“Prezident İlham Əliyevin siyasəti və İslam həmrəyliyi: anlaşmadan əməkdaşlığa doğru” mövzusunda konfrans keçirilib\n18 Dekabr 2017, 12:17 (GMT +4)\nBakı, 18 dekabr, SalamNews, A.Bayramova. Dekabrın 18-də Bakıda Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsi və Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Bilik Fondunun birgə təşkilatçılığı ilə “Prezident İlham Əliyevin siyasəti və İslam həmrəyliyi: anlaşmadan əməkdaşlığa doğru” mövzusunda konfrans işə başlayıb.\nSalamNews xəbər verir ki, konfransda Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin, Bilik Fondunun, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının, Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin təmsilçiləri, Milli Məclisin deputatları, elm və din xadimləri, ictimaiyyət nümayəndələri iştirak ediblər.\nKonfransı açan Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Mübariz Qurbanlı ölkəmizdə dövlət-din münasibətlərindən danışıb.\nBilik Fondunun Aparat rəhbəri İsaxan Vəliyev ölkəmizdə dini zəmində tolerantlığın olduğunu deyib, bu faktın beynəlxalq iqtisadi layihələrə də müsbət təsir göstərdiyini bildirib.\nMilli Məclisin ictimai birliklər və dini durumlar komitəsinin sədri Siyavuş Novruzov bu gün dünyada İslamla bağlı məqsədli şəkildə mənfi fikir formalaşdırıldığını təəssüflə bildirib, islamofobiyaya qarşı mübarizənin gücləndirilməsinin vacibliyini vurğulayıb.


Azərbaycanda bələdiyyələrin fəaliyyətini necə təkmilləşdirilmək olar? - TƏKLİFLƏR\n“Bu gün bələdiyyələrlə bağlı ən çox narahat edən məsələ torpaq sahələrinin real qiymətdən daha aşağı satılmasıdır”.\nAPA-nın məlumatına görə, bunu bu gün Milli Məclisin iclasında Ədliyyə nazirinin müavini Vilayət Zahirovun təqdim etdiyi "Bələdiyyələrin fəaliyyətinə inzibati nəzarətin həyata keçirilməsi ilə bağlı illik məruzənin (2019-cu il üzrə)" müzakirəsi zamanı deputat Elman Nəsirov deyib.\nO bildirib ki, bələdiyyələrdə iclasların keçirilməsi ilə bağlı da problem var: “Bir çox halda bələdiyyə sədrləri səlahiyyətlərini aşaraq, iclas keçirmədən özü qərarlar qəbul edir. Bu gün bələdiyyələrin sosial sığorta ödənişlərinin xeyli borcu olması da ciddi problemdir. Ən azı qardaş Türkiyə dövlətinin praktikası nümunə götürülməlidir. Türkiyədə bələdiyyələr yetərincə ciddi addımlar ata biləcək instituta çevrilib. Bizdə də Türkiyə təcrübəsindən yararlanmaq olduqca yerində atılmış addım olar. Hesab edirəm ki, Azərbaycan bələdiyyəsi 20 il ərzində xeyli iş görüb, amma bu işlər davam etdirilməlidir”.\nDeputat Azay Quliyev bildirib ki, bələdiyyələrin borclarının yığılıb qalması məsələsi də ciddi problemdir: “Ümumilikdə hesabatda nə qədər bələdiyyənin hansı borcları olması qeyd olunması yaxşı olardı. Eyni zamanda aktları ləğv edilmiş bələdiyyələrin də konkret adları hesabata salınsa, yaxşı olardı. Həmçinin bu bələdiyyələrlə bağlı görülən hüquqi tədbirlər də hesabatda göstərilməlidir. Yeni seçilən bələdiyyə üzvləri vətəndaşların inam və etibarını qazanmağı bacarmalıdır ki, insanlar vergiləri ödəsinlər. Ümumiyyətlə, bələdiyyələrin hesabatları həm elektronlaşmalı, həm də kifayət qədər əlçatan olmalıdır. Bundan başqa, bələdiyyələrin müstəqil gəlir əldə etmək qaynaqları yaradılmalıdır. Bu da bələdiyyələrin sosial problemlərinin həllində mühüm rol oynayacaq. Gələcəkdə bələdiyyə sədrinin də xalq tərəfindən seçilməsi məsələsinə baxmalıyıq. Bakı bələdiyyələrinin mülkiyyətində olan torpaqların sərhədlərinin dəqiqləşməsinə də ehtiyac var”.\nİnsan Hüquqları komitəsinin sədr müavini Tahir Kərimli isə qeyd edib ki, koronavirus pandemiyası hələ bitməyib və davam edir: “İki mühüm nəticə çıxarmışam. Bunlardan birincisi koronavirusa qarşı mübarizədə dövlətin səyləridir. Ölkəmizdə koronavirusun sürətlə yayılmasının qarşısı məhz ölkə başçısının vaxtında verdiyi qərarlarla alına bildi. ÜST də bu gün Azərbaycanın gördüyü işləri təqdir edir. Artıq ölkə başçısı sahibkarlara, insanlara müraciət edir ki, yardımlaşın, köməkləşin. Əsrin əvvəlində Hacı Zeynalabdin Tağıyev kimi xeyriyyəçilərimiz olub. Bu gün həmin xeyriyyəçilik işlərini dövlətimiz, ölkə başçısı, I Vitse-prezident, Heydər Əliyev Fondu aparır. Hər yerdə artıq ölkə başçısına və I Vitse-prezidentə qarşı yaxşı münasibət hiss olunmaqdadır. Bələdiyyələr də bu gün bu tədbirlərdə aktiv iştirak etməlidir”.\nT. Kərimli qeyri-konstruktiv müxalif qüvvələri də pozucu fəaliyyətlərindən əl çəkməyə çağırıb.


BANM-ın tələbələri "O olmasın, bu olsun" operettasını səhnələşdiriblər - VİDEO - son xeberler\nAzərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının səhnəsində Bakı Ali Neft Məktəbinin (BANM) tələbələrinin ifasında dahi bəstəkar Üzeyir Hacıbəylinin "O olmasın, bu olsun" operettası nümayiş olunub.\nAzərbaycan Dövlət Neft Şirkətindən (SOCAR) "Report"a verilən məlumata görə, tamaşada SOCAR-ın prezidenti, millət vəkili Rövnəq Abdullayev, vitse-prezidentlər, SOCAR-ın müəssisə rəhbərləri, BANM-in rəhbərliyi, ictimai-siyasi xadimlər, eləcə də BANM-in professor-müəllim heyəti, tələbələr və onların valideynləri iştirak ediblər.\nMusiqili komediyanın quruluşçu rejissoru əməkdar incəsənət xadimi Hafiz Quliyev, bədii rəhbəri BANM-ın müəllimi, sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru Kəmalə Mehdiyeva, konsertmeysteri əməkdar müəllim Zülfiyyə Sadıqovadır.\nTamaşanın təqdimat mərasimində çıxış edən BANM-ın rektoru Elmar Qasımov musiqili komediyanın bu il dünya üzrə quruda ilk neft platforması sayılan əfsanəvi Neft Daşları yatağının 70 illiyinə həsr olunduğunu bildirib. O, yaradıcı kollektivə və operettada rol olan tələbələrə bu məsuliyyətli işdə uğurlar arzulayıb. Rektor qeyd edib ki, tamaşada Bakı Ali Neft Məktəbinin yerli tələbələri ilə yanaşı, əcnəbi tələbələri də çıxış edirlər.\n"Bakı Ali Neft Məktəbi Azərbaycan üçün sadəcə neft-qaz mühəndisliyi sahəsində yüksəkixtisaslı mütəxəssislər deyil, həm də layiqli vətəndaşlar yetişdirməyə çalışır. Tələbələri ölkənin ictimai-mədəni həyatının fəal iştirakçısına çevirməyə səy göstəririk. Bu baxımdan, "O olmasın, bu olsun" operettası da onların həyatında xüsusi iz buraxacaq. Dahi bəstəkar Üzeyir Hacıbəylinin musiqili komediya janrında yazdığı dörd pərdədən ibarət olan əsərdə Azərbaycan xalq musiqisi - muğamdan və orta əsr Azərbaycan şairi Füzulinin qəzəllərindən istifadə edilib. Kompazisiya zənginliyi təbii olaraq tələbələrimizin üzərinə böyük məsuliyyət qoyur. Amma, ümidavaram ki, onlar bu məsuliyyətin öhdəsindən layiqincə gələcəklər". - deyə rektor əlavə edib.\nTamaşada baş rolları BANM-in tələbələri Murad Süleymanlı (Rüstəm bəy), Mahirə Əsədzadə (Gülnaz), Sənan Həsənzadə (Sərvər), Nazpəri İsfəndiyarzadə (Sənəm), Cavid Məcidov (Məşədi İbad), Əsəd Əsədli (Həsənqulu bəy), Orxan Sayidov (Rza bəy), Faiq Hacıbalayev (Həsən bəy), Kamil Nağızadə (Qoçu Əsgər), Ağaqardaş Camalov (Hambal), Kənan Sadıqov (Məşədi Qəzənfər), Aqşin Fətəliyev (Baloğlan) ifa ediblər.\nKütləvi səhnələrdə və rəqslərdə Cavid Məmmədli, Ramil Əmirli, Rəşid Abbasov, Əbdül Bağırov, Ziya Yusifov, Cahan Qarayeva, Səidə Sədiyeva, Sədayə Ömərova, Zərifə Abdulova, Ləman Həsənli, Nəriman Tağızadə, İslam Temavov, Uğur Paşayev, Nəsrin Qədirli, Vahid İsmayılzadə, Ajua Chukwumelam Adedayo, Ezuma Ezinne Jessica, Ayajan Beisenbayeva, Inyama Somtochukwu Chidinma, Samuel Dum Ale Birigbo, Ekanem Umoh Friday iştirak ediblər.\nTələbələrin məharətli ifaları tamaşaçılar tərəfindən anşlaqla qarşılanıb.\nMədəniyyət Baxılıb: 1752 Tarix: 24 oktyabr 2019


Həzrəti Fatimə Zəhranın (s) mövludu ilə eyni vaxtda Nəcəfdə o xanımın adına olan səhnin açılışı\ndekabr 6, 2021 - 1:43 PM News Code : 1205708 Source : ABNA Xəbər Agentliyi Link:\nQeyd edək ki, “Həzrəti Fatimə Zəhranın (səlamullahi əleyha) Adına Həyətin Böyük Layihəsi” İslam memarlığının şah əsəridir və müqəddəs ziyarətgahlar tarixində ən böyük inşaat mühəndisliyi layihələrindən biridir. Bu layihənin tərtibçisi, icraçısı və təsisçisi İran İslam Respublikasının “Müqəddəs Hərəmlərin Yenidən Tikintisi Qərargahı”dır. Bu qərərgah İraq Şiə Vəqf Məhkəməsi və İmam Əlinin (əleyhi səlam) Müqəddəs Hərəmi ilə tam koordinasiya şəraitində bu Böyük Layihəni tamamlamağa nail olmuşdur.\nƏhli-Beyt (əleyhimus səlam) – Xəbər Agentliyi ABNA-nın verdiyi məlumata əsasən, Müqəddəs Hərəmlərin Yenidənqurma Qərargahının mədəniyyət müdiri deyib: Həzrət Fatimeyi Zəhranın (səlamullahi əleyha) həyəti bu xanımın mövludu ilə eyni vaxtda Həzrət Əmirəlmöminin Əlinin (əleyhi səlam) pak hərəmində açılışı olacaq.\nMilad Cavadi Həzrət Fatimeyi Zəhranın (səlamullahi əleyha) adına olan həyətin açılışını 1400-cü ilin Bəhmən ayında (2022-ci ilin fevralında) elan edərək deyib: Bu həyət Həzrət Əlinin (ə) hərəminin köhnə həyətinin yanında yerləşir və muzey istisna olmaqla başqa bütün layihələrin qarşıdan gələn iki aya qədər təslim ediləcək.\nSahəsi 60 min kvadratmetrdən çox olan Həzrəti Fatimə Zəhranın (s) həyəti müqəddəs hərəmin köhnə həyətindən dörd dəfə böyükdür və 4 mərtəbədən və bir neçə böyük eyvandan ibarətdir. Layihəyə ibadət və ziyarət yerləri ilə yanaşı, ziyarətgah muzeyinin binası, Astan kitabxanası (bir milyon kitab tutumu olan və əlyazmaların bərpası emalatxanası ilə təchiz olunub) və Elmi Hövzənin dərsləri və dini mühazirələr üçün böyük nef daxildir. Böyük ibadət zalı, zəvvarlar üçün mehman xana, hamam və tualet, ziyarətgahın qulluqçuları üçün yeməkxana bu həyətin digər hissələridir.\nƏmirəlmöminin (ə) hərəmində Həzrət Zəhra (s) adına həyətinin tikinti layihəsinin son işləri – Foto Reportaj\noktyabr 23, 2021 - 5:34 PM


Ən şok Foto: Əlindəki silahdan atəş açmayan türk əsgərləri soyundurulub, təhqir edilib. Alt paltarı ilə əl-qolu bağlı buraxılıb. Bu fotonu görən sosial şəbəkə istifadəçiləri deyiblər ki, heç İŞİD də, İraq və Suriyada əsirlərlə belə davranmmışdı.\nVəhhabilik Esger melumat shok Video xeber Şərhlər\nAnar\t2016-08-15 at 02:35\t50000 herbciden bir bir sorusulmayacaq sən allah silah isletdinmi dinc əhaliyə??Belə olmalıdır hələ bir bir edam olunmalıdır olunacaqsa!!!!!\nAnar\t2016-08-15 at 02:29\tHələ az ediblər nə ediblərsə,qardas bacılar milyonlarla türk xalqı Erdoganin arxasındadır sizə çıxıb bildiz bilmədim danışırsız,Feto kimdi nə uçun devirmək istədilər,hansi dövlətler var oyunda,devrilse nələr olacaqdı elə key kimi yazır bəziləri,\ntürk oğlu\t2016-07-25 at 05:23\tBakın azeri kardeşler.türk milleti öyle bir millettir ki.İş vatana gelince gözü hiç bir şey görmez.Bu böyle biline\nTural Seferli\t2016-07-24 at 10:56\tLA HEVLA VELA KUVVETE ILLA BILLAH VE ELA LENETULLAH VE ELA QOVMIL ZALIMIN\nhesret\t2016-07-23 at 20:12\tbelke gunahi yox idi\nelmira\t2016-07-23 at 01:08\tbütün bunlar erdoğanın başının altından çıxır. Erdoğan Türkiyenin Qorboçovudur\nvesila\t2016-07-21 at 23:02\tallah belanizi versin o cocuku kim o güne saldisa allah gün üzünü nesib etmesin…\nramiz\t2016-07-21 at 10:35\tAllah türkün əsgərini qorusun. Türkün ordusunu məhv elədilər deyəsən. Yazıq Türkiyə. Suriyaya oxşadın lap…\nelmar\t2016-07-21 at 00:06\tbu milletnen bu orduynan ruslara diw qicayan erdogan sen birinci oz orduna oz milletine sahib cix mence esgere milleti qirdiran gormuwduy millete esgeri qirdiran teze cixdi\nTURAN\t2016-07-20 at 23:29\tDUZDU ESKER GUNAHSIZ OLA BILER, ESAS GUNAHKARLAR EMR VEREN KAMANDIRLERDI.\nRecep\t2016-07-20 at 11:57\tAllah Korkusunun kalmadığı bir durum Böyle insanlar için Askerlik yapmışız Hakkım Türk Milletine HARAM ZEHİR OLSUN\nShamil\t2016-07-19 at 21:33\tTəslim olmuş əsgərləri vəhşicəsinə öldürmək döymək əziyyət etmək yezzit və onun yolunu gedənlərə məxsusdur. Allahın dinində hətta quduz itədə əziyyət etmək qadağandır! Qaldıki əsgərləri təpikləyən dinsizlər gərək öz günahlarına görə birinci özlərini təpikləsinlər!\nIntiqam\t2016-07-19 at 10:26\tDünyanın ən vəhşi milləti?\nRövşən Allahverdiyev\t2016-07-18 at 23:22\tBu Türk ordusunu yoxa endirəcək,ölkəni dağımaya sürükləyəcək.\nSabuhi\t2016-07-18 at 15:53\tSiradan bir vetendashin bele vehshilik yamasi insan aqlina siqmir/\nEmin\t2016-07-17 at 23:46\tAllah musəlman lara rehim etsin bu ummət necede bassiz qalib.basa acmaqa olmur.kim kimidir.Agamizin zühurunu tecil etsin amin\nHeshler\t2016-07-17 at 23:00\tSHEREFSIZLER O SIZIN KARDESINIZDE OLA BILERDI, VE ONLAR EMR QULLARIDIR, EMR EDENLERI OLDURMEK LAZIM IDI GUNAHSIZ ESKERI DEYIL\nElm və texnologiya 2016.12.0315:49


1991 (müstəqilliyini elan etdikdə) tarixində "milli bayraq" olaraq qəbul edilmişdir. Bayrağın sol tərəfində qalın bir lent olaraq uzanan "Türkmən xalçası" motivi iştirak etməkdədir. Türkmən xalçası və yaşıl zəmin Türkmən tarixini işarələməkdədir. Çarpaz olaraq dizayn edilən yarım aypara İslamiyyəti, beş ulduz isə Türkmən vilayətlərində işarələməkdədir. Xalça motivləri isə Türkmən boylarını işarələməkdədir. Ay və ulduz motivlərini Türk xalqlarının istifadə etdiyi bayraqlardan sıxlıqla rast gəlinir.\nTürkmənistanın ilk prezidenti Saparmurat Türkmənbaşının doğum günündə 19 fevral 1992-ci ildə Türkmənistan bayrağı milli olaraq dövlət bayrağı seçilmişdir.İndi də 19 fevral tarixində bütün Türkmən xalqı bu günü bayram ilə keçirirlər.\nTürkmənistan ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.\nBayraq • Himn • Dövlət quruluşu • Konstitusiya • Parlament • İnzibati bölgü • Coğrafiya • Şəhərlər • Paytaxt • Əhali • Dillər • Tarix • İqtisadiyyat • Valyuta • Mədəniyyət • Din • Kinematoqraf • Ədəbiyyat • Musiqi • Bayramlar • İdman • Təhsil • Elm • Nəqliyyat • Turizm • Poçt (tarixi və markaları) • İnternet • Silahlı qüvvələr • Xarici siyasət\nAzərbaycan bayrağı • Banqladeş bayrağı • Bəhreyn bayrağı • BƏƏ bayrağı • Bruney bayrağı • Butan bayrağı • Cənubi Koreya bayrağı • Çin bayrağı • Ermənistan bayrağı • Əfqanıstan bayrağı • Filippin bayrağı • Gürcüstan bayrağı • Hindistan bayrağı • İsrail bayrağı • İndoneziya bayrağı • İordaniya bayrağı • İraq bayrağı • İran bayrağı • Kamboca bayrağı • Kipr bayrağı • Qazaxıstan bayrağı • Qətər bayrağı • Qırğızıstan bayrağı • Şimali Koreya bayrağı • Küveyt bayrağı • Laos bayrağı • Livan bayrağı • Malayziya bayrağı • Maldiv adaları bayrağı • Misir bayrağı • Monqolustan bayrağı • Myanma bayrağı • Nepal bayrağı • Oman bayrağı • Özbəkistan bayrağı • Pakistan bayrağı • Rusiya bayrağı • Səudiyyə Ərəbistanı bayrağı • Sinqapur bayrağı • Suriya bayrağı • Şərqi Timor bayrağı • Şri-Lanka bayrağı • Tacikistan bayrağı • Türkmənistan bayrağı • Türkiyə bayrağı • Vyetnam bayrağı • Yaponiya bayrağı • Yəmən bayrağı


Əsas pedaqoji anlayışlar «Pedaqogika»\nYüklə 369,95 Kb.\nölçüsü 369,95 Kb.\nNəzəri funksiyalar üç səviyyədə təzahür edir\nPedaqogikanın texnoloji funksiyası üç səviyyədə həyata keçirilir\nTəlim prosesi Təlim\nProqramlaşdırılmış təlim .\n1.Təlimin həyatla, quruculuq işi ilə əlaqələndirilməsi\n2.Təlimin mövcud əxlaq normalarına uyğun tərbiyələndirməsi\n6.Şüurluluq və fəallılıq.\n7.Sistematiklik və ardıcıllıq.\n9.Təlimdə yaşauyğunluq prinsipi\n1. Şifahi və müsahibə metodları.\n3. Labalator məşğələləri, praktik məşğələlər və çalışmalar\n“təşkilat- pedaqoji təsir”\n“şagirdlərin oxumağa qabilliyi\nƏsas pedaqoji anlayışlar\n«Pedaqogika» sözü iki yunan sözündən ("payda" və "qoqos") əmələ gəlib, hərfi mənası «uşaq ötürən» deməkdir. Pedaqogika — tərbiyə, təlim və tədrisin forma və metodlarını öyrənən, insanları bilik, bacarıq, vərdişlərə yiyələndirərək, onlarda cəmiyyətin müəyyən etdiyi əxlaq normaları və davranış qaydalarına uyğun münasibət formalaşdıraraq, həyata hazırlanması haqqında elmdir .Pedaqogikanın bir elm kimi obyekti pedaqoji proses və onun mərkəzində duran insandır. Onun mövzusu isə pedaqoji prosesin qanunauyğunluqlarını aşkara çıxarmaq, insanın şəxsiyyət kimi formalaşması və tərbiyəsi məsələlərini həll etməkdir..\nPedaqogika nəzəri və tətbiqi elmdir.Bir elm kimi pedaqogikanın funksiyaları (vəzifələri) onun predmeti ilə şərtlənir, hansı ki, bu funksiyalar nəzəri və texnoloji olmaqla iki yerə bölünür. Pedaqogika özünün nəzəri və texnoloji funksiyalarını vəhdətdə həyata keçirir.\n1. Təsviredici və izahedici səviyyə (bu, qabaqcıl pedaqoji təcrübəni öyrənməkdir);\n2. Diaqnostik səviyyə (bu, pedaqoji hadisələrin vəziyyətini, pedaqoqun və şagirdlərin səmərəli fəaliyyətini, onları təmin edən şəraiti və səbəbləri üzə çıxarmağı nəzərdə tutur);\n3. Proqnostik səviyyə (bu, pedaqoji gerçəkliyi eksperimental yolla tədqiq etmək və onun əsasında varlığı dəyişdirməyin modelini qurmağı nəzərdə tutur).\n1. Layihə səviyyəsi (buraya tədris planları, proqramları, dərslik və dərs vəsaitlərinin, pedaqoji tövsiyələrin işlənib hazırlanması və s. daxildir);\n2. Dəyişdirici səviyyə (bu səviyyədə pedaqoji elmin nailiyyətləri təhsil praktikasını təkmilləşdirmək və yenidən qurmaq məqsədilə tətbiq olunur);\n3. Refleksiv və korrektiv səviyyə (bu səviyyə elmi-tədqiqatların nəticələrinin təhsil-tərbiyə praktikasına təsirinin yekunlarını qiymətləndirməyi və sonradan elmi-nəzəriyyə ilə praktik fəaliyyətin qarşılıqlı təsirini korreksiya etməyi nəzərdə tutur) .\nPedaqogikanın başqa elmlərlə əlaqəsi vardır(psixologiya,fəlsəfə,sosiologiya,fiziologiya, və s).Müxtəlif tədris müəssisələri üçün tədris planlarının, tədris proqramlarının və dərsliklərin işlənməsində, ayrı-ayrı fənlərin tədrisində, müəssisə, idarə və təşkilatlarda tərbiyə işinin nizama salınmasında digər elmlərlə pedaqogikanın əlaqəsi özünü daha qabarıq göstərir.\nPedaqoji elm sahələrinin müxtəlifliyi insanların əqli, görmə, eşitmə, nitq və s. imkanlarının müxtəlifliyi ilə də bağlıdır. Pedaqoji elmlər sisteminə aşağıdakılar daxildir:\nMəktəbəqədər pedaqogika məktəb yaşına çatmamış uşaqların tərbiyə və təlim məsələlərini öyrənir.\nÜmumtəhsil məktəbinin pedaqogikası digər pedaqoji elm sahələri üçün elmi bazadır, o məhz ümumi pedaqogikadır (ümumtəhsil məktəbi bütün dünyada kütləvi məktəbdir, o, təhsil sisteminin əsasını təşkil etdiyindən həmin sistemin həlqələri – ilk peşə təhsili, subbakalavr təhsili, ali təhsil onun üzərində qurulur).\nXüsusi pedaqogika (defektologiya) fiziki və əqli cəhətdən qüsurlu olan uşaqların (həm də yaşlıların) inkişafının psixofizioloji xüsusiyyətlərini, onların təlim-tərbiyəsinin nəzəri əsaslarını, prinsiplərini, üsullarını, təşkili formalarını və vasitələrini işləyib hazırlayır. Xüsusi pedaqogikanın da sahələri vardır:\nsurdopedaqogika – lal və karların, tiflopedaqogika – kor və zəif görənlərin, oliqofrenopedaqogika – ağıldan kəmlərin, loqopediya – nitqi qüsurlu olanların təhsili və tərbiyəsi məsələlərini öyrənir.\nFənlərin tədrisi metodikası təlim qanunauyğunluqlarının ayrı-ayrı fənlərin tədrisinə tətbiq edilməsi xüsusiyyətlərini tədqiq edir,\nonun optimal metodlarını və vasitələrini öyrənir.\nPeşə metodikası konkret peşə fəaliyyətinin qanunauyğunluqlarını öyrənir, nəzəri ümumiləşdirmələr aparır, insanın təhsilinin prinsiplərini və texnologiyasını işləyib hazırlayır. Tədqiqatçılar peşə sahəsindən asılı olaraq istehsalat, hərbi və tibbi pedaqogikanı fərqləndirirlər. Ali məktəb pedaqogikası ali təhsil müəssisələrində ali təhsil prosesinin spesifik xüsusiyyətlərini öyrənir.\nSosial pedaqogika insanların bütün yaş qrupları və sosial kateqoriyalarının xüsusi yaradılmış təşkilatlarda sosial tərbiyəsi məsələlərini öyrənir.\nPedaqogika tarixi müxtəlif dövrlərdə pedaqoji nəzəriyyələrin və məktəb tarixinin inkişaf qanunauyğunluqlarını öyrənir. Pedaqogika tarixini öyrənmədən bəşəriyyətin təhsil-tərbiyə tarixini izləmək, onu təhlil etmək, tarixi-pedaqoji irsin inkişafındakı müsbət və mənfi meyilləri üzə çıxarmaq mümkün deyildir.\nMüqayisəli pedaqogika təhsil və tərbiyə sistemlərinin fəaliyyətinin və inkişafının qanunauyğunluqlarını müxtəlif ölkələrlə müqayisəli şəkildə öyrənir.\nAilə pedaqogikası ailədə uşaqların tərbiyəsinin düzgün təşkili, ailədə düzgün münasibətlərin yaradılması, ailə ilə məktəb və digər tərbiyə müəssisələri arasında səmərəli əlaqə yaradılması, cəmiyyətlə ailənin tərbiyəvi təsirlərinin əlaqələndirməsi, bunların insanların həyata hazırlanması işinə təsiri və digər ailə, övlad problemlərini araşdırır.\nHərbi pedaqogika hərbi məktəblərdə, ali hərbi məktəblərdə, hərbi akademiyalarda, adi ali təhsil müəssisələrinin hərbi kafedralarında, hərbi hissələrdə, orta məktəblərdə, orta ixtisas məktəblərində gənclərin hərbi hazırlığı, hərbi təlimi, tərbiyə və təhsilini tədqiq edir.\nXalq pedaqogikası xalqın əsrlər boyu topladığı təcrübə əsasında yaranmış müdrik fikirlərdir ki, bu fikirlər insanların təlim və tərbiyəsi, davranışı, insanlara, ətraf aləmə düzgün münasibəti üçün xalq tərəfindən qəbul edilmiş əxlaqi, etik, estetik normalardır. Xalqın müdrik fikirləri folklor nümunələrində, xalqın adət və ənənələrində öz əksini tapmışdır.\nKorreksiyaedici pedaqogika sosial-psixoloji cəhətdən qüsurlu uşaqların diaqnostikası, profilaktikası və bərpası üzrə aparılan pedaqoji, psixoloji, metodoki işlərin məcmusunu özündə birləşdirir və buna uyğun həmin uşaqların təlıim və tərbiyəsini təşkil edir.\nİstehsalat pedaqogikası müxtəlif istehsalat müəssisələrində, idarə və təşkilatlarda aparılan tərbiyə işləri, texniki inkişafla bağlı yeni əmək və təlim bilik, bacarıq və vərdişlərinin formalaşdırılması və digər pedaqoji problemləri araşdırır.\nGender pedaqogikası son dövrlərdə pedaqogikamıza daxil olmuşdur. Gender ingilis dilində “Genius” sözündən olub “cins” deməkdir. Gender kişi ilə qadın arasındakı fərqlərin bioloji deyil, sosial tərəflərini, fərqlərini öyrənir. Bu fərqlər kişi və qadının cəmiyyətdə fəaliyyətində, davranışında, mental və emosional xüsusiyyətlərində özünü büruzə verir. Gender pedaqogikası kişi və qadın arasında sosial bərabərliyin pedaqoji, psixoloji, əxlaqi, mənəvi problemlərini işləyib tədqiq edir. Gender pedaqogikası təlim və tərbiyə prosesində oğlan və qızların gender sosiallaşması xüsusiyyətlərini öyrənir. Pedaqoji prosesdə gender münasibətlərinin nəzərə alınması təlim və tərbiyənin keyfiyyətinin yüksəldilməsində və səmərəli təşkilində mühüm amildir.\nYaş pedaqogikası isə müxtəlif yaş dövrlərində təlim və tərbiyə məslələrini öyrənir və ona müvafiq olaraq pedaqoji prosesi qurur.\nTibbi pedaqogika. Pedaqogikanın bu sahəsi tibbin hüdudunda təşəkkül taparaq formalaşır. Uşaq və yeniyetmələr arasında хəstəlik hallarının olması bu istiqamətdə səhiyyənin məqsədyönlü fəaliyyət göstərməsini tələb etdiyi kimi, belə uşaqların təhsilinin də təşkilini zərurətə çevirir. Beləliklə, qoruyucu təhsil-tərbiyə konstruksiyalarının işlənib hazırlanması təхirəsalınmaz vəzifə kimi qarşıda durur. Tibbi pedaqogikanın predmetini хəstə və halsız şagirdlərlə müəllimlərin təlimtərbiyə fəaliyyətinin sistemi təşkil edir. Deməli, müalicə və təhsilin səmərəli şəkildə uzlaşdırılması tələbatı öz-özlüyündə meydana çıхır və beləliklə, tibbipedaqoji elmin inteqrasiyası baş verir. Tibbi pedaqogikanın faydalılığını artırmaq üçün alimlərin və praktik işçilərin ikili təhsilə (tibbi və pedaqoji) yiyələnmələri məqsədəuyğundur.\nİslah-əmək pedaqogikası (və ya “Pentensiar pedaqogika”) islah əmək kolonoyalarında həbs olunmuş şəxslərin yenidən tərbiyə olunması üçün pedaqoji yanaşmaların nəzəri və praktik əsaslarını öyrənir, burada onların təhsilinin və tərbiyəsinin təşkili məslələrini araşdırır.İslah-əmək pedaqogikası hüquq elmləri ilə daha sıx bağlıdır. Pedaqoji ədəbiyyatda daha fərqli pedaqogika sahələrinə də rast gəlmək olur.\nHumanistlik pedaqogikası 1950-ci illərin sonu 1960-cı illərin əvvəllərində ABŞ-da yaranmışdır. Humanistlik pedaqogikası əvvəlcə humanistlik ideyalarının ifadəsi kimi meydana gəlmiş və müasir tərbiyə metodlarının nəzəri və praktik istiqamətlərini özündə əks etdirmişdir. Humanistlik pedaqogikasının əsas qayəsi təhsilə, şəxsiyyətə qayğılı münasibət, təhsildə və təlimdə avtoritarizmi dəf etmək, şagirdlərin bilikləri, bacarıq və vərdişləri mənimsəmə prosesinə emosional rəng qatmaqdır. Humanistlik pedaqogikasında təmənnasız yardım etmə, pay vermə, bağışlama, həvəsləndirmə və rəğbətləndirmə kimi formalara üstünlük verilir. Humanistlik pedaqogikası qabiliyyətli, istedadlı, talantlı uşaqların üzə çıxarılması, inkişaf etdirilməsi, formalaşdırılması ilə məşğul olmaqla yanaşı, sahibsiz, kimsəsiz və şikəst uşaqlara da yardım edilməsini həyata keçirdiyi işlərin ən mühüm tərkib hissələrindən biri hesab edir. Antropedaqogika insanın bütün həyatı boyu təhsil, tərbiyə və inkişafı prosesi ilə bağlı yaranmışdır.İnsanın fasiləsiz tənsil alması problemlərini öyrənir.\nBərpa pedaqogikası uşaqların intellektual fəaliyyətinə mane olan amillərin aradan qaldırılmasını öyrənir. Elmi-texniki tərəqqi dövründə informasiya axınının idarə olunması və yetişən nəslin nümayəndələrinin informasiya aləminə daxil edilməsi məqsədilə yaradılan pedaqogikaya informatika-kibernetika pedaqogikası deyilir. Qızların mənəvi-əxlaqi normalarının saflaşdırılmasına xidmət edən pedaqogika feminist pedaqogika, oğlanların əxlaqimənəvi normalarının saflaşdırılmasına yönələn pedaqogika centlmen pedaqogikası adlanır.\nPedaqogika tarixi tərbiyənin,təlimin və təhsilin müxtəlif məktəb sistemlərinin,pedaqoji cərəyanların yaranmasını,mahiyyət və məzmununu,habelə ayrı-ayrı pedaqoqların pedaqoji sistemləri və konsepsiyalarının tarixini öyrənir\nPedaqogikanın göstərilən sahələri də öz növbəsində inkişaf edərək şaxələnir, inkişaf edir və daha yeni pedaqogikalar meydana gəlir.\nİnsanın həyata hazırlanması, geniş mənada insan anadan olandan ölənə kimi müxtəlif səviyyə və formalarda aparılır, davam etdirilir. Ümumiyyətlə, cəmiyyət özünə davamçı, varis hazırlayır, yəni cəmiyyyətin mövcudluğu tələbi özü insanların həyata hazırlanmasını tələb edir. Bu tələb isə həm sistemli təlim müəssisələrində, həm cəmiyyətdə mövcud olan bütün birlik, təşkilat, fəaliyyət sahələrində, ailədə və s. müxtəlif səviyyədə yerinə yetirilir. Həmin birlik və təşkilatların bilavasitə vəzifəsindən, cəmiyyətdəki mövqeyindən asılı olaraq, insanların həyata hazırlanması işi həyata keçirilir. Bu nöqteyi-nəzərdən pedaqogikanın aşağıdakı anlayışlarını göstərmək olar:\n-Pedaqoji gerçəklik, pedaqoji proses, təlim, tərbiyə, təhsil (B. Əhmədov, A. Rzayev – «Pedaqogikadan mühazirə konspektləri» B. Maarif, 1983).\nTəlim, tərbiyə, təhsil, inkişaf, pedaqoji proses pedaqogikanın əsas analayışları hesab oluna bilər.\nİnkişaf - insanın orqanizmində kəmiyyət və keyfiyyət dəyişiklikləri prosesi və onun nəticəsidir.Pеdaqоgika elmində şəхsiyyətin inkişafı dedikdə оnun daha çox psixi, mənəvi inkişafı başa düşülür. Yəni, iradi keyfiyyətlər, yaddaş, hafizə, təsəvvür, təxəyyül, təfəkkür, diqqət, məsuliyyət və s. psiхоlоji keyfiyyətlər təlim və tərbiyə prosesində inkişaf edir\nŞəхsin malik оlduğu psiхоlоji хüsusiyyətlər pеdaqоji prоsеsdə istər-istəməz, оbyеktiv şəkildə müəyyən dərəcədə inkişaf еdir. Pеdaqоji prоsеsin bu imkanını bilən və оnu öz işində nəzərə alan müəllimlər və digər tərbiyəçilər həmin inkişafın səviyyəsini хеyli yüksəldə bilirlər. Bu mənada inkişaf pеdaqоji prоsеsin həm zəmini оlur, həm də nəticəsinə çеvrilir.\nTəlim – öyrədənin rəhbərliyi ilə öyrənənlərin həyatı dərk etməsi və bu əsasda bilik, bacarıq, vərdişlərə yiyələnməsidir. Təlim ərəb sözüdür. “aləmə” kökündən olan “təlim, öyrətmə, elmi nəzəriyyə” mənalarında işlədilir.Təlim ikitərəfli pеdaqоji prоsеsdir: Təlim - öyrədənlə öyrənənlər arasında qarşılıqlı fəaliyyətə əsaslanan pedaqoji prosesdir.Öyrədən şəхs təlim zamanı üç istiqamətdə fəaliyyət göstərir:\n-Bilik, bacarıq və vərdişlərin mənimsənilməsini təşkil еdir, bu məqsədlə məsləhət və istiqamətlər verir;\n-Həmin bilik və bacarıqlar vasitəsilə öyrənən şəхslərdə şüurun, psiхikanın, intellektual səviyyənin inkişafına diqqət yеtirir;\n-Zəruri оlan mənəvi, əxlaqi, psixoloji kеyfiyyətlərin aşılanması qayğısına qalır.\nTəlim obyektiv aləmin dərk etdirilməsidir. Dərk etdirmə və dərk etmə sistemli şəkildə təlim müəssisələrində aparılmaqla yanaşı təlimdənkanar müəssisələrdə də – mədəniyyət müəssisləri, ailə, uşaq evləri, yenidən tərbiyə müəssisələri, istehsalat müəssisləri və s. də aparılır. Bu baxımdan təlimə ümumiyyətlə insanların həyatı dərk etməsi, zəruri bilik, bacarıq və vərdişlərə yiyələnməsi prosesi kimi də baxmaq olar.\nBilik, təbiət, cəmiyyət, insan təfəkkürü haqqında qaydalar, qanunlar, qanunauyğuynuyqlar haqqındakı faktlar, məlumatlar sistemidir. Bu faktlar və qanunauyğunluqlar ayrı-ayrı elmlərin tərkibində birləşdirilib sistemə salınmışdır.\nBacarıq,biliklərin tətbiq edilməsidir. Bacarıqlar sistemli təlim müəssisələrində formalaşdırılır.Hər bir şagirdə öyrəndiyi elmi faktı tətbiq etmə bacarığı formalaşdırılır.\nVərdişlər bacarıqların dəfələrlə təkrarı nəticəsində avtomatlaşmış formasıdır. Bacarıqların icrası zamanı insan düşünə-düşünə, iradi cəhətdən gərginliklə işləyir. Vərdişlər zamanı isə eyni hərəkət, iş dəfələrlə təkrar etdirildiyindən beyin qabığında yaranmış müvəqqəti rabitələr əsasında avtomatlaşır. Ona görə də həmin fəaliyyət düşüncə və diqqətin gərgin nəzarəti olmadan icra edilir.\nBilik,bacarıq və vərdiş bir-biri ilə əlaqəlidir.Bilik olmazsa bacarıq da formalaşmaz.Bacarıq formaslaşmazsa vərdişlər yaranmaz.\nTəlim həm təhsilləndirici, həm tərbiyəedici, həm də inkişafetdirici vəzifələri kompleks həyata keçirir.\nTəlim prosesinə müxtəlif yanaşmalar\nMüasir dövrdə təlimə müxtəlif yanaşmalar mövcuddur:\nProblemli təlim dedikdə təlim prosesində problemli vəziyyət yaradıb şagirdlərin təfəkkürünü ,düşüncə tərzini inkişaf etdirmək nəzərdə tutulur.Bu ideyanın kökləri çox qədimdir.Belə ki,problemli vəziyyət haqqında xalqımızın nağıllarında,tapmacalarında ətraflı bəhs edilmişdir.Hələ kitab,dərsliklər yox ikən babalar və nənələr nəvələrinə nağıl deyir,tapmacalar söyləyir,məsələlər düzəldib onların qarşısında maraqlı suallar qoyur,təfəkkürünü inkişaf etdirirlər.Bu yanaşma müasir dövrdə də ən çox tətbiq olunan yanaşmalardır.Problemli vəziyyətin yaradılması fəal təlimin əsas mexanizmlərindən biridir.Probli vəziyyət şagirddə idrak fəallığı oyadır,onu düşünməyə,axtarış etməyə sövq edir.\nProqramlaşdırılmış təlim .Öyrədilən materialın məzmunu hissələrə ayrılır, hər hissənin icrası üzrə öyrənən (şagird və ya tələbə, işçi) xüsusi tapşırıq alır, yerinə yetirilən tapşırıq möhkəmləndirilir, sonra digər hissə yerinə yetirilir, səhvə yol verildikdə yeni izahat verilir və səhv edilən hissə yenidən yerinə yetirilir. Bu addım-addım irəliləmədə öyrədən üçün xarici, öyrənən üçün isə daxili əks əlaqə yaranır. Proqramlaşdırılmış təlim tədris maierialının nizamlanmış şəkildə etibarlı öyrənmə vasitəsi, öyrənənin müstəqil öyrənmə fəaliyyətidir. Bu prosesdə bütün təlim vasitələri, dərsliklər, cihazlar, texniki vasitələr öyrədən və öyrənənin köməkçisi rolunu oynayırlar,köməkçi kimi çıxış edirlər. Təlimin bu növündə əsas məqsəd az vaxt ərzində daha çox material mənimsətməkdən ibarətdir. Proqramlaşdırılmış təlim zamanı proqramlar əvvəlcədən tərtib edilir, həmin proqramda aralıq və son nəticələr və nəticələrə gəlmə prosesi ardıcıl şəkildə verilir.\nAlqoritmləşdirilmiş təlim müasir pedaqogikada xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Alqoritm müəyyən tipə aid idraki və əməli vəzifələrin məntiqi ardıcıllıqla yerinə yetirilməsidir. Alqoritm prosesində bir və ya silsilə məsələlərin həlli ən sadə addımlarla icra edilir və hökmən düzgün nəticəyə gətirilir. Təlim alqoritmi öyrənənin məntiqi fəaliyyətinin məntiqi quruluşunu üzə çıxarır, məntiqi düşünməyə istiqamət verir, təfəkkürə, düşünməyə takan verir.\nDiferensial təlim - Təhsilalanın şəxsiyyətinə yönəlmiş təlimdir. Diferensial təlim – təlimi fərdiləşdirməyə imkan verir. Təlimdə diferensiasiya bir neçə istiqamətdə aparıla bilər:\n1. Təhsilalanların qabiliyyətlərinə görə (ümumi qabiliyyətlər xüsusi qabiliyyətlər və s. ).\n2. Təhsilalanların maraqlarına görə.\n3. Təhsilalanların ixtisasına görə.\nDiferensial təlim müxtəlif səviyyəli təlim – təhsil-tərbiyə prosesinin elə təşkilini nəzərdə tutur ki, hər bir təhsilalanın tədris materialını öz qabiliyyətinə və öz imkanlarına uyğun şəkildə mənimsəmək imkanı əldə etsin .Bu halda baza bilikləri müxtəlif səviyyələrdə mənimsənilmiş olur. Təhsilalanın təlim-idrak fəaliyyəti qiymətləndirilərkən, onun səyi və yaradıcılığı nəzərə alınır\nTəlimin aşağıdakı prinsipləri vardır:\n1.Təlimin həyatla, quruculuq işi ilə əlaqələndirilməsi-Yəni təlim işi bilavasitə həyatın tələbləri ilə əlaqələndirilməli, həyatla bağlanılmalıdır. Orta ümumtəhsil məktəblərində tədris edilən hər bir elmin həyati əhəmiyyəti şüurlu sürətdə dərk etdirilməlidir\n2.Təlimin mövcud əxlaq normalarına uyğun tərbiyələndirməsi-Bu prinsip pedaqoji qanunauyğunluqlardan biridir. Beləki öyrənənlər təlim prosesində biliklərə yiyələnməklə yanaşı həm də tərbiyə olunurlar. Təlim materiallarının məzmunu elə qurulur, tərtib edilir ki, o, həm də mövcud əxlaq normaları baxımından tərbiyə edir. Təlim öz məzmunu ilə yanaşı təşkili formaları, səmərəli üsul və vasitələri ilə öyrənənlərin əxlaqına, dünyagörüşünə, onlarda psixi proseslərin inkişafına təsir göstərir. Yəni təlim prosesi tərbiyələndirmə vasitəsinə çevrilir.\n3.Müvafiqlik-Bu prinsip təlimi öyrənənlərin inkişaf səviyyəsinə – psixoloji, fizioloji və intellektual – uyğun şəkildə qurmağı tələb edir. İnsanların inkişaf səviyyələri qarşılıqlı əlaqə və vəhdətdə gedir. Yəni yaş artdıqca uşaqlar həm fiziki cəhətdən inkişaf edirdə, həm psixoloji prosesləri, ona görə anlama səviyyə artır. Digər tərəfdən təlim prosesində getdikcə mürəkkəbləşən biliklərə yiyələnirlər, yəni intellektual imkanları da artır tədris ediləcək elmi məlumatlar, və vasitələri müəyyən edilir.\n4.Fərdi yanaşma-Təlim prosesində məhz fərdi xüsusiyyətlər nəzərə alınmalı, hər kəsə bu fərdi imkanlara uyğun olaraq yanaşılmalıdır. Bəzi şagirdlər sakitdir və ya qaradinməzdir,kimisi coşqundur,kimisi utancaqdır,kimisi şəndir. Müəllim sinifdəki hər bir şagirdin fərdi xüsusiyyətlərini bilməli və təlim nəzərə almalıdır.Fərdi yanaşma prinsipi differensial təlimlə eyni anlayış deyildir.Differensial təlim şagirdlərə onun intellektual səviyyəsinə uyğun yanaşmağı tələb edir,yəni şagirdə onun bacaracağı tapşırıqlar verməyi,onun üstəsindən gələcəyi problemlərlə qarşılaşdırmağı tələb edir.Fərdi yanaşma isə şagirdə yanaşarkən onun şəxsi özəlliklərini,xüsusiyyətlərini nəzərə almaqdır.\n5.Əyanilik-Məşhur çex pedoqoqu Y.A.Komenski əyaniliyə yüksək qiymət verərək onu müəllimlər üçün «qızıl qayda» adlandırılmışdır.Bu prinsip dərk etməni real əyşa və ya hadisələr, faktlar üzərində qurmağa deyilir.Yəni təlim zamanı müəllim şagirdlərə yalnız danışaraq məlumat vermir,şagirdlərə əyani vəsaitlərlə,real görüntülərlə və ya mövzuya aid ekskursiyalar təşkil etməklə daha səmərəli təlim təşkil edir.\n6.Şüurluluq və fəallılıq. Yeni materialı dəlil və sübutlarla, isbatlarla öyrənməyə fəal surətdə bilik əldə etmə, biliklərini tətbiq etməyə şüurluluq və fəallıq deyilir. Şüurlu mənimsənilmiş biliklər həmçinin öyrənənlərin nitqini inkişaf və tərbiyə edir. Hər kəs öyrəndiyi məlumatı şifahi və ya yazılı şəkildə şərh etmək üçün söz axtarır, cümlə qurur, fikrini məntiqi və ardıcıl şəkildə tfadə etməyə çalışır. Bu isə öyrənənlərin nitqini və məntiqi təfəkkürünü inkişaf etdirir. Şüurluluq və fəallıq bir-biri ilə sıx əlaqəlidir.Şagird eşitdiklərini,oxuduqlarını və ya gördüklərini şüurlu şəkildə dərk etmədikdə fəal olmur.Mövzu ilə bağlı müzakirələrdən kənarda qalır.\n7.Sistematiklik və ardıcıllıq. Bu prinsip elmlərin əsaslarına yiyələnən zaman elmin sistemini mühafizə etmək, bilik, bacarıq və vərdişləri aşılayarkən müəyyən ardıcılığa riayət etmədir. Bu prinsipə riayət etmədən sistemli elmlərə yiyələnmə də mümkün deyil.\n8.Biliklərin möhkəmləndirilməsi-Təlimin müvəffəqiyyətini təmin edən əsas və mühüm prinsiplərdən biri də biliklərin möhkəmləndirilməsidir. Y.A.Komenski biliyin möhkəmləndirilməsi qayğısına qalmayan müəllimin işini xəlbirlə su daşımağa bənzədirdi. Hər bir sonrakı bilik özündən əvvəlkinin davamı olmaqla ona əsaslanır, ona görə də hafizədə möhkəmləndirilməyən biliyin heç bir əhəmiyyəti olmur, onun öyrənilməsinə sərf olmuş zaman da hədər gedir.\n9.Təlimdə yaşauyğunluq prinsipi-Təlim zamanı yaş xüsusiyyətlərinin nəzərə alınması ən vacib prinsiplərdən biridir.Kiçikyaşlı məktəblilərin şəxsi ləyaqətinə,mənliyinə qiymət vermək,onlarla məsləhətləşmək,onlara inanmaq,etibar etmək və məsuliyyət hissini formalaşdırmaq lazımdır.İlk gənclik dövrü yüksək idrak imkanları və sosial yetkinliyin artması ilə səciyyələnir. Ümumiyyətlə,hər bir yaş dövrünə uyğun şagirdlərin maraq və ehtiyacları fərqlidir. Təlimi şagirdlərin marağına uyğun təşkil etmək isə təlimin keyfiyyətini artırır.\nTəlim üsulları təlim məqsədlərini həyata keçirmək və təlim fəaliyyətini səmərəli təşkil etmək üçün öyrədənlərin istifadə etdikləri yollardır. Müxtəlif dövrlərdə alimlər təlim üsullarını müxtəlif şəkildə təsnif etmişlər. Pedaqoqlar bu təsnifatda müxtəlif mənbələrə istinad etmişlər. Məsələn M.Muradxanov XX əsrin 60-cı illərində təlim üsullarını bilik mənbələrinə görə aşağıdakı şəkildə təsnif etmişdir:\n1. Şifahi və müsahibə metodları. Bu metodlar ənənəvi pedaqoqikada şərh üsulları kimi, gedir. Lakin burada şərhin bütün növləri deyil, ancaq yeni biliyin öyrədilməsində daha çox rolu olan metodlardan bəhs ediləcəkdir: izah, nəql, mühazirə, müsahibə.İzah-öyrəniləcək yeni materialı şifahi söz vasitəsilə dəlillərlə isbat etməkdir. İzah vasitəsilə öyrənənlər yeni fakt və ya hadisənin, elmi təlimatın səbəb və nəticə əlaqələrini dərk edir, mənimsəyir. Nəql yeni materialın təsvirə əsaslanaraq öyrədilməsi üsuludur. Nəql vasitəsilə yeni material sistemli və ardıcıl şəkildə təsvir edilir. Mühazirə şərhin nəqlə və izaha nisbətən geniş və uzunmüddətli növü olub özünün ciddiliyi, prinsipial cəhətdən vacib məsələlərə həsr olunması ilə xarakterizə edilir. Mühazirə öyrənənlərin başqa mənbələrdən mənimsədikləri məlumat və faktların ümumiləşdirərək dəqiqləşdirilməsinə həsr edilir. Müsahibə təlimin bütün mərhələlərində istifadə edilən sual-cavab üsuludur.\n2. İllüstrasiyə və demonstrasiya, metodları-İllüstrasiya fakt və hadisələri statik-hərəkətsiz göstərməyə deyilir.Yəni əyani vəsaitlərin köməyi ilə tədris materialının mənimsənilməsini nəzərdə tutur.Məsələn,şagird oxuduğu nağılın gedişatını müxtəlif şəkillərdə də görə bilər,oxuduğunu əyani şəkildə görərkən daha şüurlu şəkildə dərk edər.Və ya öyrəndiklərini cədvəl,sxem formasında görərkən daha aydın şəkildə dərk etməsinə səbəb olar.Göründüyü kimi illüstrasiyanın müxtəlif növləri vardır:1.Təbii şəkildə əşyanın özü;2.Əşyanın şəkli;3.Əşyanın modeli və ya maketi;4.Simvolik və ya sxematik materiallar(xəritə,qlobus,cədvəl,sxem,diaqram və s).Demonstrasiya fakt və hadisələri dinamikada hərəkətdə,dəyişmə və inkişaf vəziyyətində göstərməyə deyilir.Demonstrasiya ilə illüstrasiya arasında fərq böyükdür.Məsələn hər hansı bir hadisə haqda şəkillər göstərmək təlimə maraq qata bilər.Lakin həmin hadisəyə aid videolar izləmək təlim üçün daha səmərəli olar,şagirdin danışılan hadisəni real olaraq görməsi üçün demonstrasiya üsulu çox əlverişlidir..Demonstrasiya metoduna müxtəlif təcrübələr,audiovizual vasitələri-kino,televiziya,video,maqnitafon və s. daxildir.\n3. Labalator məşğələləri, praktik məşğələlər və çalışmalar-tədqiqatçılıq metodlarından biri olub, yeninin axtarıcılığı mənimsəməsində mühüm əhəmiyyətə malikdir. Praktikum və labarator məşğələlərdən həmçinin biliklərin möhkəmləndirilməsi məqsədilə də istifadə edilir. Bu məşğələlərin xüsusi əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki müxtəlif təbii, kimyəvi, texniki hadisələr üzərində uzun müddət müşahidə apara və müstəqil nəticə çıxara bilirlər.\n4. Kitab üzərində iş-"Kitab gəncliyi qidalandırır,qocanı gümrahlaşdırır,xoşbəxtliyi bəzəyir,bədbəxtliyə sığınacaq və təskinlik verir,evə sevinc bəxş edir.Kitabsız ev ruhsuz bədənə bənzəyir"(Siseron).Günəş dünyanı işıqlandırdığı kimi,kitablar da insan əqlini nurlandırır. Kitab və ilk mənbələr üzərində iş insanlara bütün həyatı boyunca, fəaliyyəti prosesində lazım olan vacib və əhəmiyyətli bir üsuldur. təlimin ilk günlərindən başlayaraq şagird və tələbələrdə kitab üzərində müstəqil iş bacarıq və vərdişləri formalaşdırılmalıdır. Kitab üzərində iş bacarığın formalaşdırılmasının insanların gələcək fəaliyyətində böyük əhəmiyyəti vardır. Beləki, bu təhsilin bütün mərhələlərində elmi məlumatları daha ətraflı və dəqiq mənimsəmə üçün, xüsusi məqsədli müstəqil iş, axtarıcılıq işi və onun səmərəliliyini təmin edən mühüm şərtlərindən biridir.\nTəlim prosesinin gedişinə və nəticələrinə çoxlu sayda müxtəlif səbəblər təsir göstərir:\n1.Birinci baş amil “tədris materialı”dır. Tədris informasiyası iki yerə ayrılır:\n1) koqnitiv informasiya (bilik verən informasiya);\n2) idarəedən informasiya (konqnitiv informasiyanı necə mənimsəmək,necə icra etmək haqqında siqnallar). “Tədris materialı” olduqca özünəməxsus informasiyadır. Başqa informasiya ilə müqayisədə o, pedaqoji cəhətdən işləmiş informasiyadır. Tədris prosesi üçün informasiyanın yararlılığı, onun gücə müvafiqliyi, təlimdə qazanılan nəticələr məhz həmin informasiyanın pedaqoji cəhətdən işlənilmə səviyyəsindən, keyfiyyətindən asılıdır. Baş amil kimi “tədris materialı”nın tərkibində iki kompleks amil bir-birindən məntiqi surətdə fərqənir:\n1) obyektiv informasiya kompleksi;\n2) pedaqoji cəhətdən işləmiş informasiya kompleksi. Birinci kompleksə tədris materialının məzmunu, kəmiyyəti, keyfiyyəti, forması, strukturu kimi ümumi amillər aiddir. İkinci kompleksə tədris materialının öyrənilmə ardıcıllığı, ona ayrılan vaxt və s. daxildir. Materialın pedaqoji cəhətdən işlənilmə prosesində əldə olunan və şagirdlərə təqdim edilən informasiyanın xarakteristikalarına aşağıdakılar aiddir: informsiyanın şərh olunma qaydası, strukturu, müvafiqliyi (müəllimin nitqi, informasiyanın şagirdlərin hazırlıq səviyyəsinə uyğunluğu, informasiyanın artıqlıq səviyyəsi və s.)\n2.İkinci baş amil “təşkilat- pedaqoji təsir” amilidir. O, çox sayda səmərəverən səbəbləri özündə birləşdirir. Bu səbəblər müəllimin fəaliyyətini, tədris prosesinin təşkilinin keyfiyyət səviyyəsini, tədris və pedaqoji əməyin şəraitini xarakterizə edir. Bu amilin tərkibində iki kompleks amil vardır:\n1) dərsdə təşkilati-pedaqoji təsir;\n2) sinifdənxaric və məktəbdənkənar məşğələlərdə təşkilati –pedaqoji təsir.\n3.Üçüncü baş amil “şagirdlərin oxumağa qabilliyi”dir. Bu, şagirdlərin oxumağa qabilliyi (yararlılığı) və müəyyən olunmuş müddətdə layihələşdirilmiş nəticələrə nail olmaq imkanlarıdır. Oxuma qabilliyinə fərdi və qrup (kollektiv) halında baxmaq məqsədəuyğundur. Burada iki kompleks amil vardır:\n1) dərsdə oxumağa qabillik;\n2) sinifdənxaric və məktəbdənkənar fəaliyyətdə oxumağa qabillik.\nDərsdə oxumağa qabilliyi aşağıdakı səbəblər xarakterizə edir:\n-oxuyanların ümumi hazırlıq səviyyəsi (erudisiyası);\n-müəyyən tədris materialına yiyələnmə;\n-bilik, bacarıq və vərdişləri mənimsəmə qabiliyyəti;\n-öyrənmə-idrak fəaliyyəti üçün ümumi qabiliyyətlər;\n-diqqətin ümumi xarakteristikası (sinir sisteminin, temperamentin və yaşın xüsusiyyətləri); -konkret tədris fənnini öyrənən zaman şagirdlərin təfəkkür xüsusiyyətləri;\n-təfəkkürün ümumi xarakteristikası;\n-tədris materialını şüurlu və möhkəm mənimsəmək üçün psixoloji durum (xarici və daxili); -təlimin motivasiyası (məqsədləri başa düşmək və dərk etmək, təlimə və öyrənilən fənnə maraq, stimulların təsirliyi, şagirdin öz vəzifələrini yerinə yetirməsinə münasibəti və s.);\n-bilik və bacarıqların mənimsənilmə tempi;\n-şagirdlərin səhhəti (yorulması, xəstələnməsi və s.):\n-şagirdlərin yaşı; şagirdlərin dəyərləndirmə (qiymətləndirmə) oriyentasiyası;\n- həyat planları; intizamlılığı; məsuliyyətliliyi; gələcək peşəyə meyli; həyat tərzi və s.\nMüstəqil öyrənmə prosesində oxumağa qabillik aşağıdakı səbəblərlə xarakterizə olunur: -özünənəzarət (nəzarətin həcmi, tezliyi, keyfiyyəti, sistemi);\n-iradə və qətiyyətlilik; məqsədyönlülük;\n-oxumaq bacarığı; işin rejimi və təşkili;\n- səhhətin vəziyyəti;\n-yadda saxlamanın və mənimsəmənin sürəti;\n-təfəkkürün səviyyəsi və xüsusiyyəti; yaş və fərdi xarakteristika və s.\n4.Dördüncü baş amil “vaxt”dır. Onu da iki yerə bölmək olar:\n1) bilavasitə dərsdə sərf olunan vaxt;\n2) müstəqil surətdə oxumağa sərf olunan vaxt.\nDərsdə sərf olunan vaxta aiddir: biliklərin qavranılmasına və ilkin mənimsənilməsinə, öyrənilən biliklərin möhkəmləndirilməsinə, nəzarətin, təkrarın və möhkəmləndirmənin dövri aparılmasına, təlimi başa vurandan sonra keçən, məqsə- dəuyğun olaraq informasiyanın hafizədə saxlanılmasına, çalışmaların yerinə yetirilməsinə və biliklərin, bacarıqların tətbiqinə, öyrənilən materialın təkrarına, biliklərin sistemləşdirilməsinə, cavab verməyə hazırlaşmağa və cavab verməyə sərf olunan vaxt və s.\nMüstəqil oxumağa sərf olunan vaxta aşağıdakılar aiddir: ev tapşırıqlarının yerinə yetirilməsinə, əlavə ədəbiyyatı oxumağa, fakultativlərə və əlavə məşğələlərə getmək, dərnəklərdə iştirak etmək, maraq kursları üzrə məşğələlərdə məşğul olmaq üçün sərf olunan vaxt və s. Qeyd edək ki, normal təlim şəraitində təşkilati - pedaqoji baş amilin təsiri başqalarına nisbətən daha əhəmiyyətlidir. Bu, onunla izah olunur ki, həmin amildə səmərəverən səbəblərin sayı daha çoxdur.\nPraktik mənada pedaqoji texnologiya dedikdə, həm də qarşıya qoyulmuş məqsədə uyğun olaraq bilik, bacarıq, vərdiş və münasibətləri formalaşdırmaq və onlara nəzarəti həyata keçirmək üçün əməliyyatlar kompleksi başa düşülür. Pedaqoji texnologiyada müəllimin fəaliyyətini aşağıdakı funksional komponentlərə ayırmaq olar:\nBeləliklə, müəllimin təlim texnologiyalarını aşağıdakı əməliyyatlar təşkil edir:\nI. Bilikləri toplamaq üçün (əldə etmək) əməliyyatlar\nII. Təlimin və təhsil-tərbiyənin məqsədlərini layihələş- dirmək üçün əməliyyatlar\nIII. Təlim və təhsil-tərbiyə prosesini təşkil etmək üçün əməliyyatlar\nIV. Bilikləri şagirdlərə öyrətmək üçün əməliyyatlar\nQnostik komponentə daxildir: təlim, təhsil-tərbiyənin məqsədləri, tədris etdiyi fənnin məzmunu barədə biliklər, şagirdləri öyrənmək, təlim prinsiplərini və texnologiyalarını öyrənmək, öyrədici və tərbiyəedici məşğələlər keçirmək və s.\nLayihələşdirici komponent. Uzaq məqsədləri (pespektivləri), əməliyyatları, vasitələri özündə birləşdirir; layihələşdirmə cinsi fərqlər nəzərə almaqla həyata keçirilməlidir\nKonstruktiv komponent. Qarşıdakı məşğələni hazırlamaq üçün əməliyyatlar komplektini nəzərdə tutur Təşkilatçılıq komponenti. Məşğələləri hazırlamaq və keçirmək üçün əməliyyatlar komplektini nəzərdə tutur\nKommunikativ komponent. Şagirdlərlə qarşılıqlı ünsiyyət prosesi zamanı fəaliyyət üçün əməliyyatlar komplektini özündə birləşdirir\nTəlim texnologiyası dedikdə, bilik, bacarıq və vərdişləri formalaşdırmaq üçün əməliyyatlar komplekti başa düşülür.\nTərbiyə texnologiyası dedikdə, nisbi, sabit və müntəzəm olaraq ümumiləşən münasibətlərin, məqsədyönlü formalaşdırılması üçün əməliyyatlar komplekti başa düşülür.\nİnkişaf texnologiyası təlim və təhsil-tərbiyə texnologiyası ilə əlaqədardır. Psixi inkişaf dedikdə, əqli bacarıqların formalaşdırılması, insan psixikasında hər hansı əməliyyatların (çıxarılması) çoxalması nəzərdə tutulur. Beləliklə, bacarıqların formalaşması harada baş verirsə orada da psixi inkişaf müşahidə olunur. Fiziki inkişaf zamanı fiziki bacarıqlar nəticə kimi özünü göstərir.


“Azərişıq” ASC-nin sədr müşaviri Elsevər Rüstəmli Caspian Energy Club-un üzvləri ilə görüşüb.\nCaspian Energy Club-un sədri və baş icraçı direktoru Telman Əliyev bildirib ki, qurumun təşkil etdiyi “Online Round Table” çərçivəsində COVID-19 pandemiyası dövründə sahibkarların “Azərişıq” ASC ilə əməkdaşlıq üzrə sual və təklifləri müzakirə olunub.\nTədbirdə çıxış edən “Azərişıq” ASC-nin sədr müşaviri Elsevər Rüstəmli son illər Azərbaycanda sahibkarların elektrik enerjisi şəbəkəsinə qoşulması prosesinin sadələşdirilərək daha da əlçatan edildiyini qeyd edib. Onun sözlərinə görə, bir sıra dövlət qurumlarının elektron sistemlərinə inteqrasiya şəffaflığın daha da artırlmasına xidmət edir.\nE.Rüstəmli qeyd edib ki, Dünya Bankının bu gün yaydığı son hesabatında Azərbaycan 10 ən islahatçı ölkədən biridir. Məhz bu “Elektrik təchizatı şəbəkələrinə qoşulma” indikatoru üzrə aparılan islahatlar da bu Dünya Bankının hesabatına salınıb. Hesabatda texniki şərtlərin və elektrik sistemlərinə qoşulmanın bir paketdə cəmlənməsi nəticəsində elektrikə qoşulma üzrə prosedurların sayının 5-ə, müddətin isə 32 günə kimi azaldığı öz əksini tapıb. Qeyd edək ki, həmin göstəricilər daha öncə hesabatda, müvafiq olaraq, 7 və 41 gün kimi əks olunub. Bu isə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin uğurlu islahat kursunun əsas göstəricisidir.\n“Azərişıq”ın Tədris və İnnovasiyalar Mərkəzinin direktoru Araz Məmmədzadə isə təmsil etdiyi qurumun innovativ yenilikləri ilə bağlı danışaraq qeyd edib ki, son günlərdə smartkart sayğaclarında istifadə edən abunəçilərin işini asanlaşdırmaq üçün xüsusi proqram təminatı və “SMART Card reader” istifadəyə verilib. Bilirik ki, koronavirus pandemiyasının yayıldığı bir vaxtda sosial məsafənin qorunmasını vacibdir. Məhz yoluxmaların sayının azalması baxımından sosial məsafənin qorunmasının vacibliyini nəzərə alaraq smart kart oxuyucularının çox böyük əhəmiyyəti olduğu qeyd edilib. Bu həm də nağdsız ödənişlərin inkişafı və şəffaflıq baxımından əvəzsiz vasitəsidir. Həmçinin elektron bildirişlərin tətbiqi, 199 Çağrı Mərkəzinin fəaliyyəti də abonent məmnunluğuna hesablanmış addımlardır.\nDaha sonra sahibkarları maraqlandıran suallar cavablandırılıb və təklifləri dinlənib.\nTelman Əliyev açıq və səmimi dialoqa görə Elsevər Rüstəmliyə minnətdarlığını bildirib və “Azərişıq” ASC ilə birgə işçi qrupu yaratmağı təklif edib. İşçi qrup aktual məsələlərin, təklif və problemlərin mütəmadi monitorinqini keçirməyə, operativ qaydada həll yollarını təqdim etməyə imkan verir.\nXatırladaq ki, “Online Round Table” Azərbaycan iqtisadiyyatının müxtəlif sahələrini təmsil edən sahibkarların problem və təkliflərinin müzakirəsi üçün Caspian Energy Club tərəfindən yaradılıb.\nSıralarında dünyanın 50 ölkəsindən 5 000 artıq şirkət və təşkilatı birləşdirən Caspian Energy Club 2002-ci ilin iyununda yaradılıb. “Biznes-hökumət” dialoqunun fəal iştirakçısı olan Caspian Energy Club-un əsas məqsədi Azərbaycanda və Caspian Energy Club-un fəaliyyət göstərdiyi digər ölkələrdə investisiya və işgüzar mühitin yaxşılaşdırılmasından, həmçinin B2G, B2B və B2C formatlarında dialqoların stimullaşdırılmasından və onlarda fəal iştirak etməkdən ibarətdir.\nTarix: 17 Dekabr 2020


Neftin qiyməti Azərbaycanı sevindirdi » Qadin.Net ~ İlk milli qadın portalı\nBirjalardan gələn xəbərlər ölkə ekspertlərini xeyli nikbinləşdirib.\nBu gün London birjasında neftin qiyməti sabahı bahalaşma ilə başlayıb.\nANS PRESS-in məlumatına görə, bu gün Bakı vaxtı ilə saat 10 radələrində London birjasında Brent markalı neftin bir barrelinin qiyməti 43,54 dollara qədər qalxıb.\n“AzəriLayt” markalı neftin də bahalaşıb. “AzəriLayt”ın bir barrelinin qiyməti London birjasında 44,47 dollar təşkil edib. Dünən isə London birjasında “AzəriLayt”ın bir barrelinin qiyməti 43,99 dollara düşmüşdü.\nBirjalardan gələn xəbərlər Azərbaycan ekspertlərini nikbinləşdirib. Ölkənin əsas ixrac məhsulu olan neftin qiymətinin yüksək olması təkrar devalvasiya olmayacağından xəbər verir.\nİşe baxee 150 den hara yendi\nKaş daha enməsin yoxsa millətin qanı gedəcəklər


Bico xalçaları - Vikipediya\nTam adı: "Yeni Bico" xalçası (19-cu əsrin əvvəli)\nMəktəbi: Şirvan xalçaçılıq məktəbi\nKənd: Bico kəndi\nDüyünlərin sayı: 1 kv. m-də 250-300 min ilmə\nBico xalçaları — Qafqazın ən məşhur xalçatoxuma məntəqələrindən olan Bico kəndinin (indiki Ağsu rayonunun ərazisinə daxildir) adı ilə bağlı xalçalar.\n4 "Quba-Bico" xalçaları\nŞirvan xalçaçılıq məktəbinin ən məşhur kompozisiyalarından olan "Bico xalçaları" hazırda Ağsu rayonunun inzibati ərazi vahidinə daxil olan Bico kəndinin adını daşıyır. Bico xalçaları Bicodan başqa Qəşəd, Göylər, Pirhəsənli, Udullu, Şirvan xalçaçılıq məktəbinin digər məşhur xalçatoxuma məntəqələrində, eyni zamanda Qubada və İranda da istehsal olunub. Azərbaycanın xalq rəssamı Lətif Kərimov "Bico" xalçalarının texniki və incəsənət nöqteyi-nəzərindən təkcə Şirvanda deyil, bütün Qafqazda ən məşhur xalça hesab olunduğunu qeyd edirdi. (Bax: Керимов Л.Г. 'Азербайджанский ковер. Том III', Баку: Гянджлик, 1983,144 c., c.45) XIX əsrin ikinci yarısında Azərbaycandan Nijni Novqorod şəhərinə ixrac olunan Bico xalçaları öz milli koloriti və mürəkkəb ornament kompozisiyası ilə diqqəti cəlb edirdi.\n19-cu əsrin əvvəllərinə aid Şirvan Bico xalçasının təhlili.\nBədii təsvir[redaktə | əsas redaktə]\nMürəkkəb naxışlı qədim "Bico" xalçalarında heyvan və insan təsvirlərinə də rast gəlinir. Belə qənaətə gəlinir ki, bu variantın orta sahəsinin kompozisiyasında toy və digər mərasimlərlə bağlı səhnələr də əks etdirilmişdir. Bico xalçalarının ən məşhur versiyası olan sözügedən kompazisiya XIX əsrin sonlarından etibarən orijinal formadan çıxarılmış, ayrı-ayrı, daha sadə versiyalarda toxunmağa başlanmışdır. Təxminən 150 ildən sonra-2016-cı ildə bu xalça kompazisiyası yenidən Bico kəndində, kənd sakini Zahid Qəhrəmanovun ailəsində toxunmuş və bununla da yenidən məşhurlaşmağa başlamışdır.\n"Bico" xalçası, 19-cu əsr\n"Bico" xalçasının ikinci variantının orta sahə kompozisiyasında bir-birinin üzərində olan səkkizguşəli göllər bu variantda toxunmuş xalçaların əsas xüsusiyyətidir. Göllərin ətrafında, həmçinin orta sahənin doldurulmamış aralıqlarında yalnız "Bico" xalçalarına xas olan, xalçaçılar tərəfindən "bükmə" adlanan elementlər yerləşir. Bu elementlər "Bico" xalçalarının ikinci varianın əsas elementi olmaqla, onu birinci variantdan fərqləndirən əsas bədii xüsusiyyətdir.\n"Bico" xalçaları, adətən, 120x200 sm-dən 150x250 sm-ədən ölçülərdə toxunur. Bu xalçaların hətta uzununa artırılaraq 120x300 sm olçüsündə toxunanları da mövcudur.\nNaxışların sıxlığı hər kvadrat desimetrdə 40x50 naxışdan 55x60 naxışa qədərdir (hər kvadrat metrdə 200.000-dən 300.000 naxışa qədər).\nXovun qalınlığı 4-5 mm-dir.\n"Quba-Bico" xalçası, 1856-cı il; ABŞ, Nyu-york, Bruklin muzeyi-İslam Dünyası İncəsənət kolleksiyası\n"Quba-Bico" xalçaları[redaktə | əsas redaktə]\nBu xalçalar Quba xalçaçılarının toxuduğu ən məşhur incəsənət əsərlərindən sayılır. Quba xalçaçılıq məktəbinə aid edilsə də Qərb mütəxəssisləri bu xalçaların Şirvan xalçaçılıq məktəbinə daxil olan qədim Bico xalçalarının çeşniləri üzərində toxunmasını qeyd edirlər. Bir çox hallarda "Qubada toxunmuş Bico xalçası" kimi də tanıdılır. 18-19-cu əsrlərdə toxunmuş və "Quba-Bico" adlandırılan xalçalar indi dünyanın bir çox muzeylərində saxlanılır.\nŞirvan xalçaçılıq məktəbinə aid "Yeni Bico" xalçası (19-cu əsrin əvvəlləri)\nŞirvan xalçaçılıq məktəbinə aid Bico xalçası (19-cu əsrin əvvəlləri)\nŞirvan xalçaçılıq məktəbinə aid "Bico" xalçası (1850-ci il), Kanada Tekstil Muzeyi\nŞirvan xalçaçılıq məktəbinə aid "Bico" xalçası (XIX əsrin sonu), Azərbaycan Xalçası və Xalq Tətbiqi Sənəti Dövlət Muzeyi, inv. № 1786\nŞirvan xalçaçılıq məktəbinə aid Bico xovlu xalçası\nŞirvan xalçaçılıq məktəbinə aid Bico xalçası\nŞirvan "Bico" xalçası (Qafqazın ən məşhur xalça kompozisiyası)\nXIX əsrin sonuna aid Bico xalçası, 2009-cu ildə Böyük Britaniyanın Solsberi şəhərindəki Hərrac Mərkəzində satılıb.\nŞirvan xalçaçılıq məktəbinə aid Bico xalçası, 19-cu əsr. İstanbul, Sultanahmed; İbrahim Tekinin kolleksiyası\nBico xalçası, XX əsrin əvvəli. İndiki Ağsu r-nun Qəşəd kəndində toxunub.\nŞirvan xalçaçılıq məktəbinə aid "Bico" xalçası- (19-cu əsrin əvvəli) "Azerilmə" MMC-nin Qalareyası\nŞirvan xalçaçılıq məktəbinə aid "Bico" xalçası, "Azerilmə" MMC\n1900-cu ildə toxunmuş Bico xalçası; 2008-ci ildə Nyu-York hərracında 6250$-a satılıb.\nŞirvan xalçaçılıq məktəbinə aid Bico xalçası (18-ci əsr); Çexiya, Praqa; Murad Aslanın kolleksiyası\nŞirvan xalçaçılıq məktəbinə aid Bico xalçası-1850-ci il; İtaliya, Alberto Levi qalareyası\nŞirvan xalçaçılıq məktəbinə aid Bico xalçası (1870-ci illər); Böyük Britaniya, Vayne Barronun kolleksiyası\nBico naxışlı İran (Səncabi-Kürd) xalçası (1900-cü il)\n"Bico" naxışları ilə toxunmuş Quba xalçası (19-cu əsr)\nŞirvan Bico xalçası (19-cu əsrin əvvəlinə aid kompozisiya), "Azerilmə" MMC\nƏntiq Bico xalçası, Qubada toxunmışdur. Londonda saxlanılır. (19-cu əsrin əvvəli)\nŞirvan Bico xalçası-19-cu əsr; Norveç, Petter A. Haugun kolleksiyası\nhttp://www.textilemuseum.ca/apps/index.cfm?page=collection.detail&catId=2921&row=1 Textile Museum of Canada (Kanada Tekstil Muzeyi)\nhttp://www.azerilme.az Azərilmə MMC-nin rəsmi saytı\nMənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Bico_xalçaları&oldid=4200524"\nBu səhifə sonuncu dəfə 15 yanvar 2018 tarixində, saat 15:28-də redaktə edilib.


“Necə bir köç strategiyası olmalıdır?” (II hissə) | TRT Azerbaycan\n“Necə bir köç strate...\n“Necə bir köç strategiyası olmalıdır?” (II hissə)\nAnkara Yıldırım Bəyazıt Universitetinin Politologiya Fakültəsinin dekanı prof. Kudrət Bülbülün “Necə bir köç strategiyası olmalıdır?” (II hissə) adlı analitik yazısı...\n07.08.2019 ~ 16.09.2019\nKeçən həftə yazımızda Türkiyənin tarix boyunca köç qəbul edən və köç verən bir ölkə olduğuna, bu gün də Türkiyənin ciddi köç dalğaları ilə qarşı-qarşıya olduğuna işarə etdik. Ümumilikdə ölkə xaricindəki vətəndaşlarımızın və soydaşlarımızın yaşadıqları torpaqları tərk etmələri üçün təzyiq edildiklərinə və bəzi imperialist ölkələrin xüsusilə soydaşlarımızdan özlərinin imperialist məqsədləri istiqamətində istifadə etmək istəklərini dilə gətirdik.\nYaçımızı zləməmiz lazım gələn köç strategiyasına dair təkliflərimizi konkret hala gətirərək davam etdirəcəyik.\nKöç strategiyasının əsaslarından bəziləri bunlardır:\nStrategiyaya dair bəzi təkliflər\nYaşadıqları torpaqları tərk etməmək: Sahib olduğumuz o qədər tarixi təcrübə bizə insanımızın yaşadığı yerləri tərk etməməsi üçün bütün imkanlardan istifadə etməsinin vacibliyini ortaya qoyur. Çünki tərk edilən hər bölgə ilə insanımızın da, Türkiyənin də o bölgədəki təsiri zəifləyir. Ölkəni tərk edən hər insanla, qalanlar daha da zəifləyir, gücünü itirir. Bu vəziyyəti Balkanlarda daha yaxşı görə bilirik. Düzdür, çox çətin idi, bəlkə də qeyri-mümkün, amma insanımızı Balkanlarda saxlaya bilsəydik, bu gün Balkanların çox fərqli bir çöhrəsi olacaq idi. Bəlkə də elə həmin bu səbəbdən Balkanlarda bəzi alimlər, köçün haram olduğuna dair fitva vermişdilər.\nYerində gücləndirmək: Türkiyənin ilkin məqsədi, güclü tarixi və mədəniyyət əlaqələrinin olduğu yerlərdəki insanını nəyin bahasına olarsa olsun, ilk olaraq öz yerində saxlamaq olmalıdır, buraları tərk etmək deyil. Bunun üçün Türkiyənin qurumları, bu bölgələrdə əlaqədar qeyri-hökumət təşkilatları buralarda olan insanların yaşadıqları yerlərdə necə gücləndirilə biləcəyinə dair daha çox siyasətlər, fəaliyyətlər, cəhdlər göstərməlidir. Yaşanılan bölgələrdə iqtisadiyyatdan mədəniyyətə, siyasətdən idman fəaliyyətlərinə çoxcəhətli iştirak təmin edilməsi və töhfə verməsi özlərinin də, yaşadığı ölknin də Türkiyənin də xeyirinədir.\nQərbdə yaşayan insanımızı yaşadığı yerdə gücləndirəcək ən əhəmiyyətli addım hər halda yaşadığı ölkənin vətəndaşlığına keçməsidir. Lakin çoxu vətəndaşımızın bu addımı atmaqdan çox imtina etdiyini yaxud vətəndaşlığı çox gec qəbul etdiyi məlumumuzdur. Xaricdəki Türklər və Əqrəba İcmaları İdarəsi sədri işləyəndə Avropa ölkələrindən birinə səfərim zamanı ordakı vətəndaşlarımızdan birinin danışdıqları qarşı-qarşıya olduqları duyğuları göstərməsi baxımdan mənə çox təsir etmişdi: Sabiq baş nazirlərimizdən Prof. Dr. Nəcməddin Ərbakan 1980-ci illərdə səfərlərindən birində onlara vətəndaşlığa keçmələrini təklif edib. Bu tövsiyənin on illər sonra nə qədər doğru olduğunu başa düşdüyünü ifadə edən vətəndaşımız “Amma o gün elə bil Ərbakan bizə dinimizi dəyişməyi tövsiyə etmiş kimi zorumuza getmişdi” demişdi.\nƏlaqədar dövlətlərlə yaxın əməkdaşlıq etmək: Keçmişdən Balkan ölkələrilə indilərdə isə Krım və Uyğur məsələsi səbəbindən insanımızın yaşadığı ölkələrlə problem yaşamağımız təbiidir. Çünki soydaşlarımız oralarda iztirab çəkərkən, çox pis rəftarlara məruz qalarkən bunu gözdən yayındıra bilmərik. Bunları da ifadə edərik. Bununla yanaşı bu ölkələrlə əlaqələrimizin daha da pisləşməsi yaxud da qopmasından ən çox orada yaşayan soydaşlarımız zərər görəcəkdir. Əlaqələrin daha da pisləşməsi bəlkə soydaşlarımız üzərindən imperialist axtarış içində olan ölkələrin xeyrinə ola bilər. Lakin Türkiyənin və əlaqədar ölkənin bundan bir mənfəəti olmayacaqdır. Bu səbəbdən istər soydaşlarımız və istərsə Qərbdə yaşayan insanlarımız cəhətdən onları yaşadıqları ölkələrdə gücləndirmək üçün içində yaşadıqları dövlətlərlə güclü əməkdaşlıq edilməli və yaxın fəaliyyətlər aparılmalıdır. İnsanlarımızın bu dövlətlərlə əməkdaşlıq içində yaşadıqları ölkələrə siyasi, ictimai, mədəniyyət, iqtisadi daha çox töhfə vermələrinin yolları axtarılmalıdır.\nMarginal təşkilatlanmalara qarşı tədbir: İstər vətəndaşlarımızın yaşadığı qərbli ölkələrdəki və istərsə soydaşlarımızın yaşadığı ölkələrdəki bəzi səlahiyyətlilər, ümumilikdə siyasi xadimlər buralardaki insanımızın bir hissəsinin marginal, ifrat təşkilatlanmaların təsirində olduğuna, terror fəaliyyətlərinə qoşulduqlarına dair ittihamlar irəli sürür. Bu iddialar düzgün olmaya bilər. Əlaqədar ölkələr strategiyalarına uyğun olaraq bu ittihamları irəli sürmüş ola bilərlər. Lakin insanların qarşı-qarşıya olduqları çətinliklərə görə marjinal təşkilatlanmaların təsirində qalmış olması hər zaman potensiyal daxilindədir. Bu səbəbdən belə risklərə qarşı dövlət qurumlarımız və buralarla əlaqədar qeyri-hökumət təşkilatlarımız vacib olan addımları atmalıdır.\nSon çarə kimi Türkiyə: Qarşı-qarşıya gəlinən hər problemdə dərhal Türkiyəyə köç etmək ilk xatırlanan deyil, son xatırlanan çarə olmalıdır. Son çarəyə müraciət etməmək üçün yuxarıda bəhs edilən yaxud da bəhs edilməyən bütün yollar təcrübə edilməlidir. Bu vəziyyətin təbii olaraq çox strateji, mürəkkəb siyasətlər və fəal işlərə ehtiyacı olur. Yaşanılan coğrafiyaları tərk etməyin fərdi və ictimai maliyyəti düşünüldüyü zaman ümumilikdə insanımızı yaşadığı yerdə saxlamağın bir yolunu tapmaq mümkün ola bilər.\nSon iki proqramda ölkəmizdə daha daimi görünən köçlərdən bəhs etdik. Oxşar bir strategiyanın müəyyən bir səviyyədə Suriya, İran, İraq, Misir, Liviya, Əfqanıstan qaynaqlı daha müvəqqəti görünən yaxud Türkiyəni tranzit ölkə kimi istifadə edən köçlər üçün də qüvvədə olduğu söylənə bilər. Lakin iki durumda da bir həyat təhlükəsi varsa Türkiyə əsla bir Qərb yaxud Avropa ölkəsi kimi rəftar edə bilməz. Ona sığınanları ölümə məhkum edə bilməz. Qərbdən və onun mədəniyyətindən fərqli olaraq Türkiyə bütün tarixi boyunca ona sığınan çarəsizlər üçün nəyin bahasına olarsa olsun ümidin, insanlığın son qapısı, vicdanın səsi, azadlığın digər adı olmuşdur. Hazırda Avropa İttifaqı keçmişdə də özgələri başa düşməsə də tarix boyunca Türkiyənin mənası və fərqi bu olmuşdur.\nEtiketlәr: Marginal təşkilatlanmalar , Balkan ölkələri , Xaricdəki Türklər və Əqrəba İcmaları İdarəsi , Köç strategiyası


Antibiotik | dərmanlar | Kayzen\nBakteriya hər hansı bir antibiotikin təsirindən qorunma qabiliyyətini inkişaf etdirirsə, deməli, o, antibiotiklərə davamlılıq əldə edib. Yəni həmin antibiotik artıq bu bakteriyaya təsir göstərmir. İllər ərzində bir çox xəstəliklər törədən bakteriyanın müxtəlif antibiotiklərə davamlı olması antibiotiklərin həddindən çox və ya qeyri-düzgün istifadəsinin nəticəsidir. Antibiotiklərə davamlılığın yaranması çox narahatedici haldır, çünki mövcud olan bir çox antibiotiklər artıq bakteriyalara təsir göstərmir. Beləliklə də bakteriya mənşəli xəstəliklərin müalicəsi çətinləşir.\nAntibiotiklər barədə yanlış fikirlər və reallıq\nYanlış fikir: Özümü yaxşı hiss edən kimi antibiotiklərin qəbulunu dayandıra bilərəm.\nReallıq: Özünüzü yaxşı hiss etdiyinizə baxmayaraq, həkim tərəfindən təyin olunmuş antibiotiklərin qəbulunu davam etdirməlisiniz. Çünki müalicə kursunu tam bitirmədiyiniz halda, orqanizminizdə olan təhlükəli bakteriyaların bəziləri sağ qala bilər və bu, tərkar xəstələnməyinizə səbəb olar. Sağ qalmış bakteriyalarda antibiotiklərə davamlılıq yaranar ,bu isə həm sizin, həm də yoluxdurduğunuz insanların xəstəliyinin müalicəsini çətinləşdirər.


Dinozavrlar necə idi? Zombi dinozavrlarının yenidən doğulması - Məlumat\nDinozavrlar necə idi? Zombi dinozavrlarının yenidən doğulması\nWalking Dead-dən zombilərin və Game of Thrones-dan olan White Walkers-in ümumi bir cəhəti var: cəsədləri parçalanma prosesi, bəzi hissələri çatışmır və ya soyulur, bəziləri isə deformasiyaya uğrayır.\nBu tutqun görüntü ilə bəzi paleontoloqlar dinozavr fosillərinin yenidən qurulmasına başlayırlar.\nSümüklərindən başqa bir şey qalmasa da, Milyonlarla il əvvəl Yer kürəsində yaşayan bu canlıların zamanında daha çox əzələ və yağ var idi Halloween gecəsi gedən ölülərdən daha çox. Ancaq heyvanın ölümündən sonra üzvi maddələr ilk olaraq yox olur və fosilləşmə zamanı cəsəd natamamdır.\nBu proses dinozavrların orijinal formasını təhrif edə bilər. onları yenidən qurarkən və digər varlıqlar. Belə ki, dinozavrlar necə idi? Onlar həqiqətən inandığımız kimi idilər?\n“Bir orqanizm öldükdən sonra çürüməyə başlayır və bu parçalanma prosesi istər-istəməz bədənin xüsusiyyətlərinin və ya hissələrinin görünüşündə dəyişiklikləri ehtiva edir: çökə bilər, şəkillərini və ya mövqelərini dəyişdirə bilər; çox yaxında sıvılaşır və heç bir şey qalmayana qədər bakteriyalar tərəfindən yeyilir ”deyə, Lester Universitetinin (İngiltərə) Coğrafiya, Geologiya və Ətraf Mühit Məktəbindən professor Sarah Gabbott izah edir.\nParçalanma və mineralizasiya sonrası bir fosildə nə qədər itkin var?\nJurnalda dərc olunan bir işdə Paleontologiya və tərəfindən maliyyələşdirilir Təbii Ətraf Tədqiqat Şurası İngiltərədən, bir qrup İngilis alimi heyvan cəmdəkləri üzərində bir sıra təcrübələr aparmışdır cari bir fosildə nə qədər itkin olduğunu anlamağa çalışmaq və parçalanma və mineralizasiyadan nə dəyişdi.\nBu paleontoloqlar üçün heyvanlar və onların ekosistemləri yaradılan görüntü daha dəqiq, daha mükəmməl və hər şeydən əvvəl az qismən.\n“Mövcud olan bəzi xüsusiyyətlər, heyvanın sağ olduğu dövrlərdə olduğu kimi bir şey deyil və bir çox xüsusiyyət tamamilə itkin. Hiylə bədənin bəzi hissələrinin tamamilə çürüdüyü qismən parçalanmış xüsusiyyətləri tanımaqdır ”deyə, Lester Universitetinin (İngiltərə) aparıcı müəllifi və tədqiqatçısı Mark Purnell vurğulayır.\nBu elm adamlarına görə, təlxək balıqlarından və lampreyalardan (ibtidai ilanbənzər canlılar) böcəklərə və müxtəlif qurdlara qədər ölü heyvanların parçalanması "diqqətlə dizayn edilmiş" təcrübələrin olduğunu göstərir. çürümə və fosilləşmə prosesləri haqqında unikal məlumat vermək.\nAncaq buna baxmayaraqyumşaq toxumaların biomüxtəliflik və təkamül tarixini nə dərəcədə təsir etdiyini?\n“İskelet toxumaları olmasaydı, dinozavrları, trilobitləri, ammonitləri və ya 3,5 milyard il əvvəl həyatın mənşəyini və ya əcdadlarımızın çoxunu bilmirik, çünki fosil qeydlərinin əksəriyyəti bundan ibarətdir. yalnız: skeletlər, qabıqlar, sümüklər, qabıqlar, izlər, ayaq izləri və içnitlər ”, Zaragoza Universitetindən Sinc Gloria Cuenca Bescós-a xəndək.\nQalıqlar və izlər haqqında elm\nOnsuz da 19-cu əsrin sonunda taphonomy, "dəfn qanunları" ilə məşğul olan elm və bunun paleontoloqlara heyvanların izlərini necə tərk etdiyini anlamalarına və beləliklə fosil qalıqlarının yığılmasını, dəyişdirilməsini və qorunub saxlanmasını təhlil etməsinə imkan verəcəkdir.\n“Anatomik biliklərin olmaması, şişmiş əşyaların gerçəklikdən çox uzaqlarda yenidən qurulması deməkdir”, Tədqiqatçı izah edir. Onun sözlərinə görə, səhvləri düzəltmək üçün yeni paleontoloji qazıntı üsulları və texnologiyaları lazımdır.\nBeləliklə, bir şeyi yenidən qurmaq üçün cəsarət etməzdən əvvəl alimlərin özlərinə verməli olduqları ilk sual:fosillərini araşdırdıqları canlı necə idi?\n"Buna baxmayaraq, səhvlər edilir" deyə Cuenca-Bescós vurğulayır, "şübhəsiz ki, paleontoloqlara etiraf etmək istədiyimizdən daha çox şey."\nBundan əlavə, yataqlarda görünən hər şey sümük qalığı deyildi, onlar da ortaya çıxdı icnitlər (dinozavr izləri), fosilləşmiş yuvalar, yumurta qabıqları, mollusks və ya birhüceyrəli mikroorqanizmlərin qabıqları, polen, toxum, həşərat və kəhrəba içərisində olan bitkilər və digərləri.\nYumşaq toxuma olmadığı təqdirdə, paleontoloqlar ümumiyyətlə qazıntılar zamanı tətbiq olunan müqayisəli anatomiya və taponomiya üsulları və metodologiyalarını tətbiq edirlər..\n“Əzələ yerləşdirmə sahələrinin hansı olduğunu bildiyimiz zaman əzələnin necə olduğunu, hansı güc tətbiq etməli olduğunu və hansı qolları hərəkət etdirdiyini bilə bilərik. Beləliklə, bir heyvanı, artıq tükənmiş olsa da, yenidən qurmaq çətin deyil "deyir.\nBu gün də keçmişi yenidən qurmağa kömək edir: mövcud növlərin biologiyası onun modelidir. ¿Nə bilərik, amma dinozavrların nə qədər böyüdüyü? Cavab, indiki yaxın qohumları olan toyuq və timsahlarla aparılan müşahidələr sayəsindədir.\nBu üsullara qoşulur qədim DNT analizi, çöküntülərdə və sümüklərdə olan biyomomeküllərdən. Məsələn, Neandertalların qırmızı saçlı ola biləcəyini, dinozavrların lələklərinin rəngini və ya üç milyard il əvvəl ibtidai dünyada yerləşmiş bakteriyaların növünü bilmək yalnız bu şəkildə mümkün olmuşdur.\nEtoburlar və sümük pozğunluğu\nAncaq heyvanların necə və harada yaşadığını başa düşməyincə bir fosilin yenidən qurulması tamamlanmamışdır. Və bu mənada, taponomiya daxilində ən çox paleontoloqları maraqlandıran cəhətlərdən biridir qalıq yığıntıları.\n"Keçmişdəki həyatı izah etmək həm də bir vaxtlar biosferi meydana gətirən orqanizmlərin izlərini necə buraxdığını bilməyi də tələb edir" deyir Zaragoza Universitetindən olan alim.\nSahələrdə çox miqdarda yığılmış məməli qalıqları görünəndə yalnız bir izah var: hominidlərin və ya ətyeyənlərin hərəkəti. Və bu, bir neçə tədqiqatla təsdiqlənir.\nBu vəziyyətdir Los Rincones saytının Zaragoza, bərpa etdikləri yerdə 1.443 qalıq sümük qalıqları, xüsusilə də keçi. Bəbirlərin hərəkəti və mağaranın qəhvəyi ayılar tərəfindən qış sığınacağı kimi istifadəsi ilə əlaqəli az sayda Avropa məkanından biridir.\nPaleontoloqlar bütün bu sümüklər arasında tapıldı qəhvəyi ayıların və bəbirlərin qalıqları Beləliklə, dövründəki fəaliyyətlərini təsdiqləyirlər Üst pleystosen, 11.000 ildən çox əvvəl.\nİnsan İnkişafı Milli Tədqiqat Mərkəzi (CENIEH) alimlərinin rəhbərlik etdiyi son bir başqa araşdırma, çöküntülərin qorunmasında ətyeyənlərin fəaliyyətini də təsdiqlədi.\nİlə aparılan təcrübələr Lleida'daki Parc Natural de l’Alt Pirineu'da tülkülər min illər əvvəl bu kiçik ətyeyənlərin olduğunu göstərməyə imkan verdi çox miqdarda sümük yığılmış və onları da dəyişdirmişdir, yataqlarda böyük dəyişikliklər edə bilmək.\nSadəcə bütün bu cəhətləri nəzərə almaqla Alimlər nəhayət yalnız heyvanı və ya bitkini deyil, həm də bütün ətrafını yenidən qurmağı bacarırlar, yaşadığı ekosistem, necə çoxaldıldığı və hətta necə getdiyi.\nVideo: Titanoboa: Monster Snake - Titanoboa Vs. T-Rex\nCopyright © vwfuncup.be | Dinozavrlar necə idi? Zombi dinozavrlarının yenidən doğulması...


Avropa Birliyinin Gürcüstanda Müşahidə Missiyasının rəhbəri ilə toplantısı\n9 Avqust 2021-ci ildə Gürcüstanın Xalq Müdafiəçisi Nino Lomjaria, EUMM-in Gürcüstandakı Başçısı, səfir Marek Şigel ilə görüşdü və ona ölkədəki münaqişədən təsirlənən əhalinin hüquqi vəziyyəti, Xalq Müdafiəçisinin mandatı və Aparatın qarşısında duran çətinliklər haqqında məlumat verdi.\nNino Lomjaria, Kovid-19 ilə bağlı vəziyyət, işğal olunmuş ərazilərdə yaşayan insanların peyvənd prosesinə cəlb edilməsi, işğal xəttində hərəkət, işğalçıların qurduğu rəsmi rejim kimi işğal altında olan ərazilərdə yaşayan insanların qarşısında duran çətinliklərə diqqət çəkdi, de -fakto hökumət tərəfindən müxtəlif maneələr Keçid məntəqələrinin gözlənilməz bağlanması, qanunsuz həbslər, hərəkət üçün lazım olan faktiki sənədləşmə problemləri. İşğal olunmuş ərazilərdə yaşayan qadın və qızların hüquqi statusu.\nOmbudsman, səhiyyə xidmətlərindən istifadə etməkdə çətinlikləri də vurğuladı. Xüsusilə, Kovid pandemiyasına baxmayaraq xəstələrin işğal edilmiş Akhalgoridən müşahidə edilən əraziyə təxliyə edilməsinin çətinləşdirilmiş sxemini vurğuladı. Tibbi xidmətlərin qeyri -kafi olması səbəbindən çoxsaylı xəstələrin ölümü ilə nəticələndi.\nGörüşdə tərəflər problemlərin həlli yollarından danışıblar.\nGörüşdə Gürcüstanın Xalq Müdafiəçisinin birinci müavini Tamar Gvaramadze, münaqişədən zərər çəkmiş bölgələrdə insan hüquqları üzrə müşavir Meri Koçlamazaşvili və EUMM-in insan hüquqları üzrə müşaviri Qoriça Balta və gender müşaviri Sini Ramo da iştirak etdilər.


Neft 2 faiz də ucuzlaşıb, 32.66 dollar oldu\n2022, 21 Yanvar, Cümə, Bakı vaxtı 20:58\nNetf buruqları, Cisco, Texas\nBazar ertəsi – yanvarın 11-də xam neftin qiyməti 2 faiz düşüb. Bu arada Çində iqtisadi artımın yavaşıması tələbin yüksəliş perspektivini azaldır. Treyderlər bazarın dirçələcəyinə ümidləri itirir, qiymətin daha da düşəcəyəni proqnozlaşdırırlar.\nReuters informasiya agentliyi yazır ki, yanvarın 11-də GMT vaxtıyla 03:19-da Brent neftinin barreli 89 sent, 2.6 faiz düşərək 32.66 dollar olub. Qərbi Texas nefti isə (WTI) 2.3 faiz ucuzlaşıb, 32.39 dollar olub.\nÖtən həftə müvafiq qiymətlər 10 faizdən çox düşmüşdü. Goldman Sachs barrelin 20 dollaradək düşəcəyini proqnozlaşdırır. Təhlilçilər ötən cümə günü bildiriblər ki, birinci rüb üçün davamlı aşağı qiymətlərin saxlanmasına ehtiyac var ki, «istehsalçılar 2016-cı il üçün büdcədə barreli 40 dollara uyğunlaşdıra bilsinlər».\nDünyada neft qiymətlərinə aid karikatura\n2014-cü ilin ortalarından qiymətlər 70 faizdən çox düşüb. Bazara aşırı təklifdən əlavə tələb də azalıb. Özəlliklə, Çində artım ən aşağı həddə düşüb və ekspertlər gələn bir neçə il üçün irəliləyiş əlamətləri görmürlər.\nÇinə görə Asiyada səhmlərin qiyməti düşür\nBazar ertəsi Çində və Asiyanın digər səhm bazarlarında indekslər düşüb. Səbəb Wall Street-də kəskin eniş və Çinin iqtisadi idarəçiliyi sarıdan şübhələrdir.\nAssociated Press agentliyi yazır ki, Şanxay İndeksi 2.4 faiz düşərək 3,109.65, Honq Konqun Hang Seng indeksi 2.5 faiz düşərək 19,945.45-yə bərabərləşib. Sidneydə S&P/ASX 200 vahid - 1.2 faiz itirib. Seulda Kospi isə 1 faiz düşərək 1,901.17 olub.\nÇində iqtisadiyyatın yavaşıması sarıdan narahatlıq ABŞ indekslərini də ucuzlaşdırıb. Boeing, Apple kimi Çində böyük işlər görən şirkətlərin səhmləri də düşüb. Cümə günü ABŞ-da nisbətən sağlam işsizlik hesabatının yayılmasına baxmayaraq, belə bir düşüş qeydə alınıb.\nƏksər təhlilçilərin fikrincə, qiymətlərin özünə gəlməsinə çox var...\nQİYMƏTLƏR ÇƏTİN ÖZÜNƏ GƏLƏ\n«Bir müddət qlobal aşırı təklif məsələsi qiymətə təsirini göstərdi. Hazırda isə bazarda Çində iqtisadi artım sarıdan qorxu dolaşır», bunu «Wall Street Journal»a OCBC-nin təhlilçini Barnabas Gan deyib. «Satış daha çox emosiya və panikaya əsaslanır».\nQəzet yazır ki, əksər təhlilçilərin fikrincə, qiymətlərin özünə gəlməsinə çox var. Daha nikbinlər isə sabitləşməyə inanırlar.\n«Ötən həftə ABŞ-da yayılmış, iş yerləri ilə bağlı güclü hesabat qiymətlərin saxlanmasına kömək etməlidir», Phillip Futures şirkətindən təhlilçi Daniel Ang deyir. Ancaq o, eyni zamanda dolların güclənməsinin xam neftin bahalanması yolunda əngəl olacağını da sözlərinə əlavə edir.\nOPEC-in (Organization of the Petroleum Exporting Countries) loqosu\nNEFT BİR DAHA 100 DOLLAR OLMAYA BİLƏR\nNiyə? Bu suala «fool.com» saytı cavab tapmağa çalışır.\nMüəllif yazır ki, OPEC, böyük neft şirkətləri və Amerikada şist nefti çıxaranlar neftin barelinin 100 dollara qalxmasını gözləyirlər ki, mümkün qədər çox qazansınlar. Ancaq neft heç vaxt 100 dollara qalxmaya bilər.\n«OPEC bir daha 100 dolların yaratdığı fəsadları istəmir. Bunun mənfi nəticələri çoxdur: ABŞ istehlakçısı daha az neft işlədir, ABŞ şirkətləri daha çox neft istehsal edir və ABŞ OPEC-dən daha az neft idxal edir».\n«OPEC 2010-2014-cü illərdə barreli 100 dollarda saxlamağa imkan verdi, bazara yeni rəqiblər daxil oldu, məhsula tələb azaldı və özünü küncə sıxışdırılmış gördü. OPEC bir daha həmin səhvi təkrarlamaz».\nNeft ona görə 35 dollara düşdü ki, bazara gündə tələbdən əlavə 1-2 milyon barrel neft çıxarılmağa başladı...\nYazıda vurğulanır ki, OPEC texnologiya şirkətlərinin və avtomobil istehsalçılarının neftdən vaz keçən yeni məhsullar hazırlamaq niyyətindən də narahat olmalıdır, bu, tələbi daha da azalmış olur. Neft ona görə 100 dollardan 35 dollara düşdü ki, bazara gündə tələbdən əlavə 1-2 milyon barrel neft çıxarılmağa başladı. Neftin qiymətləri tələb dəyişiklikləinə çox həssasdır və OPEC müştərilərinin elektrik və hidrogenlə işləyən maşınlara üz tutmasına yol verə bilməz, yoxsa qiymətlər ötən ildəkində də çox düşə bilər. Tesla, Ford, Toyota, Google əsas enerji mənbəyi kimi neftə ehtiyac duymayan maşınlar hazırlayırlar.\n«Məncə, gələn iki il ərzində OPEC neftin 60-80 dollara qalxmasına icazə verəcək, ancaq yeni istehsalı həvəsləndirməməyə çalışacaq. Uzaq perspektivdə isə, daha təmiz texnologiyalar neftə ehtiyacımı azaldacaq. Bütün bunlara nəzərə alsaq, barrelin 100 dollar olduğu günlər geri qaldı. Bu da kiminçünsə pis, kiminçünsə yaxşı xəbərdir», müəllif yazır.\nÇin nefti də aşağı dartır - 30 dollar\nNeft 33,4 dollara düşdü\nNeft Fondu İtaliyada aldığı binanın dəyərini açıqladı\n«Rubl və qrivna 2015-in ən çox dəyər itirmiş valyutalarıdır»


İnsan, xarakterində kök atmış bütün təzadlı xüsusiyyətləri - sadəliyi, sərtliyi, mülayimliyi, hay-harayı, qaradinməzliyi ilə Ana təbiətə bənzəyir.\nBəzən tutqun, bəzən kədərli, yüklü, qayğılı, qaynar, sakit, təlatümlü... Bəzən yarpaq-yarpaq, ləçək-ləçək açılır, ətrafa ətir saçır, xoş ovqat yaradırlar. Təbiət coşub-daşdığı kimi, insan da qəlbində tüğyan edən arzuları, istəkləri ilə məcrasına sığmır, Ana torpağın sinəsində hifz etdiyi canlı sərvəti, bitirdiyi gülü, çiçəyi, laləli düzləri, yaşıl ormanlarıtək sevgi-sevincindən aşıb-daşır. Bir vaxt da gəlir, Təbiət özünün yaratdıqlarına (ən çox da insana!) qarşı amansız, qəddar olur, ona elə qənim kəsilir ki... Uçurur, dağıdır, alt-üst edir taleyini, amma... bu qasırğalar çox zaman məhvə aparmır, sınaq kimi yazılır İnsanın ömrünə. Elə bütün bunlara görə həmişə düşünürük ki, Təbiət Tanrının yaratdığı möhtəşəm bir sənət əsəridir, İnsan bu əsərin ən böyük qəhrəmanı, əsrarəngiz obrazıdır. Təbiət özünün yaratdıqları ilə həmişə valehedicidir. İnsan da qurub-yaratdıqları ilə möhtəşəmdir, əzəmətlidir. Bunlar ilk yaranışdan təbiətlə insan arasında olan oxşarlıq, paralellik deyilmi...\nÖzünün təzadlı taleyi - sağlam ailə mühitinin içində pöhrə tutub yetişən uşaqlığı, yeniyetmə və gənclik çağlarının səhər şehitək paklığı, gözündə-könlündə şəfəq saçan, mayası ülvi sevgiylə yoğrulmuş, bəxtəvərliklə süslənmiş ailə səadəti içrə yaşadığı illər... və qəfil gələn qara yelin çiçəklərini soldurduğu ömür bağçası... təzadlıdır, deyilmi...\nZərif, gözəl bir xanımın yaşadığı ömür dastanı... Amma bu gerçək dastan qəhrəmanının zərifliyi ilə yanaşı, sədaqətində, dözümündə, qüdrətində bir qranit sərtliyi də var. Zaman-zaman taleyində qopan tufanlar belə onu yıxa bilmədi, yandırıcı günəşdən ərimədi, qurumadı, itmədi. Xoşbəxt çağlarının yasəmən ətirli şipşirin xatirələrindən aldığı mənəvi gücünə, dağ vüqarına söykəndi. Fəaliyyətində var oldu, şərəfli müəllim sənətində işgüzarlığı, qayğısı, zəhmətilə cəmiyyətə vətəndaş yetişdirmək missiyasının öhdəsindən layiqincə gəldi... və belə bir fərqli, nümunəvi yaşam tərzinə bu gün də davam edir.\nKimdi bu zərif, qüdrətli varlıq? Malik olduğu özəllikləri ilə ictimai mühitdə ali ehtirama layiq, heyrət doğuran bir Tanrı bəndəsi! Müdrikliyi ilə mənəvi ağrılarına üstün gələn, mübarizliyi, sədaqəti, insanlara vəfası, yaxşılığı, nəcibliyi ilə yaşatmağa qadir olan Azərbaycanın dilbər sonalarından biri - Sona Çərkəz!\nZiyalı cəmiyyətində çoxumuzun gerçəkdən bir abidə qadın kimi tanıdığımız ağıllı, təmkinli, cəfakeş xanımın uzun illərdən bəri gözlərinin dərinliyinə çökmüş tənhalığının üşəntisindən qiyam qoparan həsrət dolu baxışları yandırıb-yaxır məni. Hələ abidə qadın tituluna qədər Sona xanımın duyğular, hisslər içində yaşadığı həyat mahir bir rəssamın fırçasından çıxmış, gözə-könülə rahatlıq gətirən əlvan bir tablonu xatırladırdı. Ancaq bu həyat tablosu hələ yarımçıq idi, tamamlanmamışdı, o boşluqlar yaşandıqca rəssamın fırçası da öz qüdrətini göstərəcəkdi...\nSona Məmməd qızı Məmmədova dünyaya gələndə təbiət may günəşinin ilıq şəfəqlərilə cilvələnir, ətrafa gözəllik saçırdı. Boş çöllərdə, düz-düzəngahda boy atmış yaşıl otlar, rəngarəng çəmən çiçəkləri, bağçalarda yanağı çatlamış qızılgüllərlə nazlanan təbiət bir bəzəkli gəlinə bənzəyirdi. Bu hüsnündə təbiət özünün füsunkarlığı ilə insanı ilhamlandırır, yaşamaq eşqinə gəl-gəl deyirdi. Bütün bu gözəlliklər dünyaya təzəcə göz açmış qızcığazın ruhunda, gözündə özü ilə bərabər bir duyğusallıq, həyata bağlılıq da doğurmuşdu. May qızının insanlara sevgisi, sayğısı, təbiətin özü kimi əsrarəngizliyi vücudunda, gözündə könlündə cilvələnirdi.\nBəlkə də ailənin ilki olduğundan təkcə valideynləri deyil, qohum-əqraba, dost-tanışlar tərəfindən də çox sevildi, bəxtiyarlıq içində boy atdı, böyüdü. Orta məktəbdə elmin ilk pillələrini uğurla qalxdı, bundan sonra həyat dərslərini keçməkdən ötrü qarşısındakı enişli-yoxuşlu bir yola qədəm qoydu. Nə xoş ki bu yolda o, tək olmadı. Adil Allah ona bir yol yoldaşı, ömür ortağı yetirdi ki, cütlükdə çətinlikləri keçə bilsinlər. Hər yerdə hər zaman bir cüt göyərçin təki ötsünlər. Allah onu həyatda bir gerçək obraz kimi tamamlamaqdan ötrü yarlı-yaraşıqlı, uca boylu, ağıllı, dərrakəli filoloq Çərkəz Quliyevlə qoşalaşdırdı. Bu, necə baş verdi... Gənc bu yaraşıqlı, tər çiçəyə bənzəyən qızı gördüyü gündən ürəyinə xoş bir istək axdı, sakit, səssiz ötən günləri öz ahəngini dəyişdi. Ürəyində pöhrələnən sevgi anbaan böyüdü, kök atdı, gözəl Sona həyatının şahzadəsi oldu. Qıza məktublar yolladı. Bu şirin, ilıq istəkdən Sonanın da qəlbinə xəfif bir sevgi qığılcımı düşdü. Sona orta məktəbi bitirəndən sonra evləndilər.\nQız köklü-köməcli bir sevgi ağacı sandığı Çərkəzin qanadı altında bəxtəvər ömrünə başladı. Sona M.F.Axundov adına Azərbaycan Pedaqoji İnstitutun (indiki Slavyan Universiteti) Rus dili və ədəbiyyatı fakültəsində (1968-1973) təhsil aldı. Əmək fəaliyyətinə Saatlı rayonunda orta məktəbdə rus dili müəllimi kimi başladı. 1970-ci ildən cütlük ömürlərinin Bakı həyatına qədəm qoydular.\nHər ikisi də əmək fəaliyyətini Azərbaycan Dövlət Universitetində davam etdirdi. Çərkəz müəllim elmi tədqiqatla məşğul oldu. Yeri gəlmişkən, Çərkəz Quliyev Universitetə gəldiyi ilk vaxtlarda ustad Mir Cəlal Paşayevin məsləhəti, xeyir-duası ilə "Süleyman Rəhimovun əsərlərində folklor" mövzusunda namizədlik işi götürərək illərlə üzərində mükəmməl işlədikdən sonra müvəffəqiyyətlə müdafiə etmişdi. Çərkəz Quliyevdən sonra Sona xanım onun elmi işini "Tükənməz mənbə"adı ilə nəşr etdirdi.\nSona xanım isə Universitetdə Humanitar fakültələr üzrə Rus dili kafedrasında çalışdı. Burada o, ilk vaxtlardan gələcəkdə sənətinin əsl xiridarı olmaqdan ötrü kafedranın iş prinsipinə, tələbələrlə ünsiyyətin qurulmasına, onların yetişməsində pedaqoq zəhmətinin çətinliklərinə bələd oldu, bir növ hazırlıq keçdi. Odur ki, 1991-ci ildə Sona Quliyevanı Humanitar fakültələr üzrə Rus dili kafedrasının müəllimi vəzifəsinə keçirəndə o, müəyyən müşahidə və təcrübəyə malik olduğundan işini qura bildi, tələbələri ilə tez dil tapdı. Onlarda tədris etdiyi fənnə böyük maraq oyatdı, vətəndaş cəmiyyətinin yaranmasında gənc qüvvələr kimi iştirakçı olmalarına, xalqına, vətəninə böyük sevgi, bağlılıq yarada bildi. Və bu gün də zəngin pedaqoji təcrübəsi, ziyalılığı, mənəvi keyfiyyətləri ilə doğma Universitetində fərqli və yeni düşüncəyə malik ümdə bir şəxsiyyət olduğundan onu çox sevirlər...\nSona xanımla Çərkəz müəllim çoxlarının qibtə etdiyi xoşbəxt bir ömür yaşayırdılar. Bəxtəvərdilər, ailədə iki oğul övladı dünyaya gəlmişdi. Hər yerdə - Universitetdə, ictimai yerlərdə, qohum-əqraba içində qoşa görünürdülər. Çərkəzin Sonası, Sonanın Çərkəzi... Onları belə nişan verirdilər... Universitetdə müəllimlər də, tələbələr də bu yaraşıqlı cütlüyə böyük hörmətlə, ehtiramla yanaşır, onları bir məhəbbət dastanının qəhrəmanları kimi görürdülər. Həyat cütlüyün gözündə ilin bütün fəsillərində bahar idi, yaz idi...\nSona Çərkəzin çap olunmuş kitablarında Çərkəz müəllimin ona yazdığı məktublarını, gündəliyini oxumuşam. Və hiss etmişəm ki, Sona xanım bu gündəliyi bəzi ixtisarlarla çap etdirib. Düz eliyib, axı sevgi məktubları yalnız aşiqlərin özünə məxsusdu... Amma oxuduqlarım da düşüncəmdə bu iki aşiqin, ömür-gün yoldaşının gül ətirli ömür yaşadıqlarını, uzaqdan-uzağa tanıdığım, amma ünsiyyətdə olmadığım Çərkəz müəllimin də mənəvi aləmini duymağa, bitkin obrazını təsəvvür etməyə yetdi...\nHiss edirəm ki, qələm özümdən ixtiyarsız qəhrəmanımın ömrünə nəqş olunmuş əlvan nağılından yazır. Bu, bəlkə indiyə qədər Sona xanım haqqında oxuduğum bir çox yazıların ("Çərkəzin Sonası belə ola bilərdi", "Sözdür onun sirdaşı", "İydə çiçəyinə yazılan məktub", "Çərkəz müəllimin Sonası", "Bu da bir daş yazısıdır", "Dağ başı dolu gözlər", "Əfsanəvi qadın", "Yaşamaq yanmaqdır...") təsirindəndir. Yazı müəlliflərinin hamısı onun kədərli ovqatından, yarını itirdikdən sonra qurumayan göz yaşı, həsrət, yanğı içində keçən həyatından bəhs edir, qəm-qüssəsini vəsf etdiyi poetik yaradıcılığından danışır və Sona xanımı ən çox bu prizmadan tanıtmağa çalışırlar. Amma mənə görə Sona Çərkəz bütöv vətəndaşdı, onu bütöv şəkildə, mənəvi zənginliyi, əməli fəaliyyəti ilə təqdim etmək, tanıtmaq da qəhrəmanımızın obrazına bir tamlıq verər...\nSözümün bu yerində ordan davam edim ki, Universitet Sona müəllimdən ötrü bir məbədgahdı, həyat romanının - Çərkəzli-Çərkəzsiz günlərinin sevincli-kədərli xatirələrinin hafizəsini közərtdiyi, ruhunu alışdırdığı yuvası, doğmaca odasıdır. Taleyini Universitetlə bağlayan Sona müəllim həyat məktəbinin böyük hissəsini də burda keçib. Olmasaydı Universitet həyatı, Sona Çərkəz dərdini, kədərini müdrikcəsinə çəkəmməz, həm də nümunəvi pedaqoq kimi püxtələşə bilməzdi ki! Dərs dediyi, yetişdirdiyi tələbələrinin özlərinin də etiraf etdikləri kimi, Sona Çərkəz ilk növbədə onların həyat müəllimi oldu. Ən başlıcası, tələbələrinin mənəvi anası olmağı bacardı. Gənclərə böyük qayğısı, məhəbbəti də Sona müəllimi onların gözündə ucaltdı. Zatən balalarımızın sağlam ruhda böyüməsindən ötrü belə bir qayğı və doğmalıq çox vacibdir. Kollektivində hamıyla doğmalaşan Sona müəllim heç kəsin zəhmətini, əməyini itirmədi, unutmadı. Elə hər zaman da gözündə-könlündə əziz insanlar kimi xatırladığı bu şəxsiyyətlərin adları dilindən düşmür.\nSona xanım xatırlayır ki, universitetə gəldiyi ilk vaxtlardan Çərkəz müəllim mərhum professor Firidun Hüseynovla dostlaşdı, qardaş oldu. Eləcə də elmi-ədəbi əlaqələrində, pedaqoji fəaliyyətində həmfikir, məsləkdaş olduğu insanlar - yazıçı, tənqidçi, ədəbiyyatşünas alim Mir Cəlal Paşayev, akademik Nizami Cəfərov, professorlar Tofiq Hacıyev, Fəridə Əlixanova, Yəhya Seyidov, Azad Nəbiyev, İfrat Əliyeva... Çərkəz müəllimin elmi-ədəbi mühitdə, Universitet həyatında doğmalaşdığı, bölüşdüyü insanlar oldu. Çərkəz müəllimdən sonra bu böyük şəxsiyyətlər (həyatda olanlar) eyni isti münsibəti, doğmalıqları ilə Sona xanımın yanında oldular. Dostlar bu qadının simasında Çərkəzi gördülər, onun ikinci həyatının davamından bir mənəvi rahatlıq tapdılar.\nDoğru deyirlər ki, dünya yaxşı adamlardan xali deyil. Sona Çərkəzi sevənlərin sırası belə insanların sayəsində heyrət doğuracaq qədər böyüyür, genişlənirdi. Bu vəfalı, sədaqətli, vüqarlı qadının saf təbiətinin, ülvi sevgisinin hərarəti ürəkləri nurlandırırdı. Onun Azərbaycan qadınına xas olan keyfiyyətlərini bir çox qələm adamları yazılarında vəsf edirdilər. Onların hər biri Sona xanıma öz baxış bucağından yanaşsalar da, həyatının ömür işığı Çərkəz müəllimdən sonra qadının yaratdığı Çərkəzli dünyasının cazibəsinə maraqlar daha böyük məna kəsb edirdi. Haqqında ilk yazını mərhum Xalq şairi Bəxtiyar Vahabzadə, ilk şeiri də professor Teymur Əhmədov yazdı. Bundan sonra Sona Çərkəz milli-mənəvi dəyərlərə söykənən həyatının ictimai əhəmiyyət kəsb etməsilə çoxlarının diqqətini cəlb etdi. Elə müəlliflər oldu ki, Sona xanımın həyatına bir neçə dəfə müraciət etdilər. İndi də bu yazıların sırasında Esmira Çərkəzqızı, Aynur Bəşirli, Əntiqə Qonaq və bu məqamda adlarını unutduğum bir çox söz xiridarlarının qələm məhsulla rında bu mükəddər, həm də mükəmməl qadının obrazı əzəmətlə yaradılmışdı. Sona xanım dərdinin ürəyini basıb əzdiyi, hətta məhvə sarı sürüklədiyi vaxtlarda ona qayğı göstərən atasının dostu, milli mətbuatımızın tanınmış simalarından olan Rəşid Mahmudovu həmişə böyük ehtiramla xatırlayır. Rəşid müəllim onun dərdini, təəssübünü öz balası kimi çəkdi, Sonaya, qələmdən ayrılma, dedi. Onun bir kitabını çap etdirdi. Sona xanımın özü də dözümü, dəyanəti, qədirkeşliyi, xeyirxahlığı, nəcibliyi, səliqə-sahmanı, prinsipiallığı ilə yaddaşlara naxışlandı...\nSona Çərkəzlə onun Universitet həyatından çox danışmışıq. Belə məqamlarda onu həmişə diqqətlə, bir qədər də alüdəliklə dinləmiş, müsahibimin saflığına, qədirkeşliyinə, unutqan olmadığına qibtə etmişəm. Xəbər alanda ki, Universitet sizdən ötrü hansı maraqları kəsb edir... Həmin anda elə bil ayın qabağını almış buludlar pərən-pərən olur. Gözlərinin işığı üzünə təbəssüm kimi saçılır... Deyir, Universitet Çərkəzlə mənim ikinci evim olub. İllərlə onunla bu evin qapısından böyük sevinclə, ürək açıqlığı ilə keçib, həmin fərəhlə də öz yuvamıza qayıtmışıq. O, təkcə həyat yoldaşım deyil, dostum, həmkarım, dərddaşım, sirdaşım idi... O, gözlərini əbədi yuman günü 3 iyunda dolu yağdı. Yayın belə bir cırhacırında dolu Şuşada, Gəncədə yağar, Saatlıda yox ki. Həmin gün göydən dolu yox, sanki daş yağırdı... Onda düz 7 gün onu gözlədim, ölümünü qətiyyən qəbul etmirdim...\nÇərkəzin ölümü bütün universitetdə, ələlxüsus da işlədiyi filologiya fakültəsində ağır qarşılandı. Ondan sonra Universitetə arxa qapıdan girib-çıxırdım, heç kəslə rastlaşmaq, ağır kədərimlə kimisə qəmləndirmək istəmirdim. Həmin vaxtlarda İfrat Əliyeva mənə çox dayaq oldu. Tofiq Hacıyev deyirdi ki, Sona dərdini də mədəni çəkir, heç kəsin qarşısında əyilmir. Ondan sonra düz 15 il mənə çox ağır oldu. Taleyimdən, doğma Universitetimdən küsdüm. Ədibə Paşayeva kafedramıza gələndə məni doğma Universitetimlə barışdırdı, yaşamağa, işləməyə, fəaliyyət göstərməyə, konfrans və simpoziumlarda iştirak etməyə ruhlandırdı. Ədibə xanım ürəyimin sınıqlığını bildiyi üçün həmişə mənə diqqət göstərib. Elə işlədiyim kafedranın əməkdaşları da mənə qarşı həmişə mehriban, həssas olublar. Hər zaman onlarla rahatca dərdləşir, bölüşürəm. Yadlar məndən yorulmadı, amma yaxınlarım bezdilər, usandılar. Bal arıları gülə qonan təki, onlar da eləcə qondular üstümə, güllər solan təki qaçıb getdilər...\nSona Quliyevanın tədqiqat sahəsi rus dilinin metodikasıdır. O, müxtəlif illərdə bir çox elmi məqalələrlə "Dil və ədəbiyyat", "Çağrı" folklor jurnalında çıxışlar etmişdir. Eyni zamanda, bir sıra elmi əsərlərin, o cümlədən, "Rus dilinin tədrisində tərcümənin rolu" (2003), "Milli auditoriyada rus dilinin tədrisi" (2004), "Rus dilinin intonasiyasının və ritmikasının üzərində iş" (2007), "Rus feillərinin tədrisi prosesi" (2008) kimi monoqrafik əsərlərin müəllifidir.\nSona Quliyeva müxtəlif vaxtlarda ölkəmizdə və qardaş Türkiyədə keçirilən konfrans, simpozium, kurslar, treninqlərə qatılıb. Bu məqamda onların sırasında bəzi mövzular diqqətimi cəlb edir: "Qloballaşma şəraitində müasir pedaqoji elmin aktual problemləri" adlı Beynəlxalq elmi-praktik konfrans (Bakı. 2010), "Gülsüm Çingizin şeirlərində bədii təsvir vasitələri" (V Beynəlxalq Uşaq və gənclik Ədəbiyyatı simpoziumu), "Uşaq yazarı Fatih Ərdoğanın "Onu sevirəm" əsərinin dil və üslub xüsusiyyətləri haqqında" (VII Beynəlxalq Uşaq və Gənclik Ədəbiyyatı simpoziumu (Türkiyə). Barəsində qardaş ölkənin mətbuatında geniş məqalələr dərc olunub. Özü də bir çox mövzularda qələmə aldığı bədii, publisistik əsərləri ilə Türkiyənin qəzet və dərgilərində bədii, publisistik yazılarla çıxışlar edib...\nSona Çərkəz Azərbaycan qadınına xas olan ən gözəl xüsusiyyətlərə malik bir şəxsiyyətdir. Fədakar ana, nümunəvi pedaqoq, sədaqətli, etibarılı dost, səmimi, qayğıkeş, mərhəmətli, duyğusal insandır. Bu kamil, mükəmməl şairin, publisistin bir çox əsərlərində gənclərə, vətən övladlarına öyüdü, nəsihəti, yaşadığı təzadlı ömrünün acılı-şirinli gün-güzarı real həyatdan aldığı böyük təcrübəyə söykənir. Elə bu səbəbdən də Sona Çərkəzin poetik təsvirləri oxucuya gerçək nağıl, dastan, roman təsiri bağışlayır. Bu yerdə fikirləşirəm ki, Sözün qüdrətini, onun təsirini, dəyərini Sözlə sirdaş olanlar, Sözlə həyatını yazanlar, Sözlə dərdini ovudanlar, Sözlə bütün acılara, ağrılara qalib gələn Sona Çərkəz timsallı insanlar bilər. Bir qədər əvvəldə dediyim kimi, mən Sona xanımı gerçəkdən abidə qadın kimi tanıdım... Bu nəcib xanım valideynlərinə, doğmalarına, onların da şəxsində yurduna, elinə bağlı bir övladdır, vətən aşiqidir. Ata-anaya əlahiddə bağlılıq, sədaqət, insanlara sevgi, ləyaqət, mərhəmət hissi ilə yaşayan, duyğusallıqla yazıb-yaradan ziyalı vətəndaşdır. Bunlar Sona Çərkəzin təbiətindən gələn doğallıqdır.\nSona Çərkəz bütün insanları xeyirxah, mərd, sözübütöv, sədaqətli görmək istəyir. Fəqət, həyat belə bir mükəmməlikdən uzaq olan insanlardan, etibarsız, vəfasız dostlardan da xali deyil, odur ki, özünün poetik düşüncəsində belələrini tənqid etməkdən də çəkinmir. Yazır ki: Həyat məktəbində öyrəndiklərim, Dünyanı gözümdən bir az da saldı... Evimin başına keçirdiklərim, Bir-bir dönük çıxıb uzaqda qaldı... Yəni mənfəətmiş həyatda hər şey? Mənim ağlım bunu hələ də kəsmir. Yanımdan yörəmdən çəkilməyənlər, İndi bir meh qədər qapımda əsmir...\nHərçənd, 15-dən çox şeir kitabının müəllifi olsa da, Sona Çərkəz özünü şair hesab etmir. Amma Bakı Dövlət Universitetində Humanitar fakültələr üzrə Rus dili kafedrasının baş müəllimi Sona Çərkəz şairdi, özü də dərd şairi. Xatırlatmaq istərdik ki, şeir yazmağı, şair dilində danışmağı xəyalından belə keçirməyən Sona müəllimin uzun illər bir cüt göyərçin kimi qoşa ötdükləri yarını, həyat yoldaşını zalım fələk qəflətən sovurub aparandan sonra ruhunu, qəlbini vəhylə gələn bir şairlik sardı. Sonanın yar itkisi, dost itkisi ürəyini, bütün varlığını sızım-sızım sızlatdı. Bu acılar, yanğılar söz-söz, misra-misra bir sevgi marşına çevrildi, onu oxuyanların, duyanların ruhunu inlətdi. Onsuz qaldığı həyatda adlarını cütləşdirdi, ədəbi mühitdə Sona Çərkəz kimi tanındı. Bir ömürdə iki ömrü yaşamaq Sona xanımın mənəvi amalına çevrildi.\nÇərkəz müəllim Sonanın bütün poetik əsərlərinin qəhrəmanı, sevərək vəsf etdiyi ideal obrazı oldu. Belə düşünürəm ki, Sona Çərkəz, Füzulidən üzü bəri dərd şairlərinin poetik incilərindən dərs aldı, onların mənəvi övladlarından biri oldu. Bəxtiyar Vahabzadənin təbirincə desək, "Ədəbiyyatda əsas məsələ dərdin özündə deyil, dərdin ifadəsindədir". Şair poetik düşüncəsilə dərdin möhtəşəmliyini görün necə bir qüdrətlə təsvir edib: "Əgər olmasaydı dəryaca dərdim, Dərdin yoxluğunu mən dərd edərdim". Sona Çərkəz də dərdin insanın həyatında necə bir məna kəsb etdiyini bildiyindən şəxsi kədərini ictimai, mənəvi aspektdən ədəbiyyatın mövzusu edə bildi. Bu da onun yaradıcılığında özəlliklərin, milli-mənəvi dəyərlərin daşıyıcısı olduğunu deməyə əsas verir. Sona deyir ki: "Qınaqlara tuş gəldim, Dərdimdən yazdım deyə, Kəlmələrim sarsıldı, Döndü vergüllər neyə..." Sona Çərkəzi çəkdiyi ağrıları, sarsıntıları ilə özünə həmdərd sayan Nəriman Həsənzadə onu böyük ehtiramla "dərd ortağım" adlandırıb. Əgər Sonanın poeziyasında kədər həyatın acı üzündən dərs alanların (ən çox da ədəbiyyat adamlarının) qəlbini ehtizaza gətirirsə, əsərləri necə ictimai əhəmiyyət kəsb etməyə bilər...\nMən burda hər iki ustad şairin adını təsadüfən çəkmədim. Sona Çərkəzin şəxsiyyəti və yaradıcılığı haqqında onların fikirləri, düşünürəm ki, ədəbi camedən ötrü də maraqlıdır. Sonanın ailə dəyərlərinə sədaqəti, etibarı Bəxtiyar Vahabzadəni məftun etməsəydi, yazmazdı ki: "Sona xanım, ay mənim millətimin müasir Burla Xatunu, Banuçiçəyi, Həcəri, Siz bu yazınızla məhəbbət və sədaqət rəmzinə çevrilib, öz kitabınızın qəhrəmanı oldunuz. Axı əsl türk Xatunu ömür-gün yoldaşına bəslədiyi böyük sevgisində və ona olan sonsuz sədaqətində həmişə qəhrəman səviyyəsinə yüksəlmişdir".\nSona xanım hələ İlk kitabı "Çərkəzli-Çərkəzsiz günlərim"lə Çərkəz müəllimi tanıyanları və tanımayanları çox duyğulandırdı. Bu kitab Çərkəzin vəfalı, etibarlı Sonasına böyük hüsn-rəğbət qazandırdı. Vaxtilə Nahid Hacızadə AZ.TV-də Çərkəzin ildönümü münasibətilə haqqında "Xatırlananlar" verilişini ərsəyə gətirdi. İldönümü Universitetdə, Filologiya fakültəsində qeyd olundu. Tədbirdə iştirak edənlər Çərkəzin bir alim, şəxsiyyət olaraq mənəvi ucalığından, Sona xanımın Çərkəzsiz günlərindən ürək yanğısı ilə çıxış ediblər. Çərkəz Quliyev özünün cismani yoxluğundan sonra yeni həyatına, mənəvi ömrünə başladı. Qadın ondan sonra fədakar bir ömür yaşadı. Bu ömürdə bir məhəbbət dastanı yaratdı... Qadın sevdisə, o, ürəyində göyərib kök atan bu eşqi çirkablardan qoruyaraq onu zirvədə saxlayır, yaşadır, yaşayır ali hissi.\nSona xanımla vaxtaşırı söhbətlərimizdə onun yaddaşından süzülən əsrarəngiz həyatı barədə hekayətləri məni çox duyğulandırır. Burda dostlarından birinin adını xüsusi məhəbbətlə çəkməsi də mənə xoş təsir bağışladı. Deyir, hazırda qardaş Türkiyə Universitetlərinin birində fəaliyyət göstərən, vaxtilə iş yoldaşı olmuş professor Tamella Abbasxanova-Əliyeva Çərkəz müəllimin az sayda həmkarlarındandır ki, onsuz yaşdığımız 25 ildə nə məni, nə Çərkəzi, nə də övladlarımızı unutmadı. Hər vəchlə ağrıyan həyatıma Sözün qüdrətilə dayaq olmağa çalışdı... Bəli, dostcanlı, etibarlı Tamella xanım Sona Çərkəzin yaradıcılıq istedadına bələd olduğundan onun Türkiyənin bir çox şəhərlərində olan tədbirlərə qatılmasına imkanlar açdı. Onu qardaş ölkədə tanıtdı. Bundan sonra Adana, Tokat, Niksar, Əskişəhərdə keçirilən konfrans, simpoziumlarda iştirakına dəvətlər gəldi. Sona Çərkəzin qatıldığı bütün tədbirlərdə türkçülük amallı çıxışları böyük coşquyla qarşılandı. İqdırda Xocalı faciəsi ilə əlaqədar "İqdır-Azərbaycan Cəmiyyəti"nin dəvəti ilə iştirak etdiyi anım tədbirində özünün ağrılı, həm də parlaq çıxışı, milli faciəmizə həsr etdiyi şeirləri bütün salonu ayağa qaldırdı... 2018-ci ilin iyulunda Türkiyənin Azərbaycandakı səfirliyinin Humanitar şöbəsinin rəhbəri Seyid Əhməd Arslan Sona Çərkəzin "Sözdür mənim sirdaşım" adlı kitabını çap etdirərək Azərbaycan Yazıçılar Birliyində ilk dəfə təqdimatını keçirmişdir. Çıxış edənlər (professorlar - Qəzənfər Paşayev, İfrat Əliyeva, Aysəba Əlizadə... ) kitab haqqında, Sona Çərkəzin yaradıcılığı, eləcə də onun əsl Azərbaycan xanımına xas olan ali keyfiyyətlərindən bəhs etmişlər. Bunlar onu deməyə imkan verir ki, Sona Çərkəz mükəmməl bir şəxsiyyət, pedaqoq, şair, fəal vətəndaş, torpağını sevən, milli ideallara bağlı olan azərbaycanlı kimi ictimai həyatımızda tanınınır və sevilir.\nQeyd etdiyimiz kimi, Sona Çərkəz Universitetə bir övlad məhəbbətilə bağlandı. Universitet də bu nəcib, alicənab insanın, pedaqoqun əməyini yüksək dəyərləndirdi. 2019-cu ildə Bakı Dövlət Universitetinin 100 illiyi münasibətilə "Yubiley medalı" ilə təltif olunanlar sırasında Sona Çərkəzin də adı vardı. Düşünürəm, bu mükafat onun üçün indiyə qədər aldığı "Fəxri Fərman"lardan, ödüllərdən daha əzizdir...\nOnu da duyuram ki, Sona Çərkəzin taleyi ilə barışması, özünün özü ilə mübarizəsindən yarandı. Bu fədakar xanım bir daha dərk etdi ki, həyatda hər şey hərəkətdə olduğundan fəaliyyətə, qaynar işlərə ara vermək, adamı ətalətə sürükləyir. İnsan daim işləməyə, çalışmağa, yaşamağa və yaşatmağa borcludur. Həyatın mənası da məhz onun sirli, əsrarlı olmasındadır. Sevdasının gözündə közərən Sona Çərkəzin həyatı belə bir əsrarəngizliyin təcəssümüdür...\n24.01.2020 çap et


Yaşar Əli oğlu Xudayev (1 noyabr 1999; Quba, Azərbaycan — 27 sentyabr 2020; Kəlbəcər rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.\nAzərbaycan Ordusunun əsgəri olan Yaşar Xudayev 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Murovdağ istiqamətində gedən döyüşlərdə savaşıb. Yaşar Xudayev sentyabrın 27-də Murovdağ döyüşləri zamanı şəhid olub. Quba şəhərində dəfn olunub.\nMənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Yaşar_Xudayev&oldid=6300380"\nBu səhifə sonuncu dəfə 26 yanvar 2022 07:37 tarixində redaktə edilib.