Anhenveringe queen bee syndrome!\nއަންހެންވެރިންގެ ކްއީންސް ބީ ސިންޑްރޯމް!\nއަންހެނުން އަންހެނުން ދެކެ ފޫހިވާ ކަމަށް ގަބޫލު ކޮށްފާނަން ހެއްޔެވެ؟ އެކުގައި އޮފީހުގައި އުޅޭ ކުއްޖަކު ވަރަށް ރޫޑު ކަމަށް ރައްޓެއްސެއް ކައިރީ ބުނާ އެއްބަސް ވެދާނަން ހެއްޔެވެ؟ ފަހަރުގައި ފޫހިވާ މީހަކު ނުހުރެ ވެސް ހިނގައިދާނެ އެވެ. އަންހެނުން އަންހެނުން ދެކެ ފޫހިވާކަން ހެއްކާއެކު އެމެރިކާގެ ދިރާސާއަކުން ވަނީ ހޯދައިފަ އެވެ. އެގައުމުގެ އެރިޒޯނާ ޔުނިވަސިޓީގެ ރީސާޗް ޕްރޮފެސަރުންގެ ޓީމަކުން ވަނީ މި ހަގީގަތެއް ބަލައި އެއަށް ސިންޑްރޯމެއްގެ މަގާމު ވެސް ދީފަ އެވެ. އަންހެނުން އަންހެނުން ދެކެ ވާ ފޫއްސަށް ދީފައިވާ ނަމަކީ "ކްއީންސް ބީ ސިންޑްރޯމް" އެވެ.\nމި ހަގީގަތެއް ހޯދަން އަރިޒޯނާގެ ޕްރޮފެސަރުން ވަނީ ތިން ގޮތަކަށް ދިރާސާއެއް ހަދާފަ އެވެ.\nއެ ސްޓަޑީގައި ހިމަނާފައި ވަނީ ފުލް ޓައިމްކޮށް އެއް އޮފީހެއްގައި މަސައްކަތް ކުރާ އަންހެން މުވައްޒަފުންނާއި ފިރިހެން މުވައްޒަފުންނެވެ. އެމީހުންނަށް ދީފައިވަނީ އޮފީހުގައި މަހެއްގެ ތެރޭގައި ހިނގާ ހިތްހަމަ ނުޖެހޭ ކަންކަމާ ބެހޭ ސުވާލުތަކެކެވެ. ދެބައި މީހުންނަށް ވަކިވަކިން ކުރި އެ ސުވާލުތަކަށްފަހު ލިބުނު ނަތީޖާއިން ފިރިހެން މުވައްޒަފުންނަށް ވުރެ ބޮޑަށް އަންހެން މުވައްޒަފުންގެ ފަރާތުން ހިތްހަމަ ނުޖެހޭ ކަންކަން ހިގާފައިވާލެއް ގިނަކަން އަންހެނުން ވަނީ ފާހަގަކޮށްފަ އެވެ. ހާއްސަކޮށް މަގާމުގެ ފަރަގު ހުންނަ އަންހެން މުވައްޒަފުން އެކަކު އަނެކަކާ މެދު އޮންނަ ހިތްހަމަނުޖެހުން ބޮޑު ކަމަށް ވެސް އެ ދިރާސާގެ ނަތީޖާއިން ވަނީ ހާމަވި އެވެ.\n"ގޮތަކަށް ބުނާ ނަމަ އަންހެނުންނަށް އަންހެނުން ރޫޑް ކަމަށް މި ދިރާސާއަށް ބަލައި ބުނެވިދާނެ. ފިރިހެނުންނާ ގުޅިގެން އަންހެނުން ކޮށްފައިވާ ޝަކުވާ ތަކަށް ވުރެ އެކުގައި އުޅޭ އަންހެނުންނާ ބެހޭގޮތުން ހުރި ޝަކުވާތައް ގިނަ. އަހަރެމެން ބޭނުންވީ މަސައްކަތު މާހައުލުގައި ކޮން ބައެއްގެ ފަރާތުން ކޮން ބަޔަކަށްތޯ ގޮތް ދެއްކުން ބޮޑަށް އަމާޒުވަނީ ބަލަން،" ދިރާސާގެ އިސްކޮށް ހުންނެވި އެސިސްޓެންޓް ޕްރޮފެސާ އެލިސަން ގޭބްރިއަލް ބުނެފައިވެ އެވެ.\nއެކުގައި މަސައްކަތް ކުރާ އަންހެނުންނާ ފިރިހެނުންގެ މެދުގައި އާންމުކޮށް ހަމަޖެހުން އޮންނަ ކަމަށް ވެސް އެ ދިރާސާއިން ވަނީ އެނގިފަ އެވެ.\nމިއީ ވަރަށް އާދައިގެ ދިރާސާއަކަށްވީ ނަމަވެސް މީގެ ނަތީޖާ މުހިއްމުވާ ސަބަބެއް އެ ޓީމުން ވަނީ ފާހަގަކޮށްފަ އެވެ. އެއީ އެ ސްޓަޑީގައި ބައިވެރިވި ބައެއް އަންހެނުން އެހެން އަންހެން ސްޓާފުނާ ދިމާވާ ބައެއް މައްސަލަތަކާ ހެދި ވަޒީފާއިން ވަކިވާން ބޭނުންވާ ކަމަށް ވެސް ބުނެފައި އޮތުމެވެ. އެއީ އޮފީސްތަކުން މުވައްޒަފުން ކެނޑޭ މިންވަރު އިތުރުވެދާނެ ސަަބަބަކަށް ވެދާނެ ކަމަށް އެ ޓީމުން ވަނީ ފާހަގަކޮށްފަ އެވެ.


Story: Vaudhu (13) | Dhiislam\nޖަނާ މުޙައްމަދު މެއި 1, 2020\nއަޔާޒް އެއާރޕޯޓަށް ދިޔުމަށްޓަކައި އެދުވަހު ކާރަށް އެރީ ހަވީރު 4:15 ހިކަށްހާއިރެވެ. އޭނައަށް ގެއިން އެ ނިކުމެވުނީ ދޮންބެއާއި ބޮޑުމަންމަ އޭނައަށް ގޮވާތާ ދިހަވަރަކަށް މިނެޓް ފަހުންނެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން އޭނަ ގަރާޖަށް ދިޔައިރު ދޮންބެގެ ކާރު ފެންނާކަށް ނެތެވެ. އަޔާޒް އޭނަގެ ކާރު ސްޓާޓްކޮށް ގަރާޖުން ނެރެން ފެށީ އެކަމާމެދު ހިސާބަކަށް އުފާވެފައި ހުރެއެވެ. އޭނައަށް ރަނގަޅީ ދޮންބެއާއި ބޮޑުމަންމަ ހަދަހަދައިގެން ކިޔައިދޭ އޭނަގެ 'ލޯބީގެ ފަސާނާ' އާއި ކުޑަ ވަގުތުކޮޅަކަށް ވެސް ދުރުވެވުނިއްޔާއެވެ. ހަމަ މިއާއެކު އޭނައަށް އެއާރޕޯޓަށް ދެވޭއިރު ދޮންބެމެން ލަސްވެގެން އެމީހުން ބަލައިދިޔަ މެހުމާނުން ގޮވައިގެން ހިނގައިދާނެ ގޮތެއް ވުމަށްވެސް އޭނައަށް އުއްމީދުކުރެވުނެވެ. އެ ހިނދު ވީހާވެސް ދަށް ސްޕީޑެއްގައި އޭނަ މިޞްރާބުޖެހި މަންޒިލަށް ދާން އަޔާޒް ނިންމިއެވެ. އެހެނަސް އެއީ އޭނަ އެހާ ގަޔާވާ ކަހަލަ ކަމަކަށް ނުވުމުން ރެސްޓޯރެންޓަކަށް ވަދެލަން ވެސް ހިތަށްއެރިއެވެ. ނަމަވެސް ނޭނގޭ ސަބަބަކާހުރެ އޭނަ އެ ކުއްޖާއާއި ދިމާކޮށްލަން ބޭނުންވެގެން ހުރި މިންވަރު ވެސް ބޮޑުވިއެވެ. އޭނައަކީ ކާކުކަން އެއާރޕޯޓް ތެރެއިން ވެސް އެ ކުއްޖާއަށް ދައްކާލަން އޭނައަށް އެދެވުނުވަރުން ކަންނޭނގެއެވެ. އަޔާޒް އޭނަ ޢާއްމުކޮށް ދުއްވާ ސްޕީޑަށްވުރެ މަތީ ސްޕީޑެއްގައި ކާރު ދުއްވާފައި ދިޔައީ އޭނަ އެތަނަށް ދާން ކެތްމަދުވާ ސަބަބަކީ އެއީ ކަމަށް އަމިއްލަ ނަފްސުގާތު ބުނެލަމުންނެވެ.\nއޭނަ ފަސް އަޅާލި ޙަޤީޤަތަކީ އޭނަގެ ހިތުގެ ކަނެއްގައި މަލާކާއިމެދު އޮތް ޝައުޤުވެރިކަމެވެ. މަލާކް އެ ބައްޔާއިއެކީ އުޅެމުންދާ ގޮތާއި މެދުގައެވެ. ނުހިނގޭ ޙާލުގައި ވެސް މަލާކް އެ ގެންގުޅޭ ހިތްވަރެވެ. އަދި އަމުދުން ދޮންބެއާއި އަނުމްގެ ފަރާތުން މަލާކާއިމެދު އިވުނު ވާހަކަތަކަކީ ޙަޤީޤަތެއްތޯ ބަލަން އޭނަވަނީ ކެތްމަދުވެފައެވެ. މަލާކަކީ އެ ބަލި ޙާލުގައި ވެސް އެފަދަ ޝަޚްޞިއްޔަތެއްގެ ވެރިއަކަށް ވެއްޖެނަމަ އޭނަ ހަމަ ޔަޤީނުންވެސް ވާނީ އަޔާޒް ޤަދަރު ކުރާނެ ކުއްޖަކަށެވެ.\nމިނެޓްތަކެއްގެ ދަތުރަކަށްފަހު އަޔާޒްގެ ކާރު ގޮސް އެއާރޕޯޓުގެ ކައިރީގައި މަޑުކޮށްލީ 4:24 ވީ ވަގުތެވެ. އޭނަ އެއާރޕޯޓުގެ ތެރެއަށް ވަދެގެން ދިޔައީ ދޮންބެމެން ފެނޭތޯ ވަށައި ހޯދަމުންނެވެ. އެންމެ ފަހުން ޓާރމިނަލް ޞަރަޙައްދަށް ދެވުނު ވަގުތު ވެސް އެމީހުން ފެންނަ ގޮތެއް ނުވުމުން އަޔާޒް ދޮންބެއަށް ގުޅާލިއެވެ.\n"ހެލޯ ދޮންބޭ....ކޮން ދިމާލަކުތަ ތިތިބީ؟ އަހަރެން މިހިރީ ޓާރމިނަލްގަ." އަޔާޒް ދެންވެސް ހޯދަމުން ފޯނުން ވާހަކަ ދެއްކިއެވެ.\n"އައްދެ! ވާންއުޅޭ އަންހެނުން ދެކެން ކެތްމަދުވެގެން އަހަރުމެންނަށްވުރެ ކުރިން ގޮސްގެންދޯ ތިއުޅެނީ؟ ހެހެ.....އަހަރުމެން މިތިބީ ހަވީރު ސައިބޯން މިތާހުރި ރެސްޓޯރެންޓަކަށް އައިއްސަ. އަދި ކިރިޔާ އެ ފްލައިޓް ޖައްސަން އުޅޭނީ. ދެން ތިތާ މަޑުކޮށްލާ! އަހަރުމެން ވެސް މި އަންނަނީ ކުޑައިރުކޮޅަކުން." ދޮންބެ އެކޮޅުން ވާހަކަ ދެއްކި އަޑު އަހަމުން ގޮސް އަޔާޒް ޓާރމިނަލް ތެރޭގައި ހުރެ ފަސިންޖަރުން އަންނަންވާ ދިމާލަށް ބަލާލީ އެތަން އިހުނަށްވުރެ އަޑުހަރުވެގެން ދިޔުމުންނެވެ. އޭނައަށް ހުރެވުނީ ފަސިންޖަރުން ޓާރމިނަލަށް ވަންނަ ދޮރާއި ފުދޭވަރަކަށް ކައިރީގައި ކަމަށްވުމުން އެރައިވަލްގެ ތެރެއަށް ވަދެގެން އައި އާ މޫނުތަކެއް އޭނައަށް ވެސް ފެނިގެން ދިޔައެވެ. އޭނަ ބަލަން ހުރެފައި ދުރު ބަލާލަން އުޅުނު ވަގުތު ހުއްޓުން އެރީ ދަންނަ މޫނުތަކެއް ފެނިގެން ދިޔުމުންނެވެ. އެންމެ ފުރަތަމަ އޭނައަށް ފެނިގެން ދިޔައީ އެކަކު އަނެކަކާ ވާހަކަ ދައްކަމުން އެތަނަށް ވަން މަލާކްގެ މަންމައާއި ބައްޕައެވެ. އެމީހުން ވަދެގެން އައިތާ މާ ގިނައިރެއްނުވެ އެއްކަލަ ފުރޮޅުލީ ގޮނޑި ދުއްވަމުން އައި ކުއްޖާ އޭނައަށް ފެނުނެވެ. އެ ހިނދު ދޮންބެ ފޯނުން ކޮންމެވެސް އެއްޗެކޭ ކިޔަކިޔާ ހުއްޓެއްކަމަކު އޭނައަށް ސަމާލުކަމެއް ނުދެވުނެވެ. ދޮންބެ ތަކުރާރުކޮށް ހެލޯއޭ ކިޔަން ފެށުމުން އަޔާޒަށް ވާހަކަ ދެކެވުނެވެ.\n"ދޮންބެއަށް ފަހުން އެބަ ގުޅަން." އަޔާޒަށް އެހެން ބުނެ ފޯނު ކަނޑާލަމުން ޖިންސްގެ ޖީބަށް ލެވުނީ މަލާކްގެ މޫނުން ނަޒަރު ވަކިކުރުމެއްނެތިއެވެ.\nމަލާކް ފެނިފައި މިފަހަރު ވެސް އަޔާޒްގެ ހިތަށްވެރިވީ އަޖާއިބު ކުރުވަނިވި ޙައިރާންކަމެކެވެ. އޭނަ އުއްމީދު ކޮށްގެން ހުރީ މަލާކްގެ މަންމަ ނޫނީ ބައްޕަ އެ ގޮނޑި ކޮއްޕަމުން އެތަނަށް ވަދެގެން އަންނާށެވެ. އެހެނަސް އެހެން ނުވިތާއެވެ. މަލާކްގެ މަންމައާއި ބައްޕަ އެމީހުންގެ ހުރި ހަމައެކަނި ދަރިފުޅަށްޓަކައި އެކަން ކޮށްދޭން އިންކާރު ކުރާނެހެން ހިއެއްނުވެއެވެ. މީހުންގެ ޙަމްދަރުދީ ހޯދަން އެ ކުއްޖާ ހަމަ ބޭނުމެއްނުވަނީތާއެވެ. މަލާކްގެ އެ ސިފަވެސްވެގެން ދިޔައީ އަޔާޒްގެ ހިތާއި ކުޅެލި ސިފައަކަށެވެ.\nމަލާކް ލަސްލަހުން ގޮނޑި ދުއްވަމުން މުޅި އެތާ ވަށައި ހޯދަމުން ދިޔަ ގޮތުން ވެސް އަޔާޒަށް ނޭނގި އޭނައަށް އެސްފިޔަ ޖަހާލުމެއްނެތި ބަލަހައްޓައިގެން ހުރެވުނެވެ. އެ ލޮލުގައިވީ މުޅި އެތަންވެސް ވަގުތުން ދެނެގަންނަން އުޅޭ ފަދަ އަސަރެކެވެ. ފޮޓޯއެއް ނެގުމެއްނެތި އޭނަގެ ލޮލުން އެތަނުގެ ހުރިހާ މަންޒަރެއް ރައްކާކުރަން އުޅޭ ފަދައަކުންނެވެ. އެ ހިނދު އަޔާޒްގެ ހަނދާނަށް އައީ މަލާކާއި ބެހޭގޮތުން އަނުމް ބުނެލި ވާހަކައެކެވެ. މަލާކް އަބަދުވެސް ކަންކަމާމެދު ދެނެގަންނަން އުޅޭ ވާހަކައެވެ. އެއީ ތެދަކަށް ވެދާނެތޯ ހިތާހިތުން ކިޔަމުން އަޔާޒް ލަސްލަހުން ގޮސް ޓާރމިނަލްގެ އެއްފަރާތަށް ޖެހި ދެއަތް އުރާލަމުން ފާރަށް ލެނގިލިއެވެ. އެ ހިނދު މަލާކްގެ ނަޒަރު ކޮންމެވެސް ދެ ކުޑަކުއްޖަކަށް އަމާޒުވެފައިވި މަންޒަރު އޭނައަށް ފެނުނެވެ. އަޔާޒް އެއްފަހަރު އެކުދިންނަށް އަނެއްފަހަރު މަލާކަށް ބަލާލިއެވެ. މަލާކް ހަމަ ކުޑަކުދިންނަށް ޝައުޤުވެރިވަނީތާއޭ ހިތަށްއެރި ވަގުތު އޭގެއިން އެއްކުއްޖަކު ބާރަށް ދުވެފައި ގޮސް މަލާކްގެ ގޮނޑީގެ ފަހަތުގައި މަޑުކޮށްލި މަންޒަރު ފެނުނެވެ. ސިކުންތުކޮޅެއް ފަހުން ދެން ހުރި ކުއްޖާ ހިނގަމުން ގޮސް ކުއްލިއަކަށް ގޮނޑީގެ ކައިރީގައި ހުރި ކުއްޖާ ފަހައި ދުއްވައިގަތުމުން އެކުއްޖާ ދުއްވައިގަތީ މަލާކްގެ ގޮނޑި ކޮއްޕާލަމުންނެވެ. އެ ހިނދު ގޮނޑި އެނބުރިފައިވީ ޓާރމިނަލާއި ދިމާލަށް ކަމަށްވުމުން މަލާކް ސީދާ އޭނަ ހުރި ދިމާލަށް އަންނަމުން ދިޔަ މަންޒަރު އަޔާޒަށް ފެނުނެވެ. އެއާއެކު އޭނައަށް ސީދާވެލެވުނެވެ. މަލާކް ކަންބޮޑުވެފައިވި މޫނަކާއެކީ އެއްފަހަރު ބިމަށް ބަލައި އަނެއްފަހަރު ގޮނޑީގެ ފުރޮޅަށް ބަލާލި މަންޒަރު އަޔާޒަށް ފެނުނެވެ. އޭގެ ދެވަނަ ސިކުންތުގައި ކުރިމައްޗަށް ބަލާލުމުން އަޔާޒް ހުރި ފަރާތް ނޫން އަނެއްފަރާތުގެ ޓާރމިނަލް ފާރު ފެނިފައި އޭނަ ދެލޯ މަރައި ތަގުޅިކުރިތަން ވެސް އަޔާޒަށް ފެނުނެވެ. އެހެނަސް އަޔާޒް އެ ގޮނޑި އަންނަމުން ދިޔަ ދިމާލަށް ޖެހިލީ ހާސްކަމެއްނެތިއެވެ. އޭގެ ދެވަނަ ސިކުންތުގައި އޭނަ އެ ގޮނޑީގެ އަތްގަނޑުގައި ދެއަތުން ހިފަހައްޓާލުމުން ގޮނޑި ހުއްޓުމަކަށްއައެވެ.\nއަޔާޒް ޤަޞްދުކޮށްގެން ހުރީ ގޮނޑި ހުއްޓުމާއެކު އެ އަތްގަނޑުން ދޫކޮށްލާށެވެ. އެހެނަސް ނޭނގޭ ސަބަބަކާހުރެ އޭނައަށް މަލާކްގެ މޫނަށް ބަލަހައްޓައިގެން އެ ހުރި ގޮތަށް ހުރެވުނެވެ. ގޮނޑި ހުއްޓުނުތާ ސިކުންތުކޮޅެއްވީއިރު ވެސް މަލާކް އޭނަގެ ދެލޯ ތަގުޅިކޮށްގެން ހުރި ގޮތުން އަޔާޒް މަލާކްގެ އަތަށް ބަލާލިއިރު އޭނަ ހީކުރި ފަދައިން އޭރުވެސް އެއަތަށް ބާރުކުރެވިފައިވިއެވެ. އޭނަ ތިރި ބަލާލިއިރު އިސްޓާކީންގެ ތެރެއިން ފައިގެ އިނގިލިތަކަށް ބާރުކުރެވިފައިވިކަން ވެސް އޭނައަށް ފާހަގަވިއެވެ. އެ މަންޒަރު ބަލަން ހުރެފައި އަޔާޒް މަލާކްގެ މޫނަށް ނަޒަރު ހުއްޓާލި ވަގުތު އޭނަ ލަސްލަހުން އޭނަގެ ލޯ ހުޅުވާލަނީއެވެ. އެ މަންޒަރު ފެނިފައި މަލާކަށް އޭނަ ފެނުމުން ވާނެ ގޮތް ދެކިލަން އޭނަ ހިސާބަކަށް ކެތްމަދުވިއެވެ. ހަނިގޮތަކަށް އެ ލޯ ހުޅުވުމަށްފަހު ސިކުންތުކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި އަޔާޒްގެ މޫނަށް ލޯ އަމާޒުވުމާއެކުހެން ކުއްލިއަކަށް އެ ދެލޯ ބޮޑުވެ މަލާކް ސިއްސައިގެން ދިޔައެވެ. އެ މަންޒަރު ފެނިފައި އަޔާޒަށް ނޭނގި އޭނަގެ ތުންފަތްމައްޗަށް ލުއި ހިނިތުންވުމެއް ވެރިވީ މަލާކްގެ ސްކޭން މަތިން ހަނދާންވުމުންނެވެ. މަލާކަށް ދެންމެ އެވީ އޭނަ ލަފާ ކޮށްފައިވި ގޮތަށް ކަމަށްވިޔަސް އެއީ މިފަދަ ލޯބި މަންޒަރަކަށް ވެދާނެ ކަމަކަށް އޭނަ ހިއެއްނުކުރެއެވެ.\nމަލާކާއި އަޔާޒް އެކަކު އަނެކަކަށް ބަލަހައްޓައިގެން ތިއްބާ ހަމަހޭވެރިކަމެއް ލިބިގެން ދިޔައީ ޓާރމިނަލްގެ ތެރެއިން މީހަކު ކަރުކެހިލި އަޑަށެވެ. އެއާއެކު އަޔާޒާއި މަލާކް ވެސް އެދިމާލަށް ބަލާލި ވަގުތު އެތާތިބީ ކޮންޓްރޯލް ކުރަމުން ދިޔަ ހިނިތުންވުންތަކާއެކީ ތިބި ނިޝާނާއި ވަސީމާއެވެ. އެ ދެ މޫނުމަތިން ވެރިވަމުން ދިޔަ ކުލަވަރުތަކުގެ ފަހަތުގައިވި ސަބަބު އެނގުންވީ ހިނދު އަޔާޒަށް އޭނަ ހިފަހައްޓައިގެން ހުރި ދެއަތްގަނޑުން ދޫކޮށްލަމުން ސީދާވެލެވުނީ ކަރުކެހިލަމުންނެވެ. ހަމަ އެ ހިނދު އޭނައަށް ހުރެވުނީ އޭނަގެ ހިތުގައި ދެންމެ ހިނގާލި ޖަޒުބާތުތަކާމެދު އަޖާއިބުވެ އަންތަރީސްވެފައެވެ.\n"ދިމާވެއްޖެދޯ މަލާކް އަޔާޒްއާ. މަލާކް މަޢާފުކޮށްލައްޗޭ އަހަރުމެންނަށް ތަންކޮޅެއް ލަހުން އާދެވުނު ކަމަށްޓަކައި. އަޔާޒް ކީއްތިކުރަނީ މަލާކްގެ ގޮނޑީގެ ތިކޮޅުގަ ހިފަހައްޓައިގެން؟ ރަޝިޔާގަ މީހުން ވީލްޗެއާރ ދުއްވައި އުޅެނީ ތިކޮޅުގަ ހިފައިގެންތަ؟" ނިޝާން ވަސީމާއާއެކީ އެދިމާލަށް އަންނަމުން ނޭނގޭ ކަމަށް ހަދައި ރާގަކަށް ސުވާލުކުރިއެވެ. އެއާއެކު އަޔާޒް އޭނަ މަލާކަށް ނުރުހުންވާންވީ ސަބަބުތަކުގެ މަތިން އެއްފަހަރާ ހަނދާންވުމުން އޭނަ ވަގުތުން މިއަދު އޭނަ ކަންތައް ކުރަން ރާވައިގެން ހުރި ގޮތުގެ މަތިން ހަނދާންކޮށްލިއެވެ. އިސާހިތަކު އޭނަ ހިތާހިތުން މަލާކް ރާއްޖެ ތެރޭގެ 'ދަށު ދަރަޖައިގެ' ކުއްޖެއްގެ ގޮތުގައި ދެކެން ފެށީ މައުވާގެ މަތިން ވެސް ހަނދާންކުރަމުންނެވެ.\nއަޔާޒް ޖަވާބެއް ނުދިނުމުން ވަސީމާ މަލާކްގެ ގާތަށް ޖެހިލަމުން ވާހަކަ ދެއްކިއެވެ.\n"ތެދެއް މަލާކް ކިހިނެއްތަވީ؟ މަލާކަށް ގޮތެއްވެގެން އަޔާޒް ބަލާލަން އުޅުނީތަ؟ އެއީ ޑޮކްޓަރެކޭ. އެހެންވީމަ ކިރިޔާވެސް ގޮތެއްވަންޏާ އަޔާޒަށް ނުހުރެވޭނެ ނުބަލާ..." ވަސީމާ އެހެން ބުނެލީ ދެންމެ ކޮންމެ ގޮތެއްވެފައި ވިޔަސް މަލާކްގެ މޫނުމަތިން ނުތަނަވަސްކަމެއް ފެންނަމުން ދިޔައީތީވެއެވެ. ވަސީމާ އެ ވާހަކަ ބުނެފައި ހީލުމުން މަލާކް ހިނިތުންވާން މަސައްކަތް ކުރިއެވެ. އެހެނަސް ކޮންޓްރޯލެއްނެތި ބާރަށް ތެޅެމުން ދިޔަ ހިތެއްގެ ސަބަބުން މަލާކް ޖަވާބެއްވެސް ދޭން ނުކުޅެދުނެވެ. މަލާކަށް ވަމުން ދިޔަ ގޮތް ބަލަން ހުރި އަޔާޒް ޖަވާބެއް ނުދޭން ހުރެފައި ވެސް ސީރިއަސް ނަޒަރެއްގައި ހުރެ ވާހަކަ ދެއްކިއެވެ.\n"ދެންމެ އެކޮޅުގަ ހުއްޓާ ކޮންމެވެސް ކުޑަ ކުއްޖަކު ގޮނޑި ކޮއްޕާލީމަ ފާރުގަ ޖެހެން އައީ. އެވަގުތު އަހަރެން ގޮނޑި ހުއްޓުވީ..." އަޔާޒް ކިޔައިދިނެވެ. އެ ހިނދު މަލާކަށް އަޔާޒާއި ދިމާލަށް ބަލާލެވުނީ ކުއްލިއަކަށެވެ. އަޔާޒް އޭނަގެ ގޮނޑީގައި ހިފަހައްޓައިގެން ހުންނަންވީ ކީއްވެކަން މަލާކަށް ދޭހަ ކުރެވުނީ އެ ބަސްތައް އިވުމުންނެވެ. މީގެ އިރުކޮޅެއްކުރިން ލޯ ހުޅުވާލި ވަގުތު އަޔާޒްގެ މޫނު އެހާ ކައިރިން ފެނިގެން ދިޔުމުން ލިބުނު ޝޮކާއެކީ އޭނަ ދެންމެ ކަންތައް ހިނގިގޮތް ހިނދުކޮޅަކަށް ނަމަވެސް ހަނދާންނެތޭ ގޮތްވީއެވެ. އަދި އަމުދުން އޭނަ ސިއްސައިގެން ދިޔުމުން ވެސް އަޔާޒް އޭނައާއި ދުރުވުމެއްނެތި ހިނިތުންވެލީ ގޮތުން އޭނަ ވީ އަޖާއިބެއްގެ ތެރޭގައެވެ. މިއީ އޭނަގެ ޙަޔާތުގައި ވެސް އޭނަ ސިއްސައިގެން ދިޔުމުން މީހަކު ހިނިތުންވެލީ ފުރަތަމަ ފަހަރެވެ. އަޔާޒް އެހެން ހަދަންވީ ކީއްވެތޯ ހިތަށްއެރިއެވެ. އަދި އަމުދުން އޭނަ ހިތް ބިރުގަތް އެ ވަގުތުކޮޅުގައި ވަކި އަޅާލުމެއްވެސް ނެތި ހެވިލަން މި މީހެއްގެ ހިތެއްވެސް ނެތީ ހެއްޔެވެ؟ އެހެނަސް އެ ހިނިތުންވުމުން މަލާކްގެ ހިތަށް ކުޑަވެސް ހަމަޖެހުމެއް ލިބުނުކަމަށް އޭނަގެ ހިތުގެ ކަނަކުން ގޮވަމުން ދިޔައެވެ.\n"ސުބްޙާނަ ﷲ އަސްލުވެސްތަ؟! މަންމަމެންނާ އެކީ ނޫންތަ ތިއައީ؟ ކޮބާ މަންމަމެން؟" ވަސީމާ ކަންބޮޑުވުމަކާއެކީ ސުވާލުކުރިއެވެ. މިފަހަރު ވެސް ވާހަކަ ދައްކަން ދަތިވެފައިވި މަލާކަށް އެއްޗެކޭ ބުނެވުމުގެ ކުރިން އަޔާޒް ވާހަކަ ދެއްކިއެވެ.\n"އެމީހުން އެބަތިބި ލަގެޖް ބެލްޓް ކައިރީގަ. އަހަރެން އެމީހުންނަށް އެހީ...." އަޔާޒްގެ ވާހަކަ މެދުކެނޑުނެވެ.\n"އުނހު އަޔާޒް ދޭ ބޮޑުމަންމައާއެކީ މަލާކް ކާރަށް ލާން. އަހަރެން އެބަ އަންނަން އެމީހުން ގޮވައިގެން...." ނިޝާން ބުނެލިއެވެ. އެއަށްފަހު އޭނަ އަޔާޒްގެ ކޮނޑުގައި ޖަހާލަމުން ދިޔަ ގޮތުން އަޔާޒް އަނެއްކާވެސް އޭނަ އެދުވަހަށް ކަނޑައެޅި މަޤްޞަދުތަކުގެ މަތިން ހަނދާންކުރަމުން ހިނގާށޭ ބުނެލިއެވެ. އެއާއެކު ވަސީމާ ގޮނޑި ދުއްވައިދެންތޯ މަލާކް ކައިރިން އަހައި ވަކި ޖަވާބެއް ހޯދުމެއްނެތި ގޮނޑީގެ ފަހަތަށް ގޮސް އަތްގަނޑުގައި ހިފަހައްޓާލިއެވެ. އެކަމާމެދު ހިސާބަކަށް ނުރުހުންވިއެއްކަމަކު އޭނަ އެދޭ ގޮތް އެ ދައްތައަށް ނޭނގޭނެތާއޭ ހިތާހިތާ ކިޔާލިއެވެ. އެއަށްފަހު ހިނިތުންވެލީ އެ ދައްތަގެ ހިތްހެޔޮކަން ހިތަށް ގެނެވެމުންނެވެ. އަޔާޒް ހިނގަމުން ދިޔައިރު މަލާކްގެ މޫނުން ނަޒަރު ވަކިކޮށްލެވުނީ އެ މަންޒަރު ވެސް ބެލުމަށްފަހުއެވެ.\nވަސީމާއާއި އަޔާޒް މަލާކް ގޮވައިގެން އެއާރޕޯޓުން ނިކުތްވަގުތު ނިޝާންގެ ހުދުކުލައިގެ ކާރު ކައިރީގައި ތިބި ހައިފާއާއި އަނުމް ވަގުތުން އެދިމާލަށް އަންނަން ފެށިއެވެ. މަލާކް ފެނިފައި އަނުމް ދުއްވައިގަތީ ދޮންތިއޭ ކިޔާފައެވެ. އެ އަޑުއިވި އަނުމް ފެނިގެން ދިޔުމުން މަލާކްގެ މޫނުމައްޗަށް ވެރިވެގެން ދިޔައީ ޙައިރާންކަމެވެ. އަނުމް އައިސް އޭނަ ކައިރި ހުއްޓި ޙާލު އަހުވާލު ބަލަން ފެށުމުން މިތާ ކީއްކުރަނީތޯ އަހާލެވުނީ ދެންމެ ހިތަށްވެރިވި ހުރިހާ ނުތަނަވަސްކަމެއްގެ މަތިން ހަނދާން ނައްތާލަމުންނެވެ.\n"ހެހެ....އަނުމްއަށް އަދި މިކޮޅަށް އައިސް މަލާކް ދޮންތިއަށް ގުޅާ ނުލެވޭދޯ؟ އަނުމް އަކީ އަޔާޒްގެ ކޮއްކޮއޭ މަލާކް. އަނުމްގެ މަންމައަކީ އަޔާޒްގެ ވެސް މަންމަ. އަޔާޒްމެން ކުޑައިރު އަޔާޒްގެ މަންމަ އެ ރަށަށް ގޮސްގެން އުޅެނިކޮށް އަނުމްއަށް ބަނޑުބޮޑުވެ އަނުމް ލިބުނީ." ވަސީމާ ހިނިތުންވުމަކާއެކީ ކިޔައިދިނެވެ. މަލާކަށް އެ އަނުމްއާއި ދިމާލަށް ބަލަން އިނދެ އެ ވާހަކަތަކާއިމެދު ވިސްނުނެވެ. ވޭތުވެ ދިޔަ އަހަރުތަކުގައި އަނުމްއާއި ސުވާލުކުރުމުން ވެސް އޭނަގެ ޢާއިލާއާއި ބެހޭގޮތުން ކިޔައިދީފައިވަނީ ވަރަށް މަދު ވާހަކަތަކެކެވެ. މަލާކަށް އިވިފައިވާހާވެސް ވާހަކައަކީ އަނުމްގެ މަންމައާއި ބައްޕަ ވަރިވެފައިވިކަމާއި އޭނަގެ ދޮށީ ދެބޭބެއިން ތިބޭ ކަމެވެ. އެމީހުންގެ ވާހަކަ ދެކެވޭއިރަށް އަނުމްގެ ތަބީޢަތް ގޯސްވެ ނުރުހުންވާ މަންޒަރު ފެނިފައިވެއެވެ. އެއީ އެމީހުން އޭނަގެ މަންމައާއިމެދު ކަންތައް ކޮށްފައިވި ގޮތުންހެން މަލާކަށް ހީވެފައިވެއެވެ. އަނުމް އަނބުރާ މާލެއަށް ދާންޖެހޭ ވާހަކަ ބުނި ދުވަހު ހުރީ އާދައިގެ ގޮތަކަށެވެ. އެހެނަސް އޭގެ އަނެއްދުވަހު މަލާކަށް އަނުމް އޭނަގެ ގޭގެ ކޮޓަރީގެ ކަނެއްގައި ގަނޑުވެފައި އިށީނދެގެން އިން މަންޒަރެވެ. ބޯ ވިއްސި ހާލިވެފައި ހުރިއިރު ލޯމަތިން ހީވީ މުޅި އެރޭ ރޮވިފައި ހުރި ހެންނެވެ. އަނުމްއަށް ކިހިނެއްވީތޯ ބަލަން މަލާކް އެތައް މަސައްކަތެއް ކުރިއެވެ. އެހެނަސް އޭނަ ދެއްކި އެއްވެސް ވާހަކައަކުން ވެސް އަނުމް ލައްވާ ބަހެއް ބުނެވޭވަރެއް ނުވިއެވެ. ރަޙީމާދައްތަ ވެސް ވެގެން އުޅޭ ގޮތެއް ވަކި ކިޔައިދޭކަށް ނުއުޅުނެވެ. މަލާކް ހުރީ ދެންވެސް އަނުމްއަށް ވެގެން އުޅޭގޮތެއް ސާފުކުރަން ކަނޑައަޅައިގެންނެވެ. ނަމަވެސް އޭނަ އިންޑިޔާއަށް ފުރައިގެން ދިޔައީ އޭގެ އަނެއްދުވަހުގައި ކަމަށްވުމުން އެކަން ކާމިޔާބެއްނުވިއެވެ.\nއިންޑިޔާގައި ހުރެވެސް މަންމަ ގުޅާ ކޮންމެ ފަހަރަކު އަނުމްއާއި ބެހޭ ސުވާލުތައް މަލާކަށް ކުރެވެމުން ދިޔައީ އެހެންވެއެވެ. އެހެނަސް މަންމައަށް ވެސް އެނގުނު ވަކި އާ ކަމެއް ނެތެވެ. އަނުމްއަށް ކިރިޔާވެސް ބަދަލެއް އައި ވާހަކަ އިވިގެން ދިޔައީ އޭނަގެ ބޭބެމެން އޭނަ އެކޮޅަށް ގެންދަން އުޅޭ ވާހަކަ އޭނައަށް ލިބުމަށްފަހުއެވެ. އަދި ވަކިން ޚާއްސަކޮށް އޭނަގެ ހަގު ބޭބެ އަނބުރާ އަންނަން އުޅޭ ވާހަކައިންވެސް މެއެވެ.\nއެ ޚިޔާލު ހިތަށް ވެރިވީ ވަގުތު މަލާކަށް އޭނަގެ ކަނާތް ފަރާތުގައި ހުއްޓިހުރި އަޔާޒަށް ބަލާލެވުނެވެ. ހަމަ އެ ހިނދު އަޔާޒް ވެސް އޭނައަށް ބަލާލުމުން ދެމީހުންގެ ހަތަރުކަޅި އަނެއްކާވެސް ބައްދަލުވިއެވެ. އެހެނަސް ދެމީހުންވެސް ދުރުބަލަން ފެށީ ދެމީހުން އެކަކު އަނެކަކަށް ނުރުހުންވާންޖެހޭހެން ހީވާ ފަދައަކުންނެވެ.\nއޭނަ ދެއްކި ވާހަކައަށްފަހު އެކަކުވެސް އެކައްޗެކޭވެސް ނުބުނުމުން ވަސީމާ އަނެއްކާވެސް ވާހަކަ ދެއްކިއެވެ.\n"ދެން ހިނގާދޯ އެންމެން ގެއަށް ދާން؟ ނިޝާން މިހާރު އަންނާނެ މަލާކްގެ މަންމަމެންނާއެކީ....ބައްޕަ އައިމަދޯ މަލާކަށް ކާރަށް އެރޭނީވެސް؟" ވަސީމާ ވިސްނާލަމުން ބުނެލިއެވެ.\n"އުނހު....މަލާކަށް ތެދުވެވޭ ކުޑަކުޑަކޮށް އަމިއްލައަށް. އެހެންވީމަ ގޮނޑި ކާރު ކައިރިއަށް ގެންދިޔައިމަ ކާރަށް އެރޭނެ މީހެއްގެ އެހީއާ ނުލާވެސް." މަލާކް ބުންޏެވެ. އޭނަ ބޭނުންވީ އޭނައަކީ މުޅިއަކުން ނުކުޅެދުންތެރިއެއް ނޫންކަން މި ބީރައްޓެހިންނަށް ވެސް ދައްކާށެވެ. އޭނަ ދެންމެ އެ ބުނެލި ކަންތައް ކުރުމަކީ އޭނައަށް މަރުފަދަ ވޭނަކަށްވާނެ ކަމަކަށް ވިޔަސްމެއެވެ. އޭނައަށް ތަދުވިޔަސް ބޭރުފުށުން ބަލަން ތިބޭ ބަޔަކަށް އެނގޭނީ ކިހިނެއްތޯ ހިތަށްއެރިއެވެ. އެހެނަސް.....\n"ފަޔަށް ތަދުނުވާނެތަ އެހެން ހެދީމަ؟" އަޔާޒަށް އެހެން އަހާލެވުނީ ހަމަ ނުހުރެވިގެންނެވެ. އަހާލެވުމުން އޭނައަށް އަމިއްލަ ނަފްސަށް ނަފްރަތުވެސް ކުރެވުނެވެ. އެހެނަސް ނާހާ ނުހުރެވުނީ މަލާކް އެފަދަ ޙަރަކާތެއް ގެންނައިރު ފަޔަށް ތަދުނުވެ ނުހުންނާނެކަން ޔަޤީނާއި ގާތްވުމުންނެވެ. ތަދުނުވާނަމަ އޭނަ އަދި މަލާކްގެ ޙާލަތާއިމެދު އިތުރަށް ޝައުޤުވެރިކަން އެބަ ހުއްޓެވެ. ޑޮކްޓަރެއްގެ ޙައިސިއްޔަތުންނެވެ. އަޔާޒް އަމިއްލަ ނަފްސު ދިފާޢުކުރީ އެ ބަސްތަކުންނެވެ.\nއަޔާޒް ކޮށްލި ސުވާލުން މަލާކަށް އޭނައަށް ބަލަން ހުރެވުނީ ދެބުމަ ކައިރި ކޮށްގެންނެވެ. އޭނަގެ ފަޔަށް ތަދުވާނެކަން އަޔާޒަށް އެނގޭނީ ކިހިނެއްތޯ ހިތަށްއެރިއެވެ. ޑޮކްޓަރަކަށް ވިޔަސް އޭނަގެ ފަޔަށް އިޙްސާސްވާނެ އެއްޗެއް ދެނެގަންނަން އެއީ ހިނގަހިނގާހުރި ސްކޭން މެޝިނެއް ނޫންވިއްޔާއެވެ. އޭނަ އެއްޗެކޭ ނުބުނެ އިންދާ އެއާރޕޯޓް ޢިމާރާތުގެ ތެރެއިން ނިކުމެގެން އައި އޭނަގެ މަންމައާއި ބައްޕަ ފެނުނެވެ. އެއާއެކު މަލާކް ހިނިތުންވުމަކާއެކީ އެމީހުންނަށް ހަނާ އަޅާލުމުން އެމީހުން އޭނަ ގާތަށްއައެވެ. އެއަށްފަހު މަލާކް އަޔާޒްގެ ކާރަށް އެރުވިގެން ދިޔައީ އާދައިގެ މަތިން ބައްޕަގެ އެހީގައެވެ. އެ ބީރައްޓެހިންނަށް އޭނަ ފެނުނު ފުރަތަމަ ދުވަހު އެފަދަ މަންޒަރެއް ދައްކަންވުމުން މަލާކް ހިސާބަކަށް ދެރަވެ ލަދުވެސް ގަތެވެ. އެކަމަށްޓަކައި ވެސް އޭނަ ނުރުހުންވީ އަޔާޒް ދެކެއެވެ. އޭނައަށް އަމިއްލައަށް ކާރަށް ނޭރުނީ އަޔާޒާއި ހެދި ކަމަށްވާތީވެއެވެ.\nނިޝާން ބުނި ފަދައިން އަޔާޒް އޭނަގެ ކާރުގައި މަސްޢޫދުގެ ދެމަފިރިންނާއި މަލާކް ގޮވައިގެން ދިޔައެވެ. ދަތުރު ފެށިގެން ވަކި ހިސާބަކަށް ދިޔައީ ހިމޭންކަމާއި އެކީގައެވެ. ކާރުގެ ފަހަތް ދައްކާ ލޯގަނޑު އަޔާޒް ރަނގަޅުކޮށްލީ ވަގުތު އަނެއްކާވެސް އޭނައާއި މަލާކްގެ ލޯ ބައްދަލުވުމުން އަޔާޒް ވަގުތުން ލޯގަނޑު ހުރިގޮތަށް އަނބުރާލި ހިނދު މަލާކް ރުޅި މޫނެއް ހަދާލިއެވެ. އެ މަންޒަރު ފެނުނު ސާރިޔާ ކުޑަކޮށް ހީލިއެވެ.\n"އެނގޭތަ އަޔާޒް؟ އަޔާޒް ބުނި ގޮތަށް ބޭސްތައް މެދުކެނޑި ފަހުން މަލާކް މުޅިންހެން ރަނގަޅޭ. އަދިވެސް އަޔާޒް ބުނި ރިޕޯޓެއް ނު...ފެނޭ." ސާރިޔާ އެ ވާހަކަ ދެއްކީ އަޔާޒާއި މަލާކާއި ދެމެދު އޮތް ގުޅުން ރަނގަޅުކުރުމަށެވެ. އެހެނަސް ހަމަ އެ ހިނދު އޭނަ އެ ހުރިހާއިރު ހިފަހައްޓައިގެން ހުރި ކެއްސުންގަނޑު މަޑުމަޑުން ފާޅުވާން ފެށިއެވެ.\n"އަސްލުވެސްތަ ދައްތާ؟" އަޔާޒް އެ އެމްއާރްއައި ރިޕޯޓާއިމެދު ވިސްނަމުން އެހެން އަހާލީ ކާރުގެ އޭސީ ވެސް ދަށްކުރަމުންނެވެ. އެ ދައްތަ ކެއްސަން ފެށީ އޭސީގެ ސަބަބުންހެން ހީވުމުންނެވެ.\n"އާނއެކޭ....މަލާކް ކައިރިން އަހަން މަންމަ ހުރީ ހަނދާން ނެތިފައޭ. މަލާކް ދުށިންތަ އެއްކަލަ އެމްއާރު ރިޕޯޓު؟" ސާރިޔާ ދެންވެސް ފުން ނޭވާތަކެއްލާން މަސައްކަތް ކުރަމުން ސުވާލުކުރިއެވެ.\nރިޕޯޓާއިމެދު ސުވާލުކުރުމުން މަލާކްގެ ހަނދާނަށް އައީ ފާރޫޤުބެ އޭނައާއި އިންނާނެ މީހަކު ގެއަށް ގެނައި ދުވަހެވެ. އޭނަގެ ޙާލަތް ދަށަށް ދާނެކަމުގެ ފައިދާ ނަގަން ބަޔަކު މީހުން އުޅުނު ރެއެވެ. އެރޭ މަލާކް އައިސްފައިވި ރުޅީގައި އޭނަ ގޮސް މަންމަމެންގެ ކޮޓަރިއަށްވަދެ އެ ރިޕޯޓް ނެގިއެވެ. އޭނަ ހުރިހާ ރުޅިއެއް ބާލަން ބޭނުންވީ އެ ރިޕޯޓަށެވެ. އޭނަގެ ޙަޔާތް އެ ފުށްމިފުށަށް ޖެހެން ފަށާފައިވީ އެ ރިޕޯޓުގައި ލިޔެވިފައިވި އެއްޗަކުން ކަމަށް ވާތީވެއެވެ. އެހެންކަމުން މަންމައާއި ބައްޕަ ކޮޓަރީގައި ތިބި ވަގުތެއްގައި މަލާކް އޭތި ހިފައިގެން ގޮސް ގޭގެ ބިއްދޮށަށް ނިކުތެވެ. އަދި އެތާނގައި މަންމަ ލާފައި ހުރި ކުޑަ އަލިފާން މަޅީގެ ކައިރިއަށް ގޮސް އެ ރިޕޯޓް އޭގެ ތެރެއަށް އުކާލިއެވެ. އެ ރިޕޯޓްގެ ފަހު ބައި އަލިފާންގަނޑުގެ ތެރޭގައި ޖެހުނުއިރު އޭގެ ކުރީ ބައި މަލާކަށް ފެންނަމުން ދިޔައެވެ. ކުރެވުނު ކަމާމެދު ހިސާބަކަށް ހިތްހަމަޖެހުނު ހިނދު ދެރަވެސްވިއެވެ. އެ ރިޕޯޓް އެހެން ޑޮކްޓަރަކަށް ދައްކައިފިނަމަ ތަފާތު ނަޒަރިއްޔާތެއް ފެނިދާނެއޭ ހިތަށްއެރުމުންނެވެ. އެހެނަސް މަލާކް ދެން އެއްވެސް ޑޮކްޓަރަކަށް ދައްކާކަށް ބޭނުމެއްނުވެއެވެ. އޭނައަށް ނުހިނގޭ މައްސަލައަކީ ބައްޔެއްކަމުގައި ދެކޭކަށް ބޭނުމެއްނުވިއެވެ. އެއީ ބައްޔެއްކަމުގައި ދެކި އެންމެ ރަނގަޅު ފަރުވާ ލިބޭނެކަމަށް އުއްމީދު ކުރެވުނު ފަހަރު ދިމާވި ހިތި ތަޖުރިބާގެ ސަބަބުންނެވެ. ވީއިރު އޭނަ ދެން މިފަދަ އެއްވެސް ރިޕޯޓަކަށް ބޭނުން ނުވާނެ ކަމަށްވެސް މަލާކް އަމިއްލަ ނަފްސުގާތު އެރޭ ބުނެލިއެވެ.\nއެރޭ އެ ރިޕޯޓް އަނދައި ހުލިވަންދެން މަލާކް އެއަށް ބަލަން އިނެވެ. ކާރު ތެރޭގައި އިންއިރު ވެސް މަލާކްގެ ލޯ ކުރިމަތިން އެ މަންޒަރު ސިފަވަމުން ދިޔައެވެ. އޭނައަށް އެންމެ ފަހު ފެނިގެން ދިޔައީ އެ ރިޕޯޓްގައި ލިޔެވިފައިވި ހޮސްޕިޓަލްގެ ނަމެވެ. 'މެޑިކެއާރ' އޭ ލިޔެވިފައި އޮތް މަންޒަރު ފެނިފައި އޭނަ ދިޔަ ހޮސްޕިޓަލަށް ކިޔަނީ ހަމަ އެހެންތޯ މަލާކްގެ ހިތަށްއެރިއެވެ. އެހެނަސް ހޮސްޕިޓަލަށް ވަންއިރު އޭނައަށް ހޮސްޕިޓަލްގެ ނަން ނުބެލޭކަން ހަނދާންވުމުން މަލާކް އެ ހީވި ހީވުމާއިމެދު ވެސް އިތުރަށް ވިސްނަން ބޭނުމެއްނުވީ ވަރުބަލިވެފައިވި ހިތެއްގެ ސަބަބުންނެވެ.\nމަލާކް ޚިޔާލުތަކެއްގައި އިނދެފައި ހަމަހޭވެރިކަމެއްވީ ބައްޕަ ދަރިފުޅޭ ކިޔައި ގޮވަން ފެށުމުންނެވެ.\n"ބައްޕަމެންގެ އަލަމާރީގަދޯ އޭތި އޮތީ؟ މަލާކް ނެގިންތަ؟" މަސްޢޫދު ސުވާލުކުރިއެވެ.\n"ދް...ދެން އޭތި ނެތަސް މައްސަލައެއް ނެތެއްނު ބައްޕާ؟ ބޭސް ހުއްޓިފަހުން މިހާރު މަލާކް މުޅިން ރަނގަޅެއްނު؟" މަލާކް ބުނެލިއެވެ. އޭނަ އުއްމީދު ކުރިފަދައިން އޭނަގެ މަންމައާއި ބައްޕައަށް އޭނައަށް އޮޅުވާލެވުނެވެ. އެހެނަސް އޮޅުވާނުލެވުނު މީހެއް ހުރީ ކާރުގެ ކުރީ ސީޓުގައެވެ. މަލާކް ކޮންމެވެސް ކަމެއް ފޮރުވަން އުޅޭކަން އަޔާޒަށް އެވަގުތުވެސް ޔަޤީންވިއެވެ. އެހެނަސް އޭނަ އިތުރު ސުވާލެއް ނުކުރީ މަލާކްގެ މަންމައާއި ބައްޕަވެސް އެވާހަކައާއި ހިސާބަކަށް އެއްބަސްވުމުންނެވެ. އެހެނަސް އޭތި އޮންނަންވާނެ ނޫންތޯ މަސްޢޫދު ބުންޏެއްކަމަކު ދެން މަލާކް އިތުރު އެއްޗެކޭ ނުބުންޏެވެ. މީގެ އިތުރުން އަޔާޒް ސުވާލެއް ނުކުރީ ކޮށްފިނަމަ ފަހަތުގައި ތިބި ތިން މީހުންވެސް އޭގެ ނުބައި މާނައެއް ނަގާފާނެތީވެއެވެ. އަދި އެހެންނޫނަސް މަލާކަކީ އޭނަގެ ނަޒަރުން މިއަދަށްފަހު އޭނައަށް ފެންނާނެ ކުއްޖެއްނޫނެވެ. ވީއިރު އޭނަ މަލާކާއިމެދު މާ ބޮޑަށް ފިކުރުކުރަންވީ ސަބަބެއް ނެތްކަމަށްބުނެ އަޔާޒް އަމިއްލަ ނަފްސަށް ވިސްނައިދިނެވެ.\nމިނެޓްތަކެއްގެ ދަތުރަކަށްފަހު އަޔާޒްގެ ކާރު ގޮސް ސަންރައިޒް ޢިމާރާތުގެ ކައިރީގައި ހުރި ގަރާޖަށް ވެއްދިއެވެ. އޭނައާއި މަލާކްމެން ފޭބި ވަގުތު ނިޝާންގެ ކާރުވެސް ގަރާޖަށް ވެއްދި އެ ކާރުގައި ތިބި މީހުންވެސް އެއިން ފޭބިއެވެ. އެންމެން އެކީގައި ޢިމާރާތަށް ވަދެގެން ދިޔައެއްކަމަކު ލިފްޓަށް އަރަން ޖެހުނީ ދެ ބަޔަކަށެވެ. މަލާކްމެން ބޮޑުމަންމައާއެކީ އެރިއިރު އަޔާޒް ނޭރީ ހަމަ ޤަޞްދުގައެވެ. ކޮންމެއަކަސް އެންމެންނަށް ގޭގެ ސިޓިންގް ރޫމުގައި އިށީނދެވުނު ވަގުތު އަޔާޒް މަލާކާއި ކުރިމަތިލާން ޖެހުނެވެ. ދެމީހުން އެކަކު އަނެކަކާ މޫނުޖެހޭ ގޮތަށް ތިބެންވުމުން ދެމީހުންނަށް ވެސް އުދަގޫވިއެވެ. އެހެނަސް އަޔާޒް ހުރީ އޭނަގެ މިއަދުގެ އަމާޒުގެ މަތިން ހަނދާން ކޮށްގެންނެވެ. އޭނަގެ އަމާޒަކީ ކޮންމެ މިޞްރާބަކަށް ވާހަކަ ދިޔަޔަސް އޭނަ މަލާކަށްވުރެ އެތައް ގުނައެއް މޮޅުކަން ދެއްކުމެވެ.\n"ކޮބާ ދެން ލަދުން ތިބެނީތަ؟ އަވަހަށް ވާހަކަ ފަށާ. މަލާކް ތަޢާރަފް ވެލަންވީއެއްނު ފުރަތަމަ؟" ވަސީމާ ހެވިފައިހުރެ ބުނެލިއެވެ. އެހިނދު ސާރިޔާ އަނެއްކާވެސް ކެއްސަން ފެށުމުން އެންމެންގެ ނަޒަރު އޭނައަށް އަމާޒުވިއެވެ. ސާރިޔާ ކެއްސުން މައިތިރިކޮށް ހިނިތުންވާން މަސައްކަތް ކުރިއެއްކަމަކު އެކަން ކާމިޔާބެއްނުވިއެވެ. އެހެންކަމުން އޭނަ ކެއްސަމުން ކޮޅަށް ތެދުވެ އެތަނުން ބޭރަށް ދާން ހިނގައިގަތެވެ. އެ ހިނދު މަސްޢޫދަށް ކަންބޮޑުވުމަކާއެކީ ސާރިޔާއޭ ކިޔައި ގޮވާލެވުނެވެ. މަލާކަށް ވެސް އޭނަގެ ގޮނޑި ކުޑަކޮށް ކުރިއަށް ދުއްވާލެވުނީ ބޭއިޚްތިޔާރުގައެވެ.\n"އެ....އެއީ އޭސީ ހުރީމަ މާ ބޮޑަށް ކެއްސަނީ ކަމަށްވާނީ. މިކަހަލަ ކަންތައްވޭ ޢާއްމުގޮތެއްގަ ރަށުގަވެސް. ހާމަ ވަޔަށް ދިޔައިމަ ރަނގަޅުވާނެ ޢާއްމުކޮށް. މަލާކް ވާހަކަ ދައްކާ އަޔާޒްއާ." މަސްޢޫދު އެ މާޙައުލު ނުތަނަވަސް ކުރަން ބޭނުންނުވުމުން ހިނިތުންވާން މަސައްކަތް ކުރަމުން ހަމަޖައްސާލިއެވެ. އެއަށްފަހު އެހެން މީހަކަށް އިތުރު އެއްޗެކޭ ނުބުނެވެނީސް މަސްޢޫދު އަވަސް ފިޔަވަޅުތަކެއްގައި ބޭރަށް ދިޔައެވެ. މަލާކް ވެސް ބޭރަށް ދާން ބޭނުންވިއެއްކަމަކު ބައްޕަގެ އެ ވާހަކަ ޤަބޫލުކުރަން ބޭނުންވިއެވެ. މަންމައަށް ދިމާވީ ކުޑަކަމެއް ކަމާއި މަންމަ ނުހަނު އަވަހަށް ރަނގަޅުވެދާނެ ކަމެވެ.\n"އަޅޭ ހާދަ ދެރައޭ....ކުރިން ބުނެލިނަމަ މަލާކް...ވަރަށް ދެރަވެއްޖެ ސާރިޔާ އެގޮތަށް ދާން ޖެހުނީމަ..." ވަސީމާ މާޔޫސްކަމާއެކީ ބުނެލިއެވެ.\n"އެއީ މައްސަލައެއްނޫންދޯ މަލާކް ދޮންތި....ކޮއްކޮ ރަށުގަ ހުރިއިރު ވެސް ބައެއްފަހަރު ސާރިޔައްތައަށް އެހެންވެއެއްނު؟ ހަމަ ކުޑައިރުކޮޅަކުން ރަނގަޅުވޭ." އަނުމް ބުންޏެވެ. އެއާއެކު މަލާކަށް އިތުރު ހަމަޖެހުމެއް ލިބުނެވެ. ގޭގެ ތެރޭގައި އުޅެމުން ވެސް މަންމަ އެގޮތަށް ކެއްސުންގަނޑެއްގައި ޖެހުމުން ރަނގަޅުވި އެތައް ދުވަހެއްގެ މަތިން ހަނދާންވެފައި އޭނަގެ ހިތަށް ތަސައްލީއެއް ލިބުނެވެ.\n"ދެން މަންމަ އަންނަންދެން ވެސް މަލާކްއާ އަޔާޒް ކުޑަކޮށް ތަޢާރަފު ވެލަންވީއެއްނު ދޯ؟ މަންމަ އުފާވާނެ މަންމަ އަންނަންވާއިރަށް ދެކުދިން ރައްޓެހިވެފަ ތިބިއްޔާ." ނިޝާން ލާނެތް ހިނިތުންވުމަކާއެކީ އެ ބަސް ބޭނުންކޮށްލީ ހަމަ ޤަޞްދުގައެވެ. އެ ހިނދު މަލާކްގެ އަތް ފައި ފިނިވިއިރު އަޔާޒްގެ ކަތުރު ކަށިގަނޑަށް ބާރުވީ އޭނަ މިކަމަށް ތައްޔާރުވާން އުޅޭ ފަދައަކުންނެވެ.\nވަސީމާ އެންމެ ފުރަތަމަ މަލާކް ފަށަންވީއެއްނޫންތޯ ބުނެލުމުން މަލާކަށް އަޔާޒާއި ދިމާލަށް ބަލާލެވުނެވެ. އޭނަގެ ތަޢާރަފަށްޓަކައި ދައްކަންވީ ޒާތެއްގެ ވާހަކައެއް އޭނައަށް ނުވިސްނުނެވެ. އެހެންކަމުން....\n"މަލާކް...." މަލާކަށް ބުނެލެވުނީ ހަމައެކަނި އެހާވަރަށެވެ. ދެމެދުގައި ވާހަކަތައް ފެށިގެން ދިޔުމުން ލަސްލަހުން އޭނަގެ ވާހަކަތައް އަޔާޒަށް ކިޔައިދޭން ނިންމަމުންނެވެ. އެހެނަސް އޭނައަށް ނޭނގުނު ކަމަކީ އޭނަ އެ ދިން ކުރު ތަޢާރަފުން އަޔާޒަށް އޭނަގެ މުރާދު ޙާޞިލުކުރަން ފަސޭހަވެގެން ދިޔަކަމެވެ. އޭނަ މަލާކަށް ބަލާލީ ކިބުރުވެރި ހިނިތުންވުމަކާއެކީގައެވެ.\n"ޑޮކްޓާރ އަޙްމަދު އަޔާޒް ޢަބްދުލްޙަލީމް، އެމްބީބީއެސް، ކަޒާން ސްޓޭޓް މެޑިކަލް ޔުނިވާރސިޓީގެ ކްލާސް 2019 ގެ ޓޮޕް އެޗީވާރ، ޔުނިވާރސިޓީގެ ނިއުރޯސައިންސް ރިސާރޗް ޓީމްގައި ސެކަންޑް ޔިއާރ މެޑިކަލް ސްޓޫޑެންޓެއްގެ ގޮތުގައި ވޮލިންޓިއާރކޮށް ބްރޭކްތްރޫއެއް ހޯދުމުގައި އެސިސްޓްކުރި ފުރަތަމަ ބައިވެރިޔާ، ނިއުރޯސައިންޓިސްޓުންގެ ރިސާރޗް ކޮންފަރެންސެއްގައި ޕޭޕާރއެއް ހުށަހެޅުމުން އޯލްރެޑީ ނިއުރޮލޮޖިސްޓަކަށް ވެދާނެކަމަށް ބުނެ ކޮމްޕްލިމެންޓްސް އާއެކީ ކޮންފަރެންސް އިން ނިކުތް ތާރޑް ޔިއާރ މެޑިކަލް ސްޓޫޑެންޓް.....ސާފުވެއްޖެ ކަމަށް އުއްމީދު ކުރަން." އަޔާޒް ޤަޞްދުގައި ބޮޑެތި ބަސްތައް ބޭނުންކޮށްގެން ފަޚުރުވެރިކަމާއެކީ އޭނަގެ ކާމިޔާބީގެ ވާހަކަތައް ކިޔައިދިނީ މަލާކް ދަށްކޮށްލުމުގެ ނިޔަތުގައެވެ. އަދި މަލާކަށް އޭނަ ދެއްކި ވާހަކަތައް ނޭނގޭނެ ކަމަށް ނިންމަމުން ވެސްމެއެވެ. މަލާކް އެއްޗެކޭ ނުބުނެ ދެބުމަ ކައިރިކޮށްގެން އޭނައަށް ބަލަހައްޓައިގެން އިންނަން ފެށުމުން އަޔާޒްގެ މޫނުމައްޗަށް ވެރިވީ ކާމިޔާބީގެ ހިނިތުންވުމެކެވެ. އެހިނދު އޭނަގެ ނިޔަތް އެނގުންވެގެން ދިޔަ ވަސީމާއާއި ނިޝާނަށް ތިބެވުނީ ނުރުހުންވެފައެވެ. އަޔާޒް އެހެން އިނދެއިނދެފައި އެމީހުންނަށް ވެސް ބަލާލިއެވެ. އެއަށްފަހު ކޮޅަށް ތެދުވެލިއެވެ.\n"މިޒާޖު ކިހާ ތަފާތުކަން މިހާރު އެނގިއްޖެކަމަށް ހީކުރަން." އަޔާޒް ދޮންބެއަށާއި ބޮޑުމަންމައަށް ބަލަން ހުރެ އެ ޖުމްލަ ބުނަން ފެށީ ހިނިތުންވުމަކާއެކީ ކަމަށްވިޔަސް ނިންމާލީ ނުރުހުންތެރިކަން ވެރިވި މޫނަކާއެކީގައެވެ. އެއަށްފަހު އޭނަ އެމީހުންނަށް ފަސްދީފައި ދާންފެށީ އޭނަ އެ ސޯފާގައި އިށީންއިރު އަރިމަތީ މޭޒުމަތީގައި އޭނަ ބޭއްވި ފޯނުގެ މަތިން ވެސް ހަނދާން ނައްތާލަމުންނެވެ. އެހެނަސް އޭނައަށް3ފިޔަވަޅު އެޅުނު ތަނާހެން އޭނަގެ ފައިގައި ތަޅު އެޅުވުނުހެން ހީވީ މަލާކްގެ އަޑުއިވުމުންނެވެ.\n"މަރިޔަމް މަލާކް.....އައިސައްތަގެ ކިޔަވާ ގޭގައި އެންމެ އަވަހަށް ކިޔަވަން ދަސްކުރި ދަރިވަރު. މަދުރަސާގައި ގްރޭޑް3ކުން ކިޔަވަން ފަށައި ރިޕީޓް ނުވެ ހުރިހާ ގްރޭޑެއް ނިންމި ފުރަތަމަ ދަރިވަރު. އަތޮޅު މަދުރަސާގައި 2013 ވަނަ އަހަރު އޯ ލެވެލް ހެދި ކުދިންގެ ތެރެއިން ޓޮޕް ޓެންގެ ދެވަނައިގައި ހިމެނުނު ފުރަތަމަ ނުހިނގޭ ދަރިވަރު. މަލާކްގެ އަމިއްލަ މަންމަ ހިންގާ ބިޒްނަސްގެ މާރކެޓިންގް މެނޭޖާރ...." މަލާކް ކިޔައިދިނެވެ. އެ ވާހަކަތައް އިވުނު އަޔާޒް ދެލޯ ހަނިކޮށްލަމުން މަލާމާތުގެ ހީލުމަކުން ހީފައި ފަސްއެނބުރި ބަލާލީ ރައްދެއް ދިނުމަށެވެ. އެހެނަސް އޭގެ ކުރިން މަލާކް ވާހަކަ ދެއްކިއެވެ.\n"މަލާކްއަށް 21 އަހަރުވީ އިހަކަށް ދުވަހު. 21 އަހަރުގެ ޢުމުރަށް އައިއިރު މަލާކްއަށް މިހާތަނަށް އައިއިރު ލިބިފައިވި ފުރުޞަތުތަކަށް ބަލައި މިހާވަރަށް ޙާޞިލުވެފަ ހުރުމަކީ ކާމިޔާބީއެއް ކަމުގައި ދެކެން. އަޑުއެހި ގޮތުގަ ޑޮކްޓާރ އަޔާޒްއަށް 26 އަހަރު. އެހެންވީމަ ތިހާވަރަށް ޙާޞިލުވެފަ ހުރުމަކީ ޙައިރާންވާންވީ ކަމެއްނޫން....އިން ޝާ ﷲ މަލާކްވެސް ވަރަށް އަވަހަށް ޔުނިވާރސިޓީއަކަށް ޖޮއިން ކުރާނަން. އަދި ގްރެޖުއޭޓްވާނީ ވެސް ޓޮޕް އެޗީވާރއެއްގެ ގޮތުގަ. އެއީ މަލާކަށް ނުވާނެ ކަމެއްހެން އެއްގޮތަކަށް ވެސް ހިއެއްނުވޭ. ވަކިން ޚާއްޞަކޮށް މަލާކް މިހާރުއްސުރެ ވެސް ބިޒްނަސްއާ މާރކެޓިންގްއާ ގުޅޭ ރިސާރޗް ބޭސްޑް ބުކްސް ފުދޭވަރަކަށް ކިޔާފައި ހުންނާތީ. މަލާކްގެ ވިޝަންއަކީ މަލާކްގެ އަމިއްލަ ބިޒްނަސްއެއް ފަށައި އެ ބިޒްނަސް ތްރޫކޮށް މުޅި ރާއްޖޭގެ އިކޮނޮމީވެސް ކުރިއަރައިގެން ދިޔުން. އަދި ބިޒްނަސްގެ ޝެއާރސްތައް ކުދިކުދި ރަށްތަކުގަ އުޅޭ ނިކަމެތިންނަށް އެހީއެއްގެ ގޮތުގައި ބެހުން އިން ޝާ ﷲ. ޕްލަސް މާރކެޓިންގް ތްރޫކޮށް އެ ރަށްތަކުގަ އުޅޭ މީހުންގެ ޙާލު މުޅި ރާއްޖެއާއި ހަމައަށް ގެނެސްދިނުން.....ޑޮކްޓާރ އަޔާޒްގެ ވިޝަންއަކީ ކޮބައިތޯ ތި ދާއިރާގަ އުޅޭއިރު؟ ލައިކް....ވަޓްސް ދަ ބިގް ޕިކްޗާރ ފޯ ޔޫ؟ ޑޮކްޓާރ ތި ދެއްވި ތަޢާރަފުގަ އެއްވެސް އަމާޒެއް ހުރިހެން ހިއެއްނުވޭ." މަލާކް އެ ފަހު ބަސްތައް ބުނެލީ ހަމަޖެހިގެން އިނދެ ނޭނގޭ ކަމަށް ހަދަމުންނެވެ. އަޔާޒް އޭނައާއި ކުޅެން އުޅުނު ފަދައިން އޭނަ ވެސް ކުޅެން ބޭނުންވީއެވެ. މާ ބޮޑަށް ކިބުރުވެރިވާން އުޅޭ މީހުންނާއި ޖަދަލުކުރުމަކީ ކުޑައިރުއްސުރެވެސް އޭނަގެ ކަށީގައި ހިފާފައިވާ ކަމަކަށްވާތީވެއެވެ.\nމަލާކް ދެއްކި ވާހަކަތަކުން ނިޝާނާއި ވަސީމާ އެމީހުންގެ ހިނިތުންވުންތައް ކޮންޓްރޯލް ކުރަން ޖެހުނެވެ. އެހެނަސް މަލާކަށް ބަލަން ހުރި އަޔާޒް ހުރީ ބުމަގޮށްޖެހި ގޮށްމުއްކެވިފައެވެ. އޭނަގެ ހިތުތެރޭގައި ރުޅިވެރިކަމުގެ ހުޅުގަނޑެއް އަރައިގެން ދިޔައެއްކަމަކު އޭނަ އެއްޗެކޭ ބުނަން ނުކުޅެދުނީ އެ ހިތަށް ވެރިވެފައިވި ޙައިރާންކަމެއްގެ ވެސް ބޮޑުކަމުންނެވެ. އޭނަ ކުރިމަތީގައި އެ އިން 'ނިކަމެތި' އަންހެން ކުއްޖާ އެ ވާހަކަ ދެއްކީ އޭނަ އެއްގޮތަކަށް ވެސް އުއްމީދު ކުރި ގޮތަކަށް ނޫނެވެ. މިހެންވާންވީ ކީއްވެތޯ އޭނަގެ ހިތަށްއެރި ވަގުތު މަލާކް އަސަރެއްނެތް ގޮތަކަށް ހީލިއެވެ.\n"އަސްލު މަލާކް ހީކުރީ ވަޒީފާއެއް ހޯދަން ނޫންކަމަށް މިގެއަށް މިއައީ ވެސް. މިގޮތަށް ދެމީހުންވެސް ތަޢާރަފު ދިނީމަ ހީވީ އެކަހަލަ ގޮތެއް. ދެން ބަލަމާ ދޯ؟ ކުރިއަށް އޮތް ތަނުގަ ދެމީހުންނަށް ވެސް ދެމީހުންގެ ހުރި ހުނަރުތަކުން ފައިދާތަކެއް ކޮށްފާނެ ކަންނޭނގެ....އެކަމަކު އަޅުގަނޑު ވާހަކައެއް އިތުރުކޮށްލަން ބޭނުން. ޑޮކްޓާރ ދެންމެ އުޅުނީ ޑޮކްޓާރ ތިއީ އަޅުގަނޑަށްވުރެ ޤަދަރުވެރި މީހެއްކަން ދައްކަންހެން ހީވުމުން ދައްތައަކު ކިޔައިދިން މި ވާހަކަ ހަނދާންވީ. އަހަރުމެން އެންމެންނަކީ ވެސް އާދަމުގެ ދަރިން. އާދަމުގެފާނު ހައްދަވާފައިވަނީ ވެލިން. އެހެނަސް ހުރިހާ މަލާއިކަތުންނަށް ވުރެ ވެސް ބޮޑަށް އާދަމުގެފާނު މާތްވެގެން ދިޔައީ އެކަލޭގެފާނުގެ ކިބައިގައި ލެއްވި ރޫޙުގެ ސަބަބުން. ﷲ ހަނދުމަކޮށް ރަނގަޅު ކަންތައް ކުރަން ބާރުއަޅަނީ އަހަރުމެންގެ އެ ރޫޙު. އެހެންވީމަ އަހަރުމެންނަށް ޤަދަރުވެރި ބައެއްގެ ގޮތުގައި އުޅެވޭނީ ވަކި ދުނިޔެ ހޯދައިގެނެއްނޫން. އެފަދަ ޤަދަރެއް ލިބުން އޮތީ އަހަރުމެންގެ ކިބައިގައި ވެސް ލެއްވި ހަމަ އެ ރޫޙުގެ ޒާތާއި އެއްގޮތަށް އުޅެގެން." މަލާކް ކިޔައިދިނެވެ. އެ ވާހަކަތައް އިވިގެން ދިޔަ އަޔާޒްގެ މުއްކެވިފައިވި އަތް މަޑުމަޑުން ދޫވެ މޫނުމަތިން ރުޅިވެރިކަން ފޭދެން ފެށީ ވަރަށް ގާތް މީހެއްގެ މަތިން އޭނަ ހަނދާންވާން ފެށުމުންނެވެ. ހިނދުކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި އޭނަގެ ލޮލަށް ސިފަވެގެން ދިޔައީ އޭނަގެ މަންމަގެ ހިނިތުންވުމެވެ. ޤުރުއާނުގެ ހުރިހާ ވާހަކައެއްގެ ތެރެއިން ބައްޕައަށްވުރެ ކުރިން މަންމަ އޭނައަށް ފުރަތަމަ ކިޔައިދިން ވާހަކައަކީ އެއީއެވެ.\nއަޔާޒް އެ ޚިޔާލުތަކުގެ ތެރެއަށް ގެނބެން އުޅެނިކޮށް ހަމަހޭވެރިކަމެއް ލިބިގެން ދިޔައީ ކުއްލިއަކަށް ގޭގެ ދޮރު ހުޅުވިގެން ދިޔަ އަޑަށެވެ. އެންމެންނަށް ސިހިފައި އެ ދިމާލަށް ބަލާލެވުނު ވަގުތު އެތާހުރީ ހާސްވެ ކަންބޮޑުވެފައި ހުރި މަސްޢޫދެވެ.\n"ސް....ސާރިޔާ ހޭނެތިއްޖެ!" މަސްޢޫދު ރޮވެން އުޅޭ ޒާތަކަށް ހަޅޭއްލަވާފައި ބުނެލި ގޮތުން އެންމެން އެކުއެކީގައި ކަންބޮޑުވިއެވެ. އަޔާޒް ވަގުތުން ނިކުންނަން ދިޔުމުން ދެން ތިބި މީހުން ވެސް އޭނަގެ ފަހަތުން ދިޔައެވެ. އެތަނުން މީހުން ހުސްވި ވަގުތު އެތާ މޭޒުމަތީގައި ބޭއްވިފައި އޮތް އަޔާޒްގެ ފޯނަށް މެސެޖެއްއައެވެ. އެއީ މައުވާގެ ފަރާތުން އައިސްފައިވި މެސެޖެކެވެ.\n"އަޔާޒް.....ލޯބި! މަލާކްއާ މެރީ ނުކުރާތި. ޖަސްޓް...ޑޯންޓް މެރީ ހާރ ފޯ އެނީތިންގް! އަހަރެން މި އަންނަނީ3ޑޭއިސް ތެރޭގަ." އެ މެސެޖުގައި އޮތީ އެހެންނެވެ.


ގޯއްޗަށް ކުރިމަތިލާފައިވާ ފަރާތްތަކުގެ ލިސްޓަށް ޝަކުވާހުށަހެޅުމުގެ ފުރުސަތު ހުޅުވާލައިފި — Ihavandhoo.com\nގޯއްޗަށް ކުރިމަތިލާފައިވާ ފަރާތްތަކުގެ ލިސްޓަށް ޝަކުވާހުށަހެޅުމުގެ ފުރުސަތު ހުޅުވާލައިފި\n11 ޑިސެމްބަރު 2013 1 މުހައްމަދު އަކްރަމް\nމިއަހަރުގެ ފެބުރުއަރީމަހު އިހަވަންދޫ ކައުންސިލުން، ގޯއްޗަށް އެދި ކުރިމަތިލުމަށް ކުރި އިއުލާނާ ގުޅިގެން ގޯއްޗަށްއެދި ކުރިމަތިލާފައިވާ މީހުންގެ ލިސްޓް އާމުކޮށް އެއަށް ޝަކުވާ ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުސަތު ހުޅުވާލާފިއެވެ.\nއިހަވަންދޫ ކައުންސިލްގެ ރައީސް މުހައްމަދު ސަމީރު ސޮއެކޮށް މިމަހުގެ ނުވަވަނަދުވަހު ނެރެފައިވާ އިއުލާނުގައި ވާގޮތުން ކައުންސިލުން ނެރެފައިވާ ލިސްޓްގައި މައްސަލައެއް އޮތްނަމަ7ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އެކަން އެންގުމަށް އެދިފައިވެއެވެ.\nޝަކުވާ ހުށަހެޅުމަށް ކައުންސިލުން އާމުކުރި އިއުލާނުގައި ހިމެނޭ ފަރާތްތަކުގެ އަދަދު 335 ކަށް އަރައެވެ. ނަމަވެސް ކައުންސިލުން ކުރިންނެރުނު ޤަރާރެއްގައި ވާގޮތުން އެ 335 ފަރާތުގެ ތެރެއިން ޝަރުތުހަމަވަނީ 248 ފަރާތެއްގެއެވެ.\nކައުންސިލުން ކޮށްފައިވާ އިއުލާން ވިދާޅުވުމަށް..\n↵ ގެވަޅު ދޫކުރުން, އިހަވަންދޫ ކައުންސިލް\nކޮބާ ލިސްޓް... ލިސްޓް ވަރަށް މުހިއްމު... އިއުލާން ގެ ފޮޓޯއެއް ނަމަވެސް ލާބަލަ\n– 12 ޑިސެމްބަރު 201300


09 hours9mins agoޤާސިމް އިބްރާހީމްއަކީ ހަށިކޮޅަށްވުރެ ހިތްޕުޅު ބޮޑު ބޭފުޅެއް: އެކޭ09 hours 25 mins agoދުނޔޭގެ އެންމެ ފަލަ އަންހެނާ ޔޫއޭއީގެ ހޮސްޕިޓަލަކުން ޖާގަ ހޯދަނީ މައިލޯ އިންޓަރ ސްކޫލު ހޭންޑްބޯލް މުބާރާތް މިމަހުގެ 22 ގައި ފަށަނީ\nއާރޓިކަލްކިޔުމަށް ހޭދަވާނެކަމަށް ބެލެވެނީ :2މިނެޓް,4ސިކުންތު މައިލޯ އިންޓަރ ސްކޫލު ހޭންޑްބޯލް މުބާރާތް މިމަހުގެ 22ގައި ފެށުމަށް ނިންމާފައިވާކަމަށް ހޭންޑްބޯލް މޯލްޑިވްސް އިން ބުނެފިއެވެ.\nއެ އެސޯސިއޭޝަނުން ބުނީ ތިން ވަނަ މައިލޯ އިންޓަރ ސްކޫލް ހޭންޑްބޯލް މުބާރާތުގައި މިއަހަރު 14ސްކޫލަކުން 65 ޓީމު ބައިވެރިވެފައިވާ ކަމަށެވެ. އަދި އޭގެ ތެރޭގައި ކ. މާފުށި ސުކޫލުން ދެ ޓީމެއް ހިމެނޭ އިރު، މިއީ މިހާތަނަށް އެންމެ ގިނަ ދަރިވަރުންވާދަކުރާ މުބާރާތް ކަމަށްވެސް ބުންޏެވެ. ހޭންޑްބޯލް އެސޯސިއޭޝަނުން ބުނީ ޖުމްލަ 910 ދަރިވަރުންވާދަކުރާ ކަމަށާއި މިއަހަރު އަލަށް ޣާޒީ ސުކޫލާއި ޖަމާލުއްދީންސުކޫލާއި ހިރިޔާ ސުކޫލް ވާދަކުރާކަމަށެވެ. އަދި މިއަހަރުގެ މުބާރާތުގެ މެޗުތައްކުޅުމަށް ހަމަޖެހިފައިވަނީ މާފަންނުގައި ހުންނަ މޭރީ ބްރައުންގެފަހަތުގައި އޮން ހުސް ބިމުގައި ކަމަށާއި މެޗުތައް އޮންނާނީ ކޮންމެދުވަހެއްގެ ވެސް ދުވާލާއި ރޭގަނޑު ކަމަށެވެ. ދެ ޖިންސުގެ ކުޅުންތެރިންނާއެކު މުބާރާތުގައި ވާދަކުރާ ޢުމުރުފުރާތަކަކީ 12 އަހަރާއި 14 އަހަރު އަދި 16އަހަރުންދަށުގެ ޢުމުރުފުރާތަކެވެ. އެގޮތުން މިއަހަރުގެ މުބާރާތުގެ 12އަހަރުން ދަށުގެ ފިރިހެން ބައިގައި 10 ޓީމު، އަންހެންބައިގައި 11 ޓީމު، އަދި 14 އަހަރުން ދަށުގެ ފިރިހެންބައިގައި 12 ޓީމު، އަންހެން ބައިގައި 14 ޓީމް ވާދަކުރެއެވެ. އަދި 16 އަހަރުން ދަށުގެ ފިރިހެން ބައިގައި އަށް ޓީމް ވާދަކުރާއިރު،އަންހެންބައި ގައިވެސް 8 ޓީމް ވާދަކުރެއެވެ.\nމީގެ އިތުރުން މިމުބާރާތުގެ 12އަހަރުން ދަށާއި 14 އަހަރުން ދަށުގެ ފިރިހެން ބައިގެ ޗެމްޕިއަންކަންދަރުމަވަންތަ ސްކޫލު، 12 އަހަރުން ދަށުގެ އަންހެންބައިގެ ޗެމްޕިއަންކަން މަޖީދިއްޔާ ސުކޫލު ހޯދިއިރު 14 އަހަރުން ދަށުގެއަންހެން ބައިގެ ޗެމްޕިއަންކަން ހޯދީ ކަލާފާނު ސުކޫލެވެ. ކޮމެންޓް ކުރެއްވުމަށް


Glonet educational fair fashaifi Glonet educational fair fashaifi\nގްލޯނެޓް އެޑިއުކޭޝަނަލް ފެއަރ ފަށައިފި\nގްލޯނެޓް ފެއާރގެ ސްޓޯލަކުން ދަރިވަރުންތަކެއް މަޢުލޫމާތު ހޯދަނީ / ފޮޓޯ: ގްލޯނެޓް\nގްލޯނެޓުން ކޮންމެ އަހަރަކު ކުރިއަށްގެންދާ އެޑިއުކޭޝަނަލް ފެއަރ މިއަހަރުވެސް ފަށައިފިއެވެ.\nމިއަހަރުގެ ފެއަރ ކުރިއަށްގެންދިއުމަށް ހަމަޖެހިފައިވަނީ މިއަދާއި މާދަމާގެ ހަވީރު ފަހަކުން ދިހަޔަކަށް އާރޓްގެލެރީގެ ހޯލުގައެވެ.\nމި ފެއަރއާ ގުޅޭގޮތުން މަޢުލޫމާތު ދެއްވަމުން ގްލޯނެޓްގެ މެނޭޖިން ޑިޑެކްޓަރ އަޙްމަދު ނަސީމް މުޙައްމަދު ވިދާޅުވީ މި ފެއަރ އަކީ ރާއްޖޭން ބޭރުން މަތީތަޢުލީމް ހާސިލްކުރަން ބޭނުންވާ ދަރިވަރުންނަށް ވަރަށް ބޭނުންތެރި ފެއަރ އަކަށް ވެގެންދާނެކަމަށެވެ. އަދި މި ފެއަރގައި ބައިވެރިވާ ކުދިންގެ ތެރެއިން އެކި ކޯސްތަކުގައި ބައިވެރިވާ ކުދިންނަށް މި ފެއަރ ނިމުނު ނަމަވެސް ގްލޯނެޓުން އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދެމުންދާނެ ކަމަށެވެ.\nނަސީމް ވިދާޅުވީ މި ފެއަރގައި ހަރަކާތްތެރިވަމުންދަނީ މެލޭޝިއާގެ ފައިވްސްޓާރ ޔުނިވަރސިޓީތައްކަމަށެވެ. އަދި މިއަހަރުގެ ފެއަރގައި މެލޭޝިއާގެ ޔުނިވަރސިޓީތަކުގެ އިތުރުން އަޔަރލޭންޑްގެ ޔުނިވަރސިޓީއެއްވެސް ބައިވެރިވެއެވެ.\nޖުމްލަ 15 ޔުނިވަރސިޓީއަކުން މި ފެއަރގައި ބައިވެރިވާއިރު، ރާއްޖެއިންބޭރަށް ކިޔަވަން ދާންބޭނުންވާ ފަރާތްތަކަށް ކޯސް އިޚްތިޔާރުކުރުމާއި، ކޮލެޖް އިޚްތިޔާރުކުރުމަށް ބޭނުންވާ ފުރިހަމަ މަޢުލޫމާތު ދީ ކިޔަވަންބޭނުންވާ ދާއިރާ އިޚްތިޔާރުކުރުމުގައި އެހީތެރިވެދިނުމަށް ހަމަޖެހިފައިވާކަމަށް ގްލޯނެޓުން މަޢުލޫމާތުދެއެވެ.\nގްލޯނެޓް އެޑިއުކޭޝަން ފެއަރއަށް ކޮންމެ އަހަރަކުވެސް އާންމުންގެ ބޮޑު ތަރުޙީބެއް ލިބޭކަމަށް ގްލޯނެޓުން ބުނޭ. މިއަހަރުގެ މި ފެއަރއަކީ ގްލޯނެޓުން ބާއްވާ 24 ވަނަ ގްލޯނެޓް އެޑިއުކޭޝަން ފެއަރއެވެ.\nހައި އެޗީވަރސް ސްކޮލަރޝިޕަށް ކުރިމަތިލުމުގެ ފުރުޞަތު ހުޅުވާލައިފި\nއޯއީސީޑީ ޤައުމުތަކުން ކިޔެވުމުގެ ފުރުޞަތު ނުލިބުނު ދަރިވަރުންނަށް އެ ފުރުޞަތު ހުޅުވާލައިފި\nދިވެހިންނަށް ޑޮކްޓަރުކަން ކިޔަވައި ދިނުމުގައިވެސް ދިވެހިން


Covid-19 aa hedhi China ge pet thah ves mask alhuvaafai | Mihaaru\nކޮވިޑް-19 އާ ހެދި ޗައިނާގެ ޕެޓްތައް ވެސް މާސްކް އަޅުވާފައި\n15 ފެބުރުއަރީ 2020 - 08:17\nކޮވިޑް-19 ނުވަވަ ކޮރޯނާވައިރަހުގެ ބަލިމަޑުކަން އެންމެ ބޮޑު ޗައިނާގައި ޖަނަވާރުންގެ އަނގަމަތީގައި ވެސް މާސްކް އަޅަން ފަށައިފި އެވެ.\nބުޅަލާއި ކުއްތާ ފަދަ ޖަނަވާރުންގެ އަނގަމަތި ނިވާވާ ގޮތަށް މާސްކް އަޅުވާފައި ތިއްބައި ނަގާފައިވާ ފޮޓޯތަކާއި ވީޑިއޯތައް ޗައިނާގެ މަޝްހޫރު ސޯޝަލް ޕްލެޓްފޯމް ވެއިބޯގައި ގިނަ ބަޔަކު އަންނަނީ ޕޯސްޓްކުރަމުންނެވެ.\nޗައިނާގެ ބައެއް މީހުން އޮޅުކޮށްގެން ގެންގުޅޭ ޖަނަވާރުންނަކީ ވަރަށް ލޯބިން ދަރިންހެން ގެންގުޅޭ އެއްޗިއްސަށްވާތީ ކޮވިޑް-19 އިން އެ އެއްޗެހި ރައްކާތެރުކުރުމަކީ ޒިންމާއެއް ކަމަށް އެ މީހުން ބުނެފައިވެ އެވެ.\nނަމަވެސް ދުނިޔޭގެ ސިއްހަތު ޖަމިއްޔާ ޑަބްލިއުއެޗްއޯ އިން ބުނެފައި ވަނީ ޖަނަވާރުންނަށް މި ވައިރަސް ޖެހިދާނެ ކަމުގެ އެއްވެސް އަލާމާތްތަކެއް މިހާތަނަށް ފާހަގަކުރެވިފައި ނުވާ ކަމަށެވެ. އެކަމަކު މި ވާހަކަތައް ޗައިނާގެ ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކުން ގަބޫލެއް ނުކުރެ އެވެ.\nކޮވިޑް-19 ގެ ބިރުވެރިކަން އޮތް މިންވަރާއި ބަލި ޖެހޭ މީހުންގެ އަދަދާއި މަރުވާ މީހުންގެ އަދަދު އިތުރުވަމުންދާތީ އެ ގައުމުގެ ނެޝަނަލް ހެލްތު ކޮމިޝަނުން ބުނީ ބަލި ޖެހިފައިވާ މީހަކާ ޖަނަވާރަކު ގާތްވެއްޖެ ނަމަ ބަލި ޖެހުމުގެ ފުރުސަތު ބޮޑު ކަމަށެވެ.\n"މިސާލަކަށް ޕެޓެއް ބޭރުތެރެއަށް ނުކުމު އުޅުމުގެ ތެރޭގައި ކޮރޯނާވައިރަސް ޖެހިފައިވާ މީހަކާ ކޮންޓެކްޓްވެއްޖެ ނަމަ ބަލިޖެހުމުގެ ފުރުސަތު އެބައޮތް،" ކޮމިޝަންގެ ތަރުޖަމާނު އަދި އެޕިޑެމިއޮލޮޖިސްޓް ލީ ލަންޖްއާން ވިދާޅުވި އެވެ.\nއިތުރު ލިޔުންތައް ސިއްހަތު ޗައިނާ ޕެޓް ސަލާމަތީ ފިޔަވަޅުތައް ސިއްހަތާއި ރައްކާތެރިކަން ޑަބްލިއުއެޗްއޯ\nއައްޑޫގައި ކޮވިޑަށް ޓެސްޓްނުކުރެވޭތީ ކަންބޮޑުވުން\nހަށިގަނޑު ޑިސްއިންފެކްޓްކުރާ މެޝިނެއް


ޖިންނީން (33) – DhiSalafiyyah\n29/10/2017 ޢަޤީދާއާއި ފިރުޤާތައް, ޢަޤީދާގެ ޢާންމު ލިޔުންތައްއަލް އުޚްތު އުއްމު ޢަބްދިﷲ\nثنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ؛ عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ؛ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَفْصٍ، عَنْ يَعْلَى بْنِ مُرَّةَ الثَّقَفِيِّ قَالَ: ثَلَاثَةُ أَشْيَاءَ رَأَيْتهنَّ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَذَكَرَ الْحَدِيثَ، وَفِيهِ قَالَ: ثُمَّ سِرْنَا فَمَرَرْنَا بِمَاءٍ فَأَتَتْهُ امْرَأَةٌ بِابْنٍ لَهَا بِهِ جِنَّةٌ، فَأَخَذَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمَنْخَرِهِ فَقَالَ: ((اُخْرُجْ إنِّي مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ))\nقَالَ: ثُمَّ سِرْنَا فَلَمَّا رَجَعْنَا مِنْ سَفَرِنَا مَرَرْنَا بِذَلِكَ الْمَاءِ فَأَتَتْهُ الْمَرْأَةُ بِجَزَرٍ وَلَبَنٍ، فَأَمَرَهَا أَنْ تَرُدَّ الْجَزَرَ، وَأَمَرَ أَصْحَابَهُ فَشَرِبُوا مِنْ اللَّبَنِ، فَسَأَلَهَا عَنْ الصَّبِيِّ فَقَالَتْ: وَاَلَّذِي بَعَثَك بِالْحَقِّ مَا رَأَيْنَا مِنْهُ رَيْبًا بَعْدَك. [أحمد 4/173]\nރަސޫލުﷲ صلى الله عليه وسلم ގެ ކިބައިން ފެނިވަޑައިގަތް ތިންކަމެއް، ޛިކުރު ކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘެއް ޔަޢުލާ ބުން މުއްރާ އައްޘަޤަފީގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ. އެޙަދީޘްގައި (ޔަޢުލާ) ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. ދެން ފަހެ، ތިމަންމެން ފެންގަނޑެއްގެ ކައިރިން ކުރިއަށް ދަނިކޮށް އެތަނަށް އަންހެނަކު އައެވެ. އެމީހާއާކު ޖިންނިމޮޔަވެފައިވާ ކުޑަކުއްޖަކު ވިއެވެ. ފަހެ، ނަބިއްޔާ صلى الله عليه وسلم އެކުއްޖާގެ ނޭފަތުގައި ހިއްޕަވާ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. “ނުކުންނާށެވެ. ތިމަންކަލޭގެފާނީ ﷲ ގެ ރަސޫލާ މުޙައްމަދެވެ.”\n(ޔަޢުލާ) ވިދާޅުވިއެވެ. “ދެން ތިމަންމެން ކުރިއަށް ދިޔައީމެވެ. ފަހެ، ތިމަންމެން އެނބުރި އައި އިރު އައީ އެފެންގަނޑު ކައިރިންނެވެ. ފަހެ، އެއަންހެންމީހާ ކެރެޓުކޮޅަކާއި ކިރު ފޮދެއް ހިފައިގެން އެތަނަށް އައެވެ. ފަހެ، އެމީހާއަށް ކެރެޓްތައް ރައްދުކުރުމަށް އެކަލޭގެފާނުގެ އަޞްޙާބުންނަށް އަމުރުކުރެއްވިއެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނާއި އަޞްޙާބުން ކިރުފޮދު ހިއްޕެވިއެވެ. ދެން ކުޑަކުއްޖާއާ ބެހޭގޮތުން ސުވާލު ކުރެއްވިއެވެ. ފަހެ އެއަންހެންމީހާ ދެންނެވިއެވެ. “ޙައްޤާއިގެން ކަލޭގެފާނު ފޮނުއްވި އިލާހު ގަންދީ ބުނަމެވެ. ކަލޭގެފާނު ވަޑައިގެންނެވިފަހުން އެފަދަ ކަމެއް ނުފެނެއެވެ.”\nނަބީބޭކަލުންގެ އަރިހުގައި ޝައިޠާނުންނަށް އެފަދަކަމެއް ނުކުރެވޭނެކަމަށާއި ނަބީބޭކަލުން އެފަދަ ކަމެއް ކުރެއްވިކަން އަހަރުމެންނާ ހަމައަށް ފޯރާފައި ނުވާކަމަށް ދެކޭމީހަކު ދަންނައެވެ. އެފަދަ ކަމެއް އަހަރުމެންގެ ގާތުގައި ހިނގުމުން އަހަރުމެންނަށް ﷲ ތަޢާލާއާއި އެއިލާހުގެ ރަސޫލާ އަމުރުކުރައްވާފައިވަނީ އަނިޔާލިބިފައިވާ މީހާއަށް އެހީތެރިވުމަށެވެ. އަދި މުޞީބާތުގައިވާ މީހުންގެ ކިބައިން އެކަންކަން ދުރުކުރުމެވެ. އަދި މުސްލިމުންނަށް ފައިދާހުރި ކަންކަންކޮށްދިނުމަށެވެ.\nޞަޙީޙް ބުޚާރީއާއި ޞަޙީޙް މުސްލިމްގައި ރިވާވެގެން އައިސްފައިވާ ޙަދީޘުން ފާތިޙާ ސޫރަތުން ރުޤްޔާ ކުރެއްވިކަން ޘާބިތުވެއެވެ. އަދި ނަބިއްޔާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ.\n((وَمَا أَدْرَاك أَنَّهَا رُقْيَةٌ)) [البخاري في الإمارة (2276) ومسلم في السلام (2201/65)]\nމާނައީ: “އެއީ ރުޤްޔާއެއްކަން އެނގުނީ ކިހިނެތް ހެއްޔެވެ؟”\nއަދި މީހެއްގެ ގަޔަށް ދިރޭ އެއްޗެއް ކަށިޖެހުމުން، ރުޤްޔާކޮށްގެން އެމީހާއަށް ޝިފާ ލިބުމުން، އެކަމަށްޓަކައި އެމީހާ ދިން ތަކެތި ހިފުމަށް އެކަލޭގެފާނު އިޛުނަ ދެއްވިއެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނު ނަމާދަށް ހުންނަވަނިކޮށް އެނަމާދު މެދުކަނޑާލުމަށް މަސައްކަތްކުރި ޝައިޠާނާއަށް އެކަލޭގެފާނު ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ.\n((أَعُوذُ بِاَللَّهِ مِنْك أَلْعَنُك بِلَعْنَةِ اللَّهِ التَّامَّةِ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ)) [مسلم في المساجد ومواضع الصلاة 542/40]\nމާނައީ: “ތިބާގެ ކިބައިން ރައްކާތެރިކޮށްދެއްވުމަށް ﷲގެ ޙަޟްރަތުގައި އެދެމެވެ. ﷲގެ ލަޢުނަތުން ކަލެއަށް ލަޢުނަތްދެމެވެ.” ތިން ފަހަރު އެފަދައިން ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ.\nއަދި މިއީ އިންސާނުންގެ ތެރެއިން ކާފިރު، ފާޖިރު، އަނިޔާވެރިންގެ ކިބައިން ދިފާޢުވުންފަދަ ކަމެކެވެ…\nމިއީ ޝައިޚުލް އިސްލާމް އިބްނު ތައިމިއްޔާ -رحمه الله- ގެ މަޖްމޫޢުލްފަތާވާގެ ފަތުވާއެއްގެ ތަރުޖަމާއެވެ.\nމިލިޔުމުގެ އެހެން ބައިތައް


ޤުރްއާން ހިތުދަސްކުރަން ބޭނުންނަމަ މިކަންކަން ކޮށްލާށެވެ. – DhiSalafiyyah\nޤުރްއާން ހިތުދަސްކުރަން ބޭނުންނަމަ މިކަންކަން ކޮށްލާށެވެ.\n07/11/2017 އެހެނިހެން, ޤުރުއާނާއި އޭގެ ޢިލްމުތައްއަލްއަޚް މުޙައްމަދު މަޢޫން ޝަރީފް\nހެޔޮލަފާ ޞާލިޙް އެކުވެރިން ޚިޔާރުކުރާށެވެ. ޤުރުއާން ހިތުދަސްކުރަންއުޅޭ އެހެންކުދިންނާއިއެކު ގިނަ ވަޤުތުތައް ހޭދަކުރާށެވެ. މުރާލި އެކުވެރިންނާއިއެކު އުޅޭނަމަ، ތިބާވެސް މުރާލިވާނެއެވެ. އިނގިރޭސި ހަރުބަހެއްގައިވެއެވެ. ~ ~ If you want to bealion, be with lions.~ ~\n((الرَّجُلُ عَلَى دِينِ خَلِيلِهِ، فَلْيَنْظُرْ أَحَدُكُمْ مَنْ يُخَالِلْ))\nޙިފްޡްކުރާ ކުލާހެއްގައި ނުވަތަ ޙަލަޤާއެއްގައި ބައިވެރިވާށެވެ. ވަކިބަޔަކާއި ނުގުޅި އަމިއްލައަށް ހިތުދަސްކުރުން ގެންދާނަމަ ފޫހިވުމާއި އެކަމަށް ދެވޭ އިސްކަން (ނުވަތަ (commitment ކުޑަވުން ފަދަ ކަންކަން ކުރިމަތިވާނެއެވެ. ވަޒީފާތަކުގައި އުޅުއްވާ ބޭފުޅުން ހަފްތާ ބަންދުގައި އެ ހަފްތާގައި ދަސްކުރެވުނުބައި ކިޔައިދިނުމަށް އިންތިޒާމެއް ހަމަޖައްސާށެވެ. މިގޮތުން އެކުވެރިންކޮޅެއް އެއްވެގެންވެސް ޙަލަޤާއެއް ހެދުން މުހިންމެވެ.\n«إِنَّمَا مَثَلُ صَاحِبِ القُرْآنِ، كَمَثَلِ صَاحِبِ الإِبِلِ المُعَقَّلَةِ، إِنْ عَاهَدَ عَلَيْهَا أَمْسَكَهَا، وَإِنْ أَطْلَقَهَا ذَهَبَتْ» [رواه مسلم]\nޅަފަތުގައި ދަސްކުރާއެއްޗެހި، ގަލުން ކަނޑާނަގާފައިވާ ކުރެހުމެއް ފަދައިން ހިތުގައި ހަރުލާ ހުންނާނެއެވެ.


މިއަހަރު ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ރާއްޖޭގެ އިންފްލޭޝަން މަތިވެއްޖެ | Jazeera\tމިއަހަރު ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ރާއްޖޭގެ އިންފްލޭޝަން މަތިވެއްޖެ - Jazeera\nމިއަހަރު ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ރާއްޖޭގެ އިންފްލޭޝަން މަތިވެއްޖެ\nޢަލީ ޔާމީން May 28, 2019 95 views0\nމިއަހަރު ފެށުނު ފަހުން ފުރަތަމަ ފަހަރަށް މުދަލާއި ހިދުމަތުގެ އަގު (އިންފްލޭޝަން) މަތިވެއްޖެ އެވެ.\nނޭޝަނަލް ބިއުރޯ އޮފް ސްޓެޓިސްޓިކްސްގެ ތަފާސް ހިސާބުތައް ދައްކާ ގޮތުގައި މި އަހަރުގެ ޖެނުއަރީ މަހު ރާއްޖޭގެ އިންފްލޭޝަން ރޭޓް 0.09 ޕަސެންޓަށް ދަށްވި އެވެ. އަދި ފެބްރުއަރީ މަހާއި މާރިޗު މަހުގައިވެސް ރާއްޖޭގެ އިންފްލޭޝަން ދަށްވިއެވެ. ނަމަވެސް މިދިޔަ މަހު ރާއްޖޭގެ އިންފްލޭޝަން ރޭޓް ވަނީ 0.40 ޕަސެންޓް މަތިވެފަ އެވެ.\nރާއްޖޭގެ ބާޒާރުގައި އިންފްލޭޝަން މަތިވެފައިވަނީ ތެލުގެ އަގު މަތިވުމުގެ ސަބަބުންނެވެ.\nނޭޝަނަލް ބިއުރޯ އޮފް ސްޓެޓިސްޓިކްސް އިން ނެރެފައިވާ މިދިޔަ މަހުގެ ކޮންސިއުމާ ޕްރައިސް އިންޑެކްސް (ސީޕީއައި) ހިސާބުތައް ދައްކާ ގޮތުގައި މިދިޔަ މަހު އިންފްލޭޝަން 0.40 ޕަސެންޓް މަތިވިއިރު، މަހުގެ އަގުތަކަށް އައި ބަދަލު ނުލައި ބަލާނަމަ މި އަދަދު އުޅެނީ 0.62 ޕަސެންޓު މަތީގަ އެވެ.\nތަފާސް ހިސާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި މިދިޔަ މަހު އަގުތައް އެންމެ ބޮޑަށް މަތިވެފައިވަނީ މޭވާގެ ބާވަތްތަކުންނެވެ. އެގޮތުން މިބައިން 21.28 ޕަސެންޓް ވަނީ އުފުލިފައިވާއިރު، ދެން އަގުތައް އުފުލިފައިވަނީ ރެސްޓޯރެންޓް އަދި ކެފޭގެ ބައިންނެވެ.\nނޭޝަނަލް ބިއުރޯ އޮފް ސްޓެޓިސްޓިކްސް ގެ ތަފާސް ހިސާބުތައް ދައްކާ ގޮތުގައި މިއަހަރު އަގުތައް ދަށަށް ގޮސްފައިވާ ބާވަތްތަކުގެ ތެރޭގައި ތަރުކާރީއާއި މަހާއި ބިހާއި ޗީޒްގެ އިތުރުން ގޯތިގެދޮރުގައި ބޭނުންކުރާ ހަރުމުދާ ހިމެނެއެވެ. އަދި ގޭތެރެ ޒީނަތްތެރިކުރުމަށް ބޭނުންކުރާ ސާމާނާއި، ވީޑިއޯއާއި އޯޑިއޯ ރެކޯޑްކުރުމާއި ޖެހުމަށް ބޭނުންކުރާ އާލާތްތަކުގެ ބައިންވެސް އަގުތައް ދަށްވެފައިވެއެވެ.


SunOnline: Sahaabeenge Mathiverikan - 14: Dhilaeh milaeh neh insaafu\nމީގެ 126 އަހަރު ކުރީން މައްކާގެ ރައްބޭރުގައި ޖަހާފައިވާ ހައްޖު ފޭލިގެތަކެއްގެ މަންޒަރު -- ފޮޓޯ: ރެޑްއިޓް.ކޮމް\nޞަޙާބީންގެ މަތިވެރިކަން -14: ދިލައެއް މިލައެއްނެތް އިންޞާފު\n9 މަސް4ހަފްތާ ކުރިން - 25 ސެޕްޓެމްބަރ 2017 1\nމުސްލިމުންގެ ޚުލަފާއުއްރާޝިދޫންގެ ހަތަރުވަނަ ޚަލީފާ ޢަލީ ބިން އަބީ ޠާލިބު ރަޟިޔަﷲ ޢަންހުގެ ވާހަކައެއް ޙަދީޘާއި ތާރީޚުގެ ފޮތްތަކުގައި ބަޔާންވެފައިވެއެވެ. އެވާހަކައިގެ ޚުލާޞާ ތިރީގައި މިދަންނަވަނީއެވެ.\nޢަލީ ބިން އަބީ ޠާލިބު ރަޟިޔަﷲ ޢަންހު ޚަލީފާއަކަށް ހުންނެވި ދުވަސްވަރު އެއްދުވަހަކު ބާޒާރަށް ނުކުމެވަޑައިގެންނެވިއެވެ. އެކަލޭގެފާނަށް ފެނިވަޑައިގަތީ ނަޞާރާއިންގެ މީހަކު ދަހަނާއެއް ވިއްކާން އުޅެނިކޮށެވެ. އެދަހަނާ ފެނިވަޑައިގަތުމާއެކު އެއީ އެކަލޭގެފާނު އަތްޕުޅުން ގެއްލިފައިވާ ދަހަނާކޮޅެއްކަން އެކަލޭގެފާނަށް އެނގިވަޑައިގެންފިއެވެ. އެދަހަނާކޮޅު ވިއްކާން އުޅުނު ނަޞާރާއިންގެ މިހާގެގާތުގައި އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ތިޔައީ އަހަރެންގެ ދަހަނާއެކެވެ. ނަޞާރާއިންގެ މީހާ އިންކާރުކުރިއެވެ. އެހިނދު ޢަލީގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އެހެންވީއިރު މުސްލިމުންގެ ޤާޟީގެ އަރިހަށް ހިނގާށެވެ. އޭނާ އަހަންނާއި ކަލެޔާ ދެމެދު ނިޔާ ކަނޑައަޅުއްވާނެއެވެ.\nއޭރު ކޫފާގައި މުސްލިމުންގެ ޤާޟީއަކަށް ހުންނެވީ ޝުރައިޙު ބުނުލް ޙާރިޘުއެވެ. ހިޖްރައިން 77 ވަނަ އަހަރާ ހަމަޔަށް އޭނާ އެމަޤާމުގައި ހުންނެވިއެވެ. އެދެކަލުން އޭނާގެ އަރިހަށް ވަޑައިގަތުމުން ޤާޟީ ޝުރައިޙު އޭނާ އިންނެވިތަނުން ތެދުވެވަޑައިގެން ޢަލީގެފާނާއި ނަޞާރާއިންގެ މީހާއާ އެއްހަމައެއްގައި އިށީދެވަޑައިގެންނެވިއެވެ.\nޢަލީގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އޭ ޝުރައިޙެވެ. އަޅުގަނޑާއި މީނާއާ ދެމެދު ނިޔާ ކަނޑައަޅުއްވައި ދެއްވާށެވެ. ޝުރައިޙު ވިދާޅުވިއެވެ. އޭ އަމީރުލްމުއުމިނީނެވެ. ކަލޭގެފާނުގެ ދަޢުވާއަކީ ކޮބައިތޯއެވެ. ޢަލީގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. މިއީ އަޅުގަނޑުގެ ދަހަނާއެކެވެ. ދުވަސްކޮޅެއްކުރީން އަޅުގަނޑު އަތުން ވަނީ މި ދަހަނާ ގެއްލިފައެވެ. ދެން، ޤާޟީ ޝުރައިޙު ނަޞާރާއިންގެ މީހާއާ ސުވާލުކުރެއްވިއެވެ. ޢަލީގެފާނު އެވިދާޅުވާ ބަސްފުޅާމެދު ކަލޭގެ ބުނަނީ ކީކޭހެއްޔެވެ؟ ނަޞާރާއިންގެ މީހާ ބުންޏެވެ. އަމީރުލްމުއުމިނީން އެ ވިދާޅުވަނީ އިތުރުފުޅެކެވެ. މިދަހަނާއަކީ އަހަރެންގެ ދަހަނާއެކެވެ.\nޤާޟީ ޝުރައިޙު ޢަލީގެފާނު އަރިހުގައި ވިދާޅުވިއެވެ. ކަލޭގެފާނަށް އެއްވެސް ދަލީލެއް (ހެއްކެއް) ދެއްކެވިދާނެތޯއެވެ. އެހެނީ ހެކި ދައްކަވައިގެން މެނުވީ ކަލޭގެފާނަކަށް މީނާގެއަތުން ދަހަނާ އަތުލެއްވޭކަށެއް ނޯންނާނެއެވެ. ޢަލީގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ޝުރައިޙު ތިޔަ ވިދާޅުވީ ތެދުފުޅެކެވެ. އެއަށްފަހު އެކަލޭގެފާނުގެ ފަރާތްޕުޅުން ދެހެކީން ހުށަހެޅުއްވިއެވެ. އެއް ހެއްކަކީ އެކަލޭގާފާނުގެ ދަރިކަލުން ޙަސަން ރަޟިޔަﷲ ޢަންހުއެވެ. އަނެކަކީ އެކަލޭގެފާނުގެ އަޅު ޤަންބަރެވެ. ޤާޟީ ޝުރައިޙު ވިދާޅުވިއެވެ. ޙަސަނުގެފާނު ފިޔަވައި އެހެން ހެއްކަކު ދައްކަވާށެވެ. ޢަލީގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ކަލޭގެފާނު ޙަސަނުގެ ހެކިބަސް ޤަބޫލުނުކުރައްވަނީތޯއެވެ؟ ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަސަނާއި ޙުސައިނަކީ ސުވަރުގޭގޭ ޒުވާނުންގެ ވެރީންކަމުގައި ވިދާޅުވެ ކުރައްވައިފައިވާ ޙަދީޡު ކަލޭގެފާނަށް އެނގިވަޑައިނުގަންނަވަނީތޯއެވެ؟\nޤާޟީ ޝުރައިޙު ވިދާޅުވިއެވެ. އަޅުގަނޑު ޤަންބަރުގެ ހެކިބަސް ޤަބޫލުކުރަމެވެ. ނަމަވެސް ޙަސަނުގެފާނުގެ ހެކިބަސް ޤަބޫލެއްނުކުރެވޭނެއެވެ. އެހެނީ ޚުދު ކަލޭގެފާނުގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑު ވަނީ އަޑުއަހައިފައެވެ. ބައްޕަޔާ އެއްކޮޅަށް ދަރިޔެއްގެ ހެކިބަހަކީ އިތުބާރުހުރި ހެކިބަހެއްނޫނެވެ. ޢަލީ ރަޟިޔަﷲ ޢަންހު ޤާޟީ ޝުރައިޙުގެ ނިޔާ ޤަބޫލުކުރެއްވިއެވެ.\nނަޞާރާއިންގެ މީހާއަށް މި ޙާދިޘާއިން ވަރަށްބޮޑަށް އަސަރުކުރިއެވެ. އޭނާ ދެންނެވިއެވެ. އަމީރުލް މުއުމިނީނެވެ. މާތްﷲ ގަންދެމެވެ. މިއީ ކަލޭގެފާނުގެ ދަހަނާކޮޅެވެ. ކަލޭގެފާނުގެ ޖަމަލުކޮޅުގެމަތީން މި ދަހަނާކޮޅު ވެއްޓުމުން އަޅުގަނޑު ނެގީއެވެ. ޚުދު އަމީރުލްމުއުމިނީން އަޅުގަނޑާއެކު ޤާޟީގެ އަރިހަށް ވަޑައިގަތުމާއި، ޤާޟީ އަމީރުލް މުއުމިނީނާ ދެކޮޅަށް ނިޔާއެއް ކަނޑައެޅުއްވުމާއި، އަމީރުލްމުއުމިނީން އެނިޔާ ޤަބޫލުކުރެއްވުމަކީ އިސްލާމްދީނުގައިވާ ޢަޖާއިބުވާންޖެހޭފަދަ މޮޅުކަމެކެވެ.\nއެއަށްފަހު އެ ނަޞާރާމީހާ ޝަހާދަތުގެ ދެކަލިމަފުޅު ކިޔައި އިސްލާމްވިއެވެ. އޭނާ ބުންޏެވެ. މާތްﷲ ފިޔަވައި އެހެން އިލާހަކު ނުވާކަމަށާއި މުޙައްމަދުގެފާނަކީ މާތްﷲގެ ރަސޫލާކަމުގައި އަޅުގަނޑު ހެކިވަމެވެ. އަމީރުލްމުއުމިނީން ޢަލީ ރަޟިޔަﷲ ޢަންހު ވިދާޅުވިއެވެ. ކަލޭގެ އިސްލާމްވެއްޖެހިނދު މިދަހަނާ ކަލޭގެއަށެވެ. އަމީރުލްމުއުމިނީން އެދަހަނާކޮޅާއެކު އޭނާއަށް ހަތްސަތޭކަ ދިރުހަމާއި އަހަކާވެސް ދެއްވިއެވެ. އެއަށްފަހު އެ ނަޞާރާއިންގެ މީހާވީ ޢަލީގެފާނުގެ ގާތް އެކުވެރިޔެއް ކަމުގައެވެ. ޞިއްފީނު ހަނގުރާމައިގައި ޢަލީގެފާނުގެ އަރިހުގައި ހަނގުރާމަކޮށް ޝަހީދުވެއްޖައުމަށް ދާންދެނެވެ. (ޙަޔާތުއްޞަޙާބާ : 1/35 – 234)\nއިހުޒަމާނުގައި ވެރިންނާމެދު ބެލެވެނީ ޤާނޫނަށްވުރެ މަތީގައި ތިބޭ ބައެއްކަމުގައެވެ. ވެރިޔަކު ޢާންމު އިންސާނުންނެކޭ އެއްގޮތަށް ފަނޑިޔާރެއްގެ ކުރިމައްޗަށް ޙާޟިރުކުރެވުމަކީ ޚިޔާލަށްވެސް ނުގެނެވޭފަދަ ކަމެކެވެ. މިއަދުގެ ޖުމްހޫރީ ނިޒާމުގައި ޤާނޫނީގޮތުން ވެރިންނާއި ރައްޔިތުންނަކީ ހަމަހަމަ ބައެއްކަމުގައި ޚިޔާލުކުރެވުނު ކަމުގައިވިޔަސް މިއަދުވެސް ވެރިކަމުގައިހުރި މީހަކު ޝަރީޢަތަށް ޙާޟިރުކުރެވި ފަނޑިޔާރެއްގެ ގޮނޑީގައި އިންނަ މީހަކަށް އެ ވެރިޔެއްގެ މައްޗަށް ޢާންމު ފަރުދެކޭ އެއްގޮތަށް ޤާނޫނު ތަންފީޒުކުރެވުމަކީ ކުރެވޭނެކަމެއް ނޫނެވެ.\nޤާނޫނުގެ ކުރިމަތީގައި އެންމެން އެއްގޮތަކަށް ޖަވާބު ދޭންޖެހުމަކީ އިންސާނުނީ ޒަމީރު އެދޭ އެދުމެކެވެ. ނަމަވެސް އިންސާނީ ޒަމީރުގެ މިއެދުމަށް ޙަޤީޤީ މާނާގައި ޢަމަލީ ޖަވާބު ލިބިފައިވަނީ ހަމަ އެންމެ ދައުރެއްގައެވެ. ޝައްކެއްނެތްގޮތުގައި އެދައުރަކީ ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި އެކަލޭގެފާނުގެ ޞަޙާބީންގެ ދައުރެވެ.\nރަސޫލާ އާއި ޞަޙާބީންގެ ދައުރުގެ ކުރިން ރަސްރަސްކަލުންނާއި ޢާންމު ރައްޔިތުންނާ ދެމެދު ހަމަހަމަގޮތުގައި އިންޞާފު ޤާއިމުކުރެވޭ ވާހަކަ ފެނިފައިވަނީ ހަމައެކަނި ފުލޯކު ވާހަކައިގެ ފޮތްތަކުންނެވެ. ނަމަވެސް ރަސޫލާ އާއި އެކަލޭގެފާނުގެ ޞަޙާބީން އެވާހަކައަކީ ޙަޤީޤީ ދިރިއުޅުމުގެ ޙާދިޘާތަކަކަށް ހެއްދެވިއެވެ.\nދީނާއި ދުނިޔެ ދީނާއި ދުނިޔެ 2017


Fainu gai gina bayaku beynumee airport alhan: Adam Shareef\nފައިނުގެ ގިނަ ބަޔަކު ބޭނުމީ އެއާޕޯޓު އަޅަން: އާދަމް ޝަރީފް\nރ. ފައިނު: އެ ރަށުގައި އެއާޕޯޓެއް އަޅަން ވަނީ ނިންމާފަ\nރ. އަތޮޅު ފައިނުގައި އެއާޕޯޓެއް އެޅުމަށް އެ ރަށުގެ ގިނަ ބަޔަކު ބޭނުންވާ ކަމަށާއި އެކަމާ ދެކޮޅު ހަދަނީ މަދު ބައެއް ކަމަށް ޑިފެންސް މިނިސްޓަރު އާދަމް ޝަރީފް އުމަރު ވިދާޅުވެއްޖެ އެވެ.\nފައިނަށް އުފަން އާދަމް ޝަރީފް މިހެން ވިދާޅުވީ އެ ރަށުގައި އެއާޕޯޓެއް އަޅައި ސިޓީ ހޮޓެލެއް ހިންގުމުގެ މަޝްރޫއަކީ އެންމެ ރަނގަޅު ވިސްނުމެއް ނޫން ކަމަށާއި ގަސް ހެދިފައިވާ ބޮޑު ސަރަހައްދު ހަލާކުކޮށްލަން ބޭނުން ނުވާ ކަމަށް ބުނެ އެތަށް ބަޔަކު އަޑު އުފުލާ، ސޯޝަލް މީޑިއާގައި ސޭވް ފައިނުގެ ނަމުގައި ކެމްޕެއިންއެއްވެސް ފަށާފައި ވަނިކޮށެވެ.\nއެކަމާ ގުޅިގެން އާދަމް ޝަރީފްގެ ފޭސްބުކް ޕޭޖުގައި ލިޔުއްވާފައި ވަނީ ފައިނުގެ އެއާޕޯޓު އެޅުމަށް ރަށުގެ ގިނަ ބަޔަކު ނިހާޔަތަށް ބޭނުންވާ ކަމާށާއި ރަށުގެ މެޖޯރިޓީ ތާއީދު ކުރާ ކަމެއް ކަމަށެވެ. އަދި އެކަމަކީ މީގެ 26 އަހަރު ކުރިން އޮތް ސަރުކާރުން ކުރަން ރާވާފައިވާ ކަމެއް ކަމަށާއި މިހާރު އެކަމަށް ދެކޮޅު ހަދަމުން ގެންދަނީ ވަރަށް މަދު ބައެއް ކަމަށް އާދަމް ޝަރީފް ވިދާޅުވި އެވެ.\n"...އައިލެންޑް އޭވިއޭޝަން އިން ފައިނުގައި ބޭއްވި މީޓިންއެއްގައި ވަރަށް ގިނަ ބަޔަކު ބައިވެރިވި، ކަންބޮޑުވުން ފާޅު ކުރީ ރަށުގެ ތިން ކުއްޖަކު، އެއީ ވެސް ކޮންސެޕްޓް ޑްރޮވިންއިން ގޮތުން، އެ މީޓިން އަކީ ރަށުގެ ކައުންސިލުން ވެސް ބައިވެރިވި މީޓިންއެއް،" އާދަމް ޝަރީފް ވިދާޅުވި އެވެ.\nމިނިސްޓަރު ވިދާޅުވީ ފައިނާ ގުޅޭ ގޮތުން ފެތުރިފައިވާ އަޑުތަކަކީ އެއްވެސް ފަރާތެއްގެ ބަހެއް ނުހޯދާ މީޑިއާތަކުން ވަކި ބަޔަކު ބޭނުންވާ ގޮތަށް ފަތުރަމުންދާ ވާހަކަތަކެއް ކަމަށެވެ.\nމީގެ ކުރިން ހދ. ކުޅުދުއްފުށީ ކުޅި ހިއްކައިގެން އެއާޕޯޓް އަޅާތީ އެކަމާ ދެކޮޅަށް ވެސް ސޯޝަލް މީޑިއާގައި ކެމްޕެއިނެއް ކުރި އެވެ. ނަމަވެސް އެ އެއާޕޯޓަށް މިހާރު ވަނީ ކުޅި ހިއްކާފަ އެވެ.\nއާދަމް ޝަރީފު އުމަރު ޑޮމެސްޓިކް އެއާޕޯޓް\n"ޔާމީނަށް ޣާޒީއެއްގެ ލަގަބު ހައްގުވާނެ"\nވޯޓު އޮޅުވާލި ކަމަށް ބުނެ އަނެއްކާވެސް ކޯޓަށް ދަނީ\n"ބައި އިލެކްޝަނަށް ސަރުކާރުން ދަނީ ނުފޫޒު ފޯރުވަމުން"\n"ނިލަންދޫގައި އެއާޕޯޓް ނުހަދަނީ ސިޔާސީ ކަމެއްގައި"


SunOnline: Majilis thalhaafolhungandu: Shiyamge meykashigandu gai rendheh laifi\nމަޖިލިސް ތަޅާފޮޅުންގަނޑު: ޝިޔާމްގެ މޭކަށިގަނޑުގައި ރެނދެއްލާފައިވާ ކަމަށް ޕީޕީއެމް އިން ބުނެފި\nމުހައްމަދު އައުޒަމް 02 Jun 2020, 15:17\nމެމްބަރު ޝިޔާމް ތަޅުމުން ނެރެން އެމްޑީޕީ މެމްބަރުން މަސައްކަތް ކުރަނީ ---\nރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގައި ރޭ މެންދަމު ބޭއްވި ޖަލްސާ ހޫނުވެ، ހިނގި ތަޅާފޮޅުންގަނޑުގައި ނައިފަރު ދާއިރާގެ މެމްބަރު އަދި ޕީޕީއެމްގެ ޑެޕިއުޓީ ލީޑަރު އަހުމަދު ޝިޔާމްގެ މޭކަށިގަނޑުގައި ރެނދުލައިފައިވާ ކަމަށް ޕީީޕީއެމްއިން ބުނެފި އެވެ.\nޕީޕީއެމްގެ ތަރުޖަމާނު ހީނާ ވަލީދު ވިދާޅުވީ ޝިޔާމްގެ ބުރަކަށީގެ ތިރިންނާއި މޭކަށިގަނޑުގައި ރެނދެއް ލާފައި ހުރި ކަމަށް ޑޮކްޓަރު ވިދާޅުވެފައިވާ ކަމަށެވެ.\nޝިޔާމް ދެ ފަހަރެއްގެ މަތިން ޑޮކްޓަރަށް ދައްކާފައިވާ ކަމަށާއި އަދި ހަތަރޔ ހަފްތާ ވަންދެން އެނދުގައި އަރާމްކުރުމަށް ޑރ. ވިދާޅުވެފައިވާކަމަށް ހީނާ ވިދާޅުވިއެވެ.\nޝިޔާމް މިހާރު ވަނި ގެއަށް ދޫކޮށްލައިފަ އެވެ.\nރޭ ކުރިއަށްދިޔަ މަޖިލިސް ހޫނުވީ، މިހާރު ތިބި ކައުންސިލަރުންގެ މަގާމު އިންތިހާބެއް ބޭއްވެންދެން ދަންމާލެވޭ ގޮތަށް ގާނޫނު އިސްލާހު ގެނައުމަށް ކުރިއަށް ގެންދިޔަ ޖަލްސާގެ ތެރެއިންނެވެ. ޝިޔާމް ރޭގެ ޖަލްސާގައި އަޑުގަދަކުރުމާ ގުޅިގެން ނަން އިއްވުމުން އެމްޑީޕީގެ މެންބަރުން އޭނާ ގަދަކަމުން ނެރެން މަސައްކަތް ކުރިއެވެެ. ރޭގެ ތަޅާފޮޅުންގަނޑު ފެށުނީ އޭގެ ތެރެއިންނެވެ.\nސޯޝަލް މީޑިއާގައި އާންމުވެފައިވާ ފޮޓޯތަކުން ޝިޔާމް ބިން މައްޗަށް ވެއްޓިފައި އޮންނަ ތަނާއި އަދި އޭނާގެ ގަމީސް ވީދިފައި އޮންނަތަން ފެނެ އެވެެ.\nޕީޕީއެމްއިން ތުހުމަތުކުރާ ގޮތުގައި ޝިޔާމްއަށް އަނިޔާކުރަން އެންގެވީ މަޖިލީހުގެ ރައީސް މުހައްމަދު ނަޝީދެވެެ. އަދި އެ މައްސަލަ ބަލައިދޭން ޕީޕީއެމްއިން މިހާރު ވަނީ ފުލުހުނަށްވެސް ހުށަހަޅައިފަ އެވެ.\nރޭގެ ޖަލްސާ ފަހުން ކުރިއަށް ދިޔައީ އިދިކޮޅު މެމްބަރުންނާ ނުލަ އެެވެ. އަދި އެމްޑީޕީން ބޭނުންވާ ގޮތަށް 74 މެމްބަރުންގެ ވޯޓާއެކު ކައުންސިލަރުންގެ ދައުރު އިތުރުވާ ގޮތަށް ގާނޫނު އަސާސީ ވަނީ އިސްލާހްކޮށްފަ އެވެ.


vnews - photo gallery\nމީރާގެ އަހަރީ ދުވަސް ފާހަގަ ކުރުން\nމާލެ، އޯގަސްޓް 12، 2014: މޯލްޑިވްސް އިންލެންޑް ރެވެނިއު (މީރާ) އަށް ހަތަރު އަހަރު ފުރުން ފާހަގަ ކުރުމަށް ރޭ ވަނީ ހާއްސަ ހަފުލާއެއް ބާއްވާފަ އެވެ. މީރާގެ އަހަރީ ދުވަސް ޝަރަފުވެރި ކޮށްދެވުމަށް ރޭ ވަޑައިގެންފައި ވަނީ ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާ އަބްދުﷲ ޔާމީން އަބްދުލް ގައްޔޫމެވެ. ރޭގެ ހަފުލާގައި މީރާގެ "ރަން ލާރި" ލިބޭ 11 ފަރާތަކަށް އެވޯޑް ދިނުމާއި މީރާގެ ސްޓްރެޓެޖީކް ޕްލޭން އާންމު ކުރުން ވެސް އޮތެވެ.\nތުރުކީގެ އިންތިހާބަށްފަހު އުފާ ފާޅުކުރުން\nއަންކާރާ، (އޯގަސްޓް 11، 2014) - ތުރުކީގެ ރައީސް ކަމަށް ބޮޑުވަޒީރު ރަޖަބް ތައްޔިބު އުރުދުގާން އިންތިހާބުވެ ވަޑައިގެންފި އެވެ. މިއީ ތުރުކީގައި ރައްޔިތުންގެ ވޯޓަކުން ރައީސަކު އިންތިހާބު ކުރި ފުރަތަމަ ފަހަރެވެ. މި އިންތިހާބު އުރުދުގާން ކާމިޔާބު ކުރައްވާފައިވަނީ 53.2 ޕަސެންޓްފެ އަޣުލަބިއްޔަތަކުންނެވެ. އަނެއް ދެ ކެންޑިޑޭޓުން ކަމަށްވާ އަކްމަލުއްދީން އިހުސާން އޮގްލޯ އާއި ސަލާހުއްދީން ޑިމެރްތެސްއާ ދެބޭފުޅުންގެ ތެރެއިން އަކްމަލުއްދީނަށް ލިބިވަޑައިގެންފައިވަނީ 38 ޕަސެންޓް ވޯޓެވެ. ސަލާހުއްދީން ލިބިވަޑައިގެންފައިވަނީ ނުވަ ޕަސެންޓް ވޯޓެވެ. އިންތިހާބުގެ ނަތީޖާއަށްފަހު އުރުދުގާނަށް ތާއީދު ކުރާ އެތަކެއްހާސް ބަޔަކު ދަނީ އުފާ ފާޅު ކުރަމުންނެވެ.\nކަލާސް އެވޯޑް ހަފުލާ\nމާލެ، އޯގަސްޓް 11، 2014: ރާއްޖޭގައި ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ދޭން ފެށި ކަލާސް އެވޯޑްގެ ފުރަތަމަ އެވޯޑް ހަފުލާ ރޭ ވަނީ ދަރުބާރުގޭގައި ބާއްވާފައެވެ. ރައީސްލް ޖުމްހޫރިއްޔާ އަބްދުﷲ ޔާމީން އަބްދުލް ގައްޔޫމް ޝަރަފުވެރިށްދެއްވި މި ހަފުލާގައި މިދިއަ އަހަރު ކުޅިވަރުގެ ގޮތުން އެންމެ މޮޅު ދަރިވަރަކަށް ހޮވުނީ ސ. ހިތަދޫ ޝަރަފުއްދީން ސްކޫލްގެ ހުސައިން ޝަހުދާން އެވެ.\nގާޒާއަށް އެހީވާން ބޭއްވި ބާބަކިއު\nމާލެ، އޯގަސްޓް 9، 2014: ފަލަސްތީނުގެ ގާޒާއަށް އެހީވުމުގެ ގޮތުން މިޑިއާއިން އިސްވެ އޮވެ އިއްޔެއިން ފެށިގެން ކުރިޔަށް ގެންދާ 33 ގަޑިއިރުގެ ހަރަކާތުގައި ފައިސާ ހޯދުމަށް ތަފާތު ހަރަކާތްތައް ހިންގަމުންދާ އިރު މިފްކޯއިން އިސް ނަގައިގެން މިރޭ ވަނީ މާލޭގެ ރާޅުގަނޑު ސަރަހައްދުގައި ބާބަކިއުއެއް ބާއްވާފަ އެވެ. މި ބާބަކިއުއަށް ގިނަ އަދަދެއްގެ ބަޔަކު ޒިޔާރަތްކޮށްފައި ފައިސާ ހޭދަކޮށްފައި ވެއެވެ.\nގާޒާއަށްޓަކައި ދިވެހިން އަތުގުޅާލުން\nއިޒްރޭލުން ފަލަސްތީނުގެ ގާޒާއަށް ދެމުންދާ ވަރުގަދަ އަސްކަރީ ހަމަލާތަކުގައި އެތައް ސަތޭކަ ބަޔަކު ޝަހީދުކޮށްލާފައިވާތީ ފަލަސްތީން ރައްޔިތުންނަށްޓަކައި އެތައް ހާސް ދިވެހިން މިއަދު ވަނީ އަތުގުޅާލާފަ އެވެ. ސުނާމީ ބިނާ ސަރަހައްދުން ފެށިގެން ބޮޑު ސަރަހައްދަކަށް މީހުން އެތުރި ތިބި އިރު، ބޯކޮށް ވާރޭ ވެހެމުންދިޔަ އެވެ. ނަމަވެސް ވާރެއިން ތެމިދާނެތީ އެއްވެސް މީހަކު ހިޔާވުމަށް މަސައްކަތްކޮށްފައެއް ނުވެ އެވެ. މި އަތުގުޅާލުމުގައި ވަނީ ފަލަސްތީނުގެ ރައްޔިތުންނާ މުސްލިމް ގައުމުތަކުގެ ރައްޔިތުން ކާފަރުންގެ ރޭވުންތަކުން ސަލާމަތް ކޮށްދެއްވުން އެދި ހާއްސަ ދުއާއެއް ކޮށްފަ އެވެ. ދުއާކުރަމުންދިޔަ ވަގުތު ބައެއް އާންމުން ރޮމުންދިޔަ މަންޒަރު ފެނިފައިވެ އެވެ. އަދި އިޒްރޭލުގެ ހަމަލާތަކުން ޝަހީދުވި ފަލަސްތީނުގެ ރައްޔިތުންގެ ހަނދާނުގައި ސުކޫތެއް ވަނީ ގެނެސްފަ އެވެ.\nދިވެހިންގެ އެހީ ގާޒާއަށް\nމާލެ، އޯގަސްޓް 9، 2014: ދިވެހި މީޑިއާ އިސްވެ އޮވެގެން، ގާޒާއަށް އެހީވުމަށް އިއްޔެ ފެށި 33 ގަޑިއިރުގެ ޓެލެތޯން ހަރަކާތް ކުރިޔަށްދާއިރު ރާއްޖޭގެ ހުރިހާ ދިމާއަކުން ވެސް ފެންނަނީ އެމީހަކަށް ވެވުނު އެހީއެއް ގާޒާއަށް ވެދިނުމަށް މަސައްކަތް ކުރަމުންދާތަނެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ކުޑަކުދިންނާއި ބޮޑެތި މީހުންނާއި ޒުވާނުންނާއި މުސްކުޅިންނާއި އަދި ކުންފުނިތަކާއި އޮފީސްތަކާއި ވިޔަފާރި ކުރާ ތަންތަނުގެ އެހީ ވެސް ހިމެނެ އެވެ.\nހެލްޕް ގާޒާ ޓެލެތޯންގެ ހަރަކާތްތައް\nރާއްޖޭގެ މީޑިއާ ތަކުން ގުޅިގެން ކުރިއަށް ގެންދާ ހެލްޕް ގާޒާ ޓެލެތޯން އަކީ އިޒްރޭލުގެ އަނިޔާވެރި ހަމަލާތަކާއި ގުޅިގެން ހާލުގައި ޖެހިފައިވާ ފަލަސްތީން ރައްޔިތުންނަށް އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދިނުމަށް ކުރިއަށް ގެންދާ ހާއްސަ ޓެލެތޯނެކެވެ. މިއަދު މެންދުރުފަހު 2:30 ގައި ފެށި މިޓެލެތޯން ހޮނިހިރު ދުވަހުގެ ރޭ މެންދަމް 12:00 ޖަހަންދެން ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށް ވަނީ ހަމަޖެހިފަ އެވެ.\nބަޖެޓާ ގުޅޭގޮތުން ކައުންސިލަރުންނާ މަޝްވަރާ ކުރުން\nމާލެ، އޯގަސްޓް 7، 2014: އަންނަ އަހަރަށް ކަނޑައަޅާ ބަޖެޓާ ގުޅޭގޮތުން ރަށްރަށުގެ ކައުންސިލަރުންނާ މަޝްވަރާ ކުރުމަށް ނަަސަންދުރަ ޕެލަސް ހޮޓަލުގައި މިއަދު ވަނީ ބައްދަލުވުމެއް ބާއްވާފަ އެވެ. އެ ބައްދަލުވުމުގައި ފިނޭންސް މިނިސްޓަރު އަބްދުﷲ ޖިހާދު ވިދާޅުވީ ދައުލަތުގެ ބަޖެޓްގައި ތާށިކަމެއް ހުރި ނަމަވެސް އެންމެ ބޮޑު އިސްކަމެއް ދެނީ މުވައްޒަފުންނަށް މުސާރަ ދިނުމަށް ކަމަށެވެ. އަދި މިހާތަނަށް އައިއިރު ވެސް ހުރިހާ މުވައްޒަފުންނަށް ހަމައަށް މުސާރަ ދެމުން އައިސްފައިވާނެ ކަމަށް ޖިހާދު ވިދާޅުވި އެވެ.


Thimarafushi terrorism: IS ge sity akaai beyruge intelligence report thakeh\nތިމަރަފުށީގައި އައިއީޑީއެއް ގޮއްވާލަން އުޅެނިކޮށް ހައްޔަރުކުރި އަށް މީހުންގެ ތެރެއިން ހަތް މީހުން\nމިދިޔަ އަހަރު ޓެރަރިޒަމްގެ ހަމަލާއެއް ދޭން އުޅުނު ކަމުގެ ތުހުމަތަށް ތ. ތިމަރަފުށިން ހައްޔަރުކޮށް ދައުވާ އުފުލާފައިވާ އަށް މީހުންނާ ދެކޮޅަށް ދައުލަތުން ހުށަހަޅާފައިވާ ހެކިތަކުގެ ތެރެއިން އިސްލާމިކް ސްޓޭޓް (އައިއެސް) ޖަމާއަތުން ފޮނުވާފައިވާ ސިޓީގެ ތަރުޖަމާއާއި، ބޭރުގެ އިންޓެލިޖެންސް ރިޕޯޓުތަކެއް ސިއްރުކޮށްދިނުމަށް ދައުލަތުން އެދެފި އެވެ.\nތިމަރަފުށީ ސްކޫލަށް ޓެރަރިޒަމްގެ ހަމަލާއެއް ދޭން އުޅުނު އަށް މީހުންނަކީ ތިމަރަފުށި ފެހިވިދުވަރު، އަބްދުﷲ ޝަރީފް، އެރަށު ކެނެރީގެ، އަހުސަން މުހައްމަދު އަދި އަލީ މުނީޒު، ސައިމާ، ޝަމާހް ޝަރީފް، އަސުރުމާގެ، މުހައްމަދު އާސިރު، ރ. ކަނދޮޅުދޫ ފެހިވިލާ، އަލީ އަރުހަމް މުހައްމަދު، ނ. ކުޑަފަރި ރޯޒްމީޑް، އިބްރާހިމް ލޫތު އަދި ރ. މަޑުއްވަރީ ބީޗް ހައުސް، އަބްދުﷲ އިމާދު އެވެ.\nއައިއެސް އާއި ގުޅުން އޮންނަ ހަރުކަށި ފިކުރުގެ މި އަށް މީހުންގެ މައްޗަށް ޖުމްލަ 20 ދައުވާއެއް ދައުލަތުން ވަނީ ވަނީ އުފާލަ އެވެ.\nމި މައްސަލައިގައި ކްރިމިނަލް ކޯޓުން އިބްތިދާއީ އަޑުއެހުމެއް ބާއްވާފައި ވަނީ ދައުލަތުގެ ފަރާތުން ހެކިތަކެއް ރައްކާތެރިކޮށްދިނުމަށް އެދި ހުށަހަޅައިފައި ވާތީ އެވެ. އެގޮތުން ދައުލަތުގެ ފަރާތުން ވަނީ 22 ސިއްރު ހެކިން ތަހުގީގަށް ދީފައިވާ ބަޔާންތައް ސިއްރުކޮށްދިނުމަށް އެދިފަ އެވެ. ދައުލަތުގެ ވަކީލް އަހުމަދު ޝަފީއު ވިދާޅުވެފައި ވަނީ އެ ބަޔާންތަކުގައި ހުރި މައުލޫމާތުތަކާއި ހެކިވެރިންގެ މައުލޫތު، އެ ބަޔާންތައް ހިއްސާކޮށްފިނަމަ ހާމަވެގެން ދާނެ ކަމަށެވެ.\nމީގެ އިތުރުން ބައެއް ތަހުގީގު ރިޕޯޓުތަކާއި، އިސްލާމިކް މިނިސްޓްރީން ތައްޔާރުކޮށްފައިވާ ތަރުޖަމާ ރިޕޯޓުތަކަކާއި، ބޭރުގެ އިންޓެލިޖެންސް ރިޕޯޓުތަކާއި، މޯބައިލް ފޮރެންސިކް ރިޕޯޓުތަކެއް ވެސް ސިއްރުކޮށްދޭން ވަނީ އެދިފަ އެވެ.\nއޭގެތެރޭގައި އައިއެސް ޖަމާއަތުން ފޮނުވާފައިވާ ސިޓީއެއްގެ ތަރުޖަމާ ހިމެނެ އެވެ. އެއީ ދައުވާ ލިބޭ މީހެއްގެ ފޯނަކުން ފެނިފައިވާ ސިޓީއެކެވެ. ސިޓީގައި އައިއެސް ޖަމާއަތް އޮޕަރޭޓް ކުރާ ގޮތާއި، ހަރުކަށި ފިކުރަށް ތާއީދުކޮށް، އެމީހުންގެ ކަންކަން ރާއްޖޭގައި ހިންގާނެ ގޮތްތައް ހިމަނާފައިވާކަން ދައުލަތުން ފާހަގަކުރެއްވި އެވެ.\nސިޓީއާ ގުޅިގެން ގާޒީ އަލީ ނަދީމް ވަނީ، އެ ސިޓީ ސިއްރުކުރަން އެދިފައި ވަނީ ކީއްވެތޯ އާއި، ދައުވާ ލިބޭ މީހެއްގެ އަތުން ފެނުނު ސިޓީއެއް ސިއްރުކުރުމުގެ ބޭނުމަކީ ކޮބައިތޯއާއި، އެމީހުންގެ އަތުން ވެސް މުޖުތަމައަށް ފެތުރިގެން ދިއުމުގެ އިހުތިމާލް އޮންނާނެ ކަމާމެދު ގާޒީ ދައުލަތާ ސުވާލުކުރެއްވި އެވެ.\nދައުލަތުން ބުނެފައިވަނީ އެ ސިޓީގައި ހިމެނޭ ކޮންޓެންޓްގެ ސަބަބުން ހަރުކަރިފިކުރަށް މީހުން ތާއީދުކޮށް، އެކަމަށް ހިތްވަރު ލިބިގެންދާނެ ކަމަށެވެ. އެ ސިޓީ ދޫކޮށްފިނަމަ އެތަކެތި މުޖުތަމައަށް ފެތުރި ބިރުވެރިކަން އުފެދިގެންދާނެ ކަމަށެވެ.\nސިއްރުކުރަން އެދުނު އިތުރު ލިޔެކިޔުންތަކުގެ ތެރޭގައި ފުލުހުން ތައްޔާރުކޮށްފައިވާ ރިޕޯޓުތަކެއް ހިމެނޭއިރު، ރިިޕޯޓްތަކުގައި ހިމެނޭ ފުލުހުންނަކީ ކޮން ބައެއްކަން ނޭނގޭ ގޮތަށް ހެކިބަސް ނަގައިދިނުމަށް ވެސް ދައުލަތުން އެދިފައިވެ އެވެ. އަދި ބައެއް ރިޕޯޓުތައް ޝަރީއަތުން ކަނޑައަޅާ ގޮތެއްގެ މަތިން ދިފާއީ ވަކީލުން ކޯޓަށް ހާޒިރުވެގެން ދިފާއަށް ދެއްކުމަކުން މައްސަލައެއް ނެތް ކަމަށްވެސް ދައުލަތުގެވ ވަކީލް ވިދާޅުވި އެވެ.\nޝަފީއު ވިދާޅުވީ ބައެއް ރިޕޯޓުތައް ސިއްރުކުރަން އެދުނީ ޓެރަރިޒަމްގެ އަމަލު ހިންގާނެ ގޮތުގެ މައުލޫމާތުތަކާއި ޓެރަރިޒަމަށް ހިތްވަރު ލިބޭ މައުލޫމާތުތައް ހާމަވެދާނެތީ ކަމަށެވެ. އަދި ގައުމީ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާ މައުލޫމާތު ވެސް ހުރުމުން ކަމަށެވެ. އެކަމަކު ހުރިހާ ދިފާއީ ވަކީލުން ވެސް އެދިވަޑައިގެންފައި ވަނީ ސިއްރު ހެކިންގެ ބަޔާންތައް ހާމަކުރުމަށެވެ. އެމީހުންގެ ޒާތީ މައުލޫމާތުތައް އުނިކުރުމަށްފަހު ރިޕޯޓްތައް ހިއްސާކޮށްދެއްވުމަށް ވެސް އެދިވަޑައިގަތެވެ. ސަބަބަކަށް ފާހަގަކުރައްވާފައި ވަނީ ދިފާއު ބިނާކުރުމަށާއި ދައުވާއަށް ޖަވާބުދާރީ ވުމަށް ވެސް ހުރަސް އެޅިގެންދާތީ އެވެ.\nއެކަމަށް ރައްދު ދެއްވަމުން ދައުލަތުގެ ވަކީލް ޝަފީއު ވިދާޅުވީ އެ ބަޔާންތަކުގައި ހުރި މައުލޫމާތުތަކުން ވެސް އެއީ ކޮން ބައެއްކަން ހާމަވެގެންދާނެ ކަމަށެވެ.\nޝަރީއަތުގެ އަޑުއެހުމުގައި ގާޒީ ވަނީ އިތުރު ގިނަ ސުވާލުތަކެއް ވެސް ދައުލަތަށް އަމާޒުކުރައްވާފަ އެވެ.\n"އިންޓެލިޖެންސް ރިޕޯޓު ހެކީގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރެވޭނެ އެއްޗެހި ގާނޫނުން އެނގޭ އެކަން. ޝަރީއަތުގައި ކޯޓުގަ ބެލީމަ އުކުޅުތައް ވެސް އެނގޭނެ ގައުމީ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާވާ މައުލޫމާތުވެސް ހާމަވެގެން ދާނެ. އެހެންވީމާ މި ހުރި ސަބަބުތައް ނައްތައެއް ނުލެވޭނެ. ކޮބައިތޯ ތަފާތަކީ ކޯޓުގަ ބެލުމާއި އެ ފަރާތްތަކަށް ރިޕޯޓުތައް ދިނުމަށް،" ގާޒީ އެއްސެވި އެވެ.\nއެ ސުވާލަށް ޖަވާބު ދެމުން ދައުލަތުން ބުނެފައިވަނީ ނަކަލުކޮށްގެން އެ ލިޔެކިޔުންތައް ފޯރުކޮށްދިނުމުން މައުލޫމާތުގެ ސިއްރުކަން ކެނޑިގެންދާނެ ކަމަށެވެ. އޭގެ ސަބަބުން އެ މައުލޫމާތު މުޖުތަމައުގެ ތެރެއަށް ވެސް ވާސިލްވެގެން ގޮސްދާނެ ކަމަށެވެ. އެކަމަކު ކޯޓުގައި އެތަކެތި ބަލާނަމަ އެ ލިޔެކިޔުންތަކުގެ ސިއްރުކަން ހިފެހެއްޓޭނެ ކަމަށެވެ.\nގިނަ ސުވާލުތަކަކަށް ފަހު ގާޒީ ނިންމަވާފައި ވަނީ ހެކި ރައްކާތެރިކުރުމުގެ އަމުރަށް އެދިފައިވާ ފޯމުގައި ހުރި ބައެއް ރިޕޯޓުތައް ކޯޓަށް ހުށަހަޅާފައި ނުވާތީ އެ ރިޕޯޓުތައް ހުށަހެޅުމަށް ގޮތެއް ނިންމެވުމަށެވެ. އެހެންކަމުން އޭގެ ފަހުން ދެން އޮންނަ އަޑުއެހުމެއްގައި ރިޕޯޓްތައް ސިއްރުކުރުމާ މެދު ގޮތެއް ނިންމަވާނެ ކަމަށްވެސް ގާޒީ ވަނީ ވިދާޅުވެފަ އެވެ.\nޓެރަރިޒަމް ޕްރޮސެކިއުޓާ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް އިސްލާމިކް ސްޓޭޓް + ކްރިމިނަލް ކޯޓް ތިމަރަފުށި ޓެރަރިސްޓް ހަމަލާ\nޝަރުތުތަކާ ހިލާފުވުމުން މުނީޒު ބަންދުކޮށްފި


ހިނައިގަތުން | އަޅުކަން | ފިޤުހު | ދީނާއިދުނިޔެ\nBack ކަވާސާ ދީނާއިދުނިޔެ ދީނާއިދުނިޔޭގެ ބައިތައް ފިޤުހު އަޅުކަން ހިނައިގަތުން\n08 ޖޫން 2004\nހިނައިގަތުން ވާޖިބުވާ ކަންތައްތައް :\nފިރިހެނަކަށް ވިއަސް އަންހެނަކަށް ވިއަސް، ޝަހުވަތާއި އެކު މަނިބޭރުވުމުން، ހިނައިގަތުން ވާޖިބުވެގެންވެއެވެ. ހަމައެހެންމެ އިޙްތިލާމުވުމުން ހިނައިގަތުން ވާޖިބުވެގެންވެއެވެ. އިޙްތިލާމު ވީމާ ހިނައިގަންނަން ޖެހޭނީ، ހޭލާއިރު އެއީ މަނިކަން އެގޭފަދަ އެއްޗެއްގެ އަސަރު ފެނުމުންނެވެ.\nމަނި ބޭރު ނުވެ ހަމައެކަނި ހުވަފެނެއް ފެނުނަސް ހިނައިގަތުން ވާޖިބެއް ނުވާނެއެވެ. އަނެއް ކޮޅުން، ހުވަފެނެއް ފެނުނުކަން ހޭލާ އިރު ހަނދާން ނެތަސް، ހެދުމުގައި ނުވަތަ އެނދުގައި މަނި ކަން އެނގޭ ފަދަ ތެތް ކަމެއް ހުރެއްޖެނަމަ އޭގެ މާނައަކީ، އިޙްތިލާމް ވެއްޖެ ކަމެވެ. ވީމާ ހިނައިގަންނަން ޖެހޭނެއެވެ.\nއިސްތިމްނާ ކޮށްގެން (އަމިއްލައަށް ޖިންސީ އެދުން ފުއްދަން ވެގެން މަނި ބޭރުކުރުން) މަނި ބޭރު ކުރިއަސް ހިނައިގަންނަން ޖެހޭނެއެވެ. އަދި ޖުމްހޫރު ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވަނީ އަމިއްލައަށް ޖިންސީ އެދުން ފުއްދުމަކީ ޙަރާމް ކަމެއް ކަމަށެވެ. (*)\nމަނި ބޭރުވުމުން ހިނައިގަތުން ވާޖިބުވާ ކަމުގެ އެއް ދަލީލަކީ: الْمَاءُ  مِنْ  الْمَاءِ\nމާނައަކީ: "ހިނައިގަތުން ވާޖިބުވަނީ ފެން (މަނި) ބޭރުވުމުންނެވެ."\nجَاءَتْ  أُمُّ سُلَيْمٍ امْرَأَةُ  أَبِي طَلْحَةَ  إِلَى رَسُولِ اللَّهِ  صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ  فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ لَا يَسْتَحْيِي مِنْ الْحَقِّ هَلْ عَلَى الْمَرْأَةِ مِنْ غُسْلٍ إِذَا هِيَ احْتَلَمَتْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ  صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ  نَعَمْ إِذَا رَأَتْ الْمَاءَ \nމާނައަކީ : "އަބޫ ޠަލްޙާގެ އަންހެނުން އުއްމު ސުލައިމް، ކީރިތި ރަސޫލާ އަރިއަހަށް އައިސް ދެންނެވިއެވެ. "އޭ ﷲގެ ރަސޫލާއެވެ. ހަމަކަށަވަރުންވެސް، ކަލޭގަފާނު ޙަޤީޤަތެއް ވިދާޅުވުމުން، ﷲ ލަދުވެތިވެވޮޑިއެއް ނުގަންނަވާނެއެވެ. އަންހެނާ އިޙްތިލާމް ވެއްޖެނަމަ، އޭނޭގެ މައްޗަށް ހިނައިގަތުން ވާޖިބުތޯއެވެ؟" ﷲގެ ރަސޫލާ ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. "އާއެކެވެ. ފެނެއް ފައިބާފައި ހުރިތަން އެ ކަނބުލޭގެއަށް ފެނިއްޖެނަމައެވެ." (ޞަޙީޙް މުސްލިމް: ބާބް އަލްޙައިޟް)\nއަދި އެހެން ޙަދީޘެއްގައި ވެއެވެ. أَنَّ  أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ  حَدَّثَهُمْ أَنَّ  أُمَّ سُلَيْمٍ  حَدَّثَتْ  أَنَّهَا سَأَلَتْ نَبِيَّ اللَّهِ  صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ  عَنْ الْمَرْأَةِ  تَرَى فِي مَنَامِهَا مَا يَرَى الرَّجُلُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ  صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ  إِذَا رَأَتْ ذَلِكِ الْمَرْأَةُ فَلْتَغْتَسِلْ فَقَالَتْ  أُمُّ سُلَيْمٍ  وَاسْتَحْيَيْتُ مِنْ ذَلِكَ قَالَتْ وَهَلْ يَكُونُ هَذَا فَقَالَ نَبِيُّ اللَّهِ  صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ  نَعَمْ فَمِنْ أَيْنَ يَكُونُ الشَّبَهُ إِنَّ مَاءَ الرَّجُلِ غَلِيظٌ أَبْيَضُ وَمَاءَ الْمَرْأَةِ رَقِيقٌ أَصْفَرُ فَمِنْ أَيِّهِمَا عَلَا أَوْ سَبَقَ يَكُونُ مِنْهُ الشَّبَهُ \nމާނައަކީ: އަނަސް ބިން މާލިކް އުއްމު ސުލައިމްގެ އަރިއަހުން ރިވާކުރެއްވިއެވެ. އުއްމު ސުލައިމް ވިދާޅުވިއެވެ. ފިރިހެނުންނަށް ވެސް ނިދި ތެރޭގައި ފެންނަ ފަދަ އެއްޗެއް ފެންނަ (ޖިންސީ ހުވަފެން) އަންހެނުންނާއި ބެހޭގޮތުން، އެކަނބުލޭގ، ﷲގެ ރަސޫލާ އަރިއަހުގައި ސުވާލު ދެންނެވިއެވެ. ދެން ﷲގެ ރަސޫލާ ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. އެފަދަ ކަމެއް އަންހެނާއަށް ފެނިއްޖެނަމަ، ހިނައިގަންނާށެވެ. އުއްމު ސުލައިމް ވިދާޅުވިއެވެ. އަހަރެން އެވަގުތު އެކަމުން ލަދުގަތެވެ. އަދި ދެންނެވީމެވެ. އެހެން ވޭ ތޯއެވެ؟ ދެން ﷲގެ ރަސޫލާ ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. އާއެކެވެ. (އެހެން ވެއެވެ.) އެހެން ނޫނީ ދަރިން އަންހެނާއާއި ވައްތަރުވަނީ ކިހިނަކުން ހެއްޔެވެ؟ ފިރިހެން މީހާގެ ފެން (މަނި) ބޯވެފައި، ކުލަ ހުދުވާނެއެވެ. އަދި އަންހެނުންގެ ފެން (މަނި) ތުނިވެފައި ކުލަ ރީދޫ ވާނެއެވެ. ވީމާ ދެ މީހުންގެ ޖީންތަކުގެ ތެރެއިން ގަދަކަން ހޯދައި ނުވަތަ ކުރި ހޯދި މީހަކާއި ވައްތަރުވެއެވެ.'' (ޞަޙީޙް މުސްލިމް: ބާބް އަލްޙައިޟް)\nބައްޔެއްގެ ސަބަބުން ނުވަތަ ހަށިގަނޑަށް ލިބޭ ކުއްލި އަނިޔާއެއްގެ ސަބަބުން ނުވަތަ އެއްވެސް ކަމަކާ ނުލާ މަނި ފައިބައިފިއްޔާ ހިނައިގަންނާކަށް ނުޖެހޭނެއެވެ. ސަބަބަކީ، ހިނައިގަންނަން ޖެހޭނީ ޝަހުވަތަކާއި އެކީ، ބާރަށް މަނި ފައިބައިގެން ދިއުމުންނެވެ.\nމީގެ ދަލީލަކީ އިމާމް އަޙްމަދު ޢަލީގެފާނު އަރިއަހުން ރިވާ ކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘެކެވެ. إذَا فَضَخَتْ المَاء فاغْتَسلْ وَإنْ لَمْ تَكُنْ فاضخاً فلا تَغتَسل\nމާނައަކީ: ''ބާރާ އެކީ މަނި ފައިބައިފިނަމަ ހިނައިގަންނާށެވެ. ފޭބީ ބާރާ އެކީ ނޫންނަމަ ހިނައި ނުގަންނާށެވެ.''\nއަދި އިންސާނާ އުފެދޭ ގޮތް ބަޔާން ކުރައްވަމުން ސޫރަތުއް ޠާރިޤް ގެ6ވަނަ އާޔަތުގައި މަނި ސިފަ ކުރައްވާފައި ވަނީ ބާރަށް ނުކުމެގެން ދާ އެއްޗެއްގެ ގޮތުގައެވެ.\nވީމާ މަނީގެ ޠަބީޢަތަކީ ބާރަކާއި އެކީ ފައިބައިގެން ދިއުމެވެ. އަދި އޭގެ ފަހުން ހަށިގަނޑަށް ވަޅޯ ކަމެއް އާދެއެވެ. ބައްޔެއްގެ ސަބަބުން ނުވަތަ އަނިޔާއެއް ލިބިގެން މަނި ފައިބާ މީހާގެ މަނި ފައިބަނީ ޝަހުވަތެއްގެ ސަބަބުން ނޫނެވެ. އަދި ފައިބަނީ ބާރަކާ އެކީ ވެސް ނޫނެވެ. އަދި އޭގެ ފަހުން ހަށިގަނޑަށް އަރާމެއް ލިބި ވަޅޯކަމެއް ވެސް ނާދެއެވެ. ވީމާ އެއީ ހިނައިގަންނަން ޖެހޭ ފަދަ މަނި ފޭބީ ކަމަކަށް ނުބެލެވެއެވެ.\nމަތީގައި މި ބުނެވުނީ ހޭލާ ހުރި މީހެއްގެ ވާހަކައެވެ. ނަމަވެސް ނިދާފައި އޮންނަ މީހާ، ކޮންމެ ގޮތަކަށް މަނި ފޭބިޔަސް ބެލެވެނީ އެއީ އިޙްތިލާމެއް ކަމަށެވެ. ވީމާ ހިނައިގަންނަން ޖެހޭނެއެވެ.\nނޯޓް : ނާދިރު ހާލަތެއްގައި، ޝަހުވަތެއްގެ ސަބަބުން މަނި ބޭރުވާ އިރު ވެސް ބާރެއް ނެތި ބޭރުވާ މީހުން ތިބެއެވެ. މިފަދަ މީހުން ހަމަ އެހެން މީހުންނެކޭ އެއް ގޮތަށް ހިނައިގަންނަން ޖެހޭނެއެވެ. އެއީ އެ މީހުންގެ މަނި ފޭބީ ޝަހުވަތަކާ އެކީގައި ކަމަށް ވާތީއެވެ. އަދި ހަށިގަނޑަށް ވަޅޯ ކަމެއް ވެސް އަންނާތީއެވެ.\nދޭއް : ޖިމާޢުވުން\nދެމަފިރިން ޖިމާޢުވެއްޖެނަމަ ފިރިމީހާއާއި އަނބިމީހާގެ މައްޗަށްވެސް، ހިނައިގަތުން ވާޖިބުވާނެއެވެ. ހިނައިގަތުން ވާޖިބުވަނީ ޛަކަރުން ފާޅުވެއްޖެ ހިސާބު ފަރުޖަށް ވެއްދުމުންނެވެ. ޖިމާޢުވެއްޖެނަމަ، މަނި ފޭބިޔަސް ނު ފޭބިޔަސް ހިނައިގަތުން ވާޖިބުވާނެއެވެ.\nހަމަ ބޭރުފުށުން ދެ ގުނަވަން ޖެހިލިއަކަސް ހިނައިގަތުން ވާޖިބެއް ނޫނެވެ. ޖިމާޢުވުން ނޫން ކޮންމެ އަރާމެއް ދެމަފިރިން ލިބިގަތަސް، މަނި ނުފައިބާ ހާ ހިނދަކު، ހިނައިގަތުން ވާޖިބެއް ނުވާނެއެވެ.\nއަނެއްކޮޅުން، ދެމަފިރިއަކު ޖިމާޢުނުވިޔަސް ލޯބި ކުރުމުގެ ތެރޭގައި ޝަހުވަތަކާއި އެކު މަނި ފައިބައިފިނަމަ، ހިނައިގަންނަން ޖެހޭނެއެވެ. މިފަހަރު ހިނައިގަތުން ވާޖިބުވި ސަބަބަކީ، މަނިފޭބުމެވެ. ލޯބިކުރުމުގެ ތެރޭގައި ފޭބީ ހަމައެކަނި މަޛްޔު ނަމަ، ހިނައިގަންނާކަށް ނުޖެހޭނެއެވެ. ޖެހޭނީ ގުނަވަން ދޮވެލައި، ވުޟޫކޮށްލާށެވެ.\nދަލީލަކީ އިމާމް ބުޚާރީ އަބޫ ހުރައިރާ ގެ އަރިއަހުން ރިވާ ކުރެއްވި މި ޙަދީޘެވެ. عَنْ  أَبِي هُرَيْرَةَ  عَنْ النَّبِيِّ  صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ  قَالَ  إِذَا جَلَسَ بَيْنَ شُعَبِهَا الْأَرْبَعِ ثُمَّ  جَهَدَهَا  فَقَدْ وَجَبَ الْغَسْلُ\nމާނައަކީ: "އެ ކަނބުލޭގެ ހަތަރު ގުނަވަނުގެ މެދުގައި އިށީނދެ، ހަރަކާތްތެރި ވެއްޖެނަމަ، ހިނައިގަތުން ވާޖިބުވެއްޖެއެވެ.''\nޞަޙީޙް މުސްލިމް ގެ ރިވާޔަތުގައި ''މަނި ނުފޭބި ނަމަވެސް މެއެވެ.'' މި ހެން އިތުރަށް އޮވެއެވެ.\nމި ޙަދީޘުގައި އެ އޮތް ހަތަރު ގުނަވަން ނުވަތަ "ޝުޢަބް" މި ބަހުގެ މާނަ ވަރަށް ގިނަ ގޮތް ގޮތަށް ޢިލްމުވެރިން ކުރައްވާފައިވެއެވެ. އޭގެތެރޭގައި، ދެ އަތާއި ދެފައި، ދެ ފަޔާއި ދަ ފަލަމަސްގަޑު، އަދި ޖިންސީ ގުނަވަން ކަމަށްވެސް ބުނެވިފައި އެބަ ހުއްޓެވެ. ނަމަވެސް ބޮޑަށް ބެލެވެނީ މީގެ މާނައަކީ މަޖާޒީ ގޮތަކަށް ޖިމާޢުވުން ކަމުގައެވެ.\nއިމާމް މުސްލިމްއާއި އަޙްމަދު ރިވާކުރެއްވި، އެހެން ޙަދީޘެއްގައި ވެއެވެ. إذا جَاوَزَ الْخِتَانُ الْخِتَانَ فَقَدْ وَجَبَ الْغُسْل\nމާނައަކީ :"ޛަކަރު ފަރުޖުގެ ތެރެއަށް ވަދެއްޖެނަމަ، ހިނައިގަތުން ވާޖިބެވެ."\nތިނެއް : ޙައިޟު އަދި ނިފާސްކަން\nމުސްލިމް އަންހެނާ ޙައިޟުގެ ލޭ އަދި ނިފާސް ކަމުގެ ލޭ އައުން ހުއްޓުމުން، ހިނައިގަތުން ވާޖިބުވެގެންވެއެވެ. އޭނާއަށް ޙައިޟު ނިފާސްވުމުން ކުރުން ޙަރާމްވެފައި އޮތް، ނަމާދު، ޠަވާފު، ޖިމާޢުވުން ފަދަ ކަންތައް ހުއްދަވާނީ ހިނައިގަތުމުންނެވެ. ނަމަވެސް ޙައިޟުގެ ލޭ އައުން ހުއްޓިއްޖެނަމަ، ހިނައި ނުގަނެ ވެސް ރޯދަ ހިފުން ހުއްދައެވެ. މިސާލަކަށް ރޯދަ މަހެއްގެ ދަންވަރު ލޭ ހުއްޓިއްޖެނަމަ، ހިނައި ނުގަނެ ހުއްޓަސް އަނެއް ދުވަހު ރޯދަ ހިފަން ޖެހޭނެއެވެ. ނަމަވެސް އެރޭ ފަތިސް ނަމާދު ކުރުމަށްޓަކައި، އިރު އެރުމުގެ ކުރިން ހިނައިގަންނަން ޖެހޭނެއެވެ.\n* ޙައިޟާ ބެހޭ ތަފްޞީލު\n* ޤުރުއާން ކިޔެވުމުގެ ޙުކުމް\nމުސްލިމު ފިރިހެނާ ނުވަތަ އަންހެނާ މަރުވީމާ، ދިރިތިބީންގެ މައްޗަށް މައްޔިތާ ހިނެވުން ވާޖިބެވެ. ހަނގުރާމައިގައި ޝަހީދުވާ މީހުން މިއިން އިސްތިސްނާވެގެންވެއެވެ.\nފަހެއް: ކާފަރަކު އިސްލާމްވުން .\nހިނައިގަތުމުގެ ޙުކުމް :\nޖުނުބުވެރިކަމުގެ އަދި ޙައިޟު ނިފާސްކަމުގެ ހިނައިގަތުމަކީ އެއީ ވާޖިބު ކަމެކެވެ. ނުކުރުމުން ފާފަވެރިވާނެ ކަމެކެވެ. އަދި ނަމާދު ފަދަ އަޅުކަމަށް ބޭނުންވާ ޠަހާރަތު ނެތުމުގެ ސަބަބުން، އޭނާ ކުރާ އެތައް އަޅުކަމެއް ފާސިދުވާނެ ކަމެކެވެ. ޖުނުބުވެރިވުމަކީ އަންހެނުންވެސް އަދި ފިރިހެނުންވެސް ޖިމާޢުވީމާ ނުވަތަ ޝަހުވަތާއިއެކު މަނިބޭރުވީމާ އެ ޙާލަތަށް ކިޔާ ނަމެކެވެ. މިއީ ވާޖިބު ކަމެއްކަން ޤުރުއާނާއި ސުންނަތުން އެގި ފާޅު ކަމެކެވެ.\nއަލްމާއިދާ ސޫރަތުގެ6ވަނަ އާޔަތުގައި ވަނީ : وَإِنْ كُنْتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُوا\nމާނައަކީ:"އަދި ޖުނުބުވެރީން ކަމުގައި ތިޔަބައި މީހުންވާނަމަ، ތިޔަބައި މީހުން ޠާހިރުވެގަންނާށެވެ."\nނިސާ ސޫރަތުގެ 43 ވަނަ އާޔަތުގައި ވަނީ : يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقْرَبُوا الصَّلَاةَ وَأَنْتُمْ سُكَارَى حَتَّى تَعْلَمُوا مَا تَقُولُونَ وَلَا جُنُبًا إِلَّا عَابِرِي سَبِيلٍ حَتَّى تَغْتَسِلُوا\nމާނައަކީ: "އޭ އީމާންވެއްޖެ މީސްތަކުންނެވެ. ތިޔަބައިމީހުން މަސްތުވެގެންތިބެ، ނަމާދާއި ގާތްނުވާށެވެ. އެއީ ނަމާދުގައި ތިޔަބައިމީހުން ކިޔާ އެއްޗެއް ތިޔަބައިމީހުންނަށް އެނގުމަށްޓަކައެވެ. އަދި މަގު ހުރަސްކޮށް ދަތުރުކުރާ ދަތުރުވެރީން މެނުވީ ޖުނުބުވެރިވެގެންވާ ޙާލުގައިވެސް، ތިޔަބައިމީހުން ހިނައިގަނެފުމަށް ދާންދެން ނަމާދު ނުކުރާށެވެ."\nސުންނަތުން އޮތް އެއް ދަލީލަކީ އިމާމް ބުޚާރީ އަބޫ ހުރައިރާ ގެ އަރިއަހުން ރިވާ ކުރެއްވި މި ޙަދީޘެވެ. عَنْ  أَبِي هُرَيْرَةَ  عَنْ النَّبِيِّ  صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ  قَالَ  إِذَا جَلَسَ بَيْنَ شُعَبِهَا الْأَرْبَعِ ثُمَّ  جَهَدَهَا  فَقَدْ وَجَبَ الْغَسْلُ\nމާނައަކީ: "އެ ކަނބުލޭގެ ހަތަރު ގުނަވަނުގެ މެދުގައި އިށީނދެ، ހަރަކާތްތެރި ވެއްޖެނަމަ، ހިނައިގަތުން ވާޖިބުވެއްޖެއެވެ."\nއިމާމް މުސްލިމް އާއި އަޙްމަދު ރިވާކުރެއްވި ، އެހެން ޙަދީޘެއްގައި ވެއެވެ. إذا جَاوَزَ الْخِتَانُ الْخِتَانَ فَقَدْ وَجَبَ الْغُسْل\nމަނި ބޭރުވުމުން ހިނައިގަތުން ވާޖިބުވާ ކަމުގެ އެއް ދަލީލަކީ الْمَاءُ  مِنْ  الْمَاءِ\nجَاءَتْ  أُمُّ سُلَيْمٍ امْرَأَةُ  أَبِي طَلْحَةَ  إِلَى رَسُولِ اللَّهِ  صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ  فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ لَا يَسْتَحْيِي مِنْ الْحَقِّ هَلْ عَلَى الْمَرْأَةِ مِنْ غُسْلٍ إِذَا هِيَ احْتَلَمَتْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ  صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ  نَعَمْ إِذَا رَأَتْ الْمَاءَ\nޙައިޟު ނިފާސް ކަމުން ހިނައިގަތުން ވާޖިބުކަމުގެ އެއް ދަލީލަކީ ބަޤަރާ ސޫރަތުގެ 222 ވަނަ އާޔަތެވެ.\nމާނައަކީ :"އަދި ޙައިޟުގައި ތިބޭ އަންހެނުންނާއި މެދު، މީސްތަކުން އިނބަކުރެން ސުވާލު ކުރެތެވެ. ބުނާށެވެ. އެއީ ކުޑަ އުދަނގުލެކެވެ. އަދި ހަޑި ޙާލަތެއް މެއެވެ. ވީއިރު ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރުގައި، އަނބިފިރިކަން ކުޅައުމުގެ ގޮތުން، އަންހެނުންނާއި ދުރުގައި ތިބޭހުށިކަމެވެ. އަދި އެ ކަނބަލުން ހިނައި ޠާހިރު ވެއްޖައުމަށް ދާންދެން، އެއް ދާންކޮށް އުޅުމަށްޓަކައި އެކަނބަލުން ގާތަށް ނުދާށެވެ. ދެން އެކަނބަލުން ހިނައި ޠާހިރުވެގަތުމުން، ﷲ ކަލޭމެންނަށް އަމުރު ކުރައްވާފައިވާ ފަދައިން، އެ ކަނބަލުންނާއި އެއްތަންވެ އުޅޭށެވެ."\nބުޚާރީގައިވާ ޙަދީޘެއްގައި ވަނީ : عَائِشَةَ  أَنَّهَا قَالَتْ  قَالَتْ  فَاطِمَةُ بِنْتُ أَبِي حُبَيْشٍ  لِرَسُولِ اللَّهِ  صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ  يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي لَا أَطْهُرُ أَفَأَدَعُ الصَّلَاةَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ  صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ  إِنَّمَا ذَلِكِ عِرْقٌ وَلَيْسَ بِالْحَيْضَةِ فَإِذَا أَقْبَلَتْ الْحَيْضَةُ فَاتْرُكِي الصَّلَاةَ فَإِذَا ذَهَبَ قَدْرُهَا فَاغْسِلِي عَنْكِ الدَّمَ وَصَلِّي \nމަނައަކީ : ''ޢާއިޝަތުގެފާނު ރިވާކުރެއްވިއެވެ. ފާޠިމަތު ބިންތު އަބީ ޙުބައިޝް، ﷲ ގެ ރަސޫލާ އަރިއަހުގައި ސުވާލު ދެންނެވިއެވެ. އޭ ﷲގެ ރަސޫލާއެވެ. އަހަރެންނަކަށް ޠާހިރެއް (ލެއިން) ނުވެއެވެ. ފަހަ އަޅުގަނޑު ނަމާދު ދޫކޮށްލަންތޯއެވެ؟ ދެން ﷲގެ ރަސޫލާ ދެންނެވިއެވެ. ނޫނެކެވެ. އެކަމަކު އެއީ ލޭ ނާރުތަކުން ވާކަމެކެވެ. ޙައިޟަކުން ނޫނެވެ. ފަހެ ޙައިޟު ފެށިއްޖެނަމަ، ނާމަދު ދޫކޮށްލާށެވެ. އަދި ޙައިޟުގެ މުއްދަތު ނިމުމުން، ހަށިގަނޑުގައި ހުރި ލޭ ދޮވެލާފައި، ނަމާދު ކުރާށެވެ.''\nނޯޓް: ޙައިޟު ގެ އަސްލު ލޭ ހުއްޓުމުން ޖެހޭނީ ހިނައިގަންނާށެވެ. ނަމަވެސް ޙައިޟު ހުއްޓި، ހިނައިގަތުމަށް ފަހު ވެސް، ލޭ މަނާ ނުވެ(އިސްތިޙާޟާ) ފައިބާ ނަމަ ޖެހޭނީ، އެ ލޭ ދޮވެލާފައި ނަމާދު ކުރާށެވެ.\nބައެއް މީހުން ހީކުރާ ގޮތުގައި ހިނައިގަތުމަކީ ވަރަށް އާދަޔާ ޚިލާފު ގޮތަކަށް ކުރާ، ވަރަށް ބޮޑު ކަންތައް ގަނޑެކެވެ. އަނެއް ބަޔަކު މިއީ ކުރަންޖެހޭ ކަމެއް ކަން ނުވެސް ދަނެއެވެ. ބޮޑުވެ އުޑުގައި ޖެހޭ ވަރުވެފައި ތިބޭ ބައެއް އަންހެން ކުދިންނާއި ފިރިހެން ކުދިންވެސް، ހިނައި ގަތުމަކީ އެއީ ވާޖިބު ކަމެއް ކަމާއި، ހިނައިގަންނަން ޖެހޭނީ ކޮންކޮން ޙާލަތްތަކެއްގައި، އަދި ކިހިނެއްކަން ނުދަނެއެވެ. ހިނައިގަތުމޭ މި ކިޔެނީ ދީނީ ގޮތުން ވާޖިބު ''ފެންވެރުމަކަ'' ށެވެ. މިލިއުމުގައި ވާހަކަ ދެކެވިފައި ހުންނާނީ، ޖުނުބުވެރިކަމުގެ ހިނައިގަތުމާއި، ޙައިޟު ނިފާސް ކަމުގެ ހިނައިގަތުމާއި ބެހޭ ގޮތުންނެވެ.\nޖުނުބުވެރިކަމުގެ ހިނައިގަތުމަކީ، ޖިމާޢުވުން ނުވަތަ މަނިބޭރުވުމުން ވާޖިބުވާ ހިނައިގަތުމެވެ. މި ހިނައިގަތުން އަންހެނުންނާއި ފިރިހެނުންނަށްވެސް ދިމާވެދާނެއެވެ. ޙައިޟު ނިފާސް ކަމުން ހިނައިގަތުން ވާޖިބުވާނީ ހަމައެކަނި އަންހެނުންނަށެވެ.\nވާޖިބު ހިނައިގަތުމުގައި -ޖުނުބުވެރިއާވެސް އަދި ޙައިޟު ނިފާސްވެރިއާވެސް- ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހޭ ދެކަމެއް ނުވަތަ ދެ ރުކުނެއް އޮވެއެވެ. އެއީ ނިޔަތް ގަތުމާއި، ގައިގެ ހުރިހާ ތަނެއްގައި ފެން ޖެއްސުމެވެ.\nނިޔަތް ގަތުމަކީ، ކުރަން އުޅޭ ކަމެއް ގަސްތުކުޅައުމެވެ. މިސާލަކަށް ޖުނުބު ވެރިއަކު، އެކަން ހަނދާންވެސް ނެތިފައި ހުއްޓާ މަގުމަތިން ދަނިކޮށް ވާރޭވެހިފައި މުޅި ގައިގައި ފެންޖެހުނަސް އެއީ ހިނައިގަތުމަކަށް ނުވާނެއެވެ. އަޅުކަމެއް ވިއްޔާ އެ ކަމެއް ގަސްތުކުރަން ޖެހެއެވެ. ވީމާ ހިނައިގަންނަ އިރުވެސް ތިމަންނަ ޖުނުބުވެރިކަމުގެ ނުވަތަ ޙައިޟު ނިފާސްކަމުން ހިނައިގަންނަނީކަން ހިތަށް އެރުވީމާ އެ ނިމުނީއެވެ. މި ނިޔަތަށް ކޮންމެހެން ވަކި އެއްޗެއް ދުލުން ކިޔާކަށް ނުޖެހޭނެއެވެ. އަބަދުވެސް ނިޔަތްގަތުމަކީ ހިތުން ކުރާކަމެކެވެ.\nދެވަނަ ކަމަކީ މުޅި ގައިގައި ފެންޖެއްސުމެވެ. ގައިގެ ހުރިހާ ތަނެއްގައި ފެންޖެއްސުމެވެ. އަންހެނުން ނިޔަފަތީގައި ޖައްސާފައި ހުންނަ ކުލަ، މަލަން ގަނޑެއް، ނުވަތަ ދަވާދު ފަދަ އެއްޗެއް ހުރެގެން ހަންގަނޑާއި ހަމައަށް ފެން ވާޞިލު ނުވާނަމަ، ހިނައިގަތުން ޞައްޙައެއް ނުވާނެއެވެ.\nވީމާ މަތީގައި އެ ބުނެވުނު ގޮތަށް މީހަކު، (އަންހެންވިޔަސް ފިރިހެން ވިޔަސް)، ހިނައިގަނެއްޖެ ނަމަ އެ ހިނައިގަތުން ޞައްޙަވާނެއެވެ. ދީނީ ގޮތުން މި ކިޔާ ހިނައިގަތުމަކީ މިއީއެވެ. މިއީ މާކަބޮޑު އުނދަގޫ ކަމެއް ނޫނެވެ.\nގަތާފައި އޮންނަ އިސްތަށިގަނޑު:\nއިސްތަށިގަނޑު ގަތާފައި ތިބޭ އަންހެނުން އިސްތަށިގަނޑު ނިއުޅުން ވާޖިބު ނޫންކަމުގައި ޖުމްހޫރު ޢިލްމުވެރިން ދެކެލައްވައެވެ. އެކަމަކު އިސްތަށިތަކުގެ ބުޑަށް ފެން ވާސިލުވާންޖެހޭނެއެވެ. އަދި އުނދަގޫ ކަމެއް ނޫންނަމަ ރަނގަޅީ، ނިއުޅުމެވެ. މިކަމުގެ ދަލީލަކީ ޞަޙީޙް މުސްލިމުގެ ''އަލްޙައިޟު'' މިބާބުގައި އައިސްފައިވާ ޙަދީޘެވެ. أُمِّ سَلَمَةَ قَالَتْ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي امْرَأَةٌ أَشُدُّ ضَفْرَ رَأْسِي  فَأَنْقُضُهُ  لِغُسْلِ الْجَنَابَةِ قَالَ لَا إِنَّمَا يَكْفِيكِ أَنْ تَحْثِيَ عَلَى رَأْسِكِ ثَلَاثَ  حَثَيَاتٍ  ثُمَّ  تُفِيضِينَ  عَلَيْكِ الْمَاءَ فَتَطْهُرِينَ\nމާނައަކީ: އުއްމު ސަލަމާ ވިދާޅުވިއެވެ. އަހަރެން ބުނީމެވެ: އޭ ﷲ ގެ ރަސޫލާއެވެ. އަހަރެންނަކީ ބޮލުގެ އިސްތަށިގަނޑު ވަރުގަދައަށް ގަތާފައި އޮންނަ މީހަކީމެވެ. ފަހެ ޖުނުބުވެރިކަމުން ހިނައިގަންނަން، އަހަރެން އެ ނިއުޅަންތޯއެވެ؟ ރަސޫލާ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: ނޫނެކެވެ. އެކަމަކު ތިންފަހަރު ދެއަތް ފުރެންދެން ހުންނަ ފެން، ކަނބުލޭގެ ބޮލަށް އެޅުމުން ފުދޭނެއެވެ. އަދި ގަޔަށް ފެން އޮއްސާށެވެ. އޭރުން އެ ޠާހިރުވެވުނީއެވެ.''\nއިސްތަށިގަނޑު ނިއުޅަން ނުޖެހެނީ ހަމައެކަނި ޖުނުބުވެރިކަމުން ހިނައިގަންނައިރު ކަމުގައި ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވެއެވެ. އެއީ ޞަޙީޙް ބުޚާރީގެ ''ޙައްޖު'' ބާބުގައި ޢާއިޝަތުގެ ފާނުގެ އަރިއަހުން ރިވާކުރެވިފައިވާ ޙަދީޘެއްގައި، ޢާއިޝަތުގެފާނުގެ އިސްތަށިކޮޅު މޮހެލައްވައި ފުނާއަޅުއްވަން ރަސޫލާ ޙަދީޘް ކުރައްވާފައިވާތީ، އެއީ ދަލީލަކަށް ބަލައިގެންނެވެ. ނަމަވެސް ޖުމްހޫރު ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވަނީ، ޖުނުބުވެރިކަމުން ވިޔަސް އަދި ޙައިޟުގެ ހިނައިގަތުން ކަމަށްވިޔަސް، މިކަމުގައި އޮތް ޙުކުމް އެއްގޮތްކަމުގައެވެ. ޖަހާފައިވާ ހުޅު ނިއުޅަން ނުޖެހޭނެކަމަށެވެ. މި ކަމުގެ ދަލީލަކީ ޞަޙީޙް މުސްލިމްގެ '' އަލްޙައިޟު '' ބާބުގައި އައިސްފައިވާ މި ޙަދީޘެވެ. عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ  قَالَ بَلَغَ  عَائِشَةَ أَنَّ  عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو  يَأْمُرُ النِّسَاءَ إِذَا اغْتَسَلْنَ أَنْ  يَنْقُضْنَ  رُءُوسَهُنَّ فَقَالَتْ يَا عَجَبًا  لِابْنِ عَمْرٍو  هَذَا يَأْمُرُ النِّسَاءَ إِذَا اغْتَسَلْنَ أَنْ يَنْقُضْنَ رُءُوسَهُنَّ أَفَلَا يَأْمُرُهُنَّ أَنْ يَحْلِقْنَ رُءُوسَهُنَّ لَقَدْ كُنْتُ  أَغْتَسِلُ أَنَا وَرَسُولُ اللَّهِ  صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ  مِنْ إِنَاءٍ وَاحِدٍ وَلَا أَزِيدُ عَلَى أَنْ أُفْرِغَ عَلَى رَأْسِي ثَلَاثَ إِفْرَاغَاتٍ\nމާނައަކީ: ''ޢުބައިދު ބިން ޢުމައިރު ރިވާކުރެއްވިއެވެ: އަންހެނުން ހިނައިގަންނައިރު، އެކަނބަލުންގެ (ގަތާފައިވާ އިސްތަށުގަނޑު) ނިއުޅަން، ޢަބްދުﷲ ބިން ޢަމްރު އަމުރު ކުރައްވާ ޚަބަރު، ޢާއިޝަތުގެފާނަށް ލިބިވަޑައިގެންފިއެވެ. ދެން އެކަމަނާ ވިދާޅުވިއެވެ. އަންހެނުން ހިނައިގަންނައިރު އެކަނބަލުންގެ ބޮލުގައި ގަތާފައިވާ އިސްތަށުގަނޑު ނިއުޅަން، އިބްނު ޢަމްރު އަމުރު ކުރައްވާކަން އެއީ ޢަޖާއިބު ކުރުވަނިވި ކަމެކެވެ. އެކަނބަލުންގެ ބޯ ބާލަން އޭނާ އަމުރު ނުކުރީ ކިއްވެހެއްޔެވެ! އެއް ފެން އެތިން އަހަރެންނާއި ﷲ ގެ ރަސޫލާއާއި ދެމީހުން ހިނައިގަތީމެވެ. އަދި އަތްތިލަ ފުރެންދެން ހުންނަ ފެން ތިންފަހަރު އަހަރެންގެ ބޮލަށް އޮއްސުމަށް ވުރެ އިތުރު ކަމެއް ނުކުރަމެވެ.''\nވީމާ މަތީގައި އެ ބުނެވުނު ގޮތަށް މީހަކު، (އަންހެންވިޔަސް ފިރިހެން ވިޔަސް)، ހިނައިގަނެއްޖެ ނަމަ އެ ހިނައިގަތުން ޞައްޙަވާނެއެވެ.\nހިނައިގަތުމުގެ ފުރިހަމަ ގޮތް :\nމަތީގައި އޮތް ގޮތަށް ހިނައިގަތީމައި އެ ކަން ޞައްޙަވާނެއެވެ. އެކަމަކު ކަމަށް ފުރިހަމަކަމެއް ގެނެސްދޭ ސުންނަތް ގޮތެއް، ހިނައިގަތުމުގައި އޮވެއެވެ. ''އަލް މުޣްނީ '' ގައި އިބްނު ޤުދާމާ މިކަންތައްތައް ގެންނަވާފައި ވެއެވެ. އެއީ:\n1- އެންމެ ފުރަތަމަ ނިޔަތް ގަންނާށެވެ.\n2- ދެން ބިސްމި ކިޔާށެވެ. ( ފާޚާނާ ފަދަ ތަންތާގައި ބިސްމި ދުލުން ކިއުން ގިނަ ޢިލްމުވެރިން ހުއްދައެއް ނުކުރެއެވެ. އެއީ ފާޚާނާފަދަ ތަންތާގައި، ދުލުން ﷲ ޛިކުރު ކުރުން އެއީ އެކަށީގެންވާފަދަ ޢަމަލަކަށް ނުވާތީއެވެ.) ވީމާ ބިސްމި ކިޔާނީ ހިތުންނެވެ.\n3- ދެން ތިންފަހަރު އަތް ދޮންނާށެވެ.\n4- ދެން ގައިގައި ހުރި މަނި ނުވަތަ ޙައިޟުގެ ލޭ ދޮންނާށެވެ. އަދި ކުރިމަތީ ފަރާތްވެސް ދޮންނާށެވެ. (މިގުނަވަން ދޮންނައިރު ބޭރުން ފެންނަން ހުންނަ ބައި ދޮތުމުން ނިމުނީއެވެ.)\n5- ދެން ނަމާދަށް ވެސް ވުޟޫ ކުރާހެން ވުޟޫ ކުރާށެވެ. (އޭނާ ހުއްޓި ހުރީ ފައި ހަޑިވާތަނެއްގައި ނަމަ ފައި ދޮތުން އެންމެ ފަހު ކަމަކަށް ބޭއްވިދާނެއެވެ. ނަމަވެސް މިޒަމާނުގައި މިއީ ވަރަށް ދިމާވާނެ ގޮތެއް ނޫނެވެ.)\n6- ދެން ތިންފަހަރު ބޮލަށް ފެން އަޅާށެވެ. އަދި އިސްތަށީގެ ބުޑުގައި ފެންޖެއްސުމަށްޓަކައި އިސްތަށި ތެރެއަށް އަތްވައްދައި ހަދާށެވެ. (މިހާރު މާގަޑަކުން ނުވަތަ ދާނިން ފެންވަރާއިރު ބޮލުގައި ފެން ނުޖިހިގެން ބިރުގަންނާކަށް ނުޖެހޭނެއެވެ.)\n7- ދެން މުޅި ހަށިގަނޑަށް ފެންއަޅާށެވެ. ފުރަތަމަ ކަނާއަތްފަރާތަށެވެ. ދެން ވާއަތްފަރާތަށެވެ.\n8- ދެން ހަށިގަނޑު އުގުޅާލާށެވެ. (މިއީވެސް ހުރިހާތަނެއްގައި ފެން ޖެހުނުކަން ޔަޤީން ކުރަންވެގެންނެވެ.)\n9- ދެން ފައި ދޮންނާށެވެ.\nހިނައިގަންނާނީ ކިހިނެއްކަން ބަޔާންކުރެވިފައިވާ ވަރަށް ގިނަ ޙަދީޘުގެ ތެރެއިން އެއް ޙަދީޘަކީ ބުޚާރީގެ އަލްޣުސްލު މި ބާބުގައިވާ މި ޙަދީޘެވެ. عَنْ  عَائِشَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ  صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ  أَنَّ النَّبِيَّ  صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ  كَانَ  إِذَا اغْتَسَلَ مِنْ الْجَنَابَةِ بَدَأَ فَغَسَلَ يَدَيْهِ ثُمَّ يَتَوَضَّأُ كَمَا يَتَوَضَّأُ لِلصَّلَاةِ ثُمَّ يُدْخِلُ أَصَابِعَهُ فِي الْمَاءِ  فَيُخَلِّلُ  بِهَا أُصُولَ شَعَرِهِ ثُمَّ يَصُبُّ عَلَى رَأْسِهِ ثَلَاثَ غُرَفٍ بِيَدَيْهِ ثُمَّ  يُفِيضُ  الْمَاءَ عَلَى جِلْدِهِ كُلِّهِ \nމާނައަކީ: ޢާއިޝަތުގެފާނުގެ އަރިއަހުން ރިވާވެފައިވެއެވެ. ''މާތް ނަބީ ޞައްލައްﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ، ޖުނުބުވެރިކަމުން ނާނެއިފުޅުފިއްލަވައިފިއްޔާ، ފައްޓަވަނީ ދެއަތްޕުޅު ދޮންނެވުމުންނެވެ. ދެން ނަމާދަށް ކުރާ ވުޟޫފަދަ ވުޟޫއެއް ކުރައްވައެވެ. އެއަށްފަހު އިނިގިލިކޮޅު ފެނަށް ގެންބެވުމަށްފަހު، އެއިން އިސްތަށިފުޅުގެ ބުޑު ހަރަކާތް ކުރައްވައެވެ. ދެން އަތްތިލަކޮޅު ފުރެންދެން ހުންނަވަރުގެ ފެން ތިންފަހަރު އިސްތަށިފުޅަށް އަޅުއްވައެވެ. ދެން މުޅި ހަށިކޮޅަށް ފެން އޮއްސަވާލައްވައެވެ.''\nއުއްމުލް މުއުމިނީނަ މައިމޫނާ (ރަޟިޔަﷲ ޢަންހާ) ރިވާ ކުރައްވާފައިވާ، ޙަދީޘެއްގައި، ނާނެއިފުޅުފިއްލަވަން ހުންނަވާ ތަނުން ދުރުވެވަޑައިގަނެފައި ފައިންޕުޅު ދޮންނަވާކަމަށްވެސް އޮވެއެވެ. ފައި ދޮތުން ފަސްކުރުން ސުންނަތްވެގެންވާކަމަށް ބުނާ މީހުންގެ ދަލީލަކީ މިއީއެވެ.\nހިނައިގަންނައިރު އަނގައާ ނޭފަތަށް ފެންލުން އެއީ ކުރަން ޖެހޭ ކަމެއްތޯ ނޫންތޯ މިއީ ޚިލާފު މައްސަލައެކެވެ. ޙަންބަލީ މަޛްހަބުގައި ދެކެނީ ވުޟޫގައިވެސް އަދި ހިނައިގަންނައިރުވެސް އަނގައާ ނޭފަތަށް ފެން ލުން އެއީ ފަރުޟެއް ކަމަށެވެ. ޝާފިޢީ އަދި މާލިކީ މަޛްހަބު ދެކެނީ، ވުޟޫގައިވެސް އަދި ހިނައިގަންނައިރުވެސް އަނގައާ ނޭފަތަށް ފެން ލުން އެއީ ސުންނަތެއް ކަމަށެވެ. ޙަނަފީން ބުނަނީ ވުޟޫގައި އެއީ ސުންނަތެއް، ހިނައިގަންނައިރު ފަރުޟެއް ކަމަށެވެ.\nވުޟޫގައި އެއީ ފަރުޟެއް ކަމަށް ބުނާ މަޛްހަބު (ޙަންބަލީ) ދެކެނީ ހިނައިގަންނައިރު، އަނގައާއި ނޭފަތަށް ފެން ލާން ޖެހޭނެ ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް ޝާފިޢީ އަދި މާލިކީން ދެކެނީ ހިނައިގަންނައިރުވެސް އެއީ ސުންނަތެއް ކަމަށެވެ.\nއަނގައާއި ނޭފަތަށް ފެންލާން ވީ ތޯ ނޫންތޯ، މި ސުވާލު ކުރިމަތި ވާނީ ހިނައިގަތުމުގެ ކުރިން ވުޟޫ ނުކުރާ މީހަކަށެވެ. ހިނައިގަތުމުގެ ކުރިން ވުޟޫ ކުރާ މީހެއް ވިއްޔާ، އޭނާ ހުންނާނީ އެހެންޏާވެސް ވުޟޫ ކުރާ ގޮތުގެ ދަށުން އަނގައާއި ނޭފަތަށް ފެންލާފައެވެ.\nވާހަކައިގެ ޚުލާޞާއަކީ، ވުޟޫކުރުން އެއީ ހިނައިގަތުމުގެ ކުރިން ކުރުން ލާޒިމު ނުވަތަ ކުރަން ޖެހޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. އެއީ މީހަކު ރަސޫލާ އަރިއަހު، ޖުނުބުން ހިނައިގަންނާނީ ކިހިނެއްތޯ ސުވާލު ދެންނެވުމުން، ރަސޫލާ ޙަދީޘް ކުރެއްވީ، ތިމަންކަލޭގެފާނު ތިންފަހަރު އިސްތަށިފުޅަށް ފެން އޮއްސާލެއްވީމާ، ޠާހިރުވެވަޑައިގެންނެވޭ ކަމަށެވެ. ވުޟޫ ކުރައްވާ ވާހަކަ ޙަދީޘެއް ނު ކުރައްވައެވެ.\nހިނައިގަތުމުގެ ކުރިން ވުޟޫ ކުރުމަކީ ސުންނަތެކެވެ. ސުންނަތަކަށް ވީ، ޢާއިޝަތުގެފާނު އަދި މައިމޫނާގެނު އަރިއަހުން ބުޚާރީ މުސްލިމްގައި ރިވާ ކުރެވިފައިވާ ޙަދީޘްތަކުގައި، ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޖުނުބުން ހިނާވަޑައިގަނެވުމުގެ ކުރުން ވުޟޫ ކުރައްވާ ކަމަށް އައިސްފައިވާތީއެވެ.\nހަމަ އެހެންމެ، އަނގައާއި ނޭފަތަށް ފެން ލުން އެއީވެސް އެންމެން އިއްތިފާޤުވާ ފަރުޟެއް ނޫނެވެ. އެއީ ސުންނަތެކެވެ.\nދެ ހިނައިގަތުމުގެ ތަފާތު :\nޖުނުބުވެރިކަމުގެ ހިނައި ގަތުމާއި، ޙައިޟު ނިފާސް ކަމުން ހިނައިގަތުމާއި ވަކި ތަފާތެއް ނޯވެއެވެ. ނަމަވެސް އަންހެނުން ޙައިޟުން ހިނައިގަތުމަށް ފަހު، މީރުވަސްދުވާ އެއްޗެއް، ކުރިމަތީފަރާތުގައި ބޭނުން ކުރުން ސުންނަތް ކަމަށް، އަސްމާ ބިންތު ޝަކަލް ކިޔާ އަންހެނެއް، ޙައިޟުން ހިނައިގަންނާނީ ކިހިނެއްތޯ ރަސޫލާއަށް ދެންނެވީމައި ރަސޫލާ ޙަދީޘް ކުރެއްވި ޙަދީޘެއް، ޞަޙީޙް މުސްލިމުގައި އޮވެއެވެ. މިއީ ސުންނަތެކެވެ. ވާޖިބެއް ނޫނެވެ.\nعَنْ  عَائِشَةَ  أَنَّ  أَسْمَاءَ  سَأَلَتْ النَّبِيَّ  صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ  عَنْ غُسْلِ الْمَحِيضِ فَقَالَ  تَأْخُذُ إِحْدَاكُنَّ مَاءَهَا  وَسِدْرَتَهَا  فَتَطَهَّرُ فَتُحْسِنُ الطُّهُورَ ثُمَّ تَصُبُّ عَلَى رَأْسِهَا فَتَدْلُكُهُ دَلْكًا شَدِيدًا حَتَّى تَبْلُغَ  شُؤُونَ  رَأْسِهَا ثُمَّ تَصُبُّ عَلَيْهَا الْمَاءَ ثُمَّ تَأْخُذُ  فِرْصَةً  مُمَسَّكَةً  فَتَطَهَّرُ بِهَا فَقَالَتْ  أَسْمَاءُ  وَكَيْفَ  تَطَهَّرُ بِهَا فَقَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ  تَطَهَّرِينَ بِهَا فَقَالَتْ  عَائِشَةُ  كَأَنَّهَا تُخْفِي ذَلِكَ  تَتَبَّعِينَ أَثَرَ الدَّمِ\nމާނައަކީ : ޢާއިޝަތުގެފާނު ރިވާކުރެއްވިއެވެ. ޙައިޟުވެރިއާ ހިނައިގަންނާނީ ކިހިނެއްތޯ، އަސްމާ (އަސްމާ ބިންތު ޝަކަލް) ﷲ ގެ ރަސޫލާއަށް ސުވާލު ދެންނެވިއެވެ. ރަސޫލާ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: ކަލޭމެންގެ ތެރެއިން ކޮންމެ މީހަކުވެސް ފެނާއި ސިދުރު (ވައްތަރެއްގެ ފަތެއް، ނަމަވެސް ރާއްޖޭގައި މަޝްހޫރުވެފައި ވަނީ އެއީ ކުންނާރު ފަތް ކަމަށް) ބޭނުންކޮށްގެން ރަނގަޅަށް ޠާހިރުވާށެވެ. ދެން ބޮލަށް ފެން އަޅާފައި، އިސްތަށީގެ ބުޑަށް ފެންދާވަރަށް ބާރަށް އުގުޅާށެވެ. ދެން އެއަށް (ބޮލަށް) ފެން އޮއްސާށެވެ. އަދި އެއަށްފަހު މިސްކު އުގުޅާފައިވާ ކޮޓަން ފޮތިކޮޅަކުން ސާފުކުރާށެވެ. ދެން އަސްމާ ބުންޏެވެ: އެއިން (އެ ފޮތިކޮޅުން) އޭނާ ސާފު ކުރާނީ ކިހިނެއްތޯއެވެ؟ ރަސޫލާ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. ސުބުޙާނަﷲ އެވެ. އޭނާ ސާފުކުރާނީއެވެ. ދެން ޢާއިޝަތުގެފާނު މަޑު އަޑުފުޅަކުން ވިދާޅުވިއެވެ: ލޭގެ އަސަރު ހުރިތަނުގައި އެ ކާއްތާނީއެވެ.\nހިނައިގަތުމަށްފަހު ވުޟޫ ކުރުން :\nވާޖިބު ހިނެއިގަތުމެއް ހިނައިގެންފައި، އިތުރު ވުޟޫއެއް ނަމާދު ކުރުމުގެ ކުރިން (މި ވަގުތު ތެރޭގައި ވުޟޫ ގެއްލޭފަދަ ކަމެއް ނުކުރަންޏާ) ކުރަން ނުޖެހޭނެ ކަމަށް ގިނަ ޢިލްމު ވެރިން ދެކެލައްވައެވެ.\nނަމަވެސް މި މައްސަލާގައި ޢިލްމުވެރިން ޚިލާފުވެފައި ވެއެވެ. ޚިލާފު އުފެދިފައި އޮންނަނީ، ހިނައިގަންނައިރު ވުޟޫ ނުކުރާނަމައެވެ. ހިނައިގަތުމުގެ ތެރޭގައި ވުޟޫކޮށްފިނަމަ އަލުން ވުޟޫ ނުކުރިއަސް އެންމެ ރަނގަޅުކަމުގައި އެންމެވެސް އެއްބަސްވެއެވެ.\nވުޟޫ ނުކުރިއަސް މައްސަލައެއް ނެތް ކަމަށް ވިދާޅުވާ ޢލްމުވެރިން ގެ އެއް ދަލީލަކީ ނިސާ ސޫރަތުގެ 43 ވަނަ އާޔަތުގައި އޮންނަ ''ހިނައިގަތުމައްދާންދެން ނަމާދު ނުކުރުމަށް'' އޮންނަ އޮތުމެވެ. ވީމާ އާޔަތުން ދޭހަވަނީ ހިނައިގަތީމައި ނަމާދު ކުރުން ހުއްދަވީ ކަމަށެވެ. އަނެއްކޮޅުން ވުޟޫއާއި ހިނައިގަތުމަކީ އެއް ބާވަތެއްގެ ދެކަމެވެ. ވުޟޫއާއި ޚިލާފަށް ހިނައިގަތުން އެއީ މުޅި ހަށިގަނޑު ޝާމިލު ވާކަމެކެވެ. ވީމާ ބޮޑު ޙަދަޘު ފިލުވީމާ (ހިނައިގަތުމުން) ކުޑަ ޙަދަޘުންވެސް ފިލުވުނީއެވެ.\nކޮންމެއަކަސް ޖުމްހޫރު ޢިލްމުވެރިންގެ ބަހަކީ، ހިނައިގަނެފައި އަލުން ވުޟޫ ކުރަން ނުޖެހޭނެކަމަށެވެ. އެއީ ހިނައިގަތުމުގެ ތެރޭގައި ވުޟޫ ކުރިއަސް އަދި ނުކުރިއަސްވެހެވެ. އެކަމަކު ކުރިންވެސް ބުނެވިފައިވާ ފަދައިން ހިނައިގަތުމުގެ ކުރިން ވުޟޫ ކުރުން އެއީ ސުންނަތެކެވެ. ސުންނަތަކަށް ވީމާ، ހިނައިގަތުމުގެ ކުރިން ވުޟޫ ކުރުން ރަނގަޅެވެ.\n* ވުޟޫ ގެއްލޭ ކަންތައްތައް.. އަލިފުން ޔާއަށް\nޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރު ފެންވެރުން މަނައެއް ނޫން :\nބައެއް އަންހެނުން ހީކުރަނީ ޙައިޟުވީމާ ފެންވެރުން ހުއްދަ ނޫންކަމަށެވެ. ނަމަވެސް މިއީ ގޯސް، މަޢުލޫމާތެކެވެ. ޙައިޟުވެފައި ހުއްޓަސް ފެންވަރައި ޒީނަތްތެރިވުން، ދީން މަނާކޮށްފައި ނޯވެއެވެ. ފެންވެރިއަސް އެ ފެންވެރެނީ ހަމަ އާދައިގެ ސާފުތާހިރުވާން ފެންވަރާ ފެންވެރުމެކެވެ. މާނައަކީ ޙައިޟުގެ ލޭ ހުއްޓުމުގެ ކުރިން، ފަރުޟު ހިނެއުން ހިނައެއް ނުގަނެވޭނެއެވެ. އަދި އެހެންކަމަށް ނިޔަތް ގަނެ ހިނައިގަތަސް އެއީ ރަނގަޅު އެއްޗަކަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ.\nނަމަވެސް، އެހެން މީހުންވެސް ފެންވަރާ ބޭނުމުގައި ސާފުތާހިރުވުމުގެ ގޮތުން ނުވަތަ ރީތިވުމުގެ ގޮތުން، ބޭނުންވަރަކަށް އޭނާއަށް ފެންވެރިދާނެއެވެ.\nމަޛްޔުއާއި މަނި :\nޖުނުބު ވެރި ވުމުގެ އެއް ސަބަބަކީ މަނި ބޭރުވުމެވެ. ޖިންސީ ގުނަވަނުން ނުކުންނަ ދިޔާ ކޮންމެ އެއްޗަކީ މަންޏެއް ނޫނެވެ. ކުރިމަތީފަރާތުން ނުކުންނަ އެއްޗެހި ތަކުގެ ތެރޭގައި، މަނި، މަޛްޔު، ވަދްޔު، އަދި އަންހެނުންގެ ކުރިމަތީފަރާތުގައި ހުންނަ ތެއްކަން ހިމެނެއެވެ. މީގެ ތެރެއިން ހިނައި ގަންނަން ޖެހޭނީ މަނިފޭބުމުން އެކަންޏެވެ. ނުކުތީ މަނިކަން ކަނޑައެޅޭނެ ހެއްކަކީ ކޮބައިހެއްޔެވެ؟\nއެއީ މަނިކަން މި އަންނަނިވި ކަންތަކަށް ބަލައި ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ.\n1- ޝަހުވަތަކާއި އެކު ފައިބައި، އޭގަ ފަހުން އެ ގުނަވަނަށް ވަޅޯ ކަމެއް އައިސް ނުވަތަ ހަށިގަނޑަށް ވަރުބަލިކަމެއް އައުން .\n2- ޚާއްޞަ ކުރެވޭ ވަހެއް ހުރުން، ބައެއް ފޮތް ފޮތް ބުނާ ގޮތުގައި އެއީ ރުކުގެ ޅަ ބޮންތީގެ ވަސް ނުވަތަ ގޮދަންވަސް ކަހަލަ ވަހެއް .\n3- ޢައްމުކޮށް ޞިއްޙަތު ރަނގަޅު މީހުން، މަނި ނުކުންނާނީ ބާރާއި އެކީ، ކުއްލިއަކަށް .\n4- ހުދު ނުވަތަ ރީދޫ ކުލައެއްގައި ހުރުން .\n5- އޮލަ ފެނެއްގައި ހުދު ގަނޑު ގަނޑެއް ކަހަލަ އެއްޗެއް ހުރުން .\nމަޛްޔުއަކީ ޖިންސީ ޚިޔާލުތައް އައުމުން އެ ގުނަވަނުން ނުކުންނަ ލޮނދިކޮށް ހުންނަ، ފެންކުލައެއްގައި ހުންނަ ދިޔާ އެއްޗެކެވެ. މިއީ މަނި ނުކުތުމަށްޓަކައި އެ ހޮޅިތެރެ ތައްޔާރުކޮށް، ހޮޅިތެރެއިން މަނި ފަނިތައް ދާ އިރު، ގެއްލުން ވިޔަ ނުދިނުމަށްޓަކައި ހޮޅިތެރޭގެ އެސިޑް މިންވަރު ހެޔޮވަރުކޮށް، އަދި ޖިންސީގުޅުން ހިންގުން ފަސޭހަ ކުރުމަށްޓަކައި، ފައިބާ ފެނެކެވެ. މިއީ މަނި އުފެދޭ ތަނާއި މުޅިން ތަފާތު ތަނަކުން އުފައްދާ އެއްޗެކެވެ. ވީމާ މީގައި މަނިފަނި އެއްވެސް ވަރަކަށް ޢާއްމު ގޮތެއްގައި ނު ހުރެއެވެ. ނަމަވެސް، ބައެއް ފަހަރު ކޮންމެ ވެސް ގޮތަކަށް މަނި ފޭދި މިއާ އެކުވެފައި ހުރުމުން މަނި ފަނި ހުރެދާނެއެވެ. އަދި އަނބިމީހާ ބަނޑު ބޮޑު ވެސް ވެދާނެއެވެ. ނަމަވެސް ހަމަ އެކަނި މިއިން ބަނޑު ބޮޑުވުމަކީ އެއީ ނާދިރު ކަމެކެވެ.\nވަރަށް ގިނަ މީހުން އުޅޭ އުޅުމުގެ ތެރޭގައި، އެކި އެކި ސަބަބުތަކާއި ހެދި މަޛްޔު ބޭރުވެއެވެ. އަދި މިއީ ބައެއް މީހުން ނަމާދު ނުކުރެވުމުގެ ބަހަނާއަކަށްވެސް ހަދައެވެ. ހަނދާން ބަހައްޓަން ވީ ކަމަކީ މަޛްޔުއަކީ ހިނައިގަތުން ވާޖިބު ކުރުވާ އެއްޗެއް ނޫންކަމެވެ. މަޛްޔު ފައިބައިފިނަމަ އެ ގުނަވަން ދޮވެލާފައި، ވުޟޫ ކުރުމުން ނަމާދު ކުރެވޭނެއެވެ. އެކަމަކު ހެދުމުގައި މަޛްޔު ޖެހިފައި ހުރިތަނެއް ދޮންނަން ޖެހޭނެއެވެ. މީގައި މާ ބޮޑު ދޮވުމެއް ނޯންނާނެއެވެ. ހަމަ ފެންކޮޅެއް އަޅާފައި އެ ޖެހިފައި ހުރިތަންކޮޅު ވަކިން ދޮވެލީމައި ފުދޭނެއެވެ.\nމަޛުޔުން ހިނައިގަންނަން ނުޖެހޭނެ ކަމުގެ ދަލީލަކީ، ޞަޙީޙް ބުޚާރީގެ އަލްޣުސްލު ބާބުގައި އައިސްފައިވާ މި ޙަދީޘެވެ. عَنْ  عَلِيٍّ  قَالَ  كُنْتُ رَجُلًا مَذَّاءً فَأَمَرْتُ  رَجُلًا  أَنْ يَسْأَلَ النَّبِيَّ  صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ  لِمَكَانِ ابْنَتِهِ فَسَأَلَ فَقَالَ  تَوَضَّأْ وَاغْسِلْ ذَكَرَكَ\nމާނައަކީ: ''ޢަލީގެފާނު ރިވާކުރެއްވިއެވެ. އަހަރެންނަކީ ގިނަގިނައިން މަޛްޔުފައިބާ މީހެއްކަމުގައި ވީމެވެ. ދެން ރަސޫލާގެ ދަރިކަނބަލުންގެ މަޤާމަށްޓަކައި (ޢަލީގެފާނަކީ ރަސޫލާގެ ދަރިކަނބަލުން ފާޠިމަތުގެ ފާނުގެ ފިރިކަލުން)، ﷲގެ ރަސޫލާއާއި ސުވާލު ކުރުމަށް މީހަކަށް އެންގީމެވެ. (އެއީ މިޤްދާދު ބިން އަލްއަސްވަދު) އަދި އޭނާ ސުވާލު ދެންނެވިއެވެ. ދެން ރަސޫލާ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: ''ކަލޭ ވުޟޫ ކުރާށެވެ. އަދި އަދި ޛަކަރު ދޮންނާށެވެ.''\nއަދި އަބޫ ދާއޫދު އިބްނު މާޖާ، ތިރުމިޛީ، ސަހުލު ބިން ޙުނައިފުގެ އަރިއަހުން ރިވާ ކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘަކުން، ހެދުމުގައި މަޛްޔު ޖެހޭތަނަށް ފެންކޮޅެއް އަޅާފައި ދޮވެލުމުން ފުދޭނެކަން، ދަލީލިކޮށްދެއެވެ.\nއަންހެނުން ވެސް ޖިންސީ އެދުންވެރިކަން އުފެދުމުން އިތުރު ދިޔާ އެއްޗެއް ފައިބައެވެ. އޭގެ ޙުކުމަކީ ހަމަ ފިރިހެނުންގެ މަޛްޔުގެ ޙުކުމެވެ. ނަމަވެސް އާދައިގެ ޙަލާތްތަކުގައި، އަންހެނުންގެ ފަރުޖުގައި ހުންނަ ތެއްކަމަކީ ނަޖިހެއްނޫނެވެ. މިތެއްކަން ފަރުޖުން ބޭރުވެއްޖެނަމަ، ވުޟޫ ގެއްލޭނެ ކަމަށް ބައެއް ޢިލްމު ވިދާޅުވެއެވެ. އަނެއް ބައި ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅު ވަނީ ނުގެއްލޭނެ ކަމަށެވެ. (މި ކަމާއި ބެހޭ ތަފްޞީލު)\nޖުނުބުވެރިކަމުން ހިނައިގަތުން ލަސްކުރުން :\nޖިމާޢުވުމަށްފަހު، ހިނައިގަތުން ލަސްކުރުން ހުއްދައެވެ. ވީމާ ޖިމާޢުވުމަށްފަހު ނިދައި ހޭލައިގެން ހިނައިގަތަސް އެންމެ ރަނގަޅެވެ. ބުޚާރީގެ އަލްޣުސްލު ބާބުގައި އައިސްފައިވާ ޙަދީޘެއްގައިވަނީ: عَنْ  عَائِشَةَ  قَالَتْ  كَانَ النَّبِيُّ  صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ  إِذَا أَرَادَ أَنْ يَنَامَ وَهُوَ جُنُبٌ غَسَلَ فَرْجَهُ وَتَوَضَّأَ لِلصَّلَاةِ \nމާނައަކީ: ''ޢާއިޝަތުގެފާނު ރިވާކުރެއްވިއެވެ: ﷲގެ ރަސޫލު ޞައްލައްﷲ ޢަލައިހިވަސައްލަމް، ޖުނުބުވެރި ޙާލަތުގައި ހުންނަވާފައި އަވަހާރަފުޅުލައްޕަވަން ބޭނުންފުޅުވެއްޖެނަމަ، އެކަލޭގެފާނުގެ ޛަކަރު ދޮންނަވާފައި އަދި ނަމާދަށް ކުރައްވާ ވުޟޫ ކުރައްވައެވެ.''\nއެހެން ޙަދީޘެއްގައި ވަނީ ذَكَرَ  عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ  لِرَسُولِ اللَّهِ  صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ  أَنَّهُ يُصِيبُهُ جَنَابَةٌ مِنْ اللَّيْلِ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ  تَوَضَّأْ وَاغْسِلْ ذَكَرَكَ ثُمَّ نَمْ\nމާނައަކީ: ޢުމަރުގެފާނު ރަސޫލާ އަރިއަހު ދެންނެވިއެވެ. ރޭގަނޑުގާ އެ ކަލޭގެފާނު (ޢުމަރުގެފާން) ޖުނުބުވެރިވެއެވެ. ދެން ރަސޫލު ޞައްލައްﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. ވުޟޫކޮށްލާށެވެ. އަދި ޛަކަރު ދޮވެލުމަށްފަހު ނިދާށެވެ.''\nކޮންމެ އަކަސް ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވަނީ ޖުނުބުވެރިއާ، ނިދުމުގެ ކުރިން ވުޟޫ ކުރުމަކީ ސުންނަތްވެގެންވާ ކަމެކެވެ. ހަތަރު މަޛްހަބު ވެސް ދެކެނީ މި ގޮތެވެ. ވާޖިބު ކަމަށް ބުނީ ޠާހިރީ މަޛްހަބު އެކަންޏެވެ.\nފަތިސްވެ އިރުއަރަންދެން ހިނައިނުގަނެ ހުރުން މީހަކަށް ހުއްދަވާނެހެއްޔެވެ؟ ނުވާނެއެވެ. އެއީ ކޮންމެ ގޮތެއްވިޔަސް ވަގުތު ފާއިތުވުމުގެ ކުރިން ނަމާދު ކުރުން ވާޖިބުވާނެއެވެ. އަދި ނަމާދު ކުރެވޭނީ ހިނައިގަތުމުންނެވެ.\nޖުނުބުވެރިއާ ރޯދަހިފުން :\nޖުނުބުވެރިއާ އެ ޙާލަތުގައި ހުރެފައި ރޯދަ ހިފުން ހުއްދައެވެ. ނަމަވެސް ރޯދަ ހިފައިގެން ހުރެ މި ޙާލަތަށް ގަސްތުގައި ދިއުން ޙަރާމެވެ. މާނައަކީ ރޯދަ ހިފައިގެން ހުރެ ޖިމާޢުވުން، ގަސްތުގައި މަނިބޭރުކުރުން ފަދަ އެއްވެސް ކަމެއް ކުރުމަކީ ބޮޑު ޙަރާމްކަމެކެވެ. އެކަމުގެ ތަފްޞީލް ބަލަން މި ލިންކަށް ފިތާލާށެވެ\nއިތުރު މައްސަލަތައް :\n* ޖުނުބުވެރިއާއަށް އެއްވެސް ގޮތަކަށް ޤުރުއާން ކިޔެވުން ހުއްދައެއް ނޫނެވެ. ބަލައިގެންވިޔަސް ނުބަލައިވިޔަސް ވެހެވެ. ކިޔަވައިފިނަމަ އެކުރެވެނީ ޙަރާމް ކަމެކެވެ.\n* ޙައިޟުވެރިއާ ޤުރުއާން ކިޔެވުން ހުއްދައެވެ. ނަމަވެސް މުޞްޙަފުގައި އަތް ލުން ހުއްދައެއް ނޫނެވެ.\n* މޫދަށް އެރިފައި ހިނައިގަތުމުގެ ނިޔަތް ގަތުމުން ވެސް، އޭނާއަށް ހިނައިގެނެވުނީއެވެ.\n* އޮރިޔާމުން ހުރެ ފެންވެރުމަކީ މަނާކަމެއް ނޫނެވެ. މޫސާގެފާނު، އައްޔޫބުގެފާނު ވެސް ހެދުން ތުރުނުކުރައްވާ ނާނެއިފުޅުފިއްލެވިކަން ޙަދީޘްތަކުން ސާބިތުވެއެވެ. އަދި ކީރިތި ރަސޫލު ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ވެސް ހެދުން ތުރުނުކުރައްވާ ނާނެއިފުޅުފިއްލެވިކަން އެނގެން އެބަ ހުއްޓެވެ.\n* އަންހެނުން އަތާއި ފައިގެ ނިޔަފަތީގައި ޖައްސާ ކުލަ (ހީނާފެތެއް ނޫން) އެއީ ފެން ވާސިލް ވުން މަނާ ކުރާ، އޮފު ގޮތެއް ހުންނަ މާއްދާއެކެވެ. މިއެކޭ ނިޔަފަތީގައި ދަވާދުލާފައި ހުރުމެކޭ ތަފާތެއް ނުހުރެއެވެ. ވީމާ މިފަދަ ކުލަ ނިޔަފަތީގައި ބަހައްޓައިގެން ހިނައިގަސް ޞައްޙައެއް ނުވާނެއެވެ. އަދި ނަމާދަށް ކުރާ ވުޟޫއެއްވެސް ޞައްޙަ ނުވާނެއެވެ. ހީނާފަތަށް މި ޙުކުމް ނުފެތޭ ސަބަބަކީ، ހީނާފަތަކީ ނިޔަފަތީގެ އެތެރެއަށް ފޭދިފައި ހުންނަ ކުލައަކަށް ވާކަމެވެ. އަދި އެއިން ނިޔަފަތީގައި ފެން ޖެހުން މަނާ ނުކުރެއެވެ.\n* ޖުނުބުވެރިއާ ނަމާދު ކުރުމަކީ ޙަރާމް ކަމެކެވެ.\n* ހިނައިގަންނަން ވަކި އެއްޗެއް ބޭނުންކުރާކަށް ނުޖެހެއެވެ. ކޮންމެހެން ތައްޓަކުން ގަޔަށް ވަކިވަކިން ފެން އޮއްސާކަށްވެސް ނުޖެހެއެވެ. މާގަޑަކުން ނުވަތަ، ދާންޏަކުން ގަޔަށް ފެންއެޅިއަސް ، މައްސަލައެއް ނެތެވެ. ހަމަ އެހެންމެ މޫދަށް ގޮސް ފެންވެރިއަސް ހިނައިގަނެވޭނެއެވެ.\n* ދެމަފިރިން އެއްތަނެއްގައި ތިބެގެން ނުވަތަ އެކައްޗަކުން ފެންވެރުން ހުއްދައެވެ.\n* ފަޖުރުލުމުގެ ކުރިން ޙައިޟުވެރިއާގެ ލޭ އައުން ހުއްޓިއްޖެނަމަ :\nފަޖުރުލުމުގެ ކުރިން އަންހެނަކަށް އޭނާގެ ޙައިޟުގެ ދުވަސްތައް ނިމުނީކަން އެގިއްޖެނަމަ، ރޯދަ ހިފަންޖެހޭނެއެވެ. ހިނައިގަތުން ފަޖުރުލުމުގެ ފަހަށްވެސް ލަސްކުރެވިދާނެއެވެ. ނަމަވެސް އިރު އެރުމުގެ ކުރިން ހިނައިގަނެވޭތޯ ބަލަންޖެހޭނެއެވެ. އެއީ ފަތިސްނަމާދު ފާއިތުނުކޮށް ކުރެވޭނީ އޭރުންނެވެ.\n* ޙައްޖުގައި ޙައިޟުވެރިއާއަށް ކުރުން ހުއްދަނޫން ކަމަކީ، ޠަވާފުކުރުން އެކަންޏެވެ.\nބައެއް ބަސްތަކުގެ މާނަ :\nއިސްތިމްނާ : އަމިއްލައަށް މަނިބޭރުކުރުން (ތަފްޞީލްކޮށް މި މައުޟޫ ބަލަން)\nޞުފްރާ : މިއީ ރީނދޫ ކުލައަކަށް ދާ ދިޔާއެއްޗެކެވެ.\nކުދްރާ : މިއީ މަޑު ރަތް ކުލައަކާއި، ހުދު ކުލައާއި ދެމެދު ކުލައެއްގައި ހުންނަ ދިޔާއެއްޗެކެވެ. މިސާލަކަށް މަސް ދޮވެފައި ތައްޓަށް އަޅާފައި ހުންނައިރު އެ ފެންފޮދުގައި ހުންނަ ކުލައެވެ.\nޤައްޞަތުލް ބައިޟާއު : މިއީ ޙައިޟުގެ ލޭ ކެނޑުނީމާ، އަންނަ ދިޔާކޮށް ހުންނަ ހުދުކުލައިގެ އެއްޗެކެވެ.


ޕްރެޒިޑެންޓްސް ކަޕް ރިކްރިއޭޝަނަލް ފުޓްސަލް މުބާރާތް: އެމްސީއެސް ދެވަނަ މެޗް ކާމިޔާބުކޮށްފި\nޕްރެޒިޑެންޓްސް ކަޕް ރިކްރިއޭޝަނަލް ފުޓްސަލް މުބާރާތުގައި މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސް (އެމްސީއެސް) އާއި މިނިސްޓްރީ އޮފް އިކޮނޮމިކް ޑިވެލޮޕްމަންޓް ރޭ ބައްދަލުކުރިމެޗް 8-2 ލަނޑުން އެމްސީއެސް ކާމިޔާބު ކޮށްފިއެވެ.\nރޭގެ މެޗުގެ ފުރަތަމަ ލަނޑު ކާމިޔާބު ކުރީ އިކޮނޮމިކް މިނިސްޓްރީއިންނެވެ. އަދި ކުޑަ ވަގުތުކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި އެމްސީއެސް އިން ވަނީ ލަނޑެއް ޖަހައި އެއްވަރުކޮށްފައެވެ. ފުރަތަމަ ހާފުގައި އެމްސީއެސް އިން ވަނީ ހަތަރު ލަނޑު ކާމިޔާބުކޮށްފައެވެ. އަދި ފަހު ހާފްގައި ކުޅުން އިތުރަށް ފޯރިގަދަވެ، އިކޮނޮމިކް މިނިސްޓްރީއިން ވަނީ ނުރައްކާތެރި ހަމަލާތަކަކަށްފަހު އިތުރު ލަނޑެއް ކާމިޔާބުކޮށްފައެވެ. އަދި އެ ޓީމަށް ލިބުނު ޕެނަލްޓީވެސް ވަނީ އެމްސީއެސްގެ ގޯލްކީޕަރ އިސްމާޢިލް ޝިހާމް ހިފަހައްޓާފައެވެ. އެމްސީއެސްއިން ވަނީ އިތުރު ހަތަރު ލަނޑު ކާމިޔާބުކޮށް މެޗްގެ ސްކޯ 8-2 އަށް ބަދަލުކޮށްފައެވެ.\nރޭގެ މެޗުގައި އެމްސީއެސް ޓީމުގެ ލަނޑުތައް ކާމިޔާބުކޮށްދިނީ ހުސެން އަލީ ތިން ލަނޑު، ޖައިލަމް ޖަމީލް ތިން ލަނޑު، އަހްސަން ޢަލީ އެއްލަނޑު އަދި މުޙައްމަދު ސިރާޖް އެއްލަނޑެވެ.\nމި މުބާރާތުގައި ފިރިހެން ބައިގަ 38 ޓީމް އަދި އަންހެން ބައިގަ7ޓީމް ވާދަކުރެއެވެ. ފިރިހެންބައި ވަނީ އަށް ގުރޫޕަކަށް ބަހާލާފައެވެ. ކޮންމެ ގުރޫޕަކުންވެސް އެއްވަނަ ޓީމާއި ދެވަނަ ޓީމް ދެވަނަ ބުރަށް ދަތުރުކުރާނެއެވެ. ދެވަނަ ބުރުގައި 16 ޓީމް ވާދަކުރާނެއެވެ. އަދި ދެވަނަ ބުރުން ފެށިގެން ފިރިހެންބައި ކުރިއަށްދާނީ ނޮކްއައުޓް ސިސްޓަމަށެވެ.\nދެން އެމްސީއެސް ބައްދަލުކުރާނީ ޕީއެސްއެމްއާއި އަންނަ ބުރާސްފަތި ދުވަހުގެ ރޭ 21:15 ގައެވެ.


Iran in Negi Raiy Dhidhaige Maanayakee Kobaa? - vNews.mv\nގުމްގެ މަސްޖިދު ޖަމްކަރާންގައި މިއަދު ނެގި ރަތްދިދަ: މިއީ އީރާނުގެ ތާރީޚުގައިވެސް މިދިދަ ނެގި ފުރަތަމަ ފަހަރު\nއީރާނުން ނެގި ރަތްދިދައިގެ މާނައަކީ ކޮބާ؟\nއިމާދު ލަތީފު 05 January 2020, 18:03\nއީރާނުގެ ގުމް ސަހަރުގައި ހުންނަ ޖަމްކަރާން މިސްކިތުގައި އިރާނުން މިއަދު ވަނީ ރަތްދިދަ ނަގައިފައެވެ. އެދިދައިގައި ލިޔެފައިވެއެވެ. ހުސައިނުގެފާނުގެ ލޭފޮދުގެ ބަދަލު ހިފުމުގެ ވަގުތު އައީއެވެ.\nގުމްގެ މަސްޖިދު ޖަމްކަރާންގައި ރަތްދިދަ ނެގުމުގެ މާނަޔަކީ ކޮބައިބާވައެވެ. ހުސައިނުގެފާނުގެ ލޭފޮދުގެ ބަދަލޭ ލިޔެފައި އޮތީ ކީއްވެގެން ބާވައެވެ. ޖަމްކަރާނަކީ ކިހާ މުހިއްމު މިސްކިތެއް ބާވައެވެ. ގުމްއަކީ ކިހާ މުހިއްމު ސަހަރެއް ބާވައެވެ.\nރަތްދިދަ ނެގުމުގެ މާނަޔަކީ އަންނާންއޮތް ހަގުރާމައިގެ ބިރުވެރިކަން އެންގުމެވެ. މުގައްދަސް ހަގުރާމައެއް ފެށެނީކަން އިއުލާންކުރުމެވެ.\nގުމްއަކީ އީރާނުގައިވާ ޝީއީންގެ އެންމެ މުގައްދަސް ސަހަރެވެ. އެސަހަރު އޮންނަނީ އީރާނުގެ އުތުރު ބިތުގައެވެ. މަސްޖިދު ޖަމްކަރާންއަކީ ގުމްގައިވާ ޝީއީންގެ އެންމެ މުގައްދަސް މިސްކިތެވެ. އެމިސްކިތް އެހާ މުހިންމުވާ ސަބަބަކީ ޝީއީންގެ ބާރަވަނަ އިމާމު މަހުދީގެފާނާއި އެ މިސްކިތް ގުޅިފައިވުމެވެ. ޝީއީން ގަބޫލުކުރާގޮތުގައި އިމާމު މަހުދީ އެމިސްކިތަށް ވަޑައިގެން އެތާގައި ނަމާދު ކުރެއްވިއެވެ. އިމާމު މަހުދީ އަލުން ދުނިޔެއަށް ފާޅުކުރައްވާނެއެވެ. ހުރިހާ މުންކަރާތްތަކެއް މަނާކުރައްވައި ދުނިޔެއަށް އަމާންކަމާއި ސުލްހަ މަސަލަސްކަން ގެންނަވާނީ އިމާމު މަހުދީއެވެ.\nއީރާނުގެ ދިގުވެގެންވާ ތާރީޚުގައި މިނޫނީ ދުވަހަކުވެސް ޖަމްކަރާން މިސްކިތުގައި އަދި އެނޫން މިސްކިތެއްގައިވެސް ރަތްދިދައެއް ނުނަގައެވެ. އީރާނުން އިރާގާ ދެކޮޅަށް ހަނގުރާމަކުރިއިރަކުވެސް ނުނަގައެވެ. އެހެން ހަގުރާމައެއްގައިވެސް ނުނަގައެވެ. ފުރަތަމަ ފަހަރަށް މިދިދަ ނެގުމުން މީސްތަކުންނަށް ބިރުވެރިކަމާއި ސިހުން ވަނީ ލިބިފައެވެ. ކޮންމެވެސް ކޮޅެއްގައި ޖެހެންދެން ހަގުރާމަ ފެށުނީކަން އީރާނުން އިއުލާން ކުރީ ކަމަށް ބަލައިގެން ދުނިޔެއަށްވެސް ވަނީ ސިހުން ލިބިފައެވެ.\nހުސައިނުގެފާނުގެ ލޭފޮދުގެ ބަދަލު ހިފުމުގެ ވާހަކަ ރަތްދިދައިގައި ލިޔުމުން މިއީ ޝީއީންގެ މުގައްދަސް ހަނގުރާމައެއް ކަމުގެ މެސެޖުވެސް ދެވުނީއެވެ. ހުސައިނުގެފާނަކީ ރަސޫލާގެ މާފަދަރިކަލުންނެވެ. ޝަހީދުކޮށްލެވުނީ އިރާގުގެ ކަރުބަލާގައި އުމަވީ ޚަލީފާ ޔަޒީދު ބިން މުއާވިޔަތުގެ އަމުރަށެވެ.\nމި އިންޒާރު ނިސްބަތްވަނީ ސައޫދީ އަރަބިޔާއަށެވެ. މެދުއިރުމަތިން އީރާނުގެ ޝީއީ ނުފޫޒު ފޮހެލައި ސުންނީ ނުފޫޒު ގަދަކުރުމުގެ މަސައްކަތަކީ ސައުދީ އަރަބިޔާއިން ކުރާ މަސައްކަތެކެވެ. މިއަދު އިރާގާއި ސީރިޔާ އަދި ޔަމަނުގައި ކުރިއަށްދާ ހަނގުރާމަތަކަކީ ނުސީދާކޮށް އީރާނާއި ސައުދީ އަރަބިޔާއާ ދެމެދު ކުރެވޭ ހަނގުރާމަތަކެކެވެ. ފިލައި ތިބެގެން ސިއްރިޔާތުގައި ހަމަލަނުދީ ފާޅުގައި ނިކުމެ ހަނގުރާމަ ފަށަނީކަން އެންގުމަކީ ދިދައިގައި ލިޔެފައިވާ ލިޔުމުގެ މަގްސަދެވެ.


Geveshi aniyaa ithuruvaathee UN in ves kanboduvehje\nގެވެށި އަނިޔާ އިތުރުވާތީ އދ. އިން ވެސް ކަންބޮޑުވެއްޖެ\nއިންޑިއާގެ ޓްރެއިން ސްޓޭޝަނެއްގައި ތިބި ބަޔަކު މާސްކު އަޅައިގެން. -- ފޮޓޯ: އޭޕީ\nކޮވިޑް-19 އާއެކު، ގިނަ ގައުމުތަކެއް ލޮކްޑައުންކޮށްފައިވާއިރު، ގެވެށި އަނިޔާގެ މައްސަލަތައް އިތުރުވަމުންދާ މިންވަރާ ގުޅިގެން އދ. އިން ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކޮށްފި އެވެ.\nލޮކްޑައުން ކުރުމުން، ގެވެށި އަނިޔާ އިތުރުވަމުންދާ މައްސަލައަށް ހައްލެއް ހޯދައިދިނުމަށް އދ. ސެކްރެޓަރީ ޖެނެރަލް އެންޓޯނިއޯ ގުޓެރެސް ވަނީ ސަރުކާރުތަކަށް ގޮވާލައްވައިފަ އެވެ.\nކޮވިޑް-19 އާ ގުޅިގެން ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުގައި ކުރަމުންދާ ހަނގުރާމަތައް ހުއްޓާލުމަށް ދާދި ފަހުން ގޮވާލި ގޮވާލުމަށް އިޝާރާތްކުރައްވަމުން، ގުޓެރޭސް ވިދާޅުވީ ހަމަނުޖެހުންތަކާއި އަނިޔާއަކީ ހަމައެކަނި ހަނގުރާމައިގެ މައިދާނުގައި ހިނގާ ކަންކަމެއް ނޫން ކަމަށެވެ.\n"ގިނަ އަންހެނުންނަށް އަނިޔާގެ ނުރައްކާ އެންމެ ބޮޑީ، އެ މީހުނަށް އެންމެ ރައްކާތެރިކަން އޮންނަން ޖެހޭ ތަނުގައި. އެ މީހުންގެ އަމިއްލަ ގޭގައި،" ގުޓެރޭސް ވިދާޅުވި އެވެ.\nއދ. އިން އާއްމުކޮށްފައިވާ ތަފާސް ހިސާބުތަކަށް ބަލާއިރު، ކޮވިޑް-19 އާއެކު ލޮކްޑައުންކުރުމާ ގުޅިގެން، ގެވެށި އަނިޔާގެ މައްސަލަތައް ރިޕޯޓުކުރާ މިންވަރު ލެބަނާން އަދި މެލޭޝިއާ ފަދަ ގައުމުތަކުގައި ވަނީ ދެގުނައަށް އިތުރުވެފަ އެވެ.\nއަދި އެ ބަލި އެންމެ ފުރަތަމަ ފެތުރެން ފެށި ޗައިނާގައި، އެ އަދަދު ވަނީ ތިން ގުނައަށް އިތުރުވެފަ އެވެ.\nގުޓެރޭސް ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، ކޮވިޑް-19 އާ ގުޅިގެން އާއްމުންގެ މެދުގައި އޮތް ދަތިކަމާއި މާޔޫސްކަމުގެ ތެރެއިން އަނިޔާގެ މައްސަލަތައް އިތުރުވެފައިވާކަން ހާމަވެފައިވާ ކަމަށެވެ.\nއަދި ކޮވިޑް-19ގެ ބަލިމަޑުކަމުގެ ތެރޭގައި ފުލުހުން ފަދަ ކަމާބެހޭ އިދާރާތައް އަވަދިނެތި އުޅޭއިރު، އަނިޔާލިބޭ މީހުންނަށް އެކަށީގެންވާ މިންވަރަށް ރައްކާތެރިކަމާއި އެހީ ފޯރުކޮށްދޭން ދަތިވެފައިވާކަމަށްވެސް ގުޓެރޭސް ފާހަގަކުރެއްވި އެވެ.\nގުޓެރޭސް އިތުރަށް ވިދާޅުވީ، ކޮވިޑް-19 އާއެކު ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުގައި ފެންމަތިވަމުން އަންނަ އަނިޔާގެ މައްސަލަތައްވެސް އެންމެން ގުޅިގެން ހައްލު ކުރަންޖެހިފައިވާ ކަމަށެވެ.\nޔޫއެން ގެވެށި އަނިޔާ ކޮރޯނާ ވައިރަސް + ކޮވިޑް-19 ކޮވިޑް-19 އިގެ ބަލާއާފާތް\nގިނަ ގައުމުތައް ބަނޑަށް ޖެހޭނެ ކަމުގެ އިންޒާރު