އިސްލާމްދީނުގެ ޢާއްމު ތަޢާރަފެއް: ރަސޫލުބޭކަލުންނަށް އީމާންވުން | ޢަޤީދާ | ދީނާއިދުނިޔެ\nBack ކަވާސާ ދީނާއިދުނިޔެ ދީނާއިދުނިޔޭގެ ބައިތައް ޢަޤީދާ އިސްލާމްދީނުގެ ޢާއްމު ތަޢާރަފެއް: ރަސޫލުބޭކަލުންނަށް އީމާންވުން\nރަސޫލާއަށް ޣައިބެއް އެނގިވަޑައިނުގަންނަވާ:\nއިސްލާމްދީން ރަސޫލުން ތަފާތެއް ނުކުރޭ:\nމުސްތަޙީލުކަމެއް ޙަޤީޤަތަކަށް ވާނީ ކިހިނެއްޔެއްވެ؟\nކީރިތި ރަސޫލާގެ މުޢްޖިޒާތް\nމަލާއިކަތްބޭކަލުންނާއި ރަސޫލުބޭކަލުންނާއި އަދި ޖިންނީންނަކީ، މާތް ﷲ ގެ ޚަލްޤުތަކުގެ ތެރެއިންވާ ޚަލްޤެއްކަމާއި، މި އެންމެންނަކީ ވެސް ﷲ ގެ އަޅުންކަން، ޤުރުއާނުގައި ވަނީ ބަޔާންކުރައްވާފައެވެ. އަދި ހަމައެހެންމެ، މި އެންމެން ވުޖޫދަށް ގެންނެވީ ވެސް މާތް ﷲ ކަމާއި، މި އެންމެންގެ މައްޗަށް ބާރު ހިންގަވަނީ ވެސް މާތް ﷲ ކަމާއި، އަދި، މީހަކަށް މަންފާއެއް ނުވަތަ ގެއްލުމެއް ދިނުމުގެ ބާރު އެމީހުންނަށް ލިބިގެން ނުވާ ތާނގައި، އަމިއްލައަށް ވެސް މަންފާއެއް ލިބިގަނެ ނުވަތަ ގެއްލުމެއް ދުރުކުރުމުގެ ބާރު، ލިބިގެން ނުވާކަން، ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި މާތް ﷲ ވަނީ ބަޔާންކުރައްވާފައެވެ.\nހުރިހާ ރަސޫލުބޭކަލުންނަކީ ވެސް އިންސާނުންނެވެ. އެހެން އިންސާނުން ވެސް އުފަންވާފަދައިން އުފަންވާ ބައެކެވެ. އެހެން އިންސާނުން ވެސް މަރުވާފަދައިން މަރުވާ ބައެކެވެ. ރަސޫލުބޭކަލުން ވެސް ޞިއްޙަތު ސަލާމަތުން ތިއްބަވާފައި އާލާސްކަންފުޅު ޖެހިވަޑައިގަންނަވައެވެ. ޖިސްމާނީގޮތުން ހަށިކޮޅު އުފެދިފައިވާ ގޮތް އެހެން އިންސާނުންނެކޭ ވަކި ތަފާތެއް ނޫނެވެ. އެބޭކަލުންގެ ސޫރަ ވެސް ވަކި ތަފާތެއް ނޫނެވެ. އެހެން އިންސާނުންގެ ހަށިގަނޑުގައި ލޭ ދައުރުވާފަދައިން ލޭ ދައުރުވެއެވެ. ހިތުގެ ވިންދުޖަހާފަދައިން ވިންދުޖަހައެވެ. ރަސޫލުބޭކަލުން އެހެން އިންސާނުން ވެސް ކައިބޮއެ އުޅޭފަދައިން ފަރީއްކުޅުއްވައި، ފެންފޮދު ހިއްޕަވައެވެ.\nހުރިހާ ރަސޫލުބޭކަލުންނަކީ، އެހެން އިންސާނުން ފަދަ އިންސާނުންނެވެ. ނަމަވެސް އެބޭކަލުންގެ ރަސޫލުކަމާ ފުށުއަރާ އެއްވެސް ސިފައެއް އެބޭކަލުންގެ ކިބައިގައި ނުހުންނާނެއެވެ. މިގޮތުން، މީހުން ނަފްރަތުވެ ދުރަށްދާފަދަ ނުބައި ބައްޔެއް އެބޭކަލުންނަށް ޖެހިވަޑައި ނުގަންނަވާނެއެވެ. ދީނަށް ގޮވާލެއްވުމަށް ހުރަސްއެޅޭފަދަ ސިފަތަކެއް ނުހުންނާނެއެވެ. އެބޭކަލުންނަކީ އިންސާނުންގެ ތެރެއިން އެންމެ ޞާލިޙް އެންމެ ތެދުވެރި އެންމެ ތަޤްވާވެރި ބޭކަލުންނެވެ. އަދި އެބޭކަލުންނަކީ ފާފަތަކާއި ބޮޑެތި ކުށްތަކުން މަޢްޞޫމުވެވަޑައިގެންވާ ބޭކަލުންތަކެކެވެ.\nހަމައެހެންމެ، ރަސޫލުބޭކަލުންނަކީ އިލާހުވަންތަކަމުގެ އެއްވެސް މިންވަރެއް ލިބިވަޑައިގެންވާ ބޭކަލުންނެއް ނޫނެވެ. އެހެނީ އުލޫހިއްޔަތުކަން ލިބިވޮޑިގެންވަނީ ހަމައެކަނި މާތް ﷲ އަށެވެ. ވީމާ ރަސޫލުބޭކަލަކަށް އަޅުކަންކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. ނުވަތަ ރަސޫލުބޭކަލަކަށް އިލާހީ ބާރެއް ލިބިގެންވާކަމަށް ހީކޮށްގެން ވެސް ނުވާނެއެވެ. ރަސޫލުބޭކަލުންނަކީ ﷲ ވަޙީ ބާވައިލައްވާ އިންސާނުންނެވެ. އިންސާނުންގެ ތެރެއިންވާ ބަޔަކަށް، މާތް ﷲ ވަޙީ ބާވައިލެއްވުމުން، ކުރީގެ އުއްމަތްތަކުގެ ބައެއް މީހުން އެކަމާ އަޖާއިބުވިއެވެ. އެހެން ހީކުރި މީހުންނަށް ރައްދުދެއްވާ، އެއީ އަޖާއިބުވާންޖެހޭވަރުގެ ކަމެއް ނޫންކަން ބަޔާންކުރައްވަމުން ﷲ ވަޙީ ކުރައްވާފައިވަނީ: أَكَانَ لِلنَّاسِ عَجَباً أَنْ أَوْحَيْنَا إِلَى رَجُلٍ مِنْهُمْ أَنْ أَنْذِرْ النَّاسَ وَبَشِّرْ الَّذِينَ آمَنُوا أَنَّ لَهُمْ قَدَمَ صِدْقٍ عِنْدَ رَبِّهِمْ\nއާޔަތުގެ ތަފްސީރީ މާނަ: ''މީސްތަކުންނަށް އިންޒާރުކުރެއްވުމަށާއި، އީމާންވެއްޖެ މީސްތަކުންނަށް އެއުރެން ދުނިޔޭގައި ކޮށްފައިވާ ހެޔޮ ޢަމަލުތަކުގެ ހެޔޮ އަޖުރު، އާޚިރަތުގައި ލިބޭނެކަމުގެ އުފާވެރި ޚަބަރު ދެއްވުމަށް، ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެއުރެންގެ ތެރެއިން މީހަކަށް، ވަޙީ އިއްވެވުން މީސްތަކުންނަށް ޢަޖާއިބަކަށްވީހެއްޔެވެ؟'' (ޔޫނުސް:2)\nއަދި ރަސޫލުބޭކަލުންނަކީ އިންސާނުންނަށް ވީމާ، އީމާން ނުވާންވެގެން ބަހަނާ ދެއްކި ބަޔަކު ވެސް ތިއްބެވެ. وَمَا مَنَعَ النَّاسَ أَنْ يُؤْمِنُوا إِذْ جَاءَهُمْ الْهُدَى إِلاَّ أَنْ قَالُوا أَبَعَثَ اللَّهُ بَشَراً رَسُولاً\nއާޔަތުގެ ތަފްސީރީ މާނަ: ''މީސްތަކުންގެ ގާތަށް ތެދުމަގާއިގެން ރަސޫލުން ވަޑައިގަންނަވާހިނދު، ﷲ، ރަސޫލަކު ކަމުގައި އާދަމުގެ ދަރިޔަކު ފޮނުއްވީހޭ، ޖާހިލުކަމުންނާއި އިންކާރުކުރުމުގެ ގޮތުން ކާފިރުން ބުނުން މެނުވީ، އެމީހުން އީމާންވުން މަނައެއް ނުކުރެއެވެ.'' (އަލްއިސްރާއު:94)\nމިހެން ބުނާ އެންމެންނަށް ރައްދުދެއްވައި މާތް ﷲ ވަޙީކުރައްވާފައި ވަނީ، ރަސޫލުބޭކަލުން ވެވަޑައިގަންނަވާނީ، އެބޭކަލުން އެބައެއްގެ ގާތަށް ވަޑައިގަންނަވާ ބަޔަކާ އެއްފަދަ ބައެއް ކަމުގައެވެ. ބިމުގައި ތިބީ މަލާއިކަތުންނަމަ ރަސޫލުބޭކަލުންނަށް ވަޑައިގަންނަވާނީ މަލާއިކަތުން ކަމުގައެވެ.\nقُلْ لَوْ كَانَ فِي الأَرْضِ مَلائِكَةٌ يَمْشُونَ مُطْمَئِنِّينَ لَنَزَّلْنَا عَلَيْهِمْ مِنْ السَّمَاءِ مَلَكاً رَسُولاً އާޔަތުގެ ތަފްސީރީ މާނަ: ''ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! ބިމުގައި ހިންގަވައި، ދިރިއުޅުއްވަނީ މަލާއިކަތުން ކަމުގައިވީނަމަ، އެބޭކަލުންގެ ގާތަށް ރަސޫލަކު ކަމުގައި ތިމަންރަސްކަލާނގެ އުޑުން މަލާއިކަތަކު ބާވައިލެއްވީމުހެވެ. ނަމަވެސް ބިމުގައި އުޅެނީ އިންސާނުންނެވެ. ވީމާ، އެމީހުންގެ ގާތަށް އަންނަ ރަސޫލަކު ވާންޖެހޭނީ އެމީހުންނާ މުޚާޠަބުކުރާ، އެމީހުންނާ އެއް ވައްތަރެއްގެ މީހަކަށެވެ.'' (އަލްއިސްރާއު:95)\nއަނެއް ބަޔަކު ރަސޫލުންގެ ބަސްފުޅު އަޑުނާހަންވެގެން ބަހަނާއަކަށް ދެއްކީ، ރަސޫލުބޭކަލުން އިންސާނުންނަށް ވުމެވެ. إِنْ أَنْتُمْ إِلاَّ بَشَرٌ مِثْلُنَا\nއާޔަތުގެ ތަފްސީރީ މާނަ: ''އެބައިމީހުން ބުނެއެވެ: ތިމަންމެންކަހަލަ އިންސާނުން ކަމުގައި މެނުވީ ތިޔަބޭކަލުން ނުވަމުއެވެ. ވީއިރު އަހަރެމެންގެ ގާތަށް އަންނަ ރަސޫލަކަށް ވުމަށް، އަހަރެމެންނަށް ވުރެ ތިޔަބޭކަލުން ވަކި މޮޅެއް ނޫނެވެ.'' (އިބްރާހީމް: 10)\nމީގެ ޖަވާބުގައި ރަސޫލުބޭކަލުން ވިދާޅުވެފައި ވަނީ: قَالَتْ لَهُمْ رُسُلُهُمْ إِنْ نَحْنُ إِلاَّ بَشَرٌ مِثْلُكُمْ وَلَكِنَّ اللَّهَ يَمُنُّ عَلَى مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ\nއާޔަތުގެ ތަފްސީރީ މާނަ: ''އެބައިމީހުންގެ ރަސޫލުން އެބައިމީހުންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ. އާނއެކެވެ. ތިޔަބައިމީހުން ކަހަލަ އިންސާނުން ކަމުގައި މެނުވީ، އަހަރެމެން ނުވަމެވެ. އެހެނެއްކަމަކު، ﷲ އިރާދަކުރެއްވި ބަޔަކު، އެކަލާނގެ އަޅުތަކުންގެ ތެރެއިން ރަސޫލުން ކަމުގައި ހޮއްވަވާ، ނިޢްމަތެއްގެ ގޮތުން އެކަން ދެއްވައެވެ.'' އިބްރާހީމް: 11)\nރަސޫލުބޭކަލަކީ އިންސާނެކެވެ. ނަމަވެސް ތަފާތަކީ އެއީ މާތް ﷲ ވަޙީ ބާވައިލައްވާ ބޭކަލެކެވެ. ﷲ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ: قُلْ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يُوحَى إِلَيَّ أَنَّمَا إِلَهُكُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ\nއާޔަތުގެ ތަފްސީރީ މާނަ: ''ކަލޭގެފާނު މުޝްރިކުންނަށް ވިދާޅުވާށެވެ! ﷲ ތިމަންކަލޭގެފާނު ވާކަންކަށަވަރީ، ތިޔަބައިމީހުންކަހަލަ އާދަމުގެދަރިއަކު ކަމުގައެވެ. ތިމަންކަލޭގެފާނަށް ﷲ ވަޙީއިއްވަވަނީ، ތިޔަބައިމީހުންގެ އިލާހަކީ، އެއް އިލާހު ކަމުގައެވެ.'' (އަލްކަހްފު: 110)\nމި އާޔަތުގައި، އެކަލޭގެފާނަކީ އިންސާނެއްކަން ދެ ފަހަރެއްގެ މަތިން ކަށަވަރުކޮށްދެއްވާފައިވެއެވެ. ފުރަތަމަ ވިދާޅުވީ 'ހަމަކަށަވަރުން ތިމަންކަލޭގެފާނަކީ އާދަމުގެދަރިއެއް' ކަމަށެވެ. ދެން އަދި އެއަށްވުރެސް ވެސް ބޮޑަށް ކަށަވަރުކޮށްދޭން ދެން ވިދާޅުވެފައި ވަނީ، 'ތިޔަބައިމީހުން ކަހަލަ' މީހެއް ކަމަށެވެ.\nކީރިތި ރަސޫލާ މުޙައްމަދު -ޞައްލަﷲ ޢަލއިހި ވަސައްލަމަ- އަކީ އަހަރެމެން ފަދައިން އިންސާނެކެވެ. އެކަލޭގެފާނުންގެ ހަށިކޮޅު އުފެދިފައިވަނީ އަހަރެމެންގެ ހަށިގަނޑެކޭ އެއްފަދައިންނެވެ. އުފެދުމުގައި އެކަލޭގެފާނާ އަހަރެމެންނާ އެއްގޮތެވެ. ނަމަވެސް އަހަރެމެންގެ ތެރެއިން އެކަކުވެސް، އެކަލޭގެފާނުގެ މަތިވެރި ޚުލްޤުފުޅާ އެއްފަދައެއް ނޫނެވެ. އެކަލޭގެފާނަށް ލިބިވަޑައިގެންފައިވާ މަތިވެރިކަމާއި މަޤާމް، އަހަރެމެންނާ އެއްފަދައެއް ނޫނެވެ.\nފަހެ، އެކަލޭގެފާނަކީ އަހަރެމެން ފަދަ އިންސާނެއް ކަމަށްވަންޏާ، އަދި އަހަރެމެންނާ އެއްގޮތް ކަމަށްވަންޏާ، އަހަރެމެން ކުށްކުރާ ފަދައިން އެކަލޭގެފާނު ވެސް ކުށެއް ކުރައްވާފާނެހެއްޔެވެ؟\nމި ސުވާލުގެ ޖަވާބަކީ: ރަސޫލުބޭކަލަކަށް ކުރެއްވޭ ކުށެއް، ވާނެ އެއްގޮތަކީ:\n1- ﷲ ގެ ވަޙީ އިންސާނުންނަށް ފޯރުކޮށްދެއްވާ، އަދި އެކަލާނގެ ޝަރީޢަތް ބަޔާންކޮށްދެވުމުގައެވެ. މިފަދަ ކުށެއް އެކަލޭގެފާނު، އަދި އެއްވެސް ރަސޫލުބޭކަލަކު، ކުރެއްވުމަކީ މުޅިން މުސްތަޙީލުކަމެކެވެ. އެހެނީ، ދީން ފޯރުކޮށްދެއްވުމުގައި ނުވަތަ ޝަރީޢަތް ބަޔާންކޮށްދެއްވުމުގައި، ކީރިތި ރަސޫލާ އަމިއްލަފުޅަކަށް އެއްވެސް އެއްޗެއް ވިދާޅެއް ނުވެއެވެ. وَمَا يَنْطِقُ عَنْ الْهَوَى (3) إِنْ هُوَ إِلاَّ وَحْيٌ يُوحَى (4)\nއާޔަތުގެ މާނަ: ''އަދި އެކަލޭގެފާނު އަމިއްލަ އެދުންފުޅަކަށް ވާހަކަފުޅެއް ނުދައްކަވާމެއެވެ. (3) އެއީ އެކަލޭގަފާނަށް އިއްވަވާ ވަޙީއެއްކަމުގައި ނޫނީ ނުވެއެވެ.(4)'' (އައްނަޖްމު: 3-4)\nيَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَكُمْ الرَّسُولُ بِالْحَقِّ مِنْ رَبِّكُمْ\nއާޔަތުގެ މާނަ: ''އޭ މީސްތަކުންނޭވެ! ހަމަކަށަވަރުން، ތިޔަބައިމީހުންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތުން ޙައްޤު ދީނާއިގެން، ރަސޫލާ ތިޔަބައިމީހުންގެ ގާތަށް ވަޑައިގެންފިއެވެ.'' (އައްނިސާ: 170)\nއަދި ރަސޫލުކަމާއިގެން ފޮނުއްވުމަށް ފަހު، ރަސޫލުބޭކަލެއްގެ ކިބައިން ފާފައެއް ވުމަކީ، ނުވަތަ އެބޭކަލުންގެ ޢަދާލަތްތެރިކަމުގައި ކޫރުން އެޅޭފަދަ ކަމެއް ކުރެއްވުމަކީ، ނުވަތަ މުރުއްވަތްތެރިކަމާއި މާތް ސިފަތަކާ ޚިލާފު ކަމެއް ކުރެއްވުމަކީވެސް މުސްތަޙީލު ކަމެކެވެ. އެހެނީ މާތް ﷲ ރަސޫލުބޭކަލުން ފޮނުއްވަނީ ނަމޫނާއެއް ކަމުގައެވެ. ރަސޫލުބޭކަލުންނަށް ތަބާވެ އެބޭކަލުން ނަމޫނާއަކަށް ބަލައި، އެބޭކަލުންގެ ސުންނަތާ އެއްގޮތަށް އުޅުމަކީ، މުސްލިމުންގެ މައްޗަށް މާތް ﷲ އަމުރުކުރައްވާފައިވާ ކަމެކެވެ. لَّقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ\nއާޔަތުގެ މާނަ: ''ހަމަކަށަވަރުން، ﷲ ގެ ރަސޫލާގެ ކިބައިގައި، ތިޔަބައިމީހުންނަށް ރިވެތިވެގެންވާ ނަމޫނާއެއްވިއެވެ.'' (އަލްއަޙްޒާބު: 21)\nހުރިހާ ރަސޫލު ބޭކަލުންނަކީ ވެސް އަހަރެމެންނަށް ވާ ނަމޫނާއެކެވެ. لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِيهِمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ\nއާޔަތުގެ މާނަ: ''އެބޭކަލުންގައި ތިޔަބައިމީހުންނަށް ރިވެތިވެގެންވާ ނަމޫނާއެއް ވާކަން ކަށަވަރެވެ.'' (އަލްމުމްތަޙަނާ: 6)\nވީމާ އެބޭކަލުންނަކީ ނަމޫނާއެއް ކަމުގައި ވާހިނދު، ފާފަތަކާއި އުނިކަމުން އެބޭކަލުން މަޢްޞޫމުވެވަޑައިގަންނަވައެވެ.\n2- ކުށެއް ކުރެއްވޭނެ އަނެއް ގޮތަކީ، ދީނާ ގުޅުން ހުރި، ނަމަވެސް ވަޙީ ބާވައިލައްވާފައި ނުވާ ކަމެއްގައި ރަސޫލާ އަމިއްލަފުޅު އިޖްތިހާދެއް ކުރައްވާ، ކުރައްވާ ކަމެއްގައެވެ. މިފަދަ ކަމެއްގައި ރަސޫލަކަށް ކުށެއް ކުރެއްވިވަޑައިގަތުމަކީ ވެދާނެ ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް މާތް ﷲ، އެކުށް ބަޔާންކުރައްވާ، ކުށް ރަނގަޅުކޮށްދެއްވާނެއެވެ. މީގެ މިސާލަކީ ކީރިތި ރަސޫލު -ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- އަރިހަށް އައި އަނދިރި މީހާގެ ހާދިސާއާއި، ބަދުރު ހަނގުރާމައިގެ އަސީރުންނާ މެދު އެކަލޭގެފާނު ކަންތައް ކުރެއްވި ގޮތެވެ. މި ދެ ހާދިސާއަކީ ވެސް، ވަޙީ ބާވައިލައްވާފައި ނެތީމާ، ކީރިތި ރަސޫލާ އަމިއްލަފުޅަށް ކުރެއްވި އިޖްތިހާދެކެވެ. ނަމަވެސް އެއީ ރަނގަޅު ގޮތަށް ނުވުމުން، މާތް ﷲ އެކަން ބަޔާންކުރައްވާ ރަނގަޅު ގޮތް އެންގެވިއެވެ.\nލޯ އަނދިރި މީހާ ކީރިތި ރަސޫލު -ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- އަރިހަށް އައި ހާދިސާއާމެދު އަހަރެން ވިސްނާލީމެވެ. އެދުވަހު ރަސޫލާ ކަންތައް ކުރެއްވި ގޮތަށް ކަންތައް ކުރައްވާފައި، ޢަބަސަ ސޫރަތް ފެއްޓޭއިރު އެވާ އާޔަތްތައް ބާވައިނުލައްވާ، ދެން ދުނިޔޭގެ ބުއްދިވެރިންނާއި ސިޔާސީ މީހުންނާއި ޢިލްމުވެރިން ގާތު، އެމީހުން އެކަމާ މެދު ދެކެނީ ކިހިނެއްތޯ ސުވާލުކުރެވިއްޖެނަމަ، ކީރިތި ރަސޫލު -ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- އެ ދުވަހު ކަންތައް ކުރެއްވީ ގޯސްކޮށޭ، އޭގެ ތެރެއިން އެކަކުވެސް ބުނެފާނެބާވައޭ އަހަރެން ހިތަށް އެރިއެވެ. އަހަރެންނަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ގޮތުގައި އެ އެންމެންވެސް ދެކޭނީ އެ ދުވަހު އެކަލޭގެފާނު ކަންތައް ކުރެއްވީ ކުރަންވާ އެންމެ ރަނގަޅަށް ކަމަށެވެ.\nނިކަން ވިސްނާބަލާށެވެ. އެތާ ތިބީ ޤައުމުގެ ބޮޑުންނެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާ ހުންނެވީ އެމީހުންނަށް އިސްލާމްދީން ހުށައަޅާ ދެއްވާ، އެއިން މީހަކު ދީނަށް ވެއްދޭތޯ މަސައްކަތް ކުރެއްވުމުގާ މަޝްޣޫލުވެވަޑައިގެންނެވެ. އެންމެ މީހަކު އިތުރުވިޔަސް އެއީ ދީނުގެ ދަޢްވަތަށް ލިބޭ ނަޞްރެކެވެ. އެހެން ހުންނަވަނިކޮށް، އެކަލޭގެފާނަށް ތަބާވެވަޑައިގެންފައިވާ މުސްލިމުންގެ ތެރެއިން މީހަކު، ކޮންމެހެން މާ އަވަސް ނޫން މައްސަލައެއްގައި، އަދި ޖަވާބު ދިނުން ކުޑަކޮށް ލަސްވިޔަސް ގެއްލުމެއް ނެތް ކަމަކާ ބެހޭ ގޮތުން ސުވާލު ކުރަން އައީއެވެ. ފަހުން އެހެން ވަގުތެއްގައި ވެސް އޭނާއަށް އެ ސުވާލުކުރެވިދާނެއެވެ. ދެން އެހެންވެ ކުރައްވަން ހުންނެވި ކަންތައް ނިމިވަޑައިގަންނަވަންދެން، ޖަވާބު ދެއްވުން އިތުރު އެކަލޭގެފާނު ލަސްކުރެއްވީއެވެ. މިނުން އެހެން ގޮތަކަށް އެއްވެސް މީހަކު ކަންތަށް ކޮށްފާނެހެއްޔެވެ؟! ކީރިތި ރަސޫލާ އެ ދުވަހު ކަންތައް ކުރެއްވީ ރަނގަޅަށް ކަމަށް ނުދެކޭނެ މީހަކު ދުނިޔޭގައި ހުރެދާނެހެއްޔެވެ؟\nޝައްކެއްވެސް ނެތް ގޮތުގައި، އިންސާނުން ވިސްނާ މިންގަނޑުން ބަލާނަމަ، ރަނގަޅު ގޮތަކީ އެއީއެވެ. ނަމަވެސް އެކަން ބަލާނެ އެހެން މިންގަނޑެއް، ﷲ ގެ ވަޙީ ބަސްފުޅުން ބާވައިލެއްވިއެވެ. އިންސާނުން ގެ ތިލަފަތަށް ވުރެ، އިލާހީ ތިލަފަތް ފުރިހަމަވެފައި ބަރާބަރުކަން ބަޔާންކުރެއްވިއެވެ. އަދި ބުއްދި އުފެއްދެވި ފަރާތުގެ ޙުކުމް، ބުއްދީގެ ޙުކުމަށް ވުރެ ރަނގަޅުވެފައި ފުރިހަމަވާނެކަން ހާމަކޮށްދެއްވިއެވެ.\nބަދުރު ހަނގުރާމައިގެ އަސީރުންގެ މައްސަލާގައި ވެސް ވީ ހަމަ މިކަހަލަ ގޮތެކެވެ. އެ ދުވަހު ކީރިތި ރަސޫލު -ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- ކަންތައް ކުރެއްވީ ރަނގަޅަށް ނޫންކަމަށް ބެލެވެނީ ﷲ ގެ ޙުކުމްފުޅަށް ނިސްބަތްކުރުމުންނެވެ. އެދުވަހުގެ އެ ހާދިސާއާ މެދު ވަޙީގެ ބަސްފުޅު ބާވައިނުލެއްވިނަމަ، ބުއްދިވެރި އެންމެންވެސް ދެކޭނީ އެއީ ރަނގަޅު ގޮތް ކަމަށެވެ. މަތިވެރި ޤާޢިދެއްގެ ހައިސިއްޔަތުން އެދުވަހު އެކަލޭގެފާނަށް ކުރެއްވުނީ، މީހުންގެ ޢުރުފުން ބަލާއިރު ކުށެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް، އެއީ އެންމެ ފުރިހަމަ ގޮތް ނޫންކަން މާތް ﷲ މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގަންނަވާތީ، އެގޮތް ރަނގަޅު ކުރައްވަން ވަޙީބަސްފުޅު އިއްވެވީއެވެ. މިއިން ދޭހަވާ ކަމަކީ، އުޑުން ބާވައިލެއްވޭ ވަޙީއަކީ ބިމުގެ ޙިކްމަތްތެރިކަމަށް ވުރެ މާ ފުރިހަމަ، މާ މޮޅު، މާ މަތީގައިވާ އެއްޗެއް ކަމެވެ.\n3- ކުށެއް ކުރެއްވިދާނެ އަނެއް ގޮތަކީ، އިދާރީ ކަމެއްގައި ނުވަތަ ހަނގުރާމައެއްގައި ކުށެއްވުމެވެ. މިއީވެސް ރަސޫލުބޭކަލެއްގެ ފަރާތްޕުޅުން ވެދާނެ ކަމެކެވެ. އެހެނީ އެބޭކަލުންނަކީ އިންސާނުންނެވެ. މިކަލަހަ ކަންތަކުގައި އެބޭކަލުން ވިސްނާވަޑައިގަންނަވަނީ އިންސާނުން ވިސްނާގޮތަށެވެ. ކީރިތި ރަސޫލު -ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- ގެ ޙަޔާތްޕުޅުގައި، މިފަދަ ދުންޔަވީ ކަންކަމުގައި އެކަލޭގެފާނު ނަންގަވާ ޤަރާރަކީ، އެއީ ވަޙީގެ ބަސްފުޅެއް އައިސްގެން ނެންގެވި ޤަރާރެއްތޯ ނުވަތަ އެކަލޭގެފާނުގެ އަމިއްލަފުޅު އިޖްތިހާދެއްތޯ، ޞަޙާބީބޭކަލުން ސުވާލުދަންނަވައެވެ. ދެން އެކަމުގައި ވަޙީގެ ބަސްފުޅެއް ނެތް ކަމަށާއި އަދި އެއީ އަމިއްލަފުޅު ރައުޔެއް ކަމަށް ކީރިތި ރަސޫލާ ޙަދީޘްކުރައްވައިފިނަމަ، އެކަމަކާ ބެހޭގޮތުން ޞަޙާބީބޭކަލުން އެބޭކަލުންގެ ޚިޔާލު ހުށައަޅުއްވައެވެ. ބައެއްފަހަރު ކީރިތި ރަސޫލާ އެ ޚިޔާލުތަކުގައި ހިއްޕަވައެވެ. އަނެއްބައި ފަހަރު ރައްދުކުރައްވައެވެ.\nބަދުރު ހަނގުރާމައިގެ ދުވަހު ލަޝްކަރު ޖަގަހަ ޖަހާނެތަނެއް އިޚްތިޔާރު ކުރެއްވުމުގައި ދިމާވީ މި ބުނި ކަހަލަ ގޮތެކެވެ. ރަސޫލު -ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- މަޑުކުރެއްވީމާ، އެތަނަކީ މާތް ﷲ ވަޙީ ބާވައިލައްވައިގެން މަޑުކުރެއްވި ތަނެއްތޯ ޞަޙާބީން ދެންނެވިއެވެ. ނަމަވެސް އެއީ އެކަލޭގެފާނުގެ އަމިއްލަފު ރައުޔަށް އިޚްތިޔާރު ކުރެއްވި ތަނެއްކަން ޞަޙާބީންނަށް އެނގިވަޑައިގަތީމާ، އެހެން ތަނެއްގައި މަޑުކުރެއްވުމަށް ޚިޔާލު އެރުވިއެވެ. އަދި ކީރިތި ރަސޫލާ އެ ޚިޔާލު ޤަބޫލުފުޅުކުރައްވާ، އަމިއްލަފުޅު ރައުޔު ދޫކުރެއްވިއެވެ. ޚަންދަޤު ހަނގުރާމައިގައި މަދީނާ ވަށައިގެން ކޯރު ކޮނުމުގައި ވެސް އެކަލޭގެފާނު ޞަޙާބީންގެ ރައުޔުގައި ހިއްޕެވިއެވެ.\n4- ކުށެއް ކުރެއްވިދާނެ އަނެއް ގޮތަކީ، މުޅިން ދުންޔަވީ ކަމެއްގައި ކުށެއް ކުރެއްވުމެވެ. ކައިރިން ވެސް ދުރުން ވެސް ދީނާ ގުޅުމެއް ނެތް ޚާލިޞް ދުންޔަވީ ކަންކަމުގައި، ކީރިތި ރަސޫލު -ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- އެކަލޭގެފާނުންގެ އަމިއްލަފުޅު ރައުޔެއް ދެއްވާފައިވުމަކީ އެކަށީގެންވާކަމެކެވެ. މިގޮތުން ދަނޑުވެރިކަމާއި ޞިނާޢަތާއި ބޭސްވެރިކަން ފަދަ، އޭގެ އަހުލުވެރިންނަށް ނޫނީ ނޭނގޭ ކަންކަމުގައި އިތުރު އެކަލޭގެފާނު ދެއްވާ ރައުޔު ފަހަރެއްގައި ނުބައިވެދާނެއެވެ. މިސާލެއްގެ ގޮތުން، މަދީނާއަށް ހިޖުރަކުރެއްވުމަށް ފަހު، އެ ރަށު މީހުން ކަދުރުރުއް ޖޯޑުކުރުވާތަން ފެނިވަޑައިގެންފައި، އެކަން ނުކުރިއަސް ރަނގަޅުވާނެހެން ހީފުޅުވާކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ. ނަމަވެސް ރަސޫލާ ވިދާޅުވި ހީފުޅު ބަސްފުޅެއްގައި ހިފައިގެން މާ ޖޯޑުނުކުރުވި މީހުންގެ ރުކުގައި އެފަހަރު ކަދުރު އެޅީ މަދުންނެވެ. މިއީ ފަހަރެއްގައި ވެސް އައިބެއް ނުވަތަ އުނިކެއް ނޫނެވެ. އެހެނީ، ކިތަންމެ މޮޅު މީހަކަށް ވެސް -ދުނިޔޭގެ އެންމެ މޮޅު މީހާއަށް ވިޔަސް- ދަނޑުވެރިންނާއި އުފެއްދުންތެރިންނާއި މިހެން ގޮސް ހުރިހާ މަސައްކަތެއްގެ އަހުލުވެރިންނަށް އެނގޭ ކަންކަން، އެނގޭކަށް ނުޖެހެއެވެ.\nކަދުރުރުއް ޖޯޑުކުރުވުމަކީ، ދަނޑުވެރިކަމާ ގުޅުންހުރި މައްސަލައެކެވެ. އެކަލޭގެފާނަށް ހީފުޅުވެވަޑައިގަތް އަމިއްލަ ޚިޔާލުފުޅެއް ފާޅުކުރެއްވީމާ، ދަނޑުވެރިން އެގޮތަށް ހެދީއެވެ. އެހެން ހަދަން އިތުރު އެކަލޭގެފާނު އެމީހުންނަކަށް އަމުރެއް ނުކުރައްވައެވެ. އަދި އެއީ ދީނުގެ ތެރެއިންވާ ކަމެކޭ ވެސް ޙަދީޘެއް ނުކުރައްވައެވެ.\nއެކަލޭގެފާނު ދެއްވި ރައުޔު ނުބައިކަން އެނގިވަޑައިގަތީމާ، ދީނުގެ ކަމެއްގައި ޙަދީޘްކުރައްވާ އެއްޗެއްގައި ހިފުމަށާއި، ޚާލިޞް ދުނިޔޭގެ ކަންކަން އެބަޔަކަށް މާ ރަނގަޅަށް އެނގޭނޭ، ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ.\nކީރިތި ރަސޫލާއަށް ޣައިބު އެނގިވަޑައި ނުގަންނަވާކަން، ޤުރުއާނުގައި ނިކަން ޞަރީޙަކޮށް ބަޔާންކުރައްވާފައިވެއެވެ. އަދި އިތުރު އެކަލޭގެފާނަށް ޣައިބުގައިވާ ކަމެއް އެނގިވަޑައި ނުގަންނަވާކަން މީސްތަކުންނަށް އަންގަވާ ޚަބަރު ދެއްވުމަށް ވެސް، މާތް ﷲ، ކީރިތި ރަސޫލާއަށް އަމުރުކުރައްވާފައިވެއެވެ. قُل لَّا أَقُولُ لَكُمْ عِندِي خَزَائِنُ اللَّهِ وَلَا أَعْلَمُ الْغَيْبَ وَلَا أَقُولُ لَكُمْ إِنِّي مَلَكٌ ۖ إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَىٰ إِلَيَّ\nއާޔަތުގެ ތަފްސީރީ މާނަ: ''ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ ގާތުގައި ﷲ ގެ ޚަޒާނާތައް ވާކަމަކަށް، ނުވަތަ ތިމަންކަލޭގެފާނަށް ޣައިބު އެނގިވަޑައިގަންނަވާ ކަމަކަށް ތިޔަބައިމީހުންގެ ގާތަކު ތިމަންކަލޭގެފާނު ވިދާޅެއްނުވަމެވެ. އަދި ތިމަންކަލޭގެފާނަކީ މަލާއިކަތެކޭވެސް ތިޔަބައިމީހުންގެ ގާތަކު ވިދާޅެއްނުވަމެވެ. އެކަމަކު ތިމަންކަލޭގެފާނަކީ ﷲ ފޮނުއްވެވި ރަސޫލެކެވެ. އެކަލާނގެ ވަޙީ އިއްވަވާ ގޮތަކަށް މެނުވީ ތިމަންކަލޭގެފާނު ތަބާވެވަޑައެއް ނުގަންނަވަމެވެ.'' (އަލްއަންޢާމް: 50)\nކީރިތި ރަސޫލާ ވަނީ މިކަން މިސްތަކުންނަށް ކިޔާދެއްވާ އަންގަވާދެއްވާފައެވެ. އަދި މިއާޔަތްތައް މީސްތަކުންނަށް ކިޔަވާވިދާޅުވެދެއްވިއެވެ.\nރަސޫލުން ވަރަށް ގިނައެވެ. ނަމަވެސް ރިސާލާތްތަކުގެ އަސްލަކީ އެކައްޗެކެވެ:\nކުރީގެ އުއްމަތްތަކުގެ ތެރެއިން ކޮންމެ އުއްމަތަކަށް ވެސް ރަސޫލުބޭކަލަކު ފޮނުއްވިކަން، ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި މާތް ﷲ ބަޔާންކުރައްވާފައިވެއެވެ. وَإِنْ مِنْ أُمَّةٍ إِلاَّ خلا فِيهَا نَذِيرٌ\nއާޔަތުގެ ތަފްސީރީ މާނަ: ''އަދި ކުފުރުވެ މަގުފުރެދިގަންނަ މީހުންނަށް ލިބެންހުރި ޢަޛާބާއި މެދު، އިންޒާރުކުރައްވާ ބޭކަލަކު ވަޑައިނުގަންނަ، އެއްވެސް އުއްމަތެއް ނުވެއެވެ.'' (ފާޠިރު: 24)\nނަމަވެސް އެ ހުރިހާ ބޭކަލުންގެ ވާހަކައެއް ނުވަތަ ނަންފުޅެއްވެސް، ޤުރުއާނުގައި މާތް ﷲ ހާމަކުރައްވާފައި ނެތެވެ. ޤުރުއާނުގައި ނަންގަނެވިގެންވަނީ އޭގެ ތެރެއިން ބައެއް ރަސޫލުބޭކަލުންގެ ވާހަކައެވެ. وَرُسُلًا قَدْ قَصَصْنَاهُمْ عَلَيْكَ مِن قَبْلُ وَرُسُلًا لَّمْ نَقْصُصْهُمْ عَلَيْكَ\nއާޔަތުގެ ތަފްސީރީ މާނަ: ''މި އާޔަތުގެ ކުރިން، އެ ރަސޫލުންގެ ވާހަކަ ތިމަންރަސްކަލާނގެ ކަލޭގެފާނަށް ކިޔައިދެއްވާފައިވާ ރަސޫލުންނާއި، ކަލޭގެފާނަށް އެ ރަސޫލުންގެ ވާހަކަ، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ކިޔައިދެއްވާފައިނުވާ ރަސޫލުން، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ފޮނުއްވީމެވެ.'' (އައްނިސާ: 164)\nމާތް ﷲ ފޮނުއްވެވި ހުރިހާ ރަސޫލު ބޭކަލުން ވެސް ވަޑައިގަތީ، ﷲ ގެ އެއްކައުވަންތަކަމަށް ގޮވާލެއްވުމަށެވެ. އަދި އެ ހުރިހާ ބޭކަލުން ވެސް ގޮވާލެއްވީ، އާޚިރަތް ދުވަހަށް އީމާންވުމަށެވެ. ﷲ ގެ ޝަރީޢަތަށް ކިޔަމަންވެ ބޯ ލެނބުމަށެވެ. ވީމާ އިސްލާމްދީނާއި، ކުރީގެ ސަމާވީ ދީންތަކުގެ އަސްލަކީ ހަމަ އެކައްޗެކެވެ. شَرَعَ لَكُم مِّنَ الدِّينِ مَا وَصَّىٰ بِهِ نُوحًا وَالَّذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ وَمَا وَصَّيْنَا بِهِ إِبْرَاهِيمَ وَمُوسَىٰ وَعِيسَىٰ ۖ أَنْ أَقِيمُوا الدِّينَ وَلَا تَتَفَرَّقُوا فِيهِ\nއާޔަތުގެ ތަފްސީރީ މާނަ: ''ތިޔަބައިމީހުންނަށްޓަކައި، އެކަލާނގެ ޝަރުޢުކުރެއްވި އިސްލާމްދީނަކީ، އެކަލާނގެ ނޫޙުގެފާނަށް ވަޞިއްޔަތްކުރެއްވި ދީނެވެ. އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ ކަލޭގެފާނަށް ވަޙީކުރެއްވި ދީނެވެ. އަދި އިބްރާހީމްގެފާނަށާއި، މޫސާގެފާނަށާއި، ޢީސާގެފަށް ވަޞިއްޔަތްކުރެއްވި ދީނެވެ. އެ ވަޞިއްޔަތަކީ، ތިޔަބައިމީހުން ﷲ އެއްކައުވަންތަކޮށް، ހަމައެކަނި އެކަލާނގެއަށް އަޅުކަންކޮށް، ދީނުގައި އަމުރުކުރެއްވި ކަންކަމާމެދު ބައިބައި ނުވެ، ދީން ޤާއިމުކުރާށެވެ.'' (އައްޝޫރާ: 13)\nއަދި މާތް ﷲ ކުރީގެ ހުރިހާ ރަސޫލުން ފޮނުއްވެވީ، އެބޭކަލެއްގެ ޤައުމުގެ މީހުންގެ ގާތަށެވެ. ކޮންމެ ޤައުމަކަށް ވެސް ވަޑައިގަންނަވަނީ އެޤައުމެއްގެ ބަހުން ވާހަކަ ދައްކަވާ ރަސޫލުބޭކަލެކެވެ. وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ رَسُولٍ إِلاَّ بِلِسَانِ قَوْمِهِ لِيُبَيِّنَ لَهُمْ\nއާޔަތުގެ މާނަ: ''ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެއްވެސް ރަސޫލަލު އެބޭކަލެއްގެ ޤައުމުގެ މީހުންގެ ބަހުން ވާހަކަދައްކަވާ ބޭކަލެއްގެ ގޮތުގައި މެނުވީ ނުފޮނުއްވަމެވެ.'' (އިބްރާހީމް: 4)\nދެން އެއަށްފަހު، ހުރިހާ ރިސާލަތެއްގެ ސިއްކަޖައްސަވާ، އެންމެ ފަހުގެ ރަސޫލުކަމުގައި، މި އުއްމަތުގެ މާތް ރަސޫލާ މުޙައްމަދު -ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- ފޮނުއްވެވިއެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ ރިސާލަތަކީ ދުނިޔޭގެ ހުރިހާ އެންމެންނަށް އޮތް ރިސާލަތެއް ކަމުގައި ލެއްވިއެވެ. އެކަލޭގެފާނަށް ފަހު ރަސޫލަކު ނުވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ސުވަރުގެވަޑައިގަތުމަށް ފަހު، އުޑުން ބިމަށް ވަޙީއެއް ބާވައިނުލައްވައެވެ. އަދި އިސްލާމްދީނަކީ އެންމެ ފަހުގެ ދީންކަމުގައި ލައްވާ، މި ދީނަކީ އެކަލާނގެ ރުހިވޮޑިގަންނަވާ ދީންކަން، ޤުރުއާނުގައި ވަޙީކުރެއްވިއެވެ. الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمْ الإِسْلامَ دِيناً\nއާޔަތުގެ ތަފްސީރީމާނަ: ''ނަޞްރު ދެއްވާ، ޝަރީޢަތް ފުރިހަމަކުރައްވާ، މިއަދު ތިޔަބައިމީހުންގެ ދީން، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ފުރިހަމަކޮށްދެއްވައިފީމެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުން ޖާހިލިއްޔަތުގެ އަނދިރިކަމުގެ ތެރެއިން، އީމާންކަމުގެ އަލިކަމަށް ގެންނަވާ، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ނިޢްމަތް، ތިޔަބައިމީހުންގެ މައްޗަށް ފުރިހަމަކޮށްދެއްވައިފީމެވެ. އަދި އިސްލާމްދީން، ތިޔަބައިމިހުނަށް ދީނެއްކަމުގައި، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ރުހިވޮޑިގެންފީމެވެ. އެ ނުން ދީނަކީ ތިމަންރަސްކަލާނގެ ޤަބޫލުކުރައްވާނެ ދީނެއް ނޫނެވެ.'' (އަލްމާއިދާ: 3)\nކުރީގެ ހުރިހާ ރަސޫލުބޭކަލުންވެސް ހަމައެކަނި އެބޭކަލެއްގެ ޤައުމުގެ މީހުންގެ ގާތަށް ވަޑައިގެންފައި، މުޙައްމަދުގެފާނުގެ ރިސާލަތް އެއީ މުޅި ދުނިއެއަށް، އެންމެހާ މީސްތަކުންނަށް އޮތް އެއްޗަކަށް ވީ ކީއްވެގެންހޭ؟، މީހަކު ހިތަށް އަރާފާނެއެވެ. އަދި ކުރީގެ ޝަރީޢަތްތައް ނަސްޚުކުރެވި ނުވަތަ ބަދަލުވެފައިވާއިރު، މުޙައްމަދުގެފާނު ގެންނެވި ޝަރީޢަތް ނަސްޚު ނުވެ އަދި ބަދަލެއްވެސް ނުވެ، ޤިޔާމަތާ ޖެހެންދެން އޮންނާނީ ކިހިނަކުންހޭ؟ ވެސް، މީހަކު ހިތަށް އަރާފާނެއެވެ.\nމި ސުވާލުގެ ޖަވާބަކީ:\nކުރީގެ ރަސޫލުބޭކަލުން ގެންނެވި ޝަރީޢަތްތަކާ ޚިލާފަށް، އިސްލާމީ ޝަރީޢަތް އައިސްފައިވަނީ ހުރިހާ ޒަމާނަކަށް ވެސް އަދި ހުރިހާ ތަނަކަށް ވެސް ފެތޭ، އެއްޗެއް ގޮތުގައެވެ. އިސްލާމްދީނުގައި، ޢަޤީދާތަކާއި އަޅުކަންތަކުގައި، އައިސްފައިވަނީ ތަފްޞީލުކޮށް ބަޔާންކުރެވިފައިވާ ޤަޠްޢީ ނައްޞުތަކެކެވެ. އެއީ އުނިއިތުރެއް ނުވަތަ އެއްވެސް ބަދަލެއް ގެނެވޭނެ ކަންކަމެއް ނޫނެވެ. އެހެނީ، ޢަޤީދާއާއި ﷲ އަށް އަޅުވެތިކަން އަދާކުރުމަކީ، ޒަމާން ބަދަލުވުމަކުން، ތަން ބަދަލުވުމަކުން، ބަދަލުވާންޖެހޭ ކަމެއް ނޫނެވެ.\nއަނެއްކޮޅުން، ވެރިކަމުގެ ނިޒާމާއި، ވިޔަފާރީގެ މުޢާމަލާތްތަކާއި، އިދާރީ ހިންގުމަކީ، ޒަމާނާއި ތަނާއި އާދަކާދަ ބަދަލުވާ ވަރަކަށް ބަދަލުވާ އެއްޗެކެވެ. އެހެންވެ މި ކަންކަމާ ބެހޭ ގޮތުން ދީނުގައި އައިސްފައިވަނީ، ޢާއްމު ނައްޞުތަކަކާއި ޢާއްމު ޤަވާޢިދުތަކެކެވެ. އެހެން ގޮތަކަށް ބުނާނަމަ، މައިގަނޑު އުޞޫލުތަކެއް ކަނޑައަޅާދީފައެވެ. ދެން، އުޅޭ ޒަމާނަކާއި، ތަނަކާ އެކަށީގެންވާ ގޮތަކަށް، އެ ކަންކަން ކުރުން ވަނީ އަހަރެމެންނަށް ދޫކޮށްލެވިފައެވެ. ނަމަވެސް ދީނުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ޢާއްމު ޤަވާޢިދުން ބޭރުވެގެން ނުވާނެއެވެ. ކުރުގޮތަކަށް މީގެ ބައެއް މިސާލު ހުށައަޅާ ދޭނަމެވެ:\nމިސާލަކަށް އިސްލާމްދީން ކަނޑައަޅާފައި ވަނީ، މުސްލިމުންގެ ވެރިއަކަށް ހުންނަންވާނީ ރައްޔިތުންގެ ރުހުން ލިބިގެން އިންތިޚާބުކުރެވޭ މީހެކެވެ. އަދި އެމީހެއްގެ ކިބައިގައި ވެރިކަން ކުރެވޭނެ ޤާބިލުކަން ހުންނަންޖެހެއެވެ. އަދި ހަމައެހެންމެ، މުސްލިމުންގެ ދުސްތޫރުކަމުގައިވާ ކީރިތި ޤުރުއާނަށް އޭނާ ކިޔަމަންވާންޖެހޭނެއެވެ. އަދި ކަމުވޮށިގެންވާ މީހުންނާ، ކަންކަމުގައި މަޝްވަރާކުރަންޖެހޭނެއެވެ. މިއީ ވެރިކަން ކުރުމުގައި އިސްލާމްދީން ކަނޑައަޅާފައިވާ މައިގަނޑު އުޞޫލުތަކެވެ.\nދެން އިންތިޚާބުކުރާނެ ގޮތަކާއި، ކަމުވޮށިގެންވާ މީހުން ޢައްޔަންކުރާނެ މަގަކާއި، މަޝްވަރާކުރާނީ ކިހިނެއްކަން، ކަނޑައެޅުން އެއީ އަހަރެމެންނަށް ދޫކުރެވިފައިވާ ކަންކަމެވެ. އޭރަކަށް އެންމެ ރަނގަޅު އެންމެ އެކަށީގެންވާ ގޮތެއް އިޚްތިޔާރު ކުރީމާ ނިމުނީއެވެ.\nއަދި އިސްލާމްދީން އަހަރެމެންގެ މައްޗަށް ވާޖިބުކޮށްފައިވަނީ، ޙުކުމް ކުރުމުގައި ޢަދުލުވެރިވުމަށެވެ. ކިއެއްތަ، ކޮންމެ ކަމެއްގައި ވެސް، ކޮންމެ ތަނެއްގައި ވެސް، އިންސާފާއި ޢަދުލުވެރިކަމުގައި ހިފުމަކީ، މުސްލިމުންގެ މައްޗަށް ލާޒިމު ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް ޢަދުލުވެރިކޮށް ޙުކުމްކުރާނެ ވަކި ގޮތެއް، ޤާޟީން ޢައްޔަންކުރާނީ ކިހިނެއްކަން، ޢަދާލަތުގައި މައްސަލަ ހުށައަޅާނެ ގޮތްތައް، ދީނުގައި ކަނޑައަޅާފައި ނެތެވެ. މިއީ މުސްލިމުންނަށް ދޫކޮށްލެވިފައިވާ ކަންކަމެވެ.\nމުޢާމަލާތުގެ ދާއިރާގައިވެސް، ޢަޤުދުކުރާ މީހުންގެގައިގައި ހުންނަންޖެހޭ އަހުލިއްޔަތާއި، މިނިވަން އިޚްތިޔާރާއި، ޢަޤުދުގެ ޢިބާރާތްތަކާއި ޢަޤުދުކުރެވޭ އެއްޗަކާއި، ބެހޭގޮތުން ދީނުގައިވަނީ ޢާއްމު ޤަވާޢިދުތަކެއް ކަނޑައަޅާފައެވެ. އަދި ފަރުދުންނަށާއި މުޖްތަމަޢަށް ގެއްލުން ހުންނަ ބައެއްކަހަލަ ޢަޤުދުތަކާއި (މިސާލަކަށް ރިބާ، ޖުވާ)، ޣަރަރު ހިމެނޭ ޢަޤުދުތައް (މިސާލަކަށް ވިޔަފާރި އިންޝުރެންސް) މަނާކުރިއެވެ. ނަމަވެސް ވިޔަފާރިއާއި ޢަޤުދުތަކުގެ ތަފްޞީލީ ކަންކަން ވަނީ އަހަރެމެންނަށް ދޫކޮށްލާފައެވެ. އަދި އިސްލާމްދީނުގައި ވަނީ މަސައްކަތްތަކާއި މުޢާމަލާތްތަކުގައި އަސްލަކީ ހުއްދަވެ ޙަލާލުވުންކަން، ކަނޑައަޅާފައެވެ. ޙަރާމްކުރާ ނައްޞެއް އައިސްފައި ނެތިއްޔާ، ނުވަތަ އޭގެ ތެރެއަށް ޙަރާމްކަމެއް ނުވަންނަންޏާ، މުޢަމަލާތެއް ޙަރާމެއް ނުވާނެއެވެ.\nދީނުގައި ވާޖިބުކޮށްފައި ވެސް ނެތް، އަދި ނަހީކޮށްފައި ވެސް ނެތް ކަންކަމުގައި، މުޖްތަމަޢުގެ މަޞްލަޙަތަށްޓަކައި އުފެއްދޭ ޤާނޫނުތަކާއި ޤަވާޢިދުތަކަކީ، އެއީ މުސްލިމުން ކިޔަމަންވެ ބޯލަނބަންޖެހޭ އެއްޗެކެވެ. މުސްލިމް ވެރިއަކު އެފަދަ ކަމެއް އަމުރުކޮށްފިއްޔާ، ކިޔަމަންވުން ދީނީ ގޮތުން ވާޖިބުވެއެވެ. މީގެ މިސާލަކީ، މާލިއްޔަތާ ބެހޭ ޤާނޫނުތަކާއި، ދަޢްވާހުށައެޅުމުގެ ޤާނޫނުތަކާއި، އިދާރީ ހިންގުމާ ބެހޭ ޤާނޫނުތަކާއި، ދަތުރުފަތުރުކުރާ އެއްޗެއްސާއި މަގުމަތީގެ ޤާނޫނުތައް ފަދަ ޤާނޫނުތަކެވެ.\nވީމާ، ހުރިހާ ޒަމާނަކަށް ވެސް އަދި ހުރިހާ ތަނަކަށް ވެސް ފެތޭ އަދި އެކަށީގެންވާފަދަ ސިފަތަކެއް، އިސްލާމްދީނުގައި އެބަ ހުއްޓެވެ. އެކަމަކު ހިތާމައަކީ، މި ފަހުގެ ބައެއް ފިޤުހުވެރިން، އެމީހުންގެ ވިސްނުން ހަނިކަމުން، އިސްލާމްދީން ތަނަވަސްކޮށްދީފައިވާ ކަންތައްތައް ހަނިކޮށް ދަތިކުރަން އުޅޭކަމެވެ. މިހެންވެ، އިބްނުލް ޤައްޔިމް ވިދާޅުވެފައިވާ ފަދައިން، މިގޮތަށް ހަނިކޮށް ދަތިކުރާ މީހުންނަށް އެންމެ ފަހުން ޖެހިފައި އޮންނަނީ، އިސްލާމްދީނުގެ އިމުގެ ބޭރުން ތަނަވަސް ގޮތްތައް ހޯދާށެވެ.\nއިސްލާމްދީނަކީ އެންމެ ފަހުގެ ދީންކަމަށްވި، އަދި މިދީނަކީ ހުރިހާ އެންމެނަށް އޮތް ދީންކަމަށް ވުމުގެ އަދި އިތުރު އެހެން ސަބަބެއް ވެސް މިތާ ބުނެލާނަމެވެ. އެއީ ކުރީގެ ރަސޫލުބޭކަލުން ވަޑައިގަތް އުއްމަތްތަކުގެ މީހުންނަކީ، ވަރަށް އެކަހެރިކޮށް، ދުނިޔޭގެ އެހެން އުއްމަތްތަކާ ޤައުމުތަކާ މުވާޞަލާތީ ގުޅުންތަކެއް ނެތި އުޅުނު ބައެކެވެ. ނަމަވެސް، މުޙައްމަދުގެފާނު ފޮނުއްވުނީ އިންސާނީ ދަރިފަސްކޮޅު ފުރާފުރިހަމަވީމައެވެ. އިންސާނީ މަޢްރިފާ އުފެދި، ތަހުޒީބާއި ތަމައްދުން އިންސާނުންނަށް އެނގެން ފެށީމައެވެ. އަދި މުޙައްމަދުގެފާނުގެ ރިސާލަތަށް ފަހު ދުނިޔެވަނީ، އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކާ މުވާޞަލާތީ ގޮތުން ކައިރިވެފައެވެ. ކައިރިވަމުން ކައިރިވަމުން ގޮސް އެންމެ ފަހުން މިޒަމާނުގައި މިވަނީ، އެމެރިކާގައި މީހަކު ދޭ ޚިޠާބު، އެތާ ކައިރީ ހުންނަ މީހަކަށް ވުރެ ކުރިން ޗައިނާގައި ހުންނަ މީހަކަށް އަޑުއިވޭ ދަރަޖައަށް ގޮސްފައެވެ. މިއީ ހަމަ ތެދުވާހަކައެވެ. ސަބަބަކީ ވައިގެ ތެރޭގައި އަޑުގެ ރާޅުބާނީތައް ދަތުރުކުރާވަރަށް ވުރެ އަވަހަށް ރޭޑިއޯގެ ޒަރީޢާއިން އަޑު ދަތުރުކުރާ މިންވަރު އަވަސްވީމައެވެ. މިއަދު ދުނިޔެވަފައި މިވަނީ ކުޑަ އަވަށަކަށެވެ. ހުރިހާ އުއްމަތްތައް މިއަދު ވަނީ އެއް އުމަތަކަށް ވެފައެވެ. މުސްލިމުންގެ ކޮނޑުގައި އެޅިފައިވާފަދައިން، ދުނިޔެއަށް އިސްލާމްދީން ފޯރުކޮށްދޭން މުސްލިމުން މަސައްކަތްކުރާނަމަ، މިއަދު މުޅި ދުނިޔޭގައި ހުރިހާ ހިސާބެއްގައި ހުރިހާ ކަންކޮޅެއްގައި އޮތީހީ އިސްލާމްދީނެވެ.\nބައެއް ރަސޫލުބޭކަލުންނަށް ތަބާވާކަމަށް ދަޢްވާކުރާ ބައެއް މީހުން، އެހެނިހެން ރަސޫލުބޭކަލުންގެ ރަސޫލުކަން ޤަބޫލެއް ނުކުރެއެވެ. އެހެނިހެން ރަސޫލުބޭކަލުންނަށް ފުރައްސާރަކޮށް އެއްޗެހި ކިޔާހަދައެވެ. ނަމަވެސް އިސްލާމްދީނުގައި މުސްލިމުންގެ މައްޗަށް ވާޖިބުވެގެންވަނީ، ހުރިހާ ރަސޫލުބޭކަލުންނާއި ނަބީބޭކަލުން މަތިވެރިކޮށް ޤަދަރުކޮށް އިޙްތިރާމުކުރުމަށެވެ. އެއްވެސް ރަސޫލުބޭކަލެއް ނުވަތަ ނަބީބޭކަލަކާ ދިމާއަށް ކުޑައިމީސް ބަހެއްބުނެ، ނުވަތަ އެއިން ރަސޫލުބޭކެލެއްގެ ރަސޫލުކަން، ނަބީބޭކަލެއްގެ ނަބީކަން އިންކާރުކޮށްފިއްޔާ، އޭނާ މުސްލިމަކަށް ނުވާނެއެވެ. آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنزِلَ إِلَيْهِ مِن رَّبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ ۚ كُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِّن رُّسُلِهِ\nއާޔަތުގެ މާނަ: ''ރަސޫލާއަށް، އެކަލޭގެފާނުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތުން ބާވައިލެއްވި އެއްޗެއްކަށް (އެބަހީ ޤުރުއާނަށް) ރަސޫލާއާއި މުއުމިނުން އީމާންވެއްޖެއެވެ. އެ އެންމެންމެ ﷲ އާއި، އެކަލާނގެ މަލާއިކަތުންނާއި، އެލކަލާނގެ (ބާވައިލެއްވި) ފޮތްތަކާއި، އެކަލާނގެ ފޮނުއްވި ރަސޫލުންނަށް އީމާންވެއްޖެއެވެ. (އެއުތެން ބުނެތެވެ) ތިމަންމެން، އެކަލާނގެ ރަސޫލުންގެ ތެރެއިން އެކަކާމެދުވެސް ތަފާތެއްނުކުރަމެވެ.'' (އަލްބަޤަރާ: 285)\nވީމާ މުސްލިމެއްވިއްޔާ، މުޙައްމަދުގެފާނު ދެކެ ލޯބިވާފަދައިން މޫސާގެފާނާއި ޢީސާގެފާނު ދެކެވެސް ލޯބިވާނެއެވެ. މުޙައްމަދުގެފާނު މަތިވެރިކޮށް ޤަދަރުކުރާގޮތަށް، އެހެން ރަސޫލު، ނަބީބޭކަލުން ވެސް މަތިވެރިކޮށް ޤަދަރުކުރާނެއެވެ. ޢީސާގެފާނު ވަޑައިގަތީމާ އެކަލޭގެފާނަށް ތަބާވެ އީމާންވި ޔަހޫދީންނަށް މޫސާގެފާނު ނުގެއްލެއެވެ. ހަމައެހެންމެ މުޙައްމަދުގެފާނު ގެންނެވި އިސްލާމްދީނަށް ވަންނަ މީހުންނަށް، މޫސާގެފާނެއް ވެސް އަދި ޢީސާގެފާނެއް ވެސް ނުގެއްލެއެވެ. އެމީހަކަށް ވަނީ މުޙައްމަދުގެފާނުގެ އިތުރަށް ޢީސާގެފާނާއި މޫސާގެފާނު ވެސް ލިބިފައެވެ. މުޙައްމަދުގެފާނާއި އަދި އެންމެހާ ރަސޫލުބޭކަލުންނާއި ނަބީބޭކަލުންނަށް، މާތް ﷲ ޞަލަވާތާއި ސަލާމް ލައްވާށިއެވެ! އާމީން.\nމުސްލިމުންގެ ޢަޤީދާއަކީ، ކީރިތި ޤުރުއާނަކީ ﷲގެ ކަލާމްފުޅެވެ. ﷲ ގެ ޙަޟްރަތުން ޤުރުއާނާއިގެން މުޙައްމަދުގެފާނު އަރިހަށް ވަޑައިގަތީ ޖިބްރީލުގެފާނެވެ. އަދި މުޙައްމަދުގެފާނު ވަނީ ޖިބްރީލުގެފާނު ޤުރުއާން ފޯރުކޮށްދެއްވި ގޮތަށް، މި އުއްމަތަށް ޤުރުއާން ފޯރުކޮށްދެއްވާފައެވެ. އަދި މުޞްޙަފުގެ ދެ ބަނޑޭރިގަނޑުގެ ދެމެދުގައިވަނީ މުޅި ޤުރުއާނެވެ. އެއަށް އެއްވެސް އެއްޗެއް އުނިއިތުރުވެފައެއް ނުވެއެވެ. މުޞްޙަފުގައި ވަނީ ޖިބްރީލުގެފާނު މެދުވެރިކުރައްވާ ﷲ ވަޙީ ބާވައިލެއްވި، ޤުރުއާނެވެ. ވީމާ ޤުރުއާނުގައިވާ އެއްޗެއް އިންކާރުކޮށް ނުވަތަ ޝައްކުކޮށްފިއްޔާ، އެމީހަކު އިސްލާމްދީނުން ބޭރުވާނެއެވެ.\nކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ފަންސަވީސް ނަބީބޭކަލެއްގެ ނަންފުޅު އައިސްފައިވެއެވެ. އެބޭކަލުންނަކީ: އާދަމް، އިދްރީސް، ނޫޙް، ހޫދު، ޞާލިޙް، އިބްރާހީމް، ލޫޠު، އިސްމާޢީލް، އިސްޙާޤު، ޔަޢްޤޫބު، ޔޫސުފް، އައްޔޫބް، ޝުޢައިބު، މޫސާ، ހާރޫނު، ޔޫނުސް، ދާއޫދު، ސުލައިމާނު، އިލްޔާސު، އަލްޔަސަޢް، ޒަކަރިއްޔާ، ޔަޙްޔާ، ޢީސާ، ޛުލްކިފްލި، އަދި މުޙައްމަދުގެފާނެވެ.\nއަދި އާދަމުގެފާނުގެ ނަންފުޅުވެސް އައިސްފައިވެއެވެ. ނަމަވެސް، އެކަލޭގެފާނަކީ ރަސޫލެއްކަން ޞަރީޙަކޮށް ޤުރުއާނުގައި ބަޔާންވެފައި ނެތެވެ. ނަމަވެސް، އެކަލޭގެފާނުގެ ވާހަކަ ހުރި އާޔަތްތަކުން ދޭހަވަނީ، އަދި ބުރަވެވެނީ އެކަލޭގެފާނަކީ ރަސޫލުބޭކަލެއް ކަމެވެ.\nމި ފަންސަވީސް ބޭކަލުންގެ ތެރެއިން، އިދްރީސާއި ޛުލްކިފްލި ފަދަ ބޭކަލުންގެ ހަމައެކަނި އައިސްފައިވަނީ އެބޭކަލުންގެ ނަންފުޅެވެ. އަދި އިސްމާޢީލުގެފާނާއި އިސްޙާޤުގެފާނާއި ޔޫނުސްގެފާނު ފަދަ ބޭކަލުންގެ ވާހަކަ ކުރު ގޮތަކަށް އައިސްފައިވެއެވެ. އަދި އިބްރާހީމްގެފާނާއި މޫސާގެފާނާއި ޔޫސުފުގެފާނާއި ޢީސާގެފާނު ފަދަ ބޭކަލުންގެ ވާހަކަ ތަފްޞީލުކޮށް އައިސްފައިވެއެވެ. ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ނަބީބޭކަލުންނާ ބެހޭގޮތުން އައިސްފައިވާ ހުރިހާ ވާހަކައަކީ ވެސް ޙައްޤު ތެދެވެ. އެއަށް އީމާންވުމަކީ ވާޖިބެކެވެ.\nކީރިތި ރަސޫލު -ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- މައްކާއިން ބައިތުލް މަޤްދިސަށް ރޭގަނޑެއްގައި ވަޑައިގެންފައި، ހަމަ އެރޭ އެނބުރި މައްކާއަށް ވަޑައިގަތީމާ، ޤުރައިޝުވަންހައިގެ މުޝްރިކުންނަށް އެކަން ޤަބޫލުކުރެވޭ ގޮތެއް ނުވިއެވެ. އެމީހުން ދެކުނީ، އޭރު ދަތުރުފަތުރުކުރަން ގެންގުޅޭ ސަވާރީއަކަށް އަރައިގެން، އެހާ ދުރުތަނަކަށް، އެންމެ ރެއަކުން ގޮސްފައި އަދި އަނބުރާ އައުމަކީ މުސްތަޙީލު ކަމެއްކަމުގައެވެ. ނަމަވެސް އޭރު މުސްތަޙީލުކަމެއް ކަމަށް ބައެއް މީހުން ދުށް ކަންތައް މިއަދު މިވަނީ، ނިކަން އާދައިގެ ފަސޭހަ ކަމަކަށް ވެފައެވެ. މީހަކު މިއަދު އެކަމާ އަޖާއިބުވެ އިންކާރެއް ނުކުރާނެއެވެ. މީގެ ޤަރުނެއް ނުވަތަ ދެ ޤަރުނުކުރިން އުޅުނު އެންމެ ބޮޑު ސައިންސުވެރިއާ ގާތު، ދަގަނޑާއި އެކަތައިން ހަދާފައި ހުންނަ އުޅަނދެއްގައި ވައިގެ ތެރެއިން އުދުހިފައި މީހުން ދަތުރުކުރާނެ ވާހަކައާއި، ޖައްވުގެ ފަށަލައިން ބޭރަށް ދާނެ ވާހަކައާއި، މީހުން ދައްކާ ވާހަކައާއި ދޭ ޚިޠާބުތައް ފީތާއެއްގައި ލިޔެ ރިކޯޑުކޮށްފައި، އޭނާ މަރުވާ ފަހުން ވެސް އަނެއްކާ އޭނާ ދެއްކި ވާހަކައާއި ދިން ޚިޠާބު އަޑުއެހޭ ވާހަކަ، ބުނެފިނަ އޭނާ ބުނާނީ ތިއީ މުސްތަޙީލު ކަމެކޭއެވެ. އެކަމަކު އޭނާ މުސްތަޙީލު ކަމެއް ކަމަށް ދެކުނު ކަންތައް މިއަދު މިވަނީ އެންމެން ދަންނަ ޙަޤީޤަތަކަށް ވެފައެވެ.\nމުސްތަޙީލު ބެހެނީ ދެ ވައްތަރަކަށެވެ. ފުރަތަމަ ވައްތަރަކީ، 'އާދައިގައި މުސްތަޙީލު' ކަންކަމެވެ. މަތީގައި ބުނެވުނީ މިކަހަލަ މުސްތަޙީލުތަކުގެ މިސާލެވެ. ދެވަނަ ވައްތަރަކީ 'ބުއްދީގައި މުސްތަޙީލު' ކަންކަމެވެ. މިސާލަކަށް، އިދިކޮޅު ދޭއްޗެއް އެއްވުމާއި، އެތީގެ ގޮތުގައި އޮވެފައި އޭގެ ކޯޗެއްކަން ބަދަލުވުން ފަދަ ކަންކަމެވެ. އިދިކޮޅު ދޭއްޗެއް އެއްވުމޭ ބުނުމުގެ މާނައަކީ މިސާލަކަށް ހުރުމާއި ނެތުން އެއްތަންވުމެވެ. ނުވަތަ ހަރަކާތްކުރުމާއި ހިމޭންކަން އެއްތަންވުމެވެ. މީހަކު ތަނެއްގައި ހުރެފައި ހަމަ އެވަގުތު އޭނާ އެތާ ނެތުމަކީ ވާނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. ހަމައެހެންމެ އެއްޗެއް ހަރަކާތްކުރެއޭ ބުނެފައި ހަމަ އެވަގުތު އޭތި ހަރަކާތް ނުކުރެއޭވެސް ނުބުނެވޭނެއެވެ. އެއްޗެއްގެ ކޯޗެއްކަން ބަދަލުވުމޭ މިތާ މިބުނީ، މިސާލަކަށް ފޮތެއް ފޮތެއްގެ ގޮތުގައި އޮވެފައި ހަމަ ވަގުތު ސަމުސަލަކަށް ނުވާނެ ވާހަކައެވެ.\nބުއްދީގައި މުސްތަޙީލު ކަންކަމަކީ، ވުން ތަޞައްވަރު ކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް އާދައިގައި މުސްތަޙީލު ކަންކަމަކީ، ޠަބީޢީ ޤާނޫނު އުނގެނިގެން އިންސާނުންނަށް ވެސް އެއީ ވެދާނެ ކަމަކަށް ހެދިދާނެ ކަންކަމެވެ. ވީއިރު، ޠަބީޢީ ޤާނޫނު ވުޖޫދަށް ގެންނަވާ ހެއްދެވި ކަލާނގެއަށް، މުސްތަޙީލުކަމެއް، ވެދާނެކަމަކަށް ނުހެއްދެވޭނެހެއްޔެވެ؟!\nޝައްކެއްވެސް ނެތް ގޮތުގައި، އެކަލާނގެ އެކަމަށް ކުޅަދުންވަންތައެވެ. އާދައިގައި މުސްތަޙީލުކަމެއް ވެދާނެކަމަކަށް ހެއްދެވުމަށް ﷲ ކުޅަދުންވަންތައެވެ. ވީމާ މިފަ ކަމެއް ވީކަމުގެ ތެދު ޚަބަރު ލިބިއްޖެނަމަ، އަހަރެމެން އެކަން ވީކަން ޤަބޫލުކުރާނަމެވެ.\nނޯޓު: މިތާ ލިޔެފައި އެވަނީ 'އާދައިގައި މުސްތަޙީލު' އެވެ. 'އާދައިގެ މުސްތަޙީލު' އެކޭ ނޫނެވެ. 'އާދައިގައި މުސްތަޙީލު' އޭ ބުނުމުގެ މާނައަކީ، ދުނިޔޭގެ ކަންހިނގާ މަގަށް ނުވަތަ އާދައަށް ބަލާއިރު މުސްތަޙީލު ކަމަށް އަހަރެމެން ދެކޭ ކަންކަމެވެ.\nއާދައިގައި މުސްތަޙީލު ކަންތައްވާ ތިން ގޮތެއް ޤުރުއާނުގައި ބަޔާންވެފައި އެބައޮތެވެ. އެއްގޮތަކީ، ރަސޫލުބޭކަލުންގެ ރަސޫލުކަން އެބޭކަލުންގެ ޤައުމުގެމީހުން ޤަބޫލުނުކުރީމާ، އެބޭކަލުންގެ ރިސާލަތަކީ ތެދު ރިސާލަތެއްކަން ސާބިތުކޮށްދެއްވަންވެގެން، ރަސޫލުބޭކަލުންގެ އަތްޕުޅު މަތީގައި ހިނގާ ކަމެކެވެ. އެއަށް ކިޔޭ ނަމަކީ މުޢްޖިޒާތެވެ. މިސާލަކަށް އިބްރާހީމްގެފާނު އަލިފާނަށް ލެވުނެވެ. ނަމަވެސް އެވަގުތު، މާތް ﷲ އެ އަލިފާނުގެ ޠަބީޢަތް ބަދަލުކުރައްވައި އެއީ ފިނި އެއްޗެއްކަމުގައި ލެއްވިއެވެ. މޫސާގެފާނު އަސާކޮޅު އެއްލެވީމާ، ބޮޑު ހަރުފައަކަށް އެ ބަދަލުވިއެވެ. އަސާކޮޅުން ހިލައިގައި ޖެއްސެވީމާ، ހިލައިން ފެން އާރު ނުކުތެވެ. އެއިން ކަނޑުގައި ޖެއްސެވީމާ، ކަނޑު ހިކިގެން މަގެއް ހެދުނެވެ. ޢީސާގެފާނު، މަރުވެފައި ތިބޭމީހުން، ﷲ ގެ އިޒުނަފުޅާއެކު ދިރުއްވިއެވެ. އަދި މިނުންވެސް އެތައް މުޢްޖިޒާތެއްގެ ވާހަކަ ޤުރުއާނުގައި އައިސްފައިވެއެވެ.\nއަނެއް ގޮތަކީ، ޞާލިޙް ވަލީވެރިންގެ އަތްޕުޅު މަތީގައި ހިނގާ ކަމެކެވެ. މިސާލަކަށް މަރްޔަމްގެފާނު އިންނެވި މިޙްރާބުކޮޅުގައި ކާއެއްޗެހި ހުރުމެވެ. ނުވަތަ، ފޮތުގެ ޢިލްމުލިބިފައި ހުރި މީހާ، ކަޅިހިންގާލާހާ ވގުތުކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި، ޔަމަނުގައި ހުރި ބަލްޤީސްގެ ތަޚުތު ފަލަސްޠީނަށް ގެނައުމެވެ. މިއަށް ކިޔޭ ނަމަކީ ކަރާމާތެވެ.\nތިންވަނަ ގޮތަކީ، ކާފިރެއްގެ އަތްމައްޗަށް މިކަހަލަ ކަމެއް ވުމެވެ. މިސާލަކަށް، ގެރީގެ އަޑުލައްވާ ޅަގެރިއެއް، ސާމިރީ، ބަނީއިސްރާއީލު މީހުންނަށް، ރަނުން ހަދައިދިނުމެވެ. މިއަށް ކިޔޭ ނަމަކީ، ފިތުނައެވެ. މިއީ ބަޔަކުމީހުން މަގުފުރެދި ދިއުމަށް ކުރިމަތިވާ ފިތުނައެކެވެ.\nމި ތިން ގޮތުންކުރެ ގޮތަކަށް ވެސް، އާދައިގައި މުސްތަޙީލު ކަމެއް، ވެދާނެކަމަށް އީމާންވާންޖެހެއެވެ. އެއީ މިތިން ގޮތް ވެސް ޤުރުއާނުގައި އައިސްފައިވާތީއެވެ. ޤުރުއާނުގައި އައިސްފައިވާ މިކަހަ ހުރިހާ ކަމެއް ތެދުކޮށް ޤަބޫލުކުރަންވެސް ޖެހެއެވެ.\nމީހުން އެއީ ވަލީވެރިންނޭ ކިޔާ ބައެއްގެ އަތްމައްޗަށް، ކަރާމާތް ފާޅުވެއޭ ކިޔާފައި ދައްކާ ވަހަކައަކީ ތެދު ޚަބަރަކަށް ވެސް ވެދާނެއެވެ. އަދި ދޮގު ޚަބަރަކަށް ވެސް ވެދާނެއެވެ. ހަމަ ޙަޤީޤަތުގައިވެސް ވަލީވެރިއަކަށް ވާކަހަލަ ވަލީވެރެއެއްގެ އަތްމައްޗަށް، ކަރާމާތެއް ފާޅުވިކަމަށް އަޑުއިވިއްޖެނަމަ، ބަލަންވީ އޭގައި ދީނާ ޚިލާފު އެއްވެސް ކަމެއް އެބަ އޮތްތޯއެވެ. ނެތިއްޔާ އެ ޚަބަރު ތެދުކުރުމަކުން އޭނާއަށް ލިބޭނެ ފާފައެއް ނެތެވެ. އަދި އެއީ ތެދު ޚަބަރެއް ކަމަށް އޭނާއަށް ނުފެންނާތީ، އެ ވާހަކަ ޤަބޫލުނުކުރިއަސް، އޭނާއަށް ލިބޭނެ ގެއްލުމެއް ނެތެވެ.\nދެން ޝަޢްރާނީ އޭނާގެ ޠަބަޤާތުގައި ރިވާކޮށްފައިވާކަހަލަ ބައެއް ކަރާމާތާއި، ނުވަތަ ކާފިރެއްގެ ފަރާތުން ފާޅުވާ ކަންކަމާއި، ތަޤުވާވެރިކަމެއް ނެތް މީހުންގެ ފަރާތުން ފާޅުވާ ކަންކަމަކީ އެއީ އެއްވެސް ހާލެއްގައި ކަރާމާތެއް ނޫނެވެ.\nމޫސާގެފާނާއި ފިރުޢައުނުގެ ސިހުރުވެރިން އެއްވި ދުވަހު، ފިރުޢައުނުގެ ސިހުރުވެރިން އެމީހުންގެ ވާބުރިތަކާއި އަސާތައް އެއްލިއެވެ. ދެން އެވަގުތު ބަލަންތިބި މީހުންނަށް ފެނުނީ، ދުވެދުވެ ތިބި ހަރުފަތަކަކަށް އެ ބަދަލުވީތަނެވެ. ދެން އޭގެފަހުން މޫސާގެފާނު އެކަލޭގެފާނުގެ އަސާކޮޅު އެއްލެވިއެވެ. އެއްލެވީމާ އަސާކޮޅު ބޮޑު ހަރުފައަކަށްވެ، ސިހުރުވެރިން ހެދި ހަރުފަތައް ކައި ދިރުވާ ހުސްކޮށްލިއެވެ. ފަހެ މި ދެކަމަކީ ވެސް އެއްފަދަ ދެކަންހެއްޔެވެ؟ މޫސާގެފާނު ކުރެއްވި ކަމަކީ، ސިހުރުވެރިން ކުރިފަދަ ކަމެއްހެއްޔެވެ؟!\nއެއީ އެއްފަދަ ދެކަންވިއްޔާ، ފިރުޢައުނުގެ ސިހުރުވެރިން މޫސާގެފާނަށް އީމާންވީ ކީއްވެގެންހެއްޔެވެ؟\nއެ ދުވަހު ސިހުރުވެރިން ކުރި ކަމަކީ، މީހުންގެ ލޮލަށް ފެންނަ އެއްޗެހި ވަހުމްތަކަކަށް ހެދީއެވެ. މީހުންގެ ލޮލަށް ހަރުފަތަކެއްހެން ހީވާ އެއްޗެއް ދެއްކީއެވެ. ޙަޤީޤަތުގައި އެމީހުން އެއްލި ވާބުރިތަކާއި އަސާތައް ހުރީ ހަމަ އެގޮތުގައެވެ. އެކަމަކު މޫސާގެފާނުގެ އަސާކޮޅު ހަމަ ޙަޤީޤަތުގައިވެސް ހަރުފައަކަށް ބަދަލުވީއެވެ. ސިހުރުވެރިން ހަރުފަކަމަށް ދެއްކި އެއްޗެހި އެއަށް، ކައި ދިރުވާލެވުނީ އެހެންވީމައެވެ. އެ ދުވަހު ކެމެރާއަކުން ފޮޓޯ ނެގިނަމަ އެތަނުން ފެންނާނީ، ޙަޤީޤީ ހަރުފައަކާއި، ސިހުރުވެރިން އެއްލި ވާބުރިތަކާއި އަސާތަކެވެ.\nސިހުރުވެރިން އެ ދުވަހު އެހާ އަވަހަށް މޫސާގެފާނަށް އީމާންވީ، އެމީހުންނަށް ފެނުނު މަންޒަރަކީ ޚިޔާލެއް ނޫންކަން ޔަޤީންވާތީއެވެ. އެމީހުންނަށް ފެނުނީ އެމީހުންގެ ހިތްތައް ގުޑުވާލި ޙަޤީޤީ މަންޒަރެކެވެ. ހިނދުކޮޅެއް ކުރިން އެމީހުން ތިބީ ފިރުޢައުނަށް ތަބާވެގެން، މޫސާގެފާނުގެ ދުޝްމަނުންގެ ގޮތުގައެވެ. ނަމަވެސް، އެ މަންޒަރު ފެނިފައި ވަރުގަދަ އީމާންކަމެއް ހިތުގައި ހިނގައި، ފިރުޢައުނު ދިން އިންޒާރަކަށް ބެލުމެއް ނެތި، ﷲ އަށް އީމާންވީއެވެ. ﷲ ގެ މަތިވެރިވަންތަކަމާއި ކުޅަދުންވަންތަކަމުގެ ކުރިމަތީގައި ފިރުޢައުނަކީ އެއްވެސް އެއްޗެއް ނޫންކަން އެމީހުންނަށް ޔަޤީންވެ ކަށަވަރުވިއެވެ. ގުނަވަންތައް ބުރިކޮށް، ޞަލީބަށް އަރުވާނެ ކަމަށް ބުނެ، ފިރުޢައުނު ދެއްކި ބިރަކުން ވީކަމެއް ވެސް ނެތެވެ. ފިރުޢައުނަށް ޢަޛާބު ދެވުނަސް ދެވޭނީ މި ދުނިޔޭގައި އެކަނިކަމާއި، ދުނިޔެއަކީ އާޚިރަތާ ޖެހި އެއްޗެއް ނޫންކަން އެމީހުންނަށް އެނގުނެވެ. އާޚިރަތުގެ ދާއިމީ ނިޢްމަތަށްޓަކައި، ދުނިޔޭގެ ހިނދުކޮޅެއްގެ ވޭން އުފުލަން އެމީހުން ތިބީ ތައްޔާރަށެވެ. قَالُوا لَنْ نُؤْثِرَكَ عَلَى مَا جَاءَنَا مِنْ الْبَيِّنَاتِ وَالَّذِي فَطَرَنَا فَاقْضِ مَا أَنْتَ قَاضٍ فَاقْضِ مَا أَنْتَ قَاضٍ إِنَّمَا تَقْضِي هَذِهِ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا\nއާޔަތުގެ ތަފްސީރީ މާނަ: ''ސިހުރުވެރިން ފިރުޢައުނަށް ބުންޏެވެ: މޫސާގެފާނު ގެންނެވި ބަޔާންވެގެންވާ ހުއްޖަތާއި ދަލީލުން، އެކަލޭގެފާނަށް ތަބާވާންޖެހޭކަމާއި އެއްކައުވަންތަ ﷲ އަށް އީމާންވެ އެކަލާނގެއަޅުވެތިވާން ޖެހޭކަން އަހަރެމެންނަށް އެނގިއްޖެއެވެ. އެއަށްވުރެ އިސްކަމެއް އަހަރެމެންނަކަށް ނެތެވެ. ވީމާ އަހަރެމެންގެ ދީނަށްވުރެ އިސްނުކުރާނަމެވެ. އެއްކައުވަންތަ ﷲ ގެ ޙައްޤު އިލާހުވަންތަކަމަށް ވުރެ، ކަލޭގެ ބާޠިލު އިލާހުވަންތަކަން އިސްނުކުރާމެވެ. ދެން ކަލޭ އަހަރެމެންނަށް ހަދާނެ ގޮތެއް ހަދާށެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، ކަލެޔަށް ގޮތް ކަނޑައެޅޭނީ ހަމައެކަނި މިދުނިޔޭގެ ޙަޔާތުގައެވެ. މި ޙަޔާތް ނިމުމުން، ކަލޭ އަހަރެމެންނަށް ދޭ ޢަޛާބެއް ނިމިދާނެއެވެ.'' (ޠާހާ: 72)\nތެދުވާހަކައެއް ބުނަންހެއްޔެވެ؟ މުސްލިމް މައިންބަފައިންނަށް ލިބިފައިހުރި، މުސްލިމެއްގެ ގޮތުގައި ބޮޑުވެފައި ހުރި އަހަރެން، ފިރުޢަނުގެ ސިޙުރުވެރިންނަށް އިސްލާމްވިތާ ކުޑައިރުކޮޅެއް ފަހުން ލިބުނު ކަހަލަ ވަރުގަދަ އީމާންކަމެއް، އަހަރެންނަށް ވެސް ލިބޭނެނަމައޭ ހިތަށް އަރައެވެ.\nކީރިތި ރަސޫލު -ޞައްލަﷲ އަލައިހި ވަސައްލަމަ- އަށް ލިބިވަޑައިގަތް އެންމެ ބޮޑު ދެ މުޢްޖިޒާތަކީ ކީރިތި ޤުރުއާނާއި، އެކަލޭގެފާނަށް ލިބިވަޑައިގެންފައި ހުރި ފުރިހަމަ ސިފަފުޅުތަކެވެ.\nއެކަލޭގެފާނަކީ އިންސާނެކެވެ. މި ޙަޤީޤަތް މީސްތަކުންނަށް ހާމަކޮށްދެއްވަން، މާތް ﷲ ވަނީ އަމުރުކުރައްވާފައެވެ. އެއީ އެކަލޭގެފާނަކީ އިލާހެއް ކަމަށް ބެލުނަ ނުދިނުމަށެވެ. އަދި އިލާހީ ސިފަތައް ދެވުނަ ދެވުނަ ނުދިނުމަށެވެ. ﷲ ވަޙީކުރައްވާފައި ވަނީ: قُلْ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يُوحَى إِلَيَّ أَنَّمَا إِلَهُكُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ\nމާނައަކީ، އެކަލޭގެފާނަކީ އިންސާނީ ސިފަތަކެއް ލިބިގެންވާ ބޭކަލެކެވެ. ނަމަވެސް އަހަރެމެންނަށް އެނގޭ ކަމަކީ، އެކަލޭގެފާނު ފަދަ މަތިވެރި އެހެން އިންސާނެއް ނުވާކަމެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ކިބައިގައި، ހުރި ފުރިހަމަ ސިފަތައް ހުރި އެހެން އާދަމުގެ ދަރިއެއް، މާތް ﷲ ނުއުފައްދަވައެވެ. އެކަލޭގެފާނާއި އެކަލޭގެފާނުގެ 'ބައްޕާފުޅު' އިބްރާހީމްގެފާނާއި، އަދި މޫސާގެފާނާއި ޢީސާގެފާނާއި، އެންމެހާ ނަބީބޭކަލުންނަށް، މާތް ﷲ ޞަލަވާތާއި ސަލާމް ލައްވާށިއެވެ.\nތާރީޚުގައި ނަން ވިދާފައިވާ އެތަކެއް ހާސް މޮޅެތި ބޮޑެތި މީހުން ވެއެވެ. އެކަމަކު އެއިން މީހަކާ، އަހަރެމެންގެ މާތް ރަސޫލާ މުޙައްމަދު -ޞައްލަﷲ އަލައިހި ވަސައްލަމަ- އާ އަޅާ ބެލުމަކީ، އެއީ އެކަލޭގެފާނަށް ވެސް އަދި ޙަޤީޤަތަށް ވެސް ވެވޭ އަނިޔާއެކެވެ. މޮޅެތި ބޮޑެތި މީހުންގެ ތެރޭގައި ބުއްދީގެ ގޮތުން ވަރަށް މޮޅެތި މީހުން އެބަފެނެއެވެ. ނަމަވެސް އެމީހުންގެ ރޫޙޫ ފަޤީރެވެ. ފަޞާޙަތްތެރިކަން ފަޤީރެވެ. ވަރަށް ފަޞާޙަތްތެރި މީހުން އެބަ ފެނެއެވެ. ނަމަވެސް އެމީހުންގެ ފިކުރު ވަރަށް އާދައިގެއެވެ. ހިންގުންތެރިކަމާއި ވެރިކަމުގައި ވަރަށް މޮޅެތި މީހުން ފެނެއެވެ. ނަމަވެސް އެމީހުންގެ އަޚްލާޤަކީ ބާޒާރުމަތީ އަޚްލާޤެވެ.\nއިންސާނަކަށް ލިބޭނެ ހުރިހާ މާތް ސިފަތަކާއި މަތިވެރިކަމެއް ލިބިވަޑައިގެންފައިވަނީ، ހަމައެކަނި މުޙައްމަދު -ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- އަށެވެ. މޮޅެތި އެހެން މީހުންނަށް ބަލާއިރު، އޭނާ، ފޮރުވާ ސިއްރުކުރަން ބޭނުންވާ ކަންތައްތަކެއް ހުރެއެވެ. މީހުންނަށް އެނގެން ބޭނުން ނުވާ ސިފަތަކެއް އޭނާގެ ކިބައިގައިވެއެވެ. އެ މީހެއްގެ މުޅި ޙަޔާތް، އެންމެންނަށް ފެންނަހެން، ދެއްކި ހަމައެކަނި މީހަކީ، ކީރިތި ރަސޫލާއެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ޙަޔާތުގެ ޞަފްޙާތައްވަނީ އެއްކޮށް ހުޅުވިފައެވެ. އެފޮތުން ނުހުޅުވޭ ޞަފްޙާއެއް ނެތެވެ. އެ ފޮތުގައި ފޮހެވިފައިވާ ފޮޅުވަތެއް ނެތެވެ. ބޭނުން މީހަކަށް އެ ފޮތް ކިއުމުގެ ފުރުޞަތު އެބައޮތެވެ.\nއެމީހަކާ ބެހޭ ހުރިހާ ވާހަކައެއް، އެހެން މީހުންނަށް ކިޔައިދިނުމުގެ ހުއްދަ، އެކުގައި އުޅުނު މީހުންނަށް ދިން، ހަމައެކަނި މީހަކީ، ކީރިތި ރަސޫލާއެވެ. މިގޮތުން ޞަޙާބީން ވަނީ، އެކަލޭގެފާނުގެ ކިބައިން ފެނިވަޑައިގަތް ހުރިހާ ވާހަކައެއް، އެހެން މީހުންނަށް ކިޔައިދެއްވާފައެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވި ހުރިހާ އެއްޗެއް ރިވާކޮށްފައެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ކިބައިން ފެނިވަޑައިގަތް ހުރިހާ ސިފަފުޅެއް ސިފަކޮށްދެއްވާފައެވެ.\nއެކަލޭގެފާނުގެ އަނބިކަނބަލުން ވަނީ، އެކަނބަލުންނާ އެކަލޭގެފާނާ އޮންނަ ހުރިހާ ގުޅުމެއް، މީހުންނަށް ހާމަކޮށްދެއްވާފައެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ޢާއިލީ ޙަޔާތްޕުޅުގެ ހުރިހާ ތަފްޞީލުތަކެއް، ދަރުސެއްގެ ގޮތުން އުއްމަތަށް ކިޔައިދެއްވާފައެވެ. ނިކަން ޢާއިޝަތުގެފާނަށް ބަލާލަބަލާށެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާގެ ޙަޔާތްޕުޅުގައި އެކަލޭގެފާނުގެ އިޒުނަފުޅު ލިބިވަޑައިގެން، އެކަމަނާވަނީ އެކަލޭގެފާނު ގޭތެރޭގައި އުޅުއްވާ ގޮތާއި، ގޭތެރޭގައި ކުރައްވާ މަސައްކަތްޕުޅު މީހުންނަށް ކިޔާދެއްވާފައެވެ. އެހެނީ އެކަލޭގެފާނު ކުރައްވާ ކޮންމެ ކަމަކީ އެއީ ދީނާއި ޝަރީޢަތުގެ ތެރެއިންވާ ކަމެކެވެ\nމޮޅެތި އެހެން މީހުންގެ ސިޔަރަތުގައި އޮންނަހެން، ޞަހާބީން ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ އެކަލޭގެފާނުގެ ޙަޔާތްޕުޅުގެ މުހިއްމު ހާދިސާތަކާއި މުހިއްމު ހަނގުރާމަތަކާއި މުހިއްމު ބުޠޫލާތުތައް އެކަންޏެއް ނޫނެވެ. މީގެ އިތުރަށް އެކަލޭގެފާނުގެ ޙަޔާތްޕުޅުގެ އެންމެ އާދައިގެ ކުޑަކަން ވެސް ވަނީ ރިވާކުރެވިފައެވެ. އިންސާނެއްގެ ހައިސިއްޔަތުން، އެކަލޭގެފާނު ފަރީއްކުޅުއްވާ ގޮތާއި، ފަރީއްކުޅުއްވާ އެއްޗަކާއި، އަވަހާރަފުޅުލައްޕަވާ ގޮތާއި ވަގުތާއި، ތުރުކުރައްވާ ފޭރާމަކީ ކޮބައިކަމާއި ކިހިނެއްކަމާއި، ޤަޟާޙާޖަތްކުރައްވާ ގޮތާއި، ޠާހިރުވެވަޑައިގަންނަވާ ގޮތްވެސް ވަނީ، ރިވާކުރެވިފައެވެ.\nއެކުވެރިންނާއި ޢަދުއްވުންވެސް ބަލަން، ސަނާކިޔާ މީހުން ސަނާކިޔަން، ފާޑުކިޔާ މީހަކު ފާޑުކިޔަން، އެންމެންނަށް ފެންނަހެން، މިއޮތީ ތިމަންނަގެ ސިޔަރަތޭ ކިޔާފައި، ޖެހިލުމެއް ނެތި ދުނިޔޭގެ އެންމެންނަށް ދައްކާލަން ކެރޭ، ވެރިއެއް ނުވަތަ ރަސްކަލެއް ނުވަތަ ޤާއިދެއް ނުވަތަ މޮޅުމީހެއް، ނިކަން އަހަރެންނަށް ދައްކަބަލާށެވެ...! ކީރިތި ރަސޫލާ ފިޔަވައި މިފަދަ މީހެއް ނެތެވެ.\nމިހާ ތަފްޞީލުކޮށް ސިޔަރަތު ލިޔެވިފައިވާ، މޮޅު އެހެން މީހެއް ދައްކަބަލާށެވެ. ސާދަސަތޭކަ އަހަރު ފަހުންވެސް އެމީހަކާ ބެހޭ ކުދިބޮޑު ހުރިހާ ކަމެއް އަހަރެމެންނަށް އެނގޭ އެހެން މީހެއް ދައްކަބަލާށެވެ...! ކީރިތި ރަސޫލާ ފިޔަވައި މިފަދަ މީހެއް ނެތެވެ.\nމީހުން މާތް ވެފައި މޮޅުވަނީ، އެ މީހެއްގެ ކިބައިގައި ހުންނަ ރަނގަޅު އަޚްލާޤެއްގެ ސަބަބުން، ނުވަތަ ރީތި ސިފަތަކެއްގެ ސަބަބުން، ނުވަތަ އޭނާ ކުރާ މަތިވެރި ކަންތައްތަކެއްގެ ސަބަބުން، ނުވަތަ ހޯދާ ޙާޞިލުކުރާ ނަތީޖާއެއްގެ ސަބަބުންނެވެ.\nދުނިޔެއަށް ފާޅުވެފައިވާ މޮޅެތި މާތް މީހުންގެ ތެރެއިން، މިހުރިހާ ކަމެއް ފުރިހަމަވެފައިހުރި ހަމައެކަނި މީހަކީ، ކީރިތި ރަސޫލު -ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- އެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ސިފަފުޅު ރީއްޗެވެ. އަޚްލާޤުފުޅު މާތްވެގެންވެއެވެ. މަސައްކަތްފުޅު މަތިވެރިއެވެ. ނަތީޖާ ފުރިހަމައެވެ.\nދުނިޔެއަށް ފާޅުވެފައިވާ މޮޅެތި މާތް މީހުންނަކީ، އެހެން މީހުންނަށް ގެއްލުންތަކެއް ދީގެން، އެމީހުންގެ ޤައުމުގެ މީހުންނަށް މޮޅުކަމާ ލާބަ ހޯދައިދީފައިވާ ބައެކެވެ. އެހެންވެ އެމީހުން މޮޅުބަޔަކަށް ވަނީ ޤައުމުގެ މީހުންގެ ގާތު އެކަންޏެވެ. އަނެއް ބަޔަކީ، ޢާލަމީކޮށް ވެސް މޮޅުކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ބައެކެވެ. އެކަމަކު އެމީހުން މޮޅުވެފައި ވަނީ، އިންސާނުންގެ ކިބައިގައި މާތް ﷲ ލައްވާފައިވާ ބުއްދީގެ ބޭނުންކޮށްގެން ހޯދާ ޢިލްމީ ހޯދުމެއް ނުވަތަ ޤާއިމުކުރާ ފަލްސަފާއެއް ނުވަތަ ހޯދާ ބޭހެއް ނުވަތަ އެކުލަވާލާ މޮޅު ޅެމެއްގެ ސަބަބުން، މޮޅުކަމާއި މަތިވެރިކަމަށް މަޝްހޫރުވެގެންނެވެ.\nނަމަވެސް މާތް ނަބިއްޔާ މުޙައްމަދު -ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- މަތިވެރިވެ މާތްވެފައިވަނީ ޢާލަމީކޮށެވެ. ޝާމިލުގޮތެއްގައެވެ.\nއެކަލޭގެފަނު ގޮވާލެއްވީ، އެކަލޭގެފާނު އީމާންވެވަޑައިގެން ހިތްޕުޅުގެ އަޑިން ޤަބޫލުފުޅުކުރައްވާ ކަންތަކަކަށެވެ. މިއާ ޚިލާފަށް، މޮޅެތިކަމަށް މަޝްހޫރު، އެހެން ނަމަވެސް ޢަމަލާ ބަސް ދިމާނުވާ ވަރަށް ގިނަ މީހުން އަހަރެމެންނަށް ފެނިފައިވެއެވެ. ޢާއްމުންގެ ތެރޭގައި ދައްކާ ވާހަކައާއި އެކުވެރިންގެ ތެރޭގައި ދައްކާ ވާހަކަ ތަފާތު މީހުން ވަރަށް ގިނައެވެ. ރުޅިއައިމާ ނުވަތަ ބަނޑުހައިވީމާ ނުވަތަ ދަތިހާލުޖެހުނީމާ، ކުރިން ގޮވާލަމުންއައި ހުރިހާ އުޞޫލުތަކެއް ހަނދާންނައްތާލާ މީހުން ވަރަށް ގިނައެވެ. ކޮންމެހެން މީހުންގެ ވާހަކަ ނުދައްކާ އަހަރެންގެ އަމިއްލަ ނަފްސަށް ބެލީމާވެސް ފެންނަނީ މިފަދަ ހާލަތެކެވެ. ހެޔޮކަންތަކަށާއި ތެދުމަގަށް ގޮވާލާ ޚުޠުބާތައް ދީ، މަޒުމޫނުތައް ލިޔަމުންދާ ވަރަކަށް އަހަރެން ދާނީ މަތިވަމުން އުސްވަމުންނެވެ. ވަކި ހިސާބަކުން އަހަރެންގެ ޠަބީޢަތުގައިވާ ޝަހުވަތްތަކާއި ނުބައިކަންތަކަށް އަމުރުކުރާ ނަފްސުގެ ބަރުކަމުގެ ސަބަބުން އަހަރެން ބަރުވެ ތިރިއަށް އަންނަންފަށައެވެ. ބައެއް ވާޢިޡުންގެ ވަޢްޡުތަކުންނާއި ޚަޠީބުންގެ ޚުޠުބާތަކުން މީހުންނަށް ކުރަންވާ ހެޔޮ އަސަރެއް ނުކުރެއެވެ. އެމީހުންގެ ވާހަކައަކަށް މީހުން ސަމާލުކަމެއްވެސް ނުދެއެވެ. ސަބަބަކީ، ޥާޢިޡުންނާއި ޚަޠީބުންގެ ކިބައިގައިވާ އުނިކަމެވެ.\nރަސޫލު -ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- ރަށު އެންމެން އެއްކުރައްވައިގެން އަބަދު ޚުޠުބާއެއް ނުދެއްވައެވެ. ގަޑިތަކެއް ކަނޑައެޅިފައިވާ މަދުރަސީ ކުލާސްތަކެއް ނުބާއްވައެވެ. އެކަމަކު އެކަލޭގެފާނު ކުރައްވާކަމަކީ، އެކަލޭގެފާނަށް ބާވައިލެއްވޭ ވަޙީ، މިސްކިތުގައްޔާއި މަގުމަތީގައްޔާއި އަދި ބާޒާރުމަތީގައި ވެސް، މީހުންނަށް ފޯރުކޮށްދެއްވަނީއެވެ. އެކަށީގެންވާ ވަގުތުގައި އެކަށީގެންވާ ގޮތަށް، ހެޔޮކަންތަކަށް އަމުރުކުރައްވާ ނުބައިކަންތަކުން ނަހީކުރައްވަނީއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ޙަދީޘްކުރައްވާ އެއްޗަކާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުފުޅު ބަހައްޓަވަނީއެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ޚުލްޤުފުޅަކީ ޤުރުއާނެވެ. މާނައަކީ، އެކަލޭގެފާނުގެ ޚުލްޤުފުޅަކީ ޤުރުއާނުގައި ވާފަދަ މަތިވެރި އަޚްލާޤެވެ.\nދަމުނަމާދަށް ހުންނަވާ ވަގުތު ދިގުކަމުން، އެކަލޭގެފާނުގެ ފައިންޕުޅު ދުޅަވެއެވެ. އަބަދާއަބަދުމެ ﷲ އަށް އިސްތިޣްފާރުކުރައްވައެވެ. ހުރިހާ ފާފައެއް މާތް ﷲ ފުއްސަވާދެއްވާފައިވަނިކޮށް ވެސް، ޝުކުރުވެރި އަޅަކަށްވުމަށްޓަކައި، ފާފަ ފުއްސެވުން އެދި ދުޢާކުރެއްވިއެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ މުޅި ޙަޔާތްފުޅަކީ ވެސް ނަމާދެކެވެ. އެހެނީ ރަނގަޅު ކޮންމެ ކަމަކީ، އަދި ނުބަޔާ ދުރަށް ދެވޭ ކޮންމެ ކަމަކީ، މުޖްތަމަޢަށް ފައިދާހުރި ކޮންމެ ކަމަކީ، ﷲ ގެ ވަޖުހުފުޅަށް ކޮށްފިނަމަ ނަމާދުފަދައިން ހެޔޮ އަޖުރުލިބޭ ކަމެކެވެ.\nއެކަލޭގެފާނު ގޮވާލެއްވި ކޮންމެ ކަމަކީ، އެހެން އެއްވެސް ކަމަކަށް ބެއްލެވުމެއް ނެތި، ޢަމަލީ ގޮތުން ކުރައްވާ ކަމެއްކަމުގެ ވަރަށް ފުރިހަމަ މިސާލެއް ގެނެސްފާނަމެވެ. އެކަމަކު އޭގެކުރިން މިކަން ތަޞައްވަރުކޮށްލަމާ ހިނގާށެވެ: ރައީސެއް ނުވަތަ ވަޒީރެއް ނުވަތަ މާތީ ޚާންދާނެއްގެ އަންހެން ކުއްޖެއް ވައްކަންކޮށްފިއްޔާ، ރަށުގެ އެންމެ އާދައިގެ މީހާ ވައްކަންކުރީމާ ޖަލަށްލާ ގޮތަށް ޖަލަށްލާނެހެއްޔެވެ؟ ނުވަތަ މައްސަލަ ކޯޓުގައި އޮއްވާ، އެކިގޮތްގޮތަށް މޭޒުދަށުން މައްސަލަ ނިންމާލާނީ ނޫންހެއްޔެވެ؟ ނުވަތަ ޢުޤޫބާތް ލުއިކުރާނީ ނޫންހެއްޔެވެ؟\nހަމަ މިކަހަލަ މައްސަލައަކާ، ކީރިތި ރަސޫލާއާ ކުރިމަތިވެވަޑައިގަތެވެ. މުޅި ޤުރައިޝުވަންހައިގެ ވެސް، ބަނީހާޝިމާއި ބަނީއުމައްޔާ ފިޔަވައި ދެން އެންމެ ޤަދަރުވެރިކަން ބޮޑު، ނުފޫޒު ވަރުގަދަ، ބަނީ މަޚްޒޫމު ވަންހައިގެ އަންހެނަކު ވައްކަންކުރީއެވެ. ކުށް ވެސް ސާބިތުވިއެވެ. މައްސަލައިގައި ޙުކުމްކުރެވުނީ އިސްލާމީ ޝަރީޢަތާ އެއްގޮތަށް އަތް ކަނޑާށެވެ. އަދި އެއީ މާތް ޚާންދާނެއްގެ މީހަކަށް ވީތީ، ޙުކުމް ލުއިކުރުވޭތޯ މަސައްކަތްކޮށްދޭނެ ބައިވަރު މީހުންވެސް ވިއެވެ. ކަންކަމުގައި ކީރިތި ރަސޫލާ މާފުކުރައްވާތީ މީހުން ހީކުރީ، މި މައްސަލައިގައި ވެސް ލުޔެއް ލިބިދާނެކަމަށެވެ. ނަމަވެސް، އެވާހަކަ ރަސޫލާ އަރިހު ދެންނެވުމުން، އެކަލޭގެފާނު ވެވަޑައިތީ ކޯފާއެވެ. އަދި ކުރީގެ އުއްމަތްތައް ވެސް ވެއްޓި ބާރުދިޔައީ، ބޮޑުންގެ މީހެއްވިއްޔާ ޢުޤޫބާތެއް ނުލިބި، ދެރަ މީހެއްވިއްޔާ ޢުޤޫބާތްދީ، އިންޞާފާއި ޢަދުލުވެރިކަން ނެތުނީމާކަން ހަނދާންކޮށްދެއްވިއެވެ. އަދި ޙައްދެއްގައި މީހަކަށް ޝަފާޢަތްތެރިވުމަކީ އިސްލާމްދީނުގައި ކޮށްގެންވާނެ ކަމެއް ނޫންކަމާއި، ޢަދުލުވެރިކަމަކީ އިސްލާމްދީނުގެ މައިގަނޑު އެއް އަސާސްކަން އުއްމަތަށް ދަސްކޮށްދެއްވިއެވެ. އަދި ޤިޔާމަތާ ޖެހެންދެންވެސް، އެފަދަ އެހެން ބަހެއް މީހަކު ނުބުނާނެ، މަޝްހޫރު ބަސްފުޅު ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އާދެ، އެކަލޭގެފާނުގެ ދަރިކަނބަލުން ފާޠިމަތުގެފާނު ވައްކަންކުރެއްވިޔަސް، އަތް ކަނޑުއްވާނެކަމަށް، ﷲ ގަންދީ ހުވާކުރެއްވިއެވެ.\nއެހެން ޙަދީޘްކުރެއްވުމަކީ އެކަލޭގެފާނަށް ދަތިފުޅު ކަމެއް ނޫނެވެ. އެހެނީ، އެކަލޭގެފާނު އުޅުއްވީ، ބާވައިލެއްވުނު ޝަރީޢަތާ އެއްގޮތަށެވެ. އިސްލާމްދީނަށް ވުރެ މުހިއްމު މީހަކުވެސް އަދި އެއްޗެއްވެސް އެކަލޭގެފާނަށް ނުވެއެވެ.\nއެކަލޭގެފާނުގެ ޙާޔާތްޕުޅާ ބެހޭގޮތުން ވާހަކަ ދައްކާއިރު ހަނދާންނައްތާލައިގެން ނުވާނެ އެހެން ކަމެއްވެސް އެބަ އޮތެވެ. އެއީ އާދައިގެ އެހެން މީހުންނެކޭ ވެސް އެއްގޮތަށް އެކަލޭގެފާނު ދިރިއުޅުއްވުމެވެ. ޢާއްމުން ކައިބޮއެ އުޅޭ ތަކެތި ފަރީއްކުޅުއްވައެވެ. ޢާއްމުން ލައިއުޅޭ ފެރާން ތުރުކުރައްވައެވެ. ޒާހިދުކަމަށް ހެދިގެން މި އުޅޭ މީހުން އުޅޭހެން، ގަސްތުގައި ދަތިހާލުގައި އުޅުއްވާކަށް މަސައްކަތެއް ނުކުރައްވައެވެ. އެންމެ ދެރަ ކުރަކި ހެދުން ތުރުކުރައްވައިގެން، ބަނޑުހައިހޫނުކަން މަތީ ނުހުންނަވައެވެ. މިއާ ޚިލާފަށް އެކަލޭގެފާނުގެ ސުފުރާއަށް އެރުވޭ ކާތަކެތިން ފަރީއްކުޅުއްވައެވެ. ހިއްޕުޅާ ހަމަނުވާ ހުންނަނީ މަދު އެއްޗެކެވެ. އެއިން އެއްޗެއް ސުފުރާގައި ހުއްޓަސް، މައްސަލަޖެއްސެވުމެއް ނެތި، އެ ފަރީއްނުކުޅުއްވައި ދޫކޮށްލައްވަނީއެވެ. އަދި ދުވަހަކުވެސް ކާއެއްޗަށް ޢައިބު ވިދާޅެއް ނުވެއެވެ. އަދި ވަކި ޚާއްސަ ގޮތަކަށް ހުންނަ، ވަކި ކުލައެއްގެ ފޭރާންކޮޅޭއް ތުރުކުރައްވާކަށް ނުއުޅުއްވައެވެ. އެކިފަހަރު ތުރުކުރައްވަނީ އެކިކަހަލަ ފޭރާންކޮޅެވެ. އޭރަކު އަތްޕުޅުގައި ހުރި އެއްޗެކެވެ.\nއިސްލާމްދީނަކީ ވަކި ކަހަލަ ވަކި ފާޑެއްގެ ހެދުމެއް އަޅަންޖެހޭ ދީނެއް ނޫނެވެ. ދީނުގައި ޙަރާމްކުރެވިފައިވާ ހެދުމަކީ ޢައުރަ ނިވާނުވާކަހަލަ ހެދުން ލުމެވެ. އަދި ފިރިހެނުން ފަށުއި ހެދުން އެޅުން ހުއްދައެއް ނޫނެވެ. އަންހެނުން މޫނާ ދެއަތްތިލަ ފިޔަވައި އެހެން ތަނެއް ހާމަކުރުން ހުއްދައެއް ނޫނެވެ. ދެން އެހެން ދީންތަކުގެ މީހުން އަޅާ ހެދުމުގެ ތެރެއިން އަހަރެމެންނަށް ހުއްދަ ނޫނީ، އެ ދީންތަކުގެ މީހުންނަށް ޚާއްޞަ ހެދުންތަކެވެ. މީހަކު އެ ލައިފިއްޔާ އޭނާއަކީ އެ ދީނުގެ މީހެކޭ ހީވާފަދަ ހެދުމެވެ. އަދި ހަމައެކަނި ފިރިހެނުން އަޅާ ހެދުމެއް އަންހެނުން އެޅުންވެސް ހުއްދައެއް ނޫނެވެ. ހަމަ މިބީދައިން ހަމައެކަނި އަންހެނުން އަޅާ ހެދުމެއް ފިރިހެނުން އެޅުން ވެސް ހުއްދައެއް ނޫނެވެ. އަދި ހަމައެހެންމެ، އިސްރާފާއި ދެއްކުންތެރިކަމުގެ ހެދުންވެސް ހުއްދައެއް ނޫނެވެ. މިނުން ކޮންމެ ހެދުމަކީ އިސްލާމްދީނުގައި ހުއްދަ ހެދުމެވެ.\nމާތް ﷲ އިންސާނުންނަށް ދެއްވާފައިވާ ރަނގަޅު ތަކެއްޗާއިި ނިޢްމަތްތަކާއި ޒީނަތްތައް، ޙަރާމްކުރައްވާ ބޭކަލެއްކަމުގައި އެކަލޭގެފާނު ނުވެއެވެ. އެފަދަ އެއްޗެއް ލިބިވަޑައިގެންފިނަމަ ރައްދެއް ނުކުރައްވައެވެ. އެކަމަކު، އެއެއްޗެހި ހޯދުމަށް ދަހިވެތިވެވަޑައިގެން، ދުނިޔޭގެ ހުރިހާ ވެސް ކަމަކީ އެއީ ކަމުގައި ނުހައްދަވައެވެ.\nއަދި ހަމައެހެންމެ، ޖާހާއި މުއްސަނދިކަމަކީ ވެސް އެކަލޭގެފާނު އަހައްމިއްޔަތުކަމެއް ދެއްވި އެއްޗެއް ނޫނެވެ. ދީނަށް ގޮވާލެއްވުން ހުއްޓާލައްވައިފިއްޔާ، ޖާހާއި މުއްސަނދިކަން ދޭން ޤުރައިޝުވަންހައިގެ މީހުން ހުށައެޅިއެވެ. ނަމަވެސް އެކަލޭގެފާނު، މި ފަނާވަނިވި ދުނިޔެއަށް ހެއްލިވަޑައެއްނުގަތެވެ.\nއަދި ޙަޔާތްޕުޅުގެ ހުރިހާވެސް އެއްޗަކީ އަންހެނުން ކަމުގައިވެސް ނުހައްދަވައެވެ. ނަމަވެސް މިއުޅޭ މުސްތަޝްރިޤުން، އެމީހުންގެ ވެރިންނާއި ރަސްކަލުންގެ އުޅުން ހުންނަ މިންގަނޑުން، ކީރިތި ރަސޫލާގެ އުޅުއްވުން ކިރޭތޯ ބެލިއެވެ. އަދި ރަސޫލާއާ ބެހޭގޮތުން ބުހުތާނު ވާހަކަތައް ފެތުރިއެވެ. އެމީހުން ހީކުރަނީ، އެކަލޭގެފާނަކީ ވެސް އެމީހުންގެ ވެރިންނާއި ރަސްކަލުންނާއި ޢިލްމުވެރިންނާއި އަދީބުންފަދަ މީހެއް ކަމަށެވެ. ނެޕޯލިއަން، އެލެގްޒެންޑާރ ޑޮމަސް، ޕައިރޯން، ޣޯޠް، ބޮޑްލެއާރ ފަދަ މީސްމީހުންގެ ތާރީޚް ނިކަން ބަލާލަބަލާށެވެ. އެމީހުންގެ ތާރީޚުގައިވާ ޖިންސީ ކަންތައްތަކުގެ ނުބައިވަހުން ކަލޭ ނޭފަތް ބެދޭވަރުވާނެވެ. މިފަދަ ބައެއް ވެރިން ތިބި، މުސްތަޝްރިޤުން އައިސް އެމީހުންގެ ބަލިޖެހިފައިވާ ސިކުނޑިން، މާތް ނަބިއްޔާ -ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- ގެ ސިޔަރަތާ ބެހޭ ގޮތުން ވާހަކަ ދައްކައެވެ. އެމީހުންނަށް، ޙަޤީޤަތުގައި އެކަލޭގެފާނުގެ ތާރީޚެއްވެސް ސިޔަރަތެއްވެސް، ނަފްސާނީ ޢިލްމެއްވެސް، މިއިން އެކައްޗެއްވެސް ނޭނގެއެވެ. ދިރާސާކޮށް ހޯދާ މީހެއްގެ ކިބައިގައި ހުންނަންޖެހޭ ވަކިފަރާތަކަށް ނުޖެހުމުގެ އުޞޫލުން ވެސް އެމީހުން ތިބީ ނިގުޅިގެންނެވެ.\n* މި ފޮތުގެ ހުރިހާ ބައެއް އެއްކޮށް ޑައުންލޯޑްކުރަން މިތަނަށް ފިތާލާށެވެ!\nޙަރާމް ހަމަ އެންމެންނަށް ވެސް ޙަރާމް


SunOnline: Hanguraama cover kuran ulhunu Reuters ge noosveriakah Taliban in hamalaadhee maraalaifi\nހަނގުރާމަ ކަވަރުކުރަން އުޅުނު ރޮއިޓާޒްގެ ނޫސްވެރިއަކަށް ތާލިބަނުން ހަމަލާދީ މަރާލައިފި\nމުޙައްމަދު ނާއިލް ހަފީޒް 16 Jul 2021, 18:20\nރޮއިޓާޒްގެ ފޮޓޯ ޖާނަލިސްޓް ދާނިޝް ސިއްދީގީ ---\nއަފްގާނިސްތާނުގައި އެގައުމުގެ ސަލާމަތީ ބާރުތަކާއި ތާލިބާނުންނާ ދެމެދު ހިނގަމުންދާ ކުރިމަތިލުން ކަވަރުކުރަން ފްރަންޓްލައިނުގައި ހަރަކާތްތެރިވަމުން ދިޔަ ރޮއިޓާޒްގެ ފޮޓޯޖާނަލިސްޓެއް މަރާލައިފިއެވެ.\nއިންޑިއާއަށް ނިސްބަތްވާ ފޮޓޯޖާނަލިސްޓް ދާނިޝް ސިއްދީގީ ހަރަކާތްތެރިވަމުން ދިޔައީ އަފްގާނިސްތާނުގެ އަސްކަރިއްޔާ, އަފްގާން ސްޕެޝަލް ފޯސެސްގެ ސިފައިންނާއެކުގައެވެ. މިއަދު ހެނދުނު އެގައުމުގެ ކަންދަހާރުގައި ހިނގި ކުރިމަތިލުންތަކުގައި ތާލިބާނުން ދިން ހަމަލާއެއްގައި ސިއްދީގީ މަރުވެފައިވާކަމަށް އަފްގާނިސްތާނުގެ ސަލާމަތީ ބާރުތަކުގެ ކޮމާންޑަރެއް ވަނީ ކަށަވަރުކޮށްދީފައެވެ.\n"އެ ސަރަހައްދުގެ އިދާރާތަކާ ގުޅިގެން އިތުރު މައުލޫމާތު ހޯދުމުގެ ކަންކަން އަޅުގަނޑުމެން ވާނީ ވަގުތުން ފަށާފައި." ރޮއިޓާޒްގެ ރައީސް މައިކަލް ފްރެޑިންބާގް ވިދާޅުވިއެވެ.\nއަފްގާނިސްތާނުގެ ސަލާމަތީ ބާރުތަކާ ތާލިބާނުގެ ހަނގުރާމަވެރިންނާ ދެމެދު ހިނގާ ހަމަނުޖެހުންތައް ރިޕޯޓްކުރާ ރިޕޯޓަރެއްގެ ގޮތުގައި ސިއްދީގީ ހަމަޖެއްސީ މި ހަފްތާގެ ކުރީކޮޅެވެ.\nސިއްދީގީގެ މަރާ ގުޅިގެން އަފްގާނިސްތާނުގެ ރައީސް އަޝްރަފް ގަނީ ވަނީ އޭނާގެ އާއިލާއަށް ތައުޒިޔާ ވިދާޅުވެފައެވެ.\n"ސިއްދީގީގެ މަރުގެ ހަބަރު އަޑުއެހީ ފުން ހިތާމައާއެކު, އާއިލާއަށް ތައުޒިޔާ ދަންނަވަން." ރައީސް އަޝްރަފް ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ.\nސިއްދީގީއަކީ 2010 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން ރޮއިޓާޒް ގެ ފޮޓޯ ޖާނަލިސްޓެއްގެ ގޮތުގައި ހަރަކާތްތެރިވަމުން އައި މީހެކެވެ. އެގޮތުން އޭނާވަނީ އިރާގާއި އަފްގާނިސްތާން ފަދަ ގައުމުތަކުގައި ހިނގާ ހަނގުރާމަތައް ކަވަރު ކުރމުގައި ހަރަކާތްތެރިވެފައެވެ. ހަމައެއާއެކު ރޮހިންގާ ރެފިޔުޖީންގެ ކަންކަން ކަވަރުކުރުމުގައިވެސް އޭނާގެ މަސައްކަތް ފާހަގަކުރެވެއެވެ. އޭގެއިތުރުން ކޮވިޑް19ގެ ހާލަތުގެ ތެރޭ އިންޑިއާގައި އޭނާކޮށްފައިވާ މަސައްކަތް އަދިވެސް އަންނަނީ ގިނަ ބައެއްގެ ސަމާލުކަން ހޯދަމުންނެވެ.\nތާލިބާނު ހަނގުރާމަވެރިންގެ ކޮންޓްރޯލަށް ވެއްޓެމުން ދިޔަ ސަރަހައްދެއްގައި ޒަހަމްތަކަކާއެކު ތާށިވެ ހުރެ އެހީއަށް އެދުނު އަފްގާނުގެ ފުލުހެއް ސަލާމަތްކުރުމަށްޓަކައި އަފްގާނިސްތާނުގެ ސަލާމަތީ ބާރުތަކުން ދާދި ފަހުން ހިންގި ހާއްސަ އޮޕަރޭޝަނެއްގައި ސިއްދީގީ ބައިވެރިވިއެވެ. ކަންދަހާރުގެ ރަށްބޭރުގައ ހިންގި މި މިޝަން ހިނގައިދިޔަ ގޮތް ސިއްދީގީ ވަނީ އޭނާގެ ޓްވިޓާގައި ޑޮކިއުމެންޓުކޮށް, އަދި ރޮއިޓާޒްގައި އެ މިޘަނާ ބެހޭގޮތުން ލިޔެފައެވެ.\nއަފްގާނިސްތާނުން އެމެރިކާ ސިފައިން 20 އަހަރު ފަހުން ފޭބުމުގެ މަސައްކަތް މިހާރު ކުރަމުން ދާ އިރު, އެގައުމުގައި ހަރަކާތްތެރިވާ ތާލިބާނު ޖަމާއަތުގެ ހަނގުރާމަވެރިން ދަނީ އެގައުމުގެ ބޮޑެތި ސަރަހައްދުތައް އެޖަމާއަތުގެ ބާރުގެ ދަށަށް ގެންނަމުންނެވެ.


Verikan Hingumuge Nizaamun Dheen Vaki Kohalumakee Jareemaa Eh - Vaguthu\nރާއްޖެ އިން މިއަދު 39 މީހަކު ފައްސިވި - 22 ގަޑިއިރު ކުރިން\nވެރިކަން ހިންގުމުގެ ނިޒާމުން ދީން ވަކިކޮށްލުމަކީ ޖަރީމާއެއް\n9 މަސް ކުރިން ( ސެޕްޓެމްބަރު 27, 2019 )\nމިސްކިތެއް - ވަގުތު އިމޭޖަސް: އަމީން ފަހުމީ\nމާތް ﷲ އިސްލާމް ދީން ބާވައިލެއްވީ އަޅުތަކުން އެއަށް އެންމެ ފުރިހަމަ ގޮތުގައި ތަބާވުމަށެވެ. އެއީ ޙަޔާތުގެ ދުސްތޫރެވެ. ދަޢުލަތުގެ ޤާނޫނެވެ. އެއާ ތަޢާރުޟުވާގޮތަށް އެއްވެސް ޤާނޫނެއް، ޤަވާއިދެއް ހެދިގެން ނުވާނެއެވެ. އަހަރެމެން ހަދާ ކޮންމެ ޤާނޫނަކާއި ޤަވާއިދެއްގެ އަސްލަކަށް ވާންވާނީ ﷲ ގެ ދުސްތޫރެވެ.\nމިގޮތުން ﷲ ގެ ޝަރީޢަތާއި ޚިލާފު ނުވާގޮތަށް މުޖުތަމަޢުގެ އާއްމު މަޞްލަޙަތު ދެމެހެއްޓުމުގެ ގޮތުންނާއި، ޞުލްޙަވެރިކަން ޤާއިމު ކުރުމަށާއި، ދަޢުލަތް އިންތިޒާމުކުރުމަށް ވަޟަޢީ ޤާނޫނުތައް ހެދުމަކީ ޙާކިމަށާއި، އުއްމަތަށް އިޚްތިޔާރުލިބިގެންވާ ކަމެކެވެ. ދީން ހުއްދަ ކުރާ ކަމެކެވެ. މުސްލިމުންނަށް ވާޖިބުވެގެން ވަނީ ހުރިހާ ކަމެއްގައިވެސް ހުރިހާ ތަނެއްގައިވެސް އެބައިމީހުންނަށް ﷲ ބާވައިލެއްވި ޝަރިޢަތް ޤާއިމު ކުރުމެވެ.\nއިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި ކަނޑައެޅިގެންވާ ހައްދުތަކާއި، އުޤޫބާތްތައް އެކަށީގެންވާ އެންމެ ފުރިހަމަގޮތުގައި ޤާއިމުކުރެވޭނަމަ، މުޖުތަމަޢުގައި ޞުލްޙަވެރިކަން އޮންނާނެއެވެ. އަމާންކަންވެސް ޤާއިމުކުރެވޭނެއެވެ. މުޖުތަމަޢުގައި ކުށްކުރުންވެސް މަދުވާނެއެވެ. އިސްލާމީ މުޖުތަމަޢުގައި ކުށްކުރުން ގިނަވެ، އަނިޔާވެރިކަން ފެތުރި، މުންކަރާތްތަކާއި، ފާހިޝްކަންތައްތައް ގިނަވެފައިވަނީ ﷲ ގެ ޝަރީޢަތްތައް އެކަހެރިކޮށްލުމުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުންނެވެ.\nމިކަންކަމުން ސަލާމަތްވުމަށް އޮތް ހަމައެކަނި މަގަކީ ދީނަށް ރުޖޫޢަވުމެވެ. ޝަރީޢަތް ޤާއިމު ކުރުމެވެ. ހުޅަނގުން ހަދާފައިވާ ހަދިޔާކުރި ނިޒާމެއް، އިސްލާމީ ޤައުމުތަކަށް ހަޤީޤަތުގައި ބޭނުމެއް ނޫނެވެ. އިލާހީ ޤާނޫނެއްގެ ޢަދުލުވެރިބަޔަކީ ހަމަ މުސްލިމުންނެވެ. ނަމަވެސް މިއަދު މުސްލިމުން ވަނީ ބަލިކަށިވެފައެވެ. ނިކަމެތިވެފައެވެ. އެއީ އަމިއްލަ އަށް ނިކަމެތިވެގަތީއެވެ. މި އަނދަވަޅުން ސަލާމަތްވާ މިއަދު ފަސޭހައެއް ނޫނެވެ.\nއިސްލާމްދީން ވަނީ އެދީނުގެ ޝަރީޢަތް ޤާއިމުކުރާ ވެރިންނަށް އިޙްތިރާމާއި ޤަދަރު ދެއްވާފައެވެ. އެފަދަ ވެރިންނަށް ކިޔަމަންތެރިކަން އަދާކުރުމަކީ، އީމާކަމުގެ ތެރެއިންވާ ކަމެއްކަމުގައި ވަނީ ލައްވާފައެވެ. ނަމަވެސް ޝަރުޢުގެ ހަމަތަކުން ބޭރުވެ، އިސްލާމްދީނުގެ މަގުން އެއްކިބާވެ، މުސްލިމުންގެ ހައްޤުތަކާއި މެދު އިޙުމާލުވެއްޖެ ވެރިޔާ، ޝަރުޢީ ހަމަތަކުގެ މަތިން ޢަޒުލުކުރުމުގެ ހައްޤު އިސްލާމްދީނުގައި މުސްލިމުންނަށް ދީފައި ވެއެވެ.\nއަރަހުށި މާތް اللّه މި ތަނަވަސް ކާއިނާތު ހައްދަވައިފައިވަނީ އިންސާނާއާ ނުހަނު ގުޅޭ ގޮތަކަށެވެ. އިންސާނާއަށް ވަރަށް ފުރިހަމައަށް ބޭނުން ހިފޭ ގޮތަށެވެ. އިންސާނާގެ ދުނިޔަވީ ޙަޔާތަށް ބޭނުންވާ އެންމެ ރަނގަޅު ތަކެތި މި ކާއިނާތުގައި ވަނީ ލައްވާފައެވެ. ކަނޑާއި އެއްގަން އޭނާއަށްޓަކައި ވަނީ ޚިދުމަތްތެރި ކުރައްވައިފައެވެ. ބިމަކީ އޭނާއަށްޓަކައި ދިރިއުޅޭނެ ޖަގަހައެވެ. އެބިން ހައްދަވައިފައިވަނީ އެބިންމަތީގައި އޭނާއަށް ދެމިހުރެވޭ ގޮތަށެވެ. ދިރިއުޅުން ވޭތިކުރެވޭ ގޮތަށެވެ. މިދުނިޔޭގައި ވަޔާއި، ފެނާއި، އިރުގެ ހޫނުކަމާއި، ހަނދުވަރުގެ ހިތްގައިމުކަމާއި، ރޭދުވާ ތަކުރާރުވުމާއި، ކަނޑުތަކުގެ ފުންކަމާއި، ކޯރުތައް ހިނގަމުންދާ ދިޔުމުން އޭނާއަށް ލާބަޔާއި މަންފާ ހޯދިދާނެއެވެ. ތިމާގެ ފައިދާއަށްޓަކައި އެތަކެތީގެ ބޭނުންކުރެވިދާނެއެވެ. އަރަހުށި މާތް اللّه އޭނާއަށް ވަނީ އިންސާނެއްގެ ޙައިޘިއްޔަތުން އެތަކެތީގެ ބޭނުންކުރުމުގެ ޙައްޤު ދެއްވައިފައެވެ. އެހެން ފަރާތެއްގެ މަނާކުރުމަކާ ނުލައެވެ. ހުރަސްއެޅުމެއް ނެތިއެވެ. އެ ނިޢުމަތްތަކުގެ ފައިދާ ހޯދައިގަތުމަކީ އޭނާއަށް ދެއްވައިފައިވާ އިޚްތިޔާރެކެވެ.\nމާތް اللّه އިންސާނާއަށްޓަކައި މިދުނިޔޭގައި ވަނީ ސުމާރެއްނެތްހައި ގިނަ ނިޢުމަތްތަކެއް ލައްވައިފައެވެ. އެ ނިޢުމަތްތަކުގެ ފައިދާ ލިބިގަތުމުގެ ޙައްޤު އޭނާއަށް ވަނީ ދެއްވައިފައެވެ. މާތް اللّه އިންސާނާއަށް ދެއްވައިފައިމިވާ ނިޢުމަތްތަކުގެ ތެރެއިން އެއްވެސް ނިޢުމަތެއް އެއްވެސް މީހަކަށް އޭނާގެ ކިބަޔަކުން ނިގުޅައެއް ނުގަނެވޭނެއެވެ. އެއްވެސް ފަރާތަކުން އިންސާނާގެ ކިބައިން އެއިން ނިޢުމަތެއް ނިގުޅައިގެންފިނަމަ އެކަން ވާނީ އެންމެ ނުބައިކަންބޮޑު އަނިޔާތަކުގެ ތެރެއިންނެވެ. އަދި ކީއްތޯއެވެ؟ އެކަން ކުރި މީހަކު އެވަނީ ތިމާ ހުންނަންޖެހޭ އިމަށްވުރެ ބޭރަށް ނިކުމެއެވެ.\nކަންމިހެން ހުރުމާއި އެކު، އިސްލާމީ ޝަރީޢަތް މި ބިންމަތީގައި ޤާއިމު ކުރުމުގެ ފުރިހަމަ ޒިންމާ އަދާލުރަންޖެހޭ ބަޔަކީ، މާތް ﷲ އެބަޔަކަށް އިސްލާމްކަމުގެ ނިޢުމަތް ދެއްވި މުސްލިމުންނެވެ. ވެރިކަން ހިންގުމުގެ ނިޒާމުން، ދީނީ ސިފަތައް ބޭރުކޮށް، އިސްލާމްދީނާއި، ސިޔާސަތު ވަކިކޮށްލުމަކީ ކުރެވޭނެ ކަމެއް ކަމަށް ޤަބޫލުކޮށް، އެކަމަށް ވަކާލާތު ކުރުމަކީ، މި ފަދަ ނިކަމެތި މަޚުލޫޤަކަށް ލިބިގެންވާ އިޙްތިޔާރެއް ނޫނެވެ. އިންސާނާއަށް އޮތީ، އެކަލާނގެ އެންގެވި ގޮތެއްގެ މަތިން ޢަމަލުކޮށް، ފަލާޙާއި، ކާމިޔާބުގެ މަގަށް ރުޖޫޢަވެ، ދުނިޔޭގެ ޙަޔާތް ނިމެންދެން އެގޮތުގައި މަސައްކަތް ކުރުމެވެ.\nމަސްދަރު: ދީނުގެ ޙުކުމްތަކާއި ދަޢުލަތް (ޑރ މުޙައްމަދު ޝަހީމް ޢަލީ ސަޢީދު)\nއުތެމަ ޖަމިއްޔާގެ ދިފާއުގައި ޝަހިންދާ ތެދުވެއްޖެ\nރާއްޖޭގެ ޖަމިއްޔާ އަކުން އަނެއްކާވެސް ލާދީނީ ރިޕޯޓެއް ނެރެފި\nމުރުތައްދުވެފައިވާ ރުސްތުމްގެ މައްޗަށް ދައުވާ އުފުލައިފި\nސެޕްޓެމްބަރު 27, 2019 18:36\nޖަރީމާ ހިންގާނެ މިހާރުވެސް ލަސްވެގެބް ބުއްޅަބޭ ތެޅުބާކަނީ!\nސެޕްޓެމްބަރު 27, 2019 19:51\nކޮންމެއެއްޗެއް ނޫހުގަޖެހިޔަސް އަދި ލިޔުނަސް މިވެރިކަމުގަ މިސްކިތްތަކުން ބަންގީގެއަޑު ކަނޑުވާލާނެ އެއީމިހާރު ސަރުކާރުންނާ ގިނަދިވެހިން ބޭނުންވާގޮތް\nސެޕްޓެމްބަރު 27, 2019 20:29\nމިހާރު ވެސް އޮތީ ތިޔަބުނާ ހާލަތުގަ އެއްނޫންތަ\nސެޕްޓެމްބަރު 27, 2019 22:09\nރިޔާސީ ކެމްޕޭނުގަ ޝަހީމް ވިދާޅުވި ދުވަސް މިއަދު ދިވެހިންނާ ކުރިމަތި ލައިފި. ވަގުތު ފާއިތު ނުވަނީސް ގައުމުގެ ދަރިން ހޭއަރާ ތެދުވޭ.\nސެޕްޓެމްބަރު 27, 2019 22:31\nކިޔާލަން ހާދަ ފަސޭހައޭ، ހާދަ އިބުރަތްތެރި ލިޔުން ކޮޅެކޭ،\nސެޕްޓެމްބަރު 30, 2019 19:39\nއަލްހަމްދު ލިﷲ މާޝާﷲ\nސެޕްޓެމްބަރު 29, 2019 19:00\nއަނެއްފަހަރު އެއްކަލަޝަހީމު ފެށީ....ކާކުތައުޅެނީވަކިކުރަން؟\nއޮކްޓޯބަރ 1, 2019 01:25\nރާއްޖޭގެ ޤާނޫނު ހަދާފައި އޮތީ އިސްލާމް ދީނަށް ފުށުއަރާގޮތަށްތަ؟ ޤާނޫނުގައި އޮންނަގޮތަށް ޙުކުމް ތަންފީޒް ކުރުމަކީ ޙާކިމުންގެ ކަމެއް ނޫންތަ؟ ⁷ù\nސުޝާންތު މަރުވީ އަމިއްލައަށް ކަމުގެ އިތުރު ހެއްކެއް\nއީވާގެ ނަފްރަތާއި ރުޅިވެރިކަން ޑރ. އިޔާޒަށް!


SunOnline: #VAAHAKA: Majubooru veemaa - Part 17\nމަޖުބޫރު ވީމާ - 17\nމަރިޔަމް ހިމްނާ (ހިމީ) 28 Sep 2019, 17:17\n"ދޮންބޭ!... މަންމާ! ކޮން ވާހަކައެއްގަ؟" އަލޫކްގެ މޫނުމަތިން ފެނުނީ ހިނިތުންވުމެކެވެ. ނަވީންއަށް އަލޫކްގެ މޫނުމަތިން އެއްވެސް ކަހަލަ އަސަރެއް ނުފެނުމާއެކު އޭނާވެސް ހަމަޖެހިފައިވާ މޫނަކާއެކު އެ ސުވާލަށް ޖަވާބުދެމުން މައްޗަށް ދާން ހިނގައިގަތީ ލައިލާއަށް ބަލާލާ ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ލޯ އަޅާލާފައެވެ. ލައިލާ އޭރުވެސް ހުރީ ތުންފަތައް ވިހަ ހިނިތުންވުމެއް ވެރިކޮށްލައިގެންނެވެ. ލައިލާއަށް ބަލާލާފައި އަލޫކްވެސް އިތުރު އެއްޗެއް ނުބުނެ ނަވީންގެ ފަހަތުން ހިނގައިގަތެވެ. ނަވީންގެ ކޮޓަރީގެ ދޮރާ ހިސާބުން އަލޫކް ނަވީންއަށް ގޮވާލިއެވެ.\n"ދޮންބޭ... ދެންމެ އަހަންނަށް އަޑު އިވުނީ ތެދެއްތަ؟" އަލޫކް ކުއްލިއަކަށް ސުވާލުކޮށްލިއެވެ.\n"ކޮން ވާހަކައެއް؟" ހުއްޓި ފަހަތް ބަލާލަމުން ނަވީން ކުޑަކޮށް ހައިރާންވެފައި ސުވާލުކޮށްލިއެވެ.\n"ދޮންބެ ތީ... މަންމަގެ ދަރިއެއް ނޫންތަ؟ އަހަންނާ ދޮންބެ މީ އެއްބަނޑު އެއްބަފާ..." ވަކި ހިސާބަކަށް ބުނެފައި އަލޫކް އޭނާގެ ވާހަކަ ހުއްޓާލިއެވެ. އޭރު އެ މޫނުމަތިން ފެންނަނީ ދެރަވެފައި ހުރިފަދަ އަސަރުތަކެވެ. އޭނާ ނަވީންގެ ދެލޮލަށް ބަލާލީ އެ ސުވާލުގެ ޖަވާބު ވީހާވެސް އަވަހަކަށް ބޭނުންވެފައިވާ ފަދައަކުންނެވެ. އޭރު އެ ސުވާލުގެނޖަވާބު ލިބޭނެ ގޮތް ނޭނގި އޭނާގެ ހިތް ބާރަށް ތެޅެމުންދިޔައެވެ. އުންމީދުކުރެވޭ ޖަވާބު ނަވީންގެ ފަރާތުން ނުލިބިދާނެތީ ނުހަނު ކަންބޮޑުވިއެވެ.\nނަވީން އަލޫކްއަށް ބަލަހައްޓައިގެން ހުއްޓެވެ. އިތުރަށް އަލޫކްއަށް އޮޅުވާލާކަށް ނަވީންވެސް ބޭނުމެއްނުވިއެވެ. އަނެއްކޮޅުން ދޮގު ހެދިނަމަވެސް ހަޤީގަތް ބަދަލެއްނުވާނެއެވެ. ކޮންމެވެސް ދުވަހަކުން ހަޤީގަތް އެނގޭނެތާއެވެ. ނަވީންގެ ކޮޓަރިއަށް އިޝާރާތްކޮށް އެތެރެއަށް ވަންނަން ބުނުމަށްފަހު ނަވީން އެތެރެއަށްވަނެވެ. ނަވީންގެ ފަހަތުން އަލޫކްވަނެވެ. ނަވީން އަލޫކްއަށް ސޯފާ ދައްކާލާ ސޯފާގައި އިށީންނަން އެދުނެވެ. އަލޫކް އިށީނުމާއެކު އެ މޫނަށް ފުންކޮން ބަލާލަމުން ނަވީން ފުރަތަމަ ދޫކޮށްލީ ފުންނޭވާއެކެވެ. އެ ހަބަރު ލިބިގެން އަލޫކްގެ އަމަލުތައް ހުންނާނީ ކިހިނެތްކަން ލަފާކޮށްލަން ވެސް އޭނާގެ ސިކުނޑި ނުކުޅެދުނެވެ.\n"ލޫކް" ނަވީން ވާހަކަ ފެށީ އަލޫކްއަށް ގޮވާލަމުންނެވެ.\n"ދެންމެ ލޫކްއަށް އަޑު އިވުނީ ހަމަ ހަޤީގަތް... އަހަރެންމީ ލޫކްއާއި އެއްބަނޑު އެއްބަފާ ކުއްޖެއްނޫން... އެއްބައްޕައެއްނަމަވެސް ދެ މަންމައެއް... މި ހަޤީގަތް މިގޮތަށް ލޫކްއަށް އެނގޭކަށް ދޮންބެ ބޭނުމެއްނުވި... މިއީ އަސްލު ހަޤީގަތުގައި މި ހަޤީގަތް ލޫކްއަށް އެނގެން ޖެހޭ ގޮތެއް ނޫން..." ނަވީން ވާހަކަ މެދުކަނޑާލީ އަލޫކް އިތުރު އެއްޗެއް ބުނޭތޯއެވެ. އަލޫކް އިނީ ހަޤީގަތުގައިވެސް ވަރަށް ދެރަވެފައެވެ. އެންމެ ކުޑަ އިރުއްސުގެ އޭނާ އެންމެ ލޯބިވީ ނަވީން ދެކެއެވެ. ބޮޑުވަމުން އައިއިރު އަމިއްލަ ބޭބެއެއް ފަދައިން އޭނާއަށް ހިމާޔަތް ދިނީ ނަވީންއެވެ. ހުދު ނަވީންވެސް އޭނާ ދެކެ އެހާ ލޯބިވާކަން އަލޫކްއަށް އެނގެއެވެ. އޭނާއަށް އެއްޗެއް ނުބުނެވުނީ ހަޤީގަތުގައި ދެރަވެފައި އިން ވަރުންނެވެ. ކިތަންމެ ވަރަކަށް ވާހަކަ ދައްކަން ބޭނުންވިނަމަވެސް އޭނާގެ ދުލުގައި ވަނީ ތަޅެއްލެވިފައެވެ.\n"ލޫކް ކޮންމެވެސް އެއްޗެއް ބުނެބަލަ" ނަވީން ވާހަކަދެއްކިއެވެ.\n"އެންމެން ތި ހަޤީގަތް އަހަންނަށް ސިއްރު ކުރަން ޖެހުނީ ކީއްވެ؟ ތިއީ އާއިލާގެ އެންމެނަށް އެނގޭ ބޮޑު ސިއްރަކަށް ވާން ޖެހުނީ ކީއްވެ؟ އަދި ދޮންބެއާއޮ މަންމައާއި ދޭތެރޭ ތި ފަދަ ނަފްރަތެއް އުފެދެން މެދުވެރިވި ސަބަބަކީ ކޮބާ؟ ދޮންބެގެ... ދޮންބެގެ މަންމަ ކޮބާ؟" އަލޫކް ނިތުގައި އަތް ޖައްސާލާ އިސްޖަހާލިއެވެ. މަންމަގެ ވާހަކަ ހުރި ގޮތް އަޑު އިވި އޭނާ މިއަދު ނަވީންއާއި ކުރިމަތިލާންވެސް ލަދުގަނެއްޖެއެވެ. އަލޫކް ބޭނުންވެއްޖެނަމަ އެ މަގާމު ވަގުތުން ނަވީން ދޭނެކަން އޭނާއަށް އެނގެއެވެ. ނަވީން ދުވަހަކުވެސް އެފަދަ މަޤާމަކަށް ދަހިވެތި ވެގެނެއްނޫޅެއެވެ. އޮޅިގެން އުޅެނީ މަންމައަށެވެ. ދޮންބެ ބޭނުންވަނީ އޭނާ ހަޤީގަތުގައިވެސް ޒިންމާދާރު މީހަކަށް ހަދާށެވެ. އެހާވަރުން ކުންފުނީގެ ކަންތައްތައް ދަސްކުރަން ބާރު އަޅަނީ އެހެންވީމަތާއެވެ. ދޮންބެ މަޤާމުގެ ދަހިވެތިކަމުގައި އުޅޭނަމަ އެފަދަ ކަމެއް ނުކުރާނެއެވެ. އަމިއްލަ މަންމަ ނަމަވެސް ހިތުގައި ޝަކުވާ އުފެދުނެވެ. އެންމެ ކުޑައިރުއްސުރެ ނަވީން އަތުގައި އޮންނަ ކުޅޭ އެތިވެސް އަލޫކް ބޭނުންވެއްޖެނަމަ ނަވީން ދޭނީ އުފަލުންނެވެ. އެއްވެސް ޝަކުވާއަކާ ނުލައެވެ.\nދޮންބެ ބޭނުންވަނީ ހުދު އޭނާގެ ކިބައިގައި އަޚްލާގީ ރަނގަޅު ސިފަތައް އަށަގަންނުވާ ތެދުވެރިކަމާއެކު ކޮންމެ ނިންމުމެއްވެސް އެއްވެސް ފަސްޖެހުމެއްނެތި ނަގަން ކެރޭ ގާބިލް މީހަކަށް އަލޫކް ހަދަންކަން އަލޫކްއަށް އެނގެއެވެ. ދޮންބެއާ މެދު އޭނާގެ ހިތުގައި އޮތް އެއްބަނޑު އެއްބަފާ ކަމުގެ ކުލުނާއި ލޯބި އެތައް ގުނައެއް އިތުރުވިއެވެ. މަންމައާއި މެދު ކޮންމެވެސް ކަހަލަ ކިލަނބުކަމެއް އުފެދިގެން ދިޔަ ސަބަބަކީ ފުރަތަމަ ފަހަރަށް މަންމަގެ ހަޤީޤީ ސިފަ އޭނާގެ ކުރިމަތީގައި ފާޅުވުމެވެ.\n"ލޫކް... ދޮންބެ... ދޮންބެ ދެކެ ރުޅިއަޔަސް މައްސަލައެއްނެތް... ބޭނުމެއްނޫން.... ފަހަރުގައިވެސް ދެމީހުންގެ ދެމެދު ދެބަސްވުމެއް ހިނގާކަށް....ލޫކް ނުޖެހޭނެ ދޮންބެ ގެ މަޤާމު ހޯދުމަށް ތަޅާފޮޅުމަކަށް ދާކަށް... ލޫކް ބޭޏުންވެއްޖެއްޔާ ދޮންބެ ގާތު އައިސް ރީތިކޮށް ބުނޭ މަގާމު ބޭނުމޭ... ދޮންބެ މަގާމުން ދުރަށް ދާނަން.... " ނަވީން ވާހަކަ ދެއްކިއެވެ.\n"ނޫން..." އަލޫކް ކުއްލިއަކަށް ބުނެލިއެވެ. ދެމީހުންގެ ދެމެދުގައި އެތަކެއް ވާހަކައެއް ދެކެވުނުނަމަވެސް ނަވީން އޭނާގެ މަންމަގެ ވާހަކައެއް ނުބުނެއެވެ. އަލޫކްއަށް ކިޔައިދިނީ ގޭ އެހެންމީހުންނަށްވެސް އެނގޭ މިންވަރަށެވެ. އޭނާގެ މަންމަ މަރުވެފައިވާކަމުގައެވެ.\nސައިކަލު ޕާރކުކޮށްލުމަށްފަހު ހަރު ހިނގުމެއްގައި ގޮސް ގެއަށް ވަތް ޒުވާނާ ގޭގެ ދޮރު ބާރަކަށް ލައްޕާލިއެވެ. އެއަށްފަހު ސޯފާގައި އިށީނެވެ.\n"ޔާސިރު... ޝަކީބު... އަހަރެން ކަލޭމެން ދެމީހުންގެ ކިބައިން ބަދަލު ނުހިފައިފިއްޔާ މަގޭ ނަމަކަށް ރާފިހްއެއް ނުކިޔާނެ..." ދަތްތަކަށް ބާރުކޮށްލައިގެން އިނދެ އެ ޒުވާނާ އަމިއްލަ ނަފްސާ ވާހަކަދެއްކިއެވެ. އޭނާގެ އުމުރުން އެންމެ ހަ އަހަރުގެ ހިތި ތަޖުރިބާއާއި އެ ބިރުވެރި ހަނދާން އަދިވެސް އޭނާގެ ސިކުނޑިން ފިލާ ގޮތެއް ނުވެއެވެ. ބަޔަކު ކުރި ނުބައި އަމަލެއްގެ ޝިކާރައަކަށް އޭނާގެ ހިތާ ނަފްސު ވީ އެ ސަބަބާ ހެދިއެވެ. އެންމެ ލޯބިވާ ބައްޕަގެ ގާތިލުން އުފަލުގައި އުޅުމަށް އެދޭނީ ވެސް ކާކުހެއްޔެވެ؟ ޔާސިރު އާއި ޝަކީބު ކުރި ނުބައި އަމަލް އަދި އަދަށް ދާންދެންވެސް އެމީހުން ވަނީ ފަސް އަޅާ ފޮރުވާލާފައެވެ. އެމީހުންގެ މައްޗަށް ކުށެއް ސާބިތުކުރުމަކީ އޭނާ ފަދަ ނިކަމެއްޗަކަށް ކުރެވޭނޭ ކަމެއްނޫނެވެ. އޭނާއަށް މަދަދާ އެހީތެރިކަން ދޭނެ މީހަކު ހުންނާނެ ނަމަ ކިހާ ރަނގަޅުހެއްޔެވެ؟ އެކަނި މާއެކަނި ޔާސިރުމެންނާ ކުރިމަތިލުމަކީ އޭނާއަށް ކުރެވޭނޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. އިންސާފުނުލިބެންވީ ކީއްވެހެއްޔެވެ؟ އޭނާ ނިކަމެތިވީމަހެއްޔެވެ؟ މުދަލާއި ފައިސާއިން ގަނެވޭ އެއްޗަކަށް އިންސާފުވަނީ ކީއްވެހެއްޔެވެ؟ އުމުރުން ހަ އަހަރުގައި ދިމާވި ހާދިސާއަށްފަހު މަންމައާއެކު ރާއްޖެތެރެއަށް ދިރިއުޅުން ބަދަލުކުރި ރާފިހް އަކީ ކިޔެވުމަށް މާ މޮޅުކުއްޖެއްނޫނެވެ. އެހެންނަމަވެސް ސްކޫލް ނިންމާ ރަށުގައި އޭރު ހިންގި ކޮންޕިއުޓަރ ކޯހެއްގައި ބައިވެރިވެ އޭނާ ވަނީ އައިޓީ އިން ޑިޕްލޮމާ ހާސިލްކޮށްފައެވެ.\nއޭނާއަށް އެނގިފައި ވާގޮތުން މަންމަ ބައްޕަ ގާތުން ވަރިވީ އަމިއްލައަށެވެ. އުމުރުން އެންމެ އަހަރެއްގައި ބައްޕަގެ އަތް މައްޗަށް އޭނާ ދޫކޮށްލުމަށްފަހު މަންމަ ދިޔުން ވެގެން ދިޔައީ އޭނާގެ ހިތުގައި މަންމައާމެދު ނަފްރަތު އުފެދެން މެދުވެރިވި ސަބަބެއްކަމުގައެވެ. އެއަށްފަހު އޭނާ ގެންގުޅުނީ ބައްޕައެވެ. ބައްޕަގެ މަރަށްފަހު އޭނާއަށް ޖެހުނީ މަންމަ ގާތަށް ރަށަށް ދިރިއުޅުން ބަދަލުކުރާށެވެ.\nބައްޕަގެ މަރުގެ ހާދިސާ ތަފްސީލުކޮށް އޭނާ މަންމައަށް ކިޔައިދިނެވެ. އެހެންނަމަވެސް މަންމަ އޭނާގާތު އެވާހަކަ ސިއްރުކުރަން ބުނީއެވެ. މަންމަ އުޅުނީ ބަލިވެއެވެ. ތެދުވެވެނީ ކިރިޔާއެވެ. ޔާސިރުމެންގެ ނުފޫޒުގަދަކަން މަންމައަށް ވެސް އެނގެނީއެވެ. އެމީހުންފަދަ ނިކަމެތި ބަޔަކަށް ޔާސިރުމެންނާ ދެކޮޅަށް ދައުވާއެއް ކުރުމަކީ ކުރެވޭނޭ ކަމެއް ނޫނޭ ބުންޏެވެ. އެކަމާ އޭނާއާއި މަންމައާއި މެދު ނުތަނަވަސްކަމެއްވެސް އުފެދުނެވެ. ބޮޑުވަމުން އައި ވަރަކަށް މަންމަގެ ފަރާތުން އިތުރު ކަންތައްތަކެއް އެނގިގެން ދިޔައެވެ. އެ ދުވަސްކޮޅު ޔާސިރު އާއި ޝަކީބުވެގެން ރާއްޖޭން ބޭރުގެ ބަޔަކާ ގުޅިގެން މަސްތުވާތަކެތީގެ ވިޔަފާރި ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ކުރިއެވެ. އެކަމާ ރާފިހްގެ ބައްޕަ ވެސް ބައިވެރިވާތީ މަންމަ އެތަކެއް ފަހަރަކު އެކަން ހުއްޓުމަށް ބައްޕައަށް ނަސޭހަތް ދިންކަމަށް ބުންޏެވެ. އެއީ ހަރާމް ލާރިކަމަށް ބުނެ ނަސޭހަތް ތެރިވިނަމަވެސް ބައްޕަ ހުރީ އޭރު ފައިސާއާހެދި މޮޔަވެފައެވެ. އެހެންނަމަވެސް އޭރު ރާފިހް ދޫކޮށްލަން ނުޖެހޭ ކަމާއި އެއީ އޭނާއަށް ހެދުނު ގޯހެއްކަމުގައެވެ. އިނދެގެން އުޅުނު އިރު ޔާސިރު އާއި ޝަކީބުވެސް އެމީހުންގެއަށް އަންނަކަމާއި އެމީހުންނާ ދެކޮޅަށް ތެދުވާ ކޮންމެ މީހަކު އެމީހުން ޖަލުގެ ތޭރިތަކުގެ ތެރެއަށް ކޮށްޕާލަނީ ދާދި ފަސޭހަކަމާއެކުގައި ކަމަށް މަންމަ ބުންޏެވެ. ބައްޕަގެ މަރުގެ ހާދިސާ ސިއްރުކުރަން ބުނީ ރާފިހްގެ މުސްތަޤްބަލް އަނދިރިވެދާނެތީ ބިރުންކަމުގައެވެ. މަންމަ ނިޔާވީ ދާދި އިހަކަށް ދުވަހުއެވެ. ކެންސަރު ބަލީގައި ފަސްއަހަރު ހޭދަކުރުމަށްފަހުގައެވެ. ފަހަކަށް އައިސް ނޫސްތަކުންވެސް ޔާސިރުމެންގެ ކުންފުނީގެ ހަބަރުތައް ގެނެސްދޭ މިންވަރު އިތުރުވުމާއެކު ރެޑް ލީފް ކުންފުންޏާ ދެމެދު އޮތް ނުތަނަސްވަމުގެ ވާހަކަ ހަބަރު ތަކުގެ ސުރުހީއަށް އަރަމުން ދިޔައީ ތީ އަނެއްކާ ބަދަލު ހިފުމުގެ ރޫހް އާލާވެގަތީއެވެ. އޭނާއަށް ނޭނގޭ އެއްކަމެއް އަދިވެސް އެބަވެއެވެ. ބައްޕަ މަރާލަން ޖެހުނު ހަޤީގީ ސަބެކެވެ. އެނގޭހާވެސް އެއްޗަކީ ބައްޕައާއި ދެމެދު ހަމަނުޖެހުމެއް ހިނގިކަމެވެ.\nއެރޭގެ ހަނދާންތައް އޭނާގެ ސިކުނޑީގައި ކުރެހެން ފެށުމާއެކު ރާފިހް ސޯފާގައި އިނދެފައި ބޮލުގައި ހިފައްޓާލިއެވެ.\nރާފިހް އަކީ ހާދީގެ ހުރި ހަމައެކަނި ކުއްޖާއެވެ. އާދައިގެ މަތިން އެރޭވެސް ރާފިހް އިނީ ފިލާވަޅު ދަސްކުރަން މޭޒުކައިރީގައެވެ. ހިސާބު ފިލާވަޅު ހެދުމަށްފަހު އޭނާ ވާހަކަ ފޮތެއް ހުޅުވާލިއެވެ. އޭރު އަށެއްޖަހަނީއެވެ. އެއީ ކޮންމެ ރެއެއްގެވެސް ހާލެވެ. ހާދީއަށް ގެއަށް އާދެވޭނީ ބާރަ ޖަހާ ބޮޑުވާފަހުންނެވެ. ގިނަ ފަހަރު ރާފިހްއަށް ސޯފާގައި ނިދިފައި އޮވެފައި ހޭލެވޭނީ ހާދީ އައިސް ގެއަށް ވަންނަ އަޑަށެވެ. ފޮތް ކިޔާ ނިންމާފާއި ރާފިހް މިރޭވެސް ގޮސް ސޯފާގައި ޖައްސާލިއެވެ. އެއާއެކު ދާދި ފަސޭހައިން އޭނާއަށް ނިދިއްޖެއެވެ. ރާފިހްއަށް ހޭލެވުނީ ގޭގެ ދޮރު ޖެހި އަޑަށެވެ. މީގެ ދެ ރޭ ކުރިންފެށިގެން ހާދީ ފެންނަނީ ވަރަށް ހާސްވެ ކަންބޮޑުވެފައި ހުއްޓައެވެ.\nހާދީ ގެއަށް އައިސް ރާފިހް ކޮޓަރިއަށް ވައްދާފައި ސިޓިން ރޫމަށް ނުކުތީ ފެންޖަގަށް ފެން އަޅައިގެން އެބަ އަންނަމޭ ކިޔާފައެވެ. ރާފިހްވެސް އެނދުގައި އޮށޯވެލިއެވެ. އިރުކޮޅެއްނުވެ އޭނާގެ ކަންފަތުގައި އެއްޗެއް ވެއްޓުނު އަޑުޖެހުނެވެ. މަޑުމަޑުން ބައްޕައޭ ކިޔާ ގޮވާލުމަށްފަހު އޭނާ ގޮސް ކުޑަކޮށް ހުޅުވިފައި ހުރި ދޮރުކައިރީގައި މަޑުކޮށްލީ ހާދީއާއި އިތުރު ދެމީހަކު ވާހަކަ ދައްކާއަޑު އިވޭހެން ހީވެގެންނެވެ. އެމީހުން ވާހަކަ ދައްކަމުން ދިޔައީ ފުދޭވަރަކަށް ބާރަށެވެ.\n"އަހަރެން އޭރުވެސް ކަލޭ ކައިރީ ބުނިން ފުލުހުންނަށް މިކަން އަންގަން ނޫޅެއްޗޭ... މާދަމާ ހުރިހާ ވާހަކައެއް ކިޔައިދޭން ފުލުސް އޮފީހަށް ދެވޭނީ އަހަރެން ކަލޭއަށް އެ ފުރުސަތު ދިނިއްޔާތާ؟" ރާފިހް ދޮރާ ކައިރިވެލާ ސިޓީންރޫމަށް ރީތިކޮށް ނަޒަރު ހުއްޓާލިއެވެ. އޭރު އޭނާއަށް ރީތިކޮށް ހާދީގާތުގައި ތިބި ދެމީހުން ފެނެއެވެ. ކޮޓަރި އެތެރޭގައި ވަނީ ނިދާ ބޮކީގެ ފަނޑު އަލިކަމެކެވެ. އެކަކު ހާދީއާއި ކައިރިވެލިތަންވެސް ރާފިހްއަށް ފެނުނެވެ. ޖީބުން ނެގި ސިރިންޖު ކަރަށް ކޮށްޕާލިއެވެ. އެއާއެކު ހާދީގެ ގައިން ހަކަތަ ހުސްވިއެވެ. އެމަންޒަރު ބަލަން ހުރި ރާފިހްގެ ދެފައިން ވާގި ދޫވެގެން ދާހެން ހީވިއެވެ. ކޮޅަށް ހުންނަން އުނދަގޫވުމާއެކު މަޑުމަޑުން ދޮރު ބުޑުގައި ކަކޫ ޖައްސާލައިގެން ރާފިހް އިށީނެވެ. އެހެން އިންދާ އެކަކު ގޭގެ އެތަން މިތަން ކެޗް ކުރަން ފެށިއެވެ. އެ ދިމާލަށް އަންނަން ފެށުމުން އޭނާ އަވަސް އަވަހަށް ގޮސް އަލަމާރި ދޮރުފަތް ހުޅުފާވައި އޭގެ ތެރެއަށް ވަދެ ފިލިއެވެ. އެމީހާ ނުކުތްކަން ޔަގީން ވުމާއެކު އޭނާ މަޑު މަޑުން އަލަމާރި ތެރެއިން ނުކުތެވެ. އެއަށްފަހު އަނެއްކާވެސް ގޮސް ދޮރު ބުޑުގައި އިށީނެވެ.\n"އެކަކުވެސް ނެތް ދޯ..." އެކަކު ސުވާލުކޮށްލިއެވެ.\n"ހާދީގެ ދަރިވެސް ނެތްތަ؟" އަނެކަކު އަހާލިއެވެ. އޭރު އޭނާއަކަށް އެއިން އެކަކަށް ކިޔާ ނަމެއްވެސް ނޭނގެއެވެ. އެއާއެކު އެ ދިމާލަށް އައި މީހާ ބޯޖާހިއެވެ. އެމީހުން މަޑުމަޑުން ހާދީގެ ކަރުގައި ވާގަނޑެއް އެއްސިއެވެ. އެއަށްފަހު ފަންކާގައި ހާދީގެ ހަށިގަނޑު އެލުވިއެވެ.\nހާދީގެ ހަށިގަނޑު އެހެން ބަހައްޓާފައި އެމީހުން ގޭން ނުކުމެގެން ދިޔައީ ނުލަފާ ވައްތަރަކަށް ހިނިގަނޑެއް ޖަހާލާފައެވެ. އެކަން ކުރީ ޔާސިރު އާއި ޝަކީބުއެވެ. އެތައް އިރަކު ކޮޓަރި ތެރޭގައި ހުރެފައި ރާފިހް ނުކުތެވެ. އެތައް އިރަކު ހާދީގެ މަސްގަނޑާ ދިމާލަށް ބަލަން ހުރެ ރާފިހް ރުޔެވެ. ލިބުނު ޝޮކުގެ ސަބަބުން ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ނަފްސާނީ އަސަރު ރާފިހްއަށް ކުރިއެވެ. ރާފިހްގެ ރުއިމުގެ އަޑު އިވިގެން އައި އަވައްޓެރި މީހާ ވަގުތުން ފުލުހުންނަން ގުޅާ ހަބަރު ދިނެވެ. އެއާއެކު ފުލުހުން އައެވެ. އަނެއްދުވަހު މުޅި މީޑިއާގައި ހާދީގެ މަރުގެ ހަބަރު ފެތުރުނެވެ. އެހަބަރު ލިބުމާއެކު މަންމަ އޭނާ ބަލާ މީހަކު ފޮނުވިއެވެ. ފުލުހުން ސުވާލު ކުރުމުންވެސް ރާފިހްއަށް ދޭނެ ޖަވާބެއް ނޭނގުނެވެ. ވާހަކަ ދައްކަން ވެސް ރާފިހް ނުކުޅެދުނެވެ. އޭނާއަށް ލިބުނު ޝޮކުގައި ނަފްސާނީ އެހީތެރިއެއްގެ އެހީ ހޯދަން ޖެހުނެވެ. ރާފިހް ކުޑަކޮށް ވެސް ހަމައަކަށް އެޅުނީ މަންމަ ގާތަށް ރަށަށް ދެވުނު ފަހުންނެވެ. ދުވަސްކޮޅެއް ފަހުން މައްސަލަ ނިމުނީ ހާދީ އަމިއްލައަށް މަރުވީ ކަމަށެވެ.\nހިޔާލުތަކުން ނުކުތް ރާފިހްގެ ލޮލުން ކަރުނަ އަންނަމުން ދިޔައެވެ. އޭނާ ދިޔައީ ޔާސިރު އާއި ޝަކީބުގެ ނުބައި އަމަލްތައް ދުނިޔޭގެ ލޯ ތަކުގެ މައްޗަށް ހާމަކުރަން އަތުކުރި އޮޅަމުންނެވެ. އޭރު އޭނާއަށް ނޭނގުނު ކަމަކީ ޔާސިރުމެން ފަދައިން ހާދީ އަކީވެސް މީހެއްގެ ގާތިލެއްކަމެވެ. ޔާސިރުމެން އެ ކުރިހާ ނުބައި އަމަލެއް ހާދީވެސް ކޮށްފައިވާކަމެވެ. ހަޤީގަތް އެނގޭ ދުވަހަކުން އޭނާ އެ ހަޤީގަތާ ކުރުމަތިލުމުގެ ހިތްވަރު ހުންނާނެބާއެވެ؟.\n"ކީކޭ... ފުލުހުންނަށް ހަޤީގަތް ހާމަ ކުރާށޭ! މިހުރިހާ ކަމެއް މިހިސާބަށް ޕެލޭން ކޮށްފަ އެންމެ ފަހު ވަގުތު ފުލުހުންނަށް އެންގީމަ ކިހިނެތްވާނީ؟ އޭތް" ޔާސިރު ގާތަށް އައި ރުޅީގައި އޭނާ ގޮސް ހާދީގެ ގަމީހުގެ ގިރުވާނުގައި ހިފިއެވެ.\n"އަހަރެންނަށް މިހެނެއް ނޫޅެވޭނެ... ފާޑެއްގެ ގޮތެއް ވެފަ ހުންނަނީ... ރޭގަނޑު ނުވެސް ނިދޭ" ހާދީ އޭނާގެ ގިރުވާނުގައި ހިފައްޓާފައި އޮތް ޔާސިރުގެ އަތް ނައްޓާލަމުން ބުނެލިއެވެ.\n"އެކަން ކުރިއިރު ކަލޭއަށް އެއްވެސްކަމެއް ނުވޭތަ؟ އަހަރެން ކަލެއަށް ލާރި ދިން ވަރު މަދިއްޔާ އަދިވެސް ދީފާނަން... އެކަމަކު އެކަން ސިއްރުކުރޭ ނޫނީ ރަނގަޅެއް ނުވާނެ" ޔާސިރު އިންޒާރުގެ ބެލުމަކުން ހާދީއަށް ބަލަން ހުއްޓެވެ.\n"އަހަރެން ބުނާނަން... މާދަމާ އަހަރެން ފުލުހަށް ދާނަން" އިރުގަނޑެއްގެ ބަހުސަކާއި ހޫނު ހަމަލާތަކަށްފަހު ހާދީ ހަޅޭއްލަވައިގަތެވެ. އެމީހުން ތިބީ އެ އިމާރާތުގެ ތެރޭގައެވެ. އާތިކާ މަރާލިފަހުން ހާދީ އުޅުނީ އުނދަގޫވާތީއެވެ. އެހެންވެ އެންމެ ފަހުން އެ ހުރިހާ ވާހަކައެއް ފުލުހުންނަށް ކިޔައިދޭން އޭނާ ނިންމީއެވެ. ރޭގަނޑު ނުވެސް ނިދެނީއެވެ. ބިރުވެރި ހުވަފެންވެސް ފެންނަނީއެވެ. ނުފެންނަ މީހަކު ގާތުގައި ހުންނަފަދަ އިޙްސާސްއެއްވެސް އޭނާއަށް ކުރެވެނީއެވެ. އެ ހުރިހާ ކަމަކާ ހެދި ހާދީ ހުރީ ހެދުނު ގޯހާ މެދު ކަންބޮޑުވެފައެވެ. އޭނާއަށް ވާ އުނދަގޫ ތަކަކީ މީގެ ކުރިން ދުވަހަކުވެސް ވީ އުނދަގޫ ތަކެއް ނޫނެވެ. ލޯ މަރާލިޔަސް ފެންނަނީ އާތިކާގެ މަރާލާފައިވާ މަސްގަނޑެވެ. ހާދީ އެވާހަކަ ޔާސިރު މެންނާ ހިއްސާކުރުމުން ޔާސިރުމެން ބުނީ ފަހުން ރަނގަޅުވާނެކަމުގައެވެ. އެހެންނަމަވެސް ހާދީގެ ހާލަތު ދިޔައީ ގޯސްވަމުންނެވެ. އެންމެ ފަހުން އޭނާ ހުރިހާ ވާހަކައެއް ފުލުހުންނަށް ކިޔައިދޭން ބުނުމުން ޔާސިރުމެން އެކަމާ ދެކޮޅު ހެދީއެވެ.\n"ހާދީ! ކަލޭ... ފަޤީރު ކަމުގައި އުޅެނިކޮށް އަހަރެންނޭ ކަލޭ ތިހާ ހިސާބަށް ގެނެސް ދިނީ؟ ކަލޭ ފުލުހުންނާ ހަވާލުވީމަ ކަލޭގެ ދަރި ބަލާނީ ކާކު؟" ޔާސިރު ފަހު ފަހަރަށްވެސް ހާދީއަށް ވިސްނައިދެވޭތޯ ބުނެލިއެވެ. އެހެންނަމަވެސް އެ ބަސް ގަބޫލު ނުކޮށް ހާދީ އެތަނުން ނުކުމެގެން ދިޔައީ އޭނާގެ ފަހުގެބަސް އިއްވާފައެވެ.\n"ދެން ނޯންނާނެ އިތުރު ގޮތެއް! އޭނަ މަރާލަން ވީ!" ހާދި ނުކުމެގެން ދިޔުމާއެކު ޔާސިރު ބަލާލީ ޝަކީބުއަށެވެ. އެވަގުތާ ހާލަތުގެ ގޮތުން ޝަކީބުވެސް އެއްބަސްވިއެވެ. އެމީހުން ހާދީ މަރާލާނެ ގޮތަކާއި މެދު މަޝްވަރާ ކުރަން އެތައް އިރަކު ތިއްބެވެ.\nސިއްސައިގެން ދިޔަ ޔާސިރުއަށް މޭޒުމަތިން ބޯ ހިއްލާލެވުނީ ފޯން ރިންގުވި އަޑަށެވެ. އޭރު އޭނާގެ ބޮލަށް ވަނީ ބަރުވެފައެވެ. ވިސްނަން އޮއްވާ ސިކުނޑީގެ ހިޔާލުތައް މީގެ އެތައް އަހަރެއްގެ ކުރިއަށް އަމިއްލަ ނަފްސު ބީއްސައިލީ އޭނާއަށް ކުރެވިފައި ހުރި ފާފަތައް ހަނދާން އާ ކުރުވަމުންނެވެ.\nފޯނު ނަގާ ކަންފަތުގައި ޖައްސާލަމުން ޔާސިރު ވާހަކަ ދެއްކިއެވެ. ގުޅީ ޝަކީބުއެވެ. ބައްދަލުކުރަން އެދުމުން އޭނާ ދެކޮޅު ހެދިއެވެ. ޝަކީބުއާ ދިމާލަށް ހަޑިހުތުރު ބަހެއް ބުނެލުމަށްފަހު އޭނާ ފޯނު ކަނޑާލިއެވެ.\nހަލުވިކަމާއެކު އަނެއްކާވެސް ހަފްތާއެއް ފާއިތުވެގެން ހިނގައްޖެއެވެ. ހެނދުނުގެ ވަގުތެވެ. މާހިރާއަށް ކާންދީ ހަދާފައި އިބާ ނުކުމެލީ ބެލްކަންޏަށެވެ. ސޯފާގައި އިން މާހިރާ އިބާއަށް ބަލަން ފެށިކަން ފާހަގަވެގެން އޭނާ މަޑުމަޑުން މާހިރާއަށް އައުމަށް އިޝާރާތް ކޮށްލިއެވެ. މާހިރާ ކުޑަ އިރުކޮޅަކު ބަލަން އިނދެފައި މަޑުމަޑުން ސޯފާއިން ތެދުވިއެވެ. ހިނގައިގަތީ އިބާއާ ދިމާލަށެވެ. މާހިރާ އެ ދިމާލަށް އަންނާތީ އިބާ ހިނިތުންވެލިއެވެ. ބެލްކަންޏަށް ނުކުތުމުގެ ކުރިން މާހިރާ ފިޔަވަޅުތައް މަޑުޖައްސާލިއެވެ. އިބާ މަޑުމަޑުން ބޯ ޖަހާލިއެވެ. އޭނާ އަންނާށޭ ބުނެ ބޮލުން އިޝާރާތް ކޮށްލިއެވެ. އެއާއެކު މާހިރާ ފިޔަވަޅެއް ކުރިއަށް އަޅާލިއެވެ. ބެލްކަންޏަށް ނުކުތުމާއެކު އިބާ މާހިރާގެ ކޮނޑުގައި އަތް ޖައްސާލިއެވެ. އެތައް ދުވަހަކަށްފަހު އިރުގެ އަލި މާހިރާގެ ހަށިގަނޑުގައި ޖެހުމުން އޭނާއަށް އާދަޔާ ހިލާފް އިޙްސާސްއެއް ކުރެވުނެވެ. މުޅިހަށިގަނޑަށްވެސް ތާޒާކަން ވެރިވަމުން ދިޔައެވެ. ކުރިމަތިން ފެންނަމުންދިޔަ އުސް އިމާރާތް ތަކަށް އޭނާ ބަލާލީ އާތަނަކަށް ބަލާލެވޭ ފަދައަކުންނެވެ. މީން ޒަމާނަކު އޭނާއަށް ނުފެންނަ ފަދަ ހިތްގައިމު މަންޒަރެކެކެވެ. ފުރަތަމަ ފަހަރަށް މިނިވަންކަން އިޙްސާސްކުރެވުނެވެ. މާހިރާ އިބާއަށް ބަލާލިއެވެ. މަޑުމަޑުން އޭނާގެ ތުންފަތަށް ހިނިތުންވުމެއް ވެރިކޮށްލިއެވެ. އިބާ ކުރިމަތިން ފެންނަމުން ދިޔަ އިމާރާތްތަކަށް ބަލަން ހުރެ މާހިރާއަށް ވަރަށް ގިނަ ވާހަކަ ކިޔައިދިނެވެ. އޭނާ މާހިރާ އަވަހަށް ރަނގަޅުވާން ބޭނުންވާކަމާއި އޭރުން ބޭރަށް ނުކުމެ އެކުގައި ހިނގާލަން ދެވޭނޭކަމަށްވެސް ބުންޏެވެ. އެވާހަކަތައް އަޑުއަހަން މާހިރާ ހުރީ ޝައުގުވެރިކަމާއެކުގައެވެ. ދެމީހުން އެތަނުގައި ތިއްބާ ނަވީން ގެއަށް އައިސް ވަނެވެ. އެތަން ފެނި ނަވީންގެ ތުންފަތް މައްޗަށް ވެސް ވެރިވީ ހިނިތުންވުމެކެވެ. އޭނާ ވެސް ގޮސް ބެލްކަންޏަށް ނުކުތެވެ. އިބާގެ އެއްފަރާތަށް ހުއްޓިފައި އޭނާ އިބާގެ އަތުގައި މަޑުމަޑުން ހިފާލިއެވެ. އިބާ، ނަވީންއަށް ބަލާލަމުން ހިނިތުންވުން ފުޅާކޮށްލިއެވެ. ނަވީން ބަލަން ފެށުމުން އިބާ ލަދުން އިސްޖަހާލިއެވެ. ނަވީން ކުޑަކޮށް ހީލިއެވެ. އެ މަންޒަރު ބަލަން މާހިރާ ހުރިއިރު އޭނާ ދެފަހަރަކު ބޯ އަރިކޮށްލިއެވެ. ނަވީންއަށް ބަލާލާފައި، އިބާއަށް ބަލާލުމަށްފަހު މާހިރާ ހީލިއެވެ.\nއިބާގެ ހިތުގައި އޮތް ބިރުވެރިކަން ދޫކޮށްލާ އިބާ ނަވީންއަށް ފުރުސަތު ދިނީ އޭނާގެ މުސްތަގްބަލް އުޖާލާ ކުރުމަށް ފަހި ފުރުސަތެއް ނަވީންއަށް ދިނުމުގެ ބޭނުމުގައެވެ. ނަވީން އޭނާއަށް ދެރަގޮތެއް ނުހަދާނޭ ކަމުގެ ފުރިހަމަ ޔަގީންކަން އޭނާއަށް އޮތެވެ. ޒައިދުގެ ހަބަރެއްވެސް މިދުވަސްކޮޅު ވަނީއެއްނޫނެވެ. ހީވާގޮތުން އަނެއްކާ ފުލުހުންގެ ބެލުމުގެ ދަށައް ގެންދިޔައީއެވެ. ކިތަންމެ ވަރަކަށް ހައްޔަރުކުރި ނަމަވެސް ކޮންމެ ފަހަރަކުވެސް ދޫކޮށްލަނީއެވެ. ޒައިދު މެން ފަދަ ޒުވާނުން މަސްތުވާތަކެތީގެ ވަބާއިން ސަލާމަތްކުރަން ބޮޑެތި މަސައްކަތްތަކެއް ކުރަން ޖެހޭނެއެވެ. ގައުމުގެ ޒުވާން ޖީލު މި ގޮތަށް ހަލާކުވެގެން ދާތަން ބެލަން އަތް އުރާލައިގެން ތިބެން ޖެހުމަކީ ދެރަކަމެއްކަމަށް އިބާ ގަބޫލުކުރެއެވެ.\nކުޑައިރު މަންމަ އާއި ބައްޕަ ނިޔާވުމުގެ ސަބަބުން އިބާ އުޅެން ޖެހުނީ ދަތި ދިރިއުޅުމެކެވެ. ގޭތެރޭންނާއި ގޭން ބޭރުން ތަފާތު އަނިޔާތަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހުނު އިބާގެ އަމިއްލަ ނަފްސަށް އޮތް އިތުބާރު ގެއްލުނީ އޭނާއަށް ދިމާވަމުން ދިޔަ އަނިތާކުގެ ސަބަބުންނެވެ. ހަނު ހުރުމަކީ ހައްލެއް ނޫންކަން އެނގި ހުރެ، މަޖުބޫރުވީ ހަނު ހުންނާށެވެ. ވަންނާނޭ ގެދޮރެއް ނެތީތީއެވެ. މަދަދަށް އެދޭނޭ މީހަކު ނެތީތީއެވެ. އެހެންނަމަވެސް މިއަދު އޭނާއާއެކު ނަވީން އެބަ ހުއްޓެވެ. ބޭނުންވަނީ އޭނާއަށް ދިމާވި ކަންތައްތަކުގެ އަލީގައި އޭނާފަދަ ކުދިންނަށް އެހީތެރިވުމަށެވެ.\nދިވެހިރާއްޖޭގެ ޔުނިވާރސިޓީއިން ކައުންސެލިން ކިޔަވަން އިބާ ނިންމީ އެހެންވެއެވެ. އިބާ ނިންމައިގެން ހުރީ އަންނަ އަހަރު ކޯސްތަކަށް އިއުލާން ކުރުމުން ނަވީން ގާތު އެވާހަކަ ބުނެގެން ކިޔަވަން ފަށާށެވެ.\nހަޤީގަތުގައި ނަވީން ބޭނުންވަނީ އިބާ އާއި ވީހާވެސް އަވަހަކަށް ކައިވެނިކުރާށެވެ. އެހެންނަމަވެސް އަދި ހާލަތު ތަން ނުދެނީއެވެ.\nމަންމަގެ އެހާލަތުގެ ފަހަތުގައި ވާ ސަބަބު ހޯދުމަށް ފުލުހުންގެ އެހީތެރިކަން ހޯދަން ވެސް ބޭނުންވެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް ޔާސިރު އަކީ އަމިއްލަ ބައްޕައަށް ވީތީ އަދި އެކަށީގެންވާ ހެކި ނެތުމުން އެ ފިޔަވަޅު އަޅަން ފަސްޖެހެނީއެވެ. ޔާސިރު އާ ދެކޮޅަށް ތެދުވަން ޖެހޭނީ ވަރަށް ވިސްނައިގެންނެވެ. ކިރިޔާވެސް ހިލަމެއް ޔާސިރުއަށް ވެއްޖެނަމަ އޭނާވެސް މަރާލަން ޔާސިރު ފަހެއް ނުޖެހޭނެއެވެ. މާހިރާއަށް ބަލާލުމުން އެކަނިވެސް އެކަން އެނގި ހާމަވެއެވެ.\nމާހިރާއާއި ޔާސިރުގެ ކައިވެންޏަކީ އެރޭންޖެ މެރިޖެއްކަމުގައި މާމަމެންގެ ފަރާތުން އޭނާއަށް އެނގުނެވެ. އެހެންނަމަވެސް އެއްވެސް އިރެއްގައި ދެމީހުންގެ ދެމެދުގައި މައްސަލައެއް ނުޖެހެއެވެ. އެހެންވެއްޖެނަމަ މަންމައަށް އެހެން ހަދަން ޔާސިރުއަށް ޖެހުނު ސަބަބަކީ ކޮބައިބާވައޭ ނަވީންގެ ހިތަށް އަރައެވެ.\nނުދަންނަ ނަންބަރަކުން ގުޅުމުން ޔާސިރު ފޯނު ނުނަގަން އިނދެފައި ފޯނު ނަގާ ކަންފަތުގައި ޖައްސާލިއެވެ. އޭނާ އިނީ ޓެރެސްގައި ހުރި ގޮނޑިއެއްގައި އިށީނދެލައިގެންނެވެ.\n"ޔާސިރު" އެއީ އޭނާ ދަންނަ އަޑެއްނޫނެވެ. އެހެންނަމަވެސް އެ އަޑުގައި ހިސާބެއްގެ ބަރުކަމެއްވެއެވެ. ކޮންމެވެސް ކަހަލަ ނަފްރަތު ކަމެއް އެ އަޑުން އެކަނިވެސް ޔާސިރުއަށް އިޙްސާސްކުރެވުނެވެ. ރޭގަނޑު ދިހައެއްޖަހާވެސް ބޮޑުވެއްޖެއެވެ. އެވަގުތު ގުޅާނީ ކާކުބާއޭ ހިތަށް އެރިއެވެ.\n"އަހަރެން ބޭނުން ބައްދަލުކުރަން... " ޔާސިރު އެއްޗެއް ނުބުނެ ހުންނަން ފެށުމުން އެކޮޅުން ވާހަކަ ދެއްކިއެވެ.\n"ކާކު؟" ޔާސިރު ސުވާލުކޮށްލިއެވެ.\n"ހާދީ މަރާލިތަން ފެނުނު މީހެއް.... އަހަންނަކީ ކާކުކަން ހޯދަން ބޭނުންވަންޏާ މިރޭ ބާރަ ޖަހާއިރު އަހަރެން ބުނާ ތަނަކުން ބައްދަލުކުރޭ. ހަނދާންކުރާތި އެކަނި އަންނާތި... އިތުރު މީހަކު ގެނެސްފިއްޔާ އަހަރެން ބައްދަލެއް ނުކުރާނަން..." އެކޮޅުން ބުނެލިއެވެ. އެއާއެކު ޔާސިރު ކުއްލިއަކަށް ގޮނޑިން ތެދުވިއެވެ.\n"އަހަރެން ނުޖެހޭނެ މީހަކު ގުޅާލާފަ ބުނެލާއިރަށް މީހަކާ ބައްދަލުކުރަން ދާކަށް... އަހަރެން މީ ތިހީކުރާހާ ފިނޑިމީހެއް ނޫން. އަނެއްކޮޅުން ތި ކިޔާ ހާދީއެއް އަހަންނަކަށް ނުވެސް އެނގޭ..." އިތުރު އެއްޗެއް ބުނުމެއްނެތި ޔާސިރު ފޯނު ކަނޑާލީ ބިރުގަތީތީއެވެ. ފޯނަށް ބާރުކޮށްލަމުން އޭނާ ފުންނޭވާއެއް ދޫކޮށްލިއެވެ. ދެން އައީ މެސެޖަކާއި ރިކޯޑިންއެކެވެ. މެސެޖުގައި އޮތީ ދާންވީތަން ބުނެފައެވެ. އެއަށްފަހު އޯޑިއޯ ފައިލް ހުޅުވާލާ އޭނާ އެ ޕްލޭކޮށްލިއެވެ.\n"ހާދީ.. ކަލެއަށް އެނގޭނެ މަށަކީ ޔާސިރުކަން... އަދި ޔާސިރު އަކީ ކަންތައްތަކުގެ ބަލި އެހާ ފަސޭހައިން ގަބޫލުކުރާ މީހެއް ނޫން ކަން... އަދިވެސް ވިސްނާލަން އަހަރެން ފުރުސަތެއް ދޭނަން.... ވިސްނާލާފަ މިރޭ އަހަންނަށް ޖަވާބެއް ދޭން ބައްދަލުކުރޭ... އެހެންނޫނީ ކަލޭގެ ސަޒާ އަކީ މަރު.... އަހަރެން ކަލޭ މަރާލާނަން... ކަލެއަށް އެނގޭނެ އަހަރެން ފަސްނުޖެހޭނެކަން..." ހާދީ އާ އޭނާ އެއްރޭ ފޯނުން ދެއްކި ވާހަކައިގެ ރިކޯޑިންއެކެވެ. ޔާސިރުގެ ލޭ ކެކިގަތެވެ. އެހެން އޭނާއާ ކުޅެން ކެރެނީ ކާކަށްހެއްޔެވެ؟ އެއްފަރާތުން މާހިރާއެވެ. އަނެއްފަރާތުން ހާދީއެވެ. ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ހަތަރު ފަރާތުން ފިތެމުން ދާފަދަ އިޙްސާސްއެއް ޔާސިރުއަށް ކުރެވުނެވެ.\nރާފިހް ހުރީ ފަޅު އިމާރާތެއްގެ ޓެރެސްމަތީގައެވެ. ފޯނު ތިރިކޮށްލަމުން އޭނާ އެ ކޯލް ރެކޯޑިން ޔާސިރުއަށް ފޮނުވާލިއެވެ. އޭނާ ބޭނުންވަނީ ޔާސިރުގެ ވަސް މި ދުނިޔެއިން ފުހެލާށެވެ. ބައްޕަ އަމިއްލައަށް މަރުވީކަމަށް ނިންމުމަށްފަހު އޭނާ ރަށުގައި ވެސް އުޅުނީ ނުހަނު ހާލުގައެވެ. ބައްޕައޭ ކިޔާ މީހުން ފަތުރަމުން ގެންދިޔަ ވާހަކަތަކަށް ބިރުކަންފަތެއް ދޭން ބޭނުންވި ނަމަވެސް ކޮންމެ ފަހަރަކު އޭނާގެ ދެލޮލުން ކަރުނަ ފާއްދާލަނީ އެ ބަސްތަކުގެ ހިތިކަން އަރުތެރޭގައި ލާތީއެވެ. މީހުންގެ މަލާމާތާއި ފުރައްސާރަ ލިބުނެވެ. އެކުގައި ކުޅޭނެ އެކުވެރިއަކު ނުލިބުނެވެ. ބުލީގެ ޝިކާރައަކަށް ވިއެވެ. މަންމަ ދުނިޔޭގައި ޔާސިރުގެ ފަރާތުން ބަދަލު ހިފަން ފުރުސަތު ނުލިބުނަސް މިއަދު އޭނާއަށް އެވަނީ އެ ފުރުސަތު ފަހިވެފައެވެ. ބައްޕަ މަރުވުމަށްފަހު ބައްޕަގެ ފޯނުން އެ ރެކޯޑިން ފެނުނު ކަމީ ނަސީބެކެވެ. ބަދަލުހިފެން އޮތް ހަމަ އެކަނި ގޮތަކީ ޔާސިރުމެން މަރާލުން ކަމުގައި ވާނަމަ އޭނާ އެކަން ވެސް ކުރާނެއެވެ. އޭނާ އިންތިޒާރުގެ ވަގުތު ތައްގުނަން ފެށީ ޔާސިރު އަންނާނޭ ވަގުތަކަށެވެ. އެ ރިކޯޑިން އަޑު އެހުމަށްފަހު ޔާސިރު އެތަނަށް އަންނާނޭ ކަމުގެ ފުރިހަމަ ޔަގީން ކަން އޭނާއަށް އޮތެވެ. ޔާސިރުގެ ކަންތައް ނިންމާލުމަށްފަހު އޭނާ ދެން ދިމާކުރާނީ ޝަކީބުއާއެވެ. އެއަށްފަހު އޭނާ ފުލުހުންގެ ބެލުމުގެ ދަށަށް ދާން ޖެހުނަސް ހެވެ. އުމުރު ދުވަހު ޖަލުގެ ތޭރިތަކުގެ ތެރޭގައި ހައްޔަރުވިނަމަވެސް ވަރިހަމައެވެ. އޭނާ ބޭނުންވަނީ އިންސާފެވެ.\nބާރަޖަހަން ގާތްވެފައި ހުއްޓާ ނަވީން ތިރިއަށް ފޭބީ ކޮޓަރީގައި ފެން ނެތުމުންނެވެ. ކަރުހިއްކާވަރުން ފެންފޮދެއް ބޯލުމަށެވެ. ސިޑިން ފައިބަނިކޮށް ވަރަށް ބާރަށް، ގޭން ބޭރަށް ނުކުންނަންދިޔަ ޔާސިރު އޭނާގެ ލޮލުގައި އަޅައިގަތެވެ. އެ ގަޑީގައި ޔާސިރު ދާ ތަނަކާ ބެހޭގޮތުން ސުވާލު އުފެދުނު ނަވީން ކޮޓަރިއަށް ވަދެ ގަމީހެއް ގަޔަށް މަހާލަމުން ނިކަން އަވަހަށް ގޭން ނުކުތެވެ. އޭރު ޔާސިރު ކާރުގައި ގޭޓުން ނުކުންނަނީއެވެ. ޑްރައިވަރުވެސް ނުލާ މި ގަޑީގައި ޔާސިރު ދާ ތަނެއް ބަލަން ނަވީން ބޭނުންވިއެވެ. އޭނާ ގޮސް އޭނާގެ ކާރަށް އަރާ ދުއްވާލިއެވެ. ޔާސިރުގެ ފަހަތުން ދުއްވަމުންދިޔަ ނަވީން ޔާސިރު ކާރު މަޑުކުރިތަނާ ތަންކޮޅެއް ދުރުގައި ކާރު ޕާރކުކޮށްލުމަށްފަހު މަޑުމަޑުން ޔާސިރުގެ ފަހަތުން ދާން ފެށިއެވެ. ޔާސިރު ވަންނަން ފެށީ ފަޅު އިމާރާތަކަށެވެ. އެ އިމާރާތަކީ މީގެ ކުރިން އެއް އިރެއްގައި އޭނާ ހާދީއަށް ހަދިޔާއަކަށް ދިން ގެއެކެވެ. އެގެއަކީ އޭނާއާއި ޝަކީބު ވެގެން ހާދީ މަރާލި ގެވެސް މެއެވެ. އެހާ ދުވަސްފަހުން އެގެއަށް ވަންނަންވުމުން ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ޖެހިލުން ވިއެވެ. އެގެއަށް ވަތް އިރު މުޅިގޭގައިވެސް ރަސްކަން ކުރަމުން ދިޔައީ ކަނު އަނދިރިކަމެވެ. ފޯނުގެ ލައިޓް ޖައްސާލަމުން ގޭގެ ސިޑި އޭނާ ހޯދިއެވެ. ސިޑިން މައްޗަށް އަރަމުން އަރަމުން ގޮސް އޭނާ މަޑުވީ ގޭގެ ޓެރެސްއަށް އެރުނު ފަހުންނެވެ. ޔާސިރުގެ ފަހަތުން އައި ނަވީން ވެސް އެހާ މަޑުމަޑުން ޔާސިރުގެ ފަހަތުން އަރަމުންދިޔައެވެ. ޔާސިރުއަށް އެނގިދާނެތީ ނަވީން އެތެރެއަށް ވަނީ އެއްވެސް އައްޔެއްގެ އެހީތެރިކަމަކާއި ނުލައެވެ. ވަރަށް ބަލައިގެން ސިޑިން އަރާ އޭނާ ޓެރެސްއަށް ވަންނަ ދޮރުކައިރީގައި މަޑުކޮށްލިއެވެ.\n"ވެލްކަމް ޔާސިރު" އިތުރު ޒުވާނެއްގެ އަޑު އިވުނެވެ.\n"ކާކު ތީ؟" ޔާސިރު ސުވާލުކޮށްލިއެވެ.\n"އަހަންނަކީ ކާކުކަން ހޯދަން ހާދަ އަވަސް އަރުވާލައިގެން ތިއުޅެނީ؟" މާސްކަކުން މޫނު ނިވާކޮށްގެން ހުރި އެ ޒުވާނާގެ ބޮލުގައި ތޮއްޕެއްވެސް އަޅާލާފައި ވެއެވެ. އެއްފަރާތުގައި ހުރި މޭޒެއްގެ ދޮށުގައި ފާނޫޒެއް ދިއްލާފައި ހުރުމުގެ ސަބަބުން ހުރި އަލިކަމާއި ހަނދުވަރުގެ އަލި ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ހުއްޓެވެ. އެ ނޫން އެހެން އަލިކަމެއް ނެތެވެ.\nއަހަންނަށް އެނގޭ އަންނާނެކަން... ހާދީ މަރާލާފަ އެކަން ވެސް ފޮރުވާލިލެއް ހާދަ މޮޅޭ!' އެ ޒުވާނާ ވާހަކަ ދެއްކިއެވެ.\nނަވީން ކުޑަކޮށް ބޯ ދިއްކޮށްލިއެވެ. އެ ޒުވާނާ މަޑުމަޑުން އޭނާގެ ޖީބުން ކުޑަ ވަޅިއެއް ނަގަނިކޮށް އޭނާގެ ލޮލުގައި އަޅައިގަތެވެ. ދެލޯ ބޮޑުކޮށްލި ނަވީން ހިންދިރުވާލިއެވެ.\n"ކާކުތީ؟" ޔާސިރު ހަރުކަށިކަމާއެކު ސުވާލުކޮށްލިއެވެ.\n"ކަލޭ އަހަންނަށް ފާޑު ފާޑުގެ އެއްޗެހި ފޮނުވާފައި އެންމެ ފަހުން މިހެން އަހަންނާއި ދިމާކުރުން ނިންމީތަ؟" ޔާސިރު ވާހަކަދެއްކިއެވެ.\n"އެ ރިކޯޑިން އެކަންޏެއް ނޫން ހުރީ... އެތައް ބައިވަރު ރިކޯޑިން އެއް އެބަހުރި..." އެ ޒުވާނާގެ ވާހަކަ ދައްކަމުން ދިޔައީ ނުހަނު ހަމަޖެހިލައިގެން ހުރެއެވެ. އެކަމުން ޔާސިރުއަށް އުނދަގޫވިއެވެ. ނަވީން ބަލަން ހުއްޓާ އެ ޒުވާނާ ޔާސިރުއާ ދިމާލަށް ވަޅި ދިމާކޮށްލަމުން ދުއްވައިގަތެވެ. އޭނާއަށް ވަގުތުން އެތެރެއަށް ވަންނަން ކުރިއަށް ޖެހިލެވުނެވެ. ހަޅޭއްލަވައި ނުގަނެވުނީ ކިރިއާއެވެ. އެހެންނަމަވެސް ޔާސިރު ހުޝިއާރުކަމާއެކު އެ ޒުވާނާގެ އަތުގައި ހިފެއްޓުމާއެކު އޭނާ އަނެއްކާވެސް ފަހަތަށް ޖެހިލިއެވެ. އެ ޒުވާނާ އަތުން ވަޅި ވިއްސައިގެން ދިޔުމާއެކު ޔާސިރު އެދިމާލަށް ދުއްވައިގަންނަން އުޅުނެވެ. އެހެންނަމަވެސް އެ ޒުވާނާ ހަދާލި ގޮތަކުން ޔާސިރު ގޮސް ރެއިލިންގެ ދަގަނޑުގައި ބޯ ޖެހި ބޯ ފަޅައިގެން ދިޔައެވެ. ވެއްޓުނު ޔާސިރުގެ ލޯ މައްޗަށް އަނދިރިވިއެވެ. އެ ދިމާލަށް އަންނަމުން ދިޔަ ޒުވާނާ އޭނާއަށް ފެނުނީ މެރެމުން ދިޔަ އެސްފިޔަތަކުގެ ދޭތެރެއިންނެވެ.\nޔާސިރުއާ ހިސާބަށް ރާހިފްއަށް ދެވުނީ ކިރިއާއެވެ. ފަހަތުން އައި މީހަކު އައިސް ރާހިފްގެ އަތުގައި ހިފައްޓާ ފަހަތަށް ވައްޓާލިއެވެ. ރާހިފްއަކީ ޖާނުން ވަރުގަދަ ހަށިގަނޑެއްގެ ވެރިއަކަށް ވީތީ އޭނާގެ އަތް މަތިން ސަލާމަތް ވާން މާކަ އުނދަގުލެއް ނުވެއެވެ.\nނަވީން ނަގާ ދުރަށް ހޫރާލުމާއެކު ގޮސް އެތަނުގައި ހުރި މޭޒުގައި ޖެހި މަތަވިއެވެ. މޭޒަށް އެރި ގުޑުމާއެކު އެތަނުގައި ހުރި ފާނޫޒު ވެއްޓި، ނިވުމާއެކު އަނދިރިކަން އެތަނަށް ވެރިވިއެވެ. ހަނދުވަރުގެ އަލިކަމުގެ ތެރެއަށް ލޯ ހޭނިލަން ދެމީހުންނަށްވެސް ކުޑަ ވަގުތު ކޮޅެއް ނެގިއެވެ. ނަވީން ފާނޫޒުގައި އަތް ޖައްސާލިއެވެ. އެއަށްފަހު އަތަށް އެ ހެޔޮވަރު ކޮށްލިއެވެ. އެއީ ޔާސިރު އާއި ކޮންމެފަދަ ދުޝްމަންކަމެއް އޮތް މީހަކަސް މިވަގުތަށް އޭނާ ހުއްޓުވުން މުހިންމެވެ. އޭނާ އެ އަންނަނީ ނަވީންއަށް ހަމަލާދޭށެވެ. ނަވީން ވާހަކަ ދައްކަން ފެށިއެވެ.\n"އަހަރެން މިއައީ ކަލެއަށް ގެއްލުމެއް ދޭކަށް ނޫން" އެހެންނަމަވެސް އެ ޒުވާނާ އެއްވެސް އެއްޗެއް ނުބުނެ ނަވީން އާއި ދިމާލަށް ފަހަރަކު ފިޔަވަޅެއް ކުރިއަށް އަޅަމުންދިޔައެވެ. ނަވީންއަށް ގޮސްހުސްވިއެވެ. ގާތަށް އައި ޒުވާނާ އޭނާގެ ގަމީހުގައި ހިފާ ނެގުމުން އޭނާ އެ ޒުވާނާގެ ތޮފި ނައްޓާލާ އަތުގައި އޮތް ފާނޫޒުން އެ ޒުވާނާގެ ނިތްކުރިމަތީގައި ޖެހީ އެ ޒުވާނާ އޭނާގެ ކަރުގައި ހިފަން އުޅުނީތީއެވެ.\nއެއާއެކު ރާހިފްއަށް ނަވީންގެ ގައިން ދޫކޮށްލެވުނެވެ. ނިތްކުރިމައްޗަށް ތަދުވީތީ އޭނާ ފަހަތަށްޖެހިލިއެވެ. ބޮލަށް ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް އެނބުރުން އެރިއެވެ. ބޮލުގައި ހިފައްޓައިގެން ހުރެ ސިޑިއާ ދިމާލަށް ދުއްވައިގަތުމާއެކު ނަވީން ވެސް އެދިމާލަށް ދިޔައެވެ. އޭނާ ގޮސް ރާހިފްގެ ޓީޝާޓުގައި ހިފިއެވެ.\n"ކާކު ތީ؟" ޔާސިރު މަރާލީ ކޮން ހާދީއެއް؟" ނަވީން ސުވާލުކޮށްލިއެވެ. އެއާއެކު އެ ޒުވާނާ ނަވީންއަށް ބަލާލިއެވެ. ފަނޑު އަލިކަމުގެ ތެރެއިންވެސް ދެ ޒުވާނުންގެ ހަތަރު ކަޅި ބައްދަލުވިއެވެ. ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ހަނދުވަރު ދޭކަމީ ނަސީބެކެވެ. ކިރިޔާ ލޮލަށް އެނގޭ ވަރުގެ އަލިކަމެއް އެބަ ހުރިވިއްޔާއެވެ. އެ ޒުވާނާ ހުރީ ކަޅު ކުލައިގެ މާސްކެއް އަޅާފައިކަމުން މޫނު ވަކި ވާގޮތެއް ނުވިއެވެ. އޭރުވެސް އެ ޒުވާނާގެ ނިތްކުރިމަތިން ލޭ އަންނަމުން ދިޔައެވެ.\nއެ ޒުވާނާ އެއްޗެއް ނުބުނެ ނަވީން ކޮށްޕާލާފައި ތިރިއަށް ފޭބިއެވެ. ނަވީން ފުންނޭވާއެއްލިޔެވެ. އޭނާ ގޮސް ޔާސިރުގެ ގާތަށް ހުއްޓި ޔާސިރުގެ ގައިގައި ދެފަހަރަކު ކޮށްޓާލިއެވެ. ޔާސިރު ދެފަހަރަކު އެސްފިޔަތައް ތަޅުވާލިތަން ފެނި ނަވީން އަވަސް އަވަހަށް ތެދުވެ ފަހަތަށް އެނބުރުނެވެ. ޔާސިރު ކާކުހޭ ބުނެލި އަޑާއެކު އޭނާ ފިޔަވަޅުތައް ބާރުކޮށްލަމުން ގޮސް ސިޑިން ފައިބައިފިއެވެ. ބާރުބާރަށް ކާރާ ހިސާބަސް ގޮސް ނަވީން ބޮލުގައި ދެފަހަރަކު ޖަހާލިއެވެ. އޭރު އޭނާއަށް ވިސްނެނީ އެ ޒުވާނާއާ މެދުގައެވެ. އެ ޒުވާނާ ފެނިއްޖެނަމަ ކޮންމެވެސް އެއް ކަމެއް އޭނާއަށް އެނގިގެން ދާނެކަމުގެ ޔަޤީންކަން އެބައޮތެވެ. ޔާސިރު ނުކުތްތަން ފެނި ކާރު ދުއްވާލި ނަވީންގެ އަމާޒަކަށް ވީ ޔާސިރުއަށް ވުރެ ކުރިން ގެއަށް ދިޔުމެވެ.\nޔާސިރުގެއަށް އައިސް ކޮޓަރިއަށް ވަތް އިރު ލައިލާ އޮތީ ނިދާފައެވެ. އޭނާ މަޑުމަޑުން ގޮސް ލައިލާ އަށް ގޮވާލިއެވެ. ބޮލުގައި ރިއްސަމުން ދިޔައީ އެހާވަރަށެވެ.\n"ކިހިނެތްވީ؟" ލައިލާ ހާސްވިއެވެ.\nފައި ކައްސާލައިގެން ވެއްޓުނީ!" ލައިލާއަށް ބަލާލަމުން ޔާސިރު ބުނެލިއެވެ.\n"ފާހާނާތެރެއަށް" ބޯ ދައްކާލަމުން ޔާސިރު ބުނެލިއެވެ.\n"އެއްޗެހިވެސް ބަދަލް ނުކުރަންތަ؟" ލައިލާގެ ސުވާލާއެކު ދޭނެ ޖަވާބަކަށް ޔާސިރު ވިސްނާލިއެވެ.\n"މިހާރު އެއޮތް އެކެއް ޖަހަނީ... އަދިވެސް ނުނިދަންތަ؟" ލައިލާ ގަޑި ބަލާލިއެވެ. އަދި ދެވަނަ ސުވާލެއް އޭނާ ޔާސިރުއަށް އަމާޒުކޮށްލިއެވެ.\n"ޓެރެސްގައި އިންދާ ކުޑަކޮށް ނިނުނީ.... ހޭލެވުނީމަ އައިސް ފާހާނާއަށް ވަތް ތަނާ ވެއްޓުނީ" ޔާސިރު އޮޅުވާލިއެވެ.\nއޭގެ ތިން ދުވަސްފަހެވެ. ނަވީން އޮފީސް ނިންމާފައި ގެއަށް ދިޔަ މަގުމަތީގައި ޓްރެފިކްގައި ޖެހުނެވެ. ކޮންމެވެސް ކުޑަ ވަރެއްގެ އެކްސިޑެންޓެއް ހިނގައިގެން ފުލުހުންވެސް ހަރަކާތްތެރިވާތަން ފެނެއެވެ. އެއްލި ކަޅިއަކުން އޭނާގެ ލޮލުގައި އެއްފަރާތު ސައިކަލުގައި އިން ޒުވާނާ އަޅައިގަތެވެ. ނިތްކުރިމަތި ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ހަލާކުވެފައި ވެއެވެ. ކުއްލިއަކަށް އޭނާގެ ހަނދާނަށް އެރޭގެ ހަނދާނެއް އައެވެ. އެޒުވާނާއަށް ފަރުވާތެރިކަމާއެކު ނަވީން ބަލާލިއެވެ. ދާދި އެއްވަރެއްގެ ހަށިގަނޑެކެވެ. އެ ޒުވާނާ ފޯނު ނަގާ ފޯނަށް ނަޒަރު ހުއްޓާލިތަން ފެނުނެވެ. އައިނު އަޅަމުން ނަވީން ކާރުގެ ލޯގަނޑު ތިރިއަށް ކަހާލިއެވެ.\n"ކިހިނެތްވެގެން މިއުޅެނީ؟" ނަވީން އަހާލީ އެއްފަރާތުގައި މަޑުކޮށްގެން އިން ޒުވާނާގާތުއެވެ.\n"އެކްސިޑެންޓެއް ވެގެން އުޅެނީ." އެ ޒުވާނާގެ އަޑު އިވުމާއެކު ނަވީންއަށް ޔަޤީންވިއެވެ. އޭރު އެ ޒުވާނާ އެއްއަތުން ފޯނާ ކުޅެން އިނުމުން އެހާ ވަރަށް ނަވީންއަށް ސަމާލުކަން ދެވޭގޮތެއްނުވިއެވެ. އެއަޑަށްވެސް މެއެވެ. ޖަވާބު ދީފައި އޭނާ ކުޑަކޮށް ބަލާލިއިރު ނަވީން ލޯގަނޑު މައްޗަށް އަރުވާލަނީއެވެ.\nމާގިނަ އިރަކު މަޑުކުރާކަށް ނުޖެހުނެވެ. ކުރީގައި ހުރި ވެހިކަލްތައް ދުއްވާލުމާއެކު ނަވީންއާއި އެ ޒުވާނާވެސް ދުއްވައިލިއެވެ. ނަވީން ގެ މިސްރާބުހުރީ އެ ޒުވާނާގެ ފަހަތުންނެވެ. އެ ޒުވާނާ ސައިކަލު އެއްފަރާތުގައި ޕާރކުކޮށްފައި ގޮސް ގެއަށް ވަނެވެ. ނަވީންގެ ކާރުވެސް އޭނާ ޕާރކުކޮށްލިއެވެ. އެއަށްފަހު އެ ޒުވާނާގެ ފަހަތުން ގޮސް އެ ވަތް ތަނަކަށް ވަނެވެ.\nއެންމެ ފުރަތަމަ ފަންގިފިލާއިން އޭނާ އާއި ދިމާވީ މުސްކުޅި ދެމަފިރިއަކާއެވެ. އެގާގައި އިތުރު މީހަކު ނޫޅޭކަން ޔަގީން ވުމުން ދެން އޭނާ އެރީ ދެވަނަ ބަޔަށެވެ. އެބައިން ދޮރެއް ނުހުޅުވައެވެ. ތިންވަބައިގައި ޓަކި ޖަހާލާ ނަވީން މަޑުކޮށްލިއެވެ. އެތެރޭން ވަންނާށޭ ބުނެލި އަޑު އިވުނެވެ. މަޑު މަޑުން ދޮރުފަތް ހުޅުވާލާފައި އެތެރެއަށް އަޅާލި ފިޔަވަޅާ އެކު އޭނާގެ ކަރާ ދިމާލަށް އަމާޒުވީ ތޫނު ވަޅިއެއްގެ މިޔައެވެ.


SunOnline: Yaameen ge isthiunaafu adu ehun maadhama, shareeaiy live nukuraane\nޔާމީންގެ އިސްތިއުނާފު އަޑުއެހުން މާދަމާ، ޝަރީއަތް ލައިވް ނުކުރާނެ\nކުރީގެ ރައީސް އަބްދުﷲ ޔާމީން އަބްދުލްގައްޔޫމް. އެމަނިކުފާނަށް ދަށު ކޯޓުން އިއްވި ހުކުމްގެ އިސްތިއުނާފު އަޑުއެހުންތައް މާދަމާ ހައިކޯޓުގައި ފަށާނެ -- ސަން ފޮޓޯ/ ފަޔާޒު މޫސާ\nމަނީލޯންޑަރިންގެ ދައުވާ ސާބިތުވެ ކުރީގެ ރައީސް އަބްދުﷲ ޔާމީން އަބްދުލް ގައްޔޫމް ފަސް އަހަރަށް ޖަލަށްލުމާއެކު ފަސް މިލިއަން ޑޮލަރުން ޖޫރިމަނާ ކުރުމަށް އިއްވި ހުކުމުގެ އިސްތިއުނާފު އަޑުއެހުންތައް މާދަމާ ފަށަން ތާވަލުކޮށްފައި ވާއިރު، އިސްތިއުނާފް ޝަރީއަތް ވަގުތުން ދުރަށް ދައްކަން ނިންމާފައި ނުވާކަމަށް ހައިކޯޓުން ބުނެފިއެވެ.\nރައީސް ޔާމީންގެ މައްޗަށް ކުރި ދައުވާގެ ޝަރީއަތް ގާތްގަނޑަކަށް އަށް މަސް ދުވަހަށް ދިގު ދެމިގެން ދިޔައިރު، ގިނަ އަޑުއެހުންތައް ވަނީ ޓީވީން ވަގުތުން ދުރަށް ދައްކައިފައެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގައި ޝަރީއަތެއް ވަގުތުން ދުރަށް ދެއްކި ފުރަތަމަ ފަހަރެވެ.\nނަމަވެސް އެ މައްސަލައިގެ އިސްތިއުނާފު އަޑުއެހުންތައް ލައިވް ކުރާ ގޮތަށް ހަމަޖެހިފައި ނުވާކަމަށް ހައިކޯޓުން ބުންޏެވެ. އިސްތިއުނާފު އަޑުއެހުން ތާވަލްކޮށްފައި ވަނީ މާދަމާ ހެނދުނު 11:15 އަށެވެ.\nއެ މައްސަލަ ހައިކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފު ކުރި އިރު، ރައީސް ޔާމީން ކަފާލާތުގެ ދަށުން މިނިވަން ކޮށްދިނުމަށް ވެސް ވަނީ ހުށަހަޅައިފައެވެ. ނަމަވެސް ކަފާލާތު ދިނުމާމެދު ހައިކޯޓުން ވަކި ގޮތެއް ނުނިންމާ ދިގުލައިގެން ދާތީ ރައީސް ޔާމީން އާއި އެމަނިކުފާނުގެ ގާނޫނީ ވަކީލުންގެ ޓީމުން އަންނަނީ ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކުރަމުންނެވެ.


ބަދަލުވި ހަޔާތް – 1 – – Esfiya – Dhivehi Vaahaka Site\nބަދަލުވި ހަޔާތް – 1 –\n- by malsamalkkomal - 33- July 9, 2019\nއަހަރެންގެ އުމުރުން ސާދަ އަހަރުގައި އަހަރެންގެ ބައްޕަ މި ދުނިޔެއަށް އަލްވަދާއު ކީއެވެ. އެދުވަހު އަހަރެން ވަރަށް ރުއީމެވެ. ބައްޕަ ނިޔާވުމުން އަތްމަތިދަތިވެ އަހަރެންނާ އަހަރެންގެ މަންމަ ބިކަވެ ހާހުގައިޖެހުނެވެ. އަހަރެންގެ މަންމަ އެކި ގޭގެއަށްގޮސް މަސަތްކަތްކޮއްދީގެންލިބޭ ލާރިކޮޅުން ބަނޑުހައިހޫނުކަން ފިލުވާފައި އިތުރުކަންތައް ކުރަން ފައިސާއެއްނުހުރެއެވެ. އެހެންވުމުން އަހަރެން ސުކޫލުގައި ކިޔަވަން ބޭނުންވާ ސާމާނު އަހަންނަކަށް ހަމައަށް ނުގެންދެވެއެވެ.\nމިގޮތުގައި ދުވަސްތައް ފާއިތުވަމުންގޮސް އަހަންނަށް 17 އަހަރު ވީދުވަހު އަހަރެންގެ ހުރި ހަމައެކަނި ރައްޓެހި ނައިލާއާއެކު ބޭރަށް ދިއުމަށް މަންމަ ގާތުން ހުއްދަ އެދުނީމެވެ. މަންމަ ހުއްދަދިނުމުން އަހަރެން ނައިލާއާ އެކު އަތިރިމައްޗަށް ދިޔައީމެވެ.\nފަހެއްޖަހަން ގިނައިރެއް ނެތުމުން އަހަރެން ނިންމީ އަވަހަށް ގެއަށް ދިއުމަށެވެ. އަހަރެންނާ ނައިލާ އެކުއެކީހެން ގެއަށް ވަންނަމުން މަންމައަށް ގޮވާލީމެވެ. ހަބަރެއްނުވިއެވެ. އަހަރެންގޮސް މަންމަ އާ އަހަރެންނިދާ ކުޑަކުޑަކޮޓަރިއަށް ވަނީމެވެ. އަހަންނަށް ފެނުނީ މަންމަގެ ހިމޭން ވެފައިވާ ހަށިގަނޑެވެ. މަންމަ ނިދަނީ ކަމަށް ހީކޮށް އަހަރެން ނައިލާ އާ އެކީ ގޭކައިރީއިން ޖޯތްޔަށް ނިކުތީމެވެ.\nދުނިޔެއަށް އަނދިރިކަން ވެރިވެއްޖެއެވެ. އަހަރެން ގެއަށް ވަތްގޮތަށް އަވަސްވެގަތީ މަންމައަށް ގޮވާށެވެ. ނަމާދު ކުރުމަށެވެ. ކޮޓަރިއަށް ވަތްއިރު އިހުއޮތްގޮތަށް މަންމަ ނިދާފައޮތެވެ. އަހަރެންގޮސް މަންމަ ނިދާފައޮތް ފަތްޖެހި އެނދުކައިރީގައި މަޑުކޮއްލީމެވެ. އަދި އަހަންނާ ފުރަގަސް ދީގެން އޮތް އަހަރެންގެ ލޯބިވާ މަންމައަށް ބަލާލީމެވެ. އިރުކޮޅަކު އެ މަންމައަށް ބަލަން ހުރުމަށް ފަހު ގޮވާލީމެވެ. ހަބަރެއްނުވިއެވެ. އަނެއްކާވެސް ގޮވާލީމެވެ. މިފަހަރުވެސް ހަބަރެއްނުވުމުން އަހަންނާ ވީ ފަރާތަށް މަންމަ އަނބުރާލީމެވެ. އެވަގުތު އަހރެންގެ ފައިދަށުން ބިންގަނޑުކެހިގެން ދިޔަފަދަ އިޙްސާސެއް ކުރެވުނެވެ. ހިތްހުއްޓުނުހެންހީވިއެވެ. އަހަރެންނަށް މި ކުރެވޭ އިޙްސާސްތައް ގަލަމަކުން ބަޔާންނުކުރެވޭހާ ފުނެވެ. ދެލޯ ފުރިބާރުވަމުންދިޔަ ކަރުނަތައް އޭގެ މަގާމު ދޫކޮއްފައިބައިގަތެވެ. އަހަންނަށް ފެނުނީ އަހަރެންގެ ލޯބިވާ މަންމަ އަހަރެން ދޫކޮށް މި ދުނިޔެއަށް އަލްވަދާއު ކިޔާފައި ވަނިކޮށެވެ.\nއިތުރަށް ހަމަ ލޯތްބޭ ވެވެނީ 2\nV. Much interesting…… Which time2will come\nThanks Ryn…next part liyevunu emme avahakah..ly♥\nhere is the 3rd story mal ge..\nSo I hope you all will like this story too☺😁😇…\nMee kuru vaahaka eh…😅\nLike 10 or more than less parts “Badhaluvi Hayaai” mi vaahakaa ga innaane..\nlove you all my readers❤♥❤♥❤..\nFeel free to comment your views…💕💕💕💗💞💕\nNice. Waiting 😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀\nThanks [email protected]😊\nGood… thankolheh kury.. when next part??☺😊\nThanks shikko..next part Insha Allhah liyevunu emme avahakah.😊\nOh wow❤❤ againabeautiful story… I really like it😘😘😘 vvvv loabi😍😍 anebbai avahah up kodhdhechchey ingey Malkko❤💕 love you Malkko\nThanks dhonthy..Love you more….♥❤♥\nWoww😘..Againabeautiful story dhw malko❤..Feshun vv rythi but thankolheh kuru engey…Nexr part dhigukohlahchey😉..\nThanks jiji…yeah.next part miah vure dhigu koalaanan..lysm..♥❤♥\nMalko..Malko ge first story ge3part up kurany kon dhuvahakun…Up nuvaathy ahaaly🤔🤔\nUmmm..I am thinking Waanan Umurah nimmalaafaestory liyaa. .eyrun alhugan’dhah waanan umurah sifakurn thakaa eky geneveynennun..and I am trying my best Mihaaruves…If you guys want..I can upload Roohaani biru..I just Know is that I’m going to continue kommes dhuvahaku..faharehgaa Waanan umurah nunimenis ves..OK. .hehe crazy mind eh dhw..hehe


Emendeeef balikoh polis chempiankan hoadhaifi\nއެމްއެންޑީއެފް ބަލިކޮށް ޕޮލިސް ޗެމްޕިއަންކަން ހޯދައިފި\nޒިގްޒެގް އިންޓަރ އޮފީސް ފުޓްސަލް މުބާރާތުގެ ފައިނަލުގައި އެމްއެންޑީއެފް ބަލިކޮށް ޕޮލިސް މުބާރާތުގެ ޗެމްޕިއަކަން ހޯދައިފި އެވެ.\nޕޮލިސް މި މުބާރާތުގެ ޗެމްޕިއަންކަން ހޯދީ ފައިނަލްގައި އެމްއެންޑިއެފާއި ބައްދަލުކޮށް3ލަނޑު 1 ލަނޑުން މެޗް ކާމިޔާބު ކޮށްގެންނެވެ. މިމެޗްގައި ޕޮލިސް ޓީމްގެ ފުރަތަމަ ލަނޑު ޖަހާފައިވަނީ އަލީ ފިރާގް އިބްރާހީމެވެ. އެޓީމްގެ2ވަނަ ލަނޑު އަހުމަދު އިބްރާހިމް ޖަހާފައިވާއިރު ފަހު ލަނޑު ކާމިޔާބްކޮށްފައިވަނީ ފަރުހަތު މުހައްމަދެވެ. އެމްއެންޑީއެފުން މި މެޗްގައި ޖެހި ހަމައެކަނި ލަނޑު ޖަހާފައިވަނީ އެޓީމުގެ އަހުމަދު އަލީ އެވެ.\nމެޗް ނިމުމުން މުބާރާތުގައި ފާހަގަކޮށްލެވޭ ވަނަވަނައަށް ދިޔަ ފަރާތްތަކަށް ތައްޓާއި ޓްރޮފީ ވަނީ ދީފައެވެ. މިގޮތުން ފައިނަލް މެޗް ގެ މޮޅު ކުޅުންތެރިއަކަށް ހޮވިފައިވަނީ ޕޮލިސް ޓީމްގެ ޖޯޒީ ނަމްބަރު9ފަރުހަތު މުހައްމަދެވެ. އަދި މުބާރާތުގައި 32 ލަނޑު ޖަހައިގެން ރަންބޫޓް ހާސިލްކޮށްފައިވަނީ އެސްޓީއޯ އާރްސީގެ ޖޯޒީ ނަމްބަރު 19 ހަސަން މުހައްމަދެވެ. މި މުބާރާތުގެ ފެއަރ ޕްލޭ ޓީމަކަށް ހޮވިފައިވަނީ ހދ އަތޮޅު ތައުލީމީ މަރުކަޒްގެ ޓީމެވެ. މި ފަރާތް ތަކަށް އިނާމްދެއްވީ އެމްއެންޑީއެފް ނޮދަން އޭރިޔާގެ އެކްޓިން ކޮމާންޑަރ ކާނަލް އަބްދުﷲ ޒުހުރީއެވެ.\nމިމުބާރާތުގެ އެންމެ މޮޅު5ކުޅުންތެރިންނަށް ވެސް މިއަދު ވަނީ ޓްރޮފީ ދީފައެވެ. އެ5ކުޅުންތެރިންނަކީ އެމްއެންޑީއެފްގެ ޖޯޒީ ނަމްބަރު 30 އަލީ އަބޫބަކުރާއި، އެޓީމްގެ ޖޯޒީ ނަމްބަރު3އަބްދުﷲ ނާސިފާއި، އެސްޓީއޯގެ ޖޯޒީ ނަމްބަރު 19 ހަސަން މުހައްމަދާއި، ކުޅުދުއްފުށީ ޕޮލިސްގެ ޖޯޒީ ނަމްބަރު 8 އަހުމަދު މުހައްމަދުގެ އިތުރުން އެޓީމްގެ ޖޯޒީ ނަމްބަރު 12 ހުސައިން އަލީ އެވެ.\nމުބާރާތުގެ ޗެމްޕިއަން ޓީމަށާއި ރަނަރ އަޕް ޓީމަށް އިނާމާއި މެޑަލް އަދި ޓްރޮފީ ހަވާލްކޮށްދެއްވީ މެޗްގެ ޝަރަފްވެރި މެހެމާން ކުޅުދުއްފުށީ ކައުންސިލް މެމްބަރ ޖަމްޝީދު މުހައްމަދެވެ. އަދި މިމުބާރާތަށް އެކިގޮތްގޮތުން އެހީތެރިވެދެއްވި ފަރާތްތަކަށް ހަނދާނީ ފިލާ ހަވާލު ކޮށްދެއްވީ ޒިގްޒެގްގެ ޗެއަރމަން އިބްރާހިމް އާސިފެވެ.\nމިމަހުގެ 10 ން 27 ގެ ނިޔަލަށް ކުރިއަށް ދިޔަ މިމުބާރާތުގައި ބައިވެރިވެފައިވަނީ 11 ޓީމަކުންނެވެ. މިދިޔަ އަހަރު މިމުބާރާތުގެ ޗެމްޕިއަންކަން ހޯދާފައިވަނީ ހޮސްޕިޓަލެވެ.


Service charge ge gothugai Velaa in meehakah 20,000 rufiyaa dheefi | Mihaaru\nސާވިސް ޗާޖުގެ ގޮތުގައި ވެލާއިން މީހަކަށް 20،000ރ.\n08 ޑިސެމްބަރ 2019 - 16:26 17 comments\n"މޯލްޑިވްސް ސާވިސް ޗާޖު"ން ހާމަކޮށްފައިވާ ހިސާބުތަކުން ދައްކާގޮތުގައި މިދިޔަ މަހު އެންމެ ބޮޑު ސާވިސް ޗާޖެއް ބަހާފައިވަނީ ވެލާ އިންނެވެ. މިއީ އޮކްޓޯބަރު މަހާ އަޅާ ބަލާއިރު 6،372ރ. ގެ ކުރިއެރުމެކެވެ. އޮކްޓޯބަރު މަހު އެ ރިސޯޓުން ކޮންމެ ވުވައްޒަފަކަށް ދީފައި ވަނީ 916 ޑޮލަރު (14،125ރ.) އެވެ.\nމި ލިސްޓުން ދެވަނަ ހޯދާފައި ވަނީ އޮކްޓޯބަރު މަހު އެންމެ ބޮޑު ސާވިސް ޗާޖު ދިން ރަންދެލި ރިސޯޓެވެ. އެ ރިސޯޓުން ވަނީ މިދިޔަ މަހު ބޮލަކަށް 1،146 ޑޮލަރު (17،671ރ) ދީފަ އެވެ. އަދި ތިންވަނަ ހޯދި ވަން އެންޑް އޮންލީ ރީތި ރަށް ރިސޯޓުން ވަނީ 922 ޑޮލަރު (14،217ރ.) ސާވިސް ޗާޖުގެ ގޮތުގައި ދީފަ އެވެ.\nވެލާ ރިސޯޓާއި ވޯއްމުލި ރިސޯޓަކީ، ރާއްޖޭގެ ރިސޯޓުތަކުން ސާވިސްޗާޖު ދޭ މިންވަރު ބެލުމަށް ހަދާފައިވާ ވެބްސައިޓުގެ ލިސްޓުގެ ކުރީގައި އުޅޭ ދެ ރިސޯޓެވެ. މި ދެ ރިސޯޓާ އެކު މިހާރު މި ލިސްޓުގެ ކުރީގައި އުޅެނީ މި އަހަރު ތެރޭގައި ހުޅުވި އިތާފުށި ރިސޯޓެވެ. އެ ރިސޯޓުން ވަނީ ސާވިސް ޗާޖުގެ ގޮތުގައި ބޮލަކަށް 725 ޑޮލަރު (11،195ރ.) ބަހައިފަ އެވެ.\nމިދިޔަ މަހުގެ ރިޕޯޓުތައް ދައްކާގޮތުގައި 12 ރިސޯޓަކުން ވަނީ 10،000ރ. އިން މަތިން ސާވިސް ޗާޖު ދީފަ އެވެ. މީގެ ތެރޭގައި އަނަންތަރާ ކިހަވައް ވިލާ އާއި ވޮއްމުލި، ޖުމެއިރާ ވިޓަވެލި ފަދަ ރިސޯޓުތައް ހިމެނެ އެވެ.\nރާއްޖޭގައި ރަޖިސްޓްރީ ކޮށްފައިވާ 151 ރިސޯޓު އޮންނައިރު ސާވިސް ޗާޖުގެ މައުލޫމާތު "މޯލްޑިވްސް ސާވިސް ޗާޖް" އާ ހިއްސާކޮށްފައި ވަނީ 65 ރިސޯޓުންނެވެ. މި މައުލޫމާތުތަކަކީ ރިސޯޓުތަކުގެ މުވައްޒަފުން އެ ވެބްސައިޓަށް ފޮނުވާ މައުލޫމާތުތަކެކެވެ.


މާލޭގައި އޮޕަރޭޝަން ބިލްޑިނގް އެއް ކޮންސްޓްރަކްޓް ކޮށްދޭނެ ފަރާތެއް ހޯދުން\nމިކުންފުނީގެ ފަރާތުންދޭ މައުލޫމާތާއި އެއްގޮތްވާގޮތުގެ މަތިން، މާލޭގައި އޮޕަރޭޝަން ބިލްޑިނގް އެއް ކޮންސްޓްރަކްޓް ކޮށްދޭނެ ފަރާތެއް ހޯދަންބޭނުން ވެއެވެ. ވީމާ، މިމަސައްކަތަށް ބީލަން ހުށަހެޅުމުގެ ދައުވަތު މިކަމަށް ޝައުގުވެރިވެލައްވާ އެންމެހާ ފަރާތްތަކަށް ހުޅުވާލަމެވެ.\nބީލަމުގައި ބައިވެރިވުމަށް ފުރިހަމަ ވާންޖެހޭ މުހިންމު ޝަރުތުތައް:\nމިނިސްޓްރީ އޮފް އިކޮނޮމިކް ޑިވޮލޮޕްމަންޓް އިން ވިޔަފާރި ކުރުމުގެ ހުއްދަ ލިބިފައިވާ ފަރާތްތަކަށްވުން.\nމިނިސްޓްރީ އޮފް ހައުސިންގ އެންޑް އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރ ގެ ދަށުން ނެޝަނަލް ކޮންޓްރެކްޓަރސް ރެޖިސްޓްރޭޝަނ (GC01) އަދި (GC02) ގްރޭޑް 05 ގެ ގިންތި އަށް ޝަރުތުހަމަވުން.\nބީލަމުގައި ބައިވެރިވެވޭނީ ބީލަމުގައި ބައިވެރިވުމަށް ފައިސާ ދައްކަވާ ފަރާތްތަކަށް އެކަންޏެވެ. ބީލަން ފޮތް ބައްލަވައިގަތުމަށް ބޭނުންފުޅުވާ ފަރާތްތަކުން ފައިސާދެއްކުމަށް ބެންކު ޓްރާންސްފަރ ފޯރމް ފުރިހަމަ ކުރެއްވުމަށް ތިރީގައިވާ ލިންކް ބޭނުންކުރެއްވޭނެއެވެ. https://banktransfers.mwsc.com.mv ބީލަން ފޮތް ވިއްކުމަށް ހަމަޖެހިފައިވާ އަގަކީ 500.00ރ އެވެ. ބީލަންފޮތްތަކަށް ފައިސާ ބަލައިގަތުން އޮންނާނީ 16 ޖުލައި 2020 އިން 19 ޖުލައި 2020 އަށެވެ. ބީލަންފޮތް ދޫކުރުން އޮންނާނީ 20 ޖުލައިގެ ރަސްމީގަޑީގައި ފެން ބިލްޑިންގ5ވަނަ ފަންގިފިލާ އިންނެވެ.\nޕްރީބިޑް މީޓިންގް ބޭއްވުމަށް ހަމަޖެހިފައިވަނީ 22 ޖުލައި 2020 ވާ ދުވަހު 11:00 ގައެވެ. އަދި ބިޑް ހުށައަޅަން ހަމަޖެހިފައިވާ ތާރީޚަކީ 04 އޮގަސްޓް 2020 ވާ ދުވަހު 11:30 އެވެ. ބިޑް ސެކިއުރިޓީގެ ގޮތުގައި ބިޑް ހުށައަޅާއިރު -/50،000 ރުފިޔާގެ ބިޑް ސެކިއުރިޓީ ހުށައަޅުއްވަންވާނެއެވެ. ބިޑް ސެކިއުރިޓީގެ ގޮތުގައި ބަލައިގަނެވޭނީ ބޭންކް ގެރެންޓީ ޗެކް ނުވަތަ ބޭންކް ގެރެންޓީ ލެޓަރއެވެ. ބިޑް އެވާރޑްކުރެވޭ ފަރާތުން ޕާރފޯމަންސް ގެރެންޓީގެ ގޮތުގައި ބިޑްކުރި އަދަދުގެ % 15 ބިޑް އެވޯރޑްކުރެވޭތާ 14 ދުވަސްތެރޭގައި ހުށައަޅަންވާނެއެވެ.\n16 ޖުލައި 2020\nޕަބްލިޝްކުރި ތާރީޚު: 16 ޖުލައި 2020\nޕަބްލިޝްކުރި ގަޑި: 0857\nސުންގަޑި: 19 ޖުލައި 2020 1500


Russia ge muzaaharaa akun haahakah vure gina meehun hayyaru koffi\nމުޒާހަރާގެ ބައިވެރިއެއް ފުލުހުން ހައްޔަރު ކުރަނީ-- ފޮޓޯ: އެސޯސިއޭޓެޑް ޕްރެސް\nއިންތިހާބާއި ގުޅިގެން ރަޝިއާގައި ކުރި މުޒާހަރާއަކުން ހާހަކަށްވުރެ ގިނަ މީހުން ހައްޔަރުކޮށްފި\nސެޕްޓެމްބަރު މަހު ރަޝިއާގައި އޮންނަ އިންތިހާބާއި ގުޅިގެން ކުރިއަށް ގެންދިޔަ މުޒާހަރާއެއްގައި ހާހަކަށް ވުރެ ގިނަ މީހުން ފުލުހުން ހައްޔަރުކޮށްފި އެވެ.\nހޮނިހިރު ދުވަހު ރަޝިއާ ފުލުހުން ވަނީ މޮސްކޯގެ ސިޓީ ހޯލް ކުރިމަތީ ކުރި މުޒާހަރާގެ ބައިވެރިން، އެ ސަރަހައްދުން ދުރަށްލުމަށް މުގުރި އާއި ބާރުގެ ބޭނުންކޮށްފަ އެވެ.\nމުޒާހަރާގެ ބައިވެރިން ސިޓީ ހޯލް ކުރި މައްޗަށް އެއްވެފައި ވަނީ، ސެޕްޓެމްބަރު އަށެއްގައި މޮސްކޯގައި ބާއްވާ ސިޓީ ކައުންސިލް އިންތިހާބުގައި އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކުގެ ގިނަ އަދަދެއްގެ ބޭފުޅުންނަށް ވާދަނުކުރެވޭނެ ކަމަށް ސަރުކާރުން ނިންމުމުންނެވެ.\nރަޝިއާގެ ސަރުކާރުން ވަނީ އިންތިހާބުގައި ވާދަ ކުރުމަށް ސައްހަ ސޮއީގެ އަދަދު ހަމަނުވާ ކަމަށް ބުނެ 30 މީހެއްގެ ކުރިމަތިލުން ބާތިލްކޮށްފަ އެވެ.\nމުޒާހަރާގެ މޮނީޓަރުން ބުނާ ގޮތުގައި ފުލުހުން ވަނީ 1،127 މީހެއް މުޒާހަރާގެ ތެރެއިން ހައްޔަރުކޮށްފަ އެވެ. ބައެއް މީހުން ހައްޔަރު ކުރުމަށް ފުލުހުން މަގުތަކުން އެމީހުން ފަހާ ދުވި ކަމަށް ވެސް މީޑިއާ ރިޕޯޓްތައް ބުނެ އެވެ.\nމުޒާހަރާގެ ބައެއް ބައިވެރިން "އަހަރުމެން ލޯބި ވަނީ ރަޝިއާ ދެކެ، އެމީހުން ލޯބި ވަނީ ފައިސާ ދެކެ" ގޮވަމުން ދިޔައިރު ބައެއް މީހުން ވަނީ މަގުތަކުގައި ތިބެ ރަޝިއާގެ ގާނޫނުގެ މާއްދާތައް އަޑު ހަރުކޮށް ކިޔާފަ އެވެ.\nރަޝިއާގެ އިލެކްޝަން ކޮމިޝަން ގެ ނިންމުމާއި ދެކޮޅަށް މުޒާހަރާ ކުރަން ގޮވައިލެއްވީ އިދިކޮޅު ލީޑަރު އެލެކްޒީ ނަވަލްނީ އެވެ. އެ ސަބަބަށްޓަކާ އޭނާ ވަނީ މިދިޔަ ބުދަ ދުވަހު 30 ދުވަހަށް ޖަލަށްލައިފަ އެވެ.\nނަވަލްނީ ގެ އިތުރުން ވެސް ސަރުކާރާއި އިދިކޮޅި ގިނަ އިސް ފަރާތްތަކެއް ރަޝިއާގެ ފުލުހުން ވަނީ ހައްޔަރުކޮށްފަ އެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި އިންތިހާބަށް ކުރިމަތިލީ ބައެއް ބޭފުޅުން ވެސް ހިމެނެ އެވެ.\nމޮސްކޯގެ މޭޔާ ސާޖީ ސޮބްޔަނިން ވިދާޅުވީ މިހާރު ކުރަމުންދާ މުޒާހަރާއަކީ "ސަލާމަތަށް ހުރި ނުރައްކަލެއް" ކަމަށެވެ. އަދި މޮސްކޯގެ ހަމަނުޖެހުން ނަގާލިޔަ ނުދޭނެ ކަމަށް އޭނާ ވަނީ ވައުދުވެފަ އެވެ.\nހޮނިހިރު ދުވަހުގެ މުޒާހަރާގައި 700 ނޫސްވެރިން ހިމެނޭ ގޮތަށް 3500 މީހުން ބައިވެރިވެފައިވާ ކަމަށް ފުލުހުން ބުނެ އެވެ.\nމި މަހުގެ 20 ވަނަ ދުވަހު ވެސް އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކުން ވަނީ މުޒާހަރާކޮށްފަ އެވެ. އެ މުޒާހަރާގައި 20،000 މީހުން ބައިވެރިވި އެވެ.