ޅ. ނައިފަރު މަދްރަސަތުލް އިފްތިތާޙަށް 50 އަހަރު ފުރުމުގެ (ގޯލްޑަން ޖުބްލީގެ) މުނާސަބަތުގައި ބޭއްވެވި ޖަލްސާގައި ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ އަލްއުސްތާޛު މައުމޫން ޢަބްދުލްޤައްޔޫމް ދެއްކެވި ވާހަކަފުޅު - The President's Office\nޅ. ނައިފަރު މަދްރަސަތުލް އިފްތިތާޙަށް 50 އަހަރު ފުރުމުގެ (ގޯލްޑަން ޖުބްލީގެ) މުނާސަބަތުގައި ބޭއްވެވި ޖަލްސާގައި ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ އަލްއުސްތާޛު މައުމޫން ޢަބްދުލްޤައްޔޫމް ދެއްކެވި ވާހަކަފުޅު\n24 ޑިސެންބަރު 1981، ރިފަރެންސް: MAG/1981/34\nކިޔުމާއި، ކިޔެވުމާއި، ޢިލްމު އުނގެނުމަށް ކުރެއްވި އަމުރަކުން ވަޙީ އިފްތިތާޙު ކުރެއްވި، اللّـه سبحـانـه وتعـالىގެ ޙަޟްރަތަށް ޙަމްދާއި ޝުކުރުކުރަން. އިސްލާމީ ތަޢުލީމުގެ އެންމެ ފުރަތަމަ މަދަރުސާ، އާދެ، ނަބަވީ މަދަރުސާ އިފްތިތާޙު ކުރެއްވި، مُحَمَّـد صـلّى الله علـيـه وسـلّم މާތް ނަބިއްޔާއަށް ޞަލަވާތާއި ސަލާމް ލެއްވުން އެދި ދުޢާކުރަން.\nދިވެހިރާއްޖޭގެ އުއްތަމަ ފަނޑިޔާރު، މިނިސްޓަރ އޮފް އެޑިޔުކޭޝަން، މިނިސްޓަރ އޮފް ޕްރޮވިންޝަލް އެފެއާޒް، އިފްތިތާޙުގެ މުއައްސިސުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނިވަޑައިގަންނަވާ އަލްފާޟިލް ޢަބްދުލްޙަކީމް ކާންނާ ކަލޭފާނު، ފާދިއްޕޮޅުގެ އަތޮޅުވެރިޔާ، އިފްތިތާޙުގެ ނާޒިރު، ނައިފަރުގެ ކަތީބު، އިފްތިތާޙުގެ ޠާލިބުންނާއި ޠާލިބާއިން، އަދި މި މުހިންމު މުނާސަބަތުގައި މިޖަލްސާއަށް ހާޒިރުވެވަޑައިގެން ތިއްބެވި އެންމެހައި އަޚުންނާއި އުޚުތުން؛\nއާދެ، މަދްރަސަތުލް އިފްތިތާޙަށް 50 އަހަރު ފުރުމުގެ މުނާސަބަތު އަޅުގަނޑުމެން މިއަދު މި ފާހަގަކުރަނީ، އެކަމަށް ވަރަށް އެކަށީގެންވާ ގޮތެއްގައި. ޝައްކެއްނެތް، އިފްތިތާޙުގެ ތާރީޚަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚާ ވަރަށް ބޮޑަށް ގުޅިފައިވާ އެއްޗެއް. އިފްތިތާޙުގެ ތާރީޚުން ދައްކައިދެނީ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ މިވޭތުވެދިޔަ 50 އަހަރު ދުވަހުގެ ތާރީޚަށް އައިސްފައިވާ ބަދަލުތައް. މި މަދަރުސާގެ މިހާރުގެ ނާޒިރު، ދެންމެ އެ ދެއްކެވި ވާހަކަފުޅުގައި، މަދްރަސަތުލް އިފްތިތާޙަށް އައިސްފައިވާ އެކިއެކި ތަފާތު ދައުރުތަކުގެ ވާހަކަ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވައިފި. އެ ދައުރުތަކުން އެނގޭގޮތުގައި، މަދްރަސަތުލް އިފްތިތާޙަށް އައި ބަދަލުތައް އެއީ ހަމަ ދިވެހި ޤައުމަށްވެސް އައި ބަދަލުތަކޭ ދެންނެވިދާނެ.\nއާދެ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސަރުކާރުން ތަޢުލީމަށް އަހަންމިއްޔަތެއް ދެއްވައިފައިވާ ކޮންމެ ފަހަރެއްގައި، މަދްރަސަތުލް އިފްތިތާޙަށް އައީ އާ ދިރުމެއް. މަދްރަސަތުލް އިފްތިތާޙު ތަރައްޤީވަމުން ދިޔައީ ހަލުވިކަމާއެކު. އެއާޚިލާފަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސަރުކާރުން ތަޢުލީމަށް ދެއްވާ އަހަންމިއްޔަތު ކުޑަވި ކޮންމެ ފައްތަރެއްގައި އަދި ރާއްޖޭގެ ތަރައްޤީގެ ކަންތައްތައް ދަށަށްދިޔަ ކޮންމެ ދުވަސްވަރެއްގައި، މަދްރަސަތުލް އިފްތިތާޙަށް އައިސްފައިވަނީ ހީނަރުކަމެއް، ނިކަމެތިކަމެއް. އެހެންވީމާ، އަޅުގަނޑު މިދަންނަވަނީ މަދްރަސަތުލް އިފްތިތާޙުގެ ތާރީޚު އެއީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚުގެ، އެންމެފަހުން އަޅުގަނޑުމެން މި ދުށް ބައިސައްތަ އަހަރުގެ ތާރީޚޭ. ކޮންމެއަކަސް އިފްތިތާޙުގެ ތާރީޚާއި ދިވެހި ޤައުމުގެ ތާރީޚާ އެހާބޮޑަށް ގުޅިފައިވުމާއެކު، އިފްތިތާޙަށް 50 އަހަރު ފުރިގެން މި ޢިއްޒަތްތެރި މަދަރްސާގެ ރަންޔޫބީލް ފާހަގަކުރާއިރު، ޝައްކެއްނެތް، އެއީ މުޅި ދިވެހި ޤައުމަށް އަންނަ އުފާވެރި މުނާސަބަތެއް. މުޅި ދިވެހި ޤައުމަށް ލިބޭ ވަރަށްވެސް ޚާއްޞަ އުފަލެއް.\nމި މުހިންމު އަދި ތާރީޚީ މުނާސަބަތުގައި އަޅުގަނޑުގެ އެންމެ އިސް ވާޖިބެއް ކަމަށް ދެކެނީ، މި މަދަރުސާގެ ދާއިރާގައި އުޅުއްވާ ހުރިހާ ފަރާތްތަކަށް ދައުލަތުގެ ނަމުގަޔާއި، އަޅުގަނޑުގެ އަމިއްލަ ނަމުގައި އިޚުލާޞްތެރިކަމާއެކު ތަހުނިޔާއާއި މުބާރިކުބާދު ދެންނެވުން. އާދެ، މިދެންނެވި ފަރާތްތަކުގެ ތެރޭގައި، މަދަރުސާގެ ދަރިވަރުން ހިމެނޭ. މަދަރުސާގެ އިސް ދަރިވަރުން ހިމެނޭ. މިހާރު މަދަރުސާ ހިންގަވާ ފަރާތްތައް ހިމެނޭ. މަދަރުސާ ބިނާކުރެއްވި ފަރާތްތައްވެސް ހިމެނޭ. އަދި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތަޢުލީމީ ދާއިރާގައި އުޅުއްވާ ހުރިހާ ފަރާތްތައްވެސް ހިމެނޭ. އަދި ތެދުތެދަށް ދަންނަވަނީނަމަ، ނައިފަރުގެ ރައްޔިތުންނާއި، ފާދިއްޕޮޅުގެ ރައްޔިތުންވެސް ހިމެނޭ. އެހުރިހާ ފަރާތްތަކަކަށް މިއަދު އަޅުގަނޑު މަރުޙަބާ ދަންނަވަނީ، މުސްތަޤްބަލުގައި އިފްތިތާޙަށް އިތުރު ކުރިއެރުމަކާއި، އިތުރު ތަރައްޤީއެއް ލިބޭނެކަމުގެ ފުރިހަމަ ޔަޤީންކަމާއެކު.\nއާދެ، ވަރަށް އެކަށީގެންވާ ފަރާތްތަކަކުން މި މަދަރުސާއާބެހޭ ވަރަށްގިނަ މަޢުލޫމާތުތައް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ލިބިގެން ހިނގައްޖެ. ޝުކުރު ރައްދުކުރެވެންވީ ފަރާތްތަކަށް ޝުކުރު އަދާކުރެވިއްޖެ. އެހެންނަމަވެސް، ބައެއް ފަރާތްތަކަށް ޝުކުރުގެ ޖިޒީއެއް އަދާކުރުމަކީ، އަޅުގަނޑުގެވެސް ވާޖިބެއް ކަމުގައި ދެކެން. އާދެ، އެންމެ ފުރަތަމަ މި މަދަރުސާގެ ބާނީ ފަޟީލަތުއްޝައިޚުލްމަރްޙޫމް ޢަބްދުﷲ ފަހުމީދީދީ ނުވަތަ ޢަބްދުﷲ ޖަލާލުއްދީން އުއްތަމަ ފަނޑިޔާރު މަނިކުފާނު. އެ މަނިކުފާނު މި މަދަރުސާއަށް ކުރެއްވި ޚިދުމަތްތައް އެއީ މިއަދު އަޅުގަނޑުމެންގެ ތެރެއިން އެއްވެސް މީހަކަށް ވަންހަނާވެގެންވާނެ އެއްޗެއް ނޫން. އައްޝައިޚް ޢަބްދުﷲ ފަހުމީދީދީއަކީ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚުގައިވެސް ލާމަސީލު ޝަޚްޞިއްޔަތެއް. ވަރަށްމަތީ ދަރަޖަޔަކަށް ޢިލްމު ހާސިލު ކުރައްވައިގެން ހުންނެވި ބޭފުޅެއް. ހަމަ އެހާމެ މަތީ ދަރަޖަޔަކަށް ދިވެހި އަދަބަށާއި، ދިވެހި ޝާޢިރިއްޔަތަށް ޚިދުމަތް ކުރައްވައިފައިވާ ބޭފުޅެއް. އަދި އޭގެ އިތުރުން އިޖްތިމާޢީ ކަންތައްތަކުގައިވެސް ވަރަށް ގިނަގުނަ ޚިދުމަތްތަކެއް އަދާކުރައްވައިފައިވާ ބޭފުޅެއް. އެހެންކަމާއެކު، ޢަބްދުﷲ ފަހުމީދީދީގެ ޚިދުމަތްތައް އެއީ ޤައުމީ ފެންވަރެއްގައި ފާހަގަކުރެވޭ ޚިދުމަތްތަކެއް. މިއަދު އަޅުގަނޑުމެން ހުރިހާ އެންމެންގެވެސް އެންމެ ފުރަތަމަ ޝުކުރާއި ތަޢުރީފު ރައްދުކުރަންޖެހެނީ، އެމަރްޙޫމް ބާނީއަށް.\nއާދެ، ހަމައެއާއެކު އަލްމަރްޙޫމް އައްޝައިޚް ޢަބްދުﷲ ފަހުމީދީދީގެ އަރިހުގައި މިމަދަރުސާ އުފެއްދުމުގެ ހަރަކާތްތަކުގައި ވަރަށް މަތިވެރި ދަރަޖަޔަކަށް ބައިވެރިވެވަޑައިގެންނެވި ބޭފުޅެއް މިއަދު އަޅުގަނޑުމެންގެ ތެރޭގައި އެބަ އިންނެވި. އެއީ އަލްފާޟިލް ޢަބްދުލްޙަކީމް ކާންނާ ކަލޭފާނު. އޭނާ މި މަދަރުސާ ހިންގެވުމާ ހަވާލުވެވަޑައިގެން ހުންނެވީ އޭރު ރަށުގެ ކަތީބުގެ ހައިސިއްޔަތުން. އެތައް ފަހަރެއްގެ މަތިން މި މަދަރުސާއާބެހޭ ކަންތައްތައް ހިންގެވުމާ އޭނާ ހަވާލުވެވަޑައިގެން ހުންނެވި. އަދި އަޅުގަނޑު ކުރިންވެސް އިޝާރާތްކުރި ފަދައިން، މަދަރުސާގެ އުފެދުމުގައި ވަރަށް މަތިވެރި ޙިއްޞާއެއް އޭނާ އަދާކުރައްވައިފައިވޭ. އެހެންކަމާއެކު، އޭނާ މިޖަލްސާގައި އިންނެވިކަން އެއީ މި ފުރުޞަތުގައި އަޅުގަނޑު ވަރަށް ބޮޑަށް ފާހަގަކުރާ ކަމެއް. އަދި އޭނާއަށް ވަރަށް އިޚުލާޞްތެރިކަމާއެކު އަޅުގަނޑު ޝުކުރު އަދާކުރަނީ، މަދަރުސާގެ ދަރިވަރުންނާއި އަދި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތަޢުލީމަށް ލޯބިކުރާ ހުރިހާ ފަރާތްތަކެއްގެ ނަމުގައި.\nނައިފަރުގައި މި މަދަރުސާ މިހާ ގިނަދުވަސް ވަންދެން ހިނގަމުންދިޔަދިޔުން އެއީވެސް ސަބަބަކާނުލައި ވީކަމެއް ކަމަކަށް އަޅުގަނޑެއް ނުދެކެން. ކޮންމެ އެއްޗެއްގެވެސް އަސްލެއް އޮންނަންވާނެ. ކޮންމެ ގަހެއްވެސް ފަޅާނީ އޮށަކުން. އެހެންވީމާ، ނައިފަރުގައި 50 އަހަރު ވަންދެން މަދަރުސާއެއް ހިނގިކަން އެއީ ކޮންމެވެސް ފަރާތަކަށް އެކަމުގެ ޝުކުރާއި ތަޢުރީފު ރައްދުވާންޖެހޭނެ ކަމެއް. އެއްވެސް ޝައްކެއްނެތް، އެފަރާތަކީ ނައިފަރުގެ ތަޢުލީމަށް ލޯބިކުރައްވާ ރައްޔިތުން. ރައްޔިތުންގެ އެއްބާރުލެއްވުމާއި، ރައްޔިތުންގެ އެހީތެރިކަންނެތި، މިކަހަލަ އެއްވެސް މަދަރުސާއެއް، އެއްވެސް ތަނެއްގައި މިހާގިނަ ދުވަސް ވަންދެން ހިނގަމުން ގޮސްފައެއް ނުހުންނާނެ. އެހެންވުމާއެކު، މިއަދު ދިވެހި ދައުލަތުގެ ނަމުގައި ނައިފަރުގެ ރައްޔިތުންނަށް ޚާއްޞަ ޝުކުރެއް އަދާކުރުމަކީ، އަޅުގަނޑުގެ ވަރަށްބޮޑު އުފަލެއް ކަމުގައި ދެކެން.\nއާދެ، ކުރިންވެސް އަޅުގަނޑު ދެންނެވި ފަދައިން، މަދްރަސަތުލް އިފްތިތާޙަކީ އެތާނގެ ތާރީޚުގެ ތެރެއިންލައިފައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚު ފެނިގެންދާ ތަނެއް. އެހެންވުމާއެކު، މި މަދަރުސާގެ އެކިއެކި ދައުރުތަކުގައި ރާއްޖޭގެ ވަރަށްމަތީ ފެންވަރުގެ ބޭފުޅުންގެ ޚިދުމަތްތައް ފެންނަން އެބަހުރި. ޚިދުމަތްތަކޭ މި ދަންނަވަނީ، މަދަރުސާއަށް ކުރެއްވި ޚިދުމަތްތަކާއި އަދި މަދަރުސާގައި ތަޢުލީމު ހާސިލު ކުރައްވަން އުޅުއްވި އުޅުއްވުމާއި، މަދަރުސާ ތަރައްޤީ ކުރެއްވުމަށްޓަކައި އޭގެފަހުންވެސް ކުރައްވައިފައިވާ މަސައްކަތްޕުޅުތަކާ، މިހުރިހާ ކަމެއް އެކުލެވޭގޮތަކަށް. އެހެންވީމާ، މި މަދަރުސާގެ ދަރިވަރުންގެ ގޮތުގައިވެސް ވަރަށްގިނަ ދުވަސް ވަންދެން އަޅުގަނޑުމެންގެ މިހާރުގެ ވަރަށްމަތީ ފެންވަރުގެ ބޭފުޅުންކޮޅެއް އުޅުއްވައިފައިވޭ. އޭގެފަހުގައި މަދަރުސާ ހިންގެވުމާ ހަވާލުވެވަޑައިގެންވެސް ބައެއް ބޭފުޅުން ތިއްބެވި. މަދަރުސާގެ މުދައްރިސުންގެ ގޮތުގައި، މަދަރުސާގެ ނާޒިރުންގެ ގޮތުގައި ނުވަތަ އަތޮޅުވެރިންގެ ގޮތުގައި ދައުލަތުން ފާދިއްޕޮޅަށް ހަމަޖައްސަވައިފައިވާ ހަމަޖެއްސެވުމަކާ ގުޅިގެން މަދަރުސާ ހިންގެވުމާ ހަވާލުވެވަޑައިގެން ތިއްބެވި ބޭފުޅުންގެ ގޮތުގައި. އެހެންވީމާ، އެއިންވެސް ދައްކައިދެނީ މި މަދަރުސާއާއި ދިވެހިރާއްޖެއާއި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސިޔާސަތާއި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދައުލަތް ހިންގުމާއި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ މަތީ މަޤާމުތަކާ ގުޅިފައިވާ ގުޅުމުގެ ބޮޑުކަން.\nއާދެ، މި މުނާސަބަތުގައި ދައްކަން ބޭނުންވާ ވާހަކަތަކުގެ ވަރަށްބޮޑު ބައެއް، ކަމަށް އެންމެ އެކަށީގެންވާ ދޫފުޅުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް މިއަދު އިވިގެން ހިނގައްޖެ. އާދެ، ތަޢުލީމީ ޚިދުމަތުގައި ރެޔާދުވާލު މަސައްކަތް ކުރައްވާ، ތަޢުލީމީ ޖިހާދުގައި ޤުރްބާންވެވަޑައިގަންނަވާ، އަޅުގަނޑުމެންގެ ޢިލްމުވެރި މިނިސްޓަރ އޮފް އެޑިޔުކޭޝަން ދެންމެ ދެއްކެވި ވާހަކަފުޅުތަކުގައި، މިކަހަލަ މުނާސަބަތެއްގައި ދައްކަން ބޭނުންވާ ހުރިހާ މުހިންމު ނުކުތާތަކެއް ހާމަކުރައްވައިފި. އެހެންކަމަށްވުމާއެކު، އެ ރޮނގުން މާގިނަ ވާހަކަތަކެއް މިތާނގައި އަޅުގަނޑު ދެއްކުމަކީ ބޭނުންކަމެއް ކަމުގައި އަޅުގަނޑެއް ނުދެކެން. އެހެންނަމަވެސް، މި ޖަލްސާއަށް ހާޒިރުވުމަށް އަޅުގަނޑަށް ދަޢުވަތު ދެއްވައި، އަދި މި ޖަލްސާއަށް އަޅުގަނޑު އައިކަން، ޖަލްސާގެ އިންތިޒާމުތައް ރޭއްވެވި ފަރާތުންނާއި އަދި ނައިފަރުގެ ރައްޔިތުންގެ ފަރާތުން ވަރަށްމަތީ ދަރަޖަޔަކަށް ފާހަގަކުރައްވައިފައިވާތީ، ކޮންމެވެސް އެއްޗެއް ދަންނަވައިލުމަކީ އަޅުގަނޑު ހިތުން ބޭނުންކަމެއް. އެ ރޮނގުން ދެތިން ހަތަރު ނުކުތާއެއްގެ މައްޗަށް އަލިއަޅުވައިލަން އަޅުގަނޑު ގަސްދުކުރަން.\nއާދެ، އެންމެ ފުރަތަމަ ތަޢުލީމުގެ ބޭނުން. ތަޢުލީމުގެ މުހިންމުކަން. ތަޢުލީމަކީ ކޮންއެއްޗެއްކަން. ތަޢުލީމަކީ އަޅުގަނޑުމެން އެންމެންވެސް ދަންނަގޮތުގައި ހަމައެކަނި މަދަރުސާތަކުންނާއި، ކޮލެޖްތަކުންނާއި، ޔުނިވަރސިޓީތަކުން ދޭ އެއްޗެއް ނޫން. ތަޢުލީމުގެ ދާއިރާ އެއަށްވުރެ މާ ފުޅާ. ޙަޤީޤަތުގައި ތަޢުލީމުގެ ދާއިރާއަކީ، ހަމަ ޙަޔާތުގެ ދާއިރާ. އެންމެ ފުރަތަމަ އަޅުގަނޑުމެން ދުނިޔެއަށް އައިއްސުރެ އަޅުގަނޑުމެން މި ދުނިޔޭގައި ވޭތުކުރާ ޢުމުރު ނިންމުމަށްފަހު، އެނބުރި އަޅުގަނޑުމެން އައިތަނަށް ދާންދެން، މި ދުނިޔޭގައި އަޅުގަނޑުމެންގެ ތެރެއިން ކޮންމެ މީހަކުވެސް އެ ގެންދަނީ ތަޢުލީމު ހާސިލުކުރަމުން. ދުނިޔޭގެ ކޮންމެ ތަޖުރިބާއަކީ ތަޢުލީމު. ދުނިޔޭގައި އަޅުގަނޑުމެންނަށް ދިމާވާ ކޮންމެ ކަމަކީ، އެއިން އަޅުގަނޑުމެންނަށް އެއްޗެއް އޮޅުންފިލައި ނުވަތަ އެއިން އަސަރުތަކެއް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކުރުވާ ކަމެއް. އެހެންވީމާ، ތަޢުލީމަކީ ދުނިޔޭގައި އަޅުގަނޑުމެން އުޅޭ އުޅުމުގައި، އަޅުގަނޑުމެންނަށް ފެންނަ ފެނުންތަކާއި، އަޅުގަނޑުމެންނަށް އިވޭ އަޑުތަކާއި، އަޅުގަނޑުމެންނަށް ދިމާވާ ހާދިސާތަކާއި، އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކުރާ އަސަރުތަކާއި، އަޅުގަނޑުމެންނަށް ލިބޭ ތަޖުރިބާތަކާ، މިހުރިހާ އެއްޗެއްގެ ހާސިލު ނަތީޖާ. އެ ތަޢުލީމު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ލިބިފައިވާ މިންވަރަކުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް އެކިކަންކަމުގައި ކުރިއަށް ދެވޭނީ. އެކަމަކީ އަޅުގަނޑުމެންގެ އަމިއްލަ ދިރިއުޅުމާބެހޭ ކަމެއް ކަމުގައިވިޔަސް، ނުވަތަ ޖަމާޢަތާބެހޭ ކަމެއް ކަމުގައިވިޔަސް، ނުވަތަ ޤައުމާބެހޭ ކަމެއް ކަމުގައިވިޔަސް، އެ ރޮނގެއްގައި އަޅުގަނޑުމެންނަށް އެއްވެސް ފިޔަވަޅެއް ކުރިއަށް އެޅޭނީ، މިދެންނެވި އުސޫލުގެ މަތިން. އަޅުގަނޑުމެންނަށް ލިބިފައިވާ ތަޢުލީމަކާއި، ލިބިފައިވާ ތަޖުރިބާއެއްގެ މަތިން. ކަން އެހެން ހުރުމާއެކު، ކޮންމެ ޤައުމެއްވެސް ކުރިއަށް ދިޔުމުގައި ތަޢުލީމު ކުޅެންޖެހޭ ބައި އެއީ އަޅުގަނޑު ހިތުން މިހާރު އެއްވެސް މީހަކަށް ވަންހަނާވެގެންވާނެ އެއްޗެއް ނޫން.\nރާއްޖޭގެ ތަޢުލީމު ކުރިއަށް ގެންދަންޖެހޭނެ އުސޫލުތަކާއި، ތަޢުލީމު ބިނާވެފައިވާންވާނެ މައިގަނޑުތަކާއި ޕުރޮގުރާމުތައް، ދެންމެ ވަރަށް ފުރިހަމަ ގޮތެއްގައި އަޅުގަނޑުމެންނަށް މިނިސްޓަރ އޮފް އެޑިޔުކޭޝަން ހާމަކޮށްދެއްވައިފި. އަޅުގަނޑު އޭގެ އިތުރުން ދަންނަވަން އޮތް އެއްޗަކީ، އަޅުގަނޑުމެން އެއްވެސް ކަމަކާ ދޭތެރޭގައި ވިސްނާއިރު ވިސްނަންޖެހޭނީ، އަޅުގަނޑުމެންގެ ތާރީޚާއި، އަޅުގަނޑުމެންގެ ހާޒިރާއި، އަޅުގަނޑުމެންގެ މުސްތަޤްބަލް އެއާ ގުޅިފައިވާ ގޮތެއްގައޭ. ކޮންމެ ކަމަކާ ދޭތެރޭގައިވެސް އަޅުގަނޑުމެން ޚިޔާލުކުރާއިރު، އެކަމަކާ ދޭތެރޭގައި ޚިޔާލުކުރަންޖެހޭނީ، އަޅުގަނޑުމެންގެ ޤައުމިއްޔަތާއި، އަޅުގަނޑުމެންގެ ދީނާއި، އަޅުގަނޑުމެންގެ ޘަޤާފަތު އޭގައި ގުޅިފައިވާ ގޮތެއްގައޭ. މިރޮނގުން ބަލާއިރު، އެންމެ ފުރަތަމަ އަޅުގަނޑުމެން ފާހަގަކޮށްލަންޖެހޭ ކަމަކީ، ތަޢުލީމަށް އަޅުގަނޑުމެންގެ މާތްވެގެންވާ އިސްލާމްދީނުގައި ދެއްވައިފައިވާ މަތިވެރި މަޤާމު. އާދެ، ދެންމެ އަޅުގަނޑުގެ ވާހަކަ ފަށަމުން ދެންނެވި ފަދައިން، اللّـه سبحـانـه وتعـالى ވަޙީބަސްފުޅު ފަށްޓަވައިފައިވަނީ ކިޔުމަށާއި، ކިޔެވުމަށާއި، ޢިލްމު އުނގެނުމަށް އަންގަވައިފައިވާ އަމުރަކުން. [اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ.](سورة العلق-١) އެއީ، ކީރިތި ޤުރްއާނުން އެންމެ ފުރަތަމަ ބާވައިލެއްވި އާޔަތަކީ. [ކަލޭގެފާނު ކިޔަވައިވިދާޅުވާށޭ! ކަލޭގެފާނު ހައްދަވައިބޮޑުކުރެއްވި މާތްރަސްކަލާނގެ އިސްމުފުޅުގެ ބަރަކާތުން.] އެންމެ ފުރަތަމަ އުޑުން އައި އަމުރަކީ، ކިޔެވުމަށް، ނުވަތަ ކިޔުމަށް އައި އަމުރު. އާދެ، އަޅުގަނޑުމެން އެންމެންވެސް ދަންނަމު. މާތްވެގެންވާ އިސްލާމްދީނުގައި، ނަމާދު ޤާއިމުކުރުމަށް ދެއްވައިފައިވާ މަތިވެރި އަހަންމިއްޔަތު. ނަމާދަކީ އިސްލާމްދީނުގެ ރުކުންތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ އިސް އެއްރުކުންކަން. ނަމާދު ޤާއިމުކުރުމަކީ މުސްލިމުންނާއި ކާފަރުންނާ ދެމެދުގައި އޮތް ތަފާތު ފާހަގަކޮށްލެވޭ ޢަމަލުކަން. އެހެންނަމަވެސް، ކީރިތި ޤުރްއާނުގައި އެންމެ ފުރަތަމަ އަންގަވައިފައި އޮތީ ނަމާދުކުރާށެކޭ ނޫން. އެންމެ ފުރަތަމަ އަންގަވައިފައި އޮތީ ކިޔާށޭ! ކިޔަވާށޭ! ޢިލްމު އުނގެނޭށޭ! އެހެންވީމާ، އެއިންވެސް އަޅުގަނޑުމެންނަށް އެބަ އެނގޭ، މާތްވެގެންވާ އިސްލާމްދީނުގައި ކިޔެވުމަށާއި، ކިޔަވައިދިނުމަށާއި، ޢިލްމަށާއި، ތަޢުލީމު ހާސިލުކުރުމަށް ދެއްވައިފައިވާ މަތިވެރި އަހަންމިއްޔަތު.\nހަމައެފަދައިން، ޤުރްއާނުގެ އެންމެ ކުރީގެ ސޫރަތްތަކުން، އެންމެ ކުރީގެ އާޔަތްތަކަށް ކިތަންމެ ކުޑަ ނަޒަރެއް ނަމަވެސް ހިންގައިލައިފިނަމަ، އެ އާޔަތްތަކާއި އެ ސޫރަތްތަކުގައިވެސް ޢިލްމު އުނގެނުމަށާއި، ޢިލްމު ހާސިލުކުރުމަށް އަންގަވައިފައިވާ އެންގެވުންތައް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ފެނިގެންދާނެ. [الرَّحْمَـٰنُ. عَلَّمَ الْقُرْآنَ. خَلَقَ الْإِنسَانَ. عَلَّمَهُ الْبَيَانَ.] (سورة الرّحمن-1،2،3،4) اللّـه سبحـانـه وتعـالى އެކަލާނގެ ރަސްކަންފުޅު ބަޔާންކޮށްދެއްވަނީ، اللّـه سبحـانـه وتعـالى އެ ވަޙީކުރައްވަނީ، އެއީ، "ރަޙްމާނުވަންތަ ރަސްކަލާނގެއޭ. އެކަލާނގެ މީސްތަކުންނަށް ޤުރްއާން އުނގަންނައިދެއްވިއޭ. ކިޔަވައިދެއްވިއޭ. ދަސްކޮށްދެއްވިއޭ." އޭގެފަހުގައި ﷲ ވަޙީކުރައްވަނީ "އެކަލާނގެ އިންސާނާ އުފެއްދެވިއޭ." އިންސާނާ އުފެއްދެވިއޭ، ވަޙީކުރެއްވުމުގެ ކުރިން އަންގަވަނީ، "ކިޔަވައިދެއްވިއޭ." އިންސާނާ އުފެއްދެވުމާ ގުޅިގެން އެ ވާހަކަ ބަޔާންކުރައްވައި، ދެން އެ ވަޙީކުރައްވަނީ،[عَلَّمَهُ الْبَيَانَ.] [އެކަލާނގެ އިންސާނާއަށް ބަޔާން ނުވަތަ ބަސްމޮށެއުޅުމުގެ ކުޅަދާނަކަން ދަސްކޮށްދެއްވިއޭ.] އޭނާގެ ހިތުގައިވާ ޝުޢޫރުތައް ފާޅުކުރުމުގެ ކުޅަދާނަކަން އޭނާއަށް ދެއްވިއޭ. އެހެން ޢިބާރާތަކުން ދަންނަވަނީނަމަ، އޭނާއަށް ވިސްނުންދެއްވައި، އޭނާ ބުނަން ބޭނުންވާ އެއްޗެއް ބުނުމުގެ ބާރު އޭނާއަށް ދެއްވިއޭ. އިންސާނާ އުފެއްދެވުމުގެ ކުރިންވެސް އަންގަވަނީ، އިންސާނާއަށް އުނގަންނަވައިދެއްވައިފިއޭ. އިންސާނާއަށް ދަސްކޮށްދެއްވައިފިއޭ. އޭގެފަހުންވެސް އަންގަވަނީ އިންސާނާއަށް ވާހަކަދެއްކުމާއި، އޭނާގެ ހިތުގައިވާ ޚިޔާލުތައް ފާޅުކުރުމާއި އަދި އެހެން މީހުންނާ ގުޅިގެން އުޅުމުގެ ބާރާއި ކުޅަދާނަކަން، އެހެން ޢިބާރާތަކުން ދަންނަވަންޏާ، ޢިލްމުގެ ކުޅަދާނަކަން އޭނާއަށް ދެއްވައިފިއޭ.\nތިޔަބޭފުޅުންނަށް އެނގިވަޑައިގަންނަވާނެ، ޤުރްއާނުގެ، ކުރީގެ ސޫރަތްތަކާއި، ކުރީގެ އާޔަތްތަކުގައި އެކިއެކި ކަންކަމާ ދޭތެރޭގައި ވަޙީގެ ބަސްފުޅު ބާވައިލައްވާއިރު، اللّـه سبحـانـه وتعـالى އެކިއެކި އެއްޗެތި ގަންދެއްވައި ހުވާކުރައްވާފައިވާކަން. އެ ވަޙީކުރައްވާ ވަޙީއެއްގެ މުހިންމުކަން ބޮޑުކަމުން ގަންދެއްވައި ހުވާކުރައްވައިފައި، އެކަމެއް ފަށްޓަވަނީ. އެހެން ގަންދެއްވައި ހުވާކުރައްވާ ތަކެތީގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ ވަރަށް މުހިންމު ތަކެތި. އެންމެ ފުރަތަމަ اللّـه سبحـانـه وتعـالىގެ ޛާތުފުޅު. ޛާތުފުޅު ގަންދެއްވައި ހުވާކުރައްވައިފައި އެބަހުރި. ދެން اللّـه سبحـانـه وتعـالىގެ ކުޅަދުންވަންތަކަމާއި ޤުދްރަތްތެރިކަމަށް އިޝާރާތްކުރާ ބޮޑެތި ކާއިނާތުގެ ތެރެއިން ހިމެނޭ މުހިންމު ތަކެތި ގަންދެއްވައި ހުވާކުރައްވައިފައި އެބަހުރި. [وَالسَّمَاءِ وَالطَّارِقِ.](سورة الطّارق-١) [އުޑު ގަންދެއްވައި ހުވާކުރައްވަމޭ، އަދި ތަރި ގަންދެއްވައި ހުވާކުރައްވަމޭ.] [وَالْعَصْرِ إِنَّ الْإِنسَانَ لَفِي خُسْرٍ.](سورة العصر - 1،2)[ޒަމާން ގަންދެއްވައި ހުވާކުރައްވަމޭ.] މިހެންގޮސް އެންމެ މުހިންމު އަދި އެންމެ ބޮޑެތި ކަންކަމާއި ތަކެތި ގަންދެއްވައި ހުވާކުރައްވައިފައި އެބަހުރި.\nއެހެންނަމަވެސް، ތިޔަބޭފުޅުން ޚިޔާލުކޮށްލައްވައިބައްލަވާ! މި ޤަސަމްތަކުގެ، މި ހުވާކުރެއްވި ހުވާކުރެއްވުންތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ފުރަތަމަ ކުރައްވައިފައި ވަނީ ކޮން ހުވައެއްތޯ. އާދެ، ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވާގޮތުގައި، އެންމެ ފުރަތަމަ ކުރެއްވި ހުވަޔަކީ، ޤަލަމް ގަންދެއްވައި ކުރެއްވި ހުވާ. [ن وَالْقَلَمِ وَمَا يَسْطُرُونَ] (سورة القلم-1) [ޤަލަމް ގަންދެއްވައި ތިމަންރަސްކަލާނގެ ހުވާކުރައްވަމޭ.] އަދި ޤަލަމުން އެބައިމީހުން ލިޔެ އެއުޅޭ އެއްޗެއް ގަންދެއްވައި ހުވާކުރައްވަމޭ. އެ ލިޔެއުޅެނީ ކޮންއެއްޗެއްތޯ؟ އެ ލިޔެއުޅެނީ ޢިލްމު. އެމީހުންނަށް އެނގިފައިވާ މަޢުލޫމާތު. އެއީ އެމީހުންގެ ޤަލަމުން ލިޔެ އުޅުނު އެއްޗިއްސަކީ. އެހެންވީމާ، އެ ޤަލަމާއި، އެ ޤަލަމުން ލިޔެއުޅޭ އެއްޗެހި ގަންދެއްވައި اللّـه سبحـانـه وتعـالى ކުރެއްވި ހުވާ އެއީ އެންމެ ފުރަތަމަ ކީރިތި ޤުރްއާނުގައި އެކަލާނގެ ކުރެއްވި ހުވާކަމަށް ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވޭ. އެހެންވީމާ، އެއިންވެސް އަޅުގަނޑުމެންނަށް އެނގެނީ، ޢިލްމަށާއި ތަޢުލީމަށް މާތްވެގެންވާ އިސްލާމްދީނުގައި ދެއްވައިފައިވާ ބޮޑު އަހަންމިއްޔަތު. ދެއްވައިފައިވާ މަތިވެރި މަޤާމު. ޤަލަމަކީ ޢިލްމަށް އިޝާރާތްކޮށްދޭ ރަމްޒެއް. މިހާރުވެސް އަޅުގަނޑުމެން އެ ބޭނުންކުރަމު. ޤަލަމަކީ ބައެއް ތަންތަނުގެ ނިޝާންތަކާއި، ބައެއް ތަޢުލީމީ މަރްކަޒުތަކުގެ އެކިއެކި ނިޝާންތަކާއި އަދި އެކިއެކި ޝިޢާރުތަކާ، އެބާވަތުގެ އެއްޗެހީގައި މިހާރުވެސް ކުރެހެމުންދާ އެއްޗެއް. ޤަލަމް އިޝާރާތް ކުރަނީ ލިޔެކިޔުމަށް، ތަޢުލީމަށް، ޢިލްމު އުނގެނުމަށް. އެހެންވީމާ، އެ މާތް އާލާތް ނުވަތަ އެ މާތް ވަސީލަތް ގަންދެއްވައި ޤުރްއާނުގައި އެންމެ ފުރަތަމައިން اللّـه سبحـانـه وتعـالى ހުވާކުރައްވައިފައިވަނީ.\nއާދެ، ކޮންމެއަކަސް، އިސްލާމްދީނުގައި ތަޢުލީމަށް ދެއްވައިފައިވާ މަތިވެރި މަޤާމުގެ ވާހަކަ، މިމޭރުމުން ވަރަށް ގިނައިރުވަންދެން ދެއްކިދާނެ. އެހެންނަމަވެސް، އަޅުގަނޑު ދެކޭގޮތުގައި، އެއީ މި މަޤާމުގައި ކޮންމެހެން ދައްކަންޖެހޭ ވާހަކަތަކެއް ނޫން. އެހެންނަމަވެސް، އެ ވާހަކަތައް ކުރުކޮށްލުމުގެ ކުރިން، އަޅުގަނޑު ދަންނަވައިލަން ބޭނުންވަނީ، އިސްލާމްދީނުގައި ޢިލްމަށާއި ތަޢުލީމަށް ދެއްވައިފައިވާ އަހަންމިއްޔަތު ބަޔާންވެގެންވަނީ ހަމައެކަނި ކީރިތި ޤުރްއާނުގައެއް ނޫނޭ. ކީރިތި ރަސޫލާގެ ސުންނަތުގައިވެސް ތަޢުލީމަށާއި ޢިލްމުވެރިންނަށް ދެއްވައިފައިވާ މަތިވެރި މަޤާމު ވަރަށް ޞަރީޙަ ޢިބާރާތްތަކުން ފާޅުކުރައްވައިފައިވެޔޭ. އާދެ، އެކަލޭގެފާނު ޙަދީޘް ކުރައްވައިފައިވޭ. [العلماء ورثة الأنبياء.] [ޢިލްމުވެރިންނަކީ ނަބީބޭކަލުންގެ ވާރުތަވެރިންނޭ.] އާދެ، ނަބީބޭކަލުންގެ ކިބައިން ވާރުތަވާން ހުންނާނީ ކޮންއެއްޗެއްތޯ؟ ގެދޮރުތޯ؟ މުދާތޯ؟ ފައިސާތޯ؟ ނޫނީ އެހެން އެއްޗެއްތޯ؟ އެއްވެސް ޝައްކެއްނެތް، ނަބީބޭކަލުންނަކީ ދުނިޔޭގައި ގެދޮރާއި، މުދަލާއި، ފައިސާ އެއްކުރައްވަން އުޅުއްވި ބޭފުޅުންނެއް ނޫން. އެބޭފުޅުން ދުނިޔެއަށް ވަޑައިގަތީ، އެއަށްވުރެ މާ މަތިވެރި، މާ މާތް މަޤްޞަދެއްގައި. އެބޭފުޅުން އަދާކުރައްވަމުން ގެންދެވީ މުޅި އިންސާނިއްޔަތަށް އެއަށްވުރެ މާ މަތިވެރި ޚިދުމަތްތަކެއް. އެހެންވީމާ، އެބޭފުޅުންގެ ކިބައިން ވާރުތަވާން ހުންނާނީ މުދަލާއި ފައިސާއެއް ނޫން. އެހެން ކޮންމެވެސް އެއްޗެއް. އާދެ، އެއީ ޢިލްމާއި، ޙިކްމަތާއި، ހިދާޔަތު. اللّـه سبحـانـه وتعـالىގެ ހިދާޔަތު. اللّـه سبحـانـه وتعـالى އެބޭކަލުންނަށް އަންގަވައިދެއްވި ޢިލްމުތަކާއި، އެބޭކަލުންނަށް ދެއްވި ޙިކްމަތް. އެއީ ނަބީބޭކަލުންގެ ކިބައިން ވާރުތަވާން ހުންނާނެ އެއްޗަކީ. ކީރިތި ރަސޫލާ ވިދާޅުވަނީ، އެ ވާރުތަވާ ބަޔަކީ ކޮންބައެއް ކަމަށްތޯ؟ ކީރިތި ރަސޫލާ އެ ވިދާޅުވަނީ، ނަބީބޭކަލުންގެ ކިބައިން އެތަކެތި ވާރުތަވާން ތިބި ބަޔަކީ އަދި ވާރުތަވެފައިވާ ބަޔަކީ، އަދި ވާރުތަކުރާ ބަޔަކީ ޢިލްމުވެރިންނޭ.\nއާދެ، އަޅުކަންކުރުމުގެ މާތްކަން އަޅުގަނޑުމެންނަށް އެނގޭ. اللّـه سبحـانـه وتعـالى އަށް ޚާލިޞްކޮށް އަޅުކަންކުރުން އެއީ ދީނުގައި ވަރަށް މަތިވެރި މަޤާމެއް ދެއްވައިފައިވާ ކަމެއްކަން އަޅުގަނޑުމެންނަށް އެނގޭ. އެއިން ތިމާއަށް ލިބޭ ފައިދާތައް، އެކަން ކުރުމުން اللّـه سبحـانـه وتعـالى ތިމާއަށް ލައްވާނެ ރަޙްމަތާއި، އާޚިރަތުގައި ދެއްވާނެ ޘަވާބު. މިހުރިހާ އެއްޗެއް އަޅުގަނޑުމެންނަށް އެނގޭ. އެކަން އެހެން އޮއްވައި ކީކޭތޯ رســول اللّـه صـلّى الله علـيـه وسـلّم ޙަދީޘް ކުރައްވަނީ! އެކަލޭގެފާނު ޙަދީޘް ކުރައްވަނީ، [فَضلُ العَالِم على العَابد كَفَضْلِى على أدناكم.] [އަޅުކަންކުރާ މީހާގެ މައްޗަށް ޢިލްމުވެރިޔާގެ މާތްކަންހުރި މިންވަރީ، ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރެއިން އެންމެ އާދައިގެ ފެންވަރުގެ، އެންމެ ދަށް ފެންވަރުގެ މީހާގެ މައްޗަށް ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ މާތްކަންހުރި މިންވަރޭ.] އާދެ، އަޅުކަންކުރާ މީހާގެ މައްޗަށް ޢިލްމުވެރިޔާގެ މާތްކަންހުރި މިންވަރީ، ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރެއިން އެންމެ ދަށުދަރަޖައިގެ މީހާގެ މައްޗަށް ތިމަން ކަލޭގެފާނުގެ މާތްކަންހުރި މިންވަރޭ. އެހެންވީމާ، އަޅުކަމާއި، ޢިލްމު އުނގެނުމާއި، އަޅުކަންކުރ މީހާއާއި، ޢިލްމުވެރިޔާއާ، އެ ދެމެދުގައިވާ ތަފާތު ވަރަށް ޞަރީޙަ، ވަރަށް ބަލާޣާތްތެރި ޢިބާރާތަކުން ކީރިތި ރަސޫލާ ބަޔާންކޮށްދެއްވައިފައިވަނީ. އެއިންވެސް އަޅުގަނޑުމެންނަށް އެނގެނީ ހަމައެކަނި އަޅުކަންކޮށްކޮށް އިންނަ މީހަކަށްވުރެ، ޢިލްމު ހާސިލުކޮށްގެން، އެ ޢިލްމު އެހެން މީހުންނަށް އުނގަންނައިދެމުންގެންދާ މީހާގެ މާތްކަން މާބޮޑުކަން. އެއީ ކީއްވެތޯ؟ އެއީ އަޅުކަންކުރާ މީހާގެ ހުރިހާވެސް ޢަމަލެއް އެ ރައްދުވަނީ އޭނާގެ އަމިއްލަ ނަފްސަށް. އެއިން ލިބޭ ފައިދާއެއް ލިބިގަންނަނީ އޭނާ އަމިއްލައަށް. އެއިން ލިބޭ ރަޙްމަތާއި މަޣުފިރަތާއި ޘަވާބު އެއީ ހަމައެކަނި އޭނާއަށް ލިބޭނެ އެއްޗެއް. އެހެންނަމަވެސް، ކިޔަވައިދޭ މީހާ، އޭނާ އެކުރާ ޚިދުމަތް ރައްދުވަނީ ޖަމާޢަތަށް. އެ ޚިދުމަތް ރައްދުވަނީ އެހެން މީހުންނަށް. ތިމާގެ އަމިއްލަ ނަފްސަކަށް ނޫން. އެމީހާ އެކުރާ ޢަމަލެއްގެ ފައިދާ، އެމީހެއްގެ އަމިއްލަ ނަފްސަށް ރައްދުވާ މީހާއަށްވުރެ، ތިމާ އެކުރާ މަސައްކަތުގެ ފައިދާއާއި، ނަތީޖާއާއި، ލާބަ މުޅި މުޖުތަމަޢަށް، މުޅި ޖަމާޢަތަށް، އެހެން މީހުންނަށް ރައްދުވާ މީހާގެ މާތްކަން ބޮޑުކަން، އަޅުގަނޑުމެންގެ ތެރެއިން ކޮންމެ މީހަކަށްވެސް ގަބޫލުކުރެވޭނެ.\nއާދެ، ހަމައެފަދައިން ކީރިތި ރަސޫލާގެ އަޞްޙާބުން ޢިލްމު އުނގެނުމާއި ތަޢުލީމާ ދޭތެރޭގައި ވިދާޅުވެފައިވާ ބަސްފުޅުތައް އަޅުގަނޑުމެންނަށް މޮޓޯތަކެއް ކަމުގައި ފުދޭ. އަޅުގަނޑުމެން މިއަދު އުފުލަންވީ ޝިޢާރުތަކެއް ކަމުގައި ފުދޭ. على بن أبى طالب ހަތަރުވަނަ ޚަލީފާ ވިދާޅުވެފައިވާކަމަށް ބައެއް ފޮތްފޮތުގައި ހުރޭ. [العلم خيرمن المال.] [މުދަލަށްވުރެ ޢިލްމުގެ ހެޔޮކަން މާބޮޑޭ.] އޭގެ ސަބަބު ވަރަށް ރީތިކޮށް، އަންނަނިވި ޢިބާރާތްތަކުގައި ބަޔާންކޮށްދެއްވައިފައިވޭ. [العلم يحرسك وأنت تحرس المال.] އެންމެ ފުރަތަމަ ކަމަކީ، [ޢިލްމު އެއީ ކަލޭ ރައްކާތެރިކޮށްދޭ އެއްޗެކޭ. ކަލޭ ޙިމާޔަތްކޮށްދޭ އެއްޗެކޭ. އެކަމަކު ކަލޭ މުދާ ޙިމާޔަތްކުރަން އުޅެނީއޭ. މުދާ ރައްކާތެރިކުރަން އުޅެނީއޭ.] އެހެންވީމާ، ޢިލްމުގެ ފައިދާ، ޢިލްމުން އެ ކޮށްދޭ ޙިމާޔަތް ލިބެނީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް. މުދާ ޙިމާޔަތްކުރުމާއި މުދާ ރައްކާތެރިކުރުން އެއީ އަޅުގަނޑުމެންކުރާ މަސައްކަތްތަކެއް. [والعلم حاكم والمال محكوم.] ހަމައެފަދައިން، [ޢިލްމަކީ ހިންގާ އެއްޗެކޭ. ނުވަތަ އެ އެހެން އެއްޗެހީގެ މައްޗަށް އޭގެ ބާރުފޯރުވާ ޙާކިމެކޭ. މުދަލަކީ އޭގެ މައްޗަށް އެހެން މީހުންގެ ބާރުފޯރާ އެއްޗެކޭ.] [والمال تنقصه النّفقة والعلم يزكو بالإنفاق.] "އެކިއެކި ހޭދަކުރުމަކީ މުދަލުން އުނިވާ ކަމެކޭ. އެއާ ޚިލާފަށް ހެޔޮކަންތައްތަކުގައި ހޭދަކުރުމަކީ ޢިލްމު އިތުރުވެ މާތްވާ އަދި އެމީހާގެ ނަފްސު ޠާހިރުވުމުގައި މައްޗަށްގެންދާ ކަމެކޭ." އެހެންވީމާ، އިންސާނުން ދުނިޔޭގައި އުޅޭއިރު އެންމެބޮޑަށް ދަހިވެތިކަން އޮންނަ އެއްޗަކީ މުދާ. ކޮންމެ މީހަކުވެސް އުޅެނީ ވީހާގިނަ މުދަލެއް އެއްކުރެވޭތޯ. ވީހާގިނަ ފައިސާއެއް އެއްކުރެވޭތޯ. އެމީހަކަށް ލިބޭ އާމްދަނީ އިތުރުކުރެވޭތޯ. އެއީ ދުނިޔެ ފެށުނީއްސުރެ މިހާތަނާ ޖެހެންދެންވެސް އަދި މުސްތަޤްބަލުގައިވެސް އެންމެންގެ މަސައްކަތް. އެއީ ދުނިޔެ ނިމެންދެންވެސް އިންސާނީ ޠަބީޢަތުގައި އެކަން އޮތްގޮތް.\nއެހެންނަމަވެސް، على بن أبى طالب އެ ވިދާޅުވަނީ، [ތިޔަބައިމީހުން ތިޔަހާ ދަހިވެތިކަމާއެކު އެ އެއްޗެއް އެއްކުރުމަށްޓަކައި ރެޔާދުވާލު ތިޔަ މަސައްކަތްކުރާ މުދަލަށްވުރެ ޢިލްމު އުނގެނުން އެއީ މާ ހެޔޮކަންބޮޑު ކަމެކޭ.] އޭގެ ދަލީލުތައްވެސް އެބަ ދައްކަވާ. އެއީ ޢިލްމު އުނގެނުނީމާ، ފުރަތަމަ އެކަމުން ތިމާއަށް ޙިމާޔަތް އެބަ ލިބޭ. ތިމާއަށް ރައްކާތެރިކަން، ތިމާޔަށް ސަލާމަތްކަން އެބަ ލިބޭ. ދެންމެ މިނިސްޓަރުވެސް އެ ވިދާޅުވީ ޤައުމުގެ ސަލާމަތްކަން އޮތީ، ޤައުމުގެ އަމާންކަން އޮތީ، ޤައުމުގެ ކުރިއެރުން އޮތީ ތަޢުލީމު ފެތުރުމުގައޭ. ހަމަ على بن أبى طالب އެ ވިދާޅުވަނީވެސް އެގޮތަށް. ޢިލްމު އުނގެނުމުން އޭގެ ފައިދާ ތިމާމެންނަށް އެބަ ލިބެޔޭ. އެއާޚިލާފަށް، އަހަރެމެން ކުރާ ހުރިހާ މަސައްކަތެއް މިކުރަނީ މުދާ ރައްކާތެރިކުރުމަށް. އެހެންވީމާ، އަޅުގަނޑުމެންގެ ކީރިތި ޤުރްއާނާއި، މާތް ރަސޫލާގެ ޙަދީޘްފުޅުތަކާއި އަދި އަޞްޙާބު ބޭކަލުންގެ ބަސްފުޅުތަކާ، މިހުރިހާ އެއްޗަކުން ޢިލްމު އުނގެނުމާއި، ޢިލްމު އުނގަންނައިދިނުމާއި، ތަޢުލީމު ހާސިލުކުރުމާ، މިކަންކަމުގެ ހުރި ފައިދާއާއި ލާބަ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވަރަށް ރަނގަޅަށް އެބަ ސާފުވޭ.\nއާދެ، ޢިލްމު އުނގެނުމާއި، ތަޢުލީމު ހާސިލު ކުރުމުގެ ބޭނުމަކީ ހަމައެކަނި ތިމާއަށް އެއިން ލިބޭ ފައިދާތަކެއް ހާސިލުކުރުމެއް ނޫން. އެއީ ކޮންމެ ކަމެއްގައިވެސް ތިމާ ކުރިއަށްދާން ބޭނުންވާ ޝަރުޠުތަކަށްވާތީ. ފަރުދެއްގެ ގޮތުން، ދުނިޔޭގައި ތިމާއަށް ކާމިޔާބު ކުރެވޭނީވެސް ތަޢުލީމު ލިބިގެން. އެމީހަކު އެކުރާ މަސައްކަތެއް، އެކުރަންވީގޮތް ދަސްކޮށްގެން. އަދި ޖަމާޢަތެއްގެ ގޮތުގައި ކުރިއަށްދެވޭނީވެސް މީހުން އެކަންކަމަށް ތައްޔާރުވެ ތިބެގެން. އެކަންތައްތައް ކުރަންވާ އެކަށީގެންވާ މަޢުލޫމާތާއި ތަޖުރިބާ ލިބިފައި ތިބި މީހުން ތިބެގެން. އެއީ މީހުން ބިނާކުރުމަކީ. މީހުން ބިނާކުރުމަކީ، މީހުންގެ ވިސްނުމާއި، މީހުންގެ އަޚުލާޤާއި، މީހުންގެ ސުލޫކާއި، މީހުންގެ ޝަޚްޞިއްޔަތު ބިނާކުރުން. ތަޢުލީމުދޭ މަރުކަޒުތަކުން ކުރާ މަސައްކަތަކީ އެއީ. އިސްލާމީ ތާރީޚަށް ވިސްނާއިރުވެސް، އެންމެކުރީ ޒަމާނުއްސުރެ ފެށިގެން ތަޢުލީމުދޭ މަރުކަޒުތައް، މުޅި ދުނިޔޭގައި ވަނީ މަޝްހޫރުވެފައި.\nއާދެ، މިޞްރުގެ ޖާމިޢުލްއަޒްހަރު ނުވަތަ މިހާރު ކިޔާގޮތުންވިއްޔާ، އަލްއަޒްހަރު ޔުނިވަރސިޓީ އެއީ ދުނިޔޭގައިވާ އެންމެ މުސްކުޅި، އެންމެދޮށީ ޔުނިވަރސިޓީ. އެތަން އުފެދުނުތާ މިހާރު އެއްހާސް އަހަރަށްވުރެ ގިނަވެއްޖެ. ހިޖުރީގޮތުން ބަލާނަމަ، މިހާރު ޖާމިޢުލްއަޒްހަރު ނުވަތަ އަޅުގަނޑުމެން އަޒްހަރޭ މިކިޔާ ތަޢުލީމީ މަރުކަޒު އުފެދުނުތާ މިހާރު އެއްހާސް ސާޅީސް އެއްއަހަރު ވެއްޖެ. މީލާދީގޮތުން ބަލާއިރުވެސް އެއްހާސް ތިރީސް އަހަރުވެއްޖެ. އެހާ މުސްކުޅި، އެހާ ދޮށި، ތަޢުލީމީ މަރުކަޒެއް މުޅި ދުނިޔޭގައިވެސް ނެތް. އެންމެ ފުރަތަމަ މުސްލިމުން ބިނާކުރި އެފަދަ ޖާމިޢާތަކާއި ޔުނިވަރސިޓީތައް އެއީ އެތަނުގެ ވާސިޠާއިން ދުނިޔޭގެ އެހެން ޤައުމުތަކުގެ މީހުން ތަޢުލީމު ހާސިލުކުރި ތަންތަނަކީ. މިޞްރުގެ ޖާމިޢުލްއަޒްހަރުގެ އިތުރަށް، އުތުރު އެފްރިކާގެ އެތަންމިތާނގައި މުސްލިމުން ބިނާކޮށްފައިވާ ޖާމިޢާތައް އެބަހުރި. ޤައިރަވާނުގައި، ސްޕޭނުގައި، ސްޕޭނުގެ ދެކުނުގައި އޮންނަ އަލްއަންދަލުސްގައި. އަދި އެނޫން ތަންތާނގައިވެސް މުސްލިމުން ބިނާކުރި ޖާމިޢާތަކުން، އެ ޒަމާނުގައި ދިރިއުޅުނު ޔޫރަޕުގެ މީހުން އެންމެ ފުރަތަމަ ތަޢުލީމު ހާސިލު ކުރަމުން ގެންދިޔައީ. އަދި ޔޫރަޕުގެ އެކިއެކި ރަސްރަސްކަލުންގެ ދަރިދަރިކަލުން ފޮނުއްވަމުން ގެންދެވީ، މިދެންނެވި އިސްލާމީ ޖާމިޢާތަކަށް. އިސްލާމީ ޔުނިވަރސިޓީތަކަށް.\nގުރީކު މީހުންގެ ފަލްސަފާއާއި، ގުރީކު މީހުންގެ ހުރިހާ ޢިލްމުތައް، މިހާރުގެ ޔޫރަޕު މީހުންނަށް ވާސިލުކޮށްދިން ބަޔަކީ މުސްލިމް ޢަރަބީން. އެމީހުން ގުރީކު ބަހުން ފުރަތަމަ ޢަރަބިބަހަށް ތަރުޖަމާކުރި ގުރީކު މީހުންގެ ފަލްސަފާއާއި، ޙިކުމަތާއި، އެމީހުންގެ އެކިއެކި ޢިލްމުތަކާއި ފަންނުތައް ޢަރަބިބަހަށް ތަރުޖަމާކޮށްގެން ސްޕޭނުގައި ހުރި މި ދެންނެވި ޔުނިވަރސިޓީތަކުގެ ފަރާތުން އެ ޢިލްމުތަކާއި، އެ ހުނަރުތަކާއި، އެ ފަންނުތައް މިހާރުގެ ޔޫރަޕު މީހުންނަށް ލިބުނީ. އެހެންވީމާ، އެއްޒަމާނަކުން އަނެއް ޒަމާނަކަށް ތަޢުލީމު ވާސިލުކުރުމުގެ ކަންތައްތަކާއި، ޔޫރަޕުގެ މިހާރުގެ ތަޢުލީމު ބިނާވެފައިވަނީ އޭރުގެ ގުރީކުގެ ފަލްސަފާއާއި ޢިލްމުތަކުގެ މައްޗަށް ކަމަށްވާނަމަ، އެ ބައި މިހާރުގެ ޔޫރަޕުގެ މީހުންނާ ހަމަޔަށް ގެންގޮސްދިނީވެސް މުސްލިމުން، ޢަރަބީން. އެމީހުން ޔޫރަޕުގައި އޭރު އުފައްދައިގެން އުޅުނު ޖާމިޢާތަކުގެ ވާސިޠާއިން.\nއާދެ، އެހެންވީމާ، ތަޢުލީމަށާއި ޢިލްމަށް ދީނުގައި ދެއްވައިފައިވާ އަހަންމިއްޔަތު ފާޅުވާން އޮތީ ހަމައެކަނި ޤުރްއާނުންނެއް ނޫން. އަދި ހަމައެކަނި ކީރިތި ރަސޫލާގެ ޙަދީޘްފުޅުތަކުންނެއް ނޫން. އަޞްޙާބު ބޭކަލުންގެ ބަސްފުޅުތަކުންނެއްވެސް ނޫން. އެބޭފުޅުން ޢަމަލީގޮތުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ދެއްކެވި އަދި މިހާތަނާ ޖެހެންދެން އަޅުގަނޑުމެންނާ ހަމަޔަށް ވާސިލުވެފައިވާ ކަންތައްތަކުން. އަޅުގަނޑު ދެންނެވީ، އެންމެ ފުރަތަމަމަދަރުސާގެ ބާނީއަކީ، ކީރިތި ރަސޫލާއޭ. އެކަލޭގެފާނު އަޞްޙާބު ބޭކަލުންނަށް ކިޔަވައިދެއްވީ، ކީރިތި ޤުރްއާން އަދި ދީނުގެ ޙުކުމްތައް. އޭގެ އިތުރަށް ޙަޔާތުގައި، ދިރިއުޅޭއިރު ދިމާވާ ކަންތައްތަކާއި އެކަންތައްތަކުގައި ޢަމަލުކުރަންވީ ގޮތްތައްވެސް ކިޔަވައިދެއްވި. އެކިއެކި މަޢުލޫމާތާއި ތަޖުރިބާ، އެބޭކަލުންނަށް ދެއްވީ، އެންމެ ފުރަތަމަ ކީރިތި ރަސޫލާ. އޭގެފަހުގައި ކީރިތި ރަސޫލާގެ އަރިހުން އޭރު ދަރިވަރުވި ބޭފުޅުންނަކީ، އެންމެ ފުރަތަމަ ޚަލީފާއިންނާއި އަޞްޙާބު ބޭކަލުންގެ ތެރެއިން އެންމެ ބޮޑެތި، އެންމެމާތް ޢިލްމުވެރި ބޭފުޅުން. ހަމައެއާއެކު، ކީރިތި ރަސޫލާއާއި، އަޞްޙާބު ބޭކަލުންގެ އަނބިއަނބިކަނބަލުން. އޭގެފަހުން އައި މުސްލިމުންނަށް ޢިލްމީ ހުރިހާ ތަރިކައެއް ވާރުތަވެފައިވަނީ މިދެންނެވި ބޭބޭފުޅުންގެ ފަރާތްޕުޅުން. ހަމަ އެ ތަޤްލީދު މުސްލިމުން ގެންދިޔައީ ކުރިއަށް. މުސްލިމުން ފަތަޙަކުރާ ކޮންމެ ޤައުމެއްގައިވެސް އެންމެ ފުރަތަމަ އެމީހުން ބިނާކުރަނީ މިސްކިތެއް ނޫން. އެންމެ ފުރަތަމަ އެމީހުން ބިނާކުރަނީ ތަޢުލީމީ މަރުކަޒެއް. އެމީހުންދާ ކޮންމެ ތަނެއްގައިވެސް އެންމެ ފުރަތަމަ އަޅަނީ މަދަރުސާއެއް. ކޫފާގައި، ބަޝަރާގައި، ދިމިޝްޤުގައި، ބަޣްދާދުގައި، މިޞްރުގައި. މިހެންގޮސް ހުރިހާ ތަނެއްގައިވެސް އެންމެ ފުރަތަމަ މުސްލިމުން ބިނާކުރި ތަންތަންވީ ތަޢުލީމީ މަރުކަޒުތަކަކަށް. ހަމަ އެތާނގައި ނަމާދުވެސް ޤާއިމުކޮށް ހަދަނީ. އެހެންވީމާ، އެތަންތަން މިސްކިތްތަކަށްވެސް ވަނީ. އެހެންނަމަވެސް، އެންމެ ފުރަތަމަ އެމީހުން އަހަންމިއްޔަތު ދީފައި އޮތީ މީހުންނަށް ކިޔަވައިދިނުމަށް. އެހެންވީމާ، އިސްލާމީ ޙަޟާރަތު، އެހާ އަވަސް މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި މުޅި ދުނިޔެއަށް ފެތުރިގެން އެދިޔައީ.\nއާދެ، މިކަންކަން މިހެން ހުރުމުން، އަޅުގަނޑުމެން މިހާރުވެސް އަޅުގަނޑުމެންގެ ރާއްޖެ ތަރައްޤީ ކުރަން ބޭނުންވާނަމަ، ތަރައްޤީގެ މަގުގައި ކުރިއަށްދާންވީ މަގު އެއޮތީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ސާފުކޮށް އެނގެން. އަޅުގަނޑު ދެންނެވިން. ކޮންމެ ކަމަކާ ދޭތެރޭގައިވެސް އަޅުގަނޑުމެން ވިސްނަންޖެހޭނީ، އަޅުގަނޑުމެންގެ މާޒީއާއި، އަޅުގަނޑުމެން މިހާރު މިއުޅޭ ހާޒިރާއި އަދި އަޅުގަނޑުމެންގެ މުސްތަޤްބަލް އެޔާ ގުޅިފައިވާ ގޮތެއްގައޭ. ހަމަ ކޮންމެ ކަމަކާ ދޭތެރޭގައި ވިސްނާއިރުވެސް، ވިސްނަންޖެހޭނީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ޤައުމިއްޔަތާއި، ދީނާއި، ޘަޤާފަތާއި އަދި އަޅުގަނޑުމެންގެ ކުރިއެރުން އޭގައި އެކުލެވިގެންވާ ގޮތެއްގައޭ. އެހެންވީމާ، މާޒީގައި މުސްލިމުން ތަޢުލީމަށާއި ޢިލްމަށް ދީފައިވާ އަހަންމިއްޔަތު އަޅުގަނޑުމެންނަށް މިއަދު ސާފުވެގެން އަދި އެ ދިން އަހަންމިއްޔަތެއްގެ ސަބަބުން އެމީހުން އެ ކުރިއެރި ކުރިއެރުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރަނގަޅަށް ވަޒަންކުރެވިގެން މުސްތަޤްބަލުގައި އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކުރިއަށް ދެވެން އޮންނާނީ. އޭރު އެމީހުން ތަޢުލީމަށް އެ ދިން އަހަންމިއްޔަތެއްގެ ސަބަބުން އެޒަމާނުގެ މުސްލިމުން ތިބީ މުޅި ދުނިޔޭގައި އެންމެ މަތިވެރި އެންމެ ޝަރަފުވެރި ބައެއްގެ ގޮތުގައި. އެންމެ ބާރުގަދަ ބައެއްގެ ގޮތުގައި. މިހާރު އަޅުގަނޑުމެން މިއަހަނީ ރަޝާގެ ވާހަކަ. އެމެރިކާގެ ވާހަކަ. ފަރަންސޭސިވިލާތުގެ ވާހަކަ. އެމީހުން ހަދައިގެން އުޅޭ އެޓޮމިކް ބޮމާއި، ހައިޑްރޯޖަން ބޮމާއި، ރޮކެޓްތަކާއި، އެކިއެކި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރުތަކުގެ ވާހަކަ މިހާރު އަޅުގަނޑުމެން އަހައިގެން އަޅުގަނޑުމެން މިތިބެނީ އެމީހުންދެކެ ބިރުން. އެކަމަކު އެޒަމާނުގައި ކަންތައް އޮތީއަކީ އެހެނެއް ނޫން. އެޒަމާނުގައި އެހުރިހާ ކަމެއްގައިވެސް ކުރިއަށް ގޮސްފައި ތިބީ މުސްލިމުން، ޢަރަބިން. އޭރު ދުނިޔޭގެ އެހެން ޤައުމުތައް އިސްލާމީ އުންމަތްދެކެ ބިރުގަނޭ. އެހެން ހުރިހާ ޤައުމުތަކުގެ ކުރިމަތީގައި، އިސްލާމީ އުންމަތް ހިމެނިފައި އޮތީ އެންމެ މަތިވެރި، އެންމެ ޝަރަފުވެރި މަޤާމުގައި. އެއީ ކީއްވެތޯ؟ އެއީ އެމީހުން ތަޢުލީމަށާއި ޢިލްމަށް އެ ޒަމާނުގައި ދިން އަހަންމިއްޔަތެއްގެ ބޮޑުކަމުން.\nމުސްލިމުން ފަހަށްޖެހުނީ އެކަންތައްތައް އެމީހުން ދޫކޮށްލީމާ. އެމީހުންގެ ޚިޔާލު ބަދަލުވީމާ. އެމީހުންގެ ވިސްނުމަށް އައި ބަދަލުތަކެއްގެ ސަބަބުން، ދިމާވި ކަންތައްތަކެއްގެ ސަބަބުން ތަޢުލީމަށާއި ޢިލްމަށް އެމީހުން ދެމުން ގެނައި އަހަންމިއްޔަތު ދޫކޮށްލީ. އެގޮތަށް ދޫކޮށްލުމުގެ ސަބަބުން މިހާރު މުސްލިމުން މިތިބީ، އަޅުގަނޑުމެން އެންމެންވެސް ދަންނަ ފަދައިން، ވަރަށްދަށު ދަރަޖަޔަކަށް ގޮސްފައި. ދުނިޔޭގެ އެހެން މީހުންގެ ކުރިމަތީގައި އެއްވެސް ޤަދަރެއް ނެތް ބަޔަކަށްވެފައި. ޤަދަރެއްނެތޭ މިދެންނެވީ ބާރުގެ ގޮތުން ޤަދަރެއް ނެތް ވާހަކަ. މިއަދު މުސްލިމުންނަކީ ބާރުހުރި ބައެއް ކަމަކަށްނުވޭ. މިއަދު މުސްލިމުންނަށްވުރެ އެހެން ޤައުމުތަކުގެ މީހުން ވަނީ މާބޮޑަށް ކުރިއަރައި ގޮސްފައި. އެހެންވާންޖެހުނު ސަބަބަކީ، ތަޢުލީމަށް އިސްލާމުން ދެމުން ގެންދިޔަ އަދި ދެމުން އައިސްފައިވާ އަހަންމިއްޔަތު ދޫކޮށްލުން. މިކަހަލަ މުނާސަބަތެއްގައި، އަޅުގަނޑުމެން މިކަންކަމާ ދޭތެރޭގައި ވިސްނައި، އަޅުގަނޑުމެން ކުރިއަށްދާން އޮތް މަގު އެއީ ކޮން މަގެއްކަން އަޅުގަނޑުމެން ބަލައި އެކަށައަޅަން އެބަޖެހޭ.\nރާއްޖެ ކުރިއަށްދާނީ އެންމެ ފުރަތަމަ ރާއްޖޭގައި އެކަށީގެންވާ ތަޢުލީމެއް އޮވެގެން. ދެންމެ މިނިސްޓަރ އޮފް އެޑިޔުކޭޝަން އެ ވިދާޅުވި ފަދައިން، މުޅި ރާއްޖޭގައި ޕްރައިމަރީ ތަޢުލީމު ފެތުރިގެން. މުޅި ރާއްޖޭގައި ހުރިހާ އެންމެންނަށް، ކިޔަވާ ޢުމުރުގެ ހުރިހާ ކުދިންނަށް އިބްތިދާއީ ތަޢުލީމު، އާދެ، ޕްރައިމަރީ ތަޢުލީމުގެ ފައިދާ ލިބިގެން. އެއީ އެންމެ ފުރަތަމަ ފިޔަވަޅު. އޭގެފަހުގައި އެކިއެކި ކަންކަމަށް ޚާއްޞަވާނެ ފަރާތްތަކެއް ހޮވިގެން. އެކިއެކި ކަންކަމަށް ބޭނުންވާ އިތުރު މަޢުލޫމާތާއި ތަޖުރިބާ ލިބޭނޭ ގޮތްތަކެއް ހަމަޖެހިގެން. އެގޮތަށް އަޅުގަނޑުމެންގެ ތަޢުލީމު ރާވައިގެން ނުގެންދާ ކަމަށްވަންޏާ، މުސްތަޤުބަލުގައި އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކުރިއަށްދާނެ މަގު އެއީ ފެންނާނެ އެއްޗެއް ނޫން. މިހާރުވެސް އަޅުގަނޑުމެންނަށް އެންމެ ދަތިވެގެން އުޅޭ ކަންތައް، ދެންމެ މިނިސްޓަރުވެސް އެ ބަޔާންކުރެއްވީ. އާދެ، މީހުން މަދުކަން. އެއްވެސް ކަމެއް ކުރިއަށް ގެންދިޔުމަށް އެކަށީގެންވާ މީހުން ނެތްކަން. އެއީވެސް އަޅުގަނޑުމެން ތަޢުލީމާ ދޭތެރޭގައި މުޅިން އިހުމާލުކޮށްލައިފައި އޮތުމުގެ ސަބަބުން ދިމާވެގެން އުޅޭ ކަމެއް. މިހާރު ސަރުކާރުގެ ސްކޫލުތަކުގައި، މާލޭގައި ސަރުކާރުގެ ސްކޫލުތަކުގައި ކިޔަވައިދޭ ގިނަ ޓީޗަރުން އެއީ ދިވެހިންނެއް ނޫން. ބޭރު ޤައުމުތަކުން ގެންނަން ޖެހިފައިވާ ބައެއް. އެމީހުން ކިހިނެއްތޯ އަޅުގަނޑުމެންގެ ދަރިންނަށް އެކަށީގެންވާ ތަޢުލީމެއް ހެޔޮހިތުން، އޭގެ މަޤްޞަދު ހާސިލުވާގޮތަށް ދޭނީ! އަޅުގަނޑުމެންގެ ދަރިންގެ މަޞްލަޙަތު އޮންނާނީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ހިތުގައި. އެ ދަރިންނަށް ފައިދާހުރި ގޮތަކަށް ތަޢުލީމު ދެވޭނީ ހަމަ އަޅުގަނޑުމެންނަށް. އަޅުގަނޑުމެންގެ ތެރެއިން އުފެދޭ މުދައްރިސުންނަށް، ޓީޗަރުންނަށް. ކުރިން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތަޢުލީމީ ނިޒާމު އެހެން ގޮތަކަށް ބަދަލުވެގެންދިޔައިރު، އާދެ، އެއީ 1960 ވަނަ އަހަރު ނޫނީ 1961 އެހާ ތާނގައި. އެދުވަސްވަރު ތަޢުލީމީ ނިޒާމު ބަދަލުވެގެން ދިޔައިރު، ސަރުކާރުން މި ނުކުތާއަށް ވިސްނެވިކަމަށްވާނަމަ، މިއަދު އަޅުގަނޑުމެން މި ކުރިމަތިލާންޖެހޭ ދައްޗާ ކުރިމަތިލާކަށް ނުޖެހޭނެ. މިދެންނެވީ އޭރުއްސުރެ ވިސްނައިގެން އަޅުގަނޑުމެން ޓީޗަރުން، މުދައްރިސުން އުފައްދަމުން ގެންދިޔަނަމަ، މިއަދު މަޖީދިއްޔާ ސްކޫލުގައާއި، އަމީނިއްޔާ ސްކޫލުގައާއި، އިސްކަންދަރު ސްކޫލުގައާއި އަދި އެނޫން ތަންތާނގައިވެސް ޓީޗަރުންގެ ގޮތުގައި ތިބޭނީ ދިވެހިން. އެކަމަކު އަޅުގަނޑުމެން ވަކިގޮތަކަށް ގެންދަން ސިޔާސަތެއް ކަނޑައެޅީ. އެއީ އިނގިރޭސިބަހުން ކިޔަވައިދީގެން ކުރިއަށް ގެންދަން. އެއީ ހަމަ އެކަން އޮންނަންވީގޮތް. އަޅުގަނޑުމެންގެ ތަޢުލީމު ކުރިއަށް ގެންދިޔުމުގައި އިނގިރޭސިބަސް ބޭނުންކުރަންޖެހޭނެކަމަށް އަޅުގަނޑުވެސް ހަމަ މުޅިން އެއްބަސް. އެއީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ދިވެހިބަހުގައި އެހެނިހެން ޢިލްމުތަކުގެ ފޮތްތަކެއް އަދި އެކުލެވިފައެއްނެތް. އަޅުގަނޑުމެންގެ ބަހުން ސައިންސާބެހޭ މާއްދާތަކެއް ލިޔެވިފައެއް ނެތް. ހިސާބު ޢިލްމުގެ ފޮތްތަކެއްވެސް އެ ފެންވަރަކަށް ލިޔެވިފައެއް ނެތް. މިއަދުގެ ތަޢުލީމަށް ބޭނުންވާ މާއްދާތައް ލިޔެވިފައި ހުރީ އިނގިރޭސިބަހުން. އެހެންވީމާ، އަޅުގަނޑުމެންގެ ހިސާބުގަނޑުގައި އިނގިރޭސިބަސް އެއީ ވާސިޠާއެއް ކަމަށް ނަހަދައި، އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކުރިއަށްދެވޭކަށް ނެތް. އެކަމާ މުޅިން އަޅުގަނޑު އެއްބަސް. އެހެންނަމަވެސް، އެ މުހިންމު ސިޔާސަތު ސަރުކާރުން ކަނޑައެޅުއްވިއިރު، ރާއްޖޭގައި މުދައްރިސުން އުފެއްދުމަށް އެއްވެސް ކަހަލަ ފިޔަވަޅެއް އަޅުއްވައިފައެއްނުވޭ. އެއްވެސް ކަހަލަ ޕުރޮގުރާމެއް ރާއްވަވައިފައެއްނުވޭ. އޭގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން މިއަދު އަޅުގަނޑުމެން މި ހިތި ތަޖުރިބާތަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހިފައި މިތިބީ. އެކަން މިހާރުގެ ސަރުކާރަށް އިހުސާސް ކުރެވޭތީ، މުދައްރިސުން ތަމްރީނު ކުރުމަށް އެހާބޮޑު އަހަންމިއްޔަތެއްދީގެން، ތަޢުލީމީ ދާއިރާއަށް އެހާމަތީ މަޤާމެއްދީގެން، އެހާބޮޑު ހަރަދުތައް ކުރަމުން މި ގެންދަނީ. ދެންމެ މިނިސްޓަރު އެ ވިދާޅުވި ފަދައިން، މީގެ ތިން އަހަރު ކުރީގައި ތަޢުލީމާބެހޭ މުވައްޒަފުންގެ ތެރެއިން ސަރުކާރުގެ އެއްވެސް މުވައްޒަފަކު ރާއްޖެތެރެއަކު ނެތް. މިއަދު ސަތޭކަ އެތައް މީހުނެއް ތިބިކަމަށް އޭނާ އެ ވިދާޅުވީ. އެހެންވީމާ، އެގޮތަށް އަޅުގަނޑުމެން މަސައްކަތް ކޮށްގެން، އަޅުގަނޑުމެންގެ ރާއްޖޭގައި، ރާއްޖޭގެ ދަރިންނަށް ކިޔަވައިދޭނޭ، ރާއްޖޭގެ މުދައްރިސުން ތިއްބަވައިގެން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ތަޢުލީމު ފެތުރެން އަންނަނީ ދިވެހިން އުފައްދައިގެން. އަޅުގަނޑުމެންގެ އެހެން ކަންތައްތައް ކުރިއަށް ގެންދެވެން އަންނަނީވެސް ތަޢުލީމު ލިބުނު މިންވަރަކުން.\nއާދެ، ކޮންމެއަކަސް މިއަދުގެ ޖަލްސާ މިހާރުވެސް ވަރަށް ދިގުލައިގެން ހިނގައްޖެ. އަޅުގަނޑުވެސް ގަސްދުކޮށްގެން ހުރީ ތަންކޮޅެއް ކުރުކޮށް ވާހަކަ ނިންމައިލަން ކަމަށް. އެހެންނަމަވެސް، ދުވަހުގެ މުނާސަބަތުގެ މުހިންމުކަމުންނާއި، އަދި އަޅުގަނޑުމެން ވިސްނަންޖެހޭ ވިސްނުންތަކުގެ މުހިންމުކަމުން، ބައެއް ވާހަކަތައް ދަންނަވައިލަން ޖެހުމުގެ ސަބަބުން ތަންކޮޅެއް ދިގުވެގެންދިޔައީ.\nއަޅުގަނޑުގެ ވާހަކަ ނިންމައިލުމުގެ ކުރިން އަދި އެއްވާހަކައެއް ދަންނަވައިލަން ބޭނުންވޭ. އެއީ މި މަދަރުސާ، އާދެ، މަދްރަސަތުލް އިފްތިތާޙު މިހާތަނާ ޖެހެންދެން މިއައީ ތަޢުލީމީ މައިދާނުގައި ވަރަށް ވަރުގަދަ ޖިހާދެއް ކޮށްގެން. 50 އަހަރުގެ ދިގު ޖިހާދެއް، މި މަދަރުސާގެ ފަރާތުން ވަނީ ކޮށްފައި. އެ ޖިހާދު ކުރުމުގައި މި މަދަރުސާ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތަޢުލީމަށް ވަރަށް މަތިވެރި ޚިދުމަތްތަކެއް ވަނީ ކޮށްފައި. މި މަދަރުސާއަށް އެކިއެކި ދައުރާ ކުރިމަތިލާން ޖެހުނު. ބައެއްފަހަރު ސަރުކާރުގެ ތަނެއްގެ ގޮތުގައި. އަނެއްބައިފަހަރު ނައިފަރު ރައްޔިތުންގެ ތަނެއްގެ ގޮތުގައި. އަނެއްބައިފަހަރު ފާދިއްޕޮޅު ރައްޔިތުންގެ ތަނެއްގެ ގޮތުގައި. ބައެއްފަހަރު ސަރުކާރުގެ އެހީ ލިބޭ. އަނެއްބައިފަހަރު ސަރުކާރުގެ އެހީއެއް ނުލިބޭ. އެކަހަލަގޮތަކަށް ދައުރުތަކެއް ކަޑައްތު ކުރަމުން ގޮސް، މި މަދަރުސާގެ ކަންތައް މިހާތަނަށް އައިސް މިއޮތީ. މިހާރުވެސް މި މަދަރުސާ ހިމެނިފައިވަނީ ސަރުކާރުން އެހީ ލިބޭ ތަނެއްގެ ގޮތުގައި. އެއީ އަމިއްލަ މަދަރުސާތަކާއި މަކްތަބުތަކުގެ ތެރެއިން މެދުނުކެނޑި 10 އަހަރު ވަންދެން ހިނގާފައިވާ ތަންތަނަށް ސަރުކާރުން އެހީދޭ އިންތިޒާމު ހަމަޖެއްސުމާ ގުޅިގެން. އެ އިންތިޒާމުގެ ދަށުން މިތަނަށް އެހީ ލިބެމުން ދަނީ. އަދި ޚާއްޞަކޮށް، މި 50 އަހަރު ފުރުމުގެ މުނާސަބަތު ފާހަގަކުރުމަށް ހަމަޖެހުމާ ގުޅިގެން، މި މަދަރުސާގެ ޢިމާރާތް ބިނާކުރުމުގަޔާއި އަދި އެނޫންވެސް ކަންކަމުގައި، ސަރުކާރުގެ އެހީ އެކަށީގެންވާ މިންވަރަކަށް ވަނީ ލިބިފައި. އެހެންވީމާ، މި މަދަރުސާ އެތައް ދައުރުތަކެއް ކަޑައްތު ކޮށްގެން މިހާތަނަށް މިއައީ. އެހެންވާންޖެހުނު ސަބަބަކީ އަޅުގަނޑު ހިތުން ކަނޑައެޅިގެން އެއްގޮތަކަށް ހަމަޖެހިފައި ނެތިގެން. ވަކި އުސޫލެއްގެ މަތިން ސަރުކާރުން ހަމަޖެއްސި ގޮތެއްގެ މަތިން ހިނގަމުން އައިނަމަ، ތަފާތު އެކި ދައުރުތަކާ ކުރިމަތިލާކަށް ނުޖެހޭނެ. ބައެއްފަހަރު ކުރިއަށް، އަނެއްބައިފަހަރު ފަހަތަށް އެހެންދާކަށް ނުޖެހޭނެ.\nއެހެންވީމާ، އަޅުގަނޑަށް ހީވަނީ މިހާރު މި މަދަރުސާ، "މަދްރަސަތުލް އިފްތިތާޙް" އާ ދައުރަކާ ކުރިމަތިލާންވެއްޖެހެން. 50 އަހަރަކީ ވަރަށްދިގު މުއްދަތެއް. 50 އަހަރު މަދަރުސާއެއް ޚިދުމަތް ކުރަމުން ގެންދިޔުމަކީ ކުޑަކަމެއް ނޫން. އަދި ޚާއްޞަކޮށް، ރާއްޖޭގައި އަދި އެއަށްވުރެ ޚާއްޞަކޮށް، ރާއްޖެތެރޭގައި ކަންތައްތައް ހުރިގޮތަށް ބަލާއިރު ތަޢުލީމު ދޭ މަދަރުސާއެއް، މަކްތަބެއް ނުވަތަ މަރުކަޒެއް އެހާގިނަ ދުވަސް ވަންދެން ހިނގިކަން އެއީ ވަރަށް ޚާއްޞަ ގޮތެއްގައި އަޅުގަނޑުމެން ފާހަގަކުރަންޖެހޭ ކަމެއް. ސަރުކާރުގެ އެހީއެއް ދާއިމީގޮތެއްގައެއް ނެތް. މުދައްރިސުން ލިބުން އެހާދަތި. ހަރަދުކުރާނެ ފައިސާއެއް ނުހުރޭ. ރާއްޖެތެރޭގެ މުއާޞަލާތުގެ ކަންތައް އޮންނަގޮތް އަޅުގަނޑުމެން އެންމެންނަށް އެނގޭ. މިކަންކަން މިހެން ހުރުމާއެކުވެސް 50 އަހަރު ވަންދެން އެހާގިނަ ޚިދުމަތްތަކެއް ކުރިކަން އެއީ އަޅުގަނޑު ދަންނަވާނީ މި މަދަރުސާގެ ފަރާތުން ކުރި ވަރަށް ވަރުގަދަ ޖިހާދެކޭ. އެހެންވީމާ، މި މަދަރުސާއަށް ވޭތުވެދިޔަ ތާނގައި ކުރިމަތިލާންޖެހުނު ދަތިތައް އެއީ ދެން މީގެފަހުން އެއްގޮތަކަށްވެސް މި މަދަރުސާ ކުރިމަތިލާން ޖެހިގެންވާނެ ދަތިތަކެއް ނޫން. އަދި އެ ދަތިތައް މުޅިން އެއްކިބާކުރުމަށްޓަކައި އަޅުގަނޑަށް ހީވަނީ މި މަދަރުސާ، އާ ދައުރަކާ ކުރިމަތިލާންވެއްޖެހެން. އެއީ މި މަދަރުސާގެ6ވަނަ ދައުރު.\nއެހެންވީމާ، ވަރަށް އުފަލާއެކު އަޅުގަނޑު މިއަދު މި ދަންނަވަނީ، މިއަދުން ފެށިގެން މަދްރަސަތުލް އިފްތިތާޙު ވާނީ ސަރުކާރުގެ މަދަރުސާއެއް ކަމަށް. އާދެ، އެއީ ހަމައެކަނި މަދަރުސާ ނިސްބަތްވާ ފަރާތުގެ ނަމަށް އައި ބަދަލެއް ނޫން. ނައިފަރު ރައްޔިތުންގެ ނަމުގައި އޮތް މަދަރުސާއެއް، ސަރުކާރުގެ ނަމަށް ބަދަލުވާ ބަދަލުވުމެއް ނޫން. މިގޮތަށް ބަދަލުވެގެން ލިބޭނެ ފައިދާތަކަށްޓަކައި ގެނެވޭ ބަދަލެއް. މިހާރުގެ މުދައްރިސުންގެ އަދަދަށް ބަލާއިރު ތިބެނީ7މުދައްރިސުން. އެއްބައި މުދައްރިސުން ތިބެނީ ބައެއް ވަގުތު ކިޔަވައިދޭގޮތަށް. އެ މުދައްރިސުންގެ މުސާރައަށް ދޭންޖެހޭ ފައިސާ، ނައިފަރު ރައްޔިތުންނަކަށް ޙިއްޞާކުރެވޭކަށެއް ނޯވޭ. ނައިފަރު އޮފީހަކުންވެސް އެބައި ދެވޭކަށެއްނޯވޭ. މަދަރުސާއަށް ބޭނުންވާ އެހެން ހަރަދުތައްވެސް ކުރާނެ ފައިސާއެއް މަދަރުސާއަކަށް ލިބިފައެއްނޯވޭ. އެހެންވީމާ، މި މަދަރުސާއަކީ ސަރުކާރުގެ ތަނެއް ކަމަށްވުމުން، އެހުރިހާ ކަމެއް ހަމަޖެހޭނެ. ވީމާ، މަދަރުސާގެ ހުރިހާ މުވައްޒަފުންނަށާއި މުދއްރިސުންނަށް މުސާރަދޭނީ ސަރުކާރުގެ ފަރާތުން. މަދަރުސާއަށް ބޭނުންވާ ހުރިހާ ކަމެއް ކުރަމުން ގެންދާނީ ސަރުކާރުން. ގޮނޑި މޭޒު ހޯދައިދޭނީ ސަރުކާރުން. ކިޔަވާފޮތް، އެހެންގޮސް ސަރުކާރުގެ ސްކޫލުތަކުގައި ހަމަޖެހިފައިވާ ހުރިހާ އިންތިޒާމުތަކެއް އިރާދަކުރެއްވިއްޔާ މަދްރަސަތުލް އިފްތިތާޙުގައި ހަމަޖެހޭނެ.\nހަމައެއާއެކު، އަޅުގަނޑު ދަންނަވަން، މި ފިޔަވަޅު އަޅަން ސަރުކާރުން މިއަދު މި ގަސްދުކުރީ މިދެންނެވިފަދަ ދިގު މުއްދަތެއްގައި އެހާ މަތިވެރި ވަރުގަދަ ޖިހާދެއް، މި މަދަރުސާގެ ފަރާތުން މެދުކެނޑުމެއްނެތި ކުރަމުން އައުމުގެ ސަބަބުން. އެކަމަށް ހިތްވަރު ދިނުމުގެ ގޮތުންނާއި އަދި އެ ޖިހާދުގެ އަގު ސަރުކާރުން ވަޒަންކުރުމުގެ ގޮތުން. 50 އަހަރު ހަމަނުވިކަމުގައިވިޔަސް، ވަރަށްގިނަ ދުވަސް ވަންދެން ޚިދުމަތްކޮށްފައި ހުރި މިނޫންވެސް މަދަރުސާތައް ރާއްޖެތެރޭގައި އެބަހުރި. ބައެއް ރަށްރަށުގައި އެބަހުރި 30 އަހަރުވެފައި ހުރި ތަންތަން. އަނެއްބައި ރަށްރަށުގައި އެބަހުރި 20 އަހަރު ވެފައި ހުރި ތަންތަން. އެތަންތަނަށްވެސް މިހާރު ސަރުކާރުން މިގެންދަނީ ހަމައެކަނި 10 އަހަރުވީ ތަންތަނަށްދޭ އެހީދެމުން. އެހެންވީމާ، މިއަދުން ފެށިގެން އެ އުސޫލަށްވެސް ބަދަލެއް އަންނާނެ. 20 އަހަރުވީ ތަންތަނަށް އިތުރު އެހީ ލިބޭނެ. އަދި 30 އަހަރުވީ ތަންތަނަށް އެއަށްވުރެ އިތުރު އެހީ ލިބޭނެ. އެ އުސޫލުތައް އިރާދަކުރެއްވިއްޔާ ވަރަށް އަވަހަށް އިޢުލާނު ކުރެވޭނެ. ކޮންމެއަކަސް އަޅުގަނޑުގެ ބޭނުމަކީ މި މުނާސަބަތުގައި މިކަން ނައިފަރުގެ ރައްޔިތުންނަށާއި، މަދްރަސަތުލް އިފްތިތާޙުގެ ދަރިވަރުންނަށާއި، މުދައްރިސުންނަށާއި، ހިންގުންތެރިންނަށް އަދި މުޅި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތަޢުލީމަށް ލޯބިކުރާ އެންމެންނަށް ދަންނަވައިލުން. ހަމައެއާއެކުގައި ސަރުކާރުގެ ފަރާތުން ރާއްޖެތެރޭގެ ތަޢުލީމަށްދޭ އަހަންމިއްޔަތާއި، ޚަރަދުކުރާ ފައިސާ، ކުރިއަށް އޮތް ތާނގައި އެތައް ގުނައެއް އިތުރުވެގެންދާނެކަން ހާމަކޮށްދިނުން.\nއާދެ، 1982 ވަނަ އަހަރަށް ފާސްވި ބަޖެޓުގައި ތަޢުލީމަށް ގާތްގަނޑަކަށް ސަތޭކައަކުން ސަތާރަ ހިމެނިފައިވާ ވާހަކަ ތިޔަބޭފުޅުން އައްސަވާނެ. ޙަޤީޤަތުގައި ދައުލަތުގެ ހަރަދުގެ ސަތޭކައަކުން ސަތާރައަށްވުރެ މާބޮޑު ބައެއް ތަޢުލީމަށްދާނެ. އެއީ އަޅުގަނޑުމެންގެ އާންމު ބަޖެޓުގައި އެބައި އެކުލެވިގެން ނުވިޔަސް، ސަރުކާރުން ކުރާ އެކިއެކި މަސައްކަތްތަކުގެ ސަބަބުން ބޭރުގެ ފަރާތްތަކުން ލިބޭ އެހީއާއި، ލޯނާއި އަދި ކުރިން ފާސްވެފައިވާ ޚާއްޞަ ބަޖެޓުތަކާ، މިކަހަލަ އެއްޗެހިން ލިބޭ ފައިސާގެ ވަރަށްބޮޑު ބައެއް ތަޢުލީމަށް ހަރަދުވެގެންދާނެ. އެހެންވީމާ، ދައުލަތުގެ ޙަޤީޤީ ހަރަދުގެ ސަތޭކައަކުން ސަތާރައަށްވުރެ މާގިނަ އަދަދެއް ތަޢުލީމަށް މިހާރުވެސް ހަރަދުވޭ. އަދި މިއަންނަ އަހަރުވެސް ހަރަދުވާނެ. އެހެންވީމާ، ހަމައެކަނި ދައުލަތުގެ ބަޖެޓުގެ ސަތޭކައަކުން ސަތާރަ ކަމަށް ދެންނެވުމާއެކު، އެ ހަރަދުވާނެ ކަމަށް ލަފާކުރެވޭ ވަރަށްވުރެ، މާގިނަ އަދަދަކަށް ފައިސާ ހަރަދުވާނެކަން ތިޔަބޭފުޅުންނަށް އަޅުގަނޑު މި ހާމަކޮށްދެނީ، އެއީ ބައެއް ފަރާތްތަކަށް ކުޑަކޮށް އޮޅިފައި އޮވެދާނެ ކަމަކަށްވާތީ.\nކޮންމެއަކަސް، އަދިވެސް އެއްފަހަރު މަދްރަސަތުލްއިފްތިތާޙުގެ ދަރިވަރުންނަށާއި، މަދްރަސަތުލްއިފްތިތާޙުގެ މުދައްރިސުންނަށާއި، ހިންގުންތެރިންނަށާއި، ނައިފަރުގެ ރައްޔިތުންނަށާއި، ފާދިއްޕޮޅުގެ ރައްޔިތުންނަށް މި މުހިންމު މުނާސަބަތުގައި އިޚުލާޞްތެރިކަމާއެކު ތަހުނިޔާ އަދާކުރަން. އަޅުގަނޑު އެދެނީ، މަދްރަސަތުލްއިފްތިތާޙަށް، ކުރިއަށް އޮތް ދައުރުގައި އިތުރު ތަރައްޤީ ލިބެމުންދިޔުން. ރާއްޖޭގެ ތަޢުލީމަށް މުސްތަޤްބަލުގައި އިތުރު ކުރިއެރުމެއް ލިބެމުން ދިއުން. ރާއްޖޭގެ ހުރިހާ ކަމަކަށްވެސް މުސްތަޤްބަލުގައި ކުރިއެރުމާއި ތަރައްޤީ ލިބެމުން ދިއުން. އަޅުގަނޑުމެން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރައްޔިތުން ކުރާ މަސައްކަތެއްގެ ސަބަބުން ދިވެހިރާއްޖެއަށް ނަޞްރާ ނަޞީބާއި، ރީތި ނަމާއި، ކުރިއެރުމާއި، ސަލާމަތާއި، އަމާންކަން ލިބެމުން ދިއުން.


Gavaidhaa khilaafah Mendhoo in ruggas negi meehaku2lakka ahvure gina rufiyaain joorimanaakohfi - vNews.mv\nރައްޖޭގެ ރަށަކުން ރުށްގަސް ބަރުކުރާ މަންޒަރު\nގަވައިދާ ޚިލާފަށް މެންދޫއިން ރުއްގަސް ނެގި މީހަކު2ލައްކައަށްވުރެ ގިނަ ރުފިޔާއިން ޖޫރިމަނާކޮށްފި\nޠާހިރާ އަޒްހާރު L. Mendhoo | 22 November 2019, 11:39\nދަނޑުވެރިކަމުގެ މަސައްކަތަށް ދޫކޮށްފައިވާ ލ. މެންދޫއިން ގަވައިދާ ހިލާފަށް ގިނަ އަދަދެއްގެ ރުއްގަސް ނެގި މައްސަލައިގަ އެރަށް ހިންގުމާ ހަވާލުވެ ހުރި ފަރާތް 275،000 (ދެލައްކަ ހަތްދިހަ ފަސް ހާސް) ރުފިޔާއިން ޖޫރިމަނާކޮށްފިއެވެ.\nއެންވަޔަރަމެންޓަލް ޕްރޮޓެކްޝަން އޭޖެންސީ (އީޕީއޭ) އިން ނެރެފައިވާ ބަޔާނެެއްގައި ބުނެފައިވަނީ މެންދޫގައި ދަނޑުވެރިކަން ކުރުމުގެ ގޮތުން އެރަށާ ހަވާލުވެ ހުރި ފަރާތް ކަމުގައިވާ ސ.މަރަދޫ، އަސްރާރުގެ ޙަސަން އާދިލް ވަނީ މީގެ ކުރިން ތިމާވެއްޓަށް އަސަރުފޯރާނެ މިންވަރު ބަޔާންކޮށް ރިޕޯޓެއް އެ އެޖެންސީއަށް ހުށައަޅާފައިވާ ކަމަށެވެ. އަދި އެރިޕޯޓް ފާސްކޮށް އީޕީއޭއިން އެރަށުގައި ދަނޑުވެރިކަން ކުރުމުގެ ހުއްދަ ދީފައިވާ ކަމަށް އީޕީއޭގެ ބަޔާނުގައިވެއެވެ.\nއެހެންނަމަވެސް ގަވައިދާ ހިލާފުވެ، އީޕީއޭއިން ދީފައިވާ ހުއްދައިގެ ބޭރުން ރަށުގެ ވެރިފަރާތުން ތިމާވެއްޓަށް ގެއްލުންވާ ގިނަ ކަންކަން ކޮށްފައިވާ ކަމަށް އީޕީއޭއިން ބުނެފައިވެއެވެ. އެގޮތުން މި ރިޕޯޓާ ހިލާފުވެ، ރަށުގެ އިރު އުތުރުފަރާތުން ރުއްގަސް ނަގާ، 4822 (ހަތަރު ހާސް އަށް ސަތޭކަ ބާވީސް ) އަކަ މީޓަރުގެ މަގެއް ހަދާފައިވާކަމަށް ބަޔާނުގައިވެއެވެ.\nއެހެންކަމުން މިއަމަލަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތިމާވެށި ދެމެހެއްޓުމުގެ ގަވައިދާ ހިލާފަށް ކޮށްފައިވާ ކަމަކަށްވާތީ ލ. މެންދޫ ހިންގުމާ ހަވާލުވެހުރި ޙަސަން އާދިލް 275000 (ދެލައްކަ ހަތްދިހަ ފަސް ހާސް) ރުފިޔާއިން ޖުރިމަނާކޮށްފައިވާ ކަަމަށް އީޕީއޭގެ ބަޔާނުގައި ބުނެފައިވެއެވެ. އަދި މި ފައިސާ 30 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އީޕިއޭއަށް ދެއްކުމަށް ޙަސަން އާދިލަށް ވަނީ އަންގާފައެވެ.\nގަވައިދާ ހިލާފަށް އެއްވެސް ހުއްދައެއް ނެތި ރުއްގަސް ނަގާ މައްސަލަތައް އީޕިއޭއަށް ހުށައެޅޭ މިންވަރު ދަނީ އިތުރުވަމުންނެވެ. އެހެންކަމުން މިކަން ހުއްޓުވުމަށް އީޕީއޭއިން ދަނީ ރުއްގަސް ނަގާ ފަރާތްތައް ބޮޑެތި އަދަދުން ޖޫރިމަނާކުރަމުންނެވެ.


Girl Guide Ge "Eid Project" Ah Ghiyasuddin Ge Dharivarunves Ehee Vejje - Vaguthu\nގާލް ގައިޑުގެ "ޢީދު ޕްރޮޖެކްޓް" އަށް ޣިޔާސުއްދީނުގެ ދަރިވަރުން ވެސް އެހީވެއްޖެ\nކޮންމެ އަހަރެއްގެވެސް ޢީދާ ދިމާކޮށް މޯލްޑިވްސް ގާލް ގައިޑް އެސޯސިއޭޝަނުން ދަނީ މުޙިއްމު މަސައްކަތެއް ހިންގަމުންނެވެ. އެއީ، ކ. ގުރައިދޫގައި ހުންނަ ޚާއްޞަ އެހީއަށް ބޭނުންވާ މީހުންގެ މަރުކަޒުގައި ތިބޭ މީހުންނަށް އެހީގެ ތަކެތި ފޯރުކޮށްދިނުމެވެ. އެމަސައްކަތުގައި ގައިޑުންނަށް އެހީވުމަށް އެކި ފަރާތްތަކުން ތަކެތި ފޯރުކޮށްދޭއިރު، ޣިޔާސުއްދީން އިންޓަނޭޝަން ސްކޫލުންވެސްވަނީ ތަކެތި ފޯރުކޮށްދީފައެވެ.\nމިކަމުގެ އެހީތެރިވުމަށް، އެސްކޫލުގެ ދަރިވަރުންވަނީ ތަކެތި ހަދިޔާކޮށްފައެވެ. މިކަން ކުރުމުގައި އެސްކޫލުން އިސް ނަގާފައިވަނީ ކޮމިއުނިޓީ ސާވިސް ލީޑަރގެ މަޤާމުގައި ހުރި ޝައިނާ މުޙައްމަދު ޝައިނީއެވެ.\nމިކަމާ ގުޅިގެން ޝައިނާ މުޙައްމަދު ޝައިނީ ބުނެފައިވަނީ ސްކޫލުގެ ކޮންމެ ކުލާހަކަށް ގޮސް، މިކަމުގެ މައުލޫމާތު ދީފައިވާކަމަށެވެ. އެގޮތުން، މިއީ ކޮން ކަމެއް ކިޔައިދީފައިވާކަމަށެވެ. އަދި، ދަރިވަރުން މިކަމަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ޝައުގުވެރިވިކަމަށްވެސް ބުނެފައިވެއެވެ.\nމީގެއިތުރުން، އެދަރިވަރު ބުނެފައިވަނީ ސްކޫލުގައި ޑޮނޭޝަން ފޮއްޓެއްވެސް ބަހައްޓާފައިވާކަމަށާއި އެހެންކަމުން، ދަރިވަރުންނާއި ބެލެނިވެރިން ބޭނުންވާ ކޮންމެ ވަގުތަކުވެސް އައިސް، އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދެވޭނެކަމަށެވެ.\n2000 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން ގާލް ގައިޑް އެސޯސިއޭޝަނުން މި ހަރަކާތް ހިންގަމުން އަންނައިރު، މި އަހަރު ހެލްތު މިނިސްޓްރީންވެސްވަނީ މިކަމަށް އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދީފައެވެ.\nޖޫން 13, 2018 17:22\nޤިޔާސުދީން ސްކޫލުން ޖާގަނުލިބޭމައްސަލަ އެޑުކޭޝަން މިނިސްޓިރީއަށް އިގޭބާ


17 Aharu Kujjege Kulli Maru: Manmma Bappaa Ahanang Maafu Kurey - Vaguthu\n17 އަހަރު ކުއްޖެެއްގެ ކުއްލި މަރު: މަންމާ ބައްޕާ އަހަންނަށް މައާފް ކުރޭ\n1 އަހަރު ކުރިން ( ޖުލައި 5, 2019 )\nއިންޑިއާގެ ދިއްލީއަށް ނިސްބަތްވާ އުމުރުން 17 އަހަރުގެ ފިރިހެން ކުއްޖަކު އަމިއްލައަށް މަރުވި މައްސަލައެއް އިންޑިއާ ފުލުހުން ބަލަން ފަށައިފިއެވެ.\nއެ ކުއްޖާ އަމިއްލައަށް މަރުވެފައި ވަނީ އޭނާގެ ގޭގައި ސީލިންގ ފަންކާގައި ދަންޖެހިގެންނެވެ.\nވަސަންތް ވިހާރް ނަމަކަށް ކިޔާ ގްރޭޑް 11 ގައި ކިޔަވަމުންދިޔަ އެ ކުއްޖާ އަމިއްލައަށް މަރުވީ ސީދާ ކޮން ސަބަބަކާއި ހެދި ޔަގީން ނުވާއިރު، އެ ކުއްޖާ މަރުވުމުގެ ކުރިން ލިޔެފައިވާ ސޫސައިޑް ނޯޓުގައި އޭނާއަށް މައާފް ކުރުމަށް އެދިފައެވެ. އެހެން ނަމަވެސް އެ ނޯޓުގައި ސަބަބު ބަޔާންކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ.\nމިދިޔަ ބުދަ ދުވަހު މި ހާދިސާ ހިނގިއިރު ފުލުހުން ވަނީ މި ކުއްޖާ ހޮސްޕިޓަަލަށްވެސް ގެންދިޔަ ކަން މީޑިއާތަކަށް ކަށަވަރުކޮށްދީފައެވެ. އަދި މިހާރު އެ ކުއްޖާގެ ހަށިގަނޑު ފުލުހުން ވަނީ އާއިލާ އާ ހަވާލުކޮށްފައެވެ. ފުލުހުން އެ ކުއްޖާގެ ހަށިގަނޑު އާއިލާއާ ހަވާލުކޮށްފައި ވަނީ އޮޓޮޕްސީއަށް ފަހުއެވެ.\n"މަންމާ ބައްޕަ އަހަންނަށް މައާފް ކުރޭ".އޭނާ ލިޔުނު ނޯޓުގައި ވެއެވެ. ފުލުހުން އިތުރަށް ހޯދި ހޯދުންތަކުން އެނގުނުގޮތުގައި، އެ ކުއްޖާއާ ބައްޕައާ ދެ މީހުން ވަނީ ޒުވާބުކޮށްފައެވެ. ވިހާރް އާއި ބައްޕައާ ދެ މީހުން ޒުވާބުކޮށްފައި ވަނީ ވިހާރް ހެޑް ފޯނެއް އޯޑަރު ދިން މަައްސަލާގައެވެ. ނަމަވެސް އެކަން އެއްވެސް ފަރާތަކުން ކަށަވަރުކޮށް ނުދެއެެވެ.\nޖުލައި 5, 2019 21:05\nތިޔަށޭ އަސްލު ކިޔަނީ އަމިއްލަ ނަފްސު ހަލާކުގެ ތެރެއަށް އެއްލާލުން..... އެކަމު ވެސްޓާރން މީޑިއާ ބުނާ ކޮންމެ އެއްޗެއް ބުނާ އުސޫލުން ކާފަރުންނާއި ހަނގުރާމަ ކުރަންގޮސް މަރުވާ މުސްލިމް މީހާއާއި ދިމާލަށް އެންމެ ބާރަށް ގޮވާނީ އަމިއްލައަށް މަރުވީއޭ....


Veegothaky - Zueshan Ali\n1071 points - 103 posts\nހޭޝް ޓެގް: މުޢާމަލާތް ކުރުމުގެ އެންމެ މަޤްބޫލް ވަޞީލަތް؟\nމިއަދު ބަލާލި ކޮންމެ ސޯޝަލް މީޑިއާ ޕްލެޓްފޯމަކުން ވެސް ފެންނަނީ ހޭޝް ޓެގް ބޭނުން ކުރެވޭ މަންޒަރެވެ. ކަންކަން ހިއްސާ ކުރުމަށެވެ. ކަންކަމަށް ތާއީދު ހޯދުމަށެވެ. ކަންކަމަށް ފާޑު ކިއުމަށެވެ. ހޭޝް ޓެގް ގެ ބޭނުން އެކި ގޮތް\nފިންލޭންޑަށް އުފަންވާ ކޮންމެ ކުއްޖެއްގެ ފުރަތަމަ އެނދަކީ ކަރުދާސް ފޮށިގަނޑެއް\n1930ގެ އަހަރުތަކުން ފެށިގެން ފިންލޭންޑް ގެ ކޮންމެ ތުއްތު ކުއްޖަކު ވެސް އެންމެ ފުރަތަމަ ނިދާ އެނދަކީ ކަރުދާސް ފޮށިގަނޑެކެވެ. ފިންލޭންޑް ގެ ސަރުކާރުން ކޮންމެ މާބަނޑު އަންހެނަކަށް ހަދިޔާ ކުރާ މި ފޮށިގަނޑުގެ އަޑީގައި\n132 އަހަރު ވީ ރައިފަލް އެއް ޕާރކަކުން ފެނިއްޖެ\n1882 ވަނަ އަހަރު މެނުފެކްޗަރ ކޮށްފައިވާ ރައިފަލެއް ނެވާޑާގެ ގްރޭޓް ބޭސިން ނެޝަނަލް ޕާރކްގެ ގަހެއްގެ ބުޑުން އާކިއޮލޮޖިސްޓުން ތަކަކަށް ފެނިއްޖެއެވެ. އެ ރައިފަލް އެ ގަސް ކައިރީ އޮންނަތާ ކިހާ ދުވަހެއް ވެދާނެ ކަމެއް\nއަނބިމީހާގެ މަރާ ގުޅިގެން އެމް.ޕީ އަކާ ސުވާލުކޮށްފި\nއަނބިމީހާގެ މަރުގެ މައްސަލައިގައި އިންޑިއާގެ ޕާލަމެންޓް މެމްބަރެއް އަދި ޔޫ.އެން ގެ ޑިޕްލޮމެޓް އެއް ކަމުގައިވާ ސަޝީ ތަރޫރް އާއި ދިއްލީ ގެ ފުލުހުން ސުވާލު ކޮށްފިއެވެ. އޭނާގެ އަނބިމީހާ ސުނަންދާ ޕުޝްކަރު ފައިވް ސްޓާ\nޓެރަރިޒަމާ ގުޅުން ހުރި ކަމަށް ބެލެވޭ ބަޔަކު ހައްޔަރު ކޮށްފި!\nފްރާންސް ގެ ފަސް ސަރަހައްދަކުން ޓެރަރިޒަމާ ގުޅުން ހުރި ކަމަށް ޝައްކު ކުރެވޭ 12 މީހަކު ހައްޔަރުކޮށްފިއެވެ. މި މީހުން ހައްޔަރު ކޮށްފާ ވަނީ ފްރާންސްގެ މާރކެޓް ސަރަހައްދަށް ދިން ހަމަލާއަކާ ގުޅިގެން މަރާލެވުނު އަހުމަދު\nތާލިބާން ސްކޫލަށް ކެރީ ޒިޔާރަތް ކުރަނީ!\nޕޭޝާވަރުގެ މިލިޓަރީ ސްކޫލަށް އެމެރިކާގެ ސެކްރެޓަރީ އޮފް ސްޓޭޓް ޖޯން ކެރީ ޒިޔާރަތްކުރަން ނިންމައިފިއެވެ. ޕާކިސްތާނުގެ ޕޭޝާވަރުގެ މިލިޓަރީ ސްކޫލަކަށް މިދިޔަ ޑިސެމްބަރު މަހު ދިން ހަމަލާއެއްގައި 150 ކުދިންނާއި\nޔުކްރޭން ގެ ކުރީގެ ރައީސް އިންޓަޕޯލްގެ 'ވޯންޓެޑް' ލިސްޓުގައި!\nޔުކްރޭންގެ ކުރީގެ ރައީސް ޔަނުކޮވިޗް އަކީ ޚިޔާނާތުގެ މައްސަލަތަކަކާއި ގުޅިގެން އިންޓަޕޯލް އިން ހޯދާ މީހެއް ކަމަށް އިންޓަޕޯލް އިން ހާމަކޮށްފިއެވެ. އިންޓަޕޯލް އިން ނެރެފައިވާ ރެޑް ނޯޓިސްގައި ވަނީ ޔަނުކޮވިޗް\n'ސްނޯމެން' ހެދުމަކީ ދީނާ ޚިލާފް ކަމެއް!\nސައުދީ އަރޭބިއާގެ އުތުރަށް ކުރި ސްނޯ ސްޓޯމަކަށް ފަހު ސްނޯމެން ހެދުމަކީ ކޮންކަހަލަ ކަމެއްތޯ ސުވާލު ކުރުމުން އެއީ ދީނާ ޚިލާފް ކަމެއް ކަމަށް ސައޫދީ ކްލެރިކް މުހައްމަދު ޞާލިހް އަލް-މުނައްޖިދު ބުނެފިއެވެ. އޭނާ ބުނީ\nދީން ބަދަލު ކުރާ މީހުންނަށް މަރުގެ ހުކުމް!\nދީން ބަދަލު ކުރާ މީހުންނަށް މަރުގެ ހުކުމް ކުރަން ޖެހޭނެ ކަމަށް އިންޑިއާގެ ރޫލިންގ ޕާރޓީގެ އެމް.ޕީ ސާކްޝީ މަހަރާޖް ބުނެފިއެވެ. އޭނާ ބުނީ ހިންދޫ ދީން ދޫކޮށް މުސްލިމް ނުވަތަ ކްރިސްޓިއަން ދީނަށް އެނބުރޭ މީހުން މަރަން\nސިންގަޕޫރުގައި ބެލެނިވެރިން ޕްރައިމަރީ މާއްދާތައް ކިޔަވަނީ!\nޕްރައިމަރީ ގްރޭޑް ތަކުގައި ކިޔަވާ ކުދިން ކުރާ އިހުސާސްތައް ދެނެގަތުމަށްޓަކައި އެކުދިންގެ ބެލެނިވެރިންވެސް އެ ގްރޭޑް ތަކުގެ މާއްދާތައް ކިޔަވަން ފަށައިފިއެވެ. ޓިއުޝަން ސެންޓަރަކުން ހިންގާ މާސްޓަރީ ޕްރޮގްރާމެއްގެ\nވަޒީފާއަށް ސަލާމް ބުނި މީހަކު ވަޒީފާއިން ވަކިކޮށްފި!\nއިންޑިއާގެ އިލެކްޓްރިކް އިންޖިނިއަރެއް ކަމުގައިވާ އޭ.ކޭ ވަރްމާ ބަލިވެގެން ވަޒީފާއަށް ސަލާމް ބުނީ 1990ގައެވެ. ނަމަވެސް އޭގެ ފަހުން އަދިވެސް އޭނާ ވަޒީފާ އަށް ނިކުމެފައި ނުވެއެވެ. އެހެން ކަމުން، ވަޒީފާ އަށް ސަލާމް\nޗާރލީ ހެބްޑޫ އަށް ހަމަލާ ދިން ޓެރަރިސްޓުގެ އަންހެނުން ތުރުކީގައި!\nޗާރލީ ހެބްޑޫ އަށް ހަމަލާ ދިން ޓެރަރިސްޓުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ މީހެއްގެ އަނބިމީހާ ހަޔާތު ބޫމެދިއެން އެ ހަމަލާގެ ކުރިން ތުރުކީ އަށް އެތެރެ ވެފައިވާ ކަމަށް ތުރުކީގެ ކަމާބެހޭ އިދާރާތަކުން ބުނެފިއެވެ. އެފަރާތްތަކުން\nޕެރިސް ޝޫޓްއައުޓްގައި މަރުވި ސިފައިންގެ މީހާގެ އާއިލާގެ ބަސް\nފްރާންސްގެ ނޫސް އިދާރާ ޗާރލީ ހެބްޑޫ އަށް ދިން ޓެރަރިސްޓް ހަމަލާގައި މަރުވި ފުލުހަކީ އަހުމަދް މެރަބެޓް ނަމަކަށް ކިޔުނު މުސްލިމެކެވެ. މި ހަމަލާ އާއި ގުޅިގެން މުސްލިމުންނާ ދޮކޮޅަށް އެތައް ވާހަކައެއް ފެތުރިފައިވާ\nބޯކޯ ހަރާމްގެ އައު އުކުޅު: ކުޑަ ކުދިން\nބޯކޯ ހަރާމް އިން ނައިޖީރިއާގައި މިދިޔަ އަހަރު އައީ އެކި ވަރުގެ ހަމަލާ ދެމުންނެވެ. އެކި ގޮތަށެވެ. ނަމަވެސް އައު އަހަރާ އެކު ބޯކޯ ހަރާމްގެ އުކުޅުތައް ވެސް ވަނީ ބަދަލުވެފައެވެ.\nބޯކޯ ހަރާމް އިން ނައިޖީރިއާގައި އެންމެ\nމުސްތަޤްބަލްގައި ކާރު ދުވާނީ ޑްރައިވަރަކާ ނުލާތަ؟\nސީ.އީ.އެސް ގެ ޝޯވ ގައި ކާރުގެ މުސްތަޤްބަލު އޮތް ގޮތް ދައްކާލުމަށް ބޭނުން ކުރީ މާސަޑީޒް ބެންޒް ކާރެކެވެ. ނަމަވެސް އެހެން ކާރުތަކާ ޚިލާފަށް މާސެޑީޒްގެ މި ކާރުގައި ދަތުރު ކުރާ ކޮންމެ މީހަކަށް ވެސް އެމީހަކު އިންތާ


Accident Vumun Avaha Filee - Libunu Aniyaagai Maruvee Dharifulhukan Engunee Maa Fahun - Vaguthu\nއެކްސިޑެންޓްވުމުން އަވަހަށް ފިލީ - ލިބުނު އަނިޔާގައި މަރުވީ ދަރިފުޅުކަން އެނގުނީ މާ ފަހުން\nމިއީ މިދިޔަ މަސް ތެރޭގައި ހިނގި ހިތާމަވެރި ހާދިސާއެެކެވެ. ޒެންގް ނަމަކަށް ކިޔާ މީހަކު އޭނާގެ ތިމާގެ މީހެއްގެ ގޭގައި "ޕާޓީ" ކުރުމަށްފަހު މަސްތުގެ ހާލުގައި ހުރެގެން ކާރުގައި ދިޔައީ ގެއަށެވެ. ގެއަށް ދިޔަ މަގުމަތީ އޭނާ އެކްސިޑެންްޓްވިއެވެ.\nޒެންގް ދުއްވާފައިދިޔަ ކާރު އެކްސިޑެންޓްވީ މަގުމަތިން ދުއްވާފައިދިޔަ ބެޓަރީ ސައިކަލެއްގައި ޖެހިގެންނެވެ. އެ އެކްސިޑެންޓްގައި އޭނާއަށް އެއްވެސް އަނިޔާއެއް ނުލިބުމުން އޭނާ ވަނީ އެކްސިޑެންޓުގައި އަނިޔާވި މީހުން ދޫކޮށްލާފައި އަވަހަށް އެ ސަރަޙައްދުން ފިލާފައެވެ.\nޗައިނާގެ ޒިބޯގައި މިދިޔަ މާރޗް މަހުގެ 22 ވަނަ ދުވަހު މި ހާދިސާ ހިނގިއިރު، އެކްސިޑެންޓްގައި އަނިޔާވި އަންހެން މީހާ އާއި ކުޑަ ކުއްޖާއަކީ، ކާރުގައި އިން ޒެންގްގެ އަނބިމީހާ އާއި އެދެމީހުންގެ ދަރިފުޅެވެ. އެ ދަރިފުޅު ވަނީ އެ އެކްސިޑެންޓްގައި ލިބުނު އަނިޔާތަކަށް ފަރުވާދެމުން ދަނިކޮށް މަރުވެފައެވެ. އަދި މި ހާދިސާއަށްފަހު ޒެންގްގެ އަނބިމީހާ އަށް އަދިވެސް ފަރުވާދެމުންދަނީ ސީރިއަސް ހާލުގައެވެ.\nރިޕޯޓްތައް ބުނާގޮތުގައި، ޒެންގް އާއި އޭނާގެ އަނބިމީހާ، ދަރިފުޅު ގޮވައިގެން ޕާޓީއަށް ގޮސްފައި ވަނީ އެއްކޮށެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ޒެންގ މަސްތުގެ ހާލުގައި ހުރުމުން އޭނާއާއި އެކުގައި ނުދާންވެގެން އަނބިމީހާ އާއި ދަރިފުޅު ދިޔައީ ސްކޫޓަރުގައެވެ.\nމި އެކްސިޑެންޓާއި ގުޅިގެން ފުލުހުން އެ ސަރަޙައްދުގެ ސީސީޓީވީ ފޫޓޭޖް ބަލައި، ކުރިއަށްގެންދިޔަ ތަހުޤީޤުން އެއީ ޒެންގް އިހުމާލުވާ ހާދިސާއެއްކަން ވަނީ ހާމަވެފައެވެ. އަދި އެކްސިޑެންޓު ހިނގި ވަގުތު ކާރުގައި އިނީ އޭނާކަން ފުޓޭޖްތަކުން ވަނީ ޔަޤީންކުރެވިފައެވެ.\nއޭގެ ފަހުން ފުލުހުން ވަނީ ޒެންގް ފުލުހުންގެ ބެލުމުގެ ދަށުން ހޮސްޕިޓަލަށް އޭނާ ގެންގޮސްފައެވެ. ނަމަވެސް އޭރު އޭނާގެ ދަރިފުޅު މި ދުނިޔެއާއި ވަކިވެއްޖެއެވެ.\nފުލުހުން މިހާރު ދަނީ ޒެންގް ހައްޔަރުކޮށް މި ހާދިސާ އިތުރަށް ތަހުޤީޤުކުރަމުންނެވެ.\nއޭޕްރީލް 4, 2018 22:23\nއެކަމަކުވެސް އަހަރެމެންގެ ތެރެއިން ވެރިކަންވެސް ކުރެއްވި ބޭފުޅެއް ވިދާޅުވިއެވެ، "ބޮވޭނެއެވެ، އަދި ބޮވެންވެސް ޖެހޭނެއެވެ"\nއޭޕްރީލް 5, 2018 08:50\nދެން ބޮއެބަލަ، ބޮއެގެން ދުނިޔެ ރަންވެބަލަ


Maruvun, niyaavun, avahaaravun | Mihaaru\nދިވެހި ބަހުގެ އުފެއްދުންތަކެއް: ބަހުގެ އަދަބުތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ދެ ވަނަ ދަރަޖަ މިހާރު ބޭނުމެއް ނުކުރޭ\nމަރުވުން، ނިޔާވުން، އަވަހާރަވުން: ބޭނުންކުރާނީ ކޮން ބަހެއް؟\n14 ފެބުރުއަރީ 2019 - 09:10 50 comments\nމިއީ ފަހަކަށް އައިސް ކިޔުންތެރިންގެ ފަރާތުންނާއި ސޯޝަލް މީޑިއާ އިން ނޫސްވެރިންނަށް ކުރިމަތިވާ ސުވާލެކެވެ. ބައެއް މީހުން އެ ސުވާލުކުރަނީ ރުޅިއައިސްގެންނެވެ. އަނެއް ބަޔަކަށް އެއީ މަރުވި މީހާއަށް، އޭނާގެ އާއިލާއަށް އިހުތިރާމް ކުޑަކުރުމެވެ. އަނެއް ބަޔަކަށް އެއީ ދަރަޖަ ތަފާތުކުރުމެކެވެ.\nއެކަމަކު ހަބަރުތަކުގައި ވަކި ބަޔަކަށް ނިސްބަތްކޮށް "މަރުވުން" ބޭނުންކުރަނީ އެއްވެސް ގޮތަކުން ގަދަރު ކުޑަކުރަން، ނުވަތަ ދަށްކޮށްލުމުގެ ނިޔަތުގައެއް ނޫނެވެ. އޭގައި ދިވެހި ބަހުގެ ހަމަތަކާއި، އާންމު ބަހުރުވައިގެ އަސަރުތައް ވެސް ހިމެނެ އެވެ. ފުރަތަމަ ދިވެހި ބަހުގައި އޮންނަ އަދަބުގެ ހަމަތަކަށް ބަލައިލުން ރަނގަޅުވާނެ އެވެ.\nއަޅުގަނޑުމެން ކުޑައިރު، 1970- 1980 ގެ އަހަރުތަކުގައި ދިވެހި ބަހުގެ ތިން ދަރަޖައެއްގެ ނުފޫޒު އޮތެވެ. ވާހަކަ ދެއްކުމުގައި އާންމުކޮށް އެ ދަރަޖަތައް ބޭނުން ވެސް ކުރި އެވެ. މިސާލަކަށް "އައުން" ނަގަމާ ހިނގާށެވެ. އެއީ އެންމެ އާދައިގެ ބަހުރުވަ އެވެ. އޭގެ ދެ ވަނަ ދަރަޖައަކީ "ދުރުވުމެ"ވެ. އެންމެ މަތީ ދަރަޖައަކީ "ވަޑައިގަތުމެ"ވެ.\nދެވަނަ ދަރަޖަ ބޭނުންކުރަނީ، ނުވަތަ ނިސްބަތްކުރަނީ، ކަތީބުންނާއި މުދިމުންނާއި ސަރުކާރު އޮފީސްތަކުގެ މެދު ފަންތީގެ ވެރިންނަށެވެ. އަދި މާލޭގެ މަތީ ފަންތީގެ އާއިލާތަކުގެ މެމްބަރުން ފިޔަވައި، މުޖުތަމައުގައި ގަދަރު ހުރި އެހެން މީހުންނާ މުހާތަބުކުރާ އިރު ވެސް ދެ ވަނަ ދަރަޖަ ބޭނުންކުރެ އެވެ.\nއެންމެ މަތީ ދަރަޖަ އުފެދިގެން އައީ މާލޭގެ އެންމެ މަތީ އިއްޒަތްތެރިންނާއި އެ އާއިލާތައް، އާންމު އެހެން މީހުންނާ ތަފާތުކުރުމުގެ ގޮތުން ކަމަށް ބެލެވެ އެވެ. އެހެންކަމުން "ވަޑައިގަތުން" ނިސްބަތްވާނީ ރަސްކަލުންނާއި ވަޒީރުންނާއި ޝާހީ އާއިލާ އާއި މާލޭގެ އެންމެ ގަދަރުވެރި މީހުންނަށެވެ. އެއީ އެތައް ގަރުނެއް ވަންދެން ރާއްޖޭގެ އެހެން ރައްޔިތުން ދެ ވަނަ ދަރަޖައިގެ ބައެއްގެ ގޮތުގައި ގެންގުޅުނު އާއިލާތަކެވެ.\nބަހުގެ އަދަބަށް ބަލާ ނަމަ ދެ ވަނަ ދަރަޖަ އާންމު ބަހުރުވައިން މިހާރު ވަނީ ގާތްގަނޑަކަށް ފޮހެވިފަ އެވެ. އެހެންކަމުން މިހާރު އުމުރުން 25 އަހަރުގެ ޒުވާނުންނަށް، "ދުރުވުން،" "ލައްބަ"، "ނިދިކުރެއްވުން،" "ކޭންބެއްލެވުން،" ފަދަ ބަސްތަކަކީ ދެވަނަ ދަރަޖައިގެ ހަމައެއްކަމެއް ނޭނގޭނެ އެވެ.\nއާންމު މުއާމަލާތުން އެ ދަރަޖަ ގެއްލެން ފެށީ 1980 ގެ އަހަރުތަކުގެ ފަހުކޮޅު އެވެ. ރަށްފުށާއި "މާލޭފުށު"ގެ ތަފާތު ކުޑަވުމުގެ އިންގިލާބީ ބަދަލު، މާލޭގެ ދިރިއުޅުމުގެ ތެރެއަށް ވަދެގަތީ އެ ދުވަސްވަރު އެވެ. މާލޭގެ އިއްޒަތްތެރި އާއިލާތަކުގެ ނަން ފަނޑުވެ، ބާރު ކެނޑުނީ އެވެ. އިގުތިސާދީ މަސައްކަތުގައި އެހެން ރަށްރަށުގެ މީހުން ކުރީ ސަފަށް ނުކުތީ އެވެ. މިހާރު އާއިލާ ތެރޭގައި ވެސް އެއް ބަޔަކު އަނެއް ބަޔަކަށް "އާދެ، ވަޑައިގަތުން" ބޭނުންކުރާނީ މާލޭގެ "އިއްޒަތްތެރި" މަދު ބައެއް ކަމަށް ފެނެ އެވެ.\nމިހާރު ދިވެހި އަދަބުގެ ބަހުރުވަ ބިނާވެފައި އޮތީ އެންމެ އާދައިގެ ބަސްތަކާއި އެންމެ މަތީ ދަރަޖައިގެ ބަސްތަކަށެވެ. ރަށްރަށުގެ ވެރިންނާއި އިއްޒަތްތެރިން ވެސް މިހާރު "ވަޑައިގަންނަވާނީ" އެވެ. އަދި މާލޭގައި ވެސް އެންމެ މަތީ ދަރަޖަ ބޭނުންކުރުމުގެ ޝަރުތަކަށް ވެފައި މި އޮތީ، ވަކި އާއިލާތަކަށް ނިސްބަތްވުމެއް ނޫނެވެ. އެ މީހަކު އަދާކުރާ ވަޒީފާ އާއި ތައުލީމީ ފެންވަރާއި، މުޖުތަމައުގައި އޭނާގެ މަގާމެވެ.\nމި ބޮޑު ބަދަލު ދިވެހިންގެ ދިރިއުޅުމާ ގުޅިފައި ވާތީ، މިހާރު "ވިދާޅުވުމު"ގެ ދެ ވަނަ ދަރަޖަ ކަމަށް ވާ "ބުނުއްވި"އޭ ވަރަށް ނުކިޔާނެ އެވެ. އަދި ލިއުންތެރިންގެ ލިއުންތަކުން ވެސް ފެނުން ދުރެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ވާހަކަ ދައްކާ ހަދާއިރު ވެސް އެ ބަސް ބޭނުމެއްނުކުރެ އެވެ. ދެ ވަނަ ދަރަޖައިގެ "ލައްބަ" ވެސް މިހާރު ބޭނުންކުރާނީ ވަރަށް މަދުންނެވެ. އެ ލަފުޒު މިހާރު ބޭނުންކުރާ ބަޔަކު އެ ބޭނުންކުރަނީ އެއްގޮތަކަށް ވެސް އެއީ ދެ ވަނަ ދަރަޖަ ކަމަށް ބަލައިގެންނެއް ނޫނެވެ. އެންމެ މަތީ ދަރަޖަ ކަމަށް ހީކޮށެވެ.\n"މަރުވުން" މިއީ އެންމެ އާދައިގެ ބަހުރުވަ އެވެ. އަބަދުވެސް އެންމެ އާދައިގެ ބަހުރުވަ ހިތްގައިމުވެފައި، ފަސޭހަ އެވެ.\n"ނިޔާވުން" މިއީ ދެވަނަ ދަރަޖަ އެވެ. އެކަމަކު ކުރިން ބުނިހެން ދެ ވަނަ ދަރަޖަ އަޅުގަނޑުމެންގެ ވާހަކަ ދެއްކުމާއި ލިއުމުގެ އާންމު ބަހުރުވައިގެ ތެރެއިން މިހާރު ވަނީ ބީވެގެން ގޮސްފަ އެވެ. އެހެންކަމުން ކުރިންސުރެ ނޫސްވެރިކަމުގައި އުޅެމުން އަންނަ ލިއުންތެރިން ބޭނުންކުރަނީ "މަރުވުން"، ނުވަތަ "އަވަހާރަވުން" ، މި ދެ ލަފުޒުން ކުރެ ލަފުޒެކެވެ.\nރައީސް އިބްރާހިމް މުހައްމަދު ސޯލިހާއި ނައިބު ރައީސް ފައިސަލް ނަސީމް: މި ދެ މީހުން ހިނގާފައި ދަނިއްޔޭ ލިއެ، ބުނެފިއްޔާ އެ ވާނީ ގަދަރުކުޑަކުރުމަކަށް ބާ؟\nނޫސްވެރިކަމުގެ ތަފާތު ސްޓައިލް ލިއުންތަކުގެ ތެރެއިން ވެސް އަޅުގަނޑު އަބަދުވެސް ހިތްހަމަޖެހެނީ އެންމެ އާދައިގެ ބަހުރުވައަށެވެ. އެކަމަކު ކޮންމެ ކޮންމެ މީހަކަށް ނިސްބަތްކޮށް އެގޮތަށް ލިއުމުން އާންމު މުޖުތަމައު ބަލައެއް ނުގަންނާނެ އެވެ. މިސާލަކަށް ރައީސް އިބްރާހިމް މުހައްމަދު ސޯލިހު "ބުނި ގޮތުގައި،"، ރައީސް "އަތުވެއްޖެ،" "ހިނގައްޖެ،" މި ބަސްތައް ބޭނުންކޮށްފި ނަމަ ވަރަށް ގިނަ މީހުން ދެކޭނީ އެންމެ މަތީ ވެރިޔާއަށް ގަދަރު ކުޑަކުރުން ކަމަށެވެ. ސޯޝަލް މީޑިއާގައި އުޅޭ މަދު ބަޔަކަށް އެގޮތް ކަމުދިއުން އެކަށީގެންވެ އެވެ.\nބަހުގެ އަދަބުގައި ހުރި ދަރަޖަތައް ބޭނުންކުރާނީތޯ ނުވަތަ ދޫކޮށްލާނީތޯ މިއީ ބަހުސްކުރެވިދާނެ މައުލޫއެކެވެ. މި ބަހުސްގައި، ކޮންމެ މީހަކަށް ނިސްބަތްކޮށް ވެސް "އަވަހާރަވުން" ބޭނުންކުރެވިދާނެއޭ، އެއް ބަޔަކު ބުނެފާނެ އެވެ. އެކަމަކު އާންމު ބަހުރުވައާ ހިލާފަށް އެންމެ މަތީ ދަރަޖަ ބޭނުންކުރަން ހަމައެކަނި އުނދަގުލީކީ ވެސް ނޫނެވެ. ދެ މީހެއްގެ މެދުގައި އޮންނަ ގާތްކަން ވެސް އެ ބަސްތަކުން ކެނޑޭކަން އިހުސާސްކުރެވޭނެ އެވެ.\nމިސާލަކަށް އައިމިނަތު އާއި އައިޝަތަކީ ވަރަށް ގާތް ދެ ރަހުމަތްތެރިންނެވެ. އޭގެ ތެރެއިން އައިމިނަތު މަރުވީ އެވެ. އެ ވާހަކަ އެހެން މީހުން ކައިރީގައި އައިޝަތު ބުނާނީ "އައިންތު އަވަހާރަވެއްޖެ"، މި ގޮތަށް ހެއްޔެވެ؟ ނޫނެކެވެ. "އައިންތު މަރުވެއްޖެ"، މި ގޮތަށެވެ. ސަބަބަކީ ވާހަކަ ދެއްކުމުގައި ފުރަތަމަ ވެސް ބޭނުންކުރާނީ އެންމެ އާދައިގެ، އެންމެ ފަސޭހަ ބަސްތައް ކަމަށް ވާތީ އެވެ.\nދިވެހި ބަހުގެ އަދަބުތައް އުފެދުނުތާ އެތައް ގަރުނެކެވެ. އޭގެ ތެރެއިން ދެ ވަނަ ދަރަޖަ ނެތި ދިޔައީ މުޖުތަމައުގައި ގަދަރުވެރި މީހަކަށް ވުމަކީ ވަކި އާއިލާއަކަށް، ވަކި ރަށަކަށް ނިސްބަތްވެގެން ލިބޭ އެއްޗެއް ނޫންކަން ދިވެހިން ގަބޫލުކުރުމާ އެކު އެވެ. އެއީ އެއްގޮތަކުން ބަލަންޏާ ވަރަށް ބޮޑު ބަދަލެކެވެ.\nނޫސްވެރިކަމުގައި އެންމެ ރަނގަޅީ އާންމު ބަހުރުވައިން ހަބަރުތައް ލިއުމެވެ. އެކަމަކު މީހަކު މަރުވި ހަބަރެއްގައި "މަރުވެއްޖެ" ޖެހުމުން، މިހާރު އެކަން ވަނީ، އެއް ބަޔަކަށް ވަރަށް ގޯސް ގޮތަކަށެވެ. ދެން އޮތީ މިކަމުގައި އެހެން ހައްލެކެވެ. އެއީ "މަރުވުން" މިއީ ހުތުރު ލަފުޒެއްގެ ގޮތުގައި ހެދުމެވެ. ނުވަތަ ގަދަރު ކުޑަކުރެވޭ ބަހެއް ކަމަށް ބެލުމެވެ. އެކަމަކު އޭރުން ވެސް ހުރިހާ ކަމެއް ހައްލެއް ނުވާނެ އެވެ. ސަބަބަކީ "ނިޔާވުން" އެއީ އަދިވެސް އެންމެން ވާހަކަ ދައްކާ އާންމު ބަހުރުވައިގައި ބޭނުންކުރާ ލަފުޒަކަށް ނުވާތީ އެވެ.\nއަޅުގަނޑަށް ޔަގީންކަމާ އެކު ބުނެވެން އޮތީ ހަބަރުތަކުގައި "މަރުވެއްޖެ" ޖަހަނީ އެއްގޮތަކަށް ވެސް ވަކި މީހަކު ދެރަކޮށްލަން، އޭނާގެ އަގުވަޒަންނުކުރުމުގެ ނިޔަތް އޮވެގެން ނޫން ކަމެވެ. މަރުވުމަކީ ދުނިޔޭގައި ކުރިމަތިވާނެ އެންމެ ހިތާމަވެރި ނިމުމެވެ. އެހެންކަމުން އެވާހަކަ ޖަހާއިރު ހިތާމަ ލިބުނު މީހުންނަށް އިތުރު ދެރައެއް، "މަރުވެއްޖެ"، މި ލަފުޒުން އިހުސާސްކުރެވޭ ނަމަ، "ނިޔާވުން" ބޭނުންކުރުން ގޯހެއް ނޫނެވެ. އެކަމަކު ސުވާލަކީ، "މަރުވުން" ކަހަލަ، ދިވެހި ބަހުގެ އެހާ ސާދާ، އާންމު ލަފުޒެއްގައި ނެތް މާނައެއް، ނަގަންވީ ކީއްކުރަން ހެއްޔެވެ؟ މި ބުނީ "މަރުވުން" އެއީ ނުލާހިކު ރީތި ބަހެކޭ އެވެ.\nއިތުރު ލިޔުންތައް ކޮލަމް ދިވެހި ބަސް ނޫސްވެރިކަން


REPORT: Fathuruveri kamah kurierun igthisoadhah heyo faaleh\nފަތުރުވެރިކަމަށް ކުރިއެރުން، އިގްތިސޯދަށް ހެޔޮ ފާލެއް\n17 ނޮވެންބަރ 2020 - 09:28:43\nކޮވިޑް-19 އާ ގުޅިގެން ރާއްޖޭގެ ބޯޑަރުތައް ބަންދު ކުރުމާއި އެކީ ދަތުރުފަތުރުތައް ހުއްޓި، ރާއްޖެ އިގްތިސާދީ ގޮތުން އަނދަވަޅަކަށް ވެއްޓި، ބައެއް ވިޔަފާރިތައް ބަންދު ކުރަން ޖެހި، ރިސޯޓްތަކާއި ގެސްޓް ހައުސްތަކުން ދެމުންގެންދާ ހިދުމަތްތައް މެދު ކަނޑާލަން ޖެހުނެވެ. ރާއްޖޭގެ ވިޔަފާރި އެ ސިނާއަތަކަށް ބިނާވެގެންވާ ފަތުރުވެރިކަމަށް ލޮކްޑައުންގެ ސަބަބުން ބުރޫ އަރައިގެން ދިޔަ އެވެ.\nކޮވިޑް-19 ގެ ހާލަތު ލުއިވުމާއި އެކު، ދެން އިވުނު އަޑަކީ ރާއްޖޭގެ ބޯޑަރުތައް ހުޅުވާލި ވާހަކަ އެވެ. އެގޮތުން ޖުލައި މަހުގެ 15 ވަނަ ދުވަހު ރާޢްޖޭގެ ބޯޑަރު ހުޅުވާލި އިރު، އެ މަސް ނިމެންދެން 1،500 އާއި ގާތްކުރާ އަދަދަކަށް ފަތުރުވެރިން ވަނީ ޒިޔާރަތްކޮށްފަ އެވެ. ޖެހިގެން އޮތް މަހު 7،000 އަށް ވުރެ ގިނައިންނެވެ. ދެން އޮތް މަހު 9،000 އަށް ވުރެ ގިނައިންނެވެ. އެއާއި ޖެހިގެން އޮތް މަހު ދެ ގުނަ އަށް އިތުރުވެގެން ދިޔަ އެވެ. މި މަސް ފަށައިގެން ފުރަތަމަ 11 ދުވަސްތެރޭ 11،000 އާއި ގާތްކުރާ އަދަދަކަށް އައިސްފައިވެ އެވެ.\nކޮންމެއަކަސް ބޯޑަރު ހުޅުވާލި ފަހުން ރާއްޖެއަށް ފަތުރުވެރިން އަންނަ އަދަދު އިތުރުވެފައިވާ އިރު، މިދިޔަ އާދީއްތަ ދުވަހު ވެސް 2000 އަށް ވުރެ ގިނަ ފަތުރުވެރިން ރާއްޖެއަށް އައިސްފައިވެ އެވެ. ވުމާއެކު އެ ދުވަހަކީ ބޯޑަރު ހުޅުވާލި ފަހުން މިހާތަނަށް އެންމެ ގިނައިން ރާއްޖެ އަށް ފަތުރުވެރިން ޒިޔާރަތްކޮށްފައިވާ ދުވަހެވެ. ސަރުކާރުގެ އަމާޒަކީ މި އަހަރު ނިމުމުގެ ކުރިން ބައި މިލިއަން ފަތުރުވެރިން ހަމަކުރުން ކަމަށް މިނިސްޓަރު ޑރ. އަބްދުﷲ މައުސޫމް ވަނީ ވިދާޅުވެފަ އެވެ.\nވަޒީރުގެ ބޮޑެތި އުންމީދުތަކެއް!\nބޯޑަރު ހުޅުވާލި ފަހުން ރާއްޖޭގެ ފަތުރުވެރިކަން މަހުން މަހަށް ރަނގަޅުވުމަކީ މި ސިނާއަތަށް އޮތް ހެޔޮ ފާލެއް ކަމަށް ވިދާޅުވެ، މިނިސްޓަރު ޑރ. މައުސޫމް ވަނީ އަންނަ މަހު ރާއްޖެއަށް ޒިޔާރަތްކުރާ ފަތުރުވެރިންގެ އަދަދު ބޮޑު ތަނުން މައްޗަށް ދާނެ ކަމަށް ލަފާ ކުރައްވައިފަ އެވެ. ނަމަވެސް ޔޫރަޕްގެ ބައެއް ގައުމުތަކުން މި ދަނޑިވަޅުގައި ލޮކްޑައުން އަކަށް ދިއުމުގެ ސަބަބުން އެ ގައުމުތަކުން ރާއްޖެއަށް ޒިޔާރަތްކުރާނެ ފަތުރުވެރިން މަދުވާނެ ކަމަށް މިނިސްޓަރު މައުސޫމް ފާހަގަކުރެއްވި އެވެ.\nޓޫރިޒަމް މިނިސްޓަރު ޑރ. އަބްދުﷲ މައުސޫމް--- ފޮޓޯ: ސީއެންއެމް\nއަންނަ އަހަރު 725،000 ފަތުރުވެރިން އަންނާނެ ކަމަށް އަންދާޒާ ކޮށްފައިވީ ނަމަވެސް، އުންމީދަކީ މިލިއަނަކަށް ވުރެ ގިނަ ފަތުރުވެރިން ރާއްޖެ ޒިޔާރަތްކުރުން ކަމަށާއި، ކުރިއަށް އޮތް ދުވަސްވަރުގައި ފަތުރުވެރިންގެ އެވަރެޖް ލެންތް އޮފް ސްޓޭ ކުރިން ހުރި ވަރަށް އިތުރުވާނެ ކަމަށް ޑރ. މައުސޫމް ލަފާކުރައްވާފައިވެ އެވެ.\nފަތުރުވެރިކަމަށް ހެޔޮފާލެއް އައުމުގެ އިތުރުން މިނިސްޓަރުގެ އެހެން އުންމީދެއް ވެސް އެބައޮތެވެ. އެގޮތުން ރިސޯޓްތަކުން ވަކިކޮށްފައިވާ މުވައްޒަފުންގެ ވަޒީފާ އަނބުރާ އިއާދަ ވުމާއި، ހަމަ މުސާރަ ނުލިބޭ ފަރާތްތަކުގެ މުސާރަ އިއާދަވުމުގެ އިތުރުން، މިހާރު ރިސޯޓްތަކުގައި އާއިލާ އާއި ބައްދަލުވާނެ ގޮތް ނެތިފައި ތިބި މުވައްޒަފުންނަށް އާއިލާ އާއި ބައްދަލުވެވޭނެ ގޮތް ހަމަޖެހުމަކީ ވެސް މިނިސްޓަރުގެ އުންމީދެކެވެ.\nމިނިސްޓަރު މައުސޫމް ގަބޫލު ކުރައްވާ ގޮތުގައި ރާއްޖޭގެ ފަތުރުވެރިކަން އިސްތިހާރުކުރުމުގައި އެންމެ ބޮޑު ދައުރެއް އަދާކުރަނީ ޕްރައިވެޓް ސެކްޓާ އެވެ. އެގޮތުން ފަތުރުވެރިކަން މިހާ ހިސާބަށް ކުރި އަރައިގެން ދިއުމުގައި ގެސްޓް ހައުސްތަކާއި، ރިސޯޓްތަކާއި، އަދި އެނޫންވެސް ފަތުރުވެރިކަމުގެ ޕްރައިވެޓް ސެކްޓާގައި މަސައްކަތްކުރާ ފަރާތްތަކުގެ ދައުރު ބޮޑުކަން މިނިސްޓަރު ފާހަގަ ކުރެއްވިއެވެ. އަދި ރާއްޖޭގެ ފަތުރުވެރިކަން އިޝްތިހާރު ކުރުމުގައި މަޝްހޫރު ފަރާތްތަކާއި އިންފްލުއެންސަރުންގެ ދައުރުވެސް ބޮޑު ކަމަށް މިނިސްޓަރު ވިދާޅުވި އެވެ.\nފަތުރުވެރިންފަތުރުވެރިކަންޓޫރިޒަމް މިނިސްޓްރީ ޑރ.މައުސޫމްރިސޯޓްގެސްޓްހައުސް


މޯލްޑިވްސް ލޭންޑް އެންޑް ސަރވޭ އޮތޯރިޓީން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނާއި، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހެދިފައިވާ ގަވާއިދުތައް އިޞްލާޙުކޮށް، އައު ޤާނޫނަކާއި ގަވާއިދުތަކެއް ހެދުމަށްޓަކައި، މި އޮތޯރިޓީގެ ލޭންޑް ސެކްޝަނަށް ލީގަލް ޑްރާފްޓްސްމަންއެއް ހޯދަން ބޭނުންވެއެވެ.\nމޯލްޑިވްސް ލޭންޑް އެންޑް ސަރވޭ އޮތޯރިޓީގައި ފުލްޓައިމްގައި މަސައްކަތް ކުރެވޭ ވަކި ފަރުދެއްކަމުގައިވުން.\nޝަރީޢަތާއި ޤާނޫނުގެ ރޮނގުން ލެވެލް7ނުވަތަ 8 ގެ ސަނަދެއް ހާސިލުކޮށްފައިވުމާއެކު، މި ދާއިރާއާ ގުޅޭ މަސައްކަތުގައި2އަހަރުދުވަހުގެ ތަޖުރިބާ ލިބިފައިވާ މީހެއް ކަމުގައިވުން.\n1. ބިމާބެހޭ ޤާނޫނު އިޞްލާޙުކުރުމަށްޓަކައި، މޯލްޑިވްސް ލޭންޑް އެންޑް ސަރވޭ އޮތޯރިޓީން ތައްޔާރުކޮށްފައިވާ ކަރުދާސް ދިރާސާކުރުން.\n2. ބިމާބެހޭ ޤާނޫނު އިޞްލާޙުކޮށް، އައު ޤާނޫނެއް މިނިސްޓްރީން ކަނޑައަޅާ ގޮތެއްގެމަތިން ޑްރާފްޓް ކުރުން.\n3. ބިމާބެހޭ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހެދިފައިވާ ގަވާއިދުތައް އިޞްލާޙުކޮށް، އައު ގަވާއިދުތައް މިނިސްޓްރީން ކަނޑައަޅާ ގޮތެއްގެމަތިން ޑްރާފްޓް ކުރުން.\n4. ބިމާބެހޭ ޤާނޫނާއި ގަވާއިދުތައް ހެދުމުގައި މިނިސްޓްރީ އޮފް ހައުސިންގ އެންޑް އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރާއި، މިކަމާ ގުޅޭ އިތުރު ފަރާތްތަކުގެ މަޝްވަރާ ހޯދުން.\n5. ބިމާބެހޭ ޤާނޫނާއި ގަވާއިދުތައް ހެދުމުގައި ކުރަންޖެހޭ ދިރާސާތައްކުރުން.\n6. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިންތައް ތަރައްޤީކުރުމުގައި ދިމާވާ، އަދި މުސްތަޤްބަލުގައި ދިމާވެދާނެ މައްސަލަތައް ދެނެގަނެ، އެ މައްސަލަތައް ޙައްލުކުރާނެގޮތުގެ ރިޕޯޓެއް ތައްޔާރުކުރުން.\n7. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުތަކާއި ގަވާއިދުތަކަށް ފެތޭގޮތަށް، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ އައު އޮނިގަނޑެއް މިނިސްޓްރީން ކަނޑައަޅާ ގޮތެއްގެމަތިން ޑްރާފްޓް ކުރުން\nމި މަޤާމަށް ހޮވޭ ފަރާތުގެ ތަޢުލީމީ ފެންވަރާއި މަސައްކަތުގެ ތަޖުރިބާއަށް ބިނާކޮށް މުސާރައިގެގޮތުގައި މަހަކު -/18,000 (އަށާރަހާސް) ރުފިޔާގެ އުޖޫރައެއް ދެވޭނެއެވެ.\nމަތީގައިވާ މަސައްކަތް ފެށުމަށް ހަމަޖެހިފައިވަނީ، 01 އެޕްރީލް 2016 އިން ފެށިގެން 03 މަސްދުވަހުގެ މުއްދަތަށެވެ.\nވީމާ، މި މަސައްކަތަށް ޝައުޤުވެރިވާ ފަރާތްތަކުން، 28 މާރިޗު 2016 ވާ ހޯމަ ދުވަހުގެ 14:00 ގެ ކުރިން، "އެކްސްޕްރެޝަން އޮފް އިންޓަރެސްޓް" އަދި "ވާރކް ޕްލޭން ޝެޑިއުލް" އީމެއިލް ނުވަތަ ފެކްސް މެދުވެރިކޮށް ތިރީގައިވާ އެޑްރެހަށް ފޮނުވުން އެދެމެވެ. އަދި އެޕްލިކޭޝަނާއެކު ވަނަވަރު، އައި.ޑީ ކާޑުގެ ކޮޕީ، އެކްރެޑިޓް ކުރެވިފައިވާ ތަޢުލީމި ސެޓުފިކެޓުތަކާއި މަސައްކަތުގެ ތަޖުރިބާއާ ޤާބިލުކަން އަންގައިދޭ އެންމެހާ ލިޔެކިޔުންތައް ހިމަނުއްވައިދެއްވުން އެދެމެވެ. މި ވަޒީފާއާ ގުޅޭ މަޢުލޫމާތު ހިމެނޭގޮތަށް ތައްޔާރުކުރެވިފައިވާ "ޓާރމްސް އޮފް ރިފަރެންސް" (ޓީ.އޯ.އާރު) މި އޮތޯރިޓީގެ ވެބްސައިޓުން ލިބިވަޑައިގަންނަވާނެއެވެ.\nމޯލްޑިވްސް ލޭންޑް އެންޑް ސަރވޭ އޮތޯރިޓީ / މިނިސްޓްރީ އޮފް ހައުސިންގ އެންޑް އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރ\nއިތުރު މަޢުލޫމާތު ސާފުކުރެއްވުމަށް މި އޮތޯރިޓީގެ ނަންބަރު 3004262 ނުވަތަ 3004265 އަށް ގުޅުއްވުން އެދެމެވެ. އަދި [email protected] އަށް މެއިލް ކޮށްދެއްވުން އެދެމެވެ.\nސުންގަޑި: 28 މާރިޗު 2016 1400


އަނބިމީހާއަށް ތިބާ ބުނާ ނުބައިބަސް، ތިބާ ލޯބިވާ ދަރިފުޅު ބުނާނީ ދަރިފުޅު އެންމެ ލޯބިވާ މައިމީހާއަށެވެ! ހޭލުންތެރިވޭ!: މުފްތީ މެންކް\nތިބާ، ތިބާގެ އަނބިމީހާއަށް ނުވަތަ ފިރިމީހާއަށް ނުބައި ބަހެއް ބުނެފިނަމަ އެބަސް ތިބާގެ ދަރިފުޅު ބޭނުންކުރާނީ އެކުއްޖާގެ މަންމައަށް ނުވަތަ ބައްޕައަށެވެ. އެ ދަރިފުޅު ޒަވާޖީ ޙަޔާތެއް ފެށުމަށްފަހު ބައިވެރިޔާއަށެވެ. ތިބާ ނޯކަރަކަށް ނުވަތަ އެނޫންވެސް މީހަކަށް ނުބައި ބަހެއް ބޭނުންކޮށްފިނަމަ ތިބާގެ ސަބަބުން އެބަސް ދަސްވެ، ވާރުތަވަމުން އައި އެންމެން ބުނާ އެ ނުބައި ބަހުގެ ފާފަ ތިބާގެ ބޮލުގައި އެޅޭނެއެވެ. މާނައަކީ ދުނިޔެ ނިމެންދެން އެކަމުގެ ފާފަ ތިބާއަށް ލިބުމުގެ ފުރުޞަތު އެބަ އޮތެވެ.\nހަމަ އެއާއިއެކު ވިސްނާށެވެ! ނުބައި ބަހެއްގެ އަޑު އިވުމުން ރުޅި އަންނަފަދައިން ހެޔޮ ބަހެއް ބުނުމުން ބަލީގެ ފަރުވާއަކަށް އެބަވެއެވެ. މައްސަލައެއްގެ ޙައްލު ކަމަށްވެގެންވެސް އެބަ ދެއެވެ. ތިބާގެ ސަބަބުން ދަސްވި ހެޔޮ ބަސް އެހެން މީހުން ބޭނުން ކުރުމުން ނުވަތަ ހެޔޮ ބަސް ބުނުމުގެ އާދަ ތިބާގެ ސަބަބުން މީހަކަށް ދަސްވެއްޖެ ނަމަ އެމިހާގެ ކިބައިން އެ ހެޔޮ ބަހާއި ހެޔޮ ބަސް ބުނުމުގެ އާދަ ވާރުތަވަމުން ގޮސް ދުނިޔެ ނިމެންދެން ސަވާބުލިބޭ މީހަކަށްވެސް ތިބާ އެބަވެއެވެ.\nމީސްތަކުންނޭވެ! ދުލަށް ނުވަތަ ދުލުން ބުނާ ބަސްތަކަށް ރައްކައުތެރިވާން އިސްލާމް ދީނުގައި އޮތީ އެކަމުގެ މުހިންމުކަން ބޮޑުކަމުންނެވެ. ދުލުގެ ސަބަބުން މީހާ ނަރަކައަށްވެސް އަދި ސުވަރުގެ ވެސް ވަދެވިދާނެއެވެ.\nމީސްތަކުންނޭވެ ދާދިފަހުން މީޑިއާގައި ފާހަގަކުރެވިގެން ދިއަ ކަމެކެވެ. ދަރިވަރަކަށް އޭނާގެ މަންމަ ނުބައި ބަސްތައް ބުނެ އެއްޗެތި ކިޔާތީ ކެތް ނުކުރެވިގެން ކުއްޖާ ދިއައީ އޭނާގެ އެކުވެރިން ގާތު އެކަމުގެ ވާހަކަ ދައްކަމުންނެވެ. ވަކި ހިސާބަކުން ކުއްޖަކު އެ ކުއްޖާ ގާތު ބުނީ ދެން އޭނާގެ މަންމަ އެފަދަ އެއްވެސް ވާހަކައެއް ނުދައްކާނެ ކަމަށެވެ. ކީއްކުރުމުން ކަމަށް ހެއްޔެވެ؟ އެ ކުއްޖާ އެގެއަށް ގޮސް ކުއްޖާގެ މަންމަ މަރައިލީއެވެ.\nމިހިރީ ދުލުގެ ނުބައިކަން ބޮޑުވުމުން ހިނގަމުންދާ ކަންކަމެވެ. ޕޯޑިއަމްތަކުގައި ވާހަކަ ދައްކާ ސިޔާސީ މީހުންވެސް މިކަމަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ސަމާލުކަން ދޭން ޖެހޭނެއެވެ. ދެއްކޭ ވާހަކައެއްގެ ސަބަބުން ސަޕޯޓަރުން ލޭކެކި، ރުޅިގަދަވެ ބޮޑެތި ޖަރީމާތައް އެބަ ހިންގައެވެ. ބޮޑެތި ފިތުނަތައް އުފެދިގެން އެބަދެއެވެ. އެމީހަކު ބުނި ބަހަކުން އުފެދުނު ފިތުނައެއްގެ ޒިންމާ އުފުލަން ޤިޔާމަތް ދުވަހު އެމީހަކަށް ޖެހޭނެއެވެ.\nކިތަންމެ ބޮޑަށް ހިތްހަމަ ނުޖެހުނު ނަމަވެސް ރިވެތި ބަހުރުވައިން ވާހަކަ ދައްކާށެވެ! ރިވެތި ބަހުން ބުނެ ހާމަކުރާށެވެ! އެއްވެސް އިންސާނަކު ޖަނަވާރުންނާއި އެއްފެންވަރު ނުކުރާށެވެ. އެއީ މުސްލިމުންނަށް ހުއްދަ ކަންކަމެއް ނޫނެވެ. ދުނިޔޭގައި ހިނގާފައި ހުރި ބޮޑެތި ހަނގުރާމަތަކަށް ބެލި ނަމަވެސް މިބުނި ކަންކަން ފެންނާނެއެވެ. ސިޔާސީ މީހުން ދައްކާ ދށުދަރަޖައިގެ ވާހަކަތަކުން އުފެދޭ ފިތުނައިން ކުރަންޖެހިފައިވަނީ ކިތައް ހަނގުރާމަ ހެއްޔެވެ؟\nމީސްތަކުންނޭވެ! ދުލަށް ރައްކައުތެރިވާށެވެ! އާޚިރަތް ދުވަހަށް ބިރުވެތިވާށެވެ!


ޑެލިވަރީގެ ނަމުގައި މަކަރު ހަދާނަމަ މައްސަލަ ރިޕޯޓުކުރޭ: ފުލުހުން – Dhen.mv\nޑެލިވަރީގެ ނަމުގައި މަކަރު ހަދާނަމަ މައްސަލަ ރިޕޯޓުކުރޭ: ފުލުހުން\nApril 21, 2020 - 9:26 pm\nޑެލިވަރީގެ ހިދުމަތް ދޭނެ ކަމަށް ބުނެ މަކަރު ހަދައިފި ނަމަ 2111 އަށް ރިޕޯޓުކުރަން ފުލުހުން އެދެފި އެވެ.\nކޮވިޑް-19 ފެތުރުން ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށް މާލެ ލޮކްޑައުން ކޮށްފައި ވާއިރު، ގޭގައި ތިބެގެން އާއްމުން ބަރޯސާވެފައި ވަނީ ޑެލިވަރީގެ ހިދުމަތަށެވެ.\nމިރޭ ބޭއްވި ނޫސްވެެރިންގެ ބައްދަލުވުމުގައި އެސިސްޓެންޓް ކޮމިޝަނަރ އޮފް ޕޮލިސް އިސްމާއީލް ނަވީން ވިދާޅުވީމި ދަނޑިވަޅުގައި މަކަރާއި ހީލަތުން ފައިސާ ހޯދުމުގެ މަސައްކަތް ބައެއް ފަރާތްތަކުން ކުރަމުންދާ ކަމަށެވެ. ނަވީން އެދިވަޑައިގެންނެވީ އެފަދަ މައްސަލަތައް 2111 އަށް ރިޕޯޓު ކުރުމަށެވެ.\n"ޑެލިވަރީ ސާވިސް ކޮށްދިނުމުގެ ބަދަލުގައި މަދު ފަރާތްތަކަކުން އެބަ މަކަރު ހަދައި. އެއްޗެހި ޑެލިވާ ކުރާއިރު ސާމާނު މަދުވުމުގެ އަޑުތައް އެބަ އަރައި. އެހެންވީމަ އެފަދަ ކަމެއް ދިމާވެގެން ރިޕޯޓްކުރާނީ 2111 އަށް،" ނަވީން ވިދާޅުވި އެވެ.\nކޮވިޑް-19 ފެތުރުން ހުއްޓުވަން މިދިޔަ ހަފްތާގެ ބުދަ ދުވަހުން ފެށިގެން މާލެ ފުރަބަންދުކޮށްފައި ވާއިރު މިހާރު ފުލުހުން ގެންދަނީ ކޮންމެ ގޭބިސީއަކުން އެކަކު ގެއިން ނިކުތުމުގެ ހާއްސަ ހުއްދައެއް ދޫކުރަމުންނެވެ. އެހުއްދައިގެ ދަށުން ގެއިން ނިކުންނަ މީހުންނަށް ވެސް އުޅެވޭނީ ވަކި ސަރަހައްދުތަކެއްގައެވެ. އެސަރަހައްދުތަކުން ބޭރަށް ހިނގައްޖެނަމަ ޖޫރިމަނާ ކުރާނެ ކަމަށް ފުލުހުން ވަނީ ވިދާޅުވެފައެވެ.\nމާލޭގައި މިހާރު ހަލުވިކަމާއި އެކު ކޮވިޑް-19 ފެތުރެމުން ދާތީ ބޭރަށް ނިކުތުމުގެ ހުއްދަ ލިބުނު ނަމަވެސް ކޮންމެހެން ބޭރަށް ނިކުންނަން ޖެހިގެން ނޫން ގޮތަކަށް ގެއިން ބޭރަށް ނުނިކުތުމަށް ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކުން އެދެއެވެ.


Kafaalaathu ge dhashun Greenwood dhookollaifi - One Online\nމޭސަން ގްރީންވުޑް --- ފޮޓޯ/ ގެޓީ\nކަފާލާތުގެ ދަށުން ގްރީންވުޑް ދޫކޮށްލައިފި\nމެންޗެސްޓާ ޔުނައިޓެޑްގެ ތަރި މޭސަން ގްރީންވުޑް، ކަފާލާތުގެ ދަށުން ބަންދުން ދޫކޮށްލައިފިއެވެ.\nއުމުރުން 20 އަހަރުގެ ގްރީންވުޑް، އޭނާ ލޯބީގެ ގޮތުން ގުޅިގެން އުޅުނު މޮޑެލް، ހެރިއެޓް ރޮބްސަންއަށް އަނިޔާކުރި ކަމަށް ބުނެ، ހެރިއެޓްގެ އިންސްޓާގްރާމް ސްޓޯރީއަށް ވަނީ ވީޑިއޯތަކުގެ އިތުރުން ފޮޓޯ އަދި އޯޑިއޯ ރެކޯޑިންތަކެއްވެސް ޕޯސްޓުކޮށްފައެވެ. އެ ވީޑިއޯތަކުން ފެންނަ ގޮތުގައި ހެރިއެޓްގެ ނޭފަތް ފަޅައިގެން ދިއުމުގެ އިތުރުން ގައިގެ އެކި ތަންތަނަށް ޖިސްމާނީ އަނިޔާތައް ދީފައިވެއެވެ.\nމީގެ ދެ ދުވަސްކުރިން އެ މައްސަލައިގައި ގްރީންވުޑް ހައްޔަރުކޮށްފައިވެއެވެ. ގްރީންވުޑާ ގުޅޭގޮތުން ޔުނައިޓެޑުން ބަޔާން ނެރެފައިވެސް ވާ އިރު، އެ ބަޔާނުގައި ބުނެފައިވަނީ ވަކި އެއްޗެއް އަންގަންދެން ގްރީންވުޑް ތަމްރީނުތަކަށް ނުނިކުންނާނެ ކަމަށާއި މެޗުތައްވެސް ނުކުޅޭނެ ކަމަށެވެ.\nއެ މައްސަލައިގައި ގްރީންވުޑް ބަންދުކޮށް، މިއަދު ކޯޓުން މުއްދަތު އިތުރުކުރި ނަމަވެސް ފަހުން ވަނީ މައްސަލަ އިތުރަށް ތަހުގީގުކުރަން ވަގުތުދީ، ކަފާލާތުގެ ދަށުން ގްރީންވުޑް ދޫކޮށްލައިފައެވެ.\nގްރީންވުޑަށް ދަނީ އެކިއެކި ގޮތްގޮތުން އުނދަގޫތަކާ ކުރިމަތިވަމުންނެވެ. އެގޮތުން ފީފާ 22 ގެ ގޭމުތަކުންވެސް ގްރީންވުޑް އުނިކޮށްފައިވާ އިރު، ނައިކީން ވަނީ ގްރީންވުޑާއެކު ވެފައިވާ އެއްބަސްވުންވެސް އުވާލައިފައެވެ.\nޔުނައިޓެޑުގެ އެކަޑެމީގެ ތެރެއިން ސީނިއާ ލެވެލްއަށް އަރައިގެން އައި އުންމީދީ ފޯވަޑް، ކްލަބަށް ފުރަތަމަ މެޗު ކުޅުނީ 2019 ވަނަ އަހަރުއެވެ. 2021 ވަނަ އަހަރުގެ ފެބްރުއަރީ މަހު ޔުނައިޓެޑުގެ އެއްބަސްވުން ގްރީންވުޑް އާކޮށްފައިވާ އިރު، އިންގްލެންޑު ގައުމީ ޓީމުގެ ކޭމްޕުގެ ތެރެއިން ދިމާވި މައްސަލައަކާ ގުޅިގެންވެސް ގްރީންވުޑަށް ފިޔަވަޅު އަޅާފައިވެއެވެ. އެއީ ކޮވިޑް 19ގެ އުސޫލު މުގުރާލައި، ހޮޓަލަށް އަންހެނުންތަކެއް ވެއްދި މައްސަލައެއްގައެވެ.\nގުޅޭ ޓެގު އިނގިރޭސި ޕްރިމިއާ ލީގު މެންޗެސްޓާ ޔުނައިޓެޑް ފުޓްބޯޅަ\nޗެލްސީން ރޮނާލްޑޯގެ އެޖެންޓާ ބައްދަލުކޮށް ޓްރާންސްފާގެ މަޝްވަރާތަކެއް ކޮށްފި\nފީފާއިން ނިއުގެ ސަސްޕެންޝަނާއި ޓްރާންސްފާ ބޭންވެސް އުވާލައިފި\nޕޮގްބާގެ ބޭބެ އިންޑިއާ ލީގުގެ އޭޓީކޭ މޯހުން ބަގާންއަށް\nބޭލްގެ މިސްރާބު އެމެރިކާ ލީގަށް\nނާސިރުގެ ކޮރަޕްޝަން މައްސަލައިގެ އިސްތިއުނާފުވެސް ނިމުނީ އޭނާއާ އެއްކޮޅަށް


Kaiveni kohgen ulhey meehun sihee gothun maa dhulhaheyo: Dhiraasaa - 247.mv\n02:35 AM, Sunday 28, February 2021\nކައިވެނިކޮށްގެން އުޅޭ މީހުން ސިއްހީގޮތުން މާ ދުޅަހެޔޮ: ދިރާސާ\nކައިވެނިކޮށްގެން އުޅޭ މީހުން ސިއްހީގޮތުން މާ ދުޅަހެޔޮ--\nAfrah 14:04 PM, Friday 25, January 2019\nކައިވެނިކޮށްގެން އުޅޭ އުމުރުން ދުވަސްވީ ދެމަފިރިންގެ ސިއްހީ ދުޅަހެޔޮކަން ކައިވެނި ނުކޮށް އުޅޭ މީހުންނާއި އަޅާ ބަލާއިރު ރަނގަޅު ކަމަށް ދިރާސާއަކުން ދައްކައިފިއެވެ.\n"ޕީއެލްއޯއެސް ވަން" ޖާނަލްގައި ޝާއިރުކޮށްފައިވާ ލިޔުމެއްގައި ބުނާ ގޮތުން ކައިވެނިކޮށްގެން އުޅޭ އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންގެ ޖިސްމާނީ އަދި ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަން ކައިވެނިނުކުރާ މީހުންނަށް ވުރެ ރަނގަޅެވެ. ހާއްސަކޮށް އެމީހުން ހިނގާ ދުވެލި ހަލުވިވެފައި އަތުން އެއްޗެހީގައި ހިފާލެއް ރަނގަޅުވާނެއެވެ.\nލަންޑަންގެ ޔުނިވާސިޓީ ކޮލެޖްގެ ޓީމަކުން ކުރި ދިރާސާގައި ބަލާފައިވަނީ ކައިވެނިކޮށްގެން އުޅޭ މީހުން، ކޮންމެ ދުވަހަކު ކުރާ މަސައްކަތްތައް ކުރުމުގައި ހުންނަ ގާބިލުކަމަށެވެ. އެގޮތުން ހިނގުމުގެ ދުވެލިން މީހާގެ ހިއްސަތު ބަލާލެވެއެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ހިނގާއިރު މީހާގެ ބެލެންސް އާއި ދުވެލީގެ ބާރުމިން ހިމެނެއެވެ. އަދި އަތުގެ ހިފުމުގެ ބާރުމިނުން ދައްކުވައިދެނީ މީހާގެ ހަށިގަނޑު ވަރުގަދަ މިނެވެ.\nދިރާސާގައި ބަލާފައިވަނީ 65 އަހަރުން މަތީގެ މީހުންގެ ހިނގުމުގެ ދުވެއްޔަށެވެ. ދިރާސާގެ ނަތީޖާ ދައްކާގޮތުން ކައިވެނި ނުކުރާ މީހުންނަށް ވުރެ ކައިވެނި ކޮށްގެން އުޅޭ މީހުންގެ ހިނގުމުގެ ދުވެލި ކޮންމެ ސިކުންތަކު ހަތަރު އިންޗި އަވަހެވެ. އަދި ކައިވެނިކޮށް، ކައިވެނި ރޫޅިފައިވާ މީހުންނަށް ވުރެ ސިކުންތަކު ތިން އިންޗި އަވަހެވެ. އަތުގެ ބާރުމިން ވެސް ހިނގުމުގެ ދުވެއްޔެކޭ އެއްފަދައިން މަތީ ކައިވެނިކޮށްގެން އުޅޭ މީހުންގެއެވެ.\nދިރާސާ ޓީމުގައި ހިމެނޭ މެމްބަރެއް ކަމަށްވާ ނަތާޝާ ވުޑް ބުނި ގޮތުގައި ދުޅަހެޔޮ ސިއްހަތެއްގައި ހުރުމަށް ކައިވެންޏަކީ މުހިންމުކަމެއް ކަމަށާއި ފަހުގެޖަނަރޭޝަންގެ ކުދިންނަށް މިކަން ހޭލުންތެރިކުރުވުމަކީ ވަރަށް މުހިންމު ކަމެއް ކަމަށެވެ.\nއާންމު ސިއްހަތު އާއިލާ ލައިފްސްޓައިލް ސިއްހަތު ސިއްޙީ ދުޅަހެޔޮކަން


ފަތުވާ: ނިޔަފަތި ދިގުކުރުމުގެ ޙުކުމް – DhiSalafiyyah\nފަތުވާ: ނިޔަފަތި ދިގުކުރުމުގެ ޙުކުމް\n03/04/2014 ޢިލްމުވެރިންގެ ފަތުވާދިސަލަފިއްޔާ\nނިޔަފަތި ދިގުކުރުމުގެ ޙުކުމަކީ ކޮބާ؟\nޖ: ނިޔަފަތި ދިގުކުރުމަކީ ހުއްދަކަމެއްނޫނެވެ. އެހެނީ އެއީ ނަބިއްޔާ صلى الله عليه وسلم އެކަމަކަށް ބާރުއަޅުއްވާފައިވާ ފިޠުރަތުގެ ސުންނަތްތަކާ ޚިލާފުކަމެކެވެ. ފިޠުރަތުގެ ސުންނަތްތަކުގެ ތެރޭގައި ނިޔަފަތި ކެނޑުން ހިމެނެއެވެ. ފަހެ ނިޔަފަތި ކެނޑުމުގައްޔާއި ކިހިލިފަތްދަށުގައި ހުންނަ އިސްތަށި އުފުރުމުގަޔާއި ލަދުވެތި ގުނަވަނުގެ ވަށައިގެން ހުންނަ އިސްތަށިތައް ބޭލުމުގައި އަދި މަތިމަސް ކޮށުމުގައި ވާޖިބުވެގެންވަނީ ސާޅީސްދުވަހަށްވުރެ ދިގުމުއްދަތަކަށް ނުބެހެއްޓުމެވެ.\nއެހެނީ ޞަޙީޙު މުސްލިމުގައި އަނަސް رضي الله ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެން އައިސްފައިވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ.\n((وُقِّتَ لَنَا فِي قَصِّ الشَّارِبِ، وَتَقْلِيمِ الْأَظْفَارِ، وَنَتْفِ الْإِبِطِ، وَحَلْقِ الْعَانَةِ، أَنْ لَا نَتْرُكَ أَكْثَرَ مِنْ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً ))\n‘މަތިމަސް ކޮށުމުގައާއި ނިޔަފަތިތައް ކެނޑުމުގައި ކިހިލިފަތްދަށުގައި ހުންނައިތަށި އުފުރުމުގައި އަދި ލަދުވެތި ގުނަވަނުގެ ވަށައިގެންވާ އިސްތަށި ބޭލުމުގައި ސާޅީސް ރެއަށް ވުރެ ދިގުމުއްދަތަކަށް ނުބެހެއްޓުމަށް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވަގުތު ކަނޑައެޅުނެވެ.”\nފަހެ އެފަދައިން ކަންތައްކުރާ އަންހެނުންނަށް [އަދި ފިރިހެނުންނަށްވެސް] ވާޖިބުވެގެންވަނީ ﷲއަށް ތައުބާވުމެވެ. އަދި ނަބިއްޔާ صلى الله عليه وسلمގެ އމަރުފުޅާ ޚިލާފަށް ކުރެވޭ މިފަދަ ނުބައި އާދަތަކުން ދުރުހެލިވުމެވެ.\n﴿…وَمَا آتَاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَاكُمْ عَنْهُ فَانتَهُوا …﴾ [سورة الحشر ٧]\nމާނައީ: “…އަދި ރަސޫލާއާ ތިޔަބައިމީހުންނަށް ގެނެސްދެއްވި ކޮންމެ އެއްޗެއްގައި، ފަހެ، ތިޔަބައިމީހުން ހިފާށެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނު ތިޔަބައިމީހުންނަށް ނަހީކުރެއްވި ކޮންމެ ކަމަކުން، ފަހެ، ތިޔަބައިމީހުން ދުރުވެގަންނާށެވެ…”\n﴿…فَلْيَحْذَرِ الَّذِينَ يُخَالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ أَن تُصِيبَهُمْ فِتْنَةٌ أَوْ يُصِيبَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ﴾ [سورة النور ٦٣]\nމާނައީ: “…ފަހެ، އެކަލޭގެފާނުގެ އަމުރުފުޅާ ޚިލާފުވާމީހުންނަށް މުޞީބާތެއް ނުވަތަ ވޭންދެނިވި ޢަދާބެއް ޖެހިދާނެކަމަށް، އެއުރެން ބިރުވެތިވާހުށިކަމެވެ.”\nސުޢޫދީ ޢަރިބިއްޔާގެ ފަތުވާދޭ ދާއިމީ ކޮމިޓީ


REPORT: kuni endhun huttaalaa ingilaabee badhalakaa dhimaalah | Mihaaru\nރިޕޯޓް / ވޭސްޓް މެނެޖްމެންޓް\nވެމްކޯގެ މުވައްޒަފުންތަކެއް، ޑަސްބިނަށް ކުނި އަޅަނީ. - ފޮޓޯ: ނިޝާން އަލީ/ މިހާރު\n22 ސެޕްޓެމްބަރ 2018 - 10:10\nކުރިން ނަމަ، އަޑު އިވެނީ މާލޭގައި އޮންނަ ބޮޑު "ކުނި ފަރުބަދައިގެ" ވާހަކަ އެވެ. ބައެއް ދުވަސްތަކުގައި ކުނީގެ ވަހުން މާލޭގެ އިތުރުން ކައިރި ރަށްރަށަށް އެކަމުގެ އުނދަގުލާ ކުރިމަތިވާ ވާހަކަތަކެވެ. މާލެ ބޮޑު "ގޮނޑަކަށް"ވެ ދިރިއުޅެން އުނދަގޫވާ ހިސާބަށް ދިޔަ އެވެ. އެކަމަކު، ސަރުކާރުގެ ވެރިން ގަބޫލު ކުރައްވާ ގޮތުން މި ހުރިހާ ކަމަކަށް ހައްލެއް ގެނެސްދެއްވީ ރައީސް އަބްދުﷲ ޔާމީންގެ ފަސް އަހަރުގެ ތެރޭގަ އެވެ.\nތިލަފުށީގައި ކުރިން، 300 އަށްވުރެ ގިނަ ޓަނުގެ ކުނި އެންދުމުން އަރާ ދުމުގެ ސަބަބުން ކައިރި ރިސޯޓުތަކުންނާއި މާލޭގައި ދިރިއުޅޭ ރައްޔިތުންގެ ޝަކުވާތައް އިންތިހާ އަށް އޮވެ އެވެ. ކުރިން ނަމަ، އެއްވެސް ސިސްޓަމެއް ނެތި، ތިލަފުށީގައި ކުނި އެންދުމުގެ ސަބަބުން ދިމާވާ މައްސަލަތައް މާ ގިނަ އެވެ. އެކަމަކު، ސަރުކާރުން މިހާރު ވަނީ ތިލަފުށީގައި ކުނި އެންދުން ހުއްޓާލައިފަ އެވެ.\nކުނި އެންދުން ހުއްޓާލި ނަމަވެސް، އެ ރަށުގެ އަޑީގައި ހުރި ކުނިތަކުގައި ދޭތެރެ ދޭތެރެއިން އަލިފާން ހިފަމުން ދާތީ ދުން އެރުމުގެ މައްސަލަ މަދުން ނަމަވެސް ކުރިމަތިވެ އެވެ. އެގޮތުން، ވިއްސާރަ ވެހޭ ދުވަސް ދުވަހާއި ގަދައަށް ވައި ޖެހޭ ދުވަސްތަކުގައި މިފަދަ ހާދިސާތައް ހިނގަ އެވެ. އެކަން ހައްލު ކުރުމަށް އެމްއެންޑީއެފާއި ވެމްކޯ އާއި އެންވަޔަރަމަންޓް މިނިސްޓްރީ އަންނަނީ މަސައްކަތް ކުރަމުންނެވެ.\nއެންވަޔަރަމަންޓް މިނިސްޓްރީން ގަބޫލު ކުރާ ގޮތުގައި، މިއީ ބުރަ މަސައްކަތަކަށް ވާނެ އެވެ. އެކަމަކު، ސަރުކާރުން އޮތީކީ މިކަން ކާމިޔާބުކޮށްފައި ނޫނީ ދޫކޮށްލާ ގޮތަކަށް ނޫނެވެ.\nގޭގެއިން އުކާލުމަށް މަގުމައްޗަށް ނެރެފައި ހުރި ކުނިތަކެއް.---މިހާރު ފޮޓޯ: ހުސެއިން ވަހީދު\nކުނި އެންދުމުގެ ބަދަލުގައި ދެ ބެއިލިން ސިސްޓަމް\nސަރުކާރުން ގަބޫލު ކުރާ ގޮތުގައި ކުނީގެ މައްސަލައިގައި އަޅާނުލާ ދޫކޮށްލުމަކީ މާ ނާޒުކު ކަމެކެވެ. ރާއްޖޭގެ ޓޫރިޒަމާއި މަސްވެރިކަން ބިނާވެފައި އޮތީ ތިމާވެއްޓަށް ކަމަށްވާއިރު، ކުނީގެ ސަބަބުން ގޮނޑުދޮށްތަކާއި ފަޅުތަކާއި ފަރުތައް ހަލާކުވެގެން ދިއުމަކީ ކުރިމަގަށް އެޅޭ ހުރަހެކެވެ. އެހެންވެ، ސަރުކާރުގެ ހުރިހާ ވިސްނުމެއް ވެސް މިހާރު ހުރީ ތިމާވެއްޓާ ރައްޓެހި ގޮތަކަށް ކުނި މެނޭޖު ކުރުމަށެވެ.\nތިލަފުއްޓަށް ގެންދާ ކުނިތަކުގައި ރޯކުރުން ހުއްޓާލިތާ ދުވަސްކޮޅެއްވި އިރު، ފަސް އިންސިނެރާޓާއި ދެ ބެއިލިން މެޝިން ބަހައްޓާފައި ހުރެ އެވެ. ދެ ބެއިލިން މެޝިނަކީ ކުނި އެންދުން ހުއްޓާލުމުގެ ސަބަބުން މެއްސާއި މަދިރި އާއި މީދަލުގެ އުނދަގޫ ދިމާވެދާނެތީ އެކަން ހައްލު ކުރަން ބަހައްޓާ ދެ މެޝިނެވެ.\n"ދެތިން ޓަނުގެ ކުނި ބެއިލްކޮށްފައި ބަހައްޓަނީ ވަށައިގެން ޕްލާސްޓިކް އަޅައިގެން ބައްދާފައި. އެ ޕްރޮސެސް މިހާރު ވަނީ ގާއިމު ކުރެވިފައި. އޭރުން އެއްވެސް ވަރަކަށް މެއްސާއި މީދަލުގެ އުނދަގުލެއް ނުނިކުންނާނެ،" އެންވަޔަރަމެންޓް މިނިސްޓްރީގެ ޑެޕިއުޓީ މިނިސްޓަރު އިބްރާހިމް އާމިރު "މިހާރު" އަށް ވިދާޅުވި އެވެ.\nއާމިރު ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، މީގެ ކުރިން ކުނި ގެންގޮސް ތިލަފުއްޓަށް އަޅާއިރު، ކުނި މެނޭޖް ކުރެވޭނެ އެއްވެސް ސިސްޓަމެއް އެ ރަށުގައި ގާއިމު ކުރެވިފައެއް ނެތެވެ. އެކަމަކު، ކުނި މެނޭޖް ކުރުމުގެ މަސައްކަތަށް އެންމެ ބޮޑު އަހަންމިއްޔަތު ކަމެއް ދެއްވީ ރައީސް ޔާމީން ކަން އާމިރު ފާހަގަ ކުރެއްވި އެވެ.\nއިންސިނެރާޓާއާ އެކު، ކުނީގެ މައްސަލައަށް ބޮޑު ލުޔެއް ލިބޭނެ\nތިލަފުއްޓަކީ ރައްކާތެރި، ސާފު، ދިރިއުޅެވޭނެ ފަދަ މާހައުލަކަށް ހެދުމަށްޓަކައި ކުނި މެނޭޖްކުރުމުގެ ހާއްސަ މަޝްރޫއެއް ތިލަފުށީގައި ކުރިއަށް ދާއިރު، މި މަޝްރޫއުގެ ދަށުން ކުނި ނައްތާލުމުގެ މަސައްކަތަށް ބޭނުންވާ 15 ހެކްޓަރުގެ ބިން މިހާރު ހިއްކައި ނިންމައި ތޮށިލުމުގެ މަސައްކަތް ވެސް އަންނަނީ ކުރަމުންނެވެ. އަދި އިންސިނެރާޓާއެއް ގާއިމު ކުރުމުގެ އަމަލީ މަސައްކަތް ވަނީ ފަށައިފަ އެވެ.\nއެންވަޔަރަމަންޓް މިނިސްޓަރު ތޯރިގް (ކ) އާއި އާމިރު ނޫސްވެރިންގެ ބައްދަލުވުމެއްގައި. - ފޮޓޯ: މިހާރު\n"ބެއިލްކޮށްފައި ހުރި ކުނިތައް ހުންނާނެ ތިލަފުށީގައި އިންސިނެރާޓާ ގާއިމު ކުރެވެންދެން. އިންސިނެރާޓާ ގާއިމު ކުރެވުނީމަ، އޭގެ އެހީގައި ކުނިތައް އަންދާލާނީ،" އާމިރު ވިދާޅުވި އެވެ.\n"އިންސިނެރޭޓް ކުރަން ފެށީމަ، ކުނީގެ ސަބަބުން އަރާ ދުމެއް އެއްވެސް ވަރަކަށް ނުފެންނާނެ. ހަމައެކަނި އާތްވަށް ވެގެން އަރައިގެން ދާނީ، އެހެންވީމަ މިހާރު ވެސް އޮތީ ކޮންމެވެސް ވަރެއްގެ ލުޔެއް ލިބިފައި."\nއޭޝިއަލް ޑިވެލޮޕްމަންޓް ބޭންކް (އޭޑީބީ) އިން ރާއްޖެ އަށް ދިން 168 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ އެހީއާ އެކު ކުރިއަށްދާ މަޝްރޫއުގެ ދަށުން ތިލަފުށީގައި ގާއިމު ކުރަން އުޅޭ އިންސިނެރާޓާއަކީ ދުވާލަކު 450 ޓަނުގެ ކުނި އެންދޭވަރުގެ އިންސިނެރާޓާއެކެވެ. މިއީ ޔޫރަޕްގެ އެކިއެކި ގައުމުތަކުގައި ބޭނުން ކުރާ ސިސްޓަމެކެވެ.\nއާމިރު ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، އިންސިނެރާޓާގެ ޑިޒައިންތައް ހަދަމުން އަންނައިރު، 2020 ނޫނީ 2021 ވަނަ އަހަރުގެ ތެރޭގައި އިންސިނެރާޓާ ގާއިމު ކުރެވޭނެ އެވެ. އަދި އިންސިނެރޭޓް ނުކުރެވޭ ކުނި މެނޭޖް ކުރާނެ ރީސައިކަލް ސެންޓަރެއް ތިލަފުށީގައި ހެދިގެންދާނެ ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ. މި މަޝްރޫއު ނިމޭއިރު، ތިލަފުށީގައި އަށް މެގަވޮޓްގެ ކަރަންޓު އުފެދިގެންދާނެ ކަމަށް ވެސް އާމިރު ވިދާޅުވި އެވެ.\nހިދުމަތް ދޭން ފެށުމާއެކު، އާމިރު ވިދާޅުވި ގޮތުގައި ކ. އަތޮޅާއި ވ. އަތޮޅާއި އއ. އަތޮޅާއި އދ. އަތޮޅުގެ ރަށްތަކާއި ރިސޯޓުތަކުން ކުނި ގެންނާނީ ތިލަފުއްޓަށެވެ. ކުނި މެނޭޖް ކުރުމަށް ހަތް ސަރަހައްދަކަށް ބަހާލާއިރު، އަމާޒަކީ ކުނީގެ މައްސަލަ މުޅި ރާއްޖެ އިން ހައްލު ކުރުން ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ.\nތިލަފުށީގައި ކުނި އެންދުމުގެ މަސައްކަތް ކުރަނީ.\n"ކުނީގެ މައްސަލަ ހައްލުކުރަން އުޅެނީ މި ސަރުކާރުން"\nއާމިރު ވިދާޅުވީ ކުނީގެ މައްސަލައަކީ އެންމެ ރަނގަޅަށް އަޅާނުލެވި ދޫކޮށްލެވިފައި އޮތް ކަމެއް ކަމަށެވެ. އެގޮތުން ރައީސް ޔާމީންގެ ވެރިކަމުގައި ކުނި މެނޭޖް ކުރުމުގެ މަސައްކަތް ފަށައިގަންނަން ބެލިއިރު، އެއްވެސް ޕްލޭނެއް ކުރެވިފައި ނުވާ ކަމަށް ވެސް އާމިރު ވިދާޅުވި އެވެ.\n"ކުރީގެ ސަރުކާރުން އޮތީ ޓަޓުވާ ރިނިއުބަލް އެނާޖީ ކިއާ ކުންފުންޏަކާ ކުނި މެނޭޖް ކުރަން ހަވާލުކޮށްފައި. އެ ވެސް ހަވާލު ކުރީ ތިލަފުއްޓަށް ކުނި ގެންދިޔައީމަ، އެ ކުނިތަކާ ހަވާލުވާން. މާލެ އާއި އެހެން ރަށްރަށުގެ ކުނި މެނޭޖް ކުރަން އެ ކުންފުނިން ވިސްނާފައެއް ނެތް،" އާމިރު ވިދާޅުވި އެވެ.\n"ކުނީގެ މައްސަލައިގައި އަޅާނުލާ ދޫކޮށްލުމަކީ މާ ނާޒުކު ކަމެއް. އެކަމަށް އަޅާނުލާ ދޫކޮށްލެވެން ނެތް،" ކުރީގެ ސަރުކާރުތަކުން ކުނީގެ މައްސަލައިގައި ވި އިހުމާލަށް އިޝާރަތް ކުރައްވައި އާމިރު ވިދާޅުވި އެވެ.\nއާމިރު ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، ރައީސް ޔާމީންގެ ސަރުކާރުން ޕްލޭންތައް ހަދައިގެން އެންމެ ފުރަތަމަ ކަމަކަށްވީ މާލެ ތެރޭގެ ކުނި ހަމައަކަށް އެޅުވުން ކަމަށެވެ. އޭގެ ފަހުގައި، މަސައްކަތް ކުރަނީ މާލެ އާއި ވިލިމާލެ އާއި ހުޅުމާލެ "ކޮންޓެއިނަރައިޒް ސިސްޓަމް" އަކަށް ބަދަލު ކުރަން ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ.\n"އެކަމުގެ ސަބަބުން، ކޮންޓެއިނާތަކަށް ކުނި އަޅާނީ. އަޅައިގެން ގެންދާނީ ތިލަފުއްޓަށް. މި ސިސްޓަމް ހުޅުމާލެ އާއި ވިލިމާލޭގައި ގާއިމު ކުރަން މަސައްކަތް ކުރާނަން،" އާމިރު ވިދާޅުވި އެވެ.\nއޭނާ ވިދާޅުވީ 2015 ވަނަ އަހަރު ސަރުކާރުން އެންމެ އިސްކަން ދިން ތިން ކަމުގެ ތެރޭގައި ކުނި މެނޭޖް ކުރުން ހިމެނޭ ކަމަށެވެ. ކުރިން 10 މިލިއަނެއްހާ ރުފިޔާ ކުނި މެނޭޖް ކުރުމުގެ މަސައްކަތަށް ލިބޭ އިރު، ފަހުން 200 މިލިއަން ރުފިޔާ ދައުލަތުގެ ބަޖެޓުގައި ކަނޑައެޅި ކަން އޭނާ ފާހަގަ ކުރެއްވި އެވެ.\nމެނިފެސްޓޯގައި ކުނީގެ މައްސަލަ ހައްލުކުރަން ވައުދުތަކެއް\nކުރިއަށް އޮތް ފަސް އަހަރަށް ވެރިކަން ކުރާ ޕީޕީއެމުން އެކުލަވާލި މެނިފެސްޓޯގައި ކުނި ނައްތާލުމަށް ރާއްޖޭގެ އެކިކަންކޮޅުތަކުގައި ހިންގުމަށް ހަމަޖެހިފައިވާ މަޝްރޫއުތަކާ ބެހޭ ތަފްސީލްތައް ހިމަނާފައިވެ އެވެ.\nއެގޮތުން، އެންމެ މުހިންމު ވައުދެއްގެ ގޮތުގައި ވަނީ ފާއިތުވި އަހަރުތަކުގައި ރަށްރަށުގައި ފުނި ޖެހިފައި ހުރި ކުންޏާއި އެ ރަށްރަށުގައި އުފެދޭ ކުނި ނަގައި ނައްތާލާ ތަންތަނަށް އުފުލައި ދިނުމުގެ ހިދުމަތް ހަމަޖެއްސުމެވެ.\nމީގެއިތުރުން ތިލަފުށީގައި ކުނި އެންދުން ހުއްޓުމަކަށް ގެނެސް، ކުނިން އުފައްދާ ކަރަންޓު މާލެ ސަރަހައްދަށް ފޯރުކޮށްދޭނެ ނިޒާމެއް ގާއިމުކުރަން ވައުދުވި އެވެ. އަދި ކުނި އުކާލާ ސެންޓަރުތައް ގާއިމުކޮށް ކުނި ނެގުމުގެ ހިދުމަތް ދޭނެ އުޅަނދުތައް މީހުން ދިރިއުޅޭ ހުރިހާ ރަށަކަށް ފޯރުކޮށްދޭން ހިމަނާފައިވެ އެވެ.\nކުނި ނައްތާލުމަށް ކަނޑައެޅޭ ދެމެހެއްޓެނިވި އުސޫލެއްގެ ދަށުން ރަށްރަށުގެ ތިމާވެއްޓާއި ގޮނޑުދޮށްތަކަކީ ގޭގެއިން އުކާލެވޭ ކުންޏާއި އެހެނިހެން ގޮތްގޮތުން އުކާލެވޭ ކުނިން ސަލާމަތްވެފައިވާ ތަންތަން ކަމުގައި ކަށަވަރުކޮށް، ރީސައިކަލް ކުރުމުގެ މަސައްކަތް ކުރުމަށް ރާއްޖޭގެ ހަތް ސަރަހައްދުގައި ރީސައިކަލް ސެންޓަރުތައް ހަދައި ކުނި ނައްތާލުމުގައި ގައުމީ ނިޒާމު ގާއިމުކުރާނެ ކަމަށް މެނިފެސްޓޯގައިވެ އެވެ.\nރީސައިކަލް ކުރުމުގެ ވިޔަފާރި ތައާރަފް ކުރުމުގެ ގޮތުން ރީސައިކަލިން ފަންޑެއް ގާއިމުކޮށް، ޕްލާސްޓިކް، އެލްމިނިއަމް، ކަރުދާސް ފަދަ ކުނި ރީސައިކަލް ކުރުމުގެ ވިޔަފާރިއަށް ޕްރައިވެޓް ސެކްޓަ މަގުފަހި ކުރުމާއި މޫދަށް ކުނި އެޅުން ހުއްޓުވުމަށް މަސައްކަތް ކުރުމަކީ ޕީޕީއެމްގެ މެނިފެސްޓޯގައި ހިމެނޭ ކަންކަމެވެ.\nދިގުމިނުގައި ގާތްގަނޑަކަށް ހަތް ކިލޯ މީޓަރު އަދި ފުޅާމިނުގައި 200 މީޓަރު ހުންނަ ތިލަފުއްޓަށް މިހާރު ކުނި އުފުލަނީ ވެމްކޯ އިންނެވެ. ތިލަފަޅަށް ކުނި އަޅައިގެން ހިއްކަން ފެށީ ޖެނުއަރީ 7، 1992 ގަ އެވެ. އެ ރަށުގެ ބޮޑުމިން މިހާރު ގާތްގަނޑަކަށް 4.6 މިލިއަން އަކަފޫޓަށް އަރަ އެވެ.\nއެންވަޔަރްމެންޓް މިނިސްޓްރީ ކުނި ވޭސްޓް މެނެޖްމެންޓް ވެމްކޯ\nމަ ޔާމީނަށް ވޯޓުދޭނީ މާލޭގެ ގޮނޑުކަން ފިލުވާދިނީތީ!\nމާލެ ކުނިކޮށްގެން އުޅުނީ އެންޑީޕީ ސަރުކާރާއި ކައުންސިލުން. އިންޑިޔާ ބަޔަކަށް ކޮންޓްރެކްޓް ދީގެންވެސް އެމެންނަށް ސާފު ނުކުރެވުނު މާލެ އެކަނިވެސް. މިހާރު މުޅި ރާއްޖޭގެ ކުނި ސާފުކޮށް ނައްތާލަ އެދެނީ ޒުވާން ލީޑަރޝިޕްގެ ދަށުން ވެމްކޯއިން. މިއީ ތަރައްގީ އާއި ތަހުޒީބަކީ. ނިކަމެތިކަމެއް ނަފާއަކަށް. ސަޅިދޯ؟\nކުނި މެނޭޖުކުރަން ކޯލިޝަނުގެ ވިސްނުން މާމޮޅުވާނޭ! އުނިނުވާނެހެން ހަރަދައްބަލައި މާމޮޅަށް އެކަމެއްކުރާނޭ!\nތިޔަ ހަދާލާ ޅެންތަކާ އެއްފެންވަރެއް ހުންނާނެމަ، ކޯލިޝަނުން ކުރާ ވެރިކަމަކާ ތިކަމާ ތަފާތެއް ނުހުންނާނެހަމަ.\nކަލޯ ޔާމިނޫ، ގދ.ތިނަދޫ މީހުން ތިބީ ހައްޕު...ކިޔާގެން ... ކަލޯ ތިނަދޫއަށް ގެނައި ތަރައްގީ މަމެން ދައްކާނަން ވޯޓުން. ކަލޯ ބަލަން ހުންނަށްޗޭ. ލދނ މީހުން ވޯޓް ދޭކަށް މަމެން ނެތިން....ހޮވާނީ ރައީސް ޔާމީން... އެއްމެން 1 އަށް....ވަރަށް ސަލާމް.....\nކޮންމެކަމެއް ހިންގަސްވެސް އިތުރަށް ވޭސްޓުކުރޭ! އެންމެ މޮޅަށް ކުރަނީބުނެ ސަރުކާރުން ހަރަދުކުރޭ!\n5 އަހރުވީއިރު ކީއްވެބާ އިންސިނިރޭޓރު ބޭނުންކުރަން ނުފެށުނީ؟ އަސި5އަހަރު ދިނަސް ތިކަމެއް ނުވާނެހެންހީވަނީ..\nއެއްވެސް ހިދުމަތެއް ފަސްއަހަރު ދިހައަހަރު ވާއިރު އެއްލެވެލްއެއްގައި ހުންނަކަމަށް ވަންޏާ އެދަނީ ފަހަތަށް. އަދިވެސް ވަރަށް ގިނަ ރިސޯޓުތަކުން ނުވަތަ މަސައްކަތާ ހަވާލުވެފައިވާ ކުންފުނިތަކުން ވަގަށް ކަނޑަށް ކުނިއަޅަމުންދޭ. ނިޒާމްތައް ހަރުދަނާވީމާ މިކަންކަންވެސް މަދުކުރެވޭނެ. ހަމައެކަނި މަނާ މަނާ ޖުރުމަނާ ޖުރުމަނާ ކިޔަކަސް ނުވާނެ އަދި އަމުދުން އެންފޯސް ނުކުރެވޭއިރު. ދެން އަންނަ ވެރިކަމެއްގައިވެސް މިދާއިރާ އިތުރަށް ތަރައްގީކުރާނެކަމަށް އުއްމީދު ކުރަން.\n8 މެގްވޮޓުން މިލިއަނުން ސޭވް ކުރެވޭނެ. ފާއިތުވި 100 އަހަރުވެސް ފައިސާ ކެއީ. ރަނގަޅު، މިދައުރުވެސް 1.2 ބިލިއަން ރުފިޔާ ގެއްލުނު. އިންއެފިޝެންސީގެ ސަބަބުން އެތަކެއް ވޭސްޓްވެސްވި. އެކަމަކު 50 ބިލިއަން ރުފިޔާގެ މަސައްކަތް ފެންނަން އެބަހުރި. ގިނައިން ލޯނު ނެގީ އިންވެސްޓް ކުރަން. މިކަންތަކުން ކުރިއަށް އޮތް 5އަހަރު އާމްދަނީ 3ގުނަ ވާނެ. އޯވައޯލްކޮށް ބަލާފައި މަށަށް ޔަގީން މެނިފެސްޓޯގައި ވާ ގޮތަށް އިތުރު ސިޓީތައް ތަރައްގީ ކުރުމުގެ ގާބިލްކަން އެބަހުރިކަން


Live: World Cup Qualifications: Maldives 1-2 Philippines (FullTime) - One Online\nވޯލްޑް ކަޕް ކޮލިފައިންގައި ރާއްޖެއާއި ފިލިޕީންސް ބައްދަލުކުރާ މެޗުގެ ތެރެއިން -- ވަން ފޮޓޯ: މުހައްމަދު އައުޒަމް\nވޯލްޑް ކަޕް ކޮލިފައިން: ރާއްޖެ 1-2 ފިލިޕީންސް (ފުލްޓައިމް)\nމެޗު ނިމިގެންދިޔައީ 2-1ގެ ނަތީޖާއަކުން ފިލިޕީންސް ކުރީގައި އޮވެގެން.\n90' ރާއްޖެއިން ލަނޑެއް ކާމިޔާބުކޮށް، ފަރަގު ކުޑަކޮށްފި. ދަގަނޑޭ ދިން ބޯޅައަކުން ރާއްޖެއަށް އެ ލަނޑު ކާމިޔާބުކޮށްދިނީ ދާދު.\n'79 ރާއްޖެއަށް ފުރުސަތެއް. ޕެނަލްޓީ އޭރިއާ ތެރެއިން ދަގަނޑޭ ފޮނުވާލި ބާރު ހަމަލާ ދިޔައީ، ފިލިޕީންސް ގޯލުގެ ހުރަސްދަނޑި މަތިން ބޭރަށް.\n'76 ރާއްޖެއަށް ހުސް ފުރުސަތެއް. ފޭދޫ އިއްބެ ދިން ބޯޅައަކުން ޕެނަލްޓީ އޭރިއާ ތެރެއިން ރިޒޭ ފޮނުވާލި ހަމަލާ ފިލިޕީންސްގެ ކީޕަރު ނީލް ލިއޮނާޑް އެތެރިޖް ވަނީ ހުޝިޔާރުކަމާއެކު މަތަކޮށްފައި.\n14 Nov 17:35\n'73 - ރާއްޖެއިން ބަދަލެއް. އައިސަމްގެ ބަދަލުގައި ކުޅެން ނުކުތީ އަހްމަދު ރިޒުވާން (ރިޒޭ).\n'68 - ފިލިޕީންސް އިން އިތުރު ލަނޑެއް ޖަހައި ލީޑު ހޯދައިފި. ރާއްޖެއަށް ބޯޅަ ރަނގަޅަށް ދިފާއުނުކުރެވުމާއެކު ޕެނަލްޓީ އޭރިއާ ތެރެއިން ލިބުނު ފުރުސަތަކުން ފިލިޕީންސަށް އެ ލަނޑު ކާމިޔާބުކޮށްދިނީ ޖޯން ޕެޓްރިކް ސްޓްރޯސް. އެ ލަނޑުގެ ކުރިން އިއާން ރަމްސޭ އާއި ޕެޓްރިކް ރީޝެލްޓް ހަމަލާއެއް ފޮނުވާލި ނަމަވެސް، އެ ދެ ހަމަލާ ވެސް އަމާޒުވީ ރާއްޖޭގެ ގޯލުގެ ހުރަސް ދަނޑިއަށް. ސްޓްރޯސް ލަނޑު ޖެހީ ލިބުނު ރީބައުސް ބޯޅައިން.\nފިލިޕީންސް އިން ބަދަލެއް. ލޫކް ވުޑްލޭންޑްގެ ބަދަލުގައި ކުޅެން ނުކުތީ އެންޖެލް ގުއިރާޑޯ.\n63' - ރާއްޖެއިން އިތުރު ބަދަލެއް. އަސައްކޮގެ ބަދަލުގައި ކުޅެން ނުކުތީ އަލީ އަޝްފާގު (ދަގަނޑޭ).\n63' - ރާއްޖެއިން ބަދަލެއް. ސެންޓޭގެ ބަދަލުގައި ކުޅެން ނުކުތީ ހަސަން ނާއިޒް (ދާދު).\n'59 - ފިލިޕީންސް އިން ބަދަލެއް. ޑައިސޫކޭ ސަޓޯގެ ބަދަލުގައި ކުޅެން ނުކުތީ ކާޓް ޑިޒޮން.\n'58 - ރާއްޖެއަށް ލިބުނު ހިލޭ ޖެހުމުން ސެންޓޭ ފޮނުވާލި ހަމަލާ ފިލިޕީންސްގެ ގޯލާ އަމާޒެއް ނުވި.\n14 Nov 17:13\n'56 - ފިލިޕީންސް އިން ލަނޑެއް ޖަހައި ލީޑު ހޯދައިފި. ފިލިޕީންސަށް އެ ލަނޑު ކާމިޔާބުކޮށްދިނީ އިއާން ރަމްސޭ. އޭނާ އެ ލަނޑު ކާމިޔާބުކުރީ ހުސްކޮށް ހުރެ ޕެނަލްޓީ އޭރިއާ ތެރެއަށް ވަނުމަށްފަހު ރާއްޖޭގެ ގޯލުގެ ކަނަކަށް ބޯޅަ ފޮނުވާލައިގެން.\n14 Nov 17:12\nވޯލްޑް ކަޕް ކޮލިފައިންގައި ރާއްޖެ އާއި ފިލިޕީންސް ބައްދަލުކުރާ މެޗުގައި ރައީސް ސޯލިހާއި ރައީސް ނަޝީދު -- ވަން ފޮޓޯ/ މުހައްމަދު އައުޒަމް\nވޯލްޑް ކަޕް ކޮލިފައިންގައި ރާއްޖެ އާއި ފިލިޕީންސް ބައްދަލުކުރާ މެޗުގައި ރައީސް ސޯލިހު -- ވަން ފޮޓޯ/ މުހައްމަދު އައުޒަމް\n'48- ރާއްޖެއަށް ހުސް ފުރުސަތެއް. ކައުންޓާ އެޓޭކެއްގައި އަސައްކޮ ދިން ބޯޅަ ހިފައިގެން ޕެނަލްޓީ އޭރިއާ ތެރެއަށް ވަނުމަށްފަހު ފޭދޫ އިއްބެ ނުރައްކާކުރުމުގެ ކުރިން ފިލިޕީންސްގެ ކީޕަރު ނީލް ލިއޮނާޑް އެތެރިޖް ވަނީ ދިފާއުކޮށްފައި.\nމެޗުގެ ދެވަނަ ހާފުގެ ކުޅުން ފަށައިފި. ކިކް އޯފް ކުރީ ފިލިޕީންސް އިން.\n14 Nov 16:49\nމެޗުގެ ފުރަތަމަ ހާފުގެ ކުޅުން ނިންމާލައިފި. ފުރަތަމަ ހާފު ނިމިގެންދިޔައީ ދެ ޓީމުންކުރެ އެއްވެސް ޓީމަކަށް ލަނޑެއް ނުޖެހި އެއްވަރުވެގެން.\nފުރަތަމަ ހާފުގެ އިތުރު ވަގުތުގެ ގޮތުގައި ތިން މިނެޓު.\n14 Nov 16:38\n'38- ރާއްޖޭގެ ޕެނަލްޓީ އޭރިއާ ތެރެއިން ޕެޓްރިކް ރީޝެލްޓް ފޮނުވާލި ހަމަލާ ރާއްޖޭގެ ގޯލާ އަމާޒެއް ނުވި.\n14 Nov 16:34\n'33 - ފިލިޕީންސްގެ ޕެޓްރިކް ރީޝެލްޓް ފޮނުވާލި ޕެނަލްޓީ، ވަރަށް ހުޝިޔާރުކަމާއެކު ކީޕަރު ފައިސަލް މަތަކޮށްފި.\nއެ ޕެނަލްޓީ ދީފައިވަނީ ފިލިޕީންސް އިން ނެގި ކޯނަރެއް ދިފާއުކުރަން އުޅުމުގެ ތެރޭގައި ޕެނަލްޓީ އޭރިއާ ތެރެއިން ހެލްމެޓް އަތުގައި ޖެހުމުގެ ސަބަބުން.\n'31- ފިލިޕީންސަށް ޕެނަލްޓީއެއް.\n'30- ފިލިޕީންސަށް ހުސް ފުރުސަތެއް. ޕެނަލްޓީ އޭރިއާ ތެރެއަށް ވަނުމަށްފަހު، ޕެޓްރިކް ރީޝެލްޓް ފޮނުވާލި ހަމަލާ އަކޫ ވަނީ ވަރަށް ހުޝިޔާރުކަމާއެކު ދިފާއުކޮށްފައި.\n'28- ޕެނަލްޓީ އޭރިއާ ތެރެއިން ސެންޓޭ ފޮނުވާލި ހަމަލާ ގޯލާ އަމާޒެއް ނުވި. އޭގެ ކުރިން ފޭދޫ އިއްބެ ދިން ބޯޅަ، ފިލިޕީންސްގެ ޕެނަލްޓީ އޭރިއާ ތެރެއިން ހަމްޕުއަށް ރަނގަޅަށް ކޮންޓްރޯލް ކުރެވިފައެއް ނުވޭ.\n'26- ކުރޯ ނަގައިދިން ހުރަސް ނުރައްކާވުމުގެ ކުރިން ފިލިޕީންސްގެ ޕެނަލްޓީ އޭރިއާ ތެރެއިން އެޓީމުގެ ޑިފެންޑަރުން ވަނީ ދިފާއުކޮށްފައި.\nވޯލްޑް ކަޕް ކޮލިފައިންގައި ރާއްޖެ އާއި ފިލިޕީންސް ބައްދަލުކުރާ މެޗުގެ ތެރެއިން -- ވަން ފޮޓޯ/ މުހައްމަދު އައުޒަމް\nއަކޫގެ ފައުލަކާ ގުޅިގެން އޭނާއަށް ރީނދޫ ކާޑެއް ދައްކައިފި. އަކޫގެ އުޅަބޮށިން ޖެހި ފިލިޕީންސްގެ ޖޯން ޕެޓްރިކް ސްޓްރޯސްގެ ބޯ ވަނީ ފަޅައިގެން ގޮސްފައި.\n20' ރާއްޖެއަށް ފުރުސަތެއް. ހަމްޕު ދިން ބޯޅައަކުން ފިލިޕީންސްގެ ޕެނަލްޓީ އޭރިއާ ތެރެއިން ފޭދޫ އިއްބެއަށް ނުރައްކާކުރެވިފައެއް ނުވޭ. އެ ބޯޅަ ފިލިޕީންސްގެ ކީޕަރު ނީލް ލިއޮނާޑް އެތެރިޖް ވަނީ ހޯދާފައި.\n15' ފިލިޕީންސަށް ފުރުސަތެއް. ރާއްޖޭގެ ޕެނަލްޓީ އޭރިއާ ތެރެއިން އިއާން ރަމްސޭއަށް ފުރުސަތެއް ލިބުނު ނަމަވެސް، ހުރަސްވެގެން އައި ބޯޅަ އޭނާގެ ފައިގައި ލައްވާލައިފައެއް ނުވޭ.\nވޯލްޑް ކަޕް ކޮލިފައިންގައި ރާއްޖެ އާއި ފިލިޕީންސް ބައްދަލުކުރާ މެޗުގައި ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ އިބްރާހިމް މުހައްމަދު ސޯލިހު -- ވަން ފޮޓޯ/ މުހައްމަދު އައުޒަމް\nވޯލްޑް ކަޕް ކޮލިފައިންގައި ރާއްޖެ އާއި ފިލިޕީންސް ބައްދަލުކުރާ މެޗަށް ރައީސް ނަޝީދު ވަޑައިގަންނަވަނީ -- ވަން ފޮޓޯ/ މުހައްމަދު އައުޒަމް\nމި މެޗު ބައްލަވައިލެއްވުމަށް ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ އިބްރާހިމް މުހައްމަދު ސޯލިހާއި ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ރައީސް، ރައީސް މުހައްމަދު ނަޝީދު ދަނޑަށް ވަޑައިގެންނެވި.\nވޯލްޑް ކަޕް ކޮލިފައިންގައި ރާއްޖެއާއި ފިލިޕީންސް ބައްދަލުކުރާ މެޗުގެ ލައިވް ކަވަރޭޖަށް މަރުހަބާ!\nމިއަދު ހަވީރު 4:00ގައި ގައުމީ ފުޓުބޯޅަ ދަނޑުގައި ކުޅޭ އެ މެޗަށް ދެ ޓީމު ނުކުންނަ އިރު:\nރާއްޖެ އޮތީ "ގްރޫޕު އޭ"ގެ ހަތަރުވަނައިގައި. ރާއްޖެއަށް ތިން މެޗުން ލިބިފައިވަނީ ތިން ޕޮއިންޓް.\nފިލިޕީންސް އޮތީ ގްރޫޕުގެ ތިންވަނައިގައި. ފިލިޕީންސަށް ތިން މެޗުން ލިބިފައިވަނީ ހަތަރު ޕޮއިންޓް.\nގުޅޭ ޓެގު ވޯލްޑް ކަޕް ކޮލިފައިން


TC ah hiyyvareh, UV ah maayoos kan - One Online\nޓީސީ އާއި ޔޫވީ ވާދަކުރި މެޗުގެ ތެރެއިން --- ފޮޓޯ/ އެފްއޭއެމް\nޓީސީއަށް ހިތްވަރެއް، ޔޫވީއަށް މާޔޫސްކަން\nދިރާގު ދިވެހި ޕްރިމިއާ ލީގުގައި މިއަދު ހަވީރު ކުޅުނު މެޗު ކާމިޔާބުކޮށް، ޓީސީ ސްޕޯޓްސް ކްލަބުން ހަމަނޭވައެއް ލައިފިއެވެ.\nމިއަދުގެ މެޗުގައި ޓީސީން ޔުނައިޓެޑް ވިކްޓަރީ (ޔޫވީ)ގެ މައްޗަށް ކުރި ހޯދީ 2-0ގެ ނަތީޖާ އަކުންނެވެ. އެންމެ ފަހުން ލީގުގައި ކުޅުނު ދެ މެޗުން ވެސް ބަލިވެ، ޓީސީން މާޔޫސްކަން ފިލުވާލަން މިއަދުގެ މެޗަށް ނުކުތީ މަޖުބޫރު ތިން ޕޮއިންޓަކަށެވެ. މިއަދުގެ މެޗުން ހޯދި ތިން ޕޮއިންޓާއެކު މިހާތަނަށް ކުޅުނު 11 މެޗުން 12 ޕޮއިންޓު ހޯދައި، ޓީސީ ވަނީ ފަސްވަނައަށް ޖެހިލައިފައެވެ.\nތާވަލުގެ ހަވަނައިގައި އޮތް ކުލަބު އީގަލްސްއަށް 10 މެޗުން 12 ޕޮއިންޓު ލިބިފައިވާއިރު، ޓީސީއަށް ކުރި ލިބެނީ ފައިދާ ގޯލުންނެވެ. މިއަދުގެ މެޗުން ބަލިވެ ޔޫވީ އޮތީ ތާވަލުގެ ފުލުގައި ކުޅުނު 11 މެޗުން ލިބުނު އެންމެ ތިން ޕޮއިންޓާއެކުއެވެ.\nމެޗުގެ ފުރަތަމަ ކޮޅުގައި ދެކޮޅަށް ވެސް ހުސް ދެ ފުރުސަތު ލިބިގެން ދިޔަކަން ފާހަގަކޮށްލެވުނެވެ. ފުރަތަމަ ހަމަލާ ޓީސީގެ ފަރާތުން ފެނުނުއިރު، ކުރިން ޔޫވީއަށް ކުޅުނު ސެމިއުލް ކޯޑެލް ޓީސީގެ ކުރިން ހުސްކޮށް މުހައްމަދު އައްޒާމަށް ދުއްވާލި ތުރޫ ޕާސް، އައްޒާމް ވަދެ ފޮނުވާލި ނަމަވެސް ބޭރަށް ދިޔައީ އަރިމަތީ ދަނޑީގައި ޖެހިފައެވެ. އަނެއްކޮޅުން މުހައްމަދު ބައްސާމް (ބައްކު)އަށް ލިބުނު ހުސް ފުރުސަތުގައި އޭނާ ބޮލުން ޖެހި ބޯޅަ ވެސް ދިޔައީ ގޯލާ އަމާޒުނުވެއެވެ.\nމެޗުގެ 32 ވަނަ މިނެޓުގައި ޓީސީއަށް ލިބުނު ޕެނެލްޓީ އަކުން އައްޒާމް ވަނީ ލީޑު ނަގައިދީފައެވެ. އަދި އެ ހިތްވަރާއެކު ދެވަނަ ހާފަށް ވެސް ނުކުމެ ކުޅުން ރަނގަޅު ކުރިއެވެ. އަދި ހާފުގެ ކުރީކޮޅުގައި ލީޑު ފުޅާ ވެސް ކުރިއެވެ. ޓީސީގެ ފަހަތުން އެއްލި ތުރޫ ބޯޅައަކަށް ބާރު ދުވެލީގައި ކުރިއަށް ދެމި ގަނެ، އައްޒާމް ފޮނުވާލި ބޯޅަ ގޯލަށް ވައްދާލީ ފަސޭހަ ކަމާއެކު ތިރިތިރީންނެވެ.\nލީގުގެ މެޗެއް މިރޭ ވެސް އޮންނާނެއެވެ. ރޭގަނޑު 9:00 ގައި ފަށާ މެޗުގައި މާޒިޔާ ނުކުންނާނީ ސުޕަ ޔުނައިޓެޑާ ދެކޮޅަށެވެ.\nގުޅޭ ޓެގު ދިވެހި ޕްރިމިއާ ލީގު ޓީސީ ސްޕޯޓްސް ކްލަބު ޔުނައިޓެޑް ވިކްޓަރީ


Trump Ge Inzaaru Terroristunnah: Hama Jehilaigen Nidhan Nuthibeythi! – adduLIVE\nLast Updated: July 11, 22:37\nޓްރަމްޕްގެ އިންޒާރު ޓެރަރިސްޓުންނަށް: ހަމަޖެހިލައިގެން ނިދަން ނުތިބޭތި!\nOct 27, 2019, 20:32 ހަސަން ރަޝީދު\nބަޣުދާދީ މެރުމަށް ހިންގި އޮޕަރޭޝަން ޓްރަމްޕް ބައްލަވާލައްވަނީ - ފޮޓޯ: ވައިޓް ހައުސް\nއައިއެސްގެ ލީޑަރު އަބޫ ބަކުރު އަލް ބަޣުދާދީގެ މަރަށްފަހު އެމެރިކާގެ ރައީސް ޑޮނަލްޑް ޓްރަމްޕްގެ ވަރުގަދަ އިންޒާރެއް ޓެރަރިސްޓުންނަށް ދީފިއެވެ.\nބަޣުދާދީ މަރުވީ ރޭ ދަންވަރުގެ ވަގުތެއްގައި ސީރިއާގެ އުތުރުގެ ހިސާބެއްގައި އެމެރިކާ ސިފައިން ހިންގި އޮޕަރޭޝަނެއްގައެވެ. އެގޮތުން އޭނާ މަރުވީ އަމިއްލަ އަށް ޖާނުން ފިދާވެގެންނެވެ. ބަޣުދާދީ މަރުވީ އޭނާގެ ތިން ދަރިންނާއެކުއެވެ.\nބަޣުދާދީ މަރުވިކަން އިއުލާން ކުރުމަށް މިއަދު ބޭއްވި ނޫސްވެރިންގެ ބައްދަލުވުމުގައި ވާހަކަދައްކަވަމުން ޓްރަމްޕް ވިދާޅުވީ ކުށެއް ނެތް މީހުންނަށް އަނިޔާކޮށް އެ ފަރާތްތައް މަރާ ޓެރަރިސްޓުން ހަމަޖެހިލައިގެން ނިދަން ނުތިބުމަށާއި އެމެރިކާ އިން އެމީހުންގެ ދުވަސް ދުއްވާލާނެކަން ހަނދާނުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭނެ ކަމަށެވެ.\n"މިފަދަ ލާއިންސާނީ އަމަލުތައް ހިންގާ މީހުންނަށް، ކުރިމަތިވަމުން އަންނަ ކަންކަމުން ސަލާމަތެއް ނުވެވޭނެ" ޓްރަމްޕް ވިދާޅުވިއެވެ.\nއަދި ބަޣުދާދީގެ މަރަކީ އެމެރިކާ އިން ޓެރަރިސްޓުންނާ ދެކޮޅަށް ކުރަމުންދާ މަސައްކަތާއި އަދި އައިއެސް މުޅިން ބަލިކޮށްލަން ކުރާ މަސައްކަތް ހާމަވާފަދަ ކަމެއް ކަމަށްވެސް ޓްރަމްޕް ވިދާޅުވިއެވެ. މީގެއިތުރުން ޓްރަމްޕް ވަނީ އައިއެސް އަކީ މިހާތަނަށް ދުނިޔޭގައި އުފެދުނު އެންމެ ހީލަތްތެރި ޖަމާއަތް ކަމަށްވެސް ވިދާޅުވެފައެވެ.\n"ރެޔަކީ އެމެރިކާ އަށާއި މުޅި ދުނިޔެއަށް ވެސް ބަރާބަރު ރެޔެއް" ޓްރަމްޕް ވިދާޅުވިއެވެ.\nއައިއެސްގެ ލީޑަރުކަން ކުރަމުންދާ ބަޣުދާދީ ފާއިތުވި ފަސް އަހަރު އުޅުނީ ފިލައިގެންނެވެ. ނަމަވެސް 2014 ވަނަ އަހަރަށްފަހު މިއަހަރުގެ އޭޕްރީލްގައި ބަޣުދާދީ ވަނީ ވީޑިޔޯއެއް ނެރެ އައިއެސްގެ ހަރަކާތްތައް ކުރިއަށް ގެންދިޔުމަށް ގޮވާލާފައެވެ.\nއައިއެސްގެ ލީޑަރުކަމާ ބަޣުދާދީ ހަވާލުވީ 2010 ވަނަ އަހަރުއެވެ. އޭގެފަހުން އެ ޖަމާއަތުގެ ހަރަކާތްތައް ވަރުގަދަ ވެގެންދިޔައިރު ދުނިޔޭގެ ކަންކޮޅުތަކުގައި އެ ޖަމާއަތުން ދިޔައީ ހަމާލަތައް ދެމުންނެވެ.


Riyaasee bayaanu ge javaabu: Baaruthah mashunikoh Gaumuge misraabah othee banankan\nރިޔާސީ ބަޔާނުގެ ޖަވާބު: ބާރުތައް މަސްހުނިކޮށް ގައުމުގެ މިސްރާބު ހުރީ ބަނަކޮށް\nމަޖިލީހުގެ މައިނޯރިޓީ ލީޑަރު އަހްމަދު ސަލީމް ޖަލްސާއެއްގައި ވާހަކަ ދައްކަވަނީ -- ފޮޓޯ: މަޖިލީސް\nތިން ބާރު ވަކި ކުރެވިފައިވާ ޑިމޮކްރެޓިކް ނިޒާމަށް ގޮންޖަހާލައި ތިން ބާރު މަސްހުނި ކޮށްފައިވާ ކަމަށާއި އޭގެ ސަބަބުން ގައުމުގެ މިސްރާބު ބަނަކޮށްލާފައިވާ ކަމަށް ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ މައިނޯރިޓީ ލީޑަރު އަދި އިދިކޮޅު ޕީޕީއެމްގެ ޕާލިމެންޓްރީ ގްރޫޕްގެ ލީޑަރު އަހްމަދު ސަލީމް (ރެޑްވޭވް ސަލީމް) މިއަދު ވިދާޅުވެއްޖެ އެވެ.\nމަޖިލީހުގެ ގަވާއިދުގައި ބުނާ ގޮތުން، ކޮންމެ އަހަރަކު މަޖިލީސް ހުޅުވާ ޖަލްސާގައި ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ރިޔާސީ ބަޔާނެއް އިއްވަން ޖެހެ އެވެ. އަދި މަޖިލީހުގައި ތިއްބަވާ މެންބަރުންގެ ތެރެއިން ރައީސް ނިސްބަތްވާ ޕާޓީ ފިޔަވައި ދެން އެންމެ މެންބަރުން ގިނަ ސިޔާސީ ޕާޓީގެ ޕާލިމެންޓްރީ ގްރޫޕްގެ ލީޑަރު އެ ބަޔާނަށް ޖަވާބެއް ތައްޔާރުކޮށް ހުށަހަޅަން ޖެހެ އެވެ.\nރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ މި އަހަރުގެ ފުރަތަމަ ދައުރުގެ ފުރަތަމަ ޖަލްސާގައި ރައީސް އިބްރާހިމް މުހައްމަދު ސޯލިހް އިއްވެވި ރިޔާސީ ބަޔާނަށް ޖަވާބު ދެއްވަމުން މައިނޯރިޓީ ލީޑަރު ސަލީމް މިއަދުގެ ޖަލްސާގައި ވިދާޅުވީ، ވާދަވެރި ސިޔާސީ ޕާޓީތަކުގެ ނިޒާމަށް މި ސަރުކާރުން ގޮންޖަހާލާފައިވާ ކަމަށެވެ. -- މިއީ ނުވަ އަހަރަށ ފަހު ރިޔާސީ ބަޔާނަކަށް ޖަވާދިން ފުރަތަމަ ފަހަރެވެ.\nއޭނާ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، ވާދަވެރި ސިޔާސީ ނިޒާމެއްގައި ސަރުކާރު ޒިންމާދާރު ކުރުވުމުގައި އެންމެ މުހިއްމު އެއް ދައުރެއް އޮންނަނީ އިދިކޮޅު ސިޔާސީ ޕާޓީތަކަށާއި އެ ޕާޓީތަކުގެ ލީޑަރުންނަށް ކަމަށެވެ. އެ ކަމުގައި އިދިކޮޅު ސިޔާސީ ލީޑަރަކަށް ރައްޔިތުންނާ ގާތުން މަސައްކަތް ކުރުމުގެ ފުރުސަތު އޮންނަން ޖެހޭނެ ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ.\nނަމަވެސް މި ސަރުކާރު އައި ފަހުން އިދިކޮޅު ސިޔާސީ ލީޑަރެއްގެ ގޮތުގައި ހުންނެވި ކުރީގެ ރައީސް އަބްދުﷲ ޔާމީން ނުހައްގުން ދެ ފަހަރަށް ޖަލަށް ލައި ފަސް އަހަރުގެ ޖަލު ހުކުމެއް އިއްވާފައިވާ ކަމަށެވެ. އެހެންކަމުން ވާދަވެރި ސިޔާސީ ނިޒާމަށް ޖާގަ ދިނުމުގެ ގޮތުން އެމަނިކުފާނު މިނިވަން ކުރެއްވުމަށް ގޮވާލައްވާ ކަމަށް ސަލީމް ވިދާޅުވި އެވެ.\nރައީސް ސޯލިހް ދެއްވި ރިޔާސީ ބަޔާނުގައި އެމަނިކުފާނު ވަނީ ދައުލަތުގެ ތިން ބާރު ވަކިން މިނިވަންކަމާ އެކު މަސައްކަތް ކުރުމުގެ ފުރިހަމަ މިސާލެއް މި ސަރުކާރުގެ ފުރަތަމަ އަހަރުގެ ތެރޭގައި ފެނިގެން ގޮސްފައިވާނެ ކަމަށެވެ.\nރައީސްގެ އެ ވާހަކައަށް ރައްދު ދެއްވަމުން ސަލީމް ވިދާޅުވީ ތިން ބާރު އޮތީ މަސްހުނިވެފައި ކަމަށެވެ. އެ ގޮތުން ގާނޫނު ހެދުމުގެ ބާރު ކަމުގައިވާ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުން ވެރިކަން ކުރުމުގެ ބާރުގެ ތެރެއަށް ވަދެފައިވާ ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ. އެހެންވާ ސަބަބެއްގެ ގޮތުގައި އޭނާ ވިދާޅުވީ ސަރުކާރުގެ ހިނގުން ގޯސްވެ ދޯހަޅިވުން ކަމަށެވެ.\n"މިހާރު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ފެނިގެން ދަނީ މި މަޖިލީހުން ސަރުކާރުގެ ވަޒީރުންނަށް ސީދާ އިރުޝާދު ދެއްވަމުން ގެންދަވާ ތަން. ގާނޫނު ހަދާ ބާރުން މި ގެންދަނީ ވެރިކަން ކުރުމުގެ ބާރުގެ ތެރެއަށް ވަންނަމުން. މިއީ ތިން ބާރު ވަކިން ނުހިނގާ ކަން އެނގޭ ކަމެއް،" ސަލީމް ވިދާޅުވި އެވެ.\nސަލީމް ވިދާޅުވީ، ސަރުކާރާއި ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުން ދެން ގެންދަނީ އަދުލު އިންސާފުގެ ބާރަށް އަތްގަދަ ކުރަމުންނެވެ. ޖުޑިޝަލް ސާވިސް ކޮމިޝަން (ޖޭއެސްސީ) ގައި ތިއްބެވި މި ސަރުކާރަށް ނިސްބަތްވާ ސިޔާސީ ބޭފުޅުން ގެންދަވަނީ ޖުޑިޝަރީގެ ބާރަށް ނުފޫޒު ފޯރުވަމުން ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ.\nޖުޑިޝަރީއަށް ރައްޔިތުންގެ އިތުބާރު ހޯދުމަށްޓަކައި އެންމެ މުހިއްމު ކަމަކީ އެ ބާރަށް ފޯރުވަމުންދާ ސިޔާސީ ނުފޫޒު ހުއްޓުވުމުން ކަމަށާއި އެ ކަން ކުރެވެން އޮތީ ޖޭއެސްސީގެ އެކުލެވުން ބަދަލު ކުރުމުން ކަމަށް ސަލީމް ވިދާޅުވި އެވެ.\n"ޝަރުއީ ނިޒާމަށް އިތުބާރު އަންނާނީ ސިޔާސީ ނުފޫޒު ހުއްޓޭ ދުވަހަކު. ޖުޑިޝަލް ސާވިސް ކޮމިޝަންގައި ސިޔާސީ މީހުން ތިބޭހާ ހިނދަކު އެ ކަމެއް ނުވާނެ. ޖުޑިޝަލް ސާވިސް ކޮމިޝަންގެ ކޮމްޕޮޒިޝަން ބަދަލު ކުރަން ގާނޫނު އަސާސީއަށް އެ އިސްލާހު ގެނައުމަށް އަޅުގަނޑުމެން ގޮވާލަން." ސަލީމް ވިދާޅުވި އެވެ.\n2020 އަހަރަށް ޖުޑިޝަލް އަހަރު ފެށުމުގެ ގޮތުން ބޭއްވި ރަސްމިއްޔާތުގައި ދައުލަތުގެ ތިން ބާރުގެ ވެރިން -- ފޮޓޯ: ރައީސް އޮފީސް\nސަލީމް ވިދާޅުވީ ރައްޔިތުންނަށް ސަރުކާރުން ވެފައިވާ ވައުދުތައް ނުފުއްދި ގައުމުގެ އިގްތިސާދު ދަނީ ހީނަރުވަމުން ކަމަށެވެ. ވެރިކަމުގެ ނިޒާމު މަސްހުނިވެ، މަލްޓި ޕާޓީ ޑިމޮކްރަސީގެ ނިޒާމު ހަނާވަމުންދާ ކަމަށެވެ. ސަލީމް ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، ގައުމުގެ މިސްރާބު ވަނީ ބަނަކޮށްލައިފަ އެވެ.\n"ގައުމުގެ މިސްރާބު މި ހުރީ ތަހުޒީބު ކަމެއް ނެތް، އާރާސްތު ކަމެއް ނެތް، ބަނަ ދުނިޔެއަކަށް، މި މިސްރާބަށް ދަތުރު ކުރާނަމަ، ދިވެހިން ބޭނުންވާ މަންޒިލަކަށް ވާސިލެއް ނުވާނެ،" ސަލީމް ވިދާޅުވި އެވެ.\nރިޔާސީ ބަޔާނަށް ސަލީމް ދެއްވި ޖަވާބުގައި ވަނީ ޕީޕީއެމްގެ ސަރުކާރުގައި ކޮށްފައިވާ މަސައްކަތްތައް ފާހަގަކޮށް އެ މަސައްކަތްތައް މިހާރު މަޑުޖެހިފައިވާ ކަން ފާހަގަ ކުރައްވައިފަ އެވެ. ސާފު ބޯފެނާއި، ނަރުދަމާ ނިޒާމާއި، ބޯހިޔާވަހިކަމާިއ، ސިއްހީ ހިދުމަތްތަކަށް އޭރު ކޮށްފައިވާ ވަރަށް މަސައްކަތް މިހާރު ކުރެވެމުން ނުދާތީ ކަންބޮޑުވުން ފާޅު ކުރެއްވި އެވެ.\nކުޑަކުދިންގެ މައްސަލަތައް އިތުރުވަމުންދާއިރު، އެ މައްސަލަތަކާ ގުޅިގެން ސަރުކާރުން އިސްވެ ބަސްބުނެ ހަރުދަނާ ފިޔަވަޅުތައް އެޅެމުން ނުދާތީ އެ ކަމާ ގުޅިގެން ވެސް ކަންބޮޑުވުން ފާޅު ކުރެއްވި އެވެ. އަދި ސަރުކާރުގެ މުހިއްމު ބައެއް ވައުދުތައް ކަމުގައިވާ މިނިމަމް ވޭޖާއި ސާވިސް ޗާޖާއި ވަޒީފާގެ ފުރުސަތުތައް ފަހިކޮށްދިނުން ލަސްވާތީ ފާޑުވިދާޅުވި އެވެ.\nސަރުކާރުގެ ހާރިޖީ ސިޔާސަތަށް ފާޑުވިދާޅުވެ ސަލީމް ވިދާޅުވީ ގައުމުގެ ސިޔާދަތީ ބާރު ގެއްލެމުންދާ ކަމުގެ އިހްސާސް ކުރެވެމުންދާ ކަމަށެވެ. އަދި ވިދާޅުވީ ހަރުކަށި ފިކުރާއި ލާދިނީ ފިކުރު ހުއްޓުވުމުގައި މި ސަރުކާރު ފެއިލްވެފައިވާ ކަމަށެވެ.\nސަލީމް ވާހަކަ ނިންމާލައްވަމުން ވިދާޅުވީ ރައްޔިތުންގެ ހައްގުތައް ދިފާއުކޮށް ގައުމުގެ ހާލަތު ރަނގަޅު ކުރުމުގައި ދިވެހި ރައްޔިތުންނާއެކު އިދިކޮޅު ޕީޕީއެމް-ޕީއެންސީގެ ކޯލިޝަނުން އަބަދުވެސް ދެމިއޮންނާނެ ކަމުގެ ޔަގީންކަން ދެއްވާ ކަމަށެވެ.\nޕީޕީއެމް ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިސް ރައީސް އިބްރާހިމް މުހައްމަދު ސޯލިހު + އަހުމަދު ސަލީމް (ރެޑްވޭވް) ރިޔާސީ ބަޔާން އިދިކޮޅު ފަރާތްތައް ޕީޕަލްސް ނޭޝަނަލް ކޮންގްރެސް - ޕީއެންސީ މައިނޯރިޓީ ލީޑަރު\n"ރިޔާސީ ބަޔާނުގައި ވަރަށް ގިނަ ދޮގު ހެއްދެވި"\nރިޔާސީ ބަޔާނަށް ޖަވާބު ދިނުން ފަސްކޮށްފި\nރިޔާސީ ބަޔާނުގެ ޖަވާބު: އިދިކޮޅު ކަންބޮޑުވާ އެތައް ކަމެއް