Αναδρομές: Οι μάγισσες του Σάλεμ το 1692 ~ ialmopia.gr | Τοπική ηλεκτρονική εφημερίδα ενημέρωσης και ψυχαγωγίας\nΑναδρομές: Οι μάγισσες του Σάλεμ το 1692\n3:38 μ.μ. ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ, ΔΙΑΦΟΡΑ, ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΑ, ΚΟΣΜΟΣ Σχολιάστε πρώτοι!\nΜιλούσαν παράξενα, κρύβονταν κάτω από πράγματα και σέρνονταν στο πάτωμα. Κανένας γιατρός δεν μπορούσε να εξηγήσει τα συμπτώματα, μέχρι που ένας εξ αυτών απεφάνθη στις 8 Φεβρουαρίου ότι τα κορίτσια ήταν δαιμονισμένα. Έτσι ο πάτερ Σάμιουελ και άλλοι ευλαβείς συμπολίτες του άρχισαν να πιέζουν τα δύο κορίτσια -και άλλα παιδιά που αργότερα παρουσίασαν ανάλογη συμπεριφορά- να κατονομάσουν τους ανθρώπους που τους οδήγησαν στα μονοπάτια του διαβόλου.\nΟι τρεις αυτές γυναίκες κατηγορήθηκαν για μαγεία και την 1η Μαρτίου οδηγήθηκαν στη φυλακή. Ακολούθησαν δεκάδες ακόμα, και καθώς οι φυλακές του Σάλεμ, της Βοστόνης και των γύρω περιοχών γέμιζαν σιγά - σιγά, προέκυψε ένα νέο πρόβλημα: Λόγω της έλλειψης νομοθετικού πλαισίου, όλοι αυτοί οι κρατούμενοι δεν ήταν δυνατόν να δικαστούν. Τη λύση έδωσε στα τέλη Μαΐου ο βασιλικός κυβερνήτης της Μασαχουσέτης, σερ Ουίλιαμ Φιπς, αποφασίζοντας τη συγκρότηση ενός ειδικού δικαστηρίου για την περίπτωση. Στο μεταξύ, η Σάρα Όσμπορν είχε πεθάνει, η Σάρα Γκουντ είχε γεννήσει ένα κοριτσάκι, ενώ ο αριθμός των υπόδικων είχε φτάσει τους 80, πολλοί από τους οποίους είχαν αρρωστήσει.\n10 δραματικοί ρόλοι κωμικών ηθοποιών που μας λύγισ...\nΟ ΣΚΑΪ έπαιξε πρωτοσέλιδο 3 χρόνων πριν για να κρύ...\nΟ Κοτζιάς αποκαλεί τη Βόρεια Μακεδονία... σκέτη Μα...\nΔήμος Έδεσσας: Εκσυγχρονίζονται άλλες 13 παιδικές ...\nΣυνεδρίαση ΔΣ Αλμωπίας για τη μελέτη βιωσιμότητας ...\nΔωρεάν τηλεοπτική κάλυψη για περιοχές της Έδεσσας\nΑλμωπία: Κάηκε ηλικιωμένος στην Κωνσταντία\nΤους Αντιδημάρχους Θάνο Σπανό και Δημήτρη Πολυχρον...\nΑφιέρωμα: Η ιστορία του ΠΡΟ-ΠΟ\nΓεμάτο αγωνιστικές δραστηριότητες το Σαββατοκύριακ...\nΒεργίνα Τηλεόραση: Θετικός ο Υπουργός Παιδείας Γαβ...


Ξεχάστε τον Π. Μελά & τον Μακεδονικό αγώνα! | Greek National Pride\nΕνεργοποιούν το άρθρο 8\n«Βόμβα» από Γαβρόγλου\nΤο ΠΕΝΤΑΠΟΣΤΑΓΜΑ ήταν το μοναδικό ΜΜΕ που από την αρχή φώναζε ότι οι αλλαγές στα σχολικά βιβλία θα αφορούν και την Ελληνικά πλευρά. Η Συμφωνία των Πρεσπών άλλωστε το λέει ρητά!\nΗ ΒΟΜΒΑ ΓΑΒΡΟΓΛΟΥ\nΕρώτηση δημοσιογράφου: Ένα άλλο θέμα της επικαιρότητας, είναι η υλοποίηση της Συμφωνίας των Πρεσπών, μέρος της οποίας αφορά σε αλλαγές στα σχολικά εγχειρίδια των μαθητών των δύο χωρών.\nΣε τι φάση είναι η διεπιστημονική επιτροπή που έχει συσταθεί; Τι αλλαγές έχουν αποφασιστεί και πότε θα εφαρμοστούν;\nΟι εργασίες της Μεικτής Διεπιστημονικής Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων έχουν ήδη ξεκινήσει υπό την εποπτεία των Υπουργείων Εξωτερικών των δύο χωρών.\nΟι συζητήσεις, όπως γνωρίζετε, αφορούν ιστορικά, αρχαιολογικά και εκπαιδευτικά θέματα, υπό το πρίσμα της απάλειψης αλυτρωτικών αναφορών αλλά και των επιστημονικά λάθος ζητημάτων, όπως σαφώς επιτάσσει η Συμφωνία των Πρεσπών.\nΟι αναφορές αυτές δεν θα περιέχονται σε κανένα σχολικό εγχειρίδιο ή βοηθητικό σχολικό υλικό από το επόμενο σχολικό έτος, σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα για το οποίο έχουν δεσμευτεί οι δύο πλευρές.\nΑΡΧΙΣΑΝ ΤΑ ΟΡΓΑΝΑ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΣΚΟΠΙΑΝΟΥΣ\nΣτην πλειονότητά τους οι εκθέτες παρουσίαζαν τα προϊόντα τους υπό την ομπρέλα της χώρας τους, με εξαίρεση την Ελλάδα, που έδωσε το «παρών» με περίπου δέκα μεμονωμένα περίπτερα.\nΟ διάλογος που ακολούθησε είναι χαρακτηριστικός της αποφασιστικότητας των Σκοπιανών να αυτοαποκαλούνται Μακεδόνες, αποδεικνύοντας ότι η όποια μάχη στη διπλωματική σκακιέρα δόθηκε μόνο με σκοπό να ανοίξει ο δρόμος για την ένταξή τους στο ΝΑΤΟ και την Ευρωπαϊκή Ενωση.\nρώτησαν τους Σκοπιανούς που στέκονταν στην είσοδο του περιπτέρου και εκείνοι απάντησαν μονολεκτικά «όχι».\n«Τότε γιατί έχετε αυτή την επιγραφή μπροστά στο περίπτερό σας;\nΠρέπει να την κατεβάσετε αμέσως», τους είπαν οι εκπρόσωποι των ελληνικών εταιριών.\n«Δεν έχουμε εμείς την ευθύνη, το περίπτερο έχει σχεδιαστεί από το αρμόδιο υπουργείο της χώρας μας», ήταν η απάντηση.\nPrevious post ← Ιδού γιατί «καίγεται» Σόρος για τα Σκόπια: Από το 1992 σχεδιάζει την «Μακεδονία του Αιγαίου»\nNext post Γιατί τα σχολεία καταργούν τις λέξεις «μητέρα – πατέρας» →


888 Έτσι θα Γίνει το Κλασικό σας Σπίτι, Μοντέρνο και Εντυπωσιακό | Kontasas\nΑρχική / VIRAL / Έτσι θα Γίνει το Κλασικό σας Σπίτι, Μοντέρνο και Εντυπωσιακό\nΝοέμβριος 3, 2017\tVIRAL\nΕίτε βρεθήκατε να μένετε στο κλασικά διακοσμημένο σπίτι των γονιών σας, είτε είχατε επιλέξει αυτού του είδους τη διακόσμηση όταν πρωτομπήκατε, πλέον χρειάζεστε άμεσα μια αλλαγή. Η μοντέρνα διακόσμηση δεν είναι ούτε δύσκολη ούτε ακριβή. Ορίστε πώς θα την κατακτήσετε.\nΧρησιμοποιήστε large-scale ταπετσαρίες και υφάσματα με μαγάλα prints Τα μεγάλα σχέδια σε ταπετσαρίες και υφάσματα είναι μια μεγάλη τάση του 2017 που μπορείτε εύκολα να βάλετε στο σπίτι σας. Αν ο χώρος σας έχει πολλά κλασικά έπιπλα, μπορείτε να «ντύσετε» τον έναν σας τοίχο με ταπετσαρία που έχει μεγάλα prints. Αμέσως ο χώρος θα δείξει πολύ πιο μοντέρνος.\nΤα μεγάλα prints είναι πολύ της μόδας!\nΚρεμάστε σύγχρονα έργα τέχνης Ένας πολύ απλός τρόπος για να μετατρέψετε ένα κλασικό σαλόνι (ή και ολόκληρο το σπίτι) σε μοντέρνο είναι να κρεμάσετε στους τοίχους σύγχρονα έργα τέχνης. Ψάξτε για πίνακες με χρώματα που να ταιριάζουν με τη διακόσμησή σας έτσι ώστε να δέσουν όμορφα μεταξύ τους.\nΈνα σύγχρονο έργο τέχνης σίγουρα μπορεί να μεταμορφώσει ένα ολόκληρο δωμάτιο από κλασικό σε μοντέρνο.\nΧρησιμοποιήστε μοντέρνα ταπετσαρία σε κλασικά έπιπλα Αν τα έπιπλά σας είναι πολύ κλασικά μπορείτε να τα εκμοντερνίσετε «ντύνοντάς» τα με μοντέρνα ταπετσαρία. Το αποτέλεσμα θα είναι εντυπωσιακό και θα ανανεώσει πλήρως όλο τον χώρο σας. Φυσικά, μπορείτε να κάνετε και το αντίθετο. Αν το έπιπλό σας είναι πολύ μοντέρνο και θέλετε να του δώσετε μια διαχρονικότητα, απλά «ντύστε» το με μια πιο κλασική ταπετσαρία.\nΚαλύτερο παράδειγμα από αυτόν τον καναπέ δεν θα μπορούσαμε να σας δείξουμε!! Απίστευτα κλασικό σχέδιο καναπέ με πολύ μοντέρνα ταπετσαρία!\nΑλλάξτε διάταξη στα βιβλία σας Από πάντα ο κόσμος συνήθιζε να τοποθετεί (για κάποιον ανεξήγητο λόγο) καθέτως τα βιβλία στις βιβλιοθήκες του. Επομένως, βάζοντάς τα οριζοντίως το ένα πάνω στο άλλο μπορείτε να κάνετε ένα απλό αλλά όμορφο update στο σαλόνι σας. Για να κάνετε ακόμα πιο μοντέρνο το σημείο που έχετε τα βιβλία σας -είτε στη βιβλιοθήκη είτε σε κάποιο άλλο σημείο- μπορείτε να τοποθετείτε οριζοντίως μια μικρή στοίβα βιβλίων, να βάζετε ένα διακοσμητικό δίπλα και μετά πάλι άλλη μια μικρή στοίβα με βιβλία. Έτσι θα ξεφύγετε από την κλασική (και βαρετή) εμφάνιση της βιβλιοθήκης που ξέρατε μέχρι τώρα. Μπορείτε ακόμα και να βάζετε μερικά βιβλία οριζοντίως και άλλα καθέτως όπως φαίνεται και στη φωτογραφία.\nΜια μικρή αλλά σημαντική αλλαγή είναι να τακτοποιήσετε τα βιβλία σας οριζοντίως και όχι καθέτως.\nΦωτίστε τον χώρο Ένας από τους πιο απλούς τρόπους για να κάνετε πιο φρέσκο (και επομένως μοντέρνο) ένα σπίτι είναι να το γεμίσετε με φωτεινά χρώματα. Ένα πλούσιο καναρινί, ένα έντονο ροζ, ένα βαθύ γαλάζιο ή ένα μεντί (που αποτελεί και τη νέα τάση στα χρώματα για φέτος) μπορούν να δώσουν μια νεανική πινελιά στον χώρο. Αντικαταστήστε ένα παλιό, παραδοσιακό τραπέζι με ένα πιο μοντέρνο έντονου χρώματος ή .\nΈνα ή και περισσότερα φωτεινά χρώματα σε έναν χώρο θα κάνουν τη διαφορά.\nΒάλτε την παγκοσμιοποίηση στη διακόσμησή σας Τα κλασικά έπιπλα των περισσότερων χωρών και πολιτισμών μοιάζουν λίγο-πολύ μεταξύ τους. Για να κάνετε πιο μοντέρνο το σπίτι σας απλά διακοσμήστε το με έθνικ αντικείμενα από διάφορες χώρες που θα βάλετε πάνω στο καινούργιο κίτρινο coffee table που πήρατε. Πάρτε διακοσμητικά από την Αφρική, την Νότια Αμερική, την Ασία και αμέσως θα δώσετε μια πιο μοντέρνα πινελιά στο σπίτι σας.\nΠάρτε διακοσμητικά στοιχεία που θυμίζουν άλλους λαούς για να γίνει αμέσως πιο μοντέρνο το σπίτι σας.\nΔημιουργήστε μια διαφορετική γωνιά Αν όλο το σπίτι σας είναι τότε αυτό που μπορείτε να κάνετε είναι να δημιουργήσετε μια γωνιά σούπερ μοντέρνα. Βάλτε ένα μοντέρνο τραπεζάκι, μια διαφορετική καρέκλα, έναν εντυπωσιακό καθρέφτη και ένα μοντέρνο χαλάκι και φτιάξτε ή χαλάρωσης. Μπορείτε ακόμα και να βάλετε μια μοντέρνα σε κάποιο σημείο του σαλονιού σας. Ο χώρος θα αποκτήσει αμέσως άλλο αέρα.\nΈνα μοντέρνο χαλάκι, ένας όμορφος καθρέφτης και μια μοντέρνα καρέκλα μπορούν να δημιουργήσουν μια όμορφη, σύγχρονη γωνιά.\nΠαίξτε με την κλίμακα Βάζοντας ένα μεγάλο διακοσμητικό στοιχείο σε έναν από τους χώρους του σπιτιού σας ίσως είναι το μόνο που χρειάζεται να κάνετε για να μετατρέψετε έναν κλασικό και κάπως «επίπεδο» χώρο σε σούπερ μοντέρνο. Βάλτε, για παράδειγμα, ένα μεγάλο, μοντέρνο φωτιστικό στην κουζίνα σας που θα τραβάει όλα τα βλέμματα πάνω του με το που μπαίνει κάποιος σε αυτήν.\nΤα μεγάλα φωτιστικά τους κουζίνας μετατρέπουν έναν παραδοσιακά διακοσμημένο χώρο σε μοντέρνο.\nΠροηγούμενο Γρηγόρης Αρναούτογλου: «Όταν με ρωτάνε για το Survivor και τον Σάκη Τανιμανίδη…»\nΕπόμενο Πρέπει όλοι μαζί να ανατρέψουμε την διαφθορά και πάνω από όλα να δημιουργήσουμε Εθνική Ταυτότητα και μέλλον Ελληνικό.\n1 2 3 Η 4


Νορβηγία: Επιχείρησε να ληστέψει τον λάθος άνθρωπο... - CNN.gr\nΝορβηγία: Επιχείρησε να ληστέψει τον λάθος άνθρωπο...\nΠέμπτη, 21 Ιανουαρίου 2016 04:49\nΥπό τέτοιες καιρικές συνθήκες δεν βγαίνεις στον δρόμο φορώντας μόνο ένα εσώρουχο. Εκτός κι αν σου κλέβουν το αυτοκίνητο...\t JTB Photo/UIG via Getty Images/Ideal Images\n«Ούτε ο Μπρους Ουίλις θα μπορούσε να καταφέρει κάτι τέτοιο», δήλωσε ο Γιαν Νέσλαντ, αρχηγός του αστυνομικού τμήματος του Ράντεσουντ, στη Νορβηγία, περιγράφοντας τις αγωνιώδεις προσπάθειες ενός νεαρού να σώσει το ΙΧ του που είχε πέσει στα χέρια ληστή.\nΌπως γράφει το ΑΠΕ, ένας 25χρονος Νορβηγός ξύπνησε τη νύχτα της Τρίτης προς Τετάρτη από τον θόρυβο της μηχανής του αυτοκινήτου του. Πολύ γρήγορα συνειδητοποίησε ότι ένας άγνωστος προσπαθούσε να το κλέψει.\nΧωρίς να το πολυσκεφτεί, βγήκε από το σπίτι φορώντας μόνο ένα εσώρουχο κι άρχισε να τρέχει στο χιόνι, με το θερμόμετρο να δείχνει -17 βαθμούς Κελσίου.\nΑρχικά γαντζώθηκε από την πόρτα και κατόπιν κατάφερε να σκαρφαλώσει στην οροφή του οχήματος όπου παρέμεινε για μια απόσταση πολλών χιλιομέτρων κι ενώ αυτό κινείτο μέχρι και με 90 χλμ/ώρα!\nΤο θύμα, τα στοιχεία του οποίου δεν δόθηκαν στη δημοσιότητα, κατάφερε να σπάσει το πίσω παρμπρίζ με το γόνατό του κι ακινητοποίησε τον επίδοξο ληστή, ενώ το όχημα κατέληξε σε ένα στηθαίο ασφαλείας σε μια γέφυρα.\n«Δεν είναι κάτι που προτείνουμε στους πολίτες να κάνουν, όμως, από τη στιγμή που το έκανε, πρόκειται για απίστευτη ιστορία» τόνισε ο επικεφαλής της αστυνομίας στο τηλεοπτικό δίκτυο TV2, συμπληρώνοντας ότι\n«ούτε στις ταινίες βλέπουμε κάτι ανάλογο».\nΟ κακοποιός, γνωστός στις αστυνομικές Αρχές για κλοπές και ανακρίνεται από την αστυνομία ενώ ο Νορβηγός «Μπρους Ουίλις», που υπέστη κρυοπαγήματα, νοσηλεύεται σε νοσοκομείο. Το αυτοκίνητό του, ωστόσο, κατάφερε να το σώσει...\nΚΟΣΜΟΣ\t· ΝΟΡΒΗΓΙΑ\t· ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΛΗΣΤΕΙΑΣ


ENERGA εγκλήματα: Μαφιόζοι και δικηγόροι, σήμερα στο Documento - Μαζί το HOTDOC, το Docville και η ειδική έκδοση «Με όπλο το μελάνι» | Documento\nΔιαβάζετε: ENERGA ΕΓΚΛΗΜΑΤΑ: ΜΑΦΙΟΖΟΙ ΚΑΙ ΔΙΚΗΓΟΡΟΙ, ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΟ DOCUMENTO - ΜΑΖΙ ΤΟ HOTDOC, ΤΟ DOCVILLE ΚΑΙ Η ΕΙΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ «ΜΕ ΟΠΛΟ ΤΟ ΜΕΛΑΝΙ»\nENERGA εγκλήματα: Μαφιόζοι και δικηγόροι, σήμερα στο Documento - Μαζί το HOTDOC, το Docville και η ειδική έκδοση «Με όπλο το μελάνι»\n21.04.2019 | 08:22\nENERGA εγκλήματα. Μαφιόζοι και δικηγόροι. Αντιλαλούν οι φυλακές Κορυδαλλού. Τρεις δολοφονίες, μια απόπειρα και πλήθος εκβιασμών. Αθώοι και ένοχοι, εγκληματίες και άνθρωποι του νόμου αλληλοπλέκονται σε μια ανατριχιαστική ιστορία.\n-Lifestyle, πολιτική και εσχάτως βαριές κατηγορίες για τον Αλέξανδρο Λυκουρέζο.\n-Αποκάλυψη. Η «Πυθία» του παρακράτους. Μαϊμού το σχέδιο δολοφονίας του Κώστα Καραμανλή.\n-Λίνα Στουρνάρα. Από διώκτρια δημοσιογράφων στο κατώφλι του εισαγγελέα για απευθείας ανάθεση έργου στην εταιρεία της από Άδωνη Γεωργιάδη και ΚΕΕΛΠΝΟ.\n-Σκιώδης πρόεδρος. Ο Μαρινάκης στο δεξιό «House of cards». Ο Ι.Σ. Καριώτης εξηγεί τι δεν καταλαβαίνουν όσοι στη ΝΔ αποδέχονται ως φυσικό αρχηγό τους τον Βαγγέλη Μαρινάκη.\n-Η ψευτο-ΝΔ. Πολιτική με fake news και fake εξαγγελίες.\n-Αλέξανδρος Νικολαΐδης: «Η κυβέρνηση πρέπει να είναι περήφανη για ό,τι πέτυχε». Συνέντευξη με τον αργυρό Ολυμπιονίκη και υποψήφιο ευρωβουλευτή του ΣΥΡΙΖΑ.\n-Ανάπτυξη. Πάνω από 13 δισεκατομμύρια ευρώ οι ιδιωτικές επενδύσεις το 2015-2019.\nΛογοκρισία στο Internet, στο HOTDOC\nΤα επικίνδυνα παιγνίδια της Ευρωπαϊκής Ένωσης με πρόσχημα την προστασία των πνευματικών δικαιωμάτων αναδεικνύει το HOTDOC σε ένα αφιέρωμα για την Οδηγία που ψηφίστηκε πρόσφατα.\nΜέσα από αναλυτικό ρεπορτάζ αλλά και απόψεις ειδικών επιστημόνων, ακτινογραφούμε τα επικίνδυνα άρθρα της Οδηγίας που προκάλεσαν σφοδρές αντιδράσεις σε ολόκληρη την Ευρώπη.\nΕξηγούμε ενδελεχώς, πώς μέτρα που σε θεωρητικό επίπεδο φαντάζουν θετικά, αναμένεται να εφαρμοστούν μέσα από διαδικασίες που θα ελέγχονται από θυγατρικές πολυεθνικών εταιρειών του διαδικτύου, οι οποίες άσκησαν σφοδρό lobbing σε ευρωβουλευτές προκειμένου να ψηφίσουν θετικά. Μέτρα που όπως επισημαίνουν οι ειδικοί θα οδηγήσουν σε προληπτική λογοκρισία και φίμωση.\nΠαναγία των Παρισίων: Εννέα αιώνες στις φλόγες, στο Docville\n-Με αφορμή την πύρινη καταστροφή της Notre Dame, δυο κείμενα της Αιμιλίας Ιωαννίδου και του Νίκου Μπελαβίλα δίνουν την πλήρη εικόνα για το γεγονός που μονοπώλησε το ενδιαφέρον της παγκόσμιας κοινής γνώμης αυτές τις μέρες. Εικονογράφηση Sakui(Σάκης Κουτσαντάς).\n-Ο διάσημος γερμανός σκηνοθέτης Βέρνερ Χέρτσογκ βρέθηκε για λίγες μέρες στην Ελλάδα καλεσμένος του Ιδρύματος Ωνάση και ο Κωνσταντίνος Καϊμάκης είχε την ευκαιρία να έχει μαζί του μια κουβέντα εφ όλης της ύλης.\n-Ο σκηνογράφος της Φανί Αρντάν Τομπίας Χοάιζελ μιλά στον Σπύρο Οικόπουλο για τη συνεργασία τους στη «Λαίδη Μακμπέθ του Μτσενσκ» που ανεβαίνει στην Εθνική Λυρική Σκηνή σε λίγες μέρες.\n-Ο πολυσχιδής καλλιτέχνης Αγγελος Παπαδημητρίου με αφορμή την πρόσφατη κυκλοφορία του βιβλίου του «Λάικ» δίνει συνέντευξη στην Εμυ Ντούρου κι αναφέρεται στη σχέση του με το facebook, το θέατρο και την τύχη που έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη ζωή του.\n-Ο σκηνοθέτης Εκτορας Λυγίζος συναντήθηκε με την Αφροδίτη Ερμίδη στις πρόβες της παράστασης «Η τραγική ιστορία του Αμλετ, ενός πρίγκιπα της Δανίας» και ανέλυσε τους λόγους που τον έκαναν να καταπιαστεί με το δημοφιλέστερο έργο του Σαίξπηρ.\n-Η Αιγύπτια ψυχίατρος, συγγραφέας και ακτιβίστρια Ναουάλ αλ Σααντάουι μιλάει στην Εμυ Ντούρου για τα χαρακτηριστικά του παγκόσμιου φεμινιστικού κινήματος αλλά και την άποψη της για το χαρακτηρισμό «Σιμόν ντε Μποβουάρ του αραβικού κόσμου» που της αποδίδουν οι δυτικοί.\n-Η έκθεση «Aidez le peuple grec: Η αντιδικτατορική συλλογή της οικογένειας Meynaud» του Ιδρύματος της Βουλής των Ελλήνων παρουσιάζει τεκμήρια μιας πολύτιμης αρχειακής συλλογής. Στο ρεπορτάζ η Ηλέκτρα Ζαργάνη.\n-Ο δημοσιογράφος και μπλόγκερ Mahmoud Ηassino, πρωταγωνιστής του βραβευμένου ντοκιμαντέρ «Mr Gay Syria», βρέθηκε στην Αθήνα στο πλαίσιο του Outview Film Festival και μίλησε στην Ηλέκτρα Ζαργάνη για τις ζωές των ΛΟΑΤΚΙ ατόμων στη Συρία.\nΜε όπλο το μελάνι - Μια μοναδική προσφορά\nΠενήντα δυο χρόνια μετά την επέτειο της «εθνοσωτηρίου επαναστάσεως της 21ης Απριλίου» (τρομάρα της) όπως φιλάρεσκα βάφτισε τον εαυτό της, παραδίδουμε στον αναγνώστη του Documento, στον συλλέκτη, στον μελετητή, ένα τόμο 112 σελίδων με μια πλουσιότατη γκάμα αντιδικτατορικών εντύπων.\nΈνα μοναδικό βιβλίο με 144 έντυπα και προκηρύξεις απ΄ όλες τις αντιστασιακές οργανώσεις που έδρασαν στην Ελλάδα και το εξωτερικό, ντοκουμέντα που αποτυπώνουν απτά την συνεισφορά του παράνομου Τύπου στην αντίσταση κατά της χούντας. Στο βιβλίο συμπεριλαμβάνονται ακόμα μαρτυρίες από τους ανθρώπους που έστησαν τα παράνομα τυπογραφεία και τις γιάφκες της αντίστασης.


Η ΝYXTA! "Yard Gal" της Rebecca Prichard :: E-la-theatro.gr\nΗ ΝYXTA! "Yard Gal" της Rebecca Prichard\n"Yard Gal" της Rebecca Prichard\nΜια παρέα κοριτσιών ξεκινούν μέσα στην Νύχτα του κόσμου την πιο μεγάλη περιπέτεια, αναζητούν μια έξοδο κινδύνου, έναν τρόπο διαφυγής και εναντίωσης στους κανόνες, τις απαγορεύσεις και τις εντολές. Ανακαλύπτουν τελικά το πιο τρομακτικό μέρος που μπορεί να ταξιδέψει ο άνθρωπος: το σκοτάδι που κρύβει ο καθένας μας μέσα του.\nΖούμε παγιδευμένοι ανάμεσα στις επιθυμίες και τις αυταπάτες, τα εικονικά πρότυπα του εμπορεύματος και την πηγαία ενστικτώδη ανάγκη για εξέγερση και δραπέτευση. Αδίστακτοι επιχειρηματίες, κυνικοί εγκληματίες, φασίστες και ιδιοτελή παράσιτα, διεφθαρμένες κρατικές αρχές, μοναξιά και απαθή βλέμματα και φρενιασμένες σκιές, μια φυλακισμένη κοπέλα σκέφτεται τις παλιές της φίλες κλεισμένη στην απομόνωση. Σίδερο, τσιμέντο, γυάλινες οθόνες και άνθρωποι ξεχασμένοι σε δερμάτινους καναπέδες, η Μητρόπολη είναι ένα τέρας που κατασπαράζει την ανθρωπότητα για να παράγει ένα φανταχτερό τίποτα. Η Νύχτα είναι μια απαγορευμένη χώρα όπου κρύβεται μια αόρατη γενιά ισορροπώντας διαρκώς στα αδιέξοδα και τις απελπισμένες απόπειρες αμφισβήτησης, τις παράνομες απολαύσεις και την απόγνωση. Η ΝΥΧΤΑ!, ο τόπος που κατοικούν όλοι οι εφιάλτες και τα πιο κρυφά όνειρα μας. Καθώς ο καθένας μας ζει μόνος του πια, στην μικρή προσωπική του φυλακή, αυτό είναι ένα τραγούδι για τους φίλους που χάθηκαν.\nΣΙΣΣΥ ΔΟΥΤΣΙΟΥ ' ΛΙΛΗ ΤΣΕΣΜΑΤΖΟΓΛΟΥ\nΠαραγωγή: Ινστιτούτο [Πειραματικών Τεχνών] https://theinstitute.info\nEίσοδος: 10e ' 5e : άνω των 65 & θεατρική ατέλεια


Προπαγάνδα υπέρ της Συμφωνίας των Πρεσπών μέσω των ΕΛΤΑ καταγγέλλει βουλευτής της ΝΔ - Sputnik Ελλάδα\n00:29 25 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟY 2021\n17:03 01.02.2019 (ΕΝΗΜΕΡΩΘΗΚΕ 09:40 02.02.2019) Λήψη σύντομου url\nH Άννα Μισέλ Ασημακοπούλου έκανε λόγο για «σπάταλη προπαγάνδα», την ώρα που «τα ΕΛΤΑ υφίστανται οικονομική ασφυξία». Κατήγγειλε την έκδοση ειδικής σειράς γραμματοσήμων για τη Συμφωνία των Πρεσπών.\nΓια προπαγάνδα υπέρ της Συμφωνίας των Πρεσπών, μέσω των γραμματοσήμων των ΕΛΤΑ, έκανε λόγο η Άννα Μισέλ Ασημακοπούλου, σε επίκαιρη ερώτηση για την οικονομική κατάσταση της ταχυδρομικής υπηρεσίας προς τον αρμόδιο υπουργό, Νίκο Παππά.\nΗ βουλευτής της Νέας Δημοκρατίας στιγμάτισε τη «σπάταλη προπαγάνδα», την ώρα που «τα ΕΛΤΑ υφίστανται οικονομική ασφυξία».\n«Δεν βρίσκετε χρήματα για τα ΕΛΤΑ, φαίνεται όμως ότι θα βρείτε χρήματα για μια ειδική έκδοση γραμματόσημων, προκειμένου να πανηγυρίσετε τη Συμφωνία των Πρεσπών, μια Συμφωνία με την οποία διαφωνεί η πλειοψηφία των πολιτών» έσπευσε να προσθέσει.\nΚαι συμπλήρωσε: «Επίσης χρήματα έχετε βρει για να τύχει ευρείας δημοσιότητας, μέσω του τύπου, η Συμφωνία των Πρεσπών. Γι' αυτά έχετε λεφτά, για τα ΕΛΤΑ δεν έχετε!».\nΠαράλληλα, γνωστοποίησε ότι τα ΕΛΤΑ διαθέτουν οφειλές 115 εκατ. ευρώ στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων, 20 εκατ. ευρώ στον ΕΦΚΑ και 20 εκατ. ευρώ στη ΔΕΗ.\nΣτο πλαίσιο αυτό, η κα Ασημακοπούλου διαμήνυσε ότι σχετίζονται σοβαρά ζητήματα για την εποπτεία των ΕΛΤΑ, αλλά και τις σχέσεις των ταχυδρομείων με τους υπόλοιπους φορείς του δημοσίου.\nσυμφωνία των Πρεσπών, Σκοπιανό, ΕΛΤΑ, ΝΔ, Κυβέρνηση, Άννα-Μισέλ Ασημακοπούλου, Νίκος Παππάς


ΒΑΛΚΑΝΙΚΟ ΠΕΡΙΣΚΟΠΙΟ: «Οι Αλβανοί ισλαμιστές του Κοσόβου είναι επικίνδυνοι για την Αλβανία»\n«Οι Αλβανοί ισλαμιστές του Κοσόβου είναι επικίνδυνοι για την Αλβανία»\nΝοέμβριος 28, 2017. 20:31\nΜε την ελεύθερη διέλευση των συνόρων μεταξύ Αλβανίας και Κοσσυφοπεδίου, ο Παντελί Μάικο, υπουργός Διασποράς της Αλβωνίας, ισχυρίσθηκε ότι θα μπορούσε να προκληθεί ένα κύμα ριζοσπαστικού ισλαμισμού, όταν αρχίσει η επιστροφή των ισλαμιστών από τη Συρία στο Κοσσυφοπέδιο και θα μπορούσε να απειλήσει όχι μόνο την Αλβανία, αλλά και ολόκληρη την περιοχή, γράφει η ιστοσελίδα ‘MSanalysis’.\nΣημειώνεται, επίσης, ότι δεκάδες χιλιάδες Αλβανοί του Κοσσυφοπεδίου έχουν απογοητευθεί από την ανεξαρτησία του Κοσσόβου και εγκατέλειψαν την πατρίδα τους με προτίμηση χώρες της Ευρώπης, κυρίως τη Γερμανία.\nΣύμφωνα με τις τελευταίες πηγές, 16 χιλιάδες Κοσοβάροι έχουν παραιτηθεί από την υπηκοόητα του Κοσόβου και απέκτησαν γερμανική υπηκοότητα.\nΗ ισχύς του ευρωπαϊκού διαβατηρίου έχει οδηγήσει σχεδόν όλους τους Αλβανούς του Κοσσυφοπεδίου να αποκτήσουν διαβατήριο ευρωπαϊκού κράτους, αποκηρύσσοντας την υπηκοότητα του Κοσσυφοπεδίου, επειδή το Κοσσυφοπέδιο είναι ακόμη άγνωστο στον ΟΗΕ.\nΗ Γερμανία έχει περιορίσει τους Αλβανούς του Κοσσυφοπεδίου να επιλέξουν μία υπηκοότητα και τη δυνατότητα να ταξιδεύουν πιο εύκολα σε άλλες χώρες χωρίς θεώρηση.\nΤο υπουργείο Εσωτερικών του Κοσσυφοπεδίου, αναφέρει ότι μέχρι στιγμής μέσα σε τρία χρόνια έχουν αποποιηθεί την υπηκοότητα του Κοσσυφοπεδίου 16. 410 πολίτες του Κοσσυφοπεδίου.\n«Το 2015, έχουν εγκαταλείψει την υπηκοότητα του Κοσσυφοπεδίου 5540 άτομα, το 2016, 5871 άτομα και από τον Ιανουάριο του 2017 μέχρι τον Οκτώβριο 4999 άτομα», αναφέρει το υπουργείο Εσωτερικών, σύμφωνα με την τηλεόραση RTK του Κοσόβου.\nΟ πρόεδρος του Κοσσυφοπεδίου, Χασίμ Θάτσι, ζήτησε από τον πρόεδρο της Αλβανίας, Ιλίρ Μέτα, να αποκτήσουν διπλή υπηκοότητα οι Αλβανοί του Κοσσυφοπεδίου, καθώς αισθάνονται απομονωμένοι, αλλά αυτή η πρωτοβουλία είναι επικίνδυνη, επειδή τα Τίρανα εκτιμούν ότι μεταξύ του πληθυσμού του Κοσσυφοπεδίου, υπάρχουν ακόμη κοινότητες που είναι επιρρεπείς στον ισλαμικό ριζοσπαστισμό, που μπορεί να καταστρέψει τη θρησκευτική αρμονία στην Αλβανία.\n(Στοιχεία από MSanalysis)\nΟ Έντι Ράμα δεν βρίσκει δίκαιη την άποψη του προέδρου των Σκοπίων για διαχωρισμό από την Αλβανία


Ιστορία της Ιατρικής: Αυγούστου 2008\nΤο τέλος τού Μεσαίωνα συμπίπτει με το άνοιγμα νέων οριζόντων σ’ όλους τους τομείς της ζωής, φυσικά και στην ιατρική. Η εκτέλεση ανατομικών σπουδών επί του πτώματος, που εγκαινίασε η θαρραλέα πρωτοβουλία του Μοντίνο ντα Λούτσι ανοίγει μια νέα εποχή για την ιατρική. Ό,τι ο διδάσκαλος παραδίδει από καθέδρας υλοποιείται αμέσως πάνω στο πτώμα και ο νέος τρόπος της διδασκαλίας δεν θα αργήσει να αποδώσει τους καρπούς του. Βέβαια, ούτε ο Μοντίνο ούτε οι διάδοχοί του σκέφτηκαν να αμφισβητήσουν τις γνώμες του Γαληνού, διαπιστώνοντας δε κραυγαλέες αντιθέσεις ανάμεσα στις απόψεις του διδασκάλου και την ανατομική πραγματικότητα, έτειναν να πιστέψουν ότι αυτός που έσφαλλε ήταν μάλλον ο ανθρώπινος οργανισμός. Η επανάληψη όμως των διαφωνιών ανάμεσα στα ανατομικά ευρήματα και στο κείμενο του Γαληνού, δημιούργησε αρχικά την αμφιβολία κι αργότερα τη βεβαιότητα ότι σε μερικά σημεία ο διδάσκαλος έσφαλε. Από το 1500 αρχίζει να γίνεται έκδηλη η επιθυμία της διόρθωσης των κειμένων του Γαληνού. Και αυτό είναι το πρώτο σημείο της νέας νοοτροπίας, που θα σφραγίσει από εδώ και εμπρός το δρόμο της επιστήμης.\nΟΙ ΝΕΕΣ ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ\nΌ,τι δίνει το όνομα στον ανθρωπισμό είναι ακριβώς η προώθηση του ανθρώπου στο κέντρο των ιδεών και των αντιλήψεων για τη ζωή. Ο άνθρωπος στο ουμανιστικό κίνημα καταλαμβάνει τη θέση που μέχρι τότε, έστω και κατ’ επίφαση, κατείχε ο Θεός στην ανθρώπινη ψυχή και σκέψη. Γίνεται το επίκεντρο του ενδιαφέροντος για το φιλόσοφο, τον καλλιτέχνη και τον επιστήμονα. Η μεταβολή αυτή αλλάζει ριζικά την όψη του κόσμου. Η ουμανιστική ιδέα δεν είναι υποχρεωτικά άπιστη ή υλιστική. Δεν προϋποθέτει την απομάκρυνση του Θεού απ' την ψυχή και τη σκέψη του ανθρώπου, αλλά την τοποθέτηση πλάι στο Θεό – δημιουργό του ανθρώπου – δημιουργού. Με μια μόνο διαφορά μεταξύ τους: ο Θεός δημιουργεί εκ του μηδενός, ο άνθρωπος έχει ανάγκη από ύλη για να δημιουργήσει. Αλλά κι αυτός είναι μικρός δημιουργός.\nΤην πρώτη θέση καταλαμβάνουν τώρα στα ενδιαφέροντα του ανθρώπου τα έργα των αρχαίων Ελλήνων κλασικών, γνωστά στη Δύση μέχρι τότε από περιλήψεις σε μετάφραση για πρακτικούς και μόνο σκοπούς. Άμεση συνέπεια του ενδιαφέροντος αυτού είναι η εκμάθηση κι η διάδοση της αρχαίας ελληνικής γλώσσας που είχε επί αιώνες παραμεληθεί. Τώρα οι άνθρωποι μπορούν ξανά να μελετήσουν τον Πλάτωνα στο πρωτότυπο, αλλά κι έργα που αφορούν πιο άμεσα την ιατρική: τον Αριστοτέλη, το Γαληνό, τον Ιπποκράτη. Τα αποτελέσματα δεν αργούν να γίνουν φανερά, τόσο στο φιλοσοφικό όσο και τον επιστημονικό τομέα. Ο Πίκο ντέλα Μιράντολα καλεί τους συγχρόνους του να εγκαταλείψουν τις αφηρημένες έννοιες και να στραφούν στη μελέτη του συγκεκριμένου: του κόσμου και των φαινομένων του, όπως είναι, κατά τις αιτίες τους και τις αρχές που τα διέπουν, χωρίς προκαταλήψεις. Ο φίλος και συνεργάτης του Μαρσίλιο Φιτσίνο (1433-1499), ο μεγαλύτερος απ’ τους νεοπλατωνικούς της Φλωρεντινής Ακαδημίας, που ιδρύθηκε χάρις στη μεγαλοδωρία του Λαυρεντίου του Μεγαλοπρεπούς, διακηρύσσει ότι ο άνθρωπος είναι συνδετικός κρίκος μεταξύ ουρανού και γης. Έτσι τοποθετείται μια γέφυρα μεταξύ μικρόκοσμου και μακρόκοσμου, που ενώνει τη διάνοια του ανθρώπου με το Πνεύμα τού Θεού. Ο Νικόλα Κουζάνο κηρύσσει ανοικτά τον πόλεμο κατά των αριστοτελικών αντιλήψεων: τα αντίθετα αθροιζόμενα δε μηδενίζονται, αλλά συμπίπτουν. Κάθε επίγειο κι ουράνιο, κάθε σωματικό και ψυχικό φαινόμενο πρέπει να μελετηθούν ως προς τις αρχές που τα διέπουν. Σπεύδει όμως πριν την εποχή του κι οι απόψεις του δεν γίνονται αμέσως δεκτές. Δίνουν, όμως, μια χαρακτηριστική εικόνα του δρόμου που ακολουθεί πια η φιλοσοφική και η επιστημονική σκέψη.\nΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΙΚΗ\nΟι επιδράσεις του νέου τρόπου σκέψης, όπως είναι φυσικό, επεκτείνονται και στην ιατρική. Ο Γαληνός, αν κι εξακολουθεί να είναι δάσκαλος αγαπητός, παύει να αποτελεί πλέον εμπόδιο στην πρόοδο. Η πρόοδος και η συντήρηση συνυπάρχουν. Έτσι στα 3 βιβλία του Μαρσίλιο Φιτσίνο «Περί της διατήρησης της υγείας» βρίσκομε ακόμη αρκετή δόση συντηρητικού πνεύματος, πράγμα που δεν τον εμπόδιζε να είναι μεγάλος Ουμανιστής. Την εποχή εκείνη είχε εισβάλλει στην Ευρώπη η πανώλη, ο «μαύρος θάνατος» που στοίχισε στον τότε πληθυσμό της 25.000.000 νεκρούς. Στη Φλωρεντία (1348), ο πανικός ήταν μεγάλος. Ο αγώνας των ιατρών ήταν άπελπις: τίποτε δεν ήξεραν για τη φοβερή νόσο, ήταν τελείως άοπλοι απέναντί της κι όμως διατηρούσαν τη ψευδαίσθηση πως μπορούσαν να την αντιμετωπίσουν με δίαιτα και με μέτρα υγιεινής. Συγγραφείς όπως ο Σαβοναρόλα, ο Φιτσίνο κι ο Μπενιβιένι συγγράφουν σχετικά βιβλία, των οποίων η φήμη οφείλεται περισσότερο στο όνομα του συγγραφέα, παρά στο περιεχόμενό τους.\nΟ Αντόνιο Μπενιβιένι (1443-1502) όμως μετά το έργο του για την πανώλη, μας προσφέρει την πραγματεία «Για τα κρυφά και περίεργα αίτια των νόσων και των θεραπειών», ένα σημαντικό βήμα προς τη σύγχρονη ιατρική. Για την ακρίβεια, το έργο δημοσιεύτηκε μετά το θάνατό του, απ’ τον αδελφό του Τζιρόλαμο. Στο έργο αυτό σχετίζονται για πρώτη φορά τα συμπτώματα μιας νόσου με τα αποτελέσματα της νεκροτομίας. Σε 20 τουλάχιστον περιπτώσεις η κλινική διάγνωση επιβεβαιώνεται νεκροτομικά, κάτι που σημαίνει πως ο συγγραφέας αναζητούσε τα αίτια του θανάτου επί του πτώματος κι επιχειρούσε παραλληλισμούς μεταξύ των συμπτωμάτων του αρρώστου και των ανατομικών βλαβών του οργανισμού του. Σ’ αυτόν, δηλαδή, αναγνωρίζουμε τον πρόδρομο της Παθολογικής Ανατομικής. Η περαιτέρω πρόοδος της μεθόδου του Μπενιβιένι θα οδηγήσει αργότερα (1761) τον Μοργκάνι στο έργο του «Περί της έδρας και της αιτίας των νόσων», που σήμανε τη γέννηση ενός νέου ιατρικού κλάδου, της Παθολογικής Ανατομικής.\nΑνάλογα φαινόμενα παρατηρούμε και στις άλλες ιατρικές ειδικότητες. Στην «Παιδιατρική» του Πάολο Μπατζελάρντο δεν συναντάμε τίποτα περισσότερο απ’ τις γνωστές διαιτητικές συμβουλές με βάση τις αντιλήψεις του Άραβα Ραζή, που και που δε καμιά προσωπική παρατήρηση. Αντίθετα, άλλος συγγραφέας ομολογεί ότι όσο κι αν έψαξε δεν μπόρεσε να βρει στους νεφρούς το φίλτρο που περιγράφει ο Γαληνός και το οποίο είχε παραδεχθεί κι ο Μοντίνο. Αυτό σημαίνει ότι η αμφιβολία είχε εισχωρήσει πια στη σκέψη τους κι ότι κατέρρεε η αυθεντία της παράδοσης.\nΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ ΚΑΙ Η ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ\nΑνάλογα είναι τα ρεύματα και στις επιστήμες αυτές, όπου η παράδοση γίνεται αντικείμενο σφοδρής κριτικής.\nΟ Ερμόλαος Μπάρμπαρο (1454-1493), διάσημος φιλόλογος και βοτανολόγος, κάνει μια αναθεώρηση και διόρθωση του κειμένου της Φυσικής Ιστορίας του Πλινίου. Το τεράστιο αυτό σύγγραμμα τυπώθηκε το 1490 με τίτλο «Διορθώσεις στο κείμενο του Πλινίου». Το καθαρά φιλολογικό αυτό έργο οδήγησε σε απρόβλεπτες εξελίξεις μεταξύ των συγγραφέων της εποχής: ζητήθηκε να κριθούν, από επιστημονική άποψη, οι διαβεβαιώσεις του Πλινίου και μάλιστα υπό το φως της νέας πείρας και των νέων παρατηρήσεων. Έτσι έρχεται ο Νικολό ντα Λόνιγκο να δημοσιεύσει έργο με τίτλο «Περί των σφαλμάτων του Πλινίου στη Φαρμακολογία», με αποτέλεσμα να ξεσπάσει φοβερή διαμάχη μεταξύ οπαδών κι επικριτών του Πλινίου. Χαρακτηριστική της έκβασης του αγώνα είναι η φράση ενός υποστηρικτή του Πλινίου, του Τζιρόλαμο Φρακαστόρο, γνωστού απ’ την περιγραφή της σύφιλης, ο οποίος σχολιάζοντας την περιγραφή μερικών φυτών γράφει: «ο Πλίνιος σφάλλει ως συνήθως!».\nΣτον τομέα της φαρμακολογίας παρεμβαίνει ένα αποφασιστικό γεγονός: η εμφάνιση της σύφιλης που συνέπεσε με την ανακάλυψη της Αμερικής και θέρισε την Ευρώπη υπό μορφή επιδημίας. Αμέσως ξέσπασε ζωηρή πολεμική μεταξύ των ερευνητών σε σχέση με την προέλευση, τη φύση και τη θεραπεία της νόσου. Η διαμάχη γύρω απ’ την προέλευσή της συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Κατά τη μια άποψη η νόσος εισήχθη στην Ευρώπη από τους ναύτες του Κολόμβου. Κατά άλλη, πρόκειται για παλιά νόσο που περιγράφεται κιόλας στα κλασικά κείμενα, με άλλη όμως ονομασία. Από την Αμερική προήλθε ένα νέο στέλεχος του μικροβίου, απέναντι στο οποίο δεν υπήρχε εθισμός των οργανισμών κι όταν ακόμη είχαν ασθενήσει απ' το παλαιό στέλεχος. Βέβαια αυτό είναι ένα άλλο ζήτημα. Αυτό που θέλουμε να τονίσουμε είναι οι εξελίξεις στις οποίες οδήγησε η εμφάνιση της νόσου την ιατρική και τις παραϊατρικές επιστήμες.\nΑρχικά η φιλολογία των «Οδηγών» πήρε νέα ώθηση. Και πρώτος ο Νικολό ντα Λόνιγκο, ο επικριτής τού Πλινίου, δημοσίευσε ένα μικρό βιβλίο «Επί της επιδημίας της νόσου, της κοινώς καλούμενης γαλλικό πάθος». Στο βιβλίο αυτό περιγράφει τα συμπτώματα, καθώς και τα παθολογοανατομικά γνωρίσματα της νόσου, όπως προέκυψαν από νεκροτομές συφιλιδικών.\nΣτη συνέχεια η σύφιλη δημιούργησε φαρμακολογικά προβλήματα. Οδήγησε σε θεραπευτικά πειράματα με το ιερό ξύλο, που θεωρείτο ειδικό και θαυματουργό φάρμακο κατά της νόσου αυτής. Ταυτόχρονα σημειώθηκε επιστροφή στα παλιά παρασκευάσματα με βάση τον υδράργυρο, που οι Άραβες είχαν χρησιμοποιήσει με επιτυχία στη θεραπεία δερματικών παθήσεων, με τις οποίες δεν ήταν ξένη η σύφιλη, λόγω των δερματικών της εκδηλώσεων.\nΕξ αφορμής της ίδιας επιδημίας προωθήθηκε η αναζήτηση νέων φαρμάκων. Τότε παρήχθησαν τα πρώτα οινοπνευματώδη ποτά από απόσταξη. Στο κοινότατο «ρακί» αποδόθηκαν θαυματουργικές φαρμακευτικές ιδιότητες. Το ονόμασαν «νερό τής φωτιάς». Ο Σαβοναρόλα έγραψε εγχειρίδιο που περιείχε τον ακριβή τρόπο παρασκευής του, περιέγραψε τις θεραπευτικές του ιδιότητες και υποδείκνυε το πότε επιβαλλόταν να εφαρμοστεί. Με υπερβολική αφέλεια σημειώνει κάπου ότι το φάρμακο είναι πράγματι θαυματουργικό, αλλά δεν πρέπει να γίνεται κατάχρηση, όπως με μερικούς ασθενείς που, επειδή τους άρεσε, συνέχιζαν να το πίνουν και μετά το τέλος τής θεραπείας.\nΓια όλους αυτούς τους λόγους ο 15ος αιώνας πρέπει να χαρακτηριστεί σαν μεταβατική εποχή και επομένως σαν συγκεχυμένη περίοδος στην ιστορία τής ιατρικής. Το μείγμα όμως παλαιού και νέου, συντηρητικού κι επαναστατικού, κάνει τη μελέτη τής περιόδου αυτής δύσκολη μεν, αλλά συγχρόνως κι ελκυστική. Ο αιώνας αυτός κλείνει με τη μορφή τού Λεονάρντο ντα Βίντσι.\n Giovanni Pico della Mirandola (1463-1494). Ιταλός ουμανιστής φιλόσοφος. Μελέτησε την εβραϊκή μυστικιστική διδασκαλία τής Καββάλα. Lorenzo de' Medici, «il Magnifico» (1449-1492). Ιταλός ηγεμόνας και κυβερνήτης της Φλωρεντίας. Nikolaus Cusanus (1401-1464). Εκλατινισμένο όνομα του Γερμανού ιερέα και φιλοσόφου Krebs von Coes.  Η νόσος δεν έφερε ακόμα το όνομα «σύφιλη».\nΗ ιατρική γνώση του Μεσαίωνα και των συγγενικών με την ιατρική επιστημών, βρίσκεται καταχωρημένη σε μια σειρά βιβλίων με τυπικά χαρακτηριστικά. Ο τύπος των βιβλίων αυτών επαναλαμβανόταν στερεότυπα από κάθε συγγραφέα με μοναδική διαφορά, από χειρόγραφο σε χειρόγραφο, την καλύτερη ή χειρότερη γραφή και τη μεγαλύτερη ή μικρότερη αξία των μικρογραφιών που το στόλιζαν. Έχουμε κιόλας αναφέρει βιβλία, όπως το «Σύνταγμα υγείας του Σαλέρνο», που αποτέλεσαν πραγματική φιλολογική παράδοση, που εξακολουθούσε να ανθεί και στα χρόνια της Αναγέννησης.\nΕΙΔΙΚΟΙ «ΟΔΗΓΟΙ» ΚΑΙ «ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ»\nΑπό τα αρχικά «Συντάγματα», που ήταν έργα γενικού χαρακτήρα, συλλογές υγιεινοδιαιτητικών κανόνων μαζί με στοιχεία επαγγελματικής ηθικής, προήλθαν έργα πιο ειδικά. Ήταν οι «οδηγοί» υγείας για μεμονωμένα άτομα, ευγενείς κυρίως και πρίγκιπες ή προορίζονταν για ορισμένες ηλικίες ή επαγγέλματα, όπως οδηγοί για γέροντες, οδηγοί για σπουδαστές κλπ. Τα έργα αυτά διακρίνονταν για την αυστηρή τυποποίηση και στερεοτυπία τους και ήταν γραμμένα από φημισμένες προσωπικότητες ή από κοινούς ιατρούς. Ακόμη και στην εικονογράφηση των κειμένων βλέπει κανείς να επαναλαμβάνονται απελπιστικά τα ίδια «μοτίβα», με μόνη τη διαφορά την ποιότητα της απόδοσης, ανάλογη με τη δεξιοτεχνία του σχεδιαστή.\nΑπό τους «οδηγούς» αυτούς προέκυψαν στη συνέχεια οι «συμβουλές», ένα άλλο ιατρικό φιλολογικό είδος με πλατειά διάδοση το Μεσαίωνα, το ίδιο πάντως στερεότυπο και εξ ίσου ανιαρό. Οι «συμβουλές» ήταν σύντομοι «οδηγοί», πιο ειδικευμένοι, αφού προορίζονταν όχι απλά για συγκεκριμένο πελάτη, αλλά και για συγκεκριμένη ασθένεια. Ο ιατρός, βασιζόμενος στα συμπτώματα που παρατηρούσε στον ασθενή, τον κατέτασσε σ’ έναν απ’ τους ιδιοσυγκρασιακούς τύπους (χολερικός, φλεγματικός, αιματώδης, μελαγχολικός). Οι τύποι αυτοί προέρχονταν, κατά τους αρχαίους, από την υπεροχή πότε του ενός και πότε του άλλου χυμού τού σώματος (κίτρινη χολή, φλέγμα, αίμα, μέλαινα χολή). Μετά καθόριζε την ασθένεια: συμφόρηση, κολίτιδα, πνευμονία κλπ.\nΤο επόμενο κεφάλαιο ήταν αφιερωμένο στη θεραπεία: διαιτητική, φαρμακευτική, χειρουργική. Το περιεχόμενό του δε πρόσφερε τίποτα περισσότερο από όσα μπορούσε να διαβάσει κανείς στις σελίδες ενός «οδηγού». Μολαταύτα στις «συμβουλές» ακριβώς αυτές στηρίχθηκε η φήμη πολλών ιατρών τού Μεσαίωνα.\nΜε τον καιρό οι «οδηγοί» γίνονταν πιο πολύπλοκοι. Εμπλουτίζονταν με παρατηρήσεις, συχνά φανταστικές ή αυθαίρετες και με λαβυρινθώδεις συλλογισμούς, με προορισμό να δικαιολογήσουν τα συμπεράσματα του ιατρού και την προτεινόμενη θεραπεία.\nΟι δυσκολίες όμως με τον καιρό πλήθυναν. Στη γνωστή απ’ τους αρχαίους θεωρεία των 4 χυμών οι Άραβες πρόσθεσαν και κάτι άλλο. Οι 4 βασικές ποιότητες (θερμό, ψυχρό, υγρό, ξηρό) που βρίσκονταν σε κάθε αντικείμενο του σύμπαντος, ορυκτό, φυτό ή ζώο, σε διαφόρους συνδυασμούς, όπως υγρό και ψυχρό, ξηρό και θερμό κλπ., παρουσιάζονται επιπλέον καθεμία με 4 βαθμούς. Πώς τώρα κατόρθωναν οι ιατροί αυτοί, να καθορίζουν το βαθμό της κάθε ποιότητας, μένει μυστήριο ανεξιχνίαστο. Πίστευαν πάντως ότι μπορούσαν να τον καθορίσουν και να στηριχθούν στο συμπέρασμά τους, για να χαράξουν τη διαιτητική ή φαρμακευτική θεραπεία του αρρώστου δίνοντας βότανα αντίθετης ποιότητας και βαθμού. Η θεραπευτική αρχή ήταν: «τα αντίθετα γιατρεύονται με τα αντίθετα».\nΓια να αντιμετωπίσει τις δυσκολίες που προέκυπταν από την ύπαρξη πολλών τέτοιων συμβουλευτικών εγχειριδίων, ένας Άραβας χριστιανός από τη Βαγδάτη (11ος αιών), ο Ιμπν Μπουτλάν, σκέφτηκε να τα απλοποιήσει, σχηματοποιώντας τη μορφή τους. Από την προσπάθειά του προέκυψε ο πρώτος από 6 πίνακες, «πίνακας υγείας» (αραβικά «τακουΐν αλ σιχχά»). Η πρώτη λέξη του αραβικού τίτλου μεταφέρθηκε αυτούσια στη λατινική γλώσσα, όταν μεταφράστηκε το έργο, πήρε λατινική κατάληξη και καθιερώθηκε ως κοινόχρηστη ονομασία των βιβλίων αυτών που ονομάστηκαν «τακουΐνοι».\nΟι 6 αυτοί πίνακες είχαν σαν θέμα τους από ένα αντικείμενο της υγιεινής και διαιτολογίας και συγκεκριμένα τον αέρα, τα τρόφιμα και τα ποτά, την κίνηση και την ανάπαυση, τον ύπνο και την εγρήγορση, πλήρωση και κένωση και παθήσεις της ψυχής. Καθένα από τα αντικείμενα αυτά εξεταζόταν μαζί με ένα αντίστοιχο ανατομικό θέμα και με τις σχετικές παθολογικές καταστάσεις.\nΗ σχηματική κι άκαμπτη αυτή διάταξη ήταν καθαρά αραβική και την κληρονόμησε αυτούσια η δυτική ιατρική χωρίς καμιά τροποποίηση. Το ίδιο ισχύει και για τις εικονογραφήσεις των αντικειμένων, όπου επικρατούσε η ομάδα των 5 ανθρωπίνων μορφών σε βατραχοειδή στάση. Κάθε μια απ’ τις μορφές αυτές παρίστανε ένα από τα βασικά συστήματα του ανθρωπίνου σώματος: φλέβες, αρτηρίες, οστά, νεύρα, μύες. Τα σπλάγχνα του θώρακος και της κοιλιάς περιέχονταν συνήθως στις δυο πρώτες εικόνες.\nΑν και όλα αυτά καταγράφονται στο ενεργητικό της προσφοράς των Αράβων στην ιατρική, όμως δεν είναι λίγοι οι ερευνητές που ανάγουν τα σχήματα αυτά στην αλεξανδρινή εποχή.\nΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΟΡΟΛΟΓΙΑ\nΤόσο οι «οδηγοί» όσο κι οι «συμβουλές» και οι «πίνακες» έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό που μας κινεί το ενδιαφέρον. Είναι η γλώσσα στην οποία έχουν γραφεί. Πρόκειται για ένα παράξενο κράμα, στο οποίο συναντώνται ελληνικές με λατινικές λέξεις και αρκετές μεταγραμματισμένες αραβικές. Έτσι βλέπουμε να αναμιγνύεται στη φαρμακολογία το γνωστό μπεζοάρ (λέξη αραβική) με το ελληνικό βούγλωσσον και στην ανατομία το αραβικό σοφάκ (τοιχωματικό περιτόναιο) με το λατινικό κίρμπους (μείζον επίπλουν) και τον ελληνικό οισοφάγο. Κι όμως η ορολογία αυτή επιβίωσε για αιώνες, ώστε τη βρίσκομε ακόμη και στον ανατομικό άτλαντα του Γκουΐντο ντα Βιτζέβανο, που στην ουσία εικονογράφησε την Ανατομική του Μοντίνο, ενός απ’ τους πιο διαπρεπείς ιατρούς της τελευταίας περιόδου του Μεσαίωνα. Η συμβολή των Αράβων επιβιώνει μετά από πολλούς αιώνες μέσω των αραβικών όρων που πολιτογραφήθηκαν στις ιατρικές επιστήμες.\nΤονίσαμε ήδη την προσφορά των Αράβων στο τομέα της φαρμακολογίας: κατάταξη και σχηματοποίηση των κλασικών γνώσεων, κατάκτηση νέων και διόρθωση των σφαλμάτων του Πλινίου και του Διοσκουρίδη. Στο πεδίο αυτό συνεισέφεραν σημαντικά και τα μοναστήρια, στους κήπους των οποίων, κοντά στα χορταρικά και τα λουλούδια, καλλιεργούνταν και φαρμακευτικά φυτά.\nΜε το καιρό προέκυψε η ανάγκη να περιγραφούν ορισμένα φαρμακευτικά και δηλητηριώδη φυτά και να δημιουργηθούν βοτανολόγια, κατάλογοι, δηλαδή, φυτών με τη βοτανική περιγραφή τους, τις αρετές και τις βλαπτικές τους επιδράσεις, καθώς και τα νοσήματα, στα οποία συνιστούσαν τη χρήση τους. Σε πολλούς από τους καταλόγους αυτούς καθοριζόταν ακόμη και ο κατάλληλος χρόνος, μήνας, ημέρα και ώρα τής συλλογής τους και επί πλέον το… καταλληλότερο γι’ αυτόν το σκοπό πρόσωπο, καθώς και ορισμένες απαραίτητες διατυπώσεις. Αν δεν ακολουθούνταν οι υποδείξεις αυτές, ιδίως ο ακριβής χρόνος που προϋπόθετε τη μεσουράνηση ορισμένου… ζωδίου, τότε το βότανο όχι μόνο έχανε τις φαρμακευτικές του ιδιότητες, αλλά μπορούσε και να προκαλέσει τα εντελώς αντίθετα αποτελέσματα. Τυπική περίπτωση ήταν εκείνη του φυτού «μανδραγόρας», που άλλοτε ήταν αρσενικό κι άλλοτε θηλυκό, και για κάθε ενδεχόμενο έπρεπε να δοκιμάζεται πρώτα η ενέργειά του σ’ ένα σκύλο. Μετά από τέτοιες πληροφορίες χρειαζόταν μεγάλη προσπάθεια για να μπορέσει να πάρει κανείς από τα βοτανολόγια χρήσιμες συμβουλές. Πάντως, το γεγονός ότι όλα αυτά θεωρούνταν επιστήμη, δίνει μια θλιβερή εικόνα για την εποχή εκείνη και το κοινωνικό της επίπεδο.\nΤο ίδιο απογοητευτική είναι κι η εικόνα ενός ανάλογου προς τα βοτανολόγια κατάλογου ζώων όπου, όπως και με τα φυτά, διδάσκονταν οι περιγραφές τους. Βέβαια «ζωολόγια» υπήρχαν από την αρχαιότητα. Πολύ γνωστό βιβλίο ήταν τα «Θηριακά» του διδακτικού ποιητή και ιατρού Νίκανδρου του Κολοφωνίου. Αναφέρεται στα δήγματα από φίδια κι άλλα δηλητηριώδη ερπετά και στη θεραπεία τους με διάφορα βότανα σαν αντίδοτα των δηλητηρίων τους. Σε άλλο του έργο, τα «Αλεξιφάρμακα», καταχωρούνται πολλά φυτικά, ζωικά κι ανόργανα δηλητήρια, δίνοντας ταυτόχρονα και τα αντίδοτά τους.\nΤα ζωολόγια του μεσαίωνα είναι τουλάχιστον σε ορισμένα μέρη, επηρεασμένα σημαντικά από τα έργα του Νίκανδρου, που είχαν αρκετές φορές μεταφραστεί στα λατινικά και μάλιστα από ποιητές, όπως ο Βιργίλιος κι ο Μάρκος Λουκανός.\nΈνα από τα ζωολόγια του Μεσαίωνα, χαρακτηριστικό του είδους, είναι αυτό του Μπρουνέτο Λατίνι με τίτλο «Τεζόρο». Σ' αυτό ο συγγραφέας αφιερώνει αρκετές σελίδες για να περιγράψει πώς η σαλαμάνδρα ζει μες στη φωτιά και πώς ο βασιλίσκος (τρομερό φίδι), μπορεί να σκοτώσει με μόνο το βλέμμα του. Για άλλη μια φορά δηλαδή βρισκόμαστε μπρος σε μια σειρά μύθων κι αφελών πληροφοριών με αξιώσεις επιστημονικής ακρίβειας. Εξαίρεση αποτελεί το έργο του Αλβέρτου τού Μεγάλου, οι παρατηρήσεις του οποίου φτάνουν ως του σημείου να αμφισβητούν την ορθότητα ορισμένων απόψεων τού Αριστοτέλη. Μαζί μ' αυτό το έργο, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον, διαβάζεται και ένα παράξενο βιβλίο του Φρειδερίκου Β', βασιλιά της Σικελίας κι αυτοκράτορα της Γερμανίας (1194-1250). Πρόκειται για τον φωτισμένο ηγεμόνα, που, όπως είδαμε, συνιστούσε την εκτέλεση ανατομικών μελετών στο πτώμα. Τον βλέπουμε επίσης, φανατικό μελετητή της ζωολογίας και μανιώδη κυνηγό, απασχόληση που διευκόλυνε τις ζωολογικές του μελέτες. Το κυνήγι γινόταν τότε συνήθως με τη βοήθεια κυνηγετικών γερακιών. Στο θέμα αυτό, ο Φρειδερίκος έγραψε πραγματεία, όπου πρόσθεσε διάφορες οξυδερκείς παρατηρήσεις σχετικά με τα ήθη κι έθιμα διαφόρων ζώων. Εκτός από το θαυμάσιο περιεχόμενό του, το έργο αυτό είναι περίφημο και για ένα άλλο λόγο: τις θαυμάσιες μικρογραφίες που στολίζουν τους πιο φημισμένους κώδικές του.\n Από την Κλάρο της Κολοφώνας (2ος π.Χ. αιών). Άκμασε την εποχή που ο Άτταλος ήταν βασιλιάς τής Περγάμου (138-133 π.Χ.).\n Publius Vergilius Maro (70-19 π.Χ.). Λατίνος ποιητής, απ' τους κορυφαίους των ρωμαϊκών χρόνων. Marcus Annaeus Lucanus (39-65 μ.Χ.). Λατίνος ποιητής, ανιψιός του Σενέκα. Συμμετείχε σε συνωμοσία κατά του Νέρωνα, αλλά όταν τα σχέδια των συνωμοτών αποκαλύφθηκαν, αναγκάστηκε να αυτοκτονήσει. Brunetto Latini (1220-1294), Ιταλός λόγιος. Ήταν φανατικός οπαδός τών Γουέλφων κι εξορίστηκε στη Γαλλία την περίοδο 1260-12266. Albertus Magnus (1200-1280). Γερμανός φιλόσοφος και θεολόγος της Καθολικής Εκκλησίας. Θεωρείται πρόδρομος του Θωμά Ακινάτη.\nΟ ΡΑΖΗΣ (868-925)\nΠρόκειται για τον Αμπού Μπακρ Μουχάμαντ ιμπν Ζακαρίγια, που τα συγγράμματά του επηρέασαν όλη τη μεσαιωνική ιατρική. Ένα από τα κυριότερα έργα του ήταν ένα είδος εγκυκλοπαίδειας, όπου συνοψίζονται τα σπουδαιότερα έργα των κλασικών, γνωστής με τίτλο «Κοντινέντε», στη λατινική μετάφραση. Το βιβλίο αυτό επέδρασε ιδίως στο φαρμακολογικό τομέα. Ένα άλλο έργο του διαδόθηκε στην Ευρώπη με τίτλο «Λίμπερ μεντικινάλις Αλ-μανσόρις» από το όνομα του ηγεμόνα Αλ Μανσούρ, προστάτη αρχικά του Ραζή και στον οποίον είχε αφιερώσει το έργο αυτό. Ονομαστό ήταν το 9ο βιβλίο τού έργου, γνωστό στη βιβλιογραφία, ως «Νόνους Αλμανσόρις». Η φήμη τού βιβλίου προερχόταν κυρίως απ’ το γεγονός ότι περιείχε θεραπευτικές συμβουλές για όλες τις υπάρχουσες παθήσεις. Ήταν δηλαδή, κάτι που ανταποκρινόταν απόλυτα στις επιθυμίες της εποχής εκείνης.\nΟ ΑΒΙΚΕΝΝΑΣ (980-1037)\nΜε το εκλατινισμένο αυτό όνομα ήταν γνωστός στο Μεσαίωνα ο Ιμπν Σίνα, ο πιο διάσημος αναμφίβολα από τους Άραβες ιατρούς. Ήταν συγχρόνως φιλόσοφος, μαθηματικός, αστρονόμος και πολύγραφος συγγραφέας.\nΤο θεμελιώδες ιατρικό έργο του υπήρξε ο «Κανών», που αποτελείτο από 5 βιβλία. Η φιλοσοφική του θεμελίωση είναι βασικά αριστοτελική, ενώ οι καθαρά ιατρικές του απόψεις στην ανατομική προέρχονται απ' τον Γαληνό και στη φυσιολογία απ' τον Ιπποκράτη («θεωρία των χυμών»). Ο «Κανών» γνώρισε αναρίθμητες εκδόσεις, τόσο χειρόγραφες, όσο κι έντυπες στο πρωτότυπο, την εβραϊκή και λατινική γλώσσα. Οι εκδόσεις τού «Κανόνα» περιλαμβάνουν και σχόλια διασήμων ιατρών της εποχής. Η έκδοση της Βενετίας (1523) ήταν βασικό βιβλίο ιατρικής σπουδής στην Ευρώπη, μέχρι και το τέλος του 16ου αιώνα.\nΌ,τι εντυπωσιάζει και διαθέτει ευνοϊκά τον αναγνώστη στο έργο του Αβικέννα είναι οι σαφείς διαγνώσεις και το ασφαλές και δογματικό ύφος του, που εξασφάλισαν στα κείμενά του επιβίωση 5 τουλάχιστον αιώνων, στο διάστημα των οποίων η αυθεντία τους ήταν επιβεβλημένη στις ιατρικές συνειδήσεις τής Ευρώπης.\nΤην ίδια επιβολή γνώρισαν σύντομα και τα βιβλία του Αμπούλ Κασίμ, γνωστού πιο πολύ σαν Αμπουλκασή. Έγραψε 30 βιβλία, απ' τα οποία σημαντικότερα ήταν 3 με τον τίτλο «Χειρουργική». Το πρώτο βιβλίο της «Χειρουργικής» (56 κεφάλαια) είναι αφιερωμένο στις καυτηριάσεις, που ήταν στη πρώτη γραμμή της ιατρικής δραστηριότητας των Αράβων, επειδή το Κοράνιο απαγορεύει κάθε τι αιχμηρό στη χειρουργική και αποτρέπει αιματηρές επεμβάσεις. Γι’ αυτό οι Άραβες ιατροί ανέπτυξαν πάρα πολύ την τεχνική αυτή, επινοώντας και πολλά ειδικά εργαλεία.\nΟ ΑΒΕΡΡΟΗΣ (1126-1198)\nΠιστός αριστοτελικός και εγκυκλοπαιδιστής υπήρξε ένας άλλος Άραβας σοφός, ο Ιμπν Ρουσντ, γνωστός σαν Αβερρόης, που το έργο επέδρασε σημαντικά στη σκέψη των Δυτικοευρωπαίων. Η επίδρασή του όμως είναι περισσότερο φιλοσοφική παρά καθαρά ιατρική. Η σημαντικότερη συμβολή του υπήρξε στον τομέα της εμβρυολογίας. Ο Αριστοτέλης υποστήριζε ότι το φυτό ή το ζώο υπήρχε «δυνάμει» στο σπέρμα. Αντίθετα ο Αβερρόης υποστήριξε ότι ό,τι υπήρχε, υπήρχε «ενεργεία» κι όχι «δυνάμει», συνεπώς μέσα στο σπέρμα βρίσκεται ήδη το φυτό ή το ζώο έτοιμο.\nΤο κυριότερο έργο του Αβερρόη, γνωστό ως «Κόλλιγκετ» στη λατινική του μετάφραση, είναι ένα είδος εγκυκλοπαίδειας στην οποία συνοψίζονται τα έργα των αρχαίων κλασικών.\nΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΑΡΑΒΩΝ\nΕκεί όμως που η επίδραση των Αράβων ήταν αποφασιστική και η προσωπική τους συμβολή μεγαλύτερη, είναι η φαρμακολογία. Φαρμακολογικές πραγματείες, όπως το «Κόρπο ντέι σέμπλιτσι» (ιταλικός τίτλος) του Ιμπν Αλ Μπαϊτάν (1117-1248) υπερβαίνουν κατά πολύ τις φαρμακολογικές γνώσεις των Γαληνού, Πλινίου και Διοσκουρίδη. Η απαγόρευση των ανατομικών μελετών στο πτώμα κι η αποστροφή των αιματηρών χειρουργικών επεμβάσεων ώθησαν τους Άραβες σε μια πλατύτερη και βαθύτερη μελέτη των φαρμάκων, ιδίως αυτών που προέρχονταν από το φυτικό βασίλειο. Έτσι έγινε γνωστός μεγάλος αριθμός φυτών με φαρμακολογικές ιδιότητες, άγνωστες στους αρχαίους βοτανολόγους, μελετήθηκαν οι θεραπευτικές τους επιδράσεις και επινοήθηκαν διάφορες τεχνικές για την παρασκευή τους. Στη φαρμακολογία των Αράβων χρησιμοποιούνται επίσης ορυκτά και ζωικά προϊόντα. Ανάμεσα στα ζωικά, ιδιαίτερη θέση κατέχει ένα περίεργο φάρμακο, το μπεζοάρ (ελληνικά αιγαγροπίλημα), που βρίσκεται στο στομάχι των μηρυκαστικών ή στο έντερο φυτοφάγων ζώων. Πρόκειται για ένα σφαιροειδές σώμα, που γίνεται από τις τρίχες που τυχαίνει να καταπιεί το ζώο, συγκολλημένες μεταξύ τους υπό την επίδραση των υγρών του πεπτικού σωλήνα. Στο μπεοζάρ αποδίδονταν θαυματουργικές ιδιότητες. Όπως υποστηρίζουν διαπρεπείς ερευνητές, το φαρμακείο, όπως ήταν πριν μερικά χρόνια, δηλαδή κι εργαστήριο, το οφείλουμε στους Άραβες.\n Μερικές σώζονται μέχρι σήμερα με θαυμάσιες μικρογραφίες.\nΣτα προηγούμενα κεφάλαια είδαμε το σπουδαίο ρόλο που έπαιξαν οι Άραβες στη Δύση σχετικά με την ιατρική σκέψη και πρακτική, στη περίοδο του Μεσαίωνα. Αξίζει, λοιπόν, να γνωρίσουμε από πιο κοντά την επιστήμη τους. Βέβαια, οι Άραβες, στο πεδίο της ιατρικής, δεν έχουν να παρουσιάσουν πρωτότυπη εργασία, όπως στον τομέα των μαθηματικών και της αστρονομίας. Υπήρξαν όμως αυτοί που διατήρησαν ζωντανή τη μεγάλη κλασική παράδοση της αρχαιότητας και τη μεταβίβαση στους Ευρωπαίους της Δύσης, τον Μεσαίωνα.\nΟ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ ΚΑΙ Ο ΚΛΑΣΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ\nΠάντα, όταν συζητάμε για το Μεσαίωνα, πρέπει να κάνουμε αυστηρή διάκριση μεταξύ Δύσης κι Ανατολής. Στη ρίζα της διάκρισης αυτής, με αδιαμφισβήτητη υπεροχή της Ανατολής, βρίσκεται ένα σημαντικό πολιτισμικό γεγονός: η διατήρηση στην Ανατολή, σ' αδιάκοπη συνέχεια, της γλώσσας των κλασικών κειμένων, της ελληνικής.\nΑντίθετα στη Δύση, η γνώση τής ελληνικής συνεχώς υποχωρούσε κι έτσι αποκόπτονταν οι γέφυρες προς την κλασική παράδοση. Η λατινική γλώσσα, βέβαια, επέζησε επί μακρόν. Συνέχισε για αιώνες να μιλιέται και να γράφεται. Χρησιμοποιείτο όχι μόνο στα επιστημονικά συγγράμματα, αλλά και στις ανάγκες της καθημερινής ζωής, όπως στα συμβόλαια και την επιστολογραφία. Με το τρόπο αυτό διασώθηκαν, βέβαια, έργα της αρχαιότητας, αλλά με πιο απλό περιεχόμενο και γι’ αυτό με ευρεία κι εύκολη διάδοση: τα έργα του Πλίνιου, του Μακρόβιου και μέρος από τα έργα τού Κέλσου. Από τη μεγάλη συγγραφική παραγωγή της ελληνικής αρχαιότητας διατηρήθηκαν ορισμένα βασικά στοιχεία σε μετάφραση, αλλά κι αυτά περιληπτικά. Μπορούσε να τα βρει κανείς σ' έργα Ρωμαίων συγγραφέων ή σε χωριστές, όχι όμως πλήρεις, μεταφράσεις. Με βεβαιότητα μπορεί να πει κανείς ότι επρόκειτο για 3 έργα: το «Περί αέρων, υδάτων, τόπων» του Ιπποκράτη, ο «Φαίδων» (ίσως κι ο «Τίμαιος») του Πλάτωνα και η «Μικρή Τέχνη» του Γαληνού.\nΣτην Ανατολή, εξάλλου, η κλασική παράδοση δεν διακόπηκε ούτε στιγμή. Εξακολούθησε να ζει, να διδάσκεται, να εξελίσσεται, να συμπληρώνεται. Κι όλα αυτά, χάρις σ' έναν κυρίως λόγο: την αδιάκοπη συνέχεια της χρήσης της ελληνικής γλώσσας. Πάνω στη βάση αυτή, μεγάλες φυσιογνωμίες συναγωνίζονται να κρατήσουν στη ζωή τους καρπούς της στοχαστικής δημιουργίας της αρχαίας Ελλάδας, προσφέροντάς τους πάντοτε νέους και δροσερούς σ’ όλους εκείνους που διψούσαν για σοφία και μάθηση.\nΑνάμεσα στις φυσιογνωμίες αυτές ξεχωρίζει μια μορφή: ο Μέγας Φώτιος, πατριάρχης της Κωνσταντινούπολης επί δυο περιόδους (858-867 και 877-886). Άνθρωπος με αφάνταστη εργατικότητα μπόρεσε, παρά το πολυτάραχο της πατριαρχίας του, στα μεσοδιαστήματα της οποίας έμπαιναν οι οριστικές βάσεις του σχίσματος των μεγάλων χριστιανικών εκκλησιών (Ανατολικής και Δυτικής), να μας κληροδοτήσει τη μεταγραφή ενός τεράστιου αριθμού αρχαίων κειμένων. Περί τίνος ακριβώς πρόκειται; Τα αρχαία κείμενα, αποθησαυρισμένα σε παπύρους ή περγαμηνές, ήταν γραμμένα κατά εξαιρετικά δύσκολο τρόπο, με κεφαλαία δηλαδή γράμματα και σε συνεχή γραφή, έτσι που να μη ξεχωρίζει η μια λέξη απ’ την άλλη. Πριν την Αλεξανδρινή, μάλιστα, περίοδο, δεν υπήρχαν τόνοι, ούτε σημεία στίξης ή άλλα διακριτικά, που να διευκολύνουν την ανάγνωση του κειμένου. Έτσι κάθε βιβλίο διαβαζόταν πολύ δύσκολα, ακόμα κι από μορφωμένους ανθρώπους, ενώ στους μη ειδικούς ήταν τελείως απρόσιτο. Ο Φώτιος είναι αυτός που αντιλήφθηκε πόσο μεγάλη προσφορά θα ήταν αν τα κείμενα αυτά γίνονταν προσιτά σ’ ένα ευρύτερο αναγνωστικό κοινό. Και αυτό προϋπόθετε την απόδοση των κειμένων με συγχρονισμένο τρόπο γραφής. Και πράγματι αυτό έκανε.\nΑνέλαβε την πρωτοβουλία μεταγραφής των αρχαίων κειμένων και γι’ αυτό οργάνωσε μια ολόκληρη σχολή που περιλάμβανε συνεργάτες, αντιγραφείς και άλλες ειδικότητες, την εργασία των οποίων διεύθυνε κι επέβλεπε. Από τέτοιο επιτελείο αποδίδονταν τα κείμενα των αρχαίων συγγραφέων, μεταγραμματισμένα με μικρά γράμματα (και μεγάλα όπου έπρεπε), με τις λέξεις χωριστές, με τόνους και σημεία στίξης, δηλαδή μ' όλα τα γραμματικά σύμβολα που είναι απαραίτητα για την εύκολη ανάγνωση και την κατανόηση τής ορθής τους έννοιας. Αρκεί να σκεφτεί κανείς πόσο μπορεί να αλλάξει η έννοια μιας λέξης με την απλή μετάθεση του τόνου της κι η σημασία μιας φράσης με τη μετατόπιση ενός κόμματος ή μιας τελείας, για να καταλάβει τη τεράστια φιλολογική προσφορά του Φωτίου.\nΈνα τέτοιο έργο υπήρξε φυσικά τεράστιο. Έπρεπε να αρχίσει κανείς από τον Όμηρο για να φτάσει σε απροσδιόριστο τέρμα. Ό,τι διαβάζουμε σήμερα από αρχαίους συγγραφείς, και ό,τι 4 αιώνες μετά τον Φώτιο, έφτασε στους Ουμανιστές τής Δύσης, προέρχεται από εκείνες τις μεταγραφές του Φωτίου.\nΟΙ ΑΡΑΒΕΣ ΚΑΙ Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ\nΧάρις στη διατήρηση της ελληνικής γλώσσας, το Ανατολικό Ρωμαϊκό κι αργότερα Βυζαντινό Κράτος είχε στη διάθεση των λαών του τους θησαυρούς της αρχαίας ελληνικής σοφίας. Δεν επρόκειτο δε μόνο για Έλληνες. Οι Σύριοι κι οι Πέρσες της Αυτοκρατορίας διέθεταν επίσης στη γλώσσα τους, μεταφράσεις και σχόλια ενός μεγάλου μέρους της κλασικής παράδοσης.\nΌταν οι Άραβες μετά το θάνατο του Μωάμεθ (632 μ.Χ.) επέκτειναν την κυριαρχία τους στις νότιες και ανατολικές περιοχές του Βυζαντινού κράτους, κατέκτησαν πληθυσμούς που είχαν αφομοιώσει τα στοιχεία του ελληνικού πολιτισμού και βρίσκονταν σε ανώτερο επίπεδο από τους κατακτητές. Έτσι οι Άραβες, που δεν στερούνταν ευφυίας, γνώρισαν και στη συνέχεια αφομοίωσαν μεγάλο μέρος της κλασικής παράδοσης. Αυτοί που ετοίμαζαν τις μεταφράσεις και τα σχόλια των αρχαίων Ελλήνων σοφών για τους Άραβες, ήταν αρχικά εξελληνισμένοι Εβραίοι και Κόπτες. Αργότερα έμαθαν κι οι Άραβες ελληνικά, οπότε άρχισαν να με-λετούν τους αρχαίους στο πρωτότυπο, να τους μεταφράζουν, να τους σχολιάζουν και να ετοιμάζουν περιλήψεις των έργων τους. Με τέτοιο πνευματικό φορτίο έφτασαν αργότερα σαν κατακτητές στη Σικελία, τη Σαρδηνία, την Ισπανία μεταφέροντας τη πνευματική κληρονομιά της αρχαιότητας στους λαούς της μεσαιωνικής Ευρώπης.\nΈνα σπουδαίο μέρος των ιατρικών κατακτήσεων των Ελλήνων διαβιβάστηκε στους Άραβες μέσω των λαμπρών σχολών που άκμαζαν τον 5ο αιώνα μ.Χ. σε πόλεις όπως η Νίσιβις, στα σύνορα Μ. Ασίας και Συρίας και η Έδεσσα στη Μεσοποταμία. Επειδή οι σχολές αυτές καταλήφθηκαν αργότερα από τους αιρετικούς Νεστοριανούς, κλείστηκαν απ’ το Βυζαντινό Κράτος, κι οι δάσκαλοί τους κατέφυγαν ανατολικότερα, στη Μεσοποταμία και Περσία. Εκεί μεταλαμπάδευσαν το ελληνικό πνεύμα και ίδρυσαν σχολές όπου μελετούνταν ο Αριστοτέλης, ο Γαληνός κι ο Ιπποκράτης.\nΚατά μίμηση των σχολών αυτών ίδρυσαν οι Άραβες τις δικές τους και όχι μόνο στο μητροπολιτικό τους έδαφος, αλλά και στις χώρες που κατακτούσαν. Στα βυζαντινά τους πρότυπα πρέπει να προσθέσουμε και το περίφημο Μουσείο της Αλεξάνδρειας, που συνέχιζε να λειτουργεί όταν οι Άραβες κατέλαβαν την Αίγυπτο. Με τέτοια πρότυπα οι αραβικές σχολές υπήρξαν πραγματικά πανεπιστημιακά κέντρα με βιβλιοθήκες, αναγνωστήρια, κατοικίες για τους δασκάλους και περίπτερα για φιλοξενία μαθητών. Εννοείται πως όλο αυτό το συγκρότημα είχε ένα κέντρο, οικοδομικό αλλά και πνευματικό: το τζαμί. Για τον μωαμεθανό όλη η αλήθεια περιέχεται στο Κοράνι: η μελέτη οποιουδήποτε θέματος δεν μπορεί να χωριστεί από τη θρησκευτική ζωή, που αποτελεί την υπέρτατη κατάκτηση της αλήθειας.\nΗ ΑΡΑΒΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ\nΓια να κατανοηθεί η αληθινή προσφορά των Αράβων στην πρόοδο της ιατρικής πρέπει να έχουμε υπόψη μας ορισμένα πράγματα. Κατ’ αρχήν υπάρχει ρητή απαγόρευση του Κορανίου που δεν επιτρέπει στους πιστούς να εκτελούν ανατομή σε πτώματα. Άρα η συμβολή των Αράβων στο τομέα αυτό μπορεί να κριθεί προκαταβολικά σαν αμελητέα. Μελέτησαν, λοιπόν, σχολίασαν και διέδωσαν τις απόψεις και τις γνώσεις του Γαληνού, χωρίς να μπορούν να προσθέσουν κάτι από την προσωπική τους πείρα. Κάτι άλλο πολύ σημαντικό: Σχολιάζοντας τους αρχαίους πρόσθεταν ερμηνείες που αποσκοπούσαν να προσαρμόσουν τα κείμενα στις απαιτήσεις της θρησκείας και της νοοτροπίας τους. Οι απόψεις τους αυτές μεταβιβάστηκαν στους Δυτικοευρωπαίους του Μεσαίωνα σαν να προέρχονταν από τους αρχαίους. Αλλά και μόνον η μετάφραση, που οπωσδήποτε επηρεάζεται απ’ το κόσμο των ιδεών και τη μόρφωση του μεταφραστή, είχε σαν αποτέλεσμα μια αλλοίωση των εννοιών του πρωτότυπου κειμένου, όχι σκόπιμη, αλλά υποσυνείδητη. Οι ερμηνευτικές τους παρεμβολές στο κείμενο ήταν αρκετές.\nΑπ’ τους αρχαίους Άραβες συγγραφείς που επηρέασαν τη μεσαιωνική ιατρική της Ευρώπης ήταν ο Μοσουέ ο Γέρων (Yuhauna ibn Masavai) (πέθανε το 875). Το σπουδαιότερο έργα του οι «Αφορισμοί», υπογεγραμμένο με το όνομα «Ιωάννης Δαμασκηνός», έκανε το γύρο της Ευρώπης με μεγάλη επιτυχία.\nΚοντά στον Μοσουέ σημαντική θέση κατέχει και ο Χουναΐν ιμπν Ισχάκ, ιατρός του μεγάλου χαλίφη Αλ Μαμούν (9ος αιών), γνωστός με το ελληνοπρεπές όνομα Ιωαννίκιος. Έγραψε σχόλια στο Γαληνό, που αποτελούσαν επίσημο κείμενο για τα ιταλικά Πανεπιστήμια μέχρι και τον 15ο αιώνα!\n Ο Φώτιος συμπεριέλαβε στο έργο του και τον Γαληνό. Εκτός απ’ ό,τι προέρχεται απ’ τους παπύρους που νεο-ανακαλύπτονται.\nΜιλώντας για τις αιτίες που προκάλεσαν τη παρακμή της Σχολής του Σαλέρνο και του Μονπελιέ, αναφέραμε τη δημιουργία των Πανεπιστημίων. Η εμφάνιση του εκπαιδευτικού αυτού θεσμού ήταν κάτι το τελείως νέο για τη Δ. Ευρώπη, ταυτόχρονα όμως ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα στην ιστορία των επιστημών. Για τον ελληνικό χώρο, όμως, το Πανεπιστήμιο ως θεσμός δεν ήταν κάτι το καινούργιο. Και μάλιστα χωρίς τη γνώση των σχετικών με την ιστορία του και τη συγκρότησή του στην ελληνική Ανατολή είναι πολύ δύσκολο να συλλάβει κανείς το ρόλο του ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου, τις ιδιομορφίες του και τη συμβολή του στην πρόοδο του ανθρωπίνου πνεύματος.\nΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ\nΗ εικόνα του Πανεπιστημίου διαγράφεται πολύ γενικά στις σχολές των κλασικών φιλοσόφων, όπου στο πλαίσιο της φιλοσοφίας διδάσκονταν κι επιστήμες, όπως η ιατρική, που θεωρούντο κλάδοι της. Αλλά Πανεπιστήμιο οργανωμένο και με συγκρότηση πολύ πιο συγγενική με τα σύγχρονα από ό,τι υπήρξαν τα μεσαιωνικά πανεπιστήμια της Δυτικής Ευρώπης, ήταν η Σχολή των Αθηνών (τέλος 1ου μ.Χ. αιώνα). Με την περίοδο της ακμής της συνδέονται ονόματα όπως του Αδριανού και του Μάρκου Αυρηλίου, που την χρηματοδότησαν και του Ηρώδη του Αττικού, που είχε επιστατήσει στη λειτουργία της. Στη Σχολή αυτή διδασκόταν κι η ιατρική. Οι καθηγητές μισθοδοτούνταν από το κράτος, οι σχολές είχαν κοσμήτορες με αρκετές εξουσίες και χορηγούσαν ένα είδος πτυχίου. Μερικά από τα μεγαλύτερα ονόματα των πρώτων χριστιανικών χρόνων (Μ. Βασίλειος, Γρηγόριος Ναζιανζηνός) υπήρξαν απόφοιτοι της Σχολής. Τον 5ο αιώνα μ.Χ., μεγάλο μέρος των σπουδαστών έφθαναν στην Αθήνα, για να σπουδάσουν ιατρική.\nΑκόμα περισσότερες αναλογίες προς τα σημερινά Πανεπιστήμια έχει να παρουσιάσει το Πανεπιστήμιο της Κωνσταντινούπολης, που ιδρύθηκε απ' τον Μεγάλο Κωνσταντίνο κι εμφανίστηκε κατά τη διαδρομή της χιλιετούς λειτουργίας του με διάφορα ονόματα: Οικουμενικό Διδασκαλείο, επί Ιουστινιανού, Πανδιδακτήριο, επί Ηρακλείου, Βασιλικό Μουσείο, επί Ανδρόνικου Β' κλπ. Εδώ τώρα πια πρόκειται για ενιαίο σώμα κατά τα σημερινά πρότυπα και με πανεπιστημιακό οργανισμό. Ό,τι χαρακτηρίζει το Πανεπιστήμιο της Κωνσταντινούπολης είναι ότι δε περιορίζεται στη θεωρητική μόρφωση των φοιτητών, αλλά αποβλέπει κυρίως στην πρακτική τους κατάρτιση, που την απόκτησή της επικυρώνει με τη χορήγηση διπλωμάτων. Η ιατρική του Σχολή λειτουργεί μέσα σε Νοσοκομείο και διαθέτει πλούσια βιβλιοθήκη. Αυτό που πρέπει να συγκρατήσουμε για να εκτιμήσουμε στο μέτρο της αξίας τους τα μεσαιωνικά πανεπιστήμια της Δύσης, είναι πως το Πανεπιστήμιο της Κωνσταντινούπολης ποτέ δεν υπήρξε εξάρτημα της Εκκλησίας. Οι καθηγητές του ήταν πάντοτε λαϊκοί ή το πολύ έγγαμοι κληρικοί και ποτέ μοναχοί.\nΤΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑ ΣΤΗ ΔΥΣΗ\nΕδώ τα Πανεπιστήμια, που η ίδρυσή τους σήμανε το τέλος των Σχολών και την έναρξη νέας εποχής στην επιστήμη, δημιουργήθηκαν με την υποστήριξη τής Εκκλησίας, χάρις στο ενδιαφέρον των Παπών για τη προαγωγή της επιστήμης. Λόγω της προέλευσής τους αυτής κυριαρχήθηκαν για πολύ από ένα πνεύμα «κομφορμισμού», δηλαδή, μια προσπάθεια συνεχούς συμμόρφωσης προς τις απόψεις τής Καθολικής Εκκλησίας. Γι’ αυτό η πραγματική ιστορία των δυτικών Πανεπιστημίων αρχίζει με την απαγκίστρωση απ’ το δεσμό με την Εκκλησία και την εκδήλωση νεωτεριστικών τάσεων. Χαρακτηριστικό του νέου πνεύματος είναι το γεγονός ότι μεταξύ των πανεπιστημιακών διδασκάλων πλεόναζαν οι αιρετικοί, όπως ο Αβελάρδος στο Παρίσι ή ο Πιέτρο ντ’ Άμπανο στην Πάντοβα, του οποίου το σώμα υποβλήθηκε μετά θάνατο στην ποινή να καεί πάνω στη φωτιά ή πάντως πρόσωπα με επαναστατικές αντιλήψεις, όπως ο Γαλιλαίος γύρω στο 1600 και πάλι στο Πανεπιστήμιο τής Πάντοβας.\nΈνα από τα αρχαιότερα πανεπιστήμια τής Δυτικής Ευρώπης είναι το Πανεπιστήμιο των Παρισίων. Προήλθε απ’ τα ενοριακά σχολεία της πόλης που είχαν ιδρυθεί από τον Καρλομάγνο και στη συνέχεια συντηρούνταν από την Παπική Εκκλησία. Εκεί (τέλος 11ου - αρχές 12ου αιώνα) δίδασκε ο περίφημος φιλόσοφος Αβελάρδος. Όταν αυτός συγκρούστηκε με την Εκκλησία απομακρύνθηκε στην αριστερή όχθη του Σηκουάνα για να συνεχίσει το διδακτικό του έργο. Αυτός ήταν ο πρώτος πυρήνας του Πανεπιστημίου των Παρισίων. Σύντομα τα ανεξάρτητα σχολεία που εγκαταστάθηκαν εκεί, οργανώθηκαν σε συντεχνία, που περιλάμβανε διδασκάλους, μαθητές και τα παρεμφερή επαγγέλματα. Είναι κι αυτό άλλο ένα χαρακτηριστικό των Πανεπιστημίων της Δύσης, ότι ο χαρακτήρας τους ήταν ιδιωτικός και η συγκρότηση τους ανάλογη με εκείνη των διαφόρων άλλων επαγγελματικών ομάδων όπως η συντεχνία των υποδηματοποιών ή των κρεοπωλών. Απ’ τη σωματειακή αυτή ένωση καθηγητών και φοιτητών δημιουργήθηκε η λατινική ονομασία «ουνιβέρσιτας», δηλαδή κοινότητα που περιλαμβάνει όλους, απ’ την οποία και προήλθε το όνομα των Πανεπιστημίων σε όλες τις ευρωπαϊκές γλώσσες.\nΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΗΣ ΜΠΟΛΟΝΙΑΣ\nΗ Μπολόνια, η βορειο-ιταλική πολιτεία, μπορεί να καυχηθεί για ένα από τα αρχαιότερα ευρωπαϊκά Πανεπιστήμια που έδωσαν ίσως τους διαπρεπέστερους επιστήμονες της τελευταίας περιόδου του Μεσαίωνα. Είναι όμως χαρακτηριστικό, ότι οι νεωτεριστικές τάσεις καθυστέρησαν εδώ πάνω από έναν αιώνα απ’ την ίδρυση τού Πανεπιστημίου αυτού. Αλλά και τότε ακόμα οι τάσεις αυτές δεν υπήρξαν ποτέ καθολικές.\nΤη συντηρητική πτέρυγα εκπροσωπεί χαρακτηριστικά ο Ταντέο ντέλι Αλντερότι, στον οποίον ο Δάντης αφιερώνει ένα μέρος της 12ης Ωδής του Παραδείσου του. Πρέπει να σημειωθεί ότι και ο Δάντης ανήκε στη «Συντεχνία ιατρών και ειδικών» και συνεπώς θα πρέπει να ήταν μυημένος στην ιατρική επιστήμη. Ο Ταντέο έγραψε ένα απ’ τα πρώτα ιατρικά βιβλία σε εκλαϊκευμένη γλώσσα: μια πραγματεία «Πώς να διατηρήσετε την υγεία σας». Αλλά και το έργο αυτό δεν ήταν τίποτε περισσότερο από ένα «σύνταγμα», δηλαδή συλλογή συμβουλών, όπως τόσες άλλες που εξακολούθησαν να κυκλοφορούν μέχρι αργά στο Μεσαίωνα. Κάποια πάντως, απόπειρα γίνεται αντιληπτή, να δοθεί η κλινική εικόνα, όπως θα λέγαμε σήμερα, κάθε περίπτωσης για την οποία προτείνονται κάθε φορά διάφορα υγειονοδιαιτητικά μέτρα.\nΚοντά σε ανθρώπους όπως ο Ταντέο, συναντάμε όμως και πραγματικούς ανακαινιστές. Ένας από αυτούς ήταν ο Ρονάλντο ντα Καπετζούτι, από τον οποίον έχουμε τα πιο ονομαστά σχόλια στη «Χειρουργική» τού Ρουτζέρο ντα Φρουγκάρντι, της σχολής του Σαλέρνο, διανθισμένα με αρκετά πρωτότυπα στοιχεία, αλλά και διορθώσεις του αρχαίου κειμένου. Ένας διακεκριμένος χειρουργός της Μπολόνιας ήταν ο Γκουλιέλμο ντα Σαλιτσέτο. Μέχρι την εποχή του το μεγαλύτερο μέρος των χειρουργικών επεμβάσεων γινόταν με καυτηρίαση. Οι Άραβες, που η επίδραση τους στην ιατρική των Σχολών ήταν κυριαρχική, απέφευγαν για καθαρά φιλοσοφικούς και θρησκευτικούς λόγους, τη χρήση κοφτερών εργαλείων που προκαλούν αιμορραγία. Ο Γκουλιέλμο είναι αυτός που καθιέρωσε ως πρώτο εργαλείο στις εγχειρητικές επεμβάσεις το χειρουργικό μαχαιρίδιο (το νυστέρι).\nΣτον χειρουργικό τομέα πρέπει ακόμα κανείς να αναφέρει τους Μποργκονιόνι, πατέρα και γιο, για τις απόπειρές τους να εισάγουν στη χειρουργική τη νάρκωση. Οι ιατροί αυτοί προσπαθούσαν να κοιμίσουν τους ασθενείς, στους οποίους γίνονταν παρατεταμένες ή δύσκολες εγχειρήσεις, χρησιμοποιώντας σπόγγους βουτηγμένους σε όπιο ή άλλες ουσίες με ναρκωτικές ιδιότητες.\nΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΕΠΙ ΤΟΥ ΠΤΩΜΑΤΟΣ\nΈνας από τους κυριότερους εκπροσώπους των νέων τάσεων που είδαμε να επικρατούν στο τομέα της Ιατρικής, υπήρξε ο Μοντίνο ντα Λούτζι που δίδαξε στο Πανεπιστήμιο της Μπολόνιας από το 1314-1324. Γύρω στο 1316 τέλειωσε το σπουδαιότερο έργο του την «Ανατομική». Το έργο αυτό κυκλοφόρησε σε αναρίθμητα αντίγραφα, σχολιάστηκε, παρουσιάστηκε υπό μορφή περιλήψεων κι έκανε το συγγραφέα του διάσημο. Αρκεί να λάβει κανείς υπόψη ότι η Ανατομία του Μοντίνο υπήρξε το κλασικό κείμενο για τη διδασκαλία της ανατομικής σ' όλα τα Πανεπιστήμια της Ιταλίας και της Ευρώπης για δυο τουλάχιστον αιώνες. Αυτό κράτησε μέχρι το 1543, το έτος δηλαδή που ο Ανδρέας Βεσάλιος δημοσίευσε στη Βασιλεία της Ελβετίας το περίφημο ανατομικό του έργο «Περί της κατασκευής του ανθρωπίνου σώματος», που θεωρείται ως εισαγωγή στη σύγχρονη ανατομική. Όπως διαβάζομε στο βιβλίο του, τον Ιανουάριο του 1315 ο Μοντίνο εκτέλεσε τη πρώτη ανατομή πτώματος για καθαρά επιστημονικούς και διδακτικούς λόγους. Σκοπός του ήταν να δείξει στους μαθητές του την ακριβή θέση και μορφή των διαφόρων σπλάγχνων. Είναι βέβαια γνωστό ότι με την ευκαιρία της ίδρυσης του Πανεπιστημίου της Νεάπολης, ο Φρειδερίκος Β' βασιλιάς της Σικελίας κι αυτοκράτορας της Γερμανίας, είχε συστήσει την ανατομική επί του πτώματος για επιστημονικούς σκοπούς. Αλλά, η υπόδειξη του σοφού μονάρχη σύντομα λησμονήθηκε. Γι’ αυτό κι η ανατομή του Μοντίνο (1315), πρέπει να θεωρηθεί βασικός σταθμός στην ιστορία τυς ανατομικής. Στο κείμενο του Μοντίνο συναντάμε μια σειρά πρακτικών υποδείξεων για τη διάνοιξη του πτώματος, που προδίδουν πείρα καταπληκτική. Οι ανατομές πτωμάτων θα συνεχιστούν απ' τους μαθητές του ώσπου τελικά 2 περίπου αιώνες αργότερα θα επισημοποιηθούν με παπικό κύρος.\nΠρέπει ακόμα να παρατηρήσουμε στο έργο του Μοντίνο ότι, παρά τη προσήλωσή του στη διδαχή του Γαληνού, προχωρεί, πέρα απ' το καθιερωμένο σχόλιο, στον έλεγχο του κειμένου με αντιπαραβολή προς τα ευρήματα που παρέχει η ανατομική μελέτη του πτώματος. Αυτό σημαίνει ότι δεν είναι πια μακριά η χαραυγή μιας νέας εποχής για την ιατρική.\n Αθηναίος λόγιος και σοφιστής (101-177 μ.Χ.). Μεγάλο μέρος της τεράστιας περιουσίας του διέθεσε σε κοινωφελή έργα και προστασία των τεχνών. Έκτισε το γνωστό Ωδείο στη μνήμη της γυναίκας του Ρηγίλλης. Πέτρος Αβελάρδος (1079-1142), εξελληνισμένος τύπος του ονόματος του Γάλλου θεολόγου και φιλοσόφου Πιέρ Αμπελάρ (Pierre Abelard). Υποστήριζε ότι μόνο η Π. και η Κ. Διαθήκη πρέπει να αποτελούν αντικείμενο πίστης κι ότι οι ανθρώπινες γνώμες για τη θρησκεία πρέπει να επαληθεύονται και να συζητιούνται. Κατηγορήθηκε σαν αιρετικός. Charlemagne (742-814). Αυτοκράτορας της Αγίας Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας και βασιλιάς των Φράγκων. Αναφέρεται κι ως Κάρολος Α' ή Κάρολος ο Μέγας (εξ ου ο εξελληνισμός της γαλλικής ονομασίας του). Βούλες του Σίξτου Ε' και του Κλήμεντα Ζ', Παπών της Ρώμης.\nΟι Ιατρικές Σχολές του Σαλέρνο και του Μονπελιέ \nΤα κέρδη που η εξάσκηση της ιατρικής πρόσφερε στους ιατρούς το Μεσαίωνα φαίνεται πως ήταν μεγάλος πειρασμός για τους μοναχούς που ασκούσαν την ιατρική. Έτσι, πολλοί παραμελούσαν βαθμιαία τα θρησκευτικά τους καθήκοντα και τελικά εγκατέλειπαν τα μοναστήρια για να ασκήσουν την ιατρική έξω απ’ αυτά, σαν ιδιωτικοί πλέον ιατροί. Αυτό ανησύχησε την Εκκλησία, που αναγκάστηκε τελικά με συνοδικές αποφάσεις (Ρενς, 1131, Ρώμη, 1139) να τους απαγορεύσει να εξασκούν την ιατρική εκτός μονών. Επειδή, όμως, τα αποτελέσματα της απαγόρευσης δεν ήταν αξιόλογα, ο Πάπας Ονώριος Γ΄ (το 1200) απαγόρευσε τελείως στους κληρικούς την άσκηση του ιατρικού επαγγέλματος. Αυτή ήταν η χαριστική βολή για τη μοναστηριακή ιατρική, αλλά κι η πρώτη ώθηση για τις λαϊκές ιατρικές σχολές που είχαν αναπτυχθεί γύρω απ' τις μονές. Δυο απ’ αυτές έμειναν στην ιστορία: η σχολή του Σαλέρνο στην Καμπανία της Ιταλίας και του Μονπελιέ στη νότια Γαλλία.\nΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΥ ΣΑΛΕΡΝΟ\nΤον 7ο αιώνα στα περίχωρα του Σαλέρνο ήκμαζε μια μονή Βενεδικτίνων. Πλήθος ασθενών συνέρεε εκεί, για να βρουν την υγεία τους. Εκεί γεννήθηκε η περίφημη σχολή. Υπάρχει, όμως, μια πιο γοητευτική παράδοση. Τη σχολή ίδρυσαν 4 δάσκαλοι, ένας Έλληνας, ένας Λατίνος, ένας Εβραίος κι ένας Σαρακηνός. Καθένας τους είχε μελετήσει και σχολιάσει τους συγγραφείς που είχαν γράψει στη γλώσσα του κι επομένως η σχολή συγκέντρωνε από πρώτο χέρι όλη την ιατρική σοφία της εποχής. Δυστυχώς η παράδοση αυτή δεν φαίνεται να επιβεβαιώνεται από τα πράγματα: οι πρώτες ασφαλείς πληροφορίες για τη σχολή απέχουν πολύ απ' την ίδρυσή της (ανάγονται στον 9ο αιώνα) και η αραβική ιατρική μεταφέρθηκε στην Ευρώπη πολύ πιο αργά (11ος αιών).\nΑν και δεν γνωρίζουμε τους ιδρυτές, ξέρουμε όμως τους μεγάλους διδασκάλους της. Ένας απ' τους πρώτους ήταν ο Λογγοβάρδος Γκαριοπόντο (πέθανε το 1050), που μας άφησε το σημαντικό σύγγραμμα, «Παθησεολόγιο» (τη σημερινή Παθολογία). Η διάταξη της ύλης είναι παραδοσιακά τοπογραφική: αρχίζει με τις παθήσεις της κεφαλής και καταλήγει στις παθήσεις των ποδιών. Στις θεραπευτικές μεθόδους ιδιαίτερη θέση έχουν οι καυτηριάσεις. Το βιβλίο αυτό, αντιγραμμένο αναρίθμητες φορές κι εικονογραφημένο από επιδέξιους ή αδέξιους σχεδιαστές, ήταν για πολύ καιρό το βασικό ιατρικό κείμενο μέχρι αργά το Μεσαίωνα. Η προσφορά τού Γκαριοπόντο δεν είναι τόσο επιστημονική, όσο γλωσσοπλαστική στο πεδίο της ιατρικής ορολογίας. Στην προσπάθειά του να εκλατινήσει τους ελληνικούς ιατρικούς όρους, κατέφευγε στη γλώσσα του λαού, που λέξεις της καθιερώθηκαν από τότε στην ιατρική ορολογία των ευρωπαϊκών γλωσσών.\nΕπισημότερη μορφή υπήρξε ο Αλφάνο Α΄, αρχιεπίσκοπος Σαλέρνο (1010-1085), που με τη πραγματεία του «Περί των τεσσάρων χυμών τού ανθρωπίνου σώματος» μας δίνει μια εικόνα της θεωρητικής θεμελίωσης της σχολής του Σαλέρνο. Πρόκειται για την ιπποκρατική διδασκαλία, παρμένη απ' τα κείμενα του Γαληνού κι αυτά μεταφρασμένα στη λατινική.\nΗ ΑΡΑΒΙΚΗ ΕΠΙΔΡΑΣΗ\nΆλλος δρόμος από τον οποίο διοχετεύθηκε η αρχαία ιατρική στη σχολή του Σαλέρνο ήταν μέσω των Αράβων. Μεγάλο ρόλο έπαιξε στο σημείο αυτό ένας εξαιρετικά μορφωμένος Καρχηδόνιος, ο Κωνσταντίνος ο Αφρικανός (1020-1087 μ.Χ.). Προικισμένος με ευφυία, έκανε πολλά ταξίδια στην Ανατολή. Βαθύς γνώστης της αραβικής και ελληνικής, μπόρεσε να συλλέξει μεγάλο θησαυρό γνώσεων απ' τη βιβλιογραφία των δύο γλωσσών. Μετάφρασε τα έργα των περισσοτέρων Αράβων ιατρών και σχολιαστών, καθώς και τους αρχαίους δασκάλους, ιδίως τους Αφορισμούς του Ιπποκράτη και τον Γαληνό, αλλά από την αραβική έκδοση.\nΤην επίδραση τού Κωνσταντίνου του Αφρικανού στη μεσαιωνική ιατρική την παρομοιάζουν με την επίδραση του Μαρσίλιο Φιτσίνο στο πλαίσιο τού Ουμανισμού. Στο έργο του γίνεται συγκερασμός της μοναχικής παράδοσης, βασικών στοιχείων από την κλασική παράδοση και του αραβικού πολιτισμού.\nΗ ΑΚΜΗ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ\nΑξίζει να υπογραμμισθεί το ότι η ακμή τής σχολής συμπίπτει με την παρακμή του πολιτισμού και της αραβικής κυριαρχίας στη Μεσόγειο. Έτσι επιβεβαιώνεται ότι η περίοδος της μεγαλύτερης επίδρασης ενός πολιτισμού πάνω σ’ έναν άλλον συμπίπτει με το ξέφτισμά του, με τη στιγμή που τα κυριότερα κέντρα του βαθμιαία παρακμάζουν, ενώ οι εκπρόσωποί του συγκεντρώνονται όπου τους προσφέρονται καλύτερες δυνατότητες για τη συνέχιση της δραστηριότητάς τους. Τότε εμφανίζεται ο Κωνσταντίνος στο Σαλέρνο. Η επίδρασή του είναι τέτοια, που από τότε αρχίζει η σχολή να απονέμει διπλώματα, που εξασφαλίζουν την άσκηση της ιατρικής «Urbi et orbi» (στη πόλη και την οικουμένη).\nΑπ' τη σχολή αυτή προήλθαν αξιόλογα για την εποχή ιατρικά βιβλία. Ο Μπενβενούτο Γκραφέο έγραψε ένα εγχειρίδιο οφθαλμολογίας, με καταπληκτική διάδοση. Ο Ρουτζέρο ντι Φρουγκάρντο (β΄ ήμισυ του 12ου αιώνα) συνέταξε ένα εγχειρίδιο χειρουργικής στο οποίο αποδόθηκε εξαιρετική σημασία. Αρκεί να αναφέρουμε μόνο ένα γεγονός: ότι δηλαδή ένα ολόκληρο αιώνα αργότερα ο Ρολάντο ντε Καπετζούτο, διάσημος χειρουργός τής Μπολόνιας, σχολίασε και μάλλον δίδασκε στους μαθητές του το κείμενο του Ρουτζέρο. Αλλά και στην υπόλοιπη Ευρώπη δεν ήταν μικρότερη η διάδοσή του. Το βιβλίο του αποκαλύπτει πολύ βαθύτερες επιστημονικές γνώσεις, σε σύγκριση με προγενέστερα μεσαιωνικά κείμενα και το γεγονός ότι στη σχολή του Σαλέρνο εκτελούσαν χάριν μελέτης ζωοτομές, κυρίως σε χοίρους. Βέβαια οι βασικές γραμμές, που ακολουθούσαν, ήταν αυτές που είχε χαράξει ο Γαληνός. Και μόνο το γεγονός ότι είχαν συλλάβει την αξία της μελέτης της ανατομικής ήταν ένα σημαντικό βήμα προς τα εμπρός.\nΤΟ «ΣΑΛΕΡΝΙΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΥΓΕΙΑΣ»\nΥπό το όνομα αυτό κυκλοφορούσε τον Μεσαίωνα μια συλλογή αφορισμών, που για την κοινή συνείδηση αποτελούσε το πιο αντιπροσωπευτικό δείγμα των πρακτικών κατευθύνσεων της σχολής. Στη πραγματικότητα, αν αφαιρέσει κανείς από το βιβλίο αυτό το καταστάλαγμα της λαϊκής ιατρικής τόσων αιώνων στο διαιτητικό πεδίο, λίγα πράγματα απομένουν. Όμως, ορισμένα γεγονότα συνέβαλαν ώστε το «Σύνταγμα» ν' αποκτήσει μια ιδιαίτερη φήμη. Τα γεγονότα αυτά είναι τελείως άσχετα με την ύπαρξη μες στο βιβλίο αυτό υψηλών γνώσεων ή βαθιών επιστημονικών παρατηρήσεων. Η σημασία των αφορισμών βρίσκεται στο ότι δεν απέκλειαν μια μορφή ατομικιστικού υλισμού, επικούρειου τύπου, που ήταν ένα νέο κύμα στο πλαίσιο του μυστικισμού και σχολαστικισμού τού Μεσαίωνα. Αφετέρου, ήταν η λογοτεχνική μορφή του έργου, που οι λατινικοί του στίχοι ήταν δοσμένοι στη μητρική γλώσσα του λαού κι ακόμα πιο πολύ τα πετυχημένα του αποφθέγματα, που σε πολλές γλώσσες κατέληξαν να αποτελούν λαϊκά γνωμικά. Το «Σύνταγμα» π.χ. έγραφε πως «αν θέλεις να ζήσεις δίχως βάσανα, γερός, διώξε τις βαριές τις στενοχώριες και πείσου ότι το να τις παίρνεις σοβαρά είναι μεγάλο κακό». Κι αλλού «μη νομίζεις πώς αξίζει λίγο ένας περίπατος αμέσως μετά το φαγητό». Υπάρχουν όμως κι οι αφορισμοί, που σχετίζονται με την ηθική του ιατρικού επαγγέλματος. Ένας από αυτούς είναι η περίφημη αρχή του Ιπποκράτη: «ωφελέειν, μη βλάπτειν». Φυσικά δεν ήταν κάτι νέο, ήταν όμως δοσμένο με εκλαϊκευμένο τρόπο και άρα ευκολομνημόνευτο. Χάρις στο «Σύνταγμα», η φήμη του Σαλέρνο συνέχιζε να υπάρχει όταν η ίδια η σχολή είχε πια παρακμάσει.\nΌταν άρχισε η ίδρυση των διαφόρων Πανεπιστημίων, οι σχολές, που είχαν διαδεχθεί τα μοναστήρια, έβαιναν προς τη δύση τους. Βέβαια, όταν ο Φρειδερίκος Β΄ ίδρυσε το 1240 το Πανεπιστήμιο της Νάπολης, επιφύλαξε το δικαίωμα χορήγησης πτυχίου ιατρικής μόνο στη Σχολή του Σαλέρνο, που το χορηγούσε σε όσους είχαν πραγματοποιήσει 5ετείς σπουδές. Είναι μάλιστα χαρακτηριστικό ότι με το ιδρυτικό διάταγμα ο Φρειδερίκος επισημοποιούσε και συνιστούσε ακόμα την ανατομική άσκηση επί πτωμάτων, ως αναπόσπαστο τμήμα της διδασκαλίας της ιατρικής. Παρ’ όλα αυτά, οι δυνατότητες των Πανεπιστημίων υπερτερούσαν σημαντικά εκείνων που διέθεταν οι παλιές Σχολές. Τα μέσα τους ήταν άφθονα κι η οργάνωση καλύτερη. Έτσι οι μαθητές προτιμούσαν τα νέα ιδρύματα κι οι σχολές βαθμιαία απογυμνώνονταν από το ακροατήριό τους. Μετά τους μαθητές ήρθε η σειρά των διδασκάλων. Τα Πανεπιστήμια πλήρωναν στο διδακτικό τους προσωπικό ένα σταθερό μηνιαίο μισθό, ενώ στις σχολές, όπως του Σαλέρνο, οι διδάσκαλοι πληρώνονταν από τους μαθητές. Με την αραίωση των μαθητών έπεσαν κι οι απολαβές των διδασκάλων στο ελάχιστο, που με τη σειρά τους, εγκατέλειψαν κι αυτοί τις σχολές για να πάρουν θέσεις στα Πανεπιστήμια. Η χαριστική βολή προήλθε από την κυβέρνηση του Ναπολέοντα. Η Σχολή έκλεισε το 1811.\nΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΥ ΜΟΝΠΕΛΙΕ\nΧρονολογικά τοποθετείται αργότερα από τη σχολή του Σαλέρνο, με καλύτερη τύχη απ’ εκείνη. Όταν δημιουργήθηκαν οι νεώτεροι θεσμοί, η Σχολή εξελίχθηκε σε Πανεπιστήμιο, αποφεύγοντας τη μοίρα που δεν απέφυγε η μεγαλύτερη αδελφή της.\nΆσχετα από την τελική της τύχη, η Σχολή του Μονπελιέ δεν έχει να παρουσιάσει κάτι πολύ διαφορετικό απ’ το Σαλέρνο. Οι πηγές τής ιστορικής γνώσης ήταν οι ίδιες: Άραβες, Γαληνός, Ιπποκράτης, Οι σπουδές πάντως στο Μονπελιέ ήταν οργανωμένες σύμφωνα με πρόγραμμα που καθιερώθηκε αργότερα (το 1309) με παπική βούλα από τον Κλήμη τον Ε΄.\nΟργανωτής των σπουδών του Μονπελιέ θεωρείται μάλλον ο Αρνάλντο ντι Βιλλανόβα, που επονομαζόταν Καταλανός, μαθητής, πιθανότατα, του Σαλέρνο. Ο Αρνάλντο, που κάποτε κατηγορήθηκε για αιρετικός, έγραψε πολλά έργα. Αυτό που δίνει ιδιαίτερη αξία στα έργα αυτά είναι η τόλμη του να επικρίνει το Γαληνό και τους Άραβες, βασιζόμενος στην προσωπική του πείρα.\nΆλλος αξιόλογος διδάσκαλος του Μονπελιέ ήταν ο Γκυ ντε Αλιάκ (1300-1370). Έμεινε γνωστός, όχι μόνο για τη πολεμική του κατά του Πετράρχη, κηρυγμένου εχθρού των ιατρών και επειδή ήταν ιατρός των Παπών στην Αβινιόν, αλλά κυρίως για το έργο του «Μεγάλη χειρουργική» (γράφτηκε το 1363). Το βιβλίο αυτό, παίρνοντας τα πρωτεία απ’ τη Χειρουργική του Ρουτζέρο ή του Ρολάντο, έγινε για πολλά χρόνια κλασικό διδακτικό και πρακτικό σύγγραμμα, αντιγράφτηκε σε πολλούς κώδικες και διαδόθηκε σε όλη την Ευρώπη.\nΗ μεταβολή της σχολής του Μονπελιέ σε πανεπιστήμιο ήταν κάτι που έγινε με ταχύτητα και επιτυχία. Το γεγονός αυτό επέτρεψε στην παράδοση του Μονπελιέ να συνεχιστεί χωρίς διακοπή.\n Marsilio Ficino (1433-1499), Ιταλός φιλόσοφος και θεολόγος. Στο έργο του «ο Ποιμάντωρ» και στα σχόλια του στον Πλάτωνα επιδιώκει να συμφιλιώσει την ελληνική θρησκεία με το Χριστιανισμό. Στο έργο του «Η χριστιανική θρησκεία» υποστηρίζει ότι μόνον με τις πλατωνικές ιδέες είναι εφικτή η φιλοσοφική εμπέδωση της πίστης. Φρειδερίκος Β' Χοενστάουφεν (1194-1250). Βασιλιάς της Σικελίας, της Γερμανίας κι αυτοκράτορας της Αγίας Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Πετράρχης (1304-1374): εξελληνισμένος τύπος τού ονόματος του Ιταλού ποιητή Φραντσέσκο Πετράρκα (Francesco Petrarca).\nΟ Μεσαίωνας είναι μια περίοδος, στην ιστορία ιδίως της Δύσης, που ταυτίζεται με το σκοτάδι, την αμάθεια και την πρόληψη. Αν και κάτι τέτοιο δεν γίνεται σήμερα απόλυτα δεκτό κι οι κατηγορίες αυτές εναντίον μιας χιλιετούς περιόδου της ευρωπαϊκής ζωής αποδίδονται στη φυσική αντίδραση που προκάλεσε το παρελθόν στους ανθρώπους της Αναγέννησης και αργότερα του Διαφωτισμού, όμως ισχύει, τουλάχιστον ως ένα σημείο, για τη Δυτική Ευρώπη. Η εισβολή των βαρβάρων, που τώρα αποτελούν τα πολιτισμένα έθνη της Δύσης, κατέστρεψε το Ρωμαϊκό πολιτισμό, χωρίς να τον αντικαταστήσει με άλλη παράδοση κι έτσι το πνευματικό σκοτάδι υπήρξε η φυσική συνέπεια της περιόδου αυτής. Δεν ισχύει όμως το ίδιο και για την Ανατολή. Η μετατόπιση της πρωτεύουσας στο Βυζάντιο συνέδεσε χωρίς διακοπή τον ρωμαϊκό κόσμο που κατέρρεε, με τις ανεξάντλητες πηγές του ελληνισμού και χωρίς να μεσολαβήσει καμιά σκοτεινή περίοδος μας πρόσφερε τον ελληνοχριστιανικό Βυζαντινό πολιτισμό. Τη διαφορά τού δυτικού μεσαίωνα απ' τον ανατολικό, θα τη δούμε στην ιατρική.\nΟι γνώσεις ενός μεσαιωνικού ιατρού ήταν μια ασαφής και μη δημιουργική ανάμνηση των γνώσεων της κλασικής εποχής. Η πηγή γνώσεων δεν είναι τα μεγάλα έργα των αρχαίων, αλλά περιλήψεις κι επιτομές μεταγενέστερων. Ένα απ’ τα βασικά κείμενα είναι το «Η ιατρική τέχνη» έργο του Κέλσου, περιληπτική εγκυκλοπαίδεια των ιατρικών γνώσεων της αρχαιότητας και η «Φυσική ιστορία» του Πλίνιου του Πρεσβύτερου, γενική συγκέντρωση γνώσεων της εποχής, σχετικών με τη φύση, χωρίς κριτικό πνεύμα. Έτσι στο έργο του Πλίνιου περιλαμβάνονται οι φανταστικές θεραπευτικές ιδιότητες του φοίνικα και μανδραγόρα κι οι θαυματουργικές ικανότητες των πολύτιμων λίθων.\nΑπό το Γαληνό, τη πραγματική βάση των ιατρικών σπουδών, κυκλοφορεί μια επιτομή, η «Μικρή Τέχνη». Περικλείει σε περίληψη το απέραντο περιεχόμενο τού έργου του «Μεγάλη Τέχνη», που κανείς δεν διάβαζε. Και φυσικά ο Γαληνός δεν διαβαζόταν στο ελληνικό πρωτότυπο, αλλά στη λατινική του μετάφραση.\nΟ Ιπποκράτης είναι γνωστός μόνο από όσα μεταδίδει ο Γαληνός ή απ' τα έργα Αράβων σχολιαστών, απ' τους οποίους διαβαζόταν κυρίως ο Αβικέννας. Δυστυχώς, οι Άραβες δεν πρόσθεσαν τίποτε νεώτερο στις παραδοσιακές γνώσεις, επειδή το Κοράνιο απαγόρευε αυστηρά τις νεκροτομές.\nΜε τέτοιο φτωχό ιατρικό εξοπλισμό κι εξ αιτίας της τέλειας κατάπτωσης της λαϊκής ιατρικής, το ιατρικό έργο αλλάζει φορέα και περιέρχεται στα χέρια μοναχών: είναι η ιατρική των μοναστηριών που καλύπτει τη μεγαλύτερη περίοδο τού Μεσαίωνα.\nΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΤΩΝ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΩΝ\nΟι βασικοί λόγοι, που συνέβαλαν στη γέννηση της ιατρικής των μοναστηριών είναι: Πρώτον, το γεγονός ότι για απροσδιόριστο χρονικό διάστημα τα μοναστήρια στάθηκαν η κιβωτός που φύλαξε την κληρονομιά των αρχαίων. Με τη πάροδο του χρόνου, τα κείμενα που οι πρώτοι μοναχοί είχαν αντιγράψει με πάθος, γέμισαν σκόνη πάνω στα ράφια. Έτσι μένουν αγνοημένα έως ότου τα ανακάλυψαν πάλι οι άνθρωποι της Αναγέννησης. Ο δεύτερος λόγος πηγάζει απ' την κοσμοθεωρία του χριστιανισμού: Είναι η «καινή» εντολή, η αγάπη. Η δύναμη αυτή εμπνέει κάθε έκφραση της ζωής, βρίσκει πλούσιο έδαφος εφαρμογής στο κόσμο των ασθενών. Τα μοναστήρια μεταβάλλονται σε Ασκληπιεία του χριστιανικού κόσμου. Μόνο τα κίνητρα διαφέρουν: στα Ασκληπιεία τα πάντα υπαγορεύονται απ’ τη θεραπευτική εμπειρία των ιερέων και από την υποβολή που ασκούσαν. Εδώ όλα πηγάζουν απ’ το πνεύμα αγάπης προς το πλησίον, που παίρνει στη σκέψη του πιστού τη θέση τού Χριστού: «ασθένησα και με επισκεφτήκατε».\nΕνώ η πρακτική εμπειρία των μοναχών αποκτιόταν απ’ τη καθημερινή πράξη, η θεωρία βασιζόταν στον Κέλσο, στον Πλίνιο τον Πρεσβύτερο, στη «Μικρή Τέχνη» τού Γαληνού. Μετά από καιρό ο Ισίδωρος, αρχιεπίσκοπος Σεβίλλης (7ος αιών μ.Χ.), συνοψίζει στην «Ετυμολογία» του, είδος εγκυκλοπαίδειας της εποχής, όλες τις γνώσεις τού ανθρώπου για τη φύση και τον εαυτό του.\nΠολύτιμες πληροφορίες για το πώς ασκούσαν οι μοναχοί τη θεραπευτική τους παίρνουμε απ' τα «Τυπικά» των μοναχικών ταγμάτων: «Πάνω και πριν από κάθε τι άλλο πρέπει να νοσηλεύουμε τους ασθενείς υπηρετώντας τους όπως θα υπηρετούσαμε τον ίδιο το Χριστό…». Με βάση αυτή τη βαθύτερη αιτιολόγηση της εντολής της αγάπης ρυθμίζονται όλα τα σχετικά με την νοσηλεία θέματα. Στα θετικά θεραπευτικά μέτρα τοποθετείται η λουτροθεραπεία και η κατάλληλη δίαιτα. Με τον καιρό, γύρω από τα μοναστήρια συγκεντρώνονται ομάδες λαϊκών ιατρών, όπως στα Ασκληπιεία, που οργανώνονται, αποκτούν αυτοτέλεια και γίνονται οι πυρήνες των νεώτερων ιατρικών σχολών. Έτσι ξεκίνησαν οι σχολές τού Μονπελιέ και του Σαλέρνο.\nΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΤΟΥ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΗ\nΔυο είναι τα κύρια χαρακτηριστικά της ιατρικής στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία, η ακμή και η παρακμή της οποίας συμπίπτουν με τον ανατολικό μεσαίωνα. Το πρώτο είναι η άμεση επαφή με την κληρονομιά της αρχαίας ελληνικής ιατρικής κι η καλλιέργειά της με τρόπο που να επιτρέψει πρωτότυπες επιδόσεις σε διάφορους ιατρικούς κλάδους. Το δεύτερο είναι η συστηματική οργάνωση της κοινωνικής πρόνοιας σε τέτοια έκταση, που να καλύπτει τη νόσο, την εγκυμοσύνη, τον τοκετό, τη βρεφική και παιδική ηλικία και τέλος τα γηρατειά.\nΩς προς το πρώτο, δεν υπάρχει σύγκριση μεταξύ εκπροσώπων της ανατολικής και δυτικής ιατρικής, επειδή σε όλη την περίοδο τού Μεσαίωνα δεν βρίσκουμε στη Δύση ούτε μια ιατρική εργασία και μάλιστα πρωτότυπη. Το συγγραφικό έργο τής Ανατολής παρουσιάζεται την ίδια εποχή πλούσιο. Ο Ορειβάσιος, γιατρός του Ιουλιανού του Παραβάτη, γράφει εκτεταμένο έργο με τίτλο «Ιατρικές Συναγωγές». Ο Αέτιος ο Αμιδηνός, αρχίατρος τού Ιουστινιανού, γράφει μεγάλη ιατρική εγκυκλοπαίδεια. Ακολουθεί ο Αλέξανδρος ο Τραλλιανός, ο Παύλος ο Αιγινήτης, ο Νικόλαος ο Μυρεψός, Ιωάννης ο Ακτουάριος κ.α. Πρωτότυπες ιατρικές εργασίες έχομε: στο πεδίο της ανατομικής (μελέτες για σιελογόνους αδένες και μύτη), στο κλάδο της χειρουργικής (για αιμόσταση, επιδεσμολογία κι ανευρύσματα), στη μαιευτική (ανάπτυξη μεθόδων για τον μετασχηματισμό τού εμβρύου και την υποστήριξη τού περινέου στο τοκετό), στη γυναικολογία (εκτέλεση ενδομήτριων πλύσεων, χρήση μητροσκοπίου, εκτέλεση κολπικής υστερεκτομής), κι εργασίες στην οφθαλμολογία και την Ω.Ρ.Λ.\nΕκεί όμως που το Βυζάντιο μένει ανυπέρβλητο, ακόμα και στους νεώτερους χρόνους, είναι η πρόνοια για τους πάσχοντες και τους έχοντες ανάγκη βοηθείας. Το ίδρυμα με το όνομα «ξενών», ό,τι εμείς σήμερα χαρακτηρίζουμε σαν νοσοκομείο, ήταν τόπος όπου η μεγάλη εντολή τού Χριστού, η αγάπη, γινόταν υπέροχη πραγματικότητα. Ταυτόχρονα ήταν ιατρική σχολή κι εργαστήριο καλλιέργειας τής επιστήμης. Μερικοί απ’ τους ονομαστότερους ξενώνες ήταν η Βασιλειάδα τού Μεγάλου Βασιλείου, ο ξενώνας του Σαμψών, της Μονής του Παντοκράτορα, του Ρωμανού του Λεκαπηνού κ.ά. Για τα θέματα τής νοσηλείας, ο Μέγας Βασίλειος αφήνει βιβλίο: «Για το πώς να φέρονται οι μοναχοί προς τους αρρώστους στο ξενοδοχείο». Ο ξενώνας τής Μονής του Παντοκράτορα ήταν απ' τα τελειότερα νοσοκομεία του Μεσαίωνα. Διέθετε 50 κλίνες σε 5 τμήματα: χειρουργικό, 2 παθολογικά, γυναικολογικό και οφθαλμολογικό, με 53 ιατρούς διαφόρων ειδικοτήτων συγκροτημένους σε σώμα με διευθυντή, επιμελητές κι εσωτερικούς βοηθούς. Καθώς επίσης φαρμακοποιούς, διαιτολόγους, ιατρική βιβλιοθήκη και εξωτερικά ιατρεία με 16 ιατρούς. Μαζί με τους ξενώνες είχε γηροκομεία, λεπροκομεία (λωβοκομεία), βρεφοκομεία, μαιευτήρια (λοχοκομεία) κι ορφανοτροφεία. Ο Ιωάννης ο Ελεήμων, Πατριάρχης Αλεξανδρείας, ίδρυσε 7 ορφανοτροφεία στην επισκοπή του (αρχές 7ου αιώνα). Με τέτοια εικόνα, το Βυζάντιο δεν είχε τίποτε να ζηλέψει στην ιατρική απ' τη Δύση κι ο ανατολικός Μεσαίωνας δεν έχει τίποτε το κοινό με τον σκοταδισμό της υπόλοιπης Ευρώπη κατά τους μέσους χρόνους.\n Celsus, Aulus Cornelius (1ος μ.Χ. αιών). Ρωμαίος ιατρός και συγγραφέας. Τον αποκαλούσαν «Κικέρωνα τής ιατρικής». Τυπικό τού Αγίου Βενέδικτου (36ο κεφάλαιο). Τα λουτρά δύσκολα επιτρέπονταν σε υγιείς κι ιδίως σε νέους. Συνιστούσαν ως τονωτικό την κρεατοφαγία, απαγορευμένη σε υγιείς μοναχούς. Βυζαντινός ιατρός (325-403 μ.Χ.) από την Πέργαμο. Ιατρός και συγγραφέας (6ος αιών μ.Χ.), από την Αμίδη τής Μεσοποταμίας. Έγραψε ιατρικό έργο με τίτλο «Βιβλία ιατρικά εκκαίδεκα». Από τις Τράλλεις Λυδίας (525-605 μ.Χ.), Βυζαντινός ιατρός, αδελφός τού αρχιτέκτονα Ανθεμίου. Δίδαξε ιατρική στη Ρώμη. Βυζαντινός ιατρός και συγγραφέας (7ος αιών μ.Χ.). καταγόταν από την Αίγινα κι έζησε στην Αλεξάνδρεια. Έγραψε το έργο «Υπόμνημα». Ιατρός (13ος αιών) στην Αυλή του αυτοκράτορα Ιωάννη Γ' Δούκα Βατάτζη (1222 -54) και της βασίλισσας Ειρήνης στη Νίκαια. 13ος-14ος αιών. Λεγόταν Ιωάννης Ζαχαρίου και εργαζόταν σαν γραμματικός (ακτουάριος) στην αυτοκρατορική Αυλή, εξ ου και το επώνυμο.\nΎστερα από λίγα χρόνια η κοσμοκράτειρα Ρώμη προσελκύει και το Γαληνό, που μόλις εγκαταστάθηκε εκεί απέκτησε τέτοια φήμη, που να εξεγείρει εναντίον του τις ιατρικές ασημότητες της πρωτεύουσας του κόσμου. Έτσι τον βλέπουμε να εγκαταλείπει τη Ρώμη το 166, όπου όμως τον βρίσκουμε και πάλι ύστερα από δυο χρόνια ως προσωπικό ιατρό του αυτοκράτορα Μάρκου Αυρήλιου. Τον τίτλο αυτόν διατήρησε μέχρι το θάνατό του (201 ή 210 μ.Χ.), που συνέβη μάλλον στη πατρίδα του την Πέργαμο.\nΗ συγγραφική εργασία τού Γαληνού υπήρξε τεράστια. Λέγεται ότι έγραψε περίπου 500 ιατρικά έργα κι άλλα 300 γενικού ενδιαφέροντος. Λίγα διασώθηκαν, αρκούν όμως για να μας προσφέρουν μια ολοκληρωμένη και σαφή εικόνα για τη μέθοδο και το περιεχόμενο τhς ιατρικής του σκέψης.\nΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΥ\nΜεταξύ των «δογματικών», των «εμπειρικών» και των «μεθοδιστών» της εποχής του ο Γαληνός κατέχει μια εντελώς προσωπική θέση, κρατώντας απ' όλες τις σχολές μόνο ό,τι καλό εύρισκε.\nΟ Γαληνός υπήρξε συστηματικός «εκλεκτικός». Απ' τους δογματικούς, αφηρημένους θεωρητικούς, κρατάει την αξία του συλλογισμού, για να είναι γόνιμο κάθε πείραμα. Από τους εμπειρικούς οικειοποιείται την αξία τού πειράματος. Απ' τους μεθοδιστές συγκρατεί την άποψή τους για το μάταιο των αφηρημένων εννοιών, την πεποίθησή τους για το ανώφελο της στείρας πολεμικής μεταξύ των διαφόρων σχολών και τέλος κάτι πιο σπουδαίο: την ισότιμη εκτίμηση της πείρας και του συλλογισμού, αντίληψη που μόνο η υπερβολική αφέλεια κι η προχειρολογία των μεθοδιστών δεν άφησε να καρποφορήσει. Απέναντι, όμως, στους εκπροσώπους όλων αυτών των σχολών δεν φειδωλεύεται σε χαρακτηρισμούς. Τους ονομάζει αμαθείς, αναίσχυντους, πανούργους, λοίδορους κλπ. Ιδιαίτερα δέχεται τα βέλη του ο Θεσσαλός ο Τραλλειανός, ιατρός τής εποχής τού Νέρωνα που είχε το θράσος να διακηρύττει ότι η ιατρική μπορεί να διδαχθεί μες σε 6 μήνες. Οι αντιλήψεις τού Γαληνού συνοψίζονται στην ακόλουθη αρχή: τίποτε δεν είναι βέβαιο χωρίς την επικύρωση του πειράματος, αλλά και τίποτε δεν αξίζει ένα πείραμα, αν δεν αποτελέσει τη βάση ενός λογικού συλλογισμού.\nΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΤΟΥ\nΠρόκειται για τις πιο εντυπωσιακές εκδηλώσεις του τρόπου με τον οποίο σκεφτόταν ο μεγάλος διδάσκαλος, που συναρπάζουν κυριολεκτικά εκείνον που μελετά τα έργα του. Για παράδειγμα: Ο Αλεξανδρινός ανατόμος, ο Ερασίστρατος, υποστήριξε ότι στις φλέβες ρέει αίμα και στις αρτηρίες αέρας. Ο Γαληνός απέρριπτε την άποψη αυτή ως αστήρικτη κι αποδείκνυε το βάσιμο της αντίθεσής του με τη βεβαιότητα που μπορεί να προσφέρει μόνο το πείραμα: Πήρε μια κατσίκα ζωντανή, αποκάλυψε μια μεγάλη της αρτηρία κι έκανε πάνω της μια τομή. Φυσικά ξεπετάχτηκε αίμα. Αυτό βέβαια το είχε παρατηρήσει και ο Ερασίστρατος. Το ερμήνευε, όμως, με τον τρόπο του: με το άνοιγμα της αρτηρίας φεύγει ο αέρας που βρίσκεται μέσα της και στη θέση του γίνεται αναρρόφηση αίματος. Τότε ο Γαληνός πήρε ένα εύκαμπτο σωλήνα και τον πέρασε μέσα στην αρτηρία κι από τα δυο του άκρα με τέτοιο τρόπο, ώστε να υπάρχει απόλυτη εφαρμογή μεταξύ του εξωτερικού τοιχώματος του σωλήνα και του εσωτερικού τοιχώματος της αρτηρίας. Έτσι απεδείκνυε ότι το αίμα έμπαινε από το ένα άκρο του σωλήνα κι έβγαινε από το άλλο, συνεχίζοντας τη διαδρομή του χωρίς διακοπή. Το πείραμα όμως δεν μπορούσε να είναι τέλειο: το αίμα που ερχόταν σε επαφή με τα τοιχώματα του σωλήνα έπηζε τελικά, πράγμα που και σήμερα ακόμα, παρ’ όλες τις προόδους, δεν αποφεύγεται πάντα στη χειρουργική των αγγείων. Έτσι το αίμα δεν περνούσε μέσ' απ' το θρομβωμένο σωλήνα, αλλά τον παρέκαμπτε συνεχίζοντας το δρόμο του από παράπλευρα αγγεία, από τα οποία επέστρεφε στην αρχική αρτηρία, στο σημείο όπου τελείωνε ο θρόμβος. Το συμπέρασμα του όμως έμεινε ανεπηρέαστο στην ορθότητά του: στις αρτηρίες ρέει αίμα με διαφορετικό χρώμα κι άρα με διαφορετικούς χαρακτήρες.\nΟ Γαληνός όμως πραγματοποίησε και άλλα πειράματα, χωρίς τη μεσολάβηση αναπόφευκτων απροόπτων. Σε ζωντανά ζώα έδεσε τον έναν απ' τους δυο ουρητήρες. Είδε τότε ότι ο νεφρός, του οποίου είχε δεθεί ο ουρητήρας, παρουσίαζε διόγκωση. Το ίδιο παρατήρησε ελευθερώνοντας τον πρώτο ουρητήρα και δένοντας τον άλλο. Τελικά έδεσε και τους δυο ουρητήρες, οπότε παρατήρησε ότι όχι μόνο παρουσίαζαν κι οι δυο νεφροί διόγκωση, αλλά και ότι η κύστη έμενε κενή από ούρα. Έτσι κατάληξε στο συμπέρασμα, ότι η λειτουργία των νεφρών έγκειται στην παραγωγή των ούρων. Επειδή όμως το πείραμα είχε γίνει προφανώς σε νεφρούς σκύλων, που έχουν μόνο μια θηλή, παρέσυρε τον Γαληνό να φανταστεί ένα φίλτρο μέσα στο νεφρό, που να τον διαιρεί σε 2 τμήματα. Το αίμα διυλίζεται μέσα απ' το φίλτρο αυτό προς 2 κατευθύνσεις: αφού απελευθερωθεί απ' τα ούρα ξαναγυρίζει στη κυκλοφορία δια μέσου των αρτηριών.\nΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΓΑΛΗΝΟΥ\nΕίναι κοινή πεποίθηση ότι η κυκλοφορία του αίματος «ανακαλύφθηκε» από τον Άγγλο Χάρβεϋ, τον 17ο αιώνα. Τα πράγματα όμως τοποθετούν την ανακάλυψή της στο πλαίσιο των επιτευγμάτων των αρχαίων Ελλήνων ιατρών και φιλοσόφων. Ο Ιπποκράτης γνωρίζει ήδη ότι το αίμα κάνει κύκλο μέσα στο σώμα. Ο Πλάτων προχωρεί περισσότερο τονίζοντας πως το αίμα πηγάζει από την καρδιά και περιφέρεται σε όλα τα μέλη τού σώματος με ορμή. Ο Αριστοτέλης διατυπώνει επί πλέον το ενδεχόμενο ότι το αίμα ξαναγυρίζει στην αφετηρία του, τη καρδιά. Ο Γαληνός ανακεφαλαιώνει όλες αυτές τις παρατηρήσεις κι αν και δεν περιγράφει συγκεκριμένα τη μεγάλη κυκλοφορία, όμως τις συμπληρώνει με μια σειρά ανατομικών ανακαλύψεων, που η γνώση τους αποτελεί προϋπόθεση για την κατανόησή της. Χωρίς να διαθέτει μικροσκόπιο, ανακάλυψε 15 και πλέον αιώνες πριν τον Μαλπίγγι τα τριχοειδή αγγεία που, σαν σωληνάρια με διαστάσεις τρίχας, συνδέουν τις αρτηρίες με τις φλέβες. Ο Χάρβεϋ, που καρπώθηκε την τιμή της ανακάλυψης της κυκλοφορίας του αίματος, δεν ήθελε να ακούσει περί τριχοειδών, χωρίς τα οποία είναι ακατανόητη η κυκλοφορία, τα θεωρούσε δε σαν φαντασίες του Γαληνού. Η συμβολή του Γαληνού στην ανακάλυψη της κυκλοφορίας του αίματος περιλαμβάνει και την εξακρίβωση της πραγματικής φύσης της μικρής κυκλοφορίας, δηλαδή της κίνησης του αίματος απ' τη καρδιά προς τους πνεύμονες κι αντιστρόφως, που και αυτής ο σκοπός μένει ασύλληπτος για τον Χάρβεϋ. Πώς να μη θαυμάσει κανείς το διδάσκαλο, που δεκάδες αιώνες πριν τους νεώτερους είχε εξακριβώσει ότι το αίμα παίρνει από τον αέρα της εισπνοής όχι τον ίδιο τον αέρα, αλλά κάποιο οικείο και φιλικό του στοιχείο, εκείνο που ο Λαβουαζιέ ονόμασε στο τέλος του 18ου αιώνα, οξυγόνο! Ας παρακολουθήσουμε, λοιπόν, τα φαινόμενα της ανταλλαγής αερίων και της «συγκαύσεως των χυμών», του μεταβολισμού του σώματος, θα λέγαμε σήμερα, όπως τα είχε συλλάβει ο Γαληνός με τα αναπόφευκτα, αλλά δικαιολογημένα για την εποχή του, σφάλματα:\nΟ αέρας περνώντας από την τραχεία μπαίνει στους πνεύμονες κι ακολουθώντας τη πνευμονική φλέβα φθάνει στον αριστερό κόλπο της καρδιάς και έρχεται σε επαφή με το αίμα. Το αίμα με τη σειρά του προέρχεται απ' το συκώτι, απ' το οποίο γίνεται η παραγωγή, η επεξεργασία κι η διανομή του. Δια της πυλαίας φλέβας το αίμα υποδέχεται στο συκώτι τις τροφές, που έχουν υποστεί κατεργασία στο έντερο. Από εκεί και μέσα από τις φλέβες που ξεκινούν απ’ το συκώτι, το αίμα διανέμεται σ' όλο το σώμα. Ένα μέρος του, ακολουθώντας τη κοίλη φλέβα, έρχεται στη δεξιά καρδιά για να καθαριστεί. Σε κάθε συστολή, ένα μέρος του προωθείται στους πνεύμονες, από όπου επιστρέφει καθαρό στις φλέβες. Ένα μικρό του μέρος περνά από το μεσοκοιλιακό διάφραγμα στην αριστερή κοιλία, όπου αναμιγνύεται με τον αέρα που έρχεται απ' τους πνεύμονες και σχηματίζει το «ζωτικό πνεύμα», που διανέμεται σ' όλο το σώμα με τις αρτηρίες. Οι αρτηριακοί κλάδοι, που διανέμονται στον εγκέφαλο, σχηματίζουν ένα «θαυμάσιο δίκτυο» απ' το οποίο εκπορεύεται το «ζωικό πνεύμα» που στη συνεχεία διανέμεται κατά μήκος των νεύρων. Μια άλλη φυσιολογική δύναμη, το «φυσικό πνεύμα» παράγεται στο ήπαρ.\nΗ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΓΑΛΗΝΟΥ\nΜέρος των σφαλμάτων, που διαπιστώνουμε στη παραπάνω περιγραφή, ήταν αναπόφευκτο για το Γαληνό από έλλειψη και μόνο μέσων παρατήρησης. Αν κάτι καταλογίζουν σε βάρος του, είναι ο ανασταλτικός του ρόλος σε κάθε πρόοδο, ρόλος που πρέπει να αποδοθεί στην αυθεντία που επί 15 αιώνες βάραινε πάνω στην ιατρική παράδοση. Ήταν τέτοια η επιβολή της προσωπικότητάς του, ώστε ο Βεσάλιος (16ος αιών), που τόλμησε να του αμφισβητήσει μια ανατομική παρατήρηση, καταδικάστηκε σε θάνατο, απ' τον οποίο σώθηκε μόνο με βασιλική χάρη, ενώ οι πρόμαχοι των απόψεων τού Γαληνού δικαιολογήθηκαν εμπρός στο ολοφάνερο του πράγματος ως εξής: Επειδή είναι αδύνατο να έπεσε σε πλάνη ο Γαληνός, θα πρέπει να είναι ο ανθρώπινος οργανισμός αυτός που άλλαξε απ' την εποχή του!\nΓι’ αυτή την αρνητική επίδραση του έργου του δεν πρέπει να θεωρείται υπεύθυνος ο μεγάλος διδάσκαλος. Είναι η έλλειψη φωτεινών πνευμάτων, στην περίοδο που μεσολαβεί από την εποχή του μέχρι την Αναγέννηση, πνευμάτων που να διαθέτουν τη δική του οξυδέρκεια κι ευφυία, ικανών να χαράξουν καινούργιους δρόμους, όπως κι ο Γαληνός στην εποχή του. Η χριστιανική του ιδιότητα κι η σεμνοπρέπεια με την οποία αναφέρεται στη θεότητα είναι ένας ακόμα λόγος της επιβολής του στους χριστιανούς επιστήμονες τού Μεσαίωνα. Η αυστηρή απαγόρευση κάθε νεκροτομής σε ζώα κι ανθρώπους που επιβάλλει το Κοράνιο είναι κι αυτό κάποιος λόγος της προσήλωσης των Αράβων ιατρών στο Γαληνό. Και ξέρουμε πόσο οι Άραβες έπαιξαν ρόλο μεσάζοντα στη μεταβίβαση της αρχαίας σοφίας στους νεώτερους. Η έρευνα θα αργήσει να αρχίσει. Αυτό θα συμβεί μόνο στις πρώτες δεκαετίες του 17ου αιώνα.\n Marcus Aelius Aurelius Antoninus, Ρωμαίος αυτοκράτορας (161-180 μ.Χ.) και στωικός φιλόσοφος, ισπανικής καταγωγής. Υιοθετήθηκε από τον Αντωνίνο τον Ευσεβή, διάδοχο του αυτοκράτορα Αδριανού. Ιατρός από τις Τράλλεις της Λυδίας (1ος αιώνας μ.Χ.). Ίδρυσε ιατρική σχολή και έγραψε σχόλια για τα έργα του Ιπποκράτη. Τους σωλήνες που συνδέουν τους νεφρούς με την ουροδόχο κύστη. Antoine Laurent Lavoisier (1743-1794). Γάλλος φυσικός και χημικός, θεμελιωτής τής σύγχρονης χημείας. Ο Γαληνός το φαντάζεται διάτρητο.


Γυναίκα πέταξε τα ανίψια της από μπαλκόνι και μετά πήδηξε στο κενό - OΛΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ !!! Γυναίκα πέταξε τα ανίψια της από μπαλκόνι και μετά πήδηξε στο κενό | OΛΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ !!!\nΓυναίκα πέταξε τα ανίψια της από μπαλκόνι και μετά πήδηξε στο κενό\nΕιδικότερα, σύμφωνα με την ΕΛ.ΑΣ., λίγο μετά τις 10:00, η γυναίκα επισκέφθηκε το σπίτι της αδελφής της, που βρίσκεται στη συμβολή των οδών Αθανασίου Διάκου και Ναυπάκτου.\nΣε κάποια στιγμή, όμως, πήρε τα δύο ανίψια της, βγήκε στο μπαλκόνι του υπερυψωμένου ισογείου και, για άγνωστο έως τώρα λόγο, τα έριξε στο κενό, ενώ αμέσως μετά πήδηξε και η ίδια.\nΤα δύο παιδάκια διακομίστηκαν στο νοσοκομείο Παίδων, όπου νοσηλεύονται εκτός κινδύνου. Παράλληλα, η θεία τους διακομίστηκε στο νοσοκομείο «Θριάσιο». Η ΕΛ.ΑΣ διενεργεί προανάκριση για το περιστατικό.\nOΛΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ !!!: Γυναίκα πέταξε τα ανίψια της από μπαλκόνι και μετά πήδηξε στο κενό