Rola bezpośrednich inwestycji\nBezpośrednie inwestycje zagraniczne mają dla gospodarki polskiej\nznaczenie strategiczne. Najważniejszym skutkiem bezpośrednich\ninwestycji zagranicznych dla gospodarki kraju to wpływ na wzrost\nPKB i eksportu, co prowadzi również do wzrostu liczby miejsc pracy i\nczęsto do ożywienia gospodarczego w skali lokalnej. W warunkach\nniskiej stopy oszczędności krajowych i wysokiego deficytu obrotów\nbieżących - jak w przypadku gospodarki polskiej - bezpośrednie inwestycje zagraniczne są niezbędnym czynnikiem stabilizacji bilansu\npłatniczego i kursu walutowego.\nMimo wykazywanych ogólnie od 1998 r. strat, spółki z udziałem kapitału zagranicznego stanowią znaczącą pozycję w finansowaniu inwestycji w Polsce i są zasadniczym warunkiem jej rozwoju w przyszłości. Przedstawione zagrożenia związane z napływem bezpośrednich inwestycji zagranicznych są natomiast kosztem rozwoju polskiej\ngospodarki i pozyskiwania tą drogą znacznego napływu zagranicznych środków\n1. Problemy metodologiczne\nZgodnie z definicją opracowaną przez Międzynarodowy Fundusz Walutowy i OECD, inwestycją bezpośrednią za granicą (Foreign Direct Investment - FDI) jest inwestycja dokonana przez rezydenta jednej gospodarki (inwestora bezpośredniego) w celu osiągnięcia długotrwałej korzyści z kapitału zaangażowanego w przedsiębiorstwo - rezydenta innej gospodarki (przedsiębiorstwo bezpośredniego inwestowania).\nPrzedsiębiorstwem bezpośredniego inwestowania jest takie przedsiębiorstwo, w którym\ninwestor bezpośredni posiada co najmniej 10% akcji zwykłych (udziału w kapitale) lub\nuprawnienia do 10% praw głosu na walnym zgromadzeniu akcjonariuszy lub udziałowców.\nTak więc celem bezpośrednich inwestycji zagranicznych jest zdobycie udziału w przedsiębiorstwie działającym na terenie innego kraju niż kraj inwestora, zapewniającego trwały\nwpływ na zarządzanie tym przedsiębiorstwem.\nInwestycją mogą być udziały, akcje i inne papiery stanowiące tytuły własności i upoważniające do uzyskania kontroli nad przedsiębiorstwem lub budowa nowego zakładu od podstaw (greenfield investment), a także reinwestowane zyski oraz pożyczki w ramach danej grupy kapitałowej.\nWszystkie inne formy przepływu kapitału, kredytowe i pożyczkowe, a zwłaszcza zagraniczne inwestycje portfelowe różnią się od bezpośrednich inwestycji zagranicznych tym, że\nnie przejmują kontroli i aktywnego zarządzania w obiektach, do których jest kierowany strumień środków inwestycyjnych.\n1.2. System zbierania danych\nZbieranie danych dotyczących działalności kapitału zagranicznego w Polsce jest prowadzone\nw naszym kraju przede wszystkim przez Państwową Agencję Inwestycji Zagranicznych (PAIZ),\nGłówny Urząd Statystyczny (GUS) i Narodowy Bank Polski (NBP). Ponieważ różne są zakresy\nbadań prowadzonych przez te instytucje, dane te nie są w pełni porównywalne. Informacje na\ntemat wielkości zagranicznych inwestycji bezpośrednich będą się więc różniły w zależności\nod źródła ich pochodzenia: czy to będzie PAIZ, GUS, czy też NBP.\n• GUS identyfikuje i informuje o stanie inwestycji zagranicznych na podstawie bilansowych sprawozdań statystycznych dotyczących przedsiębiorstw z udziałem kapitału zagranicznego.\n• NBP podaje stan zobowiązań zagranicznych z tytułu inwestycji bezpośrednich w bilansie pasywów zagranicznych również na podstawie sprawozdań podmiotów gospodarczych.\n• PAIZ (Państwowa Agencja Inwestycji Zagranicznych) zbiera natomiast dane wśród\ninwestorów zagranicznych metodą ankietową, koncentrując się na inwestycjach powyżej 1 mln USD. W rezultacie dane PAIZ mają charakter szacunkowy, oparty na deklaracjach inwestorów. Nie wszystkie inwestycje podawane przez PAIZ w danym roku są\nrealizowane w tymże roku, w którym są rejestrowane. Dane PAIZ informują o zamierzeniach inwestora (lecz nie o jego zobowiązaniach, które stanowią odrębną informację), np.\nPAIZ podaje końcową wartość fabryki, której budowa może zakończyć się za kilkanaście\nW rezultacie oceny PAIZ dotyczące wielkości inwestycji zagranicznych są dużo wyższe od\ndanych GUS oraz danych NBP, a także od ocen publikowanych przez międzynarodowe organizacje.1\n1 Bardziej szczegółowe uwagi metodologiczne dotyczące statystyki inwestycji zagranicznych znajdują się w opracowaniu Zdzisława Wołodkiewicza-Donimirskiego pt. Inwestycje zagraniczne w Polsce w latach 1990 - 2000, Informacja BSiE nr 779.\n2. Strategiczne znaczenie bezpośrednich inwestycji zagranicznych dla gospodarki\n2.1. Rola inwestycji zagranicznych w kształtowaniu podażowych czynników wzrostu gospodarczego\nNapływ bezpośrednich zagranicznych inwestycji zagranicznych jest zasadniczym czynnikiem wspierającym procesy restrukturyzacji i prywatyzacji w okresie transformacji ustrojowej i gospodarczej państw Europy Środkowej i Wschodniej. Efektem napływu kapitału zagranicznego jest wprowadzanie nowych technologii i technik zarządzania oraz kreowanie\npodaży o międzynarodowych standardach jakości i strukturze odpowiadającej warunkom\nrynkowym, co wymusza zmiany w całej gospodarce, m.in. rozwój infrastruktury stymulującej\nz kolei wzrost gospodarczy i poprawę konkurencyjności całej gospodarki. Proces ten umacnia\nsystem rynkowy i realizację reguł konkurencyjnych oraz wpływa na poprawę efektywności\nalokacji zasobów w gospodarce.\nNajważniejszy skutek bezpośrednich inwestycji zagranicznych dla Polski to wpływ na\nwzrost PKB poprzez import nowoczesnych technologii, technik zarządzania i zastosowanie\nnowoczesnego marketingu w poszczególnych restrukturyzowanych przedsiębiorstwach. Inwestycje te ożywiają często lokalne rynki pracy i lokalną gospodarkę poprzez efekt mnożnikowy. Umożliwiają wysoką dynamikę inwestycji, pomimo niskiego poziomu oszczędności\nkrajowych. Ponadto, firmy polskie nie będą na ogół w stanie sprostać globalnej konkurencji\nbez strategicznego inwestora mającego dostęp do międzynarodowych rynków.\nWyniki badań porównawczych nad inwestycjami zagranicznymi w krajach Europy Środkowo-Wschodniej, aspirującymi do członkostwa w Unii Europejskiej, wskazują na znacznie\nwiększą efektywność ekonomiczną przedsiębiorstw z kapitałem zagranicznym niż przedsiębiorstw bez udziału zagranicznych wspólników. Wyższa efektywność wyraża się w wyższej\nwydajności pracy, w wyższej dynamice produkcji, większej zyskowności i większej skłonności do inwestowania oraz eksportu.2\nWzrost inwestycji zagranicznych w Polsce jest więc przesłanką przyspieszenia restrukturyzacji gospodarki (w tym prywatyzacyjnej), podniesienia konkurencyjności wielu gałęzi\ngospodarki i poszczególnych przedsiębiorstw, tworzenia miejsc pracy, ożywienia rozwoju\ngospodarczego w przekroju lokalnym. W tych działach przemysłu, do których dotychczas\nskierował się strumień kapitału zagranicznego, nastąpiła największa poprawa stanu technicznego i ekonomicznego. Inwestycje zagraniczne w Polsce przynoszą najwięcej korzyści w\ndziedzinie unowocześniania technik produkcji (56%), tworzenia nowych miejsc pracy (49%),\nwzrostu zaopatrzenia rynku (41%) oraz poprawy jakości towarów i usług (40%).3\nW 1997 roku najnowsze technologie stosowało 55,6% badanych w Polsce przez PAIZ\nspółek (wywiady przeprowadzono na przełomie lipca i sierpnia 2000 r. w 814 spółkach z\nudziałem kapitału zagranicznego). W 2000 roku większość spółek z kapitałem zagranicznym\nstosowała technologie sprzed jednego roku (63,4%), przyrost wyniósł więc 7,8 punktów procentowych.\nJednocześnie, z 20,3% w roku 1997 do 11,2% w roku 2000, zmalał udział spółek stosujących starsze technologie sprzed 10 lat. Zmniejszył się też udział spółek używających maszyn\ni urządzeń sprzed 10 lat (z 22,9% do 13,0%). Obecnie jedna trzecia spółek z kapitałem zagranicznym stosuje standardy normalizacyjne i procedury jakościowe, potwierdzone certyfikatami ISO 9001 i ISO 9002\n2 Bohdan Wyżnikiewicz, Korzyści z obcego kapitału, "Prawo i Gospodarka - Magazyn Finansowy" nr 54 z dn. 5 marca 2001 r.\n3 Wg PAIZ.\nBezpośrednie inwestycje zagraniczne mają również wpływ na rozwój eksportu. Największy udział we wzroście eksportu w zakresie działalności produkcyjnej miał w ostatnich latach\nprzemysł elektromaszynowy i rolno-spożywczy (z wyjątkiem 1998 roku - z powodu załamania się rynków wschodnich). Jednocześnie są to gałęzie gospodarki o największym zaangażowaniu bezpośrednich inwestycji zagranicznych w zakresie zasilania kapitałów własnych\nprzedsiębiorstw bezpośredniego inwestowania.\nCharakterystyczne, że duża część bezpośrednich inwestycji zagranicznych skupia się w\nObecnie w Polsce, po wyczerpaniu w gospodarce prostych rezerw wzrostu gospodarczego,\nwywołanych zmianami systemu gospodarczego, niezbędne jest uruchomienie długookresowych podażowych czynników wzrostu PKB. Jednym z nich jest wykorzystanie rosnącej podaży na rynku pracy, co będzie możliwe przy wysokiej dynamice nakładów inwestycyjnych.\nŹródłem nowych miejsc pracy są przede wszystkim dodatkowe nakłady rzeczowych\nśrodków kapitałowych (nakłady inwestycyjne), finansowane poprzez oszczędności. Niska\nstopa oszczędności krajowych nie stwarza obecnie warunków do wzrostu inwestycji w tempie\ngwarantującym takie przyspieszenie wzrostu gospodarczego, które byłoby niezbędne dla odrobienia dystansu rozwojowego dzielącego Polskę od krajów Unii Europejskiej. Potrzebne\nbyłoby w tym celu podniesienie stopy oszczędności do 25-30% rocznie. Obecnie w Polsce\nstopa oszczędności wynosi ca 22%.4\nNakłady inwestycyjne są więc podstawowym czynnikiem długofalowego wzrostu gospodarczego. Jednak w ostatnich latach roczne tempo wzrostu nakładów inwestycyjnych (nakładów brutto na środki trwałe) w Polsce niepokojąco zmalało (w 1997 roku wyniosło 21,7%, w\n1998 roku - 14,2%, w 1999 - 6,5%, a w 2000 roku - 3,1%). Ponieważ nie są wystarczające\nkrajowe oszczędności, zasadniczym czynnikiem musi się stać w tych warunkach odpowiednio\nduży napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych.\nNapływ kapitału zagranicznego pozwala zwiększać oszczędności ponad możliwości krajowe i rekompensuje lukę w oszczędnościach, niezbędną do finansowania krajowych nakładów inwestycyjnych. Inwestycje krajowe muszą być więc finansowane również przez\noszczędności zagraniczne (kapitał zagraniczny).\nInwestycje zagraniczne są bardzo istotną pozycją obrotów finansowych w bilansie płatniczym Polski i wykazują rosnące dodatnie saldo. Finansują one w dużej części deficyt na\nrachunku bieżącym bilansu płatniczego Polski (w 1997 r. w 70,5%, w 1998 r. - 72,4%, w\n1999 r. - 54,9%).\nW 2000 roku prawie cały deficyt obrotów bieżących (96%) został sfinansowany napływem\nbezpośrednich inwestycji zagranicznych.5 W autopoprawce do projektu budżetu na 2001 rok\nrząd zakłada, że bezpośrednie inwestycje zagraniczne będą wynosić 7,4 mld USD (saldo), a\ndeficyt obrotów bieżących - 10,4 mld USD. Przewidywana wartość dodatniego salda bezpośrednich inwestycji zagranicznych ma więc zrównoważyć w 2001 roku przewidywany deficyt\nna rachunku bieżącym w 71%.\n2.2. Konieczność pozyskiwania bezpośrednich inwestycji zagranicznych w warunkach\ndeficytu obrotów bieżących, deficytu finansów publicznych i niedostatecznego poziomu\noszczędności krajowych - zależności makroekonomiczne\nNa proces narastania deficytu obrotów bieżących w gospodarce polskiej, ma wpływ duży\ndeficyt wymiany zagranicznej, który odzwierciedla stopień niedostosowania gospodarki do\nwymogów konkurencyjności na rynku krajowym (wielkość importu) i zagranicznym (wielkość eksportu). Duże znaczenie dla wzrostu deficytu obrotów bieżących ma kreowanie nad4 Barbara Liberda, Spadek to luksus, "Gazeta Bankowa" 12-18 grudnia 2000 r.,\n5 Tadeusz Chruścicki, Gospodarka na starcie, "Prawo i Gospodarka - Magazyn Finansowy" nr 6, z 8 stycznia 2001 r.\nmiernego popytu w gospodarce, wynikające m.in. ze wzrostu wydatków publicznych, prowadzącego do zwiększania deficytu finansów publicznych.\nWarunkiem zachowania równowagi makroekonomicznej w gospodarce jest, by inwestycje\nkrajowe plus deficyt budżetowy (szerzej - finansów publicznych) równał się sumie oszczędności krajowych i deficytowi obrotów bieżących, inaczej: przedmiot finansowania, czyli\ninwestycje prywatne i deficyt finansów publicznych musi się równać źródłom finansowania, którymi są oszczędności prywatne i deficyt obrotów bieżących.\nObecnie w Polsce występuje deficyt budżetowy (finansów publicznych) nie rekompensowany oszczędnościami netto (czyli oszczędnościami minus inwestycje prywatne). Sytuacja ta\nprowadzi do pogłębiania ujemnego salda na rachunku bieżącym bilansu płatniczego, co musi\nbyć sfinansowane właśnie inwestycjami zagranicznymi (najlepiej długoterminowymi inwestycjami bezpośrednimi), a więc poprzez oszczędności zewnętrzne.\nDeficyt finansów publicznych oznacza, że sektor publiczny nie generuje oszczędności i nie\nwspiera finansowo rozwoju sektora prywatnego, ale sam zgłasza na nie zapotrzebowanie.\nIstnieje kierunek zależności - zwiększanie deficytu finansów publicznych prowadzi do\nwzrostu deficytu obrotów bieżących.\nNajskuteczniejszym sposobem przeciwdziałania rosnącemu deficytowi obrotów bieżących\nsą więc działania mające na celu ograniczenie deficytu finansów publicznych. Jeśli deficyt ten\nrośnie, to przy małej stopie oszczędności krajowych, musi rosnąć też deficyt na rachunku\nbieżącym, wyrażający się poprzez nierównowagę na rachunku wymiany zagranicznej. W tych\nwarunkach musi być prowadzona restrykcyjna polityka monetarna, grożąca osłabieniem tempa wzrostu gospodarczego i rosnącego bezrobocia.\nW takiej sytuacji znajduje się obecnie polska gospodarka. W warunkach wysokiego deficytu na rachunku bieżącym i niskiej stopy oszczędności, stoi ona przed dylematem, albo\nutrzymywanie ostrej polityki pieniężnej skutkującej recesją i bezrobociem albo zagrożenia\nzwiązane z nierównowagą zewnętrzną i kryzysem finansowym.\nW latach 1996 - 1999 zagregowany popyt rósł w polskiej gospodarce znacznie szybciej niż\npodaż. Prowadziło to do wysokiego tempa wzrostu importu i deficytu obrotów bieżących,\nktórego udział w PKB przekroczył wskaźnik uważany za alarmujący (7,5% na koniec 1999 r.,\nnajwyższy w marcu 2000 roku - 8,3%).\nUniknięcie w tej sytuacji kryzysu finansowego było przede wszystkim efektem wysokiego\nnapływu kapitału zagranicznego, głównie w postaci bezpośrednich inwestycji zagranicznych\n(według NBP saldo tych inwestycji w bilansie płatniczym Polski wynosiło w 1999 roku 6 348\nmln USD, a w 2000 roku - 9 299 mln USD), a następnie restrykcyjnej polityki pieniężnej obniżającej poziom popytu w gospodarce (w efekcie na koniec 2000 roku wskaźnik deficytu\nobrotów bieżących do PKB wyniósł 6,2%).\nOgraniczony w 2000 r. wysokimi stopami procentowymi dostęp do pieniądza zmniejszył\npopyt krajowy, ograniczył inflację, wymusił większe tempo eksportu i ograniczenie importu,\nspowolnił natomiast tempo wzrostu gospodarczego. Nastąpił też gwałtowny wzrost bezrobocia.\nRosnący napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych (ca 50 mld USD do końca 2000\nr.) i stosunkowo wysokie i stabilne rezerwy walutowe państwa (27,7 mld USD), osłabiają\nzagrożenie gospodarki polskiej kryzysem walutowym i ograniczają konieczność prowadzenia\npolityki deflacyjnej. Stąd waga i znaczenie inwestycji zagranicznych dla stabilizacji makroekonomicznej polskiej gospodarki.\nIstnieje niebezpieczeństwo, że ewentualny brak odpowiedniego napływu kapitału zagranicznego w warunkach niskiej stopy oszczędności krajowych i wysokiego deficytu finanso-\nwego państwa, może zagrażać stabilności makroekonomicznej gospodarki. Niebezpieczeństwo to istnieje zwłaszcza przy dużym udziale inwestycji portfelowych w ogólnym napływie\ninwestycji zagranicznych. W tym przypadku istnieje możliwość gwałtownego odpływu krótkoterminowego, o niskiej płynności, kapitału zagranicznego i wywołanie kryzysu walutowego. Stąd ważne jest, aby deficyt na rachunku bieżącym był pokrywany głównie poprzez napływ długoterminowych inwestycji bezpośrednich, tak jak się to dzieje obecnie w Polsce.\nNiebezpieczeństwo niedostatecznego napływu bezpośrednich inwestycji zagranicznych w\nPolsce może się pojawić w związku z wyczerpywaniem się zasobu majątku Skarbu Państwa,\nprzeznaczonego do prywatyzacji.\nJak wykazano powyżej, bezpośrednie inwestycje zagraniczne mają dla gospodarki polskiej\nznaczenie strategiczne: zabezpieczają działanie długookresowych podażowych czynników\nwzrostu gospodarczego - poprzez finansowanie nakładów inwestycyjnych przy niskiej podaży\nkrajowych oszczędności i wysokiego deficytu finansowego. Równocześnie uruchamiane są w\nten sposób również czynniki popytowe gospodarki. Przy wzroście popytu konsumpcyjnego\nmożliwy jest wzrost popytu inwestycyjnego.\nJednocześnie w bilansie płatniczym inwestycje zagraniczne pokrywają w dużej części deficyt obrotów bieżących. Dylemat: wzrost gospodarczy czy kryzys walutowy ulega osłabieniu.\nW teorii ekonomii, w odniesieniu do stabilnej gospodarki, zależność między deficytem obrotów bieżących a deficytem finansów publicznych objaśnia też hipoteza tzw. bliźniaczego\ndeficytu.6 Nadmierny deficyt sektora publicznego jest źródłem niedostatecznej podaży\noszczędności w gospodarce (np. w wyniku braku odpowiednich zysków w niezestrukturyzowanym sektorze przedsiębiorstw państwowych, utrzymywania wysokich wydatków na dotacje państwowe do nierentownych przedsiębiorstw, wysokich wydatków socjalnych), co przesądza o braku odpowiedniego poziomu oszczędności krajowych przeznaczanych na inwestycje. W tej sytuacji, dla zachowania równowagi makroekonomicznej, zapotrzebowanie na dodatkowe oszczędności musi być zaspokojone przez napływ oszczędności zagranicznych.\nOgraniczanie znaczenia sektora publicznego w gospodarce prowadzi do zmniejszenia deficytu obrotów bieżących i do rozwoju sektora prywatnego. Ponieważ inwestycje i oszczędności pochodzą prawie wyłącznie z sektora prywatnego (97,5%), to rozwój sektora prywatnego\njest podstawą rozwoju gospodarczego w Polsce, a nie często nieefektywny sektor publiczny.\nPraktyka pokazuje, że tylko sektor prywatny może kreować długookresowe czynniki podażowe w gospodarce polskiej, prowadzące do tworzenia nowych miejsc pracy.\nW latach 1993 - 1999 zatrudnienie w sektorze małych i średnich przedsiębiorstw wzrosło o\nblisko 20%, gdy w całej gospodarce o 4%. Oprócz działań modernizacyjnych w odniesieniu\ndo ciężkiego przemysłu, dla przeciwdziałania rosnącemu bezrobociu należy więc stymulować\nrozwój drobnej i średniej przedsiębiorczości, najlepiej w szeroko pojętych usługach. Będzie\nto prowadzić do dwusektorowego rozwoju gospodarki: sektora wysoko wydajnego w przemysłach high-tech i sektora małych i średnich przedsiębiorstw absorbujących wolną siłę roboczą.\n3. Zagraniczne inwestycje bezpośrednie w Polsce na tle światowym\n6 Patrz: Witold M. Orłowski, Makroekonomiczne przyczyny deficytów obrotów bieżących, "Ekonomista" nr 1-2/1999 r.\nWedług World Investment Report7, wartość przepływu światowych strumieni bezpośrednich inwestycji zagranicznych zwiększyła się w 1999 roku o ca 34% w stosunku do 1998\nroku, osiągając poziom 865 mld USD.\nW 1999 roku kraje rozwinięte pozyskały prawie 636 mld USD inwestycji bezpośrednich,\nczyli o 38% więcej niż w roku 1998, absorbując ca 73,5% światowego strumienia napływu\nbezpośrednich inwestycji zagranicznych. Liderami były tu Stany Zjednoczone (276 mld\nUSD) i Wielka Brytania (199 mld USD). Kraje te były zarówno największymi eksporterami,\njak i importerami kapitału.\nTak więc, blisko trzy czwarte wartości napływu światowych inwestycji bezpośrednich\njest skoncentrowane głównie w krajach wysoko rozwiniętych.\nNatomiast w krajach rozwijających się występuje proces zmniejszania się udziału napływu\nbezpośrednich inwestycji zagranicznych. W 1998 roku było to spowodowane głównie sytuacją kryzysową w krajach azjatyckich. W 1999 roku do krajów rozwijających się napłynęło\n208 mld USD i stanowiło to 24% całości przepływów tych kapitałów (w 1997 r. udział ten\nWśród krajów rozwijających się nadal największym beneficjentem są Chiny (w 1998 roku\nodnotowały udział ponad 27%). Według danych UNIDO, wśród krajów rozwijających się\nnastępuje koncentracja bezpośrednich inwestycji zagranicznych w ramach grupy pięciu krajów: Chiny, Brazylia, Meksyk, Singapur, Argentyna, na które przypadało w 1998 roku 59%\nJednocześnie wielkość odpływu bezpośrednich inwestycji z krajów rozwijających się,\nprzypadających na pięciu największych inwestorów: Hongkong, Koreę Południową, Tajwan,\nSingapur i Chile, stanowi 63% wartości odpływu z krajów rozwijających się. Udział krajów\nrozwijających się w wielkości uzyskanych światowych inwestycji bezpośrednich stanowił w\n1998 roku blisko 30%, a w wielkości odpływu - 9,5%. W strukturze pozyskanych inwestycji\ndominuje sektor przetwórczy.\nWśród krajów Ameryki Łacińskiej z bezpośrednich inwestycji zagranicznych najbardziej\nkorzysta Brazylia. W 1998 roku napłynęło do niej z tego tytułu 28,7 mld USD, co oznaczało\nwzrost o 53% w stosunku do roku 1997 i 40-procentowy udział w tym regionie.\nNatomiast udział krajów Europy Środkowej i Wschodniej w globalnych przepływach\nzagranicznych inwestycji bezpośrednich jest nieduży i utrzymuje się raczej na niezmienionym poziomie. Oznacza to w efekcie spadek zainteresowania liczących się inwestorów tym\nregionem. Znaczenie krajów Europy Środkowej i Wschodniej w światowym napływie bezpośrednich inwestycji zagranicznych jest więc niewielkie, jednak udział tych inwestycji w rozwoju gospodarczym przynajmniej połowy tych krajów jest bardzo duży.\nW 1998 roku nastąpiło w krajach Europy Środkowej i Wschodniej nawet obniżenie napływu bezpośrednich inwestycji zagranicznych o 4% w stosunku do roku 1997 (patrz tab. 2).\nWynik ten był głównie zdeterminowany spadkiem tych inwestycji w Rosji, ponieważ w krajach Europy Środkowej i w krajach bałtyckich nastąpił wzrost napływu zagranicznych inwestycji bezpośrednich o 27%.\nŁączna wartość pozyskanych przez kraje Europy Środkowej i Wschodniej zagranicznych\nkapitałów wyniosła w 1998 roku 88,3 mld USD. Najwięcej bezpośrednich inwestycji zagranicznych kraje Europy Środkowej i Wschodniej uzyskały w 1998 roku z krajów Unii Europejskiej (61%). Istotnym inwestorem były również Stany Zjednoczone, które po Niemczech\nzajmowały drugą pozycję. W strukturze rodzajowej bezpośrednich inwestycji zagranicznych\nw tym rejonie, na usługi przypadało 47% zasobów kapitału, a na przemysł przetwórczy 41%.\nW 1999 roku wartość bezpośrednich inwestycji zagranicznych w krajach Europy Środkowej i Wschodniej przekroczyła 23 mld USD, co oznacza niecałe 3% globalnych przepły7 UNIDO, United Nations, New York-Genewa, z 2000 r.\nwów inwestycyjnych (w 1998 udział ten wynosił ca 2,9%). Również w 1999 roku głównymi\nodbiorcami strumienia bezpośrednich inwestycji zagranicznych w regionie Europy Środkowej\ni Wschodniej były Polska, Czechy i Rosja.\nTab. 1 Struktura przepływu światowych strumieni bezpośrednich inwestycji zagranicznych w latach 1997 - 1998\nOdpływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych\na) bez krajów byłej Jugosławii\nŹródło: Urszula Kopeć, Bezpośrednie inwestycje zagraniczne w gospodarce światowej, w: Inwestycje zagraniczne w Polsce, IKiCHZ, Warszawa 2000.\nW 1998 roku największy udział w tych zasobach posiadała Polska (ca 21,7 mld USD),\nczyli około 25% zasobów zagranicznych inwestycji przypadających na kraje Europy Środkowej i Wschodniej. Wśród 10 krajów Europy Środkowej i Wschodniej, Polska w latach 1988 1998 była krajem, do którego napłynęło najwięcej bezpośrednich inwestycji zagranicznych.\nIch skumulowana wielkość wyniosła ca 20,4 mld USD.\nW ostatnich latach, według PAIZ, bezpośrednie inwestycje w Polsce wyniosły 8,3 mld\nUSD w 1999 roku i ponad 10 mld USD w 2000 roku.8 Do końca 2000 r. zagraniczne firmy\nzainwestowały w Polsce prawie 50 mld USD (w 1989 roku wartość zainwestowanego w Polsce kapitału zagranicznego wynosiła tylko 104 mln USD9).\nTab. 2. Bezpośrednie inwestycje zagraniczne w krajach Europy Środkowej i\nWschodniej w latach 1997 - 1998\nStrumienie napływu BIZ\nZasoby napływu BIZ\nZasoby BIZ na\n8 Informacja z Minął tydzień, "Prawo i Gospodarka - Magazyn Fonansowy" z dn. 26 lutego 2001 r.\n9 Barbara Liberska, Rola zagranicznych inwestycji bezpośrednich w rozwoju gospodarczym i transformacji systemowe w Polsce, w: Dynamika transformacji polskiej gospodarki, praca zbiorowa pod red. Marka Belki i Witolda Trzeciakowskiego, Warszawa 1997.\nW latach 1995 - 1997 relacja bezpośrednich inwestycji zagranicznych do nakładów\nbrutto w środki trwałe brutto przekroczyła np. na Łotwie 40% , na Węgrzech - 30%, a w\nEstonii, Polsce i w Bułgarii - 15%. Przeciętna relacja dla krajów Europy Środkowej i\nWschodniej wynosiła 9% i była nieco wyższa niż w krajach rozwijających się, ale wyraźnie\nwyższa niż przeciętna światowa (ponad 6%). W 1998 roku udział spółek z kapitałem zagranicznym w Polsce w globalnej wartości majątku trwałego wzrósł już do 23,1%.\nWedług UNCTAD, cztery kraje Europy Środkowej i Wschodniej mają również znaczącą\nrelację pozyskanych zasobów bezpośrednich inwestycji zagranicznych w stosunku do\nPKB: Węgry (ca 35% w 1997 r.), Estonia (24,5%), Łotwa (23%) i Czechy (ca 23%). Dla\nPolski UNCTAD oszacował ten wskaźnik na 11,6%. Natomiast według szacunków OECD\nrelacja zasobów bezpośrednich inwestycji zagranicznych do PKB wynosiła w Polsce 12,6%\nw 1997 roku i 14,6% w 1998 roku.\nStrumienie i zasoby bezpośrednich inwestycji zagranicznych odgrywają znaczącą rolę w\nstymulowaniu rozwoju gospodarczego. Jednak na kraje, które potrzebują zmniejszyć dystans\ndo poziomu potencjału gospodarczego i poziomu inwestycji krajów wysoko rozwiniętych,\nprzypada niewielki procent światowych bezpośrednich przepływów kapitałowych. Światowy\nkapitał zagraniczny inwestuje głównie w krajach wysoko rozwiniętych, o odpowiednim poziomie infrastruktury gospodarczej, informatycznej, telekomunikacyjnej, finansowej i zasobie\nkwalifikowanej siły roboczej.\nTe inwestycje zagraniczne, które napływają do krajów o niższym poziomie rozwoju gospodarczego przyczyniają się do ich rozwoju, ale zasadnicze przyspieszenie następuje dopiero\npo osiągnięciu przez nie odpowiedniego, nowoczesnego potencjału gospodarczego. Niemałe\nznaczenie ma tu zdolność do efektywnego wykorzystania bezpośrednich inwestycji zagranicznych w danym kraju.\n4. Czynniki wpływające na wielkość bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce\n4.1. Zadłużenie zagraniczne\nZasadniczym czynnikiem wpływającym na stopień zainteresowania zagranicznych inwestorów jest ocena wiarygodności kredytowej i politycznej danego kraju. Na ocenę zmniejszania się ryzyka inwestycyjnego polskiej gospodarki wpłynęło przede wszystkim uregulowanie\nsprawy spłaty zadłużenia zagranicznego. Było to warunkiem napływu do niej kapitału zagranicznego, zwłaszcza bezpośredniego.\nMimo wcześniej podpisanego (w 1991 r.) porozumienia o 50% redukcji zadłużenia z Klubem Paryskim (wynoszącym 32,8 mld USD), wysokie tempo napływu kapitału zagranicznego\nrozpoczęło się w Polsce dopiero od 1995 roku, po zawarciu porozumienia w 1994 roku z\nKlubem Londyńskim (skupiającym banki prywatne) o redukcji przeszło 49% zadłużenia (wynoszącym 14,3 mld USD) i zamiany reszty długu na tzw. Brady bonds.\nObie umowy doprowadziły do efektywnej redukcji długu o około 50% jego skumulowanej\nwartości, tzn. łącznie z przewidywanymi, przyszłymi odsetkami. Przede wszystkim zmniej-\nszono i rozłożono w czasie płatności wobec państwowych wierzycieli z Klubu Paryskiego, a\nzakończenie spłat przewidziano na rok 2014.\nNatomiast dług wobec banków prywatnych zmniejszył się do 7,7 mld USD i został zamieniony na tzw. obligacje Brady’ego (Brady bonds), o 20- i 30-letnim terminie płatności. Są one\nprzedmiotem swobodnego obrotu na światowych rynkach finansowych i część została już\nwykupiona przez rząd polski. Tutaj spłata podstawowego długu ma być zakończona w roku\nZakończyło to proces normalizacji stosunków finansowych z wszystkimi wierzycielami\nPolski i utorowało możliwość napływu do niej zagranicznych kapitałów poprzez wzrost zaufania do Polski jako kredytobiorcy i miejsca lokowania bezpiecznych inwestycji.10\nDo 1995 roku włącznie napływ zagranicznego kapitału do Polski, skorygowany o finansowanie nadzwyczajne (oznaczające umorzenie lub restrukturyzację rat kapitałowych do\nspłacenia), kształtował się na poziomie bliskim zera. Tak więc fakt uregulowania sprawy długu zagranicznego był przełomowym momentem dla procesu znacznego napływu kapitału\nzagranicznego do Polski.11\n4.2. Ocena wiarygodności kredytowej\nSkala napływu bezpośrednich inwestycji zagranicznych na danym rynku zależy od wielu\nczynników, ale jednym z najważniejszych jest przyjazny klimat dla zagranicznego kapitału.\nW najnowszym raporcie Economist Intelligence Unit dotyczącym rankingu 60 państw z\nnajbardziej sprzyjającym otoczeniem dla biznesu, Polska zajęła 31 miejsce,12 a w rankingu\nnajbardziej wiarygodnych kredytowo krajów według amerykańskiego miesięcznika finansowego Instytutional Investor Polska znajduje się na 36 pozycji wśród 145 państw.\nOcena wiarygodności Polski systematycznie się poprawia i jest to potwierdzeniem uzyskanych przez Polskę wysokich ratingów (ocen inwestycyjnych) dla polskich euroobligacji i obligacji Brady`ego. Na tę ocenę wpływa również perspektywa członkostwa Polski w Unii Europejskiej i stąd gwarancja dostosowania Polski do standardów europejskich.\nRównież menedżerowie wielkich firm, należących do największych koncernów światowych, według badań firmy konsultingowej A.T. Kearney w 2000 roku postrzegali Polskę jako\ncoraz bardziej atrakcyjne miejsce inwestowania. Jednak według wskaźnika FDI Confidence\nIndex (wskaźnika zaufania do zagranicznych inwestycji bezpośrednich) przeprowadzonych\nprzez firmę A.T. Kearney w lutym 2001 roku, w czołówce 25 państw obecnie najbardziej\natrakcyjnych dla potencjalnych inwestorów (spośród 60 badanych), Polska zajęła 11 pozycję.\nOznacza to spadek z bardzo wysokiego, piątego miejsca, zajmowanego przez Polskę w roku\n2000, ale nadal wartość indeksu jest wyższa dla Polski (1,26) niż dla Czech (1,2) i Węgier\n(1,02). Najwyższy wskaźnik zaufania (2,03) osiągnęły w tym badaniu Stany Zjednoczone.13\n4.3. Zachęty dla inwestorów zagranicznych\nNa hamowanie napływu kapitału zagranicznego wpływają parametry makroekonomiczne\ndanej gospodarki, takie jak wzrost stopy inflacji czy zwiększający się deficyt obrotów bieżących bilansu płatniczego oraz nieprzejrzystość prawa. Relacja deficytu obrotów bieżących do\nPKB jest najważniejszym wskaźnikiem bezpieczeństwa finansowego danej gospodarki. Im\nwyższy jest ten wskaźnik, tym większa jest skłonność inwestorów zagranicznych do wycofywania się z danego rynku, a w Polsce ten wskaźnik jest bardzo wysoki. Ponadto obecnie w\n10 Tadeusz Chruścicki, Polskie długi, "Prawo i Gospodarka - Magazyn Finansowy", z dn. 4 września 2000 r.\n11 Strumienie napływu bezpośrednich inwestycji zagranicznych do Polski w latach 1990 - 2000 przedstawione są w opracowaniu Zdzisława\nWołodkiewicza-Donimirskiego pt Inwestycje zagraniczne w Polsce w latach 1990 - 2000., Informacje BSiE nr 779.\n12 Informacja: Polska na 31 miejscu, "Rynki Zagraniczne" nr 25 z 27-28 lutego 2001 r.\n13 Jan Cipiur, Bezpośrednie inwestycje zagraniczne na świecie, "Boss - Gospodarka" nr 8 z dn. 24 lutego2001 r.\nPolsce występuje ca 16% stopa bezrobocia (marzec 2001 r.) i słabnące tempo wzrostu gospodarczego. Kończy się też praktycznie w Polsce zasób majątkowy przeznaczony do wielkiej\nprywatyzacji. Z tego powodu ocenia się, że w perspektywie roku - dwóch lat, Polska może się\nobawiać wyraźnego ograniczenia rocznego napływu inwestycji zagranicznych, bo wartość\ninwestycji typu greenfield investment jest od połowy lat dziewięćdziesiątych stała i wynosi\nca 6-7 mld USD. Rośnie natomiast udział spekulacyjnych inwestycji portfelowych, bardzo\nniebezpiecznych dla równowagi finansowej państwa (niebezpieczeństwo kryzysu walutowego). Sytuacja ta wymaga tworzenia systemu zachęt do przyciągania bezpośrednich inwestycji\nPolska jest krajem o wysokich podatkach, a wielkość rynku wewnętrznego, przy ograniczeniach popytowych, może nie być wystarczającym atutem dla przyciągnięcia bezpośrednich inwestycji zagranicznych. Natomiast kraje, które chcą zachęcić inwestorów zagranicznych stosują regulacje prawne sprzyjające napływowi bezpośrednich inwestycji zagranicznych, stosują też niskie stopy podatkowe, okresowe zwolnienia od podatku czy opłat lokalnych, również celne, granty na tworzenie miejsc pracy, sprzedaż gruntu pod inwestycje po\npreferencyjnych cenach itp.\n4.4. Integracja z Unią Europejską\nW odniesieniu do polityki inwestycyjnej w Polsce, w średnim okresie do 2005 roku, wejście Polski do Unii Europejskiej i kontynuowanie procesów dostosowawczych spowoduje\nzrównanie przez przyjęcie acquis do polskich przepisów prawnych i polityki gospodarczej\nwobec inwestorów zagranicznych z przepisami właściwymi dla jednolitego rynku, co będzie\nistotnym czynnikiem stymulującym napływ kapitału zagranicznego.\nNatomiast w długim okresie, do 2020 roku, czynnik ten będzie miał znaczenie przyciągające w przypadku prowadzenia przez Polskę aktywnej polityki wobec kapitału zagranicznego\nz ofertą lepszą od konkurentów. Tylko w tym przypadku Polska znajdzie się wśród krajów o\nwiększym dopływie inwestycji zagranicznych w stosunku do krajów jej otoczenia.\nPozytywne przykłady aktywnej polityki inwestycyjnej państwa wobec inwestorów strategicznych można znaleźć w Hiszpanii i w Irlandii w okresie ich integrowania się ze Wspólnotami Europejskimi. Kraje te stworzyły bezpośrednim inwestorom zagranicznym bardziej preferencyjne warunki działania niż inwestorom krajowym. Inwestorzy zagraniczni zostali uznani za głównych animatorów nowoczesnych dziedzin produkcji w Hiszpanii - w zakresie\nprzemysłu samochodowego, elektronicznego i elektrotechnicznego jako przeciwwagi dla zamierającego przemysłu ciężkiego, w Irlandii - w zakresie przemysłu elektronicznego, zdobywającego rynki światowe.14 Szczególnym zadaniem dla Polski jest więc usuwanie barier i\nstosowanie aktywnej polityki inwestycyjnej zachęcającej do napływu kapitału zagranicznego.\nIstotne znaczenie pobudzające dla inwestycji zagranicznych typu green field miałoby usunięcie ograniczeń prawnych w nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców, przede\nwszystkim terenów pod zabudowę. Wydłużony okres przejściowy w tym zakresie w stanowisku negocjacyjnym Polski z Unią Europejską na pewno osłabi atrakcyjność inwestycyjną Polski dla zagranicznych inwestorów i jej pozycję w stosunku do państw konkurujących o ten\nkapitał. Zwolnienia z cła i ulgi podatkowe i inne zachęty dla inwestorów zagranicznych są\nceną za napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych na dany rynek.\n5. Czynniki ograniczające wielkość bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce\n14 Patrz: Zbigniew Chrupek, Ocena możliwości napływu kapitału zagranicznego w okresie do roku 2020, w: Strategia rozwoju Polski do\nroku 2020, Komittet Prognoz „Polska 2000 Plus” przy Prezydium PAN, Warszawa 2000.\nW opinii inwestorów zagranicznych działających w Polsce, do najczęściej wymienianych\nw 2000 roku obaw związanych z działalnością spółek z kapitałem zagranicznym (38,8%) należy niebezpieczeństwo niekorzystnych zmian przepisów prawnych (w 1997 roku tego\nrodzaju obawy zgłaszało 70,6% badanych), w ogólności brak stabilnego prawa gospodarczego.\nDrugim zagrożeniem wymienianym przez zagranicznych inwestorów w Polsce była możliwość niekorzystnych regulacji podatkowych. Ten czynnik ryzyka wskazywało 32,7%\nprzedstawicieli zagranicznych inwestorów (w 1997 roku - 58,3%).\nNa trzecim miejscu inwestorzy wymieniali trudności ze zbytem towarów (31,1%). Na zagrożenia związane z niestabilną sytuacją polityczną wskazywało w 2000 roku 30,5% inwestorów, a na związane z możliwością wystąpienia kryzysu finansowego w Polsce - 28,3%.15\nWśród przyczyn osłabienia zainteresowania Polską wśród inwestorów zagranicznych wymienia się też wysokie koszty pracy (związane również z mało elastycznymi przepisami prawnymi) i drogie kredyty.\n5.1 Przepisy prawne\na) dotyczące ulg podatkowych\nPolskie przepisy prawne nie stwarzają szczególnych zachęt dla kapitału zagranicznego.\nDotychczas możliwość udzielania pomocy dla inwestorów jest ogólnie regulowana przez\nustawę o dopuszczalności i monitorowaniu pomocy publicznej oraz szczegółowo przez ustawę o specjalnych strefach ekonomicznych.\nNatomiast nie jest uregulowana kwestia szczegółowych warunków udzielania pomocy dla\ninwestorów poza strefami ekonomicznymi. Stwarza to niebezpieczeństwo kierowania głównego strumienia kapitału zagranicznego nie do Polski, a np. do Czech, gdzie od 1998 roku\nstosowano system zachęt atrakcyjnych dla zagranicznych inwestorów.\nb) dotyczące utrudnienia działalności\nNatomiast do podstawowych regulacji prawnych utrudniających działalność inwestorów\nzagranicznych w Polsce, należą, według ich opinii, przede wszystkim przepisy dotyczące:\n• nabywania nieruchomości przez cudzoziemców, zwłaszcza terenów pod zabudowę inwestycyjną, co stanowi istotną barierę dla rozwoju inwestycji typu green field,\n• sytuacji wizowej i pozwolenia na pracę dla cudzoziemców (spektakularnym przykładem\nbyła odmowa przedłużenia pozwolenia na pracę szefowi Deawoo w Polsce),\n• obciążeń podatkowych (zwrotu VAT przy eksporcie, podatków lokalnych, podatków od\nnieruchomości w specjalnych strefach ekonomicznych) - utrudnieniem jest zwłaszcza brak\nstabilności w zakresie prawa podatkowego.\n5.2. Brak systemu zachęt inwestycyjnych\nInwestorzy skarżą się ponadto na brak jednego elastycznego systemu zachęt inwestycyjnych i ich skomplikowany tryb uzyskania (istnieje podejrzenie, że chodzi tu o wymuszanie\nkorupcji) oraz na ich rozproszony charakter. 16\nAby zrealizować zadania strategiczne, określone dla Polski w latach 2001 - 2020 w „Strategii rozwoju Polski do roku 2020” (opracowany przez Komitet Prognoz Polska 2000 Plus\nprzy Prezydium PAN), musi nastąpić skokowy wzrost poziomu i tempa inwestycji, które mu15 Opinia inwestorów zagranicznych o społecznych i ekonomicznych warunkach działalności w Polsce, raport z badania przeprowadzonego\nna zlecenie PAIZ przez Centrum Badań Marketingowych INDICATOR, Warszawa, październik 2000 r.\n16 Według materiału PAIZ, przygotowanego w dn. 8 lutego 2001 r. dla Sejmowej Komisji Gospodarki.\nszą rosnąć szybciej od założonego prorozwojowego tempa PKB (w tempie 6,2% i 7,5% w\nzależności od przyjętego wariantu rozwoju gospodarczego Polski).\nOznacza to, że poziom inwestycji w roku 2020 w Polsce musi wzrosnąć trzykrotnie lub\nczterokrotnie w zależności od wariantu, w stosunku do roku 2000 (w cenach stałych). Realizacja tego procesu będzie wymagać zwiększania udziału kapitału zagranicznego w finansowaniu inwestycji (do ca 20,7% ).\nWynika z tego, że muszą w Polsce zostać stworzone zachęcające warunki dla inwestorów.\nTymczasem, jeśli pominąć uprzywilejowania wynikające z istnienia specjalnych stref ekonomicznych (od 1 stycznia tego roku ograniczone ponadto ustawą o warunkach dopuszczalności i nadzorowaniu pomocy publicznej dla przedsiębiorców i nowelizacją ustawy o sse),\npraktycznie w Polsce nie istnieje system zachęt dla inwestorów zagranicznych.\nObecnie został przygotowany przez Ministerstwo Gospodarki (z inicjatywy Państwowej\nAgencji Inwestycji Zagranicznych - PAIZ), i przyjęty 10 kwietnia br. przez Radę Ministrów\nprojekt ustawy o wspieraniu inwestycji, mający regulować problem zachęt dla inwestorów\nzarówno krajowych, jak i zagranicznych. Nadrzędnym aktem prawnym jest w tej kwestii\nustawa o pomocy publicznej, która określa zgodnie z prawem wspólnotowym, górny pułap\npomocy państwa na 50% wartości inwestycji. Szczegółowe pułapy pomocy w poszczególnych regionach określa natomiast Rada Ministrów w przepisach wykonawczych do tej ustawy.\nW założeniach do projektowanej ustawy o wspieraniu inwestycji przewidziane są cztery\nwarunki, z których przynajmniej jeden musi spełniać inwestor, aby otrzymać pomoc państwa.\n• inwestycja ma wartość nie mniejszą niż 10 mln euro,\n• inwestycja jest nie mniejsza niż 1,5 mln euro, ale dotyczy rozbudowy lub modernizacji\nistniejącego przedsiębiorstwa i wiąże się z utrzymaniem przynajmniej 500 miejsc pracy przez\n• inwestycja pozwala na utworzenie przynajmniej 500 miejsc pracy, inwestycja dotyczy\ninnowacji technologicznych lub ochrony środowiska.\nFormami pomocy, przewidzianymi w założeniach do ustawy, są dotacje dla władz gminnych na tworzenie i poprawę infrastruktury oraz dotacje dla inwestorów. Inwestor będzie\nmógł otrzymać granty inwestycyjne (środki finansowe określone procentowo w stosunku do\nwartości inwestycji), granty na tworzenie miejsc pracy (3,5 tys. euro na jedno miejsce),\ngranty na szkolenie pracowników (1 150 euro na osobę).\nZakłada się też prolongatę do 90 dni wpłaty VAT od maszyn i urządzeń importowanych w\nzwiązku z planowaną inwestycją. Zakłada się, że w ciągu pierwszych czterech lat od obowiązywania projektowanej ustawy wydatki budżetowe na wspomaganie inwestycji wyniosą łącznie 1,1-1,98 mld PLN, w zależności od przyjętego poziomu pomocy publicznej.17 Czy są to\nwystarczające zachęty dla inwestorów zagranicznych, by kierowali strumienie inwestycyjne\ndo Polski, a nie do Czech czy Węgier?\n5.3. Konkurencyjność Czech i Węgier\nWśród krajów z Europy Środkowej system zachęt dla inwestorów strategicznych jest bardzo rozbudowany. W warunkach ograniczonego już zasobu majątku do prywatyzacji w Polsce, zagrożeniem dla utrzymania poziomu napływu do niej inwestycji zagranicznych, są\nzwłaszcza bardzo atrakcyjne regulacje dla inwestorów, wprowadzone już w Czechach i na\n17 Piotr Apanowicz, Gotówka za miejsca pracy, "Rzeczpospolita" z dn. 14 lutego 2001 r.; patrz też Jan. Cipiur, Bezpośrednie inwestycje\nzagraniczne na świecie, "Boss-Gospodarka" nr 8 z dn. 24 lutego 2001 r.\nWedług nich przysługiwało w Czechach pełne zwolnienia podatkowe inwestorom lokującym kapitały o wartości co najmniej 0,4 mln EURO w wybranych regionach kraju. W tych\nregionach, gdzie stopa bezrobocia przekraczała o jedną czwartą średnią krajową, inwestorzy\notrzymywali 10-letnie zwolnienie podatkowe przy realizacji warunku wydatków na zakupy\nśrodków trwałych w wysokości co najmniej 175 mln CZK, przy czym 40% środków musiało\nbyć przeznaczone na unowocześnianie parku maszynowego. Niezbędnym warunkiem był\nrównież proekologiczny charakter inwestycji. Oprócz wakacji podatkowych inwestorom\nspełniającym powyższe warunki przysługiwało prawo do bezcłowego importu maszyn i urządzeń, wsparcie finansowe dla tworzenia nowych miejsc pracy, a także pomoc finansowa w\nCzeska ustawa dotycząca zachęt inwestycyjnych jest bardzo elastyczna, obowiązuje na\ncałym niemal terytorium kraju (a nie tylko w specjalnych strefach ekonomicznych jak w Polsce), a jej celem jest rozwój technologiczny i modernizacja gospodarki, a zarazem tworzenie\nmiejsc pracy, zwłaszcza w regionach zagrożonych wysokim bezrobociem. Podobnymi przesłankami kierowali się twórcy projektu polskiej ustawy o wspieraniu inwestycji.\nPrzyjęty system zachęt inwestycyjnych umożliwia indywidualne podejście do każdego inwestora i znaczną elastyczność podczas negocjacji.18 Efektem tych zachęt jest bardzo dynamiczny przyrost strumienia kapitału zagranicznego do Czech. W 1999 roku w porównaniu do\nroku 1998 kwota bezpośrednich inwestycji zagranicznych do Czech wzrosła niemal dwukrotnie (z 2 720 do 5 108 mln USD).19 W lutym 2000 roku uchwalono w Czechach bardziej\nszczegółową ustawę regulującą system zachęt dla inwestorów zagranicznych. W 2000 roku\nwartość napływu inwestycji zagranicznych do Czech wynosiła już ca 6 mld USD.\nRównież na Węgrzech preferowane są inwestycje, zwłaszcza w tych regionach, gdzie stopa bezrobocia przekracza 15%. W przypadku inwestycji produkcyjnych w kwocie co najmniej 3 mln HUF, przysługuje 10-letni okres zwolnienia od podatku, a powyżej 10 mln HUF\nniezależnie od lokalizacji. Inwestycje w przetwórstwo oraz bazę turystyczną w najniżej rozwiniętych regionach kraju oraz w specjalnych strefach ekonomicznych mają 100% ulgę podatkową, a w pozostałych regionach ulga ta wynosi 50%. Ponadto przysługują ulgi obejmujące 30% nakładów na inwestycje innowacyjne, 50% na rozwój parku maszynowego, 40% na\nrozwój lokalnej przedsiębiorczości. Dotyczy to również inwestorów zagranicznych, którzy\nponadto mogą otrzymywać granty, nieoprocentowane pożyczki oraz dotacje celowe.20\nWidać, jak skutecznie Czechy i Węgry stosują system dla inwestorów zagranicznych, konkurując z Polską. Ostrzeżeniem dla Polski jest zwłaszcza bardzo wysoka od 1999 roku dynamika bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Czechach. Rynek kapitału zagranicznego\njest rynkiem o cechach wysokiej konkurencyjności i konkurentami Polski w dziedzinie pozyskiwaniu tego kapitału są nie tylko najbliżsi sąsiedzi, ale również inne kraje Europy Środkowo-Wschodniej oraz Południowo-Wschodniej. Większość państw wprowadziło już przepisy\nzmierzające do tworzenia atrakcyjnych zachęt wobec zagranicznych inwestorów i do tworzenia sprzyjającego im klimatu inwestycyjnego.\n6. Obawy związane z napływem bezpośrednich inwestycji zagranicznych do Polski\n6.1. Ceny transferowe\nIstnieją zarzuty w stosunku do inwestorów zagranicznych dotyczące praktyk posługiwania\nsię cenami transakcyjnymi i związanych z tym oszustw podatkowych oraz dotyczące wypro18 Informacja: Indywidualnie do każdego, "Rynki Zagraniczne" z dn. 2-4 września 2000 r.\n19 Informacja: Atrakcyjna trójka, "Rynki Zagraniczne" z dn. 24-25 marca 2001 r.\n20 Informacja: Atrakcyjna trójka, "Rynki Zagraniczne" z dn. 24-25 marca 2001 r\nwadzania zysków z Polski. Zwraca się uwagę, że napływ zagranicznych inwestycji bezpośrednich wpływa też ujemnie na bilans handlowy powiększając jego deficyt.21\nStosowanie cen transferowych występuje w obrocie wewnętrznym pomiędzy podmiotami\npowiązanymi ze sobą kapitałowo a dotyczy wymiany dóbr i usług pomiędzy firmą-matką, a\njej oddziałami czy filiami za granicą. W obrocie tym firmy posługują się cenami wewnętrznymi, a nie rynkowymi. Zarzuty dotyczą możliwości dokonywania przez podmioty inwestujące z zagranicy, manipulowania za pomocą dowolnie kształtowanych cen transakcyjnych,\nsytuacją finansową filii i oddziałów zagranicznych tak, aby za granicą podmioty te uzyskiwały małe zyski lub wręcz straty finansowe i nie musiały płacić podatków.\nProceder ten polega na zawyżaniu cen dóbr zaopatrzeniowych sprowadzanych z centrali\nlub filii danego koncernu w innych krajach, i transferowaniu zysków z kraju, w którym one\npowstają do podmiotów w tych krajach, gdzie stopa opodatkowania jest bardziej korzystna\ndla inwestora. Importująca drogie komponenty spółka-córka w danym kraju (np. w Polsce)\nponosi straty, zaś zyski macierzystego koncernu zagranicznego w kraju o niższych podatkach\nsą mniej obciążone.\nPodejrzenie o stosowanie cen transferowych jest w istocie oskarżeniem o stosowanie\noszustw podatkowych i w odniesieniu do Polski sprowadza się do zarzutu tolerowania tych\noszustw przez służby skarbowe państwa. W istocie jest bardzo trudno udowodnić takie praktyki w odniesieniu do międzynarodowych transakcji inwestorów zagranicznych.\nKażda korporacja, która ma filie w wielu krajach, w których obowiązują różne stopy podatkowe, ma pokusę wykazywania zysku tam, gdzie obciążenie podatkowe jest najmniejsze.\nNa całym świecie, nie tylko w Polsce, inwestorzy zagraniczni wyprowadzają swoje zyski do\ntych państw, w których obowiązują niskie podatki. M.in. dlatego w wielu krajach podatki są\nniskie lub są obniżane, aby zachęcić kapitał do finansowania inwestycji. Przy dalszej liberalizacji rynku kapitałowego w Polsce, problem ten będzie dotyczył również firm polskich.\nZagadnienie jest poza tym dużo szersze niż kwestia ewentualnego odpływu zysków. Może\nrównież dotyczyć opłacalności inwestowania w ogóle i przenoszenia kapitału z Polski do\nkrajów o odpowiednich bodźcach do inwestowania i prowadzenia interesów.\nPraktyki takie nie są jednak ograniczone tylko do Polski, występują na całym świecie i\nczęsto są też związane ze szczególną sytuacją niewymiernych powiązań i świadczeniem usług\nmiędzy firmą macierzystą a zagranicznymi filiami (np. brak kosztów opłat licencyjnych w\nzamian za dostawy po obniżonych cenach).\nJednym z elementów globalizacji jest tworzenie central regionalnych wielkich firm odpowiedzialnych za zarządzanie, marketing, badania i rozwój, magazynowanie, zarządzanie finansami w zakresie całości powiązanych z nią filii lub oddziałów w skali międzynarodowej.\nKażda filia zagraniczna musi płacić za korzystanie z takich usług (centralnego know-how).\nWedług wytycznych, dotyczących wyceny transferu dla przedsiębiorstw wielonarodowych\nwydanych przez OECD, podmiotowi, który pełni najszerszy zakres funkcji, ponosi największe ryzyko i jest właścicielem kluczowego know-how i innych wartości niematerialnych przysługuje większa część zysku niż powiązanemu zagranicznemu partnerowi, który nie ponosi\nkosztów rozwoju i nie posiada własności znaku towarowego.\nWiele filii międzynarodowych koncernów w Polsce, zajmuje się obecnie stosunkowo prostą działalnością dystrybucyjną, prostym montażem lub produkcją na zlecenie. Takim podmiotom przysługuje zysk niższy niż macierzystym koncernom, pełniącym rolę wiodącą i ponoszącym największe ryzyko. Nie każde opłaty do centrali są więc nieuzasadnionymi kosz21 Patrz np. Józef Rutkowski, Wielki szwindel, "Trybuna" nr 14 z dn. 17 stycznia 2001 r.; Józef Rutkowski, Polska rajem podatkowym dla\ninwestorów zagranicznych, "Nowe Życie Gospodarcze" nr 6 z dn. 25 marca 2001 r.; oraz Grzegorz Szulc, Pieniądze wyciekają z Polski,\n"Prawo i Gospodarka" z dn. 17 marca 2000 r., Wyprowadzanie zysków z polskich spółek, "Rzeczpospolita" z dn. 8 i 9 marca 2001 r.\ntami, czy transferami zysku. Często też koszty transakcyjne w Polsce są wyższe niż w krajach\nzachodnich, m.in. z powodu braku odpowiedniego rozwoju rynków finansowych.\nNajczęściej, manipulacje występują w sytuacji podmiotów o odmiennych formach prawnych i zasadach opodatkowania. Jednak, według opinii inspektorów kontroli skarbowej, manipulacje cenami i przerzucanie kosztów w krajowych firmach powiązanych z kapitałem zagranicznym dotyczy w Polsce małych kwot w porównaniu do praktyki międzynarodowych\nW porównaniu z innymi krajami, Polska ma obecnie - po wstąpieniu do OECD - bardzo\nrygorystyczne i rozbudowane w tym zakresie regulacje prawne.\nZgodnie z wytycznymi tej organizacji, polskie przepisy regulujące ceny transferowe\nbyły wielokrotnie aktualizowane. Według nich:\n• polscy podatnicy są zobowiązani dokumentować transakcje z podmiotami powiązanymi\n(taki obowiązek dotyczy podatników tylko w czterech innych krajach europejskich),\n• polskie przepisy bardzo szeroko definiują kapitałowe związki między podmiotami, co\ndaje szeroką podstawę możliwości badania cen w transakcjach między nimi,\n• w przepisach polskich nie występuje minimalny próg, od którego definiuje się powiązania kapitałowe - wystarczy posiadanie jednej akcji (w większości krajów taki minimalny\nudział, powyżej którego kwalifikuje się podmioty jako powiązane, jest określony, np. we\nFrancji i Wielkiej Brytanii stanowi on 50% udział kapitału).\nPonadto, od 1 stycznia 2001 roku Polska znajduje się wśród krajów europejskich mających\nnajbardziej wysokie kary w dziedzinie stosowania cen transakcyjnych.23\nWedług Raportu „Ceny transferowe w Polsce - lipiec 2000. Podsumowanie i analiza wyników kontroli podatkowych”, w ciągu ostatnich czterech lat polskie urzędy skarbowe zakwestionowały w 160 przypadkach deklaracje podatkowe firm, podejrzanych o zaniżanie podatków w związku z manipulacjami dokonywanymi za pomocą cen transferowych. Jednak 118\nprzypadków z tych 160 odnosi się do transakcji między firmami polskimi.\nZ 42 przypadków odnoszących się do transakcji międzynarodowych, zaledwie połowa została uznana dotąd przez sąd jako prowadząca do transferowania zysków za granicę.24\nTak więc, przede wszystkim, to polskie firmy uciekają w straty.\n6.2. Ujemna wartość reinwestowanych zysków\nDrugi zarzut w odniesieniu do transferów zysków za granicę przez zagranicznych inwestorów w Polsce, dotyczy niereinwestowania ich w gospodarce polskiej. Jednak ujemna wartość reinwestowanych zysków w spółkach zagranicznych informuje o zmniejszeniu wartości zainwestowanego w Polsce kapitału zagranicznego z tytułu poniesionych strat, a nie\no wartości zysków transferowanych za granicę.\nMimo, że od 1998 roku reinwestowane zyski inwestorów zagranicznych w Polsce mają\nwartość ujemną (straty przewyższają zyski), skłonność do inwestowania przedsiębiorstw z\nudziałem kapitału zagranicznego jest dużo wyższa niż wśród ogółu przedsiębiorstw krajowych. W 1998 roku relacja nakładów inwestycyjnych do majątku spółek z udziałem kapitału zagranicznego wyniosła 20%, a w skali całego kraju 8,5%.25\nW okresie 1993 - 1999 w spółkach z udziałem inwestorów zagranicznych nakłady inwestycyjne wyniosły przeszło14,4 mld zł. Spółki te przeznaczały środki inwestycyjne głównie\n22 Matthew O’Shaugnessy, Ceny transferowe - mity i rzeczywistość, "Rzeczpospolita" z dn. 22 marca 2001 r ; Anita Błaszczak, Wyprowadzanie zysków, „Rzeczpospolita” z dn.14 marca 2001 r.\n23 Matthew O’Shaugnessy, Ceny transferowe - mity i rzeczywistość, "Rzeczpospolita" z dn. 22 marca 2001 r.\n25 Paweł Glikman, Pomaga, a nie szkodzi. Jakie są skutki obecności obcego kapitału zagranicznego w polskiej gospodarce, "Rzeczpospolita" z dn. 2 października 2000 r.\nna nowe linie produkcyjne, nowe produkty, nowoczesną technologię, know-how, inwestycje\nna rzecz ochrony środowiska oraz na budowę nowoczesnego systemu informatycznego.26\nNie wszystkie grupy podmiotów z udziałem kapitału zagranicznego wykazywały straty.\nInwestorzy strategiczni reinwestowali zyski w dziedzinie pośrednictwa finansowego, produkcji żywności, wyrobów chemicznych. Natomiast znaczne straty wykazali w 1998 roku inwestorzy zagraniczni w sektorze handlu i usług oraz zajmujący się obsługą nieruchomości.27\n6.3. Zadłużanie się przedsiębiorstw z udziałem kapitału zagranicznego\nJednocześnie ze wzrostem wartości napływającego kapitału zagranicznego napływa także\nkapitał w postaci kredytów udzielanych przez zagranicznych akcjonariuszy i udziałowców\nspółkom założonym w Polsce.\nSpadek wartości reinwestowanych zysków rekompensowany jest często wzrostem wartości udzielanych kredytów. Środki na rozwój w firmach zagranicznych pochodzą więc w\nznacznym stopniu z kredytowania, a nie ze zwiększania kapitałów własnych, prowadząc do\nzadłużenia tych firm i wzrostu zadłużenia zagranicznego Polski. Jest to zasadny problem\nzwiązany z napływem kapitału zagranicznego.\nSpektakularnym przykładem jest w Polsce sytuacja inwestycji firmy Daewoo, która zbankrutowała i pozostawiła polskie spółki-córki z zadłużeniem wobec spółki macierzystej i innych wierzycieli w wysokości ca 650 mln USD.28\nW 1996 roku wartość kredytów i pożyczek udzielonych przez zagranicznych udziałowców\nich spółkom w Polsce stanowiła ca 24,3% ogólnej sumy napływu zagranicznych inwestycji\nbezpośrednich i udział ten zwiększył się w 1997 roku do 36%. Jednak od 1998 roku nastąpiło\njuż zmniejszenie udziału kredytów w napływie bezpośrednich inwestycji zagranicznych do\n31,8%, aby w 1999 roku osiągnąć wskaźnik 17,3%. Było to wynikiem zarówno wzrostu\nwartości kapitału napływającego do Polski, jak i spadku wartości kredytów zaciągniętych\nprzez inwestorów zagranicznych.\nOd 1998 roku również dynamika kredytów i pożyczek udzielonych zagranicznym inwestorom w Polsce wyraźnie zmalała: w 1997 roku roczny wskaźnik tempa wzrostu wynosił\n61,3%, w 1998 roku już 14,6% , a w 1999 roku spadek kredytów udzielanych zagranicznym\ninwestorom wyniósł ca 38% (na podstawie danych NBP).29\n6.4. Wzrost deficytu handlu zagranicznego\nFormułowany jest również zarzut, że kapitał zagraniczny wpływa na powiększanie się deficytu handlu zagranicznego. Firmy zagraniczne są bowiem zainteresowane importem dóbr\nzaopatrzeniowych i inwestycyjnych z krajów macierzystych.\nW 1999 roku firmy z udziałem kapitału zagranicznego w Polsce umocniły swoją pozycję\nw handlu zagranicznym. Ich udział w eksporcie wzrósł z 47,9% w 1998 roku do 51,6% w r.\n1999 , a udział w imporcie wzrósł odpowiednio z 53,4% do 55,8% (na podstawie danych ze\nstatystyk opartych na dokumentach celnych SAD).30\nW 1998 roku nadwyżka importu zagranicznych spółek nad eksportem wyniosła ca 11,6\nmld USD. Obciąża się je więc odpowiedzialnością za przeszło 60% zagranicznego deficytu\n26 Mieczysława Snopek-Rybak, Dziesięć lat przekształceń własnościowych (na podstawie badań MSP) , "Rzeczpospolita" z dn. 2-3 września\n27 Ewa Sadowska-Cieślak, Znaczenie zagranicznych inwestycji bezpośrednich dla polskiej gospodarki, materiał na seminarium BRE-CASE,\nWarszawa 18 maja 2000 r.\n28 Mariola Balicka, Kolce od róży, "Polityka" nr 49 z dn. 2 grudnia 2000 r.\n29 Na podstawie danych z tab. 1 w: Zagraniczne inwestycje bezpośrednie w Polsce w 1999 r., NBP, Warszawa 2000, s. 33.\n30 Barbara Durka, Udział podmiotów z kapitałem zagranicznym w polskim handlu zagranicznym, w: Inwestycje zagraniczne w Polsce,\nIKiCHZ, Warszawa 2000.\nWysokiej skłonności eksportowej spółek z kapitałem zagranicznym towarzyszy bowiem\nwysoka chłonność importowa. Jednak w 1999 roku w porównaniu do 1998 wartość importu\ntych spółek zwiększyła się tylko o 2% . Wzrost ten wynosił w 1998 roku 18,9%, a w 1997 34,7%. W 1999 roku ujemne saldo obrotów wymiany towarowej z zagranicą inwestorów zagranicznych, które do tej pory systematycznie rosło (z 2,8 mld USD w 1994 r. do 11,6 mld\nUSD w 1998 r.), nieznaczne się obniżyło (do 11,5 mld USD). w 1999 Nadal jednak udział\ntego deficytu w ogólnym ujemnym saldzie obrotów polskiego handlu zagranicznego przekraczał 60% (62% w 1999 roku).31\nJednak według wyliczeń prof. Pawła Glikmana, wartość importu zaopatrzeniowego w skali\nkraju przekroczyła w 1998 roku wartość eksportu o 7,8%, natomiast w spółkach z udziałem\nkapitału zagranicznego relacja była odwrotna - to eksport był wyższy od importu zaopatrzeniowego o 8,9%.32 Ponadto udział importu zaopatrzeniowego w strukturze importu spółek z\nkapitałem zagranicznym jest nieco mniejszy (62,9% w 1998 r. i 63% w 1999 r.) od analogicznego wskaźnika w pozostałych spółkach w Polsce (odpowiednio: 64,2% i 63,5%).33\nUdział importu zaopatrzeniowego w spółkach z inwestorem zagranicznym nie jest więc\nwiększy od udziału tego importu w spółkach polskich.\nMimo obecnie ponoszonych ogólnie strat (od 1998 r.), spółki z udziałem kapitału zagranicznego stanowią znaczącą pozycję w finansowaniu inwestycji w Polsce i są zasadniczym\nwarunkiem jej rozwoju w przyszłości. W „Strategii rozwoju Polski do 2020 roku”, wydanej\nprzez Komitet Prognoz Polska 2000 Plus przy Prezydium PAN, autorzy zakładają kilkakrotny\nwzrost nakładów inwestycyjnych w 2020 roku w stosunku do roku 2000 (w cenach stałych).\nNakłady te mają być w 20,7% finansowane przez kapitał zagraniczny.34\nPrzedstawione ewentualne zagrożenia związane z napływem bezpośrednich inwestycji zagranicznych, tak samo jak zwolnienia z cła, ulgi podatkowe i inne zachęty, są natomiast\nkosztem rozwoju polskiej gospodarki. Należy zaznaczyć, że wartość napływu bezpośrednich\ninwestycji zagranicznych do Polski jest wielokrotnie wyższa od wartości transferowanych za\ngranicę zysków, a napływ tych inwestycji ma dla Polski znaczenie strategiczne, decydujące o\nNależy więc dążyć do skonstruowania odpowiedniego systemu prawnych i ekonomicznych\nzachęt dla bezpośrednich inwestycji zagranicznych, a nie stwarzać klimat zagrożenia.35\n32 Paweł Glikman, Pomaga, a nie szkodzi. Jakie są skutki obecności obcego kapitału zagranicznego w polskiej gospodarce, "Rzeczpospolita" z dn. 2 października 2000 r.\n33 Na podstawie danych z tab. 3.5 w: Barbara Durka, Udział podmiotów z kapitałem zagranicznym w polskim handlu zagranicznym, w:\nInwestycje zagraniczne w Polsce, IKiCHZ, Warszawa 2000, s. 63.\n34 Jerzy Kleer, Jak dobrze pójdzie, "Polityka" nr 2 z dn. 13 stycznia 2001 r.\n35 Patrz Józef Rutkowski, Wielki szwindel, "Trybuna" z dn. 17 stycznia 2001 r.; Józef Rutkowski, Polska rajem podatkowym dla inwestorów\nzagranicznych, "Nowe Życie Gospodarcze" nr 6 z dn. 25 marca 2001 r.\n3. Zasady kwalifikowalności wydatków projektu w ramach


CD Projekt odpowiada na żądania Sapkowskiego. "Są bezpodstawne" - WP Tech\nandrzej sapkowskicd projekt redwiedźmin\nCD Projekt odpowiada na żądania Sapkowskiego. "Są bezpodstawne"\nAndrzej Sapkowski uważa, że należy mu się więcej pieniędzy za przyznanie praw twórcom gier serii "Wiedźmin". Prezes CD Projekt skomentował żądania pisarza. Z odpowiedzi wynika, że na szybką ugodę szans raczej nie ma.\nPrezes CD Projekt odpowiada na żądania Sapkowskiego (Materiały prasowe)\nAndrzej Sapkowski - poprzez swoich prawników - domaga się dodatkowych, większych niż przewidywała umowa, pieniędzy za wykorzystanie praw do wiedźmina w grach CD Projektu. Kwota wydaje się astronomiczna, Sapkowski chce aż 60 mln złotych. A suma może być nawet większa, bo jak wyliczyl serwis money.pl CD Projekt RED zarobił na grach znacznie więcej. Sami prawnicy pisarza przyznają, że oczekiwane przez nich 6 proc. to wyraz "ostrożnościowego podejścia" i "oczekiwań raczej na minimalnym poziomie".\nChociaż internet wydał wyrok i głosem komentujących uznał, że Sapkowski sam sobie winien, to ekspert w rozmowie z WP Tech przyznał, że prawo stoi po stronie pisarza. Co na to CD Projekt? Serwis next.gazeta.pl przeprowadził wywiad z prezesem spółki, Adamem Kicińskim.\n- Naszym zdaniem te żądania są bezpodstawne zarówno co do zasady, jak i co do wysokości. (...) Spółka w sposób ważny i zgodnie z obowiązującymi przepisami nabyła prawa do utworów pana Sapkowskiego w zakresie niezbędnym do wykorzystania tychże utworów w tworzonych przez spółkę grach. Oczywiście uregulowaliśmy wszystkie wynagrodzenia wynikające z tych umów - stwierdził Kiciński.\nPrezes CD Projekt dodał również, że "umowy już podpisane powinny być uszanowane". I podkreślił, że to nie firma stojąca za grami wywołała konflikt, bo od zawsze dążyli do dobrych relacji z pisarzem. A trzeba przyznać, że nie było to łatwe zadanie, bo sam Sapkowski nie zawsze z entuzjazmem wypowiadał się na temat branży gier. Chociaż w serię "Wiedźmin" nie grał. Pisarzowi nie podobało się głównie to, że na świecie jego opowiadania ilustrowane były grafikami z gry, co wielu osobom mogło sugerować, że powstały na podstawie gry, a nie odwrotnie. I można zrozumieć autora opowiadań, bowiem książki na motywach produkcji zwykle nie są zaliczane do ambitnych i interesujących lektur.\nCD Projekt "fundamentalnie" nie zgadza się z roszczeniami pisarza, ale spółka ma dążyć do tego, aby "wypracować satysfakcjonujące dla obu stron rozwiązania". To zdanie powinno uspokoić inwestorów, chociaż trudno wierzyć w prędkie porozumienie, skoro obie strony uważają, że mają rację.


string(4) "2007"  Arkonia - Polska Korporacja Akademicka\nKnajpą zainaugurowaliśmy 255 semestr działalności naszej ukochanej Arkonii.\nZaczęliśmy nieźle, a będzie jeszcze lepiej. Śpiewaliśmy nawet “Sto lat...“ (obecna na spotkaniu córka szanownego gościa obchodziła urodziny). Gościem pierwszego spotkania naukowego był dr Konstanty Radziwiłł, Prezes Naczelnej Izby Lekarskiej, a tematem jego wcale nie za krótkiej prelekcji były “Sposoby finansowania służby zdrowia - porównanie modelu publicznego z prywatnym.“\nCotygodniowa frajda spotkania się z wyjątkowymi ludźmi. Tym razem brydż, szachy...\nNiesamowite spotkanie korporantów, to juz drugie i równie udane jak poprzednie. Jednym słowem Komersz Polski.\nMsza Święta inaugurująca Rok Akademicki 2007/2008 w Kościele Akademickim Świętej Anny w Warszawie, ul. Krakowskie Przemieście 68. To już tradycja starsza niż ho ho..\nKolejny wyjątkowy wieczór, kolejny wyjątkowy gość - prof. Andrzej Blikle, członek Rady Języka Polskiego. Tematem spotkania był “Język debaty publicznej i społecznej“.\nwieczór filmowy (półotwarty): Profesor Stefan Swieżawski\nNiezwykły wieczór. Film Pawła Woldana to coś więcej aniżeli tylko opowieść o Stefanie Swieżawskim i jego życiu, które objęło niemalże cały wiek dwudziesty. Twórcy filmu zabierają nas w prawdziwą podróż w przeszłość. Podróż, która pomaga zrozumieć minione stulecie oraz staje się okazją do spotkania z człowiekiem mądrym. Możemy słuchać go jak duchowego mistrza i uczyć się od niego, jak żyć.\nScenariusz i reżyseria: Paweł Woldan, producent: Tadeusz Lampka.\nBracia patrzcie jeno.. Komersz Braci w kwaterze. Jak co roku niezapomniana przez wszystkich część oficjalna i niezapamiętana przez niektórych część odbywająca się na kwaterze... Vivat, crescat floreat Korporacja Welecja in aeternum !\nDziś na naszej kwaterze gościliśmy dr Sławomira Kalbarczyka z Instytutu Pamięci Narodowej. Opowiedział nam o archiwach i Rosjanach patrzących na każdy jego najmniejszy ruch. Temat wykładu: “Śledztwo katyńskie w latach 90.“\nTym razem: “Język dyskusji publicznej“, a naszym moderatorem był fil. Jacek Leszczyłowski.


kamień w architekturze - FORUM GEOLOGICZNE\nWysłany: Sob 22:54, 24 Lis 2007 Temat postu: kamień w architekturze\nWitam wszystkich zgromadzonych, mam pewien niebanalny problem wymagający pilnego rozwiązania\nNa prezentację z Górniczych przekształceń środowiska potrzebuję informacjii na temat budulca, z jakiego zrobiony jest fundament zamku w Czersku, oraz ewentualnie - wpływ czynników mechanicznych, biologicznych na niszczenie tego materiału.\nNarazie dotarłem do tego, że ów fundament został zbudowany z tak zwanych "kamieni polnych", które, z tego co wyczytałem, zazwyczaj są otoczakami granitowymi, obrobionymi przez lodowiec.\nMógłby ktoś potwierdzić to co wyżej napisałem, lub sprowadzić mnię na prawidłową drogę? :> Byłbym wdzięczny\nAha, no i mam pytanie generalne: co to w ogóle jest kamień polny (jaka to skała, jej geneza)?\nCo to "kamień polny"... na obszarach Polski północnej i środkowej (a może i dalej) kamień polny to po prostu głazy i otoczaki naniesione przez lądolód skandynawski i osadzone w osadach polodowcowych (czyli popularne "narzutniaki" lub "eratyki"). W związku z bardzo nierównomierną egzaracją lodowcową oraz z faktem, że lądolód przesuwał się po wychodniach skał o bardzo różnej genezie i wieku, nie sposób podać jednoznacznie jakiejkolwiek odpowiedzi na tak postawione pytanie - jakie to skały. Po prostu masz do czynienia z mieszaniną głazów o bardzo różnej genezie i pomieszanych bez żadnej reguły.\nGeneralnie można przyjąć że jest wśród nich przewaga skał krystalicznych nad osadowymi. Wśród nich występują na pewno granity, gnejsy, a także porfiry, kwarcyty i zapewne szereg innych, ale tak jak zaznaczyłem nie ma żadnych reguł.\nZamek Czersk położny jest na obszarze pokrytych osadami zlodowaceń środkowopolskich (zlodowacenia Odry, Warty). Głazy pochodzace z okolicznych pól pochodzą zapewne z glin zwałowych wieku warciańskiego (ok. 180 - 140 tys. lat BP). Jedyne badania petrograficzne składu glin o jakich słyszałem dotyczą frakcji żwirów, więc nie koniecznie są reprezentatywne dla materiału wielkości głazów, ale mogą wskazywać na pewne tendencje w składzie skał. Określa się w nich np. stosunek ilości ziarn skał osadowych do krystalicznych (O/K) oraz inne - jako współczynniki ułatwiające korelację stratygraficzną poszczególnych poziomów glin. Nie sądzę jednak aby te informacje wniosły wiele więcej. W razie czego odsyłam do komentarzy do arkuszy szczegółowej mapy geologicznej w skali 1:50 000 (powinny być przynajmniej przytoczone wspomniane współczynniki petrograficzne glin) a pełniejsze dane dostaniesz w specjalistycznych opracowaniach petrograficznych dla poszczególnych arkuszy mapy - ale to tylko jako materiał dokumentacyjny dostępny w archiwach PIG.\nWysłany: Nie 19:04, 25 Lis 2007 Temat postu:\nDziękuje za wyczerpującą odpowiedź, nie spodziewałem się że nastąpi ona tak szybko\nWychodzi na to, że przy opisywaniu wpływu środowiska, muszę się skoncentrować na wymienionych granitach, gnejsach itp, no i powiedzieć nieco o glinie zwałowej, ewentualnie co nieco nt. zaprawy wapiennej, jaką owe kamienie były traktowane.\nMożesz ładnie wybrnąć, aby się nie rozwodzić na ten temat i powiedzieć, że tubylcy zbierali i wykorzystywali do budowy eratyki przetransportowane przez lądolód. Bez wnikania w nazwy tych skał, nikt nie zrobił opracowania poszczególnych kamieni wykorzystanych do budowy zamku.\nNa temat zaprawy też niewiele powiesz to nie czasy nowożytne gdzie stosujemy różnego rodzaju domieszki chemiczne. A żadnej analizy chyba też nikt nie robił w/w zaprawy. Więc możesz tylko bazować na podobnych budowlach z tego okresu, oraz wynikach badań zawartych w publikacjach.\nInna kwestją może być oddziaływanie pochodzenia antropogenicznego na materiał budujacy zamek.\nWysłany: Pią 0:57, 28 Gru 2007 Temat postu:\nW uzupełnieniu tematu dodaję zdjęcia z wiosny tego roku (2007 jeszcze ciagle), które odnalazłem właśnie na kompie. Te pryzmy (hałdy?) kamienia polnego na miedzach w okolicach Kielna (poj. Kaszubskie) zrobiły na mnie wrażenie. Nawet jak na warunki kaszubskie wyjątkowo okazałe. Niektóre miały do nawet jakiś 10 m długości i do jakiś 2 m wysokości.\nWysłany: Nie 14:41, 30 Mar 2008\nPią 7:41, 18 Kwi 2008 Temat postu: Rodzaje skał których użyto do budowy Uniwersytetu Warszawski\nzwracam się z ogromną prośbą, jako że jestem laikiem w dziedzinie geologii a muszę wykonać pewne zadanie domowe. A mianowicie mam ocenić z jakiej skały wykończony został budynek starej Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego znajdujący się przy Krakowskim Przedmieściu.\nChciałabym dołączyć zdjęcia ale dopiero zalogowałam się na tym forum i jeszcze nie potrafię się tu do końca odnaleźć.\nBędę wdzięczna za każdą pomoc:)Jeśli ktoś będzie potrafił mi pomóc chętnie prześle zdjęcia budynku na maila.\nWysłany: Pią 10:55, 18 Kwi 2008 Temat postu:\na gdzie ta bibioteka jest? bo ja korzystam tylko z wydzialowej\njak bede w okolicy rowerem moge rzucic okiem na elewacje\nWysłany: Pią 21:46, 18 Kwi 2008 Temat postu:\nOj Moozgu drogi...jaki Ty w terenie nieobeznay jestes:P\nNie radze jeżdzic,bo temat 'nieco ' przeterminowany,hehe,juz zalatwilam co trzeba było.Chyba ze masz ochote sie przejechac.\nWysłany: Pią 20:02, 02 Maj 2008 Temat postu:\nWiele razy spotykamy się z zastosowaniem kamienia w architekturze, czasem można zobaczyć liczne skamieniałości lub inne fanty :)\nW budowie zastosowano piaskowce, być może są to piaskowce ciężkowickie - ja tego nie wiem ...\nOstatnio zmieniony przez Wielki dnia Pią 20:04, 02 Maj 2008, w całości zmieniany 1 raz\nZamek w Ojcowie - wykorzystano tu gruboławicowe wapienie górnej jury w których spotkać można krzemienie:\nZamek w Grodźcu/ Złotoryi - bomby, zwietrzałego już oliwinu w bazanicie:\nWysłany: Śro 7:28, 23 Lip 2008 Temat postu:\nMur przy ul. Jagiellońskiej - Kraków\nWysłany: Śro 21:03, 13 Sie 2008 Temat postu:\nWitam... lubię robić zdjęcia szczegółów architektonicznych.. ale najpierw widok ogólny ruin zamku Krzyżtopór, niedaleko Opatowa w woj. Świetokrzyskim..\na teraz kamień w architekturze:\nPozostałe zdjęcia tego generalnie kamiennego zamku w moim albumie: [link widoczny dla zalogowanych]\nWysłany: Nie 22:27, 28 Lis 2010\nPon 8:32, 29 Lis 2010 Temat postu: Pomnik Braterstwa Broni 1945 warszawa\nMam pytanie potrzebuje informacji z jakiej skały zbudowany jest ten pomnik\nna Wikipedii pisze że z trawertynu na innych stronach że z wapieni kieleckich(ale z jakiego kamieniołomu, dokładniej jakich, oraz informacji o tej skale)\nWysłany: Wto 12:47, 30 Lis 2010 Temat postu:\nNa tej Wikipedii jest taka informacja:\nW latach 1960-61 dokonano renowacji pomnika i jego przebudowy przez Zespoły Pracowni Plastycznych - wymieniono prowizoryczne okładziny na bloki jasnego piaskowca i odnowiono rzeźby.\nNa cokole z czerwonego trawertynu, przeznaczonym pierwotnie dla projektowanego przed wojną pomnika księdza Ignacego Skorupki, został umieszczony napis w językach polskim i rosyjskim [...]\nCoś tu się więc nie trzyma kupy.


Profesjonalna, dobra drukarnia internetowa. Drukowanie i wydruki on line - Poligraiko.pl - Start\nSTARTCZYM JEST POLIGRAFIKONARZĘDZIAZAMÓWIENIA GRUPOWEDOŁĄCZ\nrozszerzymy POLIGRAFIKO o grono projektantów za:\nCzym jest Poligrafiko\nPortal kojarzący dobre drukarnie\nz wymagającymi klientami\nPoligrafiko to portal dla niewielkiej liczby wyselekcjonowanych drukarni, które są w stanie zapewnić wysoką jakość druków oraz doskonałą obsługę klienta. U nas nie ma miejsca dla firm, które oferują masowe usługi na minimalnych marżach, bez indywidualnego podejścia do każdego zamówienia! Nasza idea to dotarcie wyłącznie do wymagających zleceniodawców, którzy są w stanie odpowiednio zapłacić za produkt na najwyższym poziomie. Dzięki takiemu podejściu jesteśmy w stanie zaproponować najlepsze rozwiązania w sprzedaży Twojej oferty online.\nDołączasz do Poligrafiko.pl\nU nas skutecznie zaprezentujesz swoje usługi klientom - wystarczy szybka rejestracja oraz wypełnienie prostych szablonów ofert. A jeśli nie będziesz mieć na to czasu, to chętnie Ci w tym pomożemy!\nMożesz być pewien, że Twoja oferta zostanie zauważona! Doceniamy najlepsze drukarnie, które będziemy promować na naszym portalu, w Internecie oraz\nw konwencjonalnych mediach.\nPoligrafiko jest nastawione na pozyskiwanie zleceniodawców zainteresowanych wysoką jakością druków oraz profesjonalną obsługą. Jeśli do nas dołączysz, to zgłoszą się oni właśnie do Ciebie!\nsprzedaży druków online\nOferowanie usług poligraficznych w sieci nie musi oznaczać absurdalnie niskich cen! Poligrafiko.pl jest miejscem dla drukarni, które oferują wysoką jakość wymagającym klientom. Wierzymy, że czasem lepiej jest wykonać mniej zleceń przy wyższym narzucie, niż bazować na masowej produkcji i niskich marżach.\nZACZNIJ SPRZEDAŻ ONLINE Z ZYSKIEM!\nIntuicyjne narzędzia administracyjne\nWygodne w użyciu funkcje portalu dadzą Ci pełną kontrolę nad przebiegiem zamówień. Zautomatyzujemy także proces Twojego kontaktu z klientami. Dzięki temu zaoszczędzisz cenny czas i dowiesz się, co znaczy optymalna komunikacja!\nWygoda mobilnego dostępu\nDzięki dostosowaniu naszego portalu do potrzeb urządzeń mobilnych możesz z niego korzystać gdziekolwiek jesteś.\nCo bardzo ważne, taką samą możliwość mają również Twoi obecni i przyszli klienci.\nOszczędność cennego czasu\nOszczędzamy czas związany z pozyskiwaniem wartościowych klientów. Koniec z nieskutecznymi ogłoszeniami i portalami, gdzie liczy się wyłącznie najniższa cena! Dzięki Poligrafiko zdobędziesz zyskowne zlecenia tak szybko, jak nigdy dotąd!\nSzybsze wpłaty i porządek w fakturach\nDzięki wygodnym płatnościom online Twoi klienci będą mogli błyskawicznie uregulować należności. Poligrafiko posiada też wiele przydatnych narzędzi, które dadzą Ci szybki dostęp do historii zleceń oraz wszelkich faktur wystawionych klientom.\nDoskonała prezentacja oferty\nW Poligrafiko możesz skorzystać z funkcjonalnych szablonów pozwalających na optymalne przedstawienie Twojej oferty. Dzięki temu klienci szukający gotowych rozwiązań łatwiej dokonają zakupu- i zrobią to u Ciebie.\nPierwsze zakupy grupowe, które naprawdę opłacają się drukarniom!\nZakupy grupowe online nie muszą oznaczać wyprzedaży za pół darmo oraz pobierania zbyt wysokich prowizji! W Poligrafiko działamy na uczciwych zasadach- stawiamy na optymalizację kosztów. Naszym zadaniem jest uzyskanie pełnego obłożenia maszyn drukarskich, dzięki czemu drukarnia może narzucić nieco niższą marżę nie zmniejszając jednak ogólnego zysku. Klienci z kolei mają tańsze usługi, tak więc wszystkie strony transakcji są zadowolone.\nJuż wkrótce zaprosimy do Poligrafiko nowych zleceniodawców. Zgłoś się już teraz, a nasi konsultanci zadbają o to, aby trafili oni właśnie do Ciebie!\nPOLIGRAFIKO.PL Twój sposób na efektywną sprzedaż online


Otwierając konto otrzymujesz:\ndostęp do szerokiego zakresu ubezpieczenia Pakiet Niezawodny\nkonto oszczędnościowe (3,5% w skali roku przez 12 miesiące dla nowych środków do 10tys. zł z Kontem Proste Zasady przy wpływach na Konto Osobiste min. 1500 zł miesięcznie)\nkartę z pakietem ochrona karty\nOpłata za prowadzenie rachunku Prowadzenie rachunku jest bezpłatne pod warunkiem wykonania jednej transakcji kartą. 0,00 PLN\ninternet Usługa GB24 jest usługą bezpłatną. Za połączenie usługi GB24 i SMS Serwis zapłacisz 3,99 zł. 0,00 PLN\ntelefon Usługa Getin Phone jest usługą bezpłatną. 0,00 PLN\nSMS Dostęp do usługi SMS Info (serwis opcjonalny) jest płatny w wysokości 3,99 zł. 3,99 PLN\nhasła jednorazowe Do autoryzacji transakcji realizowanych na rachunku wykorzystywana jest bezpłatna karta kodów TAN zawierająca zestaw pojedynczych haseł, którymi potwierdzasz wykonywane operacje. Po wygaśnięciu ważności karty wysyłana jest do Ciebie nowa karta. 0,00 PLN\nSMS z hasłem Hasła sms generowane automatycznie służą do autoryzacji realizowanych przez Ciebie operacji bankowych. Wysyłane są bezpłatnie na Twój telefon komórkowy. 0,00 PLN\nPowiadomienie SMS Pojedyncze komunikaty sms wysyłany przez bank kosztują 0,29 zł. Istnieje możliwość wykupienia pakietu 30 sms-ów, którego miesięczny koszt wynosi 3,99 zł w ramach uslugi SMS Info (opłata za pakiet nie jest pobierana przy pierwszym okresie rozliczeniowym). Usługa SMS Info może być bezpłatna po spełnieniu warunków obowiązujących dla Pakietu Korzyści. 0,29 PLN\ninternet Dostęp do rachunku za pośrednictwem internetu zapewnia usługa GB24. Realizowane transakcje autoryzujesz przez podanie kodu TAN. Masz do niego dostęp 24 godziny na dobę. TAK\ntelefon Dostęp telefoniczny do rachunku zapewnia usługa GETIN Phone. Z usługi korzystasz po uprzednim podaniu Twojego loginu oraz hasła dostępu. TAK\noddział Dostęp do rachunku posiadasz w każdym oddziale GETIN Banku. TAK\nSMS Dostęp do bieżącej obsługi rachunku przez Twój telefon komórkowy zapewnia SMS Serwis. TAK\nMastercard 0,00 PLN 0,00 PLN 4,00 PLN 0,00 PLN\nOpis Do rachunku wydawana jest bezpłatnie karta płatnicza MasterCard Debit PayPass, która jest bezwarunkowo bezpłatna. Dodatkowo można wykupić sobie ubezpieczenie karty za 4 zł.\nW formie elektronicznej Getin Bank udostępnia za darmo usługę wyciągów online. 0,00 PLN\nListem zwykłym Wyciąg miesięcznej historii rachunku w formie papierowej wysyłany listem zwykłym jest płatny w wysokości 2,99 zł. 2,99 PLN\nOdbiór osobisty w oddziale Wyciąg miesięcznej historii rachunku w formie papierowej odbierany w oddziale banku jest bezpłatny. 0,00 PLN\nPrzelewy zagraniczne Za przelew zagraniczny naliczana jest opłata w wysokości 0,25% kwoty przelewu, minimum 50 zł, maksimum 250 zł. Dodatkowo bank dolicza koszty telekomunikacyjne, które wynoszą 15 zł. -\noddział Przelew zewnętrzny złożony w oddziale banku kosztuje 5,99 zł. 0,00 PLN\ntelefon Przelew zewnętrzny za pośrednictwem GETIN Phone kosztuje 2,49 zł. 0,00 PLN\ninternet Przelew zewnętrzny za pośrednictwem GB24 jest bezpłatny. 0,00 PLN\nSMS Przelew zewnętrzny za pośrednictwem SMS Serwis jest bezpłatny. 0,00 PLN\nprzelewy do ZUS Przelew do ZUS traktowany jest jak zwykły przelew zewnętrzny. Realizowany przez internet, SMS Serwis jest bezpłatny, przez telefon kosztuje 2,49 zł, a w oddziale banku 5,99 zł. 0,00 PLN\nprzelewy do US Przelew do US traktowany jest jak zwykły przelew zewnętrzny. Realizowany przez internet, SMS Serwis jest bezpłatny, przez telefon kosztuje 2,49 zł, a w oddziale 5,99 zł. 0,00 PLN\nZlecenia stałe Opłata za zdefiniowanie, modyfikację, odwołanie zlecenia stałego za pośrednictwem GB24 nie jest naliczana. Koszt ustanowienia usługi w oddziale banku wynosi 4,99 zł, za pośrednictwem GETIN Phone - 2,99 zł. Realizacja zlecenia za pośrednictwem GB24 jest bezpłatnie, w oddziale koszt jednorazowego zlecenie to 5,99 zł. Zlecenie zmienne to koszt 1,99 zł (kwota zlecenie dostarczana do banku przez wierzyciela) lub 4,99 zł (informacja o kwocie dostarczana przez Ciebie do oddziału osobiście). -\nPolecenia zapłaty Za zdefiniowanie i dezaktywację polecenia zapłaty bank nie pobiera opłat. Realizacja polecenia zapłaty wewnętrznego jest usługą bezpłatną, realizacja polecenia zapłaty zewnętrznego kosztuje 0,7 zł. -\nrealizacja - 0,70 PLN\nw bankomacie własnym Wypłata gotówki w sieci bankomatów Getin Banku i Euronet/Planet Cash jest bezpłatna. 0,00 PLN\nw bankomacie zewnętrznym Wypłata gotówki z pozostałych bankomatów jest usługą płatną w wysokości 3,5% od kwoty wypłaty, minimum 5 zł. 0,00 PLN\nw bankomacie za granicą Wypłata gotówki za granicą jest usługą płatną w wysokości 4,5% od kwoty, minimum 10 zł. 4,50 %\nWymagania Wysokość limitu jest uzależniona od kwoty stałych wpływów na rachunek oraz czasu jego funkcjonowania. Opłata za przyznanie limitu wynosi 1% kwoty, minimum 50 zł; opłata miesięczna za postawienie środków do Twojej dyspozycji 0,25% kwoty, minimum 2 zł. -\nKwota limitu Maksymalna kwota limitu nie może przekroczyć 50.000 zł. -\nOprocentowanie limitu - 8,32 %\nDoładowanie telefonu Doładować telefon możesz bezpłatnie w bankomatach Euronet, eCard i BZ WBK. Masz również możliwość doładować telefon po zalogowaniu się do swojego rachunku za pośrednictwem usługi GB24. 0,00 PLN\nPakiet Korzyści „Mój Bank” Promowany Pakiet Korzyści „Mój Bank” składa się z sześciu benefitów, z których można korzystać równocześnie, łącząc je ze wszystkimi innymi promocjami banku. Do pakietu przystępujesz automatycznie, wystarczy, że otworzysz konto osobiste i oszczędnościowe, wyrazisz zgodę na kontakt marketingowy drogą SMS-ową i e-mailową oraz będziesz przekazywać na nie wynagrodzenie minimum 1.000 zł i wykonywać transakcje bezgotówkowe kartą na kwotę co najmniej 300 zł. W ramach pakietu, stali klienci Getin Banku zyskują m.in. wyższe oprocentowanie na Kontach Oszczędnościowych, możliwość zmniejszenia rat zaciągniętych w banku kredytów ratalnych i gotówkowych, bezpłatne prowadzenie konta i karty debetowej oraz zwrot prowizji za wypłaty we wszystkich bankomatach w Polsce (np. brak opłat za wypłaty z bankomatów, zwrot 2% za prąd, gaz, telefon itp. (30 zł miesięcznie), 1% więcej na Koncie Oszczędnościowym, zwrot 1% każdej raty kredytów gotówkowych i ratalnych, zwrot 2% od każdej płatności kartą kredytową (do 30 zł miesięcznie). Dodatkowo, do Twojej dyspozycji zostanie oddana bez dodatkowych kosztów usługa SMS-info, która pozwala na bieżącą kontrolę wydatków dzięki systematycznym powiadomieniom o operacjach na koncie.\nUbezpieczenia Jako właściciel rachunku możesz skorzystać z opcjonalnego ubezpieczenia zdrowotnego przygotowanego przy współpracy banku z Towarzystwem Ubezpieczeniowym Europa. „Pakiet zdrowia“ obejmuje szeroki zakres świadczeń oraz nielimitowaną ilość wizyt lekarskich w ponad 1.300 placówkach medycznych w całej Polsce. W ramach pakietu do wyboru otrzymujesz 3 warianty ubezpieczenia. W wersji podstawowej ubezpieczenie oferuje pomoc medyczną w przypadku zachorowania osoby ubezpieczonej (nielimitowaną opiekę lekarzy podstawowej opieki medycznej, pomoc doraźną i domową, opiekę lekarzy specjalistów bez skierowań, badania laboratoryjne, zabiegi ambulatoryjne, badania radiologiczne i USG, badania czynnościowe, szczepienia ochronne), a także refundację kosztów usług medycznych poniesionych w okresie ubezpieczenia. W wariancie - „Pakiet Zdrowia Plus” zakres ubezpieczenia został poszerzony o profilaktykę stomatologiczną, obejmującą zniżki na leczenie dentystyczne. Miesięczne koszty ubezpieczenia został uzależniony od wybranego przez Ciebie wariantu. Pakiet Zdrowia Indywidualny kosztuje 38,99 zł; Pakiet Zdrowia Rodzinny kosztuje 89,99 zł; Pakiet Zdrowia PLUS Indywidualny kosztuje 58,99 zł; Pakiet Zdrowia PLUS Rodzinny kosztuje 139,99 zł; Pakiet Zdrowia Senior 29,99 zł. Dodatkowo możesz zostać objęty ubezpieczeniem NNW obejmującym swym zakresem śmierć w wyniku NW, trwałą niezdolności do pracy oraz trwały uszczerbek na zdrowiu. Koszt takiego ubezpieczenia wynosi 19,99 zł miesięcznie. Opłata ta pobierana jest jednak na dwa miesiące przed rozpoczęciem się każdego miesiąca ochrony. Konto z Ubezpieczeniem Twoja Recepta to unikalny benefit w ramach, którego właściciel rachunku Getin UP zostaje objęty bezpłatną ochroną ubezpieczeniową przez okres 12 miesięcy na okoliczność kosztownych kuracji farmakologicznych w przypadku wystąpienia choroby lub uszkodzenia ciała, potwierdzonych wystawieniem recepty. Ubezpieczenie zostało przygotowane we współpracy z Open Life Towarzystwem Ubezpieczeń Życie S.A.W ramach oferty za każdy lek znajdujący się na dedykowanej liście leków, zakupiony w jednej z 1.700 partnerskich aptek, zapłacisz maksymalnie 4,99 zł. Pozostała część kwoty zostanie pokryta z sumy ubezpieczenia. Suma ubezpieczenia do wykorzystania na realizację świadczeń zdrowotnych wynosi 2.500 zł w skali roku. Z oferty mogą skorzystać osoby między 18 a 60 rokiem życia.\nKonto Oszczędnościowe 4% w skali roku W ramach oferty promocyjnej oprocentowanie środków w kwocie do 10.000 zł ulokowanych na rachunku oszczędnościowym wynosi 4% w skali roku i jest objęte gwarancją do końca 2016 r. Warunkiem uzyskania z promocyjnego oprocentowania 4% w skali roku jest posiadanie w banku rachunku osobistego, na który co miesiąc otrzymywać będziesz wynagrodzenie w wysokości 1.000 zł oraz dokonywać płatności kartą na minimum 300 zł.\nZ dokumentem tożsamości udaj się do najbliższego oddziału GETIN Banku.\nJeśli chcesz posiadać dostęp do usług bankowości elektronicznej, wymagana będzie Twoja pisemna zgoda na udostępnienie serwisu telefonicznego, internetowego lub sms.


Na naszym stoisku znalazło się miejsce dla sprzętu łączności przewodowej, mini wystawy hełmofonów, masek pgaz. oraz indywidualnego wyposażenia żołnierza. Hełmofony i maski "reprezentowały" armie z całego świata. Jednak tradycyjnie największy popyt był na nasze gadżety. Smycze, długopisy i inne gadżety znikały w mgnieniu oka. Wśród najmłodszych największym zainteresowaniem cieszyły się "oddziałowe" balony. Przymierzanie wojskowego ekwipunku nie miało końca, dziesiątki osób uwieczniło ten fakt na zdjęciach by później wspominać, że chociaż przez chwilę czuli się jak żołnierze - łącznościowcy.\nJak wszędzie gdzie jesteśmy nasz laserowy trenażer strzelecki cieszył się dużym zainteresowaniem. W bezpieczny sposób można było sprawdzić swoje umiejętności strzeleckie. Sprawdził je również proboszcz miejscowej parafii.


Lech chce przypieczętować awans - ligapolska.info\nHome / Bez kategorii / Lech chce przypieczętować awans\nPo pewnym zwycięstwie w zeszłym tygodniu (3:0) zawodnikom „Kolejorza” pozostało tylko postawić kropkę na ‚i’. „Tylko” i „aż”…\nLechici nie rozpieszczają swoją formą, w lidze idzie im dość słabo, żeby nie powiedzieć fatalnie. W ostatnich dniach starali się jednak uspokoić swoich kibiców twierdząc, że (będę parafrazował) rozgrywki krajowe są teraz nieważne i należy się skupić na podboju Ligi Europy, gdyż motywacja jest większa. Nie wiem dokładnie co dzieje się w szatni Lecha, ale nie jest tam chyba zbyt dobrze, jeżeli zawodnicy odczuwają brak motywacji. Mimo to, skupmy się na dzisiejszym meczu.\nDzisiaj o godzinie 19.00 piłkarze wybiegną na boisko. Sam mecz może być ciekawy i obfity w dobre akcje i fajne podania, jednak… Dla Lecha będzie to znów trudne spotkanie. Nie chce tu wywyższać Videotonu czy poniżać „Kolejorza”, ale każdy kto choć trochę interesuje się polską piłką wie, jak źle gra się lechitom bez Linettego, a właśnie jego zabraknie na boisku w dzisiejszym spotkaniu, a jeżeli pogłoski transferowe się potwierdzą, to nie tylko w dzisiejszym meczu, ale i w reszcie sezonu. Będziemy mogli go jedynie oglądać na boiskach w Belgii.\nZaczynając przegląd formacji od obrony można być pełnym optymizmu, Burić i jego pewne interwencje między słupkami. Kędziora, Arajuuri i Douglas którzy są trzonem defensywy też pewnie zagrają od pierwszej minuty, pięknie jak w bajce! Chociaż nie do końca… czwartym obrońcą będzie prawdopodobnie Tamás Kádár – człowiek zagadka. Zawodnik który ostatnie występy miał naprawdę słabe, a w meczu z Piastem…. się wyróżniał. Wszedł na boisko w drugiej połowie i był całkiem niezły (obym nie był posądzony o zażywanie „Mocarza”), być może coś się w nim odblokowało, zaskoczyło. Jak to będzie? Zobaczymy.\nLinia pomocy budzi już nieco większy stres. Bez Linettego będzie ciężko wyprowadzić atak, wszak w ubiegłym tygodniu to właśnie ten zawodnik ciągnął drużynę do ataku. W jego miejsce możemy się spodziewać Dudki bądź Tetteha. Z dwojga złego (jednego ciągle magiczna siła ściąga do boku, a drugi rozpływa się jak mgła w słoneczny dzień i jest niewidoczny) lepszym zawodnikiem, który będzie współpracował z Łukaszem Trałką, moim zdaniem jest Darek Dudka – może czasem się myli czy jest zbyt wolny, ale potrafi się zastawić z piłką i posłać ją daleko w głąb pola. W drugiej linii zobaczymy już standardowo Lovrencsicsa, Hamalainena i Pawłowskiego. Trio na miarę BBC tylko ciut mniej skuteczne. W składzie na mecz zabraknie Jevticia i Kownackiego, jednak do meczu zgłoszeni zostali Sanocki i Kurbiel, być może któregoś z nich zobaczymy na murawie.\nOfensywa…. no cóż, wielką tajemnicą nie jest, że na szpicy wystąpi Denis Thomalla, który będzie zmieniał się z Hamalainenem pozycjami.\nCzwartkowy wieczór na pewno będzie ciekawy, zarówno Lech i Legia dostarczą nam masę emocji i oby wszystkie były pozytywne. Gra Lecha nie będzie zbytnio porywająca, wszak Trałka i Dudka są zawodnikami bardziej defensywnymi i Skorża będzie chciał się skupić na obronie zaliczki.\nLech: Burić – Kędziora, Arajuuri, Kadar, Douglas – Trałka, Dudka – Lovrencsics, Hamalainen, Pawłowski – Thomalla\nVideoton: Danilović – Szolnoki, Juhasz, Vinicius, Fejes – Simon, Patkas – Oliveira, Kovacs, Gyurcso – Ivanovski\nKolejorz Lech lech poznań Linetty Skorza skład videoton\t2015-08-27\nTagged with: Kolejorz Lech lech poznań Linetty Skorza skład videoton\nPrevious: Legia pozyska obrońcę, ale pod warunkiem awansu do LE\nNext: Llorente nowym kolegą Krychowiaka


moda-na-bloga.pl – Brandy Wodzisław\nAuto-blog jest prowadzony przez dziewczynę, która bardzo lubi przyjemne szaliki. Na jej witrynie internetowej zamieszcza współczesne stylizacje oraz informacje o możliwości zawiązywania szali. Przedstawia także historię chust i szalika. Dodatkowo opisuje najbardziej znane materiały używane do tkania szali i apaszek. Treści są naszpikowane możliwościami ożywienia danej kreacji. Prezentowana strona Online to miejsce, gdzie pojawiają się wiadomości o ekstrawaganckich szalach i interesujących wzorach apaszek damskich. Zainteresowanych zapraszamy do kontaktu.