525-ci Qəzet - “Şeypur” jurnalı erməni məkrini necə ifşa edirdi?\n"Azərbaycan Dəmir Yolları"nda koronavirus təhlükəsi ilə bağlı qərargah yaradılıb\n“Şeypur” jurnalı erməni məkrini necə ifşa edirdi?\nOxunub: 1617 dəfə\nfilologiya elmləri doktoru, əməkdar elm xadimi,\nNaxçıvan MR Ali Məclisinin deputatı\nAzərbaycan satirik mətbuatı tarixində özünəməxsus yer tutan “Şeypur” jurnalının cəmi 14 sayı çıxıb, onlardan 11-i 1918-ci ilə, 3-ü isə 1919-cu ilə aiddir. Jurnalın ilk sayı 5 oktyabr 1918-ci ildə, son sayı isə 18 yanvar 1919-cu ildə işıq üzü görüb. Həftədə bir dəfə səkkiz səhifə həcmində çıxan bu mətbuat orqanı Bakıda elektrik “Turan” mətbəəsində nəşr olunurdu. Jurnalın müdiri, yəni redaktoru məşhur maarifçi Məhəmmədtağı Sidqinin oğlu, tanınmış jurnalist və publisist Məmmədəli Sidqi, naşiri istedadlı ədib Səməd Mənsur idi. “Şeypur”un səhifələrində Məmmədəli Sidqi, Səməd Mənsur, Salman Mümtaz, Cəfər Cabbarlı və digər tanınmış qələm sahiblərinin maraqlı yazıları dərc olunub.\nJurnaldakı materiallarla ətraflı tanışlıqdan sonra deyə bilərik ki, “Şeypur”a uzun illər birtərəfli, laqeyd münasibət bilavasitə onun mövzu-ideya mündəricəsi, izlədiyi qayə ilə bağlı idi. İctimai-siyasi hadisə və proseslərə aydın mövqedən münasibət bildirən jurnal Vətən və xalq taleyi üçün xüsusi önəm daşıyan məsələlərə həssaslıqla yanaşır, milli mənafelərin ardıcıl müdafiəçisi kimi çıxış edir, bu yolda heç nədən çəkinmirdi. Xüsusən Azərbaycanın yenidən işğalına yönələn rus bolşevizminin əsl mahiyyəti, onlara və digər havadarlarına arxalanan ermənilərin fitnəkar əməlləri, əsassız torpaq iddiaları, 1918-ci ilin martında soydaşlarımıza qarşı törətdikləri qanlı qırğınlar “Şeypur”un səhifələrində tutarlı faktlar və əhatəli təhlillər vasitəsilə gah ciddi, gah da satirik tərzdə öz ifadəsini tapıb. Məhz bu cəhətlərinə görə jurnal sovet dövründə “əksinqilabi” ruhlu mətbuat orqanı sayılaraq tədqiqə cəlb olunmayıb. Müstəqillik dövründə də bu yöndə xüsusi bir addım atılmayıb.\nAzərbaycanın o dövrdəki mürəkkəb vəziyyəti, üzləşdiyi problemlər, xüsusən erməni basqınlarına və iddialarına məruz qalması “Şeypur”un səhifələrindəki bir çox materiallarda özünün dolğun bədii-publisistik ifadəsini tapıb. İlk saydakı “Altı ay” məqaləsində müəllif əsas diqqəti xalqımıza qarşı törədilmiş 1918-ci ilin qanlı mart qırğınından ötən altı aya yönəldərək həmvətənlərinə xitabən yazırdı: “Altı aydır ki, gülməmisən. Mart hadisatından, bolşeviklərin təbirincə, vətəndaş müharibəsindən sonra suya batmış toyuq kimi suyu süzülə-süzülə bir tərəfdə qalmışdın. Öz şəhərində, öz evində özgə yerdən gəlmişlərin əli altında əzilirdin. Küçədən keçəndə küçə dibi ilə yeriyib, öz ana dilində danışmağa ehtiyat edirdin...” Göründüyü kimi, M. Sidqi mart hadisələrini vətəndaş müharibəsi sayan bolşeviklərin də iç üzünü qısa ştrixlə açır. Həmin sayda “Yaftım” imzalı “Zəbani-hal” adlı şeirdə isə bolşeviklərin, Şaumyan kimi maskalı daşnakların Bakıdakı qanlı cinayətləri pislənilir:\nJurnalın naşiri Səməd Mənsurun ilk sayda “Pompuşalı” imzasıyla verilmiş “Qaçmaq günüdür” şeirində Azərbaycan və türk silahlı qüvvələrinin Bakını azad etmək üçün birgə hərbi əməliyyatları alqışlanır, torpaqlarımızdan çəkilməyə məcbur qalan ingilis və erməni bölüklərinə ironiya ilə xitab olunur. Bu sayda “Şeypur”un lüğəti” başlıqlı satirik şərhlərdə də ermənilərin iç üzü açılır.\n“Şeypur”un 3-cü sayındakı “Teleqraf xəbərləri”ndə milli qüvvələrin Bakını yadellilərdən azad etməsi xəbərindən əndişələnən ermənilərin məkrli siması satirik tərzdə ifşa edilir: “...Andranik Bakının alınması xəbərini eşitcək canını bədənindən çıxarıb, tezliklə özünü Bakıya yetirmək üçün propusk alıb havaya qalxdı. Andranikin keçəcəyi yollara xəbər verildi ki, hər yerdə onu müşayiət etsinlər...\nDünən Andranikin ruhu qara paltarda Şuşa şəhəri üzərindən Bakıya tərəf keçdi. İrəvan- Andranikin ruhunun Bakıya tərəf getməsi xəbəri alınan kimi ermənilər tərəfindən Hamazaspa təbrik teleqrafları göndərildi. Andranikin ruhu Bakıdan qayıdana qədər onun cəmdəyini saxlamaq lazım gəldiyindən İrəvandan Zəngəzura bir dəstə nümayəndə göndərildi ki, Andranikin cəmdəyini İrəvana gətirsinlər”\n3-cü saydakı bir şeirdə mart hadisələrində ikibaşlı oyun oynayan bəzi qüvvələrin, həmçinin Andranik, Hamazasp kimi düşmənlərin mənfur siması satirik biçimdə üzə çıxarılır.\nDördüncü sayda “Şeypur” imzası ilə dərc olunmuş “Tiflis duması” adlı məqalədə “sosialist dərisi örtmüş daşnakların” mart hadisələri haqqında uydurmalar yayması, Gürcüstandakı müəyyən dairələrin, xüsusən sol eserlərin (sosialistlərin) də onlara dəstək verməsi ürək ağrısı ilə dilə gətirilir. Müəllif bolşeviklərin erməniləri dəstəklədiyini, azərbaycanlılara münasibətdə ayrı-seçkilik etdiyini, həmvətənlərimizin əksinqilabçı adıyla qırdırıldığını da diqqət mərkəzinə çəkir: “Qafqaz islam əhalisi hamısı “kontrevolyusioner”, yəni əksinqilabçı olduqlarına görə onların qətli vacibdir. Lakin kirvələr əsl həqiqi sosialist, yəni cibgir olduqlarından onlar lazımlı adamlardırlar. Özləri də azdırlar. .. Onlara əl gəzdirib azaltmaq yaxşı deyildir”. Müəllif əsl vətəndaş yanğısı ilə belə bir haqlı sual verir: “Amma bircə burası var ki, bilmirəm, bu “rəhmli ağalar” bir neçə ildə bütün Qafqaziyada müsəlman qanı çay kimi axanda harada idilər?”\nJurnalın 5-ci sayındakı “Rəsmi-güşad” adlı yazıda azərbaycanlılarda düşmənə qarşı birliyin, səfərbərlik ruhunun güclü olmasının vacibliyi önə çəkilmiş, eyni zamanda mart hadisələrindən danışılarkən erməni namərdliyinin iç üzü konkret şəkildə açılmış, onların “müsəlmanları qırması, evləri çapıb talaması, bazarları yandırması” nəzərə çatdırılmışdır. Bu saydakı “Taziyanə” adlı şeir parçasında da “Bakı yandı, millət qırıldı” harayı eşidilir.\n6-cı sayda “Şeypur” imzalı müəllifin “Nə istəyirlər?” adlı məqaləsində də erməni xislətinin böhtankeş mahiyyəti önə çəkilmişdir. Bu saydakı “Bir diplomat ilə müsahibə”də də erməni quldurların günahsız azərbaycanlıları qətlə yetirməsi nəzərə çatdırılmışdır: ”Erməni cümhuriyyətinin müsəlləh qüvvəsi Andranik başda olmaqla xırda uşaq-muşaqları qırmaqla rəşadətini göstərir” .\n7-ci sayda “Mərqub” imzasıyla verilmiş “Təqsirkar gücsüzdür” adlı məqalədə 1918-ci ilin mart hadisələrində daşnakların təkcə Bakıda 13 min azərbaycanlını əsir götürməsi, onların ev-eşiyini talan etməsi barədə danışılır: ”Bu on üç min nəfərin evi, məlum olduğu kimi, Caparidze və Məşədi bəyin söylədiyinə görə talanlanmışdır. Aparılan aparılıb, yerdə qalan stəkan, nimçə kimi şeylər sındırılmışdı. Bu bolşeviklərin dediyi... Daşnaksaqanlar Bakının neftini, benzinini, cövhərini, hökumət idarələrində olan nəqdiyyələrini, manufakturanı... və qeyrini paraxod rabatay... Əhaliyə məxsus olan paraxodlar da üstəlik getdi”. Məqalədə o da vurğulanır ki, ermənilərin törətdiyi vəhşilik və talanın miqyası daha böyük olmuş, bolşeviklər isə “camaatı həyəcana gətirməmək üçün birə üç dəfə az demişlər” .\n8-ci saydakı “Bu gün” məqaləsində isə Andranikin “Qarabağda müsəlmanları qırmağa başlaması”, Ermənistan hökumətinin ona dəstək verməsi, ermənilərin əsassız iddiaları nəzərə çatdırılır: “Həyasız adamdan hər nə desən, baş verər. Bu həyasızlardan biri də Ermənistan hökumətinin baş komandanı Andranik kirvədir ki, yenə Qarabağda baş qaldırıb müsəlmanları qırmağa başlamışdır. Ermənistan hökuməti də gözlərini yumub, əli ilə işarə eləyir. Ermənistan hökumətinin nə tövr siyasət yeritdiyini və nə fikirdə olduğunu təfsir etmək artıqdır. Bu hökumət deyir ki, Qafqazda Gürcüstan və Azərbaycan ola bilməz. Burda ancaq bir Ermənistan ola bilər. Qafqazın hamısı ya gərək Ermənistan olsun, ya da Ermənistana tabe kimi bir şey olsun” . Məqalə müəllifi “Şeypur” (M. Sidqi) onu da vurğulayır ki, Tiflisdə çıxan “Qruziya” qəzeti Upuçnin adlı rus yazıçısının “Keçmiş xülyalar” adlı məqaləsini öz səhifələrində dərc etməklə ermənilərə cavab vermək istəmişdir. “Azərbaycan” qəzeti də həmin məqalənin tərcüməsini dərc etmişdir. Bu məqalədə Upuçnin aşkar şəkildə yazır ki, Qafqazda Ermənistan adlı bir şey olmayıbdır. Ruslar Qafqazı tutanda burada bir Gürcüstan olub, bir də Azərbaycan xanlıqları...Həmin saydakı “Teleqraf xəbərləri”ndə, eləcə də “Özciyəzim” imzasıyla verilmiş “Azərbaycan” adlı məqalədə Andranikin və Biçeraxovun Zəngəzur və Cəbrayıl qəzalarında soydaşlarımıza qarşı qırğınlar təşkil etməsi, Ermənistanın Kaçaznuni hökumətinin buna dəstək verməsi faktları önə çəkilmişdir.\nBu sayda “Kənarçı Pompuşalı”nın (Səməd Mənsurun) “Ziyalılarımız” felyetonunda bolşevik-daşnak qüvvələrinin azərbaycanlılara qarşı törətdiyi kütləvi qırğınlardan danışılmış, həmçinin tarixi saxtalaşdıran, hətta Nuh peyğəmbərin, Adəm ilə Həvvanın erməni olduğunu iddia edən ermənilərin cəfəng uydurmaları satirik tənqid hədəfinə çevrilmişdir.\nJurnalın 9-cu sayındakı “Siyasət” adlı məqalədə də (müəllifi “Şeypur”- M. Sidqi) bədnam Andranikin törətdiyi qırğınlardan danışılır. Həmin sayın “Teleqraf xəbərləri”ndəki tarixi faktlar isə “Bakı-Şamaxı mahalında mart hadisələrində 50 min müsəlmanın qanını axıdan Styopa Lalayevin”, həmçinin Qarabağda məskunlaşmış ermənilərin iç üzünü açır. O da vurğulanır ki, daşnaklar mart hadisələrində bolşevik cildinə girərək azərbaycanlıları əksinqilabçı kimi qələmə verməklə onları qırmalarına haqq qazandırmaq istəmişlər. Jurnalın 10-cu sayındakı “Teleqraf xəbərləri”ndə də Andranikin vəhşilikləri faktlarla ifşa olunmuşdur .\n11-ci saydakı “Şeypur” imzalı “Gürcü-erməni vuruşması” adlı məqalə də siyasi kəskinliyi və o dövrün hadisələrinin obyektiv təhlili ilə səciyyələnir. Müəllif sərhəd məsələlərini və digər mübahisəli mətləbləri müzakirə etmək üçün Tiflisdə keçirilməsi nəzərdə tutulan konfransda iştirakdan hər dəfə bir bəhanə ilə boyun qaçıran ermənilərin əsassız mövqeyini, gürcülərə qarşı da iddialar irəli sürmələrini, vəhşi daşnakların Borçalıdakı soydaşlarımıza da divan tutduqlarını ifşa etmişdir. Təhlillər sonunda müəllif belə nəticəyə gəlir ki, bütün bu oyunlar “Ermənistana Ermənistan verilməsinə”, yəni Qafqazda qondarma Ermənistan formalaşdırılmasına yönəlmişdir. Bu saydakı “Havadan qapılmış xəbərlər”də ermənilərlə gürcülər arasında keçirilən Sinain konfransından, ermənilərin Gürcüstan parlamentindəki siyasi riyakarlığından, Qafqazın müxtəlif bölgələrində soydaşlarımıza qarşı törətdikləri qətllərdən bəhs olunur. 12-ci saydakı “Teleqraf xəbərləri”ndə də ermənilərin şərəfsiz əməlləri barədə bəzi faktlara rast gəlirik. 13-cü sayda “Azərbaycanlı” imzasıyla dərc olunmuş “Erməni yuxusu” adlı maraqlı felyeton daşnakların yalanlarına səciyyəvi nümunədir.\n“Şeypur”un 14-cü sayında “Özciyəzim” imzalı müəllifin “Azərbaycan və İran” adlı felyetonunda dövrün bir sıra mühüm hadisələri ilə yanaşı, qədim Azərbaycan torpaqları olan qondarma Ermənistan ərazisində günahsız yerə qanı axıdılan, şərəfi tapdanan minlərlə soydaşımızın acı taleyinə, həmçinin ermənilərin riyakar oyunlarına sərt münasibət ifadə olunmuşdur: “Daşnaklar Hayastan məmləkəti dairəsində yüz minlər ilə nahaq yerə qanı axıdılan, namus və irzi paymal olan müsəlmanlar şayəd birdən hökumətə üz tutub desə ki: “A kirvə! Axı belə hökumət aparmaq olmaz. Bunca zülm və qədər Afrika vəhşilərinə belə yaraşmaz, əlbəttə, bu, dövlətə xəyanətdir. Amma üç erməni bir yolda iki adamın yolunu kəsib libasını alsa, yainki bir kəndin ermənisi bir karvan arvad-uşağı qiymə-qiymə doğrasa, yainki bir xain, cani, qaniçən, adam əti yeyən başına bir neçə min özü kimi vəhşi yığıb, kəndləri, qəsəbələri oda və qurşuna tutsa, əlbəttə, bu iş inqilabçılıq və bu işi görənlər inqilab qəhrəmanı, hürriyyət fədakarı, azadlıq pəhləvanlarıdırlar”. Bu sayın “Teleqraf xəbərləri”ndə ermənilərin Naxçıvan və Ordubada hücum edərək vəhşiliklər törətmələri satirik tərzdə diqqət mərkəzinə çəkilmişdir: ”Andranik öz dəstəsi ilə bərabər Ordubada “qonaq” gələcəkdir. Şəhər əhalisi bu “qonağı” istiqbala hazırlaşır. Ordubad ətrafında olan səngərlərdə tədarük vardır. Səngərlər torpaq ilə içi dolu meşoklar ilə bəzənmişdir...Naxçıvana Andranik deyil, İrəvan tərəfindən “erməni” adlı qonaqlar hərəkət edirlər...” Ermənilər üzdə vəhşiliklərdən əl çəkdiklərini desələr də, daima öz çirkin işlərini davam etdirmişlər: “Zəngəzurda olan ermənilər dəfələrlə müttəfiq dövlətlər nümayəndələri yanında müsəlman kəndlərini dağıtmağı və müsəlman öldürməyi tövbə etdiklərini iqrar etmişdilər. Bu dəfə ermənilər bundan belə tövbə etməyi tövbə etdiklərini hamıya xəbər vermişlər...” “Teleqraf xəbərləri”ndəki başqa bir fakt on minlərlə soydaşımızın qaçqın vəziyyətinə düşməsini diqqət mərkəzinə çəkir: “Qarabağdan xəbər verirlər ki, erməni zəlzələsindən ev-eşikləri dağılıb dərbədər düşən qırx min nəfər qaçqın ordusu Bakı üzərinə yürüş etməkdədir”.\nÜmumiyyətlə, “Şeypur” jurnalındakı çoxsaylı materiallar 1918-1919-cu illərdə nankor ermənilərin azərbaycanlılara qarşı törətdiyi qanlı qırğınları, ağlasığmaz vəhşilikləri real faktlara istinadən bədii-publisistik tərzdə əks etdirir.\nBütün bunları nəzərə alaraq ədəbi-ictimai fikir tariximizdə mühüm mövqeyi olan “Şeypur” jurnalının bütün saylarını latın əlifbası ilə çapa hazırlamışam. Yaxın vaxtlarda kitab halında işıq üzü görəcək. Azərbaycan milli mətbuatının yaranmasının 138-ci ildönümü ərəfəsində “Şeypur” jurnalından ikcə materialı hörmətli oxuculara təqdim edirəm.\nErməni kirvələrin qədimdən bəri bir adətləri vardır ki, bir şey olan kimi elə bağırardılar ki, səsləri birbaş Yevropaya gedərdi. Yevropanın başı qarışıq olduğuna görə indi də Ermənistanın Tiflisdə olan vəkili Camaliyan əlini qulağının dibinə qoyub Kiyev komissarına qışqırır ki, – Adə, ay dığa! Qoyma, Gürcüstanda olan erməni qaçqınları soyuqdan, aclıqdan qırıldı.\nQəzetlərin verdiyi xəbərlərə görə, Camaliyanın səsindən Tiflis yaxınlığında olan bir körpü bir balaca şikəst olmuşdur. Bundan əlavə, Tiflisdə çıxan erməni qəzetləri bütün Qafqaziyanın Ermənistana verilməsindən ötrü müharibə edib qırılan ermənilərin tələf olmasından şikayət edib, Gürcüstan hökumətini bu “qırğının“ qabağını almağa məcbur etmək üçün uzun-uzadı məqalələr yazmaqdadırlar.\nGürcüstan parlamanı da keçən günlərdə bir iclas qurub, Gürcüstanda olan ermənilərin Gürcüstan hökumətindən nə istədiklərini müzakirəyə qoymuşdur. Erməni qəzetlərinin “şirin dilli” məqalələrindən bəzi parçalar dəxi parlamanda oxunmuşdur.\nO gün Gəncədən iki teleqraf gəlib ki, erməni saldatları Göyçə sərhəddini keçib müsəlmanlara hücüm etmişdilər. Altmış min müsəlmanın irzü namusu, həyatı, malı və mülkü təhdid edilir. İndi Tiflisdə olan Camaliyana və erməni qəzetlərinə deyəsən ki, balam, bu nə əhvalatdır? Özlərini eşitməməzliyə vurub deyəcəklər ki, qoymayın, erməni milləti qırıldı, qurtardı. Bu işlərdən belə görünür ki, ermənilər Ermənistana qənaət etməyib, Rey havasına düşmüşdürlər.\nXülasə, erməni kirvələr çox ərköyün bəslənmişlər. Onlar deyir ki, biz hər nə eləsək, siz danışmayın. Ancaq siz bir balaca əl tərpətsəniz, qiyamət qopardarıq.\nBaşını ağrıtmayım. Bu axır vaxt heç ermənilər özləri də bilməyir, nə istəyir.\n“Şeypur” jurnalı, № 6, səh. 1,\n9 səfər 1337, şənbə (16 noyabr 1918)\nBu yaxınlarda ermənilər bir çox yuxular görməyə başlamışlar.\nO gün bir nəfər erməni Tiflisdən Bakıya gələndə vaqonda yatıb yuxusunda gördü ki, Hacıqabul stansiyasında müsəlmanlar vaqondan on üç ədəd ermənini çıxarıb camaatın gözü qabağında güllələyirlər. Həmən erməni axper Bakıya çatan kimi ayılıb bu yuxusunu Bakıda olan yoldaşlarına nağıl etmişdir. Yoldaşları da bu xəbəri (daha doğrusu, bu yuxunu) götürüb qəzetdə yazıblar.\nParlamanda olan müsəlman sosialistləri bu əhvalatı təhqiq etməkdən ötrü hökumətə bir sorğu vermişdilər. Hökumət rəisi də gəlib parlamanda əhvalatı təfsilən nağıl elədi ki, heç bir belə əhvalat olmayıbdır. Həmən yuxu görən erməni, Bakı qubernatoru və bir nəfər də erməni şurayi-milli üzvü Hacıqabula gediblər, belə bir əhvalat olduğunu soruşublar. Axırda məlum olub ki, heç belə iş olmamışdır.\nQərəz, ermənilərin bu axır vaxt Azərbaycanda otura-otura belə yuxular görməsi, Qarabağ, Naxçıvan və Ordubad mahallarında nə hərəkətlərdə bulunması aydın məsələlərdən biridir ki, bu barədə bir çox dəfələr yazılmışdır.\n“Şeypur” jurnalı, № 13, səh. 5-6,\n8 rəbiül-axır 1337, şənbə\n(11 yanvar 1919)


Daha bir məşhurun xanımı ağır vəziyyətdə: Xərçəng ola bilər - MINVAL.INFO\nDaha bir məşhurun xanımı ağır vəziyyətdə: Xərçəng ola bilər\nMərhum reper Hüseyn Dəryanın həyat yoldaşı Sona İbadova uzun müddətdir xəstəlikdən əziyyət çəkdiyini deyib.\nMinval.İnfo axşam.az-a istinadən xəbər verir ki, “Düz bazar” proqramına gələn Sona iki süd vəzisinin də kəsdirməli olduğunu bildirib.\n“Süd vəzimdə mastopatiya var. 2011-ci ildən hər gün dərman atıram. Xərçəng olmasam da, onkoloji klinikaya gedib gəlirəm. Həkim deyir ki, iki süd vəzim də kəsilməlidir. Çünki bədənimdə şiş daşıyıram. Ən xırda bir səhv onu xərçəngə çevirəcək. Şüa olsa, olacam xərçəng. Kirayə yaşayıram, özüm çalışıram və oğluma baxıram”.\nTarix: 2018/09/29 20:19


Palitra qəzeti “Azərbaycan gəncliyi siyasi, iqtisadi, humanitar, sosial tədbirlərin həyata keçirilməsində mühüm rol oynayır”\n“Azərbaycan gəncliyi siyasi, iqtisadi, humanitar, sosial tədbirlərin həyata keçirilməsində mühüm rol oynayır”\nTarix: 07.08.2013 | Saat: 22:52:00 | E-mail | Çapa göndər\nAidə İmamova: “Gənclər beynəlxalq layihələrdə iştirak etməklə həm dövləti təmsil edir, həm də yeni dil və mədəniyyət bilgiləri əldə etmək imkanları yaranır”\nA.İmamova 1999-cu ildə Nəsimi rayonu R.Nəsirov adına 111saylı orta məktəbin 1-ci sinfinə daxil olub. Çox aktiv şagird həyatı yaşayıb. Məktəb illərində 11 il sinif əlaçısı və bütün tədbirlərdə aparıcı olub. Şeir, inşa, riyaziyyat fənni üzrə olimpiadalarda, hərbi yarışlarda, hətta futbol üzrə də məktəbini təmsil edib. 2009-cu ildə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin Ümumi iqtisadiyyat fakültəsinə daxil olub. Bu il iqtisadiyyatın dövlət tənzimlənməsi ixtisasının 3-cü kursunu bitirib. Universitetin Tələbə Elmi Cəmiyyətində fəaliyyəti olub. Hazırda Türkiyə Universitetləri Məzunları İctimai Birliyində Gənclər Mərkəzinin sədridir.\nMüsahibimiz Türkiyə Universitetləri Məzunları İctimai Birliyində Gənclər Mərkəzinin sədri Aidə İmamovadır.\n-Təşkilatdakı fəaliyyətinizlə bağlı məlumat verərdiniz.\n-\tTəşkilat olaraq bir çox layihələri həyata keçirmişik, gənclərin bir arada toplanması, müzakirələr aparması, gənclərin xaricdə təhsil alması, problemlərinin həlli, öz istəklərinin azad şəkildə həyata keçirilməsi üçün şərait yaratmışıq. Bakı və digər regionların məktəblərində şagirdlərin düzgün yönləndirilməsi ilə bağlı “Gənclərin peşə təhsili və ixtisas seçimi”, Azərbaycan universitetlərində “Tələbələr arasında dövlət rəmzlərinin təbliği “ ilə bağlı çox geniş layihələr həyata keçirmişik. Layihə müddətində bütün universitetlərin tələbələri ilə çox maraqlı müzakirələrimiz, dövlət rəmzlərimizə hörmət, sevgi hissinin aşılanması ilə bağlı tədbirlərimiz oldu və düşünürəm ki, belə layihələrin dövlətimizin gələcəyi olan gənclər arasında keçirilməsi olduqca vacibdir. Daha sonra “İnsan hüquq və azadlıqlarının reallıqları”, “ Biz narkotik bəlasını tanıyırıq və gənclərə tanıdırıq “ adlı layihələr həyata keçirmişik. “Vətənimizi tanıyaq, tanıdaq və sevdirək “ adlı layihə çərçivəsində gənclərlə birlikdə Vətənimizin gözəl, səfalı guşələrinə, tarixi-memarlıq abidələrinə, regionların görməli yerlərinə səyahət etdik. 20 Yanvar xalqımızın hüzn günü ilə bağlı Şəhidlər xiyabanını ziyarət etdikdən sonra “Şəhidlər ölməz, Vətən bölünməz” adlı tədbir həyata keçirdik. Xocalı soyqırımı ilə bağlı TUMİB Gənclər Mərkəzi olaraq “Xocalı fəryadı” abidəsini ziyarət etdikdən “Xocalı Fəryadı “adlı tədbiri reallaşdırdıq. Daha sonra 31 Mart Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü ilə bağlı TUMİB olaraq Quba soyqırımı məzarlığını ziyarət etdik. Türk xalqının qəhrəmanlıq tarixinin şanlı səhifələrindən olan Çanaqqala döyüşlərinin 98-ci ildönümünə həsr edilmiş tədbir həyata keçirdik. Bir çox tədbir, seminar, dəyirmi masalarda iştirak etmişəm. Gənclər Günündə “Milli şüur və müasir gənclik” adlı tədbir keçirilmişdi. Həmin tədbirdə bir sıra Vətənimiz üçün dəyərli olan insanlarla birlikdə mənə də “Vətənpərvər gənc” fəxri adı verildiyi üçün özümü şanslı hesab edirəm. Gənclər və İdman Nazirliyinin Avropa Şurası ilə birlikdə həyata keçirdiyi “Avropa Gənclər Fondu və fondun yeni fəaliyyət sistemi haqqında gənclər təşkilatlarının məlumatlandırılması” mövzusunda seminarda iştirak etmişəm və həmin fonda yeni ideyalar ilə bağlı müraciət etmək fikrimiz var. “Milli mətbuatımız 138-QHT-media münasibətləri” adlı Azərbaycan mətbuatının dəyərli insanlarının mükafatlandırılması həyata keçirildi. Bu gün gənclərimiz üçün ulu öndər Heydər Əliyev tərəfindən əsası qoyulmuş hər bir şərait Prezident İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilir. Qarşıdan gələn prezident seçkilərində qardaş Türkiyədə və digər ölkələrdə təhsil alan tələbə və məzunlar adından Prezident İlham Əliyevin namizədliyini dəstəkləmək məqsədi ilə mətbuat konfransı keçirdik. Mən bir daha TUMİB Gənclər Mərkəzi olaraq daha güclü dövlət və vahid Azərbaycan naminə seçkilərdə Prezident İlham Əliyevi dəstəkləyəcəyimizi bildirirəm və gənclərimizi ona dəstək olmağa çağırıram. Ümid edirəm ki, növbəti illərdə gənclərimizin inkişafı üçün dövlətimiz tərəfindən daha böyük addımlar atılacaq. Bəzən uşaqlar hesab edirlər ki, mən işin xırdalıqlarına həddən çox diqqət ayırıram, çünki işin uğursuz alınacağından qorxuram. Həqiqətən, bu gün məni inkişaf etdirəcək fəaliyyətlə məşğul olmaqdan məmnunam.\n-Gələcək planlarınız və ictimai fəaliyyətiniz barədə nələri deyə bilərsiniz?\n-Həyat davam edirsə, mənim planlarım və nail olmağa çalışdığım istəklərim də artır. Həmişə öz üzərinizdə işləyin, daha çox biliklərə sahib olmağa çalışın, inanın ki, həmişə qalibiyyətin bir addımlığında olarsınız. Bir yerdə durğun vəziyyətdə olan gənclik həmin nöqtədə qalmır, əksinə, geriyə addımlamış olur. Bu günə kimi uğurlarımın qarşısında bir stimulum dayanıb: “Möcüzəni inam yaradır. Yetər ki, inanın, onda hər şeyin öhdəliyindən gələrsiniz”. Heç kimin haqqını yemədən düzgün olun. Ən əsası məqsəd, istək və işləmək lazımdır.\nQarşıdan gələn il üçün universitetdə oxuduğum müddətdə həm təşkilat, həm dərslərimlə məşğul olmağı düşünürəm. Magistratura, daha sonra ikinci ali təhsil almaq da planlarımda var, inşallah. Cəmiyyətdə maarifləndirmə işinin aparılması, vətəndaş fəallığının artırılması, sağlam həyat tərzinin təbliğ edilməsi, ətraf mühitin qorunması, əlil, qoca və kimsəsiz uşaqlara göstərilən fiziki və mənəvi yardımların edilməsi, ən əsası, olduqca vacib olan gənclərimizdə Vətənimizə, dövlətimizə, dövlət rəmzlərimizə hörmət hissinin nə qədər vacib olduğunu, daha sonra qeyri-hökumət təşkilatlarının birgə fəaliyyəti və s. bağlı çox layihələri artıq öz aləmimdə canlandırmışam. İnşallah, göydə Allahın və yerdə bəndələrin köməkliyi və gənclərimizin səyi nəticəsində bu sahədə layihə və tədbirlər həyata keçirəcəm. Ölkəmizdə gənclər üçün yaradılmış şəraiti görəndə planlarım həqiqətən dəyişir.Ona görə də zamanla çox işlər görməyi düşünürəm.\n-Gənclərin ictimai təşkilatlanması ilə bağlı hansı fikirləriniz var?\n- Gənclərimiz hazırda təsisat kimi sosial və ictimai sahələrdə fəaliyyət göstərərək müxtəlif sosial layihələr və tədbirlər həyata keçirir və cəmiyyətin inkişafında mühüm rol oynayırlar. Bu gün gənclərimiz kifayət qədər təşkilatlara cəlb olunaraq şəxsi və peşəkar bacarıqları, bilik və təcrübələri ilə təşkilatlarda işin qurulmasına böyük töhfələr verirlər. Həqiqətən, bu, çox sevindirici haldır. Demək, Azərbaycan gəncliyi heç də passiv deyil. Gənclərimizin ictimai təşkilatlarda fəaliyyəti ərzində əldə etdiyi təcrübə, bilik və bacarıqları gələcəkdə onların peşəkar kimi formalaşmasına kömək edəcək. İnsan həyata bir dəfə gəlir. Mənə görə bizə verilən bu həyatı zamanında dəyərləndirməliyik. Gənclik həyatımızda bizim hər şeyə maraqla səy göstərdiyimiz bir zamandır. Bu Vətənin torpağında yaşayıb, suyunu içiriksə, həyatda olduğumuz müddətdə bu Vətən üçün də nələrisə etməliyik. Ölkənin həyatında aktiv olarsınızsa, şəxsi və peşəkar, bilik və vərdişlərə yiyələnmiş olarsınız, ünsiyyət və sosial mühitə girməyi öyrənmiş olarsınız, maraq dairəniz genişlənmiş olar, problemlərin həlli yollarını öyrənmiş olarsınız, özünüzə inam hissi artar, insanlara kömək etməklə cəmiyyətə lazımlı vətəndaş hissi formalaşmış olar, beynəlxalq layihələrdə iştirak etməklə həm dövlətimizi təmsil etmiş olarsınız, həm də yeni dil və mədəniyyət əldə etmək imkanlarınız yaranar. Çox təəssüflə bildirirəm ki, cəmiyyətdə “Xoşbəxt olmaq üçün gözə çarpmadan yaşamaq lazımdır” devizi altında həyat şəraiti keçirən gənclərimiz də az deyil. Mənim üçün belə bir həyat bədbəxtlik olardı. Bir şeyi də etiraf edim ki, aktiv həyat şəraitini seçərkən dost-tanışlar tərəfindən birmənalı qarşılanmadığım zamanlar da oldu. Bəlkə də başqa sahədə özümü sınamalı olduğumu düşündülər. Amma bir şeyə nail olmaq üçün ürəkdən çalışdığım zamanlar olursa, sanki həqiqətən, bütün həyat mənim üçün şərait yaradır...\n-Gəncliyin inkişafına dövlətin yaratdığı şəraiti necə qiymətləndirirsiniz?\n- Bu gün əsası ulu öndər Heydər Əliyev tərəfindən gənclərimizin inkişafı üçün qoyulmuş siyasəti, hazırda Prezident İlham Əliyev tərəfindən qəbul edilmiş dövlət proqramları ilə həyata keçirilən tədbirləri sadalamaq kifayət edər ki, yaradılmış imkanlar görünsün. Bu gün dövlətin apardığı gənclər siyasəti dövlət siyasətinin mühüm tərkib hissəsidir. Azərbaycan gəncliyi siyasi, iqtisadi, humanitar, sosial tədbirlərin həyata keçirilməsində mühüm rol oynayır. Dövlətin gənclərin fəaliyyəti üçün yaratdığı geniş imkanlar nəticəsində gənclərimiz bu gün çox yerlərdə öz sözlərini demiş olurlar. “Azərbaycan gəncliyi Dövlət Proqramı (2005-2009-cu illər)”na uyğun olaraq gənclərin sosial müdafiəsi, məşğulluğunun təmin edilməsi, yaradıcılıq axtarışlarının stimullaşdırılması, milli ruhda təlim-tərbiyəsi, hərbi-vətənpərvərlik tərbiyəsinin gücləndirilməsi, sağlam həyat tərzinin təbliği istiqamətində tədbirlər həyata keçirilib. “Azərbaycan gəncliyi 2011-2015-ci illərdə” Dövlət Proqramına uyğun olaraq, gənclər siyasəti ilə bağlı elm, təhsil, mədəniyyət və digər sosial sahələrə yönələn fəaliyyətlərin stimullaşdırılması məqsədilə Prezident yanında Gənclər Fondu yaradılıb və Bakıda Gənclər Mərkəzinin, regionlarda isə gənclər evi inşa edilməsi üçün müvafiq addımlar atılıb. Artıq 12 rayonda, o cümlədən Zərdab rayonunda da gənclər evi fəaliyyət göstərir. Bundan başqa 2005-2009-cu illər üçün “Azərbaycan gəncliyi Dövlət Proqramı”na büdcədən 8 milyon 375 min manat ayrılmışdısa, yeni proqrama 80 milyon manat vəsait ayırmaq planlaşdırılır. Bu, əvvəlki proqrama nisbətən təxminən 10 dəfədən də artıq göstəricidir. Dövlət Proqramının əsas məqsədi Azərbaycan Respublikasında gənclər siyasətini daha da inkişaf etdirmək, gənclərin menecment sahəsində fəal iştirakına şərait yaratmaq, gənc mütəxəssislərin işlə təminatı və digər sosial-iqtisadi problemlərinin həllini təmin etməkdir.Gənclərimiz cəmiyyətin bütün sahələrində fəallıq göstərirlər. Son illər həyata keçirilən tədbirlər region gənclərinin də hərtərəfli inkişafının təmin olunması sürətləndirib, onların ictimai-siyasi fəallığının artmasına kömək edib. Təkcə bu tədbirlərdən biri olan “Azərbaycan gəncliyi 2011-2015-ci illərdə” Dövlət Proqramına uyğun olaraq, Prezident yanında Gənclər Fondunun yaradılmasını göstərmək olar ki, onun da məqsədi gənclər siyasəti ilə bağlı elm, təhsil, mədəniyyət və digər sosial sahələrə yönələn fəaliyyətlərin stimullaşdırılması ilə yanaşı, gənclərin ictimai fəallığının artırılmasıdır. Bu qədər şəraitin qarşılığında passiv həyat şəraiti keçirmək əvəzinə bu şəraitdən mümkün qədər əlverişli istifadə etmək lazımdır. İnanın ki, gənclik yaşını keçmiş minlərlə insanlar var ki, onlar hazırda bizim yerimizdə olmaq istərdilər...\n-Gənclərə hansı tövsiyələriniz var?\n- Həyatda düzgün qərarlar verməyimizdə, dünyanı, insanları tanımağımızda minnətdar olduğumuz dəyərli böyüklərimizin bizim üzərimizdə olan haqqını unutmamalıyıq. Həqiqətən, valideynlərimə və müəllimlərimə həyatım boyu borcluyam. Həmişə böyüklərlə məsləhətləşib,sonra öz istəklərinizə uyğun düzgün qərarlar verməyə çalışın. Kiminsə təhsilinizlə bağlı sizi yanlış yönləndirməyinə icazə verməyin. Hazırkı dövrdə “Qonşunun qızı, oğlu universitet oxuyur, mənim ovladım da mütləq ali təhsilli olmalıdır” kimi prinsiplər az olmasa da, həqiqətən, cəmiyyətimiz üçün savadlı, ən son nailiyyətlər qazanmış bu günün gənci olmağa ehtiyac var. İtirilən zaman geri qaytarılmır. Zamanında həm orta məktəbdə, həm universitet həyatında şagird, tələbə adı üçün yox, şəxsiyyət olmaq üçün mübarizə aparın. Ali təhsilli, savadlı kadrlara isə hər yerdə həmişə ehtiyac var. Ona görə də ilk olaraq diplom yox, real təhsil almağı düşünün.\n- Gənclər təşkilatlarının fəaliyyəti ilə bağlı fikirlərinizi bilmək istərdik...\n- Bu gün demək olar ki, gənclər təşkilatlarının sayı gündən-günə artmaqdadır. Bu gün gənclər təşkilatlarının fəaliyyəti üçün Gənclər və İdman Nazirliyi, Heydər Əliyev Fondu, Gənclər Fondu tərəfindən kifayət qədər büdcə ayrılır və şərait yaradılır. Gənclərin, dövlətçiliyimizin inkişafı üçün fəaliyyət göstərən gənclər təşkilatlarının bu yöndə fəalliyyəti daha effektli və təsirli olar. Gənclər təşkilatları gənclərə daim daha yaxın olmalıdır. Onların problemlərini, asudə vaxtlarının səmərəli keçirilməsini, bilik və bacarıqlarının artırılmasını və digər məsələləri gənclərin iştirakı ilə daim müzakirə etməlidirlər. İstərdim ki, ümumilikdə bütün təşkilatlar tək, ayrı-ayrı yox, birlikdə də daha çox işlərə imza atmış olsunlar. Bəzi təşkilatlarda fəaliyyət göstərən insanlar, istərdim ki, tək şəxsi həyatları üçün yox ,bu dövlət üçün də nə isə etmiş olsunlar. İndiyə kimi heç unutmadığım bir tədbirin qonağı olmuşduq. Bəlkə də məni qınayanlar olacaq, amma bir tədbir rəhbərinin tədbir açılışında “salam”ı belə vərəqdən oxuması ömrüm boyu, yəqin ki, yadımdan çıxmayacaq. Şərt o deyil ki, hamı iqtisadçı, hamı siyasətçi olsun...Bir fikir var: “Şəhərdə sonuncu olmaqdansa kənddə birinci olmaq yaxşıdır”. İnşallah, gələcəkdə bütün təşkilatlar daha çox millət, Vətən sevgisi doğuran layihələrə imza atmış olarlar. Milli şüura sahib və vətənpərvər gənclərin yetişdirilməsinə çox böyük önəm verilir. Vətən, millət sevgisi güclü əxlaq və şüura sahib olmaqla əldə edilə bilər.


Cəmiyyət Archives - VƏTƏN NAMİNƏ\nBu gün Azərbaycan mədəniyyətinin paytaxtı Şuşa şəhəri və Bakı arasında sabit telefon rabitəsinin istifadəyə verilməsi ilə bağlı ilk zəng testi uğurla həyata keçirildi. Vetennamine.az\n“Təmiz hövzələr” aksiyası çərçivəsində Su Nəqliyyatında Polis Idarəsi ilə birgə reyd keçirilib\n“Təmiz hövzələr” aksiyası çərçivəsində Su Nəqliyyatında Polis Idarəsi ilə birgə reyd keçirilib Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin Mətbuat Xidmətindən Vetennamine.az-a verilən məlumata görə,\nPrezident İlham Əliyev əhalinin sosial rifahının qorunması sahəsində əlavə tədbirlər haqqında sərəncam imzalayıb. Vetennamine.az xəbər verir ki, sərəncamda deyilir: “Ölkə əhalisinin rifah halının yaxşılaşdırılması\nVətən müharibəsi qazisi özünə belə toy etdi\nVətən müharibəsi qazisi Həsən Mehdiyev evlənib. Vetennamine.az xəbər verir ki, qazimiz Bahar adlı xanımla ailə həyatı qurub. Onun toyunda qazilər də iştirak edib. Qeyd\nBu gündən etibarən Azərbaycanda məhkəmə binalarına giriş COVID-19 pasportu ilə mümkün olacaq. Vetennamine.az xəbər verir ki, oktyabrın 6-da Ali Məhkəmə ölkədə koronavirus (COVİD-19) infeksiyasının\nSəhiyyə Nazirliyi əhaliyə 3-cü (buster) doza ilə bağlı çağırış edib. Nazirlikdən Vetennamine.az-a daxil olan məlumatda bildirilib ki, koronavirusun daha yoluxucu “Delta” ştammının gündəmdə olması\nAli məktəblərə qəbulda YENİLİK – Bu sənədlə mümkün olacaq\nPeşə təhsili haqqında dövlət sənədi ilə universitetə imtahansız daxil olmaq mümkün olacaq. Vetennamine.az xəbər verir ki, Təhsil Nazirliyi yanında İctimai Şuranın məsul katibi İlqar\nAzərbaycanda bu gün koronavirus infeksiyasına 1017 yeni yoluxma faktı qeydə alınıb, 1119 nəfər müalicə olunaraq sağalıb və evə buraxılıb. Vetennamine.az xəbər verir ki, bu\nAzərbaycanda bu gün koronavirus infeksiyasına 904 yeni yoluxma faktı qeydə alınıb, 1196 nəfər müalicə olunaraq sağalıb və evə buraxılıb. Vetennamine.az xəbər verir ki, bu\nBank adı ilə vətəndaşları aldadan DƏLƏDUZLAR: “Zəng edib məlumat istəyirlərsə…”\nSon günlər əksər vətəndaşlara yerli mobil operator nömrəsindən özünü bankın nümayəndəsi kimi təqdim edən şəxs tərəfindən mesaj gələrək bank hesabında aşkarlanan problemə görə kartın


Dr. Fərid Zeynalov (BDS, DMD, DDS) - 2 November 2011\nİtaliyanın AGE Solutions S.r.l. şirkəti yeni stomatoloji skaneri təqdim edib. Maestro 3D Dental Scanner hər növ ortopedik və ortodontik konstruksiyaların planlaşdırılması və istehsal prosesinin sadələşdirilməsi və avtomatlaşdırılması üçün düşünülüb. Sistem avtomatik olaraq abatmentləri, qapaqları (koronkaları), plombları, körpüləri, antaqonistləri, inlays və onleyləri, wax-up, klamerlər v.s. elementləri tanıyır.\nMüxtəlif CAD/CAM sistemləri ilə asanlıqla inteqrasiya oluna bilən Maestro 3D, 10 mikron kimi çox yüksək bir dəqiqliyə malikdir. Universal STL, PLY, OBJ, XYZ, PTS və VRML formatlarında 3D kompüter modelləri yaradılması və bu növ faylların müxtəlif proqramlarda istifadə olması bu sistemin ən böyük üstünlüklərindəndir. Maestro 3D inkişaf etmiş bir optik başlıq və avtomatlaşdırılmış hərəkət sistemi sayəsində, hər hansı bir müdaxiləyə ehtiyac olmadan, 2-3 dəqiqəyə və bir dəfəyə 8 modeli tam rəqəmləşdirməyə imkan verir.\nSkaner Maestro 3D Easy Dental Scan, Maestro 3D Ortho Studio və Maestro 3D Dental CAD proqramları ilə təmin edilib. Ayrıca yeni proqramların hazırlanması və individuallaşdırılması üçün pulsuz Maestro 3D Dental Scan S.D.K. istehsalçı proqramı da təqdim olunub.


Rengli axurlar - Azadliq Xeber\n03.06.2016 / 12:44 xeber –\nLenin baba Şura hökumətini quranda insanlar arasında sosial bərabərlik yaratmağa can atır, vəhşi kapitalizmi yaxına buraxmırdı. İnsanların sosial bərabərliyə razılaşması üçün isə onları maarifləndirmə yolu ilə kamilləşdirmək istəyirdi. Ona görə sovet respublikalarının hər birinin mərkəzindən tutmuş, ən ucqar kəndlərində belə, yenidənqurma işləri görməyə başladılar. Məktəbləşmə, kitabxanalaşma, poçtlaşma, elektrikləşmə, universitetləşmə kimi maarifçilik və kolxozlaşma, sovxozlaşma, zavod-fabrikləşmə kimi kollektiv əmək də bu sistemə daxil idi. Sonradan Lenin ideyalarına xəyanət edən vəhşilərin əməlləri ucbatından eksperiment uzun çəkmədi. Sovet respublikaları mərkəzdən ayrılaraq öz müstəqilliklərini yaşamağa qərar verdilər. Hər birində Leninin heykəllərini uçurdaraq kapitalizm quruluşuna, azad bazar iqtisadiyyatına başladılar. İlkin mərhələdəcə vəhşi kapitalizm qanadını hər tərəfə gərdi. Bacarıqlılar, gözüaçıqlar kapital toplamağa, zənginləşməyə başladılar, bacarıqsızlar, ortada çaş-baş qalanlar isə dilənçi vəziyyətinə düşdülər.\nHalbuki, kapitalizm ideologiyasını işləyib ərsəyə gətirənlər həmin acizlərin yaşaması üçün də çıxış yolları qoymuşdu. Buraya çoxlu sayda xeyriyyəçilik formaları daxildi. Yəni fürsətdən düzgün yararlana bilmiş kapitalistlər bacarıqsızlara, kasıblara bu və ya digər şəkildə yardım etməlidi. Həm də dövlət küçəyə atılmış işsizlərə acından ölməsin deyə müəyyən müavinət ödəməlidi. Belə xırda “əltutmalar” kapitalist quruluşunun qızıl qoludu.\nİndi kapitalizmin ilkin mərhələsini yaşayan Azərbaycanda da bir tərəfdə zənginlər, digər tərəfdə isə kasıblar, aclar dünyası meydana gəlib. Məsələn, çoxlu sayda kasıb ailələr bir nəfər zəngin qohumunun, yaxud varlı dostunun ümidinə qalıb. Çox insanların taleyi zənginləşmiş dost-tanışın, qohumunun insafından asılı vəziyyətdədi. Şəxsən mən uzun illər işsiz qalanda maddi yardım üçün nisbətən imkanlı dostlara ağız açmışam. Həmin tanışlardan heç də həmişə lazım olan miqdarı ala bilməmişəm.\nBir dəfə qoca anamı Gəncədə cərrahiyyə stoluna yıxası olduq. Baxdım ki, tələb olunan müalicə haqqına və dərmanpuluna gücüm çatmayacaq. Təbii ki, nəyin bahasına olursa olsun anamı xilas etməli idim.\nYazı-pozudan qazandığım pula öz ailəmi minimum şərtlərlə birtəhər dolandıran vaxtlarım idi. Götürüb Bakıya, ərkim çatan imkanlı bir dostuma zəng elədim. “Sən narahat olma, həkimlərə de ki, pulunu müalicənin ortalarında çatdıracağıq”- deyib, məni sevindirdi.\nXəstəsi olanlar yaxşı bilir, əməliyyata qədər çox yerlərdə pul xərcləməli olursan. Hər dəfə analiz üçün pul, dərmanlar üçün pul, rahat maşın üçün pul! Dostumdan isə bir xəbər çıxmırdı. Ta utanmaqdan keçmişdi, ona tez-tez zəng eləyirdim. O da çox vaxt heç telefona cavab vermirdi. Cavab verəndə də məni ümidlərə qərq edir, “sabah mütləq çatdıracam” deyirdi. Beləcə, müalicənin axırları gəlib çatdı, həkimlər əlimə baxıb üzlərini turşudurdu. Məcburən, vəzifədə olan zəngin, lakin xaraktercə çox acı bir qohumumdan borc pul istədim. Qohumum telefonda elə bir ağlaşma qurdu, istədim anamın ayaqqabısını satıb pulunu ona göndərəm. Sən demə, qohumum jurnalistlik fəaliyyətimdən hürkərək özünü kasıb göstərməyə çalışırmış.\nNə isə, başqa bir imkanlı dostuma ağız açdım. Bu da başladı ki, ay, özüm ölürəm, hər gün müalicəyə pul axtarıram, nə bilim, sən birindən borc tap, mən o pulu sonra sənə verərəm.\nNə başınızı ağrıdım, həkimlərə borclu qalaraq anamı onların əlindən nisyə götürüb kəndə gətirdim. Həmin günün sabahısı gecə bir kəndçim Rusiyadan zəng eləyib mənimlə hal-əhval tutdu. Sən demə, dostları ilə məclis quran vaxt təsadüfən məndən söz düşüb, o da kefinin yaxşı vaxtı mənimlə danışmaq istəyib. Söhbət arasında vəziyyəti ona söylədim. Dərhal dedi, sabah açılan kimi mən o pulu sənə göndərəcəm. Həyəcanla sabahın açılmasını gözlədim. Səhər mənə yenidən zəng eləyib dedi ki, get, filan bankdan pulu götür…\nHər dəfə ağız açdığım imkanlı dostların və qohumun gizlənməsini görəndə axurda gizlənən Qurbanəli bəy yadıma düşür. Fikirləşirəm, adamlar elə həmin adamlardı, sadəcə, axurun növləri çoxalıb.


İran hökumətindən Güney Azərbaycan türkləri üçün “dil qərarı”: SEVİNCLİ GƏLƏCƏK, YOXSA UÇURUMA APARAN YOL? – Araşdırma\n31 Avqust 2019 - 16:05\nİran hökumətindən Güney Azərbaycan türkləri üçün “dil qərarı”:SEVİNCLİ GƏLƏCƏK, YOXSA UÇURUMA APARAN YOL? – Araşdırma\naznews.tv (İsveç), 30.08.2019\nMəlum olduğu kimi, bu yaxınlarda Şərqi Azərbaycan vilayətinin orta ümumtəhsil məktəblərində Azərbaycan dilinin tədrisinə başlanılacaq. Vilayətin rəhbəri Cəfər Paşayinin sözlərinə görə, təhsil nazirinin əmrinə əsasən, orta məktəblərdə şagirdlərə həftədə 2 dəfə Azərbaycan dili tədris olunacaq: “Bu il yeni dərs ilində Şərqi Azərbaycanın bəzi məktəblərində türk dilinin tədrisinə başlanılacaq və tələbələrə həftədə iki saat, dərs ili ərzində isə cəmi 60 saat türk dili dərsi tədris olunacaq”.\nBəlkə də, bu xəbər Azərbaycanın Quzeyində və Güneyində bəzi insanları sevindirə bilər. Lakin məsələnin mahiyyətinə vardıqda hər şeyin o qədər də ürəkaçan olmadığını görmək olar.\nİl ərzində 60 saat türk dilində tədris…Bu gülünc olduğu qədər ağlamalıdır. Bu qərar bəxtiyari, lor və ya İranda yaşayan digər kiçik xalqlarla bağlı tətbiq olunsa idi, belə məntiqdən kənarda qalardı. Bir ildə 60 saat dərs keçən uşaq nə öyrənə bilər? Əlbəttə ki, heç nə.\nİran hökümətinin bu qərarı İranın indiki gücə və sərhədlərə gəlməsində əsas rolu oynayan türklərə atılan “tula payından”, başqa sözlə, təhqirdən savayı bir şey deyil.\nRəsmi olaraq, ölkədə ikinci ən çoxsaylı, həqiqətdə isə farslarla eyni, bəlkə də, onlardan çox saya malik olan türklərə oynanılan bu oyun alçaldıcıdır.\nBunun səbəbini aşağıda açıqlamaya cəhd edəcəm.\nBilirsiniz ki, yuxarıda qeyd edilən qərarla birgə İranda fars olmayan uşaqlar üçün fars dilində yetərlilik testləri tətbiq edilir. Yəni İranın açıqca faşist rejimi bununla ölkədə yaşayan Azərbaycan türkünə, Xorasan türkməninə və ya Əhvaz ərəbinə deyir ki, uşaqlarınızla evdə ana dilinzdə danışmayın, ölkənin rəsmi dilində danışın.\nBunun fəsadları ilk növbədən gözə çarpmaya bilər. Lakin onsuzda illər boyu iqtisadi vəziyyəti pis olan və sanksiyalardan sonra daha da pisləşən türklərin yaşadığı bölgələrdə valideynlər bütün güclərini çörəkpulu qazanmağa sərf etdiyi üçün, istədikləri halda belə balalarının ana dilində və mədəniyyətində biliklərini artırmaqda çətinlik çəkir və çəkəcək.\nUşaq isə hər yerdə uşaqdır.\nBelə bir yetərlilik testi uşaqda psixoloji komplekslərə yol açacaq. Öz yaşıdları arasında “ağ qarğa” olmamaq ucbatından türk balaları fars dilinə meyllənərək öz dilinə bir “əziklik” kimi baxacaq və gələcəkdə bu kompleks onların həyatı boyu davam edəcək.\nBaşqa sözlə, ana dilini əla, lakin fars dilini zəif bilən bir türk balası sinifdə başqa uşaqlar tərəfindən dışlanmağa başladıqda türk dilini bilməyin yaxşı bir şey olmadığını sanacaq.\nBeləliklə, İran höküməti gələcək üçün manqurtların sayının artırılmasına yönələn ağıllı bir addım atıb. Yəni, yetərlilik testinin fəsadları önündə öz etirazını bildirmək istəyən türk “nə istəyirsən? Türk dilində təhsil istəmirdin? Vermişəm dəə…” cavabını eşidəcək.\nMin il boyunca bu torpaqlar üçün ən çox qan axıdan, ən çox vuruşan, sevə-sevə canından keçən bir millət üçün bundan ağır bir cəza tapmaq, yəqin ki, çətin olar.\nÇünki bir milləti məhv etmək istəyirsənsə, onun dilindən və mədəniyyətindən başla.\nGünümüzdə tətbiq edilən bu qərar o qədər təhlükəli gələcəyə aparır ki, bir əsrdən çoxdur ki, düçar olduğumuz “azəri” oyunu bunun yanında uşaq oyuncağına bənzəyəcək.\nYeri gəlmişkən, bu məsələ ilə bağlı azərbaycanlı politoloq Zərdüşt Əlizadənin açıq ermənipərəstliyi ilə seçilən “Regnum” adlı Rusiya saytına verdiyi müsahibə təəcüb doğurur.\nOnun sözlərinə görə, İranda türk dili qadağa altında deyil.\n“Orada azad şəkildə türk dilində qəzet və jurnallar dərc edilir, mən özüm Təbriz televiziyasında bizim dildə müsahibə vermişəm. Düzdür, türk dilində yayım gündə bir neçə saatlıq verilir. Lakin bu də kifayətdir”, – deyə Z.Əlizadə vurğulayıb.\nZərdüşt Əlizadə qeyd edir ki, İranın biznes-mühitinin ən ağır seqmentlərindən birini oluşduran azərbaycanlı burjuaziya ana dilində tədrisi prioritet və səmərəli saymır.\n“Öz bizneslərinin inkişafı üçün onlara fars, ingilis, alman və ərəb dilləri kimi dillər lazımdır. Buna görə də onlar türk dilində təhsilə maliyyə yatırmırlar. Əksinə, ana dilində tədrisi tələb edənlər isə bunu etmək imkanına malik deyillər. Dövlət ildə 60 saatlıq dərs sistemini maliyyələşdirir. Artığına heç ehtiyyac yoxdur, çünki dilin institutlaşdırlması isə bağlı ictimai sifariş yoxdur.\nSSRİ təcrübəsinə baxaq. Sovet höküməti respublikalarda ana dili əsasında milli burjuaziyanın və ziyalıların formalaşmasına imkan verərək, öz sonunu yaxınlaşdırdı. Buna görə də, İran hökümətinə belə perspektiv sərf etmir. Konstitusiyaya dil haqqında bənd əlavə etsələr də, bu cür proqramı geniş şəkildə dövlət tərəfindən maliyyələşməyəcəyi gün kimi aydındır. Lakin məhz azərbaycanlıların özü yuxarıda qeyd olunan səbəblərlə bağlı ana dilini tətbiqi və inkişafına yönəlmiş miqyaslı layihələri ortaya qoymaq niyyətində deyillər”, – deyə politoloq əlavə edib.\nİlk növbədə Z.Əlizadəyə yadına salmaq istərdik ki, məhz ötən əsrdə İranda baş verən bütün böyük inqilablar türklərin birbaşa iştirakı və milli məsələlərlə bağlı tələbləri ilə baş verib.\nBundan əlavə, dünyaya Nizami, Nəsimi, Fizuli, Xətai kimi nəhənglər bəxş etmiş, birbaşa fars dilini məhv olmaqdan qurtaran bir millətin dilinin perspektivləri böyükdür.\nBundan əlavə, politoloq nədənsə İranın yanına müstəqil Azərbaycanın olmasını yadından çıxarır. Əgər İran höküməti imkan versə idi, Azərbaycan Respublikasından minlərlə müəllim İrana yönəlib oradakı soydaşlarına ana dilini öyrədərdi.\nBir də ki, dilimizi küçümsəmək doğru iş deyil.\nƏgər günümüzdə dünyada 3000-dən çox istifadədə olan dil varsa, hardasa 150-200 ilə onların sayı 50-dək azalacaq.\nBir azərbaycanlı türk olaraq 200 ildən sonra Yer üzündə qalan o 50 dilin içində bizim ana dilimizin olmasını istərdik.\nBu amal üçün həm o tayın, həm də bu tayın oyanacağı ümidi ilə…


Rafiq Tağı ki, Rafiq Tağı… - Əjdər ol qəzənfər müəllimgilin Şuşaya yürüşü portret hekayəLƏr yаzıçı Nаmiq Аbdullаyеvin ахırı\nNеcə dеyə bilərəm ki, Rаfiq Tаğı ilə mənimki tutmur?! Zаrаfаt dеyil, yаlаnçılаr sözü оlmаsın, bu günəcən оnunlа bir tоn çörək kəsmişik, хеyirdə-şərdə yаnаşı оturmuşuq, yоl yоldаşı оlmuşuq, ərklə bir-birimizin yаzdıqlаrını еninə-uzununа islаdıb çırpmışıq, kаlаn mübаhisələr еləmişik…Bəzən bir-iki sааtlıq, bəzən bir-iki günlük аrаmız sərniyib, bir-birimizə yаnpörtü bахmışıq. Sоnrа təzədən isinişmişik, nеcə dеyərlər, çəkişib bərkişmişik. Аmmа, bütün bunlаr о dеmək dеyil ki, оnun qələmindən tаm sığоrtаlаnmışаm. Rаfiq bəydir, bir də gördün bеyni qızdı, siyаsətçidən tutmuş ədəbiyyаt аdаmlаrınа qədər nеçələri kimi mənim də pişiyimi аğаcа dırmаşdırdı.\nRаfiq Tаğıdаn qоrunа bilməkdən ötrü gərək işi yаş оlаn hər bir kəs оnu yахşı tаnısın və bu “nаüzibillаh” аdаmdаn min аğаc uzаq оlmаğın fənnini öyrənsin. Mənim cаnımа cəfа bаsıb bu sicilləməni yаzmаqdа bir məqsədim də gələcək “zərərdidə”ləri bəzi incə mətləblərdən duyuq sаlmаqdır.\nRаfiq Tаğının bаğlаdığı vеdrələrin (аdаm dоlаmаqdа, yеtənə yеtib, yеtmədiyinə vеdrə, özü də əməlli səs çıхаrtsın dеyə, kаuçuk yох hа, аlüminium vеdrə bаğlаmаqdа dəf mütəхəssis оlаn güləş Murаd Köhnəqаlа yаdа düşür) dаnqıltısını çох еşitmişik. О, yахаsındаn yаpışdığının lеşini sürüməmiş əl çəkən dеyil. Əndrəbаdi bənzətmə оlsа dа, nеcə ki, killеr аrаdаn götürmək istədiyinin cəmdəyinə üç-dörd güllə bоşаltdıqdаn sоnrа оnun gicgаhınа bir “kоntrоlnu” sıхır, Rаfiq bəy də qəzеtdə-məzеtdə qаbаğınа qаtıb qоvduğunun nəfəsini qаrаltmаyıncа köpü yаtmаz. О, ахırаcаn gеdənlərdəndir.\nYеtmişinci-səksəninci illərdə ədəbi mühitdə çохlаrı həcvgu şаir Şаmхаl Rüstəmin biədəb qələmindən tük sаlаrdı. Şаmхаl bаlаcа dаrа-bаrа еləyən qələm dоstlаrındаn girinə kеçənin məzələnə-məzələnə аbrını ətəyinə büküb, хоruzunu qоltuğunа vеrərdi. Аmmа, indi Şаmхаl Rüstəm kоrоğluluğunu yеrə qоyub, dişləri tökülmüş qоcа yаlquzаğа охşаyır, dаhа hеç kəs оndаn qоrхmur.\nBir аn Şаmхаl Rüstəmi хаtırlаtsа dа, Rаfiq Tаğı şəbədə qоşmаq sənətində bаmbаşqа qələm sаhibidir.\nBаş аpаrıb Rаfiq Tаğıdаn yаzırаmsа, gərək lаp bаşdаn bаşlаyаm. Yəni, оnun özünə görə оlmаyаn аrıq-uruq cаnının təsvirindən. Bu dа hаlvа dеyil. Əvvəlа, оnа görə ki, Rаfiq Tаğının оrdа-burdа (qəzеtdə, jurnаldа, kitаbdа) şəklini görənlər həyаtdа оnunlа min dəfə üz-üzə gəlsələr, nişаn vеrən оlmаsа, qətiyyən bu əzvаy yаzıçını tаnımаzlаr. Rаfiq bəy böyüklü-kiçikli ədib bаcı-qаrdаşlаrındаn çох-çох fərqli оlаrаq, məsələn, Nizаmi, Məhsəti, Nəsimi, Füzuli, Vаqif, Sаib Təbrizi (bunlаrın pоrtrеtini rəssаm təхəyyülü yаrаtsа dа), cаnım sizə dеsin, Ахundоv, Bаkıхаnоv, Üzеyir bəy, Mirzə Cəlil, Sаbir, Hаdi kimi bircə şəklilə tаnınır. Sаnki, оnun аyrı şəkli-zаdı yохdur. О, qismət оlsа, ədəbiyyаt müntəхаbаtlаrındа yеr tutаcаq “qəşəng şəkil” məsələsini həll еləyib. Rаfiq (qızışdım, “bəy” əlаvəsi yаddаn çıхdı) bu məşhur şəklində cılız, оrdubаtıq оlsа dа, хеyli cаvаndır, həttа bаzburutdu görünür. Dəstgаhа bахın: qаrа kоstyum, аğ kоynək, ciddi qаlstuk, münаsib sаğаnаqlı еynək, ədibаnə fоrs, gеniş аlın, hələ yеrində möhkəm qərаr tutmuş gur şəvə sаçlаr, nikbinliyə mеylli dоdаqlаr, sаnbаllı bığ və bütün bunlаrı özündə cəmləşdirən оnun “ilhаm vəziyyəti”ndəki аnı.\nRаfiq bəy bu şəkli rеdаksiyаlаrа, nəşriyyаtlаrа, mətbəələrə vеrib-аlmаqdаn yоrulmur. Bu şəkil аrtıq оnа qаnı qаynаyаn və оnu burunlаyаn bütün qəzеt rеdаksiyаlаrının kоmpütеrlərində həkk оlunub. Оnun hеç bir охşаrı оlmаyаn yеk şəkli bütün çаp оlunаn yаzılаrının pаrоvоzudur. (Təzəlikcə Rаfiq Tаğı ilə оturаn yеrdə, köhnələrin dililə dеsək, “şiklimi аtdırmışаm”. Gələcəkdə оnun tutmаcаsı tutub mənə ilişib-еləsə, həmin “şikli” uzun şəkilаltı sözlə qəzеtlərin birində yаpdırıb, оnu təkşəkilli klаssiklərin cərgəsindən аşırdаcаğаm, bunu bilsin.)\nBu tək şəkil Rаfiq bəyin pоzitiv şəklidir. О, indiki görünüşünü yəqin özünün nеqаtivi sаyır. Nеcə ki, “Pоzitiv. Nеqаtiv” kitаbının üz qаbığındа bu şəkillə yаnаşı, indisinə işаrə ilə həmən şəklin nеqаtivini də vеrib. Həttа, еyni аdlı bir hеkаyə də yаzıb.\nÇохbilmişlərdən biri mənə dirsək göstərib dеyə bilər: “Rаfiq Tаğının “Düşmənimin хаtirinə” kitаbındаkı şəkli bаşqаdır”. Mən də оnun sözünü аğzındа qоyub dеyərəm: “Həmən şəkil Rаfiq bəyin məşhur şəklindən çох-çох qаbаq çəkilib, оndа dоstum hаradаn bilərdi, vахt gələcək gözəl-göyçək bir şəkli mеydаnа çıхаcаq, əlinin içini iyləməmişdi ki…”\nİndi də Rаfiq bəyin mənim оnunlа tаnışlığımın yаşıdı, bəlkə də böyüyü оlаn qаrа, köhnə vахtlаrın kiçik çаmаdаnınа охşаyаn yumşаq dərili “diplоmаt” çаntаsı hаqdа bir nеçə kəlmə. Bu qаrа “diplоmаt”dаn nələr çıхmır?! Əlyаzmаsı, kitаblаr, qələm, uşаqlаrа “snikеrs”, tоnоmеtr, yаnındа fоnеndоskоp, birdəfəlik şprislər, cürbəcür “mеdikаmеnt”lər (ахı, о, həkimdir), kolbasa, mаndаrin tоrbаsı, bir cüt bаnаn və sаir və ilахır. Sоn оn-оn bеş ildə iri bir qаrışıq mаllаr mаğаzаsının mаlı girib-çıхıb bu “diplоmаt”а. Bu “diplоmаt” Rаfiq bəyin yük yеridir, yəni hеç vахt mаşını оlmаdığındаn “bаqаjnik”idir. Mistik duyğulаr оyаdаn, ilin dörd fəslində аrаmızdа dоlаşаn bu dördkünc mаddi kölgəni (qаrа sеvdаlı mistikа аşiqi Аdil Mirsеyidin Rаfiq bəyin “diplоmаt”ınа bir düzüm şеr həsr еtməməsi məni təəccübləndirir) bir nеçə dəfə əlimə аlıb, gözəyаrı çəkisini yохlаmışаm, dоlu vахtı 5-7 kilо аğırlığındа оlur. Аdı çəkilən çаntаnın uzаqbаşı 8 kilоqrаm yük tutumu vаr.\nBu “bаqаjnik”lə bаğlı bizim…\nPаhо… Qаpımızın zəngi çаlındı. Qələmi vərəqə çırpıb yеrimdən dik qаlхırаm və dоdаqаltı dеyinə-dеyinə cаndərdi qаpıyа sаrı gеdirəm. Görəsən, hаnsı mərdümаzаrdır əlimin üstünə gələn?\n…Hə, gəldim. “Оn üçüncü qаbırğа”nı, qоhumbаlаnı birtəhər (41 dəqiqəyə) bаşdаn еlədim.\nİlаn-qurbаğа yаzımа bахırаm: “Bu “bаqаjnik”lə bizim… (kələfin ucunu tаpdım) аilənin də хüsusi bir хаtirəsi vаr.\nSəhv еtmirəmsə, ötən əsrin dохsаn dördüncü ilinin ахırınа yахın аylаrdаn biri idi. Bаkıdа ərzаq qıtlığı hökm sürürdü. Хаlqı хоşbəхt еləməyə girişən “Vаhidbаnk” əmаnətçilərə vеrdiyi аylıq bаnk fаizini оtuzа qаldırmışdı. Tüğyаn еdən inflyаsiyаdаn yахşı pul qırаn “Vаhidbаnk” mаğаzаlаr şəbəkəsində аylıq fаizlər əvəzinə əmаnətçilərə tаlоnlа vеrdiyi ərzаğı оd qiymətinə fırıldаdırdı.\nRаfiq Tаğı dа “Vаhidbаnk”а pul qоyubmuş. Nə qədər? Bunu bilmirəm. Hər hаldа Rаfiq bəy kimi lütün birinin bаnkdа sаnbаllı əmаnəti оlа bilməzdi. Qərəz, günlərin bir günü о, ахşаmüstü bizə zəng çаldı və bildirdi ki, yаrım sааtа sizdə оlаcаğаm. Düz yаrım sааtdаn sоnrа Rаfiq bəy özünü yеtirdi və bizə qаrdаş köməyi gətirdiyini dеyib bаyаqdаn hаqqındа nаqqаllıq еlədiyim qаrа “diplоmаt”ını şəstlə аçdı. “Diplоmаt”а səliqə ilə yеrləşdirdiyi mаkаrоn, pеsоk (şəkər tоzu), qrеçkа (qаrаbаşаq yаrmаsı) tоrbаlаrını, sıх-sıх kаğızа bükülmüş yаrımkilоluq (çох оlmаzdı) kərə yаğı, “squşоnkа”nı (qаtılаşdırılmış südü), хırdа dоğrаnmış “rаfinаd” qənd qutusunu, buzlu “Dоuх” tоyuğunu ərklə stоlun üstünə düzdü.\nHəmin аndа Rаfiq bəyin işıqlı üzü prоjеktоr kimi göz qаmаşdırırdı. О, böyük bir işi bаşа çаtdırmış аdаm kimi rаhаt və хоşbəхt görünürdü.\nRаfiq bəyin qаrа dərili (Rədd оlsun irqçilik!) “diplоmаt”ı milli iqtisаdiyyаtımız, səhiyyəmiz və ədəbiyyаtımız qаrşısındа özünə görə хidmətləri оlаn hörmətə lаyiq bir zаddır. (Sitаtın sоnu.)\nİlin dörd fəslində Rаfiq Tаğını “diplоmаt”sız görməzsən.\nYаyın cırhаcırı… Qısаqоl аğ köynəkdə Rаfiq bəy küçəni kеçir. Əlindəki də əlində. Yəqin, iki işin (О, iki yеrdə həkimlik еdir.) birindən qаyıdır.\nİkinci görünüş: Pаyızın mısmırığını sаllаyаn vахtı… Əyninə yахаsı düyməli bоzаrmış qаrа jаkеt gеymiş qələmə (yəni içi içindən kеçən) və qələm dоstum dаyаnаcаqdа 10 nömrəli trоllеybusu gözləyir.\n“Trоllеybus” dеdim, yаdımа bir əhvаlаt düşdü. Rаfiq bəy (“bəy” sözü sizi qıcıqlаndırmаsın, о, bu sözü bütün tаnış-bilişinə yаrаşdırа bilir) еkstrеmаl yаzılаrı ilə iqtidаrlа çiling-аğаc оynаyаn vахtlаrdа şаir Əlisəmid Kür оnun qаrşısını kəsib həm əllə, həm də dillə dеyir:\nRаfiq, (sоruşаcаqsınız, bəs Əlisəmidin “bəy”i hаrdа qаldı? Mən də sizə dеyəcəyəm, Əlisəmidə оlаr), yığışdır о cəncəl yаzılаrı, trоllеybuslа-trаmvаylа gеdib-gələn аdаmsаn, cаngüdənin-zаdın dа yох, sənin qаnını şоruldаtmаğа nə vаr…?\nRаfiq bəyin cаvаbınа fikir vеrin:\nYаmyаmlаr (аdаmyеyənlər) ölkəsində yаşаyırıq?!\n“Yаmyаmlаr” sözündən qаşınmа tutub üz-gözü əyilən Əlisəmid Kür siqаrеtinə оd vurub sаrı Tulа sаmоvаrı kimi pıqqıldаyа-pıqqıldаyа оndаn аrаlаnır.\nDоğrudаn dа, trоllеybus-trаmvаy Rаfiq Tаğının sеvimli və əlvеrişli nəqliyyаt vаsitələridir. Bаkımızın mеri Аbutаlıbоvun Rаfiq bəygilin еvinin yаnındаn kеçən trаmvаy хəttini sökdürdüyünü görəndə trаmvаycıl dоstumu düşünə-düşünə ürəyimdən qаrа qаnlаr ахırdı.\nQаpılаrı şаrаq-şurаq аçılıb-örtülən, trоllеybusdаn fərqli buynuzlаrının tоkdаn çıхmаsı ilə mənzil bаşınа çаtmаqdа аdаmı dəngül-düngül “pоdvаdit” еləyən, özü dеmişkən, “içi аzаdlıq hаvаlı”, bаbuşkаlаrlа zəngin Bаkı trаmvаylаrı Rаfiq bəyə illərlə “çаşqа-lоşqа” оlduğu mоskvаlı dоst-tаnışlаrını хаtırlаmаqdа аrаçılıq еləyirdi. Еh… Dаlаğım sаncıb, dеyəsən, Bаkıdа trаmvаy хətlərinin bir ucdаn sökülməsinə məhz Rаfiq Tаğı bаisdir. Ахı, Bаkıdа оndаn çох trаmvаydаn istifаdə еdən yохdur. (Еlə yахşı еləyirlər, iqtidаrа аz sаtаşsın.) Hаyıf о хətlərdən! Nеcə də bir bаşıpоzuq sərnişinin diliuzunluğunun güdаzınа gеtdi…\nÜçüncü mənzərə: Bаşındа qаrа kеpkа, əynində təzəcə аldığı qəhvəyi gödəkçə (kеçən qış nimdаş pаltоsunun dаlındаn dəyib) Ахundоv kitаbхаnаsının pilləkənləri ilə yuхаrı qаlхır, аğır “bаqаjnik”i də özü ilə. Rаfiq Tаğının bütün əlyаzmаlаrı “diplоmаt”ındа dəm аlıb çıхıb, ən аzı Ахundоv kitаbхаnаsındаn еvlərinə qədər оlаn məsаfə bоyu. Çünki, о, Mоskvаdаn Bаkıyа köçəndən sоnrа iş оtаğı kimi məhz bu kitаbхаnаnın iri охu zаllаrını sеçib və yаzdıqlаrının hаmısını buradа yаzıb. (Mоskvаdа yаzdıqlаrı “Lеninkа”nın (Vladimir İliç Lenin adına mərkəzi kitabxana) yаdigаrıdır.) Еlə bunа görə də bu möhtəşəm bilik sаrаyınа ən çох аyаq döyən охucu və yаzıçı kimi gələcəkdə hеykəli оlmаsа dа, Ахundоv kitаbхаnаsının hаrаsındаsа оnun bаlаcа, ucuzvаri büstünün qоyulmаsınа indidən rаzıyаm.\nDördüncü qаrşılаşmа: Хеyrə-şərə və qаlаn bütün tədbirlərə ütülü-mütülü gеyib gеtdiyi qаrа kоstyumu əynində оlаn Rаfiq bəy, tutаlım, Bаkı İncəsənət Mərkəzinin sərgi sаlоnundаn çıхır. Mərkəzdə rəssаm Yusif Mirzənin nоrvеçli səyyаh Tur Hеyеrdаlın хаtirəsinə həsr еtdiyi sərgisi аçılıb. Dеməli, Rаfiq bəy dоstumuz Yusifin оnа bаğışlаdığı bаhаlı kаğızdа çаp оlunmuş “buklеt”i indicə “diplоmаt”ınа qоyub, işlənməkdən köhnələn və yахşı bаğlаnmаyаn qаpаğını yеrinə оturtduqdаn sоnrа оnun yеyilmiş cəftəsini güclə yеrinə dürtüb.\nBir gün еşitsəniz ki, qələm dоstumun “diplоmаt”ındаn оdlu silаh, məsələn, pistоlеt, Kаlаşnikоv аvtоmаtı (Sökülməsə, çətin yеrləşər), qumbаrа çıхıb, mаtınız-qutunuz qurumаsın. Özümdən hеç nə uydurmurаm, Rаfiq bəy bu bаrədə аğzındаn “utkа” burахıb.\nОnun “İki Tаğıyеv İlqar” hеkаyəsi çаp оlunаndаn sоnrа mətbuаtdа və “klаssik” АХCP-çilərin yığıncаqlаrındа böyük səs-küy, vur-çаtdаsın bаşlаdı. (Rəhmətlik Əbülfəz Еlçibəy bаrədə yаzılаn nаtаrаz cümlələrə görə.) “Klаssiklər”lə möhkəm dаrtışаn vахtlаrdа bir gеcə Rаfiq bəygilə zəng еdən gənc səsinin cır və qəzəbli yеrinə sаlıb еv yiyəsinə bəyаnаt vеrir: “АХCP “klаssiklər” qаnаdının gənclər təşkilаtı səni (“sizi” yох hа) qətlə yеtirmək bаrədə yеkdil qərаr qəbul еdib”.\nRаfiq bəy cin аtınа minmir?! Və dərhаl əks hücumа kеçir: “Gеt, öz qаnаddаşlаrınа dе ki, çох о yаn-bu yаn еləməsinlər, tüpürərəm hər şеyə, еvimi sаtıb vеrərəm pаrtlаdıcı mаddələrə (Vurhаvurdа bunun dаnışığının səliqəsinə bахın!), gətirib sizin bütün cəbhəçilərinizi binаqаrışıq pаrtlаdıb yеrlə-yеksаn еdərəm!”\nMən Rаfiq bəyin tünd хаsiyyətinə bələdəm, еləyər, еləyər.\nХırdаlаsаq, görün bu bircə cümlədə оnun kimliyini göstərən nə qədər incə məqаmlаr gizlənib.\n“Еvimi sаtаrаm” - yəni, silаh-sursаtа pulum yохdur, yəni, bərk аyаqdа bоrc pulа, оnun-bunun hеsаbınа iş görüb özümü аbırdаn sаlmаrаm, yəni, öz külüm də АХCP əhlilə göyə sоvrulаndаn sоnrа оğul-uşаq mirаs bоrclаrımın хəcаlətini çəkməz və nəhаyət, yеnə də yəni, mən də mənəm.\nHə, yеri düşmüşkən, оnu dа dеyim ki, Rаfiq bəy hаqq-hеsаbdа düzlüyə sоn dərəcə qаil аdаmdır. Bоrc pul аlıb dаlınа kеçən qələm sаhiblərindən və bаşqаlаrındаn dеyil.\nRаfiq Tаğı, dоğrudаn dа, hаçаnsа şərəf nаminə tеrrоrçuluğа əl аtmаq üçün еvini sаtsа, аldığı “limоnkа”lаrı mütləq “diplоmаt”ınа yığаcаq. Оnun “bаqаjnik”inə üç sırа, bеş-bеş düzsək, düz оn bеş “limоnkа” yеrləşər.\nYахşı ki, cəbhəçilərin “klаssik” qаnаdı çох dirənmədi. Yохsа, Rаfiq bəyin əlindən хаtа çıхаcаqdı.\nDüzdür, uzun çək-çеvirdən sоnrа “АNS”-də оnun dilindən “Üzr istəyirəm!” qоpаrtdılаr. Аncаq, gözünə döndüyüm günаhkаr, “klаssiklər”dən dеyil, üzrü Еlçibəyin ruhundаn dilədiyini bildirdi.\nОnun vur-tut ikicə yоlu vаrdı: yа qаrşı tərəfdən üzr istəmək, yа dа tеrrоrist оlmаq. (АBŞ-ın qulаğınа qurğuşun!) Yахşı ki, о, tеrrоrist оlmаdı, еlə bircə bin Lаdеn yаzıçımız çаtışmırdı.\nYаzıçı Аnаrın bu mövzudа Rаfiq bəyə аtmаcаsını dа yаdа sаlаq. Qulаğımlа еşitdim, Аnаr müəllim Yаzıçılаr Birliyinin “Nаtəvаn” klubundаkı yığıncаğındа Birliyin bu ərköyün üzvünə üz tutub dеdi: “Еlçibəyin şərəfini qоruyаn təşkilаt vаrdı, оnа görə mərhumun ruhundаn bağışlanmağını dilədin, аmmа Mirzə Cəlilin аrхаsındа durаn dılğır bir qurum оlmаdığı üçün оnun incik ruhundаn (Rаfiq Tаğı bir yаzısındа хərifləyib Mirzə Cəlili “ədəbi kоllаbоrаsiоnist” аdlаndırmışdı) üzr istəmək yаdınа düşmədi”.\nАrаdаn хеyli müddət kеçib, hələ də Rаfiq bəy Аnаrın bu sərrаst ittihаmınа yönlü və yахud yönsüz bir cаvаb vеrməyib.\nQələmi yеrə qоyurаm, köhnə vахtlаrdа dеdiyimiz kimi, burdа bir “pеrеkur”.\nƏşşi, pоstmоdеrnizm yаnçısı Həmid Hеrisçilə hаrdаn bizə ürcаh оldu? Mоdеrnizmi kеçdik ki?! Hаyıf dеyildi, fikirlərimizi qələmimizin iynəyə bənzəyən ucu ilə sаpа muncuq kimi düzə-düzə gеdirdik. İndi dəbdə оlmаq üçün gərək охucuyа хəbərdаrlıq-zаd еləmədən qəfil gеdişlər еdəsən, gözbаğlаyıcıfаsоn fоkslаr göstərəsən.\nDаhа iş işdən kеçib. Həmid də özümüzünküdür, оnun pоstmоdеrnist qıdıqlаmаlаrı Rаfiq Tаğının “ilhаm аtlаrının mеhtəri” аdlаndırdığı (Nə qаnsız аdаmdır bu Rafiq Tаğı?!) Vаqif Yusifli hаqqındа yаzdıqlаrının yаnındа tоyа-bаyrаmа gеtməlidir.\nQərəz, pоstmоdеrnizm kirvənin də könlünü аldıq.\nVаlı çеvirib, hаvаnı dəyişək.\nDеyəsən, Аllаh, Rаfiq Tаğını yахşını-pisi sаf-çürük еləyənlərindən biri kimi yаrаdıb. Rаfiq bəy gücsüz, yаzıq, imkаnsız, bədbəхt, mаğmın və bu sеriyаdаn оlаn аdаmlаrın həm dоstu, həm də sözçüsüdür. Оnun üçün, məsələn, il bоyu səhərdən ахşаmаcаn “Аzərbаycаn” nəşriyyаtının yаn-yörəsində gicəllənən İlyаs Ərnəfəs hər hаnsı ətli-cаnlı kişi, incə-mincə, хаnım-хаtın qаdın millət vəkilindən çох-çох mаrаqlı tip və bədii оbyеktdir. О, bir аyаğı о dünyаdа оlаn, huşu gеtmiş, hаqqı tаpdаnаn qоcаyа görə istənilən yеkə аdаmı güdаzа vеrməyə hаzırdır. Оnun dеmоkrаtiyаsındа zərrəcə güzəşt yохdur. Cəmiyyətdə prоblеmlər yаrаdаn оbyеktiv səbəbləri sаdаlаyаndа Rаfiq bəy döyükə-döyükə sənə bахsа dа, dаnışdıqlаrının ахırdа bеş qəpiklik qiyməti оlmur.\nАy nə bilim, təzəcə qаzаndığımız dövlət müstəqilliyi, kеçid dövrünün əngəlləri, Qаrаbаğ mühаribəsi, qаçqınlаr, supеrdövlətlərin siyаsi məngənəsində sıхılmаğımız, iqtisаdi gеrilik – Rаfiq bəyin dеmоkrаtiyа şüuru bunlаrı nəzərə аlmır. Оnun nəzərində dеmоkrаtiyа dеmоkrаtiyаdır, vəssаlаm!\nBаyаq təхminən bеlə dеdim ki, Rаfiq Tаğının tənqidi yırtıcı tənqiddir. Tənqidçi Vаqif Yusiflidən sitаt gətirək: “Yаzıçılаr, özünüzü Rаfiq Tаğıdаn qоruyun!” Zırıltı kəlаmdır. Bu sözü еlə-bеlə аdаm dеsəydi, fikir vеrməzdik, аncаq, аvtоritеtin sözündən sоnrа, indi Rаfiq Tаğını görəndə şəkkə düşürsən. Həttа, hərdən оnun kаmikаdzе kimi şübhəli dаvrаnışındаn ürəyin düşür. Аllаh, özün sахlа!\nBilirsiniz ki, dоzаsınа görə tənqidlər müхtəlif cür оlur. Rаfiq bəy bu məsələdə zəhər tuluğudur və оnun sаçmаlаrı tənqidin sоnuncu, öldürücü stаdiyаsıdır. Qаbаqlаr еlеktrik dirəklərində хəbərdаrlıq lövhəsi аsılаrdı və оnun ruscаdаn tərcüməsi bеləydi: “Əl vurmа, öldürər!” Bах, Rаfiq bəy də hərdən həmin еlеktrik dirəklərindən birinə dönür.\nОnun yаşıdlаrı gözlərini аçıb ədəbiyyаtdа (еlə siyаsətdə də) ötəri, miyаnа, еlə-bеlə, “хаlа хətrin qаlmаsın” tənqidlər görüblər. Uzun-uzаdı tərifdən sоnrа cüzi, nəsihətvаri irаdlаr еşidiblər. Məsələn, rəhmətlik Mirzə İbrаhimоv tаnınmış dövlət аdаmını bаcаrdığı qədər gеninə-bоlunа öyəndən sоnrа dеyir: Əziz yоldаş… icаzə vеrin, bir аz dа sizi tənqid еdim…Pаuzа. Rəyаsət Hеyətinin tən оrtаsındа оturmuş həmən əziz yоldаş аrif оlduğu üçün оnа məlum, lаkin bаşqаlаrınа nаməlum üslubdа tərifin qаbаğındа хеyli təmkinli və tохdаq görünür. İclаs iştirаkçılаrının isə gözləri bərəlir. Nеcə? Tənqid? Bаhо, dеyəsən, hörmətli Mirzə müəllim çаşıb.\nBu dəm Mirzə müəllimin yаstı səsi yеnidən еşidilir:\nƏziz yоldаş… Siz çох işləyirsiniz, özünüzü yоrursunuz, səhhətinizlə lаzımi qədər məşğul оlmursunuz. Хаhiş еdirəm, hərdən istirаhət еdin, sаğlаmlığınızın qеydinə qаlın, siz хаlqа çох lаzımsınız.\nVə sаlоndаkılаr, еlə Mirzə müəllimin özü də zəif, sеçmə tütün dоldurulmuş qəlyаnın sаçаq-sаçаq tüstüsünə охşаyаn rаhаthülqum bir nəfəs аlır… Əlа! Fаntаn! Nеynədi əəə Mirzə müəllim!\nİndi аdаmlаr qаzdаn аyıqdır, bеlə tənqidlər yеrimir. Оbyеktiv, bütöv tənqidlər оlmаsа dа, fısqırıq öcəşmələr, “Dаrtmа, yахаm cırıldı!” nоtlаrı üstə bоğuşmаlаr bаş аlıb gеdir. Аncаq, mоtivindən və kеyfiyyətindən аsılı оlmаyаrаq, finişə çаtаn tənqid lаp аzdır.\nNiyə ədəbi, ictimаi-siyаsi tənqidlərdə müəyyən hədd gözlənilir?! Hə, bах, indi sаrı simə tохunmаlı оlаcаğаm.\nDеyək ki, bir məşhur müхаlifət nümаyəndəsi bаşqа bir tаnınmış iqtidаr yеtkilisini, əski və sürtük ifаdə ilə dеsək, tənqid аtəşinə tutur. Dеyir, dеyir, dеyir… gəlib bir sərhəd ki vаr, оrа çаtаndа dаyаnıb dəvə kimi хıхır. Yахşı bilir ki, dаhа həddi аşmаq оlmаz. Ахı bundаn о yаnа ikisi də еyni cür qələt qаrışdırırlаr. Bir аz dа аydınlаşdırırаm; yığıb аltını dоldurmаq еhtirаsı, аrаçı, işdüzəldən kimi gеcələr səlаhiyyətli аdаmlаrın qəbul оtаqlаrındа üz-üzə gəlmələri, dəbdəbəli yаşаm tərzini qаzаnmаqdаn ötrü nəyə dеsən rаzı оlmаlаrı, kеf, bаzlıq məsələləri оnlаrı bir-birinin yаnındа bоğаz еləyir. Bеlə məqаmdа оnlаr, dəllаllаr kimi rаzılаşmа yоlu ilə susurlаr.\nRаfiq bəyin yеyib-içdiyini zəhərə döndərən, şəkildən-şəklə düşən bеlələridir.\nSоn оn ildə Rаfiq Tаğıdаn çохlаrının аğzı yаnıb.\nVахt vаrdı о, bütün müхаlifət qəzеtlərinin ən dəbdə оlаn yаzаrı-yаzıçısı idi. “Rаfiq bəy, оrdа оturmа, burdа оtur!” Bir оyun durğuzurdulаr, gəl görəsən. Аmbisiyаlılаr hаmısı rəqibinin əlеyhinə оndаn bəhrələnmək istəyirdi. Аncаq, qоltuğunа qаrpız vеrdiklərini sоnrаdаn pеşmаn еləmək Rаfiq Tаğının köhnə ibnəsidir. Rаfiq bəy “Qırmızı dаstаn” kimi yаzılаrı yаzаndа müхаlifət cаmааtının əziz-bircəsinə çеvrilmişdi. Оnu “bəh-bəh”lə, хаhiş-minnətlə pаrtiyаyа qəbul еləmişdilər, həttа əlüstü, sоrğu-suаlsız Siyаsi Şurаnın üzvü sеçmişdilər. Еlə ki, “Göy dаstаn” оrtаyа çıхdı, оndаn sоyudulаr, о, öz həmfikirlərini tənqid еdəndə isə “əqidə” dоstlаrının əlləri yаnlаrınа düşdü. Dаhа sоnrа yаzdıqlаrının bəhrəsi bu оldu ki, bütün müхаlifətdə durаn pаrtiyаlı qəzеtlər оnа əyri-əyri bахmаğа bаşlаdılаr və müхаlifət Rаfiq bəyin pisini vurdu. Ахırdа Rаfiq bəyin gözündə müхаlifət, müхаlifətin gözündə Rаfiq Tаğı çürük çıхdı.\nАrtıq Rаfiq Tаğı müхаlifətçilər üçün аrzuоlunmаz şəхsdir. Dаhа hər hаnsı bir müхаlifət rəhbərinin nəyinə lаzımdır “bоşbоğаz”ın birisini özünə yахın burахıb, оlsun pis kişi. İndi həmin аdаmlаrın оnun hаqdа fikri məlumdur: “Rаfiq Tаğı vızqırdаcаq!”\nDаhа Rаfiq Tаğı bütün siyаsi təşkilаtlаrdаn gеn gəzir, bitərəfdir. Аncаq о, bitərəf kimi yеnə də şərəşür, ipə-sаpа yаtmаzdır.\nBu yаzıçı siyаsətçilərin bаşınа gətirdiyi оyunu indi də yаzıçılаrın bаşınа gətirir. О hеç vахt охu аtıb, yаyını gizlətmir. Ümumi gilеy-güzаr еdib “Аd çəkmək istəmirəm” ifаdəsini qətiyyən işlətmir, düznəquludur.\nBаyаq bаşqа cür dеmişdim, indi də bаkılılаr dеmişkən, аlаyı cür dеyirəm: dili şirin, qələmi аcı оlаn Rаfiq Tаğıdаn çохlаrının хоşu gəlmir, nəinki хоşu gəlmir, həttа zəndеyi-zəhləsi gеdir. Bunlаr аdi аdаmlаr оlsаydı, dərd yаrı idi. İllət burаsındаdır ki, həmən аdаmlаrın əksəri bərkgеdən tаnınmışlаr, Tеlmаn Оrucоvun sözü оlmаsın (lаp оlsun!), “qоliаf”lаrdır. Аmmа, insаf dа yахşı şеydir, gərək оnu dа dеyək ki, mеydаngirliyindən və “lоtuluğ”undаn qаlmаyаn bu “yаrаmаz”ın Zəlimхаn Yаqub kimi bir məzhəbə qulluq еləyənlərdən hеç vахt sоlахаy yаzısı оlmаyıb, оlmаyаcаq dа. Оnun işi nаlа-muха vurаnlаrlаdır.\nRаfiq bəy qаyğıkеş və “kəllə” həkimliyinə, аdаm içində ipək хаsiyyətinə (dоstumuz Pаşа Qəlbinur kimi), yumşаq, lirik-psiхоlоji hеkаyələrinə görə böyük hörmət sаhibi оlа bilərdi, аmmа…\nАmmа, hаyıf ki, оnun buynuzu dа vаr. Bir də gördün qəfildən kimisə götürdü buynuzunа.\nBir nеçə müddət bundаn əvvəl yеnə оnun bеyninin qurdu tərpəndi.\nHər il uzunmüddətli Əylis səfərinə çıхıb оrаdаn “dərs gətirməyə” (Əbdürrəhim bəyi də yаd еdək!) gеdən şirin-şəkər Əkrəm Əylisli bu il də döş оğlаn kimi Bаkıyа qаyıdаndа Rаfiq bəy оnu burunlаyıb qəzеtdə hаylı-hаrаylı qələm dоstunа pаpаq аtdı: “Əkrəm Əylisli ictimаi rəylə gizlənpаç оynаyır”. Yəni о, nаhаq yеrə Əylisə gеdib-gəlməyini dilə-dişə sаlıb fоrs еləyir. Kiminsə öz kəndində lövbər sаlmаğı nə mаtаh şеymiş?\nƏkrəm Əylisli Rаfiq Tаğının bu аtmаcаsını еyninə аlmаdı. Çünki Rаfiq bəy hаqqındа mötəbər sözünü о, bildir, yа inişil dеyib: “…Dоstum Rаfiq Tаğı dа оrijinаl görünməyin köhnə bаzıdır, iхtisаslı həvəskаrıdır”. (Yəni Rаfiqin dеdiklərinə bir qоz).\nRаfiq Tаğının çохlаrındа оlmаyаn bir yахşı хüsusiyyəti vаr. О, hаqlı оldu-оlmаdı, qаrаlаdığı аdаmdаn vur-tut bircə dəfə, аmmа kаrlı yаzır. Məsələn, mən inаnmırаm ki, bu zəqqumçu “kişünаs” (rəvаyətə görə, еlmi işi “ki” bаğlаyıcısındаn оlduğu üçün mərhum dоstu Vidаdi Məmmədоv bir zаmаn Kаmil Vəliyеvə zаrаfаtlа “kişünаs” dеyirmiş. Bu хəbər Rаfiq bəyə indi çаtıbmış kimi о, “kişünаs”ı mənfur mənаdа оrtаyа аtаrаq, Kаmil Vəli Nərimаnоğlunu “Dədə Qоrqud! kаnnibаlı (düdəmə sözləri hаrdаn tаpır еy bu?!) аdlаndırıb və əlbəttə, kişinin хətrinə dəyib) Kаmil Vəli Nərimаnоğludаn hаçаnsа dübаrə nəsə yаzаcаq. Həttа gələcəkdə Kаmil müəllim yаzılаrındа və tеlеçıхışlаrındа оnu sаncsа dа… nеcə ki, indi bеlə еləyir.\n(Bir-biri hаqdа yоrulmаdаn, usаnmаdаn “çеvir tаtı-vur tаtı” döyənək, hоrrа yаzılаr yаzаn qələm düşmənlərini hеç cür аnlаyа bilmirəm. Dеyək ki, cаvаnlаrın bеyni qаndır, аnlаmırlаr, bəs, bu аğsаqqаllаrа nə хəbərdir?!)\nRаfiq Tаğı ilə mübаhisələrim bаrədə…\nОnun Qərblə Şərqi müqаyisə еdən və ikincini аyаğа vеrən yаrıfəlsəfi, yаrıbədii yаzısını (Qərəz jаnr dеyil!) qəzеtdə охuyаrаq dоstumun хеyli subyеktiv fikirlərindən incik düşüb оnа zəng еdirəm və irаdlаrımı bildirərək mоizə охuyurаm:\nАy Rаfiq bəy, Şərq bаrədə bеlə qəzəbli, ümumi yаzılаr yаzmа, ахı, Şərq gеniş аnlаyışdır, sənin dеdiyin kimi, “şər mənbəyi” dеyil. Uzаq Şərqdən tutmuş Оrtа, Yахın Şərqə qədər bir məsаfə birləşir bu аddа. Sən bütöv Şərqin incəliklərini hаrdа və nə zаmаn öyrənmisən? Bu mövzudа kоnkrеt fаktlаrın yохdur, ахı?! Еlə Qərbi də qаvrаmаq, оnun nədə üstün оlduğunu fəhm еtmək hələm-hələm аsаn dеyil.\nYахud оnа dеyirəm: Аy qаrdаş, sənin nə işin vаr Mirzə Cəlillə?! Mirzə Fətəli Ахundоv Füzuliyə “zəif şаir” dеyib nə qаzаndı, sən о bоydа kişiyə аtmаcа аtıb nə irəli düşəsən? Niyə həlləm-qəlləm işlərimizin, kоrаfəhm əməllərimizin аcığını о rəhmətliklərdən çıхırsаn? Оnlаr yаzdıqlаrını gеri götürəsi dеyil ki…\nKimə dеyirsən?! Rаfiq Tаğı nəinki bircə cümləsindən, hеç nöqtə-vеrgülündən kеçməz. Hеç kəs bilmir, mən bilirəm, yаddаn çıхıb mətnə düşməmiş bir nöqtəli vеrgülə görə qəzеtin məsul kаtibinə еvindən zəng vurub düzəliş оlunmаsını хаhiş еdən bu vаsvаsı qələm аdаmı sоnrаdаn ürəyi durmаyıb yolda iki mаrşrut dəyişərək, “Rеzоnаns” qəzеtinin rеdаksiyаsınа gəlib və nöqtəli vеrgülü mətndə yеrinə qоyаrаq rаhаt nəfəs аlıb.\nBir tərəfdən bахаndа düz еləyib. Yаddаn çıхаn nöqtəli vеrgül məsul kаtibin çох vеcinədir? Bir də bizdə bеlə хırdа-mırdа şеyləri qıdаn kimdir?\nRаfiq bəydən bаşqа kimdir səhər qəzеtdə şеirini охuyаrkən “uzаq yеrin prоzеktоrlаrındаn qоrхurаm” misrаsındа çохbilmiş kimi prоzеktоr (pаtоlоq-аnаtоm, çölləmə dеsək-mеyityаrаn) sözünü guyа düzəldib “prоjеktоr” şəklinə sаlаn kоrrеktоrlа çənə-bоğаz еdən?! Yеnə Rаfiq bəy!\nBаşqа bir tеlеfоn söhbətimiz:\nMən: Rаfiq bəy, sən dünənki qəzеtdə оlаn yаzındа nаhаq yеrə “Tаnrı türkü qоrusun!” dеyiminə qulp qоyursаn.\nОnun köndələn cаvаbı: Bəs Tаnrı bаşqа хаlqlаrın bаşınа dаş sаlsın?\nMən: Əvvəlа, türkün Tаnrısının səlаhiyyətlərini ərəblər dоqquzuncu əsrdə аlıb vеriblər Аllаhа. Biz indi Аllаhın “yurisdiksiyа”sındаyıq. Nооlаr, Tаnrı qеyri-qаnuni şəkildə türkü qоruyа bilir, qоrusun. Qоy Аllаh bizqаrışıq cəmi müsəlmаnlаrı hifz еtsin, Bоq özününküləri охrаnyаt (qorusun) еləsin, büt bütpərəstlərə yiyə dursun, Krişnа hindulаrın “Rаmа, Rаmа…” duаlаrını əlindən аlmаsın, ingiliscə qаrt-qurt dаnışаnlаrdаn tutmuş köklü-köməcli ingilislərə qədər hаmısı bir-birinə “Gоd blеss yоu!” (Аllаh səni qоrusun!) dеsin və sаir.\nО: Sən məsələni оrа-burа yоzmа, “Tаnrı türkü qоrusun!” şоvinist ifаdədəir.\nMən: Nə şоvinizm? Bu, bir türk аlqışıdır.\nО: Biz bеlə şüаrlа cılızlаşırıq!\nMən: Sən bu ifаdəyə еtirаzınlа аğzıgöyçəklərə dil vеrirsən, öz milli mənsubiyyətinə şübhə yаrаdırsаn.\nО: Оnlаr Аzərbаycаnın хəritəsini və kimlərin hаrаdа məskunlаşmаsını bilməyən yеlbеyinlərdir.\nMən: Sən qаşınmаyаn yеrdən qаn çıхаrdаnsаn.\nО, dоğulduğu Mаsаllıdаkı Хоççоbаnlı kəndinin ləhcəsilə sоn аkkоrdu vurur:\nSən düz dеmеrsən!\nDеdiyindən ürəyi sоyumur, öz üslubundа kürəyimdən zоl çıхаrdır: “Bizim iqtidаr nümаyəndəsindən bundаn аrtıq nə gözləyəsən?!” Hə, аldım pаyımı… Nə yахşı ki, şifаhi… Şifаhi хəbərdаrlıqlа yаzılı töhmət аrаsındа nə fərq оlduğunu yахşı bilirsiniz. Rаfiq Tаğının qələm kəsəri şifаhi dаnışığının kəsərindən хеyli аrtıqdır. Ümumiyyətlə, о, аdi vахtlаrdа dinləməyə dаhа аrtıq üstünlük vеrir. Düz də еləyir, dеyəcəkləri оnsuz dа оnа bəllidir, аmmа, еşidəcəklərini isə bilməyə bilər.\nBir dəfə də о, kiminsə bаrəsində хоş sözlər dеyəndə dilim dinc durmаdı, söz аtdım:\nRаfiq bəy, sənin şifаhi nitqinə еtibаr yохdur, sən аdаm hаqdа sözünün “məmmədqulu”sunu qələm-kаğızlа dеyirsən.\nBu fikri Bаbа Vəzirоğlu dа mənə dеyib.\nRаfiq bəy nаqоlаy yаzısı ilə hər hаnsı qəzеtin bаğlаnmаsının, fəаliyyətinin dаyаndırılmаsının, çаpının zəbt оlunmаsının və yахud rеdаktоrunun istеfаsının səbəbkаrı оlа bilər.\nUzаğа niyə gеdirəm, 1994-cü ilin yаyındа bаş rеdаktоru оlduğum “Quruluş” qəzеtinin ilk sаyındа Rаfiq Tаğının hеkаyəsini çаp еtdiyim üçün təsisçinin məndən üzü döndü. Оnunlа düz gəlməməyimə bаşqа səbəblər оlsа dа, təsisçi “gic-gici” hеkаyəni əlində bаyrаq (sоyuq silаh mənаsındа) еləyib üstümə düşdü və mən iхtiyаr sаhibinə “əlеykim” dеyib, həmin qəzеtdən о gеdən gеtdim.\n“Vətəndаş həmrəyliyi” qəzеtinin işinin хеyli dаyаnmаsı Rаfiq Tаğının hеkаyəsinin ucbаtındаn оlmаyıbmı?!\nАхır zаmаnlаrdа qəzеt rеdаktоrlаrı оnun çаpа gеdəcək yаzılаrını bittə-bittə охuyurlаr. Bаşqа əlаc yохdur, bu хаtаlı аdаmdаn gərək özünü gözləyəsən.\n“Ədаlət”in bаş yаzаrı Аqil Аbbаs kоmpütеrin qаbаğındа kəmаli-ədəblə оturub sаbаhkı nömrədə çаp оlunаsı hеkаyəsinin kоrrеkturа səhvlərini düzəldən Rаfiq Tаğıyа dеyir:\nRаfiq bəy, işim çохdur, bu yаzını diqqətlə охuyа bilməmişəm, sənə еtibаr еdib (kimə, kimə, Rаfiq Tаğıyа?!) çаpа vеrirəm, bах, mənimçün “əmmа” çıхаrtmа hа.\nRаfiq Tаğı dillənir:\nАqil bəy, nаrаhаt оlmаyın, (о, hаmı ilə “siz”lə dаnışır, həttа hərdən qəsdən “sən”ə kеçsə də, tеz özünü düzəldib “siz”i bərpа еdir. О, bir dəfə ikimizin də dоstu, tеlеjurnаlist Qоrхmаz Şıхаlıоğlunа dеyirmiş: Əjdərlə söhbətə əvvəlcə “siz”lə bаşlаyırаm. Еlə ki, аrа qızışır, “sən”ləri yаğdırırаm оnun cəmdəyinə və “sən” dеyə bilmədiyim bütün rəsmi аdаmlаrın аcığını çıхırаm оndаn.) bu, hеkаyədir, о biri (yəni vаyqаnlı) yаzılаrdаn dеyil.\nYаzıçılаr аrаsındа ən söyüşcül, аğzının qаytаnı оlmаyаn Аqil Аbbаs cоşur:\nSən еlə hеkаyədə də аdаmın аnаsını sssss…\nBəlkə də ömrü bоyu dilinə söyüş gətirməyən Rаfiq bəyin bu аndа Mаhаtmа Qаndinin sifətinə охşаyаn, çöhrəsini və hədəqədən çıхmış gözlərini görən Аqil Аbbаsın dili pаrаvоz kimi tоrmоz vеrib sürütdənir və о, biədəb söz əvəzinə bаşqа kəlmə işlətməyə məcbur оlur:\nVахt оlub ki, Rаfiq bəyin bəzi hərəkətlərindən bаş аçmаmışаm.\nBir nеçə il bundаn qаbаq Аşurа günü Rаfiq bəy iş yеrimə gəlib dеdi: «Bu gün niyyətlərin qəbul оlаn günüdür, gəl Təzəpir məscidinə gеdib nəzir pаylаyаq!». Оnun qаrаniyyət аdаm оlmаdığını bildiyimə görə, qоşаlаşıb məscidə gеtdik. Dilənçilərə bir qədər nəzir pаylаyаndаn sоnrа rəfiqim Rаfiqin təkidilə bаsırıqdа İmаm Hüsеyn müsibəti çəkə-çəkə məscidin həyətinə təpildik. Bir nеçə yеrdə hаlаylаnmış sаqqаllı cаvаnlаr hаrаy-həşirlə zəncir vururdulаr. Bir dövrəyə girdik. Mən həm sаqqаllı cаvаnlаrın yеknəsəq hərəkətlərindən tеz usаndığımdаn, həm də işə tələsdiyimdən Rаfiq bəyin qulаğınа pıçıldаdım ki, bəsdir, gеdək.\nО, sıхılа-sıхılа dеdi:\nSən işdəsən, gеt, mən hələ bir аz burаdа qаlmаq istəyirəm.\nMən оndаn аyrılıb yеnə də tünlüyü yаrа-yаrа məscidin həyət dаrvаzаsınа dоğru hərəkət еtdim. Dаrvаzаyа çаtаndа gеri qаnrılıb Rаfiq bəy tərəfə bоylаndım və gözlərimə inаnmаdım: Rаfiq bəy bаyаq durduğu yеrdə “Şаh Hüsеyn! Vаy Hüsеyn!” dеyənlərə dəm tutub şıdırğı sinəzənlik еdirdi.\nMən yеrimdə quruyub оnun nə qədər nоvruzəlicəsinə və ürəkdən sinə vurduğunа hеyrətlə bахırdım. Bu görkəzmə аdаmın səmimi müsəlmаnlığı dа vаrmış. Birdən оnun gözü mənə sаtаşdı, dərhаl çаşdı və еnib-qаlхаn əli sinəsində quruyub аstа-аstа аşаğı düşdü.\nMən bir аndаcа qеybə çəkilmək istədim və ildırım sürətilə dönüb məscidin həyətindən çıхаn ахınа qоşuldum. Dаhа gеri bахmаdım və оnun “оğurluğ”unu tutduğumа görə it kimi pеşmаn оldum.\nRаfiq Tаğının “оğurluğ”unu hеç vахt üzünə vurmаsаm dа, indi оnun хаrаktеr cizgilərini zənginləşdirmək istəyim mənə güc gəldi. Həmişə sivilizаsiyа hаqdа аlаbəzək ibаrələr fırlаdаn, Kirхаdа Аmеrikа sаksаfоnçusu Cоn Fеrqussоnun kоnsеrtini ötürməyən, аncаq plоvu hələ də bеş bаrmаğının bеşilə də yеyən qələm dоstumu hərtərəfli tаnıtmаğа çаlışmаğım kimləri yоrursа, zəhmət çəkib bu yаzının gеrisini охumаsın, incimərəm.\nRаfiq bəyin məşhur şəklinə bахırаm, yеnə yаdımа оnunlа bаğlı bаşqа bir əhvаlаt düşür.\nYаnılmırаmsа, 2000-ci ilin 20 Yаnvаr günü Rаfiq bəylə Şəhidlər Хiyаbаnını ziyаrət еdib çıхаndа о, dеdi: “Bəхtiyаr Vаhаbzаdə (Tanınmış şair оnun hаqqındа hаnsısа qəzеtdə təzəcə isti sözlər yаzmışdı.) “Kаspаr”dа yаtır, gеdək оnа bаş çəkək!”.\nBiz хəstəхаnаyа gеtdik, şаirin yаtdığı pаlаtаnı аsаnlıqlа tаpıb qаpını döydük. İçəridən səs gəldi:\nQаpını аçıb içəri kеçdik, “Buyurun!” dеyən şаirin köhnə dоstu həkim Nurəddin Rzаyеv imiş.\nBizi görən Bəхtiyаr Vаhаbzаdə çаrpаyıdаn dikəlib оturdu. Оnlаrın təkidilə Rаfiq bəy tək bоş stuldа əyləşdi. Mən də yаnımı çаrpаyının qırаğınа qоydum. Şаirlə yüngülcə hаl-əhvаl tutduq. О, zоrlа “Yахşıyаm!” dеsə də, cаnını dişinə tutub оturmuşdu, dаnışmаğа hеyi qаlmаmışdı.\nİki həkim (Nurəddin dохturlа Rаfiq dохtur) Bəхtiyаr müəllimin prоstаt vəzisində оlаn хəstəliklə bаğlı pıçıldаşmаğа bаşlаdılаr. Köhnə kişilərə məхsus böyük-kiçik yаnındа ədəb göstərmək ustаdı şаir аğrıdаn qıvrılsа dа, özünü sахlаyıb çаrpаyıyа uzаnmırdı. Rаfiq bəyin bаşı söhbətə bərk qаrışdığındаn оnu görmürdü.\nBu dəqiqə Bəхtiyаr müəllimə ən böyük hörmətin оnu rаhаt burахmаq оlduğunu duydum və gözlənilmədən yеrimdən qаlхıb dеdim:\nBəхtiyаr müəllim, yаstığınız yüngül оlsun! Biz gеdək!\nRаfiq bəy üzə düşüb аyаğа qаlхdı. Şаir bizə ürəkdən “Çох sаğ оlun, zəhmət çəkmisiniz!” dеdi.\nNədənsə, mənə еlə gəldi ki, о, bizim gəlişimizdən çох gеdişimizə sеvindi. Nеynəsin, cаn аğrıyаndа hеç kim аdаmın gözündə оlmur.\nRаfiq bəy yаnımа düşüb mənimlə qаpıdаn çıхdı. Оnа görə bеlə dеyirəm ki, qаpıdаn çıхаndа dоstumun qırımı хоşumа gəlmədi. Binаdаn оn-оn bеş аddım аrаlаnаn kimi Rаfiq bəy qоpаrаğımı götürdü:\nSən çох sərtsən. Sözümü аğzımdа qоydun. Nurəddin Rzаyеvə bir-iki söz dеyəcəkdim.\nО, gülümsədiyimi görüb susdu. Yəqin düşündü ki, bu gülümsəməkdə bir hikmət vаr. Həm də, dеyəsən, vеrəcəyim cаvаbdаn çəkinib, dərinə gеtmədi.\nRаfiq bəyin hər il bir günü iluzunu yеrdə qаlаn bütün günlərindən, özü dеmişkən, səmərəli və mənаlı оlur. О gün dоstum inzivаyа çəkilib dаhа çох düşünməyə, dаhа çох yаzmаğа və охumаğа çаlışır. Hеç bir dəvət оnun sаqqızını оğurlаyа bilməz. İlin mənаlı və səmərəli gününə çеvrilən həmin gün Rаfiq bəyin аd günüdür - 5 аvqust.\nYеniyеtmə çаğlаrındа gələcəyin bu “şipitilni” yаzıçısı özünə söz vеrib ki, ömrünün ахırınа qədər аd günlərini bütün bаşqа günlərindən dаhа səmərəli və mənаlı kеçirəcək. Dеməli, о, hələ də sözünün аğаsıdır.\nRаfiq Tаğının 1991-ci ildə çаp оlunmuş “Düşmənimin хаtirinə” kitаbınа ön söz yаzаn yаzıçı Еlçin təхminən bеlə dеyib ki, оn bеş ildir Rаfiqlə dоstluq еdirəm, оnun dоstluğundа kоnyunkturа görməmişəm. Еlçin müəllimin 91-dən bəri Rаfiq bəydən yаnа fikrinin dəyişib-dəyişmədiyini bilmirəm. Аncаq işin üst-üstə düşməyinə bахın, mən də həmən 91-ci ildən Rаfiq bəylə tеz-tеz оturub-dururаm, bu günəcən оnun dоstluğundа kоnyunkturа əlаmətlərinin görünmədiyi bаrədə bütün kоnyunkturşiklərə аrаyış vеrə bilərəm.\nQаbаqlаr yаzdıqlаrınа görə hərdən Rаfiq bəyə аcığım tutаrdı. İndisə, оnun yаzılı sаçmаlаrını görəndə bаşımı bulаyıb, qımışа-qımışа оnun hеç vахt düzəlməyəcəyini gözümün аltınа аlıb, öz-özümə dеyirəm:\n- Rаfiq Tаğı ki, Rаfiq Tаğı…\n“Rafiq Tağı ki, Rafiq Tağı” yazıma əlavəm var. Aradan yeddi il keçib. Yeddi ildə Rafiq bəy ola, bir hoqqa çıxartmaya?! Ötən müddətdə dostum xasiyyətini üzübəri çevirmədi, əksinə yazıda (Hekayələrindən danışmıram, hekayələrinə söz yox.) obyektə kəskin yanaşma tərzini dərinləşdirdi, genişləndirdi, tündləşdirdi və cəmiyyəti qıcıqlandırmaqda ustalaşdı. Artıq o, qaşınmayan yerdən qan çıxartmağın min bir üsulunu bilir.\nBir neçə il bundan qabaq yazdığı “Avropa və biz” məqaləsi beynəlxalq qalmaqala səbəb oldu. İranın dini rəhbərləri ona ölüm fitvası verdilər. Hətta hansısa Ayətullah onu öldürənə öz mülklərindən birini bağışlayacağını bildirdi. Düzdür, ev nə ev olduğunu açıb-ağartmadı, amma din yolunda fədakarlığını nümayiş etdirdi. Dostum elə bilirmiş Məhəmməd peyğəmbərə sataşmaq halvadır. Şeyximiz Hacı Allahşükür Paşazadənin şikayəti ilə Rafiq bəyi qol-qıç eləyib atdılar içəri. Ara yerdə “Avropa və biz”i çap edən “Sənət” qəzetinin baş redaktoru Samir Sədaqətoğlu zibilə düşdü. Özünü həbs etdilər, qəzetini başsız qoydular. Birinə üç, o birinə dörd il iş kəsdilər. Ancaq ayrılığımız uzun çəkmədi, Rafiq bəy və Samir bir il iki ay həbsxanada yatandan sonra ölkə prezidenti hər ikisini əfv etdi.\nİstəyirəm beş-üç kəlmə də islah olunmaq üçün dörd divar arasına salınmış dostumun qapalı həyatından danışım.\nQələm dostlarımla Rafiq bəyə baş çəkməyə getmişdik. Balam, bu kişinin orada əməlli-başlı hörməti var imiş ki... Həbsxananın rəhbərliyindən tutmuş içəridəki yoldaşlarına qədər hamı onun xətrini istəyirmiş. Yazılmamış qanunlara görə orada yalnız yaramaz işlər üstündə məhkum olunmuşlara xor baxırlar. Namus üstə tutulanlara, qələm ucbatından ilişənlərə “Gözün üstə qaşın var” deyən olmur.\nZarafat deyil, Rafiq bəyin görüşünə on altı ölkənin insan hüquqlarını qoruyan təşkilatından böyük bir dəstə gəlibmiş. Əksəriyyəti də sanballı adam. Dostumun məhkum həyatı da gurultulu keçirdi.\nBiz həbsxana rəisinin kabinetində qələm dostumuzla söhbət edəndə fikir yarandı ki, yaxın vaxtlarda dustaqlarla yazıçıların görüşünü keçirək.\nBir neçə gün sonra baş tutan görüşdə Rafiq bəy səhnəyə çıxmadı, salonda əyləşib qıçını qıçının üstə aşıraraq həbsxana yoldaşlarının arasından maraqla yazıçıları dinlədi, elə bil on beş il bir böyrü üstə yatmış avtoritet idi, heç bizi tanıyıb-eləmirdi.\nGörünür içəridə onun yeri rahat idi, bir kəlmə də giley-güzaranını eşitmədim. Amma ondan acıqlı Samir Sədaqətoğlunun “Rafiq Tağı türməyə sevinə-sevinə getdi. Yəqin tərcümeyi-halına bu faktı saldırmaqdan ötrü vurnuxurmuş”, yaxud ağzıgöyçəklərin “Rafiq Tağı dissidentlik donuna girir ki, xaricə qaçsın” sözləri heç ağlıma batmadı.\nKim bilmir, azadlığın dadı başqadır.\nOnda məni incidən təkcə Rafiq bəyin azadlığının əlindən alınması deyil, həm də dostumun balaca məktəbli qızının atası üçün darıxması idi.\nHəbsxanadan çıxan gün ona söz atdım: – “Sən bizdən irəlisən, bizim uşaqlıq, gənclik, tələbə, iş, qələm, səfər yoldaşlarımız varsa, sənin bunlarla yanaşı türmə yoldaşların da var.”\nO, bığaltı qımışdı.\nRafiq bəy azadlığa buraxılandan sonra iki aydan artıq işsiz qaldı. Onun xəstəxanada köhnə işinə bərpa olunması məsələsi acı bağırsaq kimi uzanırdı. Hər dəfə ondan işi barədə soruşanda “Gələn həftəyə qalıb” cavabını verirdi.\nAxırda ona hirsli-hirsli dedim:\nSən gedib baş həkimə deyə bilmirsən ki, ölkə prezidenti məni bağışlayıb, sən bağışlamırsan?\nO, sakitcə dilləndi:\nSabah gedib deyərəm.\nErtəsi gün telefondan onun sevincək səsi gəldi:\nƏmrimi verdilər, sabahdan işə çıxıram! Sən də az aşın duzu deyilsən ha...\nYazanda şirə dönən Rafiq Tağı həyatda necə də acizdir. Utanar adama nədən ötrüsə bir xahiş etsin. Qurubəyliyindən qalmaz.\nTəsəvvür edin, a kişilər, bu adamın mənzilinin mərtəbəsinə açılan liftin qabağını aşağı mərtəbədə yaşayan qonşu bağlayıb, özü üçün anbara çevirib. Beşinci mərtəbədə yaşayan dostum və onun ailəsi neçə illərdir ki, mənzillərinə yeddinci mərtəbədən düşüb qalxır. Rafiq Tağı olan bəndə ağzına su alıb susur, qonşunun xətrinə dəymək istəmir.\nRafiq Tağı Mirzə Ələkbər Sabir haqqında “Uğursuz sabun alış-verişindən sonra acığını xalqdan çıxmağa başlayıb satirik şeirlər yazdı” deyəndə bir müddət ondan sıtqım sıyrıldı. Amma qəzəbim çox sürmədi. Onun istedadlı olması və mədəni davranışı həmişə məni yumşaldıb. Axı, özümdən niyə çıxım? Cinqursaqlıq nəyə lazım? Onsuz da həmkarlarının atmacaları nə Məhəmməd peyğəmbərin, nə Füzulinin, nə Mirzə Cəlilin, nə də Sabirin yanından yel olub ötə bilməzdi.\n2011-ci ilin 19 noyabrında gecə saat 22-23 arası Rafiq Tağını evinin yanında namərdcəsinə bıçaqladılar. Dostumla bağlı son illərin xatirələrini qatlayıb bir tərəfə qoydum və çaparaq bugünə gəldim.\nSon on ildə törədiləcəyindən qorxduğum hadisə baş vermişdi. Sağdan-soldan ona çoxlu bıçaq zərbəsi endirmişdilər. Üç zərbənin önünü mənim vəsf etdiyim qara “diplomat” çanta kəsib sıradan çıxmışdı. Bıçağın tiyəsi yeddi dəfə Rafiq bəyin cılız bədəninə işləmişdi. Amma xoşbəxtlikdən qatil qələm dostumun “Qatilimə didaktika dərslərim” əsərini oxumamışdı. Oxusaydı da, yaxşı mənimsəməmişdi. Həmin əsərində Rafiq bəy gələcək qatilinə öz sevər yerini nişan vermişdi və qətli necə həyata keçirməyin üsulunu bütün incəliklərinə qədər açıb tökmüşdü. Azərbaycanda az kitab oxumağın nəhayət ki, bir xeyrini görürdük. Daha İtalyan yazıçısı Mazalini kimi onu öz ssenarisi əsasında qanına qəltan eləməmişdilər.\nBıçaqlanmış yarımcan yaralı mənzili yerləşən blokun beşinci mərtəbəsində liftin qarşısı tutulub hörüldüyündən və ora boş bankalar, yeşik-meşik, daha hansı artuq-urtuq yığıldığından pilləkənlərə qanı damcılaya-damcılaya mənzilinə qalxır. Dindarlarına çox da inanmadığı Allah üzünə baxır. Həmişə həkim kimi onu xəstələrin çağırışına aparan ambulanslardan biri bu dəfə onun köməyinə gəlir.\nHəmən gecə müsibətdən xəbər tutan bütün qələm yoldaşları Təcili yardım xəstəxanasının həyətinə axışdı. Həkimlər onu ölümdən xilas etmək üçün əlləşirdilər. Təəssüf və həyəcan içində əməliyyatın sonunu gözləyirdik. Altı saat yarım çəkən üzüntü səhərüzü başa çatdı.\nDostumuz əməliyyatdan yaxşı çıxmışdı. Xoş xəbərə, şirin sözə adi adamlardan daha tez inanan biz qələm dostları biri-birimizə gözaydınlığı verdik və evimizə dağılışdıq. Yəqin mənim kimi hər kəs fikrində tutmuşdu ki, Rafiq bəy reanmasiya şöbəsindən palataya köçürülən kimi ona baş çəkməyə getsin.\nİki gün sonra onu palataya yerləşdirdilər. Axşam “ANS”in xəstəxanadan çəkdiyi süjetdə Rafiq bəyin nurlu siması göründü. O, qaranlıqda oğruya oxşatdığı, tövşəyə-tövşəyə yaxınlaşıb arxadan ona bıçaq zərbələri endirən və qaçıb aradan çıxan qatili barədə ilk ifadəni verdi. Sifarişçinin İran dövləti ola biləcəyini ehtimal etdiyini dilinə gətirdi və bizə – dostlara salam göndərdi.\nBıçaqlandığı üçün yanıb qovrulmaqda, ölmədiyi üçün sevinməkdə idik...


10 Aprel 2013 09:32 (UTC+04:00)\nGürcüstan, Tbilisi, 10 aprel /Trend, müxbir N.Kirtsxaliya/\nGürcüstanın Prezident Administrasiyası Türkiyədə Mixail Saakaşvili ilə bağlı hadisənin təfərrüatlarını açıqlayıb. Trend-in məlumatına görə, administrasiya tərəfindən çərşənbə günü yayılan xəbərdə Gürcüstan prezidentinin üç yerdən sınan çiyninə 40 tikiş qoyulduğu bildirlir.\nİctimaiyyətin prezidentlə bağlı olan bu hadisəyə böyük marağını nəzərə alaraq administrasiya bildirir ki, Saakaşvili velosipedlə gündəlik gəzinti zamanı xəsarət alıb və İstanbul Amerika xəstəxanasında əməliyyat olunub.\n"Prezidentin çiyninin üç yerdən sındığı aşkar olub və bu səbəbdən o, bazar günü əməliyyat edilib. Saakaşvili bir neçə saat narkoz altında olub, əməliyyatı isə türkiyəli cərrah, professor Mehmet Dəmirxan həyata keçirib", - məlumatda bildirilir. Həkimlərin sözlərinə görə, Saakaşvilinin səhhətinin tam bərpası üçün bir ay vaxt lazımdır.\nSaakaşvili özü isə Türkiyənin səhiyyə sistemini yüksək qiymətləndirərək son illər ərzində bu sahədə "böyük irəliləyişlər"in əldə olunduğunu deyib.


“Qafqaz Albaniyası: Gecikmiş həqiqətlər” və “Laçın–virtual səyahət” filmlərinin təqdimatı keçirilib 1905.az\n“Qafqaz Albaniyası: Gecikmiş həqiqətlər” və “Laçın–virtual səyahət” filmlərinin təqdimatı keçirilib\nAprelin 30-da Bakıda “Qafqaz Albaniyası: Gecikmiş həqiqətlər” sənədli və “Laçın–virtual səyahət” 3D qrafik təsvirli filmlərinin təqdimatı olub. Hər iki film Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyi “Virtual Qarabağ” İnformasiya–Kommunikasiya Texnologiyaları Mərkəzi tərəfindən hazırlanıb.\nAZƏRTAC xəbər verir ki, mərasimdə Azərbaycanın dövlət və hökumət rəsmiləri, Milli Məclisin deputatları, ictimaiyyətin nümayəndələri, gənclər təşkilatlarının və QHT-lərin, ölkəmizdə akkreditə olunmuş diplomatik korpusun təmsilçiləri iştirak ediblər.\nAzərbaycan və ingilis dillərində hazırlanan “Laçın – virtual səyahət” filmində bu rayonunun tarixi-mədəni abidələri, füsunkar təbiəti, görməli yerləri ətraflı təqdim edilir. Əsərdə Laçın rayonuna virtual səyahətə çıxan tamaşaçı Məşədi Mehralı körpüsü, orta əsrlərə aid Məlik Əjdər türbəsi, Kar kümbəz, Mağara qalası, Sultanbud türbəsi, V-VI əsrlərə aid Ağoğlan məbədi və s. abidələrlə tanış olur.\nGİN-in dəstəyi ilə icra olunan “Virtual Qarabağ” İnformasiya–Kommunikasiya Texnologiyaları Mərkəzi layihəsi 7 gənclər təşkilatının tərəfdaşlığı ilə həyata keçirilir. Mərkəzin ötən il “Qarabağa virtual səyahət” silsiləsindən təqdim etdiyi “Şuşa – virtual səyahət” 3D qrafik təsvirli filmi ölkə ictimaiyyəti tərəfindən böyük maraqla qarşılanmışdı.


Şahdağ 2017- 2018-ci il üçün MDB məkanının dağ kurortları arasında TOP 3-lükdə!\n10 Oktyabr, 2017\nRusiyanın “TurStat” analitik agentliyi 2017 – 2018-ci il üçün MDB məkanında qışda aktiv istirahət üçün ən populyar dağ-xizək kurortlarının adlarını açıqlayıb. Rusiyalı turistlər arasında MDB ölkələrinin reytinqində görə ən çox səfər olunan kurortlar arasında ilk sıralarda Qazaxıstan, Azərbaycan və Belarusiyanın dağ-xizək kurortarı durur.\n“TurStat” agentliyinin araşdırmalarına görə rusiyalı turistlərin sözügedən kurortlarda istirahət müddəti ortalama 7 – 10 gün arasında dəyişir. Beləliklə, reytinqə görə MDB məkanında qışda aktiv istirahət üçün ən populyar dağ kurortlarının ilk beşliyi aşağıdakı kimidir:\n1. Qazaxıstan (Çimbulak)\n2. Azərbaycan (Şahdağ)\n3. Belarusiya (Çiliçi)\n4. Ermənistan (Saxkadzor)\n5. Özbəkistan (Çimqan)\nYuxardakı ölkələrin reytinqi 2017-ci il dekabrın 1-dən 2017-ci il fevral ayının 28-nə qədər onlayn rezervasiya sistemlərinin məlumatlarının təhlilinin nəticələrinə əsasən təqdim olunur. Yerləşmə və qidalanma daxil olmaqla bir gün üçün – Şahdağda: 90$, Çimbulakda: 100$, Qaraqol və Çimqanda: 65-70$, Saxkadzorda isə: 80$ təşkil edir.\nSpamızın ən özəl masajını sizə təqdim edirik! Həm bədənin, həm də ruhun i...\nHavadan asılı qalaraq yaşadığınız heyranedici duyğularla dağların möhtəşəm mənzə...


Leona Lewis Toskana'da Dennis Jauch ilə evlənir - Xəbərlər - 2020\nLeona Lewis və Dennis Jauch-a salam!\nUzun müddətdir davam edən cütlük, 27 iyul şənbə günü, İtaliyanın Toskana şəhərindəki Sting bağında, ən yaxın dostlarının və ailə üzvlərinin 180 qarşısında, Salam hesabat verir. Günün təfərrüatları əsasən bağlanmamış saxlanılsa da (Jauch və Lewis özlərini "öz insanları" kimi tanıyırlar) etmək "Qanlı Sevgi" müğənnisinin böyük hadisə üçün üç fərqli gəlinlik geyindiyini bilin. Ağ tül xalatla koridorda getdi, ziyafət üçün muncuqlu ənlik paltarına çevrildi və gecəni büllur bəzəkli geyimdə tamamladı.\nMüğənni İnstagram-da İsrail dizayneri Mira Zwillingerin ilk gəlinlik paltarını nümayiş etdirən toy fotosunu paylaşaraq "Bu günü bir ömür boyu qoruyacağam" 🌸 9 il əvvəl bu heyrətamiz insan həyatımda gəzdi və ötən həftə sonu biz "Mən bunu edirəm" dediyimizi sevdiyimiz insanlarla əhatə etdim. Toskana bağlarında ailəvi tərzimizdəki şam yeməyimizdən kənarda fırtınadan qoruduğumuz kiçik kilsədəki mərasimimizə qədər bütün gecə oxuma və rəqs məclisinə qədər hər an hədiyyə idi sevgi. Həyatımın ən xüsusi günlərindən birini ələ keçirdiyim üçün @ @ ladichosa & V @ hellomagV'ya çox təşəkkür edirəm. "\n"Bu, yalnız sevgi ilə dolu ən gözəl gün idi" dedi LyuisSalam toydan sonra. "Sevdiyimiz hər kəsi bir araya gətirə bilmək çox xüsusi idi. Göz yaşları çox idi." Ayrıca İnstaqramda yazdığı toy videosu ilə bağlı fikirlərini bir az da bölüşdü: "Xüsusi günümüzə bir az diqqət yetirin və bizə və yaxınlarımıza təbiətlə əhatə olunmuş ecazkar Tuscan evinizdə heyrətamiz xatirələr yaratmağınıza görə sizə təşəkkür edirəm. , musiqi və gözəl enerji. Son bir neçə həftə @ dennisjauch & mən heyrətamiz atası Lutzun itkisi ilə üzləşdik. Bu gün onun xatirəsinə həsr olunur və daim bizə göstərdiyi sevgiyə həsr olunur. Hər gün bir hədiyyədir, onu həmişə sevgi ilə doldurun 🌸 🎥В @grantmaz. "\nLyuis və Jauch 2010-cu ildə görüşdülər və keçən ilin payızında nişanlandıqlarını elan etdilər. "Səkkiz il əvvəl ABŞ-da qastrol səfərində olduğumuz müddətdə həm ehtiraslarımız, həm musiqi, həm də rəqslərimizlə dünyanın müxtəlif yerlərindən bir araya gətirdiyimizi heyrətamiz hiss etdik" dedi. "Hər ikimiz olduqca özəl insanlarıq, amma xoşbəxt xəbərlərimizi bizə dəstək verən və illər boyu münasibətlərimizin çiçəklənməsini izləyən hər kəslə bölüşmək istədik" dedi. "Bu yeni sərgüzəştdə birlikdə olmaqdan çox həyəcanlandıq və bu sevgini hamınızla bölüşmək üçün gözəl bir hissdir."\nToydan qabaq Lewis, Havayda rəfiqələri ilə birlikdə bir səfərdə bachelorette partiyasını qeyd etdi. "Daha böyük dəstəkləyən, sevən, komik, ağıllı, inanılmaz bir qadın qrupundan mənim böyük günümdə yanımda durmağı xahiş edə bilmədim" deyə İnstaqramda yazdı.\nVə sonra bunu rəsmi etmək vaxtı gəldi. "Biz bunu etməyə çox hazırıq" dedi Leona Salam toydan qabaq. "Dennis, indiyə qədər görüşdüyüm ən mehriban, diqqətli bir insandır. O, mənim dəli yüksəlişlərimdən və həyatımda keçdiyim hər şeydən ötəri qayam olub."\nDaha çox Gör: 2019-cu ilin Məşhur Toylarının hamısı - Beləliklə Uzaq\nCopyright 2020 \_ Gəlinlər - toy haqqında hər şey - fikirlər, planlaşdırma, nişan, bal ayı, moda və gözəllik \_ Leona Lewis, yalnız Toskana Nuptiallarından Muhteşem Bir Toy Şəkil Paylaşdı


Azərbaycanın mütəxəssisləri kənd təsərrüfatı istehsalında texnologiyaların tətbiq edilməsi metodologiyası üzrə beynəlxalq seminarda iştirak edir\nBiznes və iqtisadiyyat xəbərləri 26 Oktyabr 2005 13:23 (UTC+04:00)\nAzərbaycanın mütəxəssisləri ICARDA (International Center for Agricultural Reseach in the Dry Areas) tərəfindən təşkil edilmiş beynəlxalq seminarda iştirak edir.AR kənd təsərrüfatı nazirliyində Trend ə bildirilib ki, seminar noyabrın 21-dən 26-dək Daşkənddə keçiriləcək.\nTədbir "Kənd təsərrüfatı istehsalında texnologiyaların tətbiq edilməsi metodologiyası" mövzusuna həsr olunub.\nKənd təsərrüfatı nazirliyində həm də qeyd olunub ki, hazırda Eroziya institutunun elmi-aqrar mərkəzinin mütəxəssisləri tərəfindən həmin istiqamətdə hazırlıq işləri aparılır.\nBu işlər aqrar sahədə texnikanın istismar və tətbiqinin hazırkı vəziyyəti, eləcə də, həm hökumət, həm də müxtəlif beynəlxalq QHT və digər təşkilatlar tərəfindən aparılan tədbirlərə dair müvafiq məruzə hazırlanması nəzərdə tutulur.\nBundan başqa, tədbir çərçivəsində bu sahədə müxtəlif ölkələrlə təcrübə mübadiləsinin aparılması, əməkdaşlığın inkişafı üzrə məsələlərin müzakirəsi və s. nəzərdə tutulur. "Azərbaycan nümayəndə heyətinin iştirakı tədbirin təşkilatçısı tərəfindən maliyyələşdiriləcək" -deyə nazirlikdə bildirilib.\nPraqa azərbaycanlı şəhid uşaqların “sahibsiz ayaqqabıları”na şahidlik etdi (FOTO)


ABUTALIBOVUN DAVAMÇILARI... - Azərbaycanda psixi problemləri olan nə qədər məmur, deputat var? | AzPolitika — onlayn siyasi-ictimai qəzet\nABUTALIBOVUN DAVAMÇILARI... - Azərbaycanda psixi problemləri olan nə qədər məmur, deputat var?\nDərc olunub: 30/04/2021 - 09:35\nKələntər 2021-05-01 18:07:31\nBu psixi xəstələri kürsüyə ...\nAydın 2021-04-30 18:52:54\nMümkünsə hesablansın nə qədər yüksək vəzifəli məmur alkoqolikdir. Nə qədər psixi asılılıgı olan vəzifədədir? Hərislər, manyaklar , cinayətkar nə qədərdir?\nMubariz 2021-04-30 13:25:10\nVallah belə görürəm Sixlər ,Bizlər psixi xəstəyik ,onlar normal adamlardılar ,ona görə də vəzifə veriblər ,taladıblar\nHəmid 2021-04-30 13:09:04\nCavabı: izrailə getsəniz aeroportdan Təl-Əvivə gedəndə yolun sağ tərəfində çox nəhəng lövhəyə ibrit dilində bir şüar yazılıb. Bu ölkəyə gələnlərə müraciətdir.Qısa mənası belədir ki, bizə qızıl pulla deyil, qızıl başla gəlin. Bizdə isə bunun əksinədir. Nə qədər bu münasibət dəyişməyib belə olacaq.\nVətəndaş 2021-04-30 12:29:36\nBelələrini bəsləyənlər nəyin hesabına buna yol veriblər.Araşdıran varmı?\nhatəm 2021-04-30 11:26:20\nPsixi problemləri olan adamların sayı getdikcə artır. Bunu hər gün rast gəlib görürük. İstər işdə, istər qonşuluqda, istər küçədə və.s. bu kimi adamlar artıq üstünlük təşkil etməkdədir. Bu nə ilə əlaqədardır? Yəqin mütəxəssislər səbəbini bilir. Hər addımda rəhmətlik Ağabəy Sultanovun pasiyentlərinə rast gəlirik.Dəhşətdir.Görəsən bunun sonu olacaqmı?\nCammat 2021-04-30 10:37:24\n.....ALLAH bunlara, onların havadarlarına nəhlət eləsin.


Həftədə neçə dəfə idmanla məşqul olmaq lazımdır? » wWw.Qadinlar.Biz ~ Qadınlar Bir Incidir! Populyar Qadın Saytı\nTarix: 23-06-2016, 18:00\nSəs ver: Həftədə neçə dəfə idmanla məşğul olmalısınız?\netmək ürək xəstəlikləri, təzyiq və diabet kimi xəstəliklərdən bizi qoruyur. Artıq çəki itirməyimizə kömək olur, immun sistemini gücləndirir. Sağlamlıq üçün həftədə 3 gün 30-35 dəqiqə, kilo atmaq üçün isə 4 gün 45 dəqiqə idman etmək lazımdır. Artıq çəki itirmək üçün yürüyüş edin.\nçəki itirmək üçün ən azı 15-20 dəqiqə idman edin. Ən idealı isə orta templə 45-50 dəqiqə yürüyüş etməkdir. Maddələr mübadiləsini gücləndirdiyi üçün yürüyüşlə bərabər yürüyüş və qaçışla bərabər ağır qaldırılması da tövsiyyə edilir. Plansız edilən idman xeyirdən çox zərər\nverir. Buna görə də idmanı həftədə 3-4 dəfə edilməlidir. Əgər məqsəd çəki itirməkdirsə qaçış və üzgüçülüklə mütləq məşğul olmalısınız.\nidmanla məşğul olursunuzsa, mütləq səhər yeməyi yemək lazımdır. Səhər yeməyindən 2 saat sonra idmanla məşğul olmaq lazımdır. Vaxt probleminə görə yuxudan qalxdıqdan sonra 1 saat ərzində idmanla məşğul olmalısınızsa, bir az karbohidrat, kişmiş, 2-3 quru ərik, 2-3 qoz yemək lazımdır.\nidman edənlər üçün səhər yeməyi mütləqdir! Səhər yeməyində buğda çörəyindən hazırlanan pendirli sendviç, pomidor və xiyar yaxşı seçim ola\nbir saat qabaq süd ilə meyvə, yogurt və ya meyvə ilə qəlyanaltı edə bilərsiniz. İdmana axşam işdən sonra gedirsinizsə sendviç və meyvə şirəsi yeməyiniz məsləhətdir. İdmana ac getdiyiniz zaman daha çox enerji\nsərf edirsiniz. Bu da sizin idmandan sonra daha çox yemək yeməyiniz deməkdir. İdmandan sonra banan və pomidor şirəsi.\nsonra banan və pomidor şirəsi içməyiniz məsləhətdir. E vitaminini qarşılamaq üçün 10-15 fındıq və ya badam yeməlisiniz. İdmandan gec çıxmısınızsa axşam yeməyi yeməyiniz mütləqdir. (9-dan sonra). Bu sendviç və meyvə şirəsi ola bilər. İdman etdiyiniz zaman isə 1 stəkan su içməlisiniz. Tomris Müslümova\nmende idmanla mesqul oluram\nher gun yjngulidmanla qacisla filan mesqul olunmali beden idmaniylasa heftede en azi iki defe mesqul olmaq lazimdir\n24 iyun 2016 00:59\nCox sevirem idmani\n23 iyun 2016 22:06\nMen idmanin gimnastika bolumuyle mesgul oluram\nDaimi idmanla mesgul olmaq cox faydalidir. Insani formada saxlayir\n23 iyun 2016 18:38


Türkiyə müxalifətinin deputatları XİN rəhbərinin parlamentdəki çıxışını tənqid edirlər\nDünya xəbərləri 21 Oktyabr 2009 17:30 (UTC+04:00)\nTürkiyə müxalifətinin deputatları Ermənistanla əlaqələrin normallaşdırılmasını nəzərdə tutan protokolların imzalanmasına görə Türkiyə hökumətinin ünvanına kəskin tənqidlə çıxış edirlər. Məlumatı TRT 3 telekanalı yayıb.\nÇərşənbə günü Türkiyənin xarici işlər naziri Əhməd Davudoğlu Türkiyə Böyük Millət Məclisində Ermənistanla imzalanmış protokollarla bağlı çıxış edib.\nDavudoğlunun "protokolların qəbul olunması ilə Ermənistan Türkiyə-Ermənistan sərhədini rəsmən tanıyacaq" deməsi tənqid obyekti olub.\n"Türkiyə həmişə Azərbaycanı dəstəkləyib və dünyada Azərbaycanı belə möhkəm dəstəkləyən başqa bir ölkə yoxdur. Dağlıq Qarabağ məsələsinin həlli Türkiyə hökuməti üçün həmişə prioritet olub", - Türkiyə XİN rəhbəri deyib.\n"Qafqazda problemlərin həlli üçün sağlam siyasi mühit yoxdur", - Türkiyə XİN rəhbəri deyib.


26-04-2019 15:39 - Pia.az - Hadisə 14\nYaralı dərhal xəstəxanaya yerləşdirilib\nHadisə şəhərdə keçirilən toy məclislərindən birində qeydə alınıb.\nŞəhər sakini 41 yaşlı Araz Əliyev münaqişə zəminində bıçaqlanıb. Yaralı dərhal xəstəxanaya yerləşdirilib və əməliyyat olunub. Xəstənin vəziyyətinin orta ağır olduğu bildirilir. Araz Əliyevi bıçaqlayan şəxsin 35 yaşlı Vüsal Zeynalov olduğu məlum olub.\nFaktla bağlı araşdırma aparılır.(ONA)


Hacıqabulda ağır qəza: ölən və yaralılar var\n18:14 01.09.2019 (Yenilənib 18:12 01.09.2019)\nAvtomobil Qazax istiqamətində hərəkətdə olarkən yoldan çıxaraq aşıb və kiçik diametrli qaz kəmərinin üzərinə düşüb\nBAKI, 1 sentyabr — Sputnik. Bu gün Hacıqabulda baş verən qəzada 1 nəfər ölüb, 3 nəfər ağır yaralanıb.\nSputnik Azərbaycan APA-ya istinadən bildirir ki, hadisə saat 17 radələrində Bakı-Qazax magistralının Hacıqabul-Şirvan magistralı ilə kəsişməsinin yaxınlığında baş verib.\nNazirlik Salyandakı ağır qəza ilə bağlı məlumat yaydı\n"Mercedes" markalı 99 KN 769 dövlət nömrə nişanlı avtomobil Qazax istiqamətində hərəkətdə olarkən yoldan çıxaraq aşıb və kiçik diametrli qaz kəmərinin üzərinə düşüb. Qəza nəticəsində 2-si qadın olmaqla, 4 nəfər xəsarət alaraq Şirvan şəhər Xəstəxanasına yerləşdirilib.\nxəsarət, ölüm, Hacıqabul, avtoqəza, qəza