https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sat, 22 Jan 2022 02:38:20 +0100 hourly 1 https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus https://www.berria.eus/paperekoa/1951/002/001/2021-12-02/laquogarapen_kulturala_askatasunaren_eremuaren_araberakoa_daraquo.htm Thu, 02 Dec 2021 00:00:00 +0100 Orsola Casagrande https://www.berria.eus/paperekoa/1951/002/001/2021-12-02/laquogarapen_kulturala_askatasunaren_eremuaren_araberakoa_daraquo.htm Hasanekin batera, Durangoko Suargi gobernuz kanpoko erakundeak gonbidatuta daude Nariman Evdike idazlea, Rojavako Idazle eta Intelektualen Batasuneko eta Literatur Kontseiluko presidenteordea, eta Manal Mohammad, Kongreya Star Rojavako emakumeen mugimenduko diplomazia batzordeko kidea. Herenegun Durangoko Udalak harrera ekitaldi hunkigarria egin zion ordezkaritzari. Ima Garrastatxu alkateak esan zuen Durangoko Udalak aitortza egin nahi ziela azken urteetan sortutako instituzio kurduei, batez ere gobernu autonomoari, eta orain arte bezala laguntza eskaintzen jarraituko dutela. Udalaren aitortza, Kataluniako Parlamentuarenaren ostean heldu da; oso garrantzitsua hura ere, Rawda Hasan Kultura ministroaren esanetan: «Administrazio Autonomoak hartutako ereduak beldurra eta ezinegona eragiten du herrialde zapaltzaileengan; horiek ahaleginak egiten dituzte modu anitzetan eredu hori zapuztu eta borrokatzeko, soilik militarra ez den gerra batekin, eta gure kontrolpean dauden eremu seguruak okupatuz, ez direnean gure hizkuntza eta kultura suntsitzen ahalegintzen». Kultura eta hizkuntza Kolektiboaren memoria historikoa eta kulturala bertan behera uzteko ahalegin horri aurre egiteko, Administrazio Autonomoak sorreratik bultzatzen duen ereduaren zutabe gisa aldarrikatu ditu kultura eta hezkuntza, nahiz eta gerran eta EI Estatu Islamikoaren eta Turkiaren mehatxupean egon 2014tik. «Kudeaketa arrakastatsu baten oinarrizko zutabetzat dugu kultura. Nazio demokratikoaren oinarrian daude administrazioak kudeatzen dituen kide guztien parte hartzea, haien kulturak onartzea eta kide bakoitzarentzako rol berezia garatzea. Hurrenez hurren agintean egon diren gobernuek ukatutako kulturak berpiztea da helburua, eskualde honetako kultur eta hizkuntza ondasuna ordezkatuko duen batasun batean. Mesopotamiako eskualdea ezaguna izan zen bertako herrien aniztasunagatik eta milaka urtez elkarrekin modu baketsuan bizitzen jakin zutelako. Elkarbizitza hori elkarrenganako eraginean ere oinarritzen da. Kultura Ministerioak urtero egiten ditu ekitaldi eta jaialdiak nazio horientzat guztientzat, eta Hezkuntza Ministerioak ikasketa egitarauak antolatzen ditu hiru hizkuntza nagusietan: arabieraz, kurdueraz eta asirieraz»,dio Hasanek. Eredu hori sustatzeko, Administrazio Autonomoa bultzatzen ari den alorretako bat da literatura. Nariman (Evdike) Mohammad idazleak azalduko du Durangoko Azokan hilaren 6an, nola artikulatzen eta garatzen den berak ordezkatzen duen Literatura Kontseiluaren lana eta Idazle eta Intelektualen Batasunarena, baita urteotan egindako lana deskribatzen duen euskarazko liburu baten bitartez ere. «Kulturaren garapena orokorrean, eta literaturarena bereziki, oso gertuki lotuta dago askatasunerako ematen den tartearekin. Eta hori bereziki horrela da herri kurduarentzat, kontuan izaten badugu hizkuntza kurdua, eta beraz, literatura kurdua, debekatuta egon zela urte askoan. Rojavan mugimendu iraultzailearekin hasi zen literatura kurduaren garapenerako jauzi kualitatiboa, 2012a eta gero. Garapen hori ikus daiteke literatur ekitaldietan, jaialdietan eta parte hartzen duten instituzio anitzek urtero antolatzen dituzten lehiaketetan. Baita argitaletxe berrien sorreran eta urtero argitaratzen diren liburu kopuruaren handitzean ere, eta bulego publiko eta pribatuen zabaltzean». Galderari erantzundakoan Evdikek gogora ekarri du, 2018an, bere familiaren etxean, Serekaniyen, gertatutakoa. «[Siriako presidente Baxar] Al-Assaden erregimenaren Polizia etortzen zenean, nire aitak liburuz betetako maleta bat ematen zidan, eta etxeko putzuaren barruan ezkutatuarazten ninduen. Ni haur bat nintzen, eta putzuan geratzen nintzen hainbat orduz; beldur handia nuen, baina banekien nire aitarentzat sozialismoaren historia jasotzen zuten liburu haiek, Cheren liburuak, eleberriak... zirela ziurrenik bere ondasun maiteena»,kontatu du. Idazlearen etxea erre egin zuten Turkiaren soldatapeko mertzenarioek, Serekaniyeren inbasioan, 2019ko urrian. Artistez beteriko etxe bat zen. Iraultzarekin ezarritako kultur instituzioekin lotuta dago Evdike familia osoa, modu batera edo bestera: bere bi anaiak zinema zuzendariak dira; ahizpa gaztea ere zine zuzendaria da, eta, gainera, Rojavako Zine Komunaren sortzaile eta zuzendaria; eta bere koinata abeslari liriko ezagun bat da. «Beti maite izan ditut asko liburuak, baina gure gizartean, Ekialde Hurbilean, idazkuntza gizonen menpeko alorra zen erabat, eta gutxi ziren idazten zuten emakumeak. Idazten zuen emakumea kritika eta irain askoren biktima zen, eta kasu askotan haren luma isilaraztea lortu zuten. Ni ere baldintza horietan bizi izan nintzen, baina Iraultzak lortu zuen Rojavak ausartago jokatzea emakumeen liburuak argitaratzeko garaian, barruan zuten beldurra gainditzen laguntzeko, eta haien eta irakurleen arteko hesiak apurtzeko»,azaldu du. Evdikerentzat garrantzitsua da ez soilik emakumeen parte hartzea sustatzea, baita gazteena ere. «Kultur erakunde eta instituzioen ahalegin bateratua behar duen gai bat da gazteen artean bereziki literatura kurdua eta hezkuntza sustatzea. Rojavan, gaur egun, badaude urtero gazteentzako ekitaldi eta jaialdiak, eta horien egitarauetan literatur ekitaldiak eta lehiaketak egon ohi dira. Instituzio bakoitzak bere aldetik antolatzen ditu gazteentzako literatur ekitaldiak. Instituzio kultural independente batzuk ere hasi dira motibaziorako ekintzak antolatzen, besteak beste, poesia eta ipuin lehiaketak, gazteak bultzatu eta haien artean literatura kurdua zabaltzeko helburuarekin». Emakumeen parte hartzeaz galdetuta, Manal Mohammadek gogora ekarri du Kongreya Starrek egindako lan izugarria. «Iraultzarekin lortu dugu emakumeek arlo guztietan parte hartzea, militarrean, administratiboan, eta politikoan. Orain beste fase batean gaude, eta da gizonen pentsatzeko modua aldatu eta gizarte berri bat eraikitzeko fasean, gizarte demokratikoago bat lortzeko helburuarekin. Hori egiteko sustatzen ari gara emakumeei bereziki zuzendutako sistema bat instituzio eta departamentu guztietan, eta emakumeak dira erabakiak beren kabuz hartzen dituztenak». Sistema hori oso artikulatua dago, eta, Mohammadek laburbiltzen duen moduan, «emakumeen sentsibilizazioaren, formazioaren eta ahalduntzearen bitartez»garatzen da, emakumeen eskubideak babesteko. Kongreya Starrek bilatzen du gizartearen pentsatzeko modu estereotipatua aldatzea, baita gizonak heztea ere, gizartean oraindik nagusi den mentalitate autoritarioa alde batera utz dezaten. «Emakumeentzako justizia sistema bat lortu nahi dugu, adiskidetze batzordeen bitartez, emakumeek izan duten rola aitortuz, eta emakumez osatutako justizia kontseiluen bitartez. Bermatu nahi ditugu emakumeen eskubideak eta haien aurkako bazterketa eta indarkeria mota guztiak amaitu. Eta, noski, emakumeek alor guztietan parte hartzea nahi dugu, batez ere politikagintzan eta erabakiak hartzen diren guneetan. Hori guztia emakumeentzako lan aukerak eta haien independentzia ekonomikoa bermatuko dituen gizarte kooperatibo bat eraikitzeko konpromisoarekin batera». Harremanak sendotuz Emakumeak hainbat ordezkarirekin bilduko dira Euskal Herrian igaroko dituzten bi asteotan. «Harremanak sendotu nahi ditugu, baina baita Turkiako Estatuaren bortxaketak salatu ere, eta horiei aurre egiteko laguntza aukerak aztertu. Aldi berean, Administrazio Autonomoa garatzen ari den proiektuentzako babesa bilatzen dugu»,azaldu du Mohammedek. Asko dira emakumeen parte hartzea bilatzen duten proiektu kulturalak. Hasan ministroak nabarmendu du oso garrantzitsua dela Euskal Herriarekiko elkarlana: «Adibidez, duela lau urte hasi ginen Durangoko Udalaren laguntza jasotzen, eta badira garatu ahal ditugun proiektu berriak». Kultura ministroak balizko elkarlan batzuk ere aipatu ditu: «Laugarren unibertsitatea zabaldu berri dugu Raqqan, Estatu Islamikoaren kalifa herriko hiriburu izan zen hirian, eta guretzat oso garrantzitsua da beste unibertsitate batzuekin komunikazio bideak zabaltzea. Aldi berean, Administrazio Autonomoa ondasuna eta kultura berpizten aritu da, historia eta arkeologiaren eremua sentsibilizatzen». Abenduaren 6an ordezkaritzak Hala ere dokumentala aurkeztuko du Durangoko Azokan -Kobaneko liburutegiaren berreraikitze lanei buruzkoa-, eta izen bereko liburua, biak ala biak BERRIArekin elkarlanean eginak. ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1913/014/001/2021-10-26/munduari_gure_borroka_kontatzeko_betebeharra_sentitzen_dut.htm Tue, 26 Oct 2021 00:00:00 +0200 Orsola Casagrande https://www.berria.eus/paperekoa/1913/014/001/2021-10-26/munduari_gure_borroka_kontatzeko_betebeharra_sentitzen_dut.htm\nHorrez gain, ni kaleratu izana salatu nuen, baina karguak atzera bota zituzten, arazo tekniko batengatik, itxuraz. Beraz, berriz hasierara itzuli gara, eta berriz hasi behar. Orain beste epaiketa bat daukagu. Lankide batzuk berriz hartu dituzte udalean, baina uste dut nire kasuarekin beste modu batera jokatzen ari direla. Batzuek, lanetik botatzen dituztenean, pazientziaz itxaroten dute izkina batean prozesu judiziala bukatu arte: ni ez naiz horietako bat. Bidegabekeria baten biktima izan banaiz, ahotsa altxatzen dut, horrek arazoak ekarriko badizkit ere; horregatik uste dut udalarekin daukadan konfrontazio hori luzea izango dela. Agian, isilik geratuko banintz, errazagoa izango litzateke; baina ez da horrela izango. Beti egin izan dut borroka: lehen, bi hankak nituenean, emakume kurdu gisa egiten nuen borroka; orain, pertsona behartsu gisa ere bai. Oraindik ez nago nekatuta; ez dakit egunen batean nekatuko naizen, edo emakume eta kurdu jaio naizelako daukadan indar hau. Indar horri esker, etengabe borrokan egiteko gaitasuna daukat. Beti aurkitzen dut beharrezko energia nire ahotsa entzun dadin, baita milaka pertsonaren ahotsa entzun dadin ere.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/021/001/2021-10-14/hamabost_hilabeteko_zigorra_ezarri_diote_meral_simsek_idazle_kurduari.htm Thu, 14 Oct 2021 00:00:00 +0200 Orsola Casagrande https://www.berria.eus/paperekoa/1893/021/001/2021-10-14/hamabost_hilabeteko_zigorra_ezarri_diote_meral_simsek_idazle_kurduari.htm\nAkusazioak idazlearen aurkako frogatzat baliatu ditu hark idatzitako liburuak, eta PEN elkarteak saritu eta datozen asteetan Erresuma Batuko Comma Press argitaletxeak liburu batean argitaratuko duen ipuin bat. Simsekek jasotako hainbat sari ere haren aurkako froga gisara baliatu dituzte.\nAkusazioak epaiketa luzatzeko argudio bilakatu du hizkuntza ere. Fiskaltzak eskatu zuen auzi saioetako bat atzeratzeko argudiatuta sarietako bat emateko arrazoiak biltzen zituen dokumentua itzuli behar zutela, «ofizialki onartua ez dagoen hizkuntza batean idatzita» zegoelako. Kurdueraz idatzita zeuden dokumentuok. Kurduen hizkuntza, formalki ez bada ere, legez kanpoko hizkuntzatzat dute de facto, eta kurduera hitz egiten duen edonor zigortua izan daiteke. Joan den abuztuan, esaterako, Leyla Guven diputatu kurduari —legez kanpoko erakunde baten propaganda egitea egotzita immunitatea kendu zioten eta preso sartu zuten— eta harekin batera espetxeratuta dauden beste zortzi emakumeri txosten diziplinario bat zabaldu zieten kurduerazko abestiak abesteagatik. Zigor auzitegiak argudiatu zuen kurdueraz abesteak «arriskuan» jarri zuela espetxeko segurtasuna.\nDena den, Simsekek ez zuen izan denborarik absoluzioa ospatzeko, atzo bertan Diyarbakirgo erietxean ospitaleratu behar izan baitzuten, Kurdistanen. Idazle kurduari ebakuntza egin behar diote bederatzigarrenez. «13 urte nituenean, torturatu eta makila batekin bortxatu ninduten, Mazidagiko polizia etxean atxilo nengoela. 2020an umetokia kendu behar izan zidaten, eta heste zati bat ere galdu nuen. Azken auzi saioaren ondoren, estresaren ondorioz agian, hesteetako arazoak hasi zitzaizkidan berriz, eta beste ebakuntza bat egin behar dut».\nJoan den ekainean, Meral Simsekek erabaki zuen Greziara igarotzen saiatzea. Bidaiatzea debekatua zuenez, bera bezala aurrez beste milaka errepresaliatu politikok, kazetarik, demokratikoki aukeratutako politikarik, sindikalistak, eta ikaslek egindako bidea hartu zuen. Bidaia, zeina berez ere nahikoa zaila den, amesgaizto bilakatu zen Greziako Poliziak atxilotu, jo eta sexu abusuak egin zizkionean, Turkiako agintarien esku utzi aurretik.\nHala ere, Meral Simsekek ez du galdu jarrera baikorra. «Nire idazteko abentura hasi zen nire hitzak baliatzen hasi nintzenean mina kudeatzeko tresna gisara. Beranduago, mina itxaropen eta edertasun bilakatzeko modua bilatu nuen. Berdelari buruz idatzi dut, familiek adostutako bikotekide trukeari buruz, baita pobreziari eta Turkiako Hezbollahren ankerkeriari buruz ere, estatuaren indarkeriari, matxismoari, eta, batez ere, emakumeek eta haurrek jasaten duten sufrimenduari buruz. Baina ez dute nahi hori zabaltzea, eta, hortaz, hitz egiten duten guztiak isilarazi nahi dituzte. Isilik geratzen bagara, gizarteak ere berdin egingo du. Halere, ni ez naiz isilduko. Auzitegietako epai bakar batek ere ez du geldituko itxaropenerako nire bidea».]]> https://www.berria.eus/albisteak/204451/hamabost_hilabeteko_kartzela_zigorra_ezarri_diote_meral_simsek_idazle_kurduari.htm Wed, 13 Oct 2021 10:24:38 +0200 Orsola Casagrande https://www.berria.eus/albisteak/204451/hamabost_hilabeteko_kartzela_zigorra_ezarri_diote_meral_simsek_idazle_kurduari.htm https://www.berria.eus/paperekoa/1917/016/001/2021-10-03/turkiako_estatuak_bultzatzen_duen_proiektuak_suntsipena_du_helburu.htm Sun, 03 Oct 2021 00:00:00 +0200 Orsola Casagrande https://www.berria.eus/paperekoa/1917/016/001/2021-10-03/turkiako_estatuak_bultzatzen_duen_proiektuak_suntsipena_du_helburu.htm de facto osatzen dute Afrinek, Jazirak, Eufratesek, Raqqak, Tabqak, Manbijek eta Deir ez-Zorrek, eta han bizi dira kurduak, arabiarrak, asiriarrak, turkomanoak, armeniarrak, zirkasiarrak eta yazidiak.\nGerran egon arren, eredua indarrean dago: Konfederalismo Demokratikoa da, PKK Kurdistango Langileen Alderdiko buru Abdullah Ocalanek pentsatu eta sustatutakoa. Ocalan preso dago 1999tik Imrali uharteko segurtasun handiko espetxean (Turkia).\nBedran Çiya Kurdek, Administrazio Autonomoko presidenteordeak, BERRIArekin hitz egin du Siriako gatazkaren egungo egoeraz, elkarrizketek hura konpontzeko duten aukerez eta nazioartean aitortza ofiziala lortzeko administrazioaren ahaleginez.\nSiriako gatazkari buruzko zure txostenean, gerrak hamar urte bete zituenean argitaratutakoan, Europako Parlamentuak aitortzen du Turkiak Sirian duen presentzia okupazio bat dela, eta dei egiten du Turkiak bere tropak erretiratzera. Uste duzu neurri zehatzak hartzen ari direla hori gerta dadin?\nTurkia Siriako lurrak okupatzen ari da, eta nazioarteko edozein lege urratzen. Terrorismoa babesten du, eta oztopatu egiten du Siriako gatazkari irtenbidea aurkitzeko ahalegin oro. Hori guztia egunero egiten ari denez, inolako oztoporik aurkitu gabe, egin genezakeen irakurketa bakarra da Turkiak ez diola horri uko egin nahi, baina argi esan behar dugu Europako Batasuna ez dela bere zatia betetzen ari.\nEuropako Batasunari eskatzen diogu jar dadila bere tokian, eta joka dezala argi, Turkiak xantaia egin arren terrorismoaren mamuarekin edo migratzaileak kartak balira bezala baliatuz Europa isilik gera dadin. Edo agian, hain zuzen ere, xantaia hori amaitzeko.\nLanean ari zarete nazioarteak Administrazio Autonomoa aitor dezan, baita hemen Europan ere. Azken hilabeteetan Frantziako presidente Emmanuel Macronekin bildu zarete, baita Genevan bulego bat zabaldu ere, Suediako eta Danimarkako gobernuekin bilerak egiteaz gain. Zer garrantzi du aitortza horrek, eta bideko zein puntutan zaudete?\nHerrialdeak bizi duen nahasmena handitu dezakete Siriako gatazkari irtenbidea aurkitzeko hainbat agentek orain arte proposatutako eta garatutako proiektu eta alternatibek. Horregatik uste dugu Administrazio Autonomo gisara garatu dugun proposamena garrantzitsua dela.\nHorren oinarria da Siriako lurraldeen eta nazioaren batasunari eutsi behar zaiola. Lurraldea zatitzearen aurka gaude, eta, aldi berean, uste dugu gerra hau konpontzeko egitasmoak inklusiboa izan behar duela, eta lur hauetan bizi diren herri guztiek hartu behar dutela parte eta guztiak babestu behar dituela.\nGuk tematuta jarraitzen dugu eredu hori defendatzen. Baina mehatxu handiak daude Turkiaren eta talde mertzenarioen aldetik, eta horietatik asko —ez dugu ahaztu behar— Turkiako Estatuak finantzatzen ditu. Talde horiek eta Turkiak ez diote irtenbide inklusibo bat eman nahi gatazkari. Nahi dutena da, hain zuzen ere, mertzenario talde horien boterea handituko duen irtenbide bat. Hala ere, oztopo horiek guztiak gorabehera, guk gure proposamena lantzen eta azaltzen jarraitzen dugu, baita Europan ere.\nZer-nola joan da Frantziako presidentearekin egindako bilera?\n[Siriako Indar Demokratikoen adar politikoa den eta alderdi politiko eta mugimendu kurdu, armeniar, asiriar eta arabiarrak biltzen dituen] Siriako Kontseilu Demokratikoaren ordezkaritza bat Macron presidentearekin bildu zen uztailaren 21ean. Eliseora joan zen ordezkaritza Administrazio Autonomoko kideek eta Siriako Batzar Demokratikokoek osatzen zuten.\nBilera oso baikorra izan da, gure iritziz. Siriako gatazka konpontzeko prozesuan eman beharko liratekeen urratsez hitz egin genuen, batez ere. Aldi berean gure proposamena aurkeztu dugu, zeinak elkarrizketa eta nazioen arteko akordio bat aurreikusten dituen. Estatu Islamikoaren [EI] aurkako nazioarteko koalizioarekiko elkarlanaz ere hitz egin dugu.\nEIren mertzenarioen eta haien senideen auzia zabalik dago oraindik, eta inoiz baino kezkagarriagoa da. Zuek proposatu duzue nazioarteko auzitegi bat eratzea. Eman da pausorik horretan?\nTamalez, ez, ez da ezer mugitzen. Munduari esan nahi dioguna hau da: arazo orokor bat dela, ez guri bakarrik eragiten digun zerbait. Gai honen inguruko elkarlana ez da inolaz ere nahikoa eta egokia. Siria iparraldeko eta ekialdeko eremuetan dauden EIko mertzenarioek eta haien senideek nazioarteko laguntzaren beharra dute. EIko presoak pisu handia dira guretzat; ez daukagulako azpiegiturarik eta pertsonal egokirik haiei eusteko. Ez dugu logistikarik eta baliabiderik horretarako.\nBaina agian are garrantzitsuagoa da mertzenario horiek ekinean jarraitzen dutela, baita espetxeetan eta esparruetan ere, non ideologian oso sartuta dauden emakumeak dauden beste senide eta errefuxiatuak arriskuan jartzen dituztenak. Turkiak harremanak ditu oraindik ere, eta mertzenarioei laguntzen die. Haietako batzuei ihes egiten laguntzea ere lortu du.\nEgoera horrek guztiak helburu bakarra du: EIri berrantolatzen laguntzea. Badakigu eta salatu dugu Turkiak arma kopuru handiak mugitu dituela Siriako gerraren hasieraren urteurrenean, joan den martxoan. Eta horrek zer esan nahi du? Turkia tematuta dagoela oraindik ere Siriako lurrak inbaditu eta okupatzeko asmoetan, Otomandar Inperioaren antzinako mugak berrezartzeko.\nEz dago zalantzarik Turkiak Siria ekialdeko eta iparraldeko lurralde batzuk okupatu nahi dituela, baina lurralde horietako baliabideak ere ustiatu nahi ditu. Bere helburuak lortzeko eskualdeok bonbardatzen ari da, baina ez hori bakarrik: ura ere baliatzen ari da zibilen aurkako arma gisara; ingurumena suntsitzen ari da, petrolioa eta Afringo oliba olioa lapurtzen eta berriz ere saltzen... Eta inork ez du ezer esaten.\nBost milioi pertsona baino gehiago bizi dira Turkiak egindako erasoen gerrak suntsitutako eskualde autonomoetan, bahimenduen eta zibilen aurkako izu politiken menpe. Herritarren laurden bat baino gehiago [1,3 milioi] barne desplazatuek osatzen dute, eta giza laguntzaren menpe daude.\nHau esatea gustuko ez dudan arren, nazioarteko komunitatea ez da ezer egiten ari armen bitartez egindako eta ingurumena hondatuz eta eskualdeko baliabideak lapurtuz bultzatutako masakre bikoitza eragozteko. Turkiak oso modu neurtuan jokatu zuen gatazkaren hasieratik. Siriako barne politikan esku hartu zuen talde islamistak erabiliz, finantzatuz. Okupatutako eremuetan lapurreta eta arpilatze sistema bat ezarri du Turkiak. Ez dezagun ahaztu gerran Turkiak Aleporen aurka jo zuela bereziki.\nGure datuen arabera, Alepoko mila fabrika arpilatu eta Turkiara lekualdatu zituzten. Ankarari lotutako mertzenario taldeek 86.000 milioi euroren kaltea eragin zuten eskualdean 2012. eta 2016. urteen artean. Gainera, Turkiak suntsitu egin zituen iritsi ezin izan zen lekuen %80. 2018tik, Afrin okupatu zuenetik, Turkiak eta haren mertzenarioek lapurretak eta arpilatzeak egiten dituzte, guztia suntsitzen dute, genozidio kulturala egiten dute, eta aldaketa demografiko selektiboak bultzatzen. Ehunka mila olibondo moztu zituzten. Turkiako Estatuak Afringo olibak eta olioa bahitu zituen, eta handik saldu zizkien Europako herrialdeei. Lapurreta horiekin bakarrik, urtean 69.000 euroren irabaziak dituzte.\nUra gerrako arma gisa erabiltzea da Turkiaren praktiketako beste bat, eta kolpetik murriztu du Eufrates ibaiaren ur emaria, nazioarteko akordio guztiak urratuz. Koronabirusaren pandemiari ur eskasia gehitu behar zaio, baina nazioarteko komunitateak ezer esan gabe eta ezer egin gabe jarraitzen du.\nGainera, Rojavako inguru zenbaitetan, eta zehazki Xehbanen Turkiak okupatu zituen eta Afringo errefuxiatuak bizi diren inguruan, Damaskoko erregimenak ezarritako bahimendu oso gogor baten pean bizi dira.\nKasu horretan ere, harrigarriena da nazioarteko komunitatearen isiltasuna. Negua badator. Kanpalekuetan eta hondakin artean dauden Afringo errefuxiatuei erregairik ematen ez bazaie, giza hondamendi bat izango da.\nUda honetan, Siria Iparraldeko eta Ekialdeko Administrazio Autonomotik dei bat egin diegu nazioarteko komunitateari eta [NBE] Nazio Batuen Erakundeko Segurtasun Kontseiluari, Yarubiyahko mugako pasabidea berriz irekitzeko, giza laguntza sar dadin. Janarien, botiken eta giza laguntzarako bestelako baliabideen garraioa ezin da erabaki politikoen menpe egon, ez eta arma gisa erabilia izan ere.\nAzken asteetan, Turkiaren erasoak ere ugaritu dira. 2015ean sortutako SDF Siriako Indar Demokratikoek —YPG eta YPJ milizia kurduen aliantza militarrak eta arabiarrek, asiriarrek, armeniarrek, turkomanoek eta zirkasiarrek osatutakoak— eraso horiek eragoztea lortu dute, baina egoera tentsio handikoa da oraindik, eta, batez ere, biktima zibil asko daude.\nSDF zibilak defendatzen ari da, autodefentsarako eskubidea aldarrikatuz. Turkiak nahita erasotzen die hiri barruko eremuei, bai Sirian, bai Irak iparraldean. Nabarmendu nahi dut Turkiako estatuak bultzatzen duen proiektuak suntsitzea duela helburu.\nEgitasmo hori arriskutsua da, eta ez du bakarrik gure eskualdea mehatxatzen. Lege printzipioak eta printzipio etikoak urratzen ditu Sirian, eta politika berberei jarraitzen die Iraken. Mediterraneoarentzat, Europarentzat eta Asiarentzat, eta bereziki Libia eta Greziarentzat, politika hori arriskutsua da oso. Afrikako kontinentean, Turkiako estatuak Anaia Musulmanak babesten ditu. Sirian rol ezkorra eta ankerra jokatu du, eta krisiaren hasieratik okupazioa, zatiketa eta gizartearen polarizazioa izan dira haren konpromiso bakarrak.\nGainera, Azerbaijanen eta Armeniaren arteko gerran, Turkiak Azerbaijani eman zion babesa, eta bere okupazio nahia eta zabaltzeko gosea erakutsi zituen mertzenario jihadistak lekualdatuz. Bi estatu, nazio bakarra lelopean, [Recep Tayyip] Erdoganek gerrako parte hartzaile zuzen bilakatu zuen Turkia.\nZein puntutan daude, baldin eta jarraitzen badute, Damaskorekiko kontaktuak?\nTamalez, kontaktuak besterik ez dira izan. Ezin dugu esan elkarrizketa bat hasi dugunik, eta are gutxiago negoziazio bat. Gure jarrerari eusten diogu, eta Damaskorekiko elkarrizketaren bitartez lortutako irtenbide bat sostengatzen eta bultzatzen dugu. Gure jokabidea bat dator jarrera horrekin.\nBeste aldea ez da horren kontsekuentea, baina, batez ere, ez du Siriako gatazkaren errealitatea ikusi nahi. Elkarrizketen alde gaude, eta nazioaren batasuna eta interesak babesten dituzten irtenbideen alde.\nEta zer-nolakoa da AEBekiko harremana, batez ere orain, Joe Biden presidentearekin?\nAEBetako Estatu Departamenduko funtzionarioak eskualdean izan dira Biden aukeratua izan ondoren, eta dagoeneko izan dugu bilera bat baino gehiago. Hitz egin dugu EIren aurkako borrokarekin jarraitzeko moduaz eta Siriaren etorkizunaz. Siriako Kontseilu Demokratikoko ordezkaritza bat Etxe Zurian izan zen irailaren 25ean.\nErrusiarekin ere izan dituzue kontaktuak azken asteetan. ?\nHala da, bai. Siriako Kontseilu Demokratikoko eta Siria Iparraldeko ordezkaritza bat eta Ekialdeko Administrazio Autonomoko beste bat bildu ziren Errusiako Atzerri Ministerioko kideekin. Bilera baikorra izan zen, eta hitz egin genuen Siriako krisi politikoa konpontzeko bideez, NBEren 2254. ebazpenean jasotakoez hain zuzen, eta baita instituzio autonomoek prozesu politikoan parte hartu beharraz ere. Ankarak Siriaren subiranotasuna nola etengabe urratzen duen ere hizpide izan zuten ordezkaritzek.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/015/001/2021-09-22/simsek_idazle_kurduak_jasotako_sariak_ikertzeko_eskatu_du_turkiak.htm Wed, 22 Sep 2021 00:00:00 +0200 Orsola Casagrande https://www.berria.eus/paperekoa/1872/015/001/2021-09-22/simsek_idazle_kurduak_jasotako_sariak_ikertzeko_eskatu_du_turkiak.htm propaganda terrorista deritzoten hori aurkitzeko. Pentsa, idazleak jaso dituen literatur sariak ere ikertzen ari dira». Irakurri gehiago. Meral Simsek Dogan, idazle kurdua: «Hil eta itsasora botako gintuztela pentsatu nuen» Simseken aurkako prozedura 2021eko urtarrilean hasi zuten. Malatyako Bigarren Auzitegi Nagusiak «erakunde terrorista bateko kide» izateaz akusatu zuen formalki Simsek, Turkiako Zigor Kodearen 314/2 artikuluan oinarrituta, baita «propaganda terrorista» egiteaz ere 7/2 artikuluko 3713 Terrorismoaren Aurkako Legearen arabera. Ipuin liburua Sumarioari gehitu zaio idazleak duela gutxi idatzitako ipuin bat, Kurdistan +100 izeneko antologian jasotzen dena eta Erresuma Batuko Comma Press argitaletxeak laster argitaratuko duena. Ipuinak Arzela du izena, eta fikzio distopiko bat da. Liburuak gaur egungo hainbat idazleren dozena bat ipuin biltzen ditu, eta horietan irudikatzen dute zer-nolakoa izango den 2046ko Kurdistan, hau da, 1946ko urtarrilaren 22an Irango Kurdistanen aldarrikatu zen Kurdistango Errepublika edo Mahabadeko Errepublikatik mende batera. Errepublikak gutxi iraun zuen, urte bereko abenduan Irango aginteak desegin egin baitzuen. Antologian jasotzen den beste ipuinetako bat da HDP Herriaren Alderdi Demokratikoko presidente izandako Selahattin Demirtasek idatzitako bat. Demirtas espetxean dago 2016tik, nahiz eta Europako Giza Eskubideen Auzitegiak bi alditan ebatzi hura berehala aske uzteko. «Idazle batek ez luke kezkatu behar bere idazteko eraz. Argi dago adierazpen askatasuna amets bat besterik ez dela, idazle baten kezka nagusia idazten duenagatik espetxean ez amaitzea baldin bada», dio Hamamci abokatuak. Turkiako Giza Eskubideetarako Fundazioak (TIHV), herenegun, argitara eman zuen martxoaren 1etik abuztuaren 31ra salatutako giza eskubideen urraketei buruzko txosten bat. Sei hilabete haietan, debekatu egin zituzten manifestazioak hemeretzi probintziatan. Poliziak indarkeriaz esku hartu zuen 124 manifestaziotan, tartean LGTBIQ kolektiboaren eskubideen aldeko 23tan, sindikatuek deitutako 21etan eta ekologistek antolatutako 11tan. Epealdi berean, giza eskubideen aldeko 1.098 ekintzaile atxilotu zituzten, tartean LGTBIQ eskubideen aldeko 119 aktibista eta hamalau ekologista. 388 pertsona joan dira auzitegietara deklaratzera aztertutako sei hilabeteetan, horien artean hogei abokatu. Meral Simsek ez da oraintxe epaitzen ari diren idazle bakarra. Irailaren 14an, Roza Metina idazle eta kazetariak epailearen aurrean deklaratu behar izan zuen, «erakunde terrorista bateko kide» izateaz akusatuta. Simseken aurka aurkeztutako akusazio bera. Yavuz Ekinci idazlearen aurka zazpi urte eta erdiko espetxe zigorra eskatzen dute, sare sozialetan argitaratutako mezuengatik. Irailaren 9an egin zuten epaiketako lehen auzi saioa. Ekinciri «propaganda terrorista egitea» leporatzen diote bere Twitterreko kontuan 2013 eta 2014 artean idatzitako zortzi txiorengatik. Txioetako bakar batek ere ez du indarkeria sustatzen; gehienak Diyarbakirko Newroz edo Urteberri kurduaren ospakizunekin lotutako mezuak eta Kobaneko borrokekin (Siriako Kurdistan) zerikusia duten idatziak dira. Sare sozialetan bultzatutako errepresio etengabe baten ondoren heldu da akusazioa. Ekinci ez da izan sare horretan eroritako bakarra: beste hainbat lagun ere auzipetu dituzte azken urteetan idatzitako txioengatik. ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1864/010/001/2021-09-21/hil_eta_itsasora_botako_gintuztela_pentsatu_nuen.htm Tue, 21 Sep 2021 00:00:00 +0200 Orsola Casagrande https://www.berria.eus/paperekoa/1864/010/001/2021-09-21/hil_eta_itsasora_botako_gintuztela_pentsatu_nuen.htm frogak hauek dira: hark idatzitako liburuak eta PEN klubak saritu eta laster Comma Press etxeak argitaratuko duen ipuin bat.\nTamalez, nire literatura lan ia osoa erabiltzen ari dira nire aurka jotzeko. Jaso nituen sariak, sinadura saioak eta mintegiak... denak hartu dituzte elementu kriminaltzat. Ez dut ukatuko nire eta nire seme-alaben segurtasunak kezkatzen nauela. Nire seme-alabak seguru bizitzea nahi dut. Bi anai-arreba galdu nituen gerran. Idazle bat naiz, besterik ez. Nire artea egin nahi dut berriz, eta seme-alabak inguru seguru batean hazi. Hori da guztia.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1924/002/001/2021-08-24/aurrera_doa_turkiaren_okupazioa.htm Tue, 24 Aug 2021 00:00:00 +0200 Orsola Casagrande https://www.berria.eus/paperekoa/1924/002/001/2021-08-24/aurrera_doa_turkiaren_okupazioa.htm\nZozanek eta bere familiak Zirgango beren etxeko sotoan jarraitzen dute. «Eta nora joan ahalko ginateke? Gure etxea bakarrik dugu. Nire bizilagunak erietxean jarraitzen du, eta gu hemen gaude».]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1956/003/001/2021-08-24/yazidiak_berriz_ere_jopuntuan.htm Tue, 24 Aug 2021 00:00:00 +0200 Orsola Casagrande https://www.berria.eus/paperekoa/1956/003/001/2021-08-24/yazidiak_berriz_ere_jopuntuan.htm\nMuhlise Sidar medikua 2014an heldu zen Shegalera Ipar Kurdistandik (Turkiaren menpeko Kurdistan), boluntario gisara. «Erietxea 2014ko abuztuan EIk suntsitutako eskola bat zen egiaz, eta, geroztik, herritarren eta Shengalgo Kontseilu Autonomo Demokratikoaren [MXDS] funtsei eta ahaleginei esker aritu da lanean», azaldu du Necla Newafek, MXDSko osasun batzordeko kideak. Haren esanetan, erietxean milaka lagun sendatzen aritu dira, zailtasunak zailtasun. «Shengal EIren erasoetatik defendatzen aritu diren YBS eta YJSko -emakumeen defentsa unitateak- gerrillarietatik asko ospitale honetan artatu dituzte. Baina milizianoak ez ezik, COVID-19aren proban positibo emandako asko zeuden ospitaleratuta, eta ez bakarrik Shengalgoak, gure erietxeak eskualdetik datorren edozein jaso baitezake». Newafek eskatu dio NBE Nazio Batuen Erakundeari eta nazioarteko komunitateari utz diezaiotela Turkiaren krimenei entzungor egiteari.\n2015etik, EIren sarraskiaren ostean, yazidiak Shengalera itzultzen hasiak dira, eta Shengalgo Kontseilu Autonomo Demokratikoa osatu dute. Gaur egun 200.000 inguru dira eskualdera itzuli direnak, 2014ko sarraskiaren aurretik 400.000 pertsona bizi ziren eskualdean. Uste dute 2014ko abuztuaren 3an hilketak hasi zituztenetik Estatu Islamikoaren mertzenarioek 12.000 inguru hil edo bahitu zituztela. Dozenaka mila pertsonak jarraitzen dute Irakeko Kurdistango kanpalekuetan, Shengalgo kontseiluak dioen moduan, «aire zabaleko presondegietan».]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/017/001/2021-05-18/espero_dugu_hitz_egiteko_eskubidea_izango_dugula.htm Tue, 18 May 2021 00:00:00 +0200 Orsola Casagrande https://www.berria.eus/paperekoa/1876/017/001/2021-05-18/espero_dugu_hitz_egiteko_eskubidea_izango_dugula.htm Kobane auziaren bigarren saioa egingo dute gaur, Ankaran. Epaiketan, HDP Herriaren Alderdi Demokratikoko 108 politikari eta ekintzaileri «terrorismoa» leporatu diete. 2014an, HDPk protestara deitu zuen Kobane hiriari (Kurdistan Mendebaldea) babesa helarazteko, garai hartan EI Estatu Islamikoaren erasoa jasaten ari baitzen. Turkiako Estatuko segurtasun indarrak eta EIren zaleak horren kontra agertu ziren: 43 lagun hil ziren, ia denak HDPren jarraitzaileak. Jendea protestara deitzeagatik egotzi diete «terrorismoa», baita «hilketa» ere. Bigarren saioaren aurretik, BERRIA inputaturiko politikarien abokatu batzuekin mintzatu da.\nMugimendu politiko kurdua, HDP, ezker iraultzaileko beste taldeak, langileria eta emakumeak: horiek dira, Balsaken ustetan, Turkiako Gobernuak garatu nahi duen zentralizazio prozesuaren trabak: «Horregatik dago horren errepresio handia bere elkarte legal guztien aurka. Diktadura faxistaren forma bat da. Beste modu batera esanda, 2023ra hurbildu ahala, faxismo turkiarrak orain arte egin duena egiten segituko du: ahalik eta gehiena zentralizatu, eta diktaduraren oposizio oro deuseztatzen saiatu. Kobane auzia politika horren parte da, helburua lortzeko beste pauso bat».]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/014/001/2021-04-27/akpk_bultzatutako_konspirazio_bat_da_kobane_auzia.htm Tue, 27 Apr 2021 00:00:00 +0200 Orsola Casagrande https://www.berria.eus/paperekoa/1857/014/001/2021-04-27/akpk_bultzatutako_konspirazio_bat_da_kobane_auzia.htm\nHasi berri dute HDPko zuzendaritzako 108 kideren aurkako epaiketa. Zergatik alderdi kurduaren aurkako kanpaina horiek?\nKapitalismo basatiak badu lege bat: norbaitekin lan egin ahal izateko, lehenik haren antzekoa izan beharra dago politikoki, baina batez ere moralki. Norbaitek bere lerro politikoaren eta balio moralen arabera jokatu nahi badu, etsai bilakatzen da. AKPk, eta zehazki Erdogan presidenteak, kurduak kontrolpean hartu nahi izan dituzte beti. 2015eko ekainaren 7ko hauteskundeak inflexio puntu bat izan ziren. Kurduak faktore izateari utzita aktore bihurtu izana ez da inoiz AKPren gustukoa izan.\nHorregatik jasan duzue azken sei urteotan halako jazarpena?\nBai, gure presidente ohiak Figen Yuksekdag eta Selahattin Demirtas, ehunka diputatu eta HDPko milaka kide atxilo hartu dituzte, edo debekatu egin diete lan egitea. AKPren helburua HDP geldiaraztea zen. Baina, hala ere, HDPk Turkiako herri guztien babesa lortu du. Alderdi kurduari inoiz botorik ez diotela emango diotenak ez dira %30 ere.\nPresioek eta erasoek emaitzarik izan ez zutenean, AKPk beste bide batzuk bilatu behar izan zituen. Orduan zabaldu zuen Kobane auzia, baina horrek ere ez dio ezertarako balioko.\nKobane auzia ez da giza eskubideen aurkako epaiketa bat bakarrik: AKPk bultzatutako konspirazio bat da. Eta gu prest gaude aurre egiteko. Ehunka abokatu, giza eskubideen aldeko erakunde eta ordezkarik erne erreparatuko diote epaiketari. Gure asmoa zera da, epaiketa baliatzea HDPren aurkako errepresio politikak salatzeko.\nUste duzu nazioarteko erakundeak euren esku dagoen guztia egiten ari direla HDPren alde?\nEB Europako Batasuna bere balioetatik urrunduz joan da denbora luzez. Europako Giza Eskubideen Auzitegiaren erabakiak bete beharrekoak diren arren, entzungor egiten die. Giza eskubideak baztertu egin dituzte herrialdeen interesen mesedetan. EBren balioak higatzen diren heinean, batasuna ahulduz doa. EBk amore eman dio errefuxiatuen xantaiari.\nHitz egin dezagun Vanen duzuen egoeraz. Nolakoa da, Turkiak ikuskatzaile bat izendatu ondotik?\nAKPk zuzendutako gobernua, hain zuzen, bere irudimenean zuen erregimena eraikitzeko lanetan aritu da, eta, aldi berean, erregimen hori betikotzeko irtenbideen bila. Vanen ezarri diren neurriak ez ditugu beste inon ikusi. Eskualde zabal bateko hiriburua da Van, Serhatekoa, eta herri kurduaren erresistentzia eta askatasun gosea islatzen ditu. Hiri bizia da Van, biztanleria gaztea duena. Horregatik, duela sei urtetik hona, larrialdi egoeran dago.\n2016ko azaroaren 17an ezarri zuten lehen aldiz larrialdi egoera, alkatea atxilotu ostean, lehen ikuskatzailea izendatu zutenean. Udal gobernuak desegin zituzten, eta modu aske eta legezkoan aukeratutako hautetsiak atxilotu; labur esanda, udalen baliabide ekonomikoak arpilatu zituzten. Lau egun geroago, manifestazio, martxa eta ekintza demokratiko eta baketsu oro debekatu zuten.\n1.600 egun baino gehiago egin ditugu debeku horien menpe. Noski, debeku horiek oposizio demokratikoa dute jopunt;, zehazki, kurduen oposizioa. Askatasunari eta herriaren borondateari ezarritako hipoteka da ikuskatzailea, kolpe politiko bat.\nVanen badaude sei espetxe, baina AKP beste bat eraikitzen ari da Ercisen.\nMunduko txoko askotan, espetxeetan hasi dira aldaketak: Hegoafrikan gertatu da, Ipar Irlandan eta Latinoamerikan. Presoek 1980ko hamarkadan hasitako erresistentzia kanpainak gaur egun arte iraun du. Egun oraindik bakartzearen, torturaren eta giza eskubideen aurkako erresistentzia gune nagusia dira espetxeak. Baina AKPren gobernua ez da ohartzen horretaz: ez du memoria historikorik, eta horregatik uste du askatasunaren aldeko borroka eten ahal izango duela gu espetxeratuta.\nBeti diozu Vanen tortura guztiz eta erabat onartzen dela. Zer esan nahi duzu horrekin?\nTamalez, maiz salatzen ditugu tortura eta giza eskubideen urraketa kasuak gure espetxeetan eta haietatik kanpo. Zigorgabetasuna nagusitu egiten da, eta urraketa horien goi erantzuleek babestuta jarraitzen dute. Gertakari horietatik azkena zera izan da, bi nekazari kurdu torturatu eta helikoptero batetik bota dituztela Çataken. Haietatik batek, Osman Sibanek, oroimena galdu du gertatutakoaren ondorioz; eta bestea, Servet Turgut, hil egin da. Gertatutakoa salatu zuten kazetariei sei hilabeteko espetxealdia ezarri diete.\nAzken sei urteotan 20.000 lagun inguru atxilotu dituzte; horietatik 6.000 bat HDPko kideak dira. COVID-19a espetxeetan mehatxu bilakatu den arren, preso politikoak ez zituzten sartu zigorra etxean bete zezaketenen artean. Egun gaixo dauden 1.400 preso daude; horietatik 400 inguru larri daude. Eta 0 eta 6 urte arteko 800 bat haur daude espetxeetan.\nMilaka daude gose greban.\nBai, espetxeetako egoeraren eta Abdullah Ocalanen bakartzearen aurka egiten dute protestak. Gizarte oso bat bakartu dute zentsuraren eta zapalkuntzaren bidez. Hori salatzeko, milaka preso politikok 150 egun daramatzate gose greban.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/013/001/2021-03-19/imraliko_kartzela_zulo_beltz_bat_bihurtu_da.htm Fri, 19 Mar 2021 00:00:00 +0100 Orsola Casagrande https://www.berria.eus/paperekoa/1876/013/001/2021-03-19/imraliko_kartzela_zulo_beltz_bat_bihurtu_da.htm .\nNoiztik ez duzue harremanik Ocalanekin?\nIazko apirilaren 27tik ez dugu jaso gure bezeroaren, Ocalan jaunaren, berririk. Bere senideekin eta abokatuekin elkartzea galarazita dauka, eta bestelako komunikazio bideetarako aukerarik ere ez dauka: eskutitzak, faxak eta telefono deiak. Beste modu batera esanda, kanpoko munduarekiko konexio oro moztuta dauka.\nHaren heriotzaren inguruko zurrumurruak hedatu dira. Zer dakizu horren inguruan?\nMartxoaren 14an, haren osasun egoerari buruzko zurrumurruak zabaltzen hasi ziren, eta hil egin zela ere zabaldu zuten. Martxoaren 15ean hura bisitatzeko eskaria egin genuen, eta egunero ari gara horretan saiatzen, baina ez dugu jaso erantzunik. Fiskaltzak ohar bat atera zuen martxoaren 16an, esanez Ocalan jauna osasun egoera onean dagoela, baina ez daukagu hori baieztatzeko modurik.\nZer iritzi duzu fiskaltzaren ohar horren inguruan?\nGuk ulertu dugunaren arabera, fiskaltzak adierazpen hori egiteko beharra sentitu zuen, zurrumurruen aurrean izandako berehalako erantzun demokratikoagatik, zeina ez baitzen Turkiara soilik mugatu, eta gaiarekiko dagoen sentsibilitateagatik. Hala ere, zeharkako adierazpen horrek ez gaitu asebete, eta Ocalan jaunarekin elkartzeko dugun eskubidea errespetatzea eskatzen dugu, hark zuzenean informatu gaitzan bere osasun egoeraren inguruan. Koronabirusarekiko zaurgarriena den adin tartekoa da gure bezeroa. Zuzenean harekin hitz egin beharra daukagu, haren baldintzei eta osasun egoerari buruzko informazioa haren eskutik jasotzeko.\nNondik dator halako gorrotoa Ocalanekiko?\nXX. mendean heriotza aurreikusi zen herri kurduarentzat, eta genozidioaren mehatxupean zegoen berau zatitzen duten lau estatu nazioetan. Esan daiteke hilobiko isiltasunera kondenatuta zeudela kurduak. Alabaina, Ocalan jaunaren iritsierarekin zentzua hartu zuen errautsetatik berpiztu esamoldeak. Kurduena oinarrizko auzia da Ekialde Hurbilean; odol eta malko itsaso bat izateari utzi, eta Ekialde Hurbileko gatazka konpontzeko gakoa bihurtu da, modernitate demokratikoari eta nazio demokratikoaren irtenbiderako Ocalan jaunak garatutako kontzeptuei esker. Nazioarteko potentziak gogaitzen ditu horrek; batez ere, Ekialde Hurbilean interesak dituzten nazio estatuak.\nArrazoi horrengatik, Ocalan jauna nazioarteko konspirazio baten jopuntuan egon da, eta bakartzea eta torturak jasaten ditu, 1999an Imrali uhartean espetxeratu zutenetik. Alabaina, egoera horrek berak kontrako efektua ere izan du, eta porrotera eraman ditu nazioarteko konspirazioa sortu zutenak. Kurduen erabakimen askea bakartuta eta torturen menpe izan nahi dutela irudikatzen du Ocalanek, eta baita hark planteatzen duen nazio demokratikorako irtenbidea ere.\nZurrumurrua Newroz eguneko [kurduek urte berria ospatzen duten eguna] ospakizunak baino egun gutxi lehenago zabaldu zen. Kasualitatea al da?\nErasoak areagotu egiten dira urteurren garrantzitsuak diren egunetan; Ocalan atzeman zuten egunaren urteurrenean, otsailaren 15ean, eta Newroz egunean, martxoaren 21ean, kasurako. Newroz egunean, kurduek euren berpizkundea ospatzen dute, eta berpizkunde horren arkitektoa Ocalan jauna da. Horregatik, informazio hori Newroz egunaren aurretik zabaltzea askatasun eskariaren aurkako mezu moduan har daiteke.\nZer espero duzu nazioarteko komunitatearengandik eta atzerriko instituzioengandik?\nNazioarteko instituzioen parte da Turkia, konpromisozko hitzarmenak baititu haiekin. Imraliko kartzela ere nazioarteko kontrolaren menpe dago, baina, zoritxarrez, hango egoerari ez ikusiarena egiten zaio, eta zulo beltz bat bihurtu da. Hori garbi ikusten dugu, eta etengabe salatzen dugu. Ez da legezkoa Turkia Imralin egiten ari dena, eta nazioarteko erakundeek ezin dute jarraitu hori onartzen. Guk nazioarteko instituzioei eskatzen dieguna da Turkiari modu irmoan eta argian exijitzeko aplika dezala giza eskubideen hitzarmenetan jasotakoa.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1943/014/001/2021-03-13/herritarren_eguneroko_gerra.htm Sat, 13 Mar 2021 00:00:00 +0100 Orsola Casagrande https://www.berria.eus/paperekoa/1943/014/001/2021-03-13/herritarren_eguneroko_gerra.htm\nLibera siriarra ikaragarri debaluatu da hamar gerra urteotan, eta are gehiago azken bi urteetan. Gerrak denei eragiten die, baina, hala ere, egoera oso desberdina da Baxar al-Assaden gobernuak kontrolatu eta gobernatzen dituen eremuetan, Administrazio Autonomoaren esku daudenetan eta Turkiak okupatutakoetan.\nBeritan Kobanen bizi da. Haren hiria, Afrin, Turkiak okupatu zuen 2018ko martxoan, eta horregatik joan zen Kobanera. Haren familiaren parte bat Afrinen bizi da oraindik, eta -teknologiari esker betiere- arrebarekin konektatuko dira laster.\nSiriaren Iparraldeko eta Ekialdeko Administrazio Autonomoak edo Rojavak gobernatutako eremuetan bizitza hobexeagoa da beste bi guneetan baino; hori dio Beritanek, fruta eta barazkien denda koloretsu batean sartzen ari dela. Tomateek, esaterako, kiloko 1.000 libera siriar balio dute han (gutxi gorabehera, 0,23 euro). Patatek, 600 libera siriar (0,12 euro inguru). Kilo bat irinek 1.700 libera siriar balio du (0,35 euro). Oinarrizko saski horri kilo bat haragi gehituko dio (13.000 libera siriar, 2,70 euro), eta, noski, kilo bat ogi (poltsa bakoitzak zortzi ogi dakartza, eta 125 libera siriar balio du: ia 0,03 euro). Erosketa hori lau euro baino gutxixeago kostatu zaio Beritani. Hilean 200.000 libera siriar irabazten ditu (42 euro). Beritanek honela dio: «Gu hemen, Administrazio Autonomoak kontrolatutako eremuetan, askoz hobeto gaude beste toki batzuetan baino. Egia da Turkiaren erasoen eta bonbardaketen mehatxupean gaudela beti, baina, hala ere, hiria berreraikitzea lortu dugu». Herri miliziek askatu zuten Kobane, 2015eko urtarrilean, Estatu Islamikoak lau hilabetez hiria setiatua izan eta gero.\nBeritanen arreba, Amina, elkarrizketan sartu da, Afringo herrixka txiki batetik. Harentzat arriskutsua da anaiari deitzea, baina harekin komunikatu beharra dauka hamabostean behin: gurasoak Afringo beste herrixka batean dituzte, baita familiako hainbat kide ere, eta Beritanek arrebaren bitartez bakarrik izaten du haien berri.\nBeritanen familiak olibadi handiak zituen. Oliba olioagatik zen ezaguna Afrin. Orain, eskualdea okupatzeko Ankararen laguntza izandako mertzenarioek Turkiara esportatzen dute ekoizten den ia olio guztia. Aminak kontatu duenez, Sumar Qandeko mertzenarioek zera inposatu diete Haj Hasna herrikoei (Jinderes iparraldean): haiek esandako olio fabrika batera eramatea oliba guztiak. Herritarrek ez badituzte okupatzaileen «arauak» betetzen, mehatxatu egiten dituzte, eta, batzuetan, bahitu. Honela dio Aminak: «Gure lehengusu bati 12 olio ontzi bakarrik bueltatu dizkiote, eta hark gutxienez 45 espero zituen. Kexatzera joan zenean, mertzenarioek mehatxu egin zioten olibadi guztiak kenduko zizkiotela».\nMertzenarioek kontrolatzen dituzten herrietako «arauaren» arabera, olioaren %15 herria okupatua duten mertzenarioen esku utzi behar da, eta %10, fabrikaren esku. Gainerako %75, teorian, olibadien jabeari bueltatu behar zaio, baina hori ez ia inoiz hala izaten, mertzenarioek lapurtu egiten baitute olio horren parte handi bat ere. Batzuetan, herritarrak bahitzen dituzte, eta beste batzuetan, besterik gabe olioa lapurtzen diete, eta Turkiari saldu.\nAminak bizkor esan digu Afrinen zenbat balio duten Muradek erosi berri dituen produktuek. Kilo bat haragik, 26.000 libera siriar (5,46 euro); kilo bat patatak, 600 libera siriar (0,12 euro); kilo bat tomatek, 1.500 libera siriar (0,31 euro); eta kilo bat irinek, 1.700 libera siriar (0,35 euro). Ogia solte saltzen da; 100 libera siriar (0,02 euro) balio du ogi bakoitzak: «Egiaz, opiltxo bat da, esku ahurra baino handiagoa ez». Erosketa hori bera Afrinen egiteko 6,46 euro behar dira. Eta, noski, Turkiaren okupazioa onartzen dutenek soilik egiten dute lan Afrinen. Gainerakoentzat, mehatxuak eta indarkeria besterik ez dago. Emakumeen inguruan, Aminak hau dio: «Afrinen, infernu batean bizi gara. Bahitu, bortxatu edo Turkiaren soldatapeko mertzenarioek hilko gaituzten beldur beti». Missing Afrin Women Projecten azken datuen arabera, 2018ko martxoan herria inbaditu zutenetik 200 emakume baino gehiago bahitu dituzte.\nAztertuz gero hamar gerra urteek zer ondorio ekonomiko utzi dituzten Siria banatuta dagoen eremuetan, begi bistakoa da Administrazio Autonomoa Konfederalismo Demokratikoaren eta demokrazia erradikalaren eredua ezartzen ari dela, Abdullah Ocalanek teorizatutakoa. Horrez gain, hainbat egitasmo ekonomiko sustatzen ari da biztanleak tartean sartuta eta haiek protagonistatzat hartuta, haien oinarrizko beharrei erantzuteko asmoz. Hain zuzen, hilabete honetan soldatak handitzea eztabaidatzen ari dira. Nolanahi ere, soldatak handiagoak dira han, Al-Assaden gobernuak kontrolatutako eskualdeetan baino. Alepoko Fatmak dioenez, han biztanleak «gorriak ikusten ari dira».\nOinarrizko produktuak garestiagoak dira Administrazio Autonomoaren menpeko guneetan baino, eta soldatak, txikiagoak. Estatuaren menpeko goi mailako langile batek 45.000 libera siriar irabazten ditu (9,5 euro): hori halako lau da ia eskualde autonomoetako oinarrizko soldata. Kilo bat haragik 19.000 libera siriar balio du (3,90 euro), eta 650 gramo ogik, 1.000 libera siriar (0,21 euro).]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1935/015/001/2021-03-13/elkarrizketei_esker_konponbide_politiko_bat_adostu_ahalko_dugu.htm Sat, 13 Mar 2021 00:00:00 +0100 Orsola Casagrande https://www.berria.eus/paperekoa/1935/015/001/2021-03-13/elkarrizketei_esker_konponbide_politiko_bat_adostu_ahalko_dugu.htm\nZer espero duzue 2021 honetarako?\nAdministrazio Autonomoaren lana mugatuta egon da 2020an, Turkiako Estatuak Siriaren iparraldeko eta ekialdeko zenbait eremu okupatuak dituelako, su-etena urratu delako, eta Errusia eta AEBak isilik egon direlako. Administrazio Autonomoa proiektu demokratiko bat ezartzen ari da. Egitasmo horrek modua ematen dio gizarteari bere burua gobernatzeko, nahiz eta guztiz egoera ezohikoan bizi, eta Siria osorako lehen esperientzia bat da. Turkiak Administrazio Autonomoari eraso zionean, mundu guztiak esan zuen egitasmoak ez zuela bi egun ere iraungo. Aitzitik, argi geratu zenean aurrera segitzen zuela, herria hura defendatzen ari zela, jende asko ohartu zen ez zela ideia huts bat: ikusi zuten gizartea bera ari zela proiektua babesten, eta zenbaitek haren alde egitea erabaki zuten, nazioartean. Zenbait ordezkaritza eskualde hartara joaten ari dira, eta bisita horiek esanahi politiko diplomatikoa dute. Ez dugu esan nahi Administrazio Autonomoari aitortza politikoa egin diotenik: oraindik ez. Baina uste dugu Siriako krisiari konponbide demokratiko bat aurkitzeko ahaleginen bidez azkenean baietz, aitortuko dutela.\nTurkia da oraindik ere oztoporik handiena Siriako gatazkari edozein konponbide emateko orduan.\nZalantzarik gabe. Turkiako Estatuak eta haren mertzenarioek krimen asko egiten dituzte oraindik ere Siriaren iparraldeko eta ekialdeko herrien kontra. Aldi berean, Turkiak turkiartzeko jarduerak sustatzen dihardu gaur egun ere, bere dibisa ezarriz eta eremu okupatuetako demografia egitura aldatuz. Afrinen bakarrik [zeina 2018ko martxoan okupatu baitzuten Turkiak eta haren mertzenarioek], 400.000 mertzenario eta haien familiak jarri dira bizitzen; haietako gehienak Idlib eskualdetik, Alepo hego-mendebaldetik eta Ghuta eskualdetik lekualdatu zituzten.\nEI Estatu Islamikoaren kontrako borroka ez da amaitu. Eta EIko presoen eta haien familien auzia ere ez da konpondu oraindik.\nSDFk [Siriako Indar Demokratikoak, kurduen autodefentsa miliziek gidatuak] operazioak egiten segitu du EIren zelula lokartuen kontra jotzeko, bai 2020. urte osoan eta bai 2021eko lehenbiziko hilabeteotan. Ezinago argi dago Turkiak Sirian darabilen politikak baduela beste helburu bat ere: berriro sendotzea Estatu Islamikoa. EIko dozenaka mila kide eta haien familiak atxilotu zituzten Siria iparraldean eta ekialdean, eta, oraindik ere, arazo bat dira eskualde horrentzat. Nazioarteko komunitateak ez du neurririk hartu EIko kideak epaitzeko. 2014az geroztik, Herriaren Defentsarako Auzitegiek 7.000 siriar epaitu dituzte Estatu Islamikoko kide direlako susmopean. 2020an, 200 haur atzerritar eta 29 emakume entregatu zizkieten sorterriko ordezkariei. Hala ere, 49.000 haur daude oraindik Siriaren ipar-ekialdeko kanpamentuetan.\nHala eta guztiz, elkarrizketa sustatzen ari zarete oraindik ere, baita Siriako oposizio nazionalarekin ere.\nGure ustez, hitz eginez bakarrik lor ditzakegu konponbide bat eta bake egonkor eta iraunkor bat. Elkarrizketari esker, 2021ean konponbide politiko bat adostu ahalko dugu, Turkiako armada inbaditzailea Siriako lurraldetik atera ahal izango dugu, errefuxiatuak eta lekualdatuak euren herrialdera itzuli ahal izango dira, eta kurduen arteko elkarrizketaren segida bermatu ahal izango da.\nKonstituzio berriaren inguruko negoziazioei dagokienez, Errusiak, Iranek eta Turkiak Astanako negoziazioetan sortu zuten Batzorde Konstituzionala, eta batzorde horretatik kanpo geratu ziren kurduak eta Siriaren Iparraldeko eta Ekialdeko Administrazioa -bost milioi pertsona ordezkatzen dituzte-. Nazio Batuen Erakundea saiatu arren, argi dago negoziazioek porrot egin dutela. Mandatari bereziak berak aitortu behar izan du, azken bilera sortaren ostean, urtarrilean. Azkenik, askotan esan bezala, argi dago Siriako konstituzio berria siriarren arteko elkarrizketatik sortu behar dela; denek hartu behar dute parte.\nZer espero duzue AEBetako administrazio berriaren aldetik?\nAEBen politiken ondorioz luzatu zen krisia, izan zuzeneko esku hartzeen ondorioz edo ezer ez egiteagatik. Gogoan izan behar dugu demokratak boterean zeudela Sirian gerra hasi zenean. [Barack] Obamaren garaian, elkarlanean EIren aurka aritzea adostu zen, eta arlo militarrean gauza asko lortu ziren. Zoritxarrez, arlo politikoan ez zen halako arrakastarik lortu. Itxaropen nagusia zera da, administrazio berriak jarrera sendoa agertzea Siria osoarentzako irtenbide politiko baten alde.\nGarbi dago AEBen estrategiak bere interesak lehenesten dituela. Eskualdea egonkor egotea ere estrategia horren parte da. Horregatik, uste dugu litekeena dela Bidenen gidaritzapean AEBek aktiboki parte hartzea Siriako politikan.\nErrusiak indarra dauka Sirian, eta eragin handia. Erakutsi du gauza asko egiteko ahalmena daukala. Errusiak jarrera eraikitzailea erakutsi beharko luke gatazka kurduari irtenbide bat bilatzeko. Orain arte ez du hala jokatu, eta ez ezin zuelako: ez du hala jokatu, hain zuzen, bere interesak hobekiago ordezkatzen zituelako Turkiak. Espero dugu Errusiak jarrera eraikitzailea hartzea irtenbide politiko bat bilatzeko.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/017/001/2021-02-19/turkiako_gobernuak_unibertsitateetan_bere_gertuko_ikuskatzaile_eta_errektoreak_jarri_izanak_protestak_lehertu_ditu.htm Fri, 19 Feb 2021 00:00:00 +0100 Orsola Casagrande https://www.berria.eus/paperekoa/1877/017/001/2021-02-19/turkiako_gobernuak_unibertsitateetan_bere_gertuko_ikuskatzaile_eta_errektoreak_jarri_izanak_protestak_lehertu_ditu.htm Ez dugu burua makurtuko lelopean, hainbat astez luzatu diren protesten ostean, 560 ikasle atxilotu dituzte. Horietatik 25 etxeko atxiloaldian daude, eta bederatzi espetxeratu egin dituzte, «gorrotoa bultzatzea, Poliziari aurre egitea eta manifestazio legea urratzea» leporatuta.\nNazioartean, berriz, HRW Human Rights Watch erakundea izan da egoera gaitzesten azkena. Mugimenduak Ankarari eskatu zion atzo atxilotutakoak askatzeko eta biltzeko eskubidea errespetatzeko. «Atxiloketa eta Poliziaren indarkeria ez da bakarrik ikasleen aurkakoa. Turkiako Gobernuak mugatu egin du manifestazio eskubidea, harekiko kritiko diren mugimenduak isilarazteko», salatu zuen HRWek.\nAgintean dagoen AKP Justizia eta Garapena Alderdiko kide den Buluren izendatzeak eragin dituen manifestazioak ez dira Bogaziciko Unibertsitatera mugatu. Herrialde osoko unibertsitateetako ikasleak protestak egiten ari dira Istanbulgo kideei babesa adierazteko. Bulu errektorearen aukeraketa ez da Erdoganek zuzenean egin duen bakarra: Kurdistango Van eta Mersin unibertsitateetan ere gobernuan dagoen alderdiaren gertuko errektoreak aukeratu dituzte. Praktikan, Erdoganek presidentetza dekretuen bidez zuzentzen du herrialdea: HDP Herriaren Alderdi Demokratikoko eta modu askean aukeratutako 42 udalerritako alkate eta zinegotziak kargugabetu egin dituzte, eta haien ordez gobernuak izendatutako agintariak jarri. Gainera, udalerri hauetako alkate eta hautetsi kurduetako asko, espetxean daude egun, akusazio faltsuen ondorioz.\nUdaletxeetan esku hartu ondoren, eta erabateko kontrola eskuratzeko, Erdoganen gobernuaren logikari jarraituz, unibertsitateei egokitu zaie orain haren aginduak betetzea. Hautetsiekin gertatu bezala, ikasle eta irakasleen aurkako errepresioa izugarrizkoa izan da: Poliziak gazte eta irakasleei eraso die, ibilgailu blindatuekin eta ur kanoiekin. Atxilotuek salatu dute torturatu egin dituztela, biluzik zeudela miatu, eta indarkeria fiskoa eta psikologikoa erabili dituztela haien aurka.\nPoliziak manifestarien aurka indarra erabiltzen dute, eta gobernuko goi kargudunek adierazpen homofobo eta arrazistak egiten dituzte, LGTBI ikasleen aurka, batez ere; ikasle horiei Bogazici Unibertsitatean zuten aretoa itxi zieten.\nFahrettin Altun presidentearen komunikazio arduradunak jakinarazi zuen Twitter kontuaren bitartez LGTBI kolektiboaren aretoa itxi zutela. Barne ministro Suleyman Soyluren esanetan, berriz, «erlijioa iraindu zuten lau galdu» atxilotu zituzten Bogazici Unibertsitatean. Erdoganek ukatu egin zuen LGTBI kolektiboa egon bazenik ere: «Herrialde honek moral bat du, eta bere etorkizuna balio horien defentsan dago».\nAdierazpen horietan islatzen den gorrotoa kontuan harturik, Europako Batasuneko Atzerri Politika eta Segurtasunerako eledun nagusi den Peter Stanok esan du «onartezina» dela Turkiako Gobernuko goi karguak LGTBI ikasleen aurka «bultzatzen ari diren gorrotoa», Bogaziciko protestekin lotuta.\nSare sozialetan argazki ugari zabaldu dituzte, baina agian AKPko gobernuaren etengabeko indarkeria eta gehiegikeriak hobekien islatzen dituztenak ez dira kolpeen irudiak, baizik eta unibertsitateko ateak eskuburdinekin itxita edo irakasleak errektorearen bulegoei bizkarra ematen erakusten dituztenak.\nAzze Deniz Aksar eta Hivda Selen dira etxeko atxiloaldian dauden ikasleetako bi. Aksarrek BERRIAri azaldu dionez, unibertsitateko hegoaldeko campusera joan ziren protestak babesteko asmoz, baina Poliziak ez zien sartzen utzi. «Poliziak eskuburdinak erabili zituen sarrera-irteerak ixteko. Zauritu egin ninduten, eta urtarrilaren 5ean atxilotu ninduten beste ikaskide batzuekin batera. Protestetan parte hartzea leporatzen ziguten. Gure aurka egiteko baliatzen dituzte sare sozialak eta telebista, eta terroristak garela esaten dute».\nAksarrek nabarmendu du erresistentzia dagoeneko ez dela soilik Bogazicikoa, unibertsitate guztiena baizik. «Estatuak eta Poliziak indarkeria erabiltzen dute. HDPk kudeatutako udalerriekin egin duten gauza bera egin nahi dute unibertsitateekin ere. Gobernuak izendatutako ikuskatzailek aurki daitezke edonon». Azaldu du gobernuak «terroristatzat» jotzen dituela ez bakarrik ikuskatzaileei aurre egiten dietenak, baita dekretuz kaleratutako langileak eta sindikatuetan izen eman dutenak ere: «Langileek, emakumeek, herri kurduak eta haien eskari nazionalek ere indarkeriari egin behar diote aurre. Zapaldu guztiek jasan behar dute gobernuaren ankerkeria».\nSelenek kontatzen duenez, atxilotua egon zen bitartean lagun bat «modu krudelean» jipoitu egin zuten bere sexu organoetan. «Zauriak eragin zizkioten. Jendea torturatu egin zuten polizia etxeetan. Ezarri dizkiguten etxeko atxiloaldiekin, manifestazioen bultzatzaile nagusiak protestetatik urrun mantendu nahi dituzte. Geldiarazi egin nahi gaituzte, baina ez dute lortuko».]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1924/002/001/2021-02-12/sarraski_baten_biharamuna.htm Fri, 12 Feb 2021 00:00:00 +0100 Orsola Casagrande https://www.berria.eus/paperekoa/1924/002/001/2021-02-12/sarraski_baten_biharamuna.htm\nKurdistango Alderdi Demokratikoko buru Masud Barzaniren tropa pexmergak erretiratu zirenean, 250.000 yazidik baino gehiagok —emakumeak, umeak eta zaharrak gehienak— ihes egin zuten Xengal inguratzen duten mendietara. Azkenean, Siriako gizon-emakume kurduen herri milizia (YPG) eta PKK (Kurdistango Langileen Alderdia) joan ziren hara, ihesean zihoazen yazidientzako pasabide humanitario bat zabaldu eta milaka pertsona salbatzeko.\nIa hutsik geratu zen Xengal: nazioarteko erakunde humanitarioen eta yazidien beren iturrien arabera, gutxienez 5.000 gizon sarraskitu zituen EIk abuztuaren 3ko erasoan. Kotxo herriko biztanle guzti-guztiak, 1.170 pertsona, hil edo bahitu egin zituzten 2014ko abuztuaren 14an eta 15ean. Haietatik 310ek 10 urte baino gutxiago zituzten, eta 558k, 20 baino gutxiago. Bizirik irten ziren emakumeak eta neskatilak saldu egin zituzten sexu esklabo gisa; oso emakume eta neska gutxik lortu dute askatuak izan edo ihes egitea.\nKalkulu batzuen arabera, 12.000 lagun bahitu zituzten, eta haietatik 6.800 baino gehiago, emakumeak eta umeak batez ere, sexu esklabo bihurtu zituzten; jo, eta tratu txar fisiko eta psikologikoak eman zizkieten.\nAskok Rojavan aurkitu zuten babeslekua (Siria iparraldea eta ekialdea); gehienek, ordea, Irakeko Kurdistango Gobernuaren iheslari esparruetara joan behar izan zuten, Duhokera batez ere.\nGutxienez 3.200 emakume eta haur oraindik ere jihadisten esku daude, Sirian gehienak, Siriako Indar Demokratikoen ahaleginak eta lorpenak gorabehera. Kurduak dira indar horien buru, eta ehunka emakume eta haur libre uztea lortu dute, Siriako iparraldean eta ekialdean 2020ko martxoan artean ere EIk okupatuta zeuden zenbait eremu askatuta.\nSei urte igaro dira, eta oraindik hobi komunak aurkitzen dituzte tartean behin, EIk hildako yazidi ugari lurperatuta dauden hobiak; 35 aurkitu dituzte dagoeneko, baina kalkulatua dute 80 baino gehiago izango direla segur aski.\nXengalera, orain arte, 26.000 pertsona inguru itzuli ahal izan dira, 966 familia inguru, Xengalgo Administrazio Autonomo Demokratikoko Kontseilu Betearazleko kopresidente Riham Hiçok BERRIAri jakinarazi dionez. 200.000 pertsona, berriz, desplazatuta daude oraindik, Iraken mendeko Kurdistango esparruetan gehienak.\nZailtasunak zailtasun, itzuliak diren yazidiak bizimodua berregiten hasi dira, autogobernu egitura batzuk sortuz, eskualdeko azpiegitura publikoak berreraikiz %80 suntsituta geratu ziren, baita etxe batzuk berreraikiz ere %70 geratu ziren suntsituta. EIren mertzenarioek izugarrizko kalteak egin dizkiete, halaber, eskualdeko leku historikoei eta kultuguneei.\n«Pexmergek gu abandonatu eta YPGk eta PKK-k erreskatatu ondoren, ikasi eta erabaki dugu nork bere burua defendatu behar duela, eta, ondorioz, ezinbestekoa dela guk geuk gobernatzea geure burua. Beraz, batetik, Sinjarko Administrazio Autonomo Demokratikoaren Kontseilua (MXDS) sortu dugu, eta, bestetik, autodefentsako herri unitateak osatu eta entrenatu ditugu: YBS (Xengalgo defentsa unitateak), YJS (Xengalgo emakumeen unitateak) eta Ezidxan Asayis barne segurtasun indarrak», esan du Hiçok, egunean elektrizitatea eta Internet duten tarte bakanetako batean egindako elkarrizketa batean.\nHala ere, orain egitura horiek mehatxatuta daude, Bagdadeko gobernu zentralaren eta Kurdistango eskualdekoaren artean 2020ko urriaren 9an sinatutako akordio baten ondorioz; akordio horren arabera, Polizia federala, segurtasun nazionaleko agentziak eta agentzia sekretuak bakarrik arduratu ahal izango dira eskualdeko segurtasunaz. «Beste erakunde armatu guztiek Xengaldik irten behar dute», dio akordioak.\nRiham Hiçoren arabera, hitzarmen hori «2014ko abuztuaren 3ko sarraskiaren» segida da, eta hauxe gogorarazi du: «PDK eta Irakeko armada Xengalen egon ziren abuztuaren 3a baino bi egun lehenago. Baina Estatu Islamikoa iritsi zenean, biek ihes egin zuten, eta yazidiak babesik gabe utzi zituzten, genozidioaren mende. Irakeko Gobernuak krimen bat egin zuen Xengaldik erretiratzean. PDK-k ez zuen krimen bat egin bakarrik: traizio bat ere egin zuen. Horregatik ez dugu onartzen haiek erabakitzea Xengalen etorkizuna».\nHiçok nazioarteko potentziek akordio horretan egindakoa kritikatu du, eta nabarmendu du «akordio hau AEBek eta NBEk gainbegiratuta» egin zela: «Gure ustez, indar horiek konspirazio horren konplize dira, eta baztertu egin nahi dituzte Xengalgo biztanleak eta gure eskualdearen etorkizunari buruzko erabakiak hartzen dituzten egiturak, libreki aukeratuak. Gainera, hitzarmen hori ez da eztabaidatu herritarrekin, eta, beraz, ez da onartua izan». Presidentekideak gogora ekarri ditu PDKren 2017ko martxoko erasoak, hiriaren kontrola hartzeko PDKren ahalegina, eta 2020an turkiarrek eskualdean egindako aireko erasoak. «PKK kanporatzeko aitzakian, Turkia Xengali erasotzen ari zaio oraindik ere, eta PDK-k eta gobernu zentralak isilik jarraitzen dute», esan du Hiçok.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/015/001/2021-01-07/turkiak_erakutsi_du_beretzat_bizitza_hutsala_dela.htm Thu, 07 Jan 2021 00:00:00 +0100 Orsola Casagrande https://www.berria.eus/paperekoa/1872/015/001/2021-01-07/turkiak_erakutsi_du_beretzat_bizitza_hutsala_dela.htm\nDiputatu kargua utzi zenuen Amedeko alkatetzara aurkezteko. Zerk bultzatu zintuen konpromiso hori hartzera?\nNola-halako babesa zuen parlamentari kargua utzi nuen, alkate ardurak hartzeko, eta horrek ekarri nau hona. Nire hautua pertsonengandik gertuago egotea izan da, urteetan zehar beste modu batera zerbitzatu ditudan horiengandik gertuago, udal demokraziaren giltzarria zer den gertutik ezagutu ahal izateko. Bestalde, ekarpena egin nahi nion, bere lanarekin, balioekin eta baliabideekin komunitate gisa geroa eraikitzeko parte hartzea bultzatzen eta mekanismo demokratikoak sortzen jakin duen herri baten etorkizun komunari. Amedeko Hiri Barrutian diputatu eta alkate gisa aritu naiz, hori zelako herriaren borondatea.\nBadirudi hiriak esanahi berezia duela zuretzat.\nUrteetan nire balioak izan direnen giltzarri gisa amestu izan dut beti Amed: demokrazia, askatasuna eta eskubideak baliatzea, justizia, desberdintasunak orekatzea, gizartearen ongizatea, itxaropena eta konfiantza sendotzea; hau da, bakea nagusi den testuinguru bat. Amets hori, beste askotan bezala, herri lanarekin aberasten den errealitate eta egia baten lagunik gertukoena da.\nDiyarbakir hiriak duintasun eta borrokaz beteriko historia bat du. Historia hiri honetan hasten da, eta haren borrokak eta erresistentziak ematen diote jarraipena. Pazientzia zaintzen jakin duten pertsonek osatzen dute hiri hau; hiri horretako ikaslea naiz, jende horrekiko zorretan nago, eta uste dut haiekiko erantzukizun bat dudala. Norbanakook bizi itxaropen mugatua dugu, baina balioak eta pertsonek defendatzen dutena betirako da; horregatik, Amed ez da hiltzen.\nZure konpromisoak eta hauteskundeetako garaipen zabalak espetxera ekarri zaituzte. Zer ondorio ateratzen duzu egoera honetatik?\nEspetxeak beti izan dira iraultzaile demokratikoen bigarren etxebizitza jazarpen garaietan. Euren ordezkaritza demokratikoagatik borrokatzen diren kurduez eta bizitzaz zuzenbide ikuspuntutik hitz egiten denean, mehatxurako, beldurtzeko eta xantaiarako tresna dira espetxeak, baina baita bigarren aukera bat ere. Turkiako kartzelak, munduko txoko guztietakoak bezala, bertuteak eta hutsuneak azaleratzen dituzten tokiak dira.\nNola egiten diozu aurre zure espetxealdiari?\nEspetxea ezeztatzen saiatzen ari naiz, zeina nire bizi eremutik 700 kilometrora dagoen bakartze eta zigor gune bat bihurtu nahi duten. Askatasunari diodan maitasuna eta egoera honen azterketa dira nire indarra. Sozialisten historia politikoan asko dira espetxeak sormen gune bihurtu dituzten matxinoak, fisikoki itxita mantentzen gaituzten hormak gaindituz, eta [Nelson] Mandela edo [Antonio] Gramscirengan pentsatzen ari naiz.\nEspetxean zarela piztu dira pandemia eta presoen gose grebak.\nKoronabirusaren prozesuan zehar botere politikoaren jarreraren lekuko izaten ari gara. Beste kasu askotan bezala, hark mendekua jarri du bizitzaren babesaren eta giza osasunaren aurretik. Tarte honetan oso presente egon dira gose greben bitartez epaiketa bidezko bat eskatzen zutenen aldarrikapenak, baita atxilotze baldintzak bizitzarako desegokiak zirela zioten txostenak ere.\nHeriotzak jasan ditugu; esaterako, Ebru Timtik abokatuarena, 238 egun gose greban egin baitzituen bidezko epaiketa bat eskatuz. Bere justizia eskaerarekin hilezkor bihurtu da Ebru, eta Turkiak erakutsi du bizitza hutsala dela berarentzat.\nZer iritzi duzu Turkiaren giza eskubideen urraketen eta Ekialde Hurbilean duen rol ilunaren aurrean EB Europako Batasunak agertu duen jarreraren inguruan?\nEBn erabakiak hartzen dituztenek beti lehenetsi dituzte beren interesak eta estrategiak. Hori iradokitzen dute Parlamentuak hartzen dituen erabakien eta batzordeek hartzen dituztenen arteko aldeak. Erdoganen politikek ez dituzte kontuan hartzen orekak eta sentsibilitateak, eta, beharrezkoa bada, bahitu egiten du barne oposizio demokratikoa, EBri etengabe erronka botatzeko bere apustuan.\nJoko honetan, Turkiaren geopolitika eta geoestrategia material sukoiarekin daude eginak; bakearen ardatza izatetik gerraren ardatz izatera igaro da eta gatazkak pizteko gaitasuna sustatzen dute. EB ez da gai izan jarrera eraginkorrak adosteko migrazioei eta muturreko jihadistei aurre egiteko, eta bere burua balio unibertsalen defendatzailetzat duen arren, bere interesen eta antsietateen arabera jokatzen du. Beti bezala herri zapalduek ordaintzen dituzte borroka eta gatazkak.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1945/034/001/2020-11-01/setioa_apurtzen_duen_fikzioa.htm Sun, 01 Nov 2020 00:00:00 +0100 Orsola Casagrande https://www.berria.eus/paperekoa/1945/034/001/2020-11-01/setioa_apurtzen_duen_fikzioa.htm Ji Bo Azadiye (Askatasunaren alde). Harekin aurrez aurre hitz egin du BERRIAk, eta, telefonoz aritu da Ersin Çelik zuzendariarekin, hala komunari buruz nola Euskal Herrian —igandean Bilbon eta astelehenean Donostian— aurkeztuko duten filmaz.\n2015ean Diyarbakir hiriko —Amed kurdueraz— Sur izeneko auzo historikoari egindako setioa eta gazte talde baten erresistentzia kontatzen ditu filmak. «2015-2016ko negua zaila izan zen kurduentzat», azaldu du zuzendariak. «2015eko ekainaren 7ko hauteskundeetan HDP alderdiak arrakasta handia izan zuen, hain justu, kurduen aferaren irtenbidea bide demokratikoetatik hel ote zitekeen eztabaidagai zenean. Baina goitik behera aldatu zen dena. Uztailaren 20an, Suruç sarraskitu zuten; 22an, armak salerosteko hitzarmena sinatu zuten AEBek eta Turkiak, HDPko kideak masiboki atxilotu zituzten, eta operazio militar gogorrak izan ziren Kurdistanen».\nÇelikek gogoratzen duenez, Turkiako inteligentzia zerbitzuen (MIT) dokumentu batzuk ere filtratu ziren sasoi hartan, eta 2014an prestatutako Suntsipen plana izeneko asmoaren berri ematen zuen haietako batek, une berean, Abdullah Ocalan PKK Kurdistango Langileen Alderdiko buruarekin negoziazioak martxan ziren bitartean. «Negu hartan, [Turkiako] gobernuak hainbat hiri setiatu zituen, baina jendea altxatu egin zen, eta argi utzi zuten eutsi egingo zutela».\nKazetari lanetan zebilen orduan Çelik, eta oso gogoan ditu setiatutako hiri haietan bildutako lekukotzak, hala Cizren nola Sur-en. Eta erresistentziako kideen egunerokoen irakurketatik jaio da filma. «Çiyager izeneko Sur-eko komandanteak erresistentzia kontatzeko esan zien irtetea lortzen zuten guztiei. YPS herri defentsarako unitate zibiletako kide batzuek setioari izkin egitea lortu zuten, eta luze hitz egin ahal izan genuen haiekin. Estatuak Sur suntsitu nahi zuen, milaka urteko iragana duen auzo hori ezabatu nahi zuen, eta ia lortu zuten».\nZinemagileak dioenez, funtsean, bi galdera izan zituzten buruan filmaren gidoia idazteko. «Zer indarrek bultzatu zituen 50-60 gazte haiek, gehienak eskutan sekula arma bat hartu gabeak, indar militar entrenatu hari aurre egitera? Hori da lehena, eta bigarren galdera hau izan zen: zer gertatu zen kanpoan? Zergatik hainbesteko gorrotoa? Noski, oso zaila da galdera horien erantzuna ulertzea Surren gertatutakoari soilik erreparatuta, eta kurduen azken mende osoko historia aztertu beharko litzateke».\nGidoia idaztea ez zela erraza izan esan du zuzendariak, eta kolektiboki lantzeak lagundu egin ziela. Diyar Hesso Rojavako Zinema Komunako kideak gehitu dio azalpena: «Sur setiatua zuten bitartean, mundua isilik gelditu zen begira. Eta, beraz, gure filma isiltasun horren aurkako kritika bat ere bada».\nHarribitxi tekniko bat da pelikula. Kobanen filmatu zuten: munduak beldur egoera amaigabe batean bizitzeari amore emana ziola zirudien sasoian Estatu Islamikoa garaitzen jakin zuen hirian. Kobaneko herritarrek autodefentsa miliziatan antolatuta egin zuten borroka, Ocalanek aldarrikatutako elkarbizitza ereduak bultzatuta, eta, bizitzaren antolaketari buruz erabaki ahal izateko eskubideak dakarren askatasunaren alde. «Kobanen filmatzeak esanahi eta arrazoi asko zituen», azaldu du Çelikek. «Kobaneren eta Surren historiak antzekoak dira. Kobanen garaitutako indarrek eraso nahi zioten Surri. Helburu bera zuten, bizitza eredu bat suntsitu nahi zuten. Eta jende berak eutsi zuen bietan: kontzientzia, borondate eta asmo sendo bera zuten».\nGogoeta intimoago bat ere egin du zuzendariak. «Espazioak eragina du norbanakoen formakuntzan, hala bizitza errealean nola zineman, eta jendeak ere antzeko eragina du espazioetan. Surren borrokatu zirenek esanahi berri bat eta bestelako espiritu bat eman zieten harriei. Kobaneko hiriak, haren kaleek, hango etxe suntsituek eta hango erresistentziaren arrastoek espiritu bera dute. Giro eta nortasun hori presente izan zen filmaketan. Asko lagundu zituen horrek aktoreak beren rolean sartzen».\nBeren buruarena egiten dute aktore horietako batzuek. Haietako askok Surreko erresistentzian parte hartu zuten, eta bizirik atera ziren. Eta «antzezpen» hori da pelikularen lorpen nagusietako bat. Çelik: «Beti da zaila aktore ez-profesionalekin lan egitea, baina askoz ere zailagoa izango zen aktore profesionalekin lan egitea. Surreko erresistentzian parte hartu zuten bi milizianok beren burua interpretatzen dute pelikulan, eta gainontzeko aktoreetako gehienak ere gazteak dira, eta Estatu Islamikoaren aurkako gerran parte hartutakoak edo gerran hazitakoak».\nBada Askatasunaren alde-ren arrakasta ikusi ezingo duen aktore bat. Van-ekoa zen Rubar Servan (Cihan Sever). Kurdistango lekurik hotzenetako bat da Van, eta helburu eta sentimendu batek eraman zuten bere herrialdeko gunerik hotz eta menditsuenetik eskualderik bero eta erdi desertikora. 2014ko eta 2015eko Estatu Islamikoaren erasoen aurkako erresistentziarekin bat egiteko heldu zen Kobanera, eta han hartu zuen parte EIren aurkako gerran. Zuzendariak gogoratu du noiz ezagutu zuten elkar. «Jadanik EIren kontra borrokatutakoa zen Rojavan eta Siria iparraldeko beste hainbat lekutan, eta maiz zauritu zuten. 2017an elkartu ginen Kobanen, filmatzeko prestaketa lanak martxan zirela».\nZuzendariak hasieratik jakin zuen berak jokatuko zuela filmeko Çiyager komandantearen rola, antzezpenik sekula egin gabea izan arren. Lanak bukatu, eta 2018an agurtu zuen, azkenekoz. «Abuztuan ikusi genuen elkar azkenekoz. Pelikularen lehen bertsioetako bat jarri nion. Gero ez nuen haren berririk izan, harik eta 2019ko urriaren 25ean martiri erori zela jakin genuen arte. Kurdistan hegoaldean, Heftaningo borrokaldietan galdu zuen bizitza». Oraindik ere bizirik diraute borrokaldi horiek.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1960/003/001/2020-10-06/azerbaijanek_irabazten_ez_badu_alievek_joan_egin_beharko_du.htm Tue, 06 Oct 2020 00:00:00 +0200 Orsola Casagrande https://www.berria.eus/paperekoa/1960/003/001/2020-10-06/azerbaijanek_irabazten_ez_badu_alievek_joan_egin_beharko_du.htm\n«Liskar handiak» aipatzen dituzte komunikabideetan, baina ez dute gerraz hitz egiten. Nola deskribatuko zenuke zuk egoera?\nBenetako gerra bat da hura, ez dira liskarrak. Artilleria astuna erabiltzen dute, dozenaka gerra ibilgailu, droneak, eta hildako asko daude. Taktikoki, armeniarrak kontu handiz ibiltzen dira, eta ez dituzte soldaduak arriskuan jartzen; hitz egiten ari garen unean, dagoeneko 85 soldadu hil direla jakinarazia dute. Asko dira. Nire informazioaren arabera, Azerbaijango gazteak ez dira boluntario aurkezten, eta [Azerbaijango presidente Ilham] Aliev herrialdeko gutxiengoetako kideak errekrutatzen ari da, batez ere talyshiak, jatorriz Irangoa den komunitate bateko kideak.\nZer arrazoi ditu Azerbaijango Gobernuak Armeniaren aurkako gerra bat hasteko?\nBadira hilabete batzuk Azerbaijan operazio militar bat hasten ahalegindu zela, emaitza ez oso onekin; orduan ez zuen Karabakh Garaiaren aurka jo, zuzenean Armeniaren mugen aurka baizik. Azerbaijanek bat egiten du [Turkiako presidente Recep Tayyip] Erdoganekin. Azerbaijango presidente Ilham Aliev 2003tik dago agintean, eta, beraz, gerra hau garrantzitsua da, bere helburua delako agintaldiaren amaieran dauden bi diktadoreri boterean eustea; horretarako, herrialde txiki bati erasotzen diote, eskualde hartan benetako askatasunaren eta herri demokraziaren bidea aukeratu duena, eta Errusiarekiko adiskidantza sendotu duena, baina bere independentzian oinarritutako hitzarmen argiekin.\nZergatik esku hartu du Turkiak gatazka honetan horren modu argian?\nErdogan hobeto ulertzeko, zer zailtasun dituen aztertu behar dugu, atzerri politikan izan ditzakeen interesez gain. Uste dut bere erabakiaren arrazoi nagusia dela agintean jarraitzeko zailtasunak dituela; esaterako MHP eskuin muturreko alderdiko presidente Devlet Bahceliren osasun egoera, hiltzen ari baita eta ez baitu ordezkorik. Hura hiltzea kolpe gogorra izango da Erdoganentzat. Inkesta guztien arabera, bihar bozak egingo balira, Erdoganek ez luke agintzeko behar duen gehiengoa lortuko, eta, beraz, harentzat oinarrizkoa zen izaera nazionalistako operazio bat abian jartzea, eta hortik dator haren hitzaldia, «nazio bat, bi gobernu», Azerbaijani erreferentzia eginez, armeniarren esku galdutako lurrak berreskuratzen laguntza behar duen anaia gaztea balitz bezala. Diskurtso horrek indarra du oraindik Turkian.\nHorretarako, parlamentuaren gehiengoaren babesa duela dirudi.\nHala da; horri dagokionez, joan den astean parlamentuko ia talde guztiek onartu zuten mozioa; soilik HDP [Kurdistango Herriaren Alderdi Demokratikoa] geratu zen kanpoan. Interesgarria da CHP [Herriaren Alderdi Errepublikanoa] oposizio kemalistak ere gerra bultzatzea. Sintomatikoa da Erdoganek nazionalismorik zakarrenaren irudi nagusiaren diskurtsoa aukeratu izana, Kemal Ataturkena, zeina Batasuna eta Aurrerabidea alderdiaren oinordeko den, eta erantzukizuna izan zuen Armeniako genozidioan. Erdoganek beti gorroto izan du Ataturk, baina oraintxe bertan nazionalismo horren beharra du.\nErdoganen jarrerak arrazoi geoestrategikoak ere baditu.\nBai. Erdogan ohartzen da laster esku hartze gehiago izango direla Kaukasoko eskualde osoan; buruan dauzkadanetako bat da Txinak zetaren bide berria egiteko ezarri duen 120.000 milioi dolarreko funtsa. Iranen ere inbertsio handiak egitea dakar horrek, azpiegituretan eta ipar-ekialderako errepide eta trenbideetan. Armenia eta Kaukasoko adituentzat, Iran eta Kaukasotik igaro eta Itsaso Beltza zeharkatuz zuzenean Europara heltzen den merkataritza bide berri bat zabaltzea da hori. Aukera horrekin, Txinak Turkiaren eta Errusiaren eragina murriztuko luke. Erdoganek pentsatzen du testuinguru horretan bere eragina bermatu behar duela, irabaziak banatzeko negoziazio mahai bat osatuko balitz han egon ahal izateko.\nErrusia ere hor dago. Zer aukera eta interes ditu?\nErrusiak irabazteko aukera guztiak ditu egoera honetan. Armeniaren ahalmen militarraren berri badu, eta Alieven eta Erdoganen aukerak murrizteko ahaleginetan ari da. Azerbaijanek lortzen ez badu Karabakh Garaiko zati txiki bat ere bereganatzea, argi dago Alievek joan egin beharko duela, eta Erdoganentzat, zeinak nazionalismo panturkiarra piztu duen, hondamena izango da. Errusia zain dago, eta uste dut marra gorri bat jarriko duela egoerak okerrera egiten badu, su-eten baten edo bake prozesu baten aitzakian. Baina, edozein kasutan, Errusia buru-belarri sar daiteke gatazkan, hori komeni bazaio.\nZer iritzi duzu EBren jarreraz?\nEuropako Batasuna, beti bezala, urrun dago. Zerbait esan duen herrialde bakarra izan da Frantzia, [presidente Emmanuel] Macronekin. Egoera hauetan ez dago Europarik; ez dute jarrera bateraturik gatazka hauetan.\nNola uste duzu amaituko dela gatazka armatu hau?\nUste dut Armeniak gerra hau galtzen badu aurreko etapa politikora itzuliko dela, Errusiarekiko menpekotasuna handia izatera. Zaila da jakitea nola amaituko den egungo egoera, baina argi dago armeniarrek ez dutela euren lurraldearen metro bakar bat ere utziko.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1931/014/001/2020-05-26/birusak_azaleratu_dituen_zuloak.htm Tue, 26 May 2020 00:00:00 +0200 Orsola Casagrande https://www.berria.eus/paperekoa/1931/014/001/2020-05-26/birusak_azaleratu_dituen_zuloak.htm\nAsteburuak arriskutsutzat hartzen dira, badirudielako jendeak ez diela uko egin nahi «betiko ohiturei», batez ere aperitiboarena iparraldeko hiri askotan. Horregatik, Bergamoko alkatea -ziurrenik, Milanekin batera, hildako gehien izan dituen hiria- sare sozial eta telebista kate guztietan azaldu da etsita, larunbatean zabaldutako irudien ostean, non milaka pertsona agertzen ziren lasai ederrean, segurtasun tarteak ahaztuta.\nGiuseppe Conteren gobernu ahula kolokan dago, eskuineko alderdien eta Cofindustriaren, Enpresarien Batasunaren, erasopean. Horiek leporatzen diote fabrika eta enpresa asko zabaldu ez izana. INAIL Lan Istripuen Aseguruen Institutu Nazionalaren datuek badiote ere maiatzaren 15era arte 43.000 kutsatze egon direla lantokietan. 171 izan dira hildakoak; erdiak, osasun arloan.\nLuciak (gezurrezko izena da) Lombardian egiten du lan, zehazki, Brescia hiriko erietxe batean. «Otsailaren amaieratik gaur arte, dena aldatu da lanean. Garapena azkarra izan da, ez delako benetako egitasmorik egon pandemiari aurre egiteko. Ez da inoiz eremu gorririk ezarri infekzioari eutsi eta hura orekatzeko, alkate batzuek egin duten moduan. Egoeraren larria gero eta argiago ikusi da, eta, beraz, larrialdiek eta zaintza bereziek berehala egin dute gainezka, baita ohiko alorrek ere, ospitaleratze edo bakartzearen zain zeuden gaixo sintomadunen ondorioz».\nLuciak nabarmendu du zaintza berezietan operadoreak eta arnasa hartzeko makinak lehendik ere gutxi zirela: «Larrialdi berriaren aurretik osasun publikoan egindako murrizketen ondorioz».\nZer aldatu da bi hilabete eta erdian? «Batez ere, bi alorretan aldatu da egoera: lanaren antolaketa eta larrialdiari lotutako ezjakintasuna. Baina nire tokitik ikusten ditut orobat egunerokoan izan diren aldaketak; Izan ere, bihotzeko arazoak, minbizia, gaitz kronikoak, traumak edo ebakuntza beharra duten gaixoek oraindik laguntza behar dute. Dialisia, errehabilitazioa edo bizitzak albatzen dituzten tratamenduak ezin dira eten».\nKritikarik gogorrena gobernuarentzat da, zeina enpresarien xantaiaren biktima bilakatu den. «Produkzioa -oinarrizkoak ez diren salgaietan ere- ez da inoiz eten Brescia eta Bergamoko inguruetan. Cofindustriaren aginduen eta gobernuaren gaineko presioen ondorioz, langileek fabrikara joaten jarraitu dute, eta lan egiten duten bitartean banatuta dauden arren, gero elkartu egiten dira aldagela edo jangeletan: agi denez, pertsona hauek infekzioa zabaltzeko tresna bilakatzen dira».\nMina ere modu erabat gizagabean bizi izan dute askok itxialdian. Hala azaltzen du Loredanak, zeinak Venetoko erietxe batean egiten duen lan. «Maiz birusa harrapatu zutenen egoerak bat-batean egin zuen okerrera eta berandu eraman zituzten erietxera. Agurtu egiten ditugu, eta ez dakigu pertsona hori gehiago ikusiko ote dugun. Kasu askotan, hilkutxa batean itzultzen da, eta hura kilometrotara dagoen toki batera eramaten dute, eta jende askok egunak eta hilabeteak itxaron behar ditu erraustea egin ahal izateko, eta negar egin ahal izateko».\nMarinak Milanen egiten du lan, adikzioak dituzten pertsonentzako arreta zentro batean. «Adikzioen inguruko zerbitzua 2016an Lombardian egindako azken osasun errefoma eta gero, erietxeko zerbitzu bilakatu da. Itxialdian oinarrizko jo gintuzten, eta, beraz, inoiz ez genuen itxi. Egia esan, gauza asko aldatu dira, ohiko ekintza asko bertan behera geratu direlako. Gaur arte, metadona banaketa bermatu da, eta hura epe luzeetarako eskaintzen da, baina bertan behera geratu dira taldeko terapiak, eta talde bilerak».\nLoredanak dio arazo nagusia dela zuzendaritzak ez dizkiela jarraibideak ematen, eta horren ondorioz nahasmena, ezjakintasuna eta paranoia zabaldu direla.\nArrisku toki batean lan egitearen kontzientziak, eta lankideetako asko kutsatuta zeudela edo kasu susmagarriak zirela jakiteak ezinegona eta tentsioa eragin du. Eta ospitaleko administrazioak ez du laguntzen, bere erantzukizunak operadoreen gain utzi dituelako, eta prozedurak behar bezala ez jarraitzea egotzi dielako.\nDatu batek ondo azaltzen du egoera, dio Loredanak: «Orain, bi hilabete eta gero, egin dizkiete proba serologikoak eta hisotopoenak osasun langileei».\nHiriburuan, Erroman, ez dute Milanen edo Bergamon adina sufritu, baina zalantza berdinak dituzte etorkizunari buruz, batez ere itxialditik irteteko lehen urratsen ostean. Buruko arazoak eta ezintasun larriak dituzten pertsonekin lan egiten duen kooperatiba sozial batean aritzen da Marco. Familia askorentzat kooperatiba horiek dira gainontzean bakarrik geratuko liratekeen pertsona hauek zaintzeko laguntza bakarra.\n«Itxialdiaren ondorioz familia askok bertan behera utzi behar izan zuten zerbitzua, eta zaintzen ditugun pertsonekiko harremana ez galtzeko bestelako arreta mota bat asmatu dugu, adibidez, oinarrizko zerbitzuak lortzeko prozeduretan lagunduz, besteak beste, janaria erosten edota fakturak ordaintzen».\nMarcoren esanetan, langile askok jarraitu egin dute etxeetan lan egiten, ezindu askoren kasuan ezinezkoa delako segurtasun tarteari eustea, dituzten arazoengatik. Kooperatibetan ere arazoak izan dituzte oinarrizko ekipamenduak lortzeko, besteak beste, maskarak eta xaboiak: «Gutako askok maskarak egin behar izan ditugu lanean jarraitu ahal izateko, babes ekipamenduak ez zirelako iritsi martxo amaierara arte».\nEtorkizun hurbilari buruz Marcok argi du: «Koronabirusak argitara atera ditu azken urteetan salatu ditugun arazo eta hutsuneak. Orain arte kontuan hartu ez diren guztiak kolpetik agertu dira. Langileak gaixotu eta hil dira, baita ezintasunak zituzten pertsonak ere, eta hori guztia segurtasun neurriak aurreikusteko balioko lukeen antolaketa bat ez izateagatik. Gizarte kooperatibek egiten duten lana zerbitzu sozialek egin beharko lukete. Teorikoki zerbitzu publikoak dira, baina egiaz pribatuak balira bezala aritzen dira, langileen eskubideak urratzeko, eta malgutasun eta esplotatze modu berriak asmatzeko laborategi gisa lan egiten dute».]]>


Espainiako eski-estazioen % 40 aztertuta: Pistetako segurtasuna, urria [4tik 4. orria] | Aldizkaria | EROSKI CONSUMER\nEskiatzen ikasten hasteko eta konparaketako taula\nMonitorearekin ikasi. Onena adituaren eskutan jartzea da. Ondo ikasi eta maila ona lortu nahi badugu, beharrezkoa da hainbat urtetan hobekuntza-ikastaroak egitea.\nGorputza prestatu. Mendira igo baino lehen, zertxobait prestatuta egon beharra dago. Hankak malgu eta sendo egotea komeni da. Eskiatu aurretik berotze eta luzatze-ariketak egitea ere garrantzitsua da.\nEskiatzeko, gorputza babestu. Pistetan hotzetik babesteko modurik ohikoena geruzen sistema da: arropak kanpora ateratzen du izerdiak sortutako hezetasuna, baina gorputzaren berotasuna galdu gabe.\nLehen pistetan gauzak lasai hartu behar ditugu, hau da, erlaxatzen eta gozatzen saiatu. Eskiatzen ikasteko, laguntza, entrenamendua, erorketak, pazientzia eta hainbat denboralditako praktika behar dira. Baina, dena dela, lehen egunetik hasiko zara gozatzen.\nEskiak nola jantzi. Errazagoa da lautadan janztea aldapan janztea baino. Botaren zolako elurra kendu behar da, bestela bota ezingo da finkagailuan sartu. Ondoren, botaren punta finkagailuaren aurrealdean sartu eta bota eskiaren gainean zentratu. Botaren orpoarekin sendo sakatu behar da finkagailua itxi arte. Azkenik, finkagailuak botari ongi heltzen diola ziurtatu behar da.\nEskiak nola kendu. Botaren finkagailua askatzeko mekanismoa botaren atzealdean dago. Beherantz sakatu behar zaio.\nAldapan zutik egon: funtsezkoa da aldapetan zutik egoten jakitea. Erori edo labaindu gabe egoteko, beharrezkoa da gorputzari angelu egokia ematea eta eskien ertzetan euskarritzea.\nErorketak: erortzean, diagonal bat egiten saiatu behar dugu eta eskiak maldan zeharretara jartzen ahalegindu.\nEdozein igogailutara igo baino lehen, beharrezkoa da segurtasunez kargatzen, muntatzen eta deskargatzen jakitea.\nUr asko edan ez deshidratatzeko.\nKontuz alkoholarekin. Eskia ez da bateragarria ez alkoholarekin ez drogekin.\nNorberaren mugak ezagutu eta onartu behar dira. Nekatu baino lehen gelditzea komeni da.\nGogora dezagun garrantzitsuena ondo pasatzea dela, ez daukagu inori ezer erakutsi beharrik. Normala da ikasi nahi izatea eta gure buruari erronkak jartzea. Baina izan gaitezen errealistak; bestela, gure eta besteen segurtasuna arriskutan jarri ahal izango dugu eta.\nMendi garaietako eguzkiak, hotzak eta tenperatura-aldaketa zakarrek bigarren mailako ondorioak sortzen dituzte, eta produktu kosmetikoekin arindu behar dira. Erabil ditzagun krema hidratatzaile aberats eta emolienteak.\nEgun osoa eskiatzen ibili eta gero, saia gaitezen gelan tenperatura handiegia ez izaten; hori saihesterik ez badugu, ez diezaiogun larruazalari kalte gehiagorik eragin janari oso beroak edo minak janez, eta alkohola eta kafeina alde batera utziko ditugu.\nZenbat eta gorago joan eguzki-erradiazio handiagoa (ehuneko lau handiagoa altitudean 300 metro bakoitzeko). Eta kontuan hartzen badugu elurrak argiaren % 80 islatzen duela, oso erraza izan daiteke bizirik "kiskaltzea". Erabil ditzagun krema babesleak, batez ere izpien kontrako erabateko pantaila eskaintzen dutenak. Ez ditzagun ahaztu, halaber, ezpainetako baltsamoa eta begiak babesteko eguzkitarako betaurreko homologatuak.\nAlto Campoo (Santander)\n2.050 3.200 5.800 55.000\n3.100 3.400 6.800 62.000\n2.800 (1) 4.000 8.000 50.000\n2.800 4.100 8.000 70.000\n2.600 3.500 6.400 65.000\n2.300 4.100 8.200 (3)\n3.150 4.100 8.200 70.000\n3.300 4.200 7.400 61.000\n3.850 (2) 4.300 8.200 80.500\n2.600 (**) 4.900 9.300 107.000\n2.850 3.990 7.663 69.050\nTarifa hauek helduen eta goi-denboraldiko abonuenak dira\n(*) 13:00etik aurrera\n(1) 13.30etatik aurrera\n(2) 12.30etatik aurrera\n(3) Valdesquin ez dago denboraldirako abonurik\nEski estazioetako segurtasuna\nPista zabalak, pilaketarik ez\nBidegurutze arriskutsuen seinalizazioa\nOso ongi Ongi Oso ongi Oso ongi Oso ongi\nOso ongi Ongi Oso ongi Ongi Oso ongi\nErdipurdi Ongi Oso ongi Oso ongi Oso ongi\nOso ongi Ongi Gaizki Oso ongi Oso ongi\nOngi Ongi Oso ongi Oso ongi Oso ongi\nErdipurdi Ongi Gaizki Ongi Oso ongi\nOngi Ongi Erdipurdi Oso ongi Oso ongi\nSakanen aurreko babesa\nOso ongi Ongi Erdipurdi Ongi\nErdipurdi Ongi Erdipurdi Ongi\nErdipurdi Ongi Ongi Erdipurdi\nErdipurdi Ongi Erdipurdi Erdipurdi\nMal Ongi Ongi Gaizki\nGaizki Ongi Erdipurdi Gaizki\nErdipurdi Ongi Ongi Gaizki\nGaizki Ongi Ongi Gaizki\nGaizki Ongi Erdipurdi Muy deficiente\n(1) Ponderazioan gainerakoek baino balio handiagoa izan dute bi atalek: bidegurutze arriskutsuen seinalizazioa eta sakanen aurreko babesa.\nPistak eta ordutegia (1)\nBaliza bidez itxitako pisten zainketa (2)\nOngi Oso gaizki Gaizki 4,2 ptos Mal\nGaizki Oso ongi Ongi Oso gaizki l 4,4 ptos Erdipurdi-Gaizki\nExcelente Oso gaizki Oso gaizki 4,4 ptos Erdipurdi-Gaizki\nGaizki Onargarri Gaizki 4,5 ptos Erdipurdi\nOngi Gaizki Gaizki 4,8 ptos Erdipurdi\nGaizki Ongi Onargarri 5 ptos Erdipurdi\nOso ongi Oso gaizki Aceptable 5,5 ptos Onargarri\nOngi Oso ongi Mal 5,7 ptos Ongi\nMal Excelente Bikain 6,9 ptos Ongi\nBikain Bikain Ongi 7,7 ptos Oso ongi\nOso ongi Bikain Bikain 8,3 ptos Bikain\nOnargarri Onargarri Erdipurdi 5,6 ptos Erdipurdi\n(1) "Pistak eta ordutegia" sailean hiru aldagai aztertu dira: eskiatzeko moduko kilometro kopurua guztira, pista moten arteko proportzioa zailtasuna kontuan izanda eta estazio bakoitzaren ordutegia.\n(2) (3) Igogailuetan lau aldagai aztertu dira: igogailuen garraio-gaitasuna, teleaulki, teleaulki desenbragagarri eta telekabina kopurua..\nEstazioko zerbitzuen kalitatea\nEguneko forfaitaren prezioa\nErdipurdi Gaizki Ongi 4.100 Pta.\nErdipurdi Onargarri Oso Eskasa te 4.100 Pta.\nGaizki Ongi 4.100 Ptas.\nRegular-Mal Ongi Erdipurdi 3.400 Pta.\nErdipurdi al Ongi Erdipurdi 4.100 Pta.\nOnargarri Ongi Eskasa 4.300 Pta.\nErdipurdi Oso ongi Erdipurdi 3.200 Pta.\nOngi Oso ongi Ongi 4.000 Pta.\nOso ongi Bien Buena 4.900 Pta.\nOnargarri Oso ongi Eskasa 4.200 Pta.\nExcelente Oso ongi Eskasa 4.100 Pta.\nErdipurdi Ongi Eskasa 4.045 Pta.\n<< Aurreko orrira joan: Materiala nola alokatu


Orozkoko Udala - Cheikh Souleymane Bella: “Lagundu dezakeenak, osasuntsu dagoenak, egin behar du”\nBoluntario aurkeztu zen bere bizilagunei laguntzeko, auzo-laguntza sare bat zegoela ere jakin gabe\nEgin behar dut, herrian bizi bainaiz. Bertan gertatzen diren gauza on eta txar guztiek niri ere eragiten didate. Hori da nire ideia. Laguntzeko prest nago beti. Bizi izan naizen beste herri batzuetan beti aurkeztu naiz boluntario, adibidez, paje izateko. "Ez da beharrezkoa aurten inor margotzea", esaten diet. Azken batean, hemengoa naiz, hemen bizi naizelako; ia 20 urte daramatzat eta herrialde honek lagundu dit. Ahal dudana egiten dut etorkizuna hobea izan dadin. Lagundu dezakeenak, osasuntsu dagoenak, egin behar du.\nZein dira egiten dituzuen lanak?\nEtorkizunari begira, berriz gerta ez dadin, oso baliagarria da. Lagunduz, pertsona hobea izateko esperientzia irabazten duzu. Etxera itzultzen naizenean, kontzientzia lasai izaten dut beti, gauza on bat egin dudalako eta, gainera, gustatzen zaidalako. Sentimendu horretaz haratago, orain hobeto ezagutzen ditut kaleak, jendearekin erlazionatu naiz eta gauza politak bizi ditut. Eskerrak eman nahi nizkieke udalari, bertako gizarte-laguntzaileari eta Gurutze Gorriko arduradunari.


Магистър по управление на околната среда и одити, Барселона, Испания 2021/2022\nНарастващото значение, което управлението на околната среда придобива в държавните политики и, следователно, в бизнес политиките, се доказва от изобилието и все по-строго законодателство, прието в това отношение. Ето защо все повече се изисква специализирана фигура в управлението на околната среда в рамките на компаниите. Глобализацията на пазарите означава повишаване на конкурентоспособността сред организациите и разрушаване на много от бизнес парадигмите. Днес една организация не може да си позволи едноизмерен поглед върху своя производствен процес, но трябва да вземе предвид множество екологични, социални, икономически и етични фактори. Това означава, че е необходимо не само да се произвежда качествено на по-ниска цена, но и да се спазват околната среда и социалните условия, както на самите работници, така и на общността, в която продуктът е произведен или предназначен. В този смисъл обучението е от съществено значение за придобиване на умения и стратегии, системи, процеси, инструменти и методи, които позволяват да се управлява проекцията на организациите - главно МСП - по отношение на устойчивото развитие. Представеният тук магистър по управление на околната среда и одити е идеална справка за онези организации, които имат нужда да обучават интегрирани специалисти по управление на околната среда, като разбират устойчивостта като бизнес възможност, а не като свързана с тях цена. Продължителност, кредитна структура и степен По отношение на разпределението на времето се установява, че: - Като програма за дистанционно обучение и не се подлага на уроци лице в лице, не се определя конкретна начална дата, така че студентът да може да формализира записването по всяко време, при условие че има свободни места. - По академични и обучителни причини има минимална продължителност на програмата от шест месеца. - Максималното време за програмата е две години. В този период от време студентът трябва да е дал всички съответни оценки, както и окончателния проект или дипломна работа. Стипендии Fundación Universitaria Iberoamericana (FUNIBER) периодично разпределя извънреден икономически елемент за стипендии за обучение на FUNIBER . За да кандидатствате, трябва само да изпратите кандидатурата си за стипендия на главната страница на портала с необходимите данни и Комисията за оценка ще провери годността на вашата кандидатура за отпускане на финансова помощ под формата на стипендия за обучение на FUNIBER .


Muskizko Udala - Muskizko Udalak fruta arbola aleak banatuko ditu biztanleen artean, Muskizko Frutikulturaren XVI. Jardunaldien barruan\nMuskizko Udalak fruta arbola aleak banatuko ditu biztanleen artean, Muskizko Frutikulturaren XVI. Jardunaldien barruan\nUdalerriko Frutikulturaren XVI. Jardunaldien barruan, udalerrian erroldatuta dauden bizilagunen artean fruta arbolak banatuko ditu Muskizko Udalak –prezio lehiakorretan–. Otsailaren erdialdera, Muskizko bizilagunek eskatutako aleak eskuratu ahalko dituzte Kultur Etxeko bulegoetan.\nMahatsondoak, madariondoak, zitrikoak, mertxika arbolak, intxaurrondoak eta beste fruta arbola batzuk eskuratu ahalko dituzte muskiztarrek meatzaldeko udalerriko Ingurumen Sailak bultzatutako Frutikulturaren XVI. Jardunaldien barruan. Salgai jarriko diren barietateen berri emateko eta eskabidea egiten laguntzeko, aste honetan zehar buzoneatzen ari den eskuorri bat editatu da.\nEskuorri horiek eskaera egiteko albaran moduan erabil daitezke, eta salgai jarriko diren fruta arbola gehienen uzta jasotzeko sasoi egokienen berri ere ematen dute. Muskizko Udalak eskura jarriko dituen aleen prezioak 3,5 eurotik (irasagarrondoen kasuan) 16 eurora artekoak dira (intxaurrondoak, gaztainondoak eta zitrikoak).\nEskatutako aleak otsailaren 18an, 09:00etatik 12:00etara ematea aurreikusten du Muskizko Udalak, arestian aipatu denez, Kultur Etxeko bulegoetan. Urtarrilaren 26an (osteguna) bukatuko da eskabideak aurkezteko epea.\nMuskizko Udaleko Ingurumen Sailak antolatu du ekimen hau, udalerrian erroldatuta dauden bizilagunei begira. Udal korporazioak salgai jarriko dituen barietateak eskuratzeko interesa duten horiek eskabidea behar bezala beteta aurkeztu beharko dute, eskabidean zenbateko zehatza adierazi, eta NAN aurkeztu, udalerrian erroldatuta daudela egiaztatu ahal izateko.\nDokumentazio hau aurkezteko honako ordutegiak egokitu dira: urtarrilaren 17an, 19an, 24an eta 26an (astearte eta ostegunak), 10:00etatik 12:00etara (goizez); eta 18:00etatik 20:00etara (arratsaldez). Kultur Etxeko sarreran jasoko dira eskabideak, eta leku horretan bertan hartuko dituzte bizilagunek eskatu dituzten fruta arbola horiek.\nInteresa izan dezakeen inork Udala buzoneatzen ari den eskuorria eta eskabidea galduko balu, ale gehiago daude eskuragarri Udaleko bulegoetan, adibidez, Kultur Etxean edo udaletxean bertan.


Free chat Aurora. Ausazko arrotz doan txateatu berehala Aurora tik.\nOngi etorri Chatroulette AuroraEdozein lekutan, munduko pertsona aleatory bat konektatzeko. Chatroulette Aurora dezakezu honako aukeren artean aukeratu:- Guztiak pertsona mota Aurora doan Txata. Zehaztu behar du, eta 'Ezarpenak' joan.- The 'bideo' moduan webcam Txateatu.- The 'mikro' moduan mikrofono Txateatu.- Txata ez mikro eta 'testua' moduan bideo gabe anonimoki.- Spy beste anonimoki onartzen bada hizketaldiak.- Ez baduzu nahi spied beharreko aldatu 'ezarpenak' atalean.Sakatu 'F2' hasteko, edo egin klik 'start'.\nAurora hirien zerrenda:


Udako ordutegia Kultur Leioan eta Aterpe Leioa Gaztegunean (2021-06-29)\nAterpe Leioa Gazteguneak apirila-ekaina bitarterako prestatu dituen tailer eta ikastaroen izena emateko epea irekita dago, apirilaren 10era arte. Jarduerak 14 eta 35 urte arteko gazteei zuzenduta daude.\nAterpe Leioa Gazteguneak Leioako gazteentzat zuzenduriko ikastaro eta tailerrak hurrengoak dira: jantokiko begiralea, jendeaurrean hitz egiteko teknikak, larrugintza, pazko astean – sukaldaria izango naiz.\nHalaber, ostegunero, Leihosex sexu aholkularitza zerbitzuak dohainiko zerbitzua 16:30etik 18:00etara eskainiko du.\nHonetaz gain, Gaztelekuak beste ekintzak antolatu ditu, hala nola, sukaldaritza tailerra, dardo txapelketa, ping pong express txapelketa, dj tailerra, Fifa’18 txapelketa, prestatu zure azala udarako, ping pong udako txapelketa, txapelen kustomizazioa.\nErakusketak ere izango dira, Liburuaren eguna ospatuko dute eta adikzioen prebentzio tailerra antolatuko dute.