کانون ايرانی پژوهشگران فلسفه و حکمت - 1- زندگينامه مهندس مهدي بازرگان - نسخه قابل چاپ\n1- زندگينامه مهندس مهدي بازرگان\n22 شهريور 1385 ساعت 14:45\n1-1- ريشه انديشه اجتماعي مهدي بازرگان را بايد در فضاي خانواده مذهبي و بازاري، سر كلاس درس ابوالحسن‌خان فروغي، در انجمن كاتوليك پاريس، در لابلاي روزنامه‌هاي جمهوري‌خواه فرانسه و سرانجام پشت ميز شركت مهندسي تهران جستجو كرد. (1) دوران خانواده، دانشگاه و جواني بازرگان، از 13 تا 33 سالگي هم‌زمان است با دوران حكومت و سلطنت رضاشاه از 1299 تا 1320 شمسي. در اين مرحله مي‌توان شاهد رشد فكر مذهبي بازرگان بود كه با تلقي علمي دبيرستاني در هم آميخت، در فرانسه تجلي ملي و سياسي پيدا كرد و در بازگشت به وطن عنصر تجدد را وجه غالب قرار داد. پس از سقوط رضاشاه، محتوا، آهنگ حركت و گستردگي فكر اجتماعي و سياسي بازرگان متحول شد. در فصل اول ريشه گرفتن انديشه اجتماعي او را دنبال مي‌كنيم.\n1-2- جنگ ميان مشروطه‌خواهان و طرفداران استبداد قاجار آغاز شده بود كه مهدي بازرگان در تهران چشم به جهان گشود (1286). پدرش حاج عباس قلي تبريزي موسوم به «آقا تبريزي» (1333-1247) فرزند حاج كاظم در 18 سالگي از آذربايجان به تهران آمده و بانو صديقه، دختر حاج سيدحسين طباطبايي را به همسري گرفته بود. اين زوج پنج پسر و چهار دختر به جهان آوردند كه جملگي در فرهنگ فارسي تهران بزرگ شدند. (2) آقا تبريزي مردي باهوش و زيرك بود. تاجري خود ساخته و ثروتمند كه قبل از مهاجرت به تهران مكه رفته، حاجي بود. مدتي رياست «هيئت تجارت» و «اطاق تجارت» تهران را به عهده داشت تا رضاشاه هر دو را برچيد. ميزان ثروتش را نمي‌دانيم اما رفت و آمدهايش نشان مي‌دهد سري در سرها داشت. هم او بود كه نام فاميل بازرگان را برگزيد.\nدر دين، آقا تبريزي پايبند فرايض بود. درس مكتب داشت و قرآن مي‌خواند. در مبارزه با «بي‌ديني و فحشاء» پيشگام مي‌شد و در خانه جلسه بحث ميان علماي مذهبي و مخالفين مي‌گذاشت. تا آنجا كه ما مي‌دانيم در دين تعصب كور به خرج نمي‌داد. نمونه آنكه فرزندانش را به زهر كتك مسلمان نكرد و مهدي را به فرهنگ فرستاد. برپايي جلسات بحث و گفتگو اشاره‌اي است كه براي تعقل و منطق قائل بود. برخلاف متعصبين مذهبي كتاب خارجي در خانه نگه مي‌داشت و روزنامه‌خوان بود. (3)\nآقا تبريزي در امور اجتماعي دست داشت. در سال قحطي ] ايران در قرن گذشته چند بار گرفتار قحطي شد [ همراه ديگر تجار بازار دارالاطعامي به راه انداخت. در دوران انقلاب در زمره مشروطه‌خواهان درآمد و يكبار نيز، از طرف آذربايجانيهاي پايتخت كانديد مجلس شوراي ملي شد اما رأي كافي نياورد. تماسهاي سياسي‌اش خوب بود و من جمله با سيدحسن مدرس و احمدشاه ارتباطاتي داشت. مورد مشاورت برخي از مراجع ديني، من جمله حاج عبدالكريم اصفهاني، قرار مي‌گرفت. در دوران دولت دكتر محمد مصدق از آيت‌اللّ'ه حسين بروجردي، رهبر ديني وقت خواست كه از اوراق قرضه ملي دولت حمايت كند.\nآقا تبريزي در دوران سختي گليمش را از آب بيرون كشيده بود. كودكي پسرش، مهدي، هم‌زمان بود با فروپاشي نظام قاجار در دوران پس از انقلاب مشروطه، جنگ جهاني اول و سه شورش شمال (شيخ محمد خياباني در تبريز، كلنل پسيان در خراسان و ميرزاكوچك‌خان جنگلي در گيلان) كه به تشنجات اجتماعي افزود و نظام دولت را به مرز فروپاشي كشاند. (4) هنگامي كه مهدي بازرگان پا به دبيرستان گذارد رضاخان ميرپنج كودتايش را به فرجام رسانده بود و مي‌رفت تا به تدريج حكومت مطلقه خود را زير پرچم سازماندهي نوين دولت، تجدد، تمركزگرايي و ناسيوناليسم مسلط كند. آنچه كه از نظر خانواده بازاري و مذهبي بازرگان قاعدتاً بايد مورد توجه قرار مي‌گرفت نخست مذهب‌زدايي رضاشاهي و سپس مهارسازي طبقه بازاري بوده است.\nاهداف رضاشاه در قبال مذهب، دوگانه بود. از يكسو مذهب را علت و تجلي عقب‌ماندگي ايراني مي‌دانست و مي‌خواست آن را از ميان بردارد. از سوي ديگر در جامعه مذهبي يك دستگاه مستقل اجتماعي مي‌ديد. مي‌خواست براي تحكيم حكومت مطلقه دولت اين نهاد را از هم بپاشد و بدين ترتيب از ارتباط و تجمع آزادانه مردم جلوگيري كند. (5)\nرضاشاه همچنين سعي در مهار بازار داشت. مالياتهاي سنگين بر بازار بست، بازرگاني خارجي را به انحصار دولت درآورد و در امور صنفي تجار دخالت نمود. (6)\nپيامد مشخص اين سياستها براي خانواده بازرگان اينكه هيئت نمايندگي تجار، كه آقا تبريزي رياستش را به عهده داشت، بسته شد و جلسات بحث فلسفي، كه آقا تبريزي در منزل برگزار مي‌كرد، به دستور شهرباني منحل گرديد. علي‌رغم اين فشارها به نظر مي‌رسد وجه تجددطلبي آقا تبريزي و حمايتش از دستگاه برجنبه مذهبي و بازاريش غلبه كرد و او از تحول دوران رضاشاهي استقبال نمود. (7) بايد گفت به همان اندازه كه آقا تبريزي به طبقات جديد پيشرو و حاكم دوران پهلوي اول تعلق نداشت، به همان اندازه هم از قشر سنتي ما قبل پهلوي دور بود. به همين خاطر وي جلوه‌اي از اختلاف و جذبه متقابل نسل سنتي با اقشار نوين اجتماعي ايراني در آغاز قرن معاصر محسوب مي‌شود.\nبعد از خانواده، تأثير عمده فكري بر بازرگان از مدرسه بود. نسبت به شرايط وقت تحصيلات بازرگان استثنايي بود، چرا كه به مكتب سنتي نرفت و در يكي از مدارس جديد التأسيس سبك اروپا به درس نشست، نخست در دبستان سلطاني و سپس در مدرسه دارالمعلمين تهران. (8) رئيس مدرسه دارالمعلمين، ابوالحسن‌خان فروغي (9) نقش تعيين‌كننده‌اي در طرح‌زدن به انديشه بازرگان جوان ايفا نمود. فروغي مردي بود فيلسوف‌منش و مورخ، در عين حال اهل دين و ايمان. هم درس «اكتشافات جغرافيايي» و «فلسفه» مي‌داد و هم «تفسير قرآن» مي‌كرد. در يك كلاسش از مكاتب و مسائل جامعه سخن مي‌گفت و در كلاس ديگر دانش‌آموزان را متوجه قرآن مي‌كرد. بر سر تخته مي‌نوشت: «لا يغير ما بقوم حتي يغيرو ما بانفسهم» (خدا قومي را تغيير ندهد تا آنچه را در ضميرشان هست تغيير دهند.) (10) آيه‌اي كه بعدها از شعارهاي سياسي بازرگان شد. فروغي گردش طبيعت را به زبان قرآن تفسير مي‌كرد. مثلاً در تأييد آيه نور از تئوريهاي اوپتيك Optic بهره مي‌گرفت. مي‌گفت برخلاف اعتقاد رايج مسلمانان كه مكتب شناخت طبيعت را دهري مسلك مي‌دانند بايد خدا را در طبيعت جستجو كرد. هم از طريق فروغي بود كه بازرگان با هيئت‌شناس و منجم كاتوليك فرانسوي فلاماريون آشنا شد و كتاب خدا در طبيعت او را خواند و تحت تأثير افكار وي قرار گرفت. (11)\nدر طول تحصيل مهدي بازرگان درس خوان بود و در كلاس پنجم و هشتم شاگرد اول شد. چون دبيرستان را به پايان رساند مشمول اعزام به خارج گرديد. آن سال دولت همه فارغ‌التحصيلان را به خارج فرستاد. بازرگان در امتحان اعزام رتبه پنجم را به دستاورد. در ميان رشته‌هاي تربيتي، علمي، فني، حقوقي و مهندسي، آخري (مهندسي برق) را برگزيد.\nمسئله دين و ايمان كه مي‌رفت تا بخش عمده‌اي از فكر و ذكر بازرگان را در سراسر عمر مشغول خود سازد هنگام عزيمت دانشجوي جوان تظاهر خاص خود را پيدا كرد. بازرگان بعدها گفت:\n«بسياري از پدرها و مادرهاي ما و خود ما نگراني و اصرار داشتيم كه اگر در اين سفر تحصيلي موفق نشديم چيزي به دست بياوريم، لااقل سرمايه قبلي و اخلاق و دين خود را از دست ندهيم... قبل از ترك ايران به پدرم گفتم اگر در ايران بمانم بي‌دين مي‌شوم، اگر بروم يا همان بي‌ديني است و يا در ايمان قوي‌تر خواهم شد.» (12)\nنمي‌دانيم اگر در ايران مي‌ماند چرا بي‌دين مي‌شد اما مي‌دانيم كه نزد احمد نخجواني رفت - ملاي كم پايه‌اي كه نسبت خانوادگي داشت و در همسايگي مي‌زيست. از او فتوا گرفت در مورد زندگي ميان مسيحيان نجس و جامعه حرام خارجي. نخجواني گفت اگر نيت تبليغ اسلام باشد حلال است. به هر صورت و علي‌رغم ترديدها، اميد دستيابي به افقهاي نو جاي نگراني را گرفت و دانشجوي جوان به استقبال سفر خارج شتافت.\n1-3- اگر بخواهيم نفوذ انديشه مذهبي را بر زندگي بازرگان بفهميم بايد نگاه كنيم به تسلط فكر سنتي مذهبي بر فرهنگ عامه در آن سالها. در آستانه قرن 14 خورشيدي، زندگي در روستا و اغلب شهرهاي كوچك ايران تغيير چنداني نسبت به شيوه زندگي سنتي چند سال پيش نكرده بود. تماس ميان بخشهاي گوناگون كشور اندك و چه بسا ناممكن بود. مسافرت به بسياري از نقاط مملكت، به خاطر عدم وجود راههاي امن و هموار عملاً ناممكن بود سيستم تلگراف به چند شهر بزرگ كشور محدود مي‌شد. با معيارهاي امروزي، زندگي در اغلب شهرها طاقت‌فرسا و ابتدايي بود. بي‌سوادي و خرافات عموميت داشت. حتي در دهه 1310 كه رضاشاه پس از تحكيم قدرت خود برنامه ساختمان نوين دولت را به راه انداخت، تنها حدود 700 مدرسه جديد - و اصطلاحاً اروپايي - براي جمعيت 10 ميليوني ايران وجود داشت. (13)\nنهادهاي مذهبي، از جمله مساجد و مدارس علميه و خانقاههاي صوفيان، بودند كه طبق سنت چند صد ساله، مركز بخش آگاهيهاي محلي، اجتماعي و سياسي محسوب مي‌شدند و افكار عمومي و مذهبي را شكل مي‌دادند. حتي انجمنهاي حرفه‌اي اصناف و تجمع ورزشي زورخانه هم در رديف نهادهاي مذهبي به شمار مي‌رفتند و در سازماندهي مراسم عمومي مذهبي همچون مراسم سينه‌زني و قمه‌زني و دسته‌هاي عزاداري فعال بودند. مكتبها و مدارس پايگاه علماي ديني محسوب مي‌شدند. درسهايشان ابتدايي و محدود به خواندن و نوشتن و روخواني بعضي از متون ادبي مثل گلستان سعدي و ديوان حافظ و مشق قرآن و دستور زبان عربي بود.\nتأسيس مدارس جديد به سبك اروپا، تغيير محتواي درسي و توسعه مطبوعات از عواملي بود كه به تدريج فرهنگ شهري را متحول كرد. از اين جهت بررسي تحولات اجتماعي دهه 1290 (يعني دوره پس از انقلاب مشروطه و در هم شكستن نظام سنتي قاجار تا سر آغاز تحكيم پايه‌هاي حكومت مطلقه رضاشاه)، مهم است. در اين دوره مطبوعات به سرعت رشد كرد. انديشه‌هاي نو با سرعت بيشتر و به طور گسترده‌تري از اروپا به ايران رسيد و در ميان اقشار مختلف اجتماعي پخش شد. علاقه مردم به مطبوعات به حدي رسيد كه خواندن روزنامه، حتي نسخه‌هاي كهنه آن، در محافل عمومي همچون قهوه‌خانه‌ها با صداي بلند محبوبيت يافت.\nبه طور كلي مي‌توان گفت اكثر مردم همچنان پيگير سنتهاي چند صد ساله زندگي و افكار كهن خود بودند. تغييراتي كه جريان داشت عموماً به جماعت تحصيل كرده شهرهاي بزرگ محدود مي‌شد. در سطح انديشه: اكثر مردم زندگي را يك قضا و قدر ناشناخته و غير قابل تغيير آسماني مي‌شناختند. فرهنگ عمومي مردم تركيبي از روايات واقعي و افسانه‌اي درباره زندگي اولياي شيعه بود. نقش موجودات آسماني در تعيين شكل و محتواي زندگي روزمره آدميان امري پذيرفته شده بود. هنوز راه بسياري در پيش بود تا زندگي و فرهنگ عمومي مردم تغيير كند.\nبا توجه به اين زمينه مي‌توان در ساختار فكري بازرگان تا قبل از اعزام به فرانسه دو عنصر را تشخيص داد: نوعي مذهب شبه سنتي كه با مفاهيم جديد علمي مدرسه‌اي در هم آميخته بود. خانواده، به خصوص پدر در شكل دادن به اولي نقش داشت و مدرسه، به خصوص فروغي، در هر دوي آنها. بازرگان جوان در سال 1307 از طريق اتحاد شوروي راهي فرانسه شد.\nبازرگان در فرانسه\n1-4- در فرانسه بازرگان به افكار مذهبي‌اش وفادار ماند، به آنها شاخ و برگ داد. با افكار علمي آشنا شد. به مسائل اجتماعي و سپس سياسي گرايش پيدا كرد. ترديد نيست كه تحصيل، كار و زندگي در فرانسه تأثير عميقي بر انديشه دانشجوي جوان گذاشت. بسياري از افكار مذهبي، اجتماعي و سياسي‌اش ريشه در اين دوران دارد. حتي چهل سال بعد كه خاطراتش را نوشت به تأثير عميق اروپا اشاره داشت.\nتمام اين مناظر و وقايع ] اروپا [ براي ما كه در ايران پا از جاده خاكي بيرون نگذاشته بوديم و اولين بار كراوات زدن را در تالار وزارت معارف يادمان داده بودند، بسيار جالب و عجيب و گيج‌كننده بود. عيناً مثل كودك پانزده ماهه كه به هر چيز حمله مي‌كند و مي‌خواهد آن را به دست بگيرد و ورانداز كند، با ولع فوق‌العاده به همه طرف نگاه مي‌كرديم. مي‌خواستيم تمام آثار تمدن و مزايا و داراييهاي آنها را ببلعيم. (14)\nبراي محصلي جوان، خوش ذوق و باهوش كه از يك جامعه سنتي و عقب مانده به اروپا مي‌رود طبيعي است كه تمدن اروپايي - به خصوص در اولين دهه بعد از جنگ اول جهاني - جذاب باشد. در واقع جذبه قوي بود. بسياري از تحصيل كردگان ايراني در اروپا، كه عمق عقب‌ماندگي جامعه ايراني را فهميدند باور كردند كه بايد از فرق سر تا نوك پا فرنگي شد. (15) اما بازرگان متفاوت بود. جامعه فرانسه بدون ترديد بر افكار و انديشه‌اش تأثير عميق گذاشت اما او به مقدار قابل توجهي در برابر اين تأثير مقاومت كرد. مقاومتي كه در آن زمان و براي اين تيپ نمونه بود. به علاوه، مقاومتش در برابر فرهنگ اروپا خودآگاه بود. در اولين سخنراني كه (با عنوان «سوغاتي فرنگ» در سفارت ايران در پاريس) كرد از هم شاگرديها به خاطر ضعف و تسليم در برابر راه و روش زندگي اروپايي انتقاد كرد. گفت:\nهمان طور كه عرض شد در انتخاب ارمغان فرنگ... سليقه‌ها و نظريات بي شماري پيش مي‌آيد. سليقه اول سليقه نداشتن و عدم طرح مسئله است. از اينكه بگذريم، بعضي ديگر، با عبارت ساده، آنچه را كه ميان زمين و آسمان ايران ببينند به نام توحش و آنچه را در اروپا... بشناسند به چشم تمدن مي‌نگرند. همچنين در جهت عكس بعضي به عبارت موجزي گفته‌اند تمدن اروپا بايد براي ما نان و تمدن شرق روح تهيه كند... ادعاي ديگر كه ايراني بايد از سرتا پا ظاهراً و باطناً فرنگي شود در قدم اول به سه اشكال بزرگ برمي‌خورد: اولاً حرف مبهمي است... ثانياً محال است ثالثاً بي‌ثمر. (16)\nبررسي انديشه مذهبي بازرگان در اين دوره ضروري است، چرا كه مذهب مي‌رفت تا در انديشه سياسي‌اش و در حوزه سياسي ايران نقش بزند. نقشي كه، براي بازرگان، ريشه در آن ايام دارد. ايامي كه فرانسه آخرين سالهاي جمهوري سوم (1939 - 1871 ميلادي) را مي‌گذراند. ايامي كه دو جريان نيرومند سياسي در تعيين شكل و محتواي امور اجتماعي فعال بودند: يكي كاتوليك و يكي جمهوري‌خواه. كاتوليكها پرچمدار محافظه‌كاري بودند و جمهوري‌خواهان خود را نماينده جناح ميانه‌رو چپ مي‌دانستند. هر دو گروه به درجاتي بر فكر اجتماعي و سياسي بازرگان تأثير گذاشتند.\nاول نگاه كنيم به موقعيت كاتوليكها. اوضاع فرانسه در آن سالها، براي كاتوليكها سردرگمي و آشفتگي به همراه داشت. انديشه مذهبي به طور كلي افول كرده بود. اما براي مدت كوتاهي - در آخرين سالهاي جمهوري سوم - احيا شد. جلوه اين احياء مذهبي در جو روشنفكري و اخلاقي روز در اوضاع اجتماعي و اقتصادي نمايان است. در سطح انديشه: نظريه تجدد وجهه‌ي علمي‌اش را از دست داد، نظريه نسبيت اينشتن ديگر حاكميت مطلق نداشت، پوزيتيويسم قرن نوزده رو به افول بود و نظريه زيگموند فرويد در مورد ناخودآگاه عموميت پيدا كرده بود. اين شرايط و عوامل مشابه موجب شد كه نقد انديشه مذهبي افول كند و انديشه كاتوليك پا بگيرد. در سطح اجتماعي: كاتوليكها از رشد جمهوري‌خواهي و سوسياليسم وحشت داشتند. به همين دليل در پي تحكيم جناحهاي محافظه‌كار و حتي ارتجاعي بودند. پايگاه كاتوليكها عموماً در ميان طبقات صاحب سرمايه و شهرنشين بود. كمتر ميان روستاييان و كارگران شهري نفوذ داشتند. به لحاظ روش و برنامه: در مسائل مشخص سياسي كمتر دخالت مي‌كردند و بيشتر به كارهاي اجتماعي، به خصوص خيريه و صنفي مي‌پرداختند. رهبران كاتوليك به خوبي مي‌دانستند اعتقاد مذهبي اكثر مردم فرانسه جنبه صرفاً سنتي و فرماليستي دارد و جريان انديشه غير مذهبي وگيتيانه هر روز گسترده‌تر مي‌شود. (17) به همين خاطر سعي داشتند به نحوي در زندگي روزمره مردم نفوذ كنند.\nاحياي فكر مذهبي در دوره 36-1926 ميلادي در فرانسه موجب شد سازمانها و سنديكاهاي كاتوليك در سطوح مختلف اجتماعي پا بگيرند و از جمله درگير مسائل روستاييان و معلمان و كارگران شوند. انجمن كاتوليك دانشجويان در سال 1932 ميلادي تشكيل شد (18) يعني حدود زماني كه بازرگان در زندگي دانشگاهي جا افتاده و به راه رسم فرانسويها خوگرفته بود تأثير فعاليت كاتوليكها در دانشگاهها و شهرها به حدي بود كه بي‌راهه نرفته‌ايم اگر بگوييم بازرگان سالها بعد در الهام از اين جريان اقدام به تأسيس و حمايت از انجمنهاي اسلامي كرد. همكاري با انجمنهاي كاتوليك در فرانسه براي بازرگانان از چند نظر مهم بود.\nاولاً وجود انديشه مذهبي در اروپا كمك كرد بازرگان پيگير افكار مذهبي خود شود. نكته‌اي كه وي سالها بعد به آن اشاره مي‌كند و مي‌گويد: «مردم در اروپا دين دارند» (19) در واقع اشاره به حضور فعال خودش در ميان فرانسويهاي مذهبي است. استدلال بازرگان اين بود كه اگر يك جامعه متجدد اروپايي به خدا اعتقاد دارد، ديگر نيازي نيست كه مردم يك جامعه سنتي دين خود را از دست بدهند. يعني كه ريشه عقب‌ماندگي اجتماعي در خداپرستي نيست. براي دانشجويي مثل بازرگان كه از يك كشور عقب افتاده آمده و مذهبي بود وجود چنين منطقي به حكم يك سنگر دفاعي نيرومند محسوب مي‌شد.\nثانياً وجود گروههاي فعال مذهبي در فرانسه برگ برنده‌اي براي بازرگان شد در برابر ايرانيان غير مذهبي كه احتمالاً از بازرگان به خاطر افكار دينيش انتقاد مي‌كردند. اين واقعيت كه گروههاي كاتوليك و مذهبي در ميان جوانان شهري، متمول و تحصيل كرده نفوذ داشتند، موضع فكري بازرگان را در برابر هم قطارهاي غير مذهبيش تقويت كرد. حقيقت اين ادعا در اظهارات خود بازرگان پيداست، آنجا كه مي‌گويد:\nيادم هست در كليساي نوتردام، يا انواليد، مردم زيادي را ديدم با سرو وضع شيك و خيلي فرنگ پشت صندليهاي مخصوص زانو زده و در حال سكوت يا ذكر، ركوع و سجود بودند. يكي از هم‌سفرها زمزمه كرد و گفت: عجب اين فرنگيها هم نماز مي‌خوانند، آن هم با چه خضوع. (20)\nثالثاً تعريف و تفسير محافل كاتوليك فرانسوي از مذهب، سكوي مقاومت و برگ برنده‌اي شد براي بازرگان در برابر تفسير سنتي صرف قشري از مذهب. نظر بازرگان اين بود: اگر دين مي‌تواند در يك جامعه اروپايي نقش پيشرويي داشته باشد، ديگر چه نيازي است به تفسير سنت‌گرايان؟ اين واقعيت كه 76 درصد از دانشجويان در انجمن كاتوليكي دانشجويان فعال بودند، (21) اينكه فعاليت اجتماعي در چارچوب فكر خداپرستي و عبادت انجام مي‌گرفت و سرانجام اينكه امكان تماس با اين گروهها وجود داشت، همگي براي بازرگان جذاب بود. (22) اينجا ديگر مذهب مجموعه‌اي از سنتهاي خرافاتي و قشريِ فرهنگ عقب افتاده ايراني نبود بكله سنتي فعال و زنده در متن جامعه متحول اروپا محسوب مي‌شد. بدين ترتيب موضع ضدسنتي و ضدقشري بازرگان بيش از پيش تقويت شد.\nرابعاً، بازرگان چارچوب مناسبي پيدا كرد كه در آن پيشرفت اروپا را - حداقل براي خودش - توجيه كند. معتقد شد راز پيشرفت اروپا وجود هدف مشترك در يك كمال مطلوب است و آن «محرك اصلي چيزي جز خدا و دين نمي‌توانست باشد.» (23) به عبارت ديگر بر اين باور شد كه فرانسويها به خاطر اينكه مذهب را به عنوان يك عنصر اساسي تمدن پذيرفته‌اند، مي‌توانند از محاسن اخلاقي همكاري، قدرت، حقيقت‌گويي، فداكاري، كار، برنامه‌ريزي و آزادي عقيده و تجمع بهره‌مند شوند.\nبرداشتهايي كه بازرگان از نقش مذهب در اروپا كرد در بينش مذهبي خودش تأثير گذاشت. گزارش شده است كه به انجام فرايض مذهبي پايبند ماند حتي اگر موجب شرمندگي برخي از هم شاگرديهايش مي‌شد. (24) روزهاي شنبه كه دانشجويان فرانسوي به مشق نظام مي‌رفتند كتابهاي فرانسوي درباره اسلام را مي‌خواند. از جمله كتاب معروف زندگي محمد، به قلم اميل در منگهام را خواند. در همين ايام در چند سخنراني درباره اسلام شركت كرد. در جلسات شرق‌شناس شهير فرانسوي لويي ماسينيون حاضر شد. سخنان او را درباره شيعيان و دورزيها شنيد. (25) وقتي مجله مستعمراتي آفريقاي سياه مقاله‌اي انتقادي در مورد اسلام به چاپ رساند دفاعيه‌اي نوشت. همان مجله آن را چاپ كرد.\nافكار شبه سنتي مذهبي جامعه تازه متجدد ايران از يكسو و افكار احيا شده كاتوليك فرانسوي از سوي ديگر بر هم تأثير گذاشتند. تركيبش ساختار فكري جديد بازرگان بود. بعدها نوشت «كيسه‌ها و خورجينهاي خالي را در طي هفت سال تحصيل به تدريج از افكار و ارمغانها... پر كرده بودم:... اعتقاد و علاقه فزون يافته به اسلام ] پيدا كردم [ ولي نه اسلام خرافي و انحرافي، تشريفاتي ] و [ فردي، بلكه اسلام اصلي، اجتماعي، زنده ] و [ زنده كننده.» (26) البته اين سخن چند دهه بعد از آن وقايع بيان شده و تا حدودي اغراق‌آميز است. نمي‌تواند معيار ما در سنجش واقعيات آن دوره باشد. شاهد اينكه بازرگان تا ده سال پس از بازگشت به ايران مطلبي در ا نتقاد به موضع صرفاً سنتي ننوشت. ما بعداً به اين نكته مي‌پردازيم. اما انكار نمي‌توان كرد كه فرهنگ مذهبي اروپا بر بازرگان تأثير عميق گذاشت. فرهنگي كه سرمنشأِ آن در انجمنهاي كاتوليك بود و در ادبيات شرق‌شناسان مذهبي. تمدن اروپايي انديشه جوان محصل را متحول كرد، افقهاي جديد را جلو رويش گشود. با اين حال دانشجوي جوان تسليم بلاواسطه فرهنگ جديد نشد. دو سنت را به ترتيبي درهم آميخت. انديشه‌هاي جديد را در شكل و شمايل قديمي درآورد، چارچوبي متداوم به آنها داد. اميد داشت تجربه‌اش را از جامعه سنتن ايراني با تجربه‌اش از جامعه مترقي اروپايي، به شكلي همسو كند و به معنايي آشتي دهد.\nدر همين سالها سياست نظرش را جلب كرد. فعاليت آزاد دستجات و احزاب سياسي، در سالهاي حساس قبل از جنگ دوم جهاني در پاريس زمينه را آماده كرد. خودش هم مايه داشت. مي‌گفت «سرم درد مي‌كرد براي اين جور چيزها.» (27) به علاوه چون قبل از ورود به فرانسه فكر مشخص سياسي نداشت، گرفتار تعصب سياسي نبود. زمينه‌اش بكر بود. به استقبال انديشه‌هاي جديد رفت. شايد به همين خاطر رقباي سرسخت كاتوليكها، يعني جمهوري‌خواهان بيش از هر كس بر او اثر گذاشتند.\nدر اوايل دهه 1930 ميلادي، هنگامي كه بازرگان كم و بيش در جامعه فرانسه جا افتاده و درگير محيط بود، محافظه‌كاران جوّ عمومي را در دست داشتند. اين را مي‌توان در تركيب مجلس ديد: دست راستيها بزرگ‌ترين جناح مجلس بودند با 40 درصد كرسيها. سوسياليستهاي راديكال و سوسياليستهاي جمهوري‌خواه 30 درصد كرسيها را در اختيار داشتند، در مقام دوم بودند. حزب سوسياليست با 20 درصد، مابقي، كرسيها در مقام سوم بود. جناح دوم، يعني سوسياليستهاي راديكال و سوسياليستهاي جمهوري‌خواه قبل از آنكه مدافع انديشه‌هاي سوسياليستي باشند خود را پرچمدار آرمان جمهوري‌خواه مي‌دانستند. مي‌خواستند جمهوري شكننده سوم را به نحوي حفظ كنند. علتش هم ناكامي جمهوريهاي اول و دوم فرانسه بود. اين جناح دفاع از انديشه جمهوري‌خواهي را در صدر دستور كار خود قرار داده و تاكتيكش نفوذ در فرهنگ و عواطف توده‌هاي مردم بود. مؤسسات آموزشي را پايگاهشان كردند. سنگرشان مدارس بود دور از محيط رسمي سياسي، فرهنگ جمهوري‌خواه را در شكل سمبلهاي اجتماعي از قبيل سرود و جشن تبليغ مي‌كردند.\nدر سطح نظري و ايدئولوژيكي، سوسياليستهاي جمهوري‌خواه ريشه در افكار سوسياليستي داشتند. اما پايگاه اجتماعيشان ميان طبقات و اقشار محافظه‌كار از جمله طبقات متوسط شهري، معازه‌داران، تجار و برخي كشاورزان كم درآمد بود. به همين خاطر سوسياليستهاي جمهوري‌خواه در اغلب موارد سياست ميانه‌روي را پيش مي‌گرفتند. و به دليل همين ميانه‌روي توانستند در بسياري از ائتلافهاي گوناگون سياسي شركت كنند. با اينكه از دهه 1920 ميلادي قدرت در اختيار دست راستيها بود اما اوضاع به تدريج تغيير كرد. در جناح چپ اتحاد و وحدت به وجود آمد. ائتلاف سوسياليستها و كمونيستها با عنوان جبهه مردمي در سال 1936 ميلادي به قدرت رسيد. اين پيروزي، بدون مبارزه شديد وگاه خشونت‌بار با جناح راست ممكن نشد. از جمله اينكه فاشيستها در سال 1934 ميلادي براي در دست گرفتن قدرت حملات شديدي را دامن زدند. خوشبختانه برخلاف فاشيستهاي آلمان و ايتاليا شكست خوردند. (28)\nدر اين جو سياسي و اجتماعي، بازرگان در اكثر اجتماعات سياسي دانشگاه، از جمله انجمنهاي سوسياليست و سلطنت‌طلب و به خصوص جمهوري‌خواهان، شركت مي‌كرد. روزنامه‌هايشان را كه مهم‌ترين منبع اطلاعات سياسي محسوب مي‌شدند، به دقت مي‌خواند. مشترك روزنامه اومانيته ارگان حزب كمونيست فرانسه، لاپاپولار ارگان حزب سوسياليست و اكسيون فرانسز ارگان سلطنت‌طلبان بود. در اجتماعات انتخاباتي هم شركت مي‌كرد. به سخنراني كانديداها علاقه‌مند بود. به جمهوري‌خواهان توجه بيشتر داشت. مانند جوانان جمهوري‌خواه لباس مي‌پوشيد. در همين ايام با تبليغات كمونيستي آشنا شد و جنبه ضدمذهبي آن را مايه آزردگي يافت و نوعي احساس ضدكمونيستي در دلش جاي گرفت. (29)\nاينجا لازم است به درس و مشق مهدي بازرگان در رشته ترموديناميك اشاره كنيم. اهميت قضيه آنجاست كه تئوري ترموديناميك، به خصوص نظريه تعادل Equiblirum (كه زيربناي اين علم طبيعي محسوب مي‌شود) منبع الهام براي افكار اجتماعي و سياسي او شد. ما بعداً به اين مسئله اشاره خواهيم كرد. اينجا كافي است بگوييم ترموديناميك علم رابطه ميان كار، حرارت، گرما و انرژي و همچنين رفتار سيستمهاي طبيعي در شرايط تعادل است. يكي از اصول ترموديناميك اشاره به اين مفهوم دارد كه هر نوع سيستم مادي، چه آنها كه ماده و انرژي را با محيط خود رد و بدل مي‌كنند و چه آنها كه نمي‌كنند، به خودي خود به سوي حالت تعادل تمايل دارند. اگر شرايط خارجي تغيير كند (مثلاً سيستم بزرگ‌تر شود) مشخصات ذكر شده نيز عملاً تغيير خواهند كرد. علم ترموديناميك شرايط تعادل را از نظر حرارت، فشار و تركيب شيميايي تعريف مي‌كند. تغييرات را به زبان رياضي مي‌گويد و ايجاد شرايط ثبات و تعادل سيستم را پيش‌بيني مي‌كند. (30)\nعلم ترموديناميك در قرن نوزدهم ميلادي، هم‌زمان با پيشرفت روزافزون موتورهاي حرارتي به وجود آمد. مي‌دانيم كه موتور حرارتي حرارت را به كار تبديل مي‌كند اما مقداري از انرژي قابل استفاده را از دست مي‌دهد. از دست رفتن حرارت غيرقابل اجتناب است چرا كه امكان تبديل صددرصد حرارت به كار وجود ندارد. اصل اول ترموديناميك قانون تبديل انرژي است كه تأكيد دارد علي‌رغم تغيير شكل، كميت انرژي تغيير نمي‌كند. در اصل دوم آمده است كه انرژي در سيستم بسته كهولت يا انتروپي ندارد. اصل سوم به اين نكته اشاره دارد كه هر چه به حداقل حرارت نزديك شويم بهره‌برداري از انرژي مشكل‌تر مي‌شود.\nبازرگان تحصيل ترموديناميك را در مدرسه سانترال، كه از بهترين مدارس نوع خود در فرانسه بود، به پايان رساند. در چند كارخانه كارآموزي كرد. اما عشق و علاقه به وطن بي تابش مي‌كرد. «سالهاي آخر اروپا برايم بسيار ملال‌آور بود... با آنكه مرحوم مرآت، رئيس اداره سرپرستي... توصيه فرمود يكي دو سال هم در آلمان و انگلستان و جاهاي ديگر به تكميل و تمرين بپردازم، ديگر طاقت نياورده، به ايران مراجعت نمودم.» (31)\nبازرگان در سال 1313 به ايران بازگشت. فرهنگ و راه و رسم جامعه مدرن فرانسه تأثير عميقي بر او گذاشته بود. هم افكارش را درباره مذهب سنتي ايرانيان تغيير داده بود و هم او را با انديشه‌هاي جديد اجتماعي و سياسي آشنا كرده بود. اما اين تغييرات به ويراني كامل انديشه‌هاي قبلي نينجاميد. ساختار فكرش تركيبي از عناصر قديم و جديد شد. هميشه با احترام و لذت از دوران تحصيل ياد كرد. علاقه‌اش به زبان فرانسه زنده ماند.\nبازگشت بازرگان و خدمت در دولت\n1-5- مهندس مهدي بازرگان در سال 1313 به تحصيل و كار در فرانسه پايان داد و به ايران بازگشت. نخست به خدمت نظام رفت. سپس به استخدام دولت درآمد. آن هنگام انديشه تجدد در ميان اقشار تحصيل كرده و دست اندركار ايران حاكم بود. بازرگان به اين چارچوب فكري گرايش پيدا كرد. به تدريج آن را - با تغييراتي - مهم‌ترين بخش ساختمان فكري خود قرار داد. لازم است به ماهيت و كيفيت انديشه تجدد اشاره كنيم و برخي از جنبه‌هاي ساختمان فكري نيروهاي سياسي مسلط دوران رضاشاه را - كه به فكر تجدد اعتقاد داشتند - مورد بررسي قرار دهيم. ما در اين نوشتار سه جنبه آن را مورد نظر قرار مي‌دهيم: 1- انديشه شكل دادن به نهاد دولت، 2- انديشه ناسيوناليسم و 3- انديشه غير مذهبي.\n1- انديشه شكل دادن به نهاد دولت. بيراهه نرفته‌ايم اگر بگوييم در دوران رضاشاه مهم‌ترين تعريفي كه از انديشه تجدد مي‌شد ضرورت ايجاد يك دولت نوين سراسري بود اين انديشه ريشه در فكر تجدد دوران انقلاب مشروطه (1285) دارد. درباره انقلاب مشروطه، فريدون آدميّت مي‌نويسد:\nنهضت ملي مشروطيت از نوع جنبشهاي آزادي‌خواهي طبقه متوسط شهرنشين بود. مهم‌ترين عناصر تعقل اجتماعي و ايدئولوژي آن نهضت را دموكراسي سياسي يا ليبراليسم پارلماني مي‌ساخت. در اين جنبش، همچون اغلب حركتهاي اجتماعي، طبقات و گروههاي مختلف مشاركت داشتند - طبقات و گروههايي با افقهاي گوناگون و وجهه نظرهاي متمايز. روشنفكران اصلاح‌طلب و انقلابي هر دو، بازرگانان ترقي‌خواه، و روحانيون روشن بين سه عنصر اصلي سازنده آن نهضت بودند. روشنفكران كه جملگي در زمره درس خواندگان به شمار مي‌رفتند، نماينده تعقل سياسي غربي بودند، خواهان تغيير اصول سياست، و مروج نظام پارلماني. تكيه‌گاه فكري اين گروه، در درجه اول انديشه‌هاي انقلاب بزرگ فرانسه بود. حتي در اوايل نهضت مي‌شنويم كه: جوانان پرشور «هر كدام رساله‌اي از انقلاب فرانسه در بغل دارند، و مي‌خواهند رل ربسپير و دانتن را بازي كنند... گرم كلمات آتشين‌اند.» شگفت نيست كه در اوان مشروطيت هم دو كتاب در انقلاب فرانسه ترجمه شده باشد. (32)\nبحث درباره معناي انقلاب مشروطه و مشروطه‌خواهي و دستاوردهاي آن ميان روشنفكران و انديشمندان ايراني و محققان خارجي در جريان بوده و هست. ماركسيستها، انقلاب مشروطه را از نظر حركت ضد فئودالي طبقات بورژوا بررسي كرده‌اند. انديشمندان طرفدار حكومت پهلوي، انقلاب مشروطه را در مقابل فساد قاجاريه و زمينه مشروعيت رژيم پهلوي دانسته‌اند. انديشمندان «ملي»، قانون‌گرايي و جنبه دموكراتيك انقلاب را وجه مسلط آن خوانده‌اند. متفكرين مذهبي آن را تلاشي براي احياي اعتقادات مذهبي تلقي كرده‌اند.\nانقلاب مشروطه در شرايطي شكل گرفت كه قانون مكتوب عملاً وجود نداشت و قانون عمدتاً به احكام شرعي و مذهبي محدود مي‌شد. اينها هم عرفي، سنتي و محلي بودند و جنبه فراگير و مدني نداشتند. در اغلب موارد احكام حكومتي و قضايي متكي به رأي و سليقه شخصي و خودسرانه مقامات بودند و غيرقابل پيش‌بيني. سران مشروطه مي‌خواستند به اين بي‌قانوني پايان دهند و دوران هرج و مرج را به آخر رسانند. مي‌خواستند حكومت مشروط به قانون را بر پا كنند تا روش حكومتي قابل پيش‌بيني شود. به همين دليل اولين خواسته انقلابيون برپايي دستگاه مستقل قضاوت يعني عدالت‌خانه بود. اميدواري داشتند نوشتن قانون، شكل دادن دستگاه قانون‌گذاري و برقراري حكومت مشروط به قانون شرايطي را فراهم آورد كه قدرت مطلقه دولت تجزيه شود، حكومت دولتمردان قابل نظارت شود و نوعي حكومت مردم سالار برقرار گردد. (33)\nبرهمين اساس بود كه انديشمندان اصلاح‌طلب انقلاب مشروطه - و به‌خصوص نمايندگان مجلس شوراي ملي تلاش كردند تا حوزه‌هاي قضايي، مالي، نظامي و ديواني را اصلاح كنند. (34) اما انقلاب موجب شده بود دولت مركزي و دستگاه سنتي اجرايي بيش از پيش ناتوان شود، نيروي گريز از مركز قدرت بگيرد و جامعه هزار پارچه ايراني بار ديگر در برابر دولت عرض اندم كند. ضعف دستگاه ديواني، به اصلاح‌طلبان اجازه نداد كه از آن به عنوان اهرمي براي اجراي برنامه‌هاي خود استفاده كنند. به اضافه وقوع جنگ اول جهاني و اشغال بخشهايي از خاك ايران توسط نيروهاي خارجي، اوضاع را بيش از پيش متشنج كرد. دولت مركزي عملاً فلج شد.\nاين عوامل بازدارنده شرايطي را به وجود آورد كه اغلب تحصيل كردگان و روشنفكران نظر خود را در قبال روش كار و «ماهيت» دولت تغيير دادند. در افكار خود تجديدنظر كردند. به طوري كه با به قدرت رسيدن اولين پادشاه پهلوي، اغلب انديشمندان و كارگزاران سياسي براين باور بودند كه براي برقراري حكومت قانوني و ترقي اجتماعي ضرورتي ندارد كه دستگاه دولت ضرورتاً ضد استبدادي و نماينده اقشار ملت باشد بلكه ضروري است كه يك دستگاه سازمان يافته، متمركز و نيرومند كشوري برقرار شود تا اوضاع را مهار كند. به خاطر وجود همين انديشه بود كه متفكرين و كارگزاران سياسي جوان (كه خود از پرچمداران برنامه اصلاح‌طلب و تند اوايل دهه 1300 محسوب مي‌شدند) از قدرت گرفتن و سپس سلطنت رضاخان حمايت كردند. (35) انديشه‌اي كه طرفدار شكل دادن به دستگاه دولت مشروط به قانون بود مبدل شد به انديشه‌اي كه طرفدار شكل دادن به دستگاه نيرومند دولتي بود. اين تحول را مي‌توان در اين نكته روشن ديد كه هم رجال دوره مشروطه و هم رجال اوايل دهه 1300، رضاشاه را يك مصلح تجددطلب و مدافع آرمانهاي مشروطه مي‌شناختند، به اين شكل بود كه پيوستگي انديشه دوران مشروطه و دوران رضاشاه صورت گرفت و تحول فكري از يك دوره به دوره بعدي انجام شد.\nبا اين پيش درآمد و زمينه بود كه رضاشاه چند هزار تفنگدار را كه در اختيار داشت به يك ارتش نوين نيرومند و سراسري تبديل كرد. ارتش را (كه توسط افسران حرفه‌اي فرماندهي مي‌شد و بدنه آن را سربازان وظيفه تشكيل مي‌دادند) پيكان برنامه نوسازي خود قرار داد و توسط آن نهادهاي انحصاري دولتي را - در حوزه‌هاي اقتصادي و سياسي - به وجود آورد. كميت و كيفيت ارتش رضاشاه نسبت به آنچه كه قبلاً در ايران وجود داشت بي‌سابقه بود. از يكسو فرماندهي، سازماندهي، انضباط و ادوات جنگي داشت و از سوي ديگر در سركوب مخالفين و ايجاد يك دستگاه سراسري و متمركز دولت پيشتاز بود. انضباط و مقرراتي كه در اين نظام به كار گرفته شد به تدريج براي سازماندهي ادارات دولتي و حتي دستگاههاي انحصاري اقتصادي (از جمله در كشت چاي و تنباكو و ترياك، و همچنين ساختمان راه‌آهن و اداره بازرگاني خارجي) مورد استفاده قرار گرفت. رضاشاه و حاميان متجدد او در تشويق ساختمان اين صنايع توليدي و ادارات خدماتي اميد داشتند كه از يكسو سِرّ پيشرفت تمدن معاصر اروپايي را به چنگ آورند و از سوي ديگر نيازهاي دستگاه جديدالتأسيس سياسي خود را برآورده كنند. (36)\nگفته مي‌شود اعتقاد رضاشاه و متجددين حامي او در مورد ساختمان و تقويت اقتصاد دولتي تا حد زيادي تحت تأثير علي‌اكبر داور، وزير دارايي بود احسان طبري درباره‌اش مي‌نويسد:\nدر سياست اقتصادي شهرت داشت كه علي‌اكبر داور روش ارشادگرايي (ديريژيسم) و دولت‌گرايي (اتاتيسم) را پيش پاي رژيم نهاد، بدين معنا كه رژيم با ايجاد بخش دولتي و انحصارهاي دولتي، نقش اساسي را در اقتصاد كشور بازي كرد... اتاتيسم تا پايان حكومت رضاشاه مشي اقتصادي دولت باقي ماند، زيرا كارهاي شاه را در استفاده از اهرمهاي دولتي براي امور سرمايه‌داري و ملكداري شخصي خود او نيز تسهيل مي‌نمود. (37) داور براي اجراي برنامه اصلاحات مالي و حقوقي، طرحهايي را به مرحله اجرا در آورد كه عمدتاً از قوانين و نهادهاي فرانسوي و بلژيكي الهام گرفته بود. اما در عين حال بايد توجه كرد كه احكام سنتي اسلامي نيز در اين قوانين نفوذ قابل توجه داشت. (38)\nاستراتژي اقتصادي حكومت جديدالتأسيس اتحاد شوروي - با تأكيد بر برنامه‌ريزي متمركز - بر برنامه اقتصادي رضاشاه تأثير داشت. محققين بسياري در مورد تأثير اتحاد شوروي بر سياستهاي اقتصادي رهبر تركيه، كمال آتاتورك نوشته‌اند. ضرورتي به بازنويس آن مطالب نيست. اما اشاره به اين نكته ضروري است كه رضاشاه تحت تأثير تحولات تركيه قرار گرفت. در زمينه برنامه‌ريزي اقتصادي - به خصوص در تشكيل انحصارهاي دولتي - نمونه آتاتورك را پيش روي گذاشت.\n2- انديشه ناسيوناليسم. ناسيوناليسم دوره رضاشاه، كه با عنوان «وطن‌پرستي» بهتر شناخته مي‌شود، عنصر حاكم بر مجموعه سياسي انديشه تجدد است. انديشه وطن‌پرستي به آن آرمان نظر داشت كه امپراطوريهاي هخامنشي و ساساني را الگو قرار مي‌داد، تأكيد بر تاريخ قبل از اسلام داشت و مي‌خواست نهاد تازه پا، رو به رشد و سراسري دولت را در برابر نهادهاي سنتي، به خصوص مذهبي، تقويت كند. انديشه وطن‌پرستي قوميت فارسي ايرانيان را، در برابر قوميتهاي ديگر ايراني، از جمله عربي، تركي و كردي وجهه غالب قرار مي‌داد. مي‌خواست به اين وسيله وحدت سراسري كشور را با تضعيف اقوام كوچك‌تر به دستاورد. (كه از جمله اين كارها پاكسازي زبان فارسي از كلمات عربي بود). به عبارت ديگر هدف انديشه نوين وطن‌پرستي، تغيير خودآگاهي اجتماعي از بُعد محدود محلي، قومي، و مذهبي به يك بعد كشوري بود. در واقع بدون وجود چنين انديشه‌اي - كه بتواند افكار و احساسات عمومي را عميقاً تحت تأثير قرار دهد و بسيج كند - شايد دولت جديدالتأسيس و تازه روبه رشد ايران نمي‌توانست سياست خود را براي ترقي و پيشرفت اجرا كند و جامعه را دستخوش تحولات سريع نمايد.\nانتشار چند اثر از جمله كتاب ايران قديم، و سپس سه جلد كتاب قطور ايران باستان اثر مشيرالدوله پيرنيا و ترجمه كتاب كريستينسن دانماركي موسوم به ايران در زمان ساسانيان به وسيله رشيد ياسمي، تأثير عميقي در ايجاد پندار افسانه‌آميز درباره عظمت گذشته ايران گذاشت. چاپ يك سلسله آثار ادبي قديم و به ويژه شاهنامه فردوسي، احساسات وطن‌پرستي را تشديد كرد. (39) احساسات تند و تيز ناسيوناليتسي (40) به وسيله برخي شاعران از جمله محمدرضا عشقي، ابوالقاسم عارف، فرخي يزدي و ابوالقاسم لاهوتي ابراز و تقويت شد.\nدر اينجا لازم است كه به يك نكته مهم اشاره كنيم كه با اينكه خارج از متن اصلي بحث ما است اما توجه به آن لازم است. طي صد سال اخير اصطلاح ملي و معادل فرنگي آن، يعني ناسيوناليسم، تعابير و تفاسير گوناگوني داشته كه در بسياري موارد موجب سردرگمي و آشفتگي فكري شده است. ما در اينجا به چهار تعبير مختلفي كه از اصطلاح «ملي» شده است اشاره مي‌كنيم تا اين سردرگمي فكري را، در شكل و محتوا، حداقل در سطح اين كتاب مورد خطاب قرار دهيم. چهار تعبيري كه ما در اينجا به آنها اشاره داريم تعابيري است كه جريانهاي فكري ملي، چپ، مذهبي و متجدد از اصطلاح «ملي» كرده‌اند. (الف) جريان موسوم به ملي و مليون و اخيراً ملي‌گرا آن جرياني است كه بهترين تجلي آن در انقلاب مشروطه (1285) و در دوره مصدق (1330) مشهود است. عيني‌ترين شاهد بر ادعاي ما اينكه مجلس شوراي ملي عالي‌ترين دست آورد انقلاب مشروطه و جبهه ملي سازمان حامي مصدق بود. هم اكنون نيز برخي نيروهاي سياسي ادعا دارند كه ادامه دهنده راه نهضت ملي و در پي دستيابي به اهداف كلي همان حركتهاي سياسي هستند. از نظر مليون، اصطلاح «ملي» به معني تأكيد بر حكومت مشروط به قانون، حركت ضداستعماري و دولت متكي به آراء مردم يا دموكراتيك است. (ب) تجددطلبي آن جريان فكري است كه بيش از هر چيزي بر ايدئولوژي دوران پهلوي حاكم بود. تجددطلبان در استفاده از اصطلاح «ملي»، مشخصاً به معني اصطلاح فرنگي «ناسيوناليسم» اشاره داشتند. ويژگيهاي اين جريان فكري، كه قبلاً به آن اشاره كرديم، احياي هويت ما قبل اسلامي ايراني، حاكميت انحصاري فارس، توسعه اقتصادي و روش آمرانه حكومت بود. (ج) جريان سوم مورد اشاره ما جريان مذهبي است. اينجا اولاً اصطلاح ملي به معناي «ضد - مذهبي» تلقي شده است. ثانياً در حالي كه «ملي» در دستگاه فكري مليون و «ميهن‌پرستي» در دستگاه فكري تجددطلبان به عنوان وجهي از هويت اجتماعي مردم معرفي مي‌شد، مذهبيون بر هويت «اسلامي» اجتماع و مردم پافشاري كردند. (د) جريان چهارم، جريان چپ است كه عموماً «ملي» را مترادف بورژوازي به كار برده و در همين چارچوب است كه به انقلاب ملي (به معناي انقلاب بورژوازي) طبقه ملي (به معناي طبقه بورژوا) و سرمايه‌داري ملي (به معناي سرمايه‌داري بورژوايي) اشاره دارد. جوهر كلام اينكه بايد مدنظر داشت كه از اصطلاح «ملي» تعاريف گوناگون و حتي متضادي شده است و در هر مورد بايد دقت كنيم كه قصد نويسنده يا گوينده از اين اصطلاح چيست؟ (41)\n3- انديشه گيتيانه (غيرمذهبي)، عنصر غيرمذهبي در جريان فكري تجددطلبان، در واقع اوج جديدي بود از جريان غيرمذهبي‌شدن جامعه ايران. جرياني كه از قرن پيشين آغاز شد. رشد انديشه گيتيانه با نفوذ روزافزون تمدن اروپا هم‌زمان بود. جريان اصلي را نويسندگان و اصلاح‌طلبان اجتماعي و سياسي هدايت مي‌كردند. باور داشتند كه اسلام برج و باروي جامعه سنتي است و ريشه عقب ماندگي كشور و سد راه ترقي. مي‌خواستند كشور پيشرفت كند و مردم روي خوش ببينند. تلاش داشتند فرهنگ سنتي و نهادهاي سنتي، به خصوص سنت مذهب و جامعه روحانيت را، از ميان بردارند. البته شركت روحانيون در نهضت تنباكو و انقلاب مشروطه، و مقاومت در برابر استبداد قاجار موجب شده بود روشنفكران جديد التحصيل و روحانيت به يكديگر نزديك شوند. حتي همكاري كنند. اما ناتواني روحانيون در اصلاح صفوف خود موجب شد محدوده نفوذ آنها، به خصوص در حوزه‌هاي آموزش و قضايي به تدريج از دستشان خارج شود. انديشه گيتيانه بيش از پيش توسعه يافت.\nبه لحاظ سياسي، اقدامات رضاشاه عليه مذهب و متعاقباً تقويت روند گيتيانه را بايد در چارچوب تلاشهاي وي براي كاهش نفوذ سياسي روحانيون، به عنوان رقباي دولت و مخالفين دولت مطلقه سلطنتي دانست. در اين مورد رضاشاه موفق بود. به طوري كه در اواسط دهه 1310، با اينكه در قوانين مملكتي هنوز نفوذ عنصر اسلامي مشهود بود، روحانيون عملاً از حيطه قضاوت و دادگستري كنار گذاشته شده و در حوزه تعليم و آموزش نفوذ خود را كاملاً از دست داده بودند. به اضافه با تسلط دولت بر موقوفات، قدرت مالي روحانيون رو به كاهش گذاشت. در همين راستا، برنامه گسترده‌اي براي تقويت انديشه گيتيانه در سطح فرهنگ عمومي آغاز شد. قانون لباس متحدالشكل (فرم) (1307) و كشف حجاب (1314) و منع مراسم عمومي مذهبي از جمله آنان بود.\nتحولات منطقه هم جهت‌گيري رضاشاه را در مورد اين مسائل تقويت كرد، از جمله: فروريختن امپراطوري عثماني كه ادعاي خلافت بر جهان اسلام را داشت، فروپاشي جنبش پان اسلامي در خاورميانه و آسيا، تشكيل حكومت گيتيانه در تركيه، تشكيل دولتهاي محلي و قومي در سرزمينهاي عرب و قدرت گرفتن انديشه ناسيوناليسم عربي و تركي. اين عوامل جريان گيتيانه و از جمله موقعيت رضاشاه را تقويت كردند. حتي تلاش رضاشاه براي تشكيل جمهوري (كه در اصل تلاش عليه موقعيت سياسي جامعه مذهبي و قشر روحاني بود) تا حدودي از تحولات سياسي تركيه سرچشمه مي‌گرفت. به خصوص بعد از سفر رضاشاه به تركيه در سال 1313، وي فعاليتش را برابر پايگاه نفوذ سياسي روحانيون، يعني فرهنگ عاميانه مذهبي شدت بخشيد.\nدر چارچوب روندهاي فوق، يعني رشد انديشه‌ي ضرورت شكل دادن به نهاد دولت، انديشه ناسيوناليسم، و انديشه گيتيانه (غيرمذهبي) بود كه رضاشاه حكومت آمرانه و استبدادي خود را به وجود آورد و حفظ كرد. هنگامي كه رضاشاه نخستين مراحل صعود به قدرت را طي مي‌كرد، افرادي كه در داخل دستگاه دولت او را حمايت كردند، از جمله روشنفكران بودند كه صبر و حوصله تحول و تغيير آرام پارلماني و گفتگو در شرايط آرام سياسي را نداشتند (به خصوص كه در بسياري از موارد اين شرايط مقدمات فساد مقامات را هم فراهم مي‌كرد). مؤكداً مي‌خواستند روند ترقي مملكت به سرعت به مرحله اجرا در آيد. به همين دليل از سياستهاي رضاشاه كه موجب محدوديت مجلس شوراي ملي - و ديگر نهادهاي قانوني و نمايندگي - شد حمايت كردند. (42) پس از آنكه رضاشاه پايگاه قدرت خود را تثبيت كرد دستاوردهاي انقلاب مشروطه را مورد تعرض قرار داد. از جمله احزاب سياسي را منع كرد، سياستمداران مستقل را از ميان برداشت، مطبوعات را تحت كنترل دولت در آورد و مجلس را به يك نهاد دست نشانده مبدل ساخت. حتي به طبقه جديد متوسط شهري كه در آن دوره كارگزار و حافظ تشكيلات دولت محسوب مي‌شد اجازه نداد نهادهاي سياسي خود را به وجود آورد. شروع دوره قدرت مطلقه رضاشاه هم‌زمان بود با سالي كه بازرگان از فرانسه بازگشت(1313).\nمبارزه ايدئولوژيكي بازرگان\n1-6- متأسفانه اطلاعات چنداني درباره سالهايي كه بازرگان در زندان بود در دست نيست. برخي ديگر از فعالين سياسي هم‌زمان در زندان بودند. مي‌بايستي دوران جالبي بوده باشد. همين را مي‌دانيم كه دادگاه نظامي وي را به ده سال زندان محكوم كرد اما پس از سه سال آزاد شد. شرايط مشخص رهاييش معلوم نيست اما گفته مي‌شود شاه او را بخشيد. پس از آزادي از زندان، به خاطر ملاحظات سياسي حضور پشت پرده داشت. خوشبختانه نوشته‌هايش در اين مدت زياد است. ما را در جريان افكار و مواضعش قرار مي‌دهد.\nبازرگان پس از آزادي از زندان فوراً به همفكرانش پيوست. كار نوشتن را آغاز كرد. كتاب بعثت و ايدئولوژي كه احتمالاً از بهترين نوشته‌هاي سياسي او در دوره 56-1342 است يكي دو سال پس از آزادي از زنداني به رشته تحرير درآمد. سابقه زندان و نگراني از دستگيري مجدد او را واداشت از فعاليت سازمان يافته دوري گزيند و از جلب توجه و تحريك حساسيت حكومت بپرهيزد. عدم حضور بازرگان به عنوان يك انديشمند سياسي و مذهبي در فعاليتهاي حسينيه ارشاد نيز به همين دليل بود. در آن دوره حسينيه ارشاد يكي از پايگاههاي اصلي مسلمانان اصلاح‌طلب، انقلابي و متجدد از جمله دكتر علي شريعتي و آيت‌اللّه مرتضي مطهري و آيت‌اللّه مفتح محسوب مي‌شد. آنها به همراه ديگر مسلمانان فعال در حسينيه ارشاد، بنياد انديشه‌اي را ريختند كه در واقع زيربنا و پيش درآمد انقلاب اسلامي شد. عدم حضور بازرگان در اين جريان مهم فكري و سياسي نمي‌توانست علت ديگري جز نگراني از تحريك رژيم و ايجاد حساسيت در مورد حسينيه ارشاد داشته باشد. علي‌رغم عدم حضور در محافل سازمان يافته سياسي (كه به هر صورت بسيار اندك و تحت فشار دستگاه امنيتي بودند) بازرگان با نوشتن مقالات و كتابهاي متعدد در صحنه سياسي حضور داشت. حاصل تلاشهايش در اين دوره 14 كتاب و جزوه بود. با نوشتن همينها و با حفظ تماسهاي سياسي توانست چنان موقعيتي كسب كند كه به دنبال سقوط شاه، از رهبران درجه اول انقلاب شد. اولين كابينه بعد از انقلاب را تشكيل داد. نوشته‌هايش در دوره 56-1342 عبارتند از:\n* 1345 بعثت و ايدئولوژي (43)\n* 1346 نيك نيازي (44)\nبعثت و تكامل (45)\nسازگاري ايراني (46)\n* 1347 مسجد در اجتماع (47)\n* 1348 انگيزه و انگيزنده (48)\n* 1352 دين و تمدن (49)\n* 1355 بررسي نظريه فروم (50)\nعلمي بودن ماركسيسم (51)\nسير تحول قرآن (52)\n* 1356 آفات توحيد (53)\nطبيعت، تكامل، توحيد (54)\nجامعه‌شناسي قرآن (55)\n* 1357 امام و زمان (56)\nكتاب بعثت و ايدئولوژي را براي بررسي انتخاب كرده‌ايم چرا كه مباحث آن نمايانگر انديشه‌هايي است كه بازرگان در دوره 56-1342 مطرح كرد. اين كتاب در اوايل دوره مورد نظر نوشته و منتشر شد و تا حدودي در واكنش به مباحثي است كه در دوره قبلي 42-1340 مطرح شده بود اما به نظر ما شكل و محتواي آن در راستاي پلميك (مكابره)هاي سياسي دوران قبل از انقلاب اسلامي است.\nاين كتاب مانند بسياري ديگر از آثار بازرگان سخنراني‌اي بود كه بعدها ويرايش و تكميل شد. سخنراني به سال 1345 در مراسم بعثت و در محل انجمن اسلامي مهندسين ارائه شد. كتاب يك مقدمه و سه بخش دارد. بخش اول با عنوان «سير تحولي تاريخ ايدئولوژي»، خلاصه‌اي از يك كتاب دانشگاهي آمريكايي است كه در آن 15 فلسفه سياسي معرفي شده و از جمله به حكمت سياسي در يونان، رم، دوران قرون وسطا، در دولتهاي استبدادي قرون 17 و 18 و همچنين مكاتب هگل، ماركس، سوسياليسم، كمونيسم و فاشيسم اشاره شده است. قابل توجه اينكه اكثر مطالب فصل اول مربوط به مسائل سوسياليسم و ماركسيسم‌اند كه اهميت اين مطلب را براي بازرگان مي‌رساند.\nبخش دوم كتاب با عنوان «عصاره‌گيري و مقايسه» از يكسو به «مردودها» و از سوي ديگر به «مقبولات» انديشه سياسي اشاره دارد: به گفته بازرگان دور ريخته‌هاي فلسفه سياسي عبارتند از اصل الهي زمامداري، اصالت و آزادي مطلق فرد، تبعيت دولت از نهادهاي مذهبي، اصالت مطلق عقل و اصالت سودجويي. در مقابل آنچه مقبوليت عمومي يافته عبارت است از: ضرورت حكومت مقتدر، حكومت عامه (دموكراسي)، ايدئولوژي، واقع‌بيني و اصالت سود.\nبخش سوم كتاب عنوان «ايدئولوژي اسلامي» دارد كه به چند موضوع مشخص سياسي وقت اشاره مي‌كند و نظر «اسلامي» بازرگان را در مورد آنها در بردارد. ما در اين فصل بخش سوم را مورد تجزيه و تحليل قرار مي‌دهيم.\nبراي آنكه تلاش بازرگان را براي طرح ايدئولوژي اسلامي به دقت بفهميم بايد به چارچوب شرايط و جو سياسي وقت مراجعه كنيم. يكي از ويژگيهاي دوره 56-1342 تلاش نيروهاي مخالف دولت براي شكل دادن به ساختارهاي ايدئولوژيكي بود. يعني طرح مجموعه‌اي از افكار سياسي كه مسائل اساسي و جاري سازماندهي سياسي جامعه و رفتار اجتماعي را مورد خطاب قرار مي‌دهد. اين مسائل عموماً شامل تعيين اهداف جامعه، نقش استعمار و دولت و حقوق مردم بود. نوشته‌هاي مرداني چون جلال آل‌احمد، علي شريعتي، بيژن جزني، مرتضي مطهري، علي‌اصغر حاج‌سيدجوادي و نوشته‌هاي سازمانهاي مجاهدين خلق ايران و فداييان خلق ايران در اين حيطه مفهوم پيدا مي‌كند.\nبه جرئت مي‌توان گفت تلاش ايدئولوژيكي مخالفين تا حد زيادي به اين خاطر بود كه دولت تلاش مي‌كرد مردم را غير سياسي نگه دارد و از اين طريق حكومت را حفظ كند. كساني كه خود را سخنگوي طبقه‌اي از مردم مي‌شناختند دست به ساختمان ساختارهايي ايدئولوژيكي زدند كه به شكل فزاينده‌اي خارج از زبان دستگاه حاكمه بود. عدم وجود گفتگو ميان طبقات مختلف و دولت، و ضعف ارتباط ميان طبقات مختلف اجتماعي موجب شد كه چند زبان مختلف سياسي شكل بگيرد كه نه تجربه مشترك داشتند، نه ترمينولوژي مشترك و نه موضوع مشترك، همان طور كه تحولات بعدي در دوران انقلاب نشان داد (و ما بعداً به آن اشاره خواهيم كرد) تلاش افرادي مانند بازرگان براي تركيب و تلفيق انديشه‌هايي از سنن و زبانهاي مذهبي، تجددطلب و ليبرال نتوانست به حدي از قدرت و فراگيري برسد كه بر روند تحولات تأثير اساسي داشته باشد.\nتأثير غرب را هم در اين ميان بايد مورد توجه قرار دهيم. طي دهه 1340 و 1350 آنچه كه بر بسياري از روشنفكران ايراني تأثير گذاشت عصيان عمومي اجتماعي و فكري در اروپا و آمريكا، شكست ابرقدرت آمريكا در ويتنام و كوبا، عقب‌نشيني فرانسه از الجزاير و تحكيم خون بار نهضت تازه پاي فلسطين بود. مخرج مشترك اين وقايع، به تفسير روشنفكر ايراني، تأكيد بر زبان غير رسمي سياسي به عنوان سمبل اعتراض و عصيان عليه بي‌عدالتيهاي تصور شده اجتماعي بود. به عبارت ديگر تأكيد بر زبان نفي و زبان مبارزه با شرايط حاكم جه غالب تحول فكري اجتماعي محسوب مي‌شد. عزت‌اللّه سحابي، عضو قديمي نهضت مذهبي ايران، وقايع فوق به خصوص انقلاب كوبا را از تحولاتي دانسته است كه موجب تندروشدن مسلمانان تجددطلب شد. (57)\nدر اين حال و هواي فكري و سياسي، سه تحول نهضت مذهبي دهه 1340 قابل توجه است. اولاً مسلمانان سياسي تشكيلات و جريانهاي مستقل خود را به راه انداختند و با مليون و كمونيستها بيش از پيش فاصله گرفتند. ثانياً برخي مفاهيم عمده ايدئولوژيهاي مدرن، به خصوص موضوع انقلاب و عدالت طبقاتي را وارد دستگاه ايدئولوژيكي خود كردند و بدين وسيله پايگاه سياسي خود را توسعه دادند. ثالثاً تلاشهايي كه براي اصلاح جامعه مذهبي، توسط برخي روحانيون برجسته انجام گرفته بود نيمه كاره گذاشته شد و جناح مبارزه‌جوي مذهبي به رهبري آيت‌اللّه خميني با بهره‌برداري از چارچوبهاي سنتي مذهبي و مواضع شديد ضد حكومتي، در سطح رهبري جنبش مذهبي تحكيم شد. (58)\nبه نظر ما دو عامل مشخص بازرگان را تشويق كرد تا براي ارائه يك دستگاه ايدئولوژيكي - يعني مجموعه‌اي ارگانيك از افكار سياسي - تلاش كند. علت نخست تحولاتي بود كه ميان برخي روحانيون درجه اول در سالهاي 42-1340 انجام گرفته بود. ما اين تحولات را مورد بررسي دقيق‌تري قرار خواهيم داد. اينجا كافي است اشاره كنيم بازرگان و گروهي ديگر از انديشمندان مذهبي از جمله آيت‌اللّه مطهري و آيت‌اللّه طباطبايي براي اصلاح حوزه ديني دست به تلاشهايي زده بودند به اين اميد كه اولاً نوعي رهبري دسته جمعي در جامعه مذهبي به وجود آورند و ثانياً نقش سياسي روحانيون طراز اول را طبق قانون اساسي احياء كنند. بازرگان در اين گفتگوها رسماً شركت داشت. چند سال طول كشيد تا عمده مباحث به تفكيك مطرح و پاسخ گفته شد و گفتگو پيش رفت. (كه البته چنين فاصله‌هاي طولاني در طرح مباحث مهم سياسي غير عادي نيست و با سير تحول تاريخي افكار سياسي همخواني دارد.)\nعلت دومي كه بازرگان را به ارائه يك مجموعه ارگانيك از افكار سياسي برانگيخت مطالعه يك كتاب دانشگاهي بود. ظاهراً مطالعه كتاب تاريخ نظريات سياسي به قلم جرج ساباين بازرگان را برانگيخت در تأكيد بر برخي از نظرات خود اصرار كند و برخي ديگر از نظرياتش را به دقت بيشتري دنبال نمايد. (59) دو موضوعي كه بيش از پيش موردنظر قرار گرفت قانون طبيعي و آزادي سياسي بود. به اضافه مطالعه اثر ساباين موجب شد بازرگان به ارائه يك مجموعه ارگانيك و همخوان و موزون از افكار سياسي ترغيب شود. شايد به همين دليل است كه كتاب بعثت و ايدئولوژي بيش از آثار قبلي بازرگان و حتي آثار بعدي وي از هماهنگي و نظم در ارائه انديشه برخوردار است و جنبه پراكندگي و پلميكي و پيراموني كمتر دارد. به همين خاطر بعثت و ايدئولوژي در مقايسه با ديگر كارهاي بازرگان، از اهميت و عمق و نظم و پيوستگي مشخص‌تري برخوردار است. كه اين به احتمال زياد تأثير يك اثر كلاسيك دانشگاهي است.\nكتاب تاريخ نظريات سياسي را جرج ساباين استاد آمريكايي دانشگاه در سال 1336 به رشته تحرير در آورد. در سال 1340 تصحيح و مجدداً منتشر و يكي از متون درسي دانشگاههاي اروپا و آمريكا شد. چند سال بعد بهاءالدين پازارگادي آن را به فارسي ترجمه كرد. آقاي تورسون كه ويرايش چاپ چهارم كتاب را به عهده داشته معتقد است كه ساباين در روش علمي به امپيريسيزم ديويد هيوم، فيلسوف انگليسي نزديك است.\nبازرگان خود در مقدمه كتاب به تأثير ساباين اذعان دارد و مي‌گويد روشنفكران ايراني بايد از انديشه‌هاي جديد غربي استفاده كنند ولي از سنت ارثي خود هم غافل نشوند. چرا كه افكار جديد غرب دست آورد سير تحول بشر و انديشه‌هاي سنتي پيش در آمد غير قابل اجتناب انديشه‌هاي پيش رفته‌اند.\nدر پيش درآمد به بحث «بعثت و ايدئولوژي»، بازرگان اصطلاح ايدئولوژي را معني مي‌كند و به ريشه و سابقه يوناني آن اشاره دارد اما فوراً مي‌افزايد نظرش به اصطلاح رايج‌نوين آن است به معني «مجموعه معتقدات مكتب فلسفي و نظري كه از طرف شخصي يا جمعيتي به عنوان محور و مباني فكري براي هدف‌گيري حزبي و سياسي و وسيله ارزيابي براي تعيين راه و روش اجتماعي و مبارزه‌اي اتخاذ شده باشد و ملاك و معيار نظريات و اقدامات آن شخص و جمعيت قرار بگيرد.» (60) به عبارت دقيق‌تر نظرش سياست صرف است كه بر وجه علمي آن برتري دارد و «معجوني از... افكار است كه حداقل هزار سال در طشت و طغار تاريخ زيردست شاطرهاي سياست و علم ورز داده شده است... و پيوسته تغيير رنگ، شكل و طعم مي‌دهد» (61) ما در فصل بعدي عناصر مهم «ايدئولوژي اسلامي» بازرگان را آن طور كه در كتاب مورد بحث آمده است بررسي مي‌كنيم.\n1-7- پس از انقلاب سفيد، شاه بيش از پيش قدرت سياسي را در انحصار خود درآورد. رقباي سياسيش را در ميان طبقات ملاك و متوسط شهري از ميان برد يا به استخدام دولت در آورد. حوزه حضور گروههاي سياسي را محدودتر كرد. به آنها اجازه نداد رهبري اقشار مختلف اجتماعي را در دست بگيرند. نتيجه اين شد كه فعاليت سياسي تركيب مهيبي شود از سازماندهي زيرزميني و استراتژي خشونت و بهره‌برداري از اعتقادات مردم براي جلب آنها به اهداف سياسي. در اين دوره بازرگان به مقاله‌نويسي و جزوه‌نويسي و كتاب‌نويسي مشغول شد. شايد مهم‌ترين اثرش كتاب بعثت و ايدئولوژي بود كه در فضاي پلميكهاي سياسي دوران ما قبل از انقلاب اسلامي معنا دارد. تلاشي است براي ارائه يك مجموعه از افكار سياسي كه در مسائل اساسي و جاري جامعه مورد خطاب قرار گرفته باشد. شكل گرفتن اين كلام سياسي در شرايطي بود كه شكاف ميان طبقات حاكم و محكوم آن چنان عميق مي‌شد كه زبان سياسي هر كدام جدا از ديگري رشد مي‌كرد. (62)\n1. تمام آنچه كه در اينجا آمده، مگر بخشهايي كه مشخص مي‌شود، به نقل از مصاحبه با بازرگان است در دي ماه 1368 خورشيدي در تهران و يا به نقل از كتاب بازرگان، مهدي، مدافعات ، (انتشارات نهضت آزادي ايران - خارج از كشور - آمريكا، 1365).\n2. در خانه آقاي تبريزي به زبان تركي آذري تكلم نمي‌شد چرا كه مادر فارس بود و مهدي نيز هرگز تكلم آذري را نياموخت. آنچه از فرهنگ آذربايجانيها به جاي ماند تعصب در صداقت پيشگي بود و پشتكار. در نوشته‌هاي بازرگان به ريشه‌هاي قومي خود اشاره‌اي نشده است.\n3. متعصبين مي‌گفتند اگر كتاب فرنگي در خانه باشد تا هفت منزل فرشته‌اي نخواهد آمد.\n4. منظور ما از دولت تمامي آن دستگاهي است كه بر ملت حكومت دارد. اين دستگاه شامل سه قوه مقننه، اجراييه و قضائيه است و پس تمامي سازمانهاي بوروكراسي از جمله دستگاه اجرايي نيروهاي مسلح، تبليغات، مالي و غيره را در بر مي‌گيرد. آنجا كه اشاره به هيئت چند ده نفره‌اي باشد كه در رأس دستگاه دولت امور را به دست دارد از اصطلاح كابينه استفاده خواهيم كرد.\n5. كاتوزيان، محمدعلي همايون. اقتصاد سياسي ايران ، (نشر مركز، تهران، 1372)، بخش دوم.\n6. Abrahamian, E. Iran Between Two Revohutions, (Princeton University Press, 1982) P.151.\n7. ظاهراً وي به هر دو شاه پهلوي علاقه‌مند بود و همين علاقه موجب شرمندگي فرزند شد. ما به اين مسئله در بررسي مسائل آذربايجان در دهه 1320 اشاره خواهيم كرد.\n8. در سال 1296 كه بازرگان به دبستان سلطاني رفت و مجموعاً 56 دبستان و دبيرستان جديد در ايران بود و هنگامي كه در سال 1303 در دبيرستان دارالمعلمين نام نوشت جمعاً 72 دبستان و دبيرستان جديد در ايران مشغول به كار بود.\n9. برادر محمدعلي فروغي، آخرين نخست وزير رضاشاه. احسان طبري درباره او نوشت محمدعلي خان در احيا و ترويج عرفان ايران، به عنوان فلسفه و جهان‌بيني را زوارانه مي‌كوشيد و تعليمات عرفاني را در دروس وزارت فرهنگ رخنه داد. وي در يك ترجمه آزاد از كتاب سير حكمت در اروپا، به قلم مورخ فرانسوي فوئيه (Fauillet) خواسته نشان دهد كه گويا فلسفه قرون اخير در اروپا (لااقل از فلسفه امانوئل كانت) بشارتي است از عرفان هانري برگسون كه خود پرتويي است از منبع عرفان شرقي به طور اعم و عرفان ايراني به طور اخص. طبري، احسان. جامعه ايران در دوران رضاشاه (ناشر مشخص نيست. محل نشر مشخص نيست. 1356) ص 109.\n10. قرآن، سوره رعد، آيه 11.\n11. كاميل فلاماريون (Flamarion) كه در سال 1304 شمسي درگذشت مؤسس رصدخانه ژوسي و انجمن ستاره‌شناسي فرانسه بود. به خاطر معرفي رشته ستاره‌شناسي به دريافت نشان آكادمي فرانسه نائل آمد. كتابهايي درباره ستاره‌شناسي و خداشناسي نوشت. كتابهاي خدا در طبيعت و جهان قبل از خلقت انسان از اوست. كتاب هيئت او را ميرزا عبدالرحمان - طالبوف تبريزي - از زبان روسي به فارسي در آورد. آدميت، فريدون. انديشه‌هاي طالبوف تبريزي (چاپ پديده، 1363، تهران، چاپ دوم).\n12. بازرگان، مصاحبه، 1368 و مدافعات، ص 41.\n13. رقم دقيقي براي آن سالها در دست نيست، اما درنظر بگيريد كه حدود 50 سال بعد، يعني در دهه 1350، فقط حدود 50 درصد از مردم باسواد بودند.\n14. بازرگان، مدافعات، ص 42.\n15. ظاهراً نخست سيد حسن تقي‌زاده (تولد 1258) اين اصطلاح را به كار برد و عمومي كرد. تقي‌زاده در مصر تحصيل كرد. از اعضاي مجلس شوراي اول بود. از رهبران حزب دمكرات شد. چند پست وزارت داشت، سفير ايران در انگليس و سپس استاد دانشگاه كمبريج شد. به نقل از چهل پرده از زندگي رجال (انتشارات اميد، تهران، 1324).\n16. كپي متن اصلي سخنراني در دست ماست.\n17. اصطلاح گيتيانه از آقاي داريوش آشوري است در برابر لغت سكولاريسم.\n18. Bernard, P. Dubjef, H. The Decline of the THird Republic (Cambridge University Press, Cambridge, 1985) PP.\n253 - 257.\n19. بازرگان، مدافعات، ص 73.\n20. بازرگان، مدافعات، ص 43.\n21. Bernard, The Decline of the Third Republic, p.253.\n22. بازرگان نخست در مدرسه Clemenceau و سپس در يكي از بهترين مدارس پاريس يعني Ecole Centrale تحصيل كرد.\n23. بازرگان، مدافعات، ص 63.\n24. Abrahaminan, Iran Between Two Revolutions, p. 458.\n25. لويي ماسينيون (1962-1883 ميلادي) اسلام‌شناس كاتوليك مذهب فرانسوي بود كه سالهايي را صرف مطالعه زندگي حلاج كرد. از اين سان در ميان مسلمانان متجدد شناخته و محبوب شد. با برخي ايرانيان، از جمله محمدعلي فروغي تماس داشت. در اوايل دهه 1930 ميلادي كه بازرگان در پاريس بود ماسينيون در پي آن بود كه محافل مسلمانان و مسيحيان را به هم نزديك كند.\nHoly Land, Louis Massignon, Summer 1991, pp. 60-70.\n26. بازرگان، مدافعات، ص 64.\n27. بازرگان، مصاحبه تهران، 1368.\n28. Bernard, The Decline of the Third Republic, p. 253.\n29. بازرگان، مصاحبه تهران، 1368، روزنامه‌هاي مورد اشاره عبارتند از: Le Populaire, L'Hummanite, L, Action Francaise.\n30. The New Encyclopedia Britannica, V.11 (Chicago, 1991) p, 701.\n31. بازرگان، مدافعات، ص 66.\n32. آدميت، فريدون، فكر دموكراسي اجتماعي در نهضت مشروطيت ايران، (انتشارات پيام، 1363، تهران)، ص3.\n33. كاتوزيان، اقتصاد سياسي ايران، فصل چهارم.\n34. Amir Arjomand, S. Turban for the Crown (Oxford University Press, Oxford, 1988) pp. 40-62.\n35. Amir Arjomand, Turban for Crown, p. 62.\n36. براي تحليلهايي از تلاش صنعتي رضاشاه رجوع كنيد به: Avery, P. Modern Iran, Chaps. 14-18.\nKeddie, N. Roots of the Revolution, (Yale University Press, Hew Havens, 1981) pp. 93-112,\nMaclachlan, K. S. Economic Development 1921-1979, in Cambridge History of Iran, V. 7, pp. 608-639.\n37. طبري، احسان. جامعه ايران در دوران رضاشاه، (1356، ناشر و محل نشر مشخص نيست)، ص 99.\n38. Keddie, N. Roots of the Revolution. pp. 95-98.\n39. طبري، احسان. جامعه ايران در دوران رضاشاه، (1356، ناشر و محل نشر مشخص نيست)، ص 100.\n40. كاتوزيان، اقتصاد سياسي ايران، ص 126.\n41.براي بررسي دقيق‌تر همين مطلب مراجعه كنيد به مقاله اين نويسنده با عنوان «گفتگو درباره مفاهيم ملي و دولتي و اميد به تحكيم سنتهاي سالم سياسي» در اطلاعات سياسي-اقتصادي، خرداد و تير 1371، شماره 58-57، صص50-43.\n42. كاتوزيان، اقتصاد سياسي ايران، ص 125.\n43. بعثت و ايدئولوژي، چاپ مورد استناد: (مركز پخش كتاب، هوستون، 1355). بازرگان نوشتن اين كتاب را در سال 1343 در زندان آغاز كرد. پس از آزادي در سال 1346 در مورد آن يك سخنراني كرد. تاريخ چاپ اول كتاب در دسترس نيست.\n44. نيك نيازي، چاپ مورد استناد: (مركز پخش كتاب، هوستون، 1356). ظاهراً نخست به شكل يك سخنراني در سال 1346 عنوان شد.\n45. بعثت و تكامل، چاپ مورد استناد: (مركز پخش كتاب، هوستون، 1356) ظاهراً نخست به شكل يك سخنراني در سال 1346 عنوان شد.\n46. سازگاري ايراني، چاپ مورد استناد: (شركت سهامي انتشار، تهران، 1346).\n47. مسجد در اجتماع، جزئيات آن در دست ما نيست.\n48. انگيزه و انگيزنده، اين مقاله نخست به نمايندگي از طرف بازرگان توسط هاشم صباغيان در سال 1356 خوانده شد. تاريخ و محل نشر اول در دست نيست. چاپ مورد استناد: (مركز پخش كتاب، هوستون، آمريكا، 1357).\n49. دين و تمدن، اين مطلب مقدمه‌اي بر كتاب نقش پيامبران در تمدن انسان به قلم فخرالدين حجازي بود كه بعداً مستقلاً چاپ شد. چاپ مورد استناد: (مركز پخش كتاب، هوستون، آمريكا، 1356).\n50. بررسي نظريه فروم، (شركت سهامي انتشار، تهران، 1355).\n51. علمي بودن ماركسيسم (جزئيات انتشار ندارد) با مشاركت عزت‌اللّه سحابي نوشته شد.\n52. سير تحول قرآن، نخست در سال 1355 منتشر شد. جزئيات ديگر در دست ما نيست.\n53. آفات توحيد، چاپ مورد استناد: (مركز پخش كتاب، هوستون، آمريكا، 1357) نخست در سال 1356 منتشر شد.\n54. طبيعت، تكامل، توحيد، چاپ مورد استناد: (مركز پخش كتاب، هوستون، آمريكا، 1356).\n55. جامعه‌شناسي قرآن، در سال 1356 منتشر شد. جزئيات آن در دست ما نيست.\n56. امام و زمان، از جزئيات آن اطلاعي در دست ما نيست.\n57. حائري، مصاحبه با تاريخ‌سازان ايران (ناشر مشخص نيست، تهران، تاريخ ندارد) ص 185.\n58. Arjomand, S.A. Authority and Political Culture in Shi'ism (State University of New York Press, Albany, 1988) p.190.\n59. Sabine, G. H. & Thorson, T. l. A History of Political Theory, (Dryden Press, Hinsdale, Illinois, 1973).\n60. بعثت و ايدئولوژي، ص 2.\n61. بعثت و ايدئولوژي، ص 8.\n62. سعيد برزين، مهندس مهدي بازرگان ، تهران، مركز، 1374، صص 39-12 و 213-208.\nکد مطلب: 559\nآدرس مطلب: http://iptra.ir//matter/559/1-زندگينامه-مهندس-مهدي-بازرگان


فراز کمالوند : جاسم کرار، علی کریمی عراق است !\nسه شنبه ۶ آبان ۱۳۹۹ ۲۲:۰۱\nکد خبر : ۱۶,۶۳۹\nفراز کمالوند یکی از چهره‌های جنجالی فصل نقل و انتقالات تا اینجای کار بوده است. البته این‌بار شایعه منشوری بودن او در سایه بود و اصل ماجرا به جدایی تحمیلی او از تراکتورسازی مربوط می‌شود. سرمربی سابق تراکتورسازان با وجود شایعات یک ماه اخیر اصلا نمی‌خواست بپذیرد که امیر قلعه‌نویی در راه تبریز است. او در مصاحبه‌های مختلف تاکید داشت که تیم را می‌بندد، آن هم برای آسیایی شدن.\nاین گفت‌وگو ماحصل دو ساعت پرسش و پاسخ و کلنجار با اوست. نکته حائز اهمیت اینکه به نظر می‌رسید عصبانیت کمالوند از قلعه‌نویی فروکش کرده یا حداقل او نمی‌خواست علیه ژنرال صحبت کند. این مربی هفته گذشته در برنامه ورزشی شبکه استانی آذربایجان‌شرقی اظهارات تندی علیه قلعه‌نویی داشت. با این وجود سرمربی جدید پاس‌همدان سعی دارد به ژنرال کمک کند. او رمز موفقیت امیر در تبریز را همراه شدن و برقراری ارتباط با مردم تبریز می‌داند و تاکید دارد اگر وی این اصل را رعایت کند، حتما روزهای خوب و موفقی با این تیم خواهد داشت.\nاول از این سوال شروع کنیم که چرا همیشه نام شما در جمع ف.ک‌های مشهور قرار می‌گیرد، مربیانی که در چند فصل اخیر همیشه بحث منشوری بودن و محرومیت‌شان از لیگ مطرح می‌شود؟!\nاین هم از شانس بد من است که نامم فراز کمالوند است و همیشه باید اهالی فوتبال تصور کنند که من یکی از همان ف.ک‌های معروف هستم.\nجدایی غیرمنتظره‌تان از تراکتورسازی هم باعث شد تا شایعه منشوری بودن شما بیشتر از قبل قوت بگیرد!\nبه چه زبانی بگویم که منشوری نیستم؟ جدایی‌ام از تراکتورسازی صرفا به خاطر یک‌سری اتفاقات و داستان‌هایی است که ناخواسته وارد آن شدم. آقای عزیز محمدی هم بارها عنوان کرده‌اند که در تمام شهرها به‌جز تبریز می‌توانم مربیگری کنم. قطعا اگر منشوری بودم، محرومیتم از لیگ فقط شامل تیم‌های تبریزی نمی‌شد.\nمنظورتان درباره اتفاقات و داستان‌هایی که عنوان کردید ناخواسته وارد آن شدید، چیست؟\nهمان اتفاقات و داستان‌هایی که در بازی با صبای قم رخ داد. منظورم شکسته شدن صندلی‌های ورزشگاه و پرتاب آنها به درون زمین بود. متاسفانه در این اتفاق من نه نقشی داشتم و نه مقصر بودم، ولی خب به عنوان مقصر و متهم ردیف اول شناخته شدم و از این بابت هم گله و شکایتی ندارم، چرا که تابع تصمیم فدراسیونی‌ها هستم.\nولی قبول کنید که می‌توانستید با رفتن به سمت تماشاگران آنها را به آرامش دعوت کرده و از متشنج شدن جو جلوگیری کنید، چرا که همه می‌دانند کمالوند محبوبیت خاص و ویژه‌ای میان هواداران تراکتور دارد!\nاول اینکه شخص دیگری جو را متشنج کرد و چرا من باید جو را آرام می‌کردم؟ در ثانی یک هزار، دو هزار نفر نبودن که بتوان آنها را کنترل و به آرامش دعوت کرد. صحبت از جمعیت چند هزار نفری است و قطعا از توانایی من خارج بود که بخواهم آنها را به آرامش دعوت کنم.\nپس در اتفاقات بازی با صبا خودتان را مقصر نمی‌دانید؟\nمعلوم است که مقصر نمی‌دانم. مقصر داور بازی بود که نمی‌دانست در یک شهری مثل تبریز که ورزشگاه پر از تماشاگر می‌شود، باید در سوت زدن و قضاوت کردنش دقت و وسواس به خرج دهد. من یک سوال از شما دارم، مگر تا قبل از دقیقه 2+90 و حتی با اینکه تراکتور از تیم میهمان عقب بود، اتفاقی رخ داد؟ اتفاقات زمانی شروع شد که آقای جهانبازی پنالتی که برای تراکتور گرفته بود را صرفا به خاطر ورود نیمکت‌نشینان و کادر فنی صبا به داخل زمین پس گرفت و تصمیم خودش را عوض کرد. همه شاهد بودند که نصرتی حتی برای زدن ضربه پشت توپ ایستاد، ولی داور به یک‌باره تصمیم خود را عوض کرد. خب معلوم است جو به‌هم می‌ریزد و کنترل آن سخت می‌شود. آن هم ورزشگاهی که چیزی حدود 60 هزار تماشاگر در آن حضور داشت.\nجاسم کرار هم در رخ دادن آن اتفاقات چندان بی‌تقصیر نبود. در دقیقه 70 و پس از آنکه اخراج شد به سمت هواداران رفت و با انجام حرکاتی باعث تحریک آنها شد!\nاصلا این مساله را قبول ندارم، چون اگر این‌طور بود باید از همان دقیقه 70 پرتاب شدن صندلی‌ها شروع می‌شد، ولی این اتفاق از دقیقه 90 به بعد رخداد. در آن بازی داور اشتباه کرد و او باید تنبیه می‌شد نه من و کرار.\nدر بازی پاس همدان – راه‌آهن هم یک چنین اتفاقی رخ داد، با این تفاوت که داور پنالتی میهمان را برگرداند، ولی اتفاق خاصی رخ نداد؛ چون راه‌آهن در همدان هواداری نداشت که اتفاقی رخ دهد.\nپس باید بپذیرید که اشتباهات داوری هم جزیی از فوتبال است؟\nبله، اشتباهات داوری جزیی از فوتبال است و من نمی‌گویم داور نباید اشتباه کند. حرف من این است که یک داور وقتی یک بازی را قضاوت می‌کند باید نگاه کند و ببیند که برای چه تیم‌هایی سوت می‌زند. قطعا داوری که می‌خواهد بازی تیم‌هایی مثل استقلال، پرسپولیس و تراکتورسازی که پرهوادار و پرطرفدار هستند را قضاوت کند باید با دقت و وسواس بیشتری سوت بزند.\nآیا کماکان بر این عقیده‌اید که تراکتورسازی پرهوادارتر از سرخابی‌ها است؟\nبله، چون از نظر من تعریف هوادار و طرفداردو تعریف جدا و مجزا از هم هستند.\nتعریف هریک را برایمان عنوان می‌کنید؟\nاز نظر من هوادار به کسی می‌گویند که برای تماشای بازی تیمش به ورزشگاه می‌رود. طرفدار هم کسی است که یک تیم را دوست دارد ولی از نزدیک به تماشای بازی تیم محبوبش نمی‌نشیند. هنوز هم می‌گویم که تراکتورسازی پرهوادارتر از استقلال و پرسپولیس است و این دو تیم فقط در داربی پرهوادار هستند.\nقصد ندارید که پرطرفدار بودن این دو تیم در تبریز را که انکار کنید؟!\nچه کسی گفته که این دو تیم در تبریز پرطرفدار هستند؟ تبریز‌ی‌ها تراکتور را تیم خودشان می‌دانند، چون یکی از نمایندگانشان در لیگ برتر است. فضای تبریز ایجاب نمی‌کند که کسی طرفدار پرسپولیس یا استقلال باشد.\nطی دو سال اخیر شاهد استقبال بی‌نظیر تبریزی‌ها از بازی‌های تراکتور بودیم و در فصل گذشته این استقبال به اوج خود رسید. دلیل این قضیه را در چه چیزی می‌دانید؟\nچیزی حدود 14 سال است که مربیگری می‌کنم و طی این چندسال طوری کار کرده‌ام که توانسته‌ام کارنامه قابل قبولی برای خودم به وجود بیاورم. من برای رسیدن به این جایگاه کارهایی انجام دادم که به عقل کسی هم نمی‌رسید.\nاین مساله چه ارتباطی با سوال ما دارد؟\nالان برای شما ارتباطش را عنوان می‌کنم. من از مردم تبریز شناخت کافی داشتم و می‌دانستم که آنها علاقه زیادی به فوتبال و تراکتور دارند و برای اینکه فوتبال‌دوستان تبریزی را به حضور در ورزشگاه ترغیب و آنها را تشویق کنم، بحث پرهوادار بودن تراکتور را مطرح کردم که عین واقعیت هم بود. پس از آن شاهد بودم که هواداران تراکتور چند برابر شدند.\nفکر می‌کنید چنین شیوه و ابزارهایی در تیم‌هایی مثل استقلال و پرسپولیس هم جواب می‌دهد؟\nبله، شک نکنید که جواب می‌دهد. مگر تراکتور چه چیزی کمتر از استقلال و پرسپولیس دارد؟اگر سرمربی استقلال یا پرسپولیس هم بودم می‌دانستم چه کاری انجام دهم تا سکوهای خالی آزادی را پر از تماشاگر کنم.\nمربی هستید که همیشه به دنبال راه انداختن یک موج و سوار شدن بر آن هستید!\nیک مربی برای مربیگری باید تمامی جوانب را در نظر بگیرد. برای یک مربی باید ارتباط با هواداران در اولویت قرار داشته باشد. چون حمایت هواداران است که منجر به این می‌شود تا یک تیم به موفقیت‌های چشمگیری دست پیدا کند. من به هر شهری می‌روم طوری رفتار می‌کنم که هواداران تیمی که هدایت آن را به عهده دارم به من علاقه‌مند شوند. من موجی راه انداختم و سوار آن شدم. کاری کردم که خیلی‌ها از آن نفع ببرند. اگر هواداران تراکتور پشت من و تیمم نبودند شاید نمی‌توانستیم این تیم را در دومین سال حضورش در لیگ برتر به یکی از مدعیان تبدیل کنیم. من از به راه انداختن این موج نفع بردم و باعث شدم تیم در آزادی و مقابل استقلال، 50 هزار هوادار داشته باشد تا این تیم احساس میهمان بودن و غریبگی کند و بتوانیم پس از 41 سال شکستش بدهیم. این کار کوچکی نبود و از اینکه آن موج را به راه انداختم و سوار آن شدم ناراحت نیستم.\nولی باعث شدید میانه هواداران تراکتور با برنامه نود و عادل فردوسی‌پور تیره و تارتر از قبل شود. تا جایی که آنها اقدام به نصب کاریکاتور این مجری محبوب در ورزشگاه تبریز بکنند!\nدامن زدن به این موضوع اشتباه بود و عادل نباید به آن دامن می‌زد. اگر من این موج را راه انداختم و آن را شروع کردم عادل نباید ادامه می‌داد.\nعادل خودش همه را مسخره می‌کند و حالا مگر چه اتفاقی افتاد که هواداران یک تیم اقدام به نصب کاریکاتور وی در ورزشگاه کردند؟\nاین مجری در همه‌جا مخالف داشت. در بوشهر، اصفهان، ولی چون تراکتور تیم پرهواداری است اقدام هواداران این تیم بیشتر از اقدامات هواداران سپاهان و شاهین به چشم آمد. کسی نیست به من بگوید دعوای ما با عادل بدتر بود یا دعوای ساکت با وی که او را به دلالی متهم کرد؟ قبول کنید فردوسی‌پور بیش از حد روی تراکتور و من زوم می‌کرد. همه آمدند گفتند در تبریز 22 هزار صندلی شکسته شد ولی چرا کسی روی آقایانی که مصاحبه کردند و گفتند استقلال و پرسپولیس در میان فدراسیونی‌ها طرفدار دارد، زوم نکردند؟ باور کنید پس از آنکه هواداران تراکتور اقدام به نصب کاریکاتور عادل کردند به وی زنگ زدم از وی عذرخواهی کردم. چون اشتباه من بود که باعث شد به وی توهین شود. اما درباره قضیه علی کریمی حق با من بود. کسی که پرچم عدالت را در دست می‌گیرد و ادعا می‌کند به دنبال این است که تا با اثبات حقایق، حق را به حقدار برساند نباید با شریفی تماس بگیرد و از وی بخواهد محرومیت کریمی را ببخشد و بعد بخشیده شدن محرومیت بازیکنی مثل کرار را بزرگ کند و به خاطر همین حساسیت‌های بی‌مورد عادل روی من و تیمم بود که با وی دچار مشکل شدم.\nیعنی قبل از آن با عادل مشکلی و اختلافی نداشتید؟\nنه، با عادل دچار مشکل شدم چون در جریان کرار ما را تا توانست اذیت کرد و مقابل این قضیه جبهه‌گیری کرد. به گمان خودش فقط مقابل کرار جبهه گرفته بود، در صورتی که جبهه‌گیری او برابر تراکتور بود نه شخص جاسم.\nچون این بازیکن، بازیکن تراکتور بود. شاید خیلی از اهالی فوتبال ندانند که من و عادل 17سال پیش و در یکی از نشریات ورزشی با یکدیگر همکار بودیم.\nآن زمان رفاقت ما تا حدی بود که شب‌ها پس از اتمام ساعت کاری‌مان عادل با رنوی خود من را به منزل‌مان می‌رساند. البته هنوز هم رفاقت‌مان پابرجاست و واقعا خوشحالم که دوست و همکارم تا چنین سطحی بالا آمده و پیشرفت کرده است ولی وقتی می‌بینم این شخص باعث می‌شود در کارم لطمه بخورم، دیگر فراز کمالوند نیستم و به عنوان یک مربی باید از حق تیمم دفاع کنم. همین آ‌قا با این کارهایش باعث شد پس از بازی با پرسپولیس داوران پنج پنالتی مسلم که روی کرار صورت گرفته بود را نادیده بگیرند، چرا چون ذهنیت‌سازی در مورد کرار اینگونه بود که تمام کارهای این بازیکن از روی تظاهر و صرفا به خاطر جوسازی است.\nخیلی‌ها معتقدند شما با اختلاف با فردوسی‌پور به دنبال مطرح‌کردن خود و متشنج کردن جو تبریز علیه وی بودید. آیا این مساله را قبول دارید؟\nمن آنقدر بزرگ و مطرح هستم که نیازی ندارم به واسطه درگیری و اختلاف با یک برنامه و مجری آن درصدد مطرح کردن خودم برآیم. ضمن اینکه از متشنج کردن جو تبریز علیه دوست و همکار قدیمی‌ام چیزی عاید من نمی‌شد که بخواهم این کار را انجام بدهم.\nبخشیده شدن محرومیت کرار برای ما هم عجیب و تا حدودی هم غیرقابل باور بود.\nچرا برای‌تان عجیب و غیرقابل باور بود؟\nچون این اتفاق به یک‌باره و بدون هیچ پیش‌زمینه‌ای رخ داد!\nبگذارید اصل ماجرا را برای‌تان توضیح بدهم روز 19بهمن‌ماه سال گذشته بود که آقای سعیدلو برای افتتاح پیست دوچرخه‌سواری ورزشگاه یادگار امام خمینی(ره) به تبریز سفر کرده بودند. همان روز در ذهنم جرقه زد که از ایشان درخواست کاهش محرومیت کرار را بکنم. همان لحظه که این فکر به ذهنم خطور کرد به جاسم زنگ زدم و گفتم که بعد از ظهر یک خبر خوش به تو می‌دهم و به او گفتم شاید محرومیت‌اش بخشیده شود. آن قضیه تا بعد از ظهر آن روز که آقای سعیدلو را ملاقات کنم بین من و کرار ماند. بعد از ظهر همان روز دکتر پس از افتتاح پیست، در تمرین تراکتور حضور پیدا کردند و پس از پایان تمرین به سمت‌شان رفتم و گفتم که تقاضایی دارم. ایشان توقع داشتند که من تقاضای کمک مالی به تراکتور را کنم و همان لحظه گفتند که چقدر پول می‌خواهم؟ من هم در جواب این سوال ایشان گفتم که برای یک کاری به کمک معنوی‌شان نیاز دارم. به دکتر گفتم که امروز 19بهمن است و تا 22بهمن سه روز باقی مانده است و به مناسبت فرا رسیدن این جشن، محرومیت کرار که 2جلسه آن باقی مانده بود را ببخشید. آقای سعیدلو هم در تماسی که با آقای شریفی داشتند این قضیه را مطرح کردند و آقای شریفی هم عنوان کردند برای مشورت با سایر اعضای کمیته انضباطی نیاز به زمان دارند. چند دقیقه بعد آقای شریفی تماس گرفتند و موافقت اعضای کمیته انضباطی با بخشیده شدن محرومیت کرار و 31نفر دیگر از بازیکنان محروم فوتبال و فوتسال را اعلام کردند. ولی عادل در این میان سایر بخشیده‌شدگان را نادیده گرفت و فقط روی بخشیده شدن محرومیت کرار مانور داد.\nفکر نمی‌کنید با این کار به نوعی قانون را نقض کردید؟\nنه. چون درخواست ما رسمی بود و هیچ نقض قانونی صورت نگرفت. از محرومیت کرار ناراحت بودم چون به ناحق محروم شد و به خاطر کار نکرده تنبیه و جریمه شده بود. یکی دیگر از بازیکنان تراکتور به صورت محمد نوری زد ولی کمک‌داور و داور به اشتباه کرار را متهم کردند و همین اتهام بی‌مورد باعث عصبانیت این بازیکن و درگیری وی با کمک‌داور شد. در درگیری هم جاسم فقط کمک‌داور را هل داد و فیلم تمام این صحنه‌ها را هم در اختیار کمیته انضباطی قرار دادیم. بر فرض کرار داور را هل داد، آدم نکشته بود که خطایش غیرقابل بخشش باشد. این کار ما بی‌قانونی نبود بلکه عفو قاعده‌مند بود.\nبر چه اساس و تبصره‌ای می‌گویید که عفو قاعد‌ه‌مند بود؟\nکرار تا آن روز دو سوم از محرومیت خود را پشت سر گذاشته بود و آقای شریفی پس از بخشیده شدن کرار به ما این مساله را عنوان کردند و گفتند که اگر یک بازیکن دو سوم از محرومیت خود را پشت سر گذاشته باشد، باقی محرومیت‌اش می‌تواند مورد بررسی قرار بگیرد و در صورت تشخیص مسوولان ذی‌ربط بخشیده شود.\nچرا سعی نکردید از طریق مجاری قانون و با گذراندن روال قانونی و عادی، درصدد بخشیده شدن محرومیت کرار برآیید؟\nاگر قرار بود از مجاری قانون اقدام کنیم محرومیت کرار به اتمام می‌رسید بی‌قانونی نکردیم ولی دیدیم که قانونمند بود. البته این صحبت من باعث نشود تا عده‌ای آقای شریفی را به بی‌قانونی متهم کنند چون ایشان با اشراف به قوانین این کار را انجام دادند.\nدلیل اینکه در فصل گذشته آنقدر از کرار حمایت می‌کردید چه بود؟\nچون می‌دیدم و شاهد بودم که کرار بیش از حد توانش برای تراکتور مایه می‌گذارد و کار می‌کند. از کرار حمایت می‌کردم چون بهترین بازیکنم بود.\nفکر نمی‌کنید همین حمایت‌های شما بود که باعث شد تا کرار در لیگ دهم آنقدر حاشیه درست کند؟\nنه. چون همه می‌دانند کرار عصبی است در جام ملت‌ها هم دیدید که پس از تعویضش به بطری آب چه لگدی زد. از نظر من کرار بهترین بازیکن آسیاست و هر مربی هم جای من بود هوای چنین بازیکنی را داشت. قول می‌دهم این بازیکن فصل آینده به تنهایی 20 امتیاز برای استقلال بگیرد. سبک فوتبال جاسم مثل علی کریمی است و می‌توان گفت این بازیکن کریمی فوتبال عراق است و مثل او یک نابغه است.\nتا جایی که خاطرمان هست هیچ مربی غیربومی نتوانسته سه سال در تراکتورسازی دوام بیاورد. رمز ماندگاری شما در این تیم چه بود؟\nچون توانستم با مردم تبریز ارتباط خوب و نزدیکی برقرار کنم. همین علاقه دوطرفه بود که باعث شد سه سال خوب و رویایی را در تراکتور پشت سر بگذارم. این تیم هشت سال بود که با صرف هزینه‌های کلان نتوانسته بود به لیگ‌برتر صعود کند، اما خوشبختانه توانستم در اولین سال حضورم در تبریز تراکتور را لیگ‌برتری کنم. طبیعی بود که در میان تبریزی‌ها محبوب شوم.\nمحبوبیت شما نزد هواداران تراکتور آنقدر زیاد است که در بازی با سایپا می‌توان گفت همه تراکتوری‌ها مورد توهین و تشویق قرار گرفتند ولی شما تشویق شدید!\nبله. باور کنید در آن بازی نزدیک بود گریه کنم. چون از چنین حمایتی واقعا شوکه شده بودم. به من فحاشی نکردند چون آنها شاهد بودند که تراکتور را به چه موفقیت‌هایی رساندم. ما فصل گذشته توانستیم پس از 41 سال استقلال را در آزادی شکست بدهیم. پس از بازی با سایپا برنامه موج شبکه استانی، از من برای حضور در برنامه دعوت کرد. به خاطر شکست در این بازی ناراحت بودم و از چهره‌ام هم کاملا مشخص بود که ناراحت هستم. در حین صحبت‌هایم با مجری، وی بخشی از پیامک‌های ارسالی به برنامه را برای بیننده‌ها خواند.\nدر این پیامک‌ها یکی از هواداران عنوان کرده بود از ناراحتی کمالوند ناراحت هستم و به او بگویید فدای سرت که باختی. این مسایل واقعا برای من ارزشمند هستند و آنها را با هیچ چیز دیگری عوض نمی‌کنم.\nشما هر بار خودتان را به یک شهر نسبت می‌دهید. بالاخره کمالوند را آبادانی بدانیم یا لرستانی؟\nباور کنید من نگفتم آبادانی هستم و آقایان از صحبت من برداشت اشتباهی کردند و جالب اینجاست که برداشت اشتباهشان را هم رسانه‌ای کردند.من گفتم پدرومادرم متولد آبادان هستند. ای کاش به گذشته برگردیم و همه بشنوند که من نگفتم آبادانی هستم. مگر من چیزی به اسم شناسنامه یا کارت ملی ندارم که بخواهم هر بار خودم را به یک شهر نسبت بدهم؟ ما اصالتا لرستانی هستیم ولی پدرومادرم متولد آبادان هستند. پدرم کارمند شرکت نفت بود و به خاطر کارش دوبار از آبادان به لرستان انتقال پیدا کرد و من هم در همان لرستان متولد شدم و همه بدانند که لرستانی هستم نه آبادانی.\nهمه می‌دانند که امیر قلعه‌نویی یکی از دوستان نزدیک و صمیمی شماست. ناراحت نشدید از اینکه این مربی جانشین شما در تراکتورسازی شد؟\nنه. چون حرفه‌ای هستم و نباید از این مسایل ناراحت شوم. روزی هم ممکن است من جای قلعه‌نویی را در یک تیم بگیرم.\nفکر می‌کنید این مربی بتواند در تراکتورسازی موفق شود؟\nبله. تا جایی هم که لازم باشد، در جهت موفقیت تراکتورسازی به ایشان کمک می‌کنم. به نظر من اگر قلعه‌نویی با مردم باشد به راحتی می‌تواند تراکتور را آسیایی کند. من به توانایی‌های این مربی شک ندارم.\nشما عنوان کردید که منشوری نیستید و فقط نمی‌توانید در تبریز مربیگری کنید. پس چرا برای فصل آینده یک تیم لیگ یکی را انتخاب کردید؟\nمن یک آدم خاص هستم و همیشه دوست دارم با انجام یکسری کار، این خاص بودنم را ثابت کنم. دوم اینکه شروع مربیگری من از همین پاس بود. البته پاس تهران و دوست داشتم دوباره به این تیم بازگردم. من در مکتب پاس رشد پیدا کردم و وارد دنیای مربیگری شدم و بازیکنان زیادی از جمله طالب‌لو، نصرتی، مامانی، منیعی، هادی شکوری و ... آن زمان شاگردان من بودند.\nلیگ برتری کردن شیرین‌فراز و تراکتورسازی برای من شیرین‌تر از آسیایی کردن یک تیم است و به دنبال این هستم تا این تجربه را با پاس همدان هم کسب کنم. یک استان پشت تیم پاس است و می‌خواهم کاری کنم تا این تیم به‌واسطه نیروها و استعدادهایی که در همدان وجود دارد لیگ‌برتری شود و دوست ندارم نماینده لیگ‌برتری این استان دوباره هدیه و کادو باشد.\nراست است که می‌گویند مبلغ قراردادتان با پاس همدان چیزی حدود 600 میلیون تومان است؟\nنه. این خبر کذب محض است من با پاس سفید امضا کرده‌ام.\nاگر قرار باشد روزی در جام‌حذفی با همین تیم پاس همدان مقابل تراکتورسازی بازی کنید، چه کار می‌کنید؟\nخب معلوم است، روی نیمکت نمی‌نشینم و از دور تیم را هدایت می‌کنم. این را هم بگویم که سرمربی هر تیمی هم باشم دوست دارم تراکتور ببرد. این حرف من احمقانه است ولی باور کنید از ته دل این حرف را عنوان کردم.\nآیا این رفتار شما به دور از حرفه‌ای‌گری نیست؟\nنه. چون از دور تیمم را حمایت می‌کنم. این مساله آنقدر برای من مهم بود که هنگام عقد قرارداد با پاس به مسوولان باشگاه عنوان کردم در صورتی که در جام‌حذفی به تراکتور خوردیم روی نیمکت نخواهم نشست و آنها هم با این قضیه موافقت کردند. مطمئن باشید کمالوند تا روزی که مربی است مقابل تراکتور روی نیمکت نمی‌نشیند و اگر روزی این کار را انجام دادم من را دروغگو خطاب کنید.من طرفدار تراکتور هستم و آنقدر این تیم را دوست دارم که اگر همین الان بگویند همزمان از منچستر و تراکتور پیشنهاد دارید و کدامیک را قبول می‌کنید، می‌گویم پیشنهاد تراکتورسازی را.\nجا دارد همین جا از مردم تبریز بابت سه سال حمایت‌شان تشکر کنم و تا زنده‌ام لطف آنها را فراموش نخواهم کرد و به آنها می‌گویم هر زمان فرصت کنم به تبریز می‌روم تا بازی تراکتور را از نزدیک ببینم.خواسته‌ام از هواداران تراکتور این است که از قلعه‌نویی حمایت کنند. مهم این نیست فراز باشد یا امیر، مهم موفقیت تراکتور است.ضمن اینکه من موفقیت‌هایم در تراکتورسازی را به تنهایی به دست نیاوردم و در کسب این موفقیت‌ها تمامی بازیکنان، کادرفنی تیم، مسوولان باشگاه و هواداران نقش داشتند.\n۱ تیر ۱۳۹۰ ۲۳:۳۳


ترامپ در رابطه با تحقیق "دخالت روسیه" تیم ویژه حقوقدانان را استخدام می کند - 19.05.2017, اسپوتنیک ایران\nترامپ در رابطه با تحقیق "دخالت روسیه" تیم ویژه حقوقدانان را استخدام می کند\nممکن است دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا تیم حقوقدانان را استخدام کند تا آنها در جریان تحقیقات ویژه درباره باصطلاح "دخالت روسیه" در انتخابات ریاست جمهوری سال... 19.05.2017, اسپوتنیک ایران\nممکن است دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا تیم حقوقدانان را استخدام کند تا آنها در جریان تحقیقات ویژه درباره باصطلاح "دخالت روسیه" در انتخابات ریاست جمهوری سال 2016 در ایالات متحده از منافع وی دفاع کنند. به گزارش اسپوتنیک، این مطلب را شبکه تلویزیونی سی ان ان اطلاع داده است.\nیادآور می شود وزارت دادگستری آمریکا رابرت مولر، مدیر سابق اف بی آی را به سمت دادستان ویژه تحقیقات درباره باصطلاح "دخالت روسیه" در انتخابات ریاست جمهوری سال 2016 2016 در ایالات متحده منصوب کرده است. پیشتر سرویس های اطلاعاتی آمریکا روسیه را به تلاش برای تاثیرگذاری در انتخابات متهم کرده بودند اما روسیه بارها این اتهامات را رد کرده و از جمله دمیتری پسکوف، سخنگوی ریاست جمهوری روسیه آنها را بی اساس نامیده است.\nبه گزارش سی ان ان، ترامپ روز پنج شنبه در کاخ سفید با مشاوران خود دیدار کرده و امکان استفاده از گروه ویژه وکلای مدافع برای شرکت در تحقیقات درباره باصطلاح "دخالت روسیه" در انتخابات را با آنها مورد بحث قرار داد. گزارش داده می شود که از جمله مایکل کوئن، حقوقدان شخصی ترامپ در این نشست حضورداشت.


عزاداری ائمه معصومین برای امام حسین(ع) - خودمونی\nOn آبان ۲, ۱۳۹۳ 2 0\nعزاداری ائمه معصومین برای امام حسین(ع)Reviewed by Admin on Oct 24Rating: 5.0\n۱٫ عزاداری امام سجاد(ع): از آن جایی که حضرت امام سجاد(ع) هنگام شهادت پدر بزرگوارش، در کربلا حضور داشت و از عمق فاجعه آگاه و چگونگی شهادت آن عزیزان را مشاهده کرده بود؛ بنابراین، بر اساس روایات معتبر، آن حضرت تمام عمر باقی ماندهی خویش را عزادار بود و بر شهدای کربلا گریه میکرد، چنانکه اگرغذایی را خدمت حضرت سجاد(ع) قرار میدادند، اشک از چشمان مبارکشان جاری میشد، تا جایی که گاه غلامی از او میپرسد: آیا حزن و اندوه شما تمام نمیشود؟ حضرت میفرماید: وای بر تو! همانا یعقوب(ع) دوازده فرزند داشت، یکی از آنها ناپدید شد و یعقوب از شدّت اندوه چشمانش سفید (ونابینا) گردید، در حالی که فرزندش یوسف زنده بود! ولی من پدر و برادر و عمو و هفده نفر از اهل بیتم و تعدادی از یاران پدرم را دیدم که ذبح شده و به خون آغشته بودند؛ پس چگونه حزن و اندوهم تمام شود؟\nدر «المجالسالسنیّه» آمده است که امام صادق(ع) دربارهی جدش ـ امام سجاد(ع) ـ فرمود: او چهل سال بر پدرش گریه کرد، در حالیکه روزها روزه میگرفت و شبها شبزندهداری میکرد و هنگامی که زمان افطار فرا میرسید و یکی از غلامانش برای او غذا میآورد و عرض میکرد: ای مولای من! میل کنید؛ حضرت میفرمود: فرزند رسول خدا گرسنه شهید شد، فرزند رسول خدا تشنه شهید شد، و همینطور این کلام را تکرار و گریه میکرد تا این که غذا و آب با اشک چشمش مخلوط میشد و این وضعیت همچنان ادامه داشت تا اینکه خدای خویش را ملاقات کرد و به دیدار حق شتافت.\n۲٫ عزاداری امام باقر(ع): آمده است: با آمدن ماه محرم، حزن و اندوه در اهلبیت نبوی(ع) ظاهر میگشت و آنان از شعرا میخواستند تا برای جدشان ـ امام حسین(ع) ـ مرثیهسرایی کنند. همچنین در کاملالزیارات ابن قولویه آمده است که امام باقر(ع) در روز عاشورا به سوگواری برای امام حسین(ع) امر فرموده، و در خانهی خویش مجلس عزا اقامه میکرد و…\n۳٫ عزاداری امام صادق(ع): دربارهی عزاداری امام صادق(ع) نیز روایات زیادی وارد شده است که از شاعران درخواست مینمود برای جدّش مرثیهسرایی کنند و آنان را بر این امر مقدّس تشویق میکرد و اهلبیت او از پس پرده به مرثیهسرایی شاعران گوش میدادند و گریه و ناله میکردند.\n۴٫عزاداری امام موسی کاظم(ع): در این باره، امام رضا(ع) میفرماید: هنگامی که محرم فرا میرسید، پدرم هرگز با حالت خنده و تبسم دیده نمیشد و ده روز اول محرم به همین شکل بود تا این که روز دهم و روز عاشورا فرا میرسید و این روز، روز مصیبت و حزن و گریه او بود و میفرمود: عاشورا روزی است که جدّم حسین(ع) را شهید کردند.\n۵٫ عزاداری امام رضا(ع): دعبل خزاعی میگوید: در ایام دههی محرم به محضر آقا و مولای خود، علی بن موسی(ع)، در مرو شرفیاب شدم و آن حضرت را در حالی که اصحابش دور او نشسته بودند، محزون یافتم. وقتی حضرت مرا دید فرمود: مرحبا بر تو دعبل! مرحبا بر کسی که با دست و زبانش ما را یاری میکند؛ سپس حضرت مرا در کنار خودش جای داد و فرمود: ای دعبل! دوست داری شعر بخوانی؛ زیرا این روزها ایام غم و اندوه بر ما اهل بیت و روز شادی دشمنان ما، به ویژه بنیامیه، است؛ سپس برخاست و پردهای بین ما و اهلبیتش زد و آنان را پشت پرده نشاند تا بر مصیبت جدّش حسین(ع) گریه کنند؛ آنگاه رو به من کرد و فرمود: ای دعبل! مرثیه بخوان! تو یاور ما و مرثیهسرای ما هستی، تا زمانی که زندهای. در این هنگام دعبل مرثیهسرایی را آغاز کرد.\n۶٫ عزاداری در زمان امام جواد(ع) تا حضرت مهدی(عج): در آن زمانها، عزاداری گاه سیر صعودی و گاه نزولی داشته است؛ مثلاً در زمان امام جواد(ع)، تا حدی امکان عزاداری برای شیعیان فراهم بود و این حالت تا زمان معتصم ادامه داشت؛ اما پس از آن، سیر نزولی یافت و شیعه برای عزاداری و احیای شعائر حسینی در فشار بود. در این دوران نیز عزاداری در ایام محرم نسبت به ماهها و ایام دیگر بیشتر بود.\nاحادیث ائمه معصو مین برای امام حسین (ع)احادیث در مورد امام حسن (ع)چهل حدیث در مورد امام حسینعزاداری ائمه معصومین برای امام حسین(ع)


جام جم ورزش - ادعای عجیب و غریب مدیرعامل باشگاه تراکتور؛ واقعا فقط این هشت نفر؟!\nدوشنبه 13 آبان 1398 ساعت 15:45\nادعای عجیب و غریب مدیرعامل باشگاه تراکتور؛ واقعا فقط این هشت نفر؟!\nتوجیهات مسئول بلندپایه باشگاه تراکتور بیشتر به دلیلی برای انتقاد بیشتر از این تیم تبدیل شده است.\nبه گزارش جام جم آنلاین ، غلامرضا صادقیان در خصوص اتفاقاتی که در روز دیدار تراکتور و استقلال رخ داد، گفت: متاسفانه برخی ها این موضوع را بسیار بزرگ جلوه داده اند. هواداران تراکتور میهن پرست هستند و کشورشان را دوست دارند. نگاه ما به هواداران مثبت است و آنها را به عنوان یک سرمایه ملی نگاه می کنیم.\nوی تاکید کرد: وقتی که تراکتور پنجمین تیم پرطرفدار دنیا می شود، این نشان می دهد که هواداران این تیم حماسه خلق کرده اند اما متاسفانه برخی ها به جای اینکه بر روی مسائل مثبت مانور کنند بیشتر دنبال حاشیه ها هستند.\nمدیرعامل باشگاه تراکتور که با شبکه خبر گفتگو می کرد، ادامه داد: نمی گوییم اشتباه نداریم اما تمام تلاش خود را انجام داده ایم تا بتوانیم در زمینه های فرهنگی هم موفق باشیم. خود هواداران هم این موضوع را می دانند و همیشه سعی می کنند بهترین ها باشند. زمانی که در بعضی از ورزشگاه ها، هواداران به خاطر باخت تیمشان صندلی ها را می شکنند و توهین می کنند طرفداران تراکتور تیم را تشویق کرده و در پایان بازی، زباله های ریخته شده در ورزشگاه را جمع می کنند که این نشان از فرهنگ بالای آنان است.\nوی در پاسخ به این پرسش که اتفاقات بدی در ورزشگاه یادگار امام رخ داد که وزیر ورزش دستور داد کارگروهی تشکیل شود و به سرعت به این موضوع رسیدگی کند، تصریح کرد: با حرف شما موافق هستم اما تعداد این افراد حاشیه ساز اندک است و فکر می کنم در بین ۸۰ هزار نفر که در ورزشگاه بودند تنها ۷-۸ نفر دست به اعمال ناشایست زدند و بقیه تنها تیمشان را تشویق کردند.\nغلامرضا صادقی با انتقاد از عملکرد صدا و سیما در خصوص هواداران تراکتور گفت: نمی دانم چرا صدا و سیما بیشتر دنبال پرداختن به حاشیه ها است و کارهای مثبت را نمی بیند. ما تمام تلاش خود را کرده ایم تا همه چیز طبق قانون صورت بگیرد اما اگر اتفاقی می افتد نباید آنقدر آن را بزرگ کرد. متاسفانه صدا و سیما اتفاقات خوب را کنار گذاشته و تنها به حاشیه ها می پردازد!\nمدیرعامل باشگاه تراکتور تاکید کرد: همه ارگانها باید پای کار باشند و تنها نباید وزارت ورزش همه کارها را انجام دهد. بازی فوتبال یعنی شاد کردن دل مردم. ما برای شاد کردن آنها برنامه داریم که امیدوارم بتوانیم این برنامه ها را به خوبی انجام دهیم.\nوی در پایان خاطرنشان کرد: مردم تبریز، تیمشان را خیلی دوست دارند. هستند بچه هایی که وقتی تراکتور می بازد ساعت ها گریه می کنند. بنابراین همه باید دست در دست هم دهیم تا حاشیه ها از بین رفته تا همه از فوتبال لذت ببریم.\nکد خبر : 3955351298062588524\nبرچسب‌ها : تراکتور استقلال فوتبال ایران جام جم آنلاین ادعای عجیب و غریب مدیرعامل باشگاه تراکتور؛ واقعا فقط این هشت نفر؟!\nسه شنبه 14 آبان 1398 ساعت 10:24\nاین چه جور تیم پنجم دنیاست که در ایران اول نیست. و هیچ مقامی نداشته\nدوشنبه 13 آبان 1398 00:01\nدفاع حمید استیلی از استقلالی ها\nدوشنبه 13 آبان 1398 12:49\nدنیزلی: برخی بازیکنان تراکتور برای خودشان و تریبون بازی می‌کنند\nدوشنبه 13 آبان 1398 13:42


سیل مرگبار در آلمان و بلژیک هشداری برای تشدید تغییرات آب و هوایی | Euronews\nنگارش از Jeremy Wilks & یورونیوز فارسی • به روز شده در: ۱۸/۱۰/۲۰۲۱\nدر حالی که تغییرات آب و هوایی احتمال وقوع حوادث شدید آب و هوایی را بیشتر می کند، ما از یک شهر آلمانی گزارش می دهیم که سیل آنرا در ماه ژوئیه ویران کرد.\nکورنلیا ویگاند، شهردار التیناهر می گوید: «این بوضوح غیرقابل تصور بود. همچنین برای علم هم قابل تصور نبود. برای مقاماتی که موارد اینچنینی را دنبال و پیش بینی می کنند هم قابل تصور نبود. کلا غیرقابل تصور بود.»\nآخرین داده‌های ماهانه از سرویس تغییرات آب و هوایی کوپرنیک\nبا نگاهی به منطقه قطب شمال شروع کنیم، زیرا سپتامبر ماهی است که یخ اقیانوس منجمد شمالی پس از تابستان به پایین ترین سطح خود می رسد.\nدریای گرینلند جایی است که رکورد کمترین میزان یخ در ماه گذشته را داشت اما در شمال آلاسکا این میزان به بالاترین میزان خود در ۱۵ سال گذشته رسید.بطور کلی ما همچنان در یک روند نزولی برای کل منطقه قطب شمال هستیم و یخ دریا ۸ درصد کمتر از حد متوسط در ماه سپتامبر است.\nناهنجاری‌های دما در ماه س‍پتامبر\nاین سپتامبر یکی از گرمترین چهار سپتامبر ثبت شده در سطح جهان بود با دمای ۰.۴ درجه سانتیگراد بالاتر از میانگین بین سالهای ۱۹۹۱ تا ۲۰۲۰.\nهوا همچنین در بیشتر مناطق کانادا و ایالات متحده و در آمریکای لاتین جایی که خشکسالی پایدار را تجربه می کند، بالاتر از متوسط بوده است.\nهمچنین در غرب آفریقا، آسیای مرکزی و بخش هایی از چین، هوا گرمتر از حد متوسط بود.\nاگر به اروپا نگاه کنیم، می توانیم قاره را از شرق به غرب به دو بخش تقسیم کنیم. بریتانیا دومین سپتامبر گرم خود را ثبت کرد. اما چون هوا در شرق اروپا نسبتا سرد بود، دمای این قاره ماه گذشته در مجموع ۰.۲ درصد زیر متوسط بود.\nسیل مرگبار ژوئیه در آلمان\nاکنون برگردیم به گزارش ما با نگاهی به تغییرات آب و هوایی و رخ دادن سیل های مرگبار که در ماه ژوئیه جان بیش از ۲۲۰ نفر را در آلمان و بلژیک گرفت.\nگرم شدن زمین به این معناست که چنین بارندگی‌های غیرمتعارفی، شدیتر و مکررتر خواهد شد. به شهر التیناهر در آلمان رفتیم تا ببینیم آنها چگونه با این واقعیت جدید مواجه می شوند.\nدر این شهر پل‌های خراب و خانه‌ها ویران شده است. اینجا در التیناهر نظافت و آواربرداری ادامه دارد و پرسش از چگونگی بازسازی شهر پرسشی محوری است. در ۱۴ ژوئیه، منطقه بزرگی از اروپا تحت باران‌های فوق العاده شدید بود.\nکورنلیا ویگاند، شهردار التیناهر می گوید: «خانه‌ای نزدیک آن درخت وجود داشت که بطور کامل در اثر سیل فرو ریخت و متاسفانه افرادی که در آن خانه بودند نیز جان باختند. در اینجا شما می تواند بفهمید که سیل در واقع با ما چه کرد.»\nدر مه ژوئیه هشدار باران شدید و پیش بینی سیل در منطقه اعلام شد با این حال، آب بسیار بالاتر از آنچه که پیش بینی می شد افزایش یافت، در مکان هایی حتی تا ۱۰ متر بالا آمد.\nرودخانه ای که از این دره می گذرد بطور مکرر طغیان می کند و سیلاب‌های دو تا سه متری چیزی است که اکثر مردم اینجا انتظار دارند در طول حیات شان ببینند. آنچه در ماه ژوئیه اتفاق افتاد کاملا غیرقابل تصور بود. سیلاب در این ساختمان از طبقه همکف گذشت و تا نیمه طبقه دوم بالا آمد.\nعوامل زیادی منجر به این فاجعه شد، بهار پرباران به این معنی بود که میزان باران از پیش بینی ها بیشتر شد و با خود آوار و گل و لای را حرکت داد.\nبا این حال تغییرات آب و هوایی هم نقشی در این ماجرا داشت. در نتیجه گرم شدن زمین، احتمال وقوع چنین بارش های شدیدی در حال حاضر تا ۹ برابر بیشتر است.\nتوبیاس فوش، مدیر تغییرات آب و هوایی و محیط زیست می گوید: «هرچه هوا گرمتر باشد، هوا بیشتر می تواند رطوبت را جذب کند. حدود ۱ درجه گرمتر شدن هوا، می تواند حدود ۷ درصد بخار آب بیشتری را در خود نگه دارد و آنچه در اتمسفر است دیر یا زور در شکل بارندگی به زمین باز می گردد. و اگر در مناطق کم فشار حرکت بسیار کند هوا را داشته باشیم، امواج سیل مانند آنچه در اواسط ژوئیه در اینجا تجربه کردیم می تواند در مدت کوتاهی افزایش یابد.»\nچطور اینجا باید بازسازی شود؟\nشهردار این شهر می گوید دوست دارد شهرش به عنوان نمونه ای از مقاومت در برابر سیل و وضعیت تغییرات آب و هوایی تبدیل شود.\nکورنلیا ویگاند، شهردار التیناهر می گوید: «منطقی است که این منطقه را بعنوان یک منطقه نمونه در نظر بگیریم. چگونه می توان برای دره‌هایی مانند اینجا حفاظت بهتر در برابر سیل ایجاد کرد؟ چگونه می توانیم با حجم آب کنار بیاییم و چگونه می توان بناهایی در چنین دره‌های رودخانه‌ای بسازیم تا پرژه های توسعه ای در برابر چنین امواج طوفانی مقاوم تر شوند؟»


هشدار رحمانی فضلی نسبت به ورود "پول کثیف" به حوزه سیاست و قدرت - ایسنا\nجمعه ۲۸ خرداد ۱۴۰۰ - ۱۲:۰۶\nدوشنبه / ۱۱ اسفند ۱۳۹۳ / ۱۰:۵۳\nکد خبر: 93121106255\nهشدار رحمانی فضلی نسبت به ورود "پول کثیف" به حوزه سیاست و قدرت\nدبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر با بیان اینکه یکی از معضلات کنونی این است که عموم جامعه از عوارض و آثار سوء موادمخدر مطلع نیستند و مسوولان نیز متوجه ابعاد مختلف این پدیده فاجعه‌آمیز نیستند، گفت: عموما درخصوص موادمخدر با دو بعد اجتماعی و مقابله‌ای سروکار داریم. در بعد اجتماعی معتاد را در خیابان‌ها و خانواده‌ها مشاهده می‌کنیم و آثار و عوارض سوء اعتیاد در مناسبات خانوادگی، ناراحتی‌های روانی و سایر آسیب‌های اجتماعی مشهود است.\nبه گزارش خبرنگار «اجتماعی» خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، عبدالرضا رحمانی‌فضلی در یازدهمین جشنواره سراسری معرفی و انتخاب آثار مکتوب در حوزه موادمخدر و روانگردان‌ها و پیش‌سازها ادامه داد: از این منظر حدود یک میلیون و 300 هزار معتاد در کشور داریم که با احتساب خانواده‌های آنها به یک جمعیت 5 تا 6 میلیون نفری می‌رسیم که گرفتار عوارض اجتماعی بسیاری هستند و جامعه را نیز تحت‌الشعاع قرار می‌دهند.\nدبیرکل ستاد مبارزه با موادمخدر با بیان اینکه باید به ابعاد اقتصادی موادمخدر نیز توجه کرد، گفت: اقتصاد سالم، اقتصادی است که همه جریانات مالی در آن کاملا مشخص باشد. ورودی، خروجی، هزینه‌ها و درآمدها مشخص باشند، در این شرایط است که برای سرمایه‌گذار اطمینان حاصل می‌شود اما اگر جریانات مالی کنترل نشده بود و شفاف‌سازی نشوند و خارج از چرخه واردات و صادرات رسمی وارد جریانات مالی بشوند، ابعاد پنهان و تاثیرگذار این منابع مالی بسیار ویرانگر و فاجعه‌آمیز خواهد بود.\nرحمانی‌فضلی ادامه داد: زمانی که زیرمیزی، حق حساب، رانت، قاچاق کالا، نابرابری و امتیازات نابجا را در اقتصاد نام می‌بریم، به این منابع مالی غیررسمی اشاره داریم که اسمش را "پول کثیف" می‌گذاریم.\nبه گزارش ایسنا، وی با اشاره به اینکه آمارهای مختلفی از قاچاق در کشور اعلام می‌شود، گفت: به عنوان مثال رقم قاچاق کالا را 10 هزار میلیارد تومان اعلام می‌کنند. اگر قاچاق موادمخدر هم 10 هزار میلیارد تومان باشد، می‌توان گفت 20 هزار میلیارد تومان از مجاری پنهان وارد اقتصاد می‌شود و دیگر نمی‌توان گفت این اقتصاد سالم است و یک رقابت منطقی و قانونی شکل می‌گیرد. کسی که این پول‌ها را دارد به راحتی نفوذ می‌کند و آدم‌ها و قوانین را می‌خرد و مشکل ایجاد می‌کند.\nدبیرکل ستاد مبارزه با موادمخدر ادامه داد: ما از بعد اقتصادی مواد مخدر غفلت کردیم و این موضوع به صورت علمی، اصولی و کاربردی مورد بررسی قرار نگرفته است.\nرحمانی‌فضلی با اشاره به اینکه فردی شناسایی شده که با پنج کلاس سواد و 35 سال سن به علت جابه‌جایی 400 تن موادمخدر 2000 میلیارد تومان گردش مالی داشته است، گفت: او با پوشش‌هایی چون برج‌سازی و واردات و صادرات، قاچاق موادمخدر را پیش برده است، اگر می‌خواهیم به اقتصاد سالم برسیم، باید دریچه ورود پول‌های کثیف به اقتصاد را ببندیم.\nوی افزود: باید بانک‌هایی که قانون ضد پولشویی را اجرا نکرده‌اند، پاسخگو باشند. مگر در این خصوص قانون نداریم که این فرد توانسته است با نام افراد فوت شده حساب باز کند؟ چرا مسوولان مالی و بانکی گزارش جریان مالی برای افرادی که فوت کرده‌اند را ارائه نکرده و اگر گزارش داده چرا بررسی نشده است؟\nوی افزود: یک راه مبارزه اجتماعی کردن است. باید مردم وارد صحنه پیشگیری و صیانت شوند. 98.5 درصد جامعه سالم هستند و باید آنها را متولی 1.5 درصد معتاد جامعه کنیم. در ستاد مبارزه با موادمخدر با جدیت به دنبال اجتماعی کردن مبارزه با موادمخدر هستیم.\nبه گزارش ایسنا، در این مراسم از 17 اثر برگزیده تقدیر شد که سه نفر در بخش پژوهش، پنج نفر در بخش مقاله، سه نفر در بخش پایان‌نامه، سه نفر در بخش کتاب‌های علمی و سه نفر در بخش کتاب رمان مورد تقدیر قرار گرفتند.\nبه گزارش ایسنا، همچنین حمید صرامی، مدیرکل دفتر تحقیقات و آموزش ستاد مبارزه با مواد مخدر نیز در این مراسم با بیان اینکه در حوزه مسائل اجتماعی با ضعف مداخلات مراکز علمی و نخبگان اجتماعی مواجهیم گفت: مسائل اجتماعی کشور چندلایه و ریشه دار شده‌اند. از مطالبات مقام معظم رهبری برای کنترل آسیبها نیز مداخله بر اساس پژوهش است.\nوی افزود: سهم مطالعات علوم اجتماعی در مقایسه با سایر علوم بسیار پایین است و نیازمند ورود جدی‌تر به این مقوله هستیم.\nصرامی با اشاره به اینکه گرچه کانونهای تحقیقاتی اعتیاد رونق گرفته اند اما نقاط ضعف ما نسبت به نقاط قوتمان در دهه گذشته بیشتر بوده است گفت: بانک اطلاعاتی منسجمی پیرامون اعتیاد نداشته‌ایم و اولویتهای پژوهشی در سنوات گذشته احصا نشده‌اند. در عین حال جهت گیری منسجمی هم در تحقیقات نداشته‌ایم.\nصرامی ادامه داد: اما امروز موضوع مواد مخدر به عنوان اولویت ملی شناخته شده و گام های جدیدی برداشته‌ایم.\nوی با اشاره به اینکه طی دوسال گذشته از پراکنده گویی در پژوهش‌ها جلوگیری و رویکردهای لازم در مطالعات احصا شده است عنوان کرد: وزیر کشور نیز تاکید دارد که رویکرد اجتماعی در همه لایه‌ها شکل بگیرد. همچنین سیاست شکسته شدن سکوت و انکار را مدنظر داریم و دیگر هیج پژوهش محرمانه‌ای انجام نمی دهیم و نتایج را اعلام می‌کنیم البته این مهم با حفظ امنیت نظام و پرهیز از سیاه نمایی دنبال می‌شود.


رشد کسب و کار به کمک KPI ها – مرکز آموزشی ذهن مدیران آینده پارس\nمرکز آموزشی ذهن مدیران آینده پارس مقالات رشد کسب و کار به کمک KPI ها\nدر جلسات مشاوره با موضوع بسیار رایج و عجیبی مواجه می‌شوم. بسیاری از مدیران تصمیم‌های مهم کسب‌و‌کارشان را بر مبنای احساسات خود می‌گیرند؛ مثلا وقتی می‌بینند رقیبی دست به تبلیغات گسترده زده است، بلافاصله تبلیغات خودشان را بیشتر می‌کنند!\nبا تصمیم‌های احساسی نمی‌توانیم کسب‌و‌کارمان را به خوبی پیش ببریم. اگر بتوانیم به‌جای احساسات، از داده‌های قابل‌سنجش و عددی استفاده کنیم، کسب‌و‌کار ما خیلی سریع‌تر و راحت‌تر رشد خواهد کرد.\nتصمیم‌گیری داده محور\nما به عنوان تحلیل‌گر سیستم کسب‌وکار باید به جایی برسیم که کل تصمیم‌گیری‌های کلیدی ما بر مبنای داد‌ه‌ها باشد. البته مشکلی که در اغلب کسب‌وکارها وجود دارد آن است که داده کافی وجود ندارد تا طبق آن تصمیم بگیریم. معمولا تنها داده‌های در دسترس، اطلاعات حسابداری است؛ ولی در یک کسب‌وکار حرفه‌ای باید داده‌ها و اعداد و ارقام زیادی وجود داشته باشد تا بتوانیم طبق آن‌ها تصمیم بگیریم. رشد کسب‌وکار زمانی آغاز می‌شود که اعداد کلیدی و مهمی را پیدا کنیم و بر آن اعداد تمرکز کنیم و آن‌ها را بهبود دهیم. پس باید اعداد کلیدی کسب‌وکارمان را پیدا کنیم یا معیارهایی را پیدا کنیم که با عدد سنجیده می‌شوند و روی این اعداد تمرکز کنیم و سعی کنیم آن‌ها را بهبود دهیم.\nمهم‌ترین سوال در تحلیل هر قسمت کسب‌وکار این است که «عملکرد این بخش را با کدام معیار عددی می‌توان سنجید؟» فرض کنید می‌خواهیم رضایت مشتریان را بیشتر کنیم. تنها روش علمی آن است که معیاری عددی پیدا کنیم که با رضایت مشتریان نسبت مستقیم دارد و سعی کنیم آن معیار را بهبود دهیم. اینکه ما احساس می‌کنیم مشتریان از ما رضایت دارند کافی نیست.\nدر کسب‌وکارمان شاخص‌های زیادی داریم و KPIها کلیدی‌ترین شاخص‌هایی هستند که اگر فقط این موارد را بررسی کنیم و بقیه شاخص‌ها را کنار بگذاریم می‌توانیم به نتایج قابل قبولی برسیم؛ یعنی در واقع با همین چند پارامتر و شاخص می‌توانیم بفهمیم که کسب‌وکار ما به خوبی پیش می‌رود یا خیر.\nنکته‌ای که وجود دارد این است که هر شاخص کلیدی عملکردی در نهایت با یک عدد قابل بیان است؛ مثلا «سود خالص ماهانه» یک KPI است. خوب بودن، متوسط بودن یا کم بودن فروش نمی‌تواند یک KPI باشد. هر KPI با یک عدد نمایش داده می‌شود.\nبنابراین کل سنجش و تحلیل کسب‌وکار ما با KPIها انجام می‌شود. یک مدیر حرفه‌ای مهم‌ترین شاخص‌های کسب‌و‌کارش را مشخص می‌کند و آن‌ها را به صورت ماهانه یا هفتگی می‌سنجد تا بفهمد اوضاع کسب‌وکارش چگونه است و کدام قسمت‌ها نیاز به اعمال تغییر دارد.\nرشد کسب‌و‌کار با KPIها\nیکی از مهم‌ترین کارهای صاحب کسب‌و‌کار مشخص کردن KPIها و ایجاد روشی برای سنجش آن‌ها است. البته سنجش بعضی از این KPIها خیلی راحت است؛ مثلا برای سنجش «سود خالص ماهانه» کافی است از حسابدار بخواهیم این عدد را به ما بدهد؛ ولی بعضی از این شاخص‌ها به راحتی قابل‌سنجش نیست و شاید لازم باشد که کارهای جدیدی انجام دهیم و به کسی واگذار کنیم این اعداد را بسنجد. البته شاید لازم باشد که نرم‌افزارهایی نصب کنیم و برای سنجش شاخص‌ها از روش‌های پیشرفته‌تری استفاده کنیم.\nزمانی که روش سنجش را نیز تعریف کردیم در نهایت داده‌های قابل تحلیلی داریم که به صورت یک نمودار، جدول یا عدد است و تمرکز ما بر سنجش و بهبود شاخص‌های کلیدی کسب‌وکار است.\nهر سیستم کسب‌وکار حداقل 6 زیرسیستم اصلی دارد:\nبرای هر کدام از این قسمت‌ها می‌توان KPIهایی تعریف کرد تا عملکرد آن بخش مشخص شود؛ مثلا برای بخش بازاریابی و فروش KPIهای زیادی وجود دارد. برای مثال «نرخ تبدیل تماس‌های تلفنی» یک KPI ساده و مهم است. از هر صد تماس تلفنی که با شرکت شما گرفته می‌شود چند مورد منجر به خرید محصول یا خدمت می‌شود؟ تمرکز بر همین KPI ساده و یافتن روش‌هایی برای بهبود آن باعث می‌شود بدون افزایش بودجه تبلیغات بتوانید فروش بیشتری داشته باشید.\nمحاسبه عامل بردفورد برای اخراج کارمند!\nدر دنیای کسب‌و‌کار شاخص‌های کلیدی زیادی ساخته شده تا به مدیر کمک کند تسلط بیشتری بر کسب‌و‌کارش داشته باشد و بتواند به کمک این شاخص‌ها تصمیم‌های مناسبی برای رشد کسب‌وکارش بگیرد. تمام این شاخص‌ها به سادگیِ «سود خالص ماهانه» نیستند. بیایید اثر منفی مرخصی‌های کارمند بر کسب‌و‌کار را با یک KPI بررسی کنیم.\nیکی از مواردی که اثر تخریبی زیادی بر سازمان‌ها دارد، میزان غیبت‌های کارمندانی است که بدون هماهنگی، مرخصی می‌گیرند و در محل کار حاضر نمی‌شوند.\nفرض کنید دو کارمند دارید که هر کدام در سال 97 ده روز غیبت داشته‌اند؛ البته منظور غیبت‌هایی است که بدون هماهنگی قبلی صورت گرفته است؛ مثلا کارمندتان تماس گرفته و گفته حالش بد شده است و نمی‌تواند سر کار بیاید. کارمند اول ده روز متوالی غیبت داشته است و کارمند دوم ده بار غیبت یک‌روزه داشته است. در واقع هر دو دقیقا 10 روز غیبت داشته‌اند. آیا این دو کارمند به یک میزان به کسب‌و‌کار شما لطمه وارد کرده‌اند؟\nبرای این موضوع یک شاخص کلیدی به نام «عامل بردفورد» وجود دارد که طبق فرمول زیر محاسبه می‌شود:\nبرای محاسبه این شاخص کلیدی کافی است مجموع غیبت‌های کارمند در سال را که با D مشخص شده در مربع تعداد دفعات مرخصی ضرب کنیم. عامل بردفورد برای کارمند اول که ده روز پیوسته غیبت کرده 10 است. در واقع d ده است و چون فقط یک‌بار درخواست مرخصی کرده s عدد یک است. این شاخص برای کارمند دوم که ده بار درخواست مرخصی یک‌روزه داشته 1000 است!\nآقای بردفورد به این نتیجه رسیده است که اگر B کمتر از 49 باشد جای هیچ‌گونه نگرانی وجود ندارد؛ ولی اگر این عدد بیشتر از 650 باشد بهتر است آن کارمند اخراج شود! با این معیار متوجه می‌شویم مشکلی در کار کارمند اول وجود ندارد ولی شاید بهتر باشد کارمند دوم اخراج شود! اگر بدون شاخص‌های کلیدی عملکرد تصمیم بگیریم احتمالا تمایز چندانی بین این دو کارمند قائل نخواهیم شد.\nپس «شاخص‌های کلیدی عملکرد» به ما کمک می‌کنند بدون دخیل کردن احساسات و به کمک معیارهای قابل‌سنجش، تصمیم‌های منطقی و مناسبی برای رشد کسب‌و‌کار بگیریم. البته شاید این سوال پیش بیاید که این شاخص‌ها را از کجا پیدا کنیم. کافی است عبارت KPI را در گوگل جستجو کنید تا با صدها شاخص مهم در کسب‌و‌کارهای مختلف آشنا شوید. سپس بررسی کنید کدام‌یک از این KPIها برای کسب‌و‌کار شما مهم است.\nاگر می‌خواهید در سال 1398 کسب‌و‌کار موفق‌تری داشته باشد حداقل 10 شاخص کلیدی عملکرد مهم انتخاب کنید و یکی از مهم‌ترین هدف‌های کاری سال بعد را بهبود این شاخص‌ها قرار دهید. خواهید دید که کسب‌و‌کار شما بیش از چیزی که تصور می‌کردید رشد خواهد کرد!\nدیروز که خسته و کوفته از سرکار برگشتم، بعد از...\nبرنامه ريزي استراتژيك براي مديران HSE


پنجشنبه, ۲۶ مهر ۱۳۹۷ - ۰۱:۵۷\nیا نسخه‌ای را مخفیانه یا در ملأ عام به «دولتمردان تشنه شنیدن اخبار خوب»، ارائه نکرده باشد. آنچه در این میان ناگفته مانده واقعیت اقتصاد ایران است. اقتصادی که در آن بانک مرکزی با ابزارهایی نه‌چندان قوی و کارآمد متولی تورم و نظارت بر عمکرد نظام پولی است.\nبه گزارش پایگاه خبری آرمان اقتصادی، وزارت اقتصادی که عمدتا مالیات جمع می‌کند و دخل دولت را فراهم می‌آورد؛ ولی خرج و هزینه‌ها را سازمان برنامه به عهده گرفته است که این آفت را ظاهرا چاره‌ای نیست و گوش شنوایی برای حل آن نیست.\nدر چنین اوضاعی، نوسانات نرخ ارز، که معلول و نه علت مشکلات اقتصادی کشور است، هزاران دایه پیدا می‌کند و هرکس رهنمودی برای کاهش نرخ می‌دهد. در چنین اوضاعی، مردم نیز انگشت حیرت به دندان گرفته و خواننده اخبار و تحلیل‌های عجیب و در عین حال متضاد هستند.\nالبته، همزمان، آنچه نرخ ارز را به وضعیت امروزی درآورده است بی‌محابا به جولان خود ادامه می‌دهد! این هیولا که به آرامی تمامی ثبات اقتصادی کشور را تهدید می‌کند، از دیده‌ها و سخنرانی‌ها غایب است. این هیولا، چیزی جز نظام آشفته بانکی و ناترازی ترازنامه بانک‌ها نیست که هر روز بر آتش نابسامانی اقتصادی می‌دمد. اما در این میان، برخی از افراد به‌گونه‌ای حیرت‌انگیز به عوام‌فریبی روی آورده‌اند که گویی فردایی نیست.\nاین عزیزان که چیزی را به دقت مکتوب نمی‌کنند و بسیار مشتاق بیان شفاهی نظرات خود هستند به هیچ قاعده اقتصادی خود را متهعد نمی‌دانند، مانند فردی که با جادو و جنبل و ورد به بیمار شفا می‌دهد، ولی بر سر در مطبش عنوان «دکتر و استاد دانشگاه» است. به تازگی یکی از چهره‌های سیاسی و اقتصادی کشور نسخه جالبی برای برون‌رفت ازمشکلات اقتصادی کنونی پیچیده است. در کمال تعجب این نسخه شبیه اقداماتی است که بارها آزموده شده است.\nبه‌صورت ساده ایشان معتقدند نرخ ارز در عددی ثابت شود و با بگیر و ببند و داغ و درفش هر جنبنده‌ای را که از این نرخ تخطى کرد، به تیغ سپرد و البته همه اطلاعات دریافت‌کنندگان و فروشندگان ارز را در اختیار مردم گذاشت. در عین حال، نرخ بهره بانکی را کاهش داد تا تولید رونق گیرد و اگر مردم گرسنه شدند، از کوپن و جیره غذایی استفاده کرد؛ چراکه این روش‌ها حتی در آمریکا هم اجرا شده‌اند.\nاین نسخه همان حکایت جادو جنبل و نسخه آن مدعی درمان بیماران است که در مطب خود به‌جای دارو و عمل جراحی و التیام بیمار، وِرد می‌خواند و فال می‌گیرد. شوربختانه به‌نظر می‌رسد بسیاری از سیاسیون نیز این بساط عوام‌گرایی و خرافه‌گویی را می‌پسندند.\nبا وجود همه نقدها، باید از کسانی که جرات می‌کنند و چنین نگاه‌هایی را در قالب یک بسته پیشنهاد می‌کنند، تشکر کرد؛ چراکه به هر حال کسی از این بزرگواران جرات کرد تا بسته خود را پیشنهاد کند، زیرا پس از ثبت آن در رسانه‌ها دیگر نمی‌توانند حاشا کنند که چه نسخه‌ای برای اقتصاد کشور پیچیده‌اند.\nمردم باید بدانند چرا اوضاع اقتصادی کشور به اینجا رسیده است. دلیل اصلی این بساط، همین نسخه‌پیچی‌هاست که در خفا و در قالب نامه‌های خصوصی ارسال می‌شود، ولی این‌بار یکی از آنها علنی شده است. مردم باید بدانند در اوج تحریم‌ها، ایشان نسخه افشای اسامی همه فروشندگان و دریافت‌کنندگان ارز را می‌پیچند.\nمردم باید بدانند ایشان در اوج تحریم‌ها به سیاستمدار توصیه می‌کنند که نرخ ارز را میخکوب کند و البته نمی‌دانند که بهای میخکوب کردن نرخ ارز، تخلیه منابع ارزی است، در واقع ایشان می‌فرمایند که صندوق ذخایر ارزی کشور را خالی کنیم تا نرخ ارز ثابت بماند و دیری نپاید که با دستی تهی در مقابل تحریم‌کننده زانو بزنیم که نفت را در برابر غذا و دارو به «ثمن بخس» بخرد.\nایشان در اوج تحریم‌ها و بحران ارزی حکم به کاهش نرخ بهره می‌دهند، این دیگر در هیچ کتاب اقتصادی یافت نمی‌شود. نتیجه این است که با این تدبیر مردم به بانک‌ها هجوم برده تا پول خود را خارج کرده و ارز و چیزهای دیگر بخرند.\nمردم باید بدانند ارائه‌کننده چنین ایده‌هایی سال‌ها در عرصه تصمیم‌گیری حضور داشته است چه در قالب نماینده مجلس، چه در قالب وزیر، چه در قالب عضو شورای پول و اعتبار. حال نباید تعجب کرد از اوضاعی که در بانک‌ها و اقتصاد در جریان است.\nدنیای اقتصاد - رضا خسروی\nتحلیل آرمان اقتصادی رشد اقتصادی مشکلات اقتصادی


صفحه خانگی>خوشبو کننده طبیعی نارنجی\nآشنایی با 10 عود خوشبو کننده برتر در سراسر دنیا - مالتینا بلاگ- خوشبو کننده طبیعی نارنجی ,هر چوب عود دارای الیاف طبیعی به قطر ۸ اینچ است که به مدت ۲۰ تا ۳۰ دقیقه می‌سوزد و رایحه آن تا ۲۴ ساعت در فضای اتاق ماندگار باقی می‌ماند. ۱۰۰ عدد چوب عود خوشبو کننده و کاملا معطر آغشته به روغن ...۱۰ خوشبو کننده طبیعی خانه - دلگرممعمولا پس از نظافت و رسیدگی به خانه برای معطر کردن محیط خانه آخرین چاره ای ک به ذهنمان می رسد اسپری های خوشبو کننده هستند. در این جا لیستی از خوشبو کننده های طبیعی و غیرسمی معرفی کرده ام که می ...\nولی بهتر است بدانید که به عنوان یک خوشبو کننده طبیعی دهان هم عمل می کند. نوشیدن آب باکتری هایی که باعث ایجاد بوی بد در دهان خشک می شوند را می شوید. دکتر کومیسی Comisi اضافه می کند، مصرف مقادیر کافی ...\nخرید و قیمت رژلب طبیعی(نارنجی) از غرفه سلامتکده سیب سبز ...\nخرید اینترنتی رژلب طبیعی(نارنجی) از باسلام، از قم. متنوع ترین آرایش لب ها با بهترین قیمت در باسلام\npre：پاک کننده پنجره Windex ورق msdsnext：اسپری اشکالات ortho برای داخل خانه