Azərbaycan Mətbuat Şurası İdarə Heyətinin növbəti iclası keçirilib - AZƏRTAC – Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi\nNoyabrın 1-də Azərbaycan Mətbuat Şurası İdarə Heyətinin növbəti iclası keçirilib. Şuranın sədri, Milli Məclisin deputatı Əflatun Amaşov gündəlikdəki məsələlər barədə məlumat verib.\nAZƏRTAC xəbər verir ki, əvvəlcə Mətbuat Şurasına yeni üzvlərin qəbulu məsələsinə baxılıb. Müzakirələrdən sonra 14 sayt və “Türkologiya” jurnalı Şuraya üzv qəbul edilib.\nSonra Şura Katibliyinin qurumun ötən 9 ayda gördüyü işlərə dair hesabatı dinlənilib. Şuranın icraçı katibi Şəmsəddin Əliyev məlumat verib ki, ötən müddətdə quruma ümumilikdə 651 müraciət daxil olub. Bunlardan 470-ni şikayətlər təşkil edib. Hesabat səsə qoyularaq qəbul edilib.\nMətbuat Şurasının “Reket jurnalistika”ya qarşı mübarizə Komissiyasının sədri, “İki sahil” qəzetinin baş redaktoru Vüqar Rəhimzadə komissiyanın hesabat müddətində 20-dək məsələni müzakirə etdiyini diqqətə çatdırıb. Bunlardan dördü əsasında cavabdeh KİV-in adının Şuranın “qara siyahı”sına daxil edilməsinə dair qərar çıxarılıb.\nŞuranın Şikayətlər üzrə Komissiyasının sədri, Jurnalistlərin Həmkarlar İttifaqının rəhbəri Müşfiq Ələsgərli komissiyanın 87 şikayətə baxdığını vurğulayıb. Bu şikayətlərdən bir çoxu barədə rəylər çıxarılıb. İdarə Heyətinin iclasında komissiyanın rəylərindən 5-i ilə bağlı müvafiq qərar qəbul edilib.\nİclasda “Azərbaycan Jurnalistlərinin Peşə Davranışı Qaydaları”na əlavələrin edilməsi ilə bağlı Ə.Amaşovun məlumatı dinlənilib. Şuranın İdarə Heyəti dəyişikliyin Azərbaycan jurnalistlərinin 8-ci qurultayında müzakirə olunmasına dair qərar çıxarıb.\nİdarə Heyətinin iclasında, həmçinin “reket jurnalistika”ya qarşı mübarizə tədbirlərinin gücləndirilməsi, ölkəyə gətirilən hazır çap məhsullarına və qəzet kağızına əlavə dəyər vergisinin tətbiqi ilə bağlı məsələlər müzakirə edilib.\nAZERTAG.AZ :Azərbaycan Mətbuat Şurası İdarə Heyətinin növbəti iclası keçirilib


2021, 08 Mart, Bazar ertəsi, Bakı vaxtı 22:16\nTsu-cu imperator qarşısında oynanır\nTsu-cunun adı ilk dəfə milladdan əvvəl 3-cü əsrə aid mənbədə çəkilir. “Tsu” – topu vurmaq, “cu” isə içi doldurulmuş dəri deməkdi. İlk dövrlərdə əsgərlər üçün təmrinlərdən olan bu oyun daha sonra zadəganlar arasında da dəb düşmüş, nəhayət saraya yol tapmışdı. Hətta Sonq sülaləsindən olan imperator Taizu özü də tsu-cu oynayardı.\nTsu-cu oynayan uşaqlar


Elçin Mirzəbəyli: “Rus dilində təhsil alanların sayı 90-na çatanda sevinəcəm”\n28 Noyabr 2016 13:15\nPublika.az xəbər verir ki, bu barədə bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası (BAXCP) sədrinin müavini Elçin Mirzəbəyli deyib.\nO, rus dilinin geniş yayılması ilə bağlı deyilənlərə də münasibət bildirib.\n“Bəziləri deyəcək ki, “rus dilində təhsil daha keyfiyyətlidir...”. Əgər belədirsə, Azərbaycan dilində təhsili daha keyfiyyətli edin. Buna kim mane olur? Bir başqaları da Azərbaycanda rus dilində təhsilin yayğın olmasını Azərbaycan-Rusiya münasibətləri ilə əlaqələndirəcək, bunun Rusiyanın ictimai rəyinə təsir göstərmək üçün vacib olduğunu deyəcəklər. Yəni, rus dilinə olan münasibət Rusiyanın ictimai rəyinə təsir göstərəcək, “ictimai rəy” isə öz növbəsində Rusiyanın dövlət siyasətinə. Və dövlət siyasətini yürüdənlər günün birində Ermənistanı himayə etməkdən əl çəkəcəklər.\nƏvvəla onu qeyd edim ki, Rusiyada ictimai rəy deyilən bir anlayış yoxdur, olsa da, dövlət siyasətinə təsir etmək gücündə deyil. Yəni, əgər biz proseslərin arzularımızın ssenarisi üzrə inkişafını istəyiriksə, o zaman ilk növbədə Rusiyanın ictimai rəyini formalaşdırmalıyıq və oturub gözləməliyik ki, bu “ictimai rəy” nə zaman dövlət siyasətinə təsir etmək gücünə sahiblənəcək”, - deyə o qeyd edib.\nE.Mirzəbəyli vurğulayıb ki, Rusiyada dövlət maraqları hər zaman bütün digər amillərdən öndə dayanıb və bu reallıq rus insanının genetik yaddaşında oturuşduğu üçün heç zaman dəyişməyəcək: “Ona qalarsa, rəsmi statistikaya görə, Ermənistanda cəmi 6 rus məktəbi fəaliyyət göstərir və bu məktəblərdə təhsil alan şagirdlərin sayı heç 2 min nəfərə çatmır. Vladimir Jirinovski isə hələ 2015-ci ildə verdiyi açıqlamalardan birində deyir ki, ermənilər yalan danışırlar, Ermənistanda, ümumiyyətlə, rus məktəbi yoxdur. Amma gördüyümüz kimi, Ermənistanda rus dilinə olan münasibət Rusiyanın Ermənistana olan münasibətinə təsir göstərməyib.\nBununla yanaşı, rus dilinin və digər xarici dillərin yüksək səviyyədə tədris olunmasının, Azərbaycan gənclərinin bir neçə xarici dil bilməsinin tərəfdarı olduğumu xüsusi vurğulamaq istəyirəm. Mənə elə gəlir ki, rus dilində təhsil alanların statistikasını diqqətdə saxlamaqdansa, xarici dillərin tədrisi üçün xüsusi proqramların hazırlanmasına, xarici dil öyrənilməsinin hər kəs üçün əlçatan olmasına çalışmalıyıq”.\nBAXCP rəsmisi bütün bunların subyektiv fikri olduğunu və bir vətəndaş kimi mövqeyini ifadə etdiyini də əlavə edib.


Voleybol üzrə dünya çempionatı: Azərbaycan Belçika ilə bacarmadı\nBelçikalılar daha üstün oyun sərgilədilər.\nİtaliyada keçirilən voleybol üzrə dünya çempionatı davam edir.\nFenomen.Az Azerisport.az-a istinadən xəbər verir ki, DÇ-də mübarizə aparan Azərbaycan voleybolçuları bu gün növbəti matça çıxıb.\nQızlarımızın rəqibi Belçika yığmasıydı. Komandamız qalib gəlsə, liderlər qrupundakı mövqeyini yaxşılaşdıra bilərdi. Lakin təəssüf ki, belçikalılar daha üstün oyun sərgiləyərək, yığmamıza set vermədən qalib gəliblər.\nXatırladaq ki, Azərbaycan millisi ilk oyununda Yaponiyaya qalib gəlib (3:2), Çinə 0:3 hesabıyla uduzub, Puerto-Rikanı 3:2 hesabıyla üstələyib.


SUMQAYITXEBER.COM > SUMQAYIT > Bu gün Yel çərşənbəsidir\nMüəllif: sumqayitxeber.com • Tarix: 11 Mart 2014 • Baxış sayı: 487 dəfə • Şərh yoxdur\nBu gün çərşənbələrdən üçüncüsü – Yel çərşənbəsidir.\nVirtualaz.org saytı xəbər verir ki, inanca görə, yel çərşənbəsində hava təmizlənir. Qədim adətə görə, bu çərşənbədə qəfəsdə saxlanılan quşları və heyvanları azadlığa buraxmaq lazımdır.\nEtiqadlara görə, bu çərşənbədə oyanan yel və külək dünyanı dolaşır, oyanmış suyu, odu hərəkətə gətirir.\nAzərbaycan folklorunun və milli adət-ənənələrinin böyük bilicisi, filologiya elmləri doktoru, professor Azad Nəbiyev öz fundamental əsərlərində yazırdı ki, bu çərşənbəyə xalq arasında yelli-küləkli çərşənbə də deyirlər.\nEtnoqrafik bilgilərə görə, Yel çərşənbəsində əsən isti, soyuq küləklər yazın ilıq nəfəsini, hənirtisini, təravətini gətirir. Gün ərzində bir neçə dəfə dəyişən külək yelin özünün təzələnməsi kimi də qəbul edilir. Yel Azərbaycan mifik təfəkkürünə görə, həm də yol göstərən, bələdçi rolunu yerinə yetirir.\nAzərbaycan etnoqraflarının yazdığına görə, Yel çərşənbəsi ilə bağlı çoxlu inanclar da var. Həmin gün tonqallar qalanır, son çərşənbəyə – Torpaq çərşənbəsinə hazırlıq görülür, ev-eşik, həyət-baca təmizlənir, şirniyyatlar bişirilir.\nÜmumiyyətlə isə Novruz bayramına qədər 4 çərşənbə – Su, Od, Yel və Torpaq çərşənbələri qeyd edilir. Hər bir çərşənbənin öz mənası var.\nSu çərşənbəsi dağlardakı qarın əriyib torpağı qidalandırması, Od çərşənbəsi Günəşin torpağı qızdıraraq yeni əkinə hazırlaşdırması, Yel çərşənbəsi yelin təzəcə çıxmış otları oyadaraq Novruzun gəlişi barədə xəbərdar etməsi ilə bağlıdır. Torpaq çərşənbəsi isə əkinin başlanması ilə bağlıdır.\nSumqayıtda iş axtaranların nəzərinə – ELAN - 55,609 baxış


Saakaşvili Ukraynada - cinayət işi açıldı FOTOLAR / İstipress\nSaakaşvili Ukraynada - cinayət işi açıldı FOTOLAR\n11 Sentyabr, 2017 09:15 | Siyasət | Baxış sayı: 160\nO, tərəfdarlarının köməkliyi ilə polis barrikadasını yarıb\nGürcüstanda axtarışda olan sabiq prezident və Odessa vilayətinin eks-qubernatoru Mixail Saakaşvili Ukrayna ərazisinə keçib. İstiPress-in məlumatına görə, Saakaşviliyə sərhəddi qanunsuz keçmə ittihamı ilə cinayət işi açılıb. Bu barədə Ukrayna Milli Polisi məlumat yayıb.\nQeyd edək ki, Ukrayna prezidenti Petro Poroşenko Saakaşvilinin vətəndaşlığını ləğv edib. O isə həftəsonu Ukrayna-Polşa sərhədində yerləşən "Şeqeni" beynəlxalq buraxılış məntəqəsinə gəlib. Keçmiş prezident məntəqəyə toplaşan tərəfdarlarının köməkliyi ilə polis barrikadasını yararaq ölkəyə keçib. Ukrayna polisi ilə fəallar arasında toqquşma baş verib.\nSaakaşvili prezident kimi səlahiyyət müddəti bitdikdən sonra 2013-cü ildə Gürcüstanı tərk edib. Bir müddət sonra Ukrayna prezidenti Petro Poroşenko tərəfindən o Odessa şəhərinin quberatoru təyin edilib. Lakin Poroşenko ilə aralarında yaranmış narazılıq fonunda o Ukraynanı da tərk etməli olub.\nÖz ölkəsinin baş prokurorluğu Saakaşviliyə qarşı dövlət əmlakını mənimsəmə haqqında ittiham irəli sürüb və barəsində şifahi həbs qərarı verib. Gürcülər dəfələrlə Ukraynaya onun ekstradisiyası haqqında müarciət etsələr də tələbləri cavabsız qalıb. Rəsmi Kiyev bu barədə tələbin araşdırıldığını deyib.\nPaşinyan: "Vəziyyət o qədər pisdirki..."\nErmənistan hökumətindən yeni şou\nAzərbaycanın müharibədə Türkiyəyə etdiyi böyük yardım\nMüharibə qorxusu - Ümid ancaq Moskvayadır\nAnar Alışov ermənilərin atəşkəsi pozması zamanı həlak olub\nPaşinyan yenə Kremlə yalvarmağa başladı\nParisdə Qarabağ danışıqları - Makron İlham Əliyevlə görüşdü FOTOLAR


“Etirazlar Corona virusuna tutulanların sayını artırır”\nGeorge Floydun ölümü ilə Amerika Birləşmiş Ştatlarınının dört bir yanında etirazlar baş qaldırıb. Elə bu səbəblə də fiziki məsafə saxlamaq ortadan qalxıb və masqa taxmaq da yaddan cıxıb.Bu da öz növbəsində Carona virusuna tutulanların sayında artıma səbə ola bilər narahatlığını yaradıb. Rəsmilər etiraza qatılanların mütləq test edilməsini vacib sayır. George Floydun mayın 25-də polis nəzarətində olarkən ölümünün ardından baş qaldıran etirazların ikinci günündə Amerikada Corona virusuna tutulanların sayı 1 milyon 600 mini, ölənlərin sayı isə 100 mini keçdi. Virusa tutulanların sayında əvvəl zəyifləmə olsa da ,etirazların 11-ci günündə Amerikada virusa yoluxanların sayı 300 min, insan itkisi isə 8 mindən çox artıb. Bir çox ştat rəsmiləri və tibb mütəxəsisləri etirazçılara müracət edərək durumu görməyə cağırırlar. Floydun həyatını itirdiyi Minnesota ştatının qubernatoru Tim Walz, virusa tutulanların sayında artım olmasından ciddi narahat olduqlarını dedi.Amerikada virusun mərkəzi olan Nyu Yorkda 10-dan artıq insanın bir araya gəlməsi hələ də qadağandır.Lakin etirazlar bu qadağaya əməl etməyi mümkünsüz sayır. New York qubernatoru Andrew Cuomo səbəblə etirazlara qatılan hər kəsin Coronavirusu testi olunmasını vətəndaşlıq borcu sayır.\nEtirazların olduğu bütün ştatlarda rəsmilər xahiş edir ki, masqa taxaraq, məsafə qorusunlar və səs gücləndiricidən istifadə etməsinlər.Başqa bir problem isə gözyaşardıcı qazdır.Mütəxəsislər bağıraraq danışmağın virus damcılarının havada çoxalmasına səbəb ola biləcəyini deyir.Polisin istifadə etdiyi gözyaşardı qazın da yol açdığı öksürək virusun yayılmasını tezləşdirir. Amerikanın nümayəndələr palatasında sualları cavablandıran xəstəliklərə nəzarət mərkəzinin rəhbəri Robert Redfiel etirazlarda virusun toxumlarının yenidən artacağını, iştirak edənlərin təcili test etdirmələrini vacib saydı.O, etirazlarda istifadə edilən gözyaşardıcı qaz barəd bunu dedi.\n"Biz insanlara maska taxmağın vacibliyini öyrədə bilmirik. Etirazlar başlayandan biz bu informasiyanı yaymağa çalışmışıq. Bir birinə yaxın getmək cəmiyyət üçün təhlükəlidir.Göz yaşardıcı gazı da, insanların öksürməsinə yol açır. Öksürmə də Covid-19 da daxil olmaqla birçox xəstəliyin yayılmasına səbə olur.Biz yenə də çalışacağıq insanları marifləndirək”\nCDC rəhbəri etirazları yaxından izlədiklərini dedi.Onlar bu günlərlə bağlə test nəticələrini alanadək yayılmanın hansı gücdə olduğunu proqnoz edə bilmir.


Ziyaddin Qalib oğlu Əzizov - Qusar Кцlар\nRayonumuzun təhsil ictimaiyyətinə ağır itki üz verib. Qocaman müəllim, 70 ilə yaxın davam edən pedaqoji fəaliyyəti dövründə minlərlə yeniyetməyə biliklərin sirlərini öyrədərək müstəqil həyata vəsiqə verən təcrübəli pedaqoq Ziyaddin Qalib oğlu Əzizov ömrünün 92-ci ilində vəfat etmişdir.\nZiyaddin Qalib oğlu Əzizov 1927-ci il oktyabrın 9-da Həzrə kəndində anadan olmuşdur. 1947-ci ildə Quba Müəllimlər İnstitutunun, 1952-ci ildə Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunun fizika-riyaziyyat fakultələrini də bitirmişdir. Müəllimlik fəaliyyətinə 1947-ci ildə Qonaqkənd rayonunda başlamış, 1950-1953-cü illərdə Xudatda davam etdirmişdir.\n1953-cü ildə doğma Həzrəyə qayıdan Ziyaddin Əzizov təqaüdə çıxanadək-2007-ci ilə kimi burada çalışmış, fizika, eləcə də riyaziyyat fənlərini tədris etmişdir.\nZiyaddin Əzizov yaradıcı, şagirdlərinə düşünməyi, yaratmağı təlqin etməyi bacaran pedaqoqlarımızdan biri idi. Onun dərsləri ancaq dərsliklərdə, proqramlarda müəyyən olunmuş sərhədlərlə məhdudlaşmırdı. Dərs zamanı nəzəriyyə ilə yanaşı təcrübələrə də geniş yer ayıran qabaqcıl müəllim, rayon miqyaslı tədbirlərdə də yaxından iştirak edirdi. Onun fizika üzrə bir neçə elmi məqaləsi “Fizika və riyaziyyat” məcmuəsində, “Fizika v şkole” jurnalında dərc olunmuşdur. 1977-ci ildə “Baş müəllim” kateqoriyasına layiq görülən pedaqoq rayon təhsilini respublikanın hüdudlarından kənarda da layiqincə təmsil etmişdir.\nMəktəbdə olduqca tələbkar olan Ziyaddin müəllim bir ziyalı, ailə başçısı kimi kənd, rayon camaatının, çalışdığı məktəblərdə pedaqoji və şagird kollektivlərinin hörmətini qazana bilmişdi.\nTəhsilimizin inkişafında əvəzsiz xidmətləri olan Ziyaddin Əzizovun xatirəsi onu tanıyanların qəlbində həmişə yaşayacaqdır. Həzrə kənd tam orta məktəbin pedaqoji kollektivi\n← Gələcəyimiz üçün 79 agac\nBabakişi Həsən oğlu Bağışov →


sağlamlıq etibarlı deyil? Hər şeyi aydınlaşdırırıq!\nZəhmət olmasa fikrinizi deyin: Sağlamlıq üçün ən sevdiyiniz məhsul nədir? Ən çox istifadə etdiyiniz məhsul növü? Bir çox məhsul haqqında yaxşı şeylər eşitdim, amma hansını sınamağı qərara ala bilmirəm.\nZəhmət olmasa, sınadığınız məhsullarla bağlı təcrübəniz barədə məlumat verin: məhsulu necə bəyənmisiniz? Sənin üçün düzgün idimi? Məhsul sağlamlığınız üçün necə edir?\nBaxdığım məhsullarla bağlı suallarınız var? Daha çox bilmək istədiyiniz var? Hansı məhsullardan istifadə edirsiniz? Bir məhsuldan istifadə etməyin ən yaxşı yolu nədir? Məhsullar və onlardan istifadə edən digər şirkətlər barədə fikirləriniz necədir? Bədəninizin sağlamlığını yaxşılaşdırmağın başqa bir yolu varmı? Əlavələrdən istifadə etmisinizmi?\nBu səhifədəki məlumatları faydalı hesab edirsinizsə, xahiş edirəm Amazon və ya digər əlaqəli linklərimdən istifadə edərək mənə dəstək olmağı düşünün. Çox sağ ol!\nGələcək məqalələri maliyyələşdirmək üçün mənə göndərdiyiniz pulların hamısından istifadə edəcəyəm. Bu sayt sizsiz yaşaya bilməz!\nBu səhifəni faydalı hesab etdinizsə və işim və gələcək yazılarım barədə yenilənmək istəsəniz, buradakı RSS kanalımda abunə ola bilərsiniz və yeni bir yazı olanda sizə e-poçt göndərirəm.


» Əliabbas Qədirov- 70\nƏliabbas Qədirov- 70\nFevralın 17-də Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrında Xalq Artisti, Dövlət mükafatı laureatı, “Şöhrət” ordenli aktyor Əliabbas Qədirovun 70 illik yubileyinə həsr olunan xatirə gecəsi keçiriləcək.\nMədəniyyət və Turizm Nazirliyindən bildirilib ki, gecədə mərhum aktyorun sənət dostları onun həyat və yaradıcılığından söz açacaq, xatirələrini bölüşəcəklər.\n1970-ci ildən teatrda çalışan sənətkar yaddaqalan, maraqlı, rəngarəng obrazlar qalereyası yaradaraq böyük tamaşaçı rəğbəti qazanıb. Onun “Xəyyam”, “Aydın”, “Sevil”, “Oqtay Eloğlu”, “Hacı Qara”, “Xırs quldurbasan”, “Vaqif”, “Mahnı dağlarda qaldı”, “Sevgililərin cəhənnəmdə vüsalı”, “Tənha iydə ağacı”, “Torpağa sancılan qılınc” və başqa səhnə əsərlərində böyük ustalıqla yaratdığı obrazlar milli teatrımızın parlaq səhifələrini təşkil edir. Ə.Qədirov “Azərbaycanfilm” kinostudiyasının istehsal etdiyi 62 bədii və tammetrajlı filmlərdə biri-birindən maraqlı personajlar yaradıb.\nƏ.Qədirovun 1978-ci ildə “Sevinc buxtası” filmindəki roluna görə Dövlət mükafatı alıb.


Düyməyə basılan mexanizm hərəkətdədir -POLİTOLOQ\n4 ildən sonra Azərbaycanın pilotsuz uşuç aparatları yenə erməni hərbi məntəqələrini hədəf seçdi və Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi bu görüntüləri 4 il bundan əvvəl olduğu kimi internetdən yaydı.\nBu sərhəddəki insidentin miqyasını göstərdi. Ümumiyyətlə 2016-cı ilin aprel savaşı münaqişədə dönüş nöqtəsi sayıla bilər. Bunu Ermənistanda anlamırlar. Ermənistan hakimiyyəti və erməni cəmiyyəti yanlış olaraq düşünür ki, Azərbaycan əbədiyyətə qədər mənasız danışıqlarda iştirak edəcək, Şuşa, Kəlbəcər və Laçının məskunlaşdırılmasına, o cümlədən Ermənistanın baş nazirinin Şuşada “andiçmə” mərasiminin təşkilinə səbrli yanaşacaq.\nƏgər bunu düşünürlərsə, demək Azərbaycan cəmiyyətini yaxşı tanımırlar. Bu təxribatlara dünyanın heç bir xalqı səbrli yanaşmaz, o cümlədən azərbaycanlılar da. Azərbaycan Minsk Qrupu həmsədrlərinin mənasız vasitəçilyindən sonra 2016-cı ilin aprelində düyməyə basıb. Mexanizm hərəkətə gəlib və geriyə yol yoxdur. Doğrudur, Rusiyanın təzyiqi ilə savaş 4 gündən sonra dayandırıldı, ancaq bunun müvəqqəti xarakter daşıdığı bəlli idi.\nHalbuki, arpel savaşının nəticəsi olaraq Ermənistan Dağlıq Qarabağ ətrafındakı rayonların boşaldılmasına razılıq verib “mərhələli həll” planının reallaşmasına razılıq versəydi sərhəddəki dünənki insident və buna bənzər hadisələr də baş verməyəcəkdi. Ermənistan hakimiyyəti Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevin ötən həftə televiziya kanallarına verdiyi geniş müsahibəni də doğru oxuya bilmədi. Dövlət başçısı həmin müsahibədə Azərbaycan-Ermənistan münaqişəsinə və Minsk Qrupu həmsədlərin fəaliyyətinə qiymət verdi.Birincisi, prezident dedi ki, həmsədrlər Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın “Qarabağ Ermənistandır” açıqlamasına reaksiya vermədilər. Halbuki, bu açıqlama bölgədə gərginliyin artmasına xidmət etdi.\n“Bu ifadə, əslində, Minsk qrupunun formalaşdırdığı danışıqların mahiyyətini alt-üst edir, danışıqları faktiki olaraq əhəmiyyətsiz edir” – bu İlham Əliyevin qiymətləndirməsidir;İkincisi, prezident bir daha xatırlatdı ki, Azərbaycan separatçılarla və onların qondarma rejimi ilə danışıqlar aparmayacaq. İlham Əliyev həmsədrlərin Nikol Paşinyanın “Azərbaycan Dağlıq Qarabağla danışıqlar aparsın” açıqlamasına da reaksiya vermədiklərini bildirdi. Azərbaycan prezidenti “formatı dəyişmək lazımdır” fikrinin danışıqları əhəmiyyətsiz etdiyini vurğuladı;Üçüncüsü, İlham Əliyev həmsədrlərin Nikol Paşinyanın Şuşaya təxribatçı səfər edərək qondarma andiçmə mərasimindəki iştirakına səssiz qalmalarını tənqid etdi: “Nə üçün deyilmir ki, bu, təxribatdır və bu təxribata görə Ermənistan cavabdehlik daşıyacaq”;Dördüncüsü, prezident qeyd etdi ki, Ermənistan işğal edilmiş torpaqlarda qanunsuz məskunlaşma siyasəti aparır. İlham Əliyev bu məsələni hər dəfə həmsədrlər qarşısında qaldırdığını, ancaq vasitəçilərin buna da seyriçi qaldıqlarını bildirdi.\nİlham Əliyev ATƏT-in faktaraşdırıcı missiyasının sonuncu dəfə işğal olunmuş torpaqlarda 10 il bundan əvvəl olduğunu xatırladaraq bunları dedi: “On il keçib. Son bir neçə il ərzində biz onlara təkidlə deyirik ki, yeni missiya getməlidir. Bu 10 il ərzində Ermənistan Suriyadan və başqa yerlərdən erməniləri oraya gətirib, onları zorla saxlayır. Bizim şəhərlərimizin tarixi adlarını dəyişdirir, işğal edilmiş torpaqlarda kilsələr tikir. Yəni, sabah deyəcək ki, bu, erməni torpağıdır. Dəfələrlə demişik onlara. Reaksiya var? Yoxdur!” ;Beşincisi, İlham Əliyev Ermənistan və Azərbaycan xarici işlər nazirlərinin videokonfranslarının heç bir əhəmiyyəti olmadığını söylədi. Məsələ burasındadır ki, Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirlərinin il ərzində bir neçə onlayn müzakirəsi olub. Siyasi ekspertlər də bu müzakirələrin mənasız olduğunu vurğulayırdılar.\nPrezident bir daha vurğuladı ki, danışıqların imitasiyası Azərbaycanın maraqlarına xidmət etmir. Beləliklə, Azərbaycan prezidenti Minsk Qrupunun fəaliyyətini yararsız hesab edərək buna dair detallı dəlillər irəli sürdü. Əslində bu dəyərləndirmədən sonra rəsmi Bakının vasitəçilərin sadəcə öz varlıqlarını göstərmək üçün həyata keçirdikləri mənasız danışıqlardan imtina etməsi və ya fasilə götürməsi zərurəti gündəmə gəlirdi. Prezidentin müsahibəsindəki son cümlə də bundan xəbər verirdi: “Heç kim Aprel döyüşləri yadından çıxmasın”.\nBu sözlərin üstündən bir həftə keçməmiş sərhəddə insident baş verdi. 4 il əvvəl apreldə olduğu kimi Azərbaycan ordusu işğalçının təxribatına əks həmlə ilə cavab verdi və bu son deyil.Ermənistanın istənilən təxribatı müharibəni alovlandırmaq gücünə malikdir. Azərbaycanla Ermənistanın fərqi odur ki, Azərbaycan cəmiyyəti torpaqları azad etmək üçün müharibə tələb edir. Misal üçün sərhəddəki insidentdən sonra Azərbaycan cəmiyyətində müharibə tələbləri artıb, gənclərin küçələrə spontan axışı müşahidə edilib.\nErmənistan cəmiyyəti isə müharibə istəmir, çünki onun nəticələrindən qorxur. Digər tərəfdən ermənilər yanlış olaraq düşünürlər ki, 1990-ci illərdə müharibədə qələbə çalıb istədiklərindən də artıq torpaq işğal ediblər və əsas məqsədləri bu nəticəni qorumaq və leqallaşdırmaqdır. Ancaq sərhəddəki insident göstərdi ki, nə işğalı leqallaşdırmaq, nə də qorumaq mümkündür. O biri tərəfdən danışıqlar nəticə vermirsə və verməyəcəyi bəllidirsə, lokal toqquşmalar və böyük müharibə qaçılmazdır. Ermənistanda yanlış olaraq onu da düşünürlər ki, hazırda Azərbaycan və Ermənistan qorxulu virusla mübarizə aparırsa və bu da faktiki müharibədirsə, Azərbaycan ikinci müharibəyə başlamayacaq.\nSərhəddəki insident bu mülahizələrin yanlış olduğunu göstərdi. Pandemiya lokal toqquşmaların və ya müharibənin başlamasına mane olmur. Sərhəddəki insident Azərbaycanla Ermənistan arasındakı başqa fərqləri də göstərdi. Birincisi, Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi toqquşma zamanı itkiləri açıqladı. Bu beynəlxalq aləmə göstərdi ki, birinci atəşi Ermənistan ordusu açıb və sonrakı hadisələrə görə məsuliyyət İrəvanın üzərindədir. Ermənistanın Müdafiə Nazirliyi isə itkilər barədə hələ ki, məlumat vermir. Halbuki, Ermənistanın sosial şəbəklərindən itkilərlə bağlı müzakirələr gedir. Ermənistan hakimiyyətinin itkilərin miqyasını gizlətməkdə məqsədi indiki ağır iqtisadi və pandemiya şəratində erməni cəmiyyətinin narazılığının daha da artmasının qarşısını almaqdır.\nErmənistanın keçmiş prezidenti və baş naziri Serj Sərkisyanı istefaya məcbur edən səbəblər məhz 2016-cı ilin aprelində Ermənistan ordusunun uğursuzluğu və itkiləriylə əlaqəli idi. Ermənistanın hazırki baş naziri Nikol Paşinyan eyni aqibəti yaşamaq istəmədiyindən itkilərin açıqlanmasına hazır deyil.İkincisi, Ermənistan sərhəddəki imsidentdən dərhal sonra sağa sola, hara mümkündürsə, şikayət etməyə başlayıb. Xarici işlər naziri Zöhrab Mnasakyan dərhal Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatının (KTMT) baş katibi Stanislav Zasosa zəng edib təşkilatın Ermənistana dəstək verməsini istəyib. Bəlkə də insidentin Dağlıq Qarabağ istiqamətində deyil, Azərbaycanla sərhəddə baş verməsi Ermənistanın KTMT-nin və özəlliklə Rusiyanın dəstəyinin artırıllmasına nail olmaqdır. Hələ ki, bu saata qədər KTMT üzvləri Ermənistana birmənalı dəstək ifadə etməyiblər.\nMəsələ burasındadır ki, Rusiyadan başqa KTMT-nin digər üzvləri işğalçı dövlətə dəstək vermirlər, çünki üzv ölkələrin Azərbaycanla tərəfdaşlıq münasibətləri var. Ermənistan hakimiyyətinin şikayət etdiyi ikinci ünvan ATƏT sədrinin şəxsi nümayəndəsi Andjey Kasprşik olub. Ermənistanın müdafiə naziri David Tonoyan onunla telefonla danışıb. Bu telefon danışığında Tonoyan sərhəddəki insidentə görə Azərbaycanın günahkar olduğunu sübut etməyə çalışsa da, belə bir cümlə də işlədib: “Ermənistan ordusu təxribatlara ancaq cavab hüququndan istifadə edir, ancaq təxribatlar davam edərsə, lazımi mövqelərin ələ keçirilməsi əməliyyatlarını da həyata keçirə bilər”.Tonoyanın sonuncu cümləsi Tovuzdakı insidentin mahiyyətini ortaya qoyur.\nErmənistan ordusu sərhəddə strateji yüksəkliklərə nəzarət etmək istəyir. Azərbaycan ordusu buna imkan verməyərək, yüksəklikləri öz nəzarəti altında saxlamaq əməliyyatlarını davam etdirəcək. 2016-cı ilin aprel ayındakı döyüşlər də məhz strateji yüksəkliyə hansı tərəfin nəzarət edəcəyi uğrunda gedirdi. Nəticədə strateji yüksəkliyi Azərbaycan ordusu ələ keçirdi. Bundan sonra Azərbaycan ordusu Naxçıvan istiqamətində strateji yüksəkliyi nəzarəti ələ keçirdi. Üçüncüsü, son insident Rusiya ilə Türkiyənin Azərbaycan üçün fərqini bir daha ortaya qoydu. Türkiyə Xarici İşlər Nazirliyi sərhəddəki insidentdən dərhal sonra Azərbaycana tam dəstəyini və Ermənistanın işğalını pisləyən bəyanat yaydı.\nSərhəddəki insidentdən sonra Ermənistanın müdafiə naziri isə Rusiyanın təyyarəçilərini qəbul edərək Ermənistan hərbi hava qüvvələrinə verdiyi dəstəklərə görə onlara minnətdarlığını bildirdi. İrəvandakı görüşdə rusiyalı təyyarəçilərə medallar verildi.Azərbaycan işğalla barışmayacaq. Ermənistanda bir-birini dəyişən hakimiyyətlər münaqişənin həlli üçün “mərhələli həll” planını qəbul etmirlər.\nDemək lokal toqquşmalar və genişmiqyaslı müharibə ehtimalı hər zaman yüksək qalacaq. Bunun qarşısını nə Rusiyadan edilən telefon zəngləri, nə də həmsədrlərin ortamı yumşaltmaq üçün yaydıqları və yayacaqları bəyanatlar ala bilər.\nDüyməyə basılan mexanizm hərəkətdədir.\n13 İyul 2020 [14:41]


Tarix: 8-12-2012, 11:00\nSəs ver: Makiyajdan yorulan dəriyə mango maskası\nSual: Dərim qabıq verir. Məni narahat edən bu vəziyyətdən necə xilas olaram? Cavab: İki xörək qaşığı üyüdülmüş düyü, gil, əl kremi və suyu, bir xörək qaşığı qırmızı mərciməklə qarışdırın. Bu qarışıqla dərinizə masaj tətbiq edin. Yuduqdan sonra dərinizi sıxılmış bir limonun qabığıyla ovun. Bu üsuldan hər gün faydalana bilərsiniz. Sızanaq izlərini yox edin Sual: Bir müddətdir sızanaq problemi yaşayırdım. Həkimin etdiyi müalicə sayəsində sızanaqlarım qurudu ancaq üzümün bəzi yerlərində qızartı şəklində sızanaq izləri qaldı. Bunları necə yox edə bilərəm? Cavab: Bənövşəni bir qədər isti suda dəmləyib süzün. Hər gün üzünüzü bununla təmizləyib, səhər axşam təkrarlayın. Bir az gül yarpağı, cəfəri, yarım ədəd qabıqlı xiyarı robotdan keçirin. İki bildirçin yumurtası ağını əlavə edib qarışdırın. Bu kremi ləkələrə sürtüb masaj edin. 20 dəqiqə saxlayın və yuyun.\nRedaktə etdi: PURE LOVE QaDiNLaR BiZ


Təhsil Nazirliyindən məktəblərə TAPŞIRIQ » Sfera.az Azərbaycanda özəl xəbərlər, araşdırmalar, təhlillər və müsahibələrin tək ünvanı\nTəhsil Nazirliyindən məktəblərə TAPŞIRIQ\nİlin bu mövsümündə hər zaman mövsümi xəstəliklər müşahidə edilib və bu, müəyyən mənada şagirdlərin dərsə davamiyyətinə təsir edirdi. İndi koronavirusla bağlı məlumatlar da müəyyən qədər bunun üstünə gəlib və bütün bunlar müəyyən qədər şagirdlərin dərsə davamiyyətinə təsir edib.\nBunu Təhsil Nazirliyinin Aparat rəhbərinin müavini Fərzəli Qədirov deyib. Onun sözlərinə görə, TN müəyyən simptomları olan şagirdlərin dərsə məcburi şəkildə gətirilməməsi barədə tapşırıq verib:\n"Biz tapşırıq vermişik ki, onlar dərsə məcburi şəkildə gətirilməsin. Onların ambulator müalicə olması, müəyyən qədər kollektivdən təcrid olmasının vacibliyi mütləq şəkildə nəzərə alınır".\nTəhsil müəssisələrində tədrisin dayandırılması səlahiyyətinin Nazirlər Kabinetinə məxsus olduğunu deyən F.Qədirov qeyd edib ki, təhsil müəssisələrindəki epidemioloji vəziyyətlə bağlı məlumatlar hər gün toplanaraq Nazirlər Kabineti yanında operariv qərargaha ötürülür.\nF.Qədirov bildirib ki, zəruri olduqda istifadə edilə bilməsi üçün təhsil müəssəsilərindəki tibb otaqlarının lazımi ləvazimatlarla təmin edilməsinə nəzarətin artırılması tapşırılıb. Bütün təhsil müəssisələrində dezinfeksiyaedici və gigiyenik tədbilər gücləndirilib. Məktəblərdə soyuqdəymə, qrip əlamətləri olan şagirdlərin dərhal müəyyən edilərək ambulator müalicəyə cəlb edilməsi barədə tapşırıq verilib.\nKontakt Home xüsusi rejimli xəstəxanalara yardım etdi\nAzərbaycanda virusu öldürən maska icad edildi - VİDEO


Paolo Centiloni: İtaliya Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin həlli istiqamətində əlindən gələni edəcək [YENİLƏNİB] - AZƏRTAC – Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi\nPaolo Centiloni: İtaliya Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin həlli istiqamətində əlindən gələni edəcək [YENİLƏNİB]\nNazir Elmar Məmmədyarov İtaliyanın neft-kimya sahəsində çoxlu şirkətlərinin nümayəndələrinin ölkəmizə gəldiyini bildirib. O, ölkələrimiz arasında bir çox sahələrdə, o cümlədən kənd təsərrüfatı sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsinin önəmini qeyd edib.\nAzərbaycana ilk dəfə səfər etdiyini deyən Paolo Centiloni ölkələrimiz arasında çox yaxın münasibətlərin olduğunu vurğulayıb. O, səfər çərçivəsində ikitərəfli əməkdaşlığın inkişafına dair səmərəli müzakirələr aparıldığını bildirib. İtaliyalı nazir TAP və TANAP kimi layihələrin ölkələrimiz arasında yalnız enerji istiqamətində deyil, digər sahələrdə də əlaqələrin inkişafına müsbət təsir göstərəcəyini qeyd edib.\nAZERTAG.AZ :Paolo Centiloni: İtaliya Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin həlli istiqamətində əlindən gələni edəcək [YENİLƏNİB]\nİtaliyalı nazir: Azərbaycan ilə İtaliya arasında möhkəm və etibarlı tərəfdaşlıq mövcuddur\nİtaliyanın xarici işlər və beynəlxalq əməkdaşlıq naziri Azərbaycana səfərə gələcək


Məmur oğlu öz obyektinə görə binanın suyunu kəsdi - Azinforum.az İnformasiya Portalı\nAna səhifə / Cəmiyyət / Məmur oğlu öz obyektinə görə binanın suyunu kəsdi\nBinanın komendantı Elnur Hüseynov müxbirimizlə söhbətində bildirdi ki, problem əslində istirahət mərkəzindən yox, kanalizasiya sistemindən qaynaqlanır. Belə ki, binanın kanalizasiya sularının axdığı lyuklar qaydasında olmadığından su bir az çox işlənəndə çirkab su daşır və həmin kanalizasiya suyu zirzəmidə yerləşən “Red and Black” adlı obyektə tökülür, rəhbərlik də bunun qarşısını almaq üçün çıxış yolunu binanın suyunu kəsməkdə görür.\n“Həmin obyektin sahibi bizə deyir ki, binanın kanalizasiya sistemini təmir etdirin, özləri də qeyri-qanuni olaraq suyu kəsirlər. İzah edə bilmirik ki, bu iş Abşeron rayon Sukanal İdarəsinin tabeliyindədir, məsələni onlar həll etməlidir. Problemlə bağlı həmin idarəyə, Abşeron Rayon İcra Hakimiyyətinə dəfələrlə şikayət etmişik, prezidentə məktub yazmışıq, amma heç bir faydası olmayıb” – deyə E.Hüseynov bildirdi.\nŞikayətçilər onu da iddia edir ki, sözügedən binanın qarşısındakı bazar – “MegaCity Abşeron”un binası tikilərkən lyuklardan birinin üstü betonlanıb, problem də elə buradan başlayıb. Bunu sakinlərə oradakı iş icraçılarından biri deyib: “Burada 3 kanalizasiya lyuku var. Su idarəsi məftili bu lyukdan salır, kanalı aça bilmir. Gərək o biri başdakı da açılsın. Onun üstü isə bağlıdır. Lyukun hansı hissəyə düşdüyünü öyrənmək üçün sukanal idarəsindən sxem istədik ki, o sxemə əsasən koordinatlarını müəyyən edib üstünü açaq, amma sxem də vermədilər”.\nÖncəki Yeni rəis vergi borclarından danışdı – “Sərt cəza nəzərdə tutur”\nNövbəti “Akkord”un baş direktoru kimin qəzəbinə qəlib?


Azərbaycanda Qlobal Sahibkarlıq Həftəsi qeyd edilir\nNoyabrın 17-də ABŞ Beynəlxalq İnkişaf Agentliyi (USAID) vasitəsilə ABŞ hökumətinin və BMT-nin İnkişaf Proqramının (UNDP) maliyyə dəstəyi ilə 2017-ci il Qlobal Sahibkarlıq Həftəsi çərçivəsində “Azərbaycanda qadın sahibkarlığın inkişafı” mövzusunda konfrans keçirilib.\nTədbirdə Milli Məclis üzvləri, dövlət qurumları, ictimai birliklər, beynəlxalq təşkilatlar, səfirliklər və beyin mərkəzlərinin nümayəndələri iştirak edib.\nUSAID-in Azərbaycandakı missiya rəhbəri Mikaela Meredis qeyd edib ki, sahibkarlığa dəstək ABŞ hökumətinin başlıca prioritetidir. M.Meredis ABŞ hökumətinin dəıstəyi ilə Azərbaycanın bölgələrində Qadın Resurs Mərkəzlərinin fəaliyyət göstərdiyini, qadınların sahibkarlıqla bağlı treninqlərə cəlb edildiyini bildirib.\n"Sahibkarlıq iş yerləri yaradır, habelə sabitlik və firavanlığa töhfə verir. Qadınlar öz biznesini yaradıb idarə edə bildikdə iqtisadi inkişafda güclü rol oynaya bilirlər. Bütün dünyada qadınların öz iqtisadi arzularını həyata keçirmək imkanına malik olan ölkələrdə iqtisadiyyat çiçəklənir. Qadınlar möhtəşəm ideya və əzmkarlıqla öz ideyalarını reallığa çevirə və ətraflarındakı dünyanı dəyişə bilərlər, yetər ki, onlara bunun üçün resurslar verilsin”.\nMissiya rəhbəri sahibkarlığın inkişafının sürətləndirilməsi məqsədilə Azərbaycan hökumətinin atdığı addımları müsbət qiymətləndirib.\nBMT-nin rezident əlaqələndiricisi və UNDP-nin rezident nümayəndəsi Qulam İsaqzai qeyd edib ki, 2030-cu ilə kimi Davamlı İnkişaf Gündəliyi qadın sahibkarlığının genişlənməsini yoxsulluq probleminin həlli, bərabərsizliyin aradan qaldırılması, qlobal universal təhsil istiqamətində irəliləyiş və hər kəsə keyfiyyətli səhiyyə imkanlarını təmin etmək üçün vacib katalizator kimi nəzərdən keçirir.\n"Qadın sahibkarlığını gücləndirmək üçün BMT sistemi, aidiyyəti dövlət qurumları, vətəndaş cəmiyyəti, media və mütəxəssis icması da daxil olmaqla bütün iştirakcıların davamlı dəstəyinə ehtiyacımız var. UNDP-nin Azərbaycan nümayəndəliyi olaraq resurslarımızın əhəmiyyətli qismini qadın sahibkarlara kömək etmək, işgüzar qadınları nümunə kimi təşviq etmək və qadınların özəl sektorda fəal və faydalı fəaliyyətini gücləndirmək üçün daha yaxşı siyasətləri təbliğ etmək üçün sərf edirik”, o, bildirib.\nMilli Məclisi deputatı Vahid Əhmədov bildirib ki, Azərbaycabnda sahibkarlıq haqqında qanunvericilik qadınların sahibkarlıq fəaliyyətini təşviq edir.\n“Qadınların sahibakarlığının inkişafı vacibdir. Çünki qadınlar rüşvəıtə, korrupsiyaya az meyllidir”, o qeyd edib.\nDeputata eyni zamanda ölkədə sahibkarlıöa mane olan amillərdən danışıb.\nO ölkədə hələ “Rəqabət Məcəlləsi”nin qəbul edilməməsini qeyd edib.\n“Çünki bazarda inhisarçılıq mövcuddur", o qeyd edib.\nDeputat ölkədə bank-maliyyə sistemindəki son problemlərdən danışıb.\n“MDB-də ən böyük kredit faizləri Azərbaycandadır”.\n2008-ci ildə başlayaraq dünya boyu Qlobal Sahibkarlıq Həftəsi keçirilir. 13-19 noyabr tarixlərində dünyada milyonlarla insan yeni nəsl sahibkarları ruhlandıran, birləşdirən müxtəlif tədbir və müsabiqələrdə iştirak edir.


Ramiz Novruzov: “Bu zövqdən məhrum olmuşam” – Yenicag.Az\nAna Səhifə Maqazin Ramiz Novruzov: “Bu zövqdən məhrum olmuşam”\nRamiz Novruzov: “Bu zövqdən məhrum olmuşam”\nYeni Çağ Media Qrupu – Sentyabr 14, 2021 - 09:00\n“Aktyor üçün səhnədə qaranlıq boşluğa baxıb monoloq söyləmək və sakitliyi duymaq qədər böyük zövq ola bilməz. Sonra bravo səslərini eşitmək. Bu zövqdən məhrum olmuşuq”.\nBunu tanınmış aktyor, xalq artisti Ramiz Novruz pandemiya dönəmində yaradıcı insanların teatrdan uzaq düşməsinə münasibət bildirərkən Yenicag.az-a açıqlamasında deyib.\nXalq artisti aktyorların da formadan düşdüyünü bildirib:\n“Pandemiya sənət adamlarına çox təsir etdi. İşlər dayanırb, aktyorlar formadan düşüb. Tamaşaları oynasaq, ən azı bir ay məşq etməli olacağıq. Mən xarakter etibarı ilə elə insanam ki, bayram və istirahət günləri də teatra gedirdim. Amma pandemiyada teatrlar bağlandı. Hətta demişdim ki, pandemiyada ən zəhləmgetmiş adam üçün də darıxmışam.\nBəzi aktyorlar heç iş vaxtı da formalarına fikir vermirdilər, indi yəqin ki, daha da formadan düşüblər. Heç çoxunu neçə vaxtdır ki, görə də bilmirəm. Bəziləri var ki, idman edirlər, çalışırlar formanı qorusunlar. Amma səhnə danışığına təsir edir. Səhnədə danışıq aparatını işlətmədinsə, korşalır. Teatrda xarici qastrollara gedirdik, təcrübə mübadiləsi edirdik. Gedib görürdük ki, dünyanın hər yerində aktyor oyunu eynidir. Sadəcə olaraq, müqayisədə görürdük ki, güclü sistem qurmalıyıq. Sovet dövrünün ən pis tərəflərini saxlamışıq, müasir teatr ənənələrindən yararlanmırq.\nElə dədə-baba adəti ilə teatrı idarə etmək istəyirik”.\nRamiz Novruzov bəzi həmkarlarının səhnədən uzaq düşməsindən heç də narahat olmadıqlarını təəssüf hissi ilə qeyd edib:\n“Aktyor üçün səhnədə qaranlıq boşluğa baxıb monoloq söyləmək və sakitliyi duymaq qədər böyük zövq ola bilməz. Sonra bravo səslərini eşitmək. Bu zövqdən məhrum olmuşuq. Yaradıcı adamlar üçün çox çətindir. Adam var, deyir maaşımı alıram da, oynamasam da olar. Elələri var illədir səhnəyə çıxmır, amma hamıdan qabaq nəyisə tələb edir. Onlar üçün fərqi yoxdur, onlar sadəcə aktyor kimi ştatdadırlar, amma aktyor deyillər. Amma yaradıcı adamların tamaşaçı, səhnə üçün burnunun ucu göynəyir”.


Əfzələddin ƏSGƏR - Ümummilli Lider Heydər Əliyevin\n“Türk xalqları folkloru” şöbəsinin müdiri\nFəxr edə bilərik ki, bizim mədəniyyətimiz qədim\nzamanlarda da çox zəngin və yüksək olmuşdur.\nOğuznamələri yaradan və yüz illər boyu türkman1 dünyasının içərisində ifa edərək yaşadan sənətkarlar olmuşdur. Belə sənətkarlar qaynaqların verdiyi bilgiyə görə, ozan və ya ozançı adlanmışdır. Oğuznamə ifaçılarının həm ozan, həm də ozançı adlanması təsadüfi deyil. İş ondadır ki, ozan sözü omonim səciyyəli sözdür.\nOzan sözü və anlamları. Ozan sözünün semantikası araşdırıcıların nəzərindən yayınmamış, müxtəlif araşdırmalarda bu sözün etimoloji izahına cəhd göstərilmişdir (Təhmasib M. Azərbaycan xalq dastanları (orta əsrlər). Bakı, 1972, s.28; Наджип Э.Н. Историко-сравнительный словарь тюркских языков XIV века. Кн.1, Москва, 1975, с.314-316; Abbasov İ. Folklorşünaslıq axtarışları. Bakı, 2009, s.60-71; Seyidov M. Azərbaycan xalqının soykökünü düşünərkən. Bakı, 1976, s.466-484; Qasımlı M. Aşıq sənəti. Bakı, 1996, s.59-68; Bəydili (Məmmədov) C. Türk mifoloji sözlüyü. Bakı, 2003, s.294). Bu araşdırmalardan bir şeyi aydıncasına seçib ayırmaq mümkündür: türk dilində uz/us köklü sözlər “bacarıqlı”, “mahir”, “sənətkar” anlamında işlənir (Наджип Э.Н. Историко-сравнительный словарь тюркских языков XIV века. Кн.1, Москва, 1975, s.314-316). Ancaq sözügedən kökdən törəyən ozan sözü Oğuznamə söyləyən sənətkardan başqa, Oğuznamə və Oğuznamə ifaçılığı ilə bağlı müxtəlif anlayışları da ifadə edir. Qaynaqların verdiyi məlumatlara nəzər salaq.\nBəzi qaynaqlarda ozan sözü həm də Oğuznamənin “ifa tərzini və uyğun olaraq poetik formasını” ifadə edir. Şeyx Süleyman Buxarinin (XVII) “Lüğəti-cığatayi və türki-Osmani” adlı lüğətində ozan sözü aşağıdakı şəkildə izah olunur: “Mani tərzində vəznsiz və nəğməsiz bir təranədir ki, Oğuz xan hekayə və dastanında söylərlər” (Köprülü F. Ozan // Edebiyat araştırmaları. Ic. Ankara, 1966, s. 141). Həmin söz eyni anlamda Budapeşt Akademiyasının kitabxanasında saxlanan cığatayca-farsca köhnə bir lüğətdə də işlənir. Burada ozan sözü “Oğuz xan və Qara xan” hekayəsinin “ifa tərzinin və ya havasının adı” kimi verilir: “Yek tor xanendegi başəd dər miyan ətrak dər nəğl Oğuz xan və Qara xan qoftənd” (Köprülü F. Ozan // Edebiyat araştırmaları. Ic. Ankara, 1966, s.141). Ozan sözü həmin anlamda Oğuznamədə əks olunur.\nDidaktik məzmunlu oğuznamələr əsasında tərtib olunmuş “Əmsali-Məhəmmədəli” adlı əlyazmasının mətnində belə bir atalar sözü var: “Kim ozan deyər, kim qissə deyər, eylə kim yıralar” (Oğuznamə. Bakı, 1987, s.52). Bu atalar sözündə müxtəlif tipli üç folklor hadisəsinin adı çəkilir. Qissə sözü ilk dəfə dini məzmunlu rəvayətlərə deyilmişdir (Бомбачи А. Тюркские литературы. Введение в истории и стиль // Зарубежная тюркология. Вып. 1, Москва, с. 272). Ancaq zaman keçdikcə bu söz öz anlamını genişləndirərək kitab mənşəli hekayə, rəvayət və dastanları da ifadə etmişdir. Belə mətnlərin söyləyicisinə qissəxan, kissaçi və ya məddah deyilirdi (Сагитов И.Т. Каракалпакский героический эпос. Ташкент, 1962, с.27; Троицкая А.Л. Из прошлого каландаров и маддахов в Узбекистане // Домусульманские верования и обряды в Средней Азии. Москва, 1975, с.199-208; Каррыев Б.А. Туркменский героический эпос «Гёр-оглы» // Гёр-оглы. Туркменский героический эпос. Москва, 1983, с.9; Elçin Ş. Halk tiyatrosu // Türk Dünyası El Kitabı. III c., Ankara, 1992, s.370-371). Yır sözünün də mənası aydındır. Bu söz yır, jır, cır, ır və s. şəklində müxtəlif türk dillərində işlənməkdədir və avazla oxunan lirik, eləcə də epik mətnləri ifadə edir. Ehtimal ki, həmin söz ilkin çağlarda “nəğməli şeir” anlamı vermişdir. Sözügedən qaynaqda yır sözünün ır variantı “oxumaq” anlamında işlənir: “Həmamda ırlamaq, ğəriblığda ögünmək qolaydır” (Oğuznamə. Bakı, 1987, s. 93). Atalar sözünün məntiqi tələb edir ki, buradakı ozan sözü qissə və yır kimi müəyyən qanunauyğunluqları olan şifahi mətn tipi kimi qəbul olunsun. S.Əlizadənin bu atalar sözündəki ozon sözünü əzan sözünün dialekt variantı kimi şərh etməsi tamamilə yanlışdır (Oğuznamə. Bakı, 1987, s. 209). Yuxarıdakı qaynaqların ozan sözünə verdiyi anlam bunu bütün aydınlığı ilə göstərir. Sadəcə olaraq sonuncu qaynaqda bu söz fonetik variantı ilə əks olunur. Ozan sözünün deyilən anlamda başqa bir variantı isə Ə.Nəvainin “Mizanül-əvzan” əsərində işlənir. Əruz vəzninə həsr olunmuş bu əsərdə Ə.Nəvai yazır: “Ozanların ozmağı, özbəklərin budubudayı heç bir vəznə uyğun gəlmir. Ona toxunulmadı. Əsərləri olsa da, onun əruz elminə dəxli yoxdur” (Mollaev N. Alişer Navoiy va xalk ijadiyoti. Toşkent, 1974, s.73). “Mizanül-əvzan”da əks olunan ozmaq sözü yuxarıdakı qaynaqlarda özünə yer tapan ozan-ozon sözü ilə bir kökdəndir və onlarla eyni anlam daşıyır. Maraqlıdır ki, ozmaq sözü, F.Köprülünün qeyd etdiyi kimi, “Məntik ət-Teyr”in Gülşəhri tərəfindən türkcə tərcüməsində də iki yerdə qopuzla əlaqəli şəkildə işlənir (Köprülü F. Ozan// Edebiyat araştırmaları. Ic. Ankara, 1966, s.143).\nBəzi qaynaqlarda Oğuznamə söyləyicisinin ozançı adlanması problemə nisbətən işıq tutur. Sözün ozançı şəkli 1439/40-da dünyaya gələn Hamidinin divanında əks olunur. Öncə Şirvanşah sarayında olan Hamidi 1459/60-da Sultan Mehmet Fatehin sarayına gəlmiş və Sultanın böyük iltifatlarına nail olmuşdur. Hamidi türkcə-farsca divanında Xəlili Səmərqəndi adlı bir şairin Şirvanşah sarayında bir ozançıya məğlub olduğunu söyləyir (Köprülü F. Ozan// Edebiyat araştırmaları. Ic. Ankara, 1966, s.39). Ozançı sözü Şeyx Süleyman Buxarinin yuxarıda xatırlatdığımız lüğətində də işlənir. Burada ozan söyləyən şəxs ozançı adlanır və izahı verilir: “Davul və dəf çalaraq ozan, yəni mani və şərqi oxuyan adam” (Köprülü F. Ozan// Edebiyat araştırmaları. I c. Ankara, 1966, s.141-142). Göründüyü kimi, bu lüğətdə ozan oxunan havanı, ozançı isə onu ifa edən şəxsi bildirir. Belə görünür ki, poetik forma və onunla uzlaşan havanın ozmaq və ya ozon adlandığı bölgələrdə ifaçı, ozan, musiqili və mahnılı mətnin ozan adlandığı bölgələrdə isə ifaçı ozançı adlanmışdır. Bu halda ozan sözünün öncə Oğuznamə havasının və poetik formasının, yaxud Oğuznamə söyləyicisinin adı olması məsələsi problem olaraq qarşıda dayanır. Oxşar vəziyyət Oğuznamənin ifası zamanı istifadə olunan musiqi alətinə münasibətdə də müşahidə olunur. Şeybanilərin hakim olduğu torpaqlarda yaşamış Hafiz Dərviş Əli Cəngi XVI əsrin sonlarında musiqi haqqında yazdığı risalədə “türklərin qədim və məşhur musiqi aləti olan qopuzun Cəlayir xanədanından Sultan Üveys zamanında (1356-1374) ozan adlı bir musiqi alətindən alındığını, ozanın isə oğuzlar arasında köhnə zamanlardan çox məşhur olub, qəhrəmanların döyüşdən öncə, həmişə yanlarında gəzdirdikləri bu çalğını çaldıqlarını və bunu çala bilməyənləri yad sayıb şəhərdən qovduqlarını yazır” (Köprülü F. Ozan// Edebiyat araştırmaları. Ic. Ankara, 1966, s.138). Qopuzun ozan adlı çalğı alətindən alınması haqqında məlumatı çıxmaq şərtilə yerdə qalan məlumatlar tarixi vəsiqələrdən yox, Oğuznamədən baş götürür. Maraqlıdır ki, qopuz “Zübdətül-ədvar” adlı musiqi əsərində də ozan adlanır (Köprülü F. Ozan// Edebiyat araştırmaları. Ic. Ankara, 1966, s.139). Onu da deyək ki, F.Köprülü məhz ozan adlı çalğı alətinə münasibətdə ozançı termininin meydana çıxdığını söyləyir (Köprülü F. Ozan// Edebiyat araştırmaları. Ic. Ankara, 1966, s.139).\nOzan sözü M.Kaşğarlı lüğətində yoxdur. Bu hal onu göstərir ki, M.Kaşğarlı zamanında Oğuznamə söyləyicisi ozan adlanmamışdır. Başqa şəkildə Oğuznamə yaradıcısının və ifaçısının adının M.Kaşğarlının nəzərindən qaçması mümkün deyildi. Buradan belə nəticəyə gəlmək olar ki, Oğuznamə ifaçısı anlamında ozan sözü XI əsrdən sonra yaranmışdır.\nOzan sözünün başqa türk dillərində, o cümlədən türkmənlərdə olmamasına əsaslanan V.A.Qordlevski və F.Sumer bu terminin Yaxın Şərqdə ortaya çıxması qənaətinə gəlirlər (Гордлевский В.А. Происхождение османского слова «узан» // Изб. соч., Т.III, Москва, 1962, с.264-265; Sumer F. Oğuzlar (Türkmanlar), s.611). Hətta V.A.Qordlevski bir az da irəli gedərək bu sözü qusan sözü ilə bağlayır və ardınca yazır: “Qusanlar erməni padşahları olan Arşaqların saraylarını bəzəyirdilər. Erməni padşahlığı – “Böyük Ermənistan” süqut edəndə qusanlar incəsənətin hamisi olan səlcuqluların yanına getdilər. Ardınca isə Anadolunun Osmanlı bəylərinin yanında qaldılar” (Гордлевский В.А. Происхождение османского слова «узан» // Изб. соч., Т.III, Москва, 1962, s.265). V.A.Qordlevski kimi ciddi bir alimin vaxtilə məsələyə bu qədər səthi yanaşması ancaq təəssüf doğurur. Müəllif məsələyə bu şəkildə yanaşarkən, ehtimal ki, epik söyləyicilik sənətini türklər içərisinə ermənilərin gətirməsi, ozanların erməni olması və oğuznamələri erməni ozanların yaratması fikrini irəli sürdüyünü ağlına gətirməyib.\nGöründüyü kimi, ozan sözünün Yaxın Şərqdə yaranması fikri Türkmənistan türkmənlərində ozan sözünün olmamasından baş götürür. Ona görə də öncə Türkmənistan türkmənləri arasında ozan sözünün olub-olmaması haqqında mübahisə doğuran məsələnin üzərində dayanmaq istərdik.\nTürkmənistan türkmənlərində ozan sözünün yaşaması haqqında fikir V.Uspenskinin təkəli Nəfəslidən yazıya alaraq “Türkmən musiqisi” adlı kitabına saldığı aşağıdakı atalar sözündə işlənən ozon sözünə əsaslanır:\nHaysı yere doulet qelse,\nBaxşı bilen ozon qeler.\nHaysı yerden doulet qitsə,\nToro bilən tezep qeler.\nA.N.Samoyloviç isə bu atalar sözündəki ozon sözünün “Oğuznamə söyləyicisi” anlamında ozan ola biləcəyini ehtimal edir (Самойлович А.Н. Очерки по истории туркменской литературы // Туркмения. Т.1, Ленинград, 1929, с.144). Ancaq bu atalar sözündəki ozon sözü V.Uspenskinin kitabında “qaçağan at” kimi tərcümə olunub (Успенский В., Беляев В. Туркменская музыка. Ашхабад, 1972, с.19). Fikrimizcə, sözün doğru anlamı da elə sonuncudur. Burada sadəcə olaraq dövlətli evinə baxşının ozon minərək şənliyə gedər kimi öndə gəlməsi, kasıb evinə isə yas mərasiminə gedər kimi mollanın toro (at) minərək gəlməsi deyilir. Paralelizm əsasında qurulan atalar sözünün mənası bundan ibarətdir. Bununla yanaşı, “Oğuznamə ifaçısı” anlamında ozan sözünün Türkmənistan türkmənlərindən qeydə alınmaması türkman dediyimiz superetnosun Orta Asiyada yaşayan hissəsinin Oğuznamə söyləyən ozanlardan xəbərsiz olması anlamına gəlmir. Böyük türkman dünyasının bir parçası kimi Türkmənistan türkmənlərinin Oğuznamə söyləyən ozanlara qulaq asması bizdə heç bir şübhə oyatmır. Ozan sözünün “pis səslə oxumaq” anlamı ilə ozandau (ozanlamaq) şəklində başqırd dilində olması bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət kəsb edir (Наджип Э.Н. Историко-сравнительный словарь тюркских языков XIV века. Кн.1, Москва, 1975, s.376) İstər-istəməz sual yaranır. Yalnız türkman etnik mühitində “epik ifaçı”, “epik nəğmə” və ya onu müşayiət edən “musiqi aləti” anlamı daşıyan bu sözün başqırd dilində varlığı nə ilə izah olunur? Başqırd xalqının etnik tərkibinə daxil olan tayfaların siyahısına göz gəzdirib orada törökpen qəbiləsinin adını oxuduqda (Кузеев Р.Т. Происхождение башкирского народа. Москва, 1974, с.376) məsələnin nə yerdə olduğunu anlamaq olur. Bu adın türkmən/türkman etnoniminin variantı olduğunu görmək heç də çətin deyil. Beləliklə, ozandau sözünü başqırd dilinə bu xalqın tərkib hissəsi olan törökpenlərin verdiyini qətiyyətlə söyləmək olar. Qorqud kultunun başqırdlar, qazaxlar, qırğızlar, Oğuz ata inancının isə qırğızlar arasında yaşaması da bu xalqların tərkibinə türkmanların qatılması ilə izah olunur. Bu baxımdan V.V.Bartoldun Qorqud kultunu qazaxların oğuz yurdunda məskunlaşan qıpçaqlar vasitəsilə mənimsəməsi fikri ilə razılaşmaq mümkün deyil (Жирмунский В.М. Тюркский героический эпос. Ленингард, 1974, с.545). Nəhayət, törökpenlərin Azərbaycan və ya Anadolu deyil, Türküstan mənşəli türkmanlardan qopub başqırdların içərisinə qatıldığını nəzərə alsaq, ozan sözünün nə vaxtsa Türkmənistan türkmənlərinin dilində olmasına şübhə yeri qalmaz. Sadəcə olaraq Cığatay mədəniyyəti çevrəsinə daxil olan türkmənlər ozan sözünü bu mədəniyyət çevrəsində başqa anlamları ilə yanaşı, “dastan söyləyicisi” anlamında da işlənən baxşı sözü ilə əvəz etmək məcburiyyəti qarşısında qalmışlar. Bu hadisə, irəlidə ətraflı şəkildə bəhs edəcəyimiz kimi, türkman etnik sisteminin sınmasından və bunun nəticəsində Türkmənistan türkmənlərinin müstəqil etnosa çevrilməsindən sonra baş verə bilərdi.\nOzan sənəti. Oğuznamə ifaçılığı xüsusi sənət idi. Türkman dünyasında bu işlə, deyildiyi kimi, ozanlar və ya ozançılar məşğul olurdular. Onlar bu etnik mühitin var olduğu bütün bölgələri gəzərək məclislərdə bu xalqın əcdadları olan oğuzlar haqqında oğuznamələr söyləyirdilər. Onların çörəyi də Oğuznamə ifaçılığından çıxırdı. Topqapı Oğuznaməsində “Qazılıq atınıza binüb qaftan donunuz geyən ozan olsun, Ağır ağ altun ağ ağçanız alan ozan olsun” deyilir (Kitabi-Dədə Qorqud, 1988, s.83). “Bamsı Beyrək boyı”nda “avazım güdəlmədin, ünüm boğulmadın” deyib bir at ələ keçirərək sevinən ozandan bəhs olunur (Kitabi-Dədə Qorqud, 1988, s.60). Yenə də həmin boyda ozanın zəhmət haqqı olaraq aldığı bəxşişlərə işarə olunur:\nBir zaman ayıtma, ozan!\nAğam Beyrək gedəli bizə ozan gəldügi yoq.\nƏgnimüzdən qaftanımız aldığı yoq.\nBaşımızdan gecəligümüz alduğu yoq.\nBuynızı burma qoçlarımız alduğı yoq\n(Kitabi-Dədə Qorqud, 1988, s.62).\nOzan şəxsiyyətinin əfsanədən elmə çevrilməsi üçün ozan sənətinin sosial mahiyyətinin öyrənilməsi vacibdir. Bu baxımdan M.Qasımlının məsələyə diqqət yetirməsi təqdirəlayiqdir. Ancaq müəllifin birdən-birə məsələyə mistik yozum verməsi etiraz doğurur. Yuxarıdakı soylamaya nəzər salan müəllif yazır: “Görünür, ozana könlünün istəyincə pay, bəxşiş verilməsinin etnik və etik norma səviyyəsinə qalxmasında da onun ruhlar dünyası ilə bağlılığına inamın rolu az deyildir” (Qasımlı M. Aşıq sənəti. Bakı, 1996, s.26). Qeyd edək ki, cəmiyyətə xidmət edən sənətkarın haqqının ödənilməsi sosial-iqtisadi münasibətlər sferasına aiddir və hər bir cəmiyyətin əsasında dayanır. Əlbəttə, sosial-iqtisadi münasibətlərin halallıq kimi mistik qatı da var. Ancaq bu mistik qat ozan və ya şaman sənəti ilə məhdudlaşmır. Ozanların “ruhlar dünyası ilə bağlılığına” gəldikdə isə deməliyik ki, bu ruhların etnik anlamı ilə oğuz əcdadlardan ibarət olduğunu biz artıq bilirik.\nHər hansı bir sənətin sahibi olmaq üçün onu öyrənmək lazımdır. Ozanlar da Oğuznamə ifaçılığını hər hansı bir ustad ozandan öyrənirdilər və bu sənətə yiyələnmək üçün illərlə ustad yanında təlim-tərbiyə görürdülər. Biz ustad sözünü şərti mənada işlədirik. Bu söz, bəllidir ki, aşıq sənətinə aiddir və bu sənətin yüksək səviyyəsinə çatmış aşığı ifadə edir. Biz aşıq sənətinin şəyird (şagird), yanşaq, ustad aşıq, haqq aşığı kimi dərəcələrinin olduğunu bilirik. Ancaq ozan sənətinin kateqoriyaları haqqında “Dəli Domrul boyı”nda qarşımıza çıxan bir ifadədən başqa heç bir məlumatımız yoxdur. Söhbət alb ozan ifadəsindən gedir. Həmin boyun sonunda deyilir: “Məndən sonra alb ozanlar söyləsün! Alnı açuq comərd ərənlər dinləsün” (Kitabi-Dədə Qorqud, 1988, s.83). Bu ifadəni nəzərdə tutan F.Köprülü “alp ozanlar təbiri alplar, yəni qəhrəmanlar arasında da ozanlar yetişdiyini göstərməkdədir” deyir. Müəllif fikrini qüvvətləndirmək üçün Hafiz Dərviş Əlinin verdiyi yuxarıda xatırlatdığımız məlumata üz tutur (Köprülü F. Ozan// Edebiyat araştırmaları. Ic. Ankara, 1966, s.139-140). F.Köprülünün bu fikri aksiomatik həqiqət kimi bu günə qədər müxtəlif səviyyələrdə söylənilir. Qeyd etmək istərdik ki, görkəmli alim alb ozanlar ifadəsini Dədə Qorqud oğuznamələrində əlində qopuz gəzdirən alpları gözə alaraq deyilən şəkildə yozmuşdur. Ancaq oğuznamələrdə özünə yer tapan motiv bədii yaradıcılıq sahəsinə aiddir və bu hadisənin müəyyən poetik semantikası var. Bu məsələdən irəlidə söz açılacaq. Burada onu qeyd etmək istəyirik ki, alb ozan ifadəsi aşıq sənətində ustad aşıq ifadəsinin tam qarşılığıdır. Oxşar hadisə qırğız dastan ifaçılığında çon jomokçu – “böyük jomokçu” adlanır və böyük yaradıcılıq, eləcə də ifaçılıq bacarığına malik manasçılara aid olunur (Мусаев С.М. Киргизский народный эпос // Манас. Киргизский героический эпос. Кн.1, Москва, 1984, с.428). Uyğun olaraq alp sözünün “böyük”, “nəhəng” anlamı daşıdığını xatırlasaq, alb ozan ifadəsinin Oğuznamə ifaçılığının zirvəsinə çatmış “böyük, yaradıcı ozan” anlamında işləndiyini qətiyyətlə söyləmək olar. Sözügedən cümlədə əcdadlar haqqında mətnin mübarəkliyi vurğulanır. Bu mübarək mətni böyük ozanların ən yaxşı şəkildə söyləməsi və yalnız “alnı açuq comərd ərənlər”in dinləməsi nəsihət (və ya vəsiyyət) edilir. Göründüyü kimi, burada cəngavər ozana heç bir yer yoxdur. Söhbət Oğuznaməni ən yaxşı şəkildə ifadə edə biləcək ozandan və onu dinləməyə layiq olan auditoriyadan gedir.\nTürk dastan ifaçılığı haqqında mövcud biliklərə söykənərək demək olar ki, alb ozanlar, çon jomokçular və ya ustad aşıqlar kimi, yüksək ifaçılıq və yaradıcılıq imkanlarına malik olublar. Şirvanşah sarayında Xəlili Səmərqəndi ilə söz yarışına girən ozançı, güman ki, belə ozanlardan olmuşdur. Dədə Qorqud Oğuznamələrini söyləyən ozanın isə alb ozan olmasına şübhə etməmək olar. Oğuznamələrin söyləyicisi alb ozan kateqoriyasına məxsus ozan olmasaydı, bu ifadəni dilinə almazdı.\nİstedada hər dəqiqə təsadüf olunmur. Şübhəsiz ki, adi Oğuznamə ifaçılarının sayı daha çox olmuşdur. Güman ki, təyinsiz ozan adı Oğuznamə ifaçılarına aiddir. Deyəsən, “Bamsı Beyrək boyı”nda əziyyət çəkmədən bir at qazanmasına sevinən ozan belələrindəndir. Sənətin zirvəsinə çatmış beş-on alb ozanı bütün türkman elləri tanımalı idi. Belə ozanlar elat adətinə uyğun olaraq xüsusi elçilər vasitəsilə məclislərə gətirilirdi. Adi ozanlar isə qopuzunu götürərək “eldən elə, bəgdən bəgə” məclis axtarmaq məcburiyyətində idi. “Bamsı Beyrək boyı”nda da belə bir ozanla qarşılaşırıq. Şübhəsiz ki, sıravi ozanların da yaxşısı, pisi olmuşdur. Bu baxımdan Əbu Hayyanda qarşılaşdığımız “yaxşı ozandır” ifadəsi çox şey deyir (Наджип Э. Н. Историко-сравнительный словарь тюркских языков XIV века. Кн.1, Москва, 1975, s.315).\nƏsrlər boyu böyük bir coğrafiyada yaşayan etnosun içərisində Oğuznamə ifaçılığı ilə məşğul olan ozanlar ifaçılıq xüsusiyyətlərinə, repertuarına görə fərqlənməli idi. Ancaq belə məlumatlar günümüzə gəlib çatmadığı üçün təhlil imkanından məhrumuq. Bununla bərabər, irəlidə ozan sənətinin başqa problemlərindən danışarkən yeri gəldikcə sözügedən cəhətlərə də toxunacağıq.\nSənətin ruhlar aləminin buyruğu ilə insana verilməsi Turan xalqlarının mədəniyyətinə məxsus bir hadisədir. E.S.Novik onu “mədəni-psixoloji” qatda anlamağı təklif edir (Новик Е.С. Обряд и фольклор в Сибирском Шаманизме (Опыт сопоставление структур). Москва, 1984, с.194). Azərbaycan türkcəsində “Allah vergisi”, “Tanrı vergisi” adı alan bu hadisə, əsas etibarilə, şamanın adı ilə bağlıdır. İnanışa görə, kimsənələrdən biri insanlar arasından birini seçərək onu şaman olmağa məcbur edir. Seçilən şəxs ruhi pozuntu halında olur. O, şaman olmağa razılıq verməyənə qədər bu hal davam edir. Namizəd ya şaman olmağa razılıq verir, ya da öldürülür. Şaman olmağa razılıq verən namizəd mərasimdən keçirilir. Burada onun hamiləri bəllənir və ona mərasim atributları verilir. Bu hadisədən sonra o, müstəqil şəkildə mərasim keçirib insanların dadına çatır (Алексеев Н.А. Шаманизм трюкоязычных народов Сибири. Новосибирск, 1984, с.98-178; Новик Е.С. Обряд и фольклор в Сибирском Шаманизме (Опыт сопоставление структур). Москва, 1984, с.191-205 və s.). Sənətin bu şəkildə ruhlar aləmindən verilməsi dəmirçilik sənətinə də xasdır (Худяков И.А. Краткое описания Верхоянского округа. Ленинград, 1979, с.385-390; Новик Е.С. Обряд и фольклор в Сибирском Шаманизме (Опыт сопоставление структур). Москва, 1984, с. 195-196). Bu hadisə epik ifaçılıq sənətindən də yan keçməyib. Təsadüfi deyil ki, məhəbbət dastanlarının əksəriyyətində qəhrəman vergili aşıqlardır. Bununla yanaşı, o, universal xarakterdə olub bütün türk dastan söyləyiciliyini əhatə edir (Путилов Б.Н. Эпическое сказительство. Москва, 1997, с.45-52). Onun daha arxaik söyləyici tipi olan ozandan yan keçməsi mümkün ola bilməzdi. Əgər vergili aşıq və ya haqq aşığı varsa, onda vergili ozan da olmalı idi. Yeni söyləyici tipi olan aşığın onu hazır şəkildə ozandan mənimsəməsi qəribə görünməməlidir. Bu baxımdan alb ozanın vergili ozan tipi olması güman oluna bilər. Ən nəhayət, əgər vergili ozan olubsa, onda bu verginin sahibi – piri də olmalı idi.\nOzanların piri. “Kitab”dakı oğuznamələrin “müəllifi”, onların sonunda deyildiyi kimi, Dədə Qorquddur. O, oğuz dünyasının sakini kimi burada baş verən hadisələrdən dastan yaradıb, onları dastanda sözügedən əməllərin sahibi olan xalqın adı ilə Oğuznamə – yəni oğuzlar haqqında dastan adlandırır. O, bu işi gələcək nəsillərin öz əcdadlarının əməllərini unutmaması xatirinə edir və bu vəzifəni deyin (vəsiyyət) olaraq alb ozanların boynuna qoyur. Onlar isə oğuznamələri Dədə Qorqudun əmanəti kimi qoruyaraq varislər arasında söyləyirlər. Oxşar hadisə ilə başqa türk xalqlarının folklorunda da qarşılaşırıq. Məsələn, saxa (yakut) xalqı olonxonun (qəhrəmanlıq dastanlarının) yaranmasını və ilk ifasını Seerkeen Sesenin adı ilə bağlayır. Seerkseen Sesen olonxo qəhrəmanı kimi əsas qəhrəmanların məsələhətçisidir (Путилов Б.Н.Эпическое сказительство. Москва, 1997, с.45). Oxşar cizgilərə qazax jıraularından Aktamberdi jırau, Tati Kara jırau, İiambet jırau, Sıpara İırau, Buxar İırau, “Manas”da Iraman oğlu Irçı uul, Caysan Irçı malikdir (Исмаилов Е. Акыны. Монография о творчестве Джамбула и других народных акынов, Алма-Ата, 1957, с.44-47; Рахматуллин К.А. Творчество Манасчи // Манас. Героический эпос киргизского народа. Фрунзе, 1969, с.79; Мусаев С.М. Эпос «Манас». Фрунзе. 1979, с.34). Ancaq onlardan fərqli olaraq Qorqud həm də ozanların piri olmuşdur. A.B.Kunanbayevanın söylədiyinə görə, qazaxlarda jırau o dünya varlıqlarının buyruğu ilə yaranır. Musiqiçilərin əcdadı və hamisi Korkut hətta heç vaxt oxumayan və dombra çalmayan adamların yuxusuna girərək, onlara dombra ilə oxumağı əmr edir. Buyruğa qulaq asmayan adam əzaba, xəstəliyə, bədbəxtliyə düçar olur (Путилов Б.Н. Эпическое сказительство. Москва, 1997, с.47). Burada söhbət qəhrəmanımızın dastan ifaçılarına vergi verməsindən gedir. M.Qasımlı qopuzu icad edən qazax Korkutu ilə “Kitab”dakı “Dədəm Qorqud qopuzu” ifadəsini qarşılaşdırır (Qasımlı M. Aşıq sənəti. Bakı, 1996, s.40-41). Bu qarşılaşdırma dolayısı ilə qazaxlar arasında yaşayan inanışın Oğuznamə ifaçılığından baş götürdüyünü ortaya qoyur. Belə məlum olur ki, Dədə Qorqud qazax jırauları kimi ozanların da piri olmuşdur. Türkmanların bir etnos olaraq dağılmasından və yeni etnik birliklərin yaranmasından sonra Dədə Qorqudun bu funksiyası unudulmuşdur. Yeni yaranmış etnik mühitlər baxşı və aşıq kimi söyləyici tiplərini ortaya çıxarmış, uyğun olaraq türkmənlər içərisində Baba Kambar və Aşıkaydın, Azərbaycanda və Anadoluda isə Xızır və Əli Dədə Qorqudun yerini tutaraq baxşıların və aşıqların pirinə çevrilmişdir (Басилов В.Н. Культ святых в исламе. Москва, 1970, с.55-66; Təhmasib M. Azərbaycan xalq dastanları (orta əsrlər). Bakı, 1972, s.71-72). Düşünmək olar ki, Dədə Qorqudun Əhlətdəki, Dərbənddəki, Sırdərya vadisindəki qəbirləri, Baba Kambar və Aşıkaydın ocağı kimi, vaxtilə ozanların ziyarətgahı olmuşdur.\nƏn nəhayət, şifahi ənənədə mətnin bu şəkildə müəllifləşdirilməsi və ruhlar aləmindən vergi şəklində verilməsi mətnin ruhlar aləmində hazır şəkildə mövcud olmasına inamı ifadə edir (Неклюдов С.Ю. Звучащее слово в фольклоре. www.ruthena.ru; Новик Е.С. Семиотические функции голоса в фольклоре и верованиях народов Сибири, www.ruthena.ru). Ona görə də V.J.Propp ifa aktını “ikinci canlanma”, A.Hacıyev isə “söz haqqında söz” adlandırır (Неклюдов С.Ю. Звучащее слово в фольклоре. www.ruthena.ru; Hacıyev A. Mifopoetik təfəkkür fəlsəfəsi. Bakı, 2002, s.65).\nFunksiya. Ozanın əsas işi ifaçılıq sənətidir. “Fərhəngi-şüuri” adlı farsca bir lüğətdə qısa və aydın şəkildə deyilir: “Ozan bir taifədir, tənbur çalıb türkü söyləyərlər və Oğuznamə oxuyarlar. Türkcə ozan deyirlər” (Köprülü F. Ozan, // Edebiyat araştırmaları. Ic. Ankara, 1966, s.136). Başqa bir qaynaqda ozanlar “Oğuz qəzalarının hekayət əfruzları” şəklində vəsf olunur ( Sumer F. Göstərilən əsər, s.421).\nEpik söyləyicilik sənəti haqqında araşdırmalarda söyləyicinin şaman funksiyasından sıx şəkildə bəhs olunur. Dünya, eləcə də türk-Turan xalqlarının etnoqrafiya və folklorunda özünü göstərən bu hadisəyə aid çoxlu material toplanmış və dəyərləndirilmişdir.\nSöyləyici ifa vasitəsilə təbiətə təsir edir, xəstəni müalicə edir, baş verə biləcək bədbəxtliyin qarşısını alır, epidemiyadan qoruyur, itiyin harada olduğunu söyləyir, ovun uğurlu olmasını təmin edir, gələcəkdən xəbər verir və bütün bunlar ifa sayəsində ruhların yardımı ilə mümkün olur (Зеленин Д.К. Религиозно-магическая функция фольклорных сказок // Сб. в честь 70-летию Ольденбурга. Москва-Ленинград, 1934, с.215-240; Неклюдов С.Ю. Звучащее слово в фольклоре. www.ruthena.ru; Новик Е.С. Семиотические функции голоса в фольклоре и верованиях народов Сибири, www.ruthena.ru). Bu halda epik söyləyici ilə şaman funksional baxımdan eyniləşir. Bu hadisə terminoloji səviyyədə də özünü göstərir. Özbək dilində baxşı sözü “təbib”, “şaman” və “dastan söyləyicisi” anlamında işlənir. Məsələyə münasibət bildirən V.M.Jirmunski “söyləyicilik sənətinin.... tədricən xalq mərasimindən qopduğunu” söyləyir. Müəllifə görə, əfsanədəki el ağsaqqalı Qorqud həmin xalq söyləyicisinin qarışıq tipidir və qəhrəmanlıq dastanlarının söyləyicisi ondan törəyib (Жирмунский В.М. Тюркский героический эпос. Ленингард, 1974, с.402-403). Başqa sözlə, “müşgülləri həll edən” ağsaqqal, bilici, “qaibdən dürlü xəbərlər söyləyən” pir, dediyi olan, buyurduğu qəbul edilən, qopuz çalıb öyüd verən, dastanlar qoşan ozan tarixəqədərki simadır. Əfsanə və dastanlarda qarşılaşdığımız Qorqud Ata və ya Dədə Qorqud, Seerkeen Sesen, Sıpara İırau, Caysan Irçı və s. həmin simanın surətidir. Bizim tanıdığımız dastan ifaçısı “o mübarək simadan” qoparaq müstəqil fəaliyyətə başlamış, ancaq özünün anadangəlmə cizgilərini müasir dövrə qədər yaşatmışdır.\nEpik ifanın ruhlar aləminə təsir vasitəsi olması müasir dövrə qədər yaşamışsa, onda orta əsrlər dastan ifaçılığında bu hadisə daha canlı və etnoqrafik baxımdan daha aydın şəkildə özünü göstərməli idi. Bu baxımdan Dədə Qorqud oğuznamələrində qarşımıza çıxan oğuz ərənləri, alp ərənlər, qazi ərənlər ifadəsi xüsusi maraq doğurur. Məlum olduğu kimi, ərən sözü şaman inanışlarında yardım edən ruhları ifadə edir. Tuva şamançılığında eren adlanan bu ruhlara şamanın əcdadları da aiddir (Алексеев Н.А. Шаманизм трюкоязычных народов Сибири. Новосибирск, 1984, с.91-95; Кенин Лобсан М.Б. Обрядовая практика и фольклор тувинского шаманства. Новосибирск, 1987, с.56-77). Bu sözün əcdadların ruhunu və ya bütün kateqoriyalardan olan ruhları ifadə etməsi barədə aydın bir təsəvvür yoxdur. Bununla bərabər, oğuznamələrin əcdadlar haqqında dastanlar olduğunu yada salsaq, buradakı ərən adının əcdadları ifadə etməsini qəti şəkildə söyləmək mümkündür. Ona görə də Oğuznamədə tez-tez qarşılaşdığımız alp ərənlər, bəy ərənlər, oğuz ərənləri haqqa qovuşmuş əcdadların yaşayan ruhlarını ifadə edir. Bu ərənlərdən bəziləri Oğuznamədə pir kimi vəsf olunur:\nDədə Qorqud biliklü yeddi bilisün versün.\nƏmir Süleyman uğurlu (uğurun) versün.\nSalur Qazan səadətlü yeddi səadətün versün.\nBayandur xan dövlətlü yeddi dövlətün versün.\nAlp Aruz ..... versün.\nBığı qanlu Bükdüz Əmən heybətlü yeddi heybətün versün.\nBay Biləcin bəgligün versün\nOqçı Kozan ərligün versün (Hacıyev T., Vəlıyev K. Azərbaycan dili tarixi. Bakı, 1983, s.76, 81).\nBu sıranın mətndə əks olunandan qat-qat uzun olması şübhəsizdir. Bu baxımdan bu gün sadəcə “uğuz qəbirləri” adı ilə anılan abidələrin vaxtilə “oğuz ərənlərinin” ziyarətgahı olmasına şübhə etmirik. Qaynaqlarda onlardan bəzilərinin adları da çəkilir: Türkmənistanın Seraxs rayonunda və Təbriz yaxınlığında Qazan xanın, Urmiyada Burla xatunun, Sırdərya vadisində və Dərbənddə Qorqudun, Şərqi Anadoluda Bayandur xanın və Kayı xanın ...\nTürk inanışlar sistemində əcdadlara tapınma xüsusi yer tutur və tarix etibarilə qədimdir (Ru J.P. Eskiçağ ve Ortaçağda Altay Türklerinde Ölüm. İstambul, 1999, s.188-214). Türkmanlar bu əcdadlara etnik ünvan verib, onların şərəfinə dastanlar qoşurdu (Ə.Əsgər. Oğuznamənin etnik auditoriyası və funksiyası. “Azərbaycan” jur., 2007, № 9). Yuxarıda deyilənlər kontekstində bu dastanların ifası oğuz əcdadların ruhuna səsləniş və onlardan yardım istəmə kimi yozulur. Ozan sənəti ilə şaman sənətinin kök qohumluğu da bu məqamda üzə çıxır.\nRepertuar. Ozanlar böyük türkman dünyasının hər tərəfinə yayılaraq müxtəlif məclislərdə Oğuznamə söyləyirdilər. Onların ifa etdikləri oğuznamələr didaktik və epik olmaq etibarilə iki yerə bölünürdü. Oxşar repertuar qazax jırçı və akınlarına və ya başqırd sesenlərinə də xasdır (Киреев А.К. Башкирский народный героический эпос. Уфа: 1970, с.53; Кунанбаева А.Б. Казахский эпос сегодня: сказитель и сказания // Советская этнография, 1987, №4, с.103). Qorqudşünasların əksəriyyəti haqlı olaraq oğuznamələrin sayının “Kitab”dakı oğuznamələrdən qat-qat çox olması fikrindədir. Bu halda epik dövriyyədə çoxsaylı oğuznamələrin olmasına şübhə yoxdur. Ancaq belə düşünmək olmaz ki, bütün ozanlar epik dövriyyədə olan Oğuznamələrin hamısını sinədəftər bilmiş və ifa etmişdir. Hər hansı bir ozanın mənsub olduğu məktəbdən və bir şəxsiyyət kimi zövqündən asılı olaraq repertuarı formalaşmalı idi. “Keçmişlər bu günlərə suyun suya bənzədiyi kimi bənzəyir” (İbn Haldun). Görmədiyimiz ozanlardan fərqli olaraq gördüyümüz və az-çox bələd olduğumuz aşıqların repertuarı da elə bu şəkildə formalaşıb. Epik söyləyici nəinki bütün dastanları, hətta bir dastanın belə müxtəlif qollarını bilmir. “Koroğlu” dastanının ifası bu baxımdan, maraqlıdır. Məlum olduğu kimi, bu günə qədər “Koroğlu” dastanının məlum qolları bir aşıqdan yazıya alınmamışdır. Səbəbi aydındır! Aşıq epik dövriyyədə olan qolların bir hissəsini bilir. Maraqlı burasıdır ki, türkmən baxşıları da elə bu gündədir. Onlar yalnız yaxşı bildiyi və sevdiyi qolları söyləyirlər (Каррыев Б.А. Туркменский героический эпос «Гëр-оглы» // Гëр-оглы Туркменский героический эпос. Москва: Изд. Наука, s.9-10). “Kitab”a başqa boyların yox, məhz bizə məlum olan boyların düşməsini də bu kontekstdə anlamaq olar. Deməli, ozan mötəbər məclisdə ən yaxşı bildiyi və sevdiyi boyları ifa etmişdir.\n“Fərhəngi-şüuri”də ozanların Oğuznamə ilə yanaşı, türkü söyləməsi də vurğulanır. “Kitabi-Dədə Qorqud”da isə toyda qopuzun müşayiəti ilə rəqsdən və ozanın yelətmə çalmasından söz açılır (Kitabi-Dədə Qorqud, 1988, s.64-65; 90). Musiqi ilə bağlı olan bir ifaçı kimi ozanın xalq musiqisini və mahnılarını bilməsi qəribə deyil. Bununla yanaşı, ozan sənətinin bu üzünü məlumatların olmaması ucbatından təhlil imkanından məhrumuq.\nAuditoriya. Qaynaqlardan görünür ki, ozanların fəaliyyət meydanı geniş olmuşdur. Elat toylarından, şölənlərdən tutmuş, savaş meydanlarına, böyük saraylara qədər ozanların Oğuznamə söylədiyi məkanlar idi. Onlar ellər şəklində təşkil olunub bəylər tərəfindən idarə olunan türkman ellərini dolaşıb mümkün məclislərdə bu xalqın ataları barədə dastanlar söyləyirdilər. “Qolça qopuz götürüb eldən-elə, bəgdən-bəgə ozan gəzər!” və ya “El-evünüzdə çalub ayıdan ozan olsun” aforizmi və alqışı bu gerçəkliyin ifadəsidir (Kitabi-Dədə Qorqud, 1988, s.32).\nOğuznamə ifaçılığının ordu və sarayla bağlılığı xüsusi maraq doğurur. Ozanların Səlcuqlu sarayı ilə əlaqəsi barədə elə bir məlumat yoxdur. Ancaq bu sarayın Sultan Alparslan dövründən başlayaraq fars mədəniyyətinin təsiri altında olması bəllidir. Səlcuqlu sultanları Oğuz soyundan olduqlarını bilsələr də, onlar fars dili və ədəbiyyatının vurğunu idilər (Крымский А.Е. Низами и его современники. Баку, 1981, с.141-142). Ancaq sultanların verdiyi şölənlərin oğuz törəsinə uyğun şəkildə keçirildiyini və buraya, əsas etibarilə, türkman bəylərinin və əmirlərinin dəvət olunduğunu nəzərə alsaq (Гордлевкий В.А. Государство Сельджукидов Малой Азии // Изб.соч., Т.1. Москва, 1960, с.80), belə məclislərin ozansız ötüşməsinə inanmaq çətindir. Bununla yanaşı, Konya Səlcuq sultanlığının hüdudları daxilində yaşayan türkman ellərində ozanların tüğyan etməsi şübhə doğurmur. Sultanlığın dağılmasından sonrakı dövrlərdə türkman bəyliklərinin ozanlara isti münasibət bəslədiklərini yaxşı bilirik. Maraqlıdır ki, tarixçi Əli, Germiyan bəyini vəzn bilməyən (əruz vəzni nəzərdə tutulur) ozanı təqdir etdiyinə görə onu cahil adlandırır (Köprülü F. Ozan, // Edebiyat araştırmaları. Ic. Ankara, 1966, s.135). Buradan görünür ki, Germiyan sarayında ozanlar xoş qarşılanmışdır. Bütün türkman bəyliklərinin ozana bu şəkildə xoş münasibət göstərməsinə şübhə yoxdur. Ozanların Ağqoyunlu sarayında Oğuznamə oxuması haqqında tarixi vəsiqə yoxdur. Ancaq “Kitab”dakı Oğuznamələrdə Bayandır soyunun Oğuz elinin hakiminə çevrilməsi Bayandır soyundan olan Ağqoyunlular sarayında ozanlara xoş münasibət bəslənilməsini göstərir. Qaraman bəyliyinin aydın bir milli şüura sahib olduğunu nəzərə alsaq, bu bəyliyin sarayında da ozanların sevildiyini yəqin etmək olar. Ehtimal ki, Topqapı Oğuznaməsində adı çəkilən Səlim oğlu Qaraman və onun barəsində günümüzə çatmamış Oğuznamə Qaraman bəyliyinin ozanlara göstərdiyi iltifatın göstəricisidir.\nF.Köprülü fransız alimi Quatremerenin Misir Məmlük tarixi ilə bağlı əsərində Məmlük ordu mərasimlərində ozanların iştirak etməsi barədə “Məsalükül-Əbsar”, “Kitabül-İnşa”, “Xitati-Makrizi” kimi qaynaqlar əsasında verdiyi məlumata diqqət yetirir və bu hadisəni Səlcuqlu imperiyasının təsiri ilə əlaqələndirir (Köprülü F. Ozan, // Edebiyat araştırmaları. Ic. Ankara, 1966, s.132-133). Fikrimizcə, Məmlük ordu mərasimlərində ozanların iştirakını Məmlük ordularında Səlcuqlu imperiyasını da yaradan türkmanların varlığında axtarmaq lazımdır. Əgər Məmlük ordularında türkmanlar var idisə, deməli, ozan da olmalı idi. Bir daha xatırladaq: türkmanların var olduğu yerlər ozanların fəaliyyət meydanı idi. Belə meydanlardan biri də Səlcuqlu ordusu olmuşdur. Səlcuqlu ordularında türkmanların aparıcı yer tutduğunu nəzərə alsaq, F.Köprülünün “Səlcuqlu ordularında ozanların olmaması imkansızdır” fikri həqiqəti əks etdirir (Köprülü F. Ozan, // Edebiyat araştırmaları. Ic. Ankara, 1966, s.134-135). Bununla yanaşı, F.Köprülü və V.A.Qordlevski “Səlcuqnamə”nin M.T.Xoutsma tərəfindən edilən tərcüməsinə dayanaraq Səlcuqlu ordusunda “ozanlar və qopuzçular” olduğunu söyləyirlər (Köprülü F. Ozan, // Edebiyat araştırmaları. Ic. Ankara, 1966, s.134; Köprülü F. Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar. Ankara, 1976, s.235; Гордлевский В.А. Государство Сельджукидов Малой Азии // Избранные сочинения. Т. I, Москва: Изд. Восточной Литературы, 1960, с.192). Qaynaqda ifadə olunan məlumatı F.Köprülü aşağıdakı şəkildə verir: “Ozanlar və qopuzçular elfaz-i qarrâ birle bir sebil hikayət ayıttular” (Köprülü F. Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar. Ankara, 1976, c.235). B.M.Jirmunski isə E.Rossinin yenə də “Səlcuqnamə”yə əsasən verdiyi məlumatı təkrar edərək yazır: “Solday (Sudak) qalasının türklər tərəfindən mühasirəsi zamanı qanlı döyüşdən sonra qopuz çalan ozanlar əsgərlərin qəhrəmanlıqlarını və mərdliklərini tərif edirdilər” (Жирмунский В.М. Тюркский героический эпос. Ленингард, 1974, s.535). Ancaq “Tarixi-Al-i-Selcuq”un son akademik nəşrində sözügedən məlumat başqa şəkildədir. Yazıçıoğlu Əli yazır: “Mütriblər bahadurlarun dilavarlıkların ve düşmeni kahr itdüklerin ve pehlevanlar cəngin xub elhan ve kavli rast birle hazırlar cemine irişdürürlerdi” (Yazıçızade Ali. Tarih-i Al-i Selçuk, s.484). Mətndə ozan sözü mütrib sözü ilə əvəz olunsa da, söhbətin ozanlardan getməsi şübhə doğurmur. “Səlcuqnamə”də qarşıya çıxan bu qeyd ozan sənətinin tarixi baxımından da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Məlumdur ki, haqqında danışdığımız tarixi hadisə, yəni Sudakın alınması 1221/22-ci ildə baş verib. Əgər XIII əsrin başında ozanlar orduda tüğyan edirdilərsə, onda XII əsrin ozan yaradıcılığının ən qızğın çağı olmasına şübhə yeri qalmır. Nizami Gəncəvi kimi Oğuznamə auditoriyasından uzaq olan şəhərli bir “Xəmsə” və “Divan” şairinin ozan sayağı – bə qanuni-ovzan – oxumaqdan bəhs etməsi (Araslı H. Nizamidə xalq sözləri, xalq ifadə və zərb-məsəlləri // SSRİ EA Azərbaycan filialının xəbərləri. 1942, №8, s.3-4) XII əsrdə ozanların bu şəhərli şairin diqqətini cəlb edəcək dərəcədə geniş yayıldığını göstərirdi.\nElxanilərin ozanlara sevgisi barədə F.Sumerin heç bir qaynağa söykənmədən söylədiyi aşağıdakı fikir təəccüb doğurur: “...bu dastanları (oğuznamələri) qopuzları ilə oxuyan ozanların vəzifəli olaraq monqol xanları və noyonlarının yanında olduqlarını bilirik” (Sumer F. Oğuzlar (Türkmenler). 3. baskı. Ana Yayınları. İstanbul: 1980, s.378). Bu fikrin arxasında dayanan yeganə fakt monqol dövrünə aid tarixi əsərlərdə ozan sözünün (“Came-ət təvarix”, “Vassaf tarixi”) “işçilər”, “sənətkarlar” mənasında işlənməsidir. Quatremerenin bu barədəki fikrini F.Köprülü olduğu kimi qəbul etmişdir (Köprülü F. Ozan, // Edebiyat araştırmaları. Ic. Ankara, 1966, s.143). Demək istəyirik ki, monqol dövrünə aid tarix kitablarında ozan sözünün qeyd olunan anlamda işlənməsi maraqlı tapıntıdır. Ancaq bu tapıntı Oğuznamə ifaçısı olan ozanların “monqol xanları və noyonlarının yanında” olmasını sübuta yetirmir. Ozanlar Oğuznamə ifaçıları idilər. Monqol sarayının və əyanlarının türkman etnik şüurunun törəməsi olan Oğuznaməyə heyranlığını anlamaq mümkün deyil.\nOzanın Şirvanşah sarayında Xəlili Səmərqəndi ilə deyişməsi barədə Hamidinin məlumatı xüsusi maraq kəsb edir. Bu fakt fars soyundan olmaları ilə öyünən Şirvanşahlar sarayının XV əsrdə əhəmiyyətli dərəcədə türkləşdiyini göstərir. Yeri gəlmişkən, ozanın söz yarışına çıxması – deyişməsi yalnız bu qaynaqda özünə yer tapır.\nOsmanlı sarayının Oğuznaməyə marağından bəhs etmişdik. Ozanların Osmanlı sarayında və ordusunda olması barədə qaynaqlarda açıq məlumatlar var. F.Köprülünün diqqət yetirdiyi bir hadisə bu baxımdan xüsusi maraq doğurur: Sultan II Muradın sarayında olan Bertrandon de la Broquiere ziyafət zamanı minestrellərin sultanın əcdadları haqqında qəhrəmanlıq nəğmələri – shanson de geste – oxuduqlarını söyləyir. Bu məsələyə münasibət bildirən F.Köprülü haqlı olaraq yazır: “...bunların ozanlar və qopuzçular olduğunu asanlıqla təxmin etmək olar” (Köprülü F. Ozan, // Edebiyat araştırmaları. Ic. Ankara, 1966, s.135). Cəlalzadənin “Tabakat ül-memalik fi derecat il-məsalik” əsərində Muhac savaşından (1526) bir gün öncə keçirilən şənlikdə “şeştarlar, tanburlar, kopuzlar”la yanaşı, “oğuz qəzalarının hikayət əfruzları ozanlar”ın “çalıb-çağırıb şenliklər və şadiliklər” etməsi bildirilir (Sumer F. Oğuzlar (Türkmenler). 3. baskı. Ana Yayınları. İstanbul: 1980, s.421).\nOzanların müharibələr zamanı bir cəngavər kimi döyüşə girməsi haqqında qaynaqlarda heç bir qeydə təsadüf olunmur. Onların ordudakı yeri, qaynaqlara görə, hərbi mərasimlər və şənliklərdir. Bəzi araşdırmalarda ozanların hərb zamanı bir əsgər kimi döyüşə girməsi haqqında yer tutan fikirlər “Kitabi-Dədə Qorqud”da əks olunan qopuzlu alplardan baş götürür. Çalıb oxuyan alp tipi “Altın Mize” (Altay), “Akbök oğlu Kan Taci”, “Er Tarqın” (qazax), “Manas” (qırğız), “Canqar” (kalmık) və s. dastanlarda zəif şəkildədir. Bunun əksinə olaraq türkman dastan yaradıcılığı belə qəhrəmanı özünün ideal cəngavər tipinə çevirir. Ancaq bütün hallarda onlar ərənlər dünyasının, ideal aləmin sakinləridir, kəsəsi, şifahi epik yaradıcılığın məhsuludur.\nSəfəvi sarayında və ordusunda ozanların olmasından, Mirzə Abbaslının verdiyi məlumata görə, “Cahanarayi-Şah İsmayıl Səfəvi” adı ilə tanınan qaynaqda söz açılır. Mirzə Abbaslı bu qaynağa əsaslanaraq Sultan Hüseyn Bayqaranın Şah İsmayıla ozanlar göndərdiyini söyləyir və ardınca yazır: “Bu ozanlar məharətlə çukur çalıb-oxusalar da, qızılbaş ozanlarına bənzəmirmişlər. Buna görə də Şah İsmayıl sanki öz zövq və səliqəsini nümayiş etdirmək, sərkərdələrinin, ordusunun nələri dinlədiyini, nələrdən ləzzət aldığını dolayısı yol ilə bildirmək məqsədi ilə ordu ozanlarından böyük bir dəstəni hərbi geyimləri ilə elçiyə qoşdurub Herata göndərir.\nOzanlar Heratda bir neçə gün Sultan Hüseyn Bayqara sarayında çalıb-oxuyurlar. Axırda da Sultan Hüseyn Bayqara onlara çoxlu qiymətli hədiyyələr, eləcə də seçmə minik atları verib yola salır. Heratdan qayıtmış ozanları Şah İsmayıl İsfahanda “Baği nəqşicahan”da qəbul edərək, səfər macəralarını dinləyir, onların söhbətindən xoşlanaraq, şərəflərinə şadlıq məclisi qurdurur.\nOzanlar, demək olar ki, Şah İsmayılın bütün yürüşlərində iştirak etmiş, orduda hərbi nəqqarəxananın – hərbi orkestrin rəhbərliyi mövqeyini tutmuş, türkü varsağıları, cəngiləri ilə Qızılbaş döyüşçülərinin rəşadət ruhunu oxşamışlar. Onlar başlarında Qızılbaş tacı, çiyinlərində pələng dərisi, bellərində qılınc, əllərində iri çukur – saz olduğu halda, dinclik zamanı dastanlar söylər, vuruş vaxtlarında isə çukur və sazlarını çiyninə aşırıb atlarına minər, döyüşçülərlə yanaşı vuruşarlarmış. Tarixi salnamədə bu barədə deyilir: “...ozanlar vuruş günlərində qalib yürüşlü ordunun müqabilində çukurlar çalmaq, türkü varsağılar oxumaqla igidləri döyüş həvəsi ilə coşdururdular. Ozanların çalıb-oxumasından onların vuruş əzmi güclənirdi. Onlar ruh yüksəkliyi ilə düşmən üzərinə yüyürüb özlərini hərb dəryasına vururdular” (Abbaslı M. Şah İsmayıl Xətainin ömrü miniatürlərdə. Bakı, 1981, s.21).\nQaynaqda verilən məlumatda ozanların sarayda, xüsusilə orduda olması və hərbi yürüşlərdə iştirak edərək ordunun döyüş ruhunu qaldırması ozan sənəti haqqında ənənəvi təsəvvürlərə zidd deyil. Ancaq onların qopuz əvəzinə çukur çalması, “oğuz ərənlərinin” vəsfi əvəzinə “türkü varsağılar” söyləməsi bu sənətin tarixində yeni hadisədir. Görmək çətin deyil ki, burada fərqli bir ifaçı tipindən söhbət gedir və bu ifaçı tipi köhnə terminlə ifadə olunur.


Tənqidi qəbul etməyən MƏMURLAR - “Onların troll dəstəsi var” » Arasdirma.info\nTənqidi qəbul etməyən MƏMURLAR - “Onların troll dəstəsi var”\nTənqidi sevmək və qəbul etmək indiki dövrdə hər məmurun, nazirin, deputatın işi deyil. Bu gün cəmiyyətimizdə neçə nazir və ya məmur tənqidə açıqdır? Amma tərif və ya mədh məzmunlu yazıları yazanı da, yayımlayanı da özlərinə “dost” elan edirlər. Hər tədbirlərində yerləri yuxarı başda olur. Vay o gündən ki, hansısa ən kiçik məmurdan kiçicik tənqid yazasan, o saat çevirilirsən, asi düşmənə. Nə sənə açıqlama verir, nə tədbirlərə dəvət edir, dərhal da yazının, hətta sosial şəbəkədə yazılan rəyin silinməsini tələb edirlər.\nƏslində insan faktoru olan yerdə mütləq şəkildə problem və bu problemi çözmək üçün sağlam tənqid olmalıdır. Bizim məmurlar isə yuxudan duran kimi qəzetlərdə, saytlarda, internet resurslarında özləri barədə mədhiyyə oxumaq istəyirlər.\n“Tənqidi qəbul etməyən məmurların troll dəstəsi var”\nHurriyyet.az xəbər verir ki, Milli Məclisin deputatı Aqil Abbas Modern.az-a açıqlamasında məsələyə münasibət bildirərkən, Nikita Xruşovun sözünü yada salır:\nTənqidə qarşı dözümsüz olmaq uşaqlıqdan alınan tərbiyə ilə bağlıdı.\n“Ola bilər ki, yüksək vəzifədə olan biri tənqidi sevir və ya əksinə, heç bir vəzifəsi olmayan insan tənqidi qəbul etmir. Bu eynən ərköyünlük kimi bir şeydir. Məsələn, bəzi insanlar elə bilirlər ki, ərköyünlük ancaq varlı ailələrin uşaqlarına məxsusdur. Amma deyərdim ki, bu belə deyil. Kasıb ailələr var ki, uşaqları çox ərköyündür.


Azərbaycan Respublikasının Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatası əməkdaşlarının tibbi sığortalanması üzrə TENDER ELANI\n1. Azərbaycan Respublikasının Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatası öz əməkdaşlarının tibbi sığortalanması üzrə Azərbaycan Respublikasının Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatasında satınalmaların təşkili Qaydaları və “Dövlət satınalmaları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa uyğun olaraq açıq tender keçirir.\nTender proseduru 2017-cı il 16 yanvar tarixində saat 11:00-da Azərbaycan Respublikasının Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatasının inzibati binasında (Bakı şəhəri, Bülbül prospekti, 27) keçiriləcəkdir.\n- iki nüsxə (əsli və surəti) Azərbaycan dilində tender təklifi (Tender təklifi 10 fevral 2017-ci il tarixinədək qüvvədə olmalıdır);\n- tender təklifinin qiymətinin 1 (bir) %-i məbləğində bank təminatı (Əsas şərtlər toplusuna əlavə edilən bank qarantiyası formasında);\n- iddiaçının 2015-cü il üzrə auditor rəyi ilə təsdiq edilmiş maliyyə hesabatı;\n3. İddiaçı tender təklifini və tender təklifinin bank təminatını 2017-cı il 13 yanvar saat 17:00-a qədər möhürlənmiş, imzalanmış, yazılı surətdə ikiqat zərfdə, digər tələb olunan sənədləri isə ən geci 2017-cı il 5 yanvar saat 17:00-a qədər möhürlənmiş, imzalanmış, yazılı surətdə bağlı zərfdə Azərbaycan Respublikasının Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatasının Bakı şəhəri, Bülbül prospekti 27 ünvanda ünvanda yerləşən inzibati binasına təqdim etməlidir. Göstərilən vaxtdan gec təqdim olunmuş zərf və sənədlər açılmadan geri qaytarılacaq və iddiaçı tenderə buraxılmayacaqdır.\n4. İştirak haqqı 300 (üç yüz) manatdır. Tenderdə iştirak haqqı Azərbaycan Respublikasının Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatasının aşağıdakı hesabına köçürülməlidir:\nBank: ASC “Xalq” Bankının “Sahil” filialı\nBank VÖEN: 2000296061\nMüxbir hesab: AZ24NABZ01350100000000067944\nAçıq tender üzrə hesablaşma hesabı: AZ92HAJCNCRAZN00900071310001\n5. Xidmətin göstərilməsinə başlanma vaxtı: 20.01.2017-ci il tarixdən.\nXidmətin göstərilməsi müddəti: 12 ay.\n6. Qiymətləndirmə meyarları: maliyyə amili, xidmətlər paketi üzrə sığorta şərtləri.\n7. Tenderdə iştirak etmək istəyən sığorta şirkətləri iştirak haqqının ödənilməsi barədə bank arayışını təqdim edərək Azərbaycan Respublikasının Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatasının Bakı şəhəri, Bülbül prospekti 27 ünvanda ünvanda yerləşən inzibati binasından Azərbaycan dilində tərtib edilmiş tenderin əsas şərtlər toplusunu əldə edə bilərlər. Tender üzrə əlaqələndirici şəxs: Təminat və satınalmalar sektorunun əməkdaşı Arslan Hacıyev (arslan.hajiyev@fmsa.az, Tel: 4935058 (daxili 235), İnsan resursları idarəsinin əməkdaşı İlhamə Rüstəmli (ilhama.rustamli@fmsa.az, Tel: 4935058 (daxili 237).


YETMİŞİNCİ PİLLƏ - +FOTO=12\nYETMİŞİNCİ PİLLƏ +FOTO=12\nTanınmış rejissor, yazıçı və dramaturq, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar İncəsənət Xadimi Ağalar İdrisoğlunun\n70 yaşı tamam olur\nMəndən soruşsalar ki, Ağalar İdrisoğlunu necə bir insan kimi tanıyırsan?\n-İstedadlı rejissor, nasir və jurnalist, gözəl insan və sədaqətli dost kimi!\n2009-cu ildə ölkə Prezidenrtinin sərəncamı ilə Gənc Tamaşaçılar Teatrı təmir və bərpa olunduqdan sonra Dövlət Gənclər Teatrının truppası da bizim teatra birləşdirildi. Həmin teatrın quruluşçu rejissoru Ağalar müəllimlə yaxın ünsiyyətimiz başlandı. O vaxta qədər Ağalar müəllim bir neçə dövlət teatrının bədii rəhbəri və direktoru kimi məsul vəzifələrdə çalışmışdı. Onun teatr təşkilatçılığı və yaradıcılıq sahəsində artıq böyük təcrübəsi vardı. Bədii şura iclaslarında, tamaşa təhvillərində , bəzi əsərlərin tərcüməsi, pyeslərə rəy yazılması ilə əlaqədar Ağalar müəllimin hər bir xahişini böyük məmnuniyyətlə yerinə yetirmişəm. Ümumiyyətlə, mənə nə zaman, kim nə üçün müraciət edibsə, heç vaxt yox deməmişəm. Belə bir ciddi yaradıcılıq prosesində həmrəy olmaq, hər şeyi anlayışla qarşılamaq, fikirlərinin məntiqi əsasına söykənib ağılla mühakimə yürütmək hər kişinin payı deyil. Təmasda olduğum bu illərdə Ağalar müəllimdə bu gözəl xüsusiyyətləri müşahidə etdim.\nAğalar müəllim həm də sədaqətli dostdur. O, tanıdığı, bildiyi hər kəsin vəziyyəti, səhhəti ilə maraqlanır, imkanı çatdığı qədər həmin adamlara dəstək olmağa çalışır. 2009-cu ildə Bakı Şəhər Baş Səhiyyə İdarəsinin Xocəsən Sağlamlıq Mərkəzinə zəng vurub məni tapşırdı. Mərkəz, demək olar ki, bir iş gününü mənə həsr etdi. Məni bütün yoxlamadan keçirtdilər və çox faydalı tövsiyyələri ilə qəlbimdə bir işıq yandırdılar. Çox sevindim ki, ərazisində yaşamadığım bir tibb ocağı bir iş gününü təmənnasız mənə həsr etdi. İkinci tərəfdən sevindim ki, Ağalar müəllimin belə bir hörməti var. Üçüncüsü, onun qəlbinin saf duyğularına görə sevindim. Ağalar müəllim mənim sağlam olmağımı, özü demiş, “sən bu sənətə çox lazımsan”,- deyib məni qorumaq cəhdini bəyəndim. Ümumiyyətlə, o, teatrlara rəhbərlik etdiyi dövrdən başlayaraq, bu günə qədər həmişə insanlara dayaq olur. Yaxşılıq etmək, insanlara əl tutmaq onun qanında, canındadır.\nQuruluşçu rejissor, yazıçı və daramaturq\n(Konseprual və praktik çözüm)\nAğalar İdrisoğlunun rejissor işində daha çox bəyəndiyim cəhəti onun dramaturji materialda ideyaya sədaqəti və ona hörmətlə yanaşmasıdır. Əgər o, hər hansı bir dramaturgiyaya müdaxilə edirsə, fabula xəttindən sapmadan, ali məqsədini qoruyaraq müdaxilə edir. Bəziləri kimi, yersiz müdaxilələrlə əsərləri fabuladan sapdıranlardan fərqli olaraq, bizdə ikrah hissi oyatmır. Səhnələşdirib quruluş verdiyi (deyək ki, sevmədiyimiz uzunçuluğa da yol verir) bütün dramaturji materiallarda nəticə ana xətlə bağlı olur.\nAğalar müəllimin tamaşaya qoyduğu pyeslərdə, yazdığı əsərlərdə ali məqsədini həmişə müəllif ideyasına, bəşəri duyğulara kökləyir. Bununla da onun yaradıcılığının sekulyarlığı diqqəti cəlb edir və özündə oxucusuna, tamaşaçısına vacib fikirləri ötürür. Bir yazıçı-rejissor bunu bacarırsa, deməli, yaradıcılığın şah məqsədini anlayır: yol göstrmək! Belə bir yaradıcı şəxsiyyət mütləq alqışa və hörmətə layiqdir.\nAğalar İdrisoğlunun Nəriman Ocaqlı ilə birgə tanınmış yazıçı, ictimai xadim Qənbər Şəmsioğlunun eyniadlı romanı əsasında səhnələşdirdiyi “Caninin etirafı” iki hissəli dramında - 1988-1993-cu illər ərzindəki dövrü əhatə edən dramaturji materialda bəzi məqamlarda fabula xəttindən yayınsa da, dövlətçiliyimizin, qanunlarımızın aliliyini ön planda saxlayır. Hüquq-mühafizə orqanlarında çalışanların ədalət uğrunda düzgün mübarizəsi, yalnız Ulu Öndər Heydər Əliyevin yenidən siyasi hakimiyyətə gəlişi ilə ölkədə sabitliyin yaranması, hüquq-mühafizə orqanlarında ədalətin bərpası, nahaq tora salınan insanların azadlığa çıxması ön plana çəkilir. Bununla səhnələşdirmə müəllifi və quruluşçu rejissor özünün vətənpərvərliyini və dövlətçiliyimizə sədaqətini bir daha sübut edir.\nTamaşa zaman etibarilə böyük bir müddəti əhatə edir: Azərbaycanda hökm sürən hərc-mərclik, günahsız insanların qətlə yetirilməsi və həbsxana künclərində çürüdülməsi, özbaşınalıq, korrupsiya və sairə ürəkbulandıran hadisələrin cərəyan etməsi, sonra xalqın istək və tələbi ilə Ümummilli lider Heydər Əliyevin siyasi hakimiyyətə gəlməsi ilə ölkədə yaranan sabitlik, əmin-amanlıq, ədalətin bərpası daramatik hadisələrlə təsvir olunur. Və bu tamaşada Ədalət qələbə çalır. Düzdür, tamaşa faciə ilə bitir: öz sevgisinə xəyanət edən Gülcan zəhər içib özünü öldürür. Əslində biz bu cür finalla da barışmırıq. Lakin müəlliflər də, rejissor da bütün hallarda yalnız ədalətin qələbəsi mütləqliyi fikrini leytmotivə çevirdikləri üçün razılaşmalı oluruq. Başqa sözlə desək, sanki ədalət nəğməsi xəyali təsvirdə bu tamaşanın leytmotividir.\nAğalar müəllimin Gənc Tamaşaçılar Teatrında quruluş verdiyi “Əcəl atı” (dramaturq Vaqif Əlixanlı) tamaşası Qarabağ hadisələrindən bəhs edirdi. Rejissor bu tamaşada dramaturqun fabula xəttindəki əsas ideya istiqamətini, psixofizioloji vəziyyətdə insan amilini dərindən duyaraq, onu ön plana çəkirdi. O, bəzi rejissorlar kimi, quruluş verdiyi tamaşalarda onu köməkçi bədii vasitələrlə bəzəməkdən vaz keçərək, əsas sətraltı mənaların düzgün yozumlanmasına çalışır və buna müfəffəqiyyətlə nail olur. Elmi müdaxilədən doğan fikirlərimizi onun Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrının səhnəsində quruluş verdiyi Ranço Pançevin “Dörd əkizin nağılı”, Firuz Mustafanın “Pələng ili”, Xanımana Əlibəylinin “Aycan” tamaşalarına da şamil edə bilərik.\nAğalar İdrisoğlunun səhnə fəaliyyəti çox ciddi faktlarla diqqəti cəlb edir: 140 tamaşanın quruluşçu rejissoru! 50 illik yaradıcılığı dövründə belə nəhəng təcəssüm sahibi olmaq, üstəgəl nasir, dramaturq, jurnalist, publisist, teatr rəhbəri kimi məsul vəzifə daşıyıcısı pilləsindən addayıb keçmək bir insan ömrü və fiziki gerçəkliyi üçün gözlənilməz faktdır. Və bunların fövqündə təmizliyini, insanpərvərliyini qorumaq asan məsələ deyil!\nAğalar İdrisoğlu istedadının ona imkan verdiyi çoxşaxəli fəaliyyət göstərir: yazıçı və dramaturq, tərcüməçi və nasir, quruluşçu rejissor kimi! O, bu funksiyaların hər birini təkcə fitri istedadı ilə deyil, həm də emprikanın sirlərinə dərindən bələd olan kamil bir bilici kimi gerçəkləşdirir. Ən xoşuma gələn cəhəti budur ki, belə ciddi funksiya fonunda o, yalnız ideya və ali məqsəd uğrunda çalışır. Nəticədə, yaradıcılığının necə sekulyarlaşdığını görürük: Vətənpərvərlik, sədaqət, düzlük, ədalət duyğusu, saf insani münasibətlər və bu qəbildən olan ən gözəl insani hisslər hörmətli rejissor və yazıçının bütün həyat məramını təşkil edir. Onun xislətində birbaşa “belə ol” demək yoxdur. O, yaradıcılığında bunları ciddi dramaturji təlqinlərlə, eyni zamanda, rejissura sirləri ilə aşkarlamağı bacarır. Haqqında söhbət açdığımız bu şəxsiyyət hər bir ciddi sənət sahəsi üçün hazır kadrdır. Çevikdir, işləkdir, təmənnasızdır.\nEynitipli faktların təktrarlanması hesabına vaxtınızı almaq istəmirik. Bizim də ali məqsədimizdə fədakar bir sənət adamı haqqında söz demək, az-çox onun istedadının təcəssümünü vermək idi.\nAğalar İdrisoğlu öz yaradıcılığında milli koloriti, adət-ənənələrimizi təcəssüm etdirir və onu qorumağı məsləhət görür. Bu qısa eimi-nəzəri açıqlamamızın finalında proloqdakı sualımız başqa məntiqi məna ilə canlandı: Ağalar İdrisoğlu ömrünün 70-ci pilləsində necə görünür, əsl-həqiqətdə kimdir?\nBiz elə bunu demək istəyirdik.\nAzərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar\nTeatrının ədəbi-dram hissə müdiri,


Yaxşı Google Google Android 4.0 Sıratağ Proqramlar download\nYaxşı Mobil Sıratağ üçün proqramlar Google Android 4.0\n30 Oct 13 Ilə Oyunlar, Sıratağ\n19 Mar 15 Ilə Oyunlar, Sıratağ\nOyun Buster Bunny nəzarət oyunçu ilə bir platforma biridir. O qaçıran Montana Max Babs Bunny xilas var. Oyun ərzində Buster Bunny film seriyası Dizzy Devil Furrball və cəsarətli Duck simvol kömək olur. Hər bir xarakter bacarıqları öz dəsti var. Cəsarətli Dizzy divarları ilə spin və Furrball ağac və şaquli səthlər climbs bilər spin rejimində isə döymək mümkün deyil bilərsiniz qısa məbləği uçmaq bilər. Bir neçə digər simvol oyun öz görünüşü, lakin belə...\nOnları yox və mümkün qədər çox xal qazanmaq üçün üç və daha çox qruplar bir rəng bir xətt cute tüklü qoydu. Features: 4 oyun rejimi Parlaq qrafika Lovely...\nÖz ev mağaza Vend. gözəl paltar dadlı dondurma istədiyiniz hər hansı bir mal satmaq. Oyunu xüsusiyyətləri: Rəngli qrafika Sadə nəzarət Kudaka...\nMinecraft Pocket Edition Jigsaw PuzzleMinecraft ilk İsveç proqramçı Markus & quot idi notch & quot; sonra Persson tərəfindən açıqlandı Mojang tərəfindən hazırlanmış Sandbox indie oyun. inkişaf alfa versiyası noyabr 18-də tam azad versiyası nəşr sonra açıq, artan yeniləmə, 17 May 2009-cu ildə PC açıqlandı.azad Android Version 10 iyul əvvəl və iPhone OS version 17 noyabr 2011-ci il azad edilib. 9 may 2012-ci il, oyun 4J Studios tərəfindən birgə Xbox 360 X inkişaf, X...\nBu Angry Birds yaşaması pay edir. Onların yumurta stole olan yaşıl donuz intiqam həyata servis yapmak üçün Angry Birds unikal dağıdıcı səlahiyyətləri istifadə edin. 150 səviyyəsi hər bir məntiq, bacarıq, və Gücün tətbiqi tələb edir. Angry Birds çətin fizika-based gameplay saat, və çox və replay dəyər çox. nə Bu Release New var: · 15 yeni "Birdday Partiyası" ilə tərəf səviyyəsi və bəzi Explosively dadlı tort! · 15 yeni Bad Piggies temalı səviyyəsi Pop...


Arif Alışanovu nə gözləyir? – Milyonlar necə “silinib”… | Bizimxeber\nArif Alışanovu nə gözləyir? – Milyonlar necə “silinib”…\n16 Mart 2017 / 16:53 / Baxış sayı: 2218\n“AzTV-dəki qanunsuzluqlarla bağlı araşdırma aparmaq üçün İctimai araşdırma qrupu yaradılır”. arxiv.bizimxeber.az BakiPost.a istinadən xəbər verir ki, bu barədə AzTV-nin keçmiş əməkdaşı, rejissor Nərgiz Cabbarlı məlumat verib.\nO bildirib ki, AzTV-də belə vəziyyətin yaranmasına səbəb Alışanovun bu işlərdən xəbərsiz olmasıdır: “Mütəxəssislərin fikrincə, belə vəziyyətin yaranmasının əsas səbəblərindən biri AzTV sədri Arıf Alışanovun yaradıcı işdən uzaq olması, yanlış kadr siyasəti, kanalı şəxsi təsərrüfatı kimi idarə etməsi, ciddi qanun pozuntularına yol verməsidir.\nTelekanalda peşəkarların sıxışdırılması, mənəvi mühitin korlanması, dövlət vəsaitinin təyinatı üzrə xərclənməməsi, xarici şirkətlərlə müəmmalı maliyyə əməliyyatlarının aparılması barədə mediada məlumatların çoxalması A.Alışanovun fəaliyyətinə diqqət yetirilməsini tələb edir. Bunu nəzərə alaraq biz televiziya işçiləri AzTV sədrinin son 10 ildəki fəaliyyətini təhqiq edən İctimai araşdırma qrupu yaratmağı qərara almışıq”.


Əsas səhifəTÜRKİYƏMarmara Bölgesi34 İstanbulIMM ilə Ustda arasında ikinci qrant müqaviləsi\nİbb və yuxarıdakılar arasında ikinci qrant müqaviləsi\nIMM, şəhərin Anadolu tərəfində Başakşehir'de bənzər bir "Məlumat Mərkəzi" qurmaq üçün hərəkətə keçdi. Bu çərçivədə ABŞ İnkişaf Bankı (USTDA) ilə təxminən 1 milyon dollarlıq bir qrant müqaviləsi imzalanmışdır. Şəhərlərin yeni nəsil texnologiyalarla zəmanəni izləmələri lazım olduğunu söyləyən İMM Başçısı Əkrəm İmamoğlu, "Yenilikçi, iştirakçı, məlumat mərkəzli texnologiyalar sayəsində İstanbul problemlərinə həll yolları istehsal etməyi və mövcud xidmətlərimizi inkişaf etdirməyi hədəfləyirik." 22 sentyabr 2019-cu il tarixində "İstanbul Nəqliyyat və Trafik Mərkəzi Mükəmməllik Layihəsi" ndə istifadə edilməsi üçün IMM və USTDA arasında 5 milyon 117 min 887 dollarlıq bir qrant müqaviləsi imzalanmışdır.\nİstanbul Böyükşəhər Bələdiyyəsi (IMM) və Amerika Birləşmiş Ştatları Ticarət və İnkişaf Agentliyi (USTDA) da "İstanbul Rəqəmsal Transformasiya Layihəsi" ndə əməkdaşlıq etdi. IMM ilə USTDA arasında imzalanan təqribən 1 milyon dollarlıq qrant müqaviləsi üçün virtual imza mərasimi təşkil edildi. Telekonferans metodu ilə keçirilən iclasda İBB Başçısı Əkrəm İmamoğlu; Baş katib Can Akın Çağlar, baş katibin müavini Yılmaz Öztürk, İnformasiya Texnologiyaları şöbəsinin müdiri Erol Özgüner və Xarici əlaqələr şöbəsinin müdiri Mehmet Alkanalka onları müşayiət etdilər. Ankara səfiri David Satterfield, İstanbul Baş Konsulu Daria Darnell və USTDA direktoru Todd Abrajano başda olmaqla ABŞ nümayəndə heyəti, 11 nəfərlik bir heyət ilə virtual görüşə qatıldı.\n"ÇOX DƏYƏRLİ LAYİHƏ imzaladıq"\nİmzadan əvvəl USTDA direktoru Abrajano və səfir Satterfield sırasıyla ilk çıxışlarını etdi. Satterfiel və Abrajano çıxışlarında IMM ilə əməkdaşlıqlarından məmnun olduqlarını ifadə etdilər. İmamoğlu, İstanbulun gələcəyi üçün çox dəyərli bir layihəyə imza atmaqdan xoşbəxt olduqlarını vurğuladı. İstanbulu, inkişaf edən informasiya və kommunikasiya texnologiyaları qarşısında rəqəmsal transformasiya layihəsi ilə dövrü tutmuş bir ağıllı şəhər kimi dizayn etmək istədiklərini ifadə edən İmamoğlu, bunları söylədi:\n“Sözügedən layihə ilə yenilikçi, iştirakçı, məlumat mərkəzli texnologiyalar vasitəsilə İstanbul problemlərinə həll yolları istehsal etməyi və mövcud xidmətlərimizi inkişaf etdirməyi hədəfləyirik. Ayrıca, bu layihə daxilində, İstanbulumuzun qabaqda gələn və yaxınlaşmaqda olan problemlərinə həll olaraq Fəlakət və bərpa məlumat mərkəzinin inkişafı ilə bağlı dəyərli işlər görmək istəyirik. Elm və texnologiyanın İstanbulun gələcəyini müəyyənləşdirməsində rol oynamasına çalışırıq. Bu çərçivədə, İstanbulun rəqəmsal çevrilməsindəki töhfələrinə görə USTDA-ya təşəkkür edirəm. Bildiyiniz kimi, bir müddət əvvəl, məlumat texnologiyaları sahəsində daha bir əməkdaşlığa imza atdıq. Xüsusilə yaşadığımız pandemiya şəraitində bu cür əməkdaşlığı təmin etməyi və davam etdirməyi çox dəyərli hesab edirəm. İnşallah bu tərəfdaşlıq gələcəkdə də davam edəcək. "\nQAZIANTEP METROPOLITAN BELEDİYESİNE İLK Qrant\nÇıxışlardan sonra IMM Başçısı İmamoğlu ilə səfir Satterfield və USTDA Direktoru Abrajano arasında "İstanbul Rəqəmsal Çevrilmə Layihəsi" üçün təxminən 1 milyon dollarlıq bir qrant müqaviləsi imzalandı. IMM və USTDA arasında 22 sentyabr 2019-cu il tarixində 5 milyon 117 Min 887 dollarlıq qrant müqaviləsi imzalandı.\nUSTDA: IMM-dən əvvəl Gaziantep Böyükşəhər Bələdiyyəsi də 2019-cu ilin avqust ayında bir müqavilə imzalayan "Gaziantep Ağıllı Şəhər Baş Planı Protokolu" çərçivəsində 1 milyon dollar qrant verdi. USTDA, inkişaf etməkdə olan və orta gəlirli ölkələrdə iqtisadi inkişafı və ABŞ-ın iş maraqlarını inkişaf etdirmək üçün 1992-ci ildə qurulmuşdur. Müstəqil bir dövlət qurumu olan USTDA-nın 2019 büdcəsi 79 milyard dollardır.\nMilas Osb və Güllük Limanı arasında edilməsi planlaşdırılan dəmir yolu bağlantısı ...\nBu gün Tarixdə: Almaniyanın Bağdad, Versal Müqaviləsi ilə 28 iyun 1919-cu ildə ...\nTÜDEMSAŞ-dan ilk ictimai və xüsusi sektor müqaviləsi\nTarixdə bu gün: 28 iyun 1919 Versailles müqaviləsi ...\nLozanna müqaviləsi Türkiyə Cümhuriyyətinin Torpağıdır\nTürkiyə ilə Rusiya arasında S-400 Çatdırılma İkinci Tərəf görüşmələri davam edir\nİzmir Dənizli İkinci İkinci Dəmiryolu Hattı Geliyor


Dünyanın ən yaxşı şərabı seçildi – AgroExpert-Kənd Təsərrüfatı Portalı\nOktyabr 7, 2020 Oktyabr 7, 2020 Nubar Latifli\t0 Comments\tşərab müsabiqəsi, şərab növü, şərabçılıq bölgələri, üzüm bağları\nDünyanın ən böyük şərab müsabiqəsi “Decanter World Wine Awards 2020” bu ilin yekunları üzrə nəticələri açıqlayıb.\nBu ilki müsabiqə ilk dəfə olaraq distant formatında keçirilib. Macarıstanın Tokay bölgəsindəki Samorodni kəndinin üzüm bağlarının məhsulundan hazırlanmış “Juliet Victor şirin 2017” şərab növü ən yüksək mükafata layiq görülüb. Macar şərabçıları təqdim etdikləri növlərə görə digər bir sıra medal və mükafatlar da qazanıblar.\nHazırda keçirilən “Decanter World Wine Awards 2020” müsabiqəsi sayca 17-cidir. Bu müsabiqə Balkan və Şərqi Avropa kimi az tanınmış bir çox şərabçılıq bölgələri üçün də uğurlu olub. Kütləvi İnformasiya Vasitələri buradakı şərabçıların yüksək keyfiyyətli məhsullar nümayiş etdiyini vurğulayırlar. 116 ekspert-hakim kollegiyası 56 ölkədən göndərilmiş 16 min 518 şərab növünü bir ay müddətində dequstasiyadan keçirərək onların üstünlüklərini müzakirə ediblər.\n← Xarici qoyun cinsləri\nSaatlıda süni mayalanma yolu ilə alınan buzovlara görə maldarlara 317 min 700 manat subsidiya ödənilib →