Życie uliczne w niegdysiejszej Warszawie [Stanisław Milewski] << KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE\n00234 004490 14836909 na godz. na dobę w sumie\nŻycie uliczne w niegdysiejszej Warszawie - ebook/epub\nAutor: Stanisław Milewski Liczba stron: 202\nISBN: 978-83-244-0319-6 Data wydania: 2014-06-24\nOpowieść o dawnej Warszawie i jej mieszkańcach, o czasach, gdy Nowy Świat leżał na peryferiach miasta a Krakowskie Przedmieście było wybrukowane drewnianymi kostkami. Po ulicach jeździły dorożki i omnibusy, po podwórzach wędrowali obnośni sprzedawcy cebuli, orzechów, kołder, garnków... Autor barwnie opisuje rozwój stolicy: stan ulic i zabudowy, komunikację miejską i zmienne losy przepisów ruchu drogowego, życie codzienne ale także ciemne sprawy miasta – przestępczość i prostytucję. Z tej książki dowiemy się między innymi dlaczego mieszkańcy nie chcieli się „ekspensować na koszta dla lampartów”; czemu przedostanie się na drugą stronę ulicy Senatorskiej groziło śmiercią lub kalectwem; jak sałaciarze radzili sobie z taksomierzami i po co kradli koniom śniadania; co roznosił „szczygieł”; czym się zajmowała brygada sanitarno-obyczajowa i co oznaczał środkowy palec dłoni wsunięty w dziurkę od guzika.\nOPRACOWANIE GRAFICZNE Andrzej Barecki REDAKCJA Agnieszka Dziewulska KOREKTA Bogusława Jędrasik ŹRÓDŁA zDJĘCI ILUSTRACJI „Kłosy” (1865-1890), „Kolce” (1871-1914), „Tygodnik Ilustrowany” (1859-1914) oraz archiwum autora Copyright © by Stanisław Milewski, 2013 Copyright © by Wydawnictwo Iskry, Warszawa 2013 ISBN 978-83-244-0310-3 Wydawnictwo Iskry ul. Smolna 11 00-375 Warszawa tel. (22) 82794 15 iskry@iskry.com.pl www.iskry.com.plSkład wersji elektronicznej:Virtualo Sp. z o.o.\nSpis treściOd autoraOblicza ulicRuch uliczny i jego regulacjaAnatomia komunikacjiŻycie na ulicy i z ulicyWYKORZYSTANA LITERATURAWszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.\nOd autoraŻYCIE ULICZNE VARSAVIANISCI ZDAJĄ SIĘ OMIJAĆ Z DALEKA. Czasem u jakiegoś autora znaleźć można akapit czy dwa na ten temat; częściej przypis. Owszem, jest niezwykle cenna monografia Eugeniusza Szwankowskiego Ulice i place Warszawy, mamy kilkanaście doskonałych książek poświęconych pryncypalnym, zresztą nie tylko, ulicom, ale autorzy tych publikacji skupiają uwagę na architekturze, historii poszczególnych budynków czy zabytków. Mniej natomiast miejsca poświęcają życiu, które się na owych ulicach toczyło lub temu, jak one wyglądały i w jakim stanie bywały utrzymane. Ruch zaś uliczny, jego natężenie i próby regulacji to już zupełna terra incognita, podobnie jak kilka innych kwestii, które w niniejszej książce mniej lub bardziej wyczerpująco zostały omówione. Najwięcej wiadomości autor zaczerpnął z nieocenionej pracy Anny Słoniowej Początki nowoczesnej infrastruktury Warszawy oraz wielotomowej Bibliografii Warszawy. Gazety bowiem, czy wskazane przez to wydawnictwo, czy też wyszperane dzięki własnej, wieloletniej kwerendzie polegającej na przeglądaniu rok po roku ważniejszych dzienników i innych periodyków, są tu głównym tworzywem. Dla barwności stylu i zachowania autentyczności przekazu informacje często nie są omawiane, ale podane wprost jako cytaty, niekiedy w oryginalnej pisowni. Książce zresztą bliżej do gawędy lub historycznego reportażu niż naukowej dysertacji; autor jednak starał się zachować walory dokumentacyjne tej ostatniej. Temat wydawał się nie tylko nowatorski, ale i ważny, dlatego też został podjęty mimo przeświadczenia, że jego opracowanie nie jest wyczerpujące. Ostateczny osąd w tej sprawie pozostawić jednak trzeba czytelnikom. Fragmentarycznie autor pisał już o komunikacji w warszawie; tu rzecz została uzupełniona i rozszerzona. Kilka osób pomogło mi szczególnie – wychodząc daleko poza swoje obowiązki – w zbieraniu i dokumentowaniu materiałów. Pragnę gorąco podziękować Pani Joannie Jaszek-Bieleckiej, kierowniczce działu varsavianów Biblioteki Publicznej m.st. Warszawy na Koszykowej i całemu zespołowi pracowników Czytelni, a także Adamowi Dziurzyńskiemu z Biblioteki Narodowej, z którym podczas zbierania materiałów do kolejnych książek zdążyłem się bardzo zaprzyjaźnić. Całą zaś swoją pracę dedykuję żonie Irenie, bez której serdecznego wsparcia, zwłaszcza w czasach choroby, nigdy by ona nie powstała.\nOblicza ulicGDY STOLICA RZECZYPOSPOLITEJ Obojga Narodów została w 1611 roku przeniesiona do Warszawy, miasto liczyło około dwunastu tysięcy mieszkańców i zajmowało powierzchnię nieprzekraczającą kilkunastu kilometrów kwadratowych; na początku XIX wieku obszar miasta wynosił ich niewiele ponad dwadzieścia. Jak z tego widać, mieszkańcy nie mieli większych problemów z przemieszczaniem się w jego obrębie, a problemy komunikacyjne nie należały do najważniejszych. Tłumy przelewały się przez ulice tylko w czasie sejmów, które odbywały się w Warszawie co pewien czas od 1569 roku. Tłok niepomierny panował także podczas elekcji, których widownią stała się stolica od 1573 roku. Były to jednak sytuacje wyjątkowe, bo na co dzień te bardziej polne drogi niż stołeczne arterie świeciły pustkami. W tych nadzwyczajnych okresach na ulicach miasta kłębili się nie tylko piesi, ale i jeźdźcy przemieszczający się konno. Wypełniały je także pojazdy różnego rodzaju, poczynając od kolebek i wasągów, którymi ściągnęli panowie bracia, czasem z dalekich prowincji obojga Narodów, nie tylko by spełnić obywatelski obowiązek, dając swą kreskę, ale także dokonać zakupów dla familii lub małżonki, jeśli magnifika pozwoliła zostawić się w domu. Z trudem w tym wszystkim przebijały się poszóstne karety magnackie, którym miejsce na jezdni wywalczali hajducy i laufry. Sytuacji nie ułatwiał bardzo zły stan ulic, który w pewnych okresach ulegał nawet regresowi, by zacząć się poprawiać na dobre dopiero od drugiej połowy XIX wieku. W 1557 roku król Zygmunt August, mając na względzie poprawę stanu dróg, osobnym przywilejem „mieszczan starej Warszawy z swymi przedmieściami do płacenia na reparację bruków po groszu od osoby, jako też od furmańskiego wozu, tak małego, jako i wielkiego” zobowiązał. Już w końcu XVI wieku niektóre ulice w mieście wykładano cegłami lub kamieniami, zwłaszcza na starym Mieście, ze szczególnym uwzględnieniem rynku. Daleko jednak było tym pracom do doskonałości. Jeden z włoskich kardynałów, który we wrześniu 1596 roku odwiedził Warszawę, pisał o tej właśnie części miasta, że ulice były cegłą z kamieniami czerwonego granitu przemieszaną brukowane, a tak źle spojone, że chodzić i jeździć było niegodziwie dla błota wielkiego, które jest tu większe niż w Krakowie. Ruch na ulicach utrudniało zresztą nie tylko błoto, bo wylewano na nie wszelkie nieczystości, także z ustępów. Magistrat już w 1704 roku podjął uchwałę, słusznie w niej podnosząc, że „nieochędóstwo, którym się natura ludzka brzydzi, zdrowe zarażać zwykło powietrze, tedy gdy gospodarze smrodliwe chędożyć każą miejsca, niech tego przestrzegają, żeby na ulice i na drogi, którymi ludzie jeżdżą i chodzą, obrzydliwych smrodów nie wylewano”. Mówiąc prosto z mostu, szło o to, by nie opróżniać wprost na ulicę zawartości podwórzowych latryn i miejsc ustępowych, nie mówiąc już o urynałach, bo to robiono jeszcze dużo później. Do anegdoty przeszedł okrzyk: „Sie idzie!… Sie idzie!….” wydawany wieczorową porą przez przechodnia, w obawie by nie wylądowała na jego głowie treść nocnika z pobliskiego okna. Wspomniana uchwała stanowiła jednak raczej tylko postulat niż nakaz z grożącymi sankcjami. Ponoć „kupy gnoju urastały do tego stopnia, że wypełniały całą ulicę, która przestawała istnieć”. Władze miejskie usiłowały temu zaradzić i wprowadzały pewne porządki, na przykład uchwała magistratu z 1641 roku stanowiła, że każdy właściciel domu winien przed swoją posesją czyścić ulice i wywozić błoto: czasem robił to magistrat wspólnie z posesjonatem. Były to półśrodki i sytuacja pod tym względem zaczęła się poprawiać dopiero w latach sześćdziesiątych XVIII wieku, gdy powołano pierwszy zakład asenizacyjny zwany początkowo Magazynem Karowym. Przedtem „kardynalne porządki przeprowadzano chyba tylko raz do roku, w związku z uroczystą procesją na Boże Ciało” – twierdzi Jan Stanisław Bystroń w swojej Warszawie. Skądinąd wiadomo, że owe kardynalne porządki polegały głównie na tym, że błoto i nieczystości pokrywano gałęziami świerkowymi, jedliną i wyściełano pachnącym tatarakiem. OD CZASU GDY MIASTO UZYSKAŁO rangę stolicy, porządnych ulic zaczęło przybywać. Dworzanin Ludwika XVI w opisie Warszawy w 1616 roku zaświadcza, że „jest już ona w wielu miejscach brukowana”. Bruki się jednak szybko niszczyły, tak że w 1648 roku, w czasie bezkrólewia po śmierci Władysława IV, konfederacja generalna warszawska musiała zająć się ulicami, które prowadziły na pole elekcji. Na nowo drogi te wybrukowano, „do czego mieszkańcy, wyjąwszy szlachty, mieli przykładać się”, stanowił jej reskrypt. W tym czasie Stara Warszawa wraz z przedmieściami liczyła 737 posesji (w tym tylko 160 było murowanych, reszta domostw to zabudowania drewniane), komunikacja więc w tym obrębie, jak poprzednio, nie była żadnym problemem. Stanowi dróg w stolicy dużo uwagi poświęcał sejm. Mając na uwadze, że „drogi w mieście są zbyt zepsowane”, wydał w 1685 roku ustawę Naprawa dróg i kanałów miasta Starej Warszawy i cirkumferencji (okolic). Według opisu geograficznego miasta z 1740 roku jest ono „zawsze czyste, na przedmieściach zaś całe bruki zalane błotami, osobliwie na jesieni i na łokieć nad brukiem”. Można z tego wnosić, że przynajmniej w dawniejszym „centrum” ulice nie przedstawiały się najgorzej. Albo był to stan chwilowy, albo opinia geografa grzecznościowa, bo inne źródła stanowczo jej przeczą. Kupy odpadków i gnoju ciągle zaścielały ulice, które często pozostawały nieprzejezdne. Miała temu zaradzić powołana pod koniec XVII wieku Komisja Brukowa, ale ta początkowo nie przejawiała żadnych konkretnych działań poza wydawaniem zleceń na mierzenie ulic i wyliczanie, ile będzie kosztowało ich wybrukowanie. Na to nie było jednak funduszów, a i niespokojne czasy, gdy trwały wciąż wojny, nie sprzyjały tego typu przedsięwzięciom. Po dłuższej przerwie Komisja Brukowa w 1740 roku zawiązała się na nowo i zaczęła swą pracę znów bardziej od postulatu niż surowego nakazu. Apelowano, „aby wszyscy obywatele, tak miasta starej, jako i Nowej Warszawy, tudzież gospodarze pałaców, dworów, kamienic, domów tak miejskich, jako i szlacheckich, i duchownych, błota, gnoje, ziemie (…) jako najprędzej niż dwie niedziele wyjdą od publikacji tego dekretu, wywozić, drzewa, którymi są ulice zawalone, uprzątnąć kazali i na potem tychże ulic publicznych gnojem, ziemią i śmieciami, także i drzewem zawalać się nie ważyli, i one co tydzień każdy przed swą kamienicą rynsztoki chędożyć kazali”. Prawdziwą działalność członkowie Komisji rozpoczęli dopiero dwa lata później. „Nie było wtedy – podług ich relacji – żadnego w przypadku ognia porządku, nie było publicznych studni, z których by nawet przy naturalnym przez wygodne położenie Warszawy ścieku bruki opłukiwane być mogły, gnojów i błota po wszystkich ulicach pełno, tak że przejeżdżającym drogę tamowały. Bruki na wielu miejscach popsowane, na wielu nawet najcelniejszych ulicach wcale ich nie było, kanały jedne zrujnowane i zawalone, drugie dużo popsute (…). Wiosenną tedy i jesienną porą nikt do miasta nie przybywał, chyba konieczną zmuszony potrzebą. Ulice niektóre tak były nieporządne i całkiem zabudowane, iż przejazdu nie miały, stąd szkodliwość na zdrowiu, złe powietrze itp. Krakowskie Przedmieście całe przez zawalenie gnojami było niedostępne. Tymczasem dla zaradzenia temu wszystkiemu fundusze miasta ledwie na wozy karowe [zakupiono ich czterdzieści w celu wywożenia śmieci; samo to kosztowało miasto 24 tys. złp. rocznie – S.M.] i płace dozorców wystarczały”. TAKI STAN RZECZY ZASTAŁ MARSZAŁEK wielki koronny Franciszek Bieliński, gdy właśnie w 1742 roku stanął na czele Komisji Brukowej. Po przystąpieniu do prac „pokazało się przy brukowaniu na wielu miejscach po dwa, gdzie indziej i po trzy bruki jeden na drugim błotem na dwa i więcej łokci poprzywalane”. Energiczny marszałek uzyskał ze skarbu koronnego zasiłek w wysokości dwudziestu tysięcy złotych polskich rocznie, który po czterech latach został podwojony. W 1761 roku zorganizował Bieliński na rzecz Komisji loterię i dzięki dotacji oraz funduszom z niej uzyskanym, a także kwotom z własnej kiesy dorzucanym, wiele ulic, zwłaszcza pryncypalnych, doprowadzono do jakiego takiego stanu. Wybrukowano wówczas: Krakowskie przedmieście, Nowy Świat, Rynek staromiejski, podwale, Mostową, Grodzką, senatorską, Miodową, Królewską, a także zaczęto wykładać kamieniami ulicę Marszałkowską, nazwaną tak na cześć Bielińskiego; przedtem nazywano ją „ulicą ku Bielinowi”. po jego śmierci w 1766 roku Komisja – jak barwnie napisano w memoriale przedstawionym królowi – „przestała zbawienne swoje wpływy na porządek miasta wywierać”, a w 1786 roku „przymuszona była oświadczyć, iż z powodu wycieńczonego stanu swej kasy, braku kamieni i robotników pracę swoją do swobodniejszego czasu odłożyła”. W relacji z 1779 roku Anglik William Coxe pisze, że Warszawa była „nadzwyczaj źle brukowaną” i jest to opinia na pewno wiarygodna. Nie lepszego zdania był równie obiektywny jak on Inflantczyk Fryderyk Schulz, który odwiedzał naszą stolicę w pierwszej połowie lat dziewięćdziesiątych XVIII wieku. Odnotował, że miasto miało wówczas 192 ulice, „z których atoli ledwie dziesięć porządnych, pięćdziesiąt znośnych, a reszta wcale złych”. Twierdził, że „większa część tych ulic, jeżeli nie całkiem, to chociaż środkiem są brukowane, ale bruk najgorzej utrzymywany, a porządek około nich nawet wspomnienia niegodny”. Franciszek Sobieszczański w Rysie historycznym wzrostu i stanu miasta Warszawy… przytacza fragment broszury z 1791 roku, w której jakiś obywatel skarżył się na władze miejskie. „W mieście tak rozległym jak Warszawa – czytamy tam – gdzie obywatele od kilkudziesięciu lat brukowe opłacają, w bezdennym przecież błocie tonąć muszą. Miasto nasze ma pewny a znaczny dochód, lecz, zamiast na bruki i potrzebniejsze porządki, traci go na festyny i iluminacje ratusza, które kilkadziesiąt tysięcy kosztują, wtedy gdy na ulicy Nowogrodzkiej, Smoczej, Rybackiej i innych nie brnąć, ale pływać w błocie można, chociaż i tam ludzie mieszkają i podatki płacą. Jaki tu u nas porządek, co za dozór! Każdy z przyjeżdżających, jak gdyby był panem Warszawy, staje, gdzie mu się podoba, wśród ulicy, nie uważając, że nawet przejść nie ma którędy”. To też była plaga, bo ludzie marszałkowscy, tak zwani węgrzy, powołani do pilnowania porządku na ulicach, nie zwracali uwagi i nie egzekwowali przepisów drogowych ogłaszanych w prasie przez tegoż marszałka wielkiego koronnego. Przepisów drogowych – jeśli już jakieś w ogóle były – nie przestrzegali nie tylko przybysze z prowincji, jak pisał autor broszury, ale i miejscowi stangreci, zwłaszcza powożący karetami wielkich panów, pomieszkujących na stałe w stolicy. Łamali je nagminnie furmani wozów towarowych, których było zarejestrowanych w tych latach blisko półtorej setki, a już szczególnie ci, dostarczający drewno będące przecież głównym środkiem opałowym w mieście, nim wyparł je węgiel kamienny w ostatniej ćwiartce XIX wieku. Bruki ulegały bowiem najszybszej dewastacji właśnie przez wozy ciągnące za sobą kłody drzewa, co było praktykowane jeszcze na początku XIX wieku, o czym świadczą policyjne zakazy publikowane w Gazecie Warszawskiej. W 1795 roku magistrat zakazał składowania drewna opałowego na ulicach, co znacznie usprawniło ruch kołowy. W SUMIE W CZASACH stanisławowskich stan ulic bardzo się poprawił. O ile na początku tego okresu były one „dość szerokie, lecz niegodziwie brukowane i błotniste co niemiara”, o tyle już jego lata końcowe Sobieszczański podsumował następująco: „Znajduje się wprawdzie w Warszawie wiele niebrukowanych ulic, ale to tylko na przedmieściach, co prawie we wszystkich miastach niemieckich zdarza się. Zresztą inne ulice są szerokie, proste i piękne, po których dzień i nocą spokojnie chodzić można, a kłótni i hałasów po nich nigdy nie słychać”. Ta sielanka skończyła się wraz z czasami stanisławowskimi, a owe porządnie wybrukowane ulice rozjeżdżono i znów pokryły się błotem. Trochę zmieniło się za rządów pruskich. Właśnie w tych latach bardzo skutecznie zaczęto zwalczać owo wleczenie drewnianych bali po bruku, a także, jak znów zaświadcza Sobieszczański, „niektóre ulice nad Wisłą znacznym kosztem wybrukowano, a ulicę Królewską głęboko zniżono i przebrukowano”. Na więcej nie wystarczyło początkowego entuzjazmu, gdy prusacy uświadomili sobie, że są chwilowymi gospodarzami w mieście. Na dobre prace poprawiające stan ulic rozwinięto w pierwszych latach Królestwa Kongresowego. Jak pisze ten sam autor urzędniczym stylem, w tym okresie „brukowanie ulic z nader czynną szybkością było przedsiębrane” i z godną podziwu dokładnością podaje, że doprowadzono wówczas do porządku 126 058 sążni kwadratowych (sążeń – około 190 cm) ulic, z tym że pokryto zupełnie nowym brukiem 38 531 sążni kwadratowych, resztę zaś przerobiono lub wyreperowano. W 1823 roku rozpoczęto budowę Nowej Drogi Jerozolimskiej, zwanej później Aleją Jerozolimską, prowadzącej od Solca do rogatki jerozolimskiej. Dotychczas była to droga polna, biegnąca przez podmokłe grunty; jeszcze długo po jej obu stronach były tylko ogrody, cegielnie i glinianki. Teraz, po utwardzeniu i wybrukowaniu, okopano ją rowami i wysadzono miejscami dwoma, czterema, a nawet i sześcioma rzędami topól; sama zaś ulica miała czterdzieści cztery metry szerokości. Jej nazwa pochodziła od Nowej Jerozolimy, osady na przedmieściach, którą w drugiej połowie XVIII wieku założył August Sułkowski dla tych Żydów, których wysiedlono ze stolicy. Znaczenie tej arterii ogromnie wzrosło, gdy przy niej właśnie, u zbiegu z Marszałkowską, zlokalizowano w latach czterdziestych XIX wieku dworzec kolei warszawsko-wiedeńskiej, a jeszcze bardziej, gdy tuż przed pierwszą wojną światową połączono mostem jej wschodni kraniec z prawym brzegiem Wisły. W tym samym czasie co Aleje, wykończono drogę biegnącą od ulicy Dzikiej do rogatek powązkowskich. Wiele ulic uzyskało wówczas prawdziwie wielkomiejski charakter, między innymi Nowiniarska, „niegdyś wąskim tylko dla pieszych przechodem będąca, odtąd stała się jedną z ulic pięknymi domami odznaczającą się i bardzo uczęszczaną, gdyż tamtędy zrobił się przechód z ulicy Miodowej na Franciszkańską”. To tylko jeden z licznych przykładów. Poprawił się też stan rynsztoków. Ongiś, za dawnych lat, prowadzono je środkiem drogi i dopiero za czasów marszałka wielkiego koronnego, Michała Mniszecha, od 1783 roku zaczęto je wytyczać po obu bokach jezdni, tuż przy chodnikach, zwanych już wtedy z francuska trotuarami. Te robiono z żelaza lanego lub z cegły osadzonej na sztorc, ale okazały się niepraktyczne. W roku 1834 – jak wspominał „Kurier Warszawski” w 1865 roku (nr 158) – „zaczęto urządzać chodniki z marmuru krajowego, naprzód od kolumny Zygmunta do Trzech Krzyży, do ogrodu Krasińskich, do Banku i na ulicy Wierzbowej. Smołowane chodniki przy ulicy Elektoralnej, wzdłuż gmachów Bankowych i Marszałkowskiej, okazały się nietrwałymi. Do roku 1855 układane były podwójnym rzędem chodniki z marmuru krajowego sprowadzanego z Chęcin, lecz i te w użyciu nie były długotrwałe i przedstawiały tę niedogodność, że przez prędkie wyślizgiwanie się stawały się, szczególniej w porze zimowej, przyczyną częstych wypadków upadnięcia przechodniów. Od roku 1855 zaczęto wprowadzać w użycie chodniki z kamienia piaskowego sprowadzanego z różnych kopalń krajowych i takowe ułożone w podwójnym rzędzie obok siebie były na Miodowej, Królewskiej, Wierzbowej i innych, lecz i te przez prędkie wyżłobienia się od chodzenia po ulicach okazały się bardzo nietrwałymi i dziś zupełnie są zaniechane. W ostatnich dopiero latach zaczęto układać trotuary z tafli granitowych, zajmujących pojedynczo całą szerokość trotuaru, przez co zapobieżono wyginaniu się i prędszemu zużyciu. Kamień na trotuary wspomniane sprowadzony jest z kopalń Strohlen, niedaleko od Wrocławia i przewyższa trwałością i dogodnością w chodzeniu wszystkie dotychczas używane gatunki kamienia”. Te wszystkie zmiany na lepsze bardzo się podobały warszawiakom, bo nadawały stolicy polor wielkomiejski, a także przybyszom z prowincji. Jan Stanisław Bystroń w cytowanej już monografii Warszawa przytacza bardzo charakterystyczny w tym względzie list damy z Litwy, która zwiedzała stolicę już w 1829 roku: „Dziś oglądałam dwa kawałki trotuaru na próbę zrobionych przed sklepem Kellera na Krakowskim przedmieściu: jeden z piaskowca szydłowieckiego, drugi z cegły na sztorc kładzionej. Jeśli Warszawa dojdzie do tego kiedy, że będzie miała takie trotuary na wszystkich pryncypalnych ulicach miasta, będzie dobrze chodzić po mieście, bo dziś wykręcanie nóg po kamieniach dla nieprzyzwyczajonych jest nie do zniesienia przykre”. Dopiero jednak w latach czterdziestych, jak wynika z dokumentów miejskich znanych dziewiętnastowiecznym varsavianistom, znikły z większej części ulic „głębokie ścieki czy rynsztoki, podobne tym, jakie widzieć można na Dunaju i na Lesznie (…). Dziś – pisano – na ulicach nowo wybrukowanych lub przebrukowanych łatwo się ze środka dostać na chodnik, co dawniej bywało niebezpieczną częstokroć rzeczą”. W tym samym czasie ulic brukowanych było 141, czyli zdecydowana większość, a niebrukowanych 79. OGÓLNY OBRAZ WARSZAWY SPRZED czasu tych zmian, które nastąpiły w najlepszych latach Królestwa polskiego, przekazał w paru kreskach pamiętnikarz Franciszek Salezy Dmochowski. „Ludność miasta – czytamy w jego Wspomnieniach od 1806 do 1830 roku – spadła do sześćdziesiąt i kilka tysięcy [była to zaledwie trzecia część stanu z początku lat dziewięćdziesiątych poprzedniego wieku – S.M.] i cała skupiła się, jak krew do serca, do murów Starego i Nowego Miasta, do ulicy Długiej, Miodowej, Senatorskiej i Krakowskiego Przedmieścia. Nalewki, Leszno i Nowy Świat pełne były domków drewnianych, na pół w ziemię wrosłych, a przy głównych ulicach było ich niemało (…). W odległych stronach, zacząwszy od Dzieciątka Jezus aż pod rogatki mokotowskie z jednej, a pod wolskie z drugiej, stały tu i ówdzie browary, gorzelnie i młyny, a pomiędzy nimi chaty słomą kryte, ogrody i pola zasiane zbożem”. Kiedyś – co podkreślił szczególnie mocno – „większa część ulic była niebrukowana, a zamiast rewerberów paliły się przed domami biedne latarnie” Rewerbery, inaczej lampy genewskie, były wyposażone w odblaskowe lusterka, co zwiększało ich jasność. Ustawiono ich w sumie dwieście czterdzieści pięć w pierwszych latach Królestwa polskiego, dzięki czemu wzrósł poziom bezpieczeństwa na ulicach. Zajęcie stracili latarnicy, pozostałość z czasów pruskich, których wynajmowano, by oświetlali drogę w panujących już od zmroku ciemnościach. Miasto poprawiło też znacznie swój wygląd zewnętrzny. Od 1840 roku – jak czytamy u Sobieszczańskiego – „sklepy w Warszawie na wzór zagraniczny przyozdabiają się i wieczorem rzęsiście oświecają”. Oświetlenie ulic poprawiało się bardzo powoli. Stolica Królestwa polskiego zawsze była pod tym względem opóźniona, co widać wyraźnie na przełomie wieku. Gdy inne, równorzędne metropolie europejskie dawno już miały latarnie elektryczne, Warszawa doczekała się ich dopiero w pierwszej dekadzie XX wieku. Carscy czynownicy nie mogli dopuścić, by stolica peryferyjnej guberni cesarstwa wysuwała się przed szereg, jeśli chodzi o nowoczesne rozwiązania. Pierwsze latarnie elektryczne zabłysły w 1904 roku i odtąd zmieniać się zaczęło nocne oblicze miasta. Jak ustaliła na podstawie rozlicznych źródeł Anna Słoniowa w pracy Początki nowoczesnej infrastruktury Warszawy, w 1845 roku miasto miało osiemset latarni olejowych, potem naftowych, a gdy pojawiły się latarnie gazowe, pod koniec 1856 roku zainstalowano je na trasie od zakładu gazowego na ulicy Ludnej, Książęcą, Nowym Światem, Krakowskim Przedmieściem do placu Zamkowego, czyli w ścisłym, najbogatszym centrum. Potem, etapami do 1870 roku, ustawiono latarnie gazowe na sześćdziesięciu ulicach i placach na terenie Starego i Nowego Miasta, części Powiśla oraz ówczesnego Śródmieścia z nielicznymi odgałęzieniami w stronę peryferii. W 1886 roku miasto miało 4606 latarni, a średnio przybywało ich 515 rocznie. W 1893 roku na Nowym Świecie i Krakowskim Przedmieściu liczba latarni uległa podwojeniu, podobnie jak na innych ulicach ścisłego centrum. W 1904 roku gazety policzyły, że na miejskich ulicach Warszawy świeciło jeszcze 277 latarni naftowych, natomiast na peryferiach i przedmieściach te ulice, które nie miały bruków i prawidłowych ścieków – ciągle oświetlane były przez lampy naftowe lub w ogóle tonęły w ciemnościach. Co w śródmieściu uchodziło za przeżytek, jak chociażby latarnicy, w tamtych rejonach miasta było czymś codziennym. Atmosferę owych miejsc i czasów tak wspominała po latach Helena Duninówna: „Zanim się zmierzchać zacznie – czytamy w jej Niespodziankach warszawskich – wychodzi na miasto ze swej lada jakiej izdebki latarnik. Idzie zapalać miejskie latarnie. Tam, gdzie się zatrzyma, zabłyśnie w górze słaby płomyk światełka. Idzie ciemnawymi już, pustymi, zasypanymi śniegiem ulicami. Wykręca nogi na nierównościach chodnika, na zasadzkach głębokich rynsztoków, kopie się przez śnieg zawalający jezdnię. Bowiem w samym śródmieściu, na głównych ulicach, gdzie płoną już nowoczesne latarnie, niepotrzebne już są jego usługi. Pozostały mu do obsługi bocznice, drugorzędne dzielnice, peryferie. O wczesnym świcie pójdzie gasić zapalone latarnie”. Tak właśnie odchodzili w przeszłość owi latarnicy, którzy przez pół wieku z górą zapalali miejskie latarnie. Przeminęli podobnie jak ich koledzy z czasów popruskich, którzy spóźnionym przechodniom oświetlali drogę swoimi ręcznymi latarenkami. Sytuację peryferyjnych dzielnic najlepiej ukazuje list czytelnika z przedmieścia bardzo przecież ważnego, bo zza rogatek jerozolimskich, który redakcja „Kuriera Warszawskiego” opublikowała w maju 1886 roku (nr 137A). Przedmieście to – jak pisał jego mieszkaniec – stanowiące odrębny rewir policyjny w cyrkule VIII, leżące po obu stronach szosy radomskiej, a noszące urzędową nazwę „alei Jerozolimskiej za rogatkami”, składało się z kilkudziesięciu zabudowań zamieszkiwanych przez parę tysięcy ludzi „ponoszących ciężary na rzecz porządków miejskich na równi z posiadaczami nieruchomości w środkowych i bogatszych dzielnicach”. Pozbawione jednak było „bruku, chodników, ścieków, wodociągów i oświetlenia”, jako że stała tam tylko jedna latarnia tuż przy rogatce. „Trudno sobie wyobrazić – skarżył się autor korespondencji – jak utrudniającą i niebezpieczną jest tam podróż piesza w godzinach wieczornych, nocnych i rannych, w niepogodnej jesiennej i zimowej porze, przy wszechwładnie tam panującym błocie, wybojach i roztopach. W absolutnej ciemności przechodzień nieustannie narażony jest na upadek i kalectwo, albo też na obcesowe spotkanie się z napastnikami, dla których pobliskie glinianki są dogodnym miejscem schronienia”. Jak więc wyglądały inne, nie tak ruchliwe podmiejskie ulice; ta bowiem – czytamy – stanowiła „jedyny środek komunikacji z miastem dla przyległych osad, nie mówiąc o ruchu powozowym”. W 1909 roku rogatki jerozolimskie, które dotąd usytuowane były vis-à-vis Twardej, przeniesiono do wsi Ochota, która dwa lata wcześniej otrzymała prawa osady podmiejskiej. Póki nie wyburzyli ich Niemcy podczas ostatniej wojny, stały na placyku u zbiegu z Towarową, na którym stracono po powstaniu styczniowym Artura Zawiszę.W owym 1909 roku Ochota miała wejść w skład miasta, ale na dobre stało się tak w 1915 roku, gdy inkorporowana została do obszaru „Wielkiej Warszawy” razem z przedmieściami: Czerniakowa, Siekierek, Mokotowa, Rakowca, Czystego, Marymontu, potoku, Powązek, Młocin, Pelcowizny, Ustronia, Nowego Bródna, Targówka, Utraty, Grochowa I i II oraz Kępy Gocławskiej. W tym samym roku uchwałą Zarządu Miejskiego z 21 września przywrócony został tytuł stołecznego miasta Warszawy, a dwa lata później magistrat postanowił, że syrena pozostanie godłem stolicy. WYMIENIONE PRZEZ DMOCHOWSKIEGO ulice były też niewątpliwie uważane za najważniejsze w odczuciu ogółu mieszkańców. Długa, zaczynająca się od zbiegu Nowomiejskiej i Freta, zwana tak od łacińskiego określenia przedmieścia, a przez jakiś czas także Szeroką lub Błońską, miała już od XV wieku drewnianą zabudowę, w następnym stuleciu powstawały tu browary, a szlachta wznosiła tu swoje dworki; zabudowana została intensywnie jednak dopiero w XVIII wieku. Fryderyk Schulz, zwiedzając Warszawę na początku lat dziewięćdziesiątych tamtego wieku, zaobserwował, że po obu stronach tej ulicy „mieszczą się przekupki z owocami i tandeciarze, którzy tutaj i także stare książki i ryciny przedają”. Sobieszczański z kolei odnotował, że przy Długiej znajdowało się w tamtych latach sporo hoteli, między którymi wyróżniał się Hotel Niemiecki (Hôtel d’Allemagne), „w którym można znaleźć porządne mieszkanie, pomimo to jest on tylko od furmanów, wędrownych rzemieślników i innych niezamożnych podróżnych uczęszczany”. Domy zajezdne były w ogóle niejako specjalnością tej ulicy, skoro Adam Jarzębski już w XVII wieku informował w swoim wierszowanym opisie miasta, że było ich tu najwięcej, do tego „w dostatki opatrzonych”. Na przełomie wieków XVIII i XIX – według Sobieszczańskiego – dużą popularnością cieszyła się cukiernia Baldego, „gdzie odbywały się przy ponczu ugody handlowe ze szlachtą, umowy o przedaż zboża itp., zachwalony bowiem ten trunek, niedawno w kraju zaprowadzony, dawany bywał u niego w sporych szklankach i dobrze arakiem wzmocniony”. Ulica ożywiła się znacznie, także towarzysko, gdy w 1827 roku w ogrodzie pałacu „Pod Czterema Wiatrami”, będącego własnością najpierw najznakomitszego bankiera czasów stanisławowskich, Piotra Fergussona Teppera, a potem kupca Dückerta -„gdzie przedtem była sadzawka, z której woda do Starej Warszawy pochop brała” – urządzono Instytut Wód Mineralnych. O ulicy Długiej i owej pijalni wód tak pisał anonimowy autor „Gazety Powszechnej” w 1842 roku (nr 161): „Ulica rzadka w swoim rodzaju, szyldów najmniej, elegancji tegoczesnej mało, chyba w czasie kuracji letniej, dąży elegancja w rannych strojach na Wody Mineralne (…), gdzie można znaleźć najzdrowszych potrzebujących kuracji bardzo radykalnej i chorych, co do choroby mają pewien rodzaj przywiązania”. Jak z tego widać, drwiono sobie z owych wód rzekomo leczniczych, jak potem z pijalni w ogrodzie saskim, gdzie sprzedawano na kubki wodę zupełnie bezwartościową – co wykazały przeprowadzone analizy – a niby dobrą „na wszystko”. Po powstaniu listopadowym Arsenał stał się więzieniem dla kryminalistów Wtedy też przebudowano kościół Pijarów z XVII wieku na prawosławną cerkiew; dawny charakter odzyskał on dopiero w dwudziestoleciu międzywojennym. Przez cały XIX wiek Długa była ruchliwą ulicą handlową z wieloma sklepami. Prawie w całości została zrujnowana podczas ostatniej wojny a po niej starannie odbudowana. Z kolei ulica Miodowa, która łączyła Długą z Senatorską, nie dochodząc do Krakowskiego Przedmieścia (przebito ją do niego dopiero w latach siedemdziesiątych XIX wieku i w ten sposób powstała Nowo-Miodowa, w miejsce przesmyku ulicy Krótkiej zaczynającej się od Koziej), biegła za murami Starej Warszawy. Nazwę swą – w XVI wieku była Miodowniczą lub Miodownikowską – zawdzięcza zamieszkałym przy niej pochodzącym z Torunia producentom pierników. W miejsce dworków wyburzonych w czasie najazdu Szwedów wznosić tu zaczęto pałace; w 1784 roku doliczyć się ich można było aż trzynastu. Przez cały XIX wiek Miodowa miała charakter handlowy i słynęła ze sklepów z wytwornymi futrami. Przy niej, w gmachu dawnego Collegium Nobilium, mieścił się Sąd Kryminalny i Cywilny przeniesiony jako Sąd Okręgowy do pałacu Paca; na całej zaś ulicy rozrzucone były liczne kancelarie notarialne i adwokackie. Pod koniec pierwszej dekady XX wieku biegła nią linia tramwaju elektrycznego (od około 1881 roku tramwaju konnego), wiła się następnie Krakowskim Przedmieściem i Nowym Światem, przecinała plac Trzech Krzyży i wpadała w Aleje Ujazdowskie torami po obu stronach ulicy. Przy Senatorskiej – jak wyczytać można w opracowaniu Eugeniusza Szwankowskiego – w końcu XVIII wieku było dziewięć pałaców, dziewięć kamienic, sześć domów, a ogólna liczba zamieszkałej tu ludności dochodziła do 2900, w tym przeszło połowa Żydów. Zasiedlali oni zresztą sąsiednie ulice w jeszcze większej liczbie. Sama Senatorska pierwotnie miała charakter wybitnie handlowy; z nią związany był cały kompleks Marywilu z licznymi sklepami i zajazdami. Po jego wyburzeniu wzniesiono w tym miejscu w latach 1825-1832 Teatr Wielki. Z ulicą tą związane było też żydowskie targowisko tandeciarskie – Pociejów w podwórzach pałacu Jabłonowskich. Gdy rozebrano je w 1817 roku, nazwa „Pociejów” stała się synonimem rzeczy tanich i lichych. Odżyła najpierw w odniesieniu do targu starzyzną przy Marszałkowskiej, a potem, gdy i to zostało zlikwidowane, powędrowała razem z targiem i nazwą na Bagno. W XIX wieku ulica Senatorska nabrała charakteru wybitnie reprezentacyjnego: mieściły się przy niej między innymi Resursa Kupiecka i ratusz, przebudowany w 1817 roku z pałacu Jabłonowskich. Jeszcze bardziej reprezentacyjnego charakteru nabrało z czasem Krakowskie Przedmieście, które początkowo razem z Nowym Światem stanowiło trakt czerski i nazywało się Czerskie Przedmieście. Miało ono niezwykle bogatą, ale i tragiczną historię, jak podczas ostatniej wojny, gdy legło w gruzach. Wznoszono przy nim wspaniałe pałace, które w późniejszych latach, na przykład w czasie potopu szwedzkiego były łupione i popadały w ruinę. Albo je odbudowywano, albo w ich miejsce wznoszono nowe. Tylko kościoły, początkowo na ogół drewniane, jak świętokrzyski, stawały się z biegiem historii istnymi perełkami architektury sakralnej. W XVIII wieku Krakowskie Przedmieście – jak przeczytać można w encyklopedycznym opracowaniu Eugeniusza Szwankowskiego Ulice i place Warszawy – „nie przestało być ulicą kontrastów: obok pałaców i kościołów stały drewniane domostwa, a w podwórzach pałaców i klasztorów – stajnie, wozownie, komórki, a nawet obory”. Za czasów stanisławowskich, gdy rozwinęło się życie umysłowe, przy tej ulicy osiedlali się światli i bogaci mieszczanie, którzy przenosili się tu ze Starego Miasta. Kupcy zakładali tu swoje sklepy i magazyny. „W olbrzymich magazynach Resslera, Hurtiga, Hempla (w pawilonie radziwiłłowskiego pałacu), Prota Potockiego – pisze Stanisław Thugutt, międzywojenny publicysta w szkicu o tej ulicy opublikowanym w „Ziemi” (1910, nr 45) – dostać można było wszystkiego: od piórka do zębów do świetnego powozu, a choć ceny były słone szkaradnie, przy ówczesnym ruchu i napływie swoich i obcych do miasta, żaden z nich na zastój nie mógł narzekać. Tu była pierwsza w Warszawie cukiernia Robbiego przy karmelitach, tu księgarnia Posera (znowuż w kamienicy Wasilewskiego), tu słynny krawiec p. Perdu, na wprost Ś-tego Krzyża, który wprawdzie zdzierał straszliwie, ale za to miał pokoje lepiej niż niejeden z magnatów umeblowane, a jejmość w brabanckie koronki ubrana wylegiwała się na miękkich sofach dzień cały”. „Ulica była już na owe czasy jedna z piękniejszych – czytamy dalej – ale to nie wykluczało ani śmieci i brudu, ani błota, w którym trzeba było brnąć po kolana, ani ciemności, które trzeba było sobie samemu latarką rozświecać”. Wprawdzie, jak była już o tym mowa wcześniej, wybrukowano ją i uporządkowano, podobnie jak Nowy Świat, za czasów marszałka Bielińskiego i Komisji Brukowej, ale ciągle brak było należytej konserwacji i codziennej dbałości o ich stan. W CZASACH, KTÓRE WSPOMINAŁ Dmochowski, miasto opasywały jeszcze okopy i wały powstałe w drugiej połowie XVIII wieku za kadencji marszałka wielkiego koronnego, Stanisława Lubomirskiego. Powodowały one – jak piszą Lech Królikowski i Marek Ostrowski, autorzy interesującej i nowatorskiej pracy Rozwój przestrzenny Warszawy (2009) – że „podróżni musieli podążać przez ustanowione do tego celu nowe przejścia (rogatki), gdzie odpowiednie straże i służby sprawdzały dokumenty oraz pobierały opłaty. Oficjalnym powodem powstania wałów była zaraza morowa panosząca się w tym okresie na stepach Ukrainy, ale rzeczywistą przyczyną była chęć wprowadzenia policyjnego (i finansowego) nadzoru nad ruchem podróżnych do iz Warszawy. Wały miały długość około 12,8 km na lewym brzegu Wisły oraz około 3 km na prawym brzegu i obejmowały łącznie około 1500-1600 ha. Śladem przebiegu wałów Lubomirskiego na lewym brzegu Wisły są między innymi wytyczone wówczas trasy, dziś będące ulicami: Podchorążych, Parkowa, Spacerowa, Polna, Noakowskiego, Koszykowa, Towarowa i Okopowa. Na Pradze zgodnie z wałami przebiegają ulice: Zaokopowa, Markowska i Lubelska”. Oprócz rogatek mokotowskich i wolskich, o których pisał Dmochowski, miasto ograniczało osiem dalszych: czerniakowskie, jerozolimskie, powązkowskie, marymonckie, a na Pradze: grochowskie, bródzieńskie, golędzinowskie i ząbkowskie. Obszar ten dzielił się na cyrkuły: I staromiejski, II nowomiejski, III Krakowskie Przedmieście, IV lesznieński, V grzybowski, VI nowoświecki, VII praski. Od wieków na rogatkach były pobierane opłaty za wjazd do miasta, tak zwane kopytkowe, i ciągle trwały spory z ich dzierżawcami, którzy te podatki zaliczali do swych dochodów. Dopiero w sierpniu 1845 roku namiestnik podjął decyzję, że dochód ten będzie administrowany przez miasto i przez nie kontrolowany wspólnie z Komisją Rządową Przychodów i Skarbu. Przed kopytkowym pobierano swoisty podatek w naturze: reskrypt królewski z 1777 roku stanowił mianowicie „aby każdy z podwodą przyjeżdżający jeden kamień u wjazdu przy okopach zostawił”. Kamienie te służyły do brukowania ulic; kto takiego warunku nie spełnił, był zobowiązany zapłacić sześć groszy ekwiwalentu. W czasach Królestwa Kongresowego Warszawa zaczynała powoli wydobywać się z gorsetu, w jaki wcisnęły ją okopy i wały Lubomirskiego. Po powstaniu listopadowym władze carskie ubrały ją jednak w gorset jeszcze ciaśniejszy i dotkliwszy dla jej rozwoju przestrzennego wszerz i wzdłuż. Jego bezwzględnymi ogranicznikami stały się dookolne forty na czele z Cytadelą; one właśnie zahamowały proces na niemal pół wieku i to wieku takiego, w którym najważniejsze aglomeracje europejskie dynamicznie się rozbudowywały i włączały w swój obręb przedmieścia. JEDEN Z NAJSTARSZYCH CHYBA opisów Nowego Światu, gdy ulica ta, a właściwie trakt wiejski, nazywała się jeszcze drogą Do ujazdowa, wyszedł spod pióra Adama Jarzębskiego, muzyka i budowniczego z czasów Władysława IV, który wierszem opiewał uroki i zabytki Warszawy anno 1643. uliczkę tę otaczały grunty orne i pola folwarków starościńskich, miejskich i szpitalnych, na których wtedy „bardzo spiesznie rolnicy wedle drogi budować zaczęli się, płacili roczny czynsz i już wiele pola zajęli”. Taki stan rzeczy, gdy cała ta okolica miała charakter rustykalny i sielankowy, trwał przez ponad dwa wieki. Nowy Świat jeszcze w pierwszej połowie XIX wieku pełen był nie tylko domków drewnianych, o czym wspomniał cytowany wcześniej pamiętnikarz; trzeba dodać, że zabudowania te otaczały liczne ogrody, tak że okolica przypominała wtedy bardziej wieś niż miasto. Dodać też warto, że właśnie tereny tych ogrodów nabierały z czasem ogromnej wartości. Varsavianistom znany jest przypadek, że właściciel takiej ogrodowej działki u zbiegu Mokotowskiej z Marszałkowską, gdzie dziś znajduje się plac Zbawiciela, sprzedał ją w 1827 roku za równowartość 750 rubli srebrem. Spadkobiercy nabywcy odstąpili ją w 1896 roku, czyli siedemdziesiąt lat później, za 400 000 rs, czyli pięćset trzydzieści razy drożej; zyskali więc krocie. „Od roku 1815 Nowy Świat powstał jakby w mgnieniu oka, co rok przybywały mu nowe i ogromne gmachy, w r.b. jeden z ostatnich 2-ch domków o parterze naprzeciw ulicy Chmielnej stojący wzniósł się o 2 piętra. Nieco dalej na rogu ulicy Marszałkowskiej przy drodze Jerozolimskiej założono pierwsze mury narożnej kamienicy” – odnotował „Kurier Warszawski w 1843 roku (nr 273). Wtedy to właśnie na dawnych przedmieściach zaczynało się tworzyć nowe centrum Warszawy. Ową metamorfozę tych okolic tak przedstawił Franciszek M. Sobieszczański: „Nowy Świat, jeszcze w początku bieżącego stulecia do lichych przedmieść Warszawy liczący się, gdzie zaledwie po obu stronach trzydzieści murowanych domów stało i nie obejmował innych gmachów tylko wszystko drobne dworki drewniane, przez niezamożnych obywateli zamieszkane, od roku 1815 szybko jak żadna z ulic Warszawy powstał i nowymi, nader pięknymi murowanymi gmachami zapełnił się, rozszerzył i ozdobił; niegdyś wąski, smutny i wiejską mający postać, dziś najpiękniejszą część miasta stanowi”. Wśród tych pięknych nowych gmachów wyróżniała się na północnym krańcu ulicy siedziba Towarzystwa Przyjaciół Nauk, wzniesiona w 1820 roku, nazwana później Pałacem Staszica. Na południowym z kolei cieszył oko ogromny dom wystawiony w 1828 roku przez Jana Alfonsa Jasińskiego, kupca i enteprenera drogi Jerozolimskiej, który według Sobieszczańskiego „policzyć można było do najpiękniejszych gmachów prywatnych, jakie w całym mieście dotąd istniały” (w miejscu tym po wojnie stanął Dom Partii). W tym klasycystycznym gmachu, zaprojektowanym przez Antoniego Corazziego, ulokowała się najpierw Izba Obrachunkowa, a potem rosyjska Najwyższa Izba Kontroli. W tym samym czasie obywatel warszawski Hussak stał się właścicielem działki leżącej po drugiej stronie nowej alei na skrzyżowaniu jej z Nowym Światem od strony zachodniej i na działce tej wystawił okazałą dwupiętrową kamienicę, która też wzbudzała powszechny zachwyt. Miejsce to jednak długo uważane było za odludne, bo gdy w 1841 roku dwaj znani cukiernicy Mini i Semadeni założyli cukiernię właśnie w tym domu – dziennikarz „Kuriera Warszawskiego”, zawiadamiając o tym fakcie, mocno się dziwił, że otworzyli ją w tak odległym od środka miasta punkcie. Zdaje się zresztą, że lokal ten długo się nie utrzymał, w przeciwieństwie do mającej ogromne wzięcie „Udziałowej”, która w tym samym miejscu kwitła w dwudziestoleciu. Takie rozumienie peryferii miasta długo jeszcze dawało znać o sobie, skoro kolega owego żurnalisty z tej samej gazety w lutym 1878 roku miał wątpliwości z okazji otwarcia nowej poczty przy placu Wareckim: „czy w zupełności dogodnem będzie dla publiki umieszczenie biura pocztowego w tym punkcie, w każdym razie do pewnego stopnia od środka miasta oddalonym”. Aleje peryferyjny charakter utraciły dopiero w dwudziestoleciu międzywojennym „Aleje Jerozolimskie w ostatnich latach stopniowo stają się najwybitniejszą ulicą Warszawy – pisał w 1924 roku autor artykułu na temat tej arterii w dwutygodniku krajoznawczym «Ziemia» (nr 13-14). – Z bardzo porządnej, pozbawionej zupełnie znaczenia handlowego, choć niebrzydkiej i szerokiej arterii komunikacyjnej, przeistoczyły się na pierwszorzędną. Nagłe to przeistoczenie wszyscy mieszkańcy naszej stolicy mają jeszcze żywo w pamięci”. W TAMTYM, 1843 ROKU, w którym popularny „kurierek” zamieścił ową notatkę o narożnej kamienicy na Marszałkowskiej, na ulicy tej można się było doliczyć zaledwie trzydziestu domów murowanych i dwunastu drewnianych dworków. W następnej dekadzie nastąpił duży ruch budowlany w tym rejonie, na Marszałkowskiej i jej przecznicach. W opinii prasy ulica ta stała się „najdłuższą i najpiękniejszą ulicą Warszawy”. Najdłuższą chyba rzeczywiście, bo kończyła się od 1817 roku rogatkami przy Rondzie Mokotowskim, jak wtedy nazywano późniejszy plac Unii Lubelskiej. Wybrukowano ją już w 1820 roku, pozostawiając nawierzchnię szosową na trakcie puławskim, poczynając od wsi Mokotów leżącej tuż za rogatkami. Na tytuł miss dla Marszałkowskiej było jednak chyba zbyt wcześnie, przynajmniej jeśli się weźmie pod uwagę pewne jej fragmenty. Socjolog Ludwik Krzywicki, który przy niej przez jakiś czas zamieszkiwał, tak wspominał tę ulicę ze swych lat studenckich, to jest osiemdziesiątych XIX wieku: „Murowane domy na Marszałkowskiej urywały się pomiędzy Wilczą a Piękną, potem rozpoczynała się aleja o gęstym szpalerze starych kasztanów. Mieszkałem w domu, nie dochodząc do Pięknej ulicy. Koledzy uważali, że mieszkam na przedpieklu i odgrażali się, iż z powodu odległości nie będą mnie odwiedzać. I na przestrzeni zaludnionej między Dworcem Wiedeńskim a Piękną stały nie tylko domy murowane. Na rogu Wilczej i Marszałkowskiej tuliło się do siebie parę parterowych drewnianych domków o skrzywionych ścianach, a nad parterami zielonkawe ze starości dachy były usiane oknami mansard. Te drewniane domki istniały nawet w bliższych do środka miastach częściach ulicy Marszałkowskiej”. „Od pobliskiego rogu ulic Szpitalnej i Zgoda ciągnął się prawie bez przerwy szereg domków parterowych, a dalej tu i ówdzie parkany z szarych desek przy placach pustych, na których zieleniły się bujnie ziemniaki, kapusta, a nawet kawałki obsiane jęczmieniem i owsem na paszę dla koni i krów hodowanych dość mnogo w mieście” – pisał inny wspominkarz w trochę wcześniejszych latach. „Pierwszy okres koniunktury około 1880 zaczął zagospodarowywać na dobre Marszałkowską za Jerozolimską; ożywienie lat dziewięćdziesiątych rozszerzyło handlowe śródmieście do Wilczej” – czytamy w Ulicy Marszałkowskiej Stanisława Herbsta. I dalej: „Marszałkowska stała się przede wszystkim handlową i ten charakter potęgował się w miarę budowy nowych, nowoczesnych kamienic”. A tych przybywało w ekspresowym tempie, także wokół ulic przyległych. Lokowały się przy tej ulicy chętnie najwytworniejsze sklepy i magazyny mód licznie odwiedzane przez płeć piękną. „Od roku 1898, przez parę dziesiątków lat – znów cytuję Stanisława Herbsta – na rogu placu Zielonego (Dąbrowskiego) skupiały się marzenia wytwornych pań Warszawy i prowincji. Ugalonowany szwajcar otwierał przed nimi drzwi, w których zaczynało się królestwo Bogusława Hersego, wzorowane «na pierwszorzędnych tego rodzaju magazynach europejskich np. Louvre w Paryżu». Armia znakomitych krojczych, krawcowych, «bieliźniarek», uprzedzających subiektów uwijała się, by dogodzić najwyszukańszym wymaganiom i kaprysom. Futra, jedwabie, dywany”. Dopiero jednak na przełomie wieków Marszałkowska stała się poważną konkurentką dla Nowego Światu i odebrała mu palmę pierwszeństwa w liczbie przechodniów i spacerowiczów oraz nabrała znaczenia jako główny szlak komunikacyjny Stała się w pełni ulicą pryncypalną, zwłaszcza gdy w następnych latach przebito i przedłużono jezdnię od ulicy Królewskiej, która przedtem zamykała ślepo tę ważną arterię – aż do placu Żelaznej Bramy. Planowano to, trochę kosztem Ogrodu Saskiego, już w latach osiemdziesiątych. Wywołało to – gdy przyszło wreszcie do realizacji projektu – ogromną falę protestów ze strony warszawiaków. Wtedy gdy rodził się taki pomysł, jego gorącym zwolennikiem, jednym z niewielu, był Bolesław Prus, jako że miał on zawsze na oku żywotny interes miasta. „Na Marszałkowskiej – wspominała czasy sprzed pierwszej wojny światowej jedna z pamiętnikarek – chodniki były znacznie szersze niż na jej przecznicach, wysadzane drzewami w żelaznych koszach, które chroniły je od potrąceń przechodniów i od wszechwładnej miotły stróżowskiej. Jezdnia brukowana była nie «kocimi łbami», ale kostką, po której terkotały dorożki i wozy. Środkiem jechały tramwaje, naturalnie jeszcze konne”. WÓWCZAS, W POŁOWIE XIX WIEKU, Nowy Świat ożywał tylko w dni świąteczne, a czasem i zwykłe w godzinach popołudniowych, gdy ówcześni warszawianie udawali się na spacery lub przejażdżki. Ich celem były najczęściej pobliska „Wiejska Kawa”, wzięty lokal, usytuowany w miejscu, gdzie dziś stoi Hotel Sejmowy, trochę dalej położona Dolina Szwajcarska lub Ogród Botaniczny. Sklepów było przy Nowym Świecie niezwykle mało; dopiero w 1890 roku dziennikarz „Kuriera Warszawskiego” (nr 296) odnotował, że ulica jest „szczelnie zabudowana i bardzo ludna; toteż oprócz domów należących do instytucji wszystkie parterowe od frontu lokale przerobione zostały na sklepy i tym sposobem znikły tu także mieszkania prywatne”. A przecież są ludzie, którzy pamiętają, że wokół niektórych dworków rosło tu zboże… – westchnął na koniec nostalgicznie autor tej dość długiej notatki, zawołany varsavianista, Julian Heppen. Pisząc o połowie XIX wieku inny zasłużony varsavianista, Franciszek Maksymilian Sobieszczański, któremu historia zdaje się nie pamiętać, że dokumenty Emigracji przekazał ochranie, zachwycał się z entuzjazmem prowincjusza przybyłego do wielkiego miasta: „Dla obcych i cudzoziemców Warszawa w niedziele i święta, w godzinach po skończonym nabożeństwie do wieczora, mianowicie w całej przestrzeni ulic Krakowskiego Przedmieścia, Nowego Światu aż do Ogrodu Botanicznego uroczy przedstawia widok, taki ruch wtedy w tych miejscach panuje, taka rozmaitość przedmiotów ich ciekawą uwagę zwraca! Ogród Saski w dniach pogodnych i świątecznych po godzinie pierwszej ma jednę po lewej stronie aleję, gdzie cała elegancja przechadzając się, może być widzianą, ku wieczorowi zaś trotuary tak są zapełnione, iż zaledwie bulwary w Paryżu, i to w dniach szczególnych, mogą być z nimi porównywane. Cóż mówić o strojach – zachwycał się dalej – w które nasze damy w tych miejscach na wyścigi jedna nad drugą wytwornie, bogato, z gustem są ubrane?! Stroje te tak są teraz liczne i zmienne, iż sądzę, że nikt by szeregu w nich dojść nie potrafił, tylko ubiory męskie, zwłaszcza zimowe, mają jeszcze jaką taką charakterystykę trwałości”. Jak z tego widać, Warszawa potrafiła być barwna i strojna nawet w najbardziej ponurych czasach. Celem spacerowiczów był nie tylko ogródek rozrywkowy Vauxhall (jak początkowo z angielska o nim mówiono, od czego się wzięła potem nazwa całej ulicy), z którego rozciągał się rozległy widok na rzekę. „Kurier Warszawski”w 1836 (nr 113) tak zachwalał to miejsce: „Ogród prywatno-publiczny Foksal, na rok bieżący w dniu 1-go Maja to jest w Niedzielę otwartym zostanie. Miejsce to od czasów niepamiętnych sławne, co do swego położenia i świeżego powietrza wśród Warszawy, miłe dziś, bo wielkim nakładem upiększone, zasługuje na względy Szan. Publiczności; dla której rychła usługa, wszelkiego rodzaiu ze zbudowanej tam lodowni i piwnicy dobrych chłodników i napoiów, a z zamożnie urządzonej kuchni Śniadań i Podwieczorków za cenę stałą i umiarkowaną przy dobrej muzyce dostarczy; mogą być także wybrane obstalunki wszelkiego rodzaiu dniem wprzódy zamówione. Donosi się przytem, iż tamże dobra Kawa, oraz na sposób zagraniczny dla dogodności lubowników Herbata na porcje familijne w samowarach urządzoną została. Celem zaś utrzymania czystości i porządku Ogrodu Foksal znajduje się szwajcar, który o ile możności, osobom nieporządnie ubranym wnijścia do Ogrodu zabroni”. „Osoby nieporządnie ubrane” nie miały czego szukać także w leżącej nieco dalej – wcześniej wspomnianej „Wiejskiej Kawie”, kawiarni i jednocześnie cukierni, ulokowanej w pałacyku o charakterze wiejskim wzniesionym w 1782 roku, słynącej wówczas z przepysznych ciast. Także w Ogrodzie Botanicznym. Dodajmy, że Łazienki, początkowo dostępne tylko nielicznym, otwarte zostały dla szerszej publiczności dopiero w latach dziewięćdziesiątych XIX wieku i wtedy stały się modniejszym i wyżej notowanym niż Ogród Saski „letnim salonem” Warszawy. Ten ostatni, chociaż już od 1855 był niedostępny dla pospólstwa, bo strzegły go posterunki policyjne niewpuszczające ludzi „nieo\nŻycie uliczne w niegdysiejszej Warszawie\n<a href="http://cyfroteka.pl/ebooki/Zycie_uliczne_w_niegdysiejszej_Warszawie-ebookRO/p0204993i020" target="_blank" title="Życie uliczne w niegdysiejszej Warszawie [Stanisław Milewski] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE" > <img src="http://cyfroteka.pl/images/BRD.png" style="border:none;background:none transparent;box-shadow:none;-webkit-box-shadow:none;-webkit-border-radius:0;border-radius:0;" alt="Życie uliczne w niegdysiejszej Warszawie [Stanisław Milewski] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE"/></a>


Niedopuszczalna postępowanie - Osiedle Popowice Wrocław\nJesteś tutaj: Home Niedopuszczalna postępowanie\nUtworzono: poniedziałek, 05, październik 2015 15:02\nOpublikowano: poniedziałek, 05, październik 2015 15:02\nCzłonkowie organów samorządowych są zobowiązani do stosowania ustawy o ochronie danych osobowych. Nie może być więc takiej sytuacji, jaka miała miejsce w Radzie Nadzorczej SM Popowice.\nCzłonkowie Rady, reprezentując ten organ samorządowy, biorą udział w przetargach, organizowanych przez spółdzielnię. Jeden z takich przetargów, dotyczył wydzierżawienia pawilonu użytkowego, nieopodal Biedronki. Jeszcze zanim doszło do oficjalnego ogłoszenia wyników przetargu, do firmy, która przetarg na dzierżawę wygrała, zgłosili się trzej potencjalni podnajemcy. Jak stwierdzili, uzyskali oni tę informację od członka Rady Nadzorczej SM Popowice, podając przy tym jego nazwisko.\nCo więcej, na posiedzeniu Rady Nadzorczej SM Popowice, ów członek przyznał się, że przekazał tę informację jeszcze przed oficjalnym wynikiem przetargu, bowiem – w swoim przekonaniu - działał dla dobra członków. Tymczasem takie postępowanie, zgodnie z regulaminami spółdzielni, oraz ustawą o ochronie danych osobowych, oznacza złamanie procedury przetargowej. Bowiem każdy z członków Rady Nadzorczej, po jego wyborze, otrzymuje upoważnienie „…do przetwarzania danych osobowych, ze zbiorów danych osobowych, będących w posiadaniu spółdzielni, oraz danych związanych z działalnością spółdzielni..” . Zobowiązuje się on też do „…zachowania w tajemnicy przetwarzanych danych…”. Przyjmuje do wiadomości i potwierdza swoim podpisem treść powyższego upoważnienia. Dotarliśmy do takich oświadczeń, które podpisuje każdy z członków Rady Nadzorczej. Ich treść jednoznacznie wskazuje na konieczność zachowania\nw tajemnicy rozstrzygnięcia przetargu, przed ogłoszeniem oficjalnych wyników. W opisywanym przypadku, nie zastosowano tej zasady.\nPostępowanie takie jest niedopuszczalne, kompromituje bowiem organy samorządowe SM Popowice. O tym jak Rada Nadzorcza potraktuje tę sytuację, poinformujemy naszych czytelników.


lady Malfoy - Page 3\nZawód : matka, żona i arystokratka\nTemat: Re: lady Malfoy 16.04.17 17:53\nWitam lady Burke, właściwie to zdziwiłabym się gdybyśmy się nie znały. Nie tylko przez wzgląd na Abraxasa i Sephorę, ale także zważając na to, że twój brat Quentin jest moim dobrym przyjacielem, a i z Edgarem oraz jego małżonką żyję w dobrych stosunkach. Nawet to nie uchroni lady przed pełnym dezaprobaty spojrzeniem. Musisz mi to jednak wybaczyć, ale ilość starych panien w szlacheckim społeczeństwie przyprawia mnie o zawroty głowy i tylko dla twojego dobra wyczekuję zaręczynowego pierścionka na twoim palcu.\nLady Fawley jeżeli już przyszło nam się spotkać, to raczej nie spotkała się lady z łaskawym spojrzeniem, bowiem gdy w grę wchodzi zdrowie mojej rodziny, a szczególnie dzieci potrafię być bardziej wymagająca i delikatnie mówiąc, chłodna w obyciu. Widzę, że specjalizuje się lady w chorobach genetycznych. Widziałabym to tak, że z czasem stałaby się lady moją ostatnią deską ratunku. Gdy przekona mnie oczywiście do siebie i do swojej wiedzy oraz umiejętności na tyle, abym mogła powierzyć w panny ręce zdrowie i życie moich dzieci. Być może na jednym z sabatów zasypałam pannę masą pytań odnośnie dziedziczenia chorób genetycznych i prawdopodobieństwie, że dziecko odziedziczyło chorobę po jednym z rodziców, jednocześnie nie do końca precyzując o co konkretnie chodzi.\nTemat: Re: lady Malfoy 16.04.17 19:01\nlady Malfoy na moim palcu od końca lutego błyszczy się pierścionek, przypisany został mi lord Avery(który uciekł na tą wieść i pewnie nie wróci ale nikt tego jeszcze nie wie). Więc pewnie razem ze wszystkimi radujesz się z faktu iż w końcu się ustatkuję i choć udaję że i ja też to w środku ściskają mi się wnętrzności i w naturalnym odruchu mam chęć uciekać. pewnie przyjdę zapytać czy i ty obawiałaś się zamążpójścia\nZawód : Uzdrowiciel wychodzący na przeciw chorobom genetycznym, estetka\nLECZENIE : 14\nTemat: Re: lady Malfoy 18.04.17 12:11\nLady Malfoy, na pewno odpowiedziałam na lady pytania wyczerpująco, nawet, jeśli te wydawał mi się z początku nieco dziwne; wyjaśnienie przyjdzie później, kiedy trafimy na siebie właśnie w Mungu bądź kiedy zostaniemy wezwani do posiadłości lady rodziny. Przypomnę sobie wtedy o co zostałam zapytana jakiś czas temu. Myślę, że nie musimy ustalać nic więcej, tylko w wolnej chwili umówić się na wspólne pisanie, aby wszystko wyszło w praniu.\nTemat: Re: lady Malfoy 18.04.17 14:58\nKtoś ci kiedyś musiał wytłumaczyć, dlaczego nie można nazywać dziecka Lycus\nTemat: Re: lady Malfoy 23.04.17 10:33\nLady Malfoy Ten sam rocznik, ten sam dom, te same poglądy, nawet te same gify w profilowym (już nie)\nMogłybyśmy się teoretycznie zapoznać jeszcze w czasach przed Hogwartem. Burkowie i Blackowie mają niby neutralne stosunki, ale z drugiej strony matką Rowan jest lady Crouch, a jeśli ktoś już miałby nas poznać ze sobą to zapewne byłyby to nasze matki, czemu raczej negatywne stosunki w rodzie by nie sprzyjały. Choć kto wie, może raz, czy dwa wpadłyśmy na siebie z naszymi matkami na Pokątnej nie rozumiejąc wtedy jeszcze w zupełności zaistniałej, niezręczniej sytuacji?\nW Hogwarcie wiadomo, że połączyć mógł nas dom, a może i nawet wspólne pasje (Rowcia również interesuje się muzyką). Obie wyszły za mąż dość młodo, choć ty oczywiście wcześniej. Rowan zapewne spoglądała na ciebie w tamtym okresie z dozą zazdrości, ale i niepokoju, że i ją za niedługo czeka podobny los.\nChoć Rowan nie jest już mężatką, to jednak obie są matkami, dla których nie ma rzeczy ważniejszych niż dobro ich własnych pociech\nTemat: Re: lady Malfoy 01.05.17 11:20\nZ pewnością chętnie posłużę ci radą i dodam otuchy, pomogę odnaleźć się w tym trudnym dla młodej damy okresie.\nW takim układzie mamy wszystko ustalone!\nFredericku na pewno i od tej pory z obrzydzeniem i odrazą patrzę na każdą osobę noszącą to imię. Tym większa u mnie niechęć iż pochodzę z rodu Blacków, który słynie z wydziedziczania członków rodu za każde przewinienie. Zapewne nie spotkaliśmy się osobiście, a nawet jeżeli to z pewnością nie miałam pojęcia, że niejaki Frederick Fox niegdyś nazywany był Lycusem Malfoyem\nlady Yaxley w takim razie nie widzę tutaj nic innego jak pozytywna relacja kobiet, które posłusznie wypełniają powinności wobec rodu. Jako matki pewnie nie raz i nie dwa wymieniały się radami odnośnie wychowania młodych szlachciców i szlachcianek. Czasem spotykamy się w damskim gronie, aby oddać się różnym typowo kobiecym przyjemnościom.\nTemat: Re: lady Malfoy 02.05.17 20:58\nNo to coś już mamy Kwiecień przyjdzie to coś popiszemy\nTemat: Re: lady Malfoy 02.05.17 21:21\nTemat: Re: lady Malfoy 09.05.17 17:23


Siemoniak: Przez trzy lata Sejm stał się terenem zamkniętym, fortecą | Live | 300polityka\n12 października 2018 09:31\nSiemoniak: Przez trzy lata Sejm stał się terenem zamkniętym, fortecą\n– Jest coraz gorzej. Przez trzy lata Sejm stał się terenem zamkniętym, taką fortecą. Pamiętam czas, nie byłem jeszcze posłem, każdy mógł przejść, spacerowali turyści, rodziny z dziećmi, pokazywały parlament. Teraz wszystko jest otoczone płotem. Zdarzyła nam się sytuacja, na ostatnim posiedzeniu Sejmu mieliśmy zespół parlamentarny ds. zagrożeń bezpieczeństwa państwa. Był ekspert, były wiceszef ABW, nie został wpuszczony. Mimo że dzień wcześniej był zgłoszony. To jakaś paranoja. Żadnego [uzasadnienia nie było]. Posłanka Kluzik-Rostkowska czekała w biurze przepustek 40 minut – stwierdził Tomasz Siemoniak w rozmowie z Piotrem Witwickim w „Politycznym Graffiti” Polsat News.\n– Po prostu Sejm jest zamykany. Władza PiS-u, a najbardziej marszałek Kuchciński ma jakąś obsesję, że nie wiem, ktoś przyjdzie, coś mu zrobi. Boją się po prostu ludzi, żyją w złotych klatkach – dodał poseł PO.


Scenariusz: Alexandre Aja , Gr�gory Levasseur\nNumer katalogowy: 37247BD-PL (PL - Polska) ok�adka w j�zyku polskim\nDost�pny w sprzeda�y: 30.03.2009\nSubtitles / Napisy: angielskie, czeskie, w�gierskie, arabskie, bu�garskie, esto�skie, francuskie, greckie, hebrajskie, holenderskie, chorwackie, islandzkie, polskie, litewskie, �otewskie, rosyjskie, portugalskie, rumu�skie, serbskie, s�owe�skie, tureckie, ukrai�skie.\nInteraktywne menu w j�zyku: angielskim, francuskim, holenderskim, rosyjskim.\nTyp p�yty: 36,37 GB Blu-ray Disc (dwuwarstwowa)\nnapisy: francuskie, rosyjskie, greckie, portuglaskie, polskie, czeskie, w�gierskie, holenderskie, angielskie.\nnapisy: francuskie, rosyjskie, greckie, portuglaskie, polskie, czeskie, w�gierskie, holenderskie.\nOpis: Film opowiada histori� Bena Carsona (Kiefer Sutherland), kt�ry by� policjantem i odszed� ze s�u�by po strzelaninie, w kt�rej z jego winy zgin�o kilka niewinnych os�b. Po tym wydarzeniu popad� w alkoholizm i pog��biaj�c� si� depresj� i postanowi� na jaki� czas opu�ci� rodzin� i zamieszka� z siostr�. Aby stan�� na nogi rozpoczyna now� prac� - ma by� ochroniarzem zrujnowanego po po�arze budynku, kt�ry w czasach swojej �wietno�ci by� ekskluzywnym sklepem. Praca nie wydaj� si� trudna - w�a�ciwie Ben nie ma czego pilnowa� bo w zgliszczach znakomity stan prezentuj� tylko ogromne lustra, kt�re od pocz�tku go intryguj�. I to w�a�nie przez nie zaczynaj� si� k�opoty.


"Nas było dziesięć milionów, a ich jest pięćset tysięcy" - Lech Wałęsa - Polsat News\n19.01.2017, 23:13 Polska\n"Nie mam wyjścia, muszę się w to włączyć" - Wałęsa o sytuacji w Sejmie\nWałęsa: Jeśli Kaczyński sam nie odejdzie, to będzie wyrzucony\nByły przewodniczący NSZZ "Solidarność" i były prezydent uczestniczył w czwartek w Płocku (Mazowieckie) w spotkaniu zorganizowanym przez tamtejszy KOD i "Gazetę Wyborczą" w ramach cyklu "Porozmawiajmy o Polsce".\n"Na razie tylko grożę palcem"\n- Zaproponuję, żebyśmy my ludzie, którzy są poza Solidarnością, ale którzy tworzyli Solidarność, abyśmy pokazali, że nas było dziesięć milionów, a ich jest pięćset tysięcy. I zrobimy coś podobnego do referendum. I zabierze większość ten znak (Solidarności) i tę historię tej mniejszości. Nie chciałbym tego zrobić. Ale jeśli demokratami są to muszą się z tym zgodzić. Jesteśmy większością i nam się nie podoba to działanie. Nie mogą nam niszczyć naszej Solidarności. Może nawrócą się. To moje dzieci, nie chciałbym, ale oni robią rzeczy, z którymi ja się coraz bardziej nie zgadzam. I stąd coś trzeba będzie zrobić - oświadczył Lech Wałęsa.\n- Na razie tylko grożę palcem, że odwołam się do was i jeszcze raz weźmiemy Solidarność i będziemy solidarnie, i jeszcze raz poprowadzimy Polskę mądrze, do mądrej naprawy - zaznaczył Lech Wałęsa.\nPotrzebna zmiana rządu, ale "musimy to zrobić dość daleko demokratycznie"\nJak przyznał, przewidując wiele lat temu rozwój wydarzeń w Polsce namawiał do "zwinięcia sztandaru" NSZZ "Solidarność", która jego zdaniem mogłaby odegrać inna rolę. - Prosiłem was: należy po zwycięstwie naszym zwinąć sztandary Solidarności. Schować je na trudne czasy. Gdyby była dzisiaj taka sytuacja, ja bym krzyknął do was, niezależnie jakie mamy pretensje: ludzie, solidaruchy, do stoczni, źle się dzieje w Polsce. I byśmy się zeszli, opracowali pięć, może siedem postulatów, wrócili i poprawili to wszystko. A tak nie mogę tego zrobić, bo wtedy nie zgodziliście się na zwinięcie sztandarów - argumentował Wałęsa.\nPodczas konferencji prasowej ocenił, że potrzebna jest w Polsce zmiana rządu. - Nie za dwa lata. Musimy zrobić to wcześniej, czym szybciej tym lepiej, ale musimy to zrobić dość daleko demokratycznie. A więc wymusić referendum z pytaniem prostym: czy mają prawo na takie zmiany: szkolnictwa, sądownictwa, systemu politycznego. Bo to, że są wybrani - fajnie, ale o pewne zmiany muszą się jeszcze raz spytać narodu - oświadczył Wałęsa.\n"Jestem po to, by mobilizować do lepszego porządku"\n- Przed wyborami musimy to opracować, do czego wybory upoważniają, a o co trzeba się dodatkowo pytać - dodał były prezydent.\nOdnosząc się do badań grafologicznych części dokumentów z teczki TW "Bolka" znalezionych po śmierci gen. Czesława Kiszczaka w jego domu, Lech Wałęsa raz jeszcze zaprzeczył ich autentyczności. Jak dodał "pierwszy nasz" minister SW Krzysztof Kozłowski, w różnych wywiadach mówił, że zostały zniszczone wszelkie dokumenty na temat Lecha Wałęsy z polecenia generała Kiszczaka.\nPytany czy, że w zależności od wyniku badań grafologicznych będzie starał się o ich weryfikację, odpowiedział: - Oczywiście. Mało tego, ośmieszę ich.\n"Podsłuch, ta maszyneria, nazwana była »Bolek«"\n- Gdziekolwiek byłem, miałem wszędzie podsłuch. Mam dokumenty na to. Podsłuch, ta maszyneria, nazwana była "Bolek". Materiały, które potem przepisywano z tego podsłuchu wszędzie nazywano "Bolek", teczka, która gromadziła te materiały nazywała się "Bolek". Sprawę, którą mieli mi zrobić też nazywała się "Bolek". W pewnym momencie przekręcili to na donosy, a to były odpisy naszych rozmów wewnętrznych. To było wykorzystywane. Wzywali po kolei nas i tak było przygotowane, że mówili rzeczy, które mówiliśmy między sobą. A to miało zamiar, żeby nas pokłócić. I ja wszystkich podejrzewałem, że kablują na mnie, bo ja mówiłem temu, a oni mi na przesłuchaniu mówią o tym. Mówię, o agent, donosiciel. I ja podejrzewałem wszystkich i mnie podejrzewali - oświadczył Wałęsa.


abc-medycyny.info - galeria - obraz ABC#WN-6726-PIC-236\nDla zabezpieczenia tkanki podskórnej od zakażenia przyszywamy brzegi otrzewnej do skóry, ujmując jednocześnie błonę surowiczą pętli. Obie pętle odcinamy prądem tnącym po uprzednim zaciśnięciu zaciskacza; zaciskacze pozostawiamy na miejscu i owijamy końce kikutów gazą wioformową; na 3 dzień lub w razie silnego wzdęcia brzucha wcześniej, usuwamy zaciskacze z kikuta pętl...\nPrzestudiuj nadzór i proje...\nPowikłania pooperacyjne a) Rozejście się szwów. Objawy zapalenia otrzewnej wskutek rozejścia się szwów występują z reguły po kilku dniach przebiegu początkowo prawidłowego; na 3 lub 4 dzień po operacji pojawiają się nagle w okolicy odpowiadającej miejscu resekcji silne bóle, którym towarzyszą często wymioty; brzuch jest wrażliwy na ucisk, :zjawia się objaw obrony mięśniowej i...\nW swojej recenzji terapii lekowej na astmę, Fanta (wydanie z 5 marca) rozpoczyna się od przeglądu dramatycznego wzrostu zachorowalności związanej z astmą w Stanach Zjednoczonych w latach 70. i 80. XX w. Oraz niedawnej poprawy wyników leczenia astmy. Jednakże nie wspomniano o znacznych różnicach rasowych, etnicznych i społeczno-ekonomicznych w zakresie wyników leczenia astmy, które są cz...


Watykan: na widok publiczny wystawiono szczątki św. Piotra?\nniedziela, 24 listopad 2013 18:06\nkadr z emisji TVN24/Reuters TV\nCzy świat ujrzał w Watykanie szczątki Piotra apostoła?\nTelewizyjne kamery ukazały niewielkie fragmenty kości na ołtarzu podczas mszy celebrowanej przez papieża Franciszka. To właśnie on zdecydował o wystawieniu ich na widok publiczny w związku z zakończeniem katolickiego Roku Wiary.\nFranciszek modlił się, trzymając szkatułę z kośćmi w rękach.\nJak pisze brytyjski "Guardian", do tej pory żaden papież nie rozstrzygnął definitywnie czy resztki te rzeczywiście należały do apostoła Piotra. Jedynie papież Paweł VI w 1968 roku stwierdził, że zostały one "zidentyfikowane w sposób, który może być uznany za przekonujący".\nNiektórzy archeolodzy mają jednak wątpliwości.\nKości zostały odnalezione podczas wykopalisk pod Bazyliką św. Piotra po śmierci papieża Piusa XI, który chciał być pochowany w grotach wraz z dziesiątkami innych papieży. Tak pisze w swojej książce watykanista Bruno Bartoloni.\nPodczas wykopalisk archeolodzy odkryli monument z trumną na cześć św. Piotra i napis w jęz. greckim: "Petros eni" czyli "Piotr jest tutaj".\nBadaczka greckich antyków Margherita Guarducci, która rozszyfrowała napis, dowiedziała się, że szczątki znalezione w tej trumnie otrzymał jeden z pracowników bazyliki. Trzymał je w pudełku na buty w szafie. Guarducci poinformowała o tym papieża Pawła VI, który ogłosił później, że istnieje przekonujący argument świadczący o tym, że kości należały do apostoła Piotra.\nBartoloni zaprzecza jednak tym twierdzeniom.\n"Żaden papież nie pozwolił nigdy na kompleksowe badania tych resztek m.in. z powodu apokaliptycznych dokumentów, które groziły, że każdy, kto zakłóci spokój św. Piotra, padnie ofiarą najgorszego z możliwych nieszczęścia" - pisze watykanista.\nW 1971 r. Paweł VI otrzymał urnę z relikwiami. Na co dzień jest ona przechowywana w Pałacu Apostolskim w Watykanie.


Sondaż: Jak reagować na żądania płacowe nauczycieli - Edukacja - rp.pl\nAktualizacja: 14.04.2019, 15:37\nSondaż: Jak reagować na żądania płacowe nauczycieli\nWiec poparcia dla strajkujących nauczycieli, Warszawa, 12 marca\nCzy rząd we właściwy sposób zareagował na żądania płacowe nauczycieli? Odpowiedź w sondażu SW Research dla serwisu rp.pl.\n„Rząd zaproponował porozumienie, które podpisała Solidarność i jest ono dalej otwarte dla pozostałych związków” – podkreślała wicepremier Beata Szydło.\nNajwiększa grupa respondentów (49 proc.) uważa, że rząd nie zareagował we właściwy sposób na żądania płacowe nauczycieli. O właściwej reakcji przekonanych jest 29 proc. ankietowanych. 22 proc. badanych nie umiało w tej sprawie zająć jednoznacznego stanowiska.\n- Częściej za tym, że rząd niewłaściwie zareagował na żądania nauczycieli, są kobiety (49 proc.), osoby powyżej 50 lat (58 proc.) oraz o dochodzie netto od 2001 do 3000 zł (59 proc.). Wraz ze wzrostem poziomu wykształcenia rośnie odsetek osób, które uważają, że rząd powinien inaczej zareagować na żądania nauczycieli – z 24 proc. wśród osób o najniższym poziomie wykształcenia, do 53 proc. wśród osób o wykształceniu wyższym. Taką zależność widać także w klasie wielkości miejscowości – im większe miejsca zamieszkania, tym badani częściej uważali, że rząd nie ma racji w tym sporze – od 43 proc. na wsi do 60 proc. wśród mieszkańców największych miast - zwraca uwagę Piotr Zimolzak z agencji badawczej SW Research.\n- Chcemy rozmawiać nad rzeczywistą zmianą. Chcemy, żeby oświata w Polsce była jak najlepsza. Chcemy, żeby nauczyciele zarabiali jak najlepiej – mówił Michał Dworczyk, szef kancelarii premiera. Dodał jednak, że podwyżki dla nauczycieli wymagają "zmiany systemu". Szef KPRM podkreślił przy tym, że "w tym momencie podwyżek większych (dla nauczycieli) nie będzie, bo środki w budżecie na to nie pozwalają".\nMiliardy rozdawane w ramach realizacji wyborczych obietnic można by lepiej spożytkować, reformując służbę zdrowia czy oświatę – mówią ekonomiści.\nCzy władze „Solidarności” dobrze reprezentują związkowców\nKsiądz o strajkujących nauczycielach: "Swołocz"\nAplikacja TOPR "Ratunek" zablokowana przez Google'a


Konwenty – Nerd Kobieta\n23 maja 2018 24 maja 2018 D.\nCzołem! Friends, come warm mi your boots by the fire in a place that magic has graced! W poprzedniej notce pokazałam Wam najpiękniejszy fandom […]\n23 maja 2018 23 maja 2018 D.\nCzołem! Jeśli nie było Was na tegorocznym Pyrkonie, ominęło Was najpiękniejsze zjawisko w polskim fandomie! Ominęła Was Wioska poznańskich Elfów. Myślisz, że elfy są […]


VOLVO XC 60 2.4D AWD Summum aut - Kombi I 163KM (2009)\nVOLVO XC 60 2.4D AWD Summum aut Kombi I 163KM\nVOLVO XC 60 2.4D AWD Summum aut Kombi I 163KM (diesel) (2009 - 2010)\nWersja była produkowana od 2009 do 2010 roku. VOLVO XC 60 2.4D AWD Summum aut Kombi I to klasa wyższa średnia samochodów osobowych.\nMoc maksymalna wynosi 120 kW, a licząc w koniach mechanicznych moc wersji VOLVO XC 60 2.4D AWD Summum aut Kombi I wynosi 163 KM. Silnik VOLVO XC 60 2.4D AWD Summum aut Kombi I jest rzędowy posiadający 5 cylidrów o pojemności 2400 cm3. Na każdy cylinder w silniku VOLVO XC 60 2.4D AWD Summum aut Kombi I przypadają 4 zawory.\nCały układ napędowy VOLVO XC 60 2.4D AWD Summum aut Kombi I osiąga moment obrotowy 340 Nm. VOLVO XC 60 2.4D AWD Summum aut Kombi I posiada napęd na 4 koła a typ paliwa na jaki jeździ VOLVO XC 60 2.4D AWD Summum aut Kombi I to diesel.\nŚrednie spalanie VOLVO XC 60 2.4D AWD Summum aut Kombi I wynosi około 5,7 l na 100km. Warto nadmienić, że VOLVO XC 60 2.4D AWD Summum aut Kombi I posiada 5 drzwi, 5 siedzeń. Wymiary samochodu: 4628 mm długości, 1891 mm szerokości, 1713 mm wysokości.\nOpinie o VOLVO XC 60 2.4D AWD Summum aut Kombi I 163KM (diesel)\nRaporty spalania VOLVO XC 60 2.4D AWD Summum aut Kombi I 163KM (diesel)\nDane techniczne VOLVO XC 60 2.4D AWD Summum aut Kombi I 163KM (diesel)\nWymiary VOLVO XC 60 2.4D AWD Summum aut Kombi I 163KM (diesel)\nWyposażenie VOLVO XC 60 2.4D AWD Summum aut Kombi I 163KM (diesel)\nCeny VOLVO XC 60 2.4D AWD Summum aut Kombi I 163KM (diesel)\nlistopad 2009 - maj 2010 180 000 PLN\nmaj 2009 - listopad 2009 171 500 PLN\nZdjęcia VOLVO XC 60 2.4D AWD Summum aut Kombi I 163KM (diesel)


www.radioem.pl → "Powinniśmy rozpocząć dyskusję nt. stworzenia komisji ds. niewinności"\nTomasz Komenda, który w 2004 r. prawomocnie został skazany na 25 lat więzienia za zabójstwo i zgwałcenie 15-latki, odsiadywał wyrok 25 lat więzienia w Zakładzie Karnym w Strzelinie. W czwartek został warunkowo zwolniony z odbywania kary i wyszedł na wolność. Według prokuratury, która zgromadziła nowe dowody w tej sprawi, mężczyzna nie popełnił zbrodni, za którą został skazany.\nAdam Bodnar był pytany w niedzielę na antenie Radia Zet, czy pomoże Tomaszowi Komendzie jako rzecznik praw obywatelskich. "Uważam, że ta sprawa nas uczy jednego - w Polsce powinniśmy rozpocząć poważną dyskusję na temat stworzenia niezależnych komisji ds. niewinności" - stwierdził. Wyjaśnił, że tego typu komisje funkcjonują w państwach zachodnich i niektórych stanach USA. "Komisje biorą taki przypadek, analizują go pod każdym możliwym kątem: na czym polegał błąd, z czego on wynika, czy to było np. fałszywe okazanie, czy to były błędy w badaniach DNA, czy wymuszenie zeznań, czy dbałość o statystyki i dążenie do tego, żeby osiągnąć sukces za wszelką cenę" - mówił. "Później wyciąga się z tego wnioski i te wnioski przedstawia się szerzej opinii publicznej, w szczególności adwokatom, prokuratorom, sędziom, tak żeby się z tego przypadku czegoś nauczyć" - dodał.\nZdaniem Bodnara "w tej sprawie samo śledztwo może nie wystarczyć". "Jak posłuchamy wypowiedzi polityków, to czasami mam wrażenie, że oni nie do końca są zainteresowani śledztwem, tylko szukaniem argumentów politycznych, kto jest winny w tej sprawie" - ocenił. "Najważniejsze jest głębokie zbadanie tej sprawy pod kątem takim, dlaczego tak się stało. (...) W Polsce to nie jest pierwszy przypadek, że osoba niewinna została skazana, a później okazało się, że było to błędne" - wskazał.\npublikacja 18.03.2018 10:10


Strona główna›Project: Independence Day [zwiastun]\nPoprzedni wpis o filmie Skyline nie bez powodu zatytułowałem, jak by to była druga część hitu Rolanda Emmericha - Dzień Niepodległości. Tym razem dodałem jeszcze jeden człon. Już Wam świta skąd on pochodzi? Jeśli nie, to obejrzyjcie drugi zwiastun, a na pewno zrozumiecie. Widowiskowa hybryda, feeria efektów specjalnych - blockbuster jak się patrzy.\nPoprzedni wpis o filmie *Skyline *nie bez powodu zatytułowałem, jak by to była druga część hitu Rolanda Emmericha - Dzień Niepodległości. Tym razem dodałem jeszcze jeden człon. Już Wam świta skąd on pochodzi? Jeśli nie, to obejrzyjcie drugi zwiastun, a na pewno zrozumiecie. Widowiskowa hybryda, feeria efektów specjalnych - blockbuster jak się patrzy.\nFabuła: Grupa przyjaciół zostaje zbudzona w nocy przez niesamowite światło. Ludzie wychodzą ze swoich domów z zaciekawieniem, a później przepadają w powietrzu. Okazuje się, że pozaziemska siła porywa całą ludzką populację. Przyjaciele, jedni z niewielu ocalałych, muszą walczyć o przetrwanie, gdy świat wokół nich zanika.\nSkyline wyreżyserowali bracia Strause (Obcy kontra Predator 2). W obsadzie znaleźli się Eric Balfour, David Zayas (Dexter), Donald Faison (Hoży doktorzy) i Neil Hopkins (Zagubieni). Światowa premiera zapowiedziana jest na 12 listopada 2010.\nŹródło zdjęć: © [źródło](http://niezlekino.pl/images/2010/09/skyline.jpg)


Przygotuj i wypróbuj | elajablonska\nPosted On 23 sierpnia 2018 13 września 2018 By Ola\nSkupmy się zatem na produktach, które odnajdziemy bez trudu w naszej kuchni, a które mogą stanowić bardzo fajną podstawę do przygotowania całej grupy naturalnych kosmetyków.\nOwoce, warzywa, twarożki, miody, kawa, herbata, cukier czy też skrobia ziemniaczana to nie są obco brzmiące nazwy a znajdując się prawie w każdym domu pozwalają na rozwinięcie działalności domowego kosmetologa.\nCzasem ich wykorzystanie będzie oczywiste, znane, jednakże niektóre produkty i sposoby ich wykorzystania zaskoczyć mogą niejednego.\nSiemię lniane czy też mączka ziemniaczana, co można z nich zrobić? Jak wykorzystać do upiększania naszej urody i czy na pewno okażą się skuteczne? Pytania wcale niebanalne, ale odpowiedź może być nie tylko prosta, ale właśnie banalna: dowiedz się jak to zrobić, spróbuj a potem sam ocenisz czy ilość pracy włożona w przygotowanie i sama realizacja będą trudne i czy efekt okaże się dla ciebie satysfakcjonujący.\nA może pewnego dnia wpadniesz na jakiś innowacyjny pomysł wykorzystania produktu, o którym wcześniej nie wiedziałeś, że posiada takie cudowne właściwości a właśnie dla ciebie okaże się on bardzo zachwycającym…powodzenia!!.


Przekazy od Eonów – Serce Eonu\nW grudniu 2013 roku tuż przed snem, pojawiły się trzy jasne istoty światła.\nUsłyszałem ich głos:\n„Jesteśmy Istnieniem. Jesteśmy Eonem. Chcemy mówić przez to ciało”\nOd tamtej pory przychodzą co jakiś czas przekazując słowa, które zapisuje.\nNie zawsze są dla mnie w pełni zrozumiałe, czuję jednak piękno i blask tych istot.\nUfam im całym sercem. Są piękni 🙂\nPojawiają się też podczas zabiegów dla ludzi, wspierają zarówno ich,\njak i mnie swoim białym światłem, które mieni się perłowym blaskiem.\nSą totalnie spokojni, czyści, neutralni, akceptujący,\njak tafla jeziora odbijająca nocą światło gwiazd.\nZacierając granice pomiędzy nimi, mną, tobą, rozpraszając iluzję oddzielenia,\npomagają poczuć, że wszystko co istnieje, jest jednością zawierającą się w każdym\ni przejawiającą się we wszystkim.\n„Jesteśmy Istnieniem. Jesteśmy Eonem.\nKliknij w poniższy obrazek, by przejść do archiwum przekazów.\nChciałam Panu podziękować, za medytację wybaczenia.\nJeszcze pewnie kawał drogi przede mną, nim uda mi się dogadać ze sobą i światem, ale niewątpliwie jest to zasługa Pańskiej medytacji, że udaje mi się małymi kroczkami wyjść ze ślepego zaułka, w który zabrnęłam.\nNie znam Pana, ale i tak stał się Pan moim przyjacielem, który co wieczór z takim samym niezachwianym spokojem, ciepłem i miłością, przełamuje moją złość, upór i frustrację, żale i niepokoje, nieufność i niewiarę – pozwalając radośniej patrzeć na świat i uchwycić promyk nadziei, że wyjdę na prostą.\nDzękuję za przekazy, są dla mnie… Czy można prosić o kontak z Panem\nZ całego serca serdecznie dziękuję, za piękne i pełne miłości medytacje.\nMa Pan niewiarygodnie delikatny i subtelny głos który niesamowicie koi i ma bardzo przyjemne wibracje. Z reguły rzadko kiedy podoba mi się czyjś głos, co najwyżej jest dla mnie neutralny. Często wibracje w czyimś głosie wprowadzają mnie w stan podenerwowania. Jestem na tym punkcie bardzo wrażliwa. Wiele medytacji , odpadało właśnie przez wzgląd na głos i wibracje z nim związane. Tu po raz pierwszy czuję pełną kompatybilność i harmonie. Ta strona jest dla mnie darem za który jeszcze raz dziękuję. Robi Pan wspaniałą robotę, jeszcze raz dziękuję!


Tytuł: Jak posadzić kłącza hosta funkia\nNapisane: 4 paź 2016, o 19:24\nWitam jestem tu nowa, od niedawna posiadam działkę. Zakupiłam kłącza hosta funkia w woreczkach, bez żadnych liści, same korzenie, jak na załączonym zdjęciu. Moje pytanie brzmi: czy całość zakopuję w ziemi, czy może trzeba zostawić na wierzchu uciętą grubszą łodygę? Czy też ją zakopuję? Pewnie pytanie jest śmieszne, ale nie mam pojęcia jak to zrobić!\nTytuł: Re: Jak posadzić kłącza hosta funkia\nNapisane: 4 paź 2016, o 22:05\nJa zakopałabym całą do ziemi, zaznaczyłabym miejsce sadzenia jakimś patyczkiem, żeby jej nie zgubić i czekała na wiosnę i pierwsze kiełki hosty.\nNapisane: 6 paź 2016, o 21:34\nTo tak zrobię. Bardzo dziękuję za odpowiedź!


Katowice: Zamieszki przed meczem. Ranny policjant\nPadły strzały, policjant został ranny. Jest nagranie z zamieszek przed meczem w Katowicach\nDodano: 28 sierpnia 2017, 12:54 1\nOddział prewencji policji / Źródło: Wikimedia Commons / Adam Kliczek, http://zatrzymujeczas.pl\nPrzed niedzielnym meczem pomiędzy GKS Katowice a Odrą Opole policjanci musieli interweniować wobec agresywnych pseudokibiców.\nW niedzielę 27 sierpnia GKS Katowice mierzył się z Odrą Opole na zapleczu Ekstraklasy. Przed meczem, kilka minut po godz. 14 doszło do incydentu. Jak informuje śląska policja, w trakcie doprowadzania na stadion sympatyków Polonii Bytom, którzy przyjechali dopingować drużynę z Opola, pseudokibice z Katowic dążyli do konfrontacji.\nFunkcjonariusze interweniowali, aby nie dopuścić do zamieszek. Wtedy pseudokibice miejscowej drużyny swoją agresję skierowali na policjantów. W kierunku mundurowych poleciały kamienie i butelki. Policjanci użyli siły fizycznej, gazu oraz strzelb miotających gumowe pociski. Po ostrzeżeniu, oddali salwę w kierunku atakujących szalikowców, co ostudziło ich agresję.\nJeden z policjantów został ranny i trafił do szpitala. Zatrzymano dwóch najbardziej agresywnych pseudokibiców. Są to mieszkańcy Katowic w wieku 36 i 44 lat. Obaj byli nietrzeźwi i trafili do policyjnego aresztu.\nPo godzinie od interwencji do punktu medycznego zgłosił się pseudokibic, który został ranny w okolice oka. Po udzieleniu pomocy przedmedycznej zabrano go do szpitala.\nŚledczy analizują nagrania monitoringu oraz nagrania wykonane przez policyjne zespoły monitorujące. Trwają czynności zmierzające do ustalenia pozostałych uczestników zadymy.\nwiadomości kraj policja pseudokibice katowice odra opole opole zamieszki mecz\nAleksander Prokop 28 sierpnia 2017, 14:32\nKazac klubom PLACIC za ochrone meczow ! Ot co! Jesli maja miliony na zawodnikow to maja tez kase na prywatna ochrone. Moze wtedy kibice bojac sie o FINANSE swojego klubu z rozwaga podchodzili by do sprawy.


Dub Yourself w Jazzdze (konkurs zakończony) - Plaster Łódzki\nAdministrator / 14 lutego 2011 / Brak komentarzy\n18 lutego o 22 w Jazzdze (Piotrkowska 17) rozpocznie się niezwykła, całonocna impreza pod nazwą Dub Yourself. Mamy dla Was trzy wejściówki na tę imprezę.\nWystarczy, że wyślecie maila na adres konkurs@plasterlodzki.pl. W tytule wpiszecie “Konkurs Dub”, w treści krótko uzasadnijcie, dlaczego chcecie bilety oraz podajcie swoje imię i nazwisko.\nZabawę zakończymy w czwartek, 17 lutego 2011 o godz. 23:59. O wygranej zwycięzcy zostaną powiadomieni drogą mailową. Nagrodę otrzymają najciekawsze uzasadnienia, które prześlecie.\nJam Vibez Sound zaprasza na całonocną REGGAE-DIGITAL DUB-RAGGAMUFFIN sesję. Mikrofonami zajmą się: DHS – trójmiejski załogant Pandadread Sound System, Daddy Bozo – wokalnie utalentowany fan brzmień rub a dub oraz Janek – jedyny w swoim rodzaju gadający karabin, głos Jam Vibez. Selekcją muzyki zajmą się: Rasba (Ras Bass), Japko (Sub-lo-matic) oraz Kleeb i Awiom (Jam Vibez), atmosfery dopełni Bzyq grający na congach. Aby należycie czuć basowe wibracje, specjalnie na ten wieczór dostawione zostaną dodatkowe głośniki niskotonowe.\nPandadread Sound System to oparta na potężnym basie tuba propagandowa, skupiająca wokół siebie selektorów i wokalistów z Trójmiasta i okolic. Operatorzy sound systemu: Bratrat (selekcja, fx) i DHS (selekcja, mic), czerpiąc pełnymi garściami z tradycji muzyki jamajskiej, w swojej selekcji eksperymentują z jej nowoczesnymi, elektronicznymi wcieleniami. Rytm, miłość, wolność i bezkompromisowa walka z wszechobecnym aparatem przemocy są przesłaniem, które wyraźnie bije z przemyślanego doboru prezentowanych przez nich utworów.\nPochodzący z Tarnobrzega, doświadczony multi instrumentalista i wokalista, muzyk takich projektów jak Dusza, Yourself Defence, Cranx, Gaya Bongo czy Galicja. Jego zainteresowanie patois zaowocowało nie tylko wieloma tekstami piosenek w tym języku, ale także słownikiem jamajsko-polskim, który publikuje na łamach magazynu Free Colours. http://www.myspace.com/daddybozo\nRas Bass (Łódź)\nNaprawdę Bartosz Ressel ur.21.09.77 w Łodzi. Selektor, dystrybutor, organizator, promotor i kolekcjoner ciężkich basowych brzmień z Jamajki. W 2001 roku zaczął kupować pierwsze vinyle i pod pseudonimem Ras Ba grać pierwsze imprezy w Łodzi i Krakowie. W 2002 roku z inicjatywy Ras By powstał RAS BASS SOUND SYSTEM, w którego skład wchodzili (RAS BA, STB, Dr.WHAT, GAVRON) Do 2009 Ras Ba zagrał i zorganizował wiele imprez na terenie Polski, m.in. współtworzył scenę reggae w słynnym łódzkim klubie Forum Fabricum i jazzowym klubie Jazzga. W 2005 roku Ras Ba otworzył internetowy sklep z płytami winylowymi – RASBASS.COM. Podczas częstych wyjazdów na Jamajkę, które regularnie odbywa od 2004 roku miał okazję poznać wielu artystów jamajskich jak Sizzla, Prince Jazzbo, Michael Rose, U Brown, Capleton, Jah Cure, Kiddus I. Zgromadził największą w Polsce kolekcję pierwszych wydań vinyli jamajskich. Autor pomysłu i główny bohater pierwszego dokumentu o Jamajce zrealizowanego w 2008 roku przez TVP Kultura -“Sladami Marleya”. Uczestnik wielu audycji radiowych w Radiu Bis ,Radiu Łódź, Radiu Żak. Autor artykułów prasowych oraz prelekcji poświęconych Jamajce. http://www.rasbass.com/\nJeden z najlepszych i najdłużej aktywnych selektorów reggae na łódzkiej scenie. Swoją przygodę za gramofonami rozpoczął w nieistniejącym już składzie Dread Lion Crew. Obecnie gra solowo oraz udziela się w wielu projektach, także wykraczających poza stylistykę reggae (m.in. Sub-lo-matic). Jego selekcja to przede wszystkim nowości ze sceny dub i dubstep, choć potrafi nieraz zaskoczyć wyszukaną klasyką. http://www.myspace.com/japkoselecta\nAdam Brzęczyk, ten który potrafi zagrać na perkusji jungle. Obecnie w Samokhin Band odpowiedzialny za grę na kongach. http://www.samokhinband.pl/\nJanek, Kleeb, Awiom – kolektyw trzech fanów dobrej muzyki, promujący najlepsze brzmienia digital reggae – raggamuffin – dub. Na scenie od 2005 roku. Niezależnie od koniunktury skutecznie zaszczepiają wszystkim radość i pozytywne wibracje płynące z jamajskich (i nie tylko) nagrań. Zasłynęli na polskiej scenie bezkonkurencyjną z racji unikalności prezentowanych płyt, selekcją z lat osiemdziesiątych. Efektem tej fascynacji jest wydany w 2008 roku, świetnie przyjęty mixtape “Jamaican Stylee Mixtape Vol. 1”. http://www.jamvibez.net/\nTags Dub Yourself w Jazzdze (konkurs do 17 lutego)


PKB jest passé. Kostaryka i Bhutan stawiają na szczęście mieszkańców - SmogLab\n„Człowiek szczęśliwy, to człowiek żyjący w czystym środowisku, w którym także zwierzętom jest dobrze. Nasze zdrowie jest powiązane z czystym środowiskiem i zdrowiem zwierząt. Mówili o tym już Hipokrates i Arystoteles, a my wciąż nie możemy tego zrozumieć” – apeluje prof. Skubała. Zamiast tego, uparcie dążymy do wzrostu PKB.\nPodczas debaty „Polityka klimatyczna w czasach wojny” organizowanej przez Green REV Institute w ramach Koalicji Future Food 4 Climate, poruszono m.in. zagadnienie postępów Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Zielonego Ładu (EZŁ). Jednym prelegentów był prof. dr hab. Piotr Skubała z Wydziału Nauk Przyrodniczych Uniwersytetu Śląskiego. Naukowiec przedstawił ciekawy punkt widzenia na rozwój kraju, wskazując jako przykłady Kostarykę oraz Bhutan. Pomija się tam wskaźniki takie jak PKB, na rzecz natury i dobrostanu jej składowych. Zapytaliśmy go więc, z jakich kluczowych filarów składa się koncepcja szczęścia ludzi, zwierząt i środowiska w tych państwach?\nUnijne strategie tylko na papierze?\nUE przyjmując Europejski Zielony Ład, w tym Unijną strategię na rzecz bioróżnorodności 2030, Strategię Leśną 2030, czy Strategię „Od pola do stołu” ustawiła się w pozycji niekwestionowanego lidera przemian, które musi przeprowadzić cała społeczność międzynarodowa.\n– Gdy śledzimy zaproponowane działania, nasza radość jest ogromna i entuzjazm rośnie. Po chwili jednak uzmysławiamy sobie, że nawet tak ambitny plan, może okazać się niewystarczający – powiedział prof. Skubała w rozmowie ze SmogLabem.\nPakiet Fit for 55 zakłada redukcję emisji gazów cieplarnianych o co najmniej 55 proc. do 2030 r. Może to być trudne do osiągnięcia. Okazuje się jednak, że zgodnie z ocenami naukowców, aby powstrzymać zmiany klimatu na akceptowalnym poziomie potrzebujemy redukcji emisji gazów o 65 proc. w ciągu niespełna dekady. Strategia na rzecz bioróżnorodności zakłada ochronę 30 proc. obszarów lądowych i morskich na naszym kontynencie do 2030 r.\nJak mówi prof. Skubała, zgodnie z ocenami naukowców, jest to dopiero pierwszy krok. Powinniśmy bowiem objąć ochroną 50 proc. naszej planety w myśl Globalnego Porozumienia na rzecz Przyrody. Strategia „Od pola do stołu” niewiele mówi o potrzebie ograniczenia spożywania mięsa i produktów odzwierzęcych. Tymczasem wskazanie przejścia na dietę roślinną, albo przynajmniej fleksitariańską, pojawia się już dzisiaj w niemal każdym dokumencie ONZ, opracowaniach placówek badawczych do tego tematu się odnoszących, czy np. w Ostrzeżeniu naukowców do ludzkości z 2017 r.\nTrzeba odejść od „kultu PKB”\n– Uważam zatem, że UE powinna przeformułować cele jakie sobie stawia. W Europejskim Zielonym Ładzie widzimy dużą jakościową zmianę. Stawiamy na rozwiązania zaczerpnięte z natury – gospodarka o obiegu zamkniętym, zeroemisyjna gospodarka, troska o bioróżnorodność – jednak to ciągle za mało. Zmiana w naszym myśleniu i sposobie funkcjonowania musi sięgać dużo głębiej – wyjaśnia naukowiec. – Musimy odejść całkowicie od kultu PKB. Nie wystarczy nieskromnie wspomnieć o śladzie ekologicznym, czy węglowym, rzucić wyzwanie jednorazowym plastikom. Postawmy na szczęście obywateli, środowisko naturalne, edukację, zdrowie, OZE. Taki kurs obrała np. Kostaryka – dodaje.\nLeniwiec w lesie deszczowym Kostaryki, fot. Lukas Kovarik/Shutterstock\nCzytaj także: Udowodnił, że koncern zatruł lasy deszczowe rakotwórczą wodą. Dostał 1000 dni za obrazę sądu\nKostaryka stosuje indeks szczęśliwej planety\nJak mówi prof. Skubała, Kostaryka jest liderem rankingu indeksu szczęśliwej planety (Happy Planet Index). Kostaryka z ochrony środowiska i klimatu zrobiła swój znak firmowy. Po dziesięcioleciach wylesiania, podwoiła swoją powierzchnię leśną. Obecnie połowę powierzchni tego kraju pokrywają drzewa. Taki efekt osiągnięto w ciągu ostatnich 30 lat. Ponad 98 proc. prądu produkuje się tutaj z OZE.\nIndeks wychodzi z założenia, że celem aktywności ekonomicznej jest nie tyle bogacenie się, co zapewnienie ludziom zdrowia i szczęścia. Określa on, przy jakim koszcie środowiskowym osiągnięto poziom rozwoju danego kraju, biorąc pod uwagę poziom szczęścia, oczekiwanej długości życia i nierówności dochodów. Szczęście obywateli jest tutaj ściśle powiązane z presją na środowisko. – W mianowniku wzoru na indeks znajduje się bowiem ślad ekologiczny, w której to metodzie powierzchnia lądów i mórz jest wskaźnikiem, a różne kategorie konsumpcji są przeliczone na powierzchnię produktywnego terenu – tłumaczy SmogLabowi naukowiec. USA, kraj, który dla wielu gwarantuje szczęśliwe życie, znajdują się blisko końca stawki (108. miejsce). Z kolei w Europie na pierwszym miejscu jest Norwegia, zajmująca 12. pozycję.\nBhutan chroni środowisko konstytucyjnie. Pomija przy tym PKB\nJako drugi przykład państwa, które ma wyróżniające się podejście do przyrody, prof. Skubała wskazał Bhutan. Tu z kolei środowisko naturalne traktowane jest jako narodowe bogactwo i chronione konstytucyjnie.\n– Ten niewielki azjatycki kraj zobowiązał się do utrzymywania „neutralności węglowej”, do zachowania zalesienia na poziomie 60 proc., a eksport drewna jest tu zakazany. W szkole dzieci uczą się podstawowych technik rolniczych i metod ochrony środowiska. Zamiast dzwonka słyszą uspokajającą tradycyjną muzykę i uczestniczą w codziennych sesjach medytacji – powiedział SmogLabowi prof. Skubała.\nBhutan odchodzi od PKB, a środowisko chroni konstytucją, fot. adsc80/Shutterstock\nW Bhutanie postanowiono nie określać poziomu jego rozwoju w oparciu o PKB. Rozwój ten wyznacza wskaźnik szczęścia narodowego brutto (Gross National Happiness). Jest on obliczany w oparciu o dziewięć głównych czynników:\nSzczęście narodowe brutto a antropocentryzm\nPodczas debaty Green REV Institute, prof. Marcin Urbaniak, kognitywista, etyk i weganin, zapytał o kwestię bezpieczeństwa tych idei, w odniesieniu do antropocentryzmu. Prof. Skubała odniósł się do pytania. Dodatkowo uargumentował swoje stanowisko podczas rozmowy ze SmogLabem.\nJak tłumaczy naukowiec z Uniwersytetu Śląskiego, według World Happiness Report, który jest publikowany od 10 lat przez Gallup World Poll oraz Sieć Rozwiązań na rzecz Zrównoważonego Rozwoju działającą przy ONZ, najszczęśliwszym krajem od czterech lat z rzędu jest Finlandia. Tzw. „narodowy wskaźnik szczęścia” wyznaczają odpowiedzi obywateli i niezależna ocena konkretnych czynników wpływającą na jakość życia. Są to między innymi: dochód, oczekiwana długość życia w dobrym zdrowiu czy zaufanie. To ostatnie mierzy się brakiem korupcji w biznesie i rządzie.\n– Drugie miejsce ponownie zajęła Dania, a trzecie Islandia. Jeżeli bralibyśmy pod uwagę ten ranking szczęśliwości państw, zgadzam się z krytyczną uwagę dotyczącą niebezpieczeństwa antropocentryzmu tego rodzaju klasyfikacji. Bez wątpienia powyższy narodowy wskaźnik szczęścia, który nie uwzględnia stanu środowiska, nie jest tym, który jest dzisiaj pożądany – mówi prof. Skubała.\nDodaje, że indeks szczęśliwej planety, czy wskaźnik szczęścia narodowego brutto z Bhutanu, biorą pod uwagę stan środowiska, a szczęście obywateli ściśle wiąże się ze stanem środowiska. Odzwierciedlają one ideę „Jedno Zdrowie” (One Health), która zakłada ścisły związek pomiędzy zdrowiem (a więc także szczęściem) człowieka, stanem środowiska naturalnego i dobrostanem zwierząt. Powyższe wskaźniki, uwzględniające stan środowiska w rankingowaniu szczęśliwych krajów, odchodzą od antropocentryzmu.\nZaawansowana ochrona środowiska i szybka transformacja\nZapytaliśmy naukowca, co powinno być pierwszym krokiem ku takiej transformacji. Jeśli jest to realne do wdrożenia u nas, to od czego należałoby zacząć tę zmianę? Jak powiedział, pragnienie wprowadzenia wszystkich tego rodzaju zmian w Europie brzmi rzeczywiście nierealistycznie. Jeżeli jednak naprawdę chcemy powstrzymać katastrofę klimatyczną i kryzys bioróżnorodności, to zmiany muszą być zajść daleko.\n– Bez wątpienia potrzebujemy pełnej, głębokiej ochrony środowiska naturalnego. Niezwykle sugestywnie wyraził to Harrison Ford w wystąpieniu pod tytułem „If We Don’t Protect Nature We Can’t Protect Ourselves” w trakcie Global Climate Action Summit. Powierzchnia leśna co prawda w Europie przyrasta, ale dość wolno. Nasze lasy to w głównej mierze monokultury leśne, a lasy stare wciąż poddaje się silnej presji – tłumaczy naukowiec.\nProf. Piotr Skubała na debacie o przyszłości polityki klimatycznej\nOglądaj ⬇https://t.co/wIgsIyjb2O#FutureFood4Climate pic.twitter.com/MU8DEyZ2AN\n— Green REV Institute (@InstituteRev) April 26, 2022\nDruga kwestia to jak najszybsze osiągnięcie neutralności klimatycznej. Robert Watson, przewodniczący Międzyrządowej Platformy do spraw Różnorodności Biologicznej i Funkcji Ekosystemu (IPBES) podkreśla, że nie jest jeszcze za późno na dokonanie zmian, ale tylko jeżeli zaczniemy działać natychmiast, na każdym poziomie, od lokalnego po globalny. A zmiany muszą dotyczyć czynników ekonomicznych, społecznych, politycznych i technologicznych. Sam wzrost PKB to bardzo ograniczone kryterium rozwoju.\n– Możemy zatem stwierdzić, że albo wprowadzamy „nierealistyczne” zmiany, albo ryzykujemy upadek cywilizacji i świata jaki znamy w przeciągu najbliższych dwóch – czterech dekad – podsumowuje prof. Skubała.\nCzytaj także: Prof. Piotr Skubała: Wszyscy musimy się nauczyć brać tyle, ile potrzebujemy, nigdy więcej\nZdjęcie tytułowe: Valerija Polakovska/Shutterstock\nRoztoczański PN apeluje o ochronę bobrów. „Nie wszyscy rozumieją problem suszy i niszczą tamy”


Meta Media Video Player pobierz - Informacje o oprogramowaniu Meta Media Video Player - OTFE\nMożliwości aplikacji Meta Media Video Player\nNa poniższej liście znajdziesz listę rozszerzeń plików, z którymi program Meta Media Video Player może współpracować, zarówno pod względem edycji danych w plikach, jak i ich konwersji. Należy pamiętać, że nawet jeżeli dane rozszerzenie jest obsługiwane przez program Meta Media Video Player, nie musi to oznaczać, że będziemy mogli w tym programie edytować dane. Często zdarza się sytuacja, że możemy jedynie wyeksportować dane w tym formacie z aplikacji Meta Media Video Player, ale import danych nie jest już obsługiwany.\nWarto pamiętać, że aplikacja Meta Media Video Player w swoich różnych wersjach (starszych lub nowszych) może obsługiwać różne rozszerzenia plików. Zazwyczaj im wersja programu jest wyższa, tym ilość rozszerzeń plików obsługiwanych przez aplikację jest większa, dlatego zadbaj o to, aby mieć akualną wersję programu Meta Media Video Player. W tym celu najprościej odwiedzić stronę producenta, do której link znajdziesz w dalszej części strony.\nMeta Media Video Player obsługuje pliki:\nProgram może znajdować się w bazie naszego serwisu z dwóch powodów - obsługuje pliki z konkretnymi rozszerzeniami lub pomaga w ich konwersji. Może również zdarzyć się sytuacja, że jeden program można wykorzystać do obsługi plików, jak również do ich konwersji - taki przypadek również został wzięty pod uwagę. Warto jednak pamiętać, że poniżej przedstawione informacje dotyczące programu Meta Media Video Player, nie muszą być jedynymi w naszym serwisie. Mogła zaistnieć sytuacja, że użytkownik dodał nazwę programu w innej formie, np "Nazwa Producenta Meta Media Video Player" a wtedy na poniższej liście nie znajdziesz wszystkich powiązanych informacji. Warto wtedy dokładniej przeszukać nasz serwis. Poniżej wykaz powiązań programu Meta Media Video Player z rozszerzeniami plików w naszej bazie.\nMeta Media Video Player pobierz\nW naszym serwisie nie oferujemy linków do bezpośredniego pobierania programów, a jedynie infrmacje dotyczące powiązań z konkretnymi rozszerzeniami plików. Przy pomocy tego linku możesz jednak znaleźć stronę producenta programu Meta Media Video Player i tam spróbować pobrać aplikację.\nStrona producenta programu Meta Media Video Player