روزنامه اعتماد97/3/9: افسردگي روشنفكري نيست\nmagiran.com > روزنامه اعتماد > شماره 4101 9/3/97 > صفحه 8 (انديشه) > متن\nفلسفه و توسعه\nافسردگي روشنفكري نيست\nفلسفه، توسعه و روشنفكري در گفت و گو با رضا داوري اردكاني\nسياست نبايد عينك ما باشد\nمنتقد تجدد هستم و تاوان اين نقد را هم داده ام\nگفتن زنده باد توسعه، مرگ بر تجدد اثري ندارد\nما امروز فيلسوف نداريم ، شايد ديروز هم نداشتيم\nرضا داوري اردكاني، ١٥ خرداد ٨٥ ساله مي شود. بيش از نيم قرن است كه حضوري انكارناشدني در عرصه تفكر ايران دارد. از سال ١٣٤٦ كه دكترايش را گرفته در گروه فلسفه دانشگاه تهران تدريس كرده و از سال ١٣٧٧ با حكم سيدمحمد خاتمي، رييس جمهوري وقت، به رياست فرهنگستان علوم منصوب شده است. داوري در كنار تدريس و رياست فرهنگستان تا به امروز افزون بر ٥٠ كتاب و صدها مقاله نوشته است و به ويژه در سال هاي پس از انقلاب، همواره به عنوان يكي از چهره هاي اثرگذار در حيطه انديشه مطرح است. اين حضور مستدام داوري در مباحثات فكري و روشنفكري ايران در برهه هايي سخت بحث برانگيز بوده و اين امر اختصاصي به جدال قديمي موسوم به «هايدگري ها-پوپري ها» در اواخر دهه شصت و سراسر دهه هفتاد ندارد. شاهد مدعا اظهارنظر او در اواخر سال گذشته درباره بحث علوم اجتماعي ديني است كه واكنش هاي متفاوتي را از سوي موافقان و مخالفانش برانگيخت. ممكن است ادعاي گزافي بنمايد، اما مي توان به اعتباري، تاثير مهم دكتر داوري را در عرصه فكري ايران در سه كليدواژه «فلسفه»، «توسعه» و «روشنفكري» خلاصه كرد. فلسفه اشتغال هميشگي داوري است، در خلوت و جلوت. اين را حتي در گفت وگوي حضوري نيز مي توان فهميد. وقتي سخن از فلسفه و تفكر مي شود، چشم هايش مي درخشد و مثل جواني پرشور به سوال گوش مي كند و هنگام پاسخگويي به وضوح روشن است كه در حال فكر كردن است. او به توسعه نيز از منظر مباني فلسفي مي انديشد و به همين دليل منتقد رويكردهاي رايج به اين مقوله است كه آن را با «توليد انبوه مقاله» اشتباه مي گيرند. درباره روشنفكري اما معتقد است كه عصر و زمانه اش به سر آمده است، زيرا گوش ها سنگين شده و ديگر كسي به انذارهاي روشنفكران گوش نمي سپارد. با اين همه اميدوار است و بر آن است كه بايد كساني باشند به اين فكر كنند كه جهان به كدام سو مي رود. در گفت وگوي مفصل حاضر بحث را با وضعيت تفكر در ايران به خصوص فلسفه آغاز كرديم و پس از بحث تفصيلي درباره توسعه و پرسش از چند و چون موضع دكتر داوري درباره علوم اجتماعي اسلامي، به وضعيت روشنفكري پرداختيم. رضا داوري اردكاني، بزرگوارانه به سوال هاي ما پاسخ گفت و حتي با وجود خستگي ما را تا پاركينگ فرهنگستان همراهي كرد و اجازه داد تا از او عكاسي كنيم، اگرچه با همان شوخ طبعي جبلي اش گفت كه در جواني ما عكس هاي ديگري بر جلد نشريات چاپ مي شد حالا عكس پيرمردي چون من بر جلد نشريه شما چه لطفي دارد؟!\nدر ابتدا مي خواستيم ارزيابي شما را از وضعيت تفكر در ايران بدانيم. به خصوص اگر فلسفه را شاخصي براي ارزيابي وضعيت تفكر در ايران در نظر بگيريم.\nگرچه ٥٠ سال است كه من در باب وضع تفكر در ايران مي انديشم، بهتر مي دانم اكنون در مورد يك موضوع مشخص تر و ملموس تر (concrete) مثل تفكر و توسعه بحث كنيم.\nاتفاقا قصد ما اين است كه در ادامه بحث، به موضوع توسعه بپردازيم. شما از سال ١٣٤٦ تا به امروز بيش از ٥٠ سال است كه به تدريس و تعليم فلسفه مشغول هستيد. از سال ١٣٧٧ هم به رياست فرهنگستان علوم انتخاب شديد و اتفاقا در اين دو دهه، بيشتر به مساله توسعه پرداخته ايد. چه نسبتي ميان فلسفه و توسعه هست؟\nورود به مساله فلسفه و تفكر در ايران، كار دشواري است. يك روز در كلاس درس به شخص صاحبنظري اشاره كردم كه اتفاقا شما هم به او پرداخته بوديد و به اعتباري ايشان را فيلسوف دانستم. يكي پرسيد مگر ما فيلسوف هم داريم؟ گفتم اعتبارات فرق مي كند و يادم آمد كه وقتي يكي از صاحبنظران معاصر اسم كساني را به عنوان فيلسوف برد. من گفتم كه آيا به درستي مي توان اينها را فيلسوف دانست؟ مثلا مرحوم ميرزاي جلوه يا ميرزا علي اكبر اردكاني يا سيدضياءالدين دري اصفهاني. البته ايشان اسم دري را نياورده بود و او در پاسخ گفت كسي كه مثلا فلسفه ملاصدرا را خوب مي فهمد و مي تواند مثل ملاصدرا مسائل را دريابد، فيلسوف است. من اين معنا را اجمالا پذيرفتم. گرچه قبل از آن در مقدمه كتاب فارابي موسس فلسفه اسلامي، اهل فلسفه را به چهار گروه تقسيم كرده بودم: فيلسوف، محقق، استاد، فاضل. اينها به نظرم مراتب اهل فلسفه بود. در اين طبقه بندي، بسياري از كسان را كه فيلسوف مي خوانند شايد عنوان محقق براي شان مناسب تر باشد. در زبان ما به نصيرالدين طوسي عنوان محقق داده و او را محقق طوسي مي خواندند. نمي خواهم بگويم كه نصيرالدين فيلسوف نبود اما محقق كسي است كه صاحبنظر در فلسفه هاست و مي تواند فلسفه ها را نقد كند و نظر مختار خود را داشته باشد اما بايد ديد كه آيا طرح و نظر تازه دارد و مطلب بديع گفته است يا نه؟ البته اگر بخواهيم ملاك و مناط فيلسوف بودن را كاري بگيريم كه ارسطو و هگل در تاريخ فلسفه كرده اند، پيداست كه ما امروز فيلسوف نداريم. شايد ديروز هم نداشتيم. اما اگر منظورمان كسي باشد كه به مسائل زمان فكر مي كند، آنگاه مساله فرق مي كند.\nيعني منظورتان اين است كه ما امروز كساني را داريم كه به مسائل امروز فكر كنند؟\nگمان مي كنم افراد معدودي باشند كه به مسائل زمان فكر مي كنند و چنين اشخاصي را صرفا در ميان اهل فلسفه نبايد جست، بلكه در رشته هاي علوم انساني و در ميان دانشمندان و روزنامه نويسان و نويسندگان و شاعران و هنرمندان، كساني هستند كه كم و بيش به مسائل زمان فكر مي كنند.\nچه نسبتي ميان اين تفكر به مسائل زمان با مساله توسعه يافتگي هست؟\nآنچه مرا به بحث توسعه نيافتگي كشانده اين است كه فكر مي كنم گره كار ما و جهان در اين زمان به توسعه بسته شده است. توسعه نيافتگي زمان آشفته و فضاي تاريك جهان معاصر است مي دانيد كه مسائل زمان، مسائل پوشيده و پنهان است. بعضي اقوام و ملت ها بي تاريخند يا از قطار تاريخ پياده شده اند. يعني اينها مساله ندارند و زمان را درك نمي كنند پس معاصر هم نيستند. معاصر بودن يعني درد زمان را دريافتن. نمي دانم آيا شما كه اهل فلسفه هستيد، كساني را مي شناسيد كه درد زمان داشته باشند؟ كسان بسياري هستند كه معلومات فلسفي دارند اما معلومات داشتن ضرورتا با درد ملازمه ندارد. مشكل بزرگ در زمان ما اين است كه فلسفه كنيز سياست شده است و معمولا با ملاك سياست در باب آن حكم مي كنند و اين از نشانه هاي غفلت است كه به سياست بيش از حد اهميت داده مي شود. البته سياست بي اهميت نيست اما اين اهميت را بايد در جاي خودش ديد. سياست نبايد عينك ما باشد تا همه چيز را از وجهه نظر سياسي بنگريم. اين نفي نگاه انحصاري به سياست اختصاص ندارد. حتي اخلاق هم نبايد عينك نظر ما باشد، هر چند اخلاق مقامي دارد كه ما به لحاظ عاطفي هم دل مان مي خواهد آن را بر سياست ترجيح دهيم. ما گاهي به سياست بد مي گوييم اما حرمت اخلاق را نگاه مي داريم. با اين همه اخلاق هم نبايد عينك حكم ما باشد و از پشت شيشه اخلاق فيلسوفان، شاعران و صاحبنظران را ببينيم و درباره شان حكم كنيم. مثلا شاعر و متفكر بزرگي چون شارل بودلر را در نظر بگيريد. اگر بخواهيم از موضع اخلاقي درباره بودلر حكم كنيم، كار مشكل مي شود. چنان كه بعضي معاصرانش چنين كردند. اما بودلر چه بخواهيم و چه نخواهيم شاعر بزرگ فرانسه است. امروز تاريخ بودلر را در جايي نشانده است كه امثال من حق نداريم به اين عنوان كه شاعر چه اخلاق و خلقيات و اعمال و رفتاري داشته است، او را تحسين يا تقبيح كنيم. موضع سياسي، در قياس با موضع اخلاقي حق به جانب تر و موجه تر و مستقرتر است، يعني عينك سياسي، عينكي است كه آن را خواسته و پذيرفته ايم و گاهي اگر آن را از چشم مان برداريم شايد چيزها را نبينيم. ما به همه چيز با عينك سياسي نگاه مي كنيم و حتي با اين عينك درباره شخصيت اشخاص حكم مي كنيم. من با ديگران كاري ندارم. از تجربه خودم مي گويم. اگر كسي كه درباره فلسفه معاصر ايران تحقيق مي كند، از من بخواهد راجع به مقام علم و نظر محمدعلي فروغي اظهارنظر كنم، مي كوشم عينك سياست را از چشمم بردارم و نگويم كه فروغي رييس مجلس و نخست وزير رضاخان در ابتدا و انتهاي كار او بوده است تا شايد بتوانم فارغ از اينها راجع به فروغي حكم كنم ولي اين كار برايم به آن آساني اي كه درباره شعر بهار حكم مي كنم، نيست. ما معمولا از موضع سياست به مسائل نگاه مي كنيم. نگاه كردن از موضع سياست به مسائلي كه الزاما سياسي نيستند، با تفكر چندان سازگاري ندارد و نوعي گريختن از تفكر است. چنان كه مساله سياسي را بايد با چشم سياست ياب ديد، اما همه مسائل را از موضع سياسي ديدن، نشانه بي اعتنايي به تفكر است و چه بسا كه با درك سياسي هم ملازم نباشد. سياسي ديدن همه چيز يكي از دردهاي جهان توسعه نيافته است و به هر حال نشانه خوبي نيست.\nديگر نشانه چه چيزي است؟\nبه طور كلي نشانه غلبه ايدئولوژي بر فلسفه و پيروي از مشهورات است. وقتي از مشهورات پيروي مي كنيم، از تفكر دور مي شويم و مسائل مان را درنمي يابيم. چنانكه هم اكنون هزار مشكل داريم، اما اين مشكلات كمتر به صورت مساله درمي آيند و چيزهايي جاي مسائل را گرفته اند كه مسائل ما نيستند. درك مشكل، مشكل نيست. هركس كه سرش درد مي كند، سر درد را حس مي كند. اما اينكه مساله چيست و سر درد از كجا و چراست و چگونه علاج مي شود، كار پزشك است. ما پزشك جامعه كم داريم اما دردها و مشكلات مان بسيار است و نمي دانيم با آنها چه كنيم و راجع به آنها كمتر فكر مي كنيم. ديگر نشانه وسيله انگاشتن همه چيز و از جمله شعر و اخلاق و معرفت است. وقتي عينك سياست به چشم داريم، به شعر اعتنايي كه بايد بشود، نمي شود و متاسفانه در دهه هاي اخير نظير شاعران نسل من كمتر ظهور كرده اند.\nاتفاقا نخستين كتاب تاليفي شما: شاعران در زمانه عسرت (١٣٥٠) شاهدي بر اين سخن است.\nشاعران در زمانه عسرت بيان نياز به شعر و شاعر است. نگفته ام و نمي گويم شاعر نداريم. تا آدمي هست، شعر و شاعر هم هست. اگر شاعر نباشد، زبان نيست. من كتابي ديده ام با عنوان هزار شاعر معاصر (هزار غزل از هزار شاعر معاصر گردآوري عبدالرحمن بهزادمنش) . يعني در روزگار ما حداقل هزار شاعر زندگي مي كنند. شايد من و شما هم در عرصه شعر طبع آزمايي كرده باشيم. من گاهي شعر سروده ام و چون شعر بد بوده است، خود را ملامت كرده وشعر را دور ريخته ام. اكنون اين همه شاعر هستند، اما شاعران همنسل من ديگر نيستند و امثال شان كمتر ظهور كردند يا انگشت شمار بودند. نمي دانم اين چه تقديري است كه يكي هم كه مثل قيصر امين پور پيدا مي شود، بايد جوانمرگ شود! يك حادثه اي در ايران رخ داده است به اسم مشروطه. ما مشروطه را اصلا نشناختيم. درباره آن دعاوي بسيار داريم اما به آن فكر نكرديم. اختلاف كرده ايم كه آيا مشروطه آورده اين گروه است يا آن گروه. آيا انگليسي ها آن را آورده اند يا منشا داخلي و ايراني داشته است. من كاري به اين مباحث ندارم. مشروطه حادثه اي بود كه بايد تاريخ ما با آن دگرگون شود اما همانجا كه بود، ماند. حادثه يك موج است كه پيش مي رود و وسعت پيدا مي كند. مشروطه حادثه اي بود كه در زمان وقوع متوقف شد. پيداست كه هر حادثه اي حتي اگر متوقف شود، باز آثار و عوارض دارد و نمي تواند بي تاثير و بي انعكاس و بي عكس العمل باشد. مشروطه براي ما آدم هاي بالنسبه ممتاز در همه حوزه ها آورده است. در اين عصر حتي در حوزه فقه و اصول فقهايي پيدا شدند كه در تاريخ شريعت ممتازند. مشروطه شعر و شاعر داشته است. وقتي از مشروطه سخن مي گويم، صرفا سال ١٣٢٤ ه. ق. را در نظر نگيريد، دهه هاي قبل از اين تاريخ و ٣٠-٢٠ سال بعد از اين تاريخ را نيز در نظر داشته باشيد. مشروطه براي ما شاعر و نويسنده و اديب و مورخ و قانون نويس و... داشته است. ما امروز ديگر ملك الشعراي بهار نداريم. از شاعران نسل من هم يكي دو نفر مانده اند، چند نفرشان هم جوانمرگ شدند. ما شاعراني چون نيما و نيماييان داشتيم كه شاعران بزرگي هستند. به نظر من بعضي از اينها را مي توان در عداد شاعران بزرگ تاريخ زبان فارسي قرار داد. اخوان ثالث ديدي در تاريخ دارد كه تا عمق زمان نفوذ مي كند. يعني تاريخ را چنان درك مي كند كه كمتر نظير آن را مي توان پيدا كرد. اگر گفته ام و مي گويم اخوان شاعر توسعه نيافتگي است، به شعرهايي نظر دارم كه معمولا آنها را نشانه بدبيني شاعر مي دانند. شاعر بدبين نيست بلكه تاريكي ها و خطرها و ناتواني ها را هم در كنار روشني ها و آسودگي ها و توانايي ها مي بيند. وصفي كه من از توسعه نيافتگي كرده ام به آنچه شاعر در شعرهايي راجع به باغ گفته است، شباهت هاي بسيار دارد. البته او نمي تواند تحليل كند. شاعر كه تحليل نمي كند. او وصف مي كند. وصفي كه اخوان از جهان توسعه نيافته يا وضعي كه خود در آن قرار دارد مي كند، فوق العاده رسا و گوياست. شعر ممد جان مردم است اما من از شعر اخوان بسيار چيزها هم ياد گرفته ام و دريافته ام. اينها كه گفتم در پي مشروطه آمده است. كساني چون اخوان شاعران هم نسل من هستند، اما بعد از نسل من نمي گويم شاعر نداريم، اما مثل آنها نداريم. چرا كساني چون اخوان اينقدر مشهور شدند و چرا از اينها حرف مي زنند و از ديگران حرف نمي زنند؟ اينها در ٢٠ سالگي همين شهرت امروزي را داشتند. هوشنگ ابتهاج، غزلسراي معاصر در ٢٠ سالگي شهرت داشت. به هر حال مشروطه در شوون ديگر بسط پيدا نكرد و اثرش با دوام نبود و خيلي زود تعطيل شد. يا درست بگويم مقتضاي زمان اين بود كه رضاشاه از آن بهره برداري مستبدانه كند و ديديم كه براي بهره برداري از امكاناتي كه در مشروطه به وجود آمده بود، پرورش يافتگان روياي مشروطه را به كار گرفت و پاداش بسياري از آنان را بر وفق رسم مستبدان داد.\nاشاره كرديد كه اين حادثه (مشروطه) به هر حال در شعر بازتاب يافت، آيا در تفكر ما نيز پژواكي يافت؟\nالبته شعر، تفكر است ولي البته در تفكر به معني فلسفه و حتي در فلسفه اسلامي هم منعكس شد. ما پژوهندگان و نويسندگاني داشتيم كه اكنون امثال شان نادرند. با پيش آمد مشروطه ما به فلسفه جديد هم نياز داشتيم و بايد فلسفه اروپايي را بشناسيم زيرا جهان اروپايي مي شد و ما نمي توانستيم با فرهنگ اروپا آشنايي نداشته باشيم ولي فلسفه يك علم نبود كه در مخزني باشد و بتوان آن را فراگرفت و به كشور آورد و آن را به كار برد. محصلاني كه ما به اروپا فرستاديم هيچ يك فلسفه نخواندند. فلسفه جديد را سياستمداران به كشور آوردند يعني امثال مخبرالسلطنه و وثوق الدوله و فروغي ها بودند كه به فلسفه رو كردند. نمي دانم سخنراني وثوق الدوله راجع به كانت را خوانده ايد يا نه. وثوق الدوله كم و بيش كانت را فهميده بود. پيداست كه او نمي توانست محقق در فلسفه كانت باشد. اما در راه درك فلسفه قرار داشته است. ما به فلسفه اروپاي جديد اندكي رو كرده ايم و اين رويكرد نسبتي با حادثه مشروطه دارد. ما نمي توانستيم ناگهان صاحب فلسفه و فيلسوف شويم، زيرا ابتدا بايد با اروپا و فكر اروپايي آشنا شويم و دريابيم كه فلسفه با تاريخ اروپاي جديد چه نسبتي دارد و اين كار آساني نبود. البته كساني كه به ترجمه آثار فلسفه رو كردند، مي خواستند راهگشا باشند. معروف ترين و تواناترين آنها محمدعلي فروغي بود كه ترجمه هاي او هنوز مثال و نمونه ترجمه است. اما اينكه آيا ما مي توانستيم در اين مدت اندك فيلسوف داشته باشيم، بحث ديگري است. ما با فلسفه اروپايي چنان كه بايد آشنا نشديم. فهم توسعه نيافته، فلسفه جديد را به دشواري درمي يابد. يك وجه مشكل هم اين بود كه آشنايان با فلسفه اسلامي، به فلسفه اروپايي اعتنا نكردند و كساني كه به فلسفه اروپايي توجه كردند، فلسفه نمي دانستند. شاهزاده بديع الملك ميرزا (عمادالدوله، زنده در ١٣٠٨ ق.) جزو اولين كساني است كه به فلسفه اروپايي رو كرده است و كم و بيش فلسفه اروپايي را آموخته است. او با استادان فلسفه اسلامي محشور بوده و از آنها درس مي آموخته است. از دو استاد بزرگ فلسفه در زمانه خودش، ملاعلي زنوزي (متولد ۱۲۳۴ قمري در اصفهان- ۱۳۰۷ قمري در تهران) و ملاعلي اكبر اردكاني سوال هايي مي كند كه پاسخ اين پرسش ها به صورت دو كتاب چاپ شده است. يكي از سوال ها اين است كه فيلسوفان اروپا مثل دكارت و لايب نيتس اين حرف ها را مي زنند، نظر شما چيست؟ از عجايب اين است كه اتفاق نظر عجيبي ميان دو استاد فلسفه اسلامي معاصر در پاسخ به اين سوال هست. (البته اين جا تعبير «معاصر» را به معناي متعارف و متداول گفتم، نه به معنايي كه پيش تر اشاره كردم و گفتم چه كسي «معاصر» تلقي مي شود.) هر دو مي گويند اينها مسائل مهمي نيستند و حرف هاي متكلمان است. ببينيد در اين پاسخ دو نكته مهم هست. يكي اينكه هر دو استاد فلسفه اسلامي دانا بوده اند و تشخيص مي داده اند كه اين حرف ها چه معنايي دارد. آنها راست گفته اند، اين حرف ها درست شبيه حرف هاي متكلمان ما است، اما نكته مهم دوم اين است كه جوهر اين حرف ها با آنچه متكلمان ما گفته اند، فرق دارد. متكلمان وقتي اراده مي گفتند مرادشان اراده بشري نبود. درست است كه ظاهر حرف هاي فيلسوفان غربي شبيه حرف هاي كلامي است، اما حرف كلامي در گفت فيلسوفان دوره جديد غيركلامي شده است و هر دو استاد فلسفه اسلامي به درستي متوجه شده بودند كه اين حرف ها شبيه سخنان متكلمان ما است، اما رغبتي نداشتند و اهميتي نمي دادند كه لااقل ببينند فيلسوفان غربي چه گفته اند و نتايج حرف هاي شبه كلامي شان چيست. گفتند فرنگي ها بلدند ماشين و كالاهاي صنعتي بسازند، اما فلسفه سرشان نمي شود و فلسفه حقيقي نزد ما است. ولي فلسفه اروپا بي ارتباط با علم و تكنولوژي نبود و شايد اساس و بنياد علم جديد يا لااقل پشتوانه استوار آن بود.\nاين تعبير «فلسفه نمي فهمند» درباره فيلسوفان غربي در بيان اين فيلسوفان مسلمان به چه معناست؟\nمقصود اين بود كه فلسفه درست، فلسفه اي است كه ما مي گوييم. آنها هم بايد بيايند فلسفه را از ما ياد بگيرند. البته فلسفه دوره اسلامي ايران عظمت دارد ولي فلسفه هاي جديد و مخصوصا فلسفه كانت درست باشد يا غلط، بنياد و راهگشاي جهان تجدد است. اگر غلط است، اگر بد است، ره آموز نظم جهان جديد است. جهان جديد و متجدد، جهان كانتي است كانت مردي گوشه گير بوده و هرگز سفر نرفته و (در كنج خانه اش در كونيگسبرگ مانده) و از شهر خودش ٥ كيلومتر دورتر نشده است. آيا آنچه را كه او گفته و انديشيده است بايد پذيرفت؟ ما ملزم نيستيم كه حرف كانت را بپذيريم. چه كسي گفته ما بايد حرف كانت را بپذيريم. اما كانت بنيانگذار است. كانت معلم است. ما اين را نتوانستيم درك كنيم. زيرا گرفتار درست و غلط هستيم. مي گوييم فلسفه يا درست است يا نادرست. متاسفانه در سياست هم همين گرفتاري را داريم. فلسفه اي كه درست است، هميشه درست است و بقيه فلسفه ها هم غلط هستند ولي فلسفه گرچه در ظاهر درست و غلط دارد، درستي و نادرستي اش تاريخي است. فلسفه تاريخي است. امر تاريخي كه درست و غلط ندارد. كانت ره آموز تجدد و مظهر عقل آنست. اين عقل جهان را ساخته و به آن صورت داده است. ما مي توانيم به خصوص در زمان كنوني تجدد را نقد كنيم اما تاريخ را نمي توان نفي كرد. نقد تجدد هم با نقد دكارت و كانت و نه نفي و انكار آنها صورت مي پذيرد.\nاز زمان مواجهه اي كه در ميانه عصر قاجار با تفكر غربي حاصل شد، ٥٠-١٤٠ سال مي گذرد. به خصوص بعد از انقلاب و به ويژه از دهه ١٣٧٠ به اين سو، شاهديم كه ترجمه و تاليف آثار فلسفي رونقي چشمگير پيدا كرد و بيشتر به آن توجه شد. آيا اين نشان نمي دهد كه به نظر ما امروز هم متوجه اهميت اين فلسفه شده ايم؟ آيا به تفكر نزديك نشده ايم؟\nالبته كارهايي بالنسبه مهم و توام با علاقه انجام شده است و بايد از كساني كه كتاب هاي خوب و مهم فلسفه را ترجمه كرده اند، سپاسگزار بود ولي توجه كنيم كه ما هنوز در مرحله آموختن زبان فلسفه اروپايي هستيم. ما داريم زبان فلسفه را مي آموزيم. اين ترجمه ها بايد به ما كمك كند كه زبان فلسفه را بياموزيم. شايد ترجمه شرط آشنايي با تفكر جديد و مقدمه ورود در مرحله تحقيق و تفكر باشد. آيا هيچ جا ديده ايد كه مضامين ترجمه ها و انديشه هاي جديد راهبر به طرح مسائل اينجا و اكنون باشد. اين انديشه ها همچنان مسائل انتزاعي باقي مانده اند و ما وقتي به توسعه مي انديشيم همان حرف هايي در نظرمان مي آيد و به زبان مي آوريم كه سازمان هاي بين المللي و بانك جهاني و استراتژ هاي اروپايي و امريكايي مي زنند. كساني دوست دارند كه فلسفه كانت بخوانند و كانتي باشند، يا به پديدارشناسي كه كمي «مد» شده است، رغبت دارند. طبعا دوستداران هايدگر و علاقه مندان به فلسفه تحليلي هم حق دارند فلسفه مورد علاقه شان را بخوانند اما بايد ديد كه آيا آشنايي با آن فلسفه ها به درك شان از زمان و شرايط موجود مددي رسانده است. توجه بفرماييد كه هايدگر جايگاهي در انتشارات فلسفي ما دارد كه شايد كمتر فيلسوفي داشته باشد. راستي ما به هايدگر چه نياز داريم و چرا به او توجه كرده ايم و مگر از او چه مي توانيم بياموزيم. ما بر حسب نياز زمان و با پرسش و طلب به سراغ فلسفه نرفتيم. ما نرفتيم ببينيم كانت و هگل و هايدگر چه جايگاهي در تاريخ شان دارند و چه كمكي به ما در طرح و حل مسائل مان مي كنند. به مردي هم كه اين دردها را داشت، ناسزا مي گوييم، چون گاهي با ما اوقات تلخي كرده و فلان حرف ناسزا زده يا فلان شعار سياسي داده است البته من هم اينها را نمي پسندم. ولي آيا بايد به كلي منكرش شويم. نه، آن مرد درد فلسفه داشت. اصلا اهميتش در اين است كه درد داشت. اينكه چه مي گفت و چه مي كرد براي من مهم نبود. الان هم كسي كه همه عمرش را صرف كتاب مي كند و دنبال مساله مي گردد حتي اگر به هيچ جا نرسد و هيچ چيز دستگيرش نشود، براي من مهم است. ما بي ترديد امروز كساني را مي شناسيم كه صاحب استعدادند. بچه هايي بوده اند و هستند كه در ٦-٥ سالگي اطلاعات بسيار داشتند و دارند. ٣٠-٢٠ سال پيش هم چنين آدم هايي بودند كه حتما آنها را مي شناسيد. آنها حالا كجا هستند و چه شده اند و چه مي كنند؟ چرا دختر نابغه ما بايد به امريكا برود و در رياضي نامدار بشود؟ چرا به فضاي علم و تفكر فكر نمي كنيم؟ از فلسفه پرسيديد. اين فلسفه ها، همه خوش آمدند. مترجمان آنها نيز كه با همت و بي مزد و منت كار كردند، گرامي اند. فلسفه كه اجر ندارد. اين مترجمان بيشتر از سر علاقه كار مي كنند و تواناترهاي شان زبان فارسي را آماده فهم و فكر فلسفي مي سازند. اميدوارم اين طور بشود و ما صاحب زبان فلسفه شويم. ما هنوز زبان فلسفه اروپايي را نمي دانيم. ظاهرا مترجمان و فيلسوفان عهد اسلامي براي فهم زبان فلسفه يوناني، دقت بيشتري داشتند و زباني را پروردند كه اهل فلسفه كم و بيش با آن زبان آشنايي دارند اما اينكه معمولا فكر مي كنيم كه اين زبان ترجمه درست فلسفه يوناني است، جاي تامل دارد و مخصوصا بايد ديد كه ترجمه فلسفه يوناني به سرياني و به عربي چگونه بوده است. چنان كه اروپاييان در اين زمينه تحقيق كرده اند كه وقتي فلسفه يوناني به لاتيني ترجمه شد، چه تغييرات و تحولاتي در فلسفه پديد آمد ولي ما فعلا در كار تمرين ترجمه و ترجمه لفظ به لفظ هستيم. من هم اين ترجمه ها را مي خوانم. ترجمه بد هم در ميان آنها كم نيست و نمي دانم حالا جوان بيست ساله اي كه تازه مطالعه فلسفه را شروع كرده است وقتي اين ترجمه را دستش مي گيرد، از آن، چه مي فهمد؟ ناسپاسي نمي كنم و نمي گويم كه اين ترجمه ها اصلا به درد نمي خورند ولي در مواردي نامفهوم و غلطند و معني عبارات فهميده نمي شود. مترجمان بهتر است احتياط بيشتري بكنند. گاهي ترجمه مبهم است و مطلب را نمي رساند، گاهي هم آشكارا غلط است. اين دومي تقصير مترجم است. مترجم بايد اين را بداند كه ترجمه لفظ به لفظ ترجمه بدي است و وقتي هم كه لفظ به لفظ ترجمه مي كند ببيند آيا عبارتي كه نوشته است خود مي فهمد. اگر نمي فهمد بهتر است آن را منتشر نكند. در فلسفه كنوني ما و در ترجمه ها هر چه باشد آثار تفكر چندان پيدا نيست. ولي شايد وقتي فضا و راه ها تيره تر و خطرناك تر مي شود، از درون تيرگي و خطر نوري بتابد و روشنگاهي پيدا شود.\nاز بحث درباره فلسفه بگذريم. شما از سال ١٣٧٧ به رياست فرهنگستان علوم انتخاب شديد و تا به امروز ٢٠ سال از اين تاريخ مي گذرد. وقتي آثار شما بعد از اين انتخاب را با آثار پيشين مقايسه مي كنيم، تفاوتي اساسي و جدي را شاهديم. يعني مباحث شما به سمت موضوع توسعه سوق پيدا كرد و به مسائلي چون توسعه علمي پرداختيد. يكي از مباحث مهمي كه شما مطرح كرديد، اين است كه توسعه علمي به معناي افزايش كمي تعداد مقالات ISI نيست. بحث ديگري كه الان هم به آن پرداختيد، اين است كه نخبگان فكري ما ناگزير از مهاجرت مي شوند يا در اين سرزمين رشد نمي كنند. به عنوان رييس فرهنگستان علوم، علت را در چه مي بينيد؟\nمن به اين مسائل فكر كرده ام. از تامل در اين مسائل است كه به مساله توسعه رسيده ام. وقتي از توسعه سخن مي گوييم، معمولا ساختمان و صنعت و ماشين و اداره و طرح هاي بانك جهاني و موسسات نظير آن را در نظر داريم و به هر حال توسعه را در جلوه سياسي و اقتصادي و اجتماعي مي بينيم كه مدلش نظام هاي زندگي كشورهاي توسعه يافته است. كشورهاي اروپاي غربي و امريكا و يكي-دو كشور در جاهاي ديگر مثل شرق آسيا، توسعه يافته خوانده مي شوند و مدل و مثال كشورهاي توسعه نيافته هستند. ولي من توسعه نيافتگي را نه عقب ماندگي بلكه يك وضع تاريخي يا درست بگويم زندگي در حاشيه تاريخ تجدد مي دانم. دشواري قضيه اين است كه توسعه، در هر صورت توسعه علمي- تكنيكي است و به تاريخ تجدد تعلق دارد و براي رسيدن به آن خردي لازم است كه بتواند زمينه تحقق توسعه را در جايي خاص فراهم سازد. توسعه به صرف پيروي از دستورالعمل هاي خاص محقق نمي شود و مخصوصا به صرف آموزش و پژوهش رسمي و مرسوم قرار و استقرار پيدا نمي كند و چه بسا كه پيروي از دستورالعمل ها و قواعد رسوم همان دوام توسعه نيافتگي باشد. توسعه نيافتگي به زمان قبل از توسعه تعلق ندارد بلكه وابسته شدن به توسعه و ناتواني در رسيدن به آن است. اروپاي رنسانس يا اروپاي قرون وسطي توسعه نيافته نبود. اروپاييان در تاريخ چهارصد ساله اخير مسيري را رفته و به جايي رسيده اند و امري را مستقر كرده اند كه در قرن بيستم، بعد از جنگ جهاني دوم، آن را وضعيت توسعه يافته خواندند و بقيه جهان را در قياس با وضع خود توسعه نيافته ناميدند. ما در زمان نصيرالدين طوسي و در عصر ساسانيان توسعه نيافته نبوديم. حالا توسعه نيافته شده ايم. توسعه نيافتگي مان فرع وابستگي روحي و فكري به وضع صاحبان علم و تكنولوژي و گردانندگان بازار سوداگري است. اروپا همه چيز و همه جا را با خودش مي سنجد. در ملاقات با هابرماس گفتم كه چرا شما در اروپا راجع به اين جهاني كه توسعه نيافته خوانده مي شود، فكر نمي كنيد و هيچ مطالعه اي نكرده ايد و هر چه مي گوييد از اروپاست و همه از اروپا مي گوييد؟ البته از اين جهت حق داريد كه اروپا در سراسر روي زمين گسترش پيدا كرده است. اما چرا به اين نمي انديشيد كه كار گسترش اروپاي جديد در جهان به كجا كشيده است و خواهد كشيد و آيا اروپايي كه در آسيا و امريكاي لاتين و آفريقا تحقق پيدا كرده است، همان اروپايي است كه در اروپاي غربي و در امريكاي شمالي تحقق دارد. فيلسوف آلماني پاسخ نداد و چون اسم يك مورخ (اسم اين مورخ را فعلا به خاطر ندارم) را به عنوان استثنا گفتم به همين اكتفا كرد كه بگويد اتفاقا اين مورخ دوست من است. به اين ترتيب بحث عوض شد و نگفت چرا اروپا درباره جهاني كه توسعه نيافته خوانده مي شود و آينده همه جهان به آينده آن بسته شده است، فكر نمي كند. البته مي توانست بگويد كه اقتصاددان ها و استراتژيست ها كتاب ها و مقالات نوشته اند و مي دانيم كه مساله توسعه و توسعه نيافتگي را اقتصاددان ها و مديران مراكز مالي جهاني مطرح كردند و از ابتدا مساله، در صورت اقتصادي اش مطرح شده است و اكنون نيز همه توسعه را يك مساله اقتصادي-سياسي مي دانند. نه اينكه توسعه اقتصادي- اجتماعي و فرهنگي نباشد اما براي اينكه جامعه و اقتصاد قوام يابد شرايطي لازم است و مخصوصا به آن شرايط بايد انديشيد. براي رسيدن به توسعه بايد وضع اكنون و امكان هاي آن را دريافت. سياست و اقتصاد دو امر مهم هستند، اما در پاسخ اين پرسش كه آنچه توسعه نيافته ناميده مي شود، چيست؟ به اين اكتفا نمي توان كرد كه قدرت هاي بزرگ آن را پديد آورده و مديريت مي كنند. مسلما راهي كه آنها نشان مي دهند راه خروج از توسعه نيافتگي نيست. اين راه بن بست است. كشورهاي توسعه نيافته بايد بدانند كه چه امكاناتي در جهان توسعه نيافته وجود دارد كه قدرت هاي جهاني آن را حفظ و مديريت مي كنند. حتما به كتاب هايي كه راجع به توسعه و فلسفه توسعه و... نوشته شده است، مراجعه كرده ايد. بهترين بحث ها مصروف اين است كه نشان بدهد مثلا چگونه مسير توسعه نيافتگي برزيل اداره مي شود. شايد آنچه مي گويند درست و حتي مبتني بر اسناد و مدارك باشد اما به آمار و ارقام كه نمي توان دلخوش بود بلكه بايد دريافت كه چرا هلند توسعه نيافته نيست و برزيل با اين وسعت و امكان هايي كه دارد توسعه نيافته است؟ راستي چرا يك كشور توسعه نيافته است و چگونه مي توان از توسعه نيافتگي خارج شد؟ توسعه نيافتگي ربط ذاتي به نفت و آب و سرزمين ندارد بلكه در جان و وجود مردم جهان توسعه نيافته است و شبه پارادايمي است كه به جاي نزديك كردن مردمان به يكديگر مايه پريشاني و تفرقه مي شود. كاش فكر مي كرديم و مي توانستيم فكر كنيم كه چطور دو كشور مثل روسيه و ژاپن با هم خيز به سوي پيشرفت علمي- تكنيكي بر داشتند و ژاپن از همان اول، سبقت گرفت؟ ژاپن از همان زمان كه روسيه را شكست داد راهي را كه در توسعه آغاز كرده بود، به سرعت پيمود و به اصطلاح توسعه يافته و جزيي از جهان مدرن شد. اكنون راه توسعه دشوارتر شده است. در دوران غلبه استعماري مستعمرات و شبه مستعمرات ماده خام براي تصرف و غلبه استعمارگران بودند. اكنون در وضع توسعه نيافتگي همه چيز به ماده خام مبدل شده و عجب آنكه دانشمندان برخاسته از جهان توسعه نيافته سهم بزرگي در پيشبرد علم و تكنولوژي در جهان توسعه يافته پيدا كرده اند و جهان توسعه نيافته حتي براي قدرت هاي جهاني دانشمند هم مي پرورد.\nژاپن چطور توسعه يافته شد؟ به تعبير دقيق تر چه اتفاقي رخ داد كه ژاپن توسعه يافت؟\nقضيه خيلي پيچيده و در عين حال ساده است. تجدد از آغاز قرن نوزدهم كه در اروپاي غربي و امريكا استقرار يافت جهان را به خود مي خواند و ساز جهانگيري مي زد. آن زمان بحث هاي امروزي توسعه مطرح نبود بلكه كشورها بايد در باب آينده اي كه ادامه تاريخ گذشته خودشان نبود تصميم بگيرند. خودآگاهي به اين امر و تصميم گيري در قبال آن كاري بسيار دشوار و روح فرسا است. تجدد به صرف اقتباس بعضي علوم و فنون و رفتارها و روش ها محقق نمي شود يعني چيزي نيست كه آن را جدا از جهانش از بازار خريداري كنيد. مدرنيته از ابتدا ميلش به جهان گستر شدن بوده و مي خواسته است كه در جان همه مردم روي زمين خانه كند. عهد قديم هم به آساني تسليم تجدد نمي شده است. با اين همه ژاپن اين جسارت را داشت كه با تجدد درآويزد و در درون آن نفوذ كند و ببيند اين چه مسيري بوده كه اروپا را به علم و تكنولوژي و فرهنگ و سياست قرن نوزدهم رسانده است. ژاپن دويست سال پيش دانشگاهي براي تحقيق در فلسفه غرب و آموزش فلسفه غربي بنياد كرد و كوشيد كه با مباني تجدد و جوانب گوناگونش آشنا شود. كشورهايي كه فكر كردند براي ورود در جهان متجدد كافي است كه مهندس تربيت كنند، از تاريخ چيزي درنيافتند و حتي اگر در اين كار موفق شدند مهندسان شان كمتر توانستند در بنياد كردن تكنولوژي موفق باشند و بسياري شان ناگزير به جاهاي ديگر مهاجرت كردند يا به كار سياست و مديريت مشغول شدند. ژاپن اندازه و تناسب را آموخته بود و براي هر كاري به اندازه ماده لازم فراهم آورد و اشخاص مناسب پرورد و مهم اينكه به كار تعليم و تربيت دبستاني و دبيرستاني اهتمام تام كرد. با اين رويكرد فعال بود كه ژاپن به قطب شرقي تجدد مبدل شد و بي آنكه به غرب و تجدد غربي تسليم شود خود را براي سهيم شدن در تاريخ تجدد آماده كرد. البته مشاركت و دخالت سياست را هم در اين كار بايد با دقت ارزيابي كرد. سياست مي تواند و قدرت اين را دارد كه يك كشور را در صنعت و در تاسيس سازمان ها و اداره آنها و بالاخره در راه توسعه به سرعت پيش ببرد. به شرط اينكه چشم اندازي از آينده با اراده به توسعه داشته باشد و بداند كه راهش كدام است اما حكومتي كه با هوس و حسرت توسعه و توهم در كار وارد مي شود، راه به جايي نمي برد و چه بسا كه با تغيير حكومت سياست ديگري مي آيد و همه اقدامات پيشين رها مي شود و معطل مي ماند و مگر من و شما شاهد نبوده ايم كه در تاريخ از اين اتفاقات بسيار رخ داده است. در قرن نوزدهم و بيستم ژاپن اصول تجدد را فهم كرد و پذيرفت و متجدد شد اما روسيه در راه تجدد مردد بود. وضع ما در برابر توسعه چيست؟ چنانكه مي دانيد، من منتقد تجدد هستم و تاوان اين نقد را هم داده ام. تجدد كه آمد به قول ماكس وبر افسون زدايي كرد يا درست بگويم فضاي عقلانيت زندگي را به جاي فضاي عالم قديم كه امر قدسي يكسره در آن پوشيده نبود، گذاشت. در اين تحول و تبدل بديهي بود كه بعضي از پروردگان عالم قديم در جست وجوي امر قدسي باشند و بكوشند كه چيزي را جانشين امر قدسي كنند. زبان سياست دوران مشروطه گواه اين مدعا و مثال مقدس انگاري امر غير مقدس است. آنها تجدد را مقدس دانستند. پيداست كه وقتي تجدد مقدس مي شود، نمي توان بالاي چشمش ابرو گفت. من تجدد را نقد نكرده ام كه از آن مخالفت سياسي بيرون آيد. بلكه مي خواسته ام دريابم و بدانم كه ما با تجدد چه مي توانيم بكنيم. اگر نمي توانيم از آن بگذريم. در توسعه نيافتگي كه نمي توان سكونت كرد پس بايد به تنها راهي كه مي توان آن را پيمود بينديشيم و جدا بپرسيم كه چرا ما توسعه نيافته شديم و اين توسعه چيست كه براي ما ضروري شده است و چگونه راهش را بايد گشود و البته شرط يافتن راه توسعه، درك وضع و حال توسعه نيافتگي است. يعني مساله صرفا اين نيست كه توسعه رفاه مي آورد و بنابراين بايد به آن رو كرد. پيداست كه توسعه يافتگي از توسعه نيافتگي بهتر است و همه مايل به آنند ولي راه دشوار توسعه با ميل و هوس گشوده نمي شود. اكنون توسعه يك ضرورت است، ضرورت براي ماندن و نجات آينده. گفتن زنده باد توسعه. مرگ بر تجدد هم اثري ندارد. نظم و علم و فرهنگ زمان ما همه در تجدد جمع شده است اما تاريخ تجدد هم روزي به پايان خواهد رسيد. هيچ تاريخي تاريخ مطلق نيست كه بگوييم همواره دوام دارد يا يكسره خوب و خوبي است. تجدد هم تضادها و تعارض ها و نارسايي ها و بحران هاي خاص خود دارد. به مطلب خودمان برگرديم و بپرسيم چه مي شود كه يك كشور مي تواند راه توسعه را پيش بگيرد و آن را طي كند و بسياري از كشورهاي ديگر با اينكه در حسرت توسعه هستند، از عهده برنمي آيند. هر جامعه اي كه قوام مي يابد يك خرد راهبر دارد كه با آن كار و بار خود را سامان مي دهد و اگر آن خرد نباشد پريشاني در كارها پديد مي آيد. مي توان اين خرد را در وضع كنوني خرد توسعه دانست. اين خرد با عقلي كه ما آموخته ايم و عقل متعالي است، نبايد اشتباه شود. يعني آن را با عقل منطق ارسطو، عقل افلوطيني، عقلي كه دراك كليات است، نمي توان و نبايد يكي دانست و با هم خلط كرد. عين عقل قرن هجدهم اروپا هم نيست. البته اينها همه با هم ارتباط دارند وگرنه «عقل» مشترك لفظي مي شد. عقل مشترك لفظي نيست اما در اروپاي جديد به صورتي در آمده است كه بايد راهگشاي نظم زندگي انسان براي انسان باشد. كانت تا حدي درست گفت كه اين عقل بنيانگذار علم جديد منشا عمل و اخلاق هم مي تواند باشد. البته اين عقل رموز ويرانگري را هم خوب مي داند. نكته اي كه كمتر به آن توجه مي شود اين است كه عقل جديد در اتحاد با اراده بشري راهگشا و كارساز زندگي بوده است. اروپا با اين عقل متحد با اراده ساخته شده است. وقتي در برابر معماي توسعه نيافتگي قرار مي گيريم و راه توسعه مي جوييم، با اينكه توسعه نوعي اروپايي شدن است عقل سازنده اروپا شايد در همه جا راه به توسعه نبرد و خواستش هم اين نباشد مگر آنكه روندگان راه توسعه آن عقل را در خانه وجود تاريخي خود و در نسبت با گذشته شان بيابند. در هر صورت بي آشنايي با عقل تجدد عقل توسعه به دست نمي آيد. ولي عقلي كه اروپا را ساخت است، ديگر از قوت و قدرت سابق و از هيبتي كه در فلسفه هاي كانت و هگل داشت برخوردار نيست. اكنون، بزرگان فلسفه اروپا عقل دكارتي را نقد مي كنند. اين عقل به كار آينده اروپا نمي آيد. اين را فيلسوفاني مثل نيچه و هيدگر گفته و بسياري از معاصران به اقتفاي آنها پست مدرن شده اند. پست مدرن آينده اي وراي مدرنيته و عالمي جدا از آن نيست بلكه مدرنيته اي است كه اميدهاي مدرنيته را ندارد و مدرنيته را نقد مي كند. اين خرد نقاد مدرنيته، خرد خاصي است كه گرچه با آن نمي توان جهان توسعه نيافته را ساخت. بايد آن را شناخت و از ره آموزي اش در راه جست وجوي افق آينده بهره برد ولي به نظر نمي رسد كه به صرف نقد عقل جديد و عقل دكارتي و عقل كانتي، بتوان جهان ديگري ساخت. در شرايط كنوني بايد خردي را جست وجو كرد كه امكان هاي اكنون و توانايي ها و ناتواني ها و دانايي ها و ناداني هاي زمان را بشناسد. توجه داشته باشيم كه عقل، عقل جامعه است و اصحاب علوم اجتماعي بايد به مدد فيلسوفان وضع و شرايط آن را به ما بشناسانند ولي آنها چون با فلسفه چندان ميانه اي نداشتند در جست وجوي خرد راهنما و سازنده برنيامدند حتي هيچ وقت توضيح ندادند كه «جامعه» كنوني چيست و چه اوصاف و اقتضاهايي دارد. در نظر مشهور، جامعه، مجموعه اي از انسان هاست كه گرد هم آمده و با هم زندگي مي كنند. با اين بيان هميشه در همه جا جامعه وجود داشته است و مي توان از جامعه زمان اشكانيان يا زمان ساسانيان سخن گفت ولي جامعه يك امر تازه اي است كه در قرون ١٧ و ١٨ در اروپا پديد آمد. پيش از آن اجتماعات بشري گرچه شباهتي به «سوسيته» société، society داشتند اما از حيث ماهيت با آن متفاوت بودند. جامعه و فرد در اروپاي جديد به وجود آمدند و در جامعه بود كه فرديت ظهور كرد. حالا ما از «فردگرايي» individualismسخن مي گوييم و گمان مي كنيم فرد در تقابل با جامعه است يا جامعه را مي سازد. البته در ايدئولوژي ها اين تقابل مطرح است اما جامعه و فرد در حقيقت دو امر لازم و ملزومند. قبل از آنكه جامعه قوام يابد، فرد وجود نداشت. يوناني فرد نبود، آدم زمان هخامنشي هم گرچه با يوناني تفاوت داشت، فرديت نداشت زيرا جامعه به معناي كنوني به وجود نيامده بود. زندگي همواره در همه جا قانون و نظام داشته و اين قانون و نظام، بيرون از افراد بوده و افراد از آن پيروي مي كرده اند اما آنان خود را فرد نمي دانسته و براي تحقق غايتي مثل پيشرفت نمي كوشيده اند. در قديم سياست هم نمي توانست از قانون حاكم تخلف كند. يعني حكمرانان، پادشاهان و جباران نمي توانستند از نظم و قانوني كه حاكم بر روابط مردمان بود و به آن نظم مي داد، سرپيچي كنند و از آن پيروي مي كردند. وقتي جامعه جديد قوام يافت صفتش خودبنيادي بود، يعني نظام و قانون و مناسباتش در خودش وضع و تعيين مي شد و مي شود. اين صفت ذاتي جامعه جديد است كه غايت دارد و قانون كردار و عملش را خود وضع و تعيين مي كند. ممكن است كسي بپرسد در اين نظم تكليف اخلاق و ايده آل چه مي شود؟ پرسش دشواري است كه اكنون در آن نمي توان وارد شد. اشاره به معني جامعه نيز براي اين بود كه بگوييم جامعه جديد بالذات خودبنياد است و از هر قانوني پيروي نمي كند و دريغا كه با عالم قدس و امر قدسي هم سر و كاري ندارد. پس بايد انديشيد كه اگر جامعه متجدد جامعه خود بنياد است و توسعه نيز بايد به مقتضاي وضع جامعه صورت گيرد، چگونه مي توان اين مقتضاها را درك و رعايت كرد؟ و تا چه اندازه مي توان آنها را تغيير داد. در وضع توسعه نيافته جامعه هنوز چنان كه بايد، قوام نيافته است. توسعه بازسازي جامعه است با امكان هايي كه اينجا و اكنون وجود دارد. ظاهرا ژاپن بر مشكلات درك جامعه جديد و بازسازي نظام عقلي تكنيك فائق آمده است.\nيكي از انتقادات شما به ادعاهاي پيشرفت علمي كه بعضا از سوي برخي نهادها مطرح مي شود، اين است كه افزايش تعداد مقالات ISI نشانه توسعه يافتگي نيست. اگر چنان كه خودتان در ابتداي بحث گفتيد كه ملموس تر و انضمامي تر بحث كنيم، بخواهيم نشانه هاي توسعه يافتگي را بر شماريم، اين نشانه ها يا شاخص ها چيست؟\nدرك و تشخيص شاخص ها مهم است اما بايد با احتياط به آن پرداخت زيرا وقتي شاخص ها فهرست مي شود اين خطر وجود دارد كه بپندارند كه تامين هر يك از اينها براي رسيدن به توسعه كافي است ولي توسعه تحقق يك طرح هماهنگ است و مثلا با نهضت مقاله پردازي در جنب صنايع توليدكننده كالاهاي بد و نامرغوب به آن نمي توان رسيد. من در كتاب «خرد سياسي در زمانه توسعه نيافتگي» بعضي اوصاف توسعه نيافتگي را بيان كرده ام كه مهم ترين آنها غفلت از آينده است. جهان توسعه نيافته را معمولا با جهان توسعه يافته مي سنجند كه رفاه و امكانات زندگي بهتر و درآمد سرانه بالاتر دارد و در قياس با جهان توسعه نيافته اندازه و جاي چيزها و وقت كارها را تا حدودي مي شناسد و نظم و ترتيب را رعايت مي كند و به حقيقت پراگماتيك و اخلاق متناسب با آن هم كم و بيش پايبند است. شاخص هاي علمي، فرهنگي و اقتصادي ظاهرتر و مشخص تر را هم مي توان ذكر كرد. اما از زماني كه علم و پژوهش جهاني شده و همه مردم جهان در مصرف همه كالاهاي تكنولوژيك شريك شده اند ديگر آمار علم و مصرف نمي تواند مرزهاي توسعه نيافتگي را روشن سازد. مسلما وجود تكنولوژي پيشرفته از آثار توسعه يافتگي است ولي هوس داشتن علم و تكنولوژي و پيشرفت در بعضي تكنولوژي هاي خاص براي توسعه كافي نيست. توسعه شرايط دارد وقتي صنعت و علم براي مصرف مي خواهيم و شرايط تحقق آنها را نمي دانيم، مشكل است كه به نتيجه برسيم. صنعت هم چيزي مثل صنعت اتومبيل سازي اكنون ما مي شود. ما كه صنعت اتومبيل سازي را زودتر از كره شروع كرديم. پرايد كره را كه تعطيل شده بود، به اينجا آورديم و طبق رسم صنعت خودمان سال به سال بر نقص و عيبش افزوديم تا بدين غايت رسيد كه مي بينيم. در كشور ما علم كه قاعدتا بايد محور چرخ امور باشد از بقيه شوون مثل سياست و مديريت و فرهنگ و صنعت و كشاورزي جداست. اگر دانشمند در طلب علم نباشد و صرفا به عنوان كارمند اداره علم انجام وظيفه كند و در توليد مقاله بكوشد، علم به وجود نمي آيد. كارمند كار رسمي و عادي انجام مي دهد و مقررات اجرا مي كند ولي دانشگاه بايد در طلب علم باشد و به فرهنگ و آينده كشور و به اينكه براي فردا چه بايد كرد بينديشد. نه اينكه به مسائلي بپردازد كه نمي داند از كجا آمده و با وضع زمان او چه ارتباطي دارد. او وقتي مقاله خود را در مجله يا ژورنالي كه كمتر آن را مي شناسد چاپ مي كند، معلوم نيست كه به علم كجا خدمت مي كند. اين حرف مخالفت با مقاله نويسي نيست. آنچه من با آن مخالفم و آن را آفت مي دانم اعتقاد به اصل توليد انبوه مقاله به عنوان جوهر سياست علم كشور است. علم با توليد انبوه مقاله پيشرفت نمي كند. با اين سياست دانشگاه به كارگاه توليد انبوه مقاله بدل مي شود. در اين صورت دانشگاه ديگر دانشگاه نيست. البته درست مي گويند كه هر مقاله نبايد مساله اي را حل كند. حرف من اين است كه اگر ده هزار مقاله هيچ مساله اي را حل نكند، چه كنيم وگرنه مقاله نويسي كار لازم و مهمي است و مگر امكان دارد كه دانشمند مقاله ننويسد؟ دانشمندي كه پژوهش مي كند، حتما مقاله مي نويسد. او كار خود را به صرافت طبع و از روي علاقه و فارغ از سوداي سود و زيان و البته براي حل مساله اي كه در برابرش قرار دارد و نه به حكم اداي وظيفه اداري و براي گرفتن مدرك دكتري و فوق ليسانس يا ارتقا در مراتب دانشگاهي انجام مي دهد؟ پژوهش كار اداري نيست. دانشمندان هم در مسابقه مقاله نويسي شركت نمي كنند كه هر كس بيشتر نوشت برنده باشد. مختصر بگويم علم زمان ما علم كارساز يا علم تكنولوژيك است و نمي تواند از تكنيك جدا باشد و با اين بستگي و پيوستگي يا وحدت است كه پژوهش معمولا مساله اي از مسائل زندگي را حل مي كند. هر چند كه عالم سوداي عمل و نتيجه ندارد. در ظاهر اين شايد يك تعارض است كه بگوييم علم بايد سودمند و موثر در گردش چرخ كارها باشد و در عين حال عالم نبايد در سوداي سود پژوهش كند. اگر در جايي گروه عالماني هستند كه فارغ از سوداي سود و زيان به علم مي پردازند و در طلب مسائل هستند، بدانيم كه علم در آنجا پيشرفت مي كند و به توسعه مدد مي رساند. توسعه و علم از هم جدا نيستند. در زمان ما توسعه علم، توسعه اجتماعي، اقتصادي، فرهنگي و سياسي است، يعني توسعه جامع و پايدار. اگر علم نباشد، توسعه صورت نمي گيرد. يكي از نشانه هاي آغاز راه توسعه، ظهور ميل به هماهنگي در صنعت و كشاورزي و مديريت و تعليم و تربيت و بهداشت و حفظ محيط زيست است. توسعه امري فرمايشي و ساختگي و دستوري نيست. سياست چنانكه اشاره شد سياست مي تواند و چه خوبست كه پشتيبان توسعه علم و تكنولوژي و... باشد به شرط اينكه اين پشتيباني براي رسيدن به مقاصد خاص سياسي نباشد. سياست به عنوان نماينده كشور و جامعه بايد به علم رو كند. علم طلب مي خواهد و تا طلب و اراده به توسعه نباشد علم هم پيشرفت نمي كند. در واقع اين جامعه است كه بايد توسعه را بخواهد و مستعد توسعه باشد و خودآگاهي لازم براي سير در راه توسعه را پيدا كرده باشد: وگرنه سياست به تنهايي نمي تواند كاري بكند. سياست برنامه مي نويسد و بعضي شرايط فراهم مي آورد و هر جا لازم باشد و بتواند پشتيباني مي كند. از اين نكته نيز نبايد غافل بود كه به يك اعتبار حكومت هر چه باشد حكومت مردم است. هر مردم حكومتي متناسب با درك و تفكر و همت و اخلاق و روحيات خود دارند. سياست در كار توسعه سهم بزرگ دارد اما به همراهي و همكاري مردم نيز نيازمند است.\nشما اواخر سال گذشته نيز بحث مهمي را مطرح كرديد و گفتيد «علم ماهيتي متفاوت با دين دارد و به اين جهت آن را به صفت ديني نمي توان متصف كرد: به عبارت ديگر وصف ديني نمي تواند صفت ذاتي علم باشد». اين سخنان شما انتقادات فراواني و احتمالا سوءتفاهم هايي را برانگيخت. منظورتان از اين سخن چه بود؟\nمن اين بحث را قريب به چهل سال پيش در ضمن رد صورت جديدي از قشريت كه علمي كردن دين بود، پيش آوردم اما متاسفانه آن را خشونت با علم و آزادي حمل كردند و نوشته هايم را نخواندند زيرا نماينده ضديت با علم و آزادي و آموزگار خشونت شده بودم. حالا مي گويند چرا زودتر نگفته اي. من گفته ام شما چرا نخوانده ايد؟ اما اخيرا نمي خواستم در بحث ماهيت علم اجتماعي وارد شوم. مقصودم اين بود كه بي پروا در كارها وارد نشويم بلكه بفهميم چه مي گوييم و چه مي كنيم. نمي دانم شما تا چه اندازه با نوشته هاي من آشنايي داريد. من همواره حتي در سال هاي اوايل انقلاب و قبل از آن در كتاب «وضع كنوني تفكر در ايران» حساب علم و دين را جدا كرده ام و در بيشتر نوشته هايم و مخصوصا مقاله اي مستقل كه آقاي دكتر گلشني آن را در مجموعه مقالات علم ديني چاپ كرد نظر خود را به صراحت نوشته بودم و بسيار متعجب شدم كه ديدم كساني گمان كرده اند كه من تغيير عقيده داده ام و بعضي ديگر ملامت كردند كه چرا مطلب را تاكنون نگفته بودم. نمي دانم چرا ما گرفتار اين بحث ها شديم و اينها چه گرهي از كار فروبسته ما مي گشايند. از انقلاب اسلامي توقع اين است كه جامعه اي ديني بسازد و زندگي را با صلاح و راستي و درستي بيارايد و البته در پي اين تحول علم هم متحول مي شود. پيداست كه هيچ جامعه اي مطلقا عاري از فساد نيست، اما مطلوب مردمان، جامعه صلح و صلاح است و البته ساختن جامعه اي كه فساد در آن غالب نباشد يا اندك باشد، شدني و عملي است. در شرايط كنوني بيش از آنكه به فكر علم اجتماعي ديني باشيم بايد در فكر بناي يك نظم سالم و نگران فساد بر باددهنده كشور باشيم. كساني مي گويند قبل از اهتمام به اصلاح امور بايد علم اجتماعي ديني داشته باشيم. به دو نكته مضمر در اين قول توجه كنيم: يكي اينكه گويي علم در اختيار همه گروه هاي مردم قرار دارد و آنها مي توانند آن را به هر صورت كه بخواهند در آورند و در هر راه كه بخواهند به كار برند. دوم اينكه براي اصلاح امور ابتدا بايد علمي بنا كرد و پس از آنكه علم ساخته شد از روي علم، كارها را به صلاح آورد. از مطلب اول چيزي نمي گويم و چه بگويم جز اينكه همه كس نمي تواند و نبايد در كار علم دخالت كند. اما مطلب دوم قابل تامل است. اول از آن جهت كه در تاريخ سابقه ندارد كه مردمي بيايند علم به چيزي را كه هنوز به وجود نيامده است، تدوين كنند و سپس از روي آن علم مثلا نظام و جامعه مطلوب را بسازند. اگر منظور از علم اجتماعي ديني طرح يك نظام زندگي در غوغاي غلبه مدرنيته كهنسال است بايد به آن توجه كرد ولي تاكنون آنچه گفته اند، اين است كه علم اجتماعي ديني ممكن است و كسي كه آن را نمي پذيرد مقصود كوشندگان راه اثبات علم ديني را درنمي يابد. اصلا نزاع اين نيست كه آيا فلان علم ممكن است يا ممكن نيست. اگر هست بايد آن را تدوين و تعليم كرد. علم اجتماعي ديني مي تواند از اينجا آغاز شود كه كساني به طرح سازمان و روابط و مناسبات و اخلاق و شيوه زندگي يك جامعه ديني بپردازند. اگر علم اجتماعي از اينجا آغاز شود، نتيجه اش هر چه باشد، مغتنم است. من از وضع علوم اجتماعي كشور خودمان دفاع نمي كنم. علوم اجتماعي ما در حد طرح و بحث نظريه ها و تعليم مطالب امثال زيمل و دوركيم و وبر و پارسونز و بورديو و... مانده است. يعني صرفا نظرها و كليات مسائل را بيان مي كند. اينها مهم است اما علوم اجتماعي مثل همه علوم ديگر با پژوهش جان مي گيرد و پيش مي رود. اگر در بعضي علوم مي توان به مسائل انتزاعي پرداخت، در علوم اجتماعي انتزاعي فكر كردن اندكي توي ذوق مي زند ولي چه كنيم كه ما مساله نداريم و نمي پرسيم كه جامعه ما چه وضعي دارد و چه مي خواهد و در چه راهي است و به كجا مي رود. ما صرفا مطالب خوب مي گوييم. گفتن مطالب خوب، خوب است. همه طالبان علوم اجتماعي هم بايد كليات مسائل اين علوم را بدانند. آن كس كه مثلا به ماكس وبر مشغول است صرفا گزارش ندهد بلكه خطاب به دانشمند آلماني بگويد شما در آلمان نشسته بوديد و حرف هاي زيبا مي زديد و تجدد را نقد مي كرديد و مي گفتيد با اينكه دل تان از تجدد گرفته است، با آن مي سازيد. من كه اينجا صد سال پس از درگذشت شما در يك كشور آسيايي نشسته ام چه بايد بكنم؟ من كه از جهان قديم خويش رانده و از تجدد مانده ام، به كجا بروم؟ ما در علوم اجتماعي خودمان اين كار را نمي كنيم. يعني هنوز به اين مرتبه استنطاق از علم و عالم نرسيده ايم و تازه شروع كرده ايم. خيلي هم پيشرفت نكرده ايم. البته عدد دانشمندان علوم اجتماعي بيشتر شده است، اما نسبت به ٥٠ سال پيش كه من در موسسه تحقيقات اجتماعي كار مي كردم، اعتنا و اهتمام به طرح مسائل اجتماعي و پژوهشي بيشتر نشده است. پيداست كه در اين وضع كساني انتقاد كنند كه چرا علوم اجتماعي به مسائل نمي پردازد؟ البته اگر هم بپردازد، نمي گويم مدعيان راضي مي شوند و به نظر نمي رسد كه همه از اينكه دانشمندان علوم اجتماعي به مسائل جامعه و مسائل امروز بپردازند، استقبال كنند ولي اگر ذوق و نشاط علم غلبه داشت نه تعداد مقاله ملاك دانشمندي مي شد و نه كسي درصدد برمي آمد كه به علم ماهيتي ديگر ببخشد. علم اجتماعي هرچه باشد ناظر به نظم و آشوب جامعه خودبنياد براي درك امكان هاي تحول آن است و با درك اين امكان هاست كه تاحدودي مي توان سير جامعه را تعديل كرد. دانشمندان علوم اجتماعي نمي توانند نظرهاي شخصي و آرزوها و اعتقادات خود را به جامعه القا كنند و اگر دخالتي در تحول امور دارند اين است كه از طريق ايجاد خودآگاهي به درك و تحقق بعضي امكان ها كمك مي كند. من صرفا اين معاني را تذكر داده ام و بيشتر يك سخن اخلاقي گفته ام. براي آغاز كردن كار در علم اجتماعي بايد نظري به جامعه انداخت و ناپيوستگي ها و افسردگي ها و فسادها را ديد و امكان هاي رفع آنها را شناخت. سپس به اين مهم پرداخت كه چه چيزها در جامعه رواست و كدام ها روا نيست كه اين مهم را دانشمنداني بايد انجام دهند كه با ظاهر و باطن فرهنگ و دين آشنايي دارند. ما اكنون همه اصول و قواعد و ملاك ها و دستورالعمل هايي را كه در نيم قرن اخير در باب علم و توسعه در اروپا و امريكا تدوين و اجرا شده است بي چون و چرا پذيرفته ايم و به آثار و نتايج يا به بي نتيجه بودن آنها توجه نكرده ايم. اگر در اين مسلمات شك و تحقيق مي كرديم شايد مي توانستيم علم اجتماعي كشورمان را پيش ببريم و راهي بالنسبه مناسب براي رسيدن به توسعه بيابيم. علوم اجتماعي مي تواند و بايد در تدوين طرح تحول مشاركت كند ولي تمناي بناي علم تازه حرف ديگري است و مخصوصا كسي كه علم را حكم مطابق با واقع مي داند چگونه به جاي اينكه بگويد علم كشف و انكشاف و درك امر موجود است از ساختن و پرداختن به چيزي كه هنوز نيست مي گويد. در انتهاي دو حد افراط و تفريط قرار داشتن اگر ممكن باشد، وضع خوبي نيست. من منكر علم اختراعي نيستم يا لااقل قسمت عمده قواعد و سياست هاي علم و توسعه را اختراعي مي دانم و البته معتقدم كه عقل تجدد از اراده جدا نيست. اما علم به معني اصطلاحي امروزي اش را نمي توان اختراعي دانست يعني اگر علم كنوني را غربي مي دانند كه سخن شان به اعتبار تعلق علم به تجدد درست است، اين علم به دلخواه گروه هاي مردمان و با طرح و برنامه ريزي پديد نيامده است بلكه به اقتضاي بسط و گسترش تجدد قوام يافته است. علم اجتماعي شامل علومي مثل اقتصاد و روانشناسي و جامعه شناسي و مردم شناسي و جمعيت شناسي و جغرافيا و سياست و... است اينها نه مسيحي اند نه يهودي. بودايي و زرتشتي و مسلمان هم نمي شوند مگر آنكه مراد از علم چيز ديگري باشد. در اين صورت بگويند مراد از علم اجتماعي چيست و علم اجتماعي ديني به چه معناست؟ اينكه مي گويند كساني كه مخالف هستند، نمي دانند ما چه مي گوييم، شايد درست مي گويند اما شما كه چيزي نگفته ايد ما از كجا بدانيم كه چه مي گوييد؟ من چه مي دانم در علم و فكر شما چيست و چه هاست؟ كاش توضيح مي داديد كه مرادتان از علوم اجتماعي ديني چيست. اگر نظر ديني درباب جامعه جديد، غرب جديد، حكومت جديد، سياست جديد، فرهنگ جديد و ادب جديد داريد شايد در ميان آن نظرها آرا و سخنان خوب هم باشد ولي به آنها نام علم اجتماعي نمي توان داد. علم اجتماعي، علم تفسير و تغيير و مديريت جامعه و نظارت بر آن است. علم نظارت بر جامعه بايد ابزارها و وسائل و امكان ها و اطلاعاتي داشته باشد و با اطلاعات هماهنگ شده منسجم و مرتبط بر جامعه نظارت كند. اما نظارت بر كدام جامعه؟ جامعه اي كه هنوز محقق نشده است؟ علم به چيزي كه هنوز وجود ندارد، نمي توان داشت. علم اجتماعي ديني، علم جامعه ديني است. چرا به ديني شدن جامعه فكر نمي كنيد؟ ما اول نمي توانيم به چيزي كه وجود ندارد علم داشته باشيم و بعد آن چيز را به وجود بياوريم. علمي كه با آن چيزها به وجود مي آيد علم الهي است. البته مي توان به فكر طراحي جامعه اسلامي بود. من از ٤٠ سال پيش مي گفتم كه حكومت اسلامي بايد با توجه به امكان هاي جهان موجود اگر مي تواند نظام ديني را طراحي كند و با علم و عمل روابط و مناسبات آن نظام و اقتصاد، فرهنگ و شيوه زندگي اش را تعين بخشد. تا چنين طرحي تدوين نشود، اسلامي شدن در حدود اعمال قدرت سياسي و اداري و انتظامي محدود مي ماند.\nشما در كنار يك آكادميسين و اساتيد فلسفه شناخته شده در ايران يكي از روشنفكران برجسته تاريخ معاصر ما نيز هستيد و همواره به عنوان يك روشنفكر در عرصه عمومي حضور داشته ايد و درباره مسائل روز از منظر يك استاد فلسفه يا از چشم انداز رييس فرهنگستان، اظهارنظر كرده ايد. مخاطب شما نيز عموم اهل فرهنگ هستند، بي دليل نيست كه شما را فيلسوف فرهنگ خوانده اند. امروز جامعه ما به هر دليلي دچار مشكلاتي جدي است و نگراني هايي از همه سو احساس مي شود. به نظر شما به عنوان يك روشنفكر، وظيفه روشنفكران در شرايط كنوني و فعلي چيست؟ آيا بايد مثل روشنفكران ٥٠-٤٠ سال پيش سخنراني كنند و مردم را تهييج كنند يا بيشتر مخاطب آنها دولتمردان و اهل قدرت باشند؟ روشنفكر بين دولت و جامعه، بين قدرت و عرصه عمومي چه جايگاهي دارد؟ آيا جايگاه پيشين خود در مقام قشر پيشرو را دارد؟\nقبلا درباره روشنفكري زياد نوشته ام و نمي خواهم سخني بگويم كه بگويند از حرف هاي سابق عدول كرده ام. از جمله نوشته ام كه چه گوارا آخرين روشنفكر بود. او اين جرات و جسارت را داشت كه عملا اعلام كند كار اين جهان با سياست و به صرف اتخاذ تدابير سياسي اصلاح نمي شود و راه دراز بي فرجام پيش گرفت. راهي كه تا مرگش فاصله اندكي داشت. روشنفكري در روزگار ما تمام شده است، در وضع سياسي موجود ديگر به روشنفكر نيازي نيست و مگر نمي بينيم كه در اروپا و امريكا ديگر روشنفكران جايي ندارند نه فقط پايان ايدئولوژي بلكه پايان علم جامعه شناسي هم اعلام شده است مع هذا سخنان بعضي دانشمندان علوم اجتماعي و اهل فلسفه هنوز هم متضمن تذكر به حكومت هاست. مع هذا آنها روشنفكر خوانده نمي شوند. روشنفكر ايستاده ميان فلسفه و سياست و اميدوار به كارگشايي سياست و سياستمداران است. او به نمايندگي از فلسفه يعني به نمايندگي از حقيقتي كه در زمان مي شناسد، به حكومت اعتراض مي كند. اما وقتي كارها از دست سياست خارج شده و اميدي به سياست نباشد فرياد كشيدن و اعتراض چه معني دارد؟ به هوش باشيم كه اصحاب ايدئولوژي هاي افسرده و پژمرده را روشنفكر نخوانيم. البته روشنفكري و ايدئولوژي به هم بسته اند. در سابق هم روشنفكر نمي توانسته است از ايدئولوژي به كلي آزاد باشد چنان كه بيشتر روشنفكران مايل به ماركسيسم و از جناح هاي چپ بوده اند اما نامداران شان از ايدئولوژي پيروي نمي كردند. در هر صورت اكنون اگر روشنفكري هم باشد سياست به حرف او گوش نمي كند بلكه به راه خود مي رود و كار خود را مي كند. سياستمداران بزرگ هم ديگر پديد نمي آيند زيرا سياست را تكنيك مديران راه مي برد و معلوم نيست كه جهان با اين سياست كه در عين پيچيده بودن بيشتر به سياست عوام شبيه است، به كجا مي رود. آنچه مي دانيم اين است كه هيچ كس دوست ندارد كه سراسر روي زمين را آشوب فراگيرد و خداي ناكرده زندگي آدمي در آتش يك جنگ كور كه هر لحظه ممكن است برافروخته شود، بسوزد. پس كساني بايد باشند كه فكر كنند جهان به كجا مي رود و كار اين بازي با الفاظ عدالت و آزادي و حقيقت و توسعه و پيشرفت و پژوهش و... به كجا مي كشد و به جاي خطاب به اهل سياست كه گوش شان بسيار سنگين شده است با مردم از دشواري هاي راه آينده و احتمال وجود پرتگاه هاي خطر و نابودي بگويند. با اين بيان ممكن است بپرسند راستي آيا همه راه ها پر آشوب و همه درها به روي آينده بشر بسته است؟ آيا آدمي به ورطات سقوط و نابودي نزديك مي شود؟ وقتي خطر به نهايت مي رسد، امكان گشايش و رهايي بيشتر مي شود ولي به هر حال زمان كنوني را بايد آزمود. سياستمداران با همه دعوي ها و داعيه هايي كه دارند كمتر به آينده فكر كردند. حالا هم كه كم و بيش ملتفت شده اند كه در بسياري موارد كار از كار گذشته است، صرفا اظهار تاسف مي كنند كه چرا به آينده بي توجه بوده اند ولي اين بدان معنا نيست كه اكنون به آينده توجه دارند و نگران آينده اند. حالا هم كاري به آينده ندارند ولي مگر غيرسياستمداران به آينده انديشيده اند و مي انديشند. دانشگاه چندان گرفتار غم و سوداي ثبت مقالات بيشتر در فهرست هاي جهاني است كه مجال پرداختن به فردا و آينده ندارد. البته همه ما گذشتگان را از بابت غفلت شان ملامت مي كنيم و ظاهرا نمي دانيم كه اگر به فكر فردا نباشيم هزار بار بيشتر از گذشتگان مستحق ملامت خواهيم بود. نمي گويم هيچ كس در هيچ جا به فكر فردا نيست. در ميان سياستمداران و دانشمندان و اصحاب علوم اجتماعي و اهل فلسفه و روزنامه نويسان مسلما كساني هستند كه نگران فرداي كشورند. اما آيا صداي شان به جايي مي رسد؟ وقتي گوش ها سنگين شده است و سخن دفاع از حقيقت و آزادي و عدالت شنيده نمي شود و وظيفه دفاع لفظي از اين معاني را هم حكومت ها خود به عهده گرفته اند. زبان هم به لكنت مي افتد. مع هذا بايد اميدوار بود كه از ميان صاحبنظران و محققان علوم انساني گروهي كه آفات و تاريكي هاي عصر را درك كرده اند همچنان و با روشني بيشتر به جهان و جهانيان تذكر دهند كه وقتي آينده پيدا نيست و راه تيره است دست به ديوار احتياط بايد بود. اگر آنها در گوش مان خوانند كه:\nاي كاش مي شد بدانيم/ ناگه غروب كدامين ستاره / ژرفاي شب را چنين بيش كرده است؟/ هشدار/ اي سايه ره تيره تر شد/ ديگر نه دست و نه ديوار/ ديگر نه ديوار نه دوست... / اي سايه ناگه دلم ريخت، افسرد/ اي كاش مي شد بدانيم/ ناگه كدامين ستاره فرومرد؟\nمي توانيم از زبان حافظ پاسخ دهيم كه:\nز گرد خوان نگون فلك طمع نتوان داشت\nكه بي ملالت صد غصه يك نواله برآيد\nبلا بگردد و كام هزارساله برآيد\nمن از شعر اخوان بسيار چيزها هم ياد گرفته ام و دريافته ام. اينها كه گفتم در پي مشروطه آمده است. كساني چون اخوان شاعران هم نسل من هستند، اما بعد از نسل من نمي گويم شاعر نداريم، اما مثل آنها نداريم.\nاگر كسي از من بخواهد راجع به مقام علم و نظر محمدعلي فروغي اظهارنظر كنم، مي كوشم عينك سياست را از چشمم بردارم و نگويم كه فروغي رييس مجلس و نخست وزير رضاخان بوده است تا شايد بتوانم فارغ از اينها راجع به فروغي حكم كنم.\nجهان جديد و متجدد، جهان كانتي است.آيا آنچه را او گفته و انديشيده است بايد پذيرفت؟ ما ملزم نيستيم كه حرف كانت را بپذيريم. چه كسي گفته ما بايد حرف كانت را بپذيريم. اما كانت بنيانگذار است. كانت معلم است.\nدر ملاقات با هابرماس گفتم كه چرا شما در اروپا راجع به اين جهاني كه توسعه نيافته خوانده مي شود، فكر نمي كنيد و هيچ مطالعه اي نكرده ايد و هر چه مي گوييد از اروپاست و همه از اروپا مي گوييد؟\nهايدگر جايگاهي در انتشارات فلسفي ما دارد كه شايد كمتر فيلسوفي داشته باشد. ما به هايدگر چه نياز داريم و مگر از او چه مي توانيم بياموزيم. ما بر حسب نياز زمان و با پرسش و طلب به سراغ فلسفه نرفتيم .فلسفه و توسعه: افسردگي روشنفكري نيست / فلسفه، توسعه و روشنفكري در گفت و گو با رضا داوري اردكاني\nروزنامه اعتماد، شماره 4101 به تاريخ 9/3/97، صفحه 8 (انديشه)\nعقاب با خرگوش، انسان با آهن / جهان در چشم اندازي تازه با كتاب «مذاكره با اشيا»\nمحسن آزموده، اعتماد 28/4/97\nابن سينا عميقا ايراني است / از ارسطو تا بوعلي در گفت و گو با اسكندر صالحي، پژوهشگر حوزه فلسفه\nمحسن آزموده، اعتماد 27/4/97\nفوتبال، ورزش «مردم»\nمحسن آزموده، اعتماد 26/4/97\nچه دانستم كه اين دريا مرا زين سان كند مجنون / مولانا در جهان در گفت و گو با توفيق سبحاني\nمحسن آزموده، اعتماد 24/4/97\nمحسن آزموده، اعتماد 23/4/97\nمتن مطالب شماره 2 (پياپي 75)، تابستان 1397را در magiran بخوانيد.


کد خبر: ۸۴۶۶۱\n۲۹ شهريور ۱۳۹۹ - ۰۷:۰۲\nبعد از شیوع ویروس کرونا، اولین جلسه انجمن اقتصاددانان به‌صورت وبینار برگزار شد. در این جلسه علی صادقی‌همدانی به‌عنوان یک فعال اقتصادی و دانش‌آموخته اقتصاد به مشکلات کسب‌و‌کار‌ها در کشور اشاره کرد و آن‌ها را ناشی از اشتباهات و مداخلات دولت در بازار دانست.\nبه عقیده او یکی از بزرگ‌ترین مشکلات فعالان اقتصادی تحریم‌های داخلی است که به سبب سیاست‌های دستوری در کشور ایجاد شده است. او در پایان به سه پرسش و سه راهکار برای برون‌رفت از مشکلات به وجود آمده اشاره کرد. به گفته او باید ابتدا سه پرسش چه کسی تولید کند؛ برای چه کسی تولید کند و چگونه باید تولید کند؟\nرا به بحث گذاشت و پس از آن باید در ابتدا با یک الگوی علمی اقتصادی از تصمیمات خلق‌الساعه جلوگیری کرد، پس از آن بخش خصوصی را گسترش داده و دولت را کوچک کرد و در نهایت، جایگزینی مانند صنعت توریسم به جای درآمد‌های نفتی پیدا کرد.\nشرایط کسب‌و‌کار در اقتصاد کشور\nعلی صادقی‌همدانی در سخنرانی خود با عنوان ملاحظاتی در مورد کسب‌و‌کار و شرایط کنونی اقتصاد ایران بر کاهش حجم دولت و هرچه کمتر کردن دخالت دولت در اقتصاد کشور تاکید کرد. صادقی‌همدانی بخش نخست صحبت‌های خود را با تشریح فضای اقتصاد و شرایط کسب‌و‌کار در کشور شروع کرد.\nبه گفته او زمانی که صحبت از رتبه کسب‌و‌کار کشور‌ها می‌شود، می‌توان آن را با یک جست‌وجوی ساده در اینترنت به‌دست آورد. اما آنچه او به‌عنوان مشکلات کسب‌و‌کار کشور مطرح کرد برگرفته از تجربه مستقیم او در همکاری با صنایع مختلف در کشور است که قاعدتا سازمان‌های بین‌المللی نمی‌توانند این نوع مشکلات را در شاخص‌های خود وارد کنند.\nاین فعال اقتصادی با اشاره به اینکه دولت روحانی بعد از روی کار آمدن سیاست‌های اقتصادی خاصی را پیش گرفت و از مشاوران اقتصادی متبحری استفاده کرد این انتقاد را وارد دانست که چرا ساده‌ترین و مقدماتی‌ترین اصول اقتصادی در حضور اقتصاددانان مجرب، مورد غفلت قرار گرفته است.\nاو در ادامه به مشکلات ارزی برای فعالان اقتصادی اشاره کرد و گفت: در ابتدای دولت روحانی بانک مرکزی سامانه سنا را برای مبادلات ارزی افتتاح کرد، اما در همان دوره نیز که به‌دلیل برجام می‌توانستیم با دنیا تعامل بهتری داشته باشیم، وجود دستورالعمل‌های ارزی مختلف و بخشنامه‌های متعدد تجار و بانک‌ها و صراف‌ها را دچار سردرگمی کرده بود و امکان بهره‌برداری اقتصادی وجود نداشت.\nصادقی‌همدانی با اشاره به اینکه مواد اولیه برخی از کارخانه‌های کشور وارداتی است، به لحظه‌ای شدن قیمت‌ها اشاره کرد. او افزود: بسیاری از کارفرما‌ها نرخ ارز سنا را مبنا قرار داده و در روز قرارداد مبلغ پیشنهاد دلاری را به پیمانکاران پرداخت می‌کنند.\nیکی از مشکلات پیمانکاران این است که این نرخ سنا از نرخ بازار فاصله دارد و کمتر است. سنا سامانه‌ای است که میانگین نرخ تعادلی در کل صرافی‌ها مورد معامله قرار می‌گیرد. براساس تعریف سامانه سنا، این تصور وجود دارد که این نرخ همان نرخ بازار است. اما کسی به‌دلیل یکسان نبودن این دو نرخ دقت نمی‌کند.\nمتاسفانه تفکر حاکم بر سیاست‌های ارزی این است که یک سیاست دستوری مبتنی بر برنامه باشد. در این نوع تفکر از بانک مرکزی انتظار می‌رود نرخ ارز را کنترل کند. حتی شنیده می‌شود که بانک مرکزی این دوره بهتر از دوره‌های قبل نرخ ارز را کنترل کرده است. اما این تفکر درستی نیست و عوامل دیگری بر قیمت ارز اثرگذار است.\nمحدودیت‌های بانک مرکزی برای فعالان اقتصادی\nاین فعال اقتصادی با اشاره به اینکه بسیاری از صادرکنندگان و تولیدکنندگان کشور اگرچه محصول خود را صادر می‌کنند، اما برای تولید وابسته به واردات مواد اولیه هستند، محدودیت‌های ایجاد‌شده ازسوی سیاست‌گذار را تشریح کرد.\nبه گفته او بسیاری از تولیدکنندگان علاقه‌مند نیستند ارز حاصل از صادرات را به نرخ ارز نیما عرضه کنند، چون معتقدند از آنجا که شرایط روشنی برای ارز وجود ندارد، بهتر است ارز خود را حفظ کنند تا برای واردات مواد اولیه با مشکلاتی مواجه نشوند. اما اولین مشکل این است که بانک مرکزی از آن‌ها تعهد می‌گیرد که ارز خود را برگردانند.\nاز سوی دیگر، رئیس‌جمهور هم معتقد است، چون از امکانات کشور استفاده می‌شود باید ارز خود را به کشور برگردانند؛ بنابراین یکی از مشکلات کنونی تولیدکنندگان این است که باید تعهد ارزی به بانک مرکزی داده و ارز خود را در سامانه نیما عرضه کنند.\nاین مساله ارزی دلیل فرار سرمایه از کشور شده است. او علاوه‌بر این به این مساله اشاره کرد که دیدگاه اشتباهی وجود دارد که همه مشکلات کشور را به روابط بین‌الملل گره می‌زنند. این در حالی است که نباید از بوروکراسی که گریبانگیر تولیدکننده است، غافل شویم.\nنرخ ارز در سنا یا نرخ ارز زیرزمینی؟\nصادقی‌همدانی افزود: اگر صادرکننده تعهد ارزی ایفا نکند دچار مشکلات تعزیراتی می‌شود، از سوی دیگر زمانی که واردکننده با صرافان برای خرید ارز تماس می‌گیرد، آن‌ها تمایل دارند با نرخ بیشتر از سامانه سنا ارز خود را به فروش برسانند. از آنجا که سیستم مالیات‌گیری نیز در کشور ثبات ندارد، بنابراین صرافان دو نوع دفتر دارند.\nیکی دفتر اول که نرخ‌ها در سامانه نیما ثبت می‌شود و به دارایی گزارش می‌شود و دفتر دوم که نرخ سامانه نیما به‌علاوه یک مبلغ دیگر است که در واقع نرخ واقعی ارز فروخته شده به واردکننده را شامل می‌شود. در این صورت یک نرخ ارز زیرزمینی شکل می‌گیرد که به‌صورت تلفنی توافق می‌شود. او تاکید کرد این مساله‌ای است که کمتر به آن توجه می‌شود.\nتحریم‌های داخلی مخرب‌تر از تحریم‌های خارجی\nاین دانش‌آموخته اقتصاد از تحریم‌های داخلی به‌عنوان یکی دیگر از مشکلات کسب‌و‌کار در کشور یاد کرد. او افزود بسیاری از تولیدکنندگان کشور با مشکلاتی مواجه هستند که هیچ ارتباطی با تحریم‌ها ندارد. به‌عنوان مثال زمانی که بانک مرکزی یا وزارتخانه‌های مرتبط مجوز‌های وارداتی را ابطال می‌کند، در واقع با تحریم‌های داخلی مواجه هستیم.\nصادقی‌همدانی معتقد است زمانی که بانک مرکزی با محدودیت منابع مواجه است مجوز‌های تخصیص ارز ابطال و در شرایط عکس، بلافاصله مجوز‌ها داده می‌شود. این مساله نشان می‌دهد که ما فاقد یک مکانیزم مبتنی‌بر استاندارد‌های لازم تخصیص ارز و کالا در بازار‌ها هستیم و عملکرد سیاست‌گذار مبتنی‌بر تصمیم‌های فردی است.\nخسارت میلیاردی ارز ۴۲۰۰ تومانی\nاو با ابراز تاسف از اینکه در سال‌های اخیر اتفاق‌هایی در اقتصاد کشور افتاده که لطمات بزرگی را وارد کرده است گفت: با توجه به اتفاق‌های رخ داده در کشور می‌توان گفت که سیاست‌گذاران اقتصادی ما فاقد یک الگوی علمی برای تصمیم‌گیری درخصوص مسائل ارزی، پولی و مالی هستند. آن‌ها فکر می‌کنند که اقتصاد باید مبتنی‌بر برنامه‌ریزی مهندسی باشد.\nاین در حالی است که اقتصاد مبتنی‌بر برنامه در دهه ۹۰ میلادی ناکارآمدی خود را ثابت کرده است و مشخص است که اگر اقتصاد را مبتنی‌بر برنامه‌ریزی و تصمیمات خلق‌الساعه کنیم سرنوشت خوبی نخواهیم داشت. یکی از این تصمیمات، تخصیص ارز ۴۲۰۰ تومانی بود. برخی از تخمین‌ها و شنیده‌ها این تصمیم حدود ۲۰ میلیارد دلار خسارت به کشور وارد کرد.\nاین مساله در حالی رخ داد که کشور در شرایط وخیم ارزی به سر می‌برد و واردکننده مشکل مواد اولیه دارد و از سوی دیگر صادرکننده به دلایلی نمی‌خواهد ارز خود را وارد کشور کند تا درگیر قوانین پولشویی نشود.\nمتاسفانه مدیریت اقتصادی در بدنه دولت یا بانک مرکزی به جای اینکه این مسائل را درک کنند با تصمیمات غیرکارشناسی و خلق‌الساعه و بدون اتکا به یک الگوی علمی این تصمیمات را گرفتند که خسارت‌های رفاهی زیادی را وارد کرد. شاید بهترین راهکار برای حل این مشکلات تغییر نگرش مهندسی به اقتصاد به نگرش راهبردی اقتصادی باشد.\nبانک مرکزی سدی برای دور زدن تحریم‌ها\nعلی صادقی‌همدانی در ادامه صحبت‌های خود به محدودیت‌های تحریمی اشاره کرد و گفت: برخی از صادرکنندگان برای فرار از تحریم‌ها، شرکای تجاری مورد اعتمادی دارند که از طریق آن‌ها مبادلات خود را انجام می‌دهند. حتی برای واردات مواد اولیه نیز از طریق این شرکت‌های مورد اعتماد مبالغ جابه‌جا می‌شود.\nاو در ادامه افزود این سبک از معامله مستلزم یک شیوه معاملات ارزی است که در سامانه نیما از پرداخت بدون انتقال ارز به داخل از آن یاد می‌شود. این شیوه‌ای است که در تحریم‌ها به آن نیاز داریم تا افراد اثری از خود در مبادلات تجاری بر جا نگذارند.\nاما بانک مرکزی این شیوه را ممنوع کرده و این ظرفیت از بین رفته است. در واقع بانک مرکزی از یک سو این شیوه را ممنوع کرده و از سوی دیگر صادرکننده را موظف کرده ارز خود را به داخل کشور بیاورد. این مساله حکم دخالت مستقیم دولت در مکانیزم بازار را دارد.\nاین در حالی است که در اقتصاد اثبات شده که هیچ تخصیص منابعی بهتر از مکانیزم بازار نیست، مگر در مواردی نادر که حوزه دخالت دولت مشخص است؛ بنابراین از یک سمت با فشار خارجی مواجه هستیم و از یک طرف با تصمیم‌گیری‌های مبتنی‌بر نظرات غیرکارشناسی و مداخله‌گرانه در شرایط بازار که شرایط را بدتر می‌کنند.\nاقتصاد مبتنی‌بر برنامه یا استراتژی؟\nاین فعال اقتصادی در انتقاد به تصمیم‌گیری‌های مسوولان اقتصادی کشور به این نکته اشاره کرد که اقتصاد برنامه نمی‌خواهد بلکه اقتصاد یک الگو و مدل علمی می‌خواهد؛ زیرا در اقتصاد برخلاف مهندسی متغیر‌ها ارتباط متقابل دارند.\nیک مفهوم بسیار مهم در اقتصاد کشش است که نشان می‌دهد تغییر در یک متغیر سبب چه تغییری در سایر متغیر‌ها می‌شود؛ بنابراین اقتصاد برنامه نمی‌خواهد، الگو و استراتژی می‌خواهد. او در ادامه صحبت‌های خود به انتشار اوراق دولتی برای جبران کسری بودجه اشاره کرد و گفت: این طرح اگرچه برای جلوگیری از پولی شدن بودجه مناسب است، اما ملاحظاتی دارد که باید با توجه به شرایط اقتصادی کشور مخصوصا تورم بالایی که با آن مواجه هستیم، دست به انتشار این اوراق زد.\nاو در ادامه افزود: وقتی دولت توانست بخشی از کسری بودجه خود را با انتشار اوراق جبران کند به فکر طرح گشایش اقتصادی افتاد که همان فروش اوراق سلف نفتی است.\nطرح گشایش اقتصادی نشان داد که دولت تا چه حد دغدغه ریالی دارد. این در حالی است که به‌عنوان کسی که در عرصه تجارت خارجی است فکر می‌کردم حساب تراز پرداخت‌ها از نگرانی‌های دولت باشد. اما به‌نظر می‌رسد دغدغه کنونی دولت، ریالی است که نشان‌دهنده حجم بالای اقتصاد دولتی در کشور و مخارج بالای دولت است.\nسه راهکار برای حل مشکلات کسب‌و‌کار‌ها\nعلی صادقی‌همدانی به‌عنوان یک دانش‌آموخته اقتصادی در کشور سه راهکار عمده را برای بهتر شدن وضعیت کسب‌و‌کار در کشور مطرح کرد. به عقیده او مهم‌ترین مساله کوچک شدن حجم دولت و دخالت‌های او در بازار می‌تواند جلوی تصمیم‌های خلق‌الساعه را گرفته و به بهبود شرایط کمک کند.\nاز سوی دیگر گسترش بخش خصوصی که می‌تواند به اقتصاد ملی و تولید ملی کمک کرده و رفاه اجتماعی را افزایش دهد و در نهایت، جایگزینی درآمد‌های نفتی که در حال حاضر به کمترین میزان خود رسیده است می‌تواند راهگشا باشد.\nاو معتقد است جهانگردی و توریسم جایگزین خوبی برای درآمد‌های نفتی است. از سوی دیگر به‌عنوان یک اقتصاددان تاکید دارد که پاسخ به سه پرسش کلیدی می‌تواند راه نجات کسب‌و‌کار کشور باشد: چه کسی تولید کند؛ برای چه کسی تولید کند و چگونه باید تولید کند؟\nبه عقیده او پاسخ به این سه سوال به‌صورت گفتمان می‌تواند راهکار مناسبی برای توسعه فضای کسب‌و‌کار کشور باشد تا از اشتباهاتی مانند خودروسازی در کشور که عامل هدررفت منابع ملی است، جلوگیری شود.\nبرچسب ها: کرونا کووید 19 کسب وکار توریسم درآمد نفتی جایگزین\nلینک کوتاه : faradeed.ir/000M1V


چندی پیش نوشته ای با عنوان «برداشت من از یک جنگ ویرانگر» در مورد درگیری های جمهوری آذربایجان و ارمنستان داشتم. در بخش نظرات نوشته قبلی ام هم بحث مفصلی در این باره شد که در زیر اهم آن را باز نشر می دهم:\nجنگی که بین ارمنستان و آذربایجان شد و سوگیری عجیب و غریب ایران در ماجرا قصه طولانی ای داره که با این ساده سازی ها حق مطلب ادا نمی شه.\nچیزی که در روایتهای معمول مغفول واقع می شه نقش ائلچی بی هست. رئیس جمهور وقت آذربایجان!\nعملا در بحبوبحه جنگ که ایران داشت تصمیم می گرفت چه سو گیری کند ائلچی بی مواضع شدید علیه حکومت ایران گرفت. سوگیری ایران نتیجه آن بود.\nهمزمان ایران از نخجوان که آن زمان حیدر علی اف آن را اداره می کرد خیلی حمایت کرد.\nهمچنین ایران برای پناهجویان جنگ هم خوب خرج کرد.\nاینجا کل ماجرا به تفصیل توضیح داده می شود\nدر اول مقاله نوشته ایران با تاجیکستان رابطه خوبی دارد. مقاله اندکی قدیمی است.\nچند سالی است تاجیکستان هم به حکومت ایران ناز می کندوفخر می فروشد.\nاون زمان ایران برای بوسنی هم خودش را هلاک کرد بوسنیایی ها هم کمک ها را گرفتند و بعد به ما فخر فروختند.\nباز دم جمهوری آذربایجان گرم که از اول موضع خود را در برابر ایران روشن گفت. در مجموع هیچ کدام از این کشور ها که می خواهند پولدار شوند رابطه با آمریکا را نمی ذارند با ایران رابطه بگیرند.\nائلچی بی از بقیه شان صادق تر و یکروتر بود.\nدر هر حال الان وضع مالی باکو عالی است و به ما به صورت خواهر برادرهاى فقیرش نگاه می کند.\nبهتره به فکر آینده خودمان باشیم و غصه اونها را کمتر بخوریم.\nخودمان برای غصه تر بیشتر سوژه داریم.\nائلچی-بی آدم کم سوادی نبود. اسلام سیاسی را خوب می شناخت. دانش کافی داشت. در اون بحبوحه جنگ با ارمنستان که به کمک ایران احتیاج داشتند باز هم ترجیح داد به ایران نزدیک نشود ولو این که به قیمت سنگین برایشان تمام شود.\nچون می دانست کمک ایران به معنای گسترش ایدئولوژی دینی و اسلام سیاسی در آذربایجان و احساسات ضدآمریکایی خواهد بود.\nاگر این اتفاق می افتاد آذربایجان در دهه های اخیر نمی توانست این قدر پولدار شود. می شد مثل خود ایران. آمریکا نمی ذاشت نفت خود را بفروشد.\nبعد از ائلچی بی حیدراف ها که سیاست ورزتر بودند خواستند با همه کشور ها روابط خوب داشته باشند. اما آمریکا سر معاهدات نفتی فشار می آورد که آذربایجان نباید با ایران روابط حسنه داشته باشد. آذربایجانیها هم دیدند زور آمریکا زیاده. در معاهدات مربوط به نفت ایران را کنار گذاشتند. ایران هم از روی قهر به ارمنستان نزدیک شد. ارمنستان چون نفت نداشت برای آمریکا اون قدر اهمیت نداشت که فشار بیاورد.\nابعاد کشتار هایی که ما در منطقه خودمان (شرق دریاچه وان) در صد یا صد وپنجاه سال اخیر (به جز جنگ تحمیلی ۸ ساله با عراق) داشته ایم از مرتبه کمتر ازچند هزار نفر است. درسته که کشتن یک نفر آدم بیگناه هم خیلی زیاد هست اما توجه داشته باشید که کشتار هایی که در اروپا در هرکدام از نبرد ها شده از چند صد هزار نفر بیشتر بوده.\nبا این حال اروپایی ها الان با هم همکاری می کنند. والله آدم های نجیب تر و با گذشت تر از ما هم نیستند اما بالاخره بعد از این هم کشتار به این نتیجه رسیده اند که اگر نجگند و همکاری کنند بیشتر سود می کنند.\nاگر آنها توانستند که به ثبات برسند ما هم می توانیم به شرط این که از منظر درست بنگریم.\nاز منظر برآورده شدن منافع در سایه همکاری.\nاینجا لیست کامل کشتار هایی که در آذربایجان (شمال ارس) از اول قرن نوزدهم تا کنون شده آمده است:\nبه طور متناوب چند ده نفر تا چند صد نفر از همدیگر (در مواردی که کشتار توسط روس ها انجام گرفته چند هزار نفر) کشته اند.\nجای تاسفه. ای کاش اختلاف ها را کنار بگذارند و بعد از این همکاری کنند تا آینده ای بهتر بسازند. ای کاش ما به عنوان همسایه بتوانیم نقش میانجی برای حل اختلافات را ایفا کنیم و ثوابی ببریم. میانجی گری برای حل اختلافات همسایه ها کار خداپسندانه ای است.\nما یک همکار گرجی (فیزیکدان) داریم که در زمان فراغتش کلاس های یوگا می گذارد. دوره هایی بین المللی برای مردم قفقاز هم برگزار کرده. تعریف می کرد که هم از آذربایجان و هم از ارمنستان در این دوره های یوگا شرکت می کنند. اول دوره در اثر تبلیغاتی که تلویزیون های دولتی خود گرفته اند گمان می کنند قوم دیگر هیولاست. آخر دوره که شناخت نسبت به هم پیدا می کنند دوستان صمیمی و یکدل می شوند.\nبیشترین کشتار درگیری های سال ۹۲ میلادی در خوجالی بوده که قربانیان اغلب زنان و دختران جوان ترک اهل روستا بودند. ۶۱۳ نفر از تورک ها به دست عده ای از قوم ارمنی کشته شدند. (تاکید می کنم عده ای از قوم ارمنی چون فکر نمی کنم این کشتار مورد تایید درصد بزرگی از ارمنی ها بوده باشد. احتمالا زنان ایروان اگر می دانستند مانع می شدند.) اندکی بعد هم در یک واقعه دیگر ۴۰ نفر از ارمنی ها کشته شدند (قطعا اگر مادران باکویی خبر داشتند مانع می شدند).\nاز آن زمان تا به امروز دستگاه های تبلیغاتی هر دو کشور سعی کرده اند که نسبت به مردم کشور همسایه کینه به وجود آورند.\nآذربایجانی ها آدم های کینه ای نیستند. ما آدم های ساده ای هستیم. خیلی وقت ها از سادگی مان سو استفاده می شود و به ما ضربه زده می شود. ما هم بلافاصله عصبانی می شویم و با همان سادگی عصبانیت مان را نشان می دهیم. بدخواهانمان هم از عصبانیت مان فیلم می گیرند و تصویر منفی از ما مخابره می کنند. اما واقعیت این هست که به خودمان باشد اندکی بعد هر بدی که به ما شده را فراموش می کنیم. اهل این که کینه به دل بگیریم و نقشه انتقام بکشیم نیستیم. بعد از ظلمی که به ما شده (که خیلی هم شده از بس ساده و یکرنگ بوده ایم) اندکی بعد خود را با یک برنامه و پروژه جدید مشغول کرده ایم و یادمان رفته که به ما ظلم شده.\nاگر مردم آذربایجان به حال خود گذاشته می شدند واقعه خوجالی هم فراموش می شد. اما دستگاه تبلیغاتی دولت باکو مبالغ زیادی برای این صرف کرده که خوجالی فراموش نشود. تا جایی که حتی در بین ترک های آذربایجان خودمان هم فراموش نشده.\nدر این نوع کینه ورزی های قومی معمولا زنها هستند که قربانی می شوند اما زنها معمولا زودتر هم فراموش می کنند . چون می خواهند محیط آرامی برای نسل بعدی فراهم کنند. زنها معمولا خوب می فهمند که انتقام راه حل نیست.\nمی گویند همان طوری که من برای بزرگ کردن بچه ام سختی کشیده ام و نمی خواهم او را ازدست دهم زنان قوم دیگر هم برای بچه هایشان زحمت کشیده اند.\nمقوله کینه و خشونت و انتقام جویی قومی مقوله ای بیشتر مردانه است.\nدر اثر تبلیغاتی که دولت باکو کرده همین آذربایجان خودمان هم مردان زیادی هست که مدام به ماجرای خوجالی اشاره دارند و چون نمی توانند و دست شان نمی رسد که عاملین را به مجازات برسانند حس منفی نسبت به زندگی پیدا می کنند. حتی مردانی که سالها بعد از واقعه به دنیا آمده اند!\nحدود سی سال پیش ۶۱۳ (اغلب زنان) به آن صورت فجیع کشته شده اند. بسیار جای تاسف هست ! علی الاصول عاملان و آمران را باید محاکمه کرد و به مجازات رساند. )اما سر این موضوع نباید جنگ قومی راه انداخت و موضوع را کش داد. باید امکان مراوده دو قوم را فراهم آورد تا در عمل ببینند که هر دو انسانند و دلیلی ندارد نسبت به هم نفرت داشته باشند.\nفکر کنم آمار بگیریم می بینیم تعداد کشته شدگان در تصادفات بزرگراه شهید کسایی تبریز در این سی سال از تعداد قربانیان خوجالی بیشتر بوده. می دانم مقایسه بیربطی است. اما شما که از سر غیرت این همه غصه قربانیان خوجالی را می خورید و از این که کاری نمی توانید بکنید افسرده می شوید فکری به حال قربانیان تصادفات بکنید. همین همزبانان و همجنسان شما هستند که بدون توجه به جان انسان ها دیوانه وار در اتوبان ها رانندگی می کنند و می زنند زن و بچه ها را در تصادفات رانندگی می کشند. قربانیان این تصادفات آدم نیستند؟! «ناموس» نیستند؟! اگر خیلی دلتان برای کشته شدن بیگناهان می سوزد یک کمپین درست رانندگی کردن راه بیاندازید.\nنکته مهم دیگه این که قره باغ جزو خاک آذربایجان هست و مجامع بین المللی هم این را به رسمیت می شناسند.\nخوشبختانه باکو در این مورد به لحاظ حقوق بین الملل دست بالا داره و در نتیجه اگر از روال و راه درستش وارد بشه می تونه حرفش را به کرسی بنشاند.\nالان هم که ماشاالله وضع مالی باکو عالی است . می تونه بهترین وکلای دنیا را که حقوق بین الملل را مثل کف دستشان می شناسند به خدمت بگیره و از راهش حق خود را استیفا کنه.\n(یادمان باشه شادروان مصدق که خود حقوق خوانده بود از همین راه حق ایران بر نفت اش را به دست آورد. اون هم زمانی که ایران هنوز کشور بسیار فقیری بود. اون هم نه در برابر یک کشور ضعیف مثل ارمنستان بلکه جلوی غول استعمار انگلیس!)\nباور کنید یک تیم ده بیست نفره از وکلای کارکشته بین المللی بیشتر به کار آزادسازی قره باغ می آیند تا صدها هزار پسر جوان و نوجوان در تبریز و اردبیل که از حقوق بین الملل هیچ نمی دانند و فقط از روی احساسات و غیرت شعار می دهند.\nهر چی این مسئله قره باغ را به اختلاف قومی بکشانند حل آن دشوارتر می شود.\nفرض کنید همسایه تان آمده و پارکینگ شما را غصب کرده و با زبان خوش و دوستانه هم پس نمی ده؟! شما چه می کنید؟ اگر آدم عاقل و دانایی باشید بدون این که زیاد سر وصدا کنید و روح و روان فرزندان خود را با این سر وصدا بیشتر بیازارید یک وکیل می گیرید و شکایت می کنید. وقتی حق صد در صد با شماست استیفا ی حق به روش قانونی ناممکن نیست! اما اگر این وسط دعوا هم دربگیره یکی بزنه دماغ این یکی را بشکنه اون یکی سر این یکی را بشکنه دیگه حل مسئله با دادگاه هم راحت نخواهد بود. دیگه هر دو طرف ضربه دیده اند وبرای دادگاه هم روشن نخواهد بود کدام یک بیشتر حق دارد.\nاین وسط هم اعصاب ها خرد می شود و از کار و زندگی می مانند. کل محله درگیر دعوا می شوند.\nبؤلوم : باخیش یازار : یاسمن فرزان 23 باخیش


راه اندازي پالايشگاه پلاسما امسال عملي مي شود - نظام سلامت - سلامت نیوز\nراه اندازي پالايشگاه پلاسما امسال عملي مي شود\n۱۳۸۷/۰۸/۱۱ - ۰۰:۰۰ - کد خبر: 13267\nدکتر رسول ديناروند روز شنبه در حاشيه برگزاري کارگاه "رويه توليد مطلوب در مراکز جمع آوري خون و پلاسما" در جمع خبرنگاران افزود: وزارت بهداشت از طريق شرکت پژوهش و پالايش خون در حال پيگيري اين موضوع بوده و در زمان حاضر نيز قراردادهاي آن با يک شرکت مهندسي آلماني نهايي شده است.\nديناروند با بيان اينکه عملي شدن راه اندازي اين پالايشگاه در دو فاز صورت مي گيرد ، اظهار داشت : در فاز اول که يک و نيم سال طول مي کشد قرار است آلبومين توليد شود.\nمعاون غذا و داروي وزارت بهداشت با اشاره به لزوم سرمايه گذاري زياد در بخش فراورده هاي پلاسما ، اضافه کرد : اين امر از جمله موارد اولويت دار وزارت بهداشت محسوب مي شود .\nمعاون غذا وداروي وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکي گفت: براي اين موضوع به يک هزار ميليارد ريال سرمايه گذاري نيازاست .\nوي گفت:بخشي از بودجه هاي وارداتي صرف فراوردهايي مي شود که در پالايش خون توليد نمي شود که اگر پالايشگاه خون راه اندازي شود بخش عمده اي از اين ميزان واردات را مي توانيم صرفه جويي کنيم .\nوي اضافه کرد : در زمان حاضر دو مرکز دولتي و خصوصي، ارسال پلاسما براي تبديل به فرآورده به خارج ازکشور را بر عهده دارند .\nوي همچنين گفت: طي سه سال گذشته با توجه به کمبود جهاني فرآورده هاي پلاسمايي توانسته ايم پلاسماي خون را به پالايشگاه هاي معتبر اروپايي فرستاده و از آنجا فراورده هاي حاصل پلاسماي کشور را وارد کنيم .\nوي گفت:براي اينکه پلاسماي يک کشور به مراکز معتبر وارد شود ، بايد شرايط خاصي را کشور ياد شده، داشته باشد که خوشبختانه جمهوري اسلامي ايران شرايط لازم را براي فرستادن پلاسما به اين مراکزدارد .\nديناروند گفت: به همين علت است که سازمان جهاني بهداشت نيز قرار است جمهوري اسلامي ايران را به عنوان يک کشور مدرن در جهان سوم براي ساير کشور ها در خصوص داشتن شرايط ارسال پلاسما به مراکز معتبر معرفي کند.\nاين مقام مسوول در وزارت بهداشت اظهارد اشت : وزارت بهداشت ، از سه سال پيش، از هر گونه سرمايه گذاري در خصوص توليد فرآورده از پلاسما حمايت مي کند که در زمان حاضر نيز چند طرح ( پروژه) در اين راستا تعريف شده است .\n*** وضعيت دارويي امسال بهتر از سال قبل است\nمعاون غذا و داروي وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکي گفت: وضعيت دارويي امسال کشور نسبت به سال 86 بهتر است.\nوي در ادامه گفت:اين امر نشان دهنده اين مطلب است که شرکت هاي ما خود را با فشارهاي بين المللي تطبيق داده اند .\nوي در خصوص کمبود مقطعي داروها با توجه به تحريم کشور گفت: ما کمبود مقطعي دارو را\nچه قبل از تحريم و چه بعد از تحريم داشته ايم.\nديناروند با بيان اينکه کمبود دارويي در تمام دنيا اتفاق مي افتد که يک شرکت توليدي نتواند بنا به دلايلي توليد دارويي خود را انجام دهد که کشور ما نيز اين اتفاق مي افتد و هر از چند گاهي يک فراورده دچار کمبود مي شود .\nوي تاکيد کرد :مهم اين است که درزمان کمبود بتوان از فراورده جايگزين استفاده کرد و بنابراين مشکلي بيماران را تهديد نمي کند زيرا ما امکان جايگزيني را داريم .\nوي در ادامه گفت:خوشبختانه در سال هاي اخير بخش زيادي از کمبودهاي مقطعي امکان جايگزيني را داشته است .\nديناروند در خصوص بيماران هموفيلي نيز گفت: در حد بودجه و اعتبار تدارک لازم براي تهيه داروهاي اين بيماران را انجام داده ايم اما متاسفانه نياز به فاکتور هاي خوني و فراورده هاي پلاسمايي اي خوني براي اين بيماران بيشتر از حد تقاضا است .\nوي در ادامه گفت:اما هزينه تامين اين داروها با دولت است واعتبار آنها درسال جاري برابر با درخواست افزايش نيافته  است واين داروها بسيار گرانقيمت نيزهستند .\nوي گفت:در زمان حاضر سخت گيري هايي براي عرضه داروهاي بيماران هموفيلي وجود دارد و بيماران براي تحويل دارو به زحمت افتاده و مراحلي را مجبورند طي کنند اما فرآورده، موجود است و جاي نگراني نيست.\nوي افزود:گاهي براي برخي بيماران به علت مشکلي از جمله جراحي به اين فراورده ها بيشتر نياز وجود دارد زيرا بيماران هموفيلي معادل مصرف چند بيمار ، نيازبه فرآورده هاي خوني دارند و در اين راستا ممکن است دچار مشکل شوند.\nديناروند گفت : به صورت عادي فرآروده هاي خوني بيماران هموفيلي وجود دارد و ما نيز برنامه ريزي تامين اين فراروده ها را نه تنها تا پايان سال بلکه تا نيمه نخست سال آينده انجام داده ايم .\n*** دولت 50 درصد اعتبار يارانه دارويي براي بيماران خاص را افزايش داده است\nمعاون غذا و داروي وزارت بهداشت با اشاره به افزايش 50 درصدي اعتبار يارانه دارويي براي بيماران خاص توسط دولت در هفته گذشته ، گفت: اين افزايش اعتبار ، بخش زيادي از کسري بودجه وزارت بهداشت را در زمينه دارو تامين مي کند .\nديناروند ، براي سال آينده اظهار اميدواري کرد که با توجه به بودجه امسال ، پيش بيني هاي لازم براي سال بعد در زمينه اين داروها صورت گيرد.\nمعاون غذا و داروي وزارت بهداشت همچنين اظهارداشت : وزارت بهداشت ، از يارانه سال 87 ، 500 ميليارد ريال را هنوز مصرف نکرده است.\n*** شماره تلفن 09646 اطلاع رساني در زمينه دارو را برعهده دارد\nوي با بيان اينکه اطلاع رساني دارو با شماره 09646 انجام مي شود گفت: اين شماره تلفن به صورت شبانه روزي اطلاعات مربوط به دارو را به هموطنان مي دهد اين در حالي است که شماره تلفن قبلي ، به صورت شبانه روزي فعاليت نمي کرد .\nديناروند گفت: براي  مرکز اطلاع رساني دارو ممکن است در آينده کارکردهاي بيشتري را نيز تعريف کرده تا خدمات بيشتري به هموطنان بدهند.\nوي همچنين اظهارداشت:قرار نيست براي هر موضوعي در رابطه با دارو ، شماره تلفن هاي متعدد پاسخگو باشند.


رحيم صفوی فرمانده كل سپاه پاسداران طی سخنانی در مراسم افتتاح دوازدهمين دوره آموزش مبانی انديشه های "ولايت"، با ارزيابی که وی درباره دليل اشغال عراق توسط امريکا دارد گفت:\nامريكا نتوانست امنيت عراق را تامين و دموكراسی را دراين كشور پياده كند و آن را به توسعه و آبادانی برساند. شكست در حمله به لبنان و اين‌كه حدود يك سال است كه ديگر سياست مردان آمريكايی صحبتی از خاورميانه نمی‌كنند را می‌توان دلائل شكست آمريكا در طرح خاورميانه بزرگ عنوان كرد.\nکشورهای شرق دريای سرخ از هند تا تركيه، ايران، اردن، يمن، لبنان، سوريه، فلسطين، عراق و 6 كشور شورای همكاری خليج فارس و عمان را خاورميانه می گويند. با توجه به اين محدوده متوجه می‌شويم كه افغانستان و پاكستان جزو منطقه خاورميانه به حساب نمی‌آيند.\nخاورميانه قطب جهان است و بازار مصرف 125 ميليون نفری، كشتيرانی و حمل و نقل سياسی و تجاری - نظامی و و جود گذرگاه‌های عبور اجباری يا همان تنگه‌ها مانند سوئز، باب المندب و هرمز موقعيت خاورميانه را تشکيل ميدهند. هر كس بر آن تسلط يابد می‌تواند دنيا را كنترل كند.\nخاورميانه بيش از 70 درصد انرژی و نفت خام شناخته شده جهان و بيش از 30 درصد از ذخاير كشف شده گاز جهانی را تا سال 2005 دارد. احتمال اين كه در 25 تا 30 سال آينده تمامی ذخاير كشورهای شرق آسيا از قبيل ژاپن، چين، هند تمام شود هست، بنابراين تنها منطقه‌ای كه می‌تواند حدود 80 سال انرژی آينده جهانی را تامين كند خاورميانه در خليج فارس است كه همچنين توانايی تامين گاز اين منطقه تا 800 سال آينده نيز دارد . امريکا دو سوم نفت و يك پنجم گاز مورد نياز خود را از كشورهای خارجی تامين می‌كند و 65 درصد از 70 درصد نفت خاورميانه در خليج فارس است و كشورهای عربستان سعودی، ايران، عراق و كويت به ترتيب دارای اولويت ذخاير انرژی در خليج فارس هستند.\nخاورميانه محل اتصال قاره اروپا به آسيا و آفريقا به آسياست. هر كس بر خاورميانه مسلط شود، می‌تواند اروپا، ژاپن، چين و دنيا را كنترل كند. يكی از اهداف امريكايی‌ها از لشكر كشی به عراق تسلط بر منابع نفت عراق است كه با كنترل نفت منطقه بتواند اروپا و ژاپن و چين را مديريت كند.\nيك و نيم ميليارد مسلمان جهان رو به مكه در خاورميانه نماز می‌خوانند. جمهوری اسلامی بعد از 29 سال با اين پيام كه مسلمانان می‌تواند از دل قران و احكام سنت پيامبر(ص)، قانون اساسی بنويسند ودولت، مجلس و حكومت تشكيل دهند و دين و سياست را يكی كنند تبديل به يك نهضت و مدلی برای مسلمانان جهان شده است.\nدر دو سال گذشته حدود 60 ميليارد دلار سلاح از امريكا و اروپا و همچنين چين در خاورميانه خريداری شده است. عراق توانايی توليد روزانه 10 ميليون بشكه نفت را دارد. امريکا می خواست با ايجاد دموكراسی، امنيت، توسعه و پيشرفت درعراق اين كشور را به مدلی برای كشورهای خاورميانه تبديل كند، اما نه توانسته در عراق امنيت ايجاد كند و نه اين كه خسارات حاصل از جنگ را ترميم كند. از طرف ديگر امريكا با زير پا گذاشتن حقوق بين‌الملل و حمله يك جانبه به عراق تمامی ساختارهای سياسی سازمان ملل و شورای امنيت را درهم شكسته است. افكار عمومی و حتی خود مردم امريكا از لشكركشی امريكا به عراق متنفر است. امريكا، اسرائيل را مجبور كرد كه دو ماه جلوتر از برنامه، به حزب‌الله لبنان حمله كند؛ زيرا اين تصور را داشت كه با كنار زدن حزب الله و فشار به سوريه می‌تواند به هدف بعدی خود يعنی ايران نزديك شود. اما برآوردهادی اطلاعاتی امريكا و اسرائيل غلط از آب درآمد زيرا قدرت نظامی حزب‌الله را دست كم گرفته بودند. با شكست در حمله به لبنان حدود يك سال است كه ديگر سياست مردان آمريكايی صحبتی از خاورميانه نمی‌كنند. بی شك امريكا پايگاه‌های نظامی خود را درعراق نگه خواهد داشت اما از سال 2008 از تعداد نيروها را كم خواهد كرد و مجبور است كه از نظر سياسی و نظامی شكست را بپذيرد.


علل و درمان فشار خون بالا - عسل کپه داغ\nخانه » درمان بیماری ها با عسل »\nعلل و درمان فشار خون بالا\nبالا رفتن فشار خون بیش از اندازه طبیعی آن را فشار خون بالا می نامند. اما فشار خون چیست؟ خون یک محیط سیال است – یک سیستم بافتی حیاتی همراه با اجزای سلولی معین که وظایف ویژه ای دارند. دسته معینی از این سلول ها اکسیژن و سایر مواد مغذی لازم را به سلول های بدن (چه دور و چه نزدیک) حمل می کنند. دسته دیگری مواظب دفاع و ایمنی در برابر عفونت ها هستند. در همین حال تعداد دیگری این اطمینان را فراهم می کنند که خونریزی به موقع کنترل می شود و شخص آن قدر خون از بدنش نمی رود تا بمیرد. به منظور حمل این خون به مقصدی که دارد، عروق خونی وجود دارند و فشاری که توسط جریان خون به دیواره عروق و در طول زمانی که حمل می شود وارد می گردد را فشار خون می نامند. این فشار از طریق نیروی انقباضی ایجاد می شود که ماهیچه قلب اعمال می کند تا خون را از قلب به بیرون پمپ می کند. خاصیت ارتجاعی دیواره عروق حمله بی امان فشارخون را تحمل می کند. فشارخون از طریق نیروی انقباضی ماهیچه قلب، مقاومت یا ارتجاع پذیری دیواره عروق، مقدار خونی که از قلب به درون عروق پمپ می شود و بالاخره چسبندگی خون تعیین می شود. این عامل آخر به محتوای سلولی یا مایع خون بستگی دارد که حجم خون را تشکیل می دهد.\nوظیفه تنظیم و یا حفظ فشارخون طبیعی برعهده مرکزی در مغز است که این مرکز برخی از وظایف بیوشیمیایی حیاتی کلیه ها و ورودی هورمون های مترشحه از غدد فوق کلیوی را انجام می دهد. غدد فوق کلیوی غددی درون ریز هستند که درست روی کلیه ها قرار گرفته اند. این غدد موجودی آب و نمک در بدن را تنظیم می کنند.\nعلت ها و علایم :\nرژیم غذایی نادرست، سیگار کشیدن، نوسانات هیجانی، اضطراب و استرس عواملی هستند که اغلب اوقات رابطه مستقیمی با فشارخون دارند. انعطاف پذیری دیواره های عروق خونی با افزایش سن و تجمع بعضی رسوبات روی پوشش داخلی این عروق، کاهش می یابد. این رسوبات اجزای سلولی فرسوده و انواع خاصی از کلسترول هستند. بنا به برخی دلایلی که کاملا فهمیده نشده است برخی افراد از نظر ژنتیکی مستعد ابتلا به این بیماری هستند. این افراد به صورت ارثی نوعی اختلال خاص در سوخت و سازچربی ها دارند.\nبالا بودن فشارخون معمولا در مراحل اولیه تشخیص داده نمی شود. این بیماری اغلب اوقات در خلال یک معاینه پزشکی که به دلایلی دیگر صورت می گیرد به صورت تصادفی کشف می شود. منتهی سردردها، خستگی، خون دماغ شدن ها، تنگی نفس، بادکردن پاها، افزایش ضربان قلب و عصبی شدن علایمی هستند دال بر نیاز به بررسی زود هنگام فشارخون واقعی، مکمل ها یا محدودیت های تغذیه ای می تواند به کنترل فشارخون کمک کند.\nیک فنجان آب را با یک قاشق چایخوری از پودر برگ خیارهندی خشک شده بجوشانید. آن را سرد و صاف کرده و در روز 3 بار بنوشید. برگ های درخت خیارهندی را می توان خشک کرد و آسیاب کرد تا به یک پودر نرم تبدیل شود و آن را در یک ظرف خشک نگهداری کرد. ماده موثر فعال موجود در این پودر دارای خواص مدر است که به تنظیم کردن حجم خون و در نتیجه تنظیم فشارخون کمک می کند.\nبرای درست کردن یک داروی دیگر، با یک قاشق چایخوری از پودر دانه زیره که به نرمی آسیاب شده است، کمی پودر چوب صندل، دو قاشق غذاخوری شیره نارگیل و دو قاشق غذاخوری شیره تازه یک خمیر تهیه کنید. این مواد را خوب با هم مخلوط کنید و به آن شکر اضافه کنید تا طعم بگیرد. اگر مایلید که شیره نارگیل بیشتری را به این مخلوط بیفزایید می توانید این کار را انجام دهید. این مخلوط بایستی به مدت یک هفته تا 10 روز به هنگام صبح خورده شود. این دارو خاصیت ضد استرس و سازگار سازی داشته و علاوه بر آن یک مدر است.\nبه مقدار مساوی از رازیانه، زیره و یک حبه کوچک قند را آسیاب کنید و هر صبح و شب بعد از غذا یک قاشق چایخوری از این مخلوط را بخورید. این مخلوط مقدار زیادی فیبر دارد که به برطرف کردن کلسترول بد کمک می کند و همچنین یک ترکیب ضد نفخ ومدر است. این درمان ویژه در فشارخون بالا در زمان حاملگی مفید است.\nیک قاشق غذاخوری از آب انگورهندی و یا معمولی که با عسل شیرین شده و هنگام صبح یکبار خورده شود و نصف قاشق چایخوری از پودر خشک شده آن که هنگام خواب با آب گرم خورده شود میزان کلسترول بد (LDL) را کاهش می دهد. کلسترول LDL در بوجود آمدن تغییرات مربوط به تصلب شرائین و رسوب کردن کلسترول در دیواره های داخلی عروق خونی، نقش اساسی دارد.\nیک لیوان آب پرتغال یا آب انگور تازه یا آب سبزیجات خام که از هویج یا اسفناج و یا مخلوطی از هر دو تهیه شده، بی نهایت مفید است. این آب میوه ها سرشار از بتا – کاروتن، ویتامین C و پتاسیم هستند که همگی در پایین آوردن فشارخون مفید می باشند.\nنکته : احتیاط کنید! افرادی که فشارخون بالا همراه با اختلالات کلیوی دارند باید از تمام این مواد پرهیز کنند چون مقادیر پتاسیم آنها برای اعمال کلیوی که دچار نقص شده اند کشنده می باشد.\nنصف قاشق چایخوری از مغز تخم هندوانه که با نصف قاشق چایخوری تخم خشخاش مخلوط شده و با هم آسیاب شوند و به مدت یکماه هر صبح و شب خورده شود، فشارخون را پایین می آورد. این تخم ها آری از سدیم و پتاسیم هستند.\nجوشانده ای از یک قاشق غذاخوری تخم گشنیز با یک لیوان آب که آب جوشانده نصف شود، صاف گردیده و روزانه دوبار خورده شود یک مدر خوب و نیز یک پایین آورنده کلسترول است ( تخم گشنیز مقدار پتاسیم خیلی پایینی دارد).\nیک رژیم غذایی کم چربی که به لحاظ مصرف چربی های حیوانی، قند، نمک، آرد تصفیه شده نان سفید و غذاهای فرآوری شده کاملا محدودیت داشته باشد به پایین آوردن فشارخون بالا کمک می کند. افزایش فیبر در رِژیم غذایی، خوردن غلات با دانه کامل، مصرف سیب زمینی، آووکادو، گوجه فرنگی و باقلای استوایی در رژِیم غذایی منبع سرشاری از پتاسیم برای بدن می باشد. خوردن شیر و ماست کم چربی، پنیر دلمه، کنجد، اسفناج، کلم برکلی و نخود موجب رسیدن مقدار کافی کلسیم به بدن برای تنظیم الکترولیت ها در سطح تعادل بیوشیمیایی سلولی می شود.\nریشه گیاه ریحان را بشویید، خشک و به پودر تبدیل کنید. آن را از درون یک پارچه مخمل صاف کنید و در یک ظرف خشک نگهداری کنید. اگر دوبار در روز کمی از این پودر را با نصف قاشق چایخوری عسل بخورید به تنظیم فشارخون بالا کمک می کند. ریحان دارای خواص ضد استرس بوده و از طریق موازنه کردن چربی، خون را تصفیه کرده و به عنوان یک مدر نیز عمل می کند.\nنکته ی مهم که شما کاربران سایت کپه داغ باید به آن توجه کنید این است که خوردن مستمر و زیاد ریحان تعداد اسپرم ها را کاهش می دهد. همچنین خواص سقط کنندگی نیز دارد.\nشکل متفاوت دیگری از درمان فوق عبارت است از مخلوط نصف قاشق چایخوری از هر کدام از این مواد : رازیانه، زیره و شکر آنها را با هم آسیاب کنید. دوبار در روز با نصف فنجان آب آن را بخورید. این مخلوط دارای خواص آرام کننده و همچنین مدر است. ضمنا مقدار زیادی فیبر هم دارد که چربیها را تنظیم می کند. این مخلوط به ویژه برای فشارخون بالا ناشی از حاملگی توصیه می شود.\nیک نوشیدنی گیاهی که پخته نمی شود از نصف قاشق چایخوری پودر نرم زیره، دو قاشق چایخوری شیر، دو قاشق غذاخوری شیر نارگیل ونصف قاشق چایخوری از خمیر چوب صندل درست می شود که با هم مخلوط شده است. آن را به مدت یک هفته تا 10 روز و 2 بار در روز بنوشید. این مخلوط دارای خواص از بین برنده استرس و آرام کننده است.\nآب لیموی تازه با گرم و عسل در صبح نیز یک درمان دیگر است.\nنکته: تمامی موارد فوق به عنوان درمان های مکمل برای فشارخون بالا بسیار مفید هستند اما در صورتی که بیمار اختلالات کلیوی داشته باشد توصیه نمی شوند. مشکلات کلیوی مستلزم پایین آوردن میزان پتاسیم در رژیم غذایی است و قشارخون بالا نیز نیازمند کم کردن میزان مصرف سدیم (نمک) می باشد.\nدرمان هایی که در زیر ارائه می شوند پتاسیم و سدیم کمی دارند و میزان کلسترول را نیز پایین می آورند:\nنصف قاشق چایخوری از پودر سیر خشک و یا خوردن دو حبه سیر در روز و هنگام صبح، فشارخون را پایین می آورد. حبه های سیر باید به مدت یک ساعت در شیر تازه خیسانده شوند ( تنها کافی است که شیر\nروی آنها را بپوشاند). حبه ها را می توان جوید و یا فقط قورت داد که انجام دادن آن بسیار آسانتر است. منتهی افرادی که معده ضعیف دارند یا افرادی که مستعد به بالا بودن اسید معده، سوزش معده و یا زخم معده هستند باید از این درمان پرطرفدار خودداری کنند.\nجوشانده ای از یک قاشق غذاخوری تخم گشنیز با یک لیوان آب که نصف آن آب جوشیده شده صاف گردیده و روزانه دوبار خورده شود یک مدر خوب و نیز یک کاهنده کلسترول است.\nیک قاشق چایخوری از زیره پودر شده را با یک قاشق چایخوری از عصاره زنجبیل تازه و یک قاشق چایخوری عسل با هم مخلوط کنید و روزانه یک بار بخورید تا فشارخون بالا، پایین بیاید.\nبه یک فنجان لخته پنیر یک پیاز خام متوسط ورق شده، مقداری پودر زردچوبه و یک حبه سیر تازه که کمی سرخ و قطعه قطعه شده است اضافه کنید. این مخلوط برای پایین آوردن فشارخون و به ویژه برای افرادی که چربی خون بالا دارند، مفید است. پیاز و سیر هر دو\nمیزان چربی خون را پایین می آورند. در این مخلوط فقط لخته پنیر کمی سدسم و پتاسیم دارد و حال آنکه پیاز و سیر اصلا ندارند. جویدن برگ های جعفری بعد از خوردن سیر بوی سیر را در تنفس از بین می برد.\nخوردن یک قاشق چایخوری از شیره برگ گیاه گز روغنی زرد و تازه بعد از غذا درمانی برای پایین آوردن فشارخون است که کمتر شناخته شده است. یک راه برای خوشمزه کردن آن خوردن آن به عنوان یک چاشنی تند است. یک مشت از برگ های تازه گز روغنی که خوب شسته شده است را همراه با یک پیاز متوسط، یک تکه 5/1 سانتیمتری زنجبیل ویک تکه 5/2 سانتیمتری از تمبرهندی (بدون هسته) با نمک و فلفل سبز به عنوان طعم دهنده آسیاب کنید تا به یک خمیر نرم تبدیل شود. این مخلوط سرشار از آنتی اکسیدان و بتاکارتن است که رادیکال های آزاد را خنثی می کند.\nمنبع: دانشنامه درمان های طبیعی /دکتر پی.اس.فادکه\nبرای فشار خون چه بخوریم, درمان فشار خون, فشار خون بالا, نقش ریحان در تنظیم فشار خون\nجدیدتر درمان دیابت (بیماری قند)\nقدیمی تر چگونه از شر استرس خلاص شویم؟


بیمه بدنه۱ min read\nدر بیمه بدنه که یکی از انواع بیمه اتومبیل است، بیمه گزار در مقابل پرداخت مبلغی به عنوان حق بیمه در صورت آسیب دیدن اتومبیل خود بخاطر خطرات تحت پوشش مبلغی را به عنوان خسارت دریافت خواهد کرد. کلیه مالکان اتومبیل ها و یا اشخاصی که در قبال اتومبیل مسئولیت دارند و اتومبیل از سوی مالک به آنها تحویل داده شده است به این بیمه نامه نیاز دارند. این بیمه نامه اتومبیل را در مقابل خطراتی همچون آتش سوزی،سرقت کلی،خساراتی که در جریان نجات و یا انتقال موضوع بیمه به آن وارد شود و … تحت پوشش قرار میدهد.\nپوشش بیمه بدنه اتومبیل نگرانی دارندگان این وسائل را در مورد حوادثی که منجر به آسیب دیدن اتومبیل آنها و ایجاد هزینه های پرداخت خسارت میگردد، کاهش می دهد یا از میان می برد. به طور کلی اتومبیل هایی که جهت پوشش بیمه بدنه معرفی میگردند در ابتدای امر بایستی قابلیت پوشش بیمه بدنه را دارا باشند و این قابلیت در مرحله اول از دو راه اثبات میگردد:\nحداکثر بیش از ۱۰ سال از تولید و مونتاژ وسایل نقلیه سواری در زمان معرفی و صدور بیمه نامه نگذشته باشد،البته برای پوشش بیمه بدنهاتومبیل های سواری با قدمت ۱۰ سال ساخت برای هر سال ۵% اضافه بر نرخ بعنوان قدمت سال ساخت در نظر گرفته و بر حق بیمه های اصلی اضافه گردیده و صدور بیمه نامه برای اتومبیل هایی که بیش از ۲۰ سال از ساخت آنها گذشته باشد نیاز به مجوز از مدیریت بیمه های اتومبیل دارد.\nراه دیگر اثبات قابلیت پوشش بیمه بدنهبرای اتومبیل های معرفی شده،کارشناسی بازدید اولیه از وسیله نقلیه معرفی شده توسط کارشناس مورد تأیید شرکت است که کارشناس مزبور باید دارای مجوز کارشناسی بازدید اولیه و کد اختصاصی بوده و گزارش مربوطه را جهت صدور بیمه نامه بدنه تهیه نماید.\nکلیه مشتریان یا مالکان اتومبیل ها و یا اشخاصی که در قبال اتومبیل مسئولیت دارند و اتومبیل از سوی مالک به آنها تحویل داده شده است.\n· خسارت ها و هزینه تحت پوشش بیمه بدنه\n· پوشش اضافی – هزینه های قابل تامین\n· خسارت های مستثنی شده یا غیر قابل جبران\n· غیر قابل پوشش – خسارت های غیر قابل جبران یا خسارت هایی که از تعهد بیمه گر خارج است\n· پوششهای تکمیلی در بیمه بدنه\nسرقت در جا لوازم و قطعات وسایل نقلیه مورد بیمه : چنانچه لوازم اتومبیل(بدون سرقت کلی خود اتومبیل)در حال توقف دزدیده شود پوشش خطرات اصلی قابل جبران نمی باشد در این صورت بیمه گزار میتواند هنگام صدور بیمه نامه در خواست پوشش سرقت در جا برای لوازم معینی مانند(رایو – پخش،رینگ و لاستیک،آینه های بغل و …) را بنماید که پس از بازدید کارشناس با پرداخت حق بیمه بسیار جزیی قطعات مورد نظر را پوشش بیمه سرقت درجا قرار دهد لازم بذکر است ارزش آنچه تحت این عنوان قابل بیمه کردن است در مجموع از ۲۰% ارزش وسیله نقلیه مورد بیمه تجاوز نخواهد کرد و حق بیمه مربوطه ۳% ارزش کل قطعات و لوازم مورد تأیید کارشناس بازدید اولیه و توافق بیمه گر وبیمه گزار میباشد.\nغرامت عدم استفاده از وسیله نقلیه در ایام تعمیرات:هرگاه در اثر حادثه مورد بیمه جهت تعمیر برای مدتی قابل استفاده نباشد و در تعمیرگاه متوقف باشد روزانه مبالغی به عنوان هزینه ایاب و ذهاب به بیمه گزار پرداخت میگردد در صورت خرید این پوشش حداکثر تعهد بیمه گر برای مدت ۳۰ روز عدم استفاده از وسیله نقلیه خواهد بود که به ازای هر روز ۲۰٫۰۰۰ ریال میباشد و سه روز اول آن به عنوان فرانشیز کسر خواهد گردید مشروط به اینکه جمع کل غرامت بابت ایام عدم امکان استفاده از اتومبیل از ۲۰% مبلغ خسارت برآورده شده تجاوز نکند،مدت عدم استفاده از اتومبیل جهت تعمیر در تعمیرگاه توسط کارشناس خسارت شرکت تعیین میشود.\nنوسانات قیمت :افزایش ارزش وسایل نقلیه مورد بیمه به علت نوسانات قیمت مشروط بر اینکه وسیله نقیله هنگام صدور بیمه نامه به ارزش واقعی روز بیمه شده باشد می تواند تا میزان ۲۵% ارزش روز بیمه در تاریخ شروع بیمه نامه و در طول مدت قرارداد مورد قبول قرار گیرد. بدیهی است افزایش ارزش وسیله نقلیه مورد بیمه به علت نوسانات قیمت فقط در خسارت های جزیی و حداکثر تا مبلغ ۱۰٫۰۰۰٫۰۰۰ ریال قابل پرداخت می باشد، حق بیمه مربوطه برابر ۵% حق بیمه سالانه بیمه بدنه تعیین و محاسبه می گردد.\n· فسخ قرارداد بیمه\n· نحوه اعلام فسخ و برگشت حق بیمه\nتبصره: در صورتیکه ذینفع بیمه نامه شخص دیگری غیر از بیمه‌گذار باشد فسخ بیمه‌نامه توسط بیمه‌گذار مستلزم کسب موافقت ذینفع می باشد در صورت فسخ از طرف بیمه‌گر، مراتب باید علاوه بر بیمه‌گذار بطور کتبی به اطلاع ذینفع نیز رسانده شود.\n· نقدی :\nدر صورتی که بیمه گزار حق بیمه را به صورت نقدی پرداخت نماید، ۱۰% تخفیف تعلق می گیرد.\n· قسطی :\nدرصورتیکه مشتری درخواست پرداخت حق‌بیمه به صورت قسطی را داشته باشد، ۳۰ درصد آن محاسبه و به صورت نقدی دریافت می‌شود و مابقی مبلغ حق بیمه طی ۴ تا ۸ قسط ماهانه مساوی و متوالی قابل پرداخت می‌باشد. به مشتری تذکر داده می‌شود مبنی بر پرداخت به موقع اقساط که در صورت عدم پرداخت به‌موقع اقساط بیمه‌گر تعهدی نسبت به خسارت وارده نخواهد داشت.\n· فرآیند صدور بیمه بدنه خصوصی\nدرمورد بیمه‌نامه‌های خصوصی در انتهای فرم توسط اداره صدور بیمه‌نامه‌های بدنه، تقاضای بازدید و تهیه گزارش کارشناسی با ذکر نام کارشناس تکمیل می‌گردد. کارشناس بازدید، از خودروها بازدید بعمل آورده و “گزارش بازدید اولیه” را که در دو نسخه می‌باشد، تکمیل می‌کند. گزارش بازدید اولیه توسط مشتری و کارشناس تایید و امضا می‌شود.\nبیش از ۲۰ سال از عمر آن گذشته باشد\nپس از تحویل گزارش بازدید اولیه، اطلاعات آن و فرم پیشنهاد بیمه بدنه توسط اداره صدور در برنامه مکانیزه صدور (مبتنی بر سیستم پایه یونیکس) ثبت شده و حق‌بیمه توسط برنامه مکانیزه صدور (مبتنی بر سیستم پایه یونیکس)محاسبه و “فیش نقدی” براساس آن تکمیل می‌شود.\nبر اساس ارزش وسیله نقلیه، حق‌بیمه خطرات اصلی محاسبه و مابقی خطرات هر یک ۵ درصد حق‌بیمه خطرات اصلی را شامل می‌شوند. در نهایت حق‌بیمه نهایی محاسبه و تعیین می‌شود.\nدرصورتیکه مشتری درخواست پرداخت حق‌بیمه به صورت قسطی را داشته باشد، ۳۰ درصد آن محاسبه و به صورت نقدی دریافت می‌شود و مابقی مبلغ در ۴ تا ۸ قسط قابل پرداخت می‌باشد. به مشتری تذکر داده می‌شود مبنی بر پرداخت به موقع اقساط که در صورت عدم پرداخت به‌موقع اقساط بیمه‌گر تعهدی به بیمه‌گزار نخواهد داشت.\nپس از پرداخت اقساط، فیش واریزی توسط بیمه‌گزار، در برنامه مکانیزه صدور (مبتنی بر سیستم پایه یونیکس) ثبت و برای بیمه‌گزار “گواهی دریافت حق‌بیمه” صادر می‌شود. درصورتی‌که اقساط در موعد مقرر پرداخت نشده باشد پس از بازدید مجدد اتومبیل و تایید سلامت آن مجدداً بیمه‌نامه به جریان می‌افتد؛ در غیر این‌صورت درصورتیکه اگر بخشی از خودرو آسیب دیده باشد، از تعهد بیمه خارج می‌شود.\nمشتری پس از واریز مبلغ حق‌بیمه، “فیش واریزی” را به اداره صدور بیمه‌نامه‌های بدنه تحویل داده و ” گواهی دریافت حق‌بیمه” صادر می‌شود.\nمشتری گواهی دریافت حق‌بیمه دریافتی را به اداره کل حسابداری و آمار ارایه و قبض در این اداره “رسید” می‌شود.\nپس از دریافت رسید توسط اداره صدور بیمه‌نامه‌های بدنه، “بیمه‌نامه بدنه خصوصی”، و یا “کارت گواهینامه بیمه‌بدنه اتومبیل” صادر می‌شود.\nبیمه‌نامه بدنه خصوصی در ۴ نسخه زیر توزیع می‌شود:\n· فرآیند صدور بیمه بدنه دولتی (قراردادی)\nکارشناس بازدید، از خودروها بازدید بعمل آورده و “گزارش بازدید اولیه” را که در دو نسخه می‌باشد، تکمیل می‌کند. گزارش بازدید اولیه توسط مشتری و کارشناس تایید و امضا می‌شود. گزارش بازدید اولیه در دو نسخه زیر توزیع می‌گردد:\nپس از تحویل گزارش بازدید اولیه، اطلاعات آن توسط اداره صدور در برنامه مکانیزه صدور (مبتنی بر سیستم پایه یونیکس) ثبت شده و حق‌بیمه توسط برنامه مکانیزه صدور (مبتنی بر سیستم پایه یونیکس)محاسبه و “فیش نقدی” براساس آن تکمیل می‌شود.\nمشتری پس از واریز مبلغ حق‌بیمه، “فیش واریزی” را به اداره صدور بیمه‌نامه‌های دولتی تحویل داده و ” گواهی دریافت حق‌بیمه” صادر می‌شود.\nپس از دریافت رسید توسط اداره صدور بیمه‌نامه‌های دولتی، “قرارداد بیمه‌بدنه” منعقد می‌گردد.\nپس از انعقاد قرارداد، یک نسخه از آن جهت تایید به اداره نطارت بر صدور بیمه‌نامه‌های اتومبیل ارسال می‌شود. پس از تایید، اداره صدور بیمه‌نامه‌های اتومبیل برای هریک از خودروها، “کارت گواهینامه بیمه‌بدنه اتومبیل (برای دولتی‌ها)” و “بیمه‌نامه بدنه اتومبیل (برای خصوصی‌ها)” صادر می‌نماید.\nدر صورت بروز حادثه، بیمه‌گزار با تکمیل “فرم اعلام خسارت بدنه اتومبیل” به اداره خسارت بیمه‌نامه‌های بدنهاعلام خسارت می‌کند.\nبازخوانی پرونده صدور: اداره خسارت بیمه‌نامه‌های بدنه اطلاعات “فرم اعلام خسارت بدنه اتومبیل” را در برنامه مکانیزه خسارت ثبت و اعتبار بیمه‌نامه را کنترل می‌نمایند.\nدرصورتیکه پیگیری خسارت در حد اختیارات اداره خسارت بیمه‌های اتومبیل باشد، گام ۵ پیگیری می‌شود.\nدرصورتیکه پیگیری خسارت در حد اختیارات اداره خسارت بیمه‌های اتومبیلنباشد، پرونده خسارت تشکیل شده جهت دریافت مجوز رسیدگی به خسارت به اداره نظارت بر خسارت ارسال می‌شود.\nچنانچه خسارت در حد اختیار اداره نظارت بر خسارت باشد، کارشناس اداره نظارت بر خسارت پس از دریافت پرونده خسارت، خسارت را بررسی، مجوز رسیدگی به خسارت را صادر و طی نامه‌ای به اداره خسارت ارسال می‌نماید. و پس از دریافت مجوز رسیدگی، گام ۵ را پیگیری می نماید.\nدرصورتیکه رسیدگی به خسارت در حد اختیار شورای اتومبیل باشد، پس از بررسی پرونده، مجوز پیگیری خسارت صادر و به اداره نظارت بر خسارت ارسال می‌گردد. پس از دریافت مجوز های لازم، گام ۵ پیگیری می شود.\nدر صورتیکه رسیدگی به خسارت در حد شورای فنی باشد پس از بررسی پرونده، مجوز های لازم صادر شده و گام ۵ پیگیری می شود.\nدر صورتیکه رسیدگی به خسارت در حد اختیارات معاونت فنی (عضو هییت مدیره) باشد، مجوزهای لازم صادر شده و گام ۵ پیگیری می شود.\nپس از کنترل بیمه‌نامه، اداره خسارت بیمه‌های اتومبیل“گزارش بازدید کارشناس”، “گزارش استعلام جهت تایید وجود بیمه‌نامه/قرارداد”، تاریخ اعتبار بیمه‌نامه/قرارداد، پرداخت حق‌بیمه و دیگر موارد مورد نیاز را از برنامه مکانیزه خسارت دریافت می‌کند. اطلاعات مربوط به صدور بیمه‌نامه/قرارداد بصورت خودکار به سیستم خسارت بیمه بدنه منتقل می‌شود .\nچنانچه بیمه‌گزار مقصر باشد و به شخص و یا شی ثالثی آسیب رسانده باشد، ابتدا باید در مورد خسارت شی و یا شخص ثالث آسیب دیده تسویه حساب کرده و طی نامه‌ای، تسویه حساب را به این اداره اطلاع دهد؛ سپس به خسارت بدنه رسیدگی می‌شود. درصورتیکه در حادثه جرح رخ داده باشد، بیمه‌گزار برای رسیدگی به جرح حادث شده باید به اداره دیه مراجعه کرده و در این اداره فقط به خسارت بدنهرسیدگی می‌شود.\nتوسط کارشناس ارزیابی خسارت از خودروی حادثه‌دیده بازدید بعمل می‌آید و “گزارش بازدید کارشناسی” تکمیل می‌گردد. خسارت وارده توسط کارشناس ارزیابی شده و تایید می‌گردد. درصورتیکه حادثه به‌گونه‌ای باشد که امکان وارد آمدن خسارت به اجزای درونی که قابل رویت نیستند وجود داشته باشد، به بازدید مجدد نیاز است که توسط کارشناس مشخص می‌شود و چنانچه کارشناس نیاز به بازدید مجدد نداند ولی بعد از باز شدن خودرو در تعمیرگاه مشخص شود اجزا داخلی هم آسیب دیده، پس از اعلام و درخواست کتبی بیمه‌گزار بازدید مجدد صورت می‌گیرد.\nگزارش تکمیل شده توسط کارشناس ارزیابی پس از ثبت در برنامه مکانیزه خسارت، در پرونده خسارت قرار می‌گیرد. درصورتی‌که خودرو نیاز به تعویض قطعه داشته باشد، برای قطعات موردنیاز “فاکتور” تهیه می‌شود و بیمه‌گزار موظف است قطعات آسیب دیده (داغی) را به بیمه تحویل دهد.\nپس از تحویل گرفتن داغی‌ها از بیمه‌گزار، فاکتور صادر شده در پرونده قرار می‌گیرد. “فرم آنالیز” تکمیل و خسارت محاسبه می‌شود . داغی‌های تحویل گرفته شده از بیمه‌گزارها پس از مدتی طی مزایده به فروش می‌رسند.\nدرغیر این صورت چنانچه نیاز به تغییر قطعه وجود نداشته باشد، پس از تکمیل گزارش کارشناسی خسارت قابل پرداخت با تکمیل فرم آنالیز محاسبه می‌گردد. درصورتیکه بیمه‌گزار از محل بیمه شخص ثالثمقصر خسارتی دریافت کرده باشد، خسارت دریافت شده از مبلغ خسارت برآورد شده کسر می‌گردد.\nپس از محاسبه خسارت قابل پرداخت، “حواله پرداخت خسارت” در سه نسخه و “فرم مفاصاحساب” در دونسخه صادر و به بیمه‌گزار تحویل داده می‌شود.\nدرصورتی‌که بیمه‌گزار بدهی داشته باشد این حواله در ۴ نسخه صادر می‌شود. که یک نسخه از آن جهت کسر بدهی‌های بیمه‌گزار می‌باشد و به اداره کل حسابداری و آمار تحویل داده می‌شود.\nبیمه‌گزار چک به مبلغ محاسبه شده را از اداره‌کل حسابداری و آمار تحویل گرفته و به ازای آن “رسید دریافت چک” را تکمیل می‌کند.\nپاسخ: برای این بیمه نامه هیچگونه الزامات قانونی تعیین نشده و بیمه نامه بنابر اختیار شخص تهیه می گردد.