اندازه بازار در بازار اندازه تا ارزش ارزش 1.61 میلیارد دلار تا سال 2027 - اخبار ورزشی ، هنری ، اقتصادی و...\nاندازه بازار در بازار اندازه تا ارزش ارزش 1.61 میلیارد دلار تا سال 2027\nسانفرانسیسکو، 14 مه 2020 / PRNewswire / – تخمین زده می شود که اندازه بازار جهانی تست های جهانی برسد 1.61 میلیارد دلار توسط 2027، در حال گسترش در CAGR 4.8٪ از سال 2020 تا 2027طبق گزارش جدید Grand View Research ، Inc افزایش تصویب نیمکت های آزمایشی در کاربردهای مختلف صنعتی از جمله خودرو ، نیمه هادی و الکترونیک ، تولید صنعتی و مهندسی ، به احتمال زیاد باعث رشد بازار در دوره پیش بینی شده خواهد شد. نیاز به آزمایش وسایل و تجهیزات مورد نیاز مانند دستگاه های الکترونیکی مصرفی ، قطعات خودرو ، توربین و پمپ ها در نظر گرفته شده است تا طی چند سال آینده بازار را هدایت کند. از سیستم های تست نیز برای اندازه گیری و بازرسی ماشین ها و ابزارها استفاده می شود.\nبازار با افزایش اتخاذ سیستم های تست در برنامه های مختلف به منظور تحقق تقاضای مشتری و ارائه محصولات با کیفیت به مشتریان نهایی هدایت می شود.\nنیمکت های تست دریچه از نظر درآمد در سال 2019 به دلیل داشتن مزایای آنها ، از جمله توانایی تست شیرهای اطراف ده برابر سریعتر از روشهای آزمایش معمولی ، در بازار حاکم بودند.\nانتظار می رود غرفه های تست موتور در بالاترین سطح CAGR در طول دوره پیش بینی به دلیل توانایی آنها در ارائه سرعت تست ثابت نسبت به غرفه های دستی گسترش یابد.\nبا استفاده از برنامه ، بخش نیمه هادی و الکترونیک انتظار می رود رشد قابل توجهی را در طول دوره پیش بینی به دلیل افزایش تولید ، پیچیدگی طراحی و نیاز به دستگاه های نیمه هادی با کارایی بالا که در چندین محصول الکترونیکی مورد استفاده قرار می گیرد ، شاهد باشیم.\nاروپا انتظار می رود با توجه به حضور تعداد زیادی از تولید کنندگان میزهای آزمایشی ، بیشترین رشد را در چند سال آینده شاهد باشیم\nبرخی از بازیکنان اصلی بازار نیمکت تست FuelCon AG هستند (آلمان) ، MCD Elektronik GmbH (آلمان) ، راه حل های صنعتی نیدک (ایتالیا) ، و ATEQ (ایالات متحده).\nگزارش پژوهشی 110 صفحه ای با ToC را در مورد “اندازه بازار ، نیمکت ها ، اندازه گیری و گزارش تجزیه و تحلیل روندها براساس نوع نیمکت تست (شیر ، نیرو ، گشتاور) ، براساس کامپوننت ، با غرفه های آزمایشی ، توسط مواد آزمایشگاهی ، با کاربرد ، توسط منطقه و بخش بخوانید. پیش بینی ها ، 2020 – 2027 “در: https://www.grandviewresearch.com/industry-analysis/test-bench-market\nسیستم های تست توسط شرکت های تولید کننده نیمه هادی برای افزایش قابلیت عملکرد و سرعت کارایی استفاده می شوند که به نوبه خود باعث کاهش هزینه دستگاه نیمه هادی می شود. علاوه بر این ، افزایش تقاضا برای سیستم های آزمایش از صنعت خودرو به دلیل افزایش قابل توجه در فروش وسایل نقلیه ، رشد بازار را تقویت می کند. نوآوری های اخیر در صنعت خودرو مانند اتومبیل های خودمختار و وسایل نقلیه برقی باعث افزایش تقاضا برای سیستم های تست می شود. مواد سبک وزن از جمله فولاد فرآوری شده ، فیبر کربن ، آلومینیوم و فولاد برای افزایش کارایی وسایل نقلیه و کاهش وزن و پیچیدگی قطعات خودرو استفاده می شود.\nشرکت ها به منظور تحویل کالاهای با کیفیت به مشتریان نهایی ، به میزان قابل توجهی در نصب نیمکت های آزمایش سرمایه گذاری می کنند. به عنوان مثال ، در اواخر سال 2017 ، Winergy ، یک بخش تجاری برای جعبه دنده های شرکت Flender GmbH ، یک شرکت زیمنس ، گسترده ترین سیستم آزمایش را در استرالیا برای آزمایش گیربکس های توربین بادی. این شرکت سرمایه گذاری کرده است 3.95 میلیون دلار در نصب نیمکت تست بار کامل 2.8 مگاوات.\nاروپا انتظار می رود بالاترین CAGR را در دوره پیش بینی به دلیل افزایش تولید نیمکت های آزمایشی در کشورها ، مانند آلمان، ایتالیا، و U.K. آسیا و اقیانوسیه بیشترین سهم بازار در سال 2019 به دلیل حضور تعداد زیادی شرکت نیمه هادی و تولید الکترونیک ، به ویژه در چین. کشورهایی مانند ایالات متحده ، کاناداو هند پیش بینی می شود در طی چند سال آینده درآمد قابل توجهی ایجاد کند. بازیکنان اصلی فعال در بازار نیمکت های تست شامل Mark-10 (ایالات متحده) ، Robert Bosch GmbH (آلمان)؛ سنسورهای AMETEK ، آزمایش و کالیبراسیون (ایالات متحده)؛ Blum-Novotest (آلمان)؛ و IAG Industrie Automatisierungsgesellschaft m.b.H. (اتریش)\nGrand View Research بازار جهانی نیمکت های آزمایشی را بر اساس مؤلفه ، نوع نیمکت تست ، غرفه آزمون ، مواد تست ، برنامه و منطقه تقسیم کرده است:\nچشم انداز مؤلفه نیمکت تست (درآمد ، میلیون دلار ، 2016 – 2027)\nچشم انداز نوع نیمکت تست (درآمد ، میلیون دلار ، 2016 – 2027)\nچشم انداز تست های نیمکت تست (درآمد ، میلیون دلار ، 2016 – 2027)\nغرفه های دستی\nغرفه های موتوری\nچشم انداز مواد آزمون نیمکت تست (درآمد ، میلیون دلار ، 2016 – 2027)\nچشم انداز برنامه کاربردی نیمکت تست (درآمد ، میلیون دلار ، 2016 – 2027)\nساخت و مهندسی صنایع\nتولید برق و آب و برق\nچشم انداز منطقه ای نیمکت تست (درآمد ، میلیون دلار ، 2016 – 2027)\nبازار موتور کشش وسایل نقلیه الکتریکی – افزایش سرمایه گذاری در وسایل نقلیه برقی (EVs) به همراه تقاضای روز افزون برای موتورهای با انرژی ، برخی از محرک های اصلی رشد هستند.\nبازار میکروکنترلر – رشد چشمگیر در بخش خودرو ، لوازم الکترونیکی مصرفی و مراقبت های بهداشتی را می توان به افزایش تقاضای محصول نسبت داد.\nبازار پاوربانک – اندازه بازار جهانی پاور بانک در آن ارزش داشت 6.8 میلیارد دلار در سال 2019 و پیش بینی می شود CAGR 18.4٪ از سال 2020 تا 2027 را به ثبت برساند.\nنوشته‌های پیشین کابل فرعی متحول کننده برای اتصال به اینترنت آینده در آفریقا که توسط شرکای جهانی و آفریقایی اعلام شده است\nنوشته‌ی بعدی قلعه سفید با حمایت مالی از جشن رقص مجازی برای جمع آوری پول برای صندوق امداد کارمندان رستوران ، روز ملی کشویی را جشن خواهد گرفت


جاده‌های خوزستان استاندارد نیستند - شبکه خبری عصرجنوب\nجاده‌های خوزستان استاندارد نیستند\nعصر جنوب: رییس پلیس راه خوزستان گفت: جاده‌های استان به ویژه جاده‌های روستایی، مولفه‌های استاندارد را ندارند و ضروری است اقدامات لازم برای ایمن‌سازی و رفع موانع جاده‌ها انجام شود.\nسرهنگ قاسم قدرتی اظهار داشت: از جمله مسیرهای غیراستاندارد خوزستان، جاده‌های هفتگل و رامهرمز هستند که به علت فرسودگی پرخطر و حادثه‌سازند.\nوی افزود: هماهنگی‌های لازم با مجموعه راه و شهرسازی در زمینه تعمیرات و لکه‌گیری جاده‌ها انجام شده تا حداقل بتوان از بروز حوادث جاده‌ای در مسیرهای خطرناک جلوگیری کرد. همچنین به منظور رفع خطرات جاده‌ای مسیرهای هفتگل و رامهرمز هماهنگی‌ها صورت گرفته است.\nقدرتی تصریح کرد: با نزدیک شدن به فصل بارندگی، لایروبی سطح جاده‌ها ضروری است تا از لغزنده بودن و ایجاد حوادث جاده‌ای پیشگیری شود. همچنین در راستای کنترل و مدیریت سرعت در محورهای خوزستان، نصب تابلوهای راهنمای جاده‌ای در بلندمدت پیشنهاد شده است.\nفرمانده پلیس راه استان خوزستان در پایان افزود: هر چند در بارندگی‌های اخیر هیچ حادثه ناشی از باران در سطح جاده‌های استان رخ نداد ولی همیشه اولین بارندگی‌ها پرخطر هستند زیرا با بارش باران و ترکیب روغن و گل و لای در سطح آسفالت، مایعی صابونی و لغزنده در جاده‌ها ایجاد می‌شود. در این شرایط، رانندگان باید از سرعت بالا و غیرمجاز و دنده معکوس جدا خودداری کنند تا در جاده دچار حادثه نشوند.


رادیو فردا: نامزد وزارت حمل‌ونقل آمریکا «۵۰ هزار دلار از مجاهدین خلق پول گرفته است» - ايران قلم\nخانه اجتماعی، فرهنگی، سیاسی رادیو فردا: نامزد وزارت حمل‌ونقل آمریکا «۵۰ هزار دلار از مجاهدین خلق...\nاین خبرگزاری یادآور شده که گروهی از مقامات پیشین آمریکایی شامل رودی جولیانی، ماه گذشته در نامه‌ای به ترامپ او را به برقراری گفتمان با شاخه سیاسی مجاهدین تشویق کردند. آسوشیتدپرس افزوده است، در شرایطی که دولت ترامپ در روزهای گذشته مقررات محدودیت در ورود به آمریکا را شامل حال ایرانیان نیز کرد و همزمان ایران را «در مدار نظارت» قرار داد و تحریم‌های تازه‌ای را علیه ایران اعلام کرد، مجاهدین ممکن است بیشتر از قبل، از دولت ترامپ استقبال کنند. به نوشته این خبرگزاری، با احتمال ایجاد یک اتحاد با مجاهدین، آمریکا خود را در کنار سازمانی قرار می‌دهد که تاریخی مناقشه برانگیز داشته، و با پشتیبانی کردن از انقلاب ایران و اشغال سفارت آمریکا در تهران در گذشته علیه منافع آمریکا موضع‌گیری و اقدام کرده است. آسوشیتدپرس افزوده که مجاهدین بعد از گریز از ایران نیز هم‌پیمان نیروهای حکومت خودکامه صدام حسین در عراق شدند- هرچند که بعدها آنها بودند که جزییاتِ برنامه تا آن زمان مخفیِ هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران را افشاگری کردند و رژیم ایران آنها را دشمن قسم خورده خود می‌بیند.\n05.02.2017 ـ رادیو فردا\nنمایی از تجمعات گروه مجاهدین خلق.\nمقاله قبلیآیا این برخورد قاطع؟! رجویه را راضی کرد؟!\nمقاله بعدیچرا در برابر نقض حقوق پناهندگان ایرانی توسط اربابتان آمریکا سکوت کرده اید؟


بازیکنان تیم فوتبال فولاد خوزستان از مردم خواستند تا با ماندن در خانه و رعایت فاصله اجتماعی به کنترل ویروس کرونا کمک کنند.\nبا شیوع بیماری کرونا در ایران، کلیه مسابقات ورزشی از جمله رقابت های لیگ برتر فوتبال از تب و تاب افتاد و اکنون در تعطیلی کامل به سر می برد همچنین تمرینات تیم ها تعطیل شد و بازیکنان در استراحت به سر می‌برند.\nبا گذشت بیش از یک ماه از تعطیلی رقابت های لیگ برتر فوتبال اما هنوز تکلیف ادامه برگزاری مسابقات مشخص نشده و تیم ها از این بابت در سردرگمی به سر می برند.\nفرزاد جعفری مدافع تیم فولاد خوزستان در این خصوص به خبرنگار ایرنا گفت: تمام زندگی ما فوتبال است و اینکه یک ماه است نه فوتبال دیده‌ایم و نه می‌توانیم بازی کنیم عذاب‌آور است، به هر حال این اتفاق جهان را درگیر کرده و باعث شده تمریناتمان را در خانه انجام دهیم.\nوی با بیان اینکه کادرفنی تمرینات روزانه بازیکنان را چک می‌کند و آنها را زیر نظر دارد تا از نظر بدنی عقب نمانیم افزود: کادر فنی به طور مداوم به بازیکنان برنامه تمرینی می‌دهد و از ما گزارش کار می‌گیرد.\nاین مدافع فولاد با اشاره به اینکه تیم فولاد بیشترین ضرر را از شیوع بیماری کرونا کرده است گفت: در نیم فصل دوم با بازیکنانی که به جمع تیم ما اضافه شدند در بهترین فرم بودیم و فکر می‌کنم می‌توانستیم بردهای متوالی خود را بیشتر کنیم لذا معتقدم اگر این بحران وجود نداشت و بازی‌ها طبق روال انجام می‌شد اکنون ما جزو سه تیم بالای جدول بودیم.\nوی ادامه داد: همه ما از تعطیلی لیگ ناراحت هستیم اما معتقدم که نباید سلامتی جامعه را فدای فوتبال کنیم. در هر مسابقه فوتبال نزدیک به ۲۰۰ نفر عامل به طور مستقیم و ۳۰۰ نفر به‌طور تقریبی غیرمستقیم به مانند مسوولان هتل، فرودگاه، راننده و ... درگیر می‌شوند، آیا ضمانتی وجود دارد که هیچ مشکلی به وجود نیاید؟ به هرحال باید یک فکر اساسی بکنند و راه‌حلی انتخاب کنند که هیچ تیمی ضرر نکند.\nجعفری با بیان اینکه سلامت جامعه در اولویت است و امیدوارم هرچه زودتر شر این بحران به پایان برسد تا در آرامش به مسابقات بپردازیم گفت: برای ورود به مسابقات نیاز است هر تیم سه تا چهار هفته تمرین داشته باشد تا به وضعیت ایده‌آل برسد.\nوی با تشکر از کادر درمانی باشگاه فولاد خوزستان افزود: کادر درمانی باشگاه در این مدت، غیرتمندانه برای سلامتی بازیکنان تلاش کردند لذا بیشتر از گذشته قدرشان را می‌دانیم و به آنها خسته نباشید میگوییم.\nمحمد قاسمی نژاد هافبک تیم فولادخوزستان نیز گفت: تمام بازیکنان تیم طبق برنامه مربی بدنساز درحال تمرین هستند؛ سعی می‌کنیم تا آنجا که می‌شود تمرینات را منظم انجام دهیم و آمادگی خود را حفظ کنیم اگرچه تمرینات گروهی را نمی‌توان با تمرینات خانگی مقایسه کرد اما در شرایط کنونی مجبوریم تا در خانه آمادگی بدنی خود را حفظ کنیم.\nوی در مورد تعطیلی لیگ و تاثیر آن روی عملکرد تیم فولاد افزود:این تعطیلی به ضرر ما بوده چراکه ما روند رو به رشدی داشتیم و توانسته بودیم به ثبات تیمی برسیم. امیدوارم در صورت خروج از بحران و شروع دوباره لیگ بتوانیم تلاشمان را بیشتر کنیم و سیر صعودی خود را ادامه دهیم.\nهابک تیم فولاد با بیان اینکه در صورت شروع مجدد مسابقات، باید برای رسیدن به هدفمان تلاش کنیم گفت: برای پیروزی باید هر روز بجنگیم تا بتوانیم در انتهای فصل به خواست خدا و تلاش کل مجموعه کار بزرگی انجام دهیم و دل هواداران را شاد کنیم.\nابراهیم سلجوقی بازیکن جوان تیم فولادخوزستان نیز گفت: روزانه تمرینات خود را به طور منظم در خانه و طبق برنامه مربی بدنساز انجام می‌دهیم تا از شرایط مسابقات دور نشویم لذا باید یک تشکر ویژه از آقای یوسو مربی بدنساز تیم داشته باشم که در این مدت برنامه خوبی برای بازیکنان تدارک دیده و روزانه از بازیکنان گزارش می‌گیرد.\nوی با بیان اینکه در دیدارهای اخیر نتایج خوبی گرفتیم و در هر بازی منسجم‌تر و بهتر از بازی قبل ظاهر شدیم افزود: از نظر فنی تیم ما کاملا پخته شده بود اما متاسفانه شیوع ویروس کرونا که کل دنیا را فراگرفته، باعث شد که مسابقات تعطیلات شود.\nبازیکن تیم فولاد ادامه داد: وجود این بحران باعث نمی‌شود که دلسرد شده و دست از هدفمان برداریم؛ با شروع دوباره مسابقات تلاشمان را چند برابر خواهیم کرد تا در انتهای فصل هدیه خوبی به هواداران بدهیم.\nسلجوقی درباره حضور سعید آذری در فولاد و تاثیر آن در عملکرد تیم گفت: آقای آذری یکی از مدیران برتر نه تنها در رشته فوتبال بلکه در تمام ورزش ایران است و از زمانی که به فولاد آمده، مدام در تلاش و تکاپو است تا فولاد را به جایگاه اصلی‌اش برساند و وظیفه ما بازیکنان این است که با تلاش و پشتکار جواب زحمات او و کادرفنی را بدهیم.\nوی افزود: در دوران بیماری افرادی که خیلی به چشم می‌آمدند، پزشکان و پرستاران بودند که شبانه روزی زحمات زیادی کشیدند تا جامعه سلامت باشد. حتی پزشکان یا پرستارانی بودند که چند روز خانواده خود را ندیدند و استراحت نداشتند، امیدوارم که بتوانیم جواب محبت و فداکاری آنها را بدهیم و زیر سایه امان زمان(عج) تندرست و سلامت باشند.\nتیم فولاد خوزستان با انجام ۲۰ بازی و با احتساب ۳۳ امتیاز در مکان ششم جدول رده بندی جای گرفته است.\nویروس کرونا موسوم به « کوید ۱۹» اواسط ماه دسامبر در شهر ووهان واقع در مرکز چین گزارش شد ابتدا از این بیماری به عنوان ذات الریه نام برده می شد اما کمیسیون ملی بهداشت چین در ۳۰ دسامبر سال ۲۰۱۹ به صورت رسمی شیوع این ویروس را در چین اعلام کرد


خدمات طراحی سایت | اِدو وب\nتوابع و کدهای وردپرس\nژنراتور کوئری ساز وردپرس\nسفارش طراحی افزونه وردپرس\nانجام کلیه خدمات طراحی سایت ، افزونه نویسی ، سئو و بهینه سازی اصولی برای سیستم های مدیریت محتوای وردپرس و جوملا\nالگوریتم مرغ مگس خوار گوگل و دانستنی هایش\nدرتاریخ : ۱۰ بهمن ۱۳۹۳\nسلام دوستان . امیدوارم حالتون خوب باشه 🙂\nبعد از غیبت طولانی اینبار با مقاله ای مفید از بخش سئو با عنوان الگوریتم مرغ مگس خوار گوگل و دانستنی هایش در خدمتتون هستم.\nخب باهم بریم این مقاله رو بخونیم و در مورد این الگوریتم جدید گوگل بیشتر بدونیم 😉\nقبل از بیان این الگوریتم و ویژگی های آن در مورداین پرنده کمی بدانیم :\nمرغ مگس خوار کوچکترین پرنده جهان است. مغز این پرنده %۲/۴ وزن بدنش را تشکیل می دهد. این پرنده دارای هوش سرشاری است. شنوایی او بسیار بهتر از انسان است. این پرنده فاصله های دور را بهتر از انسان می بیند. مرغ مگس خوار حس بویایی ندارد و از زبانش برای خوردن شهد گل ها استفاده می کند.قلبش بیش از ۱۲۶۰ بار در دقیقه می زند و% ۵/۲ وزن بدنش را تشکیل می دهد.سوخت و ساز این حیوان ۱۰۰ برابر متابولیزم فیل است.از آن جایی که پای اینپرنده بسیار ضعیف است،ترجیح می دهد بیشتر پرواز کند.طول این پرنده به طور متوسط ۵/۸ سانتی متر و وزنش بین ۲ و ۲۰ گرم می باشد.نوع مونث این پرنده بزرگتر از نوع مذکرش است.جوجه های این مرغ تا مدتی قادر به پرواز نیستند.عمراین حیوان حدود ۵ سال است. بال های این پرنده در هر ثانیه ۷۰ بار به هم می خورند، اما به هنگام شیرجه در هر ثانیه ۲۰۰ بار به هم می خورند.این پرنده قادر است ۳۰ مایل در ساعت پرواز کند و به هنگام پرواز در یک نقطه ثابت بماند و یا حتی عقب عقب برود.\nاما مرغ مگس خوار “Hummingbird” !\nاین نام الگوریتم جستجوی جدید است که گوگل از آن استفاده میکند و معتقد است نتایج بهتری را در اختیار ما قرار میدهد. دلیل استفاده از نام مرغ مگس خوار در چابکی٬ دقت و عکس العمل سریع آن بوده و بهتر است بدانید این الگوریتم از یک ماه پیش کار خود را آغاز کرده است.\nچرا مرغ مگس خوار ؟\nگوگل در توجیه نام انتخاب شده به دو کلمه ی “دقت و سرعت ” اشاره کرد . و منظور این است که در این الگوریتم نهایت دقت بدون کم شدن سرعت فرایند به کار برده شده است.\nمرغ مگس خوار چگونه عمل می کند؟\nابتدا کلمات مترادف را پیدا کرده و با استفاده از ان می تواند به منظور مخاطب دست پیدا کند .مثلا برای کلمه “کجا” و “مکان” کلمه های “می خرم” “بازار “در نظر گرفته می شود وبه این ترتیب مفهوم بازار موبایل یا مانند ان را مورد بررسی قرار می گیرد.\nهدف الگوریتم جدید گوگل چیست؟\nگوگل این بار برای تسهیل کاربری این الگوریتم را مهیا کرده به طوری که افراد با بالاترین سرعت به هدف مورد نظر خود دست یابند. و بر خلاف سایر الگوریتم ها به اسپم و رنک پیج ربطی نداشته است. اما تبعا این الگوریتم تاثیر اجتناب ناپذیری را بر روی نتایج گوگل خواهد گذاشت, که متاسفانه هنوز اطلاعات کاملی در رابطه با بحث سئو ان منتشر نشده است.\nایا با انتشار این الگوریتم سایر الگوریتم های قبلی منقضی شده؟\nخیر, این الگوریتم در راستای تکمیل الگوریتم های پنگوئن و پاندا است. پاندا و پنگوئن برای مبارزه با سئو سیاه مانند پیدا کردن سایت های اسپم ومحتوای نامناسب وهمچنین سایت هایی که با خریدن لینک اقدام به بالا بردن رنکینگ خود می کنند طراحی شده اند. این در حالیست که مرغ مگس خوار الگوریتم ضد اسپم نیست و تنها به موضوع تجزیه و تحلیل عبارات جستجو برای بهبود نتایج نمایش داده شده طراحی شده است.\nایا مرغ مگس خوار ارزش پیج رنک را از بین برده!؟\nهمانطور که درقبل نیزاشاره شد این الگوریتم در راستای تکمیل الگوریتم های قدیمی تر است و با توجه به همان فاکتور های مورد نظر گوگل در رابطه با کیفیت سایت نتایج را نمایش می دهد. بنابراین اضافه شدن این الگوریتم به الگوریتم های گوگل به معنی کمرنگ تر شدن الگوریتم های قبلی مانند الگوریتم پیج رنک گوگل نیست.\nآیا این به معنای مرگ SEO است؟\nخیر، SEO دوباره نمرده است! در واقع گوگل می‌گوید هیچ چیز جدید یا متفاوتی که SEO یا ناشران باید نگران آن باشند وجود ندارد. به گفته‌ی او راهنمایی‌ها یکسان باقی می‌مانند: دارای محتوای اصیل و با کیفیت می‌باشند. سیگنال‌هایی که در گذشته اهمیت داشته‌اند بااهمیت باقی می‌مانند؛ مرغ مگس‌خوار تنها به گوگل امکان پردازش آن‌ها به روشی نوین و احتمالا بهتر را می‌دهد.\nآیا این به معنای از دست دادن بازدیدکننده‌های هدایت‌شده از سوی گوگل است؟\nاگر طی ماه گذشته از دست نداده باشید به این معناست که شما از مرغ مگس‌خوار به سلامت گذشته‌اید. با این همه، این موتور یک ماه پیش فعال شده است. اگر امکان دچار مشکل شدن شما با وجود آن وجود داشت، باید تا الان متوجه می‌شدید.\nروی هم رفته، هیچ فریاد عمده‌ای از سوی ناشران در مورد از دست دادن رتبه‌ی خود برنخاسته است. به نظر می‌رسد این حقیقت از این گفته‌ی گوگل که این بیشتر یک اثر پرسش به پرسش است که احتمالا جستجوهایی خاص – به ویژه جستجوهای پیچیده – را بهبود می‌بخشد، نه چیزی که موارد اصلی و اساسی را دچار تغییر و در نتیجه انتقال ترافیک‌های عمده و بزرگ ایجاد می‌کند.\nاما من ترافیک از دست دادم!\nشاید این به خاطر مرغ مگس‌خوار بوده است، اما گوگل تاکید کرده است که این می‌تواند ناشی از برخی بخش‌های دیگر الگوریتم، که همواره در حال تغییر، تسریع و بهینه‌سازی می‌باشند، نیز باشد. هیچ راهی برای یافتن حقیقت وجود ندارد.\nبرای نتیجه گیری بهتر در سئو چه تغییراتی در سایت لازم است؟\nهم اکنون برای سایت های فارسی زبان اطلاعات کافی در اختیار نیست , با این حال مشهود است که با توجه به اساس کار الگوریتم جدید بهتر است در رابطه با تحلیل مطالبی که کاربران شما به دنبال ان هستند اطلاعات مناسبی را در اختیار انها قرار داده و به این ترتیب در رتبه بندی گوگل به رتبه بهتری دست یابید.\nخب امیدوارم مفید باشه براتون و کاره این الگوریتم رو دقیق درک کرده باشید\nپیروز و موفق باشید <3\nبرچسب‌هاالگوریتم جدید گوگل, الگوریتم جدید مرغ مگس خوار گوگل, سئو سایت, سئو وبمستر تولز, مرغ مگس خوار گوگل, مرغ مگس خوار گوگل چیست؟\nامیر علی کاسه گری\n4.3 سالی هست که تو زمینه وب و طراحی وب فعالیت و مطالعه میکنم و امید وارم بتونم این راه رو ادامه بدم و هر روز به دانش خودم اضافه کنم و این دانش رو با همه علاقمندان به دنیای وب به اشتراک بزارم :)\nHTML5/CSS3 jQuery PHP ps wordpress bootstrap\nافزونه واژه نگار وردپرس\nپوسته حرفه ای خبرخوان اتوماتیک وردپرس (ورژن ۱٫۵)\nمعرفی ویژیگی ها و دانلود وردپرس ۴٫۳\nافزونه سرچ سفارشی وردپرس\nکشف و رفع حفره‌های امنیتی در وردپرس\nآشنایی با فریم ورک بوتسترپ و مزایا و معایبش\nطراحی و کدنویسی : امیر علی کاسه گری


رازهایی که آقایان دوست دارند خانم ها در مورد آنها بدانند – دخترونه\nصفحه اصلی ازدواج و خانواده رازهای موفقیت رازهایی که آقایان دوست دارند خانم ها در مورد آنها بدانند\nروانشناسان در مطالعه نقش های هر جنس، به نکات و نتایجی رسیده اند و رازهای آقایان را مشخص کرده اند. رازهایی که آنها دوست دارند خانم ها در مورد آنها اطلاع داشته باشند.\n۱٫ آقایان با اعمالشان می گویند “دوستت دارم”\nبعضی آقایان ترجیح می دهند نه با حرف بلکه با عمل نشان دهند که دوستتان دارند. آنها با تعمیرات وسایل در خانه، تمیز کردن حیاط یا حتی بیرون گذاشتن سطل آشغال یا هر کاری که خانه را برایتان تبدیل به جای بهتری کند، می گویند “دوستت دارم”.\n۲٫ فعالیت های مشترک، پیوندهای محکمتری را رقم می زنند.\nآقایان با انجام کارهای مشترک با طرف مقابلشان و نه فقط با در میان گذاشتن افکار یا احساساتشان، روابط خود را محکم تر می کنند. برای بسیاری از آقایان ورزش باعث می شود که با طرف خود صمیمی تر شوند.\n۳٫ آقایان تعهد را جدی می گیرند.\nآقایان به ترسیدن از تعهد مشهور هستند. ولی شواهد نشان می دهد که آنها تعهد را جدی می گیرند. آنها زمان طولانی تری متعهد می مانند زیرا می خواهند مطمئن شوند که تا ابد روی عرشه کشتی زندگی مشترک می مانند. در یک تحقیق در مورد آقایانی که در حال حاضر متأهل هستند، ۹۰ درصد آنها اعلام کردند که اگر به گذشته برمی گشتند با همین فرد ازدواج می کردند.\n۴٫ او واقعاً گوش می دهد.\nشما وقتی به حرف های کسی گوش می دهید شاید لابلای حرف های او “بله”، “درسته” و از این حرف ها بگویید. بدین ترتیب نشان می دهید که به حرف های او گوش می کنید. ولی بعضی ها اینطور نیستند. چون مردی هیچ حرفی نمی زند دلیل نمی شود که اصلاً به شما گوش نمی کند. او ترجیح می دهد در سکوت به شما گوش کند و در مورد حرف هایتان فکر کند.\n۵٫ آقایان به زمان مخصوص به خودشان نیاز دارند.\nبا آنکه فعالیت های مشترک از اهمیت بالایی برخوردارند، ولی آقایان به زمانی مختص خودشان نیاز دارند. موضوع مورد علاقه آنها هرچه باشد، از گلف گرفته تا باغبانی، بدنسازی و غیره، باید آنها را تشویق کنید که سرگرمی هایشان را دنبال کنند و شما هم زمانی را برای خودتان داشته باشید. وقتی هر دو طرف زمانی را فقط به خودشان اختصاص دهند، چیزهای بیشتری برای همدیگر خواهند داشت.\n۶٫ آقایان از پدرانشان یاد می گیرند.\nاگر می خواهید بدانید مرد موردنظرتان در رابطه اش چطور عمل خواهد کرد، باید پدرش را بشناسید. اینکه آنها با هم چه رفتاری دارند و رفتار پدر طرفتان با همسرش چطور است، به شما نکاتی در مورد رفتار همسر آینده تان با شما یاد خواهد داد.\n۷٫ آقایان زودتر از خانم ها بی خیال می شوند.\nخانم ها مدت زمان طولانی تری نسبت به آقایان تجربیات بد و منفی خود را به یاد خواهند داشت و استرس، اضطراب و غم را زود فراموش نمی کنند. در مقابل، آقایان کمتر روی رویدادهای ناخوشایند می مانند و سعی می کنند زود آنها را فراموش کنند. بنابراین وقتی شما سعی می کنید در مورد بحث دیشب سر حرف را باز کنید، همسرتان آن را کاملاً فراموش کرده است.\n۸٫ آنها به سپاسگزاری پاسخ می دهند.\nنشان دادن مراتب سپاسگزاری از او در نحوه برخورد و رفتار او تأثیر بسیار بزرگی می گذارد. مطالعات نشان داده اند که پدران وقتی همسرانشان از کمک آنها سپاسگزاری می کنند، بیشتر به آنها کمک می کنند.\n۹٫ آقایان ایما و اشاره و کنایه های شما را درک نمی کنند.\nآقایان ممکن است سیگنال هایی مانند لحن حرف زدن یا ایما و اشاره های شما را متوجه نشوند. به خصوص اینکه آنها از روی چهره شما نمی توانند غمگین بودنتان را تشخیص دهند. اگر می خواهید پیام خود را به او برسانید، باید مستقیماً در مورد پیامی که می خواهید بدهید، حرف بزنید.\n۱۰٫ آقایان همیشه آمادگی رابطه جنسی را ندارند.\nبر خلاف تصور خانم ها، آقایان همیشه حوصله رابطه جنسی را ندارند. آنها اغلب تحت فشار استرس کار، خانواده و پرداخت قبض ها هستند. استرس تمایل فرد به رابطه جنسی را از بین می برد. اگر همسرتان حاضر به رابطه جنسی نیست، دلیلش این نیست که دیگر شما را دوست ندارد، او فقط خسته است و روز سختی را پشت سر گذاشته است.\nازدواج هدیه ای برای پایان دوران تجرد شماست ازدواج برای همه است. این موهبتی ارزنده از جانب پروردگار...\nدر ازدواج موفق تصمیم ها را یک طرفه نمی گیرند خیلی ها وقتی وارد زندگی مشترک می شوند،...\nنمی خواهیم شک و تردید بعضا بی مورد ما خانم ها را توجیه...\nعوامل مرتبط با زندگی مشترک توصیه های مهم برای یک زندگی خوشبخت الف) قبل از ازدواج ۱- بررسی...\nابراز دلتنگی نسبت به همسر یکی از راههای محبت کردن به همسر می باشد همه ما همسرمان را...\nتوصیه های مفید جهت حسادت مردانه\n* با کسی ازدواج کنید که شما را به خاطر خصوصیت خودتان برگزیده باشد، نه با کسی که میل...\nتقریباً یک سوم زنان جامعه کار می‌کنند و از این بین خیلی از آنها درآمدی بالاتر از شوهرانشان دارند....\nقرار نیست همه روابط زناشویی صد در صد کامل باشد، اما می‌توان در مسیر تکامل پیش رفت تاکنون...\nچگونه حرف خود را به کرسی بنشانیم؟یک تلاش عاشقانه با همسر افسرده


تجربه‌ای از تولید علم دینی در قرون میانه اسلامی - شیعه پرس\nتاريخ انتشار : سه شنبه - ۱۳۹۹/۰۵/۰۷ - ۱۱:۳۲\nکد خبر : 660622\nخلط زبان دین و دانش تجربی و رفتن راه بیراهه تطبیق میان داده‌های شرعی با مشهورات نجمی آن وقت منجمان و علمای اهل طبیعیات، مانع از باز شدن ذهن مسلمانان برای دنبال کردن یافته‌های جدید بوده است.\nمتن زیر با عنوان پیشینه درآمیختگی میان روش‌های معرفتی دینی و دانش تجربی در تفسیر عرش (تجربه‌ای از تولید علم دینی در قرون میانه اسلامی) نوشته رسول جعفریان است که در ادامه از نظر شما می‌گذرد:\nزمینه‌های بحث درباره رابطه علم و دین در دنیای اسلام بسیار گسترده است و در این میان، داد و ستد آنها، خواسته یا ناخواسته، سبب شده است تا معارف گسترده ای فراهم آید. این معارف بر محور مرزهای مشترک علم و دین، یا آنچه تصور می‌شود مرز مشترک است، فراهم آمده است. نجوم یکی از این زمینه هاست. از سویی منجمان و حکیمان و از سوی دیگر آیات قرآن در باره آسمان‌ها و نیز روایات متعدد، همه را بر آن داشته است تا برای سازگار کردن آنها، به تولید دانشی بپردازند که با اصطلاحات روز می‌توان دست کم، از زاویه‌ای، آن را علم دینی هم نامید. این مقاله، بر محور مفهوم عرش و بیان تلاش علمی مشترک مفسران، متلکمان، فلاسفه و متشرعان ظاهرگرا در توضیح عرش و سازگاری میان آن و نظام افلاک، تدوین شده است، اما هدف ارائه یک تجربه در حوزه علم دینی است.\nبه طور مداوم از طرف شماری از فیلسوفان و حتی عالمان علوم تجربی و به ویژه فیزیک، ادعا می‌شود که علم، همواره درگیر متافیزیک بوده و هست و چاره‌ای هم جز آن نیست! از سوی دیگر، گفته می‌شود، علم سنتی، به دلیل قرابتش با متافیزیک، امری متفاوت با علم جدید بوده، اما علم جدید، مفهومش از کشف حقیقت عوض شده و مقصود از عقل آن، یک عقل ابزاری شده است، در حالی که مفهوم علم و عقل در قرون قدیم کشف حقیقت بوده است. صرف نظر از این که این ادعا درست باشد یا خیر، سوال این است که چرا و چگونه علم در گیر متافیزیک شده است؟ برای پاسخ این پرسش می‌توان راههای فراوانی را رفت.\nاما پیش از آن باید دریافت که مقصود از این سخن چیست. آیا مقصود این است که واقعاً موضوعات فیزیک و متافیزیک به طور واقعی درگیر هم هستند و هیچ پژوهش فیزیکی نمی‌تواند بدون متافیزیک گره‌ای از کار هستی مادی بگشاید؟ یا مقصود آن است که چون در قدیم، نگاه قدسی و معنوی به عالم بوده، هستی شناسی آن ترکیبی از فیزیک و متافیزیک بوده تا زیبایی و معنویت و قدسی بودنش را درست کند؟ اینها دو بحث متفاوت هستند، نخست بحث از این است که آیا الزاماً و واقعاً، گزاره‌های این دو، درگیر یکدیگرند و دیگری این است که چه اتفاقی در عمل افتاده که البته ممکن است روند اتفاق افتاده، خطا بوده است. به نظر می‌رسد، آنچه در حوزه علم محقق شده، نوعی معرفت است که در دنیای سنتی، هستی مادی را با هستی غیر مادی، در هم آمیخته و با روش‌های عرفانی یا دینی، برای اهداف مشخصی عرضه شده است. افلاطون عالم مثل و رب النوع را به اجسام گره زده، و ارسطو هم دست کم درباره انسان، نفس را با او پیوند داده است.\nامروزه علم تجربی می‌خواهد بگوید کاری به جنبه غیر مادی ندارد و باقی آن را باید به دین و فلسفه واگذاشت، اما در این سوی، عده‌ای می‌گویند، علم بی خود کرده که چنین ادعایی کرده و او حق ندارد این تفکیک را قائل شود. چرا باید صرفاً موضوع کارش یک جهان مادی باشد، به خصوص که آثارش روی فکر عمومی مردمان، پوچی به همراه دارد. به هر روی، بحث بر سر این است که نوعی دانش فلسفی دینی تولید شده که ترکیبی از مادیت و معنویت، جسم و نفس، محسوسات و معقولات، عالم بالا و پایین در آن وجود دارد. این می‌تواند در حوزه دین و فلسفه وجود داشته باشد، مشتریان خود را هم داشته باشد، اما آیا به زور می‌توان به علم جدید حمله کرد که چرا این راه را انتخاب کرده، و به او گفت که نتایج کارت اخلاقی نیست یا مشکل روحی برای مردمان درست می‌کند؟ نباید پنهان کرد که علم هم وقتی این کار را می‌کند، حق ندارد دنبال گزاره‌هایی برود که انکار سمت و سوی دیگر را در پی دارد مگر وقتی که بخواهد دخالت آن بخش را در این قسمت، بحث کند. به هر حال این مساله را باید در جای دیگری دنبال کرد.\nو اما راهی و موضوعی که در اینجا برای بحث انتخاب شده این است که خلط روش‌های معرفتی دینی با دانش تجربی که هم از لحاظ خاستگاه و هم در روش و هم از نظر اهداف، متفاوت با یکدیگر بوده اند، سبب تولید انبوهی از معارف به اسم علمِ در آمیخته با متافیزیک شده است. دست کم یکی از انگیزه‌های اصلی این کار، انطباق برخی از داده‌های موجود در علوم طبیعی با ظواهری از آیات و اخبار بوده که گویی موضوع مشترک داشته اند. در این مقاله، نمونه‌ای از این بحث را درباره مفهوم عرش، دنبال کرده و خواهیم گفت که چه مقدار شبه علم در این حوزه به اسم تفسیر و کلام صرفاً در قالب روش انطباق میان آیات قرآنی با نجوم بطلمیوسی و حدسیات دیگر منجمان متدین و متکلم که هدفشان حفظ حریم ادله اثبات خدا بوده، تولید شده است، چیزی که سبب شده است به درستی مقصود قرآن کریم هم از این معانی روشن نشود.\nمتاخراً این که، کسانی با استناد به انبوه معارف تولید شده مثلاً در آثار ابن سینا یا فخر رازی علم را درگیر متافیزیک دانسته اند. مسلماً پاسخ پرسش اول، با این مقاله، حل نمی‌شود، و همچنان باب تحقیق باز است، اما در اینجا تلاش شده است تا روی یک نمونه عینی از تولید علم درگیر با متافیزیک در دنیای اسلام تأکید شود. شاید لازم باشد این نکته را هم عرض کنم که مقاله حاضر، اصلاً و ابداً در باره بررسی عرش در ادبیات اسلامی نیست، بلکه همان طور که عنوان گویاست، طرح بحثی در حوزه علم دینی و بیان بخشی از دلایل عدم انعقاد تفکر علمی در میان مسلمانان است.\nجهان شناسی دینی و علمی، مبتنی بر دو نوع از معرفت از صدر تا ذیل هستند، و البته معنایش این نیست که وقتی دینی را کنار علمی می‌آوریم، آن را غیرعلمی می‌دانیم، بلکه این بحث، بر اساس اصطلاح رایج است. اینها دو معرفت با دو زاویه دید از جهان هستند. ما باید حریم آنها را تفکیک کرده و هر دو را بر اساس مفهوم بازتری از علم، نوع خاصی از علم بنامیم. در ظرف مثال، وقتی شما به شخصی به عنوان برادرتان نگاه می‌کنید، تا دیگری که به عنوان غریبه به او می‌نگرد، دو نوع نگاه با خروجی متفاوت در کار خواهد بود. در هر دو نگاه، موضوع معرفت، یک شخص است، اما مسائل زیادی در این میانه وجود دارد که این دید را متفاوت می‌کند. یک اشکال این است که این دو نوع معرفت، به هزار و یک دلیل، روی مرز یکدیگر هستند، و در نتیجه، اشتباهاتی رخ می‌دهد که مهم‌ترین آن، این است که گزاره‌های یکی جای گزاره‌های دیگری درآید، و مدام قضاوت‌ها و ارزیابی‌ها متفاوت اما در هم تنیده ارائه می‌شود. اگر چارچوب هرکدام به استقلال رعایت شود، ضمن آن که ممکن است بحث و جدل‌های داخلی همچنان ادامه داشته باشد، اما از نظر معرفتی، می‌تواند بدون آن که یکی نافی دیگری باشند، مقبولیت خود را در میان هواداران و مؤمنان به خود داشته باشند.\nدر اینجا، فرض ما بر این است که در دنیای اسلام، شکل گیری معرفت علمی اینجا به معنای تجربی یا شبه تجربی که با فلسفه هم مخلوط بود نتوانست چارچوب خود را دقیق مشخص کند، و به دلایلی، از گزاره‌های دینی یا ناشی از معرفت دینی استقراض کرد تا هم برای نشان دادن اتقان خود به خصوص در مواردی که اطلاع تجربی روشنی نداشت و هم برای مقبولیت میان جامعه مؤمنان که به گزاره‌های دینی بهای کافی می‌دادند، مسیر هموارتری را بپیماید. ترس این که نوعی از معرفت علمی تجربی فلسفی، از مرز دینداری خارج شود، همیشه این فشار را می‌آورد که باید تطبیق میان گزاره‌های آن با گزاره‌های دینی صورت گیرد. یک اشکال این بود که بسیاری از گزاره‌های غلط علمی که رایج بود، رنگ دینی به خود گرفت و چقدر وقت صرف شد تا از آیات و روایات شاهدی برای آنها دست و پا شود. در مرحله بعد، اینها مقدس شدند، و زمانی که علم راهش را جدا کرد، دین همچنان با گزاره‌های قبلی همراه بود، چون برای آن هزینه کرده و آنها را با خود منطبق کرده بود.\nاز نظر زبانی، بسیاری از کلمات و اصطلاحات، کاربرد مشترک در دو زبان علمی و دینی دارند و به همین دلیل، آنچه از آن مفهوم می‌شود، همواره می‌تواند منشأ اشتباه و خلط باشد. این علاوه بر آن است که کسانی از دو طرف، به عمد، اینها را منطبق بر یکدیگر می‌کنند تا به اهداف خاصی از نظر تعلیم و تربیت برسند. یک دیندار، از مفاهیم علمی، و یک عالم تجربی، از مفاهیم دینی برای ارائه مفاهیم خود با رنگ و لعاب دینی استفاده می‌کند تا جاذبه باورهای خود را برای کسانی که مشتاق مسائل علمی و فلسفی هستند، نشان دهد. در این سوی، منجمان، فیلسوفان، علمای تجربی و حکماً نیز به دلایل مشابهی دست به این کارها می‌زنند.\nمشکل زبانی بسیار جدی تر از این حرف هاست. کاربرد یک کلمه از روز پیدایش آن تا روزگار ما، همواره فراز و نشیب و تغییر و تحول و دگردیسی دارد. بسیاری از این اوقات، معانی آن ضمن حفظ بخشی از معنا، متفاوت و در هر ساختاری، معنای دیگری می‌دهد. کلمه آسمان، عرش، کرسی، و بسیاری از کلمات دیگر، در فرهنگ دینی معانی خاصی دارند، و البته ریشه لغوی آنها، به هر حال، شکل گرفته در محیط انسانی و در چارچوب قواعد زبانی و محیطی شکل گرفته است. اینها در گذر زمان، تحت تأثیر فلسفه‌ها و افکار مختلف، تغییر کرده، گاهی پیراسته و تهذیب شده، معانی استعلایی می‌یابند، و این در حالی است که همواره بخشی از سرمایه قبلی را در درون خود حفظ می‌نمایند.\nمسأله دیگر در این باره، زمان شکل گیری معرفت علمی و دینی است. جوامع سنتی بشر، نوعاً دارای نظام‌های معرفتی علمی و دینی به سبک خود و دارای سطح معرفت ویژه خود هستند. شما مطالبی را که در یک قریه دور از آبادی بیان می‌کنید، با وقتی که می‌خواهید همان مطالب را بیان کنید، بیان‌ها و خطاب‌های مختلف دارید. اگر فرهنگ زمینه‌ای متفاوتی در آنها باشد، شامل الفاظ، مفاهیم و محتوا، باز بیان شما در انتخاب کلمات و اصطلاحات متفاوت خواهد بود. این که قرآن تأکید دارد که انبیا به «لسان قوم» صحبت می‌کنند، هرچند اشاره اش علی القاعده به زبان از نظر عربی یا سریانی یا فارسی است، اما می‌تواند به زبان به معنای نطق هم باشد. هرچه هست، جوامع، نظام‌های زبانی فکری خاص خود را دارند. این نظام‌ها، می‌تواند اساطیری، یا حتی مدل‌های اخلاقی عرفانی و یا دینی به سبک انبیا بنی اسرائیل و دارای کتاب مقدس باشند. هیچ جامعه‌ای نیست که از این جهت یکدست باشد، بلکه غالباً حالت ترکیبی دارد و زبان نقش انتقال مفاهیم را عهده دارد. به طور کلی، در زمان شکل گیری معرفت تجربی، این قبیل نظام‌های معرفتی پیشینی، همیشه در کنار آن هستند و در شکل گیری نظام علمی و پارادایم نو در جامعه، حالت ترکیبی از قدیم و جدید به آن می‌دهند. بسته به نیرومندی این نظام‌های معرفتی، دینی بودن فکر جامعه و توسعه نفوذ آن، به شکل‌های مختلف می‌توانند روی شکل گیری نظام معرفتی علمی تأثیرگذار باشند.\nدر تمدن اسلامی، دو نوع معرفت علمی و دینی در کنار هم رشد کردند و ضمن آن که آنها می‌توانستند مشوق دیگری برای توسعه نظام معرفتی خود باشد، به طور شگرفی در هم تنیده شده و مانع از استقلال آنها و در عوض محرک ایجاد نوعی نظام ترکیبی می‌شدند که خوددرگیری را در درون خود داشت. پدیده‌ای به نام «علم دینی» یکی از محصولات عادی این قبیل جوامع است که دقیقاً همان امر ترکیبی است. بیشترین علاقه در این زمینه به تطبیق است، چیزی که تا روزگار ما هم در میان برخی از دانشمندان تجربی دیندار وجود دارد.\nبرای دنبال کردن این بحث، می‌توان یک موضوع مشخص را که هر دو نوع نظام معرفتی نسبت به آن نظر دارند، و بالاتر، بحث از آن یکی از ستون‌های اصلی ساختار معرفتی و علمی آنهاست، انتخاب و دیدگاه‌ها درباره آن را دنبال کرد. اگر برای این کار مفهوم «عرش» را انتخاب کنیم، می‌تواند انتخاب مناسبی از نظر طرح بحث‌هایی باشد که در حوزه جهان شناسی دینی و علم تجربی درباره آن وجود دارد. عرش، همزمان، یک بحث دینی دارد و در سامانه نگاه دینی، جایگاه بسیار والایی دارد و از آن سوی، در نجوم و فلسفه و همین طور علم تجربی و آنچه از مشاهده افلاک به دست می‌آید، درباره آن بارها و بارها اظهار نظر شده است. این مفهوم کلیدی می‌تواند به ما تجربه ترکیب نظام‌های معرفتی دینی و تجربی را نشان دهد و آنچه را ما در پی آن هستیم، یعنی این که این نظام ترکیبی چگونه ما را از سنجش علمی و دینی دور کرده، آگاه سازد. انواع منابع قرآنی، روایی، نجومی، فلسفی، و عرفانی درباره عرش اظهار نظر کردند، و وقتی ما از بیرون به مجموعه این مباحث می‌نگریم، می‌توانیم اهمیت توجه به این تداخل نظام‌های معرفتی و تأثیر آنها در عقیم کردن شناخت را درک کنیم.\nاعتبار عرش در اصطلاحات دینی، برگرفته از اهمیتی است که قرآن برای این کلمه و قرین او، یعنی کرسی قائل شده است. با کاربرد نوزده مرتبه‌ای «العرش» در قرآن، (و برخی از صورت‌های دیگر آن) در فرهنگ قرآنی این تعبیر به طور کامل به عنوان یک مفهوم دینی در اندیشه مسلمانان مطرح و استوار شده است. افزون بر آن، روایات فراوانی که درباره عرش و نیز «کرسی» آمده، آنها نیز این کاربرد را استوارتر کرده و مسلمانان را به این سمت و سو سوق داده که حقیقت عرش و کرسی چیست و ارتباط آنها با «سماوات سبع» یا «طبقات هفتگانه» که آن هم مکرر در قرآن آمده، چگونه است.\nدر این زمینه، بحث‌های تفسیری، روایی و کلامی، به طور گسترده ای در منابع مطرح شده و البته، به همان میزان، دامنه اختلاف در این باره هم بسیار گسترده بوده است. کاربردهای قرآنی و روایی، با توجه به تفاوت‌هایی که در آنها وجود دارد، و ارتباط آنها با معنای لغوی، منبع اولیه این تفاسیر مختلف بوده و هست. طبعاً در تفاسیر، بنا بر شرح آیاتی است که در این باره آمده است. «خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ فی سِتَّهِ أَیَّامٍ ثُمَّ اسْتَوی عَلَی الْعَرْشِ یُغْشِی اللَّیْلَ النَّهارَ یَطْلُبُهُ حَثیثاً وَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ وَ النُّجُومَ مُسَخَّراتٍ بِأَمْرِهِ أَلا لَهُ الْخَلْقُ وَ الْأَمْر» (اعراف: ۵۴، و بنگرید: یونس: ۳، سجده: ۴، حدید: ۴)، «اللَّهُ الَّذی رَفَعَ السَّماواتِ بِغَیْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَها ثُمَّ اسْتَوی عَلَی الْعَرْشِ وَ سَخَّرَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ کُلٌّ یَجْری لِأَجَلٍ مُسَمًّی یُدَبِّرُ الْأَمْر» (رعد: ۲)، الرَّحْمنُ عَلَی الْعَرْشِ اسْتَوی (طه: ۵، و بنگرید: فرقان ۵۹)، «وَ تَرَی الْمَلائِکَهَ حَافِّینَ مِنْ حَوْلِ الْعَرْشِ یُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِم» (زمر: ۷۵)، «الَّذینَ یَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَ مَنْ حَوْلَهُ یُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ» (غافر: ۷). «وَ یَحْمِلُ عَرْشَ رَبِّکَ فَوْقَهُمْ یَوْمَئِذٍ ثَمانِیَه» (الحاقه: ۱۷). باقی موارد رب العرش، یا ذو العرش یا ذی العرش مکین و مانند اینهاست. چهار مورد اول، اشاره به خلقت شش روزه و بحث «استواء بر عرش» دارد و دنبال آن در هر کدام، تعبیری در تدبیر عالم یا احاطه علمی بر آن است «ثم استوی علی العرش، یعلم ما یلج فی الارض و ما یخرج منها و ما ینزل من السماء و ما یعرج فیها».\nباید دید، مفسران از این آیات، چه تصوری از «عرش» دارند. طبیعی است که مفسران متکلم و اهل عراق، با اهل حدیث که اهل ظاهر در این نقل‌ها هستند، دیدگاه‌های متفاوتی دارند. در قرآن، عرش به معنای لغوی آن، یعنی تخت سلطنت هم به کار رفته است: «وَ رَفَعَ أَبَوَیْهِ عَلَی الْعَرْش» (یوسف: ۱۰۰)، یا «إِنِّی وَجَدْتُ امْرَأَهً تَمْلِکُهُمْ وَ أُوتِیَتْ مِنْ کُلِّ شَیْءٍ وَ لَها عَرْشٌ عَظیمٌ» (نمل: ۲۳). مسلماً زبان بیان این معارف، به نوعی ارتباط با سطح فهم مخاطبان، زبان رایج میان آنان، و اصطلاحات رایج دارد و این معنای تکلم به لسان قوم است که خداوند بر آن تاکید دارد. ابن سینا در یکجا، (رساله اضحویّه فی المعاد، ص ۴۴ ۴۵) به طور شگفت انگیزی، در باره سطح فهم مخاطبان تورات و قرآن، آن هم در زمینه توحید، و به طور خاص در زمینه تشبیه و تنزیه، داده‌های تورات را صرفاً تشبیهی اما قرآن را ترکیبی از آیات متمایل به تشبیه و تنزیه می‌داند. بعید است مقصودش پذیرفتن نوعی نظریه تکاملی در سیر تاریخ بشر باشد، بلکه بیشتر تمرکز او به پایین بودن سطح معلومات بنی اسرائیل و بالاتر بودن سطح مخاطبان قرآن است. هرچه هست، او می‌خواهد چرایی انتخاب زبان خاص توسط خداوند را توضیح دهد و بدین ترتیب می‌پذیرد که تورات بیشتر توحید را تشبیهی بیان کرده، د رحالی که قرآن ضمن این که با زبان مخاطبانی که سطح فهم ظاهری و تشبیهی دارند، در باره توحید، آسمان، ملائکه، عرش، کرسی و جز اینها صحبت کرده، تعابیر کاملاً تنزیهی هم دارد.\nزمانی که دانش تفسیر قرآن شکل گرفت، ورود اهل حدیث با توجه به مخالفت آنها با تفاسیر عقلی، نیز متکلمان، و سپس فیلسوفان با گرایش عقلی، و در نهایت عارفان و همین طور مکتب‌های تلفیقی از اینها به میدان بحث از عرش، مجموعه‌ای از دیدگاه‌ها و تفسیرها را عرضه کرد. در این میان، از کسانی که اهل حدیث بودند و معنای مطابقی و ظاهری عرش و کرسی را دنبال می‌کردند، تا عقل گرایانی که این قبیل کلمات را با نوعی تعبیر مجازی تفسیر می‌کردند، مباحث بسیار زیادی مطرح شده که حتی گردآوری آنها از متون کار بسیار گسترده است. مفسران قرآن در طول قرون مختلف، هر کدام با گرایش‌های اهل حدیثی، کلامی، و فلسفی، در این زمینه، انواع و اقسام تفاسیر را از آیاتی که مشتمل بر این کلمات هستند، به دست داده اند. طبیعی است که آنها در سامانه‌های فکری کلامی خود سیر کرده و سعی می‌کنند جایی برای عرش و کرسی بیابند. کسانی از مفسران با هر گرایش معرفتی که به این بحث‌ها پرداخته اند، از بحث لغوی آغاز کرده، کاربردهای قرآنی را دنبال کرده و سعی کرده اند میان آنها سامانه‌ای هماهنگ از آنچه گفته شده، ایجاد کنند. در لغت، عرش به معنای تخت، خانه سقف دار، داربست تاک به کار رفته است. تخت سلطنت، یکی از معانی است که در قرآن هم دست کم در دو مورد آمده است. در تفسیر مجازی آن، کنایه از استیلا، قدرت، پادشاهی و سلطه دانسته شده است. به همین ترتیب، عرش الهی هم نوعی ملک و پادشاهی دانسته شده است. خداوند «رب العرش» خوانده شده و در معنی اخیر، به معنای حکومت کامل او بر عالم است. «استوی علی العرش»، به معنای استیلای بر عالم خلق تفسیر شده است.\nعلاوه بر آیات که اساس دیدگاه‌های موجود میان مسلمانان را درباره عرش تأمین می‌کرد، دهها حدیث نیز درباره عرش در قرن سوم و چهارم در آثار مسلمانان وجود داشت که در قالب کتابهای مستقل با عنوان عرش، یا آثاری ذیل عناوین الاسماء و الصفات، و ضمن بخش‌هایی از کتب حدیث مانند بخاری و مسلم و… و نیز در رساله‌های اعتقادیه ارائه می‌شد. این روایات، غالباً نگاهی ظاهری به معنای عرش داشت و بیش از همه محل استفاده اهل حدیث بود، یعنی کسانی که در مقابل اهل رأی و عقل گرایان قرار داشتند. در حقیقت، اینها اساس نظریه و نگاه تجسیمی درباره عرش در میان اهل حدیث بوده و به طور عمده، بر محور همان مفهوم سریر و تخت واقعی دور می‌زد.\nیکی از این رساله‌ها، کتاب «العرش و ما روی فیه» محمد بن عثمان بن ابی شیبه (م ۲۹۷) است که مشتمل بر نود روایت است. این کتاب با تحقیقی مفصل درباره کاربردهای لغوی و قرآنی و نیز سابقه مساله، به صورت یک کتاب مستقل منتشر شده است (تحقیق محمد بن خلیفه تمیمی، ریاض، مکتبه الرشد، ۱۹۹۸). آنچه درباره عرش، در مقدمه، با استفاده از اقوال به گفته خودش سلف، و علمای اهل حدیث نقل می‌کند، متمرکز روی همان معنای تخت است، تختی که ملائکه آن را حمل می‌کنند و این مطابق با ظاهر قرآن است. او می‌گوید ابن تیمیه با استدلال به همین «حمل کردن» نظر جهمیه را که تنزیهی است رد می‌کند (نقض تأسیس الجهمیه: ۱/۵۷۶). ابن حجر با استناد به این که عرش پایه دارد، گوید: «و فی اثبات القوائم للعرش، دلاله علی انه جسم مرکّب له ابعاض و اجزا، و الجسم المولف، محدث مخلوق». (از فتح الباری: ۱۳/۴۰۵).\nعرش، بالاترین نقطه در مخلوقات است و چنان که در روایتی منسوب به رسول آمده، «ان عرشه علی سمواته و ارضه». (حدیث ۱۱ کتاب العرش). می‌دانیم که مخالفان نظریه تخت به معنای واقعی، جهمیه و معتزله و ماتریدیه و اشاعره متأخر هستند که همه آن را کنایه از «ملک» گرفته اند (مقدمه کتاب العرش، ص ۳۷). زمخشری و مانند او از معتزلیان، همه عرش را کنایه از قدرت می‌گیرند. (کشاف: ۲/۵۳۰). و اما جواب اهل حدیث، جدای از «حمل» و «قوائم» این آیت است که «و کان عرشه علی الماء». (هود: ۷). آیا می‌شود گفت، «مُلک» روی «آب» قرار گرفته است؟ (مقدمه کتاب العرش ابن ابی شیبه، ص ۴۱). آیه «و یحمل عرش ربک فرقهم یومئذ ثمانیه» هم به گفته علمای حدیث، همین مسأله را دارد که راهی جز تفسیر ظاهری عرش باقی نمی‌گذارد.\nباید تأکید کرد که این احادیث، با توجه به سابقه‌ای که در شکل احادیث داریم، همگی حدیث به معنای حدیث منسوب به رسول (ص) نیست، بسیاری از آنها «اثر» بوده و از صحابه یا حتی تابعین نقل شده، اما از نظر استفاده، در حد حدیث مورد بهره برداری قرار می‌گیرد. مثلاً از ابن عباس روایت شده است که در ذیل آیه «و کان عرشه علی الماء» گفته است: پس از آن بخار آب بالا رفت و آسمان شکافته شد. سپس «النون» [اشاره به ماهی] خلق شد و زمین روی پشت «النون» بسط یافت و کوه‌ها روی آن برآمد تا استوار شود. (العرش و ما روی فیه، ص ۳۰۴). روایتی دیگر از رسول خدا (ص) نقل شده است که فرمود: «إن عرشه علی سمواته و أراضیه» و با انگشتان دست، یک قبه را نشان داد که یعنی این طور عرش روی آسمان‌ها و زمین‌ها قرار گرفته است. (همان، ص ۳۲۹). مصحح همین را از حدیثی از بخاری هم به دست آورده که وقتی از خداوند چیزی می‌خواهید، فردوس را بخواهید، چون وسط بهشت و بالای آن است، و «فوقه عرش الرحمن».\nمصحح می‌گوید این مطلب رد بر فلاسفه است که تصور می‌کنند عرش فلکی از افلاک و همان فلک نهم است. (همان، ۳۳۳). و این روایت که «إن اهل الفردوس، لیسمعون أطیط العرش». (همان، ص ۳۳۵) «اطیط»، صدایی مانند حرکت کاروان است. حدیثی دیگر از ابن عباس است که درباره خدا فکر نکنید، بین آسمان هفتم، تا کرسی خدا، «الف نور» هست، و او بالاتر از آن است (همان، ص ۳۴۳). در روایت دیگری، گفته می‌شود وقتی در آسمان امری حتمی می‌شود «اذا قضی فی السماء امرا»، اول حَمَله ی عرش، تسبیح می‌گویند، بعد ملائکه آسمان دوم، … تا برسد به آسمان دنیا، بعد ملائکه ای که نزدیک ملائکه حامل عرشند، می‌پرسند خداوند چه فرموده. بعد آنها به بعدی‌ها می‌گویند تا خبر به سماء می‌رسد «حتی ینتهی الخبر الی السماء» (همان، ص ۳۵۵). این نوع روایات، می توانسته است عرش را در ذهن مسلمانان، به صورت یکی از افلاک و البته ورای آسمانهای هفتگانه درآورد. طبعاً معنای علو و بلندی و آسمان هم برای اهل ظاهر مهم بوده است، هرچند دیگران ممکن است که اینها را مجازی بدانند.\nپایان حدیث مزبور در همان شکل و شکل دیگر آن، درباره استراق سمع، نقش کاهنان و جلوگیری از شیاطین برای قطع ارتباط آنها با کاهنان در بردن و آوردن اخبار آسمان خاتمه می‌یابد. (همان، ص ۳۵۸). در حالی که این مطالب همچنان توسط اهل حدیث پذیرفته شده و حتی ظاهر آن هم مورد قبول است، چنان که در گذشته هم، انواع و اقسام توجیهات در تفاسیری چون تفسیر فخر رازی ارائه می‌شد، مفسر معاصر ما آقای طباطبایی نقل قول‌های را که درباره مراقب فرشتگان همراه با تیر آتش برای حمله به کسانی است که استراق سمع می‌کنند را باطل می‌داند و کاربرد تمثیلی در آنها باور دارد (بنگرید: المیزان، ۱۷/ ۱۲۴، تفسیر پنج موضوع قرآنی، ص ۱۰۷).\nاینها نمونه‌ای از روایاتی مربوط به عرش بود که از کتاب «العرش و ما روی فیه» ابن ابی شیبه آوردیم. این قبیل کتاب‌ها، در رد بر جهمیه نوشته شده بود که اساساً منکر آن بودند که عرش وجود حقیقی خارجی به معنای تخت دارد و آن را تعبیر مجازی یا شبه مجاز از ملک و پادشاهی می‌دانستند (العرش و ما روی فیه، پاورقی، ص ۳۶۴). باقی روایات نیز به همین ترتیب است، به گونه‌ای که عرش یک مفهوم کاملاً مکانی در بالای آسمان دارد و مشبهیان و اهل حدیث، در آثار بی شمار خود در قرن سوم تا پنجم یکسره بر این امر پای می‌فشرند. کتاب‌های حدیثی اهل سنت نیز که میراث اهل حدیث قرون نخستین است، همین روایات را در خود جای داده اند. کاش کتاب خلق العرش «احمد بن محمد بن حسین بن حسن بن دؤل قمی هم که نجاشی از آن یاد کرده بود، تا می‌توانستیم نگاه محدثان شیعی قم را هم نسبت به این موضوع داشته باشیم.\nما می‌دانیم که اهل حدیث به تدریج ضعیف‌تر شدند، گروهی که باورهای مشبّهی، در میانشان به طور آشکار و صریحی جریان داشت. شاید یکی از نخستین تعارض‌های فرقه‌ای میان جهمیه و اهل حدیث در همین زمینه بود. بعدها اشاعره، قدری معتدل‌تر شد و اشاعره متأخر اعتدالشان از این هم بیشتر شد. زمانی از قرن پنجم به بعد، باورهای مشابهی، غالباً مورد تمسخر دیگران بود، باورهایی که از جمله در زمینه آسمان و عرش و غیره، کاملاً ظاهری می‌اندیشیدند. کرامی ها هم به این گرایش شهرت داشتند، به طوری که در تبصره العوام، شرحی از باورهای محمد بن کرام در این باره آورده است: «گوید باری تعالی، در مکان مخصوص است، بر بالای عرش، و اصحابش گویند همه عرش مکان اوست…»، سپس به اختلاف نظرهای میان اصحاب او پرداخته است. (تبصره العوام، ص ۷۱).\nدیگر گروه‌های مشبهی هم که وابسته به جریان حنبلی هستند، همین تصورات را دارند. نویسنده تبصره در جای دیگر می‌نویسد: «بدان که جمله مشبّهه خدای تعالی را جا و مکان اثبات کنند و گویند بر عرش نشسته و پاها بر کرسی نهاده و سر و دست و جمله اعضا اثبات کنند» (همان، ص ۷۶). آنها با انبوهی از احادیث که ظاهر آنها تشبیه است روبرو هستند. برای مثال این حدیث که خداوند بر عرش نشسته و به اندازه چهار انگشت کنارش خالی است که رسول در معراج بر آن نشست، فراوان نقل شده است. و باز این روایت از مشبّهیان که «گویند هرشب بر اسب به زمین آید، و گویند چون راضی بود عرش سبک باشد و ملائکه بدانند که او راضیست و چون خشم گیرد عرش گران شود، حمله عرش بدانند که وی خشم گرفته است» (تبصره، ص ۸۱). در برخی از روایات منسوب به رسول، عباراتی آمده است حاکی از آن که کتیبه هم روی ساق عرش نوشته شده بوده: «لا اله الا الله محمد رسول الله، ابوبکر الصدیق و عمر الفاروق و عثمان ذوالنورین». (تبصره، ص ۲۳۵). از این دست روایات ساختگی به نفع گروه‌های دیگر هم هست، مانند این روایت که «لباس حمله العرش، الصوف» که برای صوفیان ساخته شده است (التدوین فی اخبار قزوین: ۳/۳۴۸).\nشاید لازم باشد یادآوری کنم که هدف این مقاله، دفاع از یک گرایش در فهم این قبیل مفاهیم در مقابل فهم‌های دیگر نیست، بلکه هدف این است که نشان داده شود چطور زبان دین و دانش تجربی فلسفی، با یکدیگر درآمیخته شده است. وقتی یک مشبهی، مفهوم تجربی و چشمی از عرش و کرسی و سماء و غیره دارد، طبعاً انتظار آن است تا آنچه یک منجم تجربی در این باره می‌گوید، نسبتش با آن روشن شود. آن وقت، چون آنچه مشبهی می‌گوید، در بیان دینی و مقدس می‌گوید، پرسش این است که یک منجم تجربی در این باره چه خواهد گفت و چه مشکلات و محدودیت‌هایی برای دو طرف، و برای علم پدید خواهد آمد.\nاگر بخواهیم نگاه کلی‌تری برای ورود به بحث داشته باشیم، باید عرض کنیم، آثار ترکیبی پدید آمده از تلفیق روش‌های معرفت عقلی، شهودی و تجربی، در تفسیر همه این مفاهیم و پدیده‌ها، شامل آثار فلسفی، تفسیری، کلامی و عرفانی، در میان مسلمانان بسیار فراوان است. علت این مسأله هم روشن است. این تمدن، با ملاحظه اسلامی که می شناخته به تفکر پرداخته و دایره تفکر را هم در همه حوزه‌ها بسط داده و دانش دینی درست کرده است. این مسأله دقیقاً سبب شده است تا دانشمندانی که صرفاً به علوم طبیعی می‌پردازند، محدود بوده و همانها نیز دائماً ملاحظه ظواهر قرآنی، امواج ناشی از ظاهر بینی مسلمانان سنی اشعری و بسیاری از ملاحظات دیگر را داشته باشند.\nبگذریم که در عالم نجوم، بسیاری از آنها اسیر افکار تنجیمی برجای مانده از فرهنگ‌های دیگر هم بودند. زمانی که اینها می‌اندیشیدند، باید ملاحظه منابع و ظواهر دینی را هم می‌کردند. خودشان هم گاهی با روش عرفانی و شهودی، گاهی فلسفی یونانی و گاهی تجربی در موضوع خاص خود تأمل می‌کردند. افکار تنجیمی پیشگویانه هم آنها را تسخیر کرده بود. اکنون و در این شرایط، وقتی شما در مقام یک علاقه مند به مباحث طبیعی و نجومی، می‌خواهید یک مفهوم را وارسی کنید، باید از چهار در وارد شوید تا بتوانید آن را درک کنید. هر کدام از این درها، نوری بر آن مفهوم می‌اندازد، و برای شما مهم این است که بتوانید آنها را با هم ترکیب کرده، صورتی و تصویری از واقعیت خارجی ارائه دهید که پاسخ پرسشهای علمی روز شما باشد.\nابوحاتم رازی اسماعیلی مذهب (م ۳۲۲)، با تمایلات عقل گرایانه شیعی از نوع اسماعیلی، و البته متخصص در ادبیات و لغت شناس، توضیحاتی در باره عرش و کرسی دارد که برای درک فهم آن روزگار از این مفاهیم جالب است. او در ذیل عنوان «کرسی» روایاتی از امام صادق علیه السلام آورده است که «العرش و السماوات و الارضون و جمیع ما خلق الله فی جوف الکرسی، کحلقه القیتها فی فلاه». و شاهد را آیه «وسع کرسیه السموات و الارض» گرفته است. آنگاه از قول معتزله نقل کرده که کرسی را همان علم الهی می‌دانند. حتی گفته اند: الکرسی: الرجل العالم السید. برای همین «الکراسه» به معنای کتاب هم آمده است، چون علم و حکمت در آن گرد آمده است. همو ذیل کلمه العرش و ارائه چند آیه مانند «و کان عرشه علی الماء» و آیت «الذین یحملون العرش و من حوله یسبحون بحمد ربهم» روایتی از امام سجاد (ع) آورده است که نسبتاً طولانی و مدل همان تفسیرهایی نوری است که اسماعیلیه به آن علاقه دارند. روایاتی هم از رسول آورده است: «جانب العرش علی منکب اسرافیل». یا «اهتزّ العرش لموت سعد بن معاذ». سپس می‌گوید، درباره عرش احادیث فراوانی آمده و «تأویلات مختلفه» ای شده و «کلٌّ ینکر تأویل صاحبه» همه تأویل دیگری را رد می‌کنند.\nوی سپس می‌گوید، عرش در زبان عربی، همان سریر و تخت است، چنان که به معنای سقف هم آمده است «و هی خاویه علی عروشها»، چنان که به «قصر» هم عرش گفته می‌شود؛ خانه‌های قصرگونه. گاه چنان است که عرش هر چیزی، معنایی دارد؛ عرش خانه، عرش چاه و… لیله عرشیه، یعنی شب بارانی، و عرش الملک، یعنی ارکان و عزت و سلطان و پایه‌های آن. عرش الرجل، یعنی «قوام أمره»؛ عرش الامه، مردی که قوام امر و مُلک امت در اختیار اوست، چنان که کمیت در شعری، امام علی را عرش الامّه دانسته است. باز از ابن قتیبه (م ۲۷۶) نقل کرده که برخی [معتزله] عرش و کرسی را تأویل بر علم کرده اند. ابوحاتم در پایان گوید: اینها نکاتی بود که در لغت عرب در باره عرش آمده بود. احادیث زیادی هم در باره عرش هست و معانی زیادی دارد. عرش به معنای تخت، عرش به معنای سایبان، عرش به معنای سقف البیت، عرش به معنای سطح، عرش به معنای قصر، عرش به معنای عزت و سلطنت، و در نهایت این که بسیاری «عرش الله و کرسیه» را با آرای خود تأویل کرده اند، و احادیث فراوان گفته اند، و نتیجه این که هیچ کس جز خدا نمی‌داند عرش و کرسی چیست: و لایعلم کیفیه العرش و الکرسی الا الله عزوجل». (کتاب الزینه: ۱/۲۶۹ ۲۸۸)\nنظام آسمانی در تفسیر حکمایی یونانی و البته ریشه دارتر بین النهرینی از یک سو، و در فرهنگ‌های دینی شامل یهودی، مسیحی و اسلامی، نظامی هفتگانه است که طبقات آسمان را مشخص کرده و برای هر کدام لایه‌ای قرار داده تا به اوج و سقف آخرین برسد. تصور غالب در نگاه فلسفی نجومی مسلمانان در قرن سوم و چهارم و پس از آن، این است که عرش با فلک الافلاک ارتباط نزدیک دارد یا عین آن است. این عرش، در بالای طبقات هفتگانه آسمان قرار دارد. تعبیر سبع سماوات، هفت بار در قرآن به کار رفته، همان طور که در کتاب مقدس به کار رفته است. این نگرش با سابقه بسیار دیرینش در میان بشر، در هیئت بطلمیوسی به طبقات نه گانه تبدیل شد، و کسانی که دنبال تطبیق مفاهیم قرآنی با جهان شناسی یونانی بودند، عرش و کرسی را هم به عنوان طبقه هشتم و نهم بر طبقات هفتگانه افزودند تا عدد ۹ مصداق پیدا کند.\nزمانی که دانش نجومی کهن که میراث بین النهرین، مصر و یونان به علاوه آنچه ایرانیان و نیز هندیان داشتند، و حتی به ضمیمه آنچه عبرانیان در این باره داشتند، به سامانه جدید دانشی مسلمانان وارد شد، یکی از کارها، این بود که با داده‌های قرآنی هماهنگ شود. عرب‌ها هم اندکی اطلاعات با عنوان کتاب الانواء داشتند. هرچه بود، از مجموع اینها، باید یک نظام هماهنگ پدید می‌آمد، نظامی که البته اختلاف نظر هم درون آن وجود داشت.\nترکیب نجوم بطلمیوسی با اصطلاحات شرعی، در شکل‌های مختلفی مطرح شد، اما تقریباً اصول آن یکسان بود. این را می‌توان از متون کهن فلسفی نجومی تألیف شده در قرون نخستین اسلامی به دست آورد. در این زمینه، یک سامانه نجومی شامل آسمان و زمین، سیارات و نیز اصطلاحات شرعی مانند عرش و کرسی یا حتی سدره المنتهی و مانند اینها بود. در اینجا سه نظام فکری معرفتی، یعنی «فلسفی و نجومی و شرعی» وجود داشت که باید با یکدیگر سازگار می‌شد. این سازگاری چگونه باید صورت می‌گرفت؟ در واقع، پروسه‌ای که باید در آن این کار انجام می‌شد، همان مسیری بود که کندی یا فارابی رفته بودند و آن اساساً ترکیب فکر یونانی اسلامی با نگاه مثبت بود. شما باید دنبال نشانه‌هایی در این داده‌ها باشید که بتواند نوعی هم پوشانی ایجاد کرده و به سمت ساختن یک سامانه جدید به عنوان دانش نجومی اسلامی شده برود. در اینجا می‌توان به برخی از این فعالیت‌ها اشاره کرد.\nابوالحسن عامری (م ۳۸۱) در رساله المعالم الالهیه می‌گوید: از موجود بالذات که بگذاریم که خود باری تعالی است، آنچه خلق شده، «قلم» و «امر» است. آنچه به «خلق» ابداع شده، عرش و لوح است. آنچه به «تسخیر» ابداع شده، افلاک و اجرام اولیه هستند. آنچه که از راه تولید وجود یافته، تمامی آن چیزهایی هستند که از عناصر اربعه درست شده اند. وی سپس می‌گوید: فلاسفه، از «قلم» تعبیر به «عقل کلی» می‌کنند، از «امر» به «صور کلیه»، و از «لوح» به «نفس کلیه» و از «عرش» به «الفلک المستقیم» و فلک الافلاک تعبیر می‌کنند. (رسائل ابوالحسن عامری، ص ۳۰۴).\nیک مشکل این بود که چطور افلاک نه گانه در نجوم بطلمیوسی، در قرآن سبع سموات آمده است. یک راه جبران این دو مورد، افزون کرسی و عرش بود. بدین ترتیب، این که آسمانهای هفتگانه، به علاوه کرسی و عرش، نه گانه می‌شوند، عقیده‌ی مقبولی شد که تقریباً عمومیت یافت و میان منجمان متدین، فلاسفه و حتی جریان‌هایی چون اخوان الصفاء پذیرفته شد. (رسائل اخوان الصفاء: ۲/۲۶). در جای دیگری، وقتی سخن از تأثیر کواکب و بروج در «ترکیب جسد انسانی» به میان می‌آید، آنها را آلات و ادوات باری می‌خواند که با آنها انسان را خلق می‌کند، بلکه اینها آلات و ادواتی برای «نفس کلی فلکی» هستند، همان نفسی که مطیع باری است و خداوند با «عقل کلی» که فرشته‌ای از فرشتگان مقرب است که «الَّذینَ یَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَ مَنْ حَوْلَه»، آن نفس کلی را تأیید می‌کند. (رسائل اخوان: ۲/۴۳۰). تصویر کلی، این است که عالم بالا، نمونه اعلای عالم صغیر یا همان انسان است، اما این فقط یک تشبیه نیست، لذا آرزویی که اخوان الصفا برای مطالعه کنندگان رسائل پنجاه و یگانه خود دارند، این است که در نهایت، انسان هدایت شده، صعود به ملکوت السماء و عالم افلاک کرده، داخل در زمره فرشتگانی شوند که عرش را حمل می‌کنند و تسبیح به حمد پروردگارشان می‌نمایند (رسائل: ۴/۱۷۳).\nدر واقع، از بحث‌های معتزلی در طرح بحث کاربرد مجازی از این قبیل الفاظ که بگذریم این بحث بیشتر برابر اهل حدیث در یک منازعه جدلی میان دو گروه از متدینان بود نوبت به فلاسفه می‌رسد. داستان آنها نیز تا آنجا که از اسلام پیروی می‌کنند، دنبال کردن همان بحث انطباق است. ابن سینا (م ۴۲۸) در کار انطباق مفاهیم فلسفی بر تعابیری که اصحاب شرایع به کار می‌بردند، جدیت تام دارد. برای مثال، ضمن بحث از «اثبات جوهر عقلی، مفارق از اجسام، برای قیام به نفوس بشری» از ماهیت این جوهر عقلی صحبت کرده، از ارتباط آن با فیض الهی یاد می‌کند، و این که چطور این جوهر عقلی، نفس ناطقه آدمی را صورت عقلی می بخشد. همین است که سبب پدید آمدن استعداد ادارک و علم می‌شود. نفس مزبور، پس از مرگ آدمی، به همان جوهر شریف یا همان عقل کلی متصل می‌شود. این عقل کلی همان است که اصحاب شرایع آن را «العلم الاله‌ی» می‌نامند. (رسائل ابن سینا، ص ۲۱۵ ۲۱۶). این نوع تطبیق‌ها، در فلسفه سینایی وجود دارد و این راهی است که اساس آن را فارابی طراحی کرد.\nدر ادامه همین تفسیرها، ضمن بحث از «اصول القول فی أن الاجرام العلویه ذوات انفس ناطقه» و این که افلاک، دارای نفس ناطقه هستند، از حرکت افلاک سخن گفته، از «نفس الفلکیه» در کنار «نفس حیوانی» و «نفس نباتی» یاد کرده، و این که «انّ النفس الفلکیه هی النفس الناطقه»، و اساس این مطلب هم این باور است که «اجرام عالیه، دارای نفوس ناطقه» هستند. در ادامه می‌گوید که اجرام علوی، زمینه پذیرش تأثیرات الهیه دارند، و از نظر مرتبه، جِرم، از «الجرم الاقصی و المتحرک الاقصی» آغاز می‌شود، همان که ارباب شرایع آن را «عرش» می‌نامند. «و تبتدیء الجرم الاقصی و المتحرک الاقصی الموسوم عند ارباب الشرائع بالعرش». (رسائل ابن سینا، ص ۲۷۲). این اجرام علوی، به تدریج، به «الاجرام الارضیه» می‌رسد، و این را «متشرعین و فلاسفه» براهینش را توضیح داده اند. به کار بردن تعبیر دو گروه «متشرعه» و «فلاسفه» برای بحث انطباق مهم است. وی می‌افزاید، این که همه امم می‌گویند «انّ الله علی السماء و علی العرش» و در وقت دعا، دست‌ها را بالا می‌برند، به همین دلیل است که منتظر فیض از آن ناحیه هستند. (رسائل ابن سینا، ص ۲۷۲)\nابن سینا، در رساله اثبات النّبوات و تأویل رموزهم و امثالهم گفته است: این که در قرآن آمده است که هشت نفر عرش را حمل خواهند کرد، مقصود «افلاک هشتگانه» است که زیر فلک محیط هستند که با آن نه فلک خواهد شد. (تسع رسائل فی الحکمه و الطبیعیات: رساله فی اثبات النبوات، ص ۱۲۸). ابن سینا در آنجا اقوال مختلف و نگاه‌های «المتشبّهه من المتشرعین» و «الحکماء المتشرعون» را آورده و تلاش کرده تا معنای حمل را هم در چارچوب فلسفی روشن کند. (همان، ص ۱۲۸ ۱۲۹). رساله‌ای منظوم از ابن سینا در دو صفحه با عنوان «رساله فی العرش» [یا رساله العروس] در ذریعه (۱۵/۲۴۴) معرفی شده که «فی بیان ترتیب الافلاک» بوده است. باید آن را هم دید.\nابن حزم اندلسی (م ۴۵۶) نیز که ید طولایی در ترکیب مفاهیم علوم یونانی شرعی با یافته‌های شخصی خود دارد، ذیل بحث از تقسیم مخلوقات به جوهر و عرض، در تقسیمات جوهر و جسم، به ناطق و غیرناطق و آنها را به میت و غیرمیت تقسیم کرده، ملائکه را غیر میته و انسان و جن را نفس میته می‌داند. انسان هم «ذات جسد یقبل الالوان» و جن «ذات جسد لایقبل الالوان» نامیده او را «نفس الجنی» می‌داند. جسم غیرزنده هم به مرکب و غیرمرکب تقسیم می‌شود. غیرمرکب همان چهار عنصر یونانی، آتش و هوا و آب و خاک یا به گفته وی «زمین» است. همین طور افلاک هم غیرمرکب هستند، با تمام آنچه در آنها هست؛ «الدراری و الکواکب»، افلاک تسعه، که شامل سماوات سبع به علاوه کرسی است که «فلک المنازل» است و «عرش» که «هو الفلک الکلی المحیط» است که در هر شب و روز یک دور می‌زند. بالای او هم هیچ خلاء و ملأ نیست و این منتهای جرم عالم و کره عالم است و چیزی بعد از آن نیست، اما مرکب حیوان و شجر و غیره است که مرکب از چهار عنصر است… (رسائل ابن حزم، ص ۱۲۳ ۱۲۴). این تفسیر در میراث اندلسی ها نشان می‌دهد که نگاه انطباقی، در عمق لایه‌های تفکر اسلامی در این قرون وجود داشته است.\nچنان که اشاره شد، قرآن برخلاف این که برای مثال در امر «طب» نکته‌ای را بیان نکرده به استثنا آنچه در باره عسل آمده اما در باره آسمان و زمین، سماوات سبع، عرش و کرسی، و حتی باد و باران فراوان سخن گفته است. دلیلش هم این است که به آسانی می توانسته است توجه آدمیان را به عظمت خلقت جلب کرده و حضور خداوند را ثابت نماید. طبیعی است که یکی از مهم‌ترین روش‌ها در حل مشکلات موجود میان آنچه در طبیعیات فلاسفه بود، با آنچه در قرآن آمده بود، همین روش انطباقی بود. نمونه‌های فراوانی از این موارد را می‌شود در تفاسیر یافت. برای مثال، میبدی (م ۵۳۰) در تفسیر کشف الاسرار خود از قول منجمان آورده است که: «هفت آسماناند، گویند وراء این هفت فلک، فلک هشتم است که آن را فلک الافلاک گویند، و این نزدیک اهل حق عرش عظیم است، و بالای این یکی دیگر می‌گویند و آن را فلک الاثیر می‌خوانند، و می‌گویند محرّک افلاک است، و به نزدیک اهل حق آنکه ایشان فلک الاثیر می‌خوانند خداست جلّ جلاله، و عزّ کبریاؤه، و عظم شأنه». (کشف الاسرار و عده الابرار، «تهران، امیر کبیر، ۱۳۷۱ ش» ۲/۳۸۵).\nفخر رازی (م ۶۰۶) که سری در مفسران و سری در متکلمان اشعری متأخر دارد، و در مقطعی از تاریخ قرار گرفته که میراث پیشین مسلمانان را در اختیار دارد، تصویر روشنی از این انطباق به دست می‌دهد و طبعاً ملاحظات اشعری خود را دارد. او بحثی تحت عنوان اقسام و انواع عالم دارد. از خدا که «واجبا لذاته» است بگذریم، باقی موجودات «ممکنا لذاته» هستند. ممکنات یا متحیزند، یا صفت متحیز [اعراض] و یا غیرمتحیز هستند. اجسام از متحیزاتند. ما اجسام السفلیه و اجسام العلویه داریم. اجسام علوی، افلاک و کواکب هستند و به این طریق از عالم سفلی، جدا می‌شوند. تا اینجا، تقسیمات، فلسفی است، اما شرع چه نظری دارد؟ به گفته فخر رازی، شرع، یک قسم مفاهیم دیگر را هم ثابت می‌کند. عرش، کرسی، سدره المنتهی، لوح، قلم، جنه. ادامه بحث فلسفی طبیعی این که: اجسام سفلی دو گونه، بسیط و مرکب هستند. بسیط مثل همین زمین با همه آنچه در آن است با عناصر اربعه: اول کوه‌ها و دره‌ها، دوم کره الماء یا بحر محیط، سوم کره الهواء، و چهارم کره النار. اما اجسام مرکب مانند نبات و معادن و حیوان با همه اقسامی که ذیل آنها هست. از متحیزات که بگذریم، نوبت به اعراض می‌رسد که صفتِ متحیز هستند. اما غیرمتحیز، ارواح هستند. ارواح سفلی و علوی داریم. ارواح سفلی، جن است که خیر و شر دارند. ارواح علوی، یا متعلق به جسم هستند، که همان ارواح فلکی اند، و یا غیر آن که همان ارواح مطهره مقدسه اند. (التفسیر الکبیر: ۱/۱۹۸ ۱۹۹). این تقسیم بندی موجودات بر اساس فلسفه ترکیبی یونانی اسلامی است.\nفخر رازی، به عنوان یک نمونه، به عنوان فردی متشرع، چه باید بکند که این سیستم را شرعی کند؟ خاستگاه این پرسش، «دانش دینی» فخر رزای است. اولاً باید، مرتب تأکید کند که همه اینها ممکن هستند و نیازمند وجود باری تعالی. ممکن است شما بگویید این کافی نیست، زیرا بسا کسی بگوید، اصل وجود اینها مبتنی بر اراده واجب الوجود است، اما فخر رزای می‌خواهد هر لحظه خداوند یا ارکان قدرت وابسته به حضرتش را در کنار این عوالم بگذارد. اینجاست که تطبیقات دیگری باید صورت گیرد. او وقتی «خلق و امر» را توضیح می‌دهد، و همان نظر فلاسفه را در این که اولی مربوط به عالم جسمانی است و دومین، مربوط به عالم روحانی، در کنار عالم افلاک که از عالم خلق هستند، یعنی اجرام افلاک و کواکب، به هر کدامشان، یک ملک و فرشته اختصاص می‌دهد که آنها را اداره می‌کنند. اینها از عالم امر هستند که به عالم خلق می‌پیوندند.\nبه گفته وی این همان است که در روایات آمده است که ملائکه، ماه و خورشید را در وقت طلوع و غروب به حرکت در می‌آورند. حمل عرش توسط فرشتگان هم به همین معناست، و این یکی از نقاط کلیدی بحث ماست [انه سبحانه خص کل واحد من اجرام الأفلاک و الکواکب التی هی من عالم الخلق بملک من الملائکه، و هم من عالم الأمر و الأحادیث الصحیحه مطابقه لذلک، و هی ما روی فی الاخبار انّ للّه ملائکه یُحرّکون الشمس و القمر عند الطلوع و عند الغروب، و کذا القول فی سائر الکواکب، و ایضا قوله سبحانه: وَ یَحْمِلُ عَرْشَ رَبِّکَ فَوْقَهُمْ یَوْمَئِذٍ ثَمانِیَهٌ [الحاقه: ۱۷] اشاره الی ان الملائکه الذین یقومون بحفظ العرش ثمانیه؛ ثم إذا دقّقت النظر علمتَ انّ عالم الخلق فی تسخیر اللّه و عالم الأمر فی تدبیر اللّه و استیلاء الروحانیات علی الجسمانیات بتقدیر اللّه فلهذا المعنی قال: أَلا لَهُ الْخَلْقُ وَ الْأَمْرُ]. (التفسیر الکبیر فخر رازی «بیروت، ۱۴۲۰»: ۱۴/۲۷۲).\nفخر رازی مشابه همین تفسیر و تحلیل را در جای دیگری از تفسیر خود ذیل آیه «وَ یَحْمِلُ عَرْشَ رَبِّکَ فَوْقَهُمْ یَوْمَئِذٍ ثَمانِیَهٌ» آورده است. و در خصوص موجوداتی که نه متحیز هستند و نه حالّ در متحیز هستند [مثل اعراض] می‌گوید: اینها، یا متعلق به اجسام برای تدبیر و تحریک هستند، که همان ارواح اند، و یا چنین نیستند که جواهر قدسیه‌ای هستند که مبرای از علایق جسمانی اند. بخش اول، بهترین‌هایشان، همان ارواح هشت گانه ای هستند که حامل عرش اند، چنان که خداوند در آیت «و یحمل عرش ربک فوقهم یومئذ ثمانیه» فرموده است. ارواح مقدسه دیگری در اطراف آنها هستند «و تری الملائکه حافین من حول العرش یسبحون بحمد ربهم»، و نیز دنباله آنها سکان کرسی هستند، و بعد هم ارواح مقدسه که در طبقات سماوات سبع هستند «و الصافات صفا فالزاجرات زجرا، فالتالیات ذکرا». (تفسیر فخر رازی: ۱۵/۴۲۱ ۴۲۲).\nفخر رازی نظم آسمان را به طور کامل در اختیار خداوند و نه بسته به قوانین یا مثلاً جاذبه یا مانند آن می‌داند. طبعاً شناختی هم از این امر نداشتند. از نظر او، این نظمی است که به طور مستقیم یا توسط فرشتگان اداره می‌شود. خداوند به خورشید، ویژگی‌های خاصی از نور و تسخیر و تأثیر و تدبیر شدید عنایت کرده و اصولاً همه کواکب، در پذیرش این ویژگی‌ها، مسخر هستند. هر کدام از خورشید و ماه و سایر کواکب، حرکت خاص و بطئی از مغرب به مشرق دارند، چنان که حرکت سریعی هم به سبب حرکت «فلک اعظم» دارند. خداوند، فَلَک اعظم را چنان قدرتی بخشیده که نیرویش ساری در اجرام سائر افلاک، و مستولی بر آنهاست، و آنها را به زور از مشرق به مغرب می‌برد.\nسپس می‌گوید این که دنبال آیه «ثمّ استوی علی العرش» آمده است که «یغشی اللیل النهار» از آن روست که «حدوث لیل و نهار» توسط حرکت «عرش» به دست می‌آید؛ و این که دنبالش می‌فرماید: «و الشمس و القمر و النجوم مسخرات بامره» یادآوری این نکته است که فَلک اعظم که همان عرش است، دیگر افلاک و کواکب را برخلاف خواستشان از مشرق به مغرب می‌برد. معنای این حرف این است که خداوند نیرویی در عرش به عنوان قوه قاهره نهاده، که مسلّط بر خواست همه افلاک و کواکب و حرکت دادن آنها برخلاف طبایع آنان است. فخر سپس می‌گوید: «فهذه ابحاث معقوله، و لفظ القرآن مشعر بها، و العلم عندالله». (تفسیر فخر رازی، ۱۴/۲۷۳).\nابداعات فخر رازی در تفسیر نظام نجومی عالم به گونه‌ای است که این نظام را نظامی حادث و همزمان منظم برای زندگی انسان تصویر کرده و با تفسیری که از آیات ارائه می‌دهد، همه چیز را مطابق خواست یک متکلم اشعری فلسفه زده و طبیعیات زده یونانی، البته با تفسیر خاص اشعری، پیش ببرد. خورشید سلطان عالم است، ماه، نایب سلطان است، و دیگر ستارگان، خدمتکار هستند. برای همین است که خداوند از «شمس و قمر و کواکب» با این ترتیب یاد می‌کند. (تفسیر فخر، ۱۴/۲۷۵).\nفخر رازی یک بحث مستقل هم درباره عرش و اقوال موجود در آن، ذیل آیه «ثم استوی علی العرش» دارد. او می‌گوید، معنای این آیه نمی‌تواند استقرار خدا بر عرش باشد، آنچنان که فرض کنیم یک تخت است و اگر این تخت سقوط کند، کسی هم که روی آن نشسته سقوط می‌کند! زیرا مسلمانان اتفاق دارند که خداوند خود نگاه دارنده عرش و حافظ آن است، نه این که عرش حافظ اوست. معنای ظاهری این آیه، این توهم را هم که خدا قبل از استوا، جای مستقری نداشت به ذهن تداعی می‌کند که نمی‌تواند مورد قبول باشد.\nهمین طور ظاهر آیه با آوردن حرف «ثمّ» به معنای این است که خداوند پیش از خلق عرش، به آن نیازی نداشته و بعد از خلق چنین شده و این خود موهم این است که حقیقت خداوند، دچار تقلب و دگرگونی شده که این هم قابل قبول نیست. باید چنان باشد که بعد از خلق عرش هم به آن بی نیاز باشد. بنابر این، اصلاً نباید استوای بر عرش را به معنای تحت اللفظی آن گرفت. (تفسیر فخر: ۱۷/۱۹۱). می‌بینیم که فخر در این قبیل موارد، به مقدار زیادی به مواضع معتزله نزدیک شده است، هرچند در ادامه سعی می‌کند ارتباط خود را با آن طرف هم تا حدودی حفظ کند و همه اینها با ملاحظه و استفاده از اقوال منجمان و عالمان علوم طبیعی خواهد بود. فخر رازی می‌گوید، اگر معنای ظاهری استواء علی العرش را نپذیریم، باید سوال کنیم استوا در اینجا به چه معناست؟\nدر این باره چند قول هست:\nقول اول از ابومسلم اصفهانی [معتزلی] است که می‌گوید، وقتی آسمان و زمین را خلق کرد، آن را تسطیح کرد و برافراشت. هر بنایی را که برافراشته شود، عرش می‌نامند «وَ مِنَ الشَّجَرِ وَ مِمَّا یَعْرِشُون» (نحل: ۳۸)، و این عرش یعنی بنای افراشته را «متباعدا عن الماء الارض الصلبه» بنا کرد تا منهدم نشود و از این رو می‌گوید «و کان عرشه علی الماء». در اینجا، استواء یعنی «الاستعلاء علیه بالقهر»، خلاصه این که یعنی خداوند آسمان و زمین را خلق کرد و این خود عرش است، دور از آب است روی زمین سخت، و بر آن تسلط قهرآمیز دارد و در اختیار اوست. خداوند آن بنا کرد، آنگاه تسویه و تسطیح کرد، بعد هم: استوی علی العرش، این یعنی همین اجرام آسمانی بلند مرتبه که خدا ساخته است. این سخن ابومسلم اصفهانی است.\nقول سوم این است که مراد از عرش «مُلک» است و مقصود از آیه این است که وقتی خداوند آسمان و زمین و افلاک و کواکب را خلق کرد، و همه چیز از فصول سال و غیره مرتب شد، در واقع، ملک خود را درست کرد. عرش یعنی همین مُلک که خود این مخلوقات هستند و پس از خلق آسمان و زمین فراهم می‌آید. دنبال آن هم «یُدبّر الامر» آمده است. یعنی وقتی شش روز آسمان و زمین را خلق کرد، و مستوی بر عرش شد، آن هم در نهایت عظمت و جلال، به تدبیر امور آسمان و زمین پرداخت، این که همه چیز با تدبیر اوست، و این نهایت قدرت خداوند است. (تفسیر فخر رازی: ۱۷/۱۹۲).\nبازتاب این قبیل تفسیرها را در آثار فلسفی بعدی هم می‌توان دید. از جمله نمونه‌ای از این ترکیب را می‌توان در اظهار نظر ذیل درباره ملأ اعلی، حمله العرش، و ملائکه و شیاطین از یک طرف و افلاک، عالم علوی و سفلی، عناصر اربعه و انواع کائنات الجو دید: «در “شرح طوالع” که به اصفهانی مشهور است مذکور شده است که عقول را که در عرف شرع ملأ اعلی و حمله العرش می‌گویند، و نفوس فلکیه را ملائکه سمائیه، و نفوس سفلیه را که مدبر عناصر اربعه و انواع کائنات جو است ملائکه ارض می‌نامند، و نفوس ناطقه انسانیه و حیوانیه و نفوس نامیه و متغذیه را نفوس ارضیه می‌گویند، و نفوس مجرده که مدبر اجسام نیست اگر بالذات خیر است ملائکه کروبیون می‌گویند، و اگر بالذات شریر است شیاطین می‌گویند، و اگر بالذات نه خیر است نه شریر آن را جن می‌گویند. این است آنچه متکلمین گفتهاند». (انواریه: ترجمه شرح حکمه الاشراق سهروردی، ص ۱۹۱). این مطالب مشابه همان هاست که فخر رازی هم بیان کرده بود.\nنگاه ترکیبی، یعنی نجومی، فلسفی، اشراقی به عرش، در آثار فیلسوفان قرن هفتم به بعد، حاکم بر نوع تفسیری است که از عالم افلاک دارند. مشکل همه آنها، وصل کردن عالم اجسام به عالم مجردات است؛ و آنچه نقش میانی دارد، همین عالم افلاک است. بالاترین نقطه آن هم عرش است که فلک الافلاک نام می‌گیرد، امری که در این میانه، نقش ارتباطی میان دو عالم جسمانی و روحانی را که حاکم بر تمام بینش‌های هستی شناسانه در عالم اسلامی است بر عهده دارد. عبدالقادر بن حمزه اهری (م ۶۷۵) از جمله این فیلسوفان است که می‌گوید: «فاذن العرش، هو فلک الافلاک» است که حاوی است و زمین که «غایه السفل» است محوی است. به همین دلیل است که گفته می‌شود «العرش کل المکان». (الاقطاب القطبیه، ص ۱۸). در تفسیر طبیعیاتی این عالم، خورشید در وقت غرب کردن، تا زیر عرش می‌رود، و این در روایتی منسوب به رسول (ص) آمده است.\nصبح گاهان، سجده در برابر حق کرده و طلوع کرده» (الاقطاب القطبیه، ص ۳۷) و دوباره به پایین می‌آید. او در ادامه می‌گوید، وقتی حلول روح از نظر عقل، در پشه ممکن باشد، چرا نمی‌توان پذیرفت که روح در «الجرم الاعظم الانوار الاشراف الاظهر، رئیس السماء…» یعنی خورشید، و همین طور جرم اعلی که همان فلک الافلاک است، حلول نداشته باشد. او می‌گوید، این جرم اعلی یا همان فلک الافلاک یا همان عرش، آن قدر شریف و عزیز است که خداوند ذات مقدس خود را به آن افزوده است: «رب العرش العظیم» «رب العرش الکریم» «ذو العرش المجید». (همان، ص ۳۷). در این تفسیر، پس از خدا، عالم به سه بخش تقسیم می‌شود: عقل، نفس و جسم. و به این ترتیب، زمینه ارتباط اینها فراهم خواهد شد. ذهن فلسفی، اگر متشرع باشد، به راحتی این اصطلاحات را با آنچه در قرآن یا روایات آمده، کنار هم می‌گذارد.\nاهری، این فیلسوف قرن هفتم، می‌گوید: در آیه «والطور» «طور» عقل اول است، «و کتاب مسطور فی رق منشور»، نفس اول، «البحر المسجور» هیولی است، «البیت المعمور» همان کرسی است، و «السقف المرفوع» «عرش عظیم» است که سقف تمامی موجودات جسمانی است، به طوری که بالاتر از آن دیگر چیزی نیست و خلأ است. این سقف است که حدود عالم جسمانی را تعیین می‌کند. (الاقطاب القطبیه، ص ۸۸). این سقف که همان عرش است، پیش از خلق آسمان و زمین، برای پنجاه هزار سال، روی آب بوده است (همان، ص ۹۰). گفتار وی یکی از بهترین نمونه برای ارائه روش انطباقی میان مفاهیم شرعی و فلسفی طبیعی است.\nاگر آنچه را تا این زمان در باره عرش گفته شده است، در اختیار عارفی مانند سید حیدر آملی (م ۷۸۲) قرار دهید، او آن را به اوج عرفانی خود خواهد رساند. این کار با کمک اندیشه‌های ابن عربی که نیمی از آنها در داخل نجوم شکل می‌گیرد، و عارفانی چون صدرالدین قونوی انجام می‌شود. ابن عربی، ساختار هستی شناسی خود را بر سماوات می‌گذارد در این میانه عرش جایگاه خاصی دارد. او چندان توجهی به داده‌های منجمان، جز در حد گرفتن الفاظ، و تأویل آنها در رؤیاهای عارفانه خود ندارد. جای می‌نویسد: بسم الله الرحمن الرحیم، چهار لفظ است و چهار معنا دارد. این می‌شود «هشت»، و اینها «و هم حمله العرش المحیط». (فتوحات: ۱/۱۰۹). از این دست عبارت مبتنی بر نوعی نگاه حروفی نجومی به فراوانی در فتوحات هست.\nیک نمونه شگفت در باره کلمه رحیم است (فتوحات: ۱/۱۱۰. و بنگرید شرح خاص او را در باره عرش در: فتوحات: ۱/۱۴۸). یک جا موارد هشتگانه زکات را با هشت عدد بودن حمله عرش، متناسب برای «صلاح العالم» می‌بینید. (فتوحات: ۱/۵۸۴). با این همه توجه داشته باشیم که او هم به اجبار باید نوعی دانش نجومی را مد نظر داشته باشد و دارد. در جایی می‌گوید، چرا خداوند «عرش» را از «بین الافلاک» برگزیده، پاسخش این است که «چون عرش بر همه اجسام احاطه دارد». (فتوحات: ۲/۱۷۴). طبعاً این تفسیری است که با بخش فلک الافلاک در میان منجمان، همخوانی دارد.\nسید حیدر هم در چارچوب فعالیت کاشفانه از نجوم دارد. او می‌گوید ما یک حروف کتابی داریم که همین ۲۸ حرف است، و یک حروف آفاقی که عبارت است از: هیولای کلیه اولیه، عرش، کرسی، افلاک سبعه، عناصر اربعه (تفسیر المحیط الاعظم، ۱/۲۱۰). ویژگی او این است که در تفسیر شکل عرش و کرسی و جز آن، عناصر شیعی را هم وارد کرده و دوازده برج را عبارت از دوازده امام می‌داند. البته این تطبیق، پیشینه داشت و اربلی در جایی از کشف الغمه آن را نقد کرده است (کشف الغمه: ۱/۵۶). سید حیدر می‌گوید: خداوند داخل کرسی، جسم شفاف دایره‌ای را که به دوازده قسمت با نام بروج قسمت می‌شود، قرار داده و برای هر یک از آنها فرشته‌ای را که هر کدام یکی از «ائمه العالم» هستند قرار داده است. این که شیعیان امامیه هم به دوازده امام باور دارند، از همین جاست. اصلاً آن ملائکه، همین دوازده امام هستند «فالشیعه یقولون إنّ هولاء الملائکه التی ذکر الشیخ، و هم ارواح هولاء الائمه».(تفسیر المحیط الاعظم، «قم، ۱۴۲۲»: ۱/۵۴۷ ۵۴۸). سید حیدر، اصل را همان افلاک سبعه می‌داند، و دو تای دیگر را عبارت از کرسی و عرش می‌داند. (همان: ۲/۲۰۴) نظریه‌ای که قرن‌ها بود رواج داشت.\nسید حیدر نظر «شرع و فلسفه» را درباره این که افلاک، هفت تاست، منطبق با هم می‌داند: «الشرع و البرهان قد تطابقا علی أن هاهنا تسع افلاک بعضها فوق بعض، فمنها سبع سماوات، ثم الکرسی و العرش بعباره الناموس الاله‌ی». سپس از کواکب یا همان سیارات از ماه و عطارد و زهره و خورشید و مریخ و مشتری و زحل یاد کرده، جز آنها از کواکب را متعلق به فلک هشتم می‌داند. اما فلک نهم، خالی از کواکب است. برهان نیز بر همین مطلب دلالت دارد (همان، ۲/۲۱۱).\nسید حیدر در جالی دیگر از عالم حسی، عالم مثالی و عالم مجرد عقلی یاد می‌کند. تمام سماوات و ارض و عرش و کسی از این عالم مثالی هستند: و العالم المثالی عندهم عالم روحانی من جوهر نورانی شبیه بالجواهر الجسمانی فی کونه محسوسا مقداریّا، و بالجوهر المجرّد العقلی فی کونه نورانیّا، لیس بجسمانی مادّی و لا جوهر مجرّد عقلی، لأنّه برزخ و حدّ فاصل بینهما، و کلّ برزخ بین شیئین لا بدّ أن یکون غیرهما، بل له جهتان یشبه بکلّ منهما ما یناسب عالمه. و قالوا: العالم المثالی مشتمل علی العرش و الکرسی و السّماوات السّبع و الأرضین السّبع و ما فی جمیع‌ها من الأملاک و الأفلاک. (همان، ۵/۳۴).\nبیشترین اصرار بر این که افلاک، دارای روح یا نفس هستند، در اظهارات همین گروه به چشم می‌خورد. سبب آن هم ایجاد ارتباط میان عقل اول با نفس و از آنجا با عالم جسمانی و به نوعی ربط حادث به قدیم است. همین طور حل مشکل علم، یکی دیگر از علل پنجاه بردن به این قبیل اتصالات میان عقل و جسم، عالم معقولات و عالم محسوسات است.\nسید حیدر ذیل آیه «وسع کرسیه السماوات و الارض» می‌نویسد: «ثمّ أفلاک الفلکیّه، ثمّ أجسامها، ثمّ الأرواح الملکیّه، ثمّ عقولها، ثمّ الأرواح العنصریّه، ثمّ أجسامها، ثمّ الأرواح الحیوانیّه، ثمّ أجسامها، ثمّ الأرواح النباتیّه، ثمّ أجسامها، ثمّ الأرواح المعدنیّه، ثمّ أجسامها، و ذلک کلّه بعد الهیولی الکلّیّه المسمّاه بالجسم الکلّی و الماده الکلّیّه و القوی الطبیعیّه الساریه فی الأجسام کلّها من العرش إلی الفرش، أی الأفلاک و الأجرام و الآثار العلویّه و السفلیّه، و الأرض و ما علیها من الحیوان و المعدن و النبات و الإنسان و البحار و الجبال و الأشجار و الأنهار و غیر ذلک». (همان، ۵/۹۹). وی در جای دیگر از چند نوع عرش صحبت می‌کند. «عرش مجید» عقل اول است، «عرش عظیم» نفس کلی، یعنی لوح محفوظ است، «عرش رحمانیه» اول الافلاک است، دنبال آن «عرش کریم» یعنی کرسی است. و این که فرموده «و کان عرشه علی الماء» مقصود همان عقل اول است که مبتنی بر علم اول و مستند به اوست، و از نظر وجود، تقدم بر عالم اجسام دارد. (همان: ۵/۱۱۸)\nملاصدرا (م ۱۰۵۰)، بنیانگذار جریان ترکیبی فلسفی عرفانی با نام حکمت متعالیه است که اصولاً برای آسمان و نجوم نقش و اهمیت زیادی قائل است. ملاصدرا، نگاه تأویلی نیرومندی دارد، اما همزمان، نه تنها سعی می‌کند فلسفی مشایی نیز به قضایا بنگرد، در مواردی، دوست دارد به نوعی مفاهیم ظاهری را هم در آیات قرآنی به نوعی بپذیرد و این را توجیه کند که اگر آیات و اخبار، نتواند حمل بر ظاهرش شود، مشروط بر این که گرفتار تجسیم و تشبیه نشویم چرا باید خداوند اینها را برای عامه مردم فرستاده باشد. (الاسفار: ۲/۳۴۲ ۳۴۴). او دنبال راهی است که همزمان ظاهر آیات را بپذیرد و در عین حال راه تأویل را هم باز بگذارد. «أکثر أهل الشرع قائلون بأن ظواهر معانی القرآن و الحدیث حق و صدق و إن کانت لها مفهومات و تأویلات أخر- غیر ما هو الظاهر منها». وی برداشت تند صوفیانه در تفسیر هستی را ناشی از وهم و خیال، و ضعف عقل آنان می‌داند (همان: ۲/۳۴۵)\nالبته به نظر نمی‌رسد در فلسفه او، این جنبه از قضیه، یعنی نجوم، ویژگی تازه و چندان متفاوتی پیدا کرده باشد، اما تأکید بر آن به دلیل تأثیرپذیری از جریان‌های اشراقی، قابل توجه است. به عبارت دیگر، در حکمت صدرایی که ترکیبی از تفکر مشاء و اشراق و ارائه صورت جدید به این تفکر ترکیبی است، عرش می‌تواند جایگاه بسیار مهمی داشته باشد. عرش در این تفکر، مظهر اسماً الهی و از نقطه نظر تشبیه با عالم انسانی، مانند قلب در وجود آدمی است، چنان که کرسی، مانند سینه و صدر است. «قال بعض ارباب القلوب: العرش هو قلب العالم و الانسان الکبیر و الکرسی هو صدره، و هذا اصح الاقوال و أسدّها و أحسنها». (اسرار الایات، ص ۱۱۸).\nملاصدرا در جایی، با اشاره به عقاید اشراقیان در باره تعلق گرفتن ارواح به اجسام، این مسأله را از یونان تا دوره اسلامی، به کسانی چون افلاطون، سقراط، فیثاغورٍس، هرمس، و از آنجا تا حکمای فرس و ملوک حکمت مشرقی، و اساطین فلسفه خسروانی تا شیخ اشراق ادامه داده و می‌گوید: اینها بر این باور بودند که هر نوعی از افلاک و کواکب و بساط عناصر و مرکبات آنها، یک رب النوع در عالم قدس دارد که مدبر این نوع خاص و مراقب اوست، چرا امکان ندارد اینها، بدون وجود آن رب النوع، بتوانند چنین افعالی از خود صادر نمایند. ملاصدرا با این رأی، نظر موافق دارد و از قول آنان نقل می‌کند که ارزش این گونه تأملات اشراقی، در مقایسه با رصدهای جزئی منجمان، ارزشمندتر و قابل قبول تر است. این عبارات او، از قول کسانی است که انتقاد نسبت به باور مشائیان در باره صور نوعیه برای اثبات ویژگی‌های خاص انواع است، اما در اصل، اصل بحث رب النوع را می‌پذیرد و می‌نویسد: «أنا و إن نساعدکم فی إثبات هذه الصور العقلیه المفیضه لهذه الأنواع الجسمیه کما مر من کلامنا فی مباحث الماهیه و قد ذببنا عن إثبات المثل النوریه الأفلاطونیه – و أحکمنا بیان‌ها بما لا مزید علیه» (اسفار: ۵/۱۶۵. بنگرید: ۲/۵۸ در اثبات نظریه افلاطون و فلاسفه اشراقی در حقیقت رب النوع).\nاین عبارات معرفت شناسانه ملاصدرا نشان می‌دهد که دست کم کسانی که این مباحث را مطرح می‌کردند، در مقایسه با تجربه‌های رصدی منجمان، درک شهودی این گونه فیلسوفان متأله را قابل اعتبار می‌دانند: «بل هذا اولی»: «فإذا اعتبر رصد شخص أو أشخاص معدوده من أصحاب الأرصاد الجسمانیه فی الأمور الفلکیه حتی تبعهم غیرهم ممن تلاهم و بنوا علیه علوما کعلم الهیئه و النجوم فلیعتبر قول أساطین الحکمه و التأله فی أمور شاهدوها بأرصادهم العقلیه بحسب خلواتهم و ریاضاتهم فیما شاهدوها من العقول الکثیره و هیئتها و نسب‌ها النوریه». او با یاد از شیخ الهی، یعنی شیخ اشراق، از قول او گفته است که آنچه آنان گفته اند، مسأله را منحصر در ده عقل نمی‌کند، بلکه بسیار زیادتر از اینهاست «و ما یَعلم جُنود ربّک الاّ هو». (الاسفار الاربعه: ۵/۱۶۴، شواکل ال حور فی شرح هیاکل النور، ص ۱۸۸، شرح الهدایه الاثیریه، ص ۸۰).\nملاصدرا ذیل باب العرش و الکرسی از اصول کافی، درباره تعابیر آمده در این روایات توضیحاتی داده است. ضمن آن بحثی در حوامل عرش دارد که مقصود از این که در این دنیا، حاملان عرش چهار ملک و در قیامت هشت تن از ملائکه عرش را حمل می‌کنند چیست. آیا مقصود همان عدد هشت است، یا هشت هزار یا هشت صنف از ملائکه است یا … او می‌گوید، میان این اقوال تعارضی نیست. برای این که قسمی از ملائکه، ارباب انواع هستند، و وحدتی دارند که کثرت در آن جای می‌گیرد. (شرح اصول کافی: ۳/۳۳۳). طبعاً در معنای «حمل» هم اختلاف نظر است. ملاصدرا عرش را مثل قلب دانسته و با کنار هم قرار دادن مفاهیم نور، تجرد، عقل بالفعل، نور الانوار و غیره می‌گوید: «حقیقه العرش، نور من نور عظمه الله، و عظمته انما هی بشده نوریته، و هو غیر متناه فی شده». (۳/۳۳۷).\nاز آنجایی که در نگاه صدرایی، افلاک همه نور و صاحب نفس و دارای نور عقلی هستند، ارتباطشان از این طریق با عرش به معنای نور و علم برقرار است: «اما الافلاک و الکواکب، فقد بین أن لکل منها نور مدبرا نفسانیه یحرکه بالتشوق الی مبدئه و نور آخر عقلیا بالتشوق کما یحرک المعشوق العاشق». (۳/۳۳۹). «فاذن قد ثبت و تبین أنّ جمیع الاجرام و طبائعها و نفوس‌ها محموله علی انوار قاهره عقلیه و هی حامل‌ها و حافظها و ممسکها، و تلک الانوار کلّها لا بد من انتهائها لکثرتها الی نور واحد هو نور عظمه اللّه و هو القاهر علیها من فوقها، و قاهریتها علی ما دونها ظلّ و اثر من قاهریته تعالی. فظهر انه تعالی حامل کل شیء و ممسکه و حافظه بنور عظمته، فهو حامل العرش و الکرسی و السموات و الارض و غیرها باجرامها و طبائعها و نفوس‌ها و عقولها، و کل شیء محمول له و متعلق به و لیس لشیء حول و لا قوّه و لا قدره و استطاعه فی شیء من الضّر و النفع و الموت و الحیاه الاّ بقوته تعالی و نور عظمته». (۳/۳۴۰). این مدل تفسیر از عرش، در آثار ملاصدرا در موارد دیگری هم آمده است. او نقدی هم نسبت به دیدگاه‌های مشبهه در باره عرش دارد و آنان را به «کفرا عظیما و ضلالا جسیما» متهم می‌کند. (شرح اصول کافی: ۳/۳۲۰).\nملاصدرا در عین حال، نظر معتزلیانی مانند قفال و زمخشری و دیگران که همه این قبیل الفاظ مانند عرش و کرسی را مجازی می‌دانند، نپذیرفته و آن را «فرع باب السفسطه و التعطیل، و سد باب الاهتداء و التحصیل» دانسته مانعی بر سر راه اعتقاد به معاد جسمانی می‌داند. شگفت که می‌گوید در این موارد بهتر است بر همان صورت لفظی آن بسنده کرده علم آن را به خدا واگذار کنیم (مفاتیح الغیب، ص ۷۷). او علاوه بر این که تلاش می‌کند از معنای مجازی دوری کند، اما نوعی معنای حقیقی برای کاربردی که در مجازی از استواء بود، دست پا کرده (شرح اصول الکافی: ۳/۳۲۷) و در عین حال او تأویلات عرفانی خود را دارد. عرش برای ملاصدرا مثل قلب است، بلکه عین قلب است (شرح اصول کافی: ۳/۳۴۴) و این را بارها به شکل‌های مختلف بیان کرده است. اینجا دیگر از مرحله انطباق نگاه تجربی و عرفانی گذشته و الفاظ منجمان و طبیعیان، برای او در حکم الفاظی برای معانی عرفانی هستند که او با آنها مرتب جملات و ترکیبات متفاوت نوری و عرشی می‌سازد.\nکمتر کسی مانند ملاصدرا می‌تواند تصویر نوری از عالم هستی داده و مفاهیم عرفانی و فلسفی و شرعی و تجربی را در یک نظام کلی با بیانی اشراقی در هم آمیزد. وی در جایی از چندین عرش صحبت می‌کند: عرش مجید، عرش کریم، عرش الرحمن، عرش العظیم، و این که فرق بین عرش الرحمن با عرش العظیم، مثل فرق بین الفلک الاطلس و فلک الثوابت است… بالای این چهار عرش، عرش الذت است که عرش الهویه هم به آن می‌گویند. این همان عرش النور المحمدی است، عرشی که محیط به کلّ است و خالی از همه شوائب است، و این عرش اختصاصی حضرت ختمی مرتبت است (مفاتح الغیب: ص ۷۵۸).\nیافتن نکات تازه در باره عرش در متون بعد از ملاصدرا، بیش از همه در آثار شیخی هاست که باز برای آسمان، مراتب بیشتری قائل بوده و به خصوص تلاش می‌کردند با تفسیرهای تازه، و حتی ارائه طرح‌های گرافیکی، طبقات بالا و پایین آسمان را نشان دهند. این نمونه‌ها را در آثار سید جعفر کشفی می‌توان مشاهده کرد. این بحث‌ها در حالی در دوره قاجار دنبال می‌شد، که انقلاب کپرنیکی دویست سال پیش از آن، بیشتر آنچه را که در قرون میانه مسیحی و اسلامی درباره نجوم مطرح شده بود، کنار گذاشته بود. بحث از این مباحث را که یک سر آن در آثار شیخی‌ها و سر دیگرش در آثار هانری کربن و پیروان او مانند اکهارت است، باید به زمانی دیگر سپرد، زیرا دیگر می‌دانیم که همه اینها، نسبت به آنچه دانش نجوم است، یک شوخی بیش نیست و بیشتر با حال و هوای موجود در جریان‌های شبه عرفانی دمساز است. دو تصویر زیر از کتاب «تحفه الملوک» سید جعفر کشفی دارابی است که آن را در سال ۱۲۳۳ نوشته است.\nتغییر نگرش‌ها با آمدن هیئت کپرنیکی\nداستان آسمان در هیئت جدید، از چهار قرن پیش به این طرف، با تغییری که در همه مفاهیم نجومی و زمان و جز اینها رخ داد، باز هم آثار خود را در تفسیرهای تازه از عرش و کرسی داشت. در واقع، این اطلاعات، سبب شد تا مفسران و متکلمان جدید، درگیر باز تفسیر هفت آسمان قرآن با توجه به یافته‌های جدید بشر باشند، آن گونه که آن آیات با هیئت جدید سازگار باشد. در مواردی هم، برخی از مسائل جدید، الهام‌بخش آنها در تفسیر برخی از جنبه‌های مربوط به بحث از عرش می‌شد. آنچه تا قبل از این درباره عرش و مفاهیم مشابه گفته شده بود، چهار نوع نگاه و نظر بود:\nالف: معنای مطابقی لفظی به معنای تختگاه (گاهی به شکل کاملاً تجسیمی و گاه با نوعی تنزیه، مانند این که خداوند روی تخت خود نشسته اما «لا علی سبیل الحلول»).\nج: به معنای طبقه نهم یا همان محیط اطلسی (العرش عند المتکلمین و المحصلین من الحکماء هو فلک الافلاک المحیط بجمیع الاجسام و الاجرام لاصوره هنالک و لا جسم (رسائل ابن سینا، ص ۲۱۹).\nد: به معنای عقلی که به «العنصر الاعلی» نامیده شده و هم عرش مجید است (مجموعه مصنفات شیخ اشراق: ۱/۷۷). برخی از سه عرش یاد می‌کنند: العرش العقلی (همان عقل اول)، العرش النفسی (الفلک الاول)، العرش الجسمانی که سومی همان الفلک الاعلی است. (شرح حکمه الاشراق شهرزوری، ص ۴۰۱).\nباید اعتراف کنم که در این مقاله، جای خیلی از مباحث، حتی در ارتباط ما همانچه دقیقاً هدف ما بوده خالی است و باید روزی به آن پرداخت. نمونه روشن آن، مروری بر رساله عرشیه ابن تیمیه است که یک نمونه شگفت در باره ترکیب بحث‌های علمی و قرآنی، با نگاه ظاهر بینانه او، و در عین حال، اظهارات جدیدی است که لازم است یک بار، به طول کامل مرور شود. پرسش آن رساله از ابن تیمیه دقیقاً این است که «ما یقول فی العرش؟ هل هو کری ام لا؟» عرش چیست، کروی است یا خیر. اگر کروی است، و عرش به همه چیز محیط است، چه معنا دارد که ما دستمان را «بالا» می‌کنیم؟ و ادامه آن.\nحوزه کار این مقاله، مروری بر پیشینه بحث پیش از عصر جدید بود، طبیعی است که پس از آمدن هیئت کپرنیکی، مفسران و متکلمان نوگرای مسلمان تلاش کردند تا یک بار دیگر قدرت خود را در تطبیق با دقت نظر بیشتری در آیات و روایاتی که نقل شده نشان دهند. در این باره آرای زیادی مطرح شد که شماری بر اساس برخی از احتمالات و نظرات طرح شده در کتب قدیمی و شماری هم با بهره گیری از نشان‌هایی در آیات و روایات، در جهت نوع همسان سازی میان ظواهر قرآن و کشفیات جدید بود. این داستان را با مرور بر کتاب‌هایی مانند اسلام و هیئت، و مقالات فراوانی که در این زمینه‌ها نوشته شده، می‌توان دنبال کرد و در واقع، خارج از موضوع مقاله حاضر است. یکی از مقالات قابل تأمل و خوبی که مروری بر این دیدگاه‌ها دارد، و خود نیز تفسیر خویش را از آن بیان کرده، مقاله «هفت آسمان» از استاد حسین توفیقی است که در کتاب تفسیر پنج موضوع قرآنی (قم، ۱۳۹۵، صص ۹۵ ۱۲۴) منتشر شده است. عزیزانی که علاقه مند به مرور بر این دیدگاه‌ها هستند، می‌توانند به این مقاله مراجعه کنند.\nتمام تلاش این بود که بحث در حیطه «عرش» باقی بماند، و متوجه دیگر مطالب نجومی و اصطلاحات قرآنی مربوطه و به ویژه هفت آسمان نباشد. طرح عرش هم در واقع برا ی رسیدن به نکته دیگری بود. به واقع، هدف از آنچه در این نوشتار عرضه شد، به هیچ روی، بحث درباره ماهیت عرش در متون اسلامی نبود، بلکه هدف، مرور بر برخوردهایی بود که با این مفهوم و مفاهیم مشابه به لحاظ معرفتی صورت گرفته بود. ما در جستجوی چرایی این نکته بودیم که چرا مسلمانان، در زمینه نجوم، نتوانستند تحولی اساسی در هیئت بطلمیوسی ایجاد کنند، و این به رغم آن بود که تلاش بسیاری کردند و در این زمینه، فراوان نوشتند. مسلماً یکی از دلایل آن نداشتن ابزارهای علمی مانند تلسکوپ بوده است، اما فارغ از این، اگر بخواهیم به دنبال دلایل معرفت شناسی آن باشیم، می‌توانیم ایده‌ای را که در این مقاله دنبال شده است، مورد توجه قرار دهیم. خلط زبان دین و دانش تجربی، و رفتن راه بیراهه تطبیق میان داده‌های شرعی با مشهورات نجمی آن وقت منجمان و علمای اهل طبیعیات، مانع از باز شدن ذهن مسلمانان برای دنبال کردن یافته‌های جدید بوده است.\nاسرار الایات، ملاصدرا، تهران، ا نجمن حکمت و فلسفه، ۱۳۶۰ ش\nالاقطاب القطبیه او البلغه فی الحکم، عبدالقادر بن حمزه اهری، تهران، انجمن فلسفه ایران، ۱۳۵۸\nتبصره العوام، تصحیح عباس اقبال آشتیانی، تهران، اساطیر، ۱۳۶۴ ش\nالتدوین فی اخبار قزوین، عبدالکریم رافعی قزوینی، بیروت، ۱۴۰۸ ق\nتسع رسائل فی الحکمه و الطبیعیات: رساله فی اثبات النبوات، قاهره، دار العرب، ۱۳۲۶ ق\nالحکمه المتعالیه او الاسفار الاربعه، ملاصدرا، بیروت، دار احیا التراث، ۱۹۸۱\nرسائل ابن سینا، قم، بیدار، ۱۴۰۰ ق\nرسائل ابوالحسن عامری، تهران، مرکز نشر دانشگاهی، ۱۳۷۵ ش\nرسائل اخوان الصفا، بیروت، دار الاسلامیه، ۱۴۱۲ ق\nشرح اصول کافی، ملاصدرا، تصحیح محمد خوای، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ۱۳۶۶ ش\nشرح الهدایه الاثیریه، ملاصدرا، بیروت، ۱۴۲۲\nشرح حکمه الاشراق، شمس الدین شهرزوری، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ۱۳۷۲\nشواکل ال حور فی شرح هیاکل النور، محقق دوانی، مشهد، بنیاد پژوهش‌های اسلامی، ۱۴۱۱ ق\nالعرش و ما روی فیه، محمد بن عثمان بن ابی شیبه (م ۲۹۷)، تحقیق محمد بن خلیفه تمیمی، ریاض، مکتبه الرشد، ۱۹۹۸).\nکشف الاسرار و عده الابرار، تهران، امیر کبیر، ۱۳۷۱ ش\nکشف الغمه، علی بن عیسی اربلی، تبریز، ۱۳۸۱ ق\nالمیزان فی تفسیر القرآن، محمد حسین طباطبایی، بیروت، ۱۳۹۰ ق.\nرسول جعفریانعلوم تجربینظریه علم دینی


سلامت نیوز: یافته های اخیر محققان دانشگاه هاروارد در امریكا و دانشگاه واگنینگن در هلند، نشان داد، نوشیدن سه لیوان شیر كم چرب،خطر حمله قلبی را تا 18 درصد كاهش می دهد.\nاین پ‍ژوهش30 مرداد ماه امسال(23 اگوست 2011) در نشریه امریكن جورنال كه از معتبرترین مراجع تغذیه ای جهان به شمار می رود، به چاپ رسید، شامل 17 مطالعه از امریكا، اروپا و ژاپن است.\nیافته های یك مطالعه انجام شده دیگر كه در مجله امریكایی تغذیه بالینی انتشار یافت، نیز نشان داد، مصرف كلسیم لبنیات با رژیم غذایی كه منجر به كاهش وزن می شود، ارتباط دارد.\nهمچنین طی یك آزمایش روی 23 هزار و 366 مرد سوئدی مشخص شد، مصرف روزانه كلسیم بیش از میزان توصیه شده، می تواند، خطر یا مرگ ناشی از بیماری های قلبی و سرطان را تا 25 درصد كاهش دهد. نتایج این پژوهش نیز در مجله امریكایی بیماری های همه گیر به چاپ رسیده است.\n2011-09-25 13:34 سلامت نیوز


توطئه هاي واشنگتن در منطقه ادامه دارد\nراز وحشت آمريکا از عمليات ارتش سوريه\nارتش سوريه پس از اينکه موفق شد که دمشق و حومه آن را امن کند در راستاي بسط حاکميت سوريه بر تمامي اراضي خود حرکت کرده و به دنبال گشودن جبهه جديدي عليه گروه‌هاي مسلح در جنوب اين کشور است. اين حق دولت سوريه است که بر همه اراضي خود مسلط شود. علاوه بر آن از بُعد اقتصادي نيز تسلط بر همه مناطق در سوريه از اهميت بسزايي برخوردار است به ويژه جنوب سوريه و درعا در اولويت اصلي دمشق با دلايل اقتصادي و گشودن باب تجارت با اردن است.\nطبق گزارش روزنامه الوطن سوريه بيش از نيمي از شهر درعا تحت کنترل گروه‌هاي مسلح است. همچنين مناطق داعل، ابطع، محجه و انخل در حومه درعا تحت سيطره آنهاست. گروه‌هاي مسلح بر شهرک‌هاي طرنجه، جباتا الخشب، اوفانيا و المکاسر در استان قنيطره نيز مسلط هستند.ارتش سوريه طي روزهاي گذشته اعلاميه هايي در جنوب سوريه پخش کرده که در آن خطاب به ساکنان آمده است: ارتش سوريه براي رهايي شما از ساکنان و تروريست‌هايي که شهرها و روستاهاي شما را ويران کرده اند، مي جنگد. ارتش سوريه پيروز خواهد شد. بيايد با هم با تروريسم و حاميان آن مبارزه کنيم. جنگي که براي همه مصائب به بار آورد در شرف پايان است. ادامه حمل سلاح به نتيجه اي نخواهد رسيد. بر زمين گذاشتن سلاح و پيوستن به آشتي ملي ضامن جان شما و توقف خونريزي است. ارتش سوريه ضامن سلامت و ثبات و امنيت درعاست.\nهمچنين ارتش سوريه از گروه‌هاي مسلح خواست که سلاح خود را بر زمين بگذارند. در اين اعلاميه خطاب به گروه‌هاي مسلح بيان شده است: جان خود را به خطر نيندازيد. کساني که شما را به سوي مرگ سوق دادند و شما را به تخريب و ويراني و کشتار کشاندند کجايند؟ همگي از شما دست برداشتند. در برابر شما دو گزينه بيشتر وجود ندارد؛کشته شدن يا سلاح را بر زمين گذاشتن. قبل از اينکه زمان از دست برود تصميم خود را بگيريد.اما در اين ميان آمريکا و رژيم صهيونيستي به شدت نگران عمليات احتمالي ارتش سوريه در جنوب سوريه هستند. آمريکا تهديد کرد اگر سوريه آتش‌بس را نقض کند، با واکنش متناسب و البته شديد واشنگتن مواجه خواهد شد.\nدر همين راستا، هدر نائورت سخنگوي وزارت خارجه آمريکا مدعي شد از بابت وقوع عمليات قريب‌الوقوع در منطقه کاهش تنش واقع در جنوب‌غرب سوريه نگران است. وي در ادامه ادعاهاي خود افزود: «آمريکا به‌عنوان ضامن منطقه کاهش تنش ميان روسيه و اردن، اقدامات جدي و متناسبي را در پاسخ به نقض آتش‌بس از سوي دمشق اتخاذ مي‌کند».\nبدون شک اراضي سوريه در معرض حملات رژيم صهيونيستي و آمريکا قرار دارد و آنها براي حمايت از گروه‌هاي مسلح دست به حملاتي در مناطق مختلف سوريه از جمله ديرالزور و حمص زده و مي زنند. آمريکايي ها به دنبال جان بخشيدن به گروه‌هاي مسلح و تروريستي هستند که رمقي براي آنها نمانده و در آستانه فروپاشي قرار دارند به ويژه که نشانه‌هاي پيروزي دولت سوريه در اين جنگ بزرگ روز به روز نمايان تر مي شود.\nپس از پايداري ارتش سوريه و فروپاشي گروه‌هاي تروريستي در بسياري از مناطق شاهد توسعه فرايند آشتي ملي در بيشتر جغرافياي سوريه هستيم. اين در شرايطي است که عمليات مقاومت مردمي در الرقه ضد آمريکايي ها توسعه پيدا کرده و ضربات مهلکي به آمريکايي ها وارد کرده است. جداي از تحولات الرقه، ارتش سوريه و متحدانش در شرق و غرب ديرالزور و شرق حمص و باديه سوريه و ديرالزور ضربات مهلکي به آمريکايي ها و همپيمانانش وارد کرده اند. هدف ارتش سوريه نابودي طرح هاي توسعه طلبانه آمريکايي ها در شرق سوريه است. اگر آمريکايي ها نگران عمليات هستند و تحرکات جنون واري انجام مي دهند به علت عمليات نظامي برق آسا و طرح‌ها و تاکتيک هاي نظامي ارتش سوريه است که آمريکايي‌ها را سخت به ستوه آورده است.\nآمريکايي ها پس از هر حمله به مواضع ارتش سوريه و متحدانش منتظر مي مانند تا روند اقدام خود و نتيجه را ببينند اما ارتش سوريه و متحدانش در عرصه ميداني پاسخ آمريکايي ها را با پيشروي هاي خود مي دهند.\nارتش سوريه ابتکار عمل را در شرق سوريه و ديگر مناطق در دست گرفته است و علت عصبانيت آمريکا نيز همين است.واقعيت اين است که آمريکايي ها از زمان شروع بحران سوريه مايل به ماندن سوريه در هرج و مرج و بحران هستند. آنها علاوه بر حمايت از گروه‌هاي مسلح دست به حملات موشکي و هوايي زده اند. اما ارتش سوريه براي مقابله با تحرکات گروه‌هاي مورد حمايت آمريکا در شرق و شمال شرق و جنوب سوريه به تلاش هاي خود ادامه مي دهد.\n«جمال الزعبي» نماينده پارلمان سوريه در گفتگويي با اسپوتنيک به راز ترس و وحشت ايالات متحده آمريکا از عمليات ارتش سوريه در جنوب سوريه پرداخت و گفت: «هشدارهاي آمريکا درباره عمليات ارتش سوريه در جنوب سوريه به اسرائيل مربوط است. اهتمام آمريکا به جنوب سوريه و هشدار دادن درباره عمليات ارتش سوريه ربطي به غيرنظاميان آنگونه که واشنگتن ادعا مي کند ندارد بلکه به بحث حمايت آمريکا از اسرائيل و جولان اشغالي در جنوب مربوط است به ويژه که ارتش سوريه به دنبال آزادسازي همه مناطق تحت کنترل گروه‌هاي مسلح در جنوب سوريه به موازات مرزهاي اردن و فلسطين اشغالي است. ارتش سوريه اقداماتي را شروع کرده که از جمله آنها پخش اطلاعيه و درخواست از گروه‌هاي مسلح براي بر زمين گذاشتن سلاح شان و ضرب الاجلي است که براي آنها تعيين کرده و پس از آن عمليات شروع خواهد شد.\nاين نماينده پارلمان سوريه گفت: اين قبيل تهديدات خللي بر عزم ارتش سوريه و رئيس جمهور سوريه براي بازپس گيري اراضي سوريه ايجاد نمي کند. هشدارها درباره آزادسازي سرزمين سوريه قابل قبول نيست به ويژه که آمريکا فقط به دنبال منافع اسرائيل و حفظ امنيت آن در منطقه است.\nسرتيپ «علي مقصود» کارشناس امور راهبردي گفت: در حقيقت ارتش سوريه از مدتها قبل به گروه‌هاي مسلح هشدار داده بود که سلاح خود را بر زمين بگذارند. ارتش سوريه اقدام به اعزام نيروها و تجهيزات از حدود دو هفته قبل کرده است و از چهارشنبه گذشته اين تدارکات را تقويت کرده و مقدمات براي شروع عمليات در جنوب سوريه از حومه شمالي و شمال غربي درعا را فراهم کرده است. ارتش سوريه به سرعت نبرد را رقم خواهد زد.\nقدر مسلم آن است که ارتش سوريه که تاکنون در جبهه هاي متعددي در حال جنگ بود پس از پيروزي هاي به دست آمده توان مضاعفي پيدا کرده و نيروهاي خود را از جبهه هاي تحت کنترل به مقابله با گروه‌هاي مسلح اعزام مي کند تا معادله جنگ را به نفع خود تغيير دهد و علت نگراني آمريکايي ها نيز شکست تمام عيار در سوريه است و تحرکات واشنگتن نيز در اين راستا با هدف تحت الشعاع قرار دادن تصميم دمشق صورت مي گيرد اما تجارب گذشته ثابت کرده که دولت سوريه تحت تاثير اين هشدارها قرار نخواهد گرفت.\nآدرس مطلب http://www.resalat-news.com/newspaper/page/9229/1/21727/0


ولادت حضرت اباالفضل علیه سلام؛علمدار کربلا تهنیت باد – هیات دو و میدانی مازندران Mazandaran Athletics Assoc\nحضرت ابوالفضل (ع) در روز چهارم شعبان سال ۲۶ هجری قمری دیده به جهان گشود. شیعیان برای حضرت ابوالفضل (ع) جایگاه معنوی بالایی قائلند. او را باب الحوائج می‌خوانند و به او متوسل می‌شوند. حرم حضرت عباس در نزدیکی حرم امام حسین(ع) یکی از مهم‌ترین مکان‌های زیارتی شیعیان است. حضرت باب الحوائج ابوالفضل العبّاس (ع) فرزند برومند اول پیشوای شیعیان حضرت علی علیه السلام و امّ البنین سلام الله علیها، در روز چهارم شعبان سال ۲۶ هجری قمری در مدینه منوره متولد شد. مادرش فاطمه دختر حزام بن خالد از قبیله کلاب بود که نیاکانش همگی از دلیرمردان عرب، و در شهامت و شجاعت معروف بودند.\n« ابوالقِربَه» قِربـَـه به معنی مشک آب است. بعضی معتقدند که این کنیه به این علت به او داده شده است که در واقعه کربلا چندین بار مشک آب به خیمه ها برد. این کنیه در چند منبع ذکر شده است.\n« ابوالفَرجَه» فرجه به معنی گشایش و برطرف کردن اندوه است. دلیل این کنیه این است که عباس علیه السلامدر کار افردی که به او متوسل میشوند گشایش ایجاد می کند.\nحضرت عباس در خانه على علیه السلام و در دامان مادر با ایمان و فادارش و در کنار امام حسین علیه السلام رشد کرد و درس هاى بزرگ انسانیت، صداقت و اخلاق را فرا گرفت. تربیت خاص امام على(ع) بى شک در شکل دادن به شخصیت فکرى و روحى این نوجوان سهم عمده اى داشت. دلاورى هاى این نوجوان از زمان پدر بزرگوارش در جنگ هاى آن حضرت با مخالفین نمودار بود که برخى جلوه هایى از شجاعت این نوجوان را در جنگ صفین در تاریخ ثبت کرده اند.\nحضرت امام سجاد در مورد حضرت عباس مى فرماید: خداوند عمویم عباس را رحمت کند که در راه برادرش ایثار و فداکارى کرد و از جان خویش گذشت چنان فداکارى کرد که دو دستش قلم شد خداوند نیز به وی همانند جعفر بن ابى طالب در مقابل آن دو دست قطع شده دو بال عطا کرد که با آن ها در بهشت با فرشتگان پرواز مى کند عباس نزد خداوند مقام و منزلتى بسیار بزرگ دارد که همه شهیدان در قیامت به او غبطه مى خورد. گردآوری: بخش مذهبی بیتوته\nبرچسب: ولادت حضرت اباالفضل علیه سلام؛علمدار کربلا تهنیت باد


اگر روح انسان از خداست، چگونه عذاب می‌شود؟ | پاسخگویان\nیکی از مراحل مهم در خلقت انسان دمیده شدن روح در او است. خداوند این مرحله را به این صورت بیان فرموده است: وَ نَفَخْتُ فِیهِ مِن رُّوحِى [حجر/۲۹] از روح خود در آن دمیدم. با نگاه سطحی به این آیه شریفه سؤالی در ذهن ایجاد می‌شود که اگر روح انسان از خداست پس چگونه خدا روح خویش را عذاب می‌کند؟ این پرسش ناشی از تعریف‌های عامیانه و نفوذ اسرائیلیات، خرافات و حتی تعالیم بودیسم و هندو است. در این متن قصد پاسخ به این پرسش را داریم. اما برای پاسخگویی به این شبهه ابتدا باید حقیقت روح شناخته شود و سپس معنای دمیده شدن روح الهی در انسان روشن شود در انتها هم با شناخت مفهوم عذاب الهی کاملاً پاسخ به این شبهه واضح خواهد شد.\nروح موجودی اسرار آمیز است. موجودی که همواره برای بشر سؤال برانگیز بوده است. قرآن کریم خطاب به پیامبر اکرم (صل‌الله‌علیه‌وآله) می‌فرماید: وَیَسْأَلُونَکَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّی وَمَا أُوتِیتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِیلًا [اسراء/۸۵] و در باره روح از تو مى پرسند بگو روح از [سنخ] فرمان پروردگار من است و به شما از دانش جز اندکى داده نشده است.\nاز این آیه به نوعی می‌توان فهمید که درک حقیقت روح در توان انسان نیست.\nدر آیه‌ای دیگر نیز خداوند مراحل مختلف خلقت انسان را به این صورت بیان داشته است: وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ مِنْ سُلَالَهٍ مِنْ طِینٍ * ثُمَّ جَعَلْنَاهُ نُطْفَهً فِی قَرَارٍ مَکِینٍ * ثُمَّ خَلَقْنَا النُّطْفَهَ عَلَقَهً فَخَلَقْنَا الْعَلَقَهَ مُضْغَهً فَخَلَقْنَا الْمُضْغَهَ عِظَامًا فَکَسَوْنَا الْعِظَامَ لَحْمًا ثُمَّ أَنْشَأْنَاهُ خَلْقًا آخَرَ فَتَبَارَکَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِینَ [مؤمنون/۱۲ـ۱۴] و به یقین انسان را از عصاره اى از گل آفریدیم سپس او را [به صورت] نطفه اى در جایگاهى استوار قرار دادیم آنگاه نطفه را به صورت علقه درآوردیم پس آن علقه را [به صورت] مضغه گردانیدیم و آنگاه مضغه را استخوانهایى ساختیم بعد استخوانها را با گوشتى پوشانیدیم آنگاه [جنین را در] آفرینشى دیگر پدید آوردیم آفرین باد بر خدا که بهترین آفرینندگان است.\nاین آیه که بیانگر مراحل آفرینش انسان است؛ روح را مخلوقی الهی مطرح کرده و دمیده شدن روح را مرحله و آفرینشی ویژه در شکل گرفتن و خلقت انسان برشمرده است.\nنسبت روح انسان و خدا\nباتوجه به سیر خلقت معلوم شد که دمیده شدن روح در انسان مرحله‌ای ویژه در خلقت انسان‌ها است. در سوره حجر نیز خداوند فرموده است: وَإِذْ قَالَ رَبُّکَ لِلْمَلَائِکَهِ إِنِّی خَالِقٌ بَشَرًا مِنْ صَلْصَالٍ مِنْ حَمَإٍ مَسْنُونٍ* فَإِذَا سَوَّیْتُهُ وَنَفَخْتُ فِیهِ مِنْ رُوحِی فَقَعُوا لَهُ سَاجِدِینَ [حجر/۲۸، ۲۹] و [یاد کن] هنگامى را که پروردگار تو به فرشتگان گفت من بشرى را از گلى خشک از گلى سیاه و بدبو خواهم آفرید. پس وقتى آن را درست کردم و از روح خود در آن دمیدم پیش او به سجده درافتید.\nدر این آیه و در داستان سجده کردن ملائکه بر حضرت آدم (علیه‌السلام) خداوند فرموده که وقتی خلقت جسمانی او به پایان رسید، خلقت روحی و دمیده شدن روح در حضرت آدم از روح الهی صورت گرفت و پس از آن آدم مسجود ملائکه قرار گرفت. پس شرافت انسان به بعد روحانی وی است.\nدمیده شدن روح به چه معنا است؟\nمقصود از حدیث «لولا الحجه لساخت الارض باهلها» چیست؟ و چگونه وجود حجت،…\n(اکالون للسحت) در قرآن به چه معنا می باشد؟\nدر بحث خداشناسی اثبات شده است که خداوند موجودی مجرد و بسیط است. یعنی قابل تقسیم شدن یا دارای اجزاء نیست. پس کلام “مِن روحی” به معنای دمیده شدن قسمتی از روح خدا نیست چرا که خدا اساساً قابل تقسیم نیست و از جسم و روح تشکیل نشده که معنای تکه‌ای از روح برای عبارت درست باشد. اگر چنین معنایی را بپذیریم در اصل خرافات و تعالیم تحریف شده یهودیت و مسیحیت و حتی بوداییان و هندویان را پذیرفتیم. زیرا آنها اعتقاد به حلول خدا در موجودات دارند. اعتقادی که اشکالات فراوان عقلی و نقلی دارد.\nدر اصطلاح ادبیات عرب منظور از اضافه شدن روح به خدا و نسبت بین روح و خداوند اضافه تشریفی است. مثل بیت الله که بیانگر این نیست که خداوند جسم و خانه دارد، و بی‌معناست که برای خدا مکان در نظر بگیریم و بگوییم کعبه جایگاه خداست. و همین مطلب در مثال ماه خدا یا شهر الله جاری می‌شود. این نوع اضافه‌ها و ترکیب‌ها تنها برای تکریم و عظمت به خداوند نسبت داده می‌شود.\nاین عظمت برای حضرت آدم سبب سجده ملائک بر وی شد و توان صعودی روح انسان را بیان می‌کند که روح ما این قوه را دارد که بالاترین درجات کمالی را طی کند و به مقامی برسد که دیگر مخلوقات توان رسیدن به آن را ندارند.\nدر ضمن معنای ” وَنَفَخْتُ فِیهِ مِنْ رُوحِی” از معصومین سؤال شده است. مثلاً ابی بصیر از امام باقر (علیه‌السلام) درباره معنای عبارت پرسیده و امام در پاسخ فرمودند: خلق خلقا و خلق روحا، ثم أمر الملک فنفخ فیه- و لیست بالتی نقصت من الله شیئا، هی من قدرته تبارک و تعالى خداوند موجودی (جسم) را خلق کرد و روحی را هم آفرید، آنگاه به فرشته ای دستور داد آن روح را در آن (جسم) بدمد، نه اینکه بعد از دمیدن، چیزی از خدای متعال کم شده باشد و این از قدرت خدا است.\nپس خطای بزرگی است که ما روح دمیده شده در حضرت آدم را جزئی از خدا بدانیم چون خدا جزء ندارد، قابل تجزیه نیست، جسمانی نیست و کم و زیاد نمی‌شود.\nمعنای “من روحی” با دقت در معنای “إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَیْهِ رَاجِعُونَ [بقره/۱۵۶] ما از آن خدا هستیم و به سوى او باز مى گردیم.” نیز آشکار می‌شود. ما از خداییم هیچگاه معنای این را نمی‌دهد که ما قسمتی از خداییم؛ به همین صورت از روح خدا بودن نیز به معنای قسمتی ازروح الهی بودن هم معنا نمی‌شود. پس خدا اگر انسان را عذاب کند به این معنا نیست که قسمتی از روح خودش را عذاب کند؛ مطلبی که شبهه به آن اذعان کرده است. در پایان به این قسمت شبهه می‌پردازیم که عذاب الهی به چه معناست؟\nعذاب الهی یعنی چه؟\nهر جا سخن از عذاب خداوند می‌شود منظور از این نیست که خداوند شلاق عذاب را بدست گرفته و بر سر انسان می‌کوبد، بلکه طبق صراحتی که در آیات الهی وجود دارد عذاب در اصل عکس‌العمل و بازتاب اعمال ما است. وَمَا تُجْزَوْنَ إِلَّا مَا کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ [صافات/۳۹] و جز آنچه می‌کردید جزا نمى یابید.\nبهشت نیز عکس‌العمل کارهای ماست. حتی تعبیر قرآن در مورد عذاب و پاداش اُخروی دیدن خود عمل است: یَوْمَئِذٍ یَصْدُرُ النَّاسُ أَشْتَاتًا لِیُرَوْا أَعْمَالَهُمْ* فَمَنْ یَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّهٍ خَیْرًا یَرَهُ* وَمَنْ یَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّهٍ شَرًّا یَرَهُ [زلزال/ ۶ـ ۸] آن روز مردم [به حال] پراکنده برآیند تا کارهایشان به آنان نشان داده شود پس هر که هموزن ذره اى نیکى کند آن را خواهد دید و هر که هموزن ذره اى بدى کند آن را خواهد دید.\nدر آیات سوره زلزال همچنان که مشاهده می‌شود روز قیامت روز دیدن اعمال و مشاهده خوبی‌ها و بدی‌ها تعریف شده است نه روز عذاب بدست خدا. در اصل روز قیامت روزی است که خودمان آن را با اعمالمان می‌سازیم چه در آسایش و نعمت باشیم و چه در عذاب.\nدر شبهه بیان شده که روح ما از خدا است و چگونه خدا روح خود را عذاب می‌کند؟ در پاسخ روشن شد که الهی بودن روح ما به معنای این نیست که روح ما قسمتی از روح خدا باشد چرا که خدا از جسم وروح تشکیل نشده و قابل تقسیم شدن، کم یا زیاد شدن و تجزیه نیست. ضمناً از آنجا که شبهه برداشت درستی از عذاب الهی نداشت، بیان شد که منظور از عذاب چیزی جز دیدن نتیجه اعمال نیست و روز قیامت روزی است که عکس‌العمل کارهای ما آن را می‌سازد.\n . حلول چیست و چه اِشکالی دارد؟؛ پایگاه جامع فرق، ادیان و مذاهب؛ کدخبر ۱۳۰۳۴\n . محمد بن مسعود عیاشی، تفسیر العیاشی ؛ ج۲ ؛ ص۲۴۱