka na nona veigauna e se bera mai, ena galili se nona nanuma ni sega ni kauaitaki. Nida kila tiko ni dau kena ivakarau ga me vakilai qori qai sega ni rawarawa me wali, ena vinakati meda vakatotomuri Jiova ena noda tokoni ira mai vu ni lomada na tacida vakayalo qori. (Same 55:22; 1 Pita 5:6, 7) Eda rawa ni vakadeitaka nira na marautaka vakalevu na noda veivuke. Io, era na vakila ena loma ni ivavakoso na nodra veivuke na itokani dina!—Vkai. 17:17; 18:24.\n^ para. 6 Eso na yaca sa veisau.\nRai Donu me Baleta na Veisere\nEda raica vakabibi na dauveiqaravi i Jiova na vakawati, baleta ni yavutaki vakaivolatabu. Kena ivakaraitaki ena Malakai 2:16, e vakamatatataka sara ga ekea na Kalou: “Ni’u sa cata na [“veisere,” NW].” Na yavu duadua ga e rawa kina na veisere oya ke veibutakoci e dua vei rau na veiwatini. Ena okati me cala bibi ke dua e vakasamataka tiko me sereki watina ena yavu e sega ni vakaivolatabu, de dua sa vakasamataka tiko me vakawatitaka e dua tale.—Vkte. 2:22-24; Vkru. 5:21; Maciu 19:4-6, 9.\nIa ke mani yaco na veisere ena nona tawayalodina e dua na isa ni vakawati, era dau veitokoni na mataveitacini ena ivavakoso. Era vakatotomuri Jiova ena nodra cakava na ka ga e rawa mera vukei ira kina e “dasila na lomadra.”—Same 34:15, 18; Aisea 41:10.\nSala o Rawa ni Veivuke Kina\nVakacava o rawa ni tokoni ira? Na cava o rawa ni cakava mo vukea kina e dua e sotava na ituvaki era vakila na veisere, me vakataki ira na cavuti mai ena ulutaga qo? Dikeva mada na ka e kaya na iVolatabu kei na sala era veivuke kina na lotu vaKarisito yalodina.\nMo dau vakarorogo vakavinaka. (Vkai. 16:20, 23)\nO rawa ni siqema ni gauna e se qai veisere ga kina e dua, ena rairai sega ni via talanoataka sara na ka e lai vakavuna na veisere. Na nona vakaraitaka tale ga e dua na nona rarawa ena sega ni rawati kina na ka vinaka, ena rairai sega tale ga ni kauta laivi na nuiqawaqawa. (Vkai. 12:25; Roma 12:15) O Adam sa cavuti oti mai, a vukei koya vakalevu o Michał. E tukuna o Michał ni sega ni gadrevi meda kila na itukutuku matailalai kece me baleta na vu ni veisere, ia ena yaga ke da dau veinanumi da qai vakarorogo vakavinaka: “Au vukei Adam me raica ni gauna e dau rarawa kina vakalevu, ena rawa ni tukuna kina eso na ka e sega ni dodonu me tukuna.” E vakamatatataka vua o Michał ni sega ni via kila na itukutuku matailalai kece. Ia e vakarorogo vakavinaka me vaka e dua na itokani dina. Ni bera na soqoni se ni sa oti, ena yaga vakalevu ke da cavuta ga na vosa rawarawa me vaka: “Sa vakacava tiko? Au kila ni sega ni rawarawa na ka o sotava tiko qori. Dua na ka o vinakata meu vukei iko kina?”\nDau veikauaitaki. (Fpai. 2:4)\nE nanuma lesu e dua na turaga o Mirosław: “Keirau dau tuvanaka vakaveiwatini me tiko na gauna me keirau vukea kina e dua na tacida yalewa sa veisere. Kena ivakaraitaki, keirau vakavinakataka na loka ni nona katuba. Keirau dau kauti koya vua na vuniwai.” Era rairai sega soti ni bibi, ia era yaga ra qai veivuke vakalevu. Ni toso na gauna sa vinaka tale na ivakarau ni nona bula na tacida yalewa ya. E muri sa qai lai tekivu painia, e papitaiso tale ga na luvena yalewa yabaki 11.\nVakadeitaka vua na tacida e veisere ni kila vinaka tu o Jiova na kena ituvaki.\nKe dua e yalolailai, mo vakadeitaka vua ni vakamareqeti ira kece na nona dauveiqaravi na Kalou. Eda ‘talei sara vei ira na siparo e vuqa,’ eda ka vakasakiti vei Jiova da qai vakamareqeti vua. (Maciu 10:29-31) E dau ‘dikeva na lomada o Jiova,’ e kila gona na ituvaki era sotava o ira na veisere. Ena sega ni biuta e dua na nona dauveiqaravi yalodina. (Vkai. 17:3; Same 145:18; Iper. 13:5) Ni o veikauaitaki, vakadeitaka vua ni marautaka o Jiova na nona taleitaka na ka dina kei na sasaga e cakava me baleta na sokalou dina.—Fpai. 2:29.\nUqeti koya me kabita matua na ivavakoso.\nEra raica eso ni dredre mera gole ena soqoni nira vakasamataka e levu na ka mosimosi. Ia na inaki sara ga ni soqoni me vakaukauataki keda—e vu ni “veivakayaloqaqataki.” (1 Kor. 14:26; Same 122:1) Ena tikina qo e bibi kina na nodra itavi na qase ni ivavakoso. E nanuma lesu o Wanda e sa cavuti mai, “Keitou se nanuma vinaka tu ga na nodra veikaroni vakayalololoma.”\nUqeti koya e veisere me vaqaqacotaka na nona veiwekani kei na Kalou ena nona masu, vuli vakataki koya kei na nona dau vakasama vakatitobu. (Jeme. 4:8)\nO Jiova e kaukaua duadua qai vakaitikotiko mai lomalagi, ia e kauaitaki ira na ‘yalomalumalumu e ramusu na yalodra, kei ira era rerevaka na nona vosa.’ Vakadeitaka qori vua na tacida e veisere qai vakabibitaka na yaga ni noda toro volekata na Kalou ena masu kei na vuli vakataki keda.—Aisea 66:2.\nMo cakacaka vata kei na tacida e veisere ena cakacaka vakaitalatala se mo drau vakavakarau ena ka ni soqoni.\nQori ena vukea na lotu vaKarisito e veisere me nuidei qai tomana tale na nona bula ni veisiga. E kaya o Marta e vukea e dua na tacida yalewa gugumatua e sa veisere: “Keirau dau veitomani ena cakacaka vakaitalatala. E vakamarautaki keirau na neirau sa rawata na neirau isausau . So na gauna keirau na vakarautaka vata na ka ni soqoni, oti keirau na qai vakasaqara e dua na kakana vakatitiweli.”\niMeli iMeli Vukei Ira na Tacida Vakayalo Era Veisere—Sala Cava?


Qarauna na Vosa Mosimosi | iVakasala ina Vuvale\nWILIKA ENA VOSA Afrikaans Albanian Amharic Arabic Armenian Australian Sign Language Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Bulgarian Cebuano Chichewa Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Croatian Czech Danish Dutch Efik English Estonian Ewe Finnish French Georgian German Greek Hebrew Hiligaynon Hindi Hungarian Igbo Iloko Indonesian Italian Japanese Kinyarwanda Kirghiz Korean Lingala Lithuanian Macedonian Malagasy Myanmar Norwegian Oromo Polish Portuguese (Brazil) Romanian Russian Samoan Sepedi Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Setswana Shona Silozi Sinhala Slovak Slovenian Spanish Swahili Swedish Tagalog Tetun Dili Thai Tigrinya Tsonga Turkish Twi Ukrainian Urdu Vietnamese Xhosa Yoruba Zulu vakaViti\nDe dua drau na veivakalewai ena gauna kece drau veiba kina vakaveiwatini. Sa vaka me “ivakarau” tu ni nomudrau bula na vosa mosimosi.\nKe yaco tiko qo ena nomu bula vakawati, o rawa ni walia na ituvaki qori. Ia mo na kila mada e liu se cava e vakavuna na vosa mosimosi, mo kila tale ga na vuna e bibi kina mo veisautaka na ivakarau qori.\niSususu. E levu na veiwatini era susugi ena vuvale e dau tau vakalevu kina na vosa mosimosi. Ena rairai vakatotomuria e dua vei rau na veiwatini na ivakarau ni veivosaki qori.\nVeivakamuai na ka ni veivakamarautaki. Sa ka ni lasa tu na veiwali ca e dau vakaraitaki ena iyaloyalo kei na porokaramu ni vakalasalasa ena tivi. Era nanuma kina na sarasara ni lasa se sega ni dua na kena leqa.\niTovo vakavanua. E laurai ena so na ivakarau vakavanua ni dodonu mera vakatulewa ga na “tagane,” se me kaukaua na nodra ivakarau na yalewa me kua ni nanumi kina nira malumalumu. Ke tiko gona vei rau na veiwatini na rai qori, erau na sega tiko ga ni via veiyaloni rau qai tauca na vosa mosimosi ena gauna erau veiba kina.\nSe mani cava e vakavuna na vosa mosimosi, e rawa sara ga ni tini ina veisere qai vakavurea e levu na mataqali tauvimate. So mada ga era kaya ni mosimosi cake na vosa mai na ivacu. Kena ivakaraitaki, e tukuna e dua na yalewa vakawati e dau vakayacora vua o watina eso na ivalavala kaukaua, e dau tauca tale ga na vosa mosimosi: “Au raica ni mosimosi sara na vosa e dau tauca mai na nona ivakarau kaukaua.”\nNa cava drau rawa ni cakava vakaveiwatini ke vakaleqa tiko na nomudrau veimaliwai na vosa mosimosi?\nDauveikauaitaki. Biuti iko ena ituvaki i watimu, qai saga mo kila na nona rai ena gauna o tauca kina na vosa mosimosi. Ke rawa, vakasamataka lesu e dua na gauna a rarawataka kina o watimu na ka o tukuna. Kua ni kauaitaka vakalevu na ka o tukuna; na ka ga e bibi mo kila se tarai watimu vakacava na ka o tukuna. Vakacava o rawa ni vakasamataka eso tale na vosa vinaka mai na nomu cavuta na vosa mosimosi? E kaya na iVolatabu: “A vosa vakayalovinaka sai vakamalumu ni cudru: Ia na vosa vakararawa sa vakatubura na cudru.”—Vosa Vakaibalebale 15:1.\nVuli mai na nodra ivakaraitaki vinaka eso tale na veiwatini. Ke vakaleqa tiko na nomudrau veivosaki na nodra ivakaraitaki ca eso tale, vakacava mo drau vuli mai na nodra ivakaraitaki vinaka eso tale na veiwatini. Vakarogoci ira na veiwatini e vinaka na ivakarau ni nodra veivosaki, ena yaga ke drau vakatotomuria.—iVakavuvuli vakaivolatabu: Filipai 3:17.\nVakabulabulataka tale na loloma drau a bucina ena imatai ni gauna. Na vosa mosimosi o tukuna e vakaraitaka ni ca na lomamu sega ni gusumu. Me donu gona nomu rai me baleti watimu, se mo raica ga na veika e vinaka kina. Dau vakananuma tale ga na veika vinaka drau dau marautaka tu e liu. Sarava eso na itaba makawa. Na cava o raica kina e vakavuna mo dredre? Na cava eso na itovo a vakavuna mo drau veivinakati?—iVakavuvuli vakaivolatabu: Luke 6:45.\nKua ni veibeitaki. Kua ni vosataki watimu, vakamacalataka ga vakayalovinaka se tarai iko vakacava na ka a cakava. Kena ivakaraitaki, e vinaka mo tukuna: “Au vakila niu sega ni dokai ena nomu dau cakava eso na ka daru sega mada ga ni veivosakitaka,” mai na nomu tukuna: “O sa dau va qori tu ga—o sega ni dau tukuna vei au na ka o via cakava!”—iVakavuvuli vakaivolatabu: Kolosa 4:6.\nKila na gauna mo biubiu kina. Ena vinaka mo drau qai veivosaki ena dua tale na gauna ke sa tekivu katakata na veivosaki se tau vakasabalia na vosa. E sega ni dua na leqa ke o biubiu ni katakata na veivosaki, drau qai veivosaki tale ni sa vinaka na ituvaki.—iVakavuvuli vakaivolatabu: Vosa Vakaibalebale 17:14.\nNa vosa mosimosi o tukuna e vakaraitaka ni ca na lomamu sega ni gusumu\n“Na tagane mera lomani watidra me vaka ga nodra lomana na yagodra.”—Efeso 5:28.\n“Na yalewa me dokai watina vakalevu.”—Efeso 5:33.\n“Me kau tani vei kemuni . . . na karakara, na vosavakacaca.”—Efeso 4:31.\nNA CAVA NA “VOSAVAKACACA”?\nE kaya na iVolatabu: “Me kau tani vei kemuni . . . na karakara, na vosavakacaca.” (Efeso 4:31) Na cava a vakaduiduitaka kina o Paula “na karakara” mai na “vosavakacaca”? Na vosa a vakadewataki taumada me “karakara” (vaKirisi, krau·geʹ) e vakaibalebaletaka me rogo levu na domomu. Ena yasana adua, na “vosavakacaca” (vaKirisi, bla·sphe·miʹa) e vakamacalataka na vosa o cavuta. Na cava e kena ibalebale? Na vosavakacaca e sega ni okati wale ga kina na kaikaila, e okati tale ga kina na vosa e vakatubu ca, veibeci, se veivakacacani—ke sega mada ga ni rogo levu na ka e tukuni.\nSala Mera Veiyaloni Kina na Vuvale\nRawa ni uqeta na iVolatabu na veiyaloni ena vanua e sega ni dau vakilai tu kina na ivakarau ni bula qori? Raica mada na ka era kaya o ira na muria na kena veiuqeti.\niMeli iMeli Qarauna na Vosa Mosimosi