Vosa vaka-Viti: Pacific Education Innovation Fund – Conversation space\nVosa vaka-Viti: Pacific Education Innovation Fund\nSa tekivuna na COVID-19 e levu na ka ni bolebole vou ena ka ni vuli qai vakacacana sara vakalevu eso na duidui sa tu rawa tu.\nNa COVID-19 e kauta talega mai e vuqa na ivalavala veivakauqeti sa yaco tiko ena itikotiko ni Pasifika me vakadeitaki kina nira sa vakaitavi tiko na vuli kei na matavuvale ena Pasifika, era taqomaki qai toso vinaka nodra vuli.\nMe ciqoma ka tokona na ivakarau veivakauqeti oqo na Pacific Education Innovation Fund ena dola tale ena 2021/22. E taketetaka vakatabakidua na ivalavala veivakauqeti ka tokona na nodra ituvaki ni bula na gonevuli ena Pasifika kei na gagadre ni ituvatuva ni vuli, ka sa mai vakaleqai ena COVID-19, okati kina na vuli ena vuli ni rua na vosa kei na vuli ena vosa ni sucu.\nKeitou vaqara tiko na veika vovou, cakacaka vata kei na duidui sala ni nodra vakavulici na gonevuli ni Pasifika kei na veimatavuvale me vakamalumutaka na veivakaleqai ni COVID-19 ena nodra vuli, okati kina na:\nna ivakarau laulau ena ituvatuva ni veivakavulici ka vakatabakidua vei ira na gonevuli Pasifika kei na matavuvale mera vakayagataka se vakarabailevutaka;\ntauyavutaki se vakarabailevutaki ni ivurevure eso ni ituvatuva ni vuli me baleta na ilawalawa ni vuli kei na matavuvale ena Pasifika; kei na\nporokaramu se cakacaka e vakaceguya na gagadre ni vuli kei na veika era dau vinakata tu na gonevuli ni Pasifika ina Pasifika\nVuli ena rua na vosa ni Pasifika kei na vuli ena vosa ni sucu\nNa vuli ena rua na vosa kei vuli ena vosa ni sucu e dua na ituvatuva e rawa kina vei ira na gonevuli kei na nodra matavuvale mera rawata kina na vuli e sema vata kei na ituvatuva vuli ni matanitu ena vosa ni Pasifika. E sega ni okati kina na vulici ni dua na vosa ni Pasifika me ikarua ni vosa.\nEna Innovation Fund:\nNa vuli ena rua na vosa e vakaibalebale na kena vakayagataki e dua na vosa ni Pasifika me caka kina na veivakavulici se wasea na veidusimaki ena rauta ni 50 na pasede ni dua na gauna ni vuli.\nNa vuli ena vosa ni sucu oya na kena vakayagataki e dua na vosa ni Pasifika ena veivakatavulici kei na veidusimaki ena rauta ni 80 na pasede ena dua na gauna ni vuli.\nNa veivosa ni Pasifika sai koya na veivosa nodra na itaukei ni vanua ni Pasifika.\nE namaka tiko na Tabacakacaka ni vuli ena rua na vosa kei na vuli ena vosa ni sucu me vakaraitaka vakamatata na isema ni Te Whāriki kei na iTuvatuva ni vuli e Niusiladi, ena vanua e veiganiti kina.\nNa itukutuku me baleta na ivakatagedegede eso me rawati kina na veika qo kei na fomu ni kerekere e rawa ni kune eke.\niLavo Vakarautaki (iVotavota ni iWasewase)\nEna 2021, na dauveituberi, na vanua ni vuli, ilawalawa vakaitikotiko, dauveiqaravi, daunivakadidike kei na vuli mai na veivanua kecega e Aotearoa e rawa nira kerekere mera vakaceguya na ka era gadreva ena itikotiko kei na ituvatuva ni vuli era gadreva ena gonevuli ni Pasifika kei na veimatavuvale e basika mai kei na/se vakaleqai vakalevu mai na COVID-19 mai na rua na sala ni veivakailavotaki:\n$2.5 na milioni me baleta na ivakarau veivakauqeti ena vuli ni Pasifika ena rua na vosa kei na taucoko ni vuli ena muri vuli kei na koronivuli; se\n$3.5 na milioni me baleta na ivakarau veivakauqeti me vakavinakataka na ituvaki ni bula kei na ituvatuva ni vuli e gadrevi me baleta na vuli ni Pasifika.\nEna tiko e $6 na milioni ena veiyabaki me yacova na 2024.\nWasei ni Veivakailavotaki\nNa ituvatuva oqo e koto kina na kena veisoliyaki na ilavo:\nYasana $3.5 na milioni me baleta na ivakarau veivakauqeti $2.5 na milioni me baleta na vuli ena rua na vosa kei na vuli ena vosa ni sucu\nNa Vakailavotaki ni Veiyasana sa wasei ena kedra levu na gonevuli ni Pasifika ena vanua yadua.\nNa vakailavotaki ni vuli ena rua na vosa ni Pasifika kei na vuli ena vosa ni sucu e dau vakabibitaka i Okaladi ka ciqoma na vakatabakidua ni vuli ena rua na vosa kei na vuli ena vosa ni sucu ena yasana.\nVeika mo okati kina\nNi o kerea mo vakayagataka na veika oqo – o lewe ni:\niLawalawa se mata ni muri vuli, koronivuli kei na/se vuli torocake. E rawa ni okati tale ga kina:\nNa ilawalawa ni gonevuli era semati ina dua na koronivuli, dauveiqaravi ni vuli torocake se ilawalawa/isoqosoqo ni itikotiko raraba\nO ira na ilawalawa ni itubutubu kei na matavuvale era semati ina dua na itikotiko ni muri vuli, koronivuli, vuli torocake se ilawalawa/isoqosoqo ni itikotiko raraba\nE dua na Kāhui Ako e matataka e dua na iwasewase ni koronivuli, na vanua ni muri vuli kei na/se vuli torocake\niLawalawa vakaitikotiko kei na isoqosoqo, okati kina na Lotu.\nO ira na daunivakadidike kei na vuli era okati ina dua na isoqosoqo ni vuli torocake se vale ni vakadidike.\nVuli kei ira na dauveiqaravi ni veimaliwai.\nNa ilawalawa o kerekere tiko ena vukudra e kilai tiko vakalawa.\nO iko se nomu ilawalawa e okati kina e dua e yabaki 18 se sivia.\nO iko, kei ira na lewe ni nomu ilawalawa, o ira na lewe ni vanua e Niusiladi se lewe ni vanua tudei ka vakaitikotiko e Niusiladi.\nEna caka na nomu veisau ka soli yani e Niusiladi ka na tokoni ira na vuli kei na matavuvale ni Pasifika kei na nodra kawa.\nNa nomu veisau ena lako vata kei na ituvatuva ni vuli ka veiwekani kei/se bula vakacegu era gadreva na gonevuli.\nNa veika e rawati kei na iyaya ni veivuke e rawati ena vuku ni veivakailavotaki ena soli wale vei ira na gonevuli ni Pasifika kei na nodra matavuvale.\nNa nomu ilawalawa e sega ni okati ena dua na ka vakailavo, vakalawa se so tale na ka (me vaka na beqaravu, veilewai kei na so tale).\nMe baleta na ilavo ni vuli ena rua na vosa kei na vuli ena vosa ni sucu, era na vakaliuci o ira na sa veimaliwa voleka se veisemati kei na dua na valenivolavola ni muri vuli se koronivuli e vakayacori tiko kina na porokaramu ni vuli ena rua na vosa kei na vuli vuli ena vosa ni sucu, okati kina o ira na kerekere mera curu mai na itikotiko raraba.\nO ira na dauveiqaravi era konitaraki tiko kei na Tabacakacaka kei ira na dauveiqaravi e sega ni konitaraki tiko kei na Tabacakacaka e rawa nira vola ruarua nodra kerekere.\nO ira na rawata na veivuke vakailavo ni 2020/21 e rawa nira kerea tale na veivuke qo.\nE tiki ni ituvatuva na kena vakadikevi na veika o sa mai rawata ena imatai ni wavoki. Sa na gadrevi mo na vakarautaka na veika matailalai ena veivakailavotaki o sa ciqoma ena fomu ni kerekere.\nE rawa ni o vakauta na levu ga ni ivola kerekere o vinakata.\nO ira na kerea na veivuke vakailavo era rawa ni kerekere mai na duidui yasana ena dua tiko ga ni cakacaka e vinakati, ia ena vinakati e duatani ga na ivola ni kerekere ni yasayasa yadua e okati tiko ena cakacaka ya.\nE rawa ni o kerea na veivuke vakailavo me tomani se tara cake na veika o cakava tiko ena gauna oqo. Sa na gadrevi mo na vakarautaka na itukutuku ni veivuke vakailavo o sa taura me baleta nomu cakacaka ena ivola kerekere.\nNa Innovation Fund ena sega ni solia na veivuke ena veika oqo:\nNa veiqaravi ni muri vuli, koronivuli kei na vuli torocake era sa vakailavotaki oti ena veika mera vakayacora (veiqaravi era vakayacora vakatabakidua na veivanua ni muri vuli, koronivuli kei na veivanua ni vuli torocake)\nMe baleta na cakacaka ni vaqara tubu/se dua na itavi ni qara ilavo\nNa Porokaramu kei na veiqaravi e vakayacori tiko ena so tale na matanitu, okati kina na veivanua e rurugi e Niusiladi\nYaya ni cakacaka se yaya tudei\nEna sega ni vakailavotaki na iyaya ni cakacaka; ena vakatau sara ga ena Tabacakacaka ni Vuli ke via vakatara na lisitaki ni veika yaga (me vaka na laptop).\nGade i vanua tani.\niDusidusi ni veiqaravi\nO ira na kerekere era na dikevi ena veika oqo:\nNa ivakadinadina ni cakacaka e sa vakaceguya tiko na veika era gadreva na gonevuli ni Pasifika me raica tale ni vakayacori na gagadre ni vuli eso e basika mai se vakaleqai ena COVID-19.\nNa sala ena veisautaka kina na gonevuli ena Pasifika na ivakarau vou ni vuli\niVakadinadina ni veika o rawata/rawa mo cakava na cakacaka sa vakaturi tiko\nNa wase ni ilavo e vinakati e okati iyaya ni veiqaravi e veiganiti ka vakaraitaka na yaga ni ilavo\nKeimami taleitaka na iwalewale e tokona kina na vuli na veisau me baleti ira na vuli ena Pasifika kei na matavuvale ena:\nNa kena vakayacori na ivakarau ni veivakavulici veivakauqeti e tara na ituvaki ni bula kei na nodra gagadre na vuli ena Pasifika kei na matavuvale era lamata mai na kei na/se vakaleqai vakalevu ena COVID-19. Na veisau e dua na toso vou, ka vou na sala me dikevi kina na veika era gadreva na gonevuli ni nomu itikotiko\nVakayacori na ivakarau ni vuli e veivakauqeti ena rua na vosa kei na vuli ena vosa ni sucu ena vuku ni veika e mai vakavuna na COVID-19\nKeimami gadreva me keimami kila:\nNa cava e veivakauqeti me baleta na nomu cakacaka\nNa sala vou ni veivakavulici e lai tara vakacava na veika era gadreva na gonevuli era vakaleqai ena COVID-19\nNa sala o na tarai ira kina na gonevuli kei na matavuvale ena Pasifika kei na sala me na vakayaco veisau kina\nNa cava mo cakava mo vakacavara kina na nomu cakacaka\nNa sala cava o na tosoya kina na nomu cakacaka qai vakarabailevutaka na nodra kilaka na gonevuli ni Pasifika\nVakadikevi kei na ripotaki\nSa namaki mo ripotetaka na toso ni nomu cakacaka. Ena vakarautaki e levu tale na itukutuku ena ripotetaki ni veika ena gadrevi vei ira na sa rawata na veivuke.


Na sala me laurai kina na nabavuni ni roka HTML ena vakayagataki ni roka ni iyaloyalo ena initaneti picker – SuggestBookmark.info\nSa ka bibi na digitaki ni roka dodonu ena gauna kotikoti nomu mataveilawa. Ni ko vakayagataka na roka vinaka duadua, sa rawa mo bulia e dua na mataveilawa taleitaki ka Kalou vakalevu na vulagi. Na leqa ena kena rawati na roka dodonu o ya mo kakua ni kila na ivakatakilakila HTML. Nowadays, e rawa ni o rawata na HTML me roka ni kena vakayagataki e dua na iyaloyalo ni picker ena initaneti.\nMe vaka ga ni sa rawarawa sara me vakayagataki na iyaloyalo picker ena initaneti, sa vakarautaki tu na iyaya ni Initaneti oqo me baleti keda kece, vakauasivi vei ira era via kunea na matailalai ni roka matata. Vakabibi, na iyaya oqo e vinaka sara me baleta na daudroini me rawa ni ra qito kina ena gauna era vinakata ka digitaka kina e dua na dodonu.


Ben Ravulo - Viti FM\nAuthor: Ben Ravulo\nTalei Sokoiwasa edua ka kilai levu ena buturara ni veivakamarautaki ena noda vanua ka vuqa na nona sere e dau taleitaki ka dau vakatagitaki vakalevu ena Viti Fm. “VUCA NO”-oqo edua na nona sere vou ka se qai tavoci tiko ena yakavi nikua ena Digidigi Damuni ena Vitifm ka vakaciriloloma na qaqana ni talanoa taki […]\nSERE VOU-NOQU DAULOMANI-MAREAU BROTHERS\nE ratou sa mai tauyavutaka edua na nodratou matasere vou na veitacini na Mareau Brothers ka ratou via tomana ga na weni yavana na turaga na tamadratou o Jale Mareau,ka sa mai kacivi na nona bula ena vuravura oqo ena vuku ni veivakamarautaki kei na taledi vinaka ni lagasere ka sa tiko vei iratou. […]\nSEREVOU-NOQU DAULOMANI-VESI KEI NAIRIKILAGI\nE mai tavoci ena bogi nikua ena VITI FM 92.2FM ena porokaramu na “NEW BORN”ni sivi toka na 8 ena tinikalima na miniti [8:15pm] na nodratou sere vou na matasere vou oqo na – “VESI KEI NAIRIKILAGI”. Na matasere oqo na “VESI KEI NAIRIKILAGI” e buli sere tiko kina o Tevita Veiqaravi ka da na […]\nSERE VOU-VAKARISEATE -CAGI MUDRE NI DELANI RAVORAVO\nE mai tavoci ena bogi nikua ena porokaramu vakarautaki na “NEW BORN” ena wase ni gauna ni Bogi Kei Iko ni sivi na 8 ena tinikalima na miniti [8:15pm],edua na nodratou sere vou na matasere vou oqo na “CAGI MUDRE NI DELANI RAVORAVO”. Na matasere oqo eratou cavu tu mai ena loma ni koro vakaturaga […]\nTALACI NA TURAGA NA KOVANA MAI OSITERELIA\nE sa mai talaci nikua na Turaga na Kovana mai Ositerelia o Governor-General of Australia, the Honourable David Hurley, kei na marama na watina o ,Her Excellency, Mrs Linda Hurley ni oti na nodrau a gade mai vakalekaleka ena noda vanua. Ena nodrau mai tiko voli ena noda vanua,e mai vakaqaqacotaka kina na veiwekani ena […]\nSERE VOU-MARIA I NA LUVEQU-YOUNG BROTHERS\nYOUNG BROTHERS- Na matasere oqo e tauyavutaka ka kenai i liuliu o Simione Buinimasi ka i liuliu talega ni matasere na Moli Kamica Kei Nadavaci, ka ratou lewena na matasere qo o Leone Lawa,Avi kei Jone. “MARIA I NA LUVEQU”-Nai talanoa ni sere qo e talanoataki kina edua na bula ni veitau ka qai kunekunetaki […]\nSERE VOU- ALESI RIU KANIA-DROMU NI SIGA KEI VIWA\nNa matasere na “DROMU NI SIGA KEI VIWA” eratou cavutu mai ena loma ni koro vakaturaga ko Naibalebale,Viwa ena Yatu Yasawa ka liutaka ko Josaia Seru,ka buli sere tiko kina o Qasenivuli Mitieli Natale ka cavutu mai na loma ni koro vakaturaga o Vanuakula,Nalawa Ra. E talanoa taki ena sere qo na bula lagilagi nei […]


Saula—iMatai ni Tui Isireli | Nodra iVola ni Vuli iVolatabu na Gone\nE lesi ira na turaganilewa o Jiova mera liutaki ira na Isireli, ia era vinakata me dua nodra tui. Era tukuna vei Samuela: ‘Na veimatanitu kece qo e tiko nodra tui. Keimami vinakata tale ga e dua.’ E sega ni duavata kina o Samuela, mani masu vei Jiova. E tukuna vua o Jiova: ‘Era sega ni beci iko, era beci au ga. Tukuna vei ira ni rawa ni dua nodra tui, ia ena namaka vei ira e levu na ka.’ Era kaya na Isireli: ‘Veitalia, keimami vinakata ga e dua na tui!’\nE tukuna vei Samuela o Jiova ni na digitaki Saula me imatai ni tui. E lako i Rama o Saula vei Samuela, e lumuti koya e kea ni livia e uluna na waiwai.\nDua na gauna e muri, e kacivi ira na Isireli o Samuela me vakaraitaka nodra tui vou. Ia e yali o Saula. Na vuna? Ni vuni tu ena ibinibini iyaya. Ni sa kune, e kau sara me duri ena kedra maliwa. E balavu duadua qai rairai vinaka. E tukuna o Samuela: ‘Raici koya e digitaka o Jiova.’ Era mani kailavaka: ‘Me bula balavu na tui!’\nE dau rogoci Samuela o Tui Saula ni se qai tekivu veiliutaki, e talairawarawa tale ga vei Jiova. Ia e mani veisau. Kena ivakaraitaki, a sega ni dodonu me vakacaboisoro. Dua na gauna, e tukuna vei Saula o Samuela me waraki koya. Ia ni bera mai, e vakatulewataka ga o Saula me vakacaboisoro. Na cava e tukuna o Samuela? E kaya vei Saula: ‘E dodonu mo talairawarawa vei Jiova.’ Vakacava a vuli kina o Saula?\nNi lai valuti ira na Amalekaiti o Saula, e tukuna vua o Samuela me kua ni vakabula e dua. Ia e vakatulewataka me vakabulai Tui Ekaki. E tukuna o Jiova vei Samuela: ‘Sa gole tani o Saula qai sega ni muria na noqu vosa.’ E yalolailai sara ga o Samuela, e tukuna vei Saula: ‘Ni o sega ni talairawarawa vei Jiova, ena digia e dua tale na tui.’ Ni vuki o Samuela me lako, e dreta na bele ni nona kote o Saula mani kadresu. E qai tukuna vua o Samuela: ‘Sa kauta tani vei iko o Jiova na veiliutaki vakatui.’ Ena solia o Jiova na veiliutaki vua e dua e lomani koya, e talairawarawa tale ga vua.\n“E vinaka na talairawarawa mai na vakacaboisoro.”—1 Samuela 15:22\nTaro: Na cava era kerea na Isireli? Na cava e sega ni vinakata kina o Jiova me tui tiko ga o Saula?\nQito Vakaivolatabu me Baleti Tui Saula\nA yalomalumalumu o Saula na imatai ni tui e Isireli ni se qai tekivu veiliutaki.


2 Tui 5 | iVolatabu ena Internet | Vakadewa ni Vuravura Vou\niKarua ni Tui 5:1-27\nVakabulai Neamani o Ilaisa mai na vukavuka (1-19)\nTauvi Kiesai na vukavuka ni kocokoco (20-27)\n5 E turaga rogo o Neamani na iliuliu ni mataivalu nei tui Siria, e dau dokai koya na nona turaga ni vakayagataki koya o Jiova me qaqa* kina o Siria. E tamataivalu qaqa ia e vukavuka.* 2 Ena dua na nodra kabakoro na kai Siria, era kauta mai vakabobula e dua na goneyalewa lailai ena vanua o Isireli, e mai veiqaravi sara vei wati Neamani. 3 E tukuna na goneyalewa vua na nona marama: “Ke lako mada ga na noqu turaga vua na parofita+ e tiko mai Samaria! Ena vakabulai koya mai na nona vukavuka.”+ 4 Oti e lako yani o koya* me tukuna vua na nona turaga, e kaya vua na ka e tukuna na goneyalewa ni Isireli. 5 E qai kaya na tui Siria: “Mo lako sara ga qo! Au na vola e dua na ivola vua na tui Isireli.” E mani lako o koya, e kauta tiko e tini na taledi* siliva, e 6,000 na tikinikoula kei na tini na isulu. 6 E kauta sara na ivola vua na tui Isireli, e tukuni kina: “E salavata yani na ivola qo na noqu dauveiqaravi o Neamani, au tala yani mo vakabulai koya mai na nona vukavuka.” 7 Ni wilika oti ga na ivola na tui Isireli, e dresulaka na nona isulu, e kaya: “O yau na Kalou meu veivakamatei, meu veivakabulai tale ga?+ E tala tiko mai na turaga qo meu vakabulai koya mai na nona vukavuka! Oni raica sara ga ni via vakavuveiba vei au o koya.” 8 Ia ni rogoca qori o Ilaisa na tamata ni Kalou dina ni dresulaka na tui Isireli na nona isulu, e talatala sara vua na tui: “Na cava oni dresulaka kina na nomuni isulu? Yalovinaka, moni tukuna vua me lako mai vei au me kila kina ni tiko e Isireli e dua na parofita.”+ 9 E mani lako yani o Neamani kei na nona ose kei na nona qiqinivalu, e lai duri tu ena katuba ni vale nei Ilaisa. 10 E tala sara vua o Ilaisa e dua na italai: “Mo lai sili vakavitu+ ena Joritani+ me vinaka tale na lewemu, mo savasava.” 11 E cudru sara ga o Neamani, e tekivu biubiu, e kaya: “Au nanuma ga, ‘Ena lako mai vei au o koya me duri eke, me masuta na yaca i Jiova na nona Kalou, qai yalovaka na ligana ena tikina e vukavuka me vakaotia.’ 12 E sega ni vinaka o Epana kei Paripari na uciwai e Tamasiko+ mai na wai kece e Isireli? Au na sega ni rawa ni sili kina meu savasava?” E vuki me lako yani ena cudru. 13 Era torovi koya na nona dauveiqaravi ra qai tukuna: “I tamaqu, ke tukuna vei kemuni na parofita e dua na ka levu moni cakava, oni na sega ni cakava? Sa qai wacava ni tukuna ga vei kemuni, ‘Mo sili mo savasava’?” 14 E lako sobu o koya, e nunu vakavitu ina Joritani me vaka na ka e tukuna na tamata ni Kalou dina.+ E qai vinaka tale na lewena me vaka na lewe ni gonetagane lailai,+ sa savasava.+ 15 Oti qori e lesu o koya vua na tamata ni Kalou dina,+ o koya kei ira kece nona lewenisala, e lai duri e matana, e kaya: “Au sa qai kila ni sega tale ni dua na vanua e vuravura e tiko kina na Kalou, e Isireli ga.+ Yalovinaka, moni taura na iloloma e solia na nomuni dauveiqaravi.” 16 Ia e kaya o Ilaisa: “Me vaka ni bula dina tiko o Jiova o koya au qarava,* au na sega ni taura.”+ E cikeva o koya me taura ia e sega tiko ga ni vakadonuya. 17 E qai tukuna o Neamani: “Ke sega, au kerea me soli vua na nomuni dauveiqaravi eso na qele me vodo ena rua na meule, ni na sega vakadua ni vakacaboisoro na nomuni dauveiqaravi vua e dua tale na kalou, vei Jiova ga. 18 Ia me vosota mada ga o Jiova na nomuni dauveiqaravi ena vuku ni ka qo: Ni curu na noqu turaga ena vale* i Rimoni me cuva e kea, e dau tautauri e ligaqu, meu cuva ena vale i Rimoni. Ena gauna au cuva kina ena vale i Rimoni, au kerea me vosota mada ga o Jiova na nomuni dauveiqaravi ena vuku ni ka qo.” 19 E kaya vua o Ilaisa: “Mo lako ena vakacegu.” Ni biuti koya me lako yani, ni se sega ni yawa na vanua e lakova, 20 e kaya lo o Kiesai+ na dauveiqaravi nei Ilaisa na tamata ni Kalou dina:+ ‘E lomani Neamani na kai Siria na noqu turaga+ ni sega ni taura na ka e kauta mai. Me vaka ni bula dina tiko o Jiova, au na cicimuri koya meu taura mai vua e dua na ka.’ 21 E cicimuri Neamani sara o Kiesai. Ni raica o Neamani ni cicimuri koya tiko yani e dua, e sobu mai na nona qiqi me tavaki koya, e kaya: “E dua na leqa?” 22 E kaya o koya: “E sega ni dua na leqa. E talai au mai na noqu turaga, e kaya, ‘Raica! Rau se qai yaco ga mai e rua na cauravou mai na veiulunivanua e Ifireimi, erau luve ni parofita. Yalovinaka, moni solia vei rau e dua na taledi siliva kei na rua na isulu.’”+ 23 E kaya o Neamani: “Qori, mo kauta e rua na taledi.” E cikevi koya tiko ga+ qai vesuka e rua na taledi siliva ena rua na taga kei na rua na isulu, e solia sara vei rau na nona dauveiqaravi me rau kauta ni rau liu vua. 24 Ni yaco i Ofeli* o Kiesai, e taura mai ligadrau me lai biuta i vale qai tukuna me rau lesu. Erau mani lako yani, 25 e curu sara i loma, e lai duri e yasa i nona turaga. E kaya vua o Ilaisa: “O lesu mai vei Kiesai?” Ia e kaya o koya: “E sega ni lako ena dua na vanua na nomuni dauveiqaravi.”+ 26 E kaya vua o Ilaisa: “Vakaevei, a tiko vata kei iko na lomaqu ni sobu mai na kareti na turaga oya me tavaki iko? Vakacava, qo na gauna mo taura kina na siliva, se mo taura na isulu, se na veiolive, se loganivaini, se sipi, se bulumakau, se tagane se yalewa dauveiqaravi?+ 27 Ia ena kabiti iko kei ira na nomu kawa na vukavuka i Neamani+ me tawamudu.” E biubiu mai matana o koya ni sa vukavuka me vaka na vulavula ni ucacevata.+\n^ Se “tauvi matenikuli.”\n^ Rairai dusi Neamani.\n^ Dua na vanua e Samaria, de delana se bainivalu.\n2 Tui 5


vutikalulu: History of Fiji; part 16, 17 & 18\nNira sa dui tiko noda qase mai Vitilevu ena veivanua au sa tukuna ena wase sa oti, ena veibuca oya, se vanua era vinakata na kena wai oya mai Bucawai, mai Kubuna Drekeniwai, Namalata, Verata, Nabukebuke, Nasautoka, Uluidrata, Rakiraki, ra sa veivosaki me caka mada na veibuli yaca ni tutu vakavanua, ra sa lomavata me caka mada na veibuli itutu vakavanua oqo mai na vanua o Tokaimalo, ena dua na buca oya sa qai yacana ena gauna ni veibuli o Nabukebuke (Yavu cecere).\nNira soqoni vata noda qase, o ira kece noda Vu na kai Viti, me caka na veibuli oqo mai na buca oya, a vakaoqo na kena lewa: Meda sa dui buli yavu mada ni noda Vale ni Buli; O koya e cecere nona yavu ni buli, me sa vakabau nona kawa, me kawa ni turaga dau buli, mai vei ira na qali Cavakilagi kei na qali Kamami.\nNa ka e vakakina oqo nodra lewa; ni sa levu sara ena gauna oya na turaga, ia ka sa dui turaga ga vakai ira, ka vakamataqali nodra veilokoyaki voli e lomai Viti levu ka sega so kina ni vinaka, se dei nodrai tikotiko. Koya era sa qai nanuma kina me sa caka mada na veibuli i tutu vakavanua; de vinaka mera sa tiko va kawa, ka vakayavusa vanua ena nodra dui tikotiko, me rawa kina nodra veirogoi vakavanua; ena nodra tiko vakavanua matanitu vata emuri.\nIa ni sa tekivu nodra dui buli yavu cecere ni nodra buli, ka sa veimama nodra buli yavu tiko; ka sa tubu tiko mai na veiqati ni lomadra kei na veibataka, se o cei me turaga. Eso era kaya me kua ni vakabau na yavu ni vale cecere, me vakabau ga na kawa ni ulumatua o Buatavatava. Eso era kaya, me vakabau ga na lewa sa tau oti, koya e cecere nona yavu ni vale se bure, me sa turaga; ke vakabau na kawa i Buatavatava, sa na ca o Viti, ni sa rui turaga malumalumu ka sega ni lewa vinaka. Sa mani cavuti ga me buli vakaseni vau (ni daumalai) A nona kawa sa tiko mai Bua nikua.\nIa ni ra sa buli yavu tiko, sa qai cecere duadua na yavu ni buli nei Kubunavanua; O koya sa qai mani yacana tale kina o Komai Nayavucecere. O koya sa tiko mai Kubuna i Vanua eliu ka tiko mai Navatanitawake emuri. Ka sa qai yacana kina o Ratu Cagawalu ni sa mate, ia o Robulaikalou na tacina kei Rokoratu na luvei tuakana. Sa vakabau talega me yaca ni nona yavu cere o Nabukebuke ni rau sa gumatua ena buli yavu cere. Koya nona kawa sa tiko mai Namosi kei Levuka mai Ovalau. (Kai Nabukebuke) Kei Burekorewa mai Uluda (yavu rewa), kai Rewa.\nO koya sa qai tekivu kina ena gauna oqo mai vei ira na Qali Cavakilagi, me cavuti na yaca i koya sa buli 'Me Tui,' ka yaca i koya sa vakarautaki me Tui; "Na Komai." (O koya sa ulumatua me Tui; o koya na tacina se luvena sa ulumatua me Komai).\nIa na ka oqo, sa ka ni marau vei keda nikua ni sega ni guileca se lutu yani vakadua nodai tovo vakavanua oqo me yali yani. Ia eda sa marau ni sa dei tu na itovo oqo, mai na yasana o Cakaudrove. ena koro turaga o Somosomo, "O koya sa buli, sa cavuti me Tui Cakau; o koya sa vakarautaki mei sosomi, sa cavuti me Komai Nakorovou." Se Komai Lomanikoro, (Korovou). na itovo vakavanua oqo sa ka talei sara, ka sa tautauvata Vakapiritania. O koya sa buli sa yacana na King (Tui). O koya sa vakarautaki mei sosomi ni Tui (King) ni sa mate se leqa ena dua na ka na Tui; sa yacana na Prince of Wales, (Komai Loma ni Korovou). Sai koya ga sa daucavuti tiko mai Cakaudrove me Komai na Korovou.\nIa na nodra veibataka noda qase ena gauna o ya, na kawa me sa daubuli me Ratu, se Tui, sai koya ga, sa mani yaco kina nodra veisei; ni ra sa tu cake e dua na mataqali mai na kawa i Tuiwai, sa yacadra nikua na Matasau, ka sa yacadra ena gauna oya e dua na kenai wase; "Na Tuvora" (ni ra tu cake me vorata na lewa) na iwase ka dua, sa yacadra "Na Tutudravo, se Dravodri" (o ira sa vakasisia na yavu ni veibuli, ka vakama na kena vale). Na kawa ni Tuvera sa tiko mai Namosi, na Dravodri sa tiko mai Dravo, Tailevu.\nSai ira na kawa oqo, era sa vorata vakaukauwa na lewa; ni ra cata me buli e dua na turaga malumalumu ka lewa ca, de ca kina o Viti. Ka rau lewa sara, me sa buli ga na kawa i Kubunavanua me Tui. O koya ga, sa mani dau nodrai tavi kina, na mataqali Matasau, se Masau, ena gauna mai i muri oqo, na digia se lewa na turaga me sa buli me Tui se Ratu. Ia sa na qai macala emuri, o ira kece na itutu vakavanua sa nodrai tavi na veibuli.\nIa ni sa tawase noda qase, mera dui lako; era sa lako vakawa vata ga, o ira na lomavata, ka vosa vata, sa dua na ilakolako. Ia na nodra dui lako oqo, era sa dui lesu tale i na nodra dui yavutu era tiko kina eliu, ni sa lala mai o Nakauvadra ena ivalu sa tukuni oti.\n1. O ira na kawa i Kubunavanua. Era sa lesu tale i na yavutu o Kubuna i Vanua ena vanua o Bau; mai Wainibuka. O ira ka vakatawa na vanua vaka mai Naveibulibuli, Navutu, Nakorovou, Vuna, Lomanivanua, Uluinavula, Nubulevu, Daviko, Nacobua ena ului Waidalice, Nawaiqea, Namoa, Navesi, Delai Tokaimalo II. O ira kece oqo, era tiko ena Wainibuka ka yaco i Bucawai ena ului Waibula. Sa tiko kina o Nawakura mai Drevekai, Uluitova i vanua, Taunovo, Nasuku, Namedamu, Nakorokau, Vatunitu, Naloka, Korolevu, Tovaiwai, Delairalagi, Uluidrata, Navukivakawalu, Nakurukuru, Vaturua. Emuri era sa qai cavu i baravi na kawa ni Tui. Ka so vei ira sa cavuti me Sau. O ira kece oqo na vanua sa tawa eliu. O ira na kawa i Kubunavanua era sa kawa ni Tui eso, ka Vunivalu eso. O ira na kawa i Rokovunisei kei Natokaibawa. Era sa kawa ni Tui eso, ka kawa ni Sau eso, ka Sauturaga eso, era qai tawase emuri.\n2. O ira na kawa i Lutunasobasoba. Era sa lesu tale ina nodra yavutu o Verata. Era sa vakatawa na veivanua ena baravi o Verata, na nodra vanua. O ira na kawa oqo ena gauna emuri, era sa kawa ni Ratu tikoga eso, ka sa kawa vaka Tui eso, ka Vunivalu eso, ka sa Komai eso.\n3. O ira na kawa i Tui wai. O Tui wai oqo, sa Tui ni vanua, sa yacana levu o Waimaro. Na kawa oqo sa tiko eliu e Viti ni bera mai o Rokomautu kei Kubunavanua. Ni ra sa tawase ena veibuli mai Nabukebuke na noda qase, era sa mani tawase kina na kawa oqo. (1) O ira ka lesu tale i Wailiko mai Waimaro. (2) O ira ka tiko ena Wainivesi, ka so tale i Waibula. (3) O ira ka tiko ena Waidalice. (4) O ira ka tiko ena tai matau ni Wainibuka. (5) O ira ka muria na Wainimala. (6) Ka so vei ira sa tiko sara mai Waidina. Oqo ga na kawa levu duadua e Viti. Eso vei ira sa kena yaca buli na Tui, ka so e Vunivalu, ka so e Ratu, ka so e Sauturaga, ka Bati eso. Sa kedra icavuti levu na Waimaro, se kai Waimaro.\n4. O ira na kawa i Waicalanavanua. O ira na kawa oqo e nodra yavutu mai Nakauvadra o Nukunitabua. O ira na kawa oqo e tabu kina na veisei, kei na ivalu mai Nakauvadra ena vuku ni nodai tovo kaukauwa. o rau na kena ulumatua mai na kawa oqo erau a drua i valu; Erau a loqota na ketei tinadrau ni bera na gauna me raa sucu kina, ka rau sa mani lutu dole se tauvoki, ka sa mani vaka na itovo ni bula vakayalo nodrau bula voli e vuravura oqo. (Sa rawa kina ena gauna oya me rau rairai votu, ka tabogo tale yani). Ka sa yacadrau kina na "Sau."\nEna gauna ni buli yavu cecere ni veibuli mai Nabukebuke. Era sa tawase kina na kawa oqo mera dui lako, o koya sa mani duidui kina na yacadra buli nikua, kei na kedrai cavuti talega. Ia sa kedrai cavuti levu ga na Sau." O ira ka gole vaka i na Tokalau (1) O ira oqo na kawa ni Sau, era sa cavuti me kai Dewala, era tiko eliu mai Navukivakawalu. Sa yaca buki ni kawa oqo na Durucoko. Ka so sa tiko ena Waidalice era kawa ni Sau. O Tuinasau, Tuivatu, Tuiwaitola, yaca buli me Vunivalu. (2) O ira na kawa ni Saunokonoko; era sa cavuti me kai Nakumitabua. Emuri era sa tawase: era sa qai dau cavuti tale kina me "Toluga." (Tolu ga na turaga). O Saunalewa sa buli taumada ena kawa oqo me Vunivalu, ia sa bale na yaca oqo vei Rokotinanibaca na vu yalewa. O ira na iwase oqo, era tiko vata kei ira na kai Nabukebuke mai ului Waiqa, ia nira biuta era sa lai tiko i Nauluvatu mai Waidina, era tawase tale mai kea na kawa Vunivalu era tiko mai Rewa, kei ira ka tiko mai Nakelo era sa lai tiko i Namosi, ra qai yaco emuri i wai, ia o ira na tiko mai Natogadravu era muria sobu mai na Waidina na yaco emuri i Nuku (Nukunitabua).\n3. O ira na kawa ni Sautoka. O ira na kawa oqo, ni ra tawase mai Nabukebuke era sa muria ga na tokaitua o Nasautoka ka tikoga mai Korolevu, ena vanua ni so Kalou o Naicuvacuva vei Jiova na yacana. Ka sa kena vu levu ni kawa oqo se nodra qase. Sa yacana o Leka; ni sa leka o koya, na watina o Adisua, a luvena e rua o Seruvakula, kei Rokoarika me vaka au sa tukuna ena wase sa oti. Sai ira ga na kawa oqo ka vakatawa na tai i matau ni Wai ni buka, ka dau cavuti me tai ni wau, ka yaco sara mai i Naitasiri. O ira na kawa oqo era sa lewe levu sara e Viti nikua. Era dau cavuti me Sau; ka sa duidui na ivakayaco ni yaca oqo e Viti, me vaka au tukuna toka e cake e tolu ka vaka.\n5. O ira na kawa i Robulaikalou. O Robulaikalou e dua na luve i Tui Nakauvadra. O ira na kawa oqo, sa cere me vaka na bukebuke levu, na yavu ni buli, era sa bulia. Sa i koya ga sa kedra i cavuti levu kina na kai Nabukebuke. Eso e tiko mai Namosi nikua, ka so e tiko mai Levuka (Ovalau).\nena gauna era tawase kina na noda qase mai Nakauvadra; o ira na kawa oqo era sa taura matua tikoga na i cavu ni yacadra ena buli Yavu Cere ni Buli, ka sa ulumatua mai na kawa oqo o Radrodrolagi, oya sa kawa ni Tui Namosi, ka gone o Veredrau. O koya sa kawa ni Vunivalu. O ira oqo era laki tiko i ulu i Waiqa, sa nodra yavutu o Nabukebuke. Era wase emuri, Navatuvula, Namakala, Dividamu, Nakorobalavu, Nasa, Nariko, Namoa, Torolevu, Nabuacoko. O ira oqo ka tiko mai Ovalau, Burekalou, Segodai, Loma, Nasilime, Nakorovatu, Masa. Oqo o ira kece na kai Nabukebuke, era tiko ena ulu i Waiqa eliu.\n6. Na Kawa i Ratu Lele. O Ratu Lele oqo, sa dua na turaga dau qaravi, vei ira na neimami vu na kai Viti eliu. Ka sa dau qaravi, ena nodra mai tabu tiko i Papua, ena nodra lako mai i Viti. Ia ka sa yacana tu mai Papua o Tamudulele. Ka sa turaga sau, ka leka o koya, ka sa dau kaciva walega na qio mai wai o koya, mera lako mai vua. Ni ra yaco mai vua i matasawa, sa qai digia o koya na qio me kena.\nena gauna ni veibuli mai Nabukebuke. O ira nona kawa, era sa muria sobu na Wai ni mala, ka ra laki tiko i Uluda mai Ului Waiqa mai na Tuarewa o Rewa. O Rokoratu na turaga, kei ira eso na kawa ni Saunokonoko, era kawa ni Vunivalu kei ira nona Sauturaga. Era cavuti me kai Burekorewa, o Burebasaga emuri, kei na nona i kaso era cavuti me kai Dreketi. Era tiko ena bati ni Wai ni mala, kei na kena bati era cavuti me kai Tokatoka e delavuvu, kei na nona Lawadoko, era cavuti me kai Vutiakoto. O ira kece oqo era kauta na yaca ni nodra Yavu Rewa me yaca ni nodra vanua. Ni ra tiko mai Uluda ena gauna o ya, era qai lako sobu emuri i baravi ka tiko mai Burebasaga, kei Rewa.\n7. O ira na Kawa i Degei. Oqo o Degei II, o koya sa yaca i Degei I na Vu Levu. O ira na kawa oqo, era sa laki vakatawa na vanua i Rakiraki (Lumulumu i Degei). O ira oqo, era lewe sara. Sai ira ka vakatawa na vanua o Vitilevu i na Ra, kei Vanualevu i na Vualiku. Ka veicurumaki i na yanuyanu o Kadavu, kei ira eso na qali Cavakilagi. Kei Vanualevu i na Ceva, era qai curu kina eso emuri.\nO ira na kawa oqo era sa sega ni bau tiko ena veibuli mai Nabukebuke, "Baleta na ivalu sa tukuni oti." E dua na ka vinaka eda raica vei ira na kawa oqo, ka ni sa dei tu ga vei ira na dui yaca buli vakamataqali ni nodrai tutu ka yacova na siga oqo. "Ni raica oqo, me vaka": (1) Tu Namotutu (Mataqali o Namotutu). (2) Tu Navitilevu. (3) Tu Malake. (4) Masi Ratu. Oqo na taba ni masi mai na Tu Namotutu, kei na Tu Cakau talega. Kai wase Sauturaga nei Sokula mai na Tu Namotutu. (5) Na Rokotakala. Oqo na mataqali nei Bakadroti na Bete kei Degei I. O ira na kawa oqo, era sa dui tu vakai ira ga; ka dui turaga vakamataqali. Ena gauna ga i Banuve e dua na qase qaqa mai na mataqali Tu Namotutu qai vakamalumalumutaki ira kece, koya sa qai liu kina mai Rakiraki na Tu Namotutu.\nO ira na kawa i Degei II era sa veidroyaki e Viti; era sa dei tu ga ena dui nodra turaga vakamataqali: O ira ka tiko mai Vuda, Ba, Tavua, Nadi, Nadroga, Serua. Era tu vakamataqali Balavu ga eliu (1) Tako kawa ni qase (2) Lavo kawa ni gone. Emuri, ni curu i nodra vanua na kawa ni Cava ki lagi, kei na kawa vaka Toga eso. Sa qai tekivu kina mera vakayaca vaka Tui ni vanua.\nO ira na dro i Naceva, era vakatawai Kadavu. Sa ra cavuti me Manuduitagi (dui turaga vakamataqali ga). Ni curu i Dravuwalu na kawa i Kubunavanua mai Totoya, sa qai cavuti rawa kina vei ira na Tui Naceva koya na yaca mai na kawa ni qali Cavakilagi. Vaka talega kina ni curu i Tavuki, Yale, Nakasaleka, Nabukelevu, Ravitaki, na kawa ni Sau (Qali cava kilagi) kei na kawa vakaToga eso emuri era sa qai cavuti kina ena yaca vakatui ni vanua.\nO ira ka drodro i Yasawa. O ira na kawa i Degei o Senitutaga, era turaga vakamataqali ga. O ira na kawa i Ratunidrola era kawa ni Sau. Koya era qai yaca vakatui ni vanua kina.\nO ira na ka drodro i Macuata. Era dau cavuti me Sivi Soroi (Era sa dui turaga vakamataqali ga), ka so talega vei ira e curu i Bua, era dau cavuti vakakina. Kei ira eso na iwase ni Sauturaga mai Rakiraki, era tiko mai Nakorotubu. O ira na kawa Degei ka curu i Namosi, sa yacadra na Torolevu. (Era sa dui cava vakamataqali vakai ira ga.\n8. O ira na Kawa i Rokola. O Rokola oqo sa dua na tamata vuku ni cakacaka vakamatai eliu. Ena gauna era tiko kina mai Aferika ena vanua o Taganiika, qai siro emuri i baravi ka tiko mai Vuda (Vakacegu). Sa dua na qase dau ceuceu ena kau o koya. Ena gauna oya, sa dau ta moto, kei na iwau ceuti. O koya talega sa taya na waqa, sa yacana na Kaunitoni (Kaunitoni tu e wai). Era lako mai kina i Viti noda qase.\nNa nona kawa eso era mai tiko i Papua, Niu Everetisi, Yatu Solomoni. Era matai ni ceuceu ena kau se vatu, ra dau ta waqa talega.\nO ira na kawa oqo era mai tiko i Voda ena bati ni Wainibuka ena gauna sa oti kina na ivalu mai Nakauvadra. Koya ga nodra yavutu na Mataisau, ka mai mate kina nodra qase o Rokola.\nO ira kece na noda qase e lewe 8 au sa tukuni ira toka e cake, era sa noda vu ni kawa, o ira ka tubu mai vei rau na veiganeni o Catanatamani, kei Tikinivula.\nWase 17. A Ciciva na Turaga\nEda sa kila ena itukutuku ni karua ni veibuli sa oti ni sega ni vakabau na kawa i Buatavatava me liutaki Viti; ni turaga malumalumu, sega so ni gumatua. Sa vakadina talega o Rokomautu, ni sega ni rauti koya me liu, ni dau murilomana ka dau talaidredre talega vei Rokomautu na Ratu.\nO koya sa vakatalai tani kina, me lako i Vanua levu ka mani muri koya kina o tinana o Adi Leleasiga, kei ira talega na turaga lalai eso, oya ga na gauna e rau a sucu kina na Drua Tabu, o Adi Savusavu, kei Adi Likuiviu, a yacana talega o Adi Samanunu. Ia o ratou na veitinani oqo, eratou sa tikoga mai Vuya; o Buatavatava i Bua, o ira na turaga lalai o ya, na yasai Vanua levu i na Tokalau, ka yaco sara i udu.\nIa ni sa dede nodra tiko mai Vanua levu, ka sa matua na ivakacoko ni vanua. Sa qai lewa o Buatavatava, mera sa kauta i Verata vei Ratu na isevu ni vanua, ni sa matua na ivakacoko. Ka ra sa qai lako na Likuiubi, kei na Duiyabaki, me rau vakavodoka mai na isevu ni vanua, na nodra veitikotiko kece, na veituraga au tukuni ira toka e cake.\nIa ni ra sa yaco i Verata na turaga era kauta na isevu vei Ratu. Sa macala sara o Rokomautu, ni sa rairai tale mai nona ulumatua o Buatavatava, koya sa yali sara vakadede e mata mai Verata.\nIa ena gauna o ya, sa ka levu sara na kawa i Rokomautu era sa bula kina. O ira na luve era lewe 4 ka macala tu na yacadra, kei ira na makubuna era lewe 19. Ia ka sa tautauvata ga matana na nodra itovo, kei na nona lomani ira nona kawa, se o cei ena digitaka o koya me kena isosomi.\nOti sa qai lomana me sa dua na ka ni marau me caka mai Verata; ena vuku ni nona matua sa qai yaco tale maikina. Ka sa lomana me sa caka na ka ni marau ena loma ni rara Vatuvure mai Verata; mera sa laki veimeketi mada kina na lako mai Vanualevu, kei ira na turaga, kei na marama mai Verata.\nIa ni sa oti e rua na bogi, na nodra marau tiko; sa qai lewa o Rokomautu me sa ia mada veitau cici, ia o koya sa totolo vei ira, me sa qai buli o koya me turaga mai Verata, mei sosomi kei Ratu, ni sa malumalumu mai. Ia sa lewa kina vakaoqo, ni sa tautauvata ga e matana nodratou i tovo na luvena, kei na nodra i tovo na makubuna. Koya sa vuna, ka lewa kina o Rokomautu, mera sa veitaucici ga na makubuna era lewe tinikavitu, mera sa ciciva na turaga.\nOti sa kaya o Ratu, mera sa soqoni mada mai vua na makubuna, me mai vosa vei ira, ia ni ra sa lako mai vua na lewetinikavitu; sa qai vosa vei ira, ka kaya; "Au sa taura oqo e dua na tabua, ia na tabua oqo, na noqu vosa mana vei kemudou; ia niu sa vosa oti, au na qai buluta e matamuodu na tabua. Ia mo dou kila na makubuqu; oqo na noqu vosa ni veivakalougatataki vei kemudou.\nIa kevaka e dua sa totolo vei kemudou, ni dou sa na veitau cici mai, o koya ga oya sa na buli me Ratu, me qau i sosomi, me liutaki Verata. O kemudou kece sa bera, mo dou sa na qai vakarorogo tiko vei koya. Ia ragone, sa oti noqu vosa vei kemudou; "Au sa buluta na tabua, oqo na noqu vosa mana; ka sa na dredre sara me kilici tale."\nIa kevaka dou vakauta vakatani noqu vosa, ka vukica tale noqu lewa ena dua na gauna, ia oqori ga na gauna, sa vaka dou sa kilica tale na tabua oqo, me rairai votu mai, ka sa na seyavu kina vei kemudou na kalougata ni vosa mana ena tabua oqo, o koya kau sa buluta ena qele, me kalougata kina, ni sa bika nomudou vanua me tu dei, ka sega ni yavalati rawa emuri.\n"Ia kevaka sa na kili tale na tabua, au sa tukuna vei kemudou; ena rusa nomudou vanua o Verata, ka beci sara emuri, ia kevaka ena sega ni kili tale na tabua oqo; o dou na matanitu tikoga, ka sega ni rusa rawa." A vosa ni qase oqo ragone, ena dina malua.\nIa ni sa vosa oti o Rokomautu sa qai buluta sara na tabua. Ni sa buluta oti; eratou sa qai lako sara na gone turaga na makubui Rokomautu, me ratou sa laki tuva mai na baravi o Walu mai Verata; me ratou sa veitau cicitaka na turaga, o koya sa liu, me sa nona na itutu vakaturaga.\nIa oqo na yacadra na gone turaga era laki cici mai: (1) Lutumailagi; (2) Matawalu; (3) Tui Nakorovatu; (4) Tomanisau; (5) Koyanaduna; (6) Qilukeisawa; (7) Tui Vanuakula; (8) Vuinasoga; (9) Lavetabua; (10) Koyanasaudina; (11) Urukicakau; (12) Vueti; (13) Cabakovugalei; (14) Soqonacagi; (15) Nakauvadra; (16) Tabakauwale; (17) Batiwaitui.\nIa sai ratou oqo na gone turaga eratou sa laki cici mai. Ia o rau o Burotulevu na qolo kei Tunidau na tacina; erau sega ni bau laki cici mai, ena vuku ni rau malumalumu, ia ka sa kaya ga vei rau o Rokomautu, "Oi kemudrau na gone oqo, drau sega ni yaga mo drau laki ciciva mai na turaga, mo drau tikoga ni sega ni rauti kemudrau na cici, ni drau malumalumu. O koya sa totolo vei ratou na sa laki cici mai oqo; ia ena turaga o koya, ia ke kemudrau, drau na kenai Raviti." (Ia sai ratou na tiko mai Bureta, Naloto nikua, na nodratou kawa o Burotulevu, kei Tunidau. Ka ni sa yacadratou, se nodratou i tutu ena vanua mai Raviti).\nIa o ratou na gone turaga eratou sa tuva tu mai Walu, me ratou cici mai; eratou sa dui qarauna tu na cagi. Ni sa uvu na davui, ka ia na vakavakao; sa qai bale o Koyanaduna, ia na gauni baravi o ya, sa yacana tiko ga nikua na ului Koyanaduna. Ni ra sa cici tiko, ka ia na vakavakao, sa vaka e vukataki na cici totolo nei Tuivanuakula; ka sa laki cegu sara vei ira na turaga kei na marama. Ka sa cici sara mai o Rovarovaivalu na tamana, ka cuquma ka roqota, ka reguca sara ka kaya. "Na luvequ sa nomu na lagilagi nikua. Ka me sa cavuti tale na yacamu mei Kubunavanua, se Uqenavanua.\nOti sa kaya sara o Rokomautu. "Oqori na yacana me vaka na noqu vosa mana, ia mo lako sara Kubunavanua, lai vakatawa noqu bure o Naisanokonoko me sa nomu."\nIa ni ratou sa qai yaco kece mai o ratou na qase vei koya, ka sa tukuni yani vei ratou kece, ni sa totolo o Tuivanuakula. Ka ra sa mai yaloca kina vei koya, ni sa rui gone lailai, ni ra sega ni vinakata me liutaki ira.\nOti era sa qai vosavosa kina, ena vuku ni lewa i Ratu, era kaya, "Sobosobo; me sa mai liutaki keda na gone lailai oqo. A lewa ca sara o dou cakava na qase."\nIa ni sa rogoca o Rokomautu na nodra vosa na makubuna, sa ka levu kina na nona cudru. Ka sa qai lomana me sa\nkilica tale na tabua ni nona vosa mana. Ka sa kaya, "Oqori na tabua, dou qai lewa ga e dua me liutaki kemudou, ia sa oti ga na noqu lewa, dou sa sega ni via muria.\nIa ni sa vosa oti o Rokomautu, sa qai kaya sara mai o Matawalu vei Ratu, "Me sa neirau ga kei Tuivanuakula o Naisanokonoko; ni keirau a cici vata no mai." Sa kaya tale mai o Lutumailagi, "O yau talega Ratu, ni keitou a veitaravi no mai." Sa mani kaya o Ratu, "Sa vinaka, mo sa laki tiko kina."\nIa ni sa vakaoqo nodra lewa na bera ena cici, sa qai lomai Tuivanuakula, se Kubunavanua, me sa tatau me sa bau lako i na dua na vanua, ni sa madua ni sa kau vakatani nona lewa na Ratu.\nKa sa qai mani kaya tale o Ratu, me sa laki kau tale mai na tabua, ka caka kina na vosa ni yalayala. Ni laki raici na vanua ka koto kina, ka sa yali, ni sa butakoca o Vonini; sa qai kaya tale o Ratu, "Sobo, sa qai seyavu na kalougata ni noqu lewa mana ni sa vakacacana o Vonini." Ka sa tagi ka kaya, "I ragone, ena ca na nomudou vanua o Verata, ena gauna mai muri. Dou vakaukaua, ka tu vakatagane sara, ni maroroya nomudou vanua.\nOti sa qai lomavata na turaga, me sa lewa ga o Rokomautu e dua, se rua, me rau sa tikoga mai Verata. Ka rau sa cavuta kina, o Kubunavanua se Tuivanuakula, kei Lutumailagi. O Tuivanuakula sa bese ni tiko tale e Verata, ni sa madua vakalevu ena ka oqo. Koya sa vuna nona biuti Verata vakadua, ka lako sara i na vanua i tukana vakarua o Kubunavanua mai yasayasa o Muala. Emuri sa qai lako sara i Toga, ena nona lesu mai oqo, sa qai tauyavu kina na yavutu o Kubuna (Kubunavanua) me vakayaca ga vua nona koro. O koya au a tukuna toka ena dua na wase sa oti.\nNi sa lako tani oti o Kubunavanua, era sa qai dui veiseyaki kece emuri o ira na makubui Rokomautu, ina veivanua e Viti era dui vinakata, i muai Tailevu ina ceva, Naitasiri, Lomaiviti, Lau, Taveuni, Vanualevu, ka veicurumaki ina kawa i Degei mai Ra, Nadroga, Namosi, Korolevu, Beqa, Kadavu. Ia moni qai dui kila ga na veivanua kece e Viti, ka vanua vakaVerata; ni o ira ga na makubui Ratu oqo era veiseyaki; ena vuku ni veitaucicitaka na turaga, era nomuni vu ni kawa tiko na veimataqali turaga eso nikua.\nNi ra sa dui lako kece na gone turaga na makubui Rokomautu, sa qai mani tikoga mai Verata o Matawalu, na ika rua ni veitaucici; ka sa qai tiko emuri mai Kubuna na imatai. Oqori ga na vuna sa nei Bau kina emuri, na kalougata ni tutu vakavanua sa liu. O koya sa vakayacora rawa kina o Ratu Cakobau na lewa, me vakataudeitaki na ka ena kalougata kina o Viti, oya na Lotu va Karisito, (Wesele) sa cabe i Viti ena yabaki 1835, kei na nona vakadonuya, me vakarurugi Viti na kuila vaka Peritania, ena yabaki e 1871. Oqo ga, na ka ni veivakalougatataki sa nei Kubunavanua; na vu i Kubuna.\nWase 18. A wase itutu ni vanua mai Drevekai Vitilevu\nNira sa mate tiko yani neimami qase era kunei Viti, era sa qai bula tu na luvedra kei na makubudra, kei na nodra kawa kece, ra vakawai Vitilevu tiko ena gauna oya.\nSa qai lewa o Rokomautu na Ratu, me caka mada na wase itutu ni vanua, kei na kedra dui sasavu na vanua, kei na nodra i tutu vakavanua na lewe ni vanua. Ia me sa caka mai Drevekai, mai ului Waibula, ena wai ni vesi, Vitilevu. Ka ni sa veimama kina na vei tikotiko kece e Vitilevu, mai na Vualiku, mai na Ceva; mai na Tokalau kei na Ra.\nIa ni sa kacivi ira kece na veimata turaga, kei na lewe ni vanua, o Rokomautu, ka sa tukuna vei ira, mera sa veivosakitaka masa na ka bibi oqo. Ka ni sa kila o koya, kevaka era sa dui tiko vakavanua vata, kai sasavu vata, ka vakamataivalu vata, ka matanitu vata, ena qai dei na nodra veivanua, kei na nodra matanitu. Ni ra sa veivosaki na turaga, era sa loma vata me sa vakayacori na lewa oqo "Ka ra vaka mana, e dina"\nKa sa vakaoqo na ivakarau ni wase i tutu ni vanua, kei na itutu ni lewe ni vanua era sa loma vata kina na veimata turaga:\n1. Na kenai wase levu ni kawa ni lewenivanua sa tawa kina o Viti. (1) O ira sa cavuti me Qali Kamami. (2) O ira sa cavuti me Qali Cavakilagi. Mo ni kila na wekaqu, na iwase levu ni vanua, se kawa e rua oqo, sa bale vei rau na veiganeni e rau a drua dadakulaci. O Catanatamani na tagane; era sa vu kina na Qali Kamami. O Tikinivula na yalewa, era sa vu kina na Qali Cavakilagi. "Era sa dau cavuti me Toma naivi."\n2. na iwase levu ni kawa e 4 sa tubu mai vei rau na veiganeni: (1) Na kena wase rua va qalevu, se qali balavu, o ira na kawa i Catanatamani. O ira na kawa ni ulumatua era sa dui cavuti me Tako mai na so na vanua, ka cavuti me Tacini ena so na vanua. (2) O ira na kawa ni gone, era sa cavuti me Lavo ena so na vanua, ka cavuti me Ketenitukani ena so na vanua. Ia na yaca e 1 oqo sa dau cavuti vakalevu mai na yasai Vitilevu i na Ra, ka dau cavuti tale vakatikina mai Namosi.\nNa kena wase rua vakayavusa balavu na kawa i Tikinivula. (1) O ira na kawa ni ulumatua, era sa cavuti me Liga ni Magiti se Yavusa Turaga. (2) O ira na kawa ni gone era sa cavuti me Liga ni Wau se Yavusa Bete, se Yavusa Bati.\nIa mo ni raica mai na nomuni dui vanua na ivakadinadina ni ka au sa tukuna toka e cake. O ira kece na mataqali Turaga e Viti, era sa vu yalewa. O ira kece na Mataqali Bati, era sa vu tagane. Ia ka sa veicurumaki rawa na kawa e rua oqo e Viti ena gauna emuri, ena nodra veidomoni vakai ira. Ia ka sa macala sara, ni sa vakawati eliu vei rau na drua oqo, o koya ka yalewa, o koya sa yavusa turaga kina nona kawa, ni sa ulumatua mai vua na kawa ni tagane.\nna iwase levu ni kawa, ena nodra lako sobu tiko mai me vakatawa na vanua o Vitilevu. Era sa lomavata na turaga, me sa wase rua. (1) O ira na kawa ni ulumatua, se yavusa turaga, me sa nodra na tai ni magiti, koya era sa mani dau cavuti kina na yavusa me Liga ni Magiti. (Me baleta nona dau vakasaqa kakana na vu yalewa). O ya, mai na tai mawi ni Wai ni buka, ni da lako sobu tiko mai i baravi. (2) O ira na kawa ni gone, era sa cavuti me Liga ni Wau se Yavusa Bati sa votai vei ira na tai ni wau. Me baleta nona taura na iwau ni valu na vu tagane, kei na nona kania na Dinu ni Valu, na kakana sa vakasaqara na vu yalewa. Koya sa mani dau cavuti kina nona kawa me Yavusa Bati, se Yavusa Bete, me baleta nona dau curumi ira nona kawa sa digia o koya na vu tagane ni tamata dina, me vakatakila kina na lomana, se ra kaukauwa ena ivalu, se ra malumalumu. Koya na ka oqo, sa cavuti kina na vu tagane me Kalou ni Valu, ka cavuti na vu yalewa me Kalou ni Magiti.\n(1) Me da kila ni sa tubu na matanitu, mai na mai na mata ni turaga, ni kena veimataivalu; ena nodra dau bosea na ka ni nodra vanua, matanitu, me vinaka, ka kaukauwa, ka cecere, ka tudei tikoga.\n(5) Sa tubu na veimataqali. Mai na mata ni turaga ni vei Tokatoka. ena nodra dau bosea na veika ni nodra mataqali, ni ra vinakata me gumatua ena caka i yau, se caka magiti ni veisolevuti vakavanua, se vakamatanitu. Ka mera kilai kina mai na vanua o ya, se matanitu o ya, ka me vakavanua, se vakamatanitu. Ka mera kilai kina mai na vanua o ya, se matanitu o ya, ka me dokai kina na yacadra, ni ra gumatua ena cakacaka ni nodra mataqali, se yavusa, se vanua na iTokatoka o ya; se ni dua vei ira e qaqa ena ivalu, ka me solia kina vua e dua na turaga ni dua na vanua matanitu, na yacana, ka me rau qai veiyacani kaya. Me cavuti vaka: Ratu Koroi Ramudra, se Koroi Rokotui Bau, se Seru i Ratu. Oqo ga na sala era gumatua kina na turaga eliu, ena cakacaka ni nodra vanua.\n(6) Sa tubu na veimata i Tokatoka mai na mata veitacini ni dua na vu vale. O ira na veitacini o ya, e rua, se lima, se tini, ni ra sa dui laki vakavale kece, era sa qai dau cavuta tiko na vale era vu mai kina me nodra yavutu, ka ni sa tiko kina o tamadra era vu mai kina. Ia na nodra veivale na veitacini, era sa cavuti mei Tokatoka, se batinilovo. Ia na yavutu sai matai ni Tokatoka, sa nei tamadra, kei koya sa ulumatua, mera cavu kece yani kina na veitacini era gone vua sa ulumatua.\nIa me da qai raica mada na kena tubu cake tiko noda i tovo vakavanua, kenai wasewase: Eda sa kila ka vakadinata ni sa tubu mai na rua na tamata na yaca oqo; mata veitacini. O tamadra kei tinadra na veitacini, sa yacadra na vu vale na kawa vata, na yavusa vata. Ia na yaca e tolu oqo sa vauci ira vata na mata veitacini. Ia sa rua na kenai cavuti na yaca e tolu oqo. E dua na yavutu ni vale, sa cavuti me baleta nodra kawa vata na veitacini. Ai ka rua, na yavutu ni koro, sai tikotiko i tamadra sai cavu ni vanua me baleta na nodra yavusa vata na veitacini.\nNa ka sa taucoko kina na yaca oqo "Kawa"; ni vau vata kina na yaca ni mata veitacini, na tagane kei na yalewa. Era tama vata, ka waka vata ka vakawai vata, ka bula vata, o ira kei na dui luvedra. Ka sa dau cavuti e Viti na ka oqo me kawa vata.\nE dua tale na ka sa ka taucoko kina na kawa ni bale vata sara kei na iwasewase ni qele. Ke sa veicurumaki na kawa ni tagane, kei na kawa ni yalewa, ia sa na veicurumaki talega vakakina na iwasewase ni qele ni kawa; me baleta na veisolisoli ni dra vata kei na kawa vata. Ia na ka oqo, sa mani dau cavuti kina noda vanua ni taukei e Viti me vanua ni kawa.\nNa ka sa taucoko kina na yaca oqo "Yavusa." Ni vau vata kina na icavuti ni nodra vanua, na mata veitacini. Ni tubu cake me lewe vuqa mai nodra kawa na mataveitacini, era sa qai cavuti me yavusa vata, na kawa ni tagane, kei na kawa ni yalewa. Me baleta na yaca i tamadra, kei tinadra; kei na yaca ni yavutu ni koro, kei na vanua sa nodrau, kei na nodrau kawa. Ia na ka oqo, sa dau cavuti e Viti me yavusa, me baleta na tamata, kei na nodra tiko vata, ena yavutu ni vanua sa nodra.\nA ka sa vakatikina kina na yaca oqo "Ai Tokatoka," ni sa bale i na iwasewase mai na ka taucoko, mata veitacini, me vaka au sa tukuna oti. Ni ra sa tubu cake na veitacini, me ya dua nodra vale, ia na veivale kece oqo, sa cavuti mei Tokatoka se Batini Lovo.\nE dua tale na ka sa vakatikina na iTokatoka, ni ra sa wili ga kina na tagane, me liutaka na iTokatoka. O ira na ganedra yalewa, era sa muri ira walega ni ra cavuti mei Tokatoka vata, ia era sega ni bau liutaka e dua na iTokatoka. Ke sa laki vakawati ena dua na Yavusa tani, sei Tokatoka tani, ia sa rawa ga ni wili na luvena me kawa mai na iTokatoka i tinana. Ia ka sega ni rawa me cavuti vua mei Tokatoka vata kei tinana, ni sa wili ga ena iTokatoka i tinana.\nE dua tale na ka sa vakatikina na iTokatoka, ni sa vota yadua o tamadra vei ira na mata veitacini na dui wasewase ni nodra tiki ni qele, mera dui qarava sara nodra dui votavota me baleta na dui nodra kawa kina nodrai Tokatoka Batini Lovo. Ka sega ni tu vata me vaka na kawa, kei na yavusa, kei rau na yaca sa tu kina na kawa taumada, kei na yavusa tamata, kei na qele, ena vanua era tiko kina na yavusa tamata o ya.\nOi kemuni na wekaqu, mo ni kila sara ena ivakamacala oqo na noda vau na itaukei e Viti sa dua ga na ivakarau sa vauci keda kece kina, ni sa vanua ga ni kawa na dui noda vanua. Ka sa wasewase ga ni kawa na iTokatoka, ka se kenai kovu ni ka e rua oqo na Yavusa.\nIa na Mataqali, sai koya na nodra qalini vata na iTokatoka eso me koro vata, ia era sega ni Tokatoka vata, sei tutu vata, se yaca vata ena itutu vakavanua, se tiki ni qele vata. Koya gona sa sega kina ni vanua vakamataqali noda vanua na itaukei. Eda sa vanua ga va kawa, ka vakayavusa, ka wasei ga vakai Tokatoka.\nIa na ka oqo ni da raica ka vakasama, eda sa kila ni sa qai tekivu ga na itovo vakavanua oqo ena gauna sa tekivu kina nodra koro vata vaka vanua na veimata yavusa, ni sa oti na gauna ni koro vata vakamataqali. ena gauna ni koro vata vakavanua na veimata yavusa, era sa qai buli vata na veimata yavusa me dua nodra vanua, ka bulia talega na yaca ni veitutu vakavanua. Ka mera kilai kina ni sa dua na vanua o ira, ka ra sa lewa vakai ira ga, ka lesi ira talega me sa nodra na veiyaca buli ni tutu vakavanua. Era sa dau cavuti me Vosa ni Vanua. Ia sai ira na Vosa ni Vanua oqo, era sa cavuti tiko e Viti mera Komai, ni ra sa dau veibuli.\nIa o ira na dauveibuli oqo era sa qai lomavata emuri mera bulia e dua me nodra nodra turaga, me Ratu, se Tui, se Vunivalu.\nIa na veika kece au sa tukuna toka e cake a caka mai Drevekai, ena gauna ni wase tamata. Ka sa wasei kina veimataturaga me sa iliuliu ni vanua, se vanua matanitu mei liuliu ni veimataivalu, a iliuliu ni veivanua, ai liuliu ni veiyavusa, kei na iliuliu ni tamata ena kena veikoro na vanua o ya. Ka sa yacadra na kai Lomanikoro se kai na koro, se Komai, ka ra dau cavuti me Turaga Lewena. Ni vuvale oqo a vu mai kina na marama, era tubu mai kina na iTokatoka mata turaga, era sa iliuliu ni vanua ena noda veivanua kece e Viti, ena kena vakatekivu ni tubu mai na yavusa tamata mai na vuvale e dua.\nKa sa lesi talega kina na tamata kei na yacadra buli, kei na itutu me sa tu kina, kei na itovo cakacaka ni ka vakavanua me sa nona i tavi na tamata o ya. Ka sa lesi talega kina na tamata me sa Bati Levu ni vanua matanitu, se vanua, se yavusa. Sa lesi talega na kena Bati leka, kei na Bati e vale.\nAi Kasovesi. O koya sa kawa ni gone, mai vua na ulumatua sa dau buli me tui ni vanua, se vanua matanitu. Sa dau cavuti talega me Sauturaga. Ia erau sa vu na itutu oqo; Tui se Ratu, mai vua na marama sa lako mai na iTokatoka Turaga lewena, se turaga Mataniwai ka laki vakawati mai na vu tagane, sa tu ena itutu ni Ratu, se Tui. Ia na gone sa cavuti mei Kaso Vesi. Ia nonai tutu na marama, sa dau cavuti me Vunikawa se na ikawakawa se turaga Mataniwai, se mai tinani vale se Vonowai ka vaka. Ia ka ra sa dau cavuti me Komai lomani koro, se turaga loma ni koro, na luvedrau na marama vu ni kawa, kei na kawa Ratu se Tui sa watina, ia, na luvedrau ulumatua, sa dau cavuti ena so na vanua, me vakavanua, sei taukei ni vanua. Ia na ibalebale ni yaca oqo, sa bale vua na marama sai taukei ni qele, ni a tiko taumada na vu yalewa ena vanua sa nona, ka qai muri mai na vu tagane me watina. Ia na luvedrau, sa qai cavuti me Vakavanua, ia na luvei Vakavanua, sa qai cavuti me Sau ni sa buli. Ia na luvei koya na Sau sa qai buli me Tui ni vanua, se Ratu ni vanua, koya era liu tiko nikua. O koya sa gone mai vua sa cavuti me Vunivalu; ka sa vakaoqo na itubutubu ni kawa turaga e Viti: Sa turaga lewena se loma ni koro na luvedrau na vu, ka itaukei ni vanua: ka buli me Sau na luvei Vakavanua, ka buli me Tui se Ratu na luvei Koya Nasau.\nE dua tale na itutu vakavanua ena matanitu o Rewa, yacana na ikasovesi, e sega ni ikaso ni tokatoka turaga, e ikaso ga ni vanua se matanitu o Rewa. Na itutu oqo era tiko ena vanua o Dreketi, ena koro o Nabuli kei Vunisinu. Na Rokotuni mai Burebasaga, era colasau ka cudruvaka na vanua ena matanitu o Rewa, era icavu ni vanua, ni a tiko kina eliu o Rokoratu.\nIa o ira era tiko mai Nasigatoka, ka so era tiko mai Toga i Naqavoka, era lako mai Toga Levu, ka so i Natogadravu. Na kai Nukunitabua ga kei na Durucoko e segai. Ia sai cavu ni Tui o Dreketi, kai cavu ni vanua o Burebasaga, kai cavu ni matanitu o Rewa.\nO Noco na matanitu ivakaukaua ni matanitu o Rewa. Na kena Tui e tiko mai Nabudrau, tiko mai Nakuriwai na kena Vunivalu, ia erau veitacini ga na vu ni tutu oqo. E ulumatua na Tui, gone na Vunivalu. Ke sa kawaboko na kawa ni Tui, sa na rawa me kau e dua na kawa Vunivalu me buli me Tui. Na vanua qo e dau cavuti talega na turaga buli me tui me Vunisalevu. O Rokosau ga a lako mai Verata, sa buli nona kawa me Tui, a ulumatua o koya e tiko mai Nabuli. O Noco e tiko na kena Gonedau, na kena Tuni kei na Komai eso, era iliuliu ena veikoro vakaNoco, mera vakaukauataka nodra matanitu.\nO ira na vanua matanitu e so era dau cavuti me vanua vakaRewa. O Kadavu, Beqa, Serua, Vatukarasa, Korolevu, Namataku, Nadroga, Vatulele, Yatu Malolo. Era dui vaka Tui, vaka Takala, Tuni, Matanivanua, Komai, Sau, mera vakaukauwataka na matanitu o Rewa. Me vaka sa wasei ena wase itutu ni tamata kei na vanua, kei na vanua matanitu, a caka mai Drevekai; era wasei kina na itutu ni vanua o Verata, kei na vanua o Bau. Ia na vanua o Rewa kei na Bukebuke (Namosi) era wasei mai na buca o Nabukebuke. O ira na kawa i Degei II ra wase itutu ni tamata kei na vanua mai Navitilevu (Ra). Era vakaTui ga ka Sau, ka Komai, se Kai, ka ra sega ni bau vakaVunivalu, e vakaVunivalu ga na matanitu o Verata, Bau, kei Rewa.\n(3) O BAU. O Bau na ikatolu ni wasewase ni vanua matanitu e Viti eliu. O ira na lewena era kawa tagane vei Kubunavanua kei Tuiwai kei koya na Sau, ra kawa yalewa vei Lutunasobasoba, ia o Bau kei na kena veivanua matanitu kei na kena iSasavu kece era voliti koya, era cavuti vata ga me kai Bau, nira matanitu vata.\nNa yacabuli e liu ena itutu vakavanua ena matanitu o Bau, na Rokotui Bau. Na Rokotui Bau, a digitaki kina e dua na turaga mai na Cokadi. Ni se bera nira bulia na dauveibuli, era kauti koya mada ina itikotiko i Ratumaibulu, me vakatovolei kina, era kotora e dua na vatu ena dua na vunilol sa nodra bure tiko na kadi, ena qai kau na turaga sa digitaki me lai dabe kina. Koya e yaca ni tokatoka liu kina mai na mataqali Rokotui Bau na Cokadi, "A icoco ni nona idabedabe na kadi." Sa tovolei kina na nona sega ni yavalati rawa ena lewa na vanua matanitu kei na kena veivukiyaki na lewa; me sa bika matua na lewa ni vanua me tudei, me tawamudu. Ke sa vosota rawa na mosi ni nodra katilaki koya na kadi, me sega ni bau yavala na yagona, sa qai vakabau me buli me Rokotui Bau.\nA dau buli eliu ena itutu oqo na Rokotui Bau Vuaniivi, ia nira vakatalai tani ena nodra dau vakasaurara, era sa qai dau buli ga na kena vo era tiko e Bau, me yacadra na Keteramasi, se Malo, se Malosivo me vaka na vanua eso. A yacadra levu eliu na Sauturaga, se Vusaratu, ia e digitaki mai na itutu oqo na imatai ni Rokotui Bau, o Rt Seru Mataidrau na Vuaniivi, kei Rokoratu na "Cokadi," na Vusaratu. O ira na kena kawa ni gone mai na itutu Vusaratu oqo, era cavuti me Sauturaga, se ikasovesi ni vanua, era tu ena itutu Bati, se Liganiwau. O ira na kawa ni ulumatua era Turaga, se Liga ni Magiti; o koya na itutu sa digitaki tiko mai kina e muri na Rokotui Bau.\nEna gauna era biuta Nakauvadra kina na nodra qase, se yacadra tikoga mai na kawa oqo na Vuaniivi, se kai Naivi, se Vusaratu. E muri nira sa mai tiko ena wase itutu kei na wase tamata mai Drevekai mera dui muria na tamata na turaga sa lesi me iliuliu ni nodra dui vanua, sa yacadra levu tikoga na Vuaniivi se Sauturaga, se Vusaratu, "Na turaga lewena."\nNi sa oti na wase tamata, sa yaco na gauna ni veibuli, era sa qai dui bulia na dauveibuli na turaga era digia me iliuliu ni vanua. Era sa digia ga mai na kawa oqo o koya era bulia me nodra Tui, se nodra Vunivalu ena noda matanitu oqo o Bau. Na veivanua era volita na matanitu o Bau, era sa cavuti ga me dui vanua matanitu vakaBau, se iSavusavu ni matanitu o Bau. O ira kece na kawa turaga ni vanua oqo, era kawa ni Yavusa Ratu kei Kubunavanua me vaka au sa tukuna toka e cake. Era tui ni wau, se Vunivalu ni wau, kei na Durucoko, era kawa ni Sau eso kawa i Tuiwai eso. O ira na Tui ni magiti, se Vunivalu ni magiti ni wau, era kawa i Kubunavanua kei Lutunasobasoba.\nE dua tale na itutu vakavanua ena matanitu o Bau, na Vunivalu Tuikaba. Na yaca oqo e nodra ga na kawa i Ratu Seru (Tuiviria) na tuakai Rokoratu na Rokotui Bau. Kawa i Ratu Tanoa I na luvei Tuiviria, Ratu Nailatikau I na luvei Ratu Tanoa I, Ratu Banuve na luvei Ratu Nailatikau. O ira na kawa oqo, e rawa mera buli me Rokotui Bau, ke sa kawaboko na kawa i Rokoratu, o koya e qase vei Ratu Seru Tuiviria na tacina.\nO ira na sega ni nodra era cavuti ena yaca oqo, Vunivalu TuiKaba, o ira na kawa ni Sau mai na Tokatoka o Nabaubau, kei na kawa ni Sau mai Dewala, kei na kawa i Rokodurucoko kei Naisoro. Sa qai ka vou emuri mera cavuti me Vunivalu, Tuikabaira, baleta nona rawai ira tiko na kawa i Ratu Seru Tuiviria, me qai nona rawa kina na kedra lewa taucoko.\nE dua tale na itutu vakavanua ena matanitu o Bau na Vusaradave, era bati itaukei, se bati lekaleka, nira kedrau bati ga na turaga dau buli me Tui se Vunivalu, me baleta ga na koro turaga o Bau, ni nodra itavi ga na cudruvaka.\nE dua tale na itutu vakavanua na Rokoiri, e nodra itavi na taura na iri ni veibuli ni buli na Rokotui Bau.\nE dua tale na itutu vakavanua na Masau, se Tunimasau. E nodra itavi na digia na turaga mai na Tokatoka Cokadi (Keteramasi) me buli me Rokotui Bau. Ratou rabeta na mena yaqona, ra vakaraici koya ra maroroya, nira Matanivanua e vale.\nE dua tale na itutu na Tunitoga. E nodra itavi me dua na turaga mai na Tokatoka o Naqaranikula, se Nanukurua, me buli me Vunivalu Tuikaba, se Vunivalu Durucoko, ratou rabeta na mena yaqona, ra vakaraici koya ra maroroya, ni nona Matanivanua e vale. Era a cavuti na itutu oqo eliu me kai Bau. O koya sa buli me Tunitoga, sa cavuti rawa vua me nodra turaga na kai Bau, se loma ni koro.\nOti sa qai wasei na vanua matanitu kei ira na vanua, me vosa ni vanua matanitu kei na vanua me ivakaukaua ni matanitu. Era dau cavuti me Vanua i Valu, ka wasei na kena Qalitu, kei na veiyavusa era cavuti me iSasavu me dui muri na nona vanua sa tiko kina na kena iliuliu.\nOti sa qai wasei na Gonedau, kei ira na kena iliuliu ra cavuti me Tunidau. E wasei talega na Matasau, kena iliuliu na Daulevu. Ia na itutu e rua oqo e wasei ga vei iratou na kawa i Lutunasobasoba.\nIa me da sa qai wasea sara na vanua kei na vanua matanitu e Viti eliu, me vaka era wasea noda qase mai Drevekai ena gauna ni wase vanua kei na tamata:\nO VERATA. O Verata na imatai ni wasewase ni vanua matanitu eliu, ni sa lala mai o Nakauvadra, na vanua era tiko vata kina na kawa ni kai Viti ni sa bera ni matanitu o Verata. Ni sa oti beka e 300 na yabaki, sa qai yaco me matanitu o Verata.\nNa yacabuli liu ena matanitu o Verata na "Ratu." Ia na Ratu e digitaki mai na Tokatoka o Naisanokonoko. Era kawa i Rokomautu kei Matawalu na makubuna.\nE tarava na Ratu na Komai na Burelevu (Turagalewena). Ia na kawa Vunivalu ga, ra tu vakaitokatoka ka sega ni dau buli e dua me Vunivalu. E tiko ga na itutu Matanivanua, na Vosaratu, na Sauturaga se koso, kei na Yavusa Ratu, era kawa yalewa mai na Ratu.\nO REWA. O Rewa na ikarua ni vanua matanitu e Viti eliu. O rau na matanitu oqo, erau vanua veiwekani ga. Ia na nodrau lewa na vanua ena gauna oya, erau dui lewa vakairau ga na veika lalai. Na veika bibi kece erau veirogocitaka na kena lewa. Ia a tiko mai Verata ena gauna oya e dua na gata leka, o Komaiucuna. Na gata oqo na mata ni Rewa. Kevaka e dua na ka me lewai mai Verata, ena caka sara na yaqona mei Mata. Ni rairai mai Rewa na gata oya, sa macala sara vei Ratu mai Rewa ni sa dua na ka e lewai mai Verata, sa na cavutu sara.\nA yaca buli ni tutu vakavanua a liu ena matanitu o Rewa, na Rokoratu. Ena gauna ni veibuli mai Navitilevu, ena korovatu, ena bati ni toba o Naiserelagi, a buli kina o Rokomautu me Ratu, o Rokomilasiga me Rokoratu mai Rewa. Ia emuri sa qai yacana na Rokotui Dreketi, ka buli talega kina na Tui Navitilevu me tui ni wau. Koya sa yacana ena gauna emuri na Vunivalu, me vaka na veivanua eso.\nE dua tale na itutu ena vanua matanitu o Rewa na Vunivalu. Era vu mai Nukunitabua mai Nakauvadra, vua na marama o Adi Sovanatabua. O ira kece era tiko ena vanua vakaRewa se vakaBau, se Verata, era cavuti me kai Nuku, se Nanuku era kawa vata. Ia era iliuliu ni valu nei Rokoratu.\nEra kawa talega mai Nukunitabua na Vunivalu era tiko mai Nakelo, era cavuti me kawa i Saunalewa. Ra kawa talega mai kina o ira na tiko mai Bau, era cavuti me kai Dewala, kei na kena isasavu kece.\nE dua tale na itutu ena matanitu o Rewa na Komailomanikoro, iliuliu ni koro se vanua o Rewa, ra dau soqo kece vua na Sauturaga, kei na itutu eso ena vanua o Rewa. E liutaki ira i Valelevu. Na itutu oqo na yacana mai Verata na Turagalewena. O ira kece na yaca buli ena koro vakaRewa era cavuti me Komai, era vu mai vua.\nE dua tale na itutu ena vanua o Rewa, na Tuni se Rokotuni. Oqo na Batilekaleka ena vanua o Rewa, me cudruvaka na koro. E dua tale na kena iwase e cavuti me Tunikalou, nona itavi na maroroya na turaga mai Valelevu, e bati e vale. E dua tale na kena iwase na Bouta se Bone. Oqo e nona itavi me tara na yago ni turaga, ni tauvimate se sisili, se ni sa bale me buluta, e nona na iyau ni veibulu.\nE dua tale na itutu ena vanua o Rewa na Tunimata Rewa, nona itavi me tiko e vale, e yacana na Matanivanua e vale, me rogoca na vosa ni turaga, me vakadewataka i tuba vei ira na lewenivanua.\nE dua tale na itutu vakavanua e Rewa na Tora Dreketi (Daubolebole), na turaga ni Bati, na iboletaki ni vanua matanitu. Era tiko mai Tokatoka nikua na itutu oqo. E so tale na mataturaga lalai era tiko vata kaya, era Komai na koro eso, ra Tui ni mataqali bati eso, ra vosa ni vanua eso. O ira kece oqo, mera vakaukauataka na daubolebole i Tora Dreketi, ena ka baleta na ivalu, na solevu vakamatanitu, ka vaka.\nE dua tale na itutu vakavanua ena Matanitu o Bau, na Matanivanua. Na itutu oqo, e nodra itavi na qarava na veika e tuba. E wase rua na itutu oqo. E dua na itokatoka e qarava na vosa i Rokotui Bau. A ikarua ni tokatoka e qarava na vosa ni Vunivalu, me nona itavi me qarava nona vosa e tuba. (1) Me tala me nona mata se vakatadumata ina vanua vakaVusaratu, se vanua vakaRokotui Bau. Ni sa lesu tale mai nona mata, sa na laki vakasavuitukutuku i Valelevu, vua na Rokotui Bau, kei Masau (Matasau) nona Matanivanua e vale. Oti sa uliva o Masau a tinia. E vaka talega kina na itovo ni vakatadumata ni Vunivalu, vua na nona Matanivanua. (2) E nona itavi talega me vakacabora i vale vua na Rokotui Bau, kei Masau, nodra magiti, se nodra itavi iyau na vanua ena koro o Bau. E nona itavi talega, ke ra sa kauta mai nodra magiti, se nodra itavi iyau, na vanua vakaVusaratu, era na tadu mada eliu vei nodra Mata: ia o nodra Mata ena qai kauti ira i Valelevu. Ni lai cabo i Valelevu na nodra magiti se nodra iyau, ena cabora o nodra Matakibau. O Matanivanua i Rokotui Bau ena qai tara se tabaka tale na nodra magiti na vanua Vakavusaratu, oti sa kauti ira tale i nona vale. (3) A itutu talega oqo na Matanivanua, e dau tala ga o Rokotui Bau na Matanivanua ina koro se vanua sa kila ni Vakamata mai i Bau. O koya sa dau cavuti rawa vua me vanua ni Vakatadumata, ni tiko mai Bau na kena Mata. E vaka talega kina na turaga na Vunivalu. Ena tala talega na Matanivanua sa nona, ina vanua e nona vanua ni Vakatadumata.\nIa e so na koro ena Matanitu o Bau, e sega mai Bau na kena Mata, sega talega ni tiko vei ira na Matakibau. Na koro oya ena sega ni wili me vanua ni Vakatadumata. Sa na wili ga vua me koro, ni tiko tani na nona turaga, e dau vakarorogo vua ka liutaki koya i Bau. Ia ena so talega na koro, e rawa me tiko na Matakibau, ia e sega mai Bau na Mata vei ira. O ira talega oqo era wili me vakarorogo sara i Bau.\nE dua tale na ka; ena itutu au sa tukuni ira oti mai cake, ni levu na yaca ni Tutu Vakavanua era cavuti kina. E rawa mera cavuti vata ga ena rua na yaca, (1) ena iTutu Mata ni Vanua (2) me kai Rara. Ia mai lomai Rewa ga, era cavuti vata ga na itutu oqo me yacadra na Sauturaga.\nE dua tale na ka me da kila vinaka, ke ra sa cavuti vata na itutu Mata ni Vanua, se kai Rara, kei na itutu Bati; sa rawa mera cavuti vata me yavusa Bete, se o ira na Sauturaga. O ira ga era cavuti me turaga ena noda veikoro, se noda veivanua, era tu na itutu ni Ratu, se Tui, se Vunivalu. O ira ga oqo sa rawa mera cavuti vata, mera vusa Turaga.\nIa sa dua tale na ka me da kila. na iwase ni tutu era sa cavuti me Gone Dau. O ira na itutu era wasei mai na yavusa Bete, mai na itutu Bati, era liga ni wau. Ia sa qai tekivu me tubu na itutu oqo, "Gone Dau," vei Ramasilevu, e dua vei ira na Daunisoko, ka Dauniqoli talega. Ia sai ira ga na itutu oqo, era cavuti me Qali Cavakilagi.\nSa macala sara vei keda ena itukutuku oqo, ni o rau ga na Maori, se Maoro, rau a ciri mai Niusiladi, rau a kasa mai ucui Suluyaga mai Beqa. Sa mani daucavuti voli kina o VuiBeqa me yacana o Moro (o Maori). E dua vei rau e turaga, dua e Bete, ia e vakawati vei rau na Bete, oya e yacana mai Niusiladi na Bete na Tokauga, a yacana mai Beqa na Tokalou. Na yacana oqo Tokalou, o koya ga sa qai tekivu kina e Viti e dua na mataqali yaca ni tutu Vakavanua, sa ra cavuti me Tunikalou, se Tuni, se Rokotuni, se TuniToga, TuniMasau, TuniMata, se TuniMakubu, se TuniDau, ni ra wili ena itutu Matanivanua, ni o ira oqo na bete turaga (ni ra bete ni turaga na tui), ra cavuti talega me qase ni tui, se Ratu, me nona itavi me vakavulica na turaga, me donu kina na nona itovo ena nona itutu vakavanua.\nE dua tale na itutu Vakavanua e Bau, na Sauturaga. E wase rua na itutu Sauturaga. (1) O ira na kawa ni gone mai na itokatoka ni Tui, se Ratu. Se kawa ni gone mai na itokatoka Vunivalu. (2) O ira na kawa ni yalewa mai na itutu ni Vu. O koya sa gone mai na itokatoka ni Tui se Ratu; sa nona Sauturaga na Tui, se Ratu. O koya ka gone mai na itokatoka Vunivalu, sa nona Sauturaga na Vunivalu. Ia na itutu Sauturaga talega oqo; sa rawa mera cavuti me ikaso ni Tui, se Ratu, se Vunivalu. Ia mo ni kila, na itutu talega oqo sa tarava na turaga, ni sa colata tiko na nona sau ni turaga, ka dautalai koya ena ka e leqa kina. Oya sa yacana kina na Sauturaga. Ia ke dua na gauna kawa boko kina na itokatoka ni Tui, se Ratu se Vunivalu, sa rawa mai na itokatoka Sauturaga oqo, me Tui, se Ratu, se Vunivalu. Ia kemuni na wekaqu, na ka au sa vola koto e cake, sa vaka na ituvatuva ni nodra itutu na turaga ni Peritania. Na Diuke kei Yoka sa nona Sauturaga na Pirinisi Welesi; ia, na Pirinisi Welesi, sa sa tu ena itokatoka ni Tui; ia, na Diuke sa tu ena itokatoka ni Sauturaga. Ia ke dua na gauna sa yali na Pirinisi Welesi, kei na Tui, sa rawa me laki tu ena itokatoka ni Tui na Diuke.\nAi karua ni tutu ni tokatoka, Sauturaga. O ira na kawa ni yalewa mai na Vu, sa tu ena itutu ni Tui, se Ratu. Ia ka sa tu ena itutu ni lewe ni vanua, sa yavusa Bete o tamana. Ia na gone oqo sa wili me tu ena itutu ni Sauturaga, ni sa marama o tinana. Ia meda raica, ka kila vinaka na itaukei, e tolu na ka bibi sa kune ena itutu Sauturaga oqo: (1) Ke marama o tinana, ka lewe ni vanua o tamana, ka vakavaletaki, sa na wili rawa na luvedrau me Sauturaga. ena rawa me tu ena itutu ni Tui na gone oqo ena gauna ni leqa. (2) Ke sega ni vakavaletaki o tinana, sa na wili rawa ga Vakasauturaga na luvena, se i kaso, ia, sa dredre sara me tu ena itutu ni Tui, se Ratu, sa na wili tikoga Vakasauturaga. (3) Ke turaga o tamana, lewenivanua o tinana, a vakavaletaki, sa na wili ga me turaga, me Tui, se Ratu, se Vunivalua; ke sega ni vakavaletaki, sa na wili tikoga Vakasauturaga, se ikaso.\nIa kemuni na turaga itaukei e Viti. E dua na ka me da kila deivaki sara, ena itutu au sa tukuna toka e cake; baleta na itutu Turaga, kei na itutu Sauturaga:\nKevaka sa dua na turaga, sa 2 se 4 na marama, sa ra wili kece me watina, ia ka ra sa kilai kece tikoga ni watina, ka sa 2 nodra vale, se tolu. Ia ke ra vakaluveni kece na marama o ya, o ira na gone era na wili kece ena itutu i tamadra. Ia sa na qai liutaki ira kece gone oqo, o koya sa ulumatua. Ia ke i tovo ca, ka malumalumu,sa na qai liutaki ira na gone oqo, o koya sa yalewa bau o tinana, ke gone, sa na liu ga. Ia kei tovo vinaka, ka kaukauwa tikoga na ulumatua, sa na tu dei tikoga na nona i tutu ni liu. Oqo na ivakarau makawa e Viti eliu, ni bera mai na Lotu.\nSa dua tale na ka me kila. Ke dua na gone sa sucu ka sega ni vakawatitaki, se vakavaletaki o tinana, ka sega ni via maroroya o tamana, na gone oqo, sa na wili ga vei tinana, me nodratou i soqosoqo na nona mataqali, se na nona i tokatoka. Ia sa na soli ga vua e dua na tiki ni qele i tinana me nona, ka na sega ga ni biu wale tu me vaka ena veivanua eso. Ia sa na wili tu ga vakalewe ni vanua na ni gone oya.\nAu sa tukuna oti na vanua matanitu lelevu e Viti eliu, o Verata, Rewa, kei Bau, kei na itutu vakavanua kei na yacabuli, kei na iwasewase ni tamata, kei na itutu mera tu kina, kei na dui nodra itavi yadua ena nodra vanua, kei na nodra matanitu. Ia oqo meu sa qai tukuna na kedratou dui Savusavu yadua. A matanitu o Verata eliu, kei na kena i Savusavu se kena i Raviti, mera vakaukauwataka nodra matanitu.\nYatu Nawainovo, e liutaki ira kece na iSavusavu vakaVerata, liu kina o Rokotuiloma, kena mata i Verata o Levukana, se Tubalevu. Na iRaviti se lewe ni bure levu, o Naisanokonoko (o ira na kai Naloto) o ira na Qalisau, se bati lekaleka. O ira na Yatu Sawa, na kai Naikasakasa, na kai Daviko. O ira na Kaikuku ni Verata kei Natakala. O ira na Tui Vugalei, na Ravunivugalei, na Taivugalei. O ira na Vuanisaqiwa, na Vuanidilo. O ira na iBosanibure, na kai Viwa, na kai Tai. O ira na kai Vuna, na kai Lomaivuna, na kai Waima, na kai Nakurukuru.\nO ira kece oqo era vanua ivalu i Verata eliu, a dau yaco rawa vei ira nona tabua. O ira tale eso au sega ni vola, sa ra kila ga o ira na turaga mai Verata.\nO ira eso era wili me vanua veiwekani kei Verata: Na Yavusa o Burebasaga se Rewa, ni sa tiko kina na kawa i Rokoratu. Na Yavusa o Kubuna, Natauloa ni tiko kina na kawa i Ratu Vueti, kei Kubunavanua. O Batiki, o ira na kawa i Tui Nayau. O Moturiki, Bureta, Levuka, Lovoni, Ovalau, Namena, Maumi, Dravo, Mabua, Nausori, Sawaieke, Nukuloa, Navukailagi, Tovulailai, Nakodu, Welagi, Mabuco, ni ra tiko kina na kawa i Buisavulu kei Ravula. O Kabara, Lakeba, Vuna na Koro, ni ra tiko kina na kawa i Daunisai. O yasayasa o Muala, ni ra tiko kina na kawa i Kubunavanua, kei na Somosomo mai Cakaudrove. O Bua, Nawave se Vuya, o ira na kawa i Buatavatava kei na rau na Marama. O Kubulau, Solevu, Wainunu, Wailevu, Nasavusavu, Nakobo, Natewa, Tunuloa, Wainikeli kei na koro eso mai Taveuni, Navatu kei ira kece era tiko nikua ena bati ni toba ruarua yaco i Votuna. O ira kece oqo na vanua e nodra kawa na lako vata kei Buatavatava i Vanualevu. O Vanuabalavu, Cicia, kei na veiyanuyanu kece. O Waimaroiwai e vanua talega. O Buretu, Namata, Namara, Kaba, Cautata, Cakova, Kiuva, Lovu. O Naitasiri, Nakelo, Nuku, Suva. O Dama, Lekutu, Dreketi, Nabekavu, Macuataiwai, Buca, Seqaqa, sa tu kina nodra Yavutu na vanua kece o Macuata. O Tabia, Labasa, Nadogo, Namuka, Udu, kena veiyanuyanu. O Nakorotubu, kei ira kece era tiko ena ulu ni Wainibuka yaco i Nadrau. O Nalawa, Saivou, Rakiraki, Tavua, Yatu Yasawa. O Ba, Vuda, Lautoka, Sabeto, Nadi.\nO ira kece na veikoro ena yasana o Tailevu, Naitasiri, Colo Isi, Colo Noca, Ra kei Ba, Lautoka, Nadi, kei Lomaiviti, Bua, Macuata, Cakaudrove, Lau, au sega ni vola, era sa vanua veiwekani kece kei Verata, nira vu mai kina, ni o ira ga na makubui Rokomautu kei na luvena, era sa vu tiko ni veimataqali turaga kece e Viti eliu.\nSa vanua veiwekani talega kei Verata, Bau, kei Rewa, Moturiki, o Toga levu. Era tiko kina na kawa turaga era dau cavuti me kawa ni Sui, kei kawa ni Sau, kei na Sauturaga. Era tiko mai Levuka, mai Savai kei Wawau, ka ra levu mai i Viti na turaga ka ra tiko mai yasayasa o Muala. Na Potuwaika na Lomu se Lemaki, na Safewa, era tiko mai na Yatu Lau. Na Vusanamu mai Kadavu, Nairai, Nasigatoka, Rewa, Nadroga.\nO ira kece na vanua e Viti oqo au sa vola, kei ira tale eso au sega ni vola, era vanua veiwekani kece kei Verata. Ni sa yaco na gauna me vakamalumalumutaki Verata kina na matanitu o Bau, oya ena yabaki e 1800-1805, o ira kece na vanua vakaverata, kei na kena savusavu, kei ira nona vanua ni veiwekani, era sa wili kece sara ena gauna oya mera savusavu ni matanitu o Bau, ka yacova na gauna oqo.\nA matanitu o Rewa kei na kena isavusavu: O Burebasaga, Noco, Tokatoka, Dreketi, Nuku, Togainaqavoka, Vutiakoto, Ono i Kadavu, Naceva, Tavuki, Yale, Nakasaleka, Sanima, Ravitaki, Galoa, Yawe, Nabukelevu, Beqa, Deuba, Navakavu, Namosi, Serua kei na nodrau veitikina kece, Vatukarasa, Nadroga, Vatulele, Yatu Malolo, Noi Korolevu, Noi Namataku, Noi Nalea, Noi Avuso. O ira kece oqo na vanua era isavusavu ni matanitu o Rewa, e dau yaco rawa vei ira nona tabua ni valu. O ira tale eso au sega ni vola, sa kila ga o ira na turaga mai Rewa.\nA matanitu o Bau, kei na kena isavusavu: O Dravo, o ira na Yatumabua, o Nakelo, o Buretu, Kaba, Cautata, e yacadratou vata talega na Yatunaibati. O Kiuva, Namata, Taikobau, Namara, Moturiki, Bureta, Lovoni, Levuka, Nairai, Koro, yasana vakabau mai Ovalau, kei na yasana vakabau talega mai Gau.\nYatu Waimaro i wai e vanua talega, o Namena, kei ira na gone Sau mai Nakorotubu, Nalawa, Saivou, Rakiraki. Ni sa bera ni yaco me vanua matanitu levu o Bau, o ira kece na vanua au sa vola toka e cake, a dau yaco rawa vakaveiwekani vei ira nona tabua ni valu. Ia sai ira ga eso na vanua era cavuti ena iyatu vakaivalu, era vakataka tiko na matanitu o Bau eliu. Ka mani yaco kina me cecere cake, ka yaco sara kina me matanitu liu e Viti o Bau.\nO ira tale eso nona vanua ni veiwekani: O Batiki, Sawaieke, yasayasa o Muala, Lakeba, Lau kece, Vanua Balavu, Taveuni, Natewa, kei ira tale eso. Vuya Bua, Dreketi Macuata i wai, kei Yasawa.\nO ira kece na vanua ni veiwekani nei Bau, sai ira talega era vanua ni veiwekani nei Verata eliu. O Verata, kei ira kece na vanua vaka Verata, ni sa yaco me malumalumu nodra matanitu ni sa rawai koya o Bau. Sa qai lewai me sa gole mai i Bau o Verata me vakarorogo kina, kei ira kece nona vanua, kei na nona vanua ni veiwekani mai na yabaki 1800 1805 me vaka au sa vola oti e cake.\nOqo ga na vuna, sa mani yaco kina me rua ga na matanitu lelevu e Viti; o Bau ga kei Rewa. O ira kece na vanua vaka Verata kei ira kece nona vanua ni veiwekani, era sa wili kece me rai Savusavu ni matanitu o Bau, mai na yabaki e 1805 1930 ena gauna oqo.\nPosted by vtiko at 16:24\nniko druguta 17 November 2013 at 14:34\nAu kerea ke rawa ni tomani tale mada ni sa bau so nai tukutuku yaga ka taleitaki.\nniko druguta 8 June 2014 at 01:03\nTotoka nai tukutuku...vinaka vakalevu.\nALUMITA SERU 31 October 2014 at 14:23\nLucy QBT Mualaulau Cakausese 19 December 2014 at 15:47\nRawa beka ni kemuni vakaraitaka na nomuni source of information...vosota sara baleta e talei na vakawilika...vinaka\nVarinava Tiko 28 October 2015 at 19:55\nKYRA 18 June 2016 at 22:48\nQo na i talanoa ka qaqa ena dua na veisisivi ka sega ni dina, nona ucu maiduru ga e dua na daunibuli talanoa. Eda dui kilai keda tiko,matata tu na keda qele, i cavuti, kei na noda yavutu.\nNa vola Mai na archives e tautauvata vinaka kei ka qo.. tiko qo vei au na copies Mai na archives Io Sara vuvuca ni SA makawa. Vakasama vinaka ka drau cakava qo\ngeorges Matorell 12 August 2019 at 12:00


E Bibi Meu Vakaitovo? | Ra Taroga na iTabagone\nWILIKA ENA VOSA Afrikaans Albanian Amharic Arabic Arabic (Lebanon) Argentinean Sign Language Armenian Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Bislama Brazilian Sign Language Bulgarian Cebuano Chichewa Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitumbuka Cibemba Croatian Czech Danish Dutch English Estonian Ewe Finnish French Georgian German Greek Hausa Hebrew Hiligaynon Hungarian Iban Icelandic Iloko Indonesian Italian Japanese Kachin Kikaonde Kinyarwanda Kirghiz Kirundi Korean Lingala Lithuanian Malagasy Malay Malayalam Maltese Myanmar Norwegian Ossetian Polish Portuguese (Brazil) Portuguese (Portugal) Punjabi Punjabi (Roman) Romanian Russian Samoan Sepedi Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Setswana Shona Sinhala Slovak Slovenian Spanish Swahili Swahili (Congo) Swedish Tagalog Tatar Telugu Thai Tsonga Turkish Twi Ukrainian Vietnamese Xhosa Yoruba Zulu vakaViti\n‘E sega ni dua e dau dolava vei au na katuba; na cava meu dolava kina vua?’\n‘E tiko eso tale na ka bibi meda kauaitaka mai na noda tukuna, “kerekere,” “vinaka,” kei na “vosoti au.”’\n‘Sega ni dua na ka keu sega ni dokai ratou na taciqu.’\nE va qori na ka o dau tukuna? Ke dina qori, o sa calata na yaga ni nomu vakaraitaka na itovo vinaka!\nKa mo kila me baleta na itovo\nNa itovo vinaka ena yaga ena vica na tikina qo:\nKemu irogorogo. Ena vakatau na kemu irogorogo ena nomu itovo. Ke o dau vakaitovo ena kila ni o matua o qai nuitaki, qori tale ga na ka ena caka vei iko! Ke o dau veibeci ena kilai ni o nanumi iko ga, o na calata kina eso na ka vinaka, ena sega ni dua na nomu cakacaka saumi. E kaya na iVolatabu, “o koya e yaloca e vakamaduataki koya ga.”—Vosa Vakaibalebale 11:17; vmr.\nNomu itokani. E kaya na iVolatabu: “Moni sulumaka na loloma ni qo na ivau vinaka duadua ni duavata.” (Kolosa 3:14) E dina qori nida vakaitokani. Eda na taleitaki nida vakaitovo da qai veikauaitaki. O cei ena via vakaitokani kei na dua e dau veibeci se itovo ca?\nNodra itovo vei iko. E kaya e dua na goneyalewa o Jennifer, “Ke o dau vakarokoroko, lakolako era na rokovi iko tale ga o ira na dau veibeci.” E macala gona, ke o dau veibeci, o na rawa ni beci tale ga. E kaya na iVolatabu: ‘Na ivakarau dou vakarautaka ena vakarautaki tale vei kemudou.’—Maciu 7:2.\nKa e macala: Eda dau veimaliwai ena veisiga. Ena vakatau gona na kemu irogorogo ena nomu itovo. Kena itukutukuni rawarawa ga, e bibi mo vakaitovo!\nDikeva nomu itovo. Mo taroga: ‘Au dau rokovi ira na qase vei au? Au dau cavuta na “kerekere,” “vinaka,” se “vosoti au”? Niu veivosaki tiko, e dau vakawelei au na vakauitukutuku ena talevoni? Au dau dokai rau na noqu itubutubu kei ratou na taciqu, seu vakawaleni ratou ni “keitou vuvale vata ga”?’\nE kaya na iVolatabu: “Ni dau liu ena nomuni veirokorokovi.”—Roma 12:10.\nBiuta nomu isausau. Vola e tolu na ka mo cakava. Kena ivakaraitaki, e kaya o Alisi sa yabaki 15, ni bibi “meu dau vakarorogo vinaka meu kua ni vosa tu ga.” E kaya o Tevita sa yabaki 19, ena saga sara ga me kua ni dau vakauitukutuku ni ratou tiko vakavuvale, se tiko kei ira na nona itokani. E kaya ni “itovo veibeci, e vakaraitaka niu sega ni via vosa vei ira.” E kaya o Etuate sa yabaki 17, ni saga me kua ni dau vosa takoso ni vosa tiko e dua. O Jennifer, sa tukuni oti, e vakadeitaka me vakavinakataka nona itovo ni maliwai ira na itabaqase. E kaya, “Au dau vakabula ga vei ira, e totolo sara noqu lako vei ira na noqu icaba. Ia qo au saga meu kilai ira vinaka na itabaqase. Qori e vakavinakataka na noqu itovo!”\nE kaya na iVolatabu: ‘Kua ni kauaitaka ga na ka e baleti kemuni, ni kauaitaka tale ga na ka e baleti ira tale eso.”—Filipai 2:4.\nDikeva na ka o sa rawata. Ena loma ni dua na vula, vakalewa nomu vosa se itovo mo vakavinakataka. Ni cava na vula, mo taroga: ‘Na ka vinaka cava au raica niu vakaitovo? Na cava tale meu vakavinakataka?’ Biuta eso tale nomu isausau.\nE kaya na iVolatabu: ‘Na ka oni vinakata mera cakava vei kemuni na tamata, moni cakava tale ga vei ira.’—Luke 6:31.\nO bau kila? E duidui na itovo ni vanua. Kena ivakaraitaki, e dau kena ivakarau mai Japani mera luvata na nodra ivava ra qai curu i vale. Ena so tale na vanua, e veibeci na ivakarau qori. Na cava e dau muri ena vanua o tiko kina?\nKA ERA TUKUNA ESO NA ITABAGONE\n“Na imatai ni ka ena laurai na nomu itovo vinaka, o na taleitaki kina. Qori na ka o na marautaka ni o kila ni o cakava tiko na ka e donu.”\n“Ke o dau veibeci, o na sega ni kauaitaki. Ke o dau veikauaitaki, o na dokai.”\niMeli iMeli E Bibi Meu Vakaitovo?


Na Cava na Vuna, ni Veiqaravi ni Matabete - Mai vei Peresitedi Dieter F. Uchtdorf\nEpereli 2012 | Na Cava na Vuna, ni Veiqaravi ni Matabete\nNa Cava na Vuna, ni Veiqaravi ni Matabete\nAu sega ni kila na veika e vuqa a kaya, ia au nanuma vinaka tiko na ka au a vakila. A vakasinaiti au e dua na Yalo vakalou ni sa vosa tiko o koya. Au a rawa ni vakila ni oqo na Lotu ni iVakabula. Kau nanuma kina ni veikacivi a tukuna vei au a veivakauqeti ni Yalo Tabu. Au nanuma sara niu sa curu mai tautuba ni rumu ni vuli lailai o ya ena yalo e qaqa cake mai na kena e liu.\nSa mai sivi oqo e voleka ni 60 na yabaki mai na siga o ya, kau se vakamareqeta tikoga na yalo o ya ni veivakabauti kei na loloma.\nNiu vakasamataka lesu tiko na ka o ya, au saga meu nanuma rawa na iwiliwili ni dikoni era a tiko ena neitou tabana ena gauna o ya. Keu nanuma vakavinaka, au vakabauta ni rua ga. Ia, ena rawa beka ni dua na vakanananu levu oqo.\nIa e sega na kauwai ke tiko kina e dua, se dua na daseni na dikoni, au doka vakalevu, kau a vinakata meu veiqaravi ena noqu vinaka taucoko ka meu kua ni vakanuinuikarataki noqu peresitedi ni tabana se na Turaga.\nAu raica kina oqo ni a rawa beka vei peresitedi ni tabana me a vakayacora tu ga yani me rawa na nona kacivi au ki na itutu oqo. A rawa sara ga vua me a kacivi au tu la ena loma ni olo se gauna ni neimami soqoni ni matabete me tukuna kina vei au niu sa peresitedi vou ni kuoramu ni dikoni.\nIa, a dabe vata kei au ka vukei au meu kila vakavinaka sega walega, na cava na noqu ilesilesi kei na itavi vou ia, ka vakabibi cake, na cava na vuna.\nO ya e dua na ka kau na sega ni guilecava rawa vakadua.\nNa inaki ni italanoa oqo e sega ni mai vakamacalataki wale tu ga kina na ivakarau ni kena vakayacori na veikacivi ena loma ni Lotu (e dina ga ni oqo e dua na lesoni totoka ni kena sala dodonu me ra vakayacori kina). Ia oqo sa ivakaraitaki vei au ni kaukauwa veivakauqeti ni veiliutaki ni matabete e vakayadrata kina na yalo ni tamata ka veivakauqeti me cakacakataki yani.\nE gadrevi me da daunanuma tiko na kedra inaki tawamudu me baleta na veika eda sa vakaroti kina meda cakava. Na itekitekivu ni ivakavuvuli ni kosipeli me sa tiki ni noda gacagaca ni bula, ke mani rawa sara ga meda vulica ka baci vulica tale. E sega ni kena ibalebale o ya ni kena cakacaka oqo me sa laki vakarau tu ga ni ka se ka vakavucesa. Ia, ena gauna eda vakavulica kina na yavu ni ivakavuvuli oqo ena noda loma ni itikotiko se ena lotu, sa qai yaco na yalomaqusa katakata ki na kosipeli kei na bukawaqa ni ivakadinadina me kauta mai na rarama, na loma vinaka, ka reki na yalodra o ira eda vakavulica.\nMai vei koya na dikoni tabaki vou ki vua na bete levu qase duadua, sa tu vei keda na lisi ni cava e rawa se meda na cakava ena noda ilesilesi ni matabete. Na cava era ka bibi ena noda cakacaka, ka sa gadrevi meda na vakayacora sara. Ia sa tiko ena loma ni cava na vuna na veiqaravi ni matabete eda na raica kina na kena bukawaqa, gagadre, kei na kaukauwa ni matabete.\nNa cava na veiqaravi ni matabete e vakavulica vei keda na veika meda na cakava. Na cava na vuna e vakauqeta na yaloda.\nNa cava e vakaraitaka, ia na cava na vuna e veisautaka.\nNa Vakaitamera ni Veika “Vinaka” me Vakayacori\nE dua tale na veikacivi ni matabete au a vakasamataka tiko a yaco mai vei au ena vuqa na yabaki a tarava niu sa mai vakamatavuvale. Keitou a toki lesu ki Frankfurt, e Jamani, ka se qai toro cake sara ga na noqu itutu vakacakacaka ka gadrevi kina na noqu gauna taucoko kei na veiqaravi. Ena gauna ni noqu bula osooso oqo, a solia vei au o Elder Joseph B. Wirthlin na veikacivi meu laki peresitedi ni iteki.\nEna neirau veivakatarogi, a veiciciyaki sara vakalevu na noqu vakasama, ka sega mada ni oka kina niu lomaleqataka tiko ni na sega na gauna meu na vakayagataka ena veikacivi oqo. E dina niu yalomalumalumu ka doka na veikacivi oqo, au a lomaleqataka vakalailai na noqu rawa ni ciqoma. Ia o ya e dua ga na vakasama totolo baleta niu sa kila ni o Elder Wirthlin sa kacivi mai vua na Kalou ka sa cakava tiko na cakacaka ni Turaga. Na cava tale meu na cakava, au sa na ciqoma ga?\nEna so na gauna eda na butu yani ki na butobuto ena vakabauta, ka yalonuidei ni na veivakarautaki na Kalou ena yavu ni veika kece eda na vakayacora. Au sa mani ciqoma ena marau, niu kila ni na veivakarautaki ga na Kalou.\nEna itekitekivu ni ilesilesi oqo, keimami a kalougata na iteki ni ra mai veituberi vei keimami ena neimami vanua eso na qasenivuli kei na iliuliu cecere ena Lotu—me vakataki Elder Russell M. Nelson kei Peresitedi Thomas S. Monson. E vaka na tegu vakalomalagi na nodra veituberi ka veivakauqeti sara vei keimami. Se tiko ga vei au na veika au vola ena gauna ni vuli oqori. Era a vakaraitaka vei keimami na Veitacini oqo na raivotu me keimami kila na ibalebale ni kena tauyavutaki na matanitu ni Kalou ena kena tarai cake na ivakadinadina yadudua ka vaqaqacotaki na matavuvale. Era a veivuke me keimami raica na sala me keimami vakayagataka kina na dina ni kosipeli kei na ivakavuvuli ki na neimami dui ituvaki ena neimami dui gauna. Dua tale na kena itukutukuni, era a vakavulica vei keimami na iliuliu veivakauqeti me keimami raica na cava na vuna ni kosipeli, ka keimami sa vakavakarau me keimami cakacaka vagumatua yani.\nA sega ni dede na neimami sa raica sara na veika e vuqa e rawa ni saga me cakava na mataveiliutaki ni iteki—e vuqa sara, ni ka dina, kevaka me keimami a sega ni tuvanaka na veika me vakaliuci e veivakauqeti, keimami na rawa ni calata me vakayacori na kena era bibi cake. Sa levu cake mai na veika me vakaliuci, ka muataki tani kina na neimami raica vakatabakidua na kila a wasea vei keimami o iratou na Veitacini. A vuqa sara na veika “vinaka,” ia era sega ni bibi taucoko.\nKeimami a vulica kina e dua na lesoni bibi: e ka dina ni dua na ka vinaka e na sega ni kena inaki sara me vakayagataki kina na noda gauna se iyau ni veiqaravi. Na noda itaviqaravi, vakavure-ka, kei na tuvatuva me na vakauqeti ga ena yavu ni cava na vuna ni veiqaravi ni noda matabete ka segai ena itovo ukutaki se gagadre vakalekaleka. Kevaka e sega, ena rawa ni vakacala na noda sasaga, vakamalumalumutaka na noda kaukauwa, ka coriti keda ki na noda dui sakisaki, vakayalo se vakayago, ka ra sega ni tiko ena usutu ni cakacaka vakatisaipeli.\nKemuni na veitacini, eda sa kila na veika taucoko e gadrevi kina na bula vakaivakarau, meda raivakatabakidua tiko ga ki na veika sa tiko kina na kaukauwa cecere sara me vakatorocaketaki kina na noda lomana na noda Kalou kei ira na wekada, vakabulabulataki ni vakamau, kei na tarai cake ni matanitu ni Kalou e vuravura. Me vaka ga e dua na kau vuata e levu na tabana ka draudrau vinaka, eda sa gadrevi vakakina meda dau samaka na noda bula me rawa ni da vakayagataka na noda igu kei na gauna me vakayacori rawa kina na keda inaki dina—o ya meda “vuataka na vua vinaka”!1\nO Sega ni Tiko Duadua\nMeda qai kila vakacava na ka meda digitaka? Sa tu na noda ilesilesi yadua meda vakadeitaka oqo vakaikeda. Ia, eda sa vakaroti meda cakava oqo me da na vulica vagumatua na ivolanikalou, tugana na nodra vosa na parofita, ka masu vagumatua vakaidina e vakasinaiti ena vakabauta.\nKemuni na taciqu, na Kalou e yalodina. Mai vua na Yalo Tabu, ena tukuna mai na veivakacegui ki na noda vakasama kei na yaloda me baleta na salatu meda na muria ena veigauna yadua ni noda bula.\nKevaka sa savasava tu na yaloda—kevaka meda kakua ni vakasaqara na veika meda vakalagilagi ga kina ia me vakalagilagi ga kina na Kalou sa Cecere Sara, kevaka meda saga meda vakayacora na Nona lewa, kevaka eda sa gadreva meda vakalougatataka na nodra bula na noda matavuvale kei na wekada—eda na qai sega ni laivi meda lako duadua tu. Me vaka sa dau vakavotuya tiko vei keda o Peresitedi Monson, “Ia ni da sa qarava tiko na cakacaka ni Turaga, sa ganiti keda na nona veivuke na Turaga.”2\nNa Tamamudou Vakalomalagi “sa lako vata tiko kei kemudou. [E] na tiko e yasamudou imatau ka tiko talega ena yasamudou imawi, ia na [Nona] Yalo Tabu e na tiko e yalomudou, era na vakavolivoliti kemudou na [Nona] agilosi, ka laveti kemudou cake.”3\nNa Kaukauwa ni Nomu Vakayacora\nKemuni na veitacini, na veivakalougatataki vakalou ni veiqaravi ni matabete ena mana ga ni da cakacaka vagumatua, noda gadreva meda solibula, kei na gagadre meda cakava na ka e dodonu. Sai keda oqo meda na cakacaka yani ka sega ni vakayarayarataki meda qai cakava. E totoka ni da vunau, ia na vunau vakaoqo ke sega ni veimuataki ki na kena vakayacori sa vaka ga na bukawaqa e sega na kena katakata se wai e sega ni vakaotia na karamaca.\nNi da vakayacora na vunau sa yaco na yameyame ni veivakasavasavataki ni kosipeli me tubu ka vakawaqara na yaloda na kaukauwa ni matabete.\nE kaya o Thomas Edison, na turaga a tekivuna na cina (lightbulb) e vuravura ni “ka yaga ni dua na vakasama e vakavotukana ena kena vakayacori.”4 Ena sala vata oqo, ena ka talei sara na ivakavuvuli ni kosipeli ni sa vakayagataki.\nMeda kakua ni vakatara na ivakavuvuli ni matabete me tu walega e yaloda ka sega ni vakayagataki ena noda bula. Kevaka e tiko e dua na vakawati se matavuvale e gadrevi me vueti—se noda beka—meda kakua ni wawa ka wanono tiko. Ia, meda sa vakavinavinakataka na Kalou ena vuku ni ituvatuva ni bula marau ka oka kina na vakabauta, veivutuni, veivosoti, kei na tekivu vou. Ni vakayagataki na ivakavuvuli ni matabete eda sa qai okati meda tagane vakawati, tama, kei na gonetagane eda kila vakavinaka na cava na vuna ni matabete kei na kena kaukauwa me taura tale ka taqomaka na totoka kei na savasava ni matavuvale tawamudu.\nE dau gauna vinaka na koniferedi raraba meda vakarorogo ka laki vakayacora. O koya gona me da sa “[qai] … muria na vosa, ka kakua ni rogoca walega.”5 Kemuni na veitacini, au sa sureti kemuni kina mo ni vakasamataka mada na nodra vosa na italai ni Kalou ena mua ni macawa oqo. Mo tekiduru sara. Kerea vua na Kalou, na Tamada Vakalomalagi me vakararamataka na nomu vakasama ka me vakaceguya na yalomu. Masuta na Kalou mo dusimaki ena nomu bula ena veisiga, ena nomu itavi ena Lotu kei na veibolebole ena gauna oqo. Mo muria na veivakauqeti ni Yalotabu—kakua tale ni wawa. Ni ko cakava kece oqo, au yalataka ni na sega ni laivi iko na Turaga mo lako duadua tu.\nEda kila ni se vakacava sara na veika vinaka eda nanamaki kina, e vakavuqa me dau sega ni yaco taucoko. Eda dau caka cala ena noda bula vakakina ena noda veiqaravi ni matabete. Ena so na gauna eda dau tarabe ka yaco koso.\nEna gauna e vakasalataki keda kina na Turaga meda “vosota ka gumatua tikoga me yacova [ni da] sa vinaka sara,”6 sa kila tu o Koya ni na taura na gauna kei na yaloqaqa. Na kilai vakavinaka tiko ni cava na vuna ni kosipeli, kei na cava na vuna ni matabete, ena vukei keda meda raica na inaki vakalou ni ka kecega oqo. Ena solia vei keda na veivakauqeti ka vaqaqacotaki keda meda cakava na ka dodonu, ena gauna mada ga ni ra dredre. Na noda raicamatua tiko na yavu ni ivakavuvuli ni bulataki ni kosipeli ena vakalougatataki keda ena rai dodonu, vuku, kei na veidusimaki.\n“Dou gumatua sara meda vakuria tiko ga na inaki uasivi oqo?”7 Io, kemuni na taciqu, eda na cakava!\nNi da dusimaki tiko ena Yalo Tabu, eda na vuli mai na noda cala. Kevaka meda tarabe, eda na tucake. Kevaka eda sa malumalumu mai, eda na toso ga. Eda na sega ni yamekemeke; eda na sega ni soro.\nNi da sa mataveitacini qaqa ni kosipeli tawamudu ni Kalou, eda na tu vata, dua ga na keda ivua, ka raica vakatabakidua tiko na ivakavuvuli ni kosipeli vakalesuimai i Jisu Karisito ka qarava na noda Kalou kei ira na wekada ena yalo ni vakavinavinaka kei na loloma.\nE Bula Tiko na Kalou!\nKemuni na taciqu lomani, au sa vakadinadinataka vei kemuni nikua, ni sa bula tiko na Kalou na Tamada kei na Luvena, o Jisu Karisito. E ratou bula dina tiko! E ratou sa tiko dina!\nKo ni sega ni tiko duadua. E kauwaitaki kemuni na Tamamuni Vakalomalagi ka gadreva o Koya me vakalougatataki kemuni ka vakataudeitaki kemuni ena ivalavala dodonu.\nMo ni kila tiko ni sa vosa tiko na Kalou vei ira na kawatamata ena noda gauna oqo. Ena vosa vei kemuni o Koya!\nA raica dina o Parofita Josefa Simici na ka a kaya ni a raica. Sa vakalesuimai ki vuravura na Lotu i Jisu Karisito ni Yalododonu Edaidai ena kaukauwa kei na lewa ni Kalou sa Cecere Sara.\nSa noqu masu ni da na duavata tiko na lewe ni Nona matabete, eda na domo vata tiko ki na cava na vuna ni veiqaravi ni matabete ka vakayagataka na ivakavuvuli ni kosipeli vakalesuimai me vakavouya na noda bula kei na nodra bula eda qaravi ira.\nNi da vakayacora oqo, ena yaco na kaukauwa tawamudu ni Veisorovaki me vakasavasavataka, samaka, ka vakamakaretaka na yaloda kei na noda itovo me yacova ni da sa yacova na ka e vinakati vei keda. Sa noqu ivakadinadina oqo ena yaca tabu i Jisu Karisito, emeni.\nThomas S. Monson, “Meda Vuli, Vakayacora, Meda Vaka sa Namaki,” Liaona, Nove. 2008, 62.\nVunau kei na Veiyalayalati 84:88.\nThomas Edison, ena Elbert Hubbard, Little Journeys to the Homes of Good Men and Great, Book 2 (1910), 155.\nVunau kei na Veiyalayalati 67:13.\nVunau kei na Veiyalayalati 128:22.


Tui Nepukanesa kei na Va na Cauravou Talairawarawa | Nodra iVola ni Vuli iVolatabu na Gone\nVa na Cauravou Talairawarawa\nNi kauti ira na turaga ni Juta o Nepukanesa i Papiloni, e lesia e dua na vakailesilesi ni valenitui o Asipinasi me raici ira tiko. E tukuna vei Asipinasi me raica mai eso na cauravou bulabula vinaka, era vuku tale ga. Era na vakavulici me tolu na yabaki, me vakarautaki ira mera veiqaravi e Papiloni. Era na vulica na cauravou na wilivola, volavola, kei na vosa vakaAkadini e Papiloni. Era na kania tale ga na kakana e dau kania na tui kei ira nona vakailesilesi. E va vei ira na cauravou qori, o Taniela, Enanaia, Misaeli, kei Asaraia. E vakayacani ratou o Asipinasi ena yaca vakaPapiloni, o Pelitisasari, Setareki, Mesake, kei Apeteniko. Vakacava ena tarova nodratou qaravi Jiova na veivakavulici qori?\nEratou vakatulewataka na va na cauravou qo me ratou talairawarawa vei Jiova. Ratou kila ni tabu me ratou kania eso na kakana e dau kania na tui, ni tukuni ena Lawa ni dukadukali. Eratou mani kaya vei Asipinasi: ‘Yalovinaka, kua ni solia vei keitou na kena na tui.’ E kaya vei ratou o Asipinasi: ‘Ke dou sega ni kania qai raica na tui ni dou sega ni bulabula, ena vakamatei au!’\nE qai tukuna o Taniela vua na ivakatawa: ‘Yalovinaka, solia ga vei keitou na kakana draudrau kei na wai me tini na siga. Oti qai raica na keitou irairai kei ira na cauravou era kania na kena na tui.’ E mani vakadonuya na ivakatawa.\nNi cava na tini na siga, e bulabula vinaka o Taniela kei ratou na nona itokani ni vakatauvatani kei ira na vo ni cauravou. E marau o Jiova ni ratou talairawarawa vua. E qai solia na vuku vei Taniela me kila na ibalebale ni raivotu kei na tadra.\nOti na veivakavulici, e kauti ratou na cauravou o Asipinasi vei Nepukanesa. Ni vosa vei ratou na tui, e raica ni ratou vuku, eratou yalomatua tale ga o Taniela, Enanaia, Misaeli, kei Asaraia vei ira na vo ni cauravou. E digitaki ratou me ratou veiqaravi ena nona vale. E dau tarogi ratou tale ga ena so na veika bibi. O Jiova e vakavukui ratou vakalevu, e lailai tale o ira na nona tamata vuku na tui kei ira na daucakaiba.\nEratou vulagi ena vanua qo o Taniela, Enanaia, Misaeli, kei Asaraia, ia eratou sega ni guilecava ni ratou qaravi Jiova. Vakacava, o na nanumi Jiova tiko ga ni rau yali nomu itubutubu?\n“Me kua sara ni dua e beci iko ni o se cauravou. Ia mo ivakaraitaki vei ira na yalodina ena vosa, ena itovo, ena loloma, ena vakabauta, ena ivalavala savasava.”—1 Timoci 4:12\nTaro: Na cava eratou talairawarawa kina vei Jiova o Taniela kei na nona itokani? E vukei ratou vakacava o Jiova?\nRatou Sega ni Cuva\nRatou sega ni sokaloutaka na matakau koula nei tui Papiloni o Setareki, Mesake, kei Apeteniko.\nMasu vei Jiova e veisiga me vakataki Taniela!\niMeli iMeli Va na Cauravou Talairawarawa