1. Təhrif – bir sözü başqa sözlə əvəz etmək, dəyişdirmək deməkdir. Ayə və ya hədisi həm məna, həm də ləfzi etibarı ilə dəyişdirmək deməkdir. Məs: 1) Məna etibarı ilə təhrifə dəlil - Allah Qurani Kərimdə buyurur: «Rahmən ərşin üzərinə yüksəldi». (Ta ha 5). Burada olan İstiva - ucalmaq sözünə, Lə – şəkilçisi artırmaqla İstəvlə hökmü altına aldı sözü ilə əvəz edirlər. Bəzi səhf yolda olan firqələr özləri də bilmədən Yəhudilərin etdiklərini edirlər. Allah Yəhudilərə kəndin qapsından Allaha səcdə edən halda Hittə – «Bizi bağışla» deyərək içəri daxil olun buyurduğu halda onlar Allahı ələ salaraq Hittə – sözünü, Hintə – «Buğda» sözü ilə əvəz etdərək arxaları üstə kəndə girməyə başladılar. (əl-Bəqərə 58-59) (Buxari 4479.)\nAllahın Əl – sifətini qüdrət, nemət kimi təhrif etmək. 2) Ləfzi etibarı ilə təhrifə dəlil – Allah Qurani Kərimdə buyurur: «Allah Musa ilə sözlə danışdı». (ən-Nisa 164)-ci ayəsini oxuduqda: «Musa Allah ilə sözlə danışdı» deyə təhrif edirlər.\nTəhrif – Təvil (Təvil – sözü çevirmək, dəyişmək, sözə başqa məna vermək, ayə və hədisi zahiri mənasından çıxardıb Quran və Sünnənin demədiyi mənalara yozmaq deməkdir. ) Kəlamçıların bir çoxu təhrif kəlməsinin yerinə təvil kəlməsini işlədirlər. Çünki Təvilin hamısı pis deyildir. Peyğəmbər (s.a.v) İbn Abbas (r.a) haqqında: «Allahım onu dində fəqih et! Ona təvili öyrət!» deyə buyurmuşdu.(Buxari, Müslim, Əhməd 1/266,314, İbn Məcə 166, Təbərani «əl-Kəbir» 10587,10617, Bəğavi «Şərhu Sunnə» 3942. )\nTəvil – təfsir mənasıdadır və sözün son nəticədə əsaslandığı həqiqət mənasını bildirir. Pislənmiş təvil – sözün bəyənilən bir mənasını kənara qoyaraq ona bənzər digər dəlili bəyənilməyən, ehtimallara əsasən şərh edilməsinə deyilir. İsim və Sifətlərdə təvilə gəldikdə isə bidət əhlinin belə bir şeyə əl atmalarında məqsəd Uca Allahı yaradılmışlara bənzərlikdən təmizləməklə həddi aşmalarıdır. Bu isə öz növbəsində batil bir iddia olmaqla onları çəkindikləri təhlükənin bir başqa formasına, daha ağırına salmaqdadır. Məs: Yəd – Əl sözünü qüdrət mənasında təvil etdikləri vaxt Allahın əlinin olmasını deməkdən qaçmaq istəmişlər. Çünki yaradılmışların da əli vardır. Əl - sözü onlara mütəşabih görününcə onu qüdrət adlandıraraq təvil etmişlər. Bu da onların bir ziddiyətidir. Yəni onlar məqbul saydıqları məna haqqında müvafiq bir iddia qəbul etmək məcburiyyətindədirlər. Yəni özlərinin rədd etdikləri mənanı qəbul etməyə məcburdurlar. Axı qulların da qüdrəti vardır. (Belə olduqda Allahla yaradılmışlar arasında oxşarlıq olur). Əgər onların qəbul etdikləri qüdrət haqq və mümkün olan bir şeydirsə, onda Uca Allah üçün əli məqbul saymaq da eyni qaydada haqq və məqbuldur. Əgər Uca Allah haqqında əli qəbul etmək – onların iddialarına görə təşbihi (bənzətməni) zəruri etdiyi üçün batil və mümkün olmayan bir şeydirsə, eynilə qüdrəti də qəbul etmək batil və qeyri mümkündür.\n2. Tətil – Allahın sifətlərini təmamilə inkar etmək və ya bəzilərini qəbul edib, bəzilərini inkar etmək. Tətil mütləq olaraq Təhrifdən daha şiddətlidir. Yəni o, yerdə ki, təhrif var orada tətil də vardır. Lakin əksi belə deyildir.\nİki Qisimdir: 1) Böyük Tətil – Cəhmilər Allahın İsim və Sifətlərini təmamilə inkar edirlər. 2) Kiçik Tətil – Əşarilər, Mətrudilər kimi Allahın İsim və Sifətlərindən bəzilərini qəbul edib, bəzilərini isə inkar edirlər.\n3. Təmsil (Muməssil) – Allahın sifətlərini məxluqatın sifətləri kimi olduğunu qeyd etmək. Buna həmçinin Təşbih – də deyilir. Bənzətmək, bənzər vermək. «Onun bənzəri heç bir şey yoxdur. O, eşidən və görəndir». (əş-Şura 11). Allah bu ayədə həm nəfy, həm də isbatı bir arada zikr etmişdir. Onun bənzərinin (misli) olmasını nəfy edərkən, Səmi və Bəsır (eşidən və görən) olduğunu isbat etmişdir. Bu da bu cür düşünənlərin fikirlərini alt-üst edir.\n1. Yaradılmışı Yaradana (Allaha) bənzətmək – Yəni Allahın sifətlərindən, fellərindən, haqlarından hər hansı birini yaradılmışa da vermək.\n1) Allahın sifətlərindən hər hansı birini yaradılmışa vermək – Peyğəmbər (s.a.v) və ya ondan aşağı səviyyədə olan hər hansı bir yaradılmışı tərif və övməkdə hədi aşmaq. Necə ki, Abdullah İbn Yəhya əl-Buhturini (1) tərif edən Mutənəbbi (2). O, deyir: «Ey bənzəri olmayan kimsə, dilədiyin kimi ol! Və necə istəyirsən elə də ol! Sənə bənzər bir kimsə yaradılmamışdır».\n3) Allahın haqlarından hər hansı birini yaradılmışa vermək – Müşriklərin bütlərinin ilahlıq haqqı olduğunu irəli sürərək onlara tapınıb ibadət etmələri kimi.\n2. Yaradanı yaradılmışa bənzətmək – Yəni yaradılmışa aid olan bəzi özəllikləri Allahın zatına və sifətlərinə vermək. «Allahın iki əli yaratdıqlarının əlləri kimidir», «Allahın Ərşə İstiva etməsi yaratdıqlarının öz taxtlarına oturub qalxmaları kimidir» və s. bənzəri sözlər kimi. İlk olaraq bu sözləri işlədən Hişam İbn əl-Həkəm olmuşdur. (3)\n4. Təkyif (Mukəyyif) – Allahın sifətlərinin mahiyyəti, keyfiyyəti haqqında fikir yürütmək. Sifətlərin necəliyi haqqında suallar vermək. Allahın sifətlərini bilmək lazımdır, lakin keyfiyyəti haqqında fikir yürütmək olmaz. «Sənə Quranı nazil edən odur. Onun bir hissəsi quranın əslini, əsasını təşkil edən möhkəm, digər qismini isə mütəşabih (mənaca bir-birinə oxşar, məğzi bəlli olmayan) ayələrdir. Ürəklərində əyrilik olanlar fitnə-fəsad salmaq və istədikləri kimi məna vermək məqsədi ilə mütəşabih ayələrə uyarlar. Halbuki onların həqiqi izahını Allahdan başqa heç kəs bilməz». Elmdə qüvvətli olanlar isə: «Biz onlara inandıq, onların hamısı Rəbbimiz tərəfindəndir» deyərlər. «Bunları ancaq ağıllı adamlar dərk edər». (Ali İmran 7). Valid İbn Müslüm deyir ki, əl-Əvzai, Sufyan İbn Uyeynə, Məlik İbn Ənəsdən (r.a) İsim və Sifətlər haqqında olan hədislər barəsində soruşdum. Cavabları: «Bunları gəldikləri kimi qəbul edin, onlarla əlaqəli keyfiyyət düşünməyin»(İmam Bəğavi «Şərhus Sunnə».)\nTarix: 05.05.2013 / 16:20 Müəllif: *_*M_O_N_I_K_A*_* Baxılıb: 201\tBölmə: Maraqlı melumatlar\nsuprastin öncədir hissələri sevgimi icimde boxub gedirem Zamanim Olsaydi 0QRU OLMAQ ISTEYIREM Insani Olumune Goturen Imkansiz Awk Fariz Sütlü Şorbauşaq yeməyi yoldaşınızla Parlaq Üz Dərisi Kim Uze Biler Seni Senden Bawqa Lələk görmək Azərbaycan aşıqları film 1938 Fərəc Qara Kitabın Aforizmləri Bu günün tarixi 30012013 Evde Heckim Yoxdu самая Səhv səcdəsi nə zaman edilir Aglarken söyləmə Yuxuda Hörümçək toru görmək Mene Ele Gelir Neriman Hesenzade Yuxuda Gümüş görmək goyezen kurslari İnsan haqqında heyrətli faktlar Ozgeye Vermeye Ureyim Mi Var IV fəsil ALMAYIN Her Wey O Qeder Sixicidirki Derd Möhsün Sənani Qayit Gel Senin Uchun Cooox Darixmiwam İNSANA NİCAT VERƏ BİLƏN 3 SADƏ ƏMƏL Xarakterin orqanizmə təsiri Günahların əsas nəticəsi Lobyalı Ag ciyer xesteliyi azaldacaq Superpuper Sevgi Hekayesi Bizim Yollarımız Görüşməyəcək Canəli Molla bir gün dostlarından birinə məktub yazırmış Şərif Qurbanəliyev Seninle Ilk Defa Prestij film 2006 İbrahim İsfahanlı Zaman Otur Senden Menden Xebersiz Məsələsi


Naxçıvan Ordusu Türkiyə ilə birgə təlimlərə başlayır - Azinforum.az İnformasiya Portalı\nAna səhifə / Cəbhə Xəbərləri / Naxçıvan Ordusu Türkiyə ilə birgə təlimlərə başlayır\nBu gün Naxçıvan Əlahiddə Ümumqoşun Ordusu və Türkiyə hərbçiləri birgə təlim keçirəcək.\nAzVision.az xəbər verir ki, Azərbaycan və Türkiyə arasında imzalanmış hərbi əməkdaşlıq haqqında sazişə uyğun olaraq, mayın 29-dan 31-dək Qars şəhərində Türkiyə-Azərbaycan döyüş atışlı birgə təlimi baş tutacaq.\nXatırladaq ki, mayın 14-də Naxçıvanda yerləşən “Ümid” körpüsündə Azərbaycan-Türkiyə dövlət bayraqlarının dəyişmə mərasimi olub. Mərasimdə Azərbaycan və Türkiyə respublikalarının dövlət himnləri səsləndirilib. Bayraq dəyişmə mərasimi başa çatdıqdan sonra Əlahiddə Ümumqoşun Ordunun Türkiyə-Azərbaycan döyüş atışlı birgə tabor tapşırıq qüvvəsi təliminə cəlb edilmiş şəxsi heyət və hərbi texnikaları Qars şəhərinə yola salınıb.\nÖncəki “Respublika günü”ndə “Nar”-dan bayraq aksiyası…\nNövbəti “Mən o günləri yaxşı xatırlayıram” – İlham Əliyev


🥇 ▷ Səthi Duo düşündüyümüzdən tez bir zamanda. Bu yay kommersiya premyerası? » ✅\nSəthi Duo düşündüyümüzdən tez bir zamanda. Bu yay kommersiya premyerası?\nQəribə bir Microsoft telefonu, ilk olaraq bu ilin sonunda elan edildi. Ancaq Android ilə işləmək, ehtimal ki, o qədər yaxşıdır ki, bazarda hazır məhsulun satışına gecikmə yoxdur.\nSurface Neo və Surface Duo elan edən Microsoft, Milad 2020-nin təbrik üçün mövcud olma müddətini göstərir. Bununla belə, yalnız Windows Neo-da bu qədər gözləməli olduğumuz mümkündür. Duo id telefonunda işləmək, Microsoft-un izlədiyi oxuyan blogger Zac Bowdenin bildirdiyi kimi gözləniləndən daha yaxşıdır və onun gözlənildiyimizdən daha sürətli satışa çıxması çox mümkündür.\nTezliklə satışa çıxarılacaq Surface Duo? Telefon Android 10-un nəzarəti altında işləyir.\nBu seçim Microsoft-a mülkiyyət proqram dəyişiklikləri üzərində işləməyə keçən ilin avqust ayından etibarən başlamağa imkan verəcəkdir. Bununla yanaşı, şirkətin, əsasən, Microsoftun Android telefonları üçün bütün proqramlaşdırma təklifi ilə zəngin və yüksək keyfiyyətli, o cümlədən çox yaxşı başlatma qurduqdan sonra şirkətin robotlarının böyük əksəriyyətinin olduğunu xatırlamağa dəyər.\nBu icazə üç elementə yönəldiləcək: sistemdə eyni hesabda bir Microsoft hesabı əlavə etmək, başlatma qurğusunda və tətbiqlərdə iki ekran tətbiq etmək və orijinal Surface Duo dizaynını istifadə etmək istəyən proqramçılara bu iki displey üçün uyğun API təmin etmək. Göründüyü kimi, son cədvələ əsasən bu işlər aprel ayında başa çatacaqdır.\nAvadanlıq üzərində iş də çox deyildi. Surface Duo, ehtimal ki, Andromeda üçün hazırlanmış avadanlıqdan istifadə edir və buna görə də prototip mərhələsindən heç vaxt keçməyən Windows 10 ilə yenilikçi bir telefon istifadə edir. Microsoft telefonu Snapdragon 855-dən istifadə edəcək 6 GB RAM və 64 GB yaddaş. Bu, keçən ildən bir prosessordur, bir az məyus olur, baxmayaraq ki istifadəçilər performans göstərməməlidirlər. Surface Duo 5G şəbəkəsindən yararlanmayacaq.\nTelefonun foto imkanları böyük bir naməlum olaraq qalır. Bir zamanlar Microsoft, Nokia şirkətinin mobil şöbəsini şirkətin əlinə alması səbəbindən bu mövzuda böyük bir səlahiyyətə sahib idi. Bununla birlikdə şirkət platformalara olan marağını itirdiyindən Windows 10 Mobil, bu heyət əsasən rəqabətə məğlub oldu. Və Surface Duo-nun yüksək qiymətə sahib bir cihaz olmasını unutmamağa dəyər.\nBir şey dəqiqdir: mən bu cihazı başa düşmürəm.\nNiyə iki displeyə ehtiyacım olduğunu və mənə necə kömək edə biləcəyini bilmirəm, amma daha böyük bir səthə yayılan çevik tək bir displeyə ehtiyacım olduğunu başa düşürəm. Və hələ bu Surface Neo-nun əsas üstünlüyü olmalıdır. Bu ikinci ekran kömək etmək əvəzinə məni narahat edir. Telefon açıq olduqda və ya daha çox bağlı olduqda, çünki o zaman bildirişləri necə tez yoxlayır?\nAncaq şübhələrim, əsla belə bir cihaz istifadə etməməyimlə bağlıdır. Kim bilir, bəlkə bu dəlilikdə bir üsul var. Hal-hazırda, lakin bu mətnin altındakı şərhlərdə bu cihazın mənasını anlamağa kömək etdikləri üçün minnətdar olacaqlar.


KIM KARDASHIAN QRIPI QIDALANMA - SAĞLAMLIQ + WELLNESS - SPA - DAILYBEAUTY - GöZƏLLIK AUTHORITY - SPA - 2019\nBu gün, Kim Kardashian Qərb qazanır və ya bir funt itirir zaman başlıqları edir kimi görünür. Nöqtə iddiası: Ünlü yaxınlarda Twitterə qatılaraq, yaxın günlərdə qripin nəzakətli olduğu bir gündə altı kilo itirdiyini eşitdirdi.\nHəmçinin, May Kardashian West Makiyaj Kolleksiyası gəlir\nKardashian West, çəki itkisi taktikası, xüsusilə post-hamiləlik, saymaqla əlaqədar olaraq, "Kim Kardashian qripə bir pəhriz çağırdı" və "Kızım səni sevirəm, amma hər şey" Atkins, gündə təxminən 1,800-də gündüz sutka almağı gizlədir.\nİncə xəttlərinizi və qırışlarınızı müalicə etmək üçün artıq təsdiqlənmiş bir doldurucu artıq rəsmən başqa cildin yaşlanma narahatlığını düzəldə bilər. Merz Şimali Amerika, həcmli doldurucu Radiesse, anti-aging mövzusunda bədənin ən çox gözardı edilən bir hissəsi əllərdə istifadə üçün FDA təsdiqini aldığını bu gün elan etdi. Daha ƏTraflı\nBəlkə, mənim qapını və ya makiyaj dəstini parçalamaq üçün onların sürətli qabiliyyətimdən çıxdığımda həmişə mənim hazırlanmış üzümə düşən görünən məhsuldur, amma əslində heç bir toz göz kölgəsinin pərəstişkarı olmamışam . Göz kölgəsi məhsullarının böyük əksəriyyəti quru və toz əsaslı olsa da, mənim gözlərimdə hər hansı bir rəng geyinməməm mənasını vermir - əslində kölgə kolleksiyam müxtəlif çubuqlar və krem gözlüklərlə işləyir həm də (yaxşı deyilsə) hər hansı çirkin vəziyyətə düşmür. Daha ƏTraflı\nBilirəm ki, yuxuya düşən günün nəhayət hər bir problemin cavabını gözləyən yeganə deyiləm. Həyatın ən çətin suallarını aradan qaldıracaq baxmayaraq, mürəkkəb yuxu gecəsi susma dərinizlə əlaqədar problemlərinizi düzəldə bilər və sabun və şöhrətin sürətlə dolğunlaşdıran Super Nəmləndirici Gecədəki Möcüzə Nəm Mousse ($ 20) yastıq. Daha ƏTraflı\nCopyright 2019 \_ ar.womanfitness.info \_ Kim Kardashian Qərbin son "Çəki zərər" hiyləsi tövsiyə edilmir


Seherlerimize basgicellendirici qoxu yayilib: Bu tehlukeden xeberi olan var? - Azadliq Xeber\nSeherlerimize basgicellendirici qoxu yayilib: Bu tehlukeden xeberi olan var?\n2018-06-12T10:04 xeber –\nLakin artıq bir müddətdir ki, şəhərin yaşıllıq ərazilərindəki həmin gülləri başgicəlləndirici qoxuya malik “cəhənnəm ağacı”, “zəqqum çiçəyi” adlandırılan bitkilər əvəz edir. Demək olar ki, şəhərin bütün istiqamətlərində bu bitkiləri görmək mümkündür.\nƏsl adı “oleandr” olan bu təhlükəli bitkiyə, söyüd ağacının yarpaqlarına bənzədiyinə görə, ölkəmizdə “söyüd gülü” də deyirlər. Quraqlığa və bütün iqlim şərtlərinə davamlılığı onu istənilən şəraitdə yetişdirməyə imkan yaradır. Bəzi iddialara görə isə, qiymətinin ucuz olması bu bitkinin yaşıllaşdırmada daha geniş istifadə olunmasına səbəb olur.\nOleandr haqqında, onun öldürücü zəhəri barəsində bir çox əfsanələr var. Onlardan biri Makedoniyalı İsgəndərin qərib məmləkətdə gecələmək istəyən döyüşçüləri haqqındadır.Mingəçevir şəhərinin parklarındakı dekorativ bitkilər\nSputnik / İlham Mustafa Mingəçevir şəhərinin parklarındakı dekorativ bitkilər\nElə bu səbəbdən də “zəqqum ağacı”nın bir çox ölkələrdə məktəb və uşaq bağçalarının ətrafında əkilməsi qadağandır. “Zəqqum kolları” Azərbaycana quraq və neftlə çirklənmiş ərazilərin yaşıllaşdırılması üçün gətirilib. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Mərkəzi Nəbatat Bağında çoxaldılıb. Lakin əziyyətsiz gözəllik həvəskarları bu kolu yaşayış yerlərinin bəzəyinə çeviriblər.\nMüxbirimiz “zəqqum kolları”nın Mingəçevirə ayaq açması barədə Mingəçevir Şəhər Yaşıllaşdırma və Sanitar Təmizlik İdarəsinin rəisi Əli Ağamirovun da fikirlərini öyrənib. İdarə rəhbəri bu ağacların zəhərli olması barədə mətbuatdan eşitdiyini, indiyədək bu kollardan kiminsənin zərər çəkmədiyini deyib.\n“Əgər bu kolların zərərli olduğu və becərilməməsi barədə hər hansı ekspertiza rəyi olarsa, onların yerinə başqa gül kollarını becərməyə hazırıq” — deyə Ə.Ağamirov əlavə edib.


BAŞQASININ KİMLİYİNƏ BÜRÜNMƏYƏ ÇALIŞMA.. | İslam Evi\nMəqalələrMüxtəlifBAŞQASININ KİMLİYİNƏ BÜRÜNMƏYƏ ÇALIŞMA..\nUca Allah hər bir insanı fərqli bacarıq və özəlliklərlə yaratmışdır. Fərqli rəng, fərqli dil və fərqli qabiliyyətə malik olan insan – Allahın bir möcüzəsidir. Bu fərqliliklər, heç bir insanı, digərindən tam mənada deyil, müəyyən özəlliklərdə üstün edir. Bir sözlə, fərqliliklər balanslı şəkildə yaradılmışdır.\n“Verdiyi nemətlərlə sınamaq üçün sizi yer üzünün xələfləri təyin edən, dərəcələrə görə birinizi digərinizdən üstün edən Odur..” (Ənam surəsi, 165).\nBuna görə də, heç kim “niyə filan şey filankəsə verilib, mənə isə yox” kimi yanlış düşüncələrə qapılaraq narazılıq etməməli, əksinə, özünə bəxş edilmiş üstün keyfiyyətlərə baxmalıdır. Çünki Uca Rəbbimiz, hər kəsə fərqli xüsusi keyfiyyətlər vermişdir. Bundan yararlanmaq və ya bunu axtarıb tapmaq isə, bir fərasət işidir.\nHz. Peyğəmbərin (Ona Salam olsun) hər səhabəsinə fərqli özəllik və bacarıqlarına görə müxtəlif vəzifələr verməsi də, yuxarıda qeyd etdiklərimizin ən əsas arqumentlərindəndir. Məsələn; Əli b. Əbu Talib’i qazilik, Muaz b. Cəbəl’i elm öyrətmək, Ubey’i Quran oxumaq, Xalid b. Valid’i döyüş, Hassan’ı şairliklə vəzifələndirmişdir.\nBaşqalarında olan özəlliklərə həsəd edən, başqalarının həyatını müşahidə edən və onlara “uyğunlaşmağa” çalışan insan – öz fərqli keyfiyyətlərini görməyi, və nəticədə, öz həyatını yaşamağı qaçırar. Necə deyərlər: “Başqalarının özəlliklərinə bürünməyə çalışmaq – intihardır.” Buna çalışan insan, daima narahat həyat sürdüyünə görə, psixoloji cəhətdən sarsıntı keçirər. Bunun müalicəsi – həsəddən uzaq olmaq və Allahın təqdirilə razı olmaqdadır.\nHz. Əbu Bəkr şəfqət və yumşaqlığı ilə, Hz. Ömər isə sərtliyi ilə Allah’ın dininə çox faydalı xidmət etmişlər. Heç biri, digərinin bu fitri fərqliliyinə bənzəməyə çalışmamışlar. Səhabənin biri kasıb, digəri varlı; biri digərindən daha yaraşıqlı; biri digərindən daha müdrik olmuşdur.\n“Allah hər kəsi yalnız onun qüvvəsi çatdığı qədər mükəlləf edər..” (Bəqərə surəsi, 286).\nBaşqalarının kimliklərinə bürünməyə çalışma, həsəd və paxıllıq etmə, öz bacarıqlarını, fərqli özəlliklərini görməyə çalış. Sənə verilmiş bacarıqlara razı ol, onları kəşf edib inkişaf etdirməyə çalış ki, xoşbəxt olasan və başqalarına da fayda verə biləsən..\nTarix: 27.08.2017 | Oxunma sayı: 2. 411 baxış


Dolların yeni çöküşü nefti daha sürətlə bahalaşdırır - 50 dollarlıq həddi keçməsi mümkün sayıldı\n19 May. 12:13\nDünya bazarında neft qiymətləri sürətlə artmaqda davam edir. Azərbaycanın da dünya bazarına çıxararaq satdığı xam neftin qiyməti 3,85 dollar, yaxud 11,75% artıb. Belə ki, “Azeri Light” markalı neftin bir barrelinin son qiyməti 36,62 dollar təşkil edib. Bu gedişlə neft qiymətlərinin ilin ilk yarısında 50 dollarlıq həddi keçməsi mümkün sayılır. Amma ABŞ iqtisadiyyatında baş verənlər və bunun dollara təsiri fonunda neft qiymətlərinin bahalaşmasının daha dinamik xarakter alması da istisna olunmur.\nMəsələ burasındadır ki, ABŞ iqtisadiyyatında baş verənlərin dollara daha sarsıdıcı zərbə endirəcəyi okeanın o tayında da etiraf edilməkdədir. Bir çox amerikalı iqtisadçılar ABŞ iqtisadiyyatının qarşıdakı iki rübdə də vəziyyəti ilə bağlı bədbin proqnozlar verməkdə davam edirlər. ABŞ-ın Federal Ehtiyatlar Sisteminin rəhbəri Cerom Pauel bildirib ki, COVID-19 pandemiyasının nəticələrini aradan qaldırmaq üçün ABŞ-ın iqtisadiyyatına bir ildən çox vaxt tələb oluna bilər:“İndi böyük əzab-əziyyətlər və çətinliklər dövrüdür. Bu dövr elə tez və güclü başladı ki, artıq insanların yaşadığı ağrıları və hiss etdikləri qeyri-müəyyənliyi sözlə ifadə etmək mümkün deyil”. Pauel onu da əlavə edib ki, iqtisadi reabilitasiya son nəticədə amerikalıların COVID-19-un yaratdığı təhlükədən nə dərəcədə qoruna biləcəklərinə əminlikdən asılı olacaq. Məhşur “Project Syndicate” nəşri isə yazır ki, belə vəziyyət dünya miqyasında dolların da taxtını laxladır. Elə bu səbəbdən bir çox ölkələr ehtiyatlarında olan dolları başqa valyuta ilə əvəzləyir: “COVID-19 böhranının başlaması ilə bir tərəfdən ABŞ Federal Ehtiyat Sistemi, 2008-ci il qlobal maliyyə böhranı dövründə olduğu kimi, beynəlxalq maliyyədə lider rolunu öz üzərinə götürüb. Mart ayında Federal Ehtiyatlar Sistemi təxminən 14 xarici mərkəzi bankla ikitərəfli valyuta mübadiləsi sazişlərini bir daha canlandırıb və bir sıra pul orqanları üçün yeni satınalma imkanlarını təqdim edib. Bununla da ABŞ dollarının qlobal səviyyədə qarşılanması, likvidliyə ehtiyacları təmin olunub. Amerikanın Mərkəzi Bankı növbəti dəfə dünyanın son borcalma instansiyasına çevrilib. Digər tərəfdən, Amerika prezidenti Donald Tramp COVID-19-un ictimai sağlamlığa və iqtisadi fəaliyyətə təsirinə qarşı mübarizə aparmaq üçün beynəlxalq əməkdaşlığın lazımlığı fikrini məsuliyyətsiz şəkildə rədd edib. O, “Öncə Amerika” prinsipinə diqqətlə yanaşır ki, bu da başqa hökumətlərin hər hansı bir rəhbərlik iddiası üzərindən xətt çəkir. Fürsətdən yararlanaraq, Tramp administrasiyası, prezidentin öz dar sövdələşmə dünyagörüşü ilə müəyyənləşdirdiyi kimi, təkbaşına və yalnız “milli maraq” çərçivəsində hərəkət edəcəyini açıqlayıb. Ziddiyyətli şəxsiyyətin bu hərəkəti Amerika eyniyyətinin nümunəsi deyil və dünyanın dominant valyutası olan ABŞ dolları üçün də yaxşı əlamət sayılmır. Axı, beynəlxalq sərmayəçilər və xarici hökumətlər getdikcə daha etibarsız olan tərəfdaşın puluna niyə güvənsinlər?\nSözsüz ki, hazırda dollardan kütləvi şəkildə imtina risqi azdır. Federal Ehtiyatlar Sisteminin son hərəkətləri dollara olan tələbatın artmasına cavabdır. Bu, COVID-19 böhranında dolların son təhlükəsiz sığınacaq rolunu təsdiqləyir. Buna baxmayaraq, pandemiya başlamazdan əvvəl Tramp administrasiyasının gözlənilməz davranışına və ksenofob millətçiliyin zəhərli markasına görə investorların və mərkəzi bankların “sevilməyən dollar standartına” alternativ axtardıqları bəlli olub. Dünyada Trampın İran kimi ölkələri, eləcə də onunla iş görən hər hansı bir ölkəni, o cümlədən ABŞ müttəfiqlərini cəzalandırmaq üçün maliyyə sanksiyalarından qanunsuz istifadəsindən böyük narazılıqlar var. Beynəlxalq hesablaşmalarda dolların mərkəzi rolunu “silahlandırmaq”la Tramp çoxdan başqalarını cavab atəşinə sövq edib. Xüsusilə Çin 13 trilyon dollarlıq daxili istiqraz bazarını xarici institusional investorlara tədricən açmaqla, yuanı dollara alternativ kimi təqdim etməkdə getdikcə daha çox fəallıq göstərir. Eynilə Avropa ölkələri ABŞ-ın İran neftinin ixracına tətbiq etdiyi sanksiyalardan yayınmaq üçün xüsusi hazırlanmış yeni bir mexanizmi işə salıb.Yaşıl əskinas da adlandırılan dollar onsuz da yavaş-yavaş “qan axıdır”, pandemiya isə qaçılmaz olaraq yaranı daha da dərinləşdirəcək. Bu da, öz növbəsində, Amerikanın dünyadakı nüfuzuna və nəticədə ABŞ-ın qurduğu müharibədən sonrakı beynəlxalq nizama təsir edəcək.\nDolların ABŞ-ın qüdrətinə verdiyi töhfələr yaxşı başadüşüləndir. Dünyanın dominant valyutasının emitenti olaraq, Fransanın o vaxtkı maliyyə naziri Valeri Jiskar d’Estenin dediyi kimi, o “hədsiz imtiyaz”dır. Əcnəbilər dollarlara ac qaldıqları müddətdə ABŞ sadəcə mətbəənin işini sürətləndirməklə dünyadakı qüdrətini artıra bilər. Bundan əlavə, düşmənlərinə birbaşa təzyiq göstərə və dostlarına təsirini daha da artırar… Ancaq indi Trampın şıltaq davranışı və təcridçiliyə meyli ABŞ-ın geosiyasi gücünü əhəmiyyətli dərəcədə pozmaqla təhdid edir. Qüdrətinin azaldığı məlum olduqda dollar cazibəsini itirməyə başlayacaq: zəif dollar zəif ABŞ-dır. Həqiqətən, funt sterlinq XX əsrdə oxşar bir nümunəni izləyib. Sterlinqin beynəlxalq nüfuzunu itirməsi İngiltərənin imperial gücdən qitə Avropasının sahillərində mötədil ada gücünə qədər yavaş-yavaş enişinin səbəbi idi. Dolların eyni növ mütərəqqi degenerasiyaya qarşı immuniteti yoxdur. ABŞ-ın və dolların iflası müharibədən sonrakı liberal nizamın əsas sütunlarından birini sıradan çıxaracaq. Çoxları üçün bu nizam ABŞ-ın geosiyasi dominantlığı ilə sinonim olub. Lakin ABŞ rəhbərliyi olmadığı təqdirdə, rəqabətqabiliyyətli siyasi modellər ön plana çıxır, millətçilik, populizm və “ədəbsiz demokratiyanın” müxtəlif zolaqlarını təbliğ edir. Amerikanın parçalanmış şəxsiyyəti yalnız amerikalılara təsir etməyəcək. Müharibə sonrası dollar mərkəzli nizamın aqibəti acınacaqlı görünür”.\nHesab edilir ki, dollara inam zəiflədikcə. ABŞ valyutası ilə satılan məhsullar, o cümlədən neft sürətlə bahalaşacaq. Eynilə zəifləyən dollar milli valyutaların, o cümlədən manatın güclənməsinə rəvac verəcək. Ən əsası isə, dollar ətrafında indiki proseslər davam edərsə, dünya ona yeni alternativlər də axtarmalı olacaq.


Neft Fondu dollarla yığımlarını artıracaq\nQızıl alışının artması investisiya portfelində dolların payını yüksəldir\nAzərbaycan Respublikası Dövlət Neft Fondu (ARDNF) bu il valyuta vəsaiti portfelinin valyutalar üzrə tərkibində dəyişikliklər edəcək. Belə bir dəyişiklik son illərdə ilk dəfə olaraq həyata keçiriləcək.\nBununla bağlı məlumat ARDNF-in 2020-ci il büdcəsinin layihəsinə Hesablama Palatasının verdiyi rəydə yer alıb. Rəyə əsasən, Fondun valyuta vəsaitinin məcmu dəyərinin 55-70%-i (cari ildə 50%) ABŞ dollarında ifadə olunan aktivlərə, 15-30%-i (cari ildə 35%) avroda olan aktivlərə, 5%-ə qədəri İngiltərə funt sterlinqində (cari ildə eyni) olan aktivlərə, qalan 10%-ə qədəri isə digər valyutalarda (cari ildə eyni) ifadə olunan aktivlərə yerləşdirilməsi nəzərdə tutulub.\nQeyd edək ki, uzun müddətdir ARDNF-in investisiya porfelində üstünlük ABŞ dollarına və avroya məxsus olub. Hər iki valyutada olan aktivlərin ümumi aktivlərdə payı 75 faizdən yüksək olub. Bir qayda olaraq dollarla olan aktivlər 45-55 faiz intervalında, avroda olan aktivlər 30-45 faiz intervalında dəyişib. Fondun vəsaitlərinin üçüncü ən böyük hissəsi ingilis funt sterlinqi ilə ifadə edilən aktivlərdə saxlanılıb.\n2008-ci ildə ARDNF-in investisiya portfelinin həcmi 11,12 milyard dollar dəyərində olub. Bunun 52,67 faizi (5,857 milyard) ABŞ dollarında, 42,95 faizi (3,387 milyard) avroda, 4,38 faizi (335 milyon) ingilis funt sterlinqində saxlanılıb.\n2010-cu ildə dollarla olan vəsaitlərin payı bir qədər artıb. Porfeldəki pay nisbəti dollarda 53,4 faizə yüksəlib, avroda 41,43 faizə düşüb, funt sterlinqdə 5,16 faizə yüksəlib.\n2012-ci ildən ARDNF-in investisiya siyasətində dəyişiklik edilib. Fond ilk dəfə olaraq qızıla və digər valyutalara, o cümlədən Avstraliya dolları, türk lirəsi, rus rubluna sərmayə qoyub. Nəticədə Fondun aktivlərinin 52,15 faizi dollarla, 40,55 faizi avro ilə, 5,02 faizi funt sterlinqlə, qalanı digər valyutalarla saxlanılıb. Sonrakı illərdə Cənubi Koreya vonuna, Çin yuanına, yapon yeninə də investisiya edilib.\n2018-ci ildə ARDNF-in investisiya portfelində dollarla olan aktivlərin xüsusi çəkisinin artımı müşahidə edilib. Dollarla aktivlər 54,4 faizə yüksəldiyi halda, avroda olan aktivlər xeyli azalaraq 34,5 faizə düşüb.\n2019-cu ildə dolların artması, avronun azalması dinamikası qalıb. Ötən ilin oktyabrın 1-nə olan məlumata əsasən dollarla olan aktivlər 54,8 faizə yüksəlib, avroda olan aktivlər 33,8 faizə geriləyib.\nHesablama Palatasının rəyindən anlaşılır ki, 2020-ci ildə və daha sonra ARDNF-in aktivlərində dolların payında artım, avronun payında azalma davam edəcək. Bunun əsas səbəblərindən biri qızıl alışı ilə bağlıdır. Dollarla olan aktivlərin bir hissəsini məhz Fondda saxlanılan qızılın dəyəri təşkil edir. Palata Fonda bu il daha 49 min 705 kiloqram, yəni 50 tona yaxın qızıl almağı məsləhət görüb. 2019-cu ilin oktyabrın 1-nə olan məlumata əsasən ARDNF-in 100,66 ton qızılı var. Bu qədər qızılın bazar dəyəri qeyd edilən tarixdə 4,833 milyard dollar təşkil edib. Qızıl nəzərə alınmasa ARDNF-in dollarla olan aktivləri 43,4 faizdir.\n2019-cu ilin idxal göstəricilərinə əsasən təxminən 2,15 milyard dollar dəyərində qızıl idxal edilib. Əgər ARDNF 2020-ci ildə daha 50 ton qızıl alarsa bunun üçün 2,5 milyard dollar xərcləməli olacaq. Bu isə o deməkdir ki, dollarla olan aktivlərin payı daha bir neçə faiz yüksələcək.\nXatırladaq ki, 1 fevral 2012-ci il tarixindən etibarən ARDNF London Qiymətli Metallar Bazarı İştirakçıları Assosiasiyasının (LQMBİA) market-meyker üzvü olan banklardan həmin qurum tərəfindən tətbiq edilən tələblərə uyğun olaraq 25 qızıl külçənin (10 000 troya unsiyası) həftəlik alışına başlayıb. Qiymət dəyişkənliyi riskinin minimuma endirilməsi məqsədilə, 30,18 ton (970 146 troya unsiyası) qızılın mərhələli şəkildə (həftələr üzrə) bərabər miqdarda bölüşdürülməklə 2 il müddətində ARDNF-nin investisiya portfelinə daxil edilməsi həyata keçirilib.\nARDNF 2018-ci ilin ikinci rübündən etibarən qızılın alışını davam etdirib. 30 sentyabr 2019-cu il tarixinə ARDNF-nin investisiya portfelinə daxil edilən qızılın miqdarı 100,66 tona (3 236 233,233 troya unsiyası) çatdırılıb.\nTəcrübə göstərir ki, Fondun aktivlərinin dollarla saxlanılması daha əlverişlidir. Çünki dolların kəskin dəyər itirməsi və ya dəyər qazanması gözlənilmir. Amma avronun kəskin dəyər itirməsini görmüşük. Digər tərəfdən dünyada bir çox əmtəənin qiyməti dollarla formalaşdığından və aparılan ticarət əməliyyatlarının 70 faizi dollarla baş verdiyindən bu valyutada ifadə edilən vəsaitlərə investisiya daha məqbuldur.\nEnerji sektorunda Avropanın Azərbaycana ehtiyacı artır\nİqtisadiyyatda xidmət sektorunun pay artımı zərurətə çevrilir\nNeft Fondu Azərbaycana daha çox pul qazandırır\n28 Fevral 18:04\nMədəniyyət | 28 Fevral 20:10\n"Oyun”un “Solğun sevgilər”i yenidən səhnədə\nSağlamlıq | 28 Fevral 18:57\nSosial | 28 Fevral 18:43\nSosial | 28 Fevral 18:52


3 otaq, yeni tikili #17007 *\nNizami metrosu Caspian Plazanın yanında yeni tikilinin 3-cü mərtəbəsində 4 otaqdan 3-ə düzəldilmiş əla təmirli mənzil kirayə verilir. Bina 24 saat mühafizə, kodlu qapı sistemi, parking, sürətli liftlər və s. ilə təmin olunub, qaz, su, işıq daimidir. İstilik sistemi kombidir, mənzildə yaşayışçün lazım olan hər şərait və bütün növ avadanlıqlar var.\nÜnvan:Bakı, Yasamal, Cəfər Cabbarlı


Faktları yoxlayırıq: Qarabağ münaqişəsi AXC-Müsavat cütlüyünün "ağır mirası"dırmı? - BBC News Azərbaycanca\nTorpaqların işğalı və bir milyon insanın qaçqın və köçkün düşməsi nə vaxt, hansı prezidentin hakimiyyəti dövründə baş verib?\nFotonun müəllifi qmkdk.gov.az\nImage caption Qarabağ münaqişəsi başlayandan sonra yüz minlərlə adam öz yurdundan qaçqın düşdü.\n1987-ci ildə Ermənistan rəhbərliyi, ziyalı elitasında təmsil olunanlar Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin Azərbaycan SSRİ-nin tərkibindən çıxarılmasını daha yüksəkdən səsləndirməyə başladılar.\nImage caption 1988-ci ilin payızında Dağlıq Qarabağda Topxana meşəsinin qırılması Azərbaycan SSRİ-nin paytaxtı Bakıda etirazlara səbəb oldu və noyabrın 16-da minlərlə insan o zaman Lenin, sonradan isə Azadlıq adlanan Meydan hərəkatı başladı.\n1988-ci ilin payızında Dağlıq Qarabağda Topxana meşəsinin qırılması Azərbaycan SSR-nin paytaxtı Bakıda etirazlara səbəb oldu və noyabrın 16-da minlərlə insan o zaman Lenin, sonradan isə Azadlıq adlanan meydanda xalq hərəkatı başladı.\nGöründüyü kimi, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin başlanması və ya bu münaqişəni elə beşiyindəcə boğmaq imkanı, Azərbaycanda o vaxt yenicə təşkilatlanan AXC üçün çətin idi və sonrakı siyasi proseslər də 20 yanvar qırğınına, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin müharibə fazasına keçməyinə səbəb oldu.\n1992-ci ilin əvvəllərində Xankəndi ətrafında yerləşən və azərbaycanlıların yaşadığı Kərgicahan, Xocalı, Qaradağlı, Meşəli kəndlərinə hücumlar olur, Xocalı faciəsi yaşanır. Bundan bir neçə ay sonra Şuşa, ardınca Laçın işğal edildi.\nXocalı faciəsi həmin dövrdə prezident olan Ayaz Mütəllibovun hakimiyyətini süquta uğradır.\nŞuşanın işğalı zamanı isə prezident vəzifəsini Ali Sovetin sədri Yaqub Məmmədov icra edirdi.\nImage caption 1992-ci ildə hakimiyyətə AXC hərəkatının lideri Əbülfəz Elçibəy gəlib\nImage caption 1993-cü ildə hakimiyyətə Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Sovetinin sədri Heydər Əliyev gəlir və Azərbaycan Ali Sovetinin sədri seçilir. Bundan az sonra isə o, Ali Sovetin qərarı ilə Azərbaycanın prezidenti səlahiyyətlərini icra etməyə başlayır.\nİşğal vaxtı Qubadlı, Cəbrayıl, Zəngilan və Füzulidə 209 mindən çox adam qeydiyyatda olub.


“Azərbaycan-Doğma Diyarımdır!” – FOTOLAR – EtikXəbər\n“Azərbaycan-Doğma Diyarımdır!” – FOTOLAR\nMilli Məclisin Əmək və sosial siyasət komitəsinin sədri Hadi Rəcəbli Lənkəranda, İdman və Gənclər Nazirliyinin dəstəyi ilə “Azərbaycan-Doğma Diyarımdır!” adlı məktəbli gənclər üçün təşkil olunmuş yay istirahət düşərgəsində görüş keçirib.\nEtikxeber.az xəbər verir ki, əllidən çox yeniyetmə və gəncin iştirak etdiyi səmimi görüşdə ölkədə və dünyada baş verən proseslərdən,ölkə prezidenti İlham Əliyevin uşaqlar və gənclər, ümumilikdə ölkəmizin bütün sosial qrupları üçün apardığı genişmiqyaslı sosial siyasətdən danışaraq maraqlı diskussiya üçün şərait yaradılıb.\nTədbirdə iştirak edən respublikamızın Beyləqan, Zərdab, Lənkəran və digər rayonlarından olan məktəblilər-Əsədova Günül, Məmmədova Kəmalə, Əhədov Vəfadar millət vəkilinə onları maraqlandıran bir sıra suallar verib, ətraflı cavaba görə məmnun qaldıqlarını bildiriblər.\nSonda yay düşərgəsinin dincələnləri adından onlara göstərilən bu qayğıya görə ölkə prezidentinə öz təşəkkür və razılıqlarını bildirib, millət vəkili ilə xatirə şəkli çəkdiriblər.\nYoxlama prosesində saxtalaşmaya yol verən sahibkarlarla bağlı yeni cəzalar müəyyən ediləcək


Diabet ilə pis gedişməni necə aparmaq olar: təlimlər və göstərişlər\nDiabet ilə gedərkən necə müalicə edə bilərəm?\nŞəkərli diabetli insanların əksəriyyətində, biz gedişi pozduğumuz vəziyyətdə bilirik. Bu halda, bütün xəstələr bu dozalı fiziki məşq olduğunu bilir, bu xəstəliyin müalicəsi üçün ən vacib anlardan biridir. Dərman terapiyası və ya pəhriz ilə eyni məna daşıyır. Ancaq bu patoloji alt ekstremitələrin damarlarının məğlubiyyəti ilə xarakterizə olunur. Bu, diabetologlar tərəfindən tövsiyə olunan gəzinti və ya squats etmək çox çətindir. Buna görə də bu prosesə necə hazırlanacağını, diabetdə pis yürüşü necə aparmağı və bu xəstələr üçün hansı digər variantları necə hazırladığını anlamaq çox vacibdir.\n1 Fiziki fəaliyyətin faydaları\n2 Əsas qaydalar\n3 Başlamaq üçün\n4 Əsas tədbirlər\n5 Digər yük növləri\nFiziki fəaliyyətin faydaları\nÖlçülmüş məşqlərin faydaları arasında bunlar var.\nGlisemik parametrlərin normallaşdırılması.\nArtırılmış ümumi müqavimət.\nDamar duvarlarının gücləndirilməsi.\nYetərli lipid maddələr mübadiləsinin bərpası. Bu, böyük vaskulyar qəzaların inkişaf riski ilə müşahidə olunur.\nBədən çəkisinin azaldılması, əzələ korsesinin güclənməsi.\nBu təsirləri əldə etmək üçün siniflər müntəzəm olaraq və uzun müddətdir – ən azı yarım saat saxlanılmalıdır.Tip 2 diabetin mülayim formaları üçün fiziki zəifliklə müalicə dərmanların reçetesi ilə yayılmasına imkan verir.\nRestorative gəzinti bir insanın ortalama bir addım ilə 15 dəqiqədə qalib gələ biləcəyi əhəmiyyətsiz məsafələrlə başlamalıdır. Eyni zamanda, həmişə sürətin azalması ilə başa çatmalıdır. Bu qan təzyiqi və nəbzində qəfil dəyişikliklərin qarşısını almaq üçün lazımdır.\nFiziki fəaliyyət və təlim səviyyəsini artıracaq bir sıra təkliflər var.\nBir neçə dayanacaq çəkmək lazımdırsa lift, metro və ya şəhər nəqliyyatında gedən eskalatoru unutmalısınız.\nGəzinti üçün istifadə etmək üçün bir nahar fasiləsi.\nTelevizor seyr edərkən, reklam başlandıqda, mətbəxə getməyin, amma 10 oturma yerini et.\nKiminlə gedə biləcəyiniz bir evdə olsun.\nHəmçinin oxuyun Diabet xəstələrinin ağrısını necə asanlaşdırmaq olar?\nBelə vərdişlərin nəticələri uzun sürməyəcək. Onlar yalnız tərəzi, glucometer, həm də dəyişdirilməlidir paltar, görülə bilər.\nSözdə təlimə başlamazdan əvvəl, hazırlamalısınız.Əvvəlcə uyğun ayaqqabıların alınması ilə bağlıdır. Bu, ölçüyə uyğun və rahat olmalıdır və təzyiq hissi olmamalıdır.\nYürüyündən əvvəl də istilənməyinizi unutmayın. Bu, əzələlərin, oynaqların və bağların toxunmamasına kömək edəcəkdir. Gəzinti bitdikdən sonra, bədəni sakitləşdirmək üçün hərəkətə gedən hərəkətləri həyata keçirə bilərsiniz.\nDüzgün yürümeyi öyrənmək lazımdır, bu maksimum müsbət təsirə çata bilər. Düyüdən başlayaraq, çəkisini bütün ayaqlara tədricən ötürmək məsləhətdir. Fiziki fəaliyyət templəri və gediş məsafəsi getdikcə artmaqdadır, həkim iştirak edir.\nBu tövsiyələrdən sonra arzuolunmaz təsadüfi şəraitin qarşısını ala bilərsiniz.\nGlycemia dalğalanmalarının bir premonition ilə, təlim təxirə salmaq yaxşıdır.\nInsulin enjeksiyasından sonra istifadə etməyin.\nYeterince su tüketmeniz lazımdır, ayrıca gəzinti zamanı su içmək lazımdır.\nHəkimlər təlimdən əvvəl və sonra glisemik parametrləri qiymətləndirməyi məsləhət görürlər.\nDigər yük növləri\nAdi gedişlə yanaşı, tövsiyə edilən təlimlər arasında Skandinaviya gəzintisi, qaçış və sancaqlar kifayət qədər yaygındır. Dərhal qeyd etmək lazımdır ki, sonuncu şəkər xəstəliyi olanlar üçün yalnız ilk mərhələdə daha çox ifadə olunur və heç bir şişmanlıq yoxdur. Uzun bir patoloji keçmişi və yüksək bədən kütlə indeksi göstəriciləri belə bir səviyyədə stresə sahib olmaq çətin olacaq.\nSkandinaviya gəzintisi, damarların və ürəyin saxlanılmasının yanında, kas-iskelet sistemini bərpa etməkdir. Bu gün dünyada diabet xəstələri üçün olduqca populyar bir fəaliyyətdir. Təxminən bütün əzələlərin cəlb olunduğu üçün, bu, tam hüquqlu idman sayılır. İdman mağazalarının rəflərindəki geniş çeşidli çubuqlar təqdim olunur. Onlar başqalarından daha çox əziyyət çəkən arxa və dizlərdə yükü azalda bilərlər.\nGüclü insulin terapiyası qaydalarını da oxuyun\nSkandinaviya gedişinə görə bütün orqanlara və sistemlərə faydalı təsir göstərən fiziki fəaliyyətin lazımi səviyyəsinə nail olur. Bu, xəstənin xeyirxahlığını əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırmağa imkan verir.Adətən, həkimlər onların düzgün istifadə çiyin qurşaq yaralanması ilə nəticələnə bilər kimi, bir stick istifadə etmək necə öyrənmək üçün təlimatçı ilə idman bu cür bir neçə iclaslarında sərf gəlir.


Naxçıvanda qadınlar xərçəngönü xəstəlikləri müayinəsindən keçirilir - Report.az\nNaxçıvanda qadınlar xərçəngönü xəstəlikləri müayinəsindən keçirilir\n2 Mart, 2016 22:56\nBakı. 2 mart. REPORT.AZ/ Naxçıvan Muxtar Respublikasında qadınlar arasında süd vəzi xərçəngönü xəstəliklərinin aşkar edilməsi üçün kütləvi profilaktik tibbi müayinələr davam etdirilir.\n“Report”un xəbərinə görə, Naxçıvan Onkoloji Mərkəzin həkim-onkoloqları tərəfindən son iki ildə Naxçıvan şəhəri və rayonlar üzrə 2000-dən çox qadın təhsil işçisinin süd vəzisinin profilaktik müayinəsi həyata keçirilib.\nMüayinələr zamanı 85 qadının süd vəzisində fibroadenoma, mastopatiya və digər patologiyalar aşkar edilib. Onlar Onkoloji Mərkəzə dəvət olunub və mammoqrafiya müayinəsindən keçirilərək diaqnozu dəqiqləşdirilib, müvafiq müalicələr təyin edilib.\nCari ilin profilaktik tibbi müayinələri isə muxtar respublikanın mədəniyyət işçilərini əhatə edir. Belə ki, artıq qadın mədəniyyət işçiləri arasında süd vəzisinin profilaktik müayinəsinə başlanılıb. Naxçıvan Dövlət Filarmoniyası, Məmməd Səid Ordubadi adına Naxçıvan Muxtar Respublika Kitabxanası və Heydər Əliyev Sarayında çalışan 111 nəfər qadın mədəniyyət işçisi də müayinədən keçib.


Oğurluğa göre tutulan çempion “Cibgir Rehile”nin qızıdır - Azadliq Xeber\nOğurluğa göre tutulan çempion “Cibgir Rehile”nin qızıdır\n05.02.2015 / 14:58 xeber –\nBakıda evlərdən oğurluq etməkdə təqsirləndirilən 3 nəfərlik dəstənin üzvlərinin birinin kimliyi ilə bağlı maraqlı faktla üzə çıxıb. Dəstə üzvlərindən Sumqayıt şəhər sakini, cüdo üzrə Sumqayıt şəhər çempionu, 1991-ci il təvəllüdlü Günay Şirinovanın kriminal aləmdə "Cibgir Rəhilə" kimi tanınan Rəhilə Şirinovanın qızı olduğu müəyyənləşib. APA TV-nin əldə etdiyi məlumata görə, Günay Şirinova 3 dəfə məhkumluq həyatı yaşamış anası Rəhilə Şirinova ilə yola getməyib və evdən ayrılıb. 24 yaşlı qız dəstənin digər üzvləri Elvin və Elşən Məmmədov qardaşları ilə kirayə ev tutaraq, onlarla bərabər yaşayıb.\nQeyd edək ki, Daxili İşlər Nazirliyinin (DİN) Təhlükəsiz Şəhər Xidməti, Bakı şəhər Baş Polis İdarəsinin Cinayət Axtarış İdarəsi, Xətai Rayon Polis İdarəsinin 34-cü Polis Bölməsinin əməkdaşlarının keçirdiyi əməliyyat nəticəsində oğurluqda təqsirləndirilən dəstənin üzvləri yaxalanıb.


DİN FƏLSƏFƏSİ PRİZMASINDAN NİSBİLİK NƏZƏRİYYƏSİ – Onlara.de\nDİN FƏLSƏFƏSİ PRİZMASINDAN NİSBİLİK NƏZƏRİYYƏSİ\nMüəllif: Caner Taslaman\nTərcümə: Fuad Muradov\nRedaktə: Elvin Ayətoğlu\nMüasir fizikanın makroaləmdə (atom xarici səviyyədə) ən əhəmiyyətli nəzəriyyəsi nisbilik nəzəriyyəsidir. Fizika baxımından bu qədər əhəmiyyətli olan bu nəzəriyyənin fəlsəfi baxımdan da bir çox diqqətə layiq nəticəsi olmuşdur. Bu məqalədə əvvəl nisbilik nəzəriyyəsi qısaca tanıdılacaq, sonra bu nəzəriyyənin fəlsəfi nəticələrindən yalnız din fəlsəfəsi baxımından əhəmiyyətli gördüyümüz bir neçəsinə toxunulacaqdır. İlk olaraq nisbilik nəzəriyyəsinin, postmodernizmin ən mərkəzi fikirlərindən olan “dəyərlərin nisbiliyi” ilə bir əlaqəsi olub olmadığı dəyərləndiriləcək, “dəyərlərin nisbiliyi” ilə bir əlaqəsi olmadığı göstərilməyə çalışılacaqdır. Ardınca, bu nəzəriyyənin milyardlarla illik zaman müddətlərini əhəmiyyətsizləşdirməsinin, Tanrı-kainat əlaqəsi haqqında anlayış tərzimizə hansı formada izahlar gətirə biləcəyi ələ alınacaq. Sonda isə bu nəzəriyyənin təktanrılı dinlərin bəzi inanclarının başa düşülmə tərzinə nə kimi töhfələr verdiyi araşdırılacaq.\nNİSBİLİK NƏZƏRİYYƏSİNİN ORTAYA QOYULMASI\n20-ci əsrə Nyuton fizikasının hakimiyyəti altında girildi. Bu fizika anlayışına görə kosmos və zaman, bir-birlərindən ayrı və mütləq idilər. Zaman kosmosun hər yerində və tarixin hər dövründə, cazibə qüvvəsi, sürət və öz içində reallaşan faktlardan tamamilə müstəqil olaraq axan, hər müşahidəçi və kosmosun hər nöqtəsi üçün eyni şəkildə etibarlı, ontoloji quruluşu mütləq və universal olan bir varlıq olaraq qəbul edilirdi. Nyutonun çəkdiyi kainat cədvəli təcrübələrlə və müşahidələrlə müvəffəqiyyətli şəkildə uyğunlaşma göstərdiyi və sağlam fikirlə də uyğun olduğu üçün ciddi heç bir müxalifətlə qarşılaşmadan təbiət elmlərindən ictimai elmlərə, fəlsəfədən teologiyaya qədər az qala bütün iş sahələrinə diqqətəlayiq təsirlər göstərdi. 19-cu əsrin sonunda bir çox alim kosmologiyadakı təməl anlayışın artıq heç dəyişməyəcəyini, yalnız detallarda yeni məlumatların əldə edilə biləcəyini düşünürdülər.\n20-ci əsrin demək olar ki, başlarında bu anlayış sarsıldı və fizika sahəsində çox əhəmiyyətli inkişaflar yaşandı. Albert Eynşteyn 1905-ci ildə iyirmi altı yaşındaykən, xüsusi nisbilik nəzəriyyəsini (special theory of relativity) ortaya qoydu. Əslində, Nyutonun yanaşması müşahidə edilən bir çox hərəkəti rahatca açıqlayırdı, ancaq çox sürətli hərəkət edən cisimlərin hərəkətini açıqlaya bilmirdi. Xüsusi nisbilik nəzəriyyəsi ilə çox sürətli hərəkət edən cisimlərin hərəkətinin riyazi şərhinin yanında, kütlənin sürətlə birlikdə artdığı və maddə ilə enerjinin qarşılıqlı olaraq çevrilməsi də göstərildi.\nDaha əvvəl termodinamikanın birinci qanunu enerjinin saxlanma qanunu və maddənin saxlanma qanunu olaraq enerjinin və maddənin ayrı-ayrı ələ alınmasıyla ifadə edilirdi. Lakin Eynşteyn məşhur E=mc2 (Enerji = Kütlə + İşıq sürətinin kvadratı) düsturuyla, bir-birindən müstəqil görünən bu qanunlar birləşdirildi. Bu yanaşmayla enerji və kütlə, fərqli ölkələrin pul vahidləri kimi ələ alınmağa başlandı. Dəyərləri bir-birlərindən fərqli olsa da, bir-birləriylə əlaqələrini göstərən bir düstur, yəni dəyər nisbəti vardı.\nEynşteyn 1915-ci ildə isə ümumi nisbilik nəzəriyyəsini (general theory of relativity) ortaya qoydu. Eynşteyn bu dəfə qravitasiya qüvvəsini də işin içinə qatdı və bu qüvvəni o günə qədər sanıldığı kimi kosmos-zamanın düz olmayıb, kütlə və enerjinin dağıdılmasından ötəri əyri olmasıyla açıqladı. Ümumi nisbilik nəzəriyyəsinə görə cisimlər dörd ölçülü kosmos-zamanda hər vaxt doğru xəttlər üzərində getmələrinə baxmayaraq, üç ölçülü kosmosda bizə əyrilər çəkirlərmiş kimi görünürlər. Bu yanaşmaya görə dünyamıza yaxın yerdə kosmosu ən çox Günəş çökdürdüyü üçün, Günəşin meydana gətirdiyi kosmos-zaman çuxurunun ətrafındakı əyrilikdə dönməkdəyik.\nNisbilik nəzəriyyəsiylə maddə və enerji birləşdirildiyi kimi kosmos və zaman da birləşdirildi. Beləcə, kainatın heç olmadığı qədər inteqrasiya olunmuş, dinamik və hər şeyin əlaqəli olduğu bir cədvəli ortaya çıxdı. Bu nəzəriyyənin ən əhəmiyyətli fəlsəfi və teoloji nəticələri isə zamanın (elmi olaraq) nisbi olduğunun göstərilməsiylə əlaqədardır. Bu nəzəriyyəylə Aristotel və Nyutonun fizikalarındakı mütləq və öz içində yaranan hadisələrdən təsirlənməyən “müstəqil zaman” anlayışı, sürət və qravitasiyadan təsirlənən “elastik zaman” anlayışıyla əvəzləndi. Bu nəzəriyyənin nəticələrini göstərmək üçün ən sıx istifadə olunan nümunəyə görə əgər əkiz qardaşlardan biri işıq sürətinə yaxın bir sürətlə kosmosa səfərə çıxsa və qardaşı dünyada qalsa, geri döndüyü zaman əkizinin özündən daha çox yaşlanmış olduğunu görər. Bu, hər insanın özünə məxsus zamanı olduğu, əvvəldən zənn edildiyi kimi kainatdakı zamanı göstərə biləcək universal bir saatın ola bilməyəcəyi mənasını daşıyır. Bu nəzəriyyəyə görə əgər işıq sürətinə yaxın sürətlə səyahət etməyi bacara bilsəydik, bizim keçirə biləcəyimiz bir neçə illik səyahətin sonunda dünyaya dönüşümüz zamanı, dünyamızın bir neçə əsr sonrasına şahidlik edə bilərdik. \nİlk dəfə eşidildiyində bir çox adama inanılmaz gələn bu nəzəriyyənin mülahizələri, paradoksları həll edən riyazi quruluşunun yanında, təcrübələrlə və müşahidələrlə də dəstəklənmişdir. Bükülmüş kosmos-zamanla əlaqədar nəzəriyyə ilk olaraq 1919-cu ildə bir Günəş tutulması əsnasında, Eynşteynin uzaqgörənliyinə uyğun şəkildə Günəşin yaxınından keçən bir ulduzdan gələn işığın büküldüyünün təyin olunmasıyla müşahidəli dəstək qazanmışdır. Zamanın nisbiliyinə dair uzaqgörənlik isə bir-birinə sinxronizə edilən saatların, təyyarələrdə uzun səfərlərə çıxarılması və dönüşdə saatların müqayisə edilməsi kimi üsullarla test edilmiş və təsdiqlənmişdir. İşıq sürətinə yaxın bir sürətdə səfər edilməsi və ya Günəşin səthinə insan göndərilməsi mümkün olmadığından, zamanın nisbiliyilə əlaqədar təcrübələrdə ancaq saniyənin milyonlarda birlik dilimlərində nisbilik müşahidə edilə bilməkdədir, amma bu belə zamanın mütləqliyinə dair anlayışın düzəldilməli olduğunu göstərməkdədir. Daha bir çox təcrübə və müşahidələrlə bu nəzəriyyə təsdiqlənmiş, dünyanın demək olar ki, bütün məşhur fizikləri bu nəzəriyyənin makroaləmdəki nüfuzunu qəbul etmişdir. \nNİSBİLİK NƏZƏRİYYƏSİ VƏ DƏYƏRLƏRİN NİSBİLİYİ\n20-ci əsrə damğasını vuran ən məşhur düşüncə axınlarından biri postmodernizmdir. Dinlərin “Tanrı dinlər vasitəsilə həqiqəti göstərər” iddiasına qarşı, aydınlanma dövründəki inkişaflarla “yalnız elm həqiqəti göstərər” iddiasını ortaya atdılar. Postmodernist yanaşmanı isə “ümumbəşəri həqiqət yoxdur, ancaq hər kəsin öz doğruları vardır” ifadəsinin açıqladığını söyləyə bilərik. Postmodernizm 20-ci əsrə damğasını vursa da, bu görüşün Protaqor, Qorgias kimi Qədim Yunanıstanda, Yum və Kant kimi aydınlanma çağında qabaqcılları olmuşdur. Ümumi postmodernist meyl həqiqətin sosial bir quruluş olduğunu və obyektiv reallığı nümayiş etdirməyin mümkün olmadığını iddia etməkdir.\nPostmodernist yanaşmanı müdafiə edənlər fizikanı ictimai elmlər üçün model olaraq qəbul edənlərə qarşı, ictimai elmləri fizika üçün model olaraq təklif etmişlər. Tomas Kun fizikanın və digər təbiət elmlərinin müəyyən bir paradiqma içində çıxarıldığını və müəyyən bir paradiqma içində çıxarılan məlumatların ancaq o paradiqma içində qiymətləndirilə biləcəyini, bu səbəbdən elmi bir məlumatın universal bir həqiqəti olduğunun iddia edilə bilməyəcəyini ifadə etmişdir. Elmi məlumatların universallığını rədd edən bu görüş, postmodernist yanaşmanı müdafiə edən bir çox insan tərəfindən mənimsənmişdir. Kun məlumat anlayışında realizmin yerinə nisbiliyi və şüurluluğun yerinə sosiologiyanı keçirmişdir. Modernizmin elmin xüsusi bir yöntəmi olan rasionallıqla məşğul olduğunu müdafiə edən yanaşmasına qarşı, Kun alimləri təsirləndirən sosioloji faktorlarla elmi fəaliyyəti açıqlamışdır.\nHəqiqətin fərdə, mədəniyyətə və ya paradiqmaya görə nisbi olduğunu söyləyən fikirlərlə nisbilik nəzəriyyəsi arasında əlaqə yaradanlar olmuşdur. Bu əlaqəni quranların bir qismi nisbilik nəzəriyyəsinin dəyərlərin nisbi olduğu fikirini, zaman və kütlə kimi ünsürlərin nisbiliyini göstərərək dəstəklədiyini söyləməkdədirlər. Halbuki, başa düşülməsi əhəmiyyətli olan məsələ bu nəzəriyyənin zaman, kosmos, kütlə kimi “mütləq” zənn edilənlərin nisbiliyini göstərməsinə qarşı, işığın sürəti və daha da əhəmiyyətlisi təbiət qanunlarının universal olduğunu ifadə etməsidir. Bu nəzəriyyəyə görə işığın sürəti və təbiət qanunları qara dəriliyə və ya ağ dəriliyə, kişiyə və ya qadına, avropalıya və ya orta şərqliyə, eramızdan əvvəl yaşayanlara və ya indiki vaxtda yaşayanlara görə dəyişməz – hər kəs, hər yer və hər dövr üçün eynidir. Halbuki, postmodernist yanaşmaya görə təbiət qanunlarının hər kəs və hər yer üçün etibarlı obyektiv həqiqəti olduğuna inanmaq mümkün deyil. Buna görə də nisbilik nəzəriyyəsi ilə postmodernizmi yan-yana qoymaq yerinə qarşı-qarşıya qoymaq daha doğru olacaq. Çünki, nisbilik nəzəriyyəsi kainatın başa düşülməsini, riyazi qanunlarla kainatın tərif edilə biləcəyini və kainat haqqında universal (nisbi olmayan) şərhlərin təbiət qanunlarıyla edilə biləcəyini ən müvəffəqiyyətli şəkildə ortaya qoyan nəzəriyyələrdən biri olmuşdur.\nNisbilik nəzəriyyəsinin səbəbiyyət və determinizm ilə əlaqədar anlayışları kökdən dəyişdirdiyinə və kainatın başa düşülənliyini təmin edən bu qanunların bu nəzəriyyəylə etibarsız olduğuna dair görüşlərdə də səhvlər var. Determinizm və səbəbiyyət üçün əhəmiyyətli olan, hər faktın özündən əvvəlki bir səbəblə təyin olunmasıdır. Nisbilik nəzəriyyəsi zamanın nisbiliyini göstərərək, əvvəl və sonra anlayışlarında köklü dəyişikliklər etmiş olsa da, bu nəzəriyyəyə görə səbəbiyyətlə bir-birinə bağlı hadisələrin meydana gəlmə sırası kainatdakı hər müşahidəçiyə görə eynidir: heç bir müşahidəçi kainatdakı bir nəticənin səbəbdən əvvəl reallaşdığını irəli sürə bilməz. Zamanın nisbiliyi səbəbilə əvvəlki və sonrakı dövrü məsafələrin nisbi olduğu aydın olsa da, nisbilik nəzəriyyəsinə görə əvvəlki hadisələr sonrakıları təyin edər və gələcək haqqında buna əsasən uzaqgörən olmaq mümkündür. Kainat qavrayışımız, kainatın qanunlardan asılı olmasının səbəb olduğu nizamlılıqdan və determinizmdən asılıdır. Nisbilik nəzəriyyəsi bu qavrayışa xidmət edən, kainatın qanunlardan asılılığını və determinizmin bu qanunlar çərçivəsində işlədiyini göstərən elmi bir nəzəriyyədir.\nAyrıca nisbilik nəzəriyyəsinin həqiqətin zehinlə əlaqəli olduğunu göstərdiyini, bunun isə postmodernist təməl yanaşmasını dəstəklədiyini söyləyənlər olmuşdur. Bu səhv anlayışa gətirib çıxaran səbəb nisbilik nəzəriyyəsində “hər müşahidəçinin dəyişik saatı” olduğu şəklindəki və bənzəri ifadələrdir. Halbuki, bu nəzəriyyədə işığa yaxın sürətdə səyahət etdiriləcək insanlardan istisna, saatlar və ya metrlər və ya kameralarla da ölçümlər edildiyi təqdirdə nisbi nəticələrin əldə ediləcəyi deyilir. Nəticədə, bu nəzəriyyənin həqiqətin və ya nisbiliyin zehinlə əlaqəli olduğu şəklindəki iddialarla heç bir əlaqəsi yoxdur. Kantın iddia etdiyi kimi, zehnin kainata nizamı və riyazi quruluşu yüklədiyi, lakin nizamı və riyazi düsturları kainatdan oxumadığı fikirini də nisbilik nəzəriyyəsi dəstəkləməz. Əksinə, nisbilik nəzəriyyəsi ilə insan zehnindən müstəqil olaraq kainatda nizam olduğu və riyazi düsturlarla bunun açıqlana biləcəyi ortaya qoyulur.\nBarbur, Nyuton ilə birgə Eynşteyni də klassik realizm (classical realism) anlayışına sahib olan kəslərdən biri olaraq təsnif edir.  Klassik realistlər riyazi modellərin öz içində kainatı həqiqətilə anlamamıza imkan tanıdığını müdafiə edirlər. Yəni, zehindən müstəqil olan və zehnin anlaya bildiyi bir həqiqətin varlığını müdafiə edirlər. Bu nəzəriyyəni ortaya atan Eynşteyn həqiqətin zehin xaricində varlığını və bu həqiqətin əl çatan olmasını müdafiə etmişdir. Bu da bu nəzəriyyədən həqiqətin tam zehni olduğu nəticəsinin çıxardılması lazım olduğuna dair iddianın səhv olduğunu göstərən nümunələrdən biridir.\nPostmodernist yanaşmanı mənimsəyənlər həqiqətin nisbiliyini müdafiə etdikləri və elmin obyektiv həqiqətə çatma imkanını rədd etdikləri üçün elmi bir nəzəriyyənin öz fikirlərini dəstəklədiyini söyləyərlərsə, ziddiyyətə düşərlər. Çünki, bunu etsələr, həqiqətə çatmaqda nüfuzunu rədd etdikləri elmin, öz fikirlərini təsdiqləməkdə nüfuzunu qəbul etmiş olarlar. Nisbilik nəzəriyyəsinin çox güvənilən Nyutonçu yanaşmada əhəmiyyətli düzəltmələr etməklə kosmologiyanın aşağı yuxarı bitmiş bir proyekt olduğu fikirini sarsıtdığı və beləliklə, alimlərin özlərinə və dövrlərinin elm anlayışına həddindən artıq güvənlərinin xətalı ola bildiyini göstərdiyi doğrudur. Bu baxımdan hadisəyə baxılsa, nisbilik nəzəriyyəsinin bilavasitə olaraq postmodernizmə xidmət etdiyini söyləmək mümkündür. Lakin, yenə də bu nəzəriyyənin postmodernizmi dəstəklədiyinə dair elmi və fəlsəfi çıxarımlar yanlışdır. Demokratik anlayışın faşizmə nasizm nümunəsində xidmət etdiyi doğrudur, lakin demokratik anlayışın faşizmlə uzlaşmaz olduğu da doğrudur. Eyni formada, nisbilik nəzəriyyəsi postmodernizmə xidmət etmiş olsa belə, nisbilik nəzəriyyəsi ilə postmodernizm demokratiya ilə faşizm qədər uzlaşmazdır.\nAyrıca nisbilik nəzəriyyəsindən dəyərlərin nisbi olduğu fikrinə keçid edənlərin etdiyi əhəmiyyətli bir səhvi də diqqətə almaq lazımdır. Təbiət elmləri faktlarla əlaqədardır, etika isə normativdir. Nisbilik nəzəriyyəsi təbiət haqqında bir nəzəriyyə olduğuna görə olan bir şey haqqında məlumat verər. Digər tərəfdən dəyərlər, etik sahə, yəni olmalı olan (ought) haqqındadır. Devid Yumun da dediyi kimi: “Olandan olmalı olana keçid etmək”. Təbiətdəki müşahidələrimizi, təbiət haqqındakı mühakimələrimizi bunlarla bir əlaqəsi olmayan etikaya uyğunlaşdırmaq xətalıdır. Olandan olmalı olanın çıxarılmasına fəlsəfədə naturalist xəta (naturalistic fallacy) deyilir və elmi bir nəzəriyyədən etikaya aid nəticələr çıxarmağa çalışan hər kəs bu tənqidlə qarşılaşır.\nNİSBİLİK NƏZƏRİYYƏSİ VƏ TANRI-KAİNAT ƏLAQƏSİ\nNisbilik nəzəriyyəsi ortaya qoyulmadan əvvəlki uzun dövrdə öncə Aristotel, sonra isə Nyuton fizikasında sabit bir kainat modeli fizikaya hakim idi. Ateistlərin demək olar ki, hamısı əzəldən bəri bugünkü kimi var olan bir kainatı nəzərdə tuturdular. Təktanrılı dinlərə inananlar isə Tanrının kainatı bugünkünə bənzər bir formada yaratdığını düşünürdülər. Kainatın başlanğıcı olub-olmadığı məsələsi haqqındakı fikirlər isə daha çox fəlsəfi-məntiqi idi.  Heç kim bu mövzuda elmi bir görüşün ortaya qoyula biləcəyinə ümid etmirdi.\n1920-ci illərdə bir-birlərindən müstəqil olaraq Aleksandr Fridman və Corc Lemetre nisbilik nəzəriyyəsinin düsturlarından yola çıxaraq kainatın genişlənməli olduğunu göstərdilər. Bu, Böyük partlayış (Big Bang) nəzəriyyəsinin ortaya qoyulmasının ilk addımı oldu. Daha sonra aparılan bir çox təcrübə və müşahidə bu nəzəriyyəni dəstəklədi, beləcə heç ümid edilmədiyi halda kosmoqoniya (kainatın mənşəyi) sahəsində elmi bir nəzəriyyə ortaya çıxdı. Tanrı-kainat əlaqəsində kainatın yaradılmış olub-olmadığı ən fundamental məsələlərdən biridir. Yaradılmış kainat fikri, kainatın ilahi şüur və qüdrətlə meydana gəldiyini, naturalizmin ən təməldən səhv bir fəlsəfi görüş olduğunu göstərir. İndiki vaxtda bu mövzuyla əlaqədar müzakirələr daha çox Böyük partlayış nəzəriyyəsi ilə əlaqəli başlıqlarla aparılır. Bu nəzəriyyənin üzərinə inşa edildiyi təməl isə nisbilik nəzəriyyəsinə əsaslanır. Bu nəzəriyyələr yoxluqdan varlığa keçidin necə olduğunu göstərməz, lakin kainatın başlanğıc anını göstərərək təktanrılı dinlərin əzəli kainat fikrini müdafiə edən materialist-ateistlərə qarşı, müdafiə etdikləri başlanğıclı kainat fikrində irəli sürülən başlanğıc anını göstərmələrinə imkan verər.\nNisbilik nəzəriyyəsinə əsaslanaraq kainatın başlanğıc anının yalnız maddi kainatın deyil, həmçinin zamanın da başlanğıcı olduğu deyilə bilər. Çünki, daha əvvəl qısaca izah edildiyi kimi kosmos və zaman ayrılmaz bir bütündür. Genişləməkdə olan kosmosu başlanğıcına doğru geri aparsaq, bütün kainatın tək bir nöqtədə çöküşüylə qarşılaşarıq. Bu nöqtədə kosmos yox olduğundan, artıq zamandan bəhs etməyin də bir mənası qalmaz. Buna görə kainatın başlanğıcını kainatın yaradılış anı olaraq görən deistlərin bir çoxu bu anın zamanın da başlanğıcı olduğunu söyləmişlər. Daha əvvəldən kosmosla zaman bir-birlərindən müstəqil varlıqlar olaraq qəbul edildiklərindən Nyuton fizikasının bir tərəfdarı bu sualı soruşa bilərdi: “Tanrı kainatı yaratmadan əvvəl nə edirdi?”. Nisbilik nəzəriyyəsinə görə isə kainatın başlanğıcından əvvəlin tərifi olmadığı üçün burada nəyin reallaşdığını soruşmaq mənasızdır. Buna görə Tanrı ilə əlaqədar bəhs edilən sual da mənasızdır.\nNisbilik nəzəriyyəsi Tanrını sonsuz zamandan bəri var olan bir varlıq olaraq təsvir edən yanaşmaların yerinə, Tanrını fövqəlzaman və zamansız olaraq təsvir edən yanaşmaların güclənməsinə yol açmışdır. Tanrının zamansızlığı ilə əlaqədar fikirlər din fəlsəfəçiləri arasında sıx bir müzakirə mövzusu olmağa hələ də davam etməkdədir. Bu mövzuyla əlaqədar müzakirələrdə, fərqli fikirlərə sahib fəlsəfəçilərin hamısı yanaşmalarında nisbilik nəzəriyyəsinin məlumatlarını göz önündə tutmaq məcburiyyətində olduqlarının fərqindədirlər. Artıq Tanrının zamansızlığı fikrinə qarşı irəli sürülən görüşlər belə, Tanrının bu kainatın zamanı ilə eyni şəkildə axan bir zamana tabe olmadığı mövzusunda həmfikirdir.\nTanrının zaman ilə əlaqəsinin, Tanrının kainata müdaxiləsi ilə əlaqədar fəlsəfi problemlərdə nəzərə alınması əhəmiyyətlidir. Əslində, zamanın nisbi olduğunun başa düşülməsi bu mövzuyla əlaqədar bir çox fəlsəfi problemin həllinə əhəmiyyətli töhfə verə bilər. Məsələn, Leybnitsin Tanrının əvvəldən müdaxilə ilə kainatdakı hər şeyə müdaxiləsini reallaşdırdığına dair yanaşmasını və Malbranşın Tanrının hər an hər şeyə müdaxilə etdiyinə dair yanaşmasını (vəsiləçilik) ələ alaq. Bu iki yanaşmanı bir-birinə əleyhdar yanaşmalar olaraq qiymətləndirənlər olmuşdur, hətta Leybnitsçi yanaşmanı deizm olaraq xarakterizə edənlər də vardır. Müasir kosmologiya ilə Leybnitsçi yanaşmanı bir yerdə ələ alsaq, Tanrının 15 milyard il əvvəl etdiyi bir müdaxilə ilə kainatın hər anına və hər yerinə müdaxilələri olduğunu söyləmiş olarıq. Nəticədə, bu yanaşma ilə Malbranşçı yanaşma arasındakı təməl fərq 15 milyard illik zaman məsafəsindədir. Lakin, nisbilik nəzəriyyəsiylə zamanın nisbi olduğu və Tanrının bu kainatın zamanından asılı ola bilməyəcəyi aydın olduqdan sonra, müzakirə mövzusu 15 milyard ilin ciddi bir əhəmiyyəti qalmır. Bizim üçün 15 milyard il davam edən zaman müddətinin Tanrı üçün bir an kimi olduğunu düşünə bilərik. Necə ki, Yerdən işıq sürətinə yaxın sürətlə hərəkət edən kosmik bir gəmiyə minən hər hansı bir adamın Yer təqviminə görə bir neçə əsr sonra geri döndüyündə yalnız bir neçə il yaşlanmış olmasının nisbilik nəzəriyyəsinə görə çox normal bir fiziki fakt olduğunu xatırlayaq. İnsanlar üçün belə nisbi zamanlı kainatda bu cür faktlar fizika qanunlarına görə mümkün olduğu halda, zamanın və fizika qanunlarının yaradıcısı olan bir Tanrı anlayışına sahib olan kəslər milyardlarla illik zaman müddətlərini rahatlıqla Tanrı üçün bir an hökmündə qəbul edə bilərlər. Bu cür bir anlayışın nəticəsində Leybnitsçi yanaşma ilə Malbranşçı yanaşma arasında əhəmiyyətli bir fərq qalmaz. Deizm üçün əsas olan müdaxilə edən bir Tanrı anlayışının müdafiə olunmasıdır. Nisbilik nəzəriyyəsi “əvvəldən” və “hər an” arasındakı zaman fərqini əhəmiyyətsizləşdirmişdir. Buna görə də Leybnitsçi yanaşmanı kainatdakı hadisələrdən xəbərsiz, kainatla əlaqəsi zəif və ya əlaqəsi heç olmayan bir tanrı anlayışı (deizm) ilə qarışdırmanın yanlış olduğu yaxşıca aydın olmuşdur. Deizm kainatın fövqündə olmasına rəğmən, hər yerinə müdaxilələrdə olan bir Tanrı anlayışını qəbul etdiyi kimi, zamanın fövqündə olmasına baxmayaraq, zamanın hər anına müdaxilələrdə olan bir Tanrı anlayışını da qəbul edə bilər. Təktanrılı dinlər üçün əhəmiyyətli olan Tanrının bütün istəklərdən və hadisələrdən xəbərdar olması və bunlara dilədiyi kimi cavablar verib, müdaxilə edə bilməsidir.\nTanrının kainata müdaxilələrində zamanın nisbiliyi göz önünə alınsa, möcüzə və tale mövzuları üçün də yeni izahlar təmin edilə bilər. Tanrının kainata müdaxilələrində (xüsusilə, möcüzə olaraq xarakterizə edilənlərdə) təbiət qanunlarını pozub-pozmadığı filosoflar arasında müzakirə mövzusu olmuşdur. Təbiət qanunlarının pozulmasına sırf naturalizm adına deyil, Spinoza və Şlayermaxer kimi teoloji yanaşmaları adına qarşı çıxanlar da olmuşdur. Teoloji səbəblərlə qarşı çıxanlar, ümumiyyətlə, təbiət qanunlarının Tanrının təbiətinin bir nəticəsi olduğunu və Tanrının öz təbiətinə zidd bir hərəkət etməyəcəyi üçün, təbiət qanunlarını pozmayacağını və möcüzələrin ola bilməyəcəyini müdafiə etmişdirlər. Biz bu anlayışın tutarlı olmadığını, çünki həm tam mənasıyla təbiət qanunlarının nə olduğunu bilmədiyimizi, həm də ilahi qanunların (İslami anlayış baxımından Sünnətullah da deyilə bilər) bilinən təbiət qanunlarını əhatə edən daha geniş qanunlar ola biləcəyini düşünürük. Lakin, əgər müqəddəs mətnlərdə bəhs edilən və möcüzə olaraq xarakterizə edilən hadisələrin təbiət qanunları pozulmadan necə reallaşmış ola biləcəyi mövzusunu araşdırsaq, qarşımıza çıxan alternativlərdən biri də Tanrının əvvəldən lazımlı müdaxilələri etdiyini (Leybnitsçi yanaşmaya bənzər formada) və zamanı gəldikdə möcüzə olaraq xarakterizə edilən hadisələrin heç bir təbiət qanununu pozmadan reallaşdığıdır. Məsələn, buna görə Tanrı əvvəldən Lut qövmünün Hz. Lutun gətirəcəyi mesajı inkar edəcəyini bildiyindən, müdaxilələri elə bir formada etmişdir ki, dünyada Hz. Lutun yaşadığı yerdə və lazımlı tarixdə Lut qövmünü yox edəcək təbii fəlakəti heç bir təbiət qanununu pozmadan (təbiət qanunlarına əvvəldən müdaxilə ilə vasitəçi səbəb olaraq istifadə edərək) meydana gətirmişdir. Bu yanaşmada, necə usta bir bilyardçı bir çox hücum sonrasını ilk zərbəsində hesablayıb zərbə endirirsə, Tanrının əvvəldən bütün hadisələri və ehtiyacları hesablayıb bir səfərdə lazımlı hər şeyə müdaxilələrini reallaşdırdığı deyilə bilər. Nisbilik nəzəriyyəsi Tanrının əvvəldən hər şeyi nizamladığını söyləyən bu yanaşmayla möcüzələrin reallaşdığı dövr arasındakı zaman fərqini əhəmiyyətsizləşdirdiyi üçün artıq bu cür bir anlayışı müdafiə etməyin daha asan olduğu deyilə bilər.\nNisbilik nəzəriyyəsinin zaman anlayışında etdiyi zehni inqilabı, tale mövzusu üçün də yeni izahlara səbəb ola bilər. Tale mövzusunu sonsuza qədər geriyə gedən bir çay kimi düşündüyümüz zaman, ən əvvəlinə Tanrı qoyular və sonra Tanrının hər şeyi bu başlanğıcda bildiyi təqdirdə insanların etdikləri hərəkətlərdən məsul olduğu kimi suallar soruşula bilər. Nisbilik nəzəriyyəsi ilə zamanın nisbiliyi göstərildiyi üçün Tanrını zamanın başlanğıcına qoyan anlayışın yerinə, zamanın fövqündə bir mövqedə düşünmənin daha doğru olacağı deyilə bilər. Tale mövzusunun başa düşülməsi üçün irəli sürülən həll təkliflərində Tanrının gələcəyi bilməsi ilə Tanrının gələcəyi təyin etməsinin ayrı tutulması və Tanrının gələcəyi bilməsinin insanların hərəkətlərini məcburi olaraq meydana gətirməsindən qaynaqlanmadığı deyilə bilər. Bu yanaşma İslam düşüncəsində “elm məluma tabedir” şəklində ifadə edilmişdir. Əgər “Tanrı zamannın fövqündədir” deyə düşünülsə, Tanrının gələcəyi bilməsi ilə təyin etməsi arasında olduğu düşünülən paradoksa yeni izahlar gələ biləcəyini düşünürük. Çünki, artıq “bilmək” hadisəsi milyardlarla il geridə olan bir hadisədən çox, zamanın fövqündə olan ölçüdə reallaşan bir hadisə olaraq təsəvvür ediləcək.\nNİSBİLİK NƏZƏRİYYƏSİ VƏ TƏKTANRILI DİNLƏRDƏKİ İNANCLAR\nNisbilik nəzəriyyəsinin xüsusilə zamanın və kosmosun nisbiliyini göstərməsinin təktanrılı dinlərin digər bəzi inanclarının başa düşülmə tərzinə də əhəmiyyətli töhfələr verə biləcəyi qənaətindəyik. Bunlardan biri dünyanın və insanların kainatdakı və zaman dilimindəki yeri ilə əlaqədardır. Əvvəl Kopernik ilə dünyanın kainatda mərkəzi bir mövqedə olmadığı aydın olmuş, sonra kainatda yüz milyardlarla ulduzun var olduğu öyrənilmiş və bu inkişaflar bir çox insanda dünyanın və içində yaşayan insanların xüsusi bir mövqedə olmadıqlarına dair bir təəssüratın meydana gəlməsinə səbəb olmuşdur. Ayrıca, kainatın başlanğıc zamanı olaraq müəyyən edilən 15 milyard il əvvələ nəzərən insanların Yerdə görünmə müddəti çox qısadır. Bu fakt da bəziləri tərəfindən insanların Tanrının qatında xüsusi bir yeri olduğuna dair təktanrılı dinlərin düşüncələrinə zidd hesab edilmişdir. “Tanrı insanları yaratmaq üçün niyə 15 milyard il gözlədi?” və ya “bu qədər böyük kosmosda dünyanın əhəmiyyəti nə ola bilər?” suallarına bənzər sualları bir çoxumuz eşitmişik. Nisbilik nəzəriyyəsi bu suallara cavab verilməsi üçün imkanlar təqdim edir. Əgər zaman nisbi olmasaydı və bu kainatın zamanı Tanrı üçün də etibarlı olsaydı, Tanrının 15 milyard il gözləməsi müzakirə mövzusu ola bilərdi. Lakin, zamanın nisbiliyi göstərildikdən və bu kainatın fövqündə bir varlıqdan bu kainatın zamanından asılıymış kimi danışmağın yanlış olduğu aydın olduqdan sonra, bu tərz suallar mənasızlaşıb.\nAyrıca, nisbilik nəzəriyyəsi kütlə və kosmosun nisbiliyini də göstərdi. Buna görə kosmosun böyüklüyünə əsaslanaraq insan varlığını əhəmiyyətsizləşdirməyə yönəlmiş arqumentlər zamanın uzunluğu üzərində inşa edilməyə çalışılan arqumentlərlə eyni kateqoriyadadır. Nisbilik nəzəriyyəsi dünyanın və insanların kainatda xüsusi bir yeri olduğunu göstərməz, lakin insanların və dünyanın yerinin xüsusiyyətinə qarşı zamanın uzunluğuna və ya kosmosun böyüklüyünə istinad edilərək gətirilən arqumentləri etibarsız edər.\nAyrıca ölən insanların təktanrılı dinlərin eskatologiyalarında əhəmiyyətli bir yer tutan hesab gününə qədər nə edəcəkləri də bir çox adamın maraq mövzusu olmuşdur. Minlərlə il əvvəl ölən insanların niyə qəbirlərində digər insanlardan min illərlə çox qalması da soruşula biləcək bir sualdır. Zamanın nisbiliyinin başa düşülməsi bu tərzdə soruşula biləcək suallara cavablar verilməsi üçün yeni imkanlar təqdim edir. Nəticədə, bu formada sualların hamısı zehinlərdə mütləq zaman dizaynının var olmasının nəticəsidir. Əgər zehinlərdəki bu səhv anlayışlar düzəldilsə, köhnə suallara yeni yanaşmalarla cavab verilməsi mümkün ola bilər. Nisbilik nəzəriyyəsi dünyanın və insanların xüsusi bir yerə sahib olduqlarını göstərmədiyi kimi, bəzi insanların qəbirlərində qalma müddətinin də ilahi hikmətini göstərməz. Lakin, bu nəzəriyyəylə dünyanın və insanların yerinin xüsusiyyətinə qarşı gətirilən arqumentlərin xətası və min illərlə qəbirlərdə gözləyən insanlarla əlaqədar soruşulan sualların zaman haqqındakı səhv anlayışlardan qaynaqlandığı göstərilə bilər.\nNyuton fizikasının hakimiyyəti altında kosmologiyanın aşağı yuxarı bitmiş bir proyekt olaraq görüldüyü 20-ci əsrin əvvəllərində Eynşteynin ortaya atdığı nisbilik nəzəriyyəsi zaman, kosmos və kütlə kimi anlayışlarda köklü dəyişikliklər etdi. Bu dəyişikliklərin təbiət elmlərinin yanında fəlsəfə və teologiya sahələrində də əhəmiyyətli əks-sədaları oldu. Lakin, bu nəzəriyyəyə söykənərək edilən bəzi fəlsəfi çıxarışlar sağlam olmamışdır və bunların düzəldilməsi lazımdır. Bunlardan biri bu nəzəriyyənin məlumatlarının dəyərlərin nisbiliyinə dair postmodernist dünyagörüşünü dəstəklədiyinə dair bir iddiadır. Halbuki, bu nəzəriyyə işığın sürəti kimi bəzi sabitlərin və daha da əhəmiyyətlisi təbiət qanunlarının universallığını göstərməkdə və elmin obyektiv həqiqətə çatmaqda bir vasitəçi ola bilməyəcəyini iddia edən postmodernist yanaşmalarla tamamilə ziddiyyət təşkil etməkdədir. Ayrıca, bu nəzəriyyədən etika sahəsiylə əlaqədar bəzi mühakimələr çıxarılmağa cəhd edilsə, “olan”dan “olmalı olan”ın çıxarılmağa cəhd edilməsini ifadə edən, fəlsəfədə “naturalist xəta” olaraq bilinən səhvə yol verilər.\nNisbilik nəzəriyyəsi kainat və zaman anlayışında etdiyi əhəmiyyətli dəyişikliklərlə Tanrı-kainat əlaqəsi haqqında anlayış tərzimizə yeni baxışlar gətirməmiz üçün imkanlar təqdim edir. Bu nəzəriyyənin düsturları sayəsində Böyük partlayış nəzəriyyəsi ortaya qoyulmuş və təktanrılı dinlərin olduğunu müdafiə etdikləri “başlanğıc”ın göstərilməsi bu nəzəriyyəylə mümkün olmuşdur. Ayrıca, bu başlanğıcın yalnız kainatın deyil, zamanın da başlanğıcı olduğu fikri bu nəzəriyyənin zaman anlayışı sayəsində müdafiə olunmağa başlanmışdır. Beləliklə, Tanrının daha əvvəl bir çox adamın zənn etdiyi kimi – bizim qəbul etdiyimiz şəkildə bir zaman anlayışına tabe olmaması lazım olduğu yaxşıca aydın olmuş və bu, Tanrı-kainat əlaqəsinin qurulmasında da yeni baxış bucaqlarını mümkün etmişdir. Məsələn, Leybnitsçi bir anlayışla Tanrının bütün müdaxilələri əvvəldən etdiyini müdafiə edənlərlə, Malbranşçı bir anlayışla Tanrının hər an müdaxilə etdiyini müdafiə edənlər arasında nisbilik nəzəriyyəsi sayəsində ciddi bir fərq qalmamışdır. Bu isə Tanrının təbiət qanunlarını pozmadan necə “möcüzələr” yaratmış ola biləcəyi (yaratdığı deyil) mövzusunda Leybnitsçi yanaşmaya bənzər görüşlərin daha çox diqqətə alınması lazımlı alternativlər olması deməkdir. Həmçinin, nisbilik nəzəriyyəsinin göstərdiyi “mütləq olmayan zaman”ın dizaynı Tanrının “zaman xarici” olaraq təsəvvür edilməsini asanlaşdırar. Bu isə Tanrının gələcəyi “bilməsi” ilə “təyin etməsi” arasında olduğu düşünülən paradoksun təhlil edilməsi üçün yeni açıqlamlar gətirə bilər.\nBu nəzəriyyə, həmçinin, kainatın başlanğıcından günümüzə qədər keçən 15 milyardlıq müddətə qarşı insanların yer üzündə varlıq meydanına çıxdığı (var olduğu) müddətin qısalığına və kosmosun böyüklüyünə qarşı dünyanın kiçikliyinə vurğu edərək, dünyanın və insanların xüsusi olmadıqlarını irəli sürən və təktanrılı dinlərin bu mövzudakı inanclarına etiraz edənlərə cavab verilməsini mümkün edir. Çünki, 15 milyard illik müddətin uzunluğu və kosmosun mövcud böyüklüyü, əgər kosmos və zaman anlayışları mütləq olsaydı və Tanrı da bizim kainatımızın zamanına tabe olsaydı, bənzər bir çıxarışın mövzusu ola bilərdi. Halbuki, nisbilik nəzəriyyəsinin göstərdiyi kimi kosmos və zaman nisbidir, bəhs edilən müddətin və böyüklüyün başqa bir ölçüdə çox əhəmiyyətsiz olduğunu və dolayısı ilə müddət uzunluğu və böyüklüklərdən bir şeyin əhəmiyyətinə dair çıxarış edə bilməyəcəyimizi söyləyə bilərik. Zamanın nisbiliyinin başa düşülməsi minlərlə il əvvəl ölənlərin axirət həyatına qədər nə edəcəkləri kimi “mütləq zaman” anlayışından qaynaqlanan teologiyayla əlaqədar suallara yeni dünyagörüşlərilə cavab verilməsini də mümkün edir. Fizika elmi baxımından, çox əhəmiyyətli bir yerə sahib olan bu nəzəriyyə fəlsəfədəki və teologiyadakı köhnə suallara yeni baxış prizmasından yaxınlaşılmasına imkan tanıyır.\n Bu nəzəriyyə makroaləmin ən əhəmiyyətli nəzəriyyəsi ikən, mikroaləmin (atom daxili səviyyə) ən əhəmiyyətli nəzəriyyəsi kvant nəzəriyyəsidir. Bu iki nəzəriyyənin bir-birləriylə ziddiyyətli istiqamətləri olması (tapılması) alimləri və fəlsəfəçiləri sıx şəkildə məşğul etməkdədir.\n Thomas Kuhn, The Structure of Scientific Revolutions, 2. Nəşr/təzyiq, The University of Chicago Press, Chicago (1970).\nKunun kitabında “paradiqma dəyişiklikləri” üçün verilən ən əhəmiyyətli nümunələrdən biri Nyuton fizikasından Eynşteyn fizikasına keçiddir. Əgər Kunu doğru qəbul etsək, Eynşteyn fizikasının ayrı bir paradiqma, Nyuton fizikasının da ayrı bir paradiqma olduğunu və bunları bir-birilərilə müqayisə edə bilməyəcəyimizi (Kuna görə paradiqmaları müqayisə etməyi təmin edəcək bir ölçü yoxdur) qəbul edərək, bu paradiqma dəyişikliklərini “din” dəyişikliyi kimi qiymətləndirərik. Halbuki, bizcə, Eynşteyn fizikasını Nyuton fizikasının inkişaf etdirilmiş və qismən düzəldilmiş forması olaraq qəbul etmək daha doğrudur. Lakin, Kunun elmi işlərinin ictimai bir ölçüsü olduğunu və bunun göz ardı edilə bilməyəcəyini söyləyən epistemolojik yanaşmasını çox qiymətli tapdığımızı və bu yanaşmanın göz önündə saxlanılması lazım olduğunu düşündüyümüzü də ifadə etmək istəyirik.\n Aristotel kimi həm Tanrını, həm də kainatı əzəli görən filosofların yanında İslam aləmində Fərabi, İbn Sina kimi “əzəldən yaratma” fikirini müdafiə edən filosoflar olmuşdur. Bunlar ayrı siniflər (təsnifat) olaraq ələ alına bilər. Lakin, əsas iki sinif “Tanrının yoxdan yaratdığı, başlanğıclı kainat” və “Tanrının olmadığı, əzəldən bəri var olan kainat” düşüncələrinə sahib olmuş və bu görüşlər bir-birlərinə qarşı mövqeləndirilmişdir.\n Bu tipdəki arqumentlər üçün nümunə olaraq baxa bilərsiniz: İbn Sina, Kitabu’ş Şəfa: Metafizik, (çev: Əkrəm Dəmirli, Ömər Türker), Litera Nəşriyyat, İstanbul (2004), s. 35-45; William Lane Craig, The Kalam Cosmological Argument, Wigf and Stock Publishers, Eugene (2000).\n Bu mövzudakı nəzərlərimiz üçün baxın: Caner Taslaman, Din Felsefesi Açısından Entropi Yasası, Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Sayı 30, 2006/1, s. 108-111.\n Bu mövzuyla əlaqədar olaraq baxın: Hanefi Özcan, “Bilgi-Obje İlişkisi Açısından İnsan Hürriyeti”, Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 5, 1989; Kasım Turhan, Kelam ve Felsefe Açısından İnsan Fiilleri, Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, İstanbul (2003).\n İlk olaraq 1974-cü ildə ortaya çıxan və İnsani Qanun (Anthropic Principle) olaraq adlandırılan yanaşmanın məlumatlarının da dünyanın və insanların xüsusi mövqeyinə qarşı gətirilən etirazlara qarşı göz önündə saxlanılması lazımdır. Buna görə kainatdakı meydana gəlmələr, insanların varlığını mümkün edəcək kritik aralıqlarda reallaşmışdır. Əgər dünyamız daha əvvəl meydana gəlsəydi, insanların varlığını mümkün edəcək karbon və oksigen kimi atomlar kafi nisbətdə olmayacaqdı; daha sonra meydana gələcək bir dünya üçün isə (kosmosda getdikcə yeni ulduzların və planetlərin meydana gəlməsini təmin edəcək xammal azaldığından) var olmaq imkanı qalmaya bilərdi. Eyni şəkildə, əgər kainatımız daha kiçik olsaydı, istilik dünyamızdakı həyata və planetlərin yaxınlığı orbitimizə mənfi təsir edərdi. Kainatımız daha böyük olsaydı, Günəş sistemimizi meydana gətirəcək xammallar bir araya gəlməyə bilərdi. Nəticədə, bu məlumatlar kainatımızın və dünyamızın yaşı ilə kosmosun böyüklüyünün insanların meydana gəlməsinə və yaşaya bilməsinə tam uyğun şəkildə olduğunu göstərir. Bu məlumatlar nisbilik nəzəriyyəsi ilə birləşdirilsə, insanların və dünyanın yerinin xüsusiyyətinə qarşı gətirilən arqumentlərə cavab vermək (bəhs edilən “xüsusi olmaq” vəziyyəti isbat edilə bilməsə də) mümkün ola bilər. (İnsani Qanun üzərinə fəlsəfi və teolojik müzakirələr hələ sıx bir şəkildə davam etməkdədir.)\nPrevious Ziya Balıyev – Ateizmin Qısa Tarixi\nNext İNSEST NİYƏ PİSDİR?


Tarixi "çətin bir kollecdə" öyrətmək - Maraqlıdır - 2022\nTarixi "çətin bir kollecdə" öyrətmək\nXarici mənşəli şagirdlər, böyük bir təhlükə içində olan ailələrdən, bir kurs rəhbərliyi və bəzi mövzularla mübarizə çətinlikləri, ...kollecdə dərs demək çətindir müəllim hazırlığının sabotaj olunduğu və öyrədildiyi bir şəraitdə daha da çətin bir problem kimi görünə bilər hekayə manipulyasiya və təhdid. Yenə də hər şey bu qədər qaranlıqdır? Axı buna dəyər deyilmi? İstintaq əlaqədar Paris bölgəsində.\n"Çətin kollec" dedikdə nəyi nəzərdə tuturuq?\nBu məqalə hərtərəfli olduğunu iddia etmir. Söhbət tarixin tədrisinin müəyyən bir kollec növündə necə işləyə biləcəyi barədə şübhəsiz qismən subyektiv fikir vermək üçün təcrübə içində olan birdəfəlik təcrübəni çağırmaqdan gedir. Ancaq bu şahidlik həm də bu sahədə görüşən həmkarlarının təcrübəsi də daxil olmaqla digər ifadələr ilə qidalanır. Və bu müəssisələrin çətinliklərini daha geniş müzakirə etməyə imkan verəcəkdir.\nSözügedən kollec Paris bölgəsindəki Réseau Ambition Reussite (RAR) hissəsidir. Tələbələrin əksəriyyəti xarici mənşəli, bir və ya daha çox nəsildən, hətta birbaşa immiqrantdır (il ərzində bir neçə tələbə gəldi). Mənşəyi Şimali Afrikalılar və Sahara altı Afrikalılar arasında, eyni zamanda bəzi Asiyalılar, Cənubi Amerikalılar və ya Şərqi Avropalılar arasında nisbətən bərabər şəkildə bölüşdürülür. Digər xüsusiyyət bu uşaqların sosial vəziyyətidir: ailələrin əksəriyyəti yalnız resurs baxımından deyil, böyük çətinlik çəkirlər. Tək valideynli ailələr çoxdur və bir çox valideyn özlərini fransız dilində ifadə etməkdə çətinlik çəkirlər ki, bu da həm kollec komandası ilə ünsiyyətdə, həm də uşaqlarına kömək etməkdə problemlər yaradır.\nTələbələrə gəldikdə, onlar məntiqi olaraq müxtəlif problemlər toplayırlar: ümumilikdə aşağı səviyyə, cəmiyyətdəki həyat üçün bir çərçivə çatışmazlığı, cilddəki gərginlik, aralarında və şagirdlərə qarşı daha az dərəcədə şiddət, fiziki şiddət partlayışına səbəb olur. böyüklər. Bu, onların çox sevimli olmasına mane olmur, ancaq buna qayıdacağıq.\nBurada adı çəkilən şagirdlər əsasən beşinci və üçüncü siniflərdən gələcəklər. RAR-ın üstünlüyü ondan ibarətdir ki, hər sinifdə iyirmidən çox olmamalıdır.\nKursun hazırlanması və gedişi\nKeçirdiyimiz kurslar bunlardır: beşinci hissə, "Kəndlilər və ağalar" mövzulu orta əsr Qərbi; üçüncüsü, Alman işğalı, soyqırımı və Viçi rejimi.\nBu cür tələbələrlə ən əsası cansıxıcılıq və gündəlikdən qaçınmaqdır. Bir iclasın gedişatını sürətlə təsvir etməliyik: pilləkənlərdə böyük qarışıqlıq (bəzən toqquşmalarla); sinifdə həyəcanlı və dağınıq qaydada gəliş; quraşdırma (soyunmaq, oturmaq, əşyalarınızı çıxarmaq) çox uzun müddətdir, şagirdlər sinif boyu dolaşır. Və açıq-aşkar çox səs-küy. Bir dərsin həqiqətən dörddə bir saatdan sonra başlaması nadir deyil. Kursun özü zamanı, istər iş görmədən olsun, istərsə də bir-birinizə küfr etməkdən asılı olmayaraq tələbələr arasında mübadilə sistematikdir. Həm də ayağa qalxıb dolanmaqdan çəkinmirlər. Bu səbəbdən onların konsentrasiyası və itaəti çox zəifdir. Ancaq arada bir "əsl sinif", demək olar ki, sakit, diqqətli və hər şeydən əvvəl iştirak edən olmağı bacarırıq. Bunun üçün onların spesifikliyini nəzərə alan bir kurs qurmaq lazımdır.\nƏsas odur ki, dəstəkləri və yanaşmaları şaxələndirmək, mühazirələrdən çəkinmək, onları çox cəlb etmək və onları iki və ya üç tələbədən ibarət qrup şəklində müntəzəm işləmələrindən çəkinməməkdir. Bundan sonra çox xoş sürprizlər, uyğun əkslər və dinlədiklərini, xatırladıqlarını və bəzən öyrəndiklərini hiss edirik (bəziləri üçün). Taxtada diktə edilən və ya xüsusilə yazılmış xülasələr vacibdir, lakin bəzən şagirdlər özlərini təşkil etməkdə çətinlik çəkdikləri üçün (iş mütəmadi olaraq unudulur və dəftərlər acınacaqlı vəziyyətdədir), amma hər şeydən əvvəl sadəcə yazmaq çox zəhmətlidir. Ancaq bu çətin kolleclərə xasdırmı? ...\nMüzakirə olunan mövzular açıq şəkildə reaksiyaları təyin edir. Orta əsr Qərbinə gəldikdə, uşaqların mənşəyini nəzərə alaraq mövzunun onları maraqlandırmadığını düşünə bilər. Ancaq bu vəziyyətdən çox uzaq idi! Oyunu ağalıq işində oynadılar və hər şeydən əvvəl kəndlilərin vəziyyəti və lorda qarşı bərabərsizliklər haqqında bəzi ləzzətli düşüncələrə başladılar, haqsızlığın əsl rəddini göstərdilər bunu belə gördü), kəndlilərin qiyamının olmamasına heyrətləndi! Başqa bir janrda, cəngavərin müdaxiləsi: bir ehtiyatlı xristian olması lazım olduğunu eşitdikdə bir oğlan dedi: "Bəs onda bir müsəlman cəngavər ola bilməz? ". Kültürlərinə və ya mənşə ölkələrinə istinadlar tez-tez olur (başqa bir oğlan, berberlər arasında eyni olub olmadığını soruşdu) və coğrafiya da daxil olmaqla, onları bir az daha çox cəlb etmək üçün onlarla oynamaqdan çəkinməməliyik. 'başqa yerlərdə və hətta kursu zənginləşdirdiyini söyləyə bilərik. Sonra orta əsrlərdəki Qərb kimi sərt mövzular da daxil olmaqla düşündüyünüzdən daha çox şey bildiklərini görürsünüz. Və digər kurslarla əlaqə saxladıqlarını və əlaqələndirdiklərini; Beləliklə, nəzakətli bir sevgi üzərində inkişafa ehtiyac yoxdur, Fransız müəllimlərinin dediklərini xatırladılar ...\nÜçüncü hissələrin gedişi fərqli oldu. Bir az daha az iştirak (səviyyədən daha çox sinif səbəbiylə), lakin hər şeydən əvvəl soyqırım və Vichy müzakirə edildiyi zaman bəzi şübhəli düşüncələr. Əsas problem: Yəhudilər. Birinci misal: Soyqırıma yaxınlaşarkən (Alman işğal siyasətinin digər tərəfləri arasında) "Yəhudilər çox güclüdür" səsləri eşidildi. İkinci nümunə: Məşhur Vichy afişasının (iki evin və "iş, ailənin, ölkənin" olduğu) araşdırması əsnasında, eyni qaydada bir neçə başqa əks, məsələn "hər halda Yəhudilər. hər şeyi idarə edən ”və ya Judeo-Mason süjetinin akkreditasiyası ... Ancaq qeyd etmək lazımdır ki, bütün bu qeydlər zərərverici bir təbiiliklə, xüsusən də hər hansı bir düşmənçilik və ya nifrət işarəsi olmadan edildi: onlar üçün bu, tamamilə açıq idi.\nBu kollecin digər tarix müəllimləri ilə müzakirə edərək, müəyyən mövzularda problemlərin tez-tez olduğu ortaya çıxdı: Yəhudilər, buna görə daha çox İslam (beşinci sinifin əvvəlində əhatə olunur). Lakin bunlar nadir hallarda şiddət və ya invektiv hərəkətlərlə edilən etirazlardır və sadə və əsaslandırılmış cavablar daha çox sualı bağlamaq üçün kifayət deyil və hətta şagirdləri fikirlərini dəyişdirməyə və daha dözümlü olmağa inandırmaq üçün. Bu həm də müəllimin işi ...\nÇətin bir kollecdə tarix tədrisi bu səbəbdən bir neçə məqama xasdır: kurs hazırlamaq və aparmaq tələbələrin səviyyəsi və davranışlarına görə fərqlidir, hər zaman uyğunlaşmalı və ayıq olmalısan. Tələbələrin mənşəyi və ailə mənşəyi səbəbi ilə bəzi fənlərin öhdəsindən gəlmək az-çox çətindir.\nLakin əksinə, daha az həyəcanlı deyil. Şagirdlər maraqlıdır, bəzən təəccüblü və çox vaxt sevimli olur. Bəzilərinin layiqli səviyyələri var və onların aşağı çəkilməməsini istəyirik; digərlərinin böyük çətinlikləri var, amma bir çoxu bundan çıxmaq istəyir və biz onlara kömək etmək istəyirik. Etiraf etmək lazımdır ki, bu çox böyük görünə bilər və təcrübəli və motivasiyalı müəllimlərin çoxu dişlərini qırır. Bu, buna dəyməz demək deyil. Sadəcə bizi nəyin gözlədiyini bilməliyik.\nVideo: 6 - cı sinif Qədim dünya tarixi - Qədim Şumerlər (Yanvar 2022).\nCopyright 2022 \_ Tarixi "çətin bir kollecdə" öyrətmək...


Xezerde hedefler raketle bele vuruldu – eksklüziv görüntüler - Azadliq Xeber\nXezerde hedefler raketle bele vuruldu – eksklüziv görüntüler\nXəzərdə hədəflər raketlə belə vuruldu - eksklüziv görüntülər\n23:05 xeber – Sərhəd mühafizəsinin yaranmasından 96 il keçir.\nAzadlıq.az xəbər verir ki, ans tv-nin məlumatına görə, Dövlət Sərhəd Xidmətinin (DSX) Bakının Türkan qəsəbəsində yerləşən Sahil Mühafizəsinin komanda-idarəetmə mərkəzindən bildirdilər ki, buradan Xəzər dənizinin Azərbaycana aid olan hissəsində hərəkət edən üzmə vasitələrinə ciddi şəkildə nəzarət olunur. Əgər sularda tabe olmayan hədəflər olarsa, onlara qarşı tədbir görülməsi üçün dənizdəki gəmilərə tapşırıq verilir.\nBunları suda müşahidə etmək üçün Sahil Mühafizəsindən sərhəd gözətçi gəmilərindən biri ilə ölkənin şimal sərhədlərinə doğru yola düşdük. Heyətin müəyyən hazırlıq işlərindən sonra sərhəd gəmisi sularda hərəkətə başladı.\n“Biz DSX-nin Sahil Mühafizəsinin sərhəd gözətçisi olaraq Xəzər dənizinin Azərbaycan Respublikasına məxsus bölməsində dövlət sərhədinin, neft – qazçıxarma platformalarının, ixrac neft boru kəmərlərinin mühafizəsini və müdafiəsini təşkil etmək məqsədilə dənizdə xidmət təşkil edirik”, – deyə sərhəd gözətçi gəminin kapitanı Zaur Salamov bildirib.\nDəniz sərhədçilərinin sularda daim gözlədiyi və diqqətdə saxladığı bu vacib amilin adını səfər boyu öyrəndim. Sularda görünən və tabe olmayan hədəf.\nHazırda sərhəd gözətçi gəmisi Xəzər dənizində hədəf aşkar edib, hədəf görünür. Hədəfin müəyyən edilməsi üçün həmin istiqamətə hərəkət olunur. Əgər hədəf müqavimət göstərsə, onların zərərsizləşdirilməsi istiqamətində işlər aparılacaq.\nXoşbəxtlikdən şimal sularında təhlükəli hədəf aşkar edilmədi.\nQurumdan əldə etdiyimiz eksklüziv kadrlar Sahil Mühafizəsi əməkdaşlarının yüksək peşə hazırlığından xəbər verir. İriçaplı silahlardan hədəfə doğru atəş açılır.\nRaket qurğularından vurulan zərbələr də sərrastlığı ilə seçilir. Gecə atəşləri də hədəfə doğru tuşlanıb.\nQazaxıstan, İran ,Türkmənistan, Rusiya ilə dəniz sərhədləri olan Azərbaycanın dəniz sərhədçilərilə 6 saatlıq şimal səfərimiz zamanl gəmilərin iti sürətliliyini, mürəkkəb manevrlərini katerdən izlədik.


Xalq artisti: İlhamənin imkanı olsaydı, səni tikə-tikə doğrayardı » BizimHedef.Com\n2-02-2016, 13:03 Oxunub: 143\n“Bu işlərin axırı sənin üçün çox pis olacaq”\nXalq artisti də öz növbəsində qarşı tərəfi suçlayıb:\n“Başa düşə bilmirəm ki, mənim qulluqçum Mehriban Hüseynova hansı namus-qeyrətdən danışır? Neçə-neçə ailələrin başına bu fəsadları gətirib. Amma mənimlə bacara bilmədi. Çünki daş qayaya rast gəldi. Onun əli ilə neçə nəfər tutulub, cəza çəkir.\nOna demək istəyirəm ki, ay qulluqçu, sənin haqqın çatmır ki, həbsxanadan otura-otura cəfəngiyat məktublar göndərəsən. Bu işlərin axırı sənin üçün çox pis olacaq. Hazırda Prokurorluqda barəndə iş gedir. Barəmdə dediyin şərlər, böhtanlar heç vaxt mənə yapışmaz. Sənin söylədiklərinə də kimsə inanmaz”.\nİ.Quliyeva köməkçisini bıçaqlaması ittihamlarına da münasibət bildirib:\n“Başa düşə bilmirəm ki, İlhamə Quliyeva nə zamandan adam bıçaqlayan olub? Olmayan şeyləri camaata deyib, niyə şər atırsan? Bizi şantaj etdiyinə görə, ona 10 il iş düşür. Kimi şantaj edib öldürmüşük?\nYekə arvadsan, get ağlına dua yazdır. Hələ gələcəyini düşün ki, səni məhkəmələrdə nələr gözləyir. İndi kim öz qatığına, ayranına turş deyir ki? Oturub, özü üçün qatıqlayır. İşi yox, gücü yox, oturub indi dörd divarın arasında. İlhamənin imkanı olsaydı, səni tikə-tikə doğrayardı ki, sən bu dünyada yaşamayasan. Çünki sən insanlara ancaq xələl gətirirsən”.\nXalq artisti onu da əlavə etdi ki, M.Hüseynova məktubu tək yazmayıb:\n“Özü içəridədir. Burada da öz adamları var, yazdırır, pozdurur. O, savadsızın biridir. Adını, soyadını yazanda beş dəfə səhv edir. Sadəcə, onun havadarları var. Müdafiə edən şəxsləri var. Həmin dəstədə qadın da, kişi də var.\nMəhkəmə qabağı bu cür yazı-pozular çox olacaq. Məhkəməsi başlayana kimi, nə qədər istəyir, ittiham etsin. Hazırda bütün Azərbaycan ayaq üstədir. Bu ciddi bir məsələdir. Onun ittiham etməyi ilə deyil ki? Ona yazığım gəlir. Bu dünyaya qulluqçu gəlib, qulluqçu kimi də gedəcək”.


Azərbaycanın pensiya göstəriciləri MDB ölkələri ilə müqayisəli şəkildə\n14:42 24.12.2020 Qısa URL\nAzərbaycan Alıcılıq Qabiliyyəti Pariteti əsasında hesablanmış minimum və orta aylıq pensiya göstəricilərinin beynəlxalq dollar ifadəsində MDB ölkələri və Gürcüstan üzrə müqayisədə lider mövqeyini qoruyub saxlamaqdadır\nBAKI, 24 dekabr — Sputnik. Azərbaycan Alıcılıq Qabiliyyəti Pariteti əsasında hesablanmış minimum və orta aylıq pensiya göstəricilərinin beynəlxalq dollar ifadəsində MDB ölkələri və Gürcüstan üzrə müqayisədə lider mövqeyini qoruyub saxlamaqdadır. Bu barədə Sputnik Azərbaycan-a Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyindən verilən məlumatda bildirilir.\nQeyd edilir ki, ölkəmizdə aparılan sosial islahatlar sosial ödənişlərin, habelə pensiyaların əhəmiyyətli dərəcədə artımı ilə nəticələnir. Bu gün Azərbaycanda ödənilən pensiyaların minimum məbləği 233 manat, orta aylıq məbləği isə 300 manat, o cümlədən yaşa görə pensiyanın orta aylıq məbləği 330 manatdır.


Xaçmazda gəlinini öldürən şəxsin cəzası azaldılıb | Report.az\nXaçmazda gəlinini öldürən şəxsin cəzası azaldılıb\nXaçmazda gəlinini öldürən şəxsin cəzası azaldılıb Apellyasiya şikayəti qismən təmin olunub\n25 May , 2017 11:51\nBakı. 25 may. REPORT.AZ/ Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsində qətl törətməkdə təqsirləndirilən Məlikməmməd Adıgözəlovun apellyasiya şikayəti üzrə məhkəmə iclası başa çatıb.\nQərara əsasən, Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsinin çıxardığı hökm dəyişdirilib. Məhkəmə M.Adgözəlovun Cinayət Məcəlləsinin (CM) 120.2.4-cü (qəsdən adam öldürmə, xüsusi amansızlıqla və ya ümumi təhlükəli üsulla adam öldürmə) maddəsi ilə ixtisaslaşdırılmış əməli həmin Məcəllənin 120.1-ci (qəsdən adam öldürmə, yəni digər şəxsi qəsdən həyatdan məhrum etmə) maddəsinə tövsif edilməsi barədə qərar çıxarıb. O, həmin maddə ilə təqsirli bilinib 12 il müddətinə azadlıqdan məhrumetmə cəzasına məhkum edilib.\nHökmün qalan hissəsi dəyişdirilmədən saxlanılıb və müdafiəçinin apellyasiya şikayəti qismən təmin olunub.\nQeyd edək ki, hadisə ötən ilin iyul ayının 21-də Xaçmaz rayonunun Uzunoba kəndində baş verib. Kənd sakini, 1954-cü il təvəllüdlü M.Adıgözəlov keçmiş gəlini, 1984-cü il təvəllüdlü Rəmziyyə Əbdürrəhmanovanı yaba ilə çoxsaylı xəsarətlər yetirərək qətlə yetirib. Hadisəni törədən M.Adıgözəlov saxlanılıb.\nBakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsinin hökmü ilə M.Adıgözəlov 16 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib. Hökmdən narazı qalan məhkumun müdafiəçisi apellyasiya şikayətiu verib.


18-01-2022 11:57 / Bu xəbər 301 dəfə oxundu\nDilçi alim Qulu Məhərrəmli sosial şəbəkədə yeni orfoqrafiya lüğəti ilə bağlı status paylaşıb.\nO bildirib ki, Azərbaycan dilinin sonuncu orfoqrafiya lüğətində "hörümçək" sözü çıxarılıb, "spayder" sözü salınıb.\nM. Nağısoylu APA-ya bildirib ki, spayder təkcə hörümçək mənasını vermir: "Spayder həm də "Yeni sözlər, yeni mənalar” lüğətinə əsasən, iki yerlik açıq (bəzən açılıb götürülə bilən) banlı avtomobil növünə deyilir. Hörümçək sözü təsadüfən buraxılıb. Amma hörümçəkkimilər var. Yəni hörümçək sözü lüğətdən çıxarılmayıb".\n"Bu lüğəti 12 nəfər hazırlayıb. Mən elmi redaktoruyam. Məndən başqa iki nəfər məsul redaktor var. Lüğətdə təsadüfən bir söz olmayanda faciə olur? Biz əcnəbi sözlər əvəzinə milli sözlər daxil etməyə çalışmışıq. Dünyanın bütün lüğətlərində səhv olur. 90 min sözdən bir söz təsadüfən getməyib. Bu, qəsdən olmayıb", - Nağısoylu bildirib.


Mobil telefonla xərçəngin əlaqəsi rəsmi olaraq təsdiqləndi!\nMed.Az-ın Daily Mail qəzetinə istinadən verdiyi məlumata görə Dünya Səhiyyə Təşkilatının 10 il apardığı tədqiqat nəticəsində gündə 30 dəqiqədən artıq mobil telefondan istifadə edən insanların beyin xərçənginə tutulma risqinin olduqca yüksək olduğu məlum olmuşdur.\n13 ölkədə 30 yaşdan yuxarı 5 min insan üzərində aparılan tədqiqat zamanı gündə 30 dəqiqədən artıq mobil telefondan istifadə edən insanların beyin xərçənginə tutulma risqinin digərlərinə nisbətən 3 dəfə çox olduğu müəyyən olunmuşdur.\nTədqiqatçılar mobil telefonlardan birbaşa yox qulaqcıq vasitəsi ilə istifadə etməyi məsləhət görür lakin müşahidələr onu göstərir ki, insanların böyük əksəriyyəti mobil telefonlardan istifadə zamanı qulaqcıqlardan istifadə etmir.\nEyni zamanda tədqiqatçılar yetkinlik yaşına çatmayan uşaqlarda beyin hüceyrələrinin tam formalaşmadığı üçün mobil telefondan istifadə zamanı beyində şiş yaranma riskini yüksək olduğunu bildirirlər.\nTarix: 08.01.2015 / 14:29 Müəllif: Aziza Baxılıb: 38\tBölmə: Saglamliq


Ərəb-Xəzər müharibələrinin mümkün səbəbləri - Məqalələr - 2022\nƏrəb-Xəzər müharibələrinin mümkün səbəbləri\nGerald Mako tərəfindən\nArchivum Eurasiae Medii Aevi, Cild 17 (2010)\nGiriş: 7-ci əsrin ortalarından 8-ci əsrin ikinci yarısına qədər Ərəb-Xəzər müharibələri Əməvilər tərəfindən, daha sonra Abasid Xilafəti tərəfindən regional güc olan Xəzər Xaqanlığına qarşı aparıldı. Bu qarşıdurmalar əsasən beş bələdiyyə başçısına bölünə bilər. Müsəlmanların genişlənməsi zamanı Ermənistan, strateji mövqeyinə və hərbi təchizat potensialına görə Bizans üçün böyük əhəmiyyətə malik idi. Müsəlmanlar tərəfindən məğlub edildikdən və Qafqazın cənub hissəsi işğal edildikdən sonra ilk ciddi qarşıdurma 652-ci ildə, ərəblər Xəzərin paytaxtı Balangarı mühasirəyə aldıqda baş verdi. Ancaq burada fəlakətli bir məğlubiyyət aldılar. Bundan sonra, məğlubiyyət, xilafət içindəki vətəndaş müharibəsi və ərəb qüvvələrinin digər müharibə teatrlarında iştirakı nəticəsində, 8-ci əsrin əvvəllərinə qədər bir sıra böyük ərəb hücumu baş vermədi, baxmayaraq ki, bir sıra hər iki tərəfin kiçik hücumları.\n8-ci əsrin birinci yarısında atışmalar daha intensiv oldu və 722-ci ildə ərəb qüvvələri əl-Qərrah ibn Abdallah əl-Hakaminin rəhbərliyi altında Balangarı müvəffəqiyyətlə ələ keçirdi. Bunun nəticəsi Xaqanın Volqa çayının aşağı axınında yeni paytaxt qurmaq məcburiyyətində qalması idi. 730-cu ildə Xəzərlər təşviqi öz üzərinə götürdü və mövcud mənbələr təxminən 300.000 nəfərlik bir Xəzər ordusunun (açıq şəkildə şişirdilmiş) Azərbaycanı işğal etdiyini və Səid ibni Əmr əl-Harasi başda olmaqla xəlifə qüvvələrinin çatmış Xəzərlərə müqavimət göstərdiyini iddia etdi. Mosul. Məslama ibn Əbdül-Malikin əmr etdiyi ərəb qüvvələri daha sonra uğurlu əks hücuma keçdilər.\nİki tərəf arasında bu günə qədər Xəzər Xaqanlığına qarşı ən uğurlu ərəb hücumu olan son geniş miqyaslı toqquşma 737-ci ildə baş verdi. Kampaniyanı sonrakı xəlifə Mərvan ibn Muhammed idarə etdi, Xaqanı və Xaqanı pis yoldan çıxartdı. Xəzər elitası, elə bir dərəcədə ki, nəhayət hücumun istiqamətini və əhatə dairəsini dərk etdikdə, ərəblər artıq öz ərazilərinin dərin ərazilərinə soxulmuşdular. Xaqanın ordularını səfərbər etməyə vaxtı yox idi və nəticədə paytaxtını tərk edib aşağı Volqa bölgəsinə qaçmağa məcbur oldu. Ancaq burada ərəblər son qalan Xəzər qüvvələrini məğlub etdilər və Xaqanı və yoldaşlarını İslamı qəbul etməyə məcbur etdilər. Bu mənada Xaqan xəlifənin hakimiyyətini qəbul etdi və illik vergi ödədi. Xəzər Xaqanlığı bununla rəsmi olaraq Əməvilər xilafətinə tabe bir ölkəyə çevrildi. Bununla belə, Marvan bölgədə daha əhəmiyyətli bir qarnizon tərk edə biləcək bir vəziyyətdə olmadığına görə, Xəzəriyyə demək olar ki, müstəqil bir dövlət olaraq qaldı, ancaq daha üç il ərzində xilafətə simvolik bir vergi verdi. Əsrin ikinci yarısında kiçik miqyaslı atışmalar və Xəzər basqınları olsa da, 737-ci il hadisələrindən sonra iki dövlət arasında əhəmiyyətli döyüşlər baş vermədi.\nVideoya baxın: Ərəblərin Azərbaycana yürüyüşü. 7 bölüm. xəzər-ərəb müharibəsi 3 (Iyun 2022).\nCopyright 2022 \_ Ərəb-Xəzər müharibələrinin mümkün səbəbləri...


İran gələn həftə kosmosa iki süni peyk göndərəcək | TRT Azerbaycan\nİran gələn həftə kos...\n10.01.2019 ~ 17.10.2020\nBunu İran prezidenti Həsən Ruhani ölkənin keçmiş dövlət başçısı Əli Əkbər Haşimi Rəfsancaninin vəfatının ikinci ildönümünə həsr olunmuş tədbirdə bildirib.\nHəsən Ruhani Rəfsancaninin misilsiz siyasi xadimlərdən biri olduğunu vurğulayıb.\nSabiq prezident Haşimi Rəfsancani 8 yanvar 2017-ci ildə hovuzda həyatını itirmişdi. İlk olaraq ölüm səbəbi ürəktutması kimi elan edildi. Rəfsanccaninin qızı Fatma Haşimi keçən həftə Anadolu agentliyinə verdiyi açıqlamada aasının vəfatı ilə əlaqəli hələ də bir çox şübhənin olduğunu bildirərək, "Atamın əcəli ilə öldüyünə heç inanmadım" demişdi.\nEtiketlәr: #İran prezidenti Həsən Ruhani , #süni peyk


PA-nın sektor müdiri: Azərbaycanda dövlət qulluqçularının fəaliyyəti qiymətləndiriləcək\n10 Oktyabr 2012 10:45 (UTC+04:00)\n2013-cü ilin əvvəlindən Azərbaycanda dövlət qulluqçularının fəaliyyəti qiymətləndiriləcək və ona uyğun maaşlar veriləcək. Trend-in məlumatına görə, bunu Prezident Administrasiyasının Kadr məsələləri şöbəsinin kadr siyasəti sektorunun müdiri Vasif Xələfov jurnalistlərə açıqlamasında deyib.\nO qeyd edib ki, hələlik sistemi yaratmadan ikinci mərhələyə keçmək mümkün deyil.\nXələfovun sözlərinə görə, təcrübə göstərir ki, yalnız maaşı qaldırmaqla dövlət qulluqçusunun səmərəli işləməsini təmin etmək olmaz. Burada bir sıra başqa amillər də var.\n"Ona görə də ilk növbədə obyektiv qiymətləndirmə sistemi yaradılmalıdır. Maaşın qaldırılması və ya hansısa əlavələrin edilməsi sonrakı mərhələnin işidir. Hazırda maaşların artırılması ilə bağlı qanunvericilik baxımından bütün məsələlər həll olunub. Yalnız düzgün qiymətləndirilmə sisteminin yaradılması üzərində iş aparılır", - sektor müdiri deyib.\nXələfov vurğulayıb ki, bu məsələdə bir çox ölkələrin təcrübəsindən istifadə edilir. "Portuqaliya və Vyetnamda oxşar sistemlər var. Sadəcə, həmin ölkələrin təcrübəsindən istifadə edərkən onların Azərbaycan ənənələrinə, qanunlarına uyğunluğu əsas götürülür", - PA rəsmisi qeyd edib.\nXələfov bildirib ki, "Dövlət qulluğu" haqında qanunda müəyyən meyarlar var ki, ilk növbədə onlar nəzərə alınacaq, digər tərəfdən dövlət qulluqçularının fəaliyyətini qiymətləndirmək üçün müəyyən tapşırıqlar veriləcək.\n"Bu tapşırıqlar qısamüddətli olmayacaq. Onların yerinə yetirilməsi nəticəsində də dövlət qulluqçularının fəaliyyəti qiymətləndiriləcək. Yeni sistemə keçmədən öncə buna hər kəs - dövlət qulluqçuları və müəssisə rəhbərləri hazır olmalıdır. Bu gün yeni qiymətləndirmə sisteminin tətbiq edilməsində ən böyük problem də bundadır", - sektor müdiri deyib.


GRASS-da i.gensig-dən sonra boş imza faylı - Daha çox - 2021\nGRASS-da i.gensig-dən sonra boş imza faylı\nLinuxmint 16 altında Grass 6.4.3-də nəzarətli bir təsnifat aparmağa çalışıram.\nMəşq sahələrini rəqəmsallaşdırdıqdan sonra onları vektordan rasterə çevirdim. Sonra aşağıdakıları etdim: hər ehtimala qarşı:g.region rast = train_area_2013_03_05_raster @ PERMANENT, 2013_03_05_toar4 @ PERMANENT\ni.group qrupu = qrup altqrupu = alt_qrup giriş = 2013_03_05_toar4 @ PERMANENT, 2013_03_05_toar5 @ PERMANENT, 2013_03_05_toar3 @ PERMANENT\ni.gensig Trainingmap = train_area_2013_03_05_raster @ PERMANENT group = group @ PERMANENT subgroup = sub_group signaturefile = superv_class\nlakin ortaya çıxan imza sənədində yalnız bir simvol var: "#".\nKonsolda i.gensig çıxışı aşağıdakılardır:\nTəlim sinifləri tapılır ... 3 sinif tapıldı Sinif hesablanması ... Sinif kovaryans matrislərinin hesablanması ... İmza 1 çevrilməz İmza 2 çevrilməz İmza 3 çevrilməz i.gensig tamamlandı.\nAydındır ki, cəhd etsəm:i.maxlik qrupu = qrup @ PERMANENT altqrupu = alt_qrup sigfile = superv_class class = results_class\nAşağıdakı səhv mesajını alıram:\nXATA: İmza sənədini oxumaq olmur\nAxtardım, amma həllini tapa bilmədim.\nMən cəhd etdim: bu problem i.gensigset'i Grass-da işlədir. Fikirləriniz varmı?\nProblemim buna bənzəyir: i.maxlik i.class çıxış imzası sənədini oxuya bilmir. Ancaq burada təklif olunan bir həll yolu yoxdur. Bu vəziyyətdə olduğu kimi, mən də istifadə etdimi.clusternəzarətsiz bir imza faylı yaratmaq vəi.maxlikbunu mükəmməl oxuyur.\nBudur başqa bir oxşar sual var, amma yenə də heç bir həll tapılmadı ...\nNə edirİmza X geri çevrilmirdeməkdir?\nHər hansı bir fikir var? Yardım üçün təşəkkür edirik!\nJoseph, sən haqlısan. Budur MY problemimin həlli. Bəlkə kimsə daha çox detal əlavə edə bilər, amma bunu belə həll etdim:\nMəni maraqlandıran bölgə orijinal görüntünün dörddə biri idi, buna görə Landsat şəklini daha kiçik bir ölçüyə kəsdim və təsnif etməyə başlamazdan əvvəl məni maraqlandırmadığım böyük bir bölgəni tərk etdim (sonunda etməyi planlaşdırırdım) prosesin).\nBirinin mənə dediyi kimi təlim sahələrini yenidən rəqəmsallaşdırdım: "Təlim sahələri əhəmiyyətli sayda piksel ehtiva edəcək qədər böyük, ancaq homojen olacaq qədər kiçik olmalıdır".\nBundan sonra bütün prosesi (v.to.rast, i.gensig, i.maxlik) yenidən etdim və problemsiz!\nGörüntünün ölçüsündən və kiçik bir bölgədəki bütün təlim sahələrimdən başqa, əvvəlki rəqəmsallaşdırılmış təlim sahələrimin o qədər də kiçik olmadığını, ancaq çox güman ki, homojen olmadığını düşünürəm.\nVideoya baxın: Geomorphometry in GRASS GIS (Oktyabr 2021).\nCopyright 2021 \_ GRASS-da i.gensig-dən sonra boş imza faylı...


“Gələcək üçün maliyyə” adlı təlimlərə start verilib - AZƏRTAC – Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi\nŞahbuz, 29 iyul, AZƏRTAC\nNaxçıvan Muxtar Respublikasının Maliyyə Nazirliyi yanında Maliyyə Tədris Mərkəzi tərəfindən icrasına başlanılmış “Gələcək üçün maliyyə” layihəsi çərçivəsində ilk təlim Şahbuz rayonunda yerləşən Ağbulaq İstirahət Mərkəzində təşkil olunub.\nMaliyyə Tədris Mərkəzindən AZƏRTAC-ın Naxçıvan bürosuna bildirilib ki, təlimdə muxtar respublikada fəaliyyət göstərən ali təhsil müəssisələrində təhsil alan tələbələr və könüllü gənclər iştirak ediblər. 50-dən çox tələbənin cəlb olunduğu təlimin keçirilməsində məqsəd tələbələr arasında maliyyə savadlılığını təşviq etmək, pul, gəlir, qənaət, xərc, investisiya, büdcə kimi konseptlər haqqında biliklərə yiyələnməkdir.\nİlk olaraq, Maliyyə Tədris Mərkəzinin əməkdaşı layihə barədə ətraflı məlumat verib, əhəmiyyəti və aktuallığı barədə danışıb. Bildirilib ki, Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi Sədrinin 2015-ci il 27 iyul tarixli “Ali və orta ixtisas təhsili müəssisələrində ixtisasların müvafiq təşkilatlara hamiliyə verilməsi haqqında” Sərəncamı ilə qarşıya qoyulan vəzifələrin icrası əhəmiyyətli layihələrin reallaşmasına yol açıb. Həyata keçirilən bu layihə də məhz müvafiq sərəncamla bağlıdır. Tələbələrin layihə çərçivəsində keçirilən tədbirlərdə iştirakları onların təlim məşğələlərində müvafiq bilik və bacarıqlar əldə etmələri ilə yanaşı, dünyagörüşlərinin genişlənməsinə, müasir informasiya cəmiyyətində tələb olunan səviyyədə hərtərəfli məlumata sahib olmalarına şərait yaradır.\nTədbirin proqramına uyğun olaraq mərkəzin əməkdaşı Pərviz Babayev tərəfindən “Gələcək üçün maliyyə” mövzusunda hazırlanmış təlim materialı təqdim olunub. Təqdimat zamanı pulun formalaşması və yeni nəsil valyuta, büdcə nədir, büdcənin düzgün şəkildə idarə edilməsi, şəxsi pul vəsaitlərinin planlı şəkildə istifadəsi, yığım və investisiyanın əhəmiyyəti və digər mövzular haqqında ətraflı məlumat verilib.\nTələbələrin bu mövzular ətrafında bilik səviyyələrinin yoxlanılması məqsədilə interaktiv mərhələ keçirilib. Bu mərhələdə 5 komanda iştirak edib və iştirakçılara mərhələnin nəticələrinə müvafiq fərqləndirici sertifikatlar və hədiyyələr təqdim olunub.\nAZERTAG.AZ :“Gələcək üçün maliyyə” adlı təlimlərə start verilib