Ədalət Tahirzadənin "Şəkinin tarixi qaynaqlarda" kitabı - www.tarixi.sheki.city\n"Şəkinin tarixi qaynaqlarda" kitabı\nƏdalət Tahirzadənin 2005-ci ildə «Master» nəşriyyatında çapdan çıxmış «Şəkinin tarixi qaynaqlarda» adlı kitabı, Şəki tarixinə dair ən sanballı nəşr oldu. Kitabda 19-cu əsr və 20-ci əsrin əvvəllərində ərəb əlifbası ilə qələmə alınmış, yaxud çap olunmuş Şəkinin tarixinə dair əsərlərin müasir əlifbaya transliterasiyası, bunların müəllifləri haqqında geniş məlumatlar və s.lər verilmişdir. Tədqiqatçının – filologiya elmləri namizədi Ədalət Tahirzadənin zəhməti nəticəsində Şəki tarixi ilə maraqlanan sonrakı tədqiqatçıların işi xeyli yüngülləşir: Təsəvvür edin, həmin əsərlərdən əlyazma şəklində olanları oxumaq üçün şəxsən mən, Əlyazmalar İnstitutunun oxucu zalında günlərlə otururdum, bəzən, adi «cızma-qaradan» ibarət olan bir sətri düzgün oxumaq üçün neçə saat vaxt sərf edirdim, elə də olurdu ki bir nəticə hasil edə bilmirdim, indi isə əlimin altında onların peşəkar tərəfindən edilmiş transliterasiyaları var! Məhz, Ə. Tahirzadənin zəhməti sayəsində Mirabbas Mirbağırzadə və Ələşrəf Kərimovu (İsmayılovu) oxuyub, 1-ci dünya müharibəsi nəticəsində Səki şəhərində yaranmış acınacaqlı vəziyyətlə – qəlbimizi göynədən, gözümüzü yaşardan dəhşətli statistika ilə tanış olmaq imkanı qazandıq. Həmin müəlliflərin yazdıqlarından məlum olur ki, ötən əsrin 20-ci illərinə yaxın, Şəki şəhərində təxm. 55 min adam yaşayırmış, 8 min fəhlə var imiş. Bu vaxt iqtisadi böhran başlayır, Şəki iqtisadiyyatının əsasını təşkil edən ipəkçilik, baramaçılıq tənəzzülə uğrayır. Fabrik və zavodlar dayanır, nəticədə 8 min fəhlə və 25 min nəfər fəhlə külfəti (orta hesabla hər fəhləyə 3 nəfər ailə üzvü), cəmi 33 min nəfər acından ölür! Bizi təsirləndirən həm də budur ki, eyni vəziyyət 90-cı illərin ortalarında da təkrar olunmuşdur. Müqayisə edin: Yenə o qədər əhali, yenə o qədər fəhlə, yenə iqtisadi tənəzzül, yenə fabrik və zavodlar dayanır, üstəlik, normal həyat üçün başlıca amil olan qaz və elektriki də kəsirlər. Təsəvvür edin, Cənubi Qafqazda ən birinci elektrikləşmiş sənaye şəhəri 10 il işıq üzünə həsrət qaldı; 1994-cü ildə bir gecədə çörəyin qiyməti 5 dəfə (!) 50 manatdan 250 manata qalxdı... Deməli, yenə Şəki şəhərinin azı 33 min sakini acından ölmək təhlükəsi üz-üzə dayandı!\nİş olan yerdə səhv də olar. Bütün böyük işlərdə mütləqa kiçik xətalar var, o cümlədən, bu kitab da bir sıra nöqsanlardan xali deyil. Onlara əhəmiyyət verməmək də olardı. Lakin öz-özlüyümüzdə belə fikirləşdik ki, həmin kitabı mütaliə edərkən ona qarşı ürəyimizdə baş qaldıran iradları və gözümüzə çarpan nöqsanları Vətən tarixçiliyi naminə, vaxtında, açıq-aşkar bildirməliyik! Çünki lap başlanğıcda göstərdik ki “bu kitab Şəki tarixinə dair ən sanballı nəşr oldu” və mümkündür ki tezliklə təkrarən çap edilsin, məhz, o halda da bizim iradlarımız nəzərə alınsın, göstərdiyimiz nöqsanlar isə aradan qaldırılsın:\nYaxşı olardı ki, kitabın adının altında, mötərizə içində belə göstərilərdi:\n(Şəki tarixinə dair 19-cu əsr və 20-ci əsrin əvvəllərində ərəb əlifbası ilə qələmə alınmış, yaxud çap olunmuş əsərlərin müasir əlifbaya transliterasiyası).\nBelə ki Şəki tarixinə dair rus və digər dillərdə olan qaynaqlar, həmçinin, 19-cu əsrdən əvvələ aid qaynaqlar bu kitaba daxil deyil.\nYaxşı olardı ki, Mustafa ağanın yazığı «Tərcümeyi-hal» ixtisarsız verilərdi.\nAnonim müəllif tərəfindən 1866-cı ildə qələmə alınmış və Əlyazmaları İnstitutunda B-3159/13840 şifrə altında saxlanılan “Hekayət-i əhvalat-i sabiqe-yi xəvaninin-i Nuxu” əsəri bu kitabda tamamilə əsassız olaraq Mustafa ağa Şuxinin müəllifliyi ilə verilmişdir. Doğrudur, Mustafa ağa da Şəki tarixi qələmə almışdır və həmin əsər İ. L. Seqalın 1902-ci ildə Tiflisdə rus dilində çap olunmuş “Yelisavetopolskaya quberniya” kitabında rus dilində verilmişdir. Bunu Ə. Tahirzadə özü də 18-ci səhifədə göstərir. Ancaq nədənsə, yanlış nəticə çıxararaq Seqaldakı Şəki tarixi ilə “Hekayəti…Nuxun”nu eyniləşdirir. Halbuki, Seqalın söhbət açdığı Şəki tarixində Qutul xanın oğlu tərəfindən Kişin və Xaçmazın “udel” knyazlıqlarının tabe edilməsi, sonra, paytaxtın Daşüzdəki Arvatana, yəni Şəki şəhərinə köçürülməsi və s. hadisələr barədə çox əhəmiyyətli məlumatlar vardır ki, bunlara nəinki, «Hekayəti... Nuxu»da, hətta, yerdə qalan digər Şəki tarixlərində də təsadüf etmirik. Bundan başqa, “Hekayəti... Nuxu”nun müəllifi, əsərin bir neçə yerində Kərim ağanın adını çəksə də, bu adla yanaşı, heç olmasa, bircə dəfə də olsun, “mənim atam” ifadəsini işlətməmişdir...\nHəmçinin, Ə. Tahirzadə 18-ci səhifədə yanlış nəticə çıxararaq göstərir ki bu əsərdəki “...Dərviş Məhəmməd xan haqqindakı geniş məlumat başqa qaynaqlarda yoxdur.”. Əslində isə o barədə bütün Səki tarixlərində verilmiş hekayətlər İsgəndər bəy Türkmanın “Tarix-i aləm ara-i abbasi” əsərindən götürülmədir. İsgəndər bəy isə onu Həsən bəy Rumlunun “Əhsən üt-təvarix”indən əxz etmişdir. 19-cu əsrin Şəki tarixçiləri “Tarix-i aləmara-yi Abbasi”dən fərqli olaraq Dərviş Məhəmməd xan dövrü üzrə narrativ mənbəni – “Əhsən üt-təvarix”i tanımırdılar, ona görə də məlum hekayətin ən geniş variantı da onlara məlum deyildi. Yeri gəlmişkən, biz onu lk dəfə fars dilindən tərcümə edib “Şəkinin səsi”ndə dərc etmişik.\nƏ. Tahirzadə ilk dəfə “Şəki xanlarının ixtisar üzrə tarixi”nin elmi-tənqidi mətnini yaratmağa cəhd etmiş və bu işə, az-çox, nail olmuşdur. Yaxşı olardı ki, o, 12 -17-ci səhifələrdə “Şəki xanlarının ixtisar üzrə tarixi”ndən bəhs edərkən həm də göstərərdi ki:\n“Azərbaycan dilində qələmə alınmış “Şəki xanlarının ixtisar üzrə tarixi”, 1858-ci ildə, fars dilində yazılmış ən məşhur tarix əsərlərindən çıxarışlarla yanaşı nəşr edilməklə məşhurlaşdı, Azərbaycan dilində yığılmış mətnə malik ilk nəşrlərdən biri, həm də Azərbaycan dilində çap edilmiş birinci tarix əsəri oldu!”\nƏ. Tahirzadə, transliterasiya etdiyi əsərlər kimi, onların müəlliflərini də mümkün qədər ətraflı öyrənməyə çalışmış, kitabında hər şeydən əvvəl, bu barədə geniş məlumat verməyə cəhd etmişdir. Yaxşı olardı ki o, Kərim ağa Fateh və oğlanlarından söhbət açarkən, bəzi arxiv sənədlərinə də istinad edərdi. Məsələn, Dövlət Tarix arxivində saxlanılan (fond 37; s.v. 25) 1848-ci ildə tərtib olunmuş Nuxa bəylərinin siyahısında belə göstərilir:\nKərim ağa Fətəli xan oğlu – 60 yaş\nƏbdülhəmid ağa – 22 yaş;\nMustafa ağa – 17 yaş;\nİsmayıl ağa – 12 yaş;\nCəfər ağa – 8 yaş.\nYaxud, (fond 10; s.v. 79) 1860-cı ildə tərtib olunmuş analoji sənəddə belə qeyd edilib:\n1.Kərim ağa – ölüb;\n2.Əbdülhəmid ağa -34 yaş;\n3.Mustafa ağa -29 yaş;\n4.Cəfər ağa – 20 yaş;\nHüseyn ağa 3 yaş;\nAbbasqulu ağa 1 yaş.\n6.Məmməd ağa -1 (yeni anadan olub).\nBu sənədlər əsasında Kərim ağanın, onun oğlanlarının, o cümlədən Mustafa ağanın təvəllüd ilini dəqiqləşdirmək mümkün idi. Ə. Tahirzadə isə 10-cu səhifədə Mustafa ağanın 1831-ci ildə anadan olduğunu göstərə bilmir. Həmin sənədlərdən bu da məlum olur ki, Kərim ağanın ölümünə yaxın (1859-cu il, 73 yaş), yaxud ölümündən az sonra Məmməd ağa adlı bir oğlu da doğulmuşdur! (Yeri gəlmişkən, Məmməd ağanın nəslindən olan yaşlı bir qadın, Şəki İH binasından bir xeyli yuxarıda yerləşən evdə yaşayırdı və 5-6 il əvvəl biz şəxsən onunla söhbət etmişik.)\n215 – 234-cü səhifələrdə 95 maddeyi-tarix yerləşdirilmişdir ki, bunlardan bir çoxu Şəki tarixinin öyrənilməsi işində müstəsna əhəmiyyət kəsb edə bilər. Məsələn, 87-ci maddeyi-tarixdə göstərilir ki, Tuti ağa “Cümə məscidinin qabağında, atasının yanında dəfn olunub”. Tuti ağanın “Xan qəbristanlığı”nda torpağa tapşırılması bizə məlum idi, belə ki adı çəkilən mərhumənin baş daşı hal-hazırda oradadır. Onu atasının – 1830-cu ildə Həştərxanda dünyasını dəyişmiş Məhəmməhəsən xanın qəbrinin isə Şəkidə olduğunu bilmirdik. Məhz, bu maddeyi-tarix əsasında da məlumumuz oldu ki, Məhəmmədhəsən xanın nəşi Həştərxandan Şəkiyə gətirilmiş və “Xan qəbristanlığında dəfn edilmişdir. Əgər, onun qəbrinin üstündə baş daşı olubsa (ola bilərmi ki olmasın?), yəqin ki o, dövranın sınağından çıxa bilməmiş və zəmanəmizədək gəlib çatmamışdır. Necə ki Məhəmmədhəsən xanın atası Məhəmmədhüseyn xanın da qəbri orada – “Məscidin mehrabı altında”dır, lakin baş daşısı yoxdur (Bizlərdə də bir mərifət yox ki, şair – xanın, Müştaqi’nin baş daşını dikəldək! Bilmirəm, yeridir, ya yox, amma deyəcəm: Şəkili! Məhəmmədhüseyn xanın qəbrini tanımırsan, Məhəmmədhəsən xanın qəbrini tanımırsan, amma bəlkə yüz dəfə, min dəfə o qəbirlərin yanından keçmisən, tanısaydın nə olardı?! Onlar öz zəmanələrinin ən məşhur adamları, tarixi şəxsiyyətlər idilər, onlar sənin tarixindir, deməli sən öz tarixini tanımırsan! Tanısaydın nə olardı Xan sarayını tikdirən şəxsin qəbrini, o elə bir saray tikdirdi ki dünyada məşhurdur, baxdıqca baxmaq istəyirsən, amma özü ona doyunca baxa bilmədi, tikdirəndən sonra hələ 35 il yaşasa da, bunu bilirsənmi? Nə isə...).\n23-cü maddeyi-tarixdən isə Divanxananın, yəni indiki Xan sarayının tikintisinə başlanılma tarixi (hicri: 1204 (1789/90)-cü il) məlum olur. Elmi ədəbiyyatda isə bu çox vaxt səhvən, 1760 – 1765-ci illər hesab edilirdi.\nƏ. Tahirzadə özünün göstərdiyi kimi, maddeyi-tarixləri tərtib etmək üçün, 5 mənbədən istifadə etmişdir. Bu xüsusda bizim iradımız isə ondan ibarətdir ki, o, B-589/10505 sifrəli əlyazmasından istifadə etsə də, 58 a səhifəcində Çələbi əfəndi Zari tərəfindən deyilmiş Şəkiyə dair 2 məşhur maddeyi-tarixi, hansılar ki onları S. Mümtaz 1925-ci ildə çap olunmuş məqaləsində verib, nədənsə, kitabının müvafiq bölməsinə daxil etməmişdir. Yeri gəlmişkən, həmin maddeyi-tarixlərdən biri “Hüseyn xan imarətinin”, yəni indiki “Şəkixanovlar evinin” tikilməsi münasibəti ilə qələmə alınıb. Məlumat üçün əlavə edək ki, “Xan sarayından” əvvəl, hicri 1183(1765/1766)-cü ildə tikilmiş bu bina, əvvəllər qala divarları ilə əhatə olunmuşdu, başqa sözlə, o, qalanın içində idi. Məhəmmədhüseyn xanı da məhz, həmin evdə güllə ilə yaralayıb tutmuşdular. Ora “muzəyyən otaq“, yaxud “qurğuşunlu otaq” da deyirdilər. Yeri gəlmişkən, “Şəkixanovların evi” olan məhlə yəqin ki əvvəllər “muzəyyən otaq eşiyi”, ya da “Qurğuşunlu otaq eşiyi” adlanıbmış ki, sonralar birinci söz ixtisara düşərək “Otaq eşiyi” qalmışdır, belə ki hal-hazırda həmin məhləni bu adla tanımaqdayıq. “Şəkixanovların evi” indi rəsmən Ə. Cəfərovun mülküdür. O, ötən əsrin 90-cı illərində oranı özəlləşdirmişdir. Bizim məlumatımıza görə, daha əvvəl, həmin əsrin 70-cı illərinə yaxın, bu ev 3 nəfər – Ə. Cəfərovun atası, Şəkixanovlar nəslindən olan başqa adam və o nəsildən olmayan, əslən Qəbələli olan digər bir şəxs (40-cı illərdə Fətəlixan (Əlixan) Şəkixanov öz payını ona satıb) arasında bölünmüşdü. Dövlət, o vaxt evin 3 sahibinin hər birinə onları qane edən qədər pul verib binanı satın almış və tarixi abidə elan etmişdir. Amma 90-cı illərdə Ə. Cəfərov dövlətə müəyyən qədər pul qaytararaq evin hamısını aldı. Bəziləri bu işin qeyri-qanuni olduğunu iddia edirlər. Amma hər halda, şükür etmək lazımdır ki, o evi başqası yox, məhz, Ə. Cəfərov almışdır, çünki bu şəxs binanın muzey kimi qalmasının tərəfdarı idi və orada da məskunlaşmaq fikrinə düşməmişdi. Binada indi, vur-tut, bir otaqda divar fleksiyaları var. Ötən əsrin əvvəllərində də belə olub. Bizim fikrimizcə, o ev tikiləndə də cəmi bir otağı naxışlı olmuşdur və məhz, həmin səbəbdən də ora “müzəyyən otaq”, “quğuşunlu otaq” deyiblərmiş.\nGöstərdik ki Ə. Tahirzadə, Əlyazmaları İnstitutunda B-589/10505 şifrə altında saxlanılan əlyazmadan istifadə etmiş, oradakı maddeyi-tarixlərdən ikisi istisna olmaqla, yerdə qalanlarinı kitabına daxil etmişdir. Həmin əlyazmanın 51b – 52a səhifələrində hansısa “Məhəmmədiyyə” kitabından götürülmüş və Şəki xanı Məhəmmədhüseyn xanın aqibəti barədə olan çox maraqlı bir hekayət də var ki, Ə. Tahirzadə nədənsə, bunu da kitabına daxil etməmişdir. Yeri gəlmişkən, həmin hekayəti, vaxtilə biz transliterasiya edərək “Şəkinin-səsi” qəzetində vermişik.\nƏgər söhbət Şəkinin tarixinə dair 19-cu əsr və 20-ci əsrin əvvəllərinə aid qaynaqlardan gedirsə, yaxşı olardı ki, Hüseyn Əfəndiyevin qələmə aldığı «Şəki, yainki Nuxu şəhərinin tarixi» adlı məqalə, Rəşid bəy Əfəndiyevin çap etdirdiyi «Nuxa qəzasında olan asar-e ətiqələr haqqında» adlı bir neçə səhifəlik kitabçanın mətni də ora daxil edilərdi. Yeri gəlmişkən, bu iki əsərdən birincisi, M. Adilov və İ. Əlizadənin transliterasiyası ilə 1991-ci ildə “Tarix” qəzetində, ikinci isə bizim tərəfimizdən edilən transliterasiya ilə «Şəkinin səsi» qəzetində (ixtisarla) dərc olunmuşdur. Məhz, ikinci mənbədən məlum olur ki, indi elmi ədəbiyyatda «Dəhnə kitabəsi» adı ilə tanınan və Gürcüstan muzeyində saxlanılan daş, əslində Həzrə kəndindən aparılmışdır.\nKitabda verilmiş «Şəki keçmişdə və imdi» yazısının müəllifi doğrudanmı «ispalkom Ələşrə»fdir? Hesab edirəm ki bu nəsə, bir az müəmmalı məsələdir. Ə. Tahirzadə özü 81-ci səhifədə göstərir ki, «ispolkm Ələşrəf» aşağı təhsillidir! Lakin əsərə diqqət yetirdikdə isə əksinə, onun çox savadlı bir şəxs tərəfindən qələmə alındığını görürük.\nKitabda verilmiş Mirabbas Mirbağırzədənin “Şəki qəzasında hökmranlıq tarixi”ndə və Ələşrəf Kərimovun (İsmsyılovun) “Şəki keçmişdə və imdi” sində İsmayıl xanın ölümünə dair, məzmunu tarixi faktlara uyğun gəlməyən sətirlər var (Müvafiq olaraq 168 və 195-ci səhifələr). Bu yanlışlıqlar, Şəkinin tarixinə dair digər gələcək tədqiqat işlərinə yol tapmasın deyə, lazım idi ki, Ə. Tahirzadə həmin müəlliflərin bu barədə yazdıqlarını səhifə altında təkzib edərdi. Məsələn, belə: İsmayıl xanın müəmmalı ölümü barədə bir çox şayiələr yayılmışdır; əgər, Şamaxı xanı Mustafa xan, onun ruslar tərəfindən öldürülməsini iddia edirdisə, ruslar isə öz növbələrində onun, bacısı Sara xanım tərəfindən zəhərlənməsindən şübhələnirdilər. Həqiqətdə isə İsmayıl xan qızdırma içində, yorğan-döşəkdə bir həftə yatdıqdan sonra öz əcəli ilə ölmüşdür, onun nəşini isə İrana yox, Kərbəlaya göndərmişdilər.\nƏrəb əlifbasından transliterasiya edilmiş mətnlərdə bəzi sözlərin köhnə yazılış formaları saxlanılmış, bəzi sözlərinki isə yox. Məsələn, “çox” sözü “çoq” kimi verildiyi halda, heç bir yerdə “sonra” əvəzinə “sonqra”ya təsadüf etmirik. Yaxşı olardı ki, bütün sözlər, imkan daxilində müasir orfoqrafiya qaydalarına uyğunlaşdırılardı. Belə ki sözlərin oxucuya tanış olmayan köhnə yazılış variantları, oxucu üçün qiraət zamanı çətinlik yaratmaqdadır.\nKitabın mətni bir çox yerdə əyri (kursiv), qalın (jirnıy) və altı xətli (podçerktnutıy) həriflərlə yığılmışdır ki, biz çox halda bunun mənasını, yaxud səbəbini tapa bilmədik. O cür tərtibat da qiraəti çətinləşdirir.\nNə isə... Sonda, Azərbaycan elminin bugünkü durğunluq dövründə, şəxsi təşəbbüs və şəxsi vəsait hesabına Şəki tarixinə dair belə gözəl bir kitabı ortaya çıxartdıqlarına görə müəllif Ədalət müəllimə, naşir Nazim müəllimə və bu işdə zəhməti olan digər şəxslərə bütün şəkililər adından təşəkkür edirik.


Bayıl Bulvarında veloyürüş\nBayıl Bulvarında veloyürüş keçirilib\n20:02 24 May 2021 Oxunub :486\nBMT-nin VI Qlobal Yol Təhlükəsizliyi Həftəsinin yekunlarına həsr edilən “Velosiped sür, sağlam ol” şüarı altında Bayıl Bulvarı ərazisində veloyürüş keçirilib.\nBakı Nəqliyyat Agentliyindən Azvision.az -a bildirilib ki, BMT, BNA və ÜST-nin təşkilatçılığı ilə baş tutan veloyürüşdə BNA-nın İdarə Heyətinin sədri Vüsal Kərimli, BMT-nin ölkədəki Rezident Əlaqələndiricisi Qulam İshaqzai, diplomatik korpusun nümayəndələri və müxtəlif təşkilatların könüllüləri iştirak edib.\nYürüşün əsas məqsədi insanlar arasında davamlı və ekoloji təmiz nəqliyyat növlərindən istifadə və piyada gəzintisini təbliğ etmək, nəticədə atmosferə atılan tullantıların azaldılmasına töhfə vermək olub.\nQeyd edək ki, pandemiya dövründə bir sıra ölkələrdə velosiped əsas nəqliyyat vasitəsinə çevrilib, mövcud avtomobil yolları daraldılaraq velosipedçilərin ixtiyarına verilib, bununla da açıq havada sosial məsafə gözləməklə velosipedlə səyahət yoluxma riskinin azalmasına gətirib çıxarıb.\nTeqlər: BNA Yürüş


MÜSTƏSNA TƏFƏRRÜATLA BAXIŞ\nDünyanın ən təfərrüatlı landşaft şəkillərindən birini və müstəsna giqapiksel fotolarının artıq ikinci kampaniyasını təqdim edərək, Bentley yenə də sərhədləri irəli çəkir.\nBentley-nin əvvəlki giqapiksel şəklində Mulsanne Extended Wheelbase San-Fransiskonun Qızıl Darvaza körpüsündə hərəkət edirdi. Bu dəfə isə müstəsna, yeni Flying Spur Dubayın mərkəzində göstərilir.\nYeni təsvirlə BentleyMotors.com/Explore səhifəsində tanış olun\nƏn dahi hərəkət\nİlk baxışda şəkildə Dubayın gözəl üfüqü göstərilir və yer kürəsinin əyriliyi səmanın qıraqlarında aydın görünür.\nBu cür geniş panoramanı əhatə etmək üçün kameraları Dubayın ən hündür binalarından birində quraşdırılmış krandan təxminən üç yüz metrdən artıq olan hündürlükdə sallatmaq lazım idi. Avadanlığı idarə etmək üçün Bentley komandası kameraları yekun şəkli formalaşdıran 1825 fərdi şəkli çəkənə qədər ehtiyatla və metodik şəkildə bir neçə gün ərzində idarə edərək, əvvəl NASA tərəfindən hazırlanmış texnologiyadan istifadə etmişdir.\nBunun nəticəsi isə dünyanın ən böyük reklam şəkillərindən biridir və təfərrüatların səviyyəsinə yalnız böyüdüldüyü zaman əsl qiymət vermək olar.\nŞəkildə mərkəzi yeri valehedici Bentley Flying Spur W12 S tutur. Tutqun arxa lampaları və eksteryerin cilalanmış detalları ilə o, fenomenal varlığın şüalarını saçan bir avtomobildir.\n320 km/s artıq olan maksimal sürətə nail olmuş ilk dördqapılı Bentley olaraq, Flying Spur W12 S özündə qrand-turerin drayvını valehedici və dəbdəbəli sedanın zənginliyi, genişliyi və əl işi ilə birləşdirir.\nSalonda isə əl işi ilə hazırlanmış dəri oturacaqlar, paslanmaz poladdan qofralanmış düymələr və mükəmməl dekor panelləri idman dəbdəbəsinin zirvəsini əks etdirir. Bu avtomobil yeni etalon olmaq üçün yaradılıb.\nYeni giqapiksel şəkil Dubayın geniş şəhər landşaftından tutmuş yeni Flying Spur-ın ən zərif detallarına qədər böyütmə imkanını verir və, əvvəlki şəkildən fərqli olaraq, fotonun geniş sahələri sərbəst baxış üçün açılmışdır.\nAvtomobilə daha böyüdülmüş miqyasda və təfərrüatlı baxışdan sonra siz 360 dərəcə videoya baxmağa dəvət olunacaqsız. Bu interaktiv filmdə Bentley-nin ekstyer dizaynı üzrə rəhbəri Con Pol Qreqori sizi Flying Spur barədə unikal perspektivi ilə, həmçinin Bentley-nin Dubaydakı qabaqcıl şou-rumu və St. Regis Dubay-dakı dəbdəbəli Bentley Suite otel nömrəsi ilə tanış edir.\nTexniki məsələnin həlli\nDubayın istisi hamıya məlumdur və fotoçəkiliş zamanı orta temperaturlar 40°C dərəcədən artıq idi. Şəklin çəkildiyi damda isə orta sürəti 24 km/s olan külək kameranın yerləşdirildiyi millimetr dəqiqliyini pozmağa kifayət edirdi. Lakin bacarıqlı Bentley komandası buna tam hazır idi və NASA-nın Mars Rover missiyalarında panorama landşaft şəkillərini çəkmək üçün hazırladığı avadanlıqdan istifadə etmişdir. Nəticədə isə avtomobilin salonuna qədər cüzi təfərrüatı əks etdirən büllür kimi aydın şəkil yaradılmışdır.\nŞəhərlə tanış olun və avtomobili kəşf edin


Yol polisinin Bakıda keçirdiyi reyddə 60-dan çox sürücü cərimələndi... - FOTO\n12 Avq. 2017 16:16\nDaxili İşlər Nazirliyinin mətbuat xidmətindən APA-ya verilən məlumata görə, reyd zamanı 60-dan çox sürücü cərimələnib. Paytaxt ərazisində keçirilən reyd əsasən avtomobili sərxoş vəziyyətdə idarə edən, nəqliyyat vasitəsinə əlavə səsgücləndirici vasitələr əlavə edən, polisin qanuni “saxla” əmrinə tabe olmayan və digər ciddi qayda pozuntuları törədən sürücülərə qarşı yönəlib. Reyd zamanı avtomobili sərxoş vəziyyətdə idarə edən sürücülərə də rast gəlinib. Paytaxtın Nizami rayonu ərazisində saxlanılan “Land Rover” markalı avtomobilin sürücüsünün yoxlama zamanı sükan arxasına sərxoş vəziyyətdə əyləşdiyi məlum olub.


İranda koronavirusa yoluxanların sayı bir milyonu ötdü\nDÜNYA 03 dek 2020, 16:26\nİranda son sutkada 13 922 nəfər koronavirusa yoluxub.\n“Report” “Mehr”ə istinadən xəbər verir ki, bunu İran Səhiyyə Nazirliyinin ictimaiyyətlə əlaqələr idarəsinin başçısı Sima Sadat Lari bildirib.\nBununla da ölkədə virusa yoluxanların ümumi sayı 1 003 494-ə yüksəlib. Ötən sutkada 358 pasiyent ölüb. Pandemiya qurbanlarının sayı 49 348-ə çatıb.\nErmənistan parlamenti növbəti dəfə Paşinyanın namizədliyini rədd etdi\nKoçaryana SƏRT ETİRAZ — "Ölkəni talamısan, müharibənin uduzulmasında sənin də əlin var"\nErmənistanda koronavirusdan ölənlərin ümumi sayı 4 249-a yüksəldi\nKöçəryan eks-prezidentləri Paşinyana qarşı mübarizəyə çağırdı


Metro polisləri treninqlərə başladı | Sia.az\nMetro polisləri treninqlərə başladı\nAnalysis - 04.06.2015 05:12 - Read: 1264\nI Avropa Oyunları ilə bağlı “Bakı metropoliteni” polisləri üçün treninqlər təşkil olunub İyunun 12-dən 28-nə kimi Bakıda keçiriləcək Birinci Avropa Oyunları ilə əlaqədar Bakı metropolitenin də fəaliyyətində bir sıra yeniliklər edilir.\nBakı Metropoliteninin mətbuat xidmətinin rəhbəri Nəsimi Paşayevin verdiyi məlumata görə, «Bakı Metropoliteni» QSC-nin rəhbərliyi Avropa Oyunları zamanı metropolitenin təhlükəsizlik məsələlərini nəzərə alaraq, 2012-ci ildə Yay Olimpiya Oyunlarına ev sahibliyi etmiş London şəhərinin təcrübəsinə müraciət edib. «Bakı Metropoliteni» QSC-nin dəvəti ilə Böyük Britaniya paytaxtında metropoliten şəbəkəsini də əhatə edən «Transport for London» şirkətinin mütəxəssisləri dünəndən təhlükəsizliyin təminatı ilə bağlı metropoliteninin mühafizəsi üzrə polis şöbəsinin əməkdaşları ilə treninqlərə başlayıblar.\n5 gün davam edəcək seminarlarda «Transport for London»un infrastruktur məsələləri və əməliyyat üzrə proqram direktoru Corc Makaynalti (George McInulty) və mütəxəssis Hyu Makkey (Hugh Mackay) London metrosunun təcrübəsi ilə bölüşərək, xüsusi proqram əsasında seminarlar keçirir.\nTreninqin ilk təliminin mövzusu polis əməkdaşlarının davranış qaydalarında sosial-psixoloji məsələlərə diqqət edilməsi olub.\nBakıya gələcək turistlərin fərqli ölkəni, fərqli mədəniyyəti, fərqli dünya görüşə malik mühiti təmsil edə biləcəyinin nəzərə alınması və bu zaman davranışın maksimum nəzakət və tövsiyə xarakterli olması vacibdir. Daha bir məsələ polisin iş vaxtı diqqət etməli olduğu məsələlər, onlara kompleks və fərdi yanaşma metodları və konkret məqamları ilə bağlıdır. Stansiyada sərnişinlərin daim hərəkətdə olması, qatara vaxtında minib-düşməsi və s. kimi məsələlər nəzərə alınaraq, mütəxəssislər bəzi təkliflərini, tövsiyyələrini əyani nümunələr əsasında veriblər. London Olimpiya Oyunlarının təcrübəsinə əsasən, açılış və bağlanış mərasimləri, eyni zamanda yarışların keçirildiyi arenalar və onlara yaxın metro stansiyalarında iş prinsiplərinin təşkili, bundan başqa həmin arenalarda yarışların başlama və başa çatma saatlarına uyğun olaraq, bəzi məsələlər polis şöbəsi əməkdaşlarının diqqətinə çatdırılıb.\nQeyd edək ki, təlimlər eyni zamanda “Bakı Metropoliteni” QSC-nin digər əməkdaşları üçün də təşkil ediləcək.


“Yüksəliş” müsabiqəsinin qaliblərinin adları açıqlanıb - AZƏRTAC – Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi\nAZƏRTAC xəbər verir ki, müsabiqənin finalında iştirak edən 112 namizəddən 27-si qalib adını qazanıb. Onlar müsabiqəyə müraciət edən 11 min 760 nəfər arasından idarəçilik səriştəsi və bacarıqlarına görə seçilən şəxslərdir.\nMüsabiqənin şərtlərinə əsasən, 20 qalibin seçilməsi planlaşdırılsa da, 9 nəfər eyni nəticəni göstərdiyi üçün Təşkilat Komitəsi eyni balı toplayan iştirakçıların hər birinin səriştə və nailiyyətlərinin ədalətli qiymətləndirilməsi baxımından onların qalib elan olunmasına qərar verib. Qaliblərin adları kadr ehtiyatı bankına daxil edilməklə yanaşı, onlar idarəçi rəhbərlər tərəfindən birillik fərdi inkişaf planı (https://yukselish.az/mentors.html) və hər biri 20 min manat məbləğində özünüinkişaf qrantı əldə edəcək.\n“Yüksəliş” müsabiqəsi 21-51 yaşlı, ikiillik idarəçilik təcrübəsi olan, ali təhsilli Azərbaycan Respublikasının vətəndaşlarını əhatə edir. Müsabiqə beş mərhələdən - qeydiyyat, onlayn seçim, əyani, yarımfinal və finaldan ibarətdir.\nAZERTAG.AZ :“Yüksəliş” müsabiqəsinin qaliblərinin adları açıqlanıb


Zahidov qardaşları yenidən həbsxanada\nBu gün “Azadlıq” qəzetini redaktoru Qənimət Zahid və həmin qəzetin satirik yazarı Mirzə Sakitatalarının yeddi mərasimi başa çatdıqdan sonra Penitensiar xidmətin əməkdaşlarının müşayiəti ilə cəza çəkdikləri müəssisəsinə qaytarılıb.\nZahidov qardaşları atalarının yas mərasimində iştirak etmək üçün dekabrın 2-də müvəqqəti azadlığa buraxılıb. “Mən və qardaşım Mirzə Sakit bu gün atamızın yeddi mərasimi başa çatdıqdan sonra cəzaçəkmə müəssisəsinə qayıdırıq. Atamızın yas mərasimində iştirak üçün imkan yaratdıqlarına görə hökumət orqanlarına və ayrı-ayrı şəxslərə minnətdarlıq bildiririk. Eyni zamanda, Penitensiar Xidmətin nəzarətçiləri özlərini çox nəzakətli aparıb və yas mərasimi dövründə ənənəyə uyğun hərəkət etməyimiz üçün bizə bütün imkanları verib”. Bu barədə “Azadlıq” qəzetinin baş redaktoru Qənimət Zahid “Amerikanın səsi” radiosuna müsahibəsində deyib.\n“Azadlıq” qəzetinin direktoru Azər Əhmədov isə ailələrinin və cəmiyyətin “Azadlıq” qəzetinin baş redaktoru Qənimət Zahid və həmin qəzetin satirik yazarı Mirzə Sakit qardaşlarının əfv olunacaqlarına ümidini itirmədiyini deyib. “Qənimət Zahid və Mirzə Sakit qardaşlarının əfvi Azərbaycan hakimiyyətinin cəmiyyətin, ziyalıların və beynəlxalq təşkilatların müraciətinə bir xoşməramlı münasibət olardı”, - deyə o qeyd edib.\nXatırladaq ki, Qənimət Zahid 2008-ci martında bədənə az xəsarət yetirmə ittihamı 4 il və Mirzə Sakit 2006-cı ilin iyununda qanunsuz narkotik saxlama ittihamı ilə 3 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib. Hər iki qardaş ittihamı qəbul etmir və sifarişli sayır. Qənimət Zahid və Mirzə Sakit qardaşları vicdan məhbusu kimi tanınıb və çoxsaylı beynəlxalq və yerli təşkilatlar hakimiyyətdən jurnalistlərin dərhal azad edilməsini tələb edib. Qənimət Zahid və Mirzə Sakitlə geniş müsahibənin audio variantına saytımızda qulaq asın. Mirzə Sakit “Amerikanın səsi” radiosuna müsahibəsində yeni şerini də oxuyub.\nQənimət Zahid və Mirzə Sakitlə müsahibə


Nəriman Nərimanovun tələbə dostu Kərim İsmayılzadənin Əshabi-Kəhfə aid bir hekayəti » www.tezadlar.az\nNəriman Nərimanovun tələbə dostu Kərim İsmayılzadənin Əshabi-Kəhfə aid bir hekayəti\n...Pedaqoji və uşaq mətbuatı tarixinə aid silsilə yazılar hazırlayarkən "Maarif" jurnalının 1921-ci ilə aid birinci nömrəsində Quran mövzusunda olan maraqlı bir yazıya rast gəldim. Müəllifi Kərim İsmayılzadədir.\nKərim İsmayılzadə Zaqafqaziya Müəllimlər Seminariyasının 1890-cı il məzunlarındandır (Nəriman Nərimanov da Qori seminariyasını 1890-cı ildə bitirib). "Kəşkül" qəzetinin 29.08.1890-cı il tarixli 109 -cu nömrəsində verilən xəbərə görə, həmin il\nseminariyanı qurtaranların cərgəsində Nəsənzadə, Qiyasbəyzadə, Qaibzadə, salyanlı Axundov da\nvardı. Seminariyada onların ana dili və şəriət müəllimi salyanlı Axund Əbdüssəlam Axundzadə(1843-1907) olub.\nBu, o Ədüssəlam Axundzadədir ki, 1879-cu ildə seminariyanın müsəlman şöbəsinin açılışında şirvanlı Seyid Əzim Şirvaniyə\nmüəllimlik vəzifəsi uğrunda müsabiqədə qalib gəlmişdi. Ə.Axundzadə 1894-cü ildən ömrünün sonunadək Qafqaz Müsəlmanları Şiə Ruhani İdarəsinin sədri, Zaqafqaziya şeyxülislamı olub. N.Nərimanov sonralar yazırdı ki, "Qori\nSeminariyasında elmini tamam edib, indi qələm tutan 5-3 nəfər varsa, axund Əbdüssəlamın tərbiyəsinə bağlıdır".\nKərim İsmayılzadə haqqında məlumatlar olduqca azdır. Sovetlər dağılandan sonra biz XIX əsrin maarifçilik tarixinin əsas mənbələrindən uzaq düşmüş, adda-budda mənbələrdən faydalanaraq bəzi tarixləri ictimai-siyasi həyatımızın əks olunduğu, ilişib qaldığı təsadüfi məxəzlərdən öyrənməli olmuşuq. Kərim İsmayılzadə 1890-cı ildə Tiflis yaxınlığındakı Qori şəhərində yerləşən Zaqafqaziya Müəllimlər Seminariyasını bitirəndən sonra bir müddət Vedidə müəllim işləyib. Qafqaz Təhsil Dairə rəhbərliyinin əmri ilə o, 15 sentyabr 1892-ci ildə Nehrəm kənd məktəbinə müəllim vəzifəsinə təyin olunub. Kərim müəllim burada cəmi 2 il müəllim işləyir. Kərim müəllim Nehrəmdə işləyərkən bu kəndin tarixi keçmişi, etnoqrafiyası haqqında irihəcmlı əsər yazır.\nƏslən şəkili olan Kərim İsmayılzadənin "Maarif" jurnalında çıxan "Ölən şəhər" yazısı da bu silsiləyə daxil olan əsərdəndir.\n"Ölən şəhər" əsəri çap olunanda K.İsmayılzadə Bakı məktəblərində çalışırdı. O, pedaqoji və uşaq\nmətbuatında hesab fənninə, o vaxtlar dəbdə olan elm və təbiət tarixinə aid aid maraqlı yazıları iləgənc oxucuların və müəllimlərin bədii, elmi və riyazi təfəkkürünü zənginləşdirirdi.\nYeri gəlmişkən, onu da qeyd edək ki, XIX əsrin ikinci yarısında və XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanın maarifçilik həyatında məktəb müəllimləri əhəmiyyətli yer tuturdular. XX əsrin əvvəllərində Azərbaycan maarifçiləri öz fikirlərini publisistik sözün qüdrətilə ifadə etməyi daha münasib hesab edirdilər. Onlar XIX əsrin daha çox mətbuatla tanınan maarifçilərinin - "Əkinçi"\nqəzetinin (1875-1877) redaktoru Həsən bəy Zərdabinin (1842-1907), Tiflisdə nəşr olunan "Ziya" (1879-1880) və "Ziyayi- Qafqasiyyə" (1880-1884) qəzetlərinin naşiri və redaktoru Hacı Səid Əfəndi Ünsizadənin (1842-1903), publisistik yaradıcılığa "Ziya" qəzetinin redaktoru kimi başlayan,1883-cü ilin yanvarından nəşr edilən "Kəşkül" jurnalının və "Kəşkül" qəzetinin naşiri və redaktoru Cəlal Unsizadənin (1854- 1933 (bu tarix hələ tam dəqiqləşdirilməyib-N.N.),\nXIX əsr Moskva və Tiflis rusdilli mətbuatının fəal müxbirlərindən biri olan Məhəmməd ağa Şahtaxtinskinin pedaqoji irsinə\nbələd idilər. XX əsrin təhsillə bağlı olan görkəmli nümayəndələri Mustafa Mahmudov, Nəriman Nərimanov, Sultan Məcid Qənizadə, Həbib bəy Mahmudbəyov, Ağa bəy İsrafilbəyli, Cəmo bəy Cəbrayılbəyli, Abdulla Şaiq, S.S.Axundov, Fərhad Ağazadə, Əliisgəndər Cəfərzadə, Mahmud bəy Mahmudbəyov və başqaları zəngin və rəngarəng ziyalılıq mədəniyyəti ilə nümunəvi vətəndaş kimi tanınırdılar. Təsadüfi deyil ki, pedaqoji mətbuatla tanınan bu ziyalıların çoxu sonralar Xalq Maarif\nKomissarlığına dərslik və nəşriyyat şöbəsinə işləməyə və əməkdaşlığa dəvət olunmuşdular. Mətbuat tariximizdə özünə şərəfli yer tutan "Rəhbər", "Məktəb", "Dəbistan", "Maarif", "Qırmızı günəş", "Məktəb məcmuəsi" kimi uşaq və pedaqoji mətbuat nümunələri sinifdənxaric oxu kitabları kimi nəzərdə tutulmuşdu. Bu məcmuə və jurnalların əsas məqsədlərindən biri sözü simvol və rəmzlərləsöyləməyə xidmət edirdi. Mənə elə gəlir ki, "Ölən şəhər"də də diqqət bu məqsədə yönəldilmişdi.\nBu mövzunu çoxdan işləmək istəyirdim: ölçürdüm, biçirdim, forma axtarışlarına çıxırdım. Dillərini\nbilsəm də, bilməsəm də dünya "GOOGLE"larına üz tuturdum. Yaxşı mənada bir ilişiklik axtarırdım.\nNə isə... Sirlərlə, rəmzlərlə, söz içində söz deməyin yüz yolunu göstərən bu yazını oxucuların\n...Kərim İsmayılzadənin 1921-ci ildə "Maarif" jurnalında çap olunan "Ölən şəhər" adlı əsəri\ndünyanın bir sıra ölkələrində yayılan "Əshabi-kəhf" (buna hekayə də, rəvayət də, əsatir də deyirlər)\nadı ilə tanınan əsərin nəzirəsi və təbdilidir.\nƏsərdə zalım və allahlıq iddiasında olan ölkə başçısının əlindən dağlardakı mağarada özlərinə sığınacaq tapmış yeddi nəfərin taleyindən söz açılır. "Ölən şəhər" əsərinin ərəb yazıçısı İmat əl-Şafenin "Əshabi-Kəhf" hekayəsi əsasında yazıldığı\ngüman edilir. "Əshabi-Kəhf"in müxtəlif variantları var. Bədii, publisistik və elmi yaradıcılığı hələ də kölgədə qalan\nKərim İsmayılzadənin "Ölən şəhər" hekayəsini yazı üslubuna və orfoqrafiyasına müdaxilə etmədən\noxucuların diqqətinə çatdırırıq. Babalarımızın dünyagörüşlərini, ətraf mühitə münasibətlərini,düşüncə tərzini öyrənmək baxımından Zaqafqaziya Müəllimlər Seminariyasının 1890-cı il\nməzunlarından biri, Nəriman Nərimanovun tələbə və əqidə dostu Kərim İsmayılzadənin dünyanın bir\nsıra ölkələrində geniş şəkildə dolaşan, xalq əsatiri əsasında yazılmış bu hekayəsinin orta məktəb\ndərsliklərinə daxil edilməsi məqsədəuyğun olardı.\nTəhsil Nazirliyi Elmi-Metodiki Şurasının bölmə üzvü, türkoloq\nNaxçıvan şəhərinin 12 verstliyində Nehrəm kəndinin yanında bir böyük düzən vaqedir. Bu düzəndə\nkeçmişdə böyük və məmur (abad-N.N.) şəhər olmağı ənqazindən (xaraba, qalıqlar-N.N.) aşkardır:\nxaraba divarların altından dəfaətlə gümüş və mis pul, mis qab tapılır. Xərabələr qazıldıqda yer altından\nparçaçı dükanları çıqıyur. Nehrəmlilər xarabaları qazıb bişmiş kərpicləri öz tikintilərinə işlədirlər. Bu\nkərpic öylə əla kərpicdir ki, əsrimizdə misli yoqdur. Topraq altından çıqan parçaçı dükanlarında ğəribə\nipək və yun və qumaş görünyor. Lakin bu qumaşlara əl vurduqda çürüyüb topraq olmağı aşkar oluyor.\nƏtraf əhali bu xərabələrə "Ölən şəhər" deyirlər və böylə bir əsatir nəql edərlər.\nHəzrət İsanın təvəllüdündən neçə qərinə qabaq burada böyük və gözəl bir şəhər var imiş. Bu şəhərin\npadşahının adı Dağyanus imiş. Dağyanus zalım və məğrur və təkəbbürlü bir padşah imiş. Özü üçünkərpicin biri qızıldan, biri gümüşdən bir saray yapdırmış və adını da behişt ( cənnət-N.N.) qoymuş. Kibr (lovğalıq-N.N.) və ğüruru bir payəyə (burada: mərtəbəyə-N.N.) yetmiş ki, özünü məbud (Allah-N.N.) sanub təəbəsini çəbrən özünə səcdə etdirərmiş. Sübh gün çıxanda və axşam gün batan zamanı gözəl, cavan qız və oğlanlar nəğmələr ilə Dağyanusun üluhiyyətini (allahlılığını-N.N.) vəsf edərlərmiş. Kəndisi də libası və saqqalı cəvahrat ilə məəzzin olduğu halda, müğənnilərin önündə durarmış. Çıxan və ya\nbatan günəşin şüası düşdükdə bu şah əksandaz olub cəbrən səcdə üçün toplanmış əhalinin gözlərini\nqamaşdırarmış. Bunu hiss edən əhali səcdəyə düşüb, deyərlərmiş:\n"Həqqa, sən bizim tanrımızsan".\nDağyanus Araz çayının kənarında bir makina inşad etdirmişdi ki, istədigi vəqt bu makina vasitəsilə yağış yağdıra bilərdi. Quraqlıq keçən illərdə əhalinin ricası üzrə ətrafa yağış yağdırıb bu yol ilə əvamlar qəlbində üluhiyyətini möhkəmləşdirərdi. Üluhiyyətini inkar edən, asi düşən adamları cürbəcür aqibətlər ilə cəzalandırardı. Bununla belə üsyançıların sanı gün-gündən artmaqda idi. Axırda əhali bunun zülmündən, ğururindən təngə gəlib üsyan qaldırdı, inqilab törətdi. Süləhadan (ixtiyarı olanlardan - N.N.) yeddi nəfər xalqın arasında Dağyanusun məxluq və zülm və məğərru bir hakim olmasını söyləyürdü. Dağyanus inqilabçıları\nolmazım əzablar ilə cəzalandırıb inqilabı yatırtdı. Yeddi nəfər süləha bir tövr ilə xilas olub yaxında olan bir mağarada gizləndilər. Örümçəklər bu mağaranın tor çəkib orada gizlənən süləhanı xəlqin gözündən gizlətdilər. Bu yeddi kişi mağaradayatıyor. Bu minval ilə iki yüz ilə yuqlayır. Yuquya vardıqdan bir az keçməmiş Dağyanusun zülmilə bina olunmuş höküməti, şəhəri,qəsri düşmən alanda müzməhill (alt-üst - N.N.) oluyor. İndi yüz yıldan sonra məğarada yatan yeddi kişi yuxudan ayılur.\nBiri: "Bah nə çox yatmışıq" deyüb Allaha ibadət etməyi və Dağyanusun zülmündən xilas olmağın şükrini (minnətdarlığını - N.N.) yerinə yetirməgi təklif ediyor. İbadətdən sonra bunlar aclıqlarını hiss ediyorlar. Ciblərində olan qara puldan bir qədər yoldaşların birinə verüb Naxçıvana çörək almaq üçün göndərürlər. Bu adam Naxçıvana gəlüb çörəkçidən çörək alur və cibindəki pulu çörəkçiyə veriyor. Çörəkçi diqqət ilə pula baxdıqda görüyor sikkə Dağyanus sikkəsidir . "A kişi,- deyir,- bu Dağyanus sikkəsidir, yəqin sən Dağyanusun sikkəsini tapmısan . İki yüz yıl var ki, bu pul ortalıqdan çıxmış".\nBunların bu danışığına adamlar toplanur. Hakimə xəbər gediyor ki, bir kişi Dağyanusun xəzinəsini tapmış, pulları da bazarda xərc ediyor. Hakim bu adamı dutmaq üçün fərraşlar göndəriyor. Nə isə bir tövr ilə bu adam qaçub mağaraya yoldaşlarının yanına gəlür və əhvalatı söyləyür. Bunlar qorquya düşüb Allah təaladan istiğaşə (təmənna - N.N.) ediyorlar ki, bunları bu yeni düşməndən xilas etsün. Bu yeddi nəfər gözdən gözdən ğayib oluyor. O vəqtdən bəri bu kişilərə "Əshabi-Kəhf", mağaraya "Əshabi-Kəhf mağarası" deyürlər. Hər il ətraf əhali bilafərq (istisnasız - N.N.) məzhəb bu mağaraya ziyarətə


Bethenny Frankel nişanlandı ?! Bu Diamond Ring Pics Əlbətdə Bəli işarə edir - Gəlinlər - 2021\nBethenny Frankel nişanlandı? Almaz Ring Pics Əlbətdə Bəli işarə edir\nTGFIS - "İnstagram Hekayələri üçün Allaha şükür" üçün qısa və bu vəziyyətdə, Bethenny Frankel'in nişanlandığını bildiyimiz üçün! The Skinny Girl mogul, Çərşənbə günü səhər İnstaqram Hekayələrində sol barmağındakı nəhəng bir almaz üzüyə sürətli bir nəzər vurdu. Nyu-York şəhərinin həqiqi evdar qadınları ulduz sevgilisi Dennis Shields ilə evlənə bilər.\nNişan üzüyünün şəkillərinin həqiqi və ya yalnız onun qazandığı və yoldaş evdar qadınlarda böyük bir qazma olub olmadığından əmin olduğumuz halda, Luann de Lesseps (ikisi ekranda mal əti yenidən düzəltdilər, Luann'ın Tom D'Agostino'ya etdiyi nişan üzərində) , reallıq ulduzu bir yox, yerləşdirdi iki sol barmağında parıldayan fotoşəkillər. Bir fotoda, Skinny Girl qurucusu, 48 yaşındakı sevgilisi (ya da nişanlısı ©) kimi görünən bir adamı qucaqlayarkən günəş eynəyi taxdığı bir selfie çəkir, lakin qalxan başına bənzədiyini söyləyə bilərik D'Aqostinyonun!?). O, selfie kamerasından uzaqlaşır və qolu düz mənzərədə brilyant üzüklə sarılır.\nŞəkil: İnstaqram vasitəsi ilə Bethenny Frankel\nÜzərin böyük olduğunu asanlıqla qeyd etmək üçün bir saniyə dayana bilsək, bir neçə karat, daha çox olmasa. Yeganə şeydir çox yeni bling haqqında şübhəli, iki tərəfli ağ brilyant ilə Countess'in sarı almazına necə bənzəyir. Frankelin parıldadıcısı ilə fərqi odur ki, onun mərkəzi daşı da ağ almazdır. Deməyə ehtiyac yoxdur, nəhəng və möhtəşəmdir - Kim Kardashian-a pulu üçün qaçış verir. Ayrı bir Snapchat yazıda, müəllif və aşpaz, əlindəki üzük barmağına bükülmüş üzük ilə bir tankın üstündə və alt paltarında selfi çəkir. Hamısı bu qədər maraqlıdır və bundan nə edəcəyimizi bilmirik.\nŞəkil: Snapchat vasitəsilə nəzakət Bethenny Frankel\nFrankel və Shields, bu il Nyu-Yorkda bir araya gəldikləri ətrafında gəzən söz-söhbətlərdən sonra tanış olmağa başladılar. Jason Hoppy ilə ilk evliliyi (və sonrakı boşanma) tamamilə açıq olmasına baxmayaraq, Bravo ulduzu ortaya qoydu Xalq yeni münasibətlərinin tamamilə fərqli olacağını söylədi. "Həqiqətən çoxdan xoşbəxt olmamışam və münasibətlərimdə başqalarını cəlb etməmək siyasətimi davam etdirirəm, çünki bu, keçmişdə əlbətdə mənə yanlış xidmət etmişdi. Bilirsiniz ki, dəlilik eyni tərzdə təkrarlanır davranış və fərqli nəticələr gözləmək, buna görə iki dəfə eyni səhvə yol verməyəcəyəm. Beləliklə, bir münasibətdə xoşbəxtəmsə, bacardığım qədər gizli qalmaq istəyirəm. Bu mənimlə işləmədi keçmişdə həqiqətən xoşbəxt olduğum üçün tələsmək üçün bu hissəni həmkarlarımın ixtiyarına buraxacağam. "\nO vaxtdan bəri, onlar müxtəlif yerlərdə göründülər. Reallıq ulduzunun üzərində brilyant üzük bağladığı da görülüb sağ üzük barmağı ilə İnstaqram göndərərək kişisindən çiçək götürür, "Beləliklə şanslıyam" başlığı ilə.\nCüt 27 il əvvəl, B'nin NYC bankiri Beau'nun orta məktəb qız yoldaşlarından biri ilə tanış olduğu (və sonra evlənməsini başa vurduğu) ilə təmkinli bir şəkildə görüşdü. Və ikisinin də əlaqəli bir az əlaqəli baqajı olmasına baxmayaraq (küçədəki söz Şields hələ evlidir və Frankelin boşanması yalnız möhkəmləndi), RONY ulduz tamamilə ona sahibdir. "İkimiz də evləndik və ayrı olduq" dedi Xalq. "Beləliklə, biz mükəmməl bir matçdayıq. Həyatımdakı hər şey kimi, mən də ona borcluyam."\nHər iki halda, drama gətir, çünki bu gizli İnstagram elanı onun Bravo yoldaşlarından bəzi (çox güman ki, arzuolunmaz) fikirlər gətirəcəyinə əmindir. Bütün bunların necə inkişaf etdiyini gözləmək olmaz. Bir şey əminik: bütün bu üzük biznesi bizi həyəcanlandırmaq üçün sadəcə qəddar bir zarafatdırsa, olduqca dəli olacağıq.\nCopyright 2021 \_ Gəlinlər - toy haqqında hər şey - fikirlər, planlaşdırma, nişan, bal ayı, moda və gözəllik \_ Bethenny Frankel nişanlandı? Almaz Ring Pics Əlbətdə Bəli işarə edir


Portativ Rəqəmsal Səs Qeydləri Layihələri-FMUSER FM / Televiziya Yayımları Tək Dayan Təchizatçı necə Seçin\nPortativ Rəqəmsal Səs Qeydlərini necə seçmək olar\nPortativ rəqəmsal səs yazıcılar bir çox fərqli istifadə üçün nəzərdə tutulmuşdur. Bəziləri xüsusi olaraq musiqi səsyazma sənətçiləri üçün hazırlanmışdır, digərləri isə ərazidə elektron xəbər toplamaq üçün qurulmuşdur. Hər bir qeyd cihazının təklif etdiyi xüsusiyyətlərdəki fərqləri başa düşmək vacibdir.\nPortativ rəqəmsal səs yazıcılar dəyəri və hündürlüyü baxımından hələ də körpəlikdədirlər. Ümumi yayım standartları üçün kifayət qədər yüksək keyfiyyət təmin etməyən ucuz "istehlakçı" səs yazıcıları ilə məqbul keyfiyyətə malik peşəkar səs yazıcıları arasında böyük bir boşluq var. Baxmayaraq ki, hər il boşluq azalır və böyüyən "prosumer" bazar bu boşluğu doldurmağa başlayır.\nBütün fərqli səs yazıcıları arasındakı unikal fərqləri və hər biri xüsusiyyətlər baxımından nə təklif etdiyini başa düşmək vacibdir.\nSəsyazma cihazının seçilməsi\nSəs yazıcılarımızın nəzərdən keçirilməsini beş mülahizəyə bölmüşük. Portativ rəqəmsal səs yazıcıları alarkən nəzərə alınmalı olan bunlar:\nXərc - Ümumiyyətlə, xəbər otaqları işçilərini əlavə etmək üçün bir neçə səs yazıcı alır. Qiymətlər çox yüksək olduqda, toplu alışlar çox baha başa gələ bilər. İstismar və təmir xərclərini də çəkməlisiniz.\nKeyfiyyət - Səsyazma cihazı xarici mikrofondan istifadə etmək imkanı verirmi? Çox az yazıcıda sahə hesabatı üçün faydalı olan daxili mikrofonlar var. Səsyazıcının XLR (peşəkar dərəcəli) girişi, uc ucu qolu (TRS) girişi və ya sadəcə mini cek var?\nFormat - İki növ audio sənəd var: sıxılmış və sıxılmamış. Ucuz səs yazıcıları çəkdiyi bütün səsləri sıxışdıracaq. Bu yalnız çəkmə prosesi zamanı keyfiyyəti aşağı salmır, həm də həmin səsi düzəltdikdə və yenidən sıxışdıranda səs tamamlanmış layihədə daha da pozulur. Sıxılmamış səsi (.wav, .aiff) çəkməyə imkan verən səs yazıcısı satın alın.\nDayanma - Bu vacibdir. Bu səs yazıcıların bəziləri rəqəmsal bir SLR kamera qədər bahadır və təmir də yüksək səviyyəli elektron cihazlarla bərabərdir.\nGüc - Yəqin ki, səs yazıcılarının ən çox diqqətdən yayınan atributlarından biridir. Batareyaları çıxarmaq olar? Nə batareya növü götürür? Onları asanlıqla əldə etmək olar? Cihazın enerji istehlakı nədir? Bir batareya / şarj dəsti üzərində uzun müddət davam edəcəkmi?\nQiymət vs keyfiyyət\nMultimedia hekayə aləmində İnternetdəki məzmun keyfiyyətinin əhəmiyyəti üzərində bir mübahisə qızışır. Fikirləşən bir qatar var ki, ucuz avadanlıq, bu işi bacardıqca "Veb üçün kifayətdir" (xəbər otağında istifadə olunan ümumi bir söz). Bu dəlil, YouTube kimi xidmətlərin qüsurlarını qəbul etmək istəyən tamaşaçıya aşağı keyfiyyətli video təqdim etdiyi bir dövrdə müəyyən dərəcədə etibarlıdır.\nXoşbəxtlikdən, yüksək keyfiyyətli məzmun istehsal edən ucuz avadanlıq bazarı hər gün artır. Yayım keyfiyyəti 3 çipli video kamera, on il əvvəl on minlərlə dollara başa gəlirdi; indi onu $ 2,000-dan aşağı qiymətə almaq olar. İlk SLR rəqəmsal hələ də foto kameralarından bəziləri 10,000 dollardan çox idi. İndi təxminən bir 600 dollara bir giriş səviyyəsi dəsti ala bilərsiniz. Səsyazma cihazlarında baş verənlər də uyğun gəlir.\nQiymətin bu dövrlərdə xəbər otaqları üçün böyük bir narahatlıq olduğunu başa düşürük. Bunu qəbul edirik və ucuz büdcədən bahalıya qədər cihazları sadalamaqla hər cihazın həm üstünlüklərini, həm də qüsurlarını qeyd edərək büdcəsi dəyişən bütün xəbər təşkilatlarına dəstək olmağa çalışırıq.\nBundan əlavə, keyfiyyətin bir hekayəni danışma qabiliyyətini artıracağına inanırıq ki, tamaşaçı istehlak etdikləri mühiti unutdurur. Güclü bir hekayənin povestinə qoşulan bir insan "səs-küy", bəzi külək səs-küyü və ya səs səsi kəsildikdə onu asanlıqla diqqətdən yayındıra bilər. Jurnalistlər ənənəvi mediada sənətkarlıqlarını inkişaf etdirdikləri üçün İnternetə yayımlayarkən ən yüksək standartlara çatmaları lazım olduğuna inanırıq. Bütün bunları xəbər istehsalında iştirak edən bloggerlərin, özünü nəşr edənlərin, PR şirkətlərinin və dövlət qurumlarının kakofoniyasından ayıracaq keyfiyyətdir.\nRəqəmsal səs yazıcılarında tapa biləcəyiniz üç əsas mikrofon giriş var. Birləşdiricinin növü yalnız yazılarınızın keyfiyyətini təmin etməsə də, ümumiyyətlə daha yüksək keyfiyyətli bağlayıcıları olan səs yazıcıları ən yaxşılar arasında təsnif edilir.\nÜç növ bağlayıcıdır:\nXLR: Bu ən yüksək keyfiyyətli bağlayıcıdır. Buna "balanslaşdırılmış" əlaqə deyilir, yəni həm müsbət, həm də mənfi siqnallar müdaxilənin qarşısını almaq üçün balanslaşdırılmışdır. Üçüncü fiş torpaqdır, bu da istənməyən müdaxiləni aradan qaldırmağa kömək edir. Kabel özü ümumiyyətlə yüksək keyfiyyətlidir və uzun məsafələri qət edə bilər. Ayrıca, bağlayıcı təsadüfi çıxarılmağın qarşısını alan bir kilidləmə mexanizminə malikdir.\n(Sol: Mini jak, sağ: uc ucu qol kol 1 / 4 ″ cek. Şəkillər: Wikimedia Commons)\nİp ucu qolu (TRS) və ya 1 / 4 ″ cek: Bu bağlayıcı eyni zamanda balanslaşdırılmış bir xəttdir, buna görə bir XLR kabelinin bütün üstünlüklərini əldə edirsiniz. Çatışmazlıq bağlayıcıda bir kilidləmə mexanizminin olmamasıdır, buna görə də bu fişləri çıxarmaq daha asandır. Səhnədəki və səs qarışdıran alətlər üçün əladır, çünki onları tez-tez boşaltmaq lazımdır. Səs yazıcıları üçün bu, təsadüfən əlaqəni kəsmək deməkdir.\nMini və ya 1 / 8 ″ jak: Bu ən pis bağlayıcı növüdür. Onlar ümumiyyətlə çox keyfiyyətsizdirlər və fişlər statik / açılanlar üçün məşhur deyil. Çox vaxt bağlayıcı balanssızdır, buna görə müdaxilə ehtimalı çox artır. Tez-tez, bu fişlərdən birini yuvalarına yerləşdirmək statik və ya səs çıxmasına səbəb ola bilər.\nƏn yeni rəqəmsal səs yazıcıları "sıxılmayan" (və ya itkisiz sıxılmış) səs yazacaq. Bu vacibdir, çünki MP3-a qeyd edərkən səsin keyfiyyəti əhəmiyyətli dərəcədə pisləşə bilər; və daha da çox, əgər o MP3 faylı açılsa, düzəldilib İnternetdə istifadə üçün yenidən sıxılsın.\nBir çox fotoqraf da .mp3 faylını .jpg ilə bənzətməkdə səhv edirlər - bir çox fotoqrafın hələ də çəkdikləri sıxılmış fotoşəkil faylı. Jpeglər dəyişməyən ani statik şəkillərdir. Bu səbəblə beyin, axan xətti səs sənədindən daha yaxşı rəngləri olan ərazilərdəki qüsurları doldura bilər.\nBir səs faylının həddindən artıq sıxılması, zibillənmiş bir metal səsi ilə nəticələnəcəkdir. Səsyazıcınızın hansı format formatını və sisteminizlə uyğunluğunu anlamaq vacibdir.\nBudur fərqli fayl növləri.\nWAV (. Wav) - "Dalğa" və ya dalğa şəkli audio formatı. Sənayenin standart sıxılmayan formatı.\nBWV (.wav) - "Broadcast Dalğa" formatı. Dalğa ilə eyni uzantıdan istifadə edir, lakin sinxronizasiya və daha böyük fayl idarəetməsi üçün bəzi əlavə xüsusiyyətlər daxildir. (həmçinin .w01, .w02, .w03 və s.)\nAIFF (.aif) - "Səs dəyişdirmə faylı formatı." Heç bir keyfiyyət itirməyən mənasız sıxılma istifadə edən bir Apple xüsusi səs sənəd formatı.\nMP3 (.mp3) - "MPEG 1 Audio Layer 3" formatı. Ən çox səslənən səs sənəd formatı. Bu itirilmiş sıxılmış bir fayldır, yəni bu faylı qeyd edərkən müəyyən keyfiyyət itirəcəksiniz.\nAAC (.M4a və ya .aac) - "Ətraflı Audio Kodlaşdırma" formatı. Apple tərəfindən iPod və iPhone pleyerləri üçün çox istifadə edilən mp3-a bənzər bir növü. Həm də zərərli sıxılma istifadə edir.\nWMA (.wma) - "Windows Media Audio" həm sıxılmış, həm də sıxılmayan bir Microsoft Windows xüsusi formatıdır.\nBu açıqca vacib bir cəhətdir. Bir çox rəqəmsal səs yazıcıları yüngül plastikdən hazırlanır, digərlərində metal kassalar var. Metal çarxlar bir sıra üstünlüklərə malikdir. Biri üçün onlar düşməyə və qırılmağa bir az daha davamlıdırlar. Ancaq daxili mikrofonu istifadə edərkən əl səslərini də azaldırlar. Bu, əksər istifadəçilər cihazı alana qədər başa düşmədikləri bir çox səs yazıcısının xüsusiyyətidir.\nSəs yazıcılarının daha çox gözdən yayınan tərəflərindən biridir. Bəzi səs yazıcılar təkrar doldurulan batareyaları götürürlər. Ən azı bir yazıcıda çıxarılmayan təkrar doldurulan batareyalar var. Sahədə ölsə bu çox pis ola bilər.\nHər hansı bir fm / tv ötürücüsünə ehtiyacınız varsa avadanlıq və yazıcı, zoey.zhang@fmuser.net: bizə müraciət etməkdən çekinmeyin .\nƏvvəlki:Gərginlik daimi dalğa nisbəti necə meydana gəlir?\nNext:Gərginlikli dalğa nisbətinin tərifi nədir?


MƏNƏVİyyat və MÜASİRLİK\nYüklə 175,5 Kb.\nölçüsü 175,5 Kb.\nzamana uyğunlaşmış üst qatıdır.\nİnsan, bir tərəfdən, xarici mühitlə əlaqə xüsusiyyətləri, digər tərəfdən özünəməxsus daxili xüsusiyyətləri ilə səciyyələnir. Hər bir insan bioloji varlıq olaraq lap yaranışdan daşıyıcısı olduğu genlərdə kodlaşdırılmış olur. Genlərdə onun fiziki-cismani imkanlarının, sağlamlıq dərəcəsinin, hətta intellektual və bir sıra mənəvi-psixoloji xüsusiyyətlərinin əsası qoyulmuş olur. Sonrakı həyatı boyu insanın sağlamlığı, cismani-bioloji varlığı xarici təbii mühitdən, orqanizmin daxil olduğu fiziki və bioloji əlaqələrdən asılı olaraq dəyişir. Bu mənada insan orqanizmi hər bir mərhələdə ilkin genetik imkanlarla xarici təbii mühitin əlaqəsi və hətta mübarizəsi şəraitində formalaşır.\nLakin insan sadəcə cismani-bioloji varlıq deyil və onu əhatə edən mühit də sadəcə təbii mühit deyil. İnsan həm də sosial varlıq olaraq digər insanlarla və ümumən cəmiyyətlə qarşılıqlı əlaqəyə girir və bu əlaqələr onun formalaşmasına ciddi təsir göstərir. Bu mənada insanın ekologiyası bioloji ekologiya ilə yanaşı sosial və mənəvi ekologiyanı da əhatə edir.\nİnsanın mənəviyyatı, bir tərəfdən, genetik əsaslara malik olsa da, əsasən sosial-mənəvi mühitin təsiri ilə formalaşır. Burada cəmiyyətin mədəni-mənəvi həyatı, insanın yetişdiyi mühitin kulturoloji aspektləri mühüm rol oynayır.\nİnsanın formalaşdığı ictimai mühit mövcud dəyərlər sistemi, sosial və hüquqi normalar, mövcud dövlət quruluşu, iqtisadi münasibətlər, ailə münasibətləri, təhsis sistemi və s. bu kimi elementlərin sintezindən ibarətdir. Mədəni-mənəvi mühit isə cəmiyyətin müvafiq rakursu ilə yanaşı əvvəlki nəsillərdən qalmış sənət əsərləri, xüsusən, bədii ədəbiyyat və kinonun təsiri ilə formalaşır. Bütün bunlar insanların bir mütəxəssis və bir vətəndaş kimi yetişməsində mühüm rol oynayır.\nFiziki-bioloji ekologiyada olduğu kimi sosial-mənəvi ekologiyada da böhran baş verə bilər. Ona görə də sosial-mənəvi mühitin saflığının qorunması dövrün qlobal problemlərindən biridir. Bayağı mədəniyyətin ayaq açıb yeridiyi, xarici ölkələrdən milli-mənəvi mühitimizə yabançı olan təsirlərinin gücləndiyi bir vaxtda sosial-mənəvi ekologiyanın problemlərini öyrənmək və lazım gəldikdə həyəcan təbili çalmaq lazımdır.\nBu gün mədəni-mənəvi köklərimizə qayıdış istiqamətində, milli mənsubiyyətin təkcə formal surətdə deyil, həm də məzmun baxımından təsbit olunması uğrunda aparılan mübarizə həm də elmi-nəzəri əsaslara malik olmalıdır. Xüsusən televiziyanın, mətbuatın milli mənəviyyata yad elementlərlə dolduğu bir vaxtda mənəvi mühitin qorunması problemi çox aktualdır. Burada milli özünüdərk prosesi ilə özünü qoruma instinktinin vəhdətindən çıxış etmək lazımdır. İnstinkt əsasən psixik-bioloji anlayış olsa da biz burada sosial instinktdən bəhs edirik. Yəni ictimai həyatımıza kənardan daxil olan yad təsirlərdən qorunmaq üçün bu gün gənclərimizdə sosial özünümüdafiə instinkti formalaşdırılmalıdır.\nMüasir dövrdə ən aktual problemlərdən biri milli özünütəcrid və qloballaşma arasındakı optimal nisbətin tapılmasıdır. Qloballaşma prosesi elm, texnika, texnologiya ilə – ümumbəşəri dəyərlərlə yanaşı milli kimliyi müəyyən edən mədəni-mənəvi amillərə də sirayət etməyə cəhd göstərir. İstər düşünülmüş şəkildə, istərsə də qərəzsiz olaraq – fərqi yoxdur. Belə bir şəraitdə ilk növbədə nələri qorumaq lazım olduğunu, məhz hansı məsələlərdə məqsədyönlü surətdə ənənəçi, konservator olmağın labüdlüyünü məhz ziyalılar müəyyənləşdirməlidir. Yeri gəlmişkən əsrin əvvəlində bizim böyük ziyalılarımız orientir kimi “türkçülük, islamçılıq və müasirliyin vəhdəti” prinsipini tövsiyə edirdilər.\nBizcə, ilk növbədə meyarlar müəyyənləşməlidir. İdeal halda biz özümüzü necə təsəvvür edirik və ya bizim milli-mənəvi idealımız nədən ibarətdir? İndi biz hansı real durumdayıq və daşıdığımız hansı keyfiyyətləri məhz milli səciyyə kimi qiymətləndirmək olar? Keçmişə də məhz bu real durum və ideal prizmasından, onun əsasında formalaşan meyarlardan çıxış edərək yanaşmaq lazımdır. “Soykökə qayıdış” çağırışında qorxulu olan məqam bundan ibarətdir ki, biz keçmişimizdə olan istənilən keyfiyyəti milli invariant kimi və pozitiv cəhət kimi qəbul edə bilmərik. Həqiqi milli keyfiyyətlər milləti yaşadan, onu inkişaf etdirən keyfiyyətlərdir. Bu baxımdan keçmişimizdən qalan, lakin tərəqqiyə deyil, tənəzzülə xidmət edən cəhətləri yaşatmaqdansa onlardan xilas olmaq yolu tutulmalıdır. Lakin biz yenə də nəyin pozitiv, nəyin həqiqi, nəyin saxta olduğunu aydınlaşdıra bilmək üçün keçmişdən daha çox bu günümüzə və gələcəyimizə, milli-mənəvi idealımıza xidmət etməliyik.\nƏrazinin tarixi, xalqın tarixi, millətin tarixi, döv-lətin tarixi fərqləndirilmədən məsələyə milli şüur prizmasından baxmaq çətindir. Minilliyin və yüzilliyin əsas səciyyələrini vermək üçün əvvəlcə bütövlükdə tarixi inkişaf prosesi heç olmazsa ən ümumi şəkildə nəzərə alınmalıdır. Etnik qrupların bütöv bir millət halında formalaşması prosesi daha çox dərəcədə əvvəlki minilliklərə aid bir məsələdir.\nSon minillik Azərbaycanda etnik-milli baxımdan türk təfəkkürü və türk həyat tərzi ilə; dini müstəvidə yanaşdıqda isə islam mənəviyyatı və islam düşüncə tərzi ilə səciyyələnir. Beləliklə, yola saldığımız minillikdə Azərbaycan xalqının mentaliteti türkçülük və islamçılığın üzvi vəhdəti, sintezi şəraitində formalaşmışdır. Lakin bu böyük əsas prosesə ayrı-ayrı dövrlərdə kənar amillər təsir göstərmişdir. Bu baxımdan, axırıncı yüzillik daha çox Rusiya amilinin əlavə olunması ilə səciyyələnir. Rusiya amili isə öz növbəsində iki istiqamətə ayrıla bilər. Birincisi, imperiya siyasətindən gələn neqativ təsir; anti-milli, anti-türk siyasəti. İkincisi, ümumbəşəri dəyərlərlə əlaqə baxımından pozitiv məqamlar, Qərbə açılan pəncərə, Qərb sivilizasiyası ilə tanışlıq. Bu amil axırıncı yüzilliyin həm inqilabaqədərki dövrünə, həm də sovet perioduna aiddir. Sovet periodunun əvvəlki rus təsirindən əsas fərqləri isə buraya həm də anti-islam və ümumiyyətlə, ateizm siyasətinin əlavə olunması, şüurların ideologiya çərçivəsinə salınması, digər tərəfdən isə əhalinin savadlılıq dərəcəsinin artması ilə əlamətdardır.\nSon yüzilliyin axırıncı on ili isə milli şüurun intibahı və milli özünüdərk istiqamətində axtarışlarla əlamətdardır. Belə ki, yeni yüzilliyə biz milli özünüdərk və milli dövlət quruculuğu əzmi ilə, dövlətçilik təfəkkürünün intibahı şansı ilə qədəm qoyuruq.\nKeçid dövründə formalaşmış milli-mənəvi prinsiplər daha yaramadığından, yeni milli-mənəvi prinsiplər isə hələ tam formalaşmadığından artıq müəyyən ciddi problemlərlə üzləşirik. Müasir dövrdə uzun müddət qapalı şəraitdə yaşamış Azərbaycan xarici ölkələrlə sıx əlaqəyə girir. Xarici jurnallar, televiziya kanalları və digər informasiya vasitələri ilə Avropanın, Amerikanın və bütün planetin mənəviyyat sahəsində nə problemləri, nöqsanları vardısa, hamısı bizim məkana daxil oldu. Əlbəttə, insanlar mənəviyyatca kamil olsalar və kənardan hər hansı mənəvi müdaxiləyə qarşı hazır olsalar, kənar təsirlərə qarşı fərdi daxili müqavimət qüvvələri böyük olar. Lakin hətta tək-tək adamlar öz mənəvi varlığını qorumaq səviyyəsində olsalar da, əksəriyyət bunu bacara bilməz. Çünki bütün insanlar eyni dərəcədə kamil və iradəli deyillər. Ona görə də, milli varlığı qoruyub saxlamaq funksiyasını dövlət öz üzərinə götürməlidir.\nDövlətin bu sahədə strateji planı olmalıdır. İstər təhsil sistemi, istər gənclərin mədəni-mənəvi həyatı elə bir mühit yaratmalıdır ki, bu mühitin xarici təsirlərə qarşı reaksiya qabiliyyəti güclü olsun. Yəni insanla xarici təsir arasında bir qoruyucu sahə olmalıdır. Təsadüfi deyildir ki, son vaxtlar mədəni-mənəvi ekologiya anlayışından da istifadə olunur.\nİnsanın ətrafında onun daxilindəki mənəviyyat üçün qoruyucu mühit olmalıdır. Ozon qatı deşiləndə müxtəlif radiasiyalı şüalar atmosferə daxil olaraq insan həyatı üçün təhlükə yaradır, eləcə də bizi əhatə edən qoruyucu mədəni-mənəvi mühit deşiləndə birbaşa yad təsirlər insanın daxilinə yol tapır. Belə qorumsuzluq şəraitində yalnız hansı insanlar ki, iradəlidir onlar tab gətirir, əksəriyyət isə təsir altına düşür. Ona görə, bizim əsas iki vəzifəmiz var: Birincisi, insanların mədəni-mənəvi kamillik, özünüdərk dərəcəsini və iradəsini yüksəltmək istiqamətində iş görməliyik və burada təhsil sisteminin, tədris proqramlarının yenidən nəzərdən keçirilməsinə ehtiyac vardır. İkincisi, insanların yaşadığı mədəni-mənəvi mühit saflaşmalıdır, mənəvi ekologiya problemləri sistemli şəkildə həll olunmalıdır.\nSovet dövründə problemlər nisbətən az idi, amma bunun səbəbi o deyildi ki, ideologiya indikindən yaxşı idi. Sadəcə olaraq, o zaman sərhədlər hər mənada çəkilmişdi. Həm inzibati, siyasi, iqtisadi, həm də mədəni-mənəvi sərhədlər möhkəm idi. Xaricdən hər hansı bir təsir mümkün deyildi. Ölkəyə hər hansı kənar bir jurnal daxil ola bilməz, qlavlitin icazəsi olmadan çap edilə bilməzdi. Hər hansı bir xarici televiziya kanalını tutmaq nəinki sadəcə texniki cəhətdən mümkün deyildi, həm də ona icazə verilmirdi. Hətta radiolarda bəzi dalğalar söndürülürdü, onlara qulaq asmaq mümkün olmurdu. Mədəni-mənəvi deqrodasiyaya xidmət edən, insanların ideoloji prinsiplərinə qarşı yönəldilmiş verilişlərin qarşısı isə tamamilə alınırdı.\nİndi biz demokratik cəmiyyət qururuq. Daha qapıları bağlaya bilmərik. Qapıların açılması, bir tərəfdən, yaxşıdır, amma bu açıq qapılardan yaxşı informasiya ilə bərabər pis informasiyalar, insanların mənəviyyatına zərərli olan televiziya verilişləri, mətbuat orqanları daxil olur. Və bizim bəzi yerli mətbuat orqanları asan yolla pul qazanmaq xatirinə mənəviyyatı satmaq yolu tutur və ənənələrimizə böyük zərbə vururlar. Məhz buna görə də bizim mətbuat azadlığı prinsiplərimiz olsa da, rəsmən senzura ləğv olsa da, indi artıq senzuranı əvəz edən mədəni-mənəvi senzura olmalıdır. Bu mənada ictimai danlaq və məzəmmət formaları tapılmalıdır.\nBiz ənənələrimizə sədaqət prinsipindən, yüksək mənəvi dəyərlərimizi, milli kimliyimizi qorumaq prinsipindən çıxış etməliyik. Çünki özünütəsdiq milli-tarixi köklərə arxalanır. Bir sıra mətbuat orqanlarının erotik, parnoqrafik, eyni zamanda qorxunc fantastik mövzularda yazıları, televiziya kanallarının gənclərin psixikasını pozan qeyri-etik və dəhşət doğuran, reallığa uyğun gəlməyən filmləri mənəviyyata mənfi təsir edir. Bizim əsas işimiz bütün istiqamətlərdə mədəni-mənəvi mühitin yaradılması prosesinin həyata keçirilməsidir.\nBu işdə təhsil işçilərinin çiyninə böyük vəzifə düşür. Bəs bizim tərbiyə verən müəllimlərin özlərinin mənəvi kamillik, intellektual hazırlıq dərəcəsi necədir? Onlar üzərlərinə düşən böyük missiyanın öhdəsindən gəlməyə hazırdırlarmı? Mən deyərdim ki, yox. Əlbəttə, yüksək səviyyəli, öz işinin öhdəsindən layiqincə gələn müəllimlərimiz var. Ancaq bunu əksəriyyət üçün demək olmaz. Cəmiyyət dəyişirsə, yeni yetişən gənc kadrların tərbiyə sistemi, onlara verilən biliklərin məzmunu da dəyişməlidir.\nMüstəqillik dövründə milli mədəniyyətin və milli mənəviyyatın inkişafı üçün daha böyük imkanlar əldə etmişik. Xüsusilə islamın mə'nəvi tərbiyə üçün faydalı olan prinsiplərindən istifadə etmək hüququ qazanmışıq. Lakin eyni zamanda, islamın özündən uzaq olan mövhumatçılıq və fanatizm prinsipləri üçün də meydan açılıb. Deməli, qadağalar həm yaxşı, həm də pis şeylər üçün götürülüb. Bizim üzərimizə düşən əsas məsuliyyət yeni müsbət tendensiyaları inkişaf etdirməklə, yad, pozucu, mənəviyyata dağıdıcı təsir göstərən amillər üçün çəpər çəkməkdir.\nTəsadüfi deyildir ki, bu gün milli ideologiyamızıın əsas tərkib hissələrindən biri azərbaycançılıqdır. Azərbaycançılıq həyat tərzində, əxlaqda, mənəviyyatda, dildə, dində, ədəbiyyatda – mənəvi mədə-niyyətin bütün sahələrində əsas istiqamətləndirici məfkurə olmalıdır. Şifahi xalq ədəbiyyatı, el sənəti, milli musiqi, millətin mədəni-mənəvi mövcudluğunun bütün təzahürləri bu gün vahid bir ideya ətrafında sıx surətdə birləşməlidir.\nƏsrlərdən bizə miras qalmış milli-mənəvi dəyərlər nəinki təkcə müasir milli mövcudluğumuzun, həm də siyasi mövcudluğumuzun, dövlətçiliyimizin qarantına çevrilməlidir. Və əksinə. Milli-mənəvi varlığımızın qorunub saxlanması da dövlətin ən əsas funksiyalarından biri olmalıdır. Azərbaycançılıq Azərbaycan dövlətinin milli-siyasi məfkurəsinə çevrilməlidir.\nSağlam mədəni-mənəvi mühit formalaşdırmaq və onu qoruyub saxlamaq qloballaşma şəraitində çox çətindir. Bu çətinlik müqabilində təslimçilik isə tam bir anarxiya yaranmasına səbəb olur. Onda məktəb tərbiyəsi də öz təsirini itirmiş olur. Məktəbin funksiyası və ona münasibət dəyişir. Əgər biz məktəbi sadəcə təlim vasitəsi kimi deyil, həm də tərbiyə ocağı kimi qoruyub saxlamaq istəyiriksə, öncə milli mədəni-mənəvi mühiti qorumaq haqqında düşünməliyik. Təhsil özü də bütövlükdə milli ideologiyanın tərkib hissəsinə çevrilməlidir.\nAzərbaycan yeni iqtisadi münasibətlərə keçərkən təbii ki, bu sahədə böyük təcrübəsi olan Qərb dünyasından çox şey öyrənməlidir. Həm elm və texnikanın yüksək inkişaf səviyyəsinə görə, həm də neçə yüzilliklər ərzində bazar iqtisadiyyatının qərarlaşma dərəcəsinə və sosial yönümünə görə Qərb dünyası, heç şübhəsiz, öncül mövqe tutur.\nLakin müasirlik ancaq texnologiya və iqtisadiyyat göstəriciləri ilə müəyyən edilə bilməz. Müasir insanın formalaşmasında bəşəriyyətin min illərlə ölçülən mənəvi təkamül yolu bəlkə də elmi-texniki tərəqqidən daha çox rol oynamışdır.\nBəziləri Şərq dünyasını təmsil edən ölkələrin, o cümlədən, Azərbaycanın müasir texnikaya əsaslanan iqtisadi yarışda qabaqcıl Qərb ölkələrindən geri qalmasının səbəblərini islam dinində və ənənəvi düşüncə tərzində axtarırlar. Halbuki iqtisadi inkişafın hərəkətverici qüvvəsi din yox, elmdir. Din iqtisadi meyarlarla deyil, ancaq mənəvi meyarlarla dəyərləndirilə bilər. Söhbət hansı dinə qulluq edilməsindən yox, ümumiyyətlə din və elmin münasibətindən getməlidir. Din öz yerində, elm də öz yerində olduqda cəmiyyətin iqtisadi inkişafına heç bir xələl gəlməz.\nŞərqdə mənəviyyat daha çox dərəcədə fərdin öz miqyası ilə məhdudlaşdığından, cəmiyyətin mədəni-mənəvi həyatından ayrılaraq özünə qapıldığından, insan daha çox öz dünyasında yaşadığından onun xarici dünya ilə, maddi həyatla əlaqəsi əsasən iki formada həyata keçir:\n1. Fərdi mənəviyyat aləminin qapıları ani olaraq açılır və xarici mühitlə intensiv əlaqə yaranır. Bu əlaqə özü müstəqilləşir və insanın xarici təsirə məruz qalmadığı dövrdə, soyuqqanlı düşüncə şəraitində qərarlaşmış fərdi mənəviyyat oyundankənar vəziyyətdə qalır. Fərdi aləm unudulur və insan dünyaya ancaq mühitlə intensiv əlaqənin təsirindən, emosional reaksiyadan doğan konkret bir tapşırıq, hökm, qərarla çıxır. İllər boyu formalaşmış konseptual düşüncə arxa plana keçir, emosiya vulkanının püskürdüyü lavanın altında qalır.\nİmpulsiv emosional reaksiyalardan xilas olmağa çalışan, Qərbin soyuqqanlı düşüncəsinə həsəd aparan Şərq adamının istəyini Əbu Turxan belə ifadə edir:\nŞərqdə insanın dünyaya münasibəti əsasən aksioloji xarakter daşıyır, fərdi mənəviyyat prizmasından kənar hadisəyə ancaq qiymət verilir, ona yaxşı və ya pis münasibət bəslənir, sonra isə bu münasibət ya poetik yolla vəsf edilir (mədhiyyə və ya həcv yazılır), ya da daha sistemsiz və daha impulsiv yolla adi şüur səviyyəsində biruzə verilir.\n2. Fərdi mən prizmasından dünya ancaq ağ və qara rənglərdə görünə bildiyindən çox vaxt təsadüfi amillər nəticəsində ya ağların, ya da qaraların siyahısına düşən hadisələr uyğun olaraq ya təriflənir, ya da pislÿnir. Eyni hadisənin müxtəlif yönümlərdə müxtəlif rəngləri üzə çıxarılmır, məsələyə dialektik baxımdan, sistemli şəkildə yanaşılmır. Təhlil olmadığından bir münasibətdə “yaxşı” kimi qəbul olunan hadisənin pis cəhətləri üzə çıxarılmır və əksinə.\nBəli, Şərq təfəkkürü nöqsanlardan azad deyil. Lakin kim belə hesab edirsə ki, müasir dövrdə xalqımızın tərəqqisinə mane olan Şərq təfəkkür tərzidir – səhv edir. Şərq təfəkkürünün müəyyən çatışmazlıqları varsa, bu onun üstün cəhətlərinə də neqativ planda baxmaq üçün əsas vermir. Digər tərəfdən də, ona qarşı qoyulan Qərb təfəkkür tərzi də özünəməxsus nöqsanlara malikdir. Yağışdan çıxıb yağmura düşmək nailiyyət hesab oluna bilməz. Təcrübə göstərir ki, biz Qərb mədəniyyətinin, Qərb təfəkkür tərzinin məhz nöqsanlı cəhətlərini qəbul etməyə daha çox meylliyik.\nMüasirliyə gedən yolun diskoteka və videotekadan, hətta internet klublarında keçdiyini düşünənlər səhv edirlər. Belə qüsurlu mövqeyin yayılması bizim ümumiyyətlə mədəniyyət və müasirlik haqqında təsəvvürlərimizin məhdudluğu ilə əlaqədardır.\nBəziləri Avropa ilə bağlı olan hər şeyi mədəniyyət hesab edir, müasirliyi onunla ayaqlaşmaqda görürlər. Lakin bu zaman nədənsə Avropanın elmi, texnikası, maddi istehsal və xidmət mədəniyyəti yaddan çıxır, Avropanı Avropa edən, onu irəlidə zənn etməyə vadar edən əsl cəhətlər unudulur, Qərbin tərəqqisində həqiqətən böyük rol oynamış olan, onun maddi mədəniyyətini tamamlayan mütərəqqi mənəvi mədəniyyət nümunələri yaddan çıxır və əksinə, Qərbin tənəzzülünə, süqutuna, mənəvi deqradasiyasına aparıb çıxara bilən, onun ilkin tərəqqi dövrünün ənənələrinə əsaslanmayan, yandançıxma (çox vaxt Afrikasayağı) “mədəniyyət” nümunələri, o cümlədən, bayağı rok, varyete, pornoqrafik musiqi lövhələri, gecə klubları, kazino, striptiz və s. “Avropa mədəniyyəti” kimi qəbul edilir.\nMəhdud səviyyəli gənclərdə belə bir meyl təbiidir, lakin təəccüblü burasıdır ki, bəzən mətbuat və televiziya da onların “müdafiəsinə” qalxır, məktəblərimizdə diskotekaların azlığından, Amerika və Qərb cazmenlərinin həyat və fəaliyyətini öyrənmək zərurətindən, rok musiqisinin şəhərimizin kandarında qalmasından böyük qayğı və təlaşla danışılır, darvazaları gen açmaq tövsiyə edilir.\nQərbin tərəqqisinin əsil hərəkətverici qüvvələri, böyük elm korifeyləri, maarifçilər və filosoflar isə heç yada da düşmür. Nyutonların, Volterlərin, Bethovenlərin həyat və yaradıcılığından söhbət açmaq unudulur, onlar mətbuat və televiziyaéà éàõûí buraxılmır. Məgər müasir gəncliyin onlara mənəvi ehtiyacı yoxdurmu? Acınacaqlı haldır ki, gənclərimizin əksəriyyəti Maykl Cekson və Şvartsnegeri Rassel və Bordan daha yaxşı tanıyırlar. Bu, bizim kütləvi informasiya vasitələrinin Avropaya, Qərb mədəniyyətinə birtərəfli münasibətinin nəticəsidir.\nTəsadüfi deyildir ki, hələ XX əsrin əvvəllərində – Bakıda kapitalizmin meydana gəldiyi ilk dövrlərdə Qərb sivilizasiyasına, Avropaya seçkili münasibətin zəruriliyini dərk edən H. Cavid yazırdı:\nAvropada işıq da var, zülmət də.\nOrda səfalət də var, fəzilət də.\nO bir əngin dəniz ki, çox qorxuncdur.\nİnsan gah inci bulur, gah boğulur...\nMüasir Qərb dünyası daxilən ziddiyyətli olduğundan və rasional düşüncəni mütləqləşdirdiyindən onun birtərəfli tərəqqisi labüd surətdə mənəvi deqradasiyaya gətirir. Lakin Avropa böyük cidd-cəhdlə bu böhrandan xilas olmağa çalışır. Biz isə bəzən onu tərəqqi etdirən amillərdən xəbərsiz halda, onun iflas məqamını Qərb sivilizasiyası ilə qarışıq salır, Qərbin xilas olmaq istədiyi və məmnuniyyətlə bizə ixrac etdiyi bayağı mədəniyyətdən ikiəlli yapışaraq “müasir” olmağa çalışırıq. İstisinə isinmədiyimiz bir şeyin tüstüsünü bəh-bəhlə qəbul edirik.\nŞərq təfəkkür tərzini atıb Qərb təfəkkür tərzindən yapışmaq (yeri gəlmişkən, təfəkkür tərzi uzun müddətə formalaşır və onun dəyişilməsi də çox mürəkkəb və uzun prosesdir) nə deməkdir? Əsas məqsəd hər hansı təfəkkür tərzinin zəif cəhətlərindən, birtərəfliyindən azad olmaq deyilmi?\nMəsələ burasındadır ki, müasir dövrdə Şərq və Qərbin qarşılaşdırılması, onların fikir tərzində olan özünəməxsusluğun mütləqləşdirilməsi və yalnız bu və ya digər tərəfə üstünlük verilməsi heç bir müsbət nəticəyə gətirə bilməz. Müasir təfəkkür hətta müxtəlif sivilizasiyaların bir-birindən köklü surətdə fərqli olan düşüncə tərzlərini “barışdırmağı”, onların mütərəqqi cəhətlərini birləşdirməyi nəzərdə tutur. Son zamanlar hamını heyrətləndirən “Yaponiya müəmmasının” açarını da məhz Şərq və Qərb təfəkkür tərzlərinin uğurlu vəhdətində, başqa sözlə, Şərqə məxsus yüksək mənəvi potensialın Qərbə məxsus rasional düşüncə mədəniyyəti ilə birləşdirilməsində axtarmaq lazımdır.\nŞərq və Qərb mədəniyyətlərinin və müvafiq təfəkkür tərzlərinin üstün cəhətlərinin aşkar edilməsi həm tarixi, həm də məntiqi planda xüsusi tədqiqat tələb edir. Müasir cəmiyyətşünaslığın vəzifələrindən biri də xalqımızın milli mədəniyyətini və təfəkkür tərzini Şərq və Qərb mədəniyyətləri kontekstində araşdırmaqdan və onun inkişaf perspektivlərini müəyyənləşdirməkdən ibarətdir. Ciddi elmi tədqiqata əsaslanmayan qənaətlər, empirik müşahidədən çıxarılan nəticələr isə çox vaxt qüsurlu olur.\nMəsələn, bəziləri belə hesab edirlər ki, düşüncəmizin ətalətliliyi, məsuliyyətsizlik, biganəlik, “əşi, nə olsun ki...” münasibəti, utancaqlıq və s. Şərq təfəkkürünün tərkib hissəsidir. Əlbəttə, məsuliyyətsizlik, biganəlik pis keyfiyyətdir. Lakin o yalnız Şərqin ənənəvi mənəviyyat tərzi kimi izah oluna bilməz, çünki daha çox dərəcədə sosial mühitlə, sahibkarlıq hissinin olmaması ilə bağlıdır. Bu isə sosializmdən miras qalmış bir keyfiyyətdir.\nUtancaqlıq və ətalətli düşüncə kimi keyfiyyətləri isə ancaq qara rənglə çəkmək düzgün olmazdı. Utancaqlıq nədəsə bizə mane olur deyə, əsrlər boyu formalaşmış bu yüksək mənəvi keyfiyyətdən azadmı olmağa çalışmalıyıq? Əgər ali hisslər intellekti üstələyirsə, birincidən azad olmaq əvəzinə, ikincini inkişaf etdirmək barədə düşünməli deyilikmi? Elə yüksək intellektual səviyyəyə, praktik fəaliyyət və təfəkkür mədəniyyətinə yüksəlmək mümkün deyilmi ki, öz sözünü demək və haqqını müdafiə etmək işində abır, utancaqlıq, təvazökarlıq hüdudu daha mane ola bilməsin?\nHər hansı çəpəri, bəndi keçməyin üç yolu var: bəndin altından sürünüb keçmək, bəndi dağıdıb keçmək və nəhayət, bəndin üstündən keçmək. Birinci yol – alçalmaq, axırıncı – yüksəlmək tələb edir. Bəndin dağıdılması isə min illər ərzində yaradılmış bir abidənin, mənəvi meyarın aradan götürülməsidir ki, bu zaman ölçü itir, yüksəkliklə alçaqlıq eyniləşir.\nVaxtilə, burjua inqlabı aristokratiyanın böyük səylə əməl etdiyi adət-ənənələri, əxlaq və davranış qaydalarını alt-üst etməklə intellektin əxlaqi meyar üzərində birtərəfli qələbəsini təmin etdi. Rasional düşüncə və işküzarlıq təşəbbüslərinin qarşısını ala biləcək heç bir mənəvi məhdudiyyət saxlanmadı. Bir sahədəki ifratçılığın yerini başqa sahədəki ifratçılıq əvəz etdi. Əvvəl bir istiqamətdə pozulan müvazinət sonra başqa istiqamətdə pozulmuş oldu. Qərb intibahı şərqçilikdən qərbçiliyə keçid prosesində müvəqqəti müvazinət mərhələsi oldu. Lakin bu mərhələdə qərar tutmaq Avropaya müyəssər olmadı. Kəfkir ətaləti ilə o biri qütbə hərəkət etdi.\nMənəvi qadağanlar rasional fikir süzgəcindən keçirilərək hüquq qaydaları ilə məhdudlaşdırıldı. İntellekt isə yüyənsiz at kimi baş alıb elə uzaqlara getdi ki, insan tezliklə öz əməllərinin peşimançılığını çəkməyə başladı. Bioloji və sosial ekologiyaya mənəvi ekologiya problemləri də əlavə olundu.\nMüvazinət pozulanda, insanın mənəvi həyatı daxili çarpışma və ziddiyyətlərdən məhrum olanda o, inkişaf impulsunu itirir, durğunluq vəziyyətinə düşür. Əksinə, mənəvi qadağanlarla rasional düşüncə və fəaliyyət, ətalət qüvvəsi ilə hərəkətverici qüvvə bir-birinə tən gələndə insanın birtərəfli inkişafına, mənəvi deformasiyasına yol verilmir.\nİnsan təbii ki, həmişə yeniliyə can atır. Lakin hər bir yeniliyə qarşı daxili müqavimət hissi də olmalıdır. Bu hiss həddindən artıq olanda durğunluq, zəif olanda – özbaşınalıq, anarxiya yaranır.\nŞərq təfəkküründə ənənəçilik çox güclüdür. O hər cür yenilikçi fəaliyyət qarşısında böyük sədlər çəkir. Şərqə məxsus ətalət də buradan yaranır. Lakin bu ətalətə qeyd-şərtsiz pis hadisə kimi, geriliyimizin səbəbi kimi qiymət vermək dayazlıqdır, metafizik yaxınlaşmadır. Ətalət həm də vəznin ağırlığı deməkdir (“ağır otur, batman gəl”). Əlbəttə, fizikadan məlum olan “ətalət – kütlə ölçüsüdür” fikrini kor-koranə surətdə sosial-mənəvi həyata aid etmək düzgün olmazdı. Lakin buradakı açıq-aşkar uyğunluğu da inkar etmək mümkün deyil. Şərqdə fikir sahəsində, mənəvi sferada dəyişkənlik, mütəhərriklik “yüngüllük” kimi – mənfi mənada; sabitlik, ətalətlilik isə “ağırlıq” kimi – müsbət mənada qiymətləndirilir.\nBu, doğrudur ki, insanı insan edən məhz mənəvi qadağanlar, əxlaqi sədlərdir, nəfsi buxovlayan ətalət qüvvəsidir. Lakin bu sədlər özü də hər bir inkişaf mərhələsində ağıl süzgəcindən keçməli, bir növ filtr – təmizləyici rolunu oynamalıdır.\nŞərqi geri qoyan ətalət qüvvəsinin böyüklüyü yox, hərəkətverici qüvvənin kiçikliyidir; mənəvi sədlərin yüksəkliyi yox, intellektual cəhdlərin zəifliyidir.\nQərb dünyası intellektual yüksəliş yürüşündə mənəvi sədləri dağıtdı. Yaponiya intellekti mənəvi sədlə həmahəng surətdə inkişaf etdirərək onun üzərindən keçməyə müvəffəq oldu. Biz isə elmi tərəqqi və intellektual inkişafın qayğısına qalmadığımızdan və yeganə böyük sərvətimiz olan mənəvi səddin üstündən keçə bilmədiyimizdən onun altından keçməyə çalışırıq.\nLakin görəsən bünövrəsi artıq oyulmaqda olan bu nəhəng səddin tarixin sınağına davam gətirəcəyinə ümid etmək olarmı?\nBizcə, neçə-neçə nəsillərdən bizə miras qalmış mənəvi sərvətlərin, adət-ənənələrin, dini-əxlaqi dəyərlərin intellektual inqilabın tufanlarından, dağıdıcı təsirlərindən qorunub saxlanması, “milli-mənəvi dəyərlərin ümumbəşəri dəyərlərlə birləşdirilməsi” üçüncü minilliyin astanasında Şərq xalqları qarşısında duran ən böyük tarixi vəzifədir.\nİnsanın mənəvi ehtiyacları onun boya-başa çatdığı milli-mədəni mühitin spesifikası ilə müəyyən olunur. Ona görə də hər bir xalqın sosial-mənəvi mənşəyini, mədəniyyət tarixini öyrənmədən yeni nəslin nə kimi hisslərlə yaşadığını, onun mədəni tələbat meyllərini və estetik zövq oriyentasiyasını müəyyən etmək çox çətindir. Lakin təəssüf ki, əvvəlcə proletkultçuluğun təsiri ilə, sonra isə repressiya və yetkin sosializm illərində bizi öz mənəvi köklərimizlə bağlayan tellər zəifləmiş, milli mədəniyyət tarixinə maraq azalmışdı. Sosialist gerçəkliyinin milli özünüdərk və mədəni tərəqqi üçün yaratdığı şəraitdən tam şəkildə istifadə etmək imkanına biz yalnız müstəqilləşmə mərhələsində nail olmuşuq. Bu imkanı reallaşdırmaq isə hər xalqın özündən asılıdır.\nXüsusən Azərbaycan mədəniyyətinin müxtəlif tarixi dövrlərə bölünən zəngin və çoxsahəli keçmişinin öyrənilməsi ciddi çətinliklərlə bağlıdır və bu sahədə yalnız elm və sənət adamlarının birgə səyi nəticəsində nailiyyət əldə etmək mümkündür.\nAzərbaycan mədəniyyəti müxtəlif dövrlərdə müxtəlif sivilizasiyaların nailiyyətlərindən bəhrələnmiş və eyni zamanda onların bəzilərinin beşiyi başında dayanmış elə mürəkkəb və zəngin bir fenomendir ki, onu bəsit, standart təfəkkürlə dərk etmək, mənimsəmək mümkün deyil.\nTarixi keçmişə etinasız və bəsit münasibətin nəticəsidir ki, müasir Azərbaycan bədii təfəkkürünün qaynaqlarını təşkil edən və özünəməxsus ənənələrə malik olan milli əfsanə və əsatirlər, şifahi xalq yaradıcılığının istər xarici təsirlər üzündən yarı yolda qalan, istərsə bu gün də yaşamaqda davam edən müxtəlif qolları, əsrlər boyu xalqımızın mədəni-mənəvi sərvətlərinin daşıyıcısı, qoruyucusu və ötürücüsü rolunu oynamış əvəzsiz ozan sənəti, Zərdüştilik fəlsəfəsindən miras qalmış düşüncə tərzi və adət-ənənələr, Alban dövləti dövründə xristianlığın təsiri ilə formalaşmış sənət nümunələri və xüsusən yeni dövrə gəlib çatmış olan arxitektura abidələri və sənət yüklü arxeoloji tapıntılar, atəşpərəstliyin, xristianlığın və əcdadlarımızın etiqad bəslədiyi digər dinlərin öz yerini tədricən islama verdiyi keçid mərhələsində incəsənətdə baş verən təbəddülatlar və islamın təsiri ilə yeni keyfiyyət halına qədəm qoyan orta əsr sintetik Azərbaycan mədəniyyəti – bütün bunlar uzun müddət xüsusi tədqiqat obyektinə çevrilməmiş, müasir milli mədəniyyətimizin strukturunda hələ də nəzərə çarpacaq yer tutan qədim ünsürlərin mənşəyi və təkamül yolu layiqincə araşdırılmamışdır. Çarizm və daha sonra sovet dövründə heç bir əsas olmadan adət və ənənələrimizin, milli sənətimizin spesifik xüsusiyyətlərinin ancaq islamla bağlanması və islama bəslənilən qeyd-şərtsiz mənfi münasibətin az qala bütün mədəni keçmişimizə şamil edilməsi müasir milli mədəniyyətimizi öz tarixi kökləri ilə əlaqəni itirmək təhlükəsi qarşısında qoymuşdur.\nİndi bizim qarşımızda bir tərəfdən milli köklərə, milli-mənəvi dəyərlərə qayıdış, digər tərəfdən də elmi-texniki inkişaf və informasiya cəmiyyətinin qoyduğu çağdaş tələblərə uyğunlaşmaq vəzifəsi durur. Hər bir şəxsin fərdi-mənəvi aləmində gedən proseslər də bütövlükdə millətin mənəvi həyatı ilə bağlı problemləri xatırladır. Karl Qustav Yunqun yazdığı kimi, «ayrıca insanın psixologiyası bütövlükdə millətin psixologiyasına uyğun gəlir».1 Daha sonra K.Yunq fərdlə toplum arasındakı münasibətdən çıxış edərək ictimai inkişafın mümkünlük şərtlərini də ayrı-ayrı insanların «norma»dan kənara çıxa bilməsi ilə müəyyənləşdirir.\nK.Yunq yazır: «O işi ki, millət görür, o işi hər bir insan da görür; və bir insan bu işi görürsə, deməli bütövlükdə millət də görür».2 Bu bir növ fərdlə millət arasında tarazlıq vəziyyətidir. Bu tarazlıq ancaq bir halda pozula bilər; ayrı-ayrı adamlar milli-mənəvi meyarlar sisteminə uyğun gəlməyən hərəkətlər etdikdə. Lakin bu uyğunsuzluq, bu kənaraçıxma iki istiqamətdə ola bilər. Kimsə millətin səviyyəsinə qalxa bilmir, yaxud kimsə orta milli səviyyədən yüksəyə qalxmaq və öz soydaşlarından indiyədək heç kimin görə bilmədiyi işlər görməklə milli inkişafa yeni impuls verir.\nBurada biz ideologiya ilə tərbiyə arasında münasibətlə qarşılaşırıq. Tərbiyə fərdlərə yönəlmiş olur və hər bir fərdin mövcud mədəni-mənəvi dəyərlərə yiyələnməsinə çalışır. İdeologiya isə millət səviyyəsində olur və bütövlükdə ictimai inkişafın təmin olunması naminə bu dəyərlər sisteminin özünü nəzəri şəkildə formalaşdırır. Deməli, hər bir ölkədə tərbiyə prosesi milli ideologiya zəminində həyata keçirilməlidir. Bu baxımdan, pedaqoji proses və pedaqoji nəzəriyyə də tam müstəqil olmayıb, milli-fəlsəfi fikrin və ideologiyanın tələblərinə uyğun surətdə hər bir inkişaf mərhələsində yenidən qurulmalıdır.\n1 К.Г.Юнг. Собрание сочинений. Психология бессознательного. М., Канон, 1994, стр. 28


Vaxt.Az - Fars körfəzində növbəti insident\n22:38 | 29 iyul 2017 | Şənbə Məqaləyə 436 dəfə baxılıb Şriftin ölçüsü\nFars körfəzində növbəti insident\nBir həftə ərzində ikinci dəfə ABŞ-la İran arasında silahlar işə düşdü, təyyarədaşıyandan atəş açıldı\n“Qarabağ problemi Tramp üçün maraqlı deyil”\nMetyu Brayza: “Ermənistanın yeni prezidentinin yenilik gətirəcək qədər hakimiyyəti yoxdur”\nFars körfəzi sularında ABŞ hərbi donanması ilə İran donanması arasında xəbərdarlıq atəşi ilə müşaiyət olunan təhlükəli insident baş verib. Virtualaz.org xəbər verir ki, Amerika hərbi dəniz qüvvələrinin «Nimitz» təyyarədaşıyan gəmisindən bölgədə patrul xidməti həyata keçirən İran katerlərinə xəbərdarlıq atəşi açılıb. İran tərəfi cavab verməyib.\nİran İnqilab Keşikçiləri Korpusunun komandanının müavini Rəsul Sənae Rad bildirib ki, İran gəmiləri Fars körfəzindəki «Resalat» neft-qaz platformasının yaxınlığında patrul xidməti həyata keçirərkən Amerikanın «Nimitz» təyyarədaşıyanının başçılıq etdiyi gəmi qruplaşması onlara yaxınlaşıb. Təyyarədaşıyanın göyərtəsindən vertolyot havaya qalxıb və İran patrul katerlərinin üzərində bir müddət dövr edib. Daha sonra amerikalılar İran katerlərinə tərəf bir neçə xəbərdarlıq atəşi açıb.\nİnqilab Keşikçiləri Korpusu bildirir ki, İran hərbçilərini Amerika hərbçilərinin «təxribatçı və qeyri-peşəkar» addımına reaksiya verməyiblər və patrul xidmətini davam etdiriblər. Daha sonra platformaya yaxınlaşan iki Amerika gəmisi uzaqlaşıb.\n«Nimitz» təyyarədaşıyanının başçılıq etdiyi gəmi qruplaşması körfəzə ötən bazar günü daxil olub. Amerika tərəfi insidenti təsdiqləyib və İran katerlərinin «Nimitz» təyyarədaşyanına təhlükəli məsafədə yaxınlaşdığına görə onlara xəbərdarlıq atəşi açıldığını bildirib. Pentaqon nümayəndəsi Peter Kuk bildirib ki, İran katerləri təyyarədaşıyana 300 metrə qədər yaxınlaşıb və xəbərdarlıq siqnalına məhəl qoyulmayıb. Nəticədə Amerika tərəfi havaya vertolyot qaldırıb və katerlərə xəbərdarlıq atəşi açılıb.\nXatırladaq ki, son vaxtlar Fars körfəzində İran və Amerika hərbi gəmiləri arasında bu cür «sürtüşmə» tez-tez baş verir. Analitiklərə görə bu, Tramp administrasiyasının İrana qarşı sərt mövqeyinin davamıdır.


Qarabağ müzakirəsi Yaponiya televiziyasında » Xeberaz.az\nYaponiyanın “World Investors TV” internet televiziyasının növbəti canlı yayımı Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinə həsr olunub.\n"Xəbəraz.az "Disporla İş üzrə Dövlət Komitəsinə istinadən xəbər verir ki, proqramın qonaqları Azərbaycan-Yaponiya Dostluq Mərkəzinin sədri, elektronika sahəsində görkəmli alim, əslən azərbaycanlı Xəlil Kələntər və Hokkaydo Universiteti Xarici Tələbələr Assosasiyasının rəhbəri, doktorant tələbə Əlibəy Məmmədov Azərbaycan həqiqətləri haqqında yapon tamaşaçılara geniş məlumat veriblər.\nCanlı efirdə aparıcının suallarını cavablandıran qonaqlar Ermənistanın Azərbaycana qarşı başladığı müharibə, Azərbaycan torpaqlarının işğal edilməsi, azərbaycanlıarıan bu ərazilərdən qovulması barədə ətraflı danışıblar. Əlibəy Məmmədov və Xəlil Kələntər Azərbaycana qarşı Ermənistanın işğalçı siyasətini və bu siyasəti dəstəkləyən bəzi dövlətlərin mövqeyini pisləyiblər. Azərbaycan torpaqlarının boşaldılmasına dair BMT-nin qətnamələrini xatırladan soydaşlarımız Ermənistan hakimiyyətinin buna məhəl qoymadığını, beynəlxalq hüquqa hörmətsizlik, saymazlıq etdiyini vurğulayıblar.\nƏlibəy Məmmədov və Xəlil Kələntər dünya ictimaiyyətini Ermənistana qarşı ciddi tədbirlər görməyə, doğma yurdundan didərgin düşmüş bir milyonadək azərbaycanlının öz torpağına geri qayıtması üçün konkret addımlar atmağa çağırıb.\nMüsahibədə aparıcının sualına cavab olaraq 2016-ci ilin aprel ayında yaşanan və “4 günlük müharibə” adı ilə tarixə düşən hadisələr barədə də məlumat verilib. Bildirilib ki, Azərbaycanın mülki əhalisini hədəfə alan Ermənistanın işğalçı qüvvələrinə adekvat cavab verilib və döyüşlər nəticəsində Azərbaycan silahlı qüvvələri mülki əhali üçün təhlükə mənbəyinə çevrilmiş bir neçə strateji yüksəklikləri, kəndləri düşməndən azad edib.\n3948 dəfə oxunub.\n8-06-2015, 19:34 Abutalıbov villaları canlı musiqi ilə sökdürür- Video\n29-07-2016, 11:58 SON DƏQİQƏ! Türkiyədə dəhşətli PARTLAYIŞ: yaralılar var\n15-05-2015, 13:34 Manatın bu günə olan rəsmi məzənnəsi – CƏDVƏL\n3-07-2017, 23:29 Cinsini dəyişən kişi uşaq doğacaq - Dünyada ilk + Fotolar\n26-07-2017, 11:16 İki uşağı ilə özünü qatarın altına atmış qadının əri şokdadır -YENİLƏNİB\n5-02-2016, 14:19 Vasif Talıbovdan fərman - Nazirliyin səlahiyyəti artırıldı\n2-04-2016, 20:04 “Heç kim erməniləri didərgin etmək niyyətində deyil” - Səfir\n7-05-2016, 11:32 Bu müəllimlər iş yerini imtahansız dəyişə bilər\n1-04-2016, 14:11 Aygündən Miri Yusifə: "Özünü mənə bağışla" Aygündən Miri Yusifə: "Özünü mənə bağışla"\n14-03-2019, 10:02 NAKHCHiVaNi Residence Tikinti şirkəti İşçiləri ölüm təhlükəsində çalışdırır.


Müridizm və QafqazRedaktə\nMüridizmin ilk təbliğçisi dağıstanlı Məhəmməd Yaraqlı olmuşdur. O özünü Şirvanlı İsmail Əfəndinin davamçısı olaraq görürdü. 1823-cü ildə Şirvana bağlı Kürdəmir bölgəsində İsmail Əfəndi ilə görüşən Məhəmməd Yaraqlı, onun fikirlərinin təsiri ilə Şimali Qafqazda müridizmin təbliğatına başladı. Tarixçi V. Potto, "Qafqaz muharibəsi" əsərində, bu görüş haqqında belə yazırdı: "bu görüş Qafqaz üçün təhlükənin başlanğıcı oldu". Bu görüşdə bütün Dağıstan xalqlarını tək məqsəd ətrafında birləşdirmək, xalqlar arasındakı fikir ayrılıqlarına, davalara, küslüklərə və qan davalarına son verilmək qərara alındı.\nŞeyx Şamil hərəkatı və müridizmRedaktə\nMənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Müridizm&oldid=5092200"\nLast edited on 24 mart 2020, at 08:27\nBu səhifə sonuncu dəfə 24 mart 2020 08:27 tarixində redaktə edilib.


Gəncədə məktəb və bağçalar donuz qripinə görə dezinfeksiya olunur | Kəpəz Müstəqil Teleradio Şirkəti\n— 29.01.2016 13:27\nGəncədə məktəb və bağçalar donuz qripinə görə dezinfeksiya olunur\nÖlkə ərazisində "donuz qripi"-nin yayılma riskini önləmək üçün Gəncədə profilaktik işlərə başlanılıb. Bu məqsədlə şəhər Dezinfeksiya İdarəsi tədbirlər həyata keçirir.\n"Donuz qripi" xəstəliyi ilə əlaqədar Gəncədə yerləşən məktəb və məktəbəqədər təhsil müəssisələrində əlavə tədbirlər həyata keçirilir. Bunun üçün təhsil ocaqlarının binaları, dəhlizləri, qapı və pəncərələri xüsusi maddələrlə dezinfeksiya edilir. Son 1 həftə ərzində Gəncə şəhər Dezinfeksiya Stansiyasının əməkdaşları tərəfindən şəhərin 35 məktəbində və 20 uşaq bağçasında bu kimi işlər görülüb.\nSəlbi Cəfərova -Gəncə Şəhər Dezinfeksiya Stansiyasının baş həkimi: "Bununla yanaşı əhalinin sıx məskunlaşdığı yerlərdə də profilaktika məqsədilə dezinfeksiya işləri aparılır. Ölkəmizdə "donuz qripi" aşkar edilməyib, amma buna baxmayaraq, profilaktika məqsədilə bu işləri görürük. Fəsilə əlaqədar olaraq infeksion xəstəliklər kütləvi şəkildə yayılmayıb. Təsadüf hallarda olur, o da tərəfimizdən tez qarşısı alınır".\nAparılan dezinfeksiya işləri ilə yanaşı, qurumun həkimləri məktəb və bağçalarda virusdan qorunmağın yolları barədə tövsiyələr də verirlər. Hazırda Gəncədə epidemioloji durum sabitdir və bu günədək “donuz qripi” xəstəliyi qeydə alınmayıb.


İsmayıllıda Beynəlxalq Gənclər Forumu - Xəbərlər - İSMAYILLI RAYON Icra Hakimiyyəti\nAzərbaycan Demokratik Tələbə Gənclər Təşkilatı sentyabrın 1-dən başlayaraq 3 ay müddətində davam edən "Gənclər siyasətinin Azərbaycan modeli” Beynəlxalq Gənclər Forumu adlı maarifləndirmə, təcrübə-informasiya mübadiləsi və qarşılıqlı əməkdaşlığı nəzərdə tutan layihənin icrasına başlayıb.\nPrezident yanında Gənclər Fondunun maliyyə dəstəyi, Gənclər və İdman Nazirliyinin təşəbbüsü ilə gerçəkləşən Beynəlxalq Gənclər Forumu "Gənclərin fəal iştirakına nail olaq” devizi və çağırışı altında 15-19 noyabr tarixlərdə İsmayıllı rayonunda təlimlərə başlayıb. “İsmayıllı 2015-Gənclər Paytaxtı”nda gerçəkləşən bu təlimdə 13 ölkənin 22 nəfər gənci iştirak edir.\nBeynəlxalq Gənclər Forumunun işində İspaniya, Belçika, Polşa, Bolqarıstan, Macarıstan, Latviya, Xorvatiya, Türkiyə, Makedoniya, Bosniya və Herseqovina, Ukrayna, Moldova və Gürcüstan ölkələrinin gəncləri təmsil olunurlar.\n16 noyabr 2015-ci il tarixdə Heydər Əliyev Mərkəzində Beynəlxalq Gənclər Forumunun rəsmi açılışı olub. Foruma ölkə rəsmilərindən dəvət olunmuş Azərbaycan Respublikası Prezidenti Administrasiyasinin gənclərlə iş sektorunun müdiri Vusal Quliyev, İsmayıllı RİH-nin başçısının birinci müavini Rövşən Ağayev, Gənclər və İdman nazirliyinin sektor müdiri Fuad Babayev, Prezident Yanında Gənclər Fondunun sektor müdiri Orxan Ərəbov, “İrəli” Gənclər Təşkilatının sədri Mirhəsən Seyidov iştirak ediblər.\nForumda xarici ölkə gəncləri Azərbaycanın uğurlu gənclər siyasətinin öz ölkələrində də tətbiq edilməsində yaxından iştirak edəcəklərini diqqətə çatdırıblar. Eyni zamanda müvafiq mövzuda onları maraqlandıran suallar geniş şəkildə cavablandırıldı.\nForumda iştirak edən forum iştirakçıları və təşkilatçılarına rayon İcra Hakimiyyəti İsmayıllını simvolizə edən hədiyyələr təqdim edib.\nLayihə Azərbaycanın gənclər siyasəti modelinin əcnəbi gənclərə təbliği, bu sahədə gənclərin əməkdaşlıq təşəbbüsü, ölkə Prezidenti cənab İlham Əliyevin təsdiq etdiyi "Azərbaycan Gəncliyi 2011-2015-ci illərdə” Dövlət Proqramının və "2015-2025-ci illərdə Azərbaycan Gənclərinin İnkişaf Strategiyası”nın müvafiq tədbirlər planınında nəzərdə tutulan fəaliyyətlərə yönəlməsi baxımından çox əhəmiyyətlidir.\nDavam edən layihə çərçivəsində qonaqlar İsmayıllının tarixi yerləri və abidələri ilə yaxından tanış edilir.\nLayihə 19 noyabr 2015-ci il tarixdə yekunlaşacaqdır.


Xüsusi karantin rejimi günlərində Gəncə - FOTO - Yeni Gəncə\nƏslində qürubun arxasında qalan hər gün keçmiş olub tarixə çevrilir. Lakin bəzən elə anlar, elə günlər olur ki, onlar xüsusilə seçilirlər. Həmin vaxtlarda yaddaşlarda hələ uzun illər qorunub saxlanacaq tarix yazılır. Hissəsi olduğumuz bu günlər kimi…\nYarı zarafat, yarı ciddi: bu günlər tarixin yaddaşına yəgin ki, “koronalı” kimi düşəcək. 2020-ci il isə “viruslu”…


Millimizin milliləşənləri: Çertoqanovla Subaşiç 46 "əcnəbimiz"arasında liderdirlər - LAYİHƏ » Sportnet.az\nMillimizin milliləşənləri: Çertoqanovla Subaşiç 46 "əcnəbimiz"arasında liderdirlər - LAYİHƏ\nTarix: 1-04-2017, 09:50 Bölmə: Futbol / Milli komanda / Yazarlar / Mehman SÜLEYMANOV / Baş xəbər / Layihə / Araşdırma / Slider / Qırmızı\nSportnet.az saytı AFFA yanında Media Komitəsinin qaliblərindən olan "Azərbaycan çempionatı, kuboku, yığması və avrokuboklarda iştirak ilə bağlı bütün statistik boşluqların aradan qaldırılması” istiqaməti üzrə "Yubilyar Azərbaycan millisi" layihəsində silsilə yazılarını başa vurur. Sonuncu - on ikinci yazı "Millimizdə milliləşmə: Tarix necə başlayıb?" mövzusundadır.\n1996-cı ildə İdiqovla başlayan yol və həmyerlilərinin hegemonluğu\n1992-ci ilin sentyabrın 17-də yaranan Azərbaycan milli komandası ilk illərdə yalnız yerli futbolçuların xidmətindən yararlanıb. Milliləşdirmə AFFA-nın sabiq prezidenti Fuad Musayevin vaxtında - 1996-cı ildə Kazbek Tuayevin baş məşqçiliyi dövründə start götürüb. Milliyətcə osetin olan bu mütəxəssis tarixi vətəni Rusiyadan yığmamıza fubolçular cəlb etməyə başlayır. Həmin ildə 4 nəfər debüt edir. Bunlar qapıçı Kazemir Qudiyev, müdafiəçi Deni Qaysumov, hücumçular Deni Qaysumovla İbrahim Həsənbəyov olur. Onlardan Qaysumovla İdiqov ilk rəsmi qələbəmiz - 1996-cı ilin sentyabrın 31-də İsveçrə yığmasını Tofiq Bəhramov adına Respublika stadionunda 1:0 hesabı ilə məğlub etdiyimiz matçda meydanda olublar.\nYeri gəlmişkən, R.İdiqov yığmamızda həm debüt edən, həm də qol vuran ilk milliləşən legionerdir. Onun Azərbaycan millisində ilk oyunu 1996-cı ilin fevralın 16-da Estoniya yığması ilə Kiprdə qolsuz bərabərliklə nəticələnən yoldaşlıq görüşü olub. Həmin vaxt Nalçik "Spartak"ının üzvü olan futbolçu 90 dəqiqə meydanda olub. Əvvəl söhbət açdığımız dördlükdən həmin oyunda yalnız R.İdiqov çıxış edib. Onun ilk və yeganə qolu isə həmin ilin mayın 27-də Belarus yığması ilə 2:2 hesabı ilə nəticələnən yoldaşlıq görüşündə qeydə alınıb. R.İdiqov matçın 75-ci dəqiqəsində oyunda son nöqtəni qoyaraq yığmamızı məğlubiyyətdən xilas edib.\nİndiyədək Azərbaycan yığmasında 46 milliləşən legioner olub ki, ən sonuncusu Türkiyənin "Bursaspor" klubunun hücumçusu Dəniz Yılmazdır. Həmin 46 "əcnəbimiz"dən 10-cu qol vurmağı bacarıb. Bunlar İdiqovla yanaşı, Narvik Sirxayev, Ruslan Qurbanov, Murad Hüseynov, Cihan Özkara, Rüfət Dadaşov, Dmitri Nazarov, Andre Ladaqa, Fabio Luis Ramim və Branimir Subaşiçdir. Göründüyü kimi, fərqlənən əslən Rusiya, Almaniya, Braziliya və Serbiyadan olanlardır. Onlar arasında ən son qol hesabını açan R.Qurbanovdur. Hücumçu "Qəbələ"nin üzvü kimi millimizdə ilk qolunu cari seçmə mərhələnin startında - ötən ilin sentyabrın 4-də San-Marino yığmasına 1:0 hesabı ilə qalib gəldiyimiz səfər matçında vurub.\nMilliləşən legionerlər arasında bombardir isə B.Subaşiçdir. Artıq futbolçu karyerasını bitirən 35 yaaşlı erbiyalı hücumçu 7 dəfə rəqib qapılarına yol tapıb. Hazırda millimizin üzvü olan D.Nazarov ona lap yaxınlaşaraq cəmi 1 qol geri qalır.\nGöründüyü kimi, milliləşən legionerlər arasında Rusiyadan olanlar liderdir. Bu yolun cığıraçanları sayda da başqa ölkələrdən qabaqdadırlar. Rusiyalıların gəlişi son illərdə də müşahidə olunur. Bu ölkədən dəvət olunanlar arasında Dağıstan futbol məktəbinin yetirmələri çoxluq təşkil edir.\nAlmaniyadakı türklər, Azərbaycandan çıxan və bura qayıdan həmyerlilərimiz\nRusiyalılardan sonra Almaniyadan gələnlər 2-ci yerdə gedirlər. Bunlar da həmin ölkədə dünyaya gələn, futbolun sirlərini öyrənən türklərdir. Həmin oyunçuların axını millimizə almaniyalı Berti Foqts baş məşqçi olanda başlayıb, onu əvəzləyən hazırkı xorvatiyalı çalışdırıcımız Robert Prosineçkinin dövründə də davam edib.\nMillimizdə braziliyalı legionerlər Şahin Diniyevin baş məşqçiliyi vaxtında çıxış ediblər. Ukraynalı legioner Aleksandr Çertoqanov da onun vaxtında debüt edərək sonradan mütləq rekordçu olub. Məsələ ondadır ki, yığmamızda ən çox oyun keçirən milliləşən legioner də məhz Çertoqanovdur. Artıq karyerasını bitirən 37 yaşlı keçmiş yarımmüdafiəçinin hesabında 54 matç var. Yeri gəlmişkən, Çertoqanov 1992-ci ildə keçirilən milli çempionatımızda ən çox oyun keçirən legioner kimi də liderdir.\nBəzi milliləşən legionerlərlə bağlı məqamları qeyd etmək istərdim. Məsələn, Emin Nuri Bolqarıstanda dünyaya gələn bolqar türkü olsa da, futbolçu həyatı İsveçə bağlıdır, bu ölkənin vətəndaşlığını daşıyır. Dmitri Nazarovun futbolçu karyerası isə Almaniya ilə bağlı olsa da, 27 yaşlı yarımmüdafiəçi Qazaxıstanda dünyaya gəlib. Vüqar Əsgərovla Emin Mahmudov vətəndə - müvafiq olaraq Sumqayıtda və Saatlıda anadan olublar. Ancaq onlar uşaq vaxtlarında ailələri ilə birgə müvafiq olaraq Latviya və Rusiyaya köçərək bu ölkələrin vətəndaşlıqlarını daşıyıb, sonradan bunu dəyişərək Azərbaycan vətəndaşlığını alıblar. Ramil Şeydayev isə Rusiyanın Sankt-Peterburq şəhərində dünyaya gələrək bu ölkənin U-21 yığmasında oynayıb, sonradan tarixi vətənini seçib. Eddi İsrafilovun atası naqolalı olsa, anası azərbaycanlıdır. İspaniyada dünyaya gələn bu futbolçu anasının soyadını daşıyır.\nSonda onu da bildirək ki, milliləşən legionerlərimizdən 2-si artıq xeyli vaxtdır bu dünyadan köçüblər. İ.Həsənbəyov avtomobil qəzasında həlak olubsa, A.Stukas xərçəng xəstəliyindən vəfat edib.\n1. Kazemir Qudiyev (qapıçı, 29.04.1972) - 3 oyun (-4 qol), (1996-97-ci illər)\n2. Deni Qaysumov (müdafiəçi, 06.02.1968) – 24 oyun, (1996-98-ci illər)\n3. Ruslan İdiqov (hücumçu, 29.03.1966) – 7 oyun (1 qol), (1996-cı il)\n4. İbrahim Həsənbəyov (hücumçu, 25.10.1969) – 2 oyun, (1996-cı il)\n5. Narvik Sirxayev (yarımmüdafiəçi, 16.03.1974) – 17 oyun (1 qol), (1997-99-cu illər)\n6. Yuri Muzika – (yarımmüdafiəçi, 10.08.1982) – 8 oyun, (2005-06-ci illər)\n7. Daniel Axtyamov (hücumçu, 26.03.1985) – 13 oyun, (2004-09-cu illər)\n8. Sergey Sokolov (müdafiəçi, 17.03.1977) – 7 oyun, (2006-cı il)\n9. Murad Hüseynov (hücumçu, 25.01.1989) - 5 oyun (1 qol), (2011-ci il)\n10. Bədavi Hüseynov (müdafiəçi, 11.07.1991) - 27 oyun, (2012-17-ci illər)\n11. Arif Daşdəmirov (müdafiəçi, 10.02.1987) - 10 oyun, (2012-17-ci illər)\n12. Murad Ağayev (yarımmüdafiəçi, 09.02.1993) - 1 oyun, (2012-ci il)\n13. Rizvan Umarov (hücumçu, 05.04.1993) - 3 oyun, (2012-ci il)\n14. Abdulla Abatsiyev (yarımmüdafiəçi, 16.08.2014) – 1 oyun, (2014-cü il)\n15. Məhəmməd Mirzəbəyov (müdafiəçi, 16.11.1990) – 13 oyun, (2015-17-ci illər)\n16. Məhəmməd Qurbanov (hücumçu, 11.04.1992) – 3 oyun, (2015-17-ci illər)\n17. Emin Mahmudov (yarımmüdafiəçi, 27.04.1992) - 2 oyun, (2016-17-ci illər)\n18. Ruslan Qurbanov (hücumçu, 12.07.1991) - 17 oyun (1 qol), (2015-17-ci illər)\n19. Ramil Şeydayev (hücumçu, 15.03.1996) - 5 oyun, (2016-17-ci illər)\n1. Ufuk Budak (müdafiəçi, 26.05.1990) - 17 oyun (2011-16-cı illər)\n2. Əli Gökdəmir (müdafiəçi, 17.09.1991) - 10 oyun (2012-15-ci illər)\n3. Cihan Özkara (hücumçu, 14.07.1991) - 18 oyun (1 qol), (2012-ci il)\n4. Uğur Pamuk (yarımmüdafiəçi, 15.09.1989) – 1 oyun, (2012-ci il)\n5. Taşkın İlter (müdafiəçi, 05.07.1994) – 1 oyun, (2013-cü il)\n6. Rüfət Dadaşov (hücumçu, 29.07.1991) – 16 oyun (4 qol), (2013-14-cü illər)\n7. Pərdis Fərcad-Azad (hücumçu, 11.04.1988) - 6 oyun, (2013-cü il)\n8. Tuğrul Erat (yarımmüdafiəçi, 17.06.1982) – 4 oyun, (2014-cü il)\n9. Dəniz Yılmaz (hücumçu, 26.02.1988) - 2 oyun, (2016-cı il)\n1. Aleksey Stukas (yarımmüdafiəçi, 17.02.1979) – 4 oyun, (1999-cu il)\n2. Vladimir Poşenxotsev (müdafiəçi, 28.11.1969) – 5 oyun, (1999-cu il)\n3. Aleksandr Çertoqanov (yarımmüdafiəçi, 08.02.1980) – 54 oyun, (2006-13-cü illər)\n4. Vladimir Levin (müdafiəçi, 23.01.1984) – 28 oyun, (2008-13-cü illər)\n5. Andrey Popoviç (qapıçı, 04.03.1992) 2 oyun (-2 qol), (2011-ci il)\n6. Pavel Paşayev (müdafiəçi, 04.01.1988) – 4 oyun, (2015-ci il)\n1. Andre Ladaqa – (yarımmüdafiəçi, 19.02.1975) – 11 oyun (1 qol), (2006-08-ci illər)\n2. Ernani Pereyra (müdafiəçi, 22.01.1978) – 12 oyun, (2006-11-ci illər)\n3. Leanrdo Qomeş (hücumçu, 24.08.1978) – 18 oyun, (2006-13-cü illər)\n4. Fabio Luis Ramim (yarımmüdafiəçi, 10.04.1981) – 16 oyun (4 qol), (2008-12-ci illər)\n5. Markus Fereyra (yarımmüdafiəçi, 18.02.1982) - 2 oyun (2007-ci il)\n1. Badri Kvaratsxeliya (hücumçu, 15.02.1965) – 3 oyun (2000-ci il)\n1. Usim Nduka (müdafiəçi, 23.01.1985) – 10 oyun, (2007-08-ci illər)\n1. Branimir Subaşiç (07.04.1985) – 40 oyun (7 qol), (2007-13-cü illər)\n1. Emin Nuri (müdafiəçi, 22.07.1985) – 1 oyun, (2014-cü il)\n1. Vüqar Əsgərov (hücumçu, 14.05.1985) - 3 oyun, (2012-ci il)\n1. Dmitri Nazarov (yarımmüdafiəçi, 04.04.1990) – 23 oyun (6 qol), (2014-17-ci illər)\n1. Eddi İsrafilov (yarımmüdafiəçi, 02.08.1992) – 8 oyun, (2015-ci il)