İnformasiyanın təsvir formaları və vahidləri - Ders İnformasiya anlayışı, onun formaları və xassələri İnformasiya...\nİnformasiyanın təsvir formaları və vahidləri\nDERS- 12. KOMPÜTER CİNAYƏTKARLIĞI VƏ KRİPTOQRAFİYA.\nBu gün biz qlobal qarşılıqlı əlaqələr dünyasında yaşayırıq. Biz bir an içində dünyanın o biri başındakı insanlarla söhbət edə, yaxud böyük məbləğdə pul əməliyyatları həyata keçirə bilirik.Fərdi kompüterlərin sayının gö rünməmiş sürətlə artması, İnter netə sərbəstçıxış və yeni kommunikasiya qur ğularının sürətli in ki şafı həm asudə vaxtın keçirilməsi, həm də biznesin aparılması üsullarını dəyişdirdi. Eyni zamanda qaraniyyətli insanlar üçün də yeni imkanlar açıldı, yeni cinayət üsulları meydana çıxdı. Bəşəriyyət yeni cinayət növü ilə kibercinayətkarlıqla qarşılaşdı (təəssüf ki, həm texnologiya, həm də peşəkar kadrların çatışmazlığı səbəbindən əksər hallarda hüquq mühafizə orqanları bu cinayətkarlarla “bacara bilmir”). Kibercinayətkarlıq dedikdə, İnternet, yaxud başqa kompüter şəbəkələrindən istifadə olunmaqla törədilən cinayətlər nəzərdə tutulur. “Kiber - cinayətkarların” hücum obyektləri, əsasən, banklar, birjalar, İnternet-mağazalar olur. Cinayətin həyata keçirilməsində kompüterlər, yaxud şəbəkələrdən aşağıdakı kimi istifadə oluna bilər:\n• Kompüter, yaxud şəbəkə cinayət aləti ola bilər, başqa sözlə, cinayətin hə -\nyata keçirilməsində onlardan istifadə oluna bilər.\n• Kompüter, yaxud şəbəkə cinayətin hədəfi (“qurbanı”) ola bilər.\n• Kompüter, yaxud şəbəkə cinayətli məqsədlərə çatmaq üçün yardımçı va -\nsitə ola bilər.\nHakerlər. Kompüterlər yenicə meydana çıxanda “haker” sözü hörmətlə çəkilirdi. Əməliyyat sisteminin daha yaxşı işləməsi üçün onun nüvə sinin bir hissəsini yenidən yazan, yaxud hamının unutduğu administrator paro lunu “ləğv edən” kompüter dahilərini belə adlandırırdılar. Qeyri-standart düşünmə qabiliyyətlərinə və ən mürəkkəb problemlərin ağıllı həllini tapdıqlarına görə bu, onlara hörmət əlaməti idi.\nLakin zaman ötdükcə bu söz əsl mənasını itirdi, çünki “hakerlərin” heç də hamısı öz ənənəvi işləriylə ki fa yət lən mədilər. Onların bəziləri pis mü hafizə olunmuş kompüter sistemlərinə girməyə və bununla da “bunun mümkünlüyünü sübut etməyə” başladılar. Başqaları isə hər hansı mühüm informasiyanı oğurlamaq məqsədilə sistemləri “sındırmaqla” məşğul oldular. “Haker” termininin öz mənasını itir di yini görən kompüter ictimaiyyəti əlavə terminlər (məsələn, “script kiddie” və “cracker”) daxil etdilər. “Script kiddie” (ssenari uşağı) termini ilə hakerlik sahəsində o qədər də biliyi olmayan və “sındırmaq” üçün digər hakerlərin uti li t lərindən istifadə edən adamları adlandırırlar. “Cracker” (kreker) isə bilik səviyyəsinə görə “script kiddie” ilə haker arasında olan şəxsə deyilir. O, proqramların üzünün çıxarılmaması üçün qoyulmuş müdafiəni “sındıra” bilir, ancaq proqramda yeni zəif yerlər tapmaq, yaxud haker utilitləri yazmaq üçün onun biliyi kifayət etmir.\n23 noyabr 2001-ci il tarixində Budapeşt şəhərində Avropa Şurasının “Kibercinayət haqqında” Konvensiyası qəbul olunmuşdur. Bu sənəddə kibercinayətlər bir neçə hissəyə bölünür:\n• Kompüter verilənlərinin və sistemlərinin məxfiliyinin, tamlığının və\ntəhlü kə siz li yinin əley hinə olan cinayətlər ;\n• Kompüterlərlə bağlı cinayətlər;\n• Məzmunla bağlı hüquq pozuntuları;\n• Müəllif hüququ və əlaqəli hüquqların pozulması ilə bağlı cinayətlər.\nQeyd olunduğu kimi, haker hücumlarının əsas məqsədi təkcə kom püter də olan informasiyanın məhv edil məsi deyil,həm də onların ica zəsiz “ələ keçi rilməsi dir”. Əgər bu nun qarşı sını texniki vasitə lərin kö mə yilə almaq müm kün olmursa, onda şifrləmə sistemindən istifadə olunur. Şifrləmə üsulları ilə kriptoqrafiya məşğul olur.\nAzərbaycanda müəlliflik hüququ Azərbaycan Respublikasının “Müəlliflik hüququ və əlaqəli hüquqlar haqqında” 8 oktyabr 1996-cı il tarixli qanunu ilə tənzimlənir. Kompüter texnikasının inkişafı ilə əlaqədar olaraq “əski” kriptoqrafiya yenidən gündəmə gəldi. Mövcud şifrləmə üsulları iki qrupa ayrılır: gizli (qapalı) açarla şifrləmə və açıq açarla şifrləmə. Şifrin açılması (deşifrləmə) alqoritmini açar müəyyənləşdirir. Gizli açar elə açara deyilir ki, gizli olaraq yazışan iki abonent əvvəlcədən onu bir-birlərinə verirlər (bildirirlər). Həm şifrləmə, həm də deşifrləmə bu vahid açar vasitəsilə aparılır. Gizli yazışmada əsas məsələ bu açarı üçüncü şəxslərdən gizli saxlamaqdır.İndi gizli açar vasitəsilə şifrləməyə aid bir misala baxaq. 1 və 32 ədədləri arasında hər hansı bir k ədədi götürülür. Əlifbanın hərfləri çevrə boyunca saat əqrəbi istiqamətində yazılır (belə ki, “a” hərfi “b” və “z” ilə qonşu olur). Sonra şifrlənəcək mətndə hər bir hərf “hərflər çevrəsində” ondan saat əqrəbi istiqamətində k sayda hərfdən sonra yerləşən hərflə əvəz olunur. Boşluq və durğu işarələri dəyişdirilmir.\nBelə şifrləməyə sürüşmə üsulu ilə şifrləmə, yaxud Sezar şifri de-yilir.\nMəsələn, k = 3 olduqda Azərbaycan əlifbasında “a” hərfi “ç” ilə, “b” hərfi “d” ilə və s. əvəz olunar. Bu cür şifrləmədən istifadə etsək, “KRİPTOQRAFİYA” sözü “MTQŞVRNTÇHQBÇ” şəklinə düşəcək. “Kriptoqrafiya” iki yunan sözündən(κρυπτός – gizli və γράφω – yazı ram)ibarət olub, “gizli yazı” mənasını verir. Kriptoqrafiyadan istifadə haq qında ilknməlumatlar Qədim Misir (e.ə. 1900-cü il), Qədim Meso po ta miya (e.ə. 1500-cü il) döv rü nə aiddir. Sezar şifri adlanan şifrləmə üsulunu Qədim\nRoma imperatoru Yuli Se zar düşünüb tapmışdı. İkinci dünya müha ri bə si zamanı Polşa və Britaniya mü təxəs sis ləri alman şifrləmə maşını olan “Eniq ma”nın sirrini açmışdılar. Nəticə də almanların çoxlu sualtı qa yığı məhv edildi, “Bismark” linkoru batı rıldı və Al maniyanın silahlı qüv vələri bir sıra əmə liy yatlarda ağır itkilərə məruz qal dı.\nAydındır ki, belə şifri açmaq o qədər də çətin deyil. Müasir kriptoqrafiyada qat-qat mürəkkəb açarlardan istifadə olunur. XX əsrdə kriptoqrafiyaya yeni anlayış – asimmetrik şifrləmə alqoritmləri daxil oldu. Asimmetrik alqoritmlər, yaxud açıq açarlı alqoritmlər iki ayrı-ayrı açardan – şifrləmə (açıq) və deşifrləmə (gizli) açarından istifadəyə əsaslanır. Açıq açarlı alqoritmlərdə əsas tələb odur ki, açıq açara görə gizli açarı hesablayıb tapmaq mümkün olmasın. Belə olduqda şifrləmə açarı hər kəsə bildirilə bilər, onsuzda şifri açmaq üçün başqa açar gərəkdir.\nHesablama texnikasının tarixi, müasir vəziyyəti .\nHesablama texnikasının tarixi insanın böyük həcmli hesablamaları yerinə yetirməsini asanlaşdırmaq cəhdləri ilə sıx bağlı olmuşdur. Məlumdur ki, böyük ədədlər üzərində sadə hesablama əməliyyatlarının aparılması insan beyni üçün çətinliklər törədir. Buna görə də, qədim zamanlardan başlayaraq, insanlar hesablamaları asanlaşdırmaq üçün müxtəlif hesablama qurğuları yaratmışlar. İlk belə qurğuya misal olaraq, eramızdan əvvəl 4-cü əsrdə qədim Romada yaradılmış abak qurğusunu göstərmək olar. XX-ci əsrin ortalarına kimi bu qurğunun sələfi olan mühasibat çötkəsindən Avropada geniş istifadə olunmuşdur. XVII əsrin əvvəllərindən başlayaraq, hesab əməllərinin yerinə yetirilməsi üçün mexaniki hesablama qurğularının yaradılmasına başlanmışdır. 1642-ci ildə fransız alimi Blez Paskal vergi yığma sahəsində (onun atası vergi yığan işləyirdi) yorucu, yeknəsək və çox vaxt aparan hasablamaları asanlaşdırmaq üçün cəmləyici qurğu düzəldir. Qurğu 8 rəqəmli ədədlər üzərində cəmləmə və çıxma əməllərini yerinə yetirirdi. Bundan 200 il sonra, 1833-ci ildə ingilis alimi Carlz Bebbidc tərəfindən elm və texnika sahəsində yaranan hesablamaları yerinə yetirən mexaniki analitik hesablama maşını yaradılır.\nXIX əsrin sonlarında bank, sığorta və ticarət sahələri daha sürətlə inkişaf etməyə başladı. Bu sahələrdə yaranan uzun vaxt tələb edən məsələlərin həlli üçün mexaniki və elektromexaniki qurğuların yaradılmasına başlanıldı. 1875-ci idə rus alimi Odner dörd hesab əməlini yerinə yetirən mexaniki arifmometr qurğusunu düzəldir. Bu qurğudan uzun muddət bank və mühasibat sahəsində geniş istifadə edilmişdir. 1954-cü ildə yaradılan kalkulyatorlar arifmometrlərin müasir sələfləridir. 1888-ci ildə amerikalı mühəndis German Xollerit ilk elektromexaniki hesablama maşınını yaradır və ona tabulyator adını verir. Bu qurğundan 1890-cı ildə ABŞ-da əhalinin siyahıya alınmasında istifadə olunur. Alınmış nəticələri emal etmək üçün 500 işçinin yeddi ilə yerinə yetirdiyi işi, Xollerit 43 əməkdaşla 43 tabulyator qurğusunun köməyi ilə 1 ay müddətinə yerinə yetirməyə nail oldu.\nXX əsrin 30-cu illərində alman alimi Konrad Zus elektromaqnit rele üzərində avtomatik hesablama maşınını yaradır. 1945-ci ildə amerika alimi Con fon Neyman “ENIAC” hesablama maşınındakı çatışmamazlığı aradan qaldırmaq üçün yeni prinsiplə işləyən hesablama maşınının yenı arxitekturasını təklif edir. Bu arxitekturaya görə, hesablama maşını 5 (beş) əsas qurğudan ibarətdir: hesablama, idarə, yaddaş, giriş və çıxış qurğuları. Hal-hazırda istehsal olunan kompüterlər fon Neymanın təklif etdiyi arxitektura əsasında işləyir.\nMəlumdur ki, kompüterlər onlarda istifadə olunan element bazasına, məlumat daşıyıcılarına və məhsuldarlığına görə təsnif edilir.\n1-ci nəsil kompüterlərdə (1946-1955) element bazası kimi elektron lampalardan, məlumat daşıyıcısı kimi perfokart və perfolentlərdən istifadə edilmişdir. Yaradılan kompüterlər saniyədə minlərlə əməliyyat yerinə yetirirdi.\n2-ci nəsil kompüterlərdə (1955-1965) element bazası kimi yarımkeçirici elementlərdən ( tranzistorlar, diodlar və s. ), məlumat daşıyıcısı kimi maqnit lent qurğusundan istifadə edilmişdir. Yaradılan kompüterlər saniyədə 1 (bir) milyon əməliyyat yerinə yetirirdi.\n3-cü nəsil kompüterlərdə (1965-1971) element bazası kimi kiçik inteqral sxemlərdən, məlumat daşıyıcısı kimi maqnit disk qurğularından istifadə edilmişdir. Bu kompüterlərin məhsuldarlığı saniyədə 10 (on) milyon əməliyyata bərabər idi.\n60-cı illərin ortalarından başlayaraq, elektron hesablama maşınlarından avtomatik idarəetmə sistemlərində, elmi-tədqiqat işlərinin həyata keçirilməsində, hərbi-texniki məsələlərin həllərində və böyük həcmli statistik verilənlərin emalında geniş istifadə edilməyə başlandı. İstehsal olunan kompüterlərin ölçülərinin böyük və qiymətinin baha olması bunlardan insanların kütləvi səkildə istifadə etməsinə imkan vermirdi.\nNəhayət ki, 1971-ci ildə böyük inteqral sxemləri üzərində mikroprosessorlar yaradılır, bu isə 4-cü nəsil kompüterlərin yaradılmasına böyük təkan vermişdir. 1981-ci ildən isə mikroprosessorlar əsasında yığılmış fərdi kompüterlərin kütləvi istehsalına başlanılır. Hal-hazırda yüz milyonlarla fərdi kompüter insanların istifadəsindədir. 2007-ci ildə dünyada 269 milyon fərdi kompüter istehsal olunmuşdur. Fərdi kompüterlərin son modellərinin (Pentium-IV) məhsuldarlığı saniyədə milyard əməliyyatlarla ölçülür. Keçən əsrin 90-cı illərinin ortalarından başlayaraq, məhsuldarlığına görə fərdi kompüterlərdən geridə qalmayan, amma ölçülərinə görə onlardan dəfələrlə kiçik portativ kompüterlərin ( noutbuk, ləptop, palmtop və s.) kütləvi istehsalına başlandı.\nAmma müasir dövrdə elmin müxtəlif sahələrində - fiziki-kimyəvi proseslərin, nüvə reaksiyalarının, qlobal atmosfer proseslərinin, iqtisadiyyatın inkişafının real zaman kəsiyində modelləşdirilməsində, kriptoqrafiyada, geologiyada, yeni dərman növlərinin yaradılmasında və s. yaranan mürəkkəb və böyük məsələlərin həllində fərdi kompüterlərin hesablama gücü kifayət etmir. Buna görə də mürəkkəb məsələlərin həllində superkompüterlərdən geniş istifadə olunur\nAzərbaycan Respublikasının Prezidenti Cənab İlham Əliyevin 21 oktyabr 2005-ci il tarixli sərəncamı ilə təsdiq edilmiş “Azərbaycan Respublikasında Rabitə və İnformasiya Texnologiyalarının İnkişafı üzrə 2005-2008-ci illər üçün Dövlət Proqramı”-da (Elektron Azərbaycan) ölkəmizdə Milli Superkompüter Mərkəzinin yaradılması nəzərdə tutulub. Həmin Mərkəzin yaradılması məsələləri Rabitə və İnformasiya Texnologiyaları Nazirliyi və AMEA-nın müvafiq institutuna həvalə olunub.\nMilli Superkompüter Mərkəzi ölkədə informasiya cəmiyyətinin yaradılması prosesində meydana çıxan məsələlərin daha çevik həll edilməsinə xidmət edəcəkdir. Ümumiyyətlə, superkompüterlərin Azərbaycana gətirilməsi dövlətin maraqlarına uyğundur. Superkompüterin bir mərkəzdə yerləşdirilməsi müxtəlif nazirliklərin fəaliyyəti zamanı meydana çıxan və böyük hesablamalar tələb edən məsələlərin həll edilməsinə imkan verəcəkdir. Qeyd edək ki, onlardan istifadə artıq ölkələrin iqtisadi inkişaf səviyyəsinin göstəricisinə çevrilib. Yəni, hansı dövlətdə superkompüterlərdən istifadə edilirsə, o inkişaf etmiş ölkələr sırasına daxil edilir.\nSuperkompüterin böyük hesablamalar sahəsindəki tətbiqi elmi tədqiqatların keyfiyyətcə yeni səviyyəyə qalxmasına imkan verir. Superkompüterlər böyük hesablamalar tələb edən xüsusi mürəkkəbliyə malik elm, təhsil, iqtisadiyyat, ekoloji durum və milli təhlükəsizliyin təmin edilməsi sahəsindəki məsələlərin həll olunması üçün istifadə olunur.\nSon onillikdə ölkəmizdə elmin təşkilində nəzərə çarpacaq dəyişikliklər baş vermişdir: hesablama texnikasının geniş tətbiq olunması nəticəsində, elmi təcrübələri əvəz edən riyazi modelləşmə sahəsi nəzərə çarpacaq dərəcədə inkişaf etmişdir. Bu da elmi və texnoloji axtarışların effektli şəkildə aparılmasına imkan yaradır. Bütün bunlar hesablama resurslarına və yaddaşa olan təlabatın artmasına gətirib çıxarmışdır. Belə resusların kollektiv istifadə mərkəzlərində (superkompüter mərkəzlərində) cəmləşməsi iqtisadi cəhətdən sərfəlidir. Yüksək sürətli əlaqə kanallarının köməyi ilə uzaqdan daxil olmanın gündəlik praktik fəaliyyətə tətbiq olunması istifadəçi üçün yeni imkanlar açır. Artıq istifadəçilərin informasiyanın əldə etməsi imkanlarının kəmiyyətcə artımı, hesablama texnologiyalarının təşkili prinsiplərinin keyfiyyət dəyişikliyinə gətirib çıxarmışdır.\nSuperkompüter mərkəzlərinin yaradılması, respublikada dünya səviyyəli mütəxəssislərin hazırlanması və onların yaradıcılıq potensialının strateji baxımdan vacib fundamental və tətbiqi tədqiqatlara yönəltmək üçün çox mühüm amillərdən biri hesab oluna bilər.\nÖzündə yüksək ixtisaslı mütəxəssisləri toplayan superkompüter mərkəzi, respublikada riyaziyyat və proqramlaşdırma məktəblərinin prioritetliyini saxlamağa, mövcud kompüter avadanlığının səmərəli istifadə olunma səviyyəsini artırmağa və “beyin axınının” qarşısını almağa imkan verəcəkdir.\nSuperkompüter Mərkəzinin əsas fəaliyyət istiqamətləri aşağıdakılardır:\n- istifadəçilərə yüksək məhsuldarlığa malik hesablama resurslarının təqdim olunması, o cümlədən, Mərkəzin resurslarından uzaqdan daxilolma rejimində istifadə etmək imkanlarının verilməsi;\n- böyük hesablama resursları və böyuk həcmli yaddaş tələb edən mürəkkəb məsələlərin daha sürətlə həll edilməsi;\n- elektron imza sistemi çərçivəsində şifrləmə açarlarının vahid mərkəzdən paylanması və idarə edilməsi sisteminin yaradılması;\n- tətbiqi proqram təminatlarının və tədqiqat üçün lazım olan proqram vasitələrinin yaradılmasında istifadəçilərin dəstəklənməsi;\n- istifadəçilərin həll olunan məsələlər üzrə güclü vizuallaşdırma sistemi ilə təmin edilməsi;\n- müxtəlif növ informasiya resurslarının təqdim olunması (elm və texnikanın müxtəlif sahələri üzrə verilənlər bazaları, web serverlər və s.);\n- böyük yaddaş tələb edən emal olunmuş məlumatların arxivləşdirilməsi.\nStrateji məhsul sayılan superkompüterlərin qiymətlərinin onların hesablama gücündən asılı olaraq 100 milyonlarla ABŞ dolları qiymətində olması bir cox ölkələrin onları əldə etməsinə və elmi-texniki tədqiqat işlərində istifadə etməsinə imkan vermir. Bir qayda olaraq superkompüterlərin istehsalı və istifadəsinin 95%-i inkişaf etmiş ölkələrdə cəmləşmişdir. Həmin ölkələr belə kompüterləri strateji məhsul olduğundan digər dövlətlərə satmamağa çalışırlar. Çünki bu kompüterlərdən nüvə və başqa qlobal təhlükə törədən yeni-yeni silah növlərinin yaradılması üçün istifadə edilə bilər.\nYuxarıda deyilənləri nəzərə alaraq, hazırda dünyada superkompüterlərin yerinə yetirdiyi işləri həyata keçirən, eyni zamanda daha ucuz başa gələn virtual superkompüterlərin – qrid sistemlərinin yaradılması üzrə intensiv tədqiqat işləri aparılır. Böyük hesablamalar həyata keçirən belə sistemlər yüksək sürətli əlaqə kanalına malik olan kompüter şəbəkələri əsasında yaradılır. “Qrid” sözünün ingiliscədən tərcüməsi “şəbəkə”mənasını verir və ilk dəfə 1994-cı ildə elmə amerikalı alimlər Foster və Keselman tərəfindən gətirilmişdir. Bu sistemlərin işləmə mexanizmi analoji olaraq elektrik şəbəkələrindəki gərginlikdən istifadə olunma qaydalarına çox yaxındır. Belə ki, elektrik şəbəkəsindən yararlanan istifadəçi öz cihazını şəbəkəyə qoşanda orda olan gərginliyin hansı elektrik stansiyasından gəldiyi ilə maraqlanmır. Eləcə də, fərdi kompüteri qrid sisteminə qoşulmuş istifadəçilər də eyni vəziyyətdə olub, yəni onların məsələsinin sistemin hansı kompüterlərində həll edildiyini bilmirlər. Onlar məsələnin həlli üçün lazım olan pulu ödəyir və müəyyən vaxtdan sonra nəticəni əldə edirlər.\nQrid sistemləri kompüter şəbəkəsinə qoşulmuş kompüterlərin hesablama gücündən istifadə etməklə yaradılan paylanmış hesablama şəbəkəsidir. Məlumdur ki, kompüter şəbəkəsinə qoşulmuş istifadəçilər öz fərdi kompüterlərinin hesablama gücündən, adətən, tam istifadə etmirlər. Tədqiqatlar göstərir ki, hər bir istifadəçi fərdi kompüterin imkanlarının 25-30 %-indən istifadə edir. Belə olan təqdirdə fərdi kompüterlərin boş qalan hesablama gücündən bəhrələnmək olar. Belə ki, kompüter şəbəkəsinin kommunikasiya avadanlıqlarından istifadə etməklə, fərdi kompüterləri bir-birinə qoşub İnternet şəbəkəsi üzərində virtual superkompüter şəbəkəsi yaratmaq mümkündür.\nVirtual superkompüterlərin yaradılmasında iştirak edən istifadəçilərin fərdi kompüterlərinin hesablama resurslarından pullu və pulsuz istifadə etmək olar. Pulla istifadə edilən kompüterlərin istifadəsiz resurslarının satışa çıxarılması yeni bazar formalaşdırır. Qrid sistemində iştirak edən fərdi kompüterlər özlərinin hesablama gücü haqqında olan parametrləri sistemin mərkəzi kompüterinə göndərir və mərkəz də fərdi kompüterdən istifadə etdiyi halda istifadəçiyə buna uyğun haqq ödəyir. Belə bir baza respublikada hələ formalaşmasa da, artıq dünyanın müxtəlif ölkələrində bu istiqamətdə eksperimentlər aparılır. Bu cür layihələrə misal olaraq, yerdən kənar sivilizasiyanın olması üzrə tədqiqatlar aparan “Seti@home” layihəsini göstərə bilərik. Bu cür sistemlərin yaradılması üçün İnternetdə istifadə edilən əlaqə kanallarında məlumatın ötürülmə sürəti yüksək olmalıdır.\nVirtual superkompüter - qrid sistemlərin gücü superkompüterlərin gücündən dəfələrlə çoxdur. Bu cür sistemin köməyi ilə böyük hesablama gücü tələb edən hesablamalar aparılır. 2002-ci ildə ABŞ-da terroristlər tərəfindən vətəndaşlara poçt vasitəsilə, içərisində “Sibir xorası” virusu olan məktublar göndərilirdi. Məktubu açan şəxs bir anda xəstəliyə düçar olurdu. Bu bəlaya qarşı zərdabın hazırlanması üçün dövlət tərəfindən proqram hazırlanmış və 1,5 milyon fərdi kompüter səfərbər edilmişdir. Nəticədə 24 gün ərzində virusa qarşı zərdab tapılmışdır. Əgər bu əməliyyat hər hansı bir superkompüterdə yerinə yetirilsəydi, onda nəticə 2-3 ildən sonra əldə oluna bilərdi.\nHal-hazırda AMEA-nın İnformasiya Texnologiyaları İnstitutunun kompüter mərkəzində virtual superkompüterlərin yaradılması üçün müvafiq eksperimentlərin aparılır. AMEA-da korporativ şəbəkə əsasında onun institut və təşkilatlarına məxsus olan 1600 kompüteri özündə cəmləşdirən virtual superkompüter yaradılır. Korporativ şəbəkədə məlumatın ötürülmə sürəti saniyədə 100 Mbit-ə yaxındır. AMEA-da yüzlərlə fərdi kompüteri özündə birləşdirən Virtual Superkompüter Mərkəzinin işə düşəcəyi gün çox da uzaqda deyil.\nYaradılan kompüterlərin qiymətlərinin baha olması kompüter sahəsində çalışan alimləri yeni texnologiyalar əsasında işləyən kompüterlərin yaradılmasına sövq etdirir. Məlumdur ki, yeni mikroprosessorların istehsalı böyük maliyyə xərcləri tələb edir. Misal üçün, 0.13 mikronlu texnologiya əsasında mikrosxemlər istehsal edən yeni zavodun tikilməsi təqribən 2-4 milyard dollar tələb edir. Buna görə də müasir kompüterlərə alternativ kompüterlərin yaradılması üçün alimlər tərəfindən bir neçə istiqamətdə intensiv tədqiqatlar aparlır. Bu tədqiqatlar içərisində dörd istiqamət daha perspektivli hesab olunur:\n- biokompüterlərin (molekulyar) yaradılması;\n- neyrokompüterlərin yaradılması;\n- kvant kompüterlərin yaradılması;\n- optik kompüterlərin yaradılması.\nHal-hazırda dünyanın inkişaf etmiş ölkələrində genetik kodlara əsaslanmaqla, molekulların sintezi istiqamətində təcrübələr aparılır. Burada əsas məqsəd DNK molekulundan istifadə etməklə, məlumatların yadda saxlanması və emalını yerinə yetirən molekulyar yaddaşlı kompüterlərin yaradılmasıdır. Alimlərin hesablamalarına görə yaradılacaq biokompüterlər (molekulyar) müasir kompüterlərdən müqayisə olunmaz dərəcədə ucuz olacaqdır.\nNeyrokompüterlərin yaradılması ideyasını ilk dəfə keçən əsrin 40-cı illərində F.Rozenblat vermişdir. Neyrokompüterlər insan beyninin və əsəb sisteminin quruluş və iş prinsipinə əsasən yaradılmış kompüterlərdir. Bu tip kompüterlərdə hesablama elementi kimi neyronlardan istifadə ediləcək. Neyrokompüterlərin müasir kompüterlərdən əsas fərqi ondan ibarətdir ki, onlar öyrənmə qabiliyyətinə malikdirlər və süni intellekt məsələlərin həllində istifadə edilməsi nəzərdə tutulur.\nKvant kompüterlərinin iş prinsipi atomda elektronların müxtəlif səviyyəli enerjilərə malik olma qabiliyyətinə əsaslanır. Daha doğrusu atomda elektronlar bir səviyyədən o biri səviyyəyə hansı prinsiplə keçirsə, kvant kompüterlərinin elementləri də həmin prinsipə əsaslanır. Kvant kompüterlərinin sürəti saniyədə 1000 trilyon əməliyyatla ölçülür.\nOptik kompüterlərin yaradılması alimləri çoxdan düşündürür. Baxmayaraq ki, müasir kompüterlərin bəzi qurğuları (skaner, displey, lazer printerləri, optik disklər CD-ROM, DVD-ROM) iş prinsipində optikadan istifadə edirlər, lakin hələlik optik prosessorlu kompüterlər yaradılmamışdır. Optik kompüterlərdə holoqrafik ekranlardan istifadə ediləcək və bu kompüterlərin 2010-cu ilədək yaradılması planlaşdırılır. Optik prosessorların yaradılması gələcəkdə kompüterlərin məhsuldarlığını dəfələrlə artırmağa imkan verəcəkdir.\nBeləliklə, aparılan tədqiqatlar göstərir ki, hesablama texnikasının inkişafı mürəkkəb məsələlərin həlli üçün yaradılan hesablama maşınları ilə sıx bağlı olmuşdur. Elm və texnikanın inkişafı gələcəkdə də yüksək hesablama gücünə malık kompüterlərin yaradılmasına təkan verəcək.\nKompüterin əsas hissələri və onların iş prinsipi.


Gömrükçülər 13 narkoqrup zərərsizləşdirib - modern.az\n27 Yanvar 2010, 17:56 | ÖLKƏ\nGömrükçülər 13 narkoqrup zərərsizləşdirib\nAzərbaycan Respublikası gömrük orqanları 2009-cu ildə 3005 hüquqpozma faktı aşkar ediblər. Bu faktlardan 162-i cinayət xarakterli faktlar olmuş və həmin faktlar üzrə tutulmuş qaçaqmalçılıq əşyalarının və digər predmetlərin dəyəri 688 min 686 manat təşkil edib. Cinayət əməllərinin törədilməsində təqsirli bilinən 160 nəfərin cinayət təqibi üzrə müvafiq tədbirlər görülüb. Modern.az xəbər verir ki, Dövlət Gömrük Komitəsi Gömrük Sahəsində Hüquqpozmalara Qarşı Mübarizə Baş İdarəsinin məlumatına görə, narkotik vasitələrin qanunsuz dövriyyəsi ilə əlaqədar 65 fakt aşkar olunub. Bu faktlar üzrə 319 kq 907 qram narkotik, o cümlədən 208 kq 825 qram həşiş, 61 kq 870 qram heroin, 48 kq 885 qram tiryək, 326,92 qram marixuana, 1 kq 982 qram psixotrop maddə (ampul, kapsul və həb şəklində), 1,65 qram metadon, 10,819 qram metamfetamin maddəsi tutulub. Bu faktlar üzrə 66 nəfəri kişi, 15 nəfəri qadın olmaqla ümumilikdə 81 nəfər məsuliyyətə cəlb olunub.\nNarkotik vasitələrin qanunsuz dövriyyəsi ilə əlaqədar tutulan şəxslərin 39-u Azərbaycan, 17-si İran, 7-si Pakistan, 6-sı Rusiya, 4-ü Özbəkistan, 2-si Nigeriya, 2-si Türkiyə, 1-i Gürcüstan, 1-i Hindistan, 1-i Litva, 1-i Kamboca vətəndaşı olub.\n2009-cu ildə aşkar olunmuş faktların və əməliyyat məlumatlarının təhlili narkoqaçaqmalçıların ən çox İran-Azərbaycan-Rusiya və İran-Azərbaycan-Çin marşrutundan istifadəyə cəhd göstərdiklərini təsdiq edir.\nAşkar olunmuş faktların təhlili son illər mütəşəkkil cinayətkar dəstələr tərəfindən törədilən narkoqaçaqmalçılıq hallarının çoxaldığını göstərir. Belə ki, 2009-cu ildə narkotiklərin qanunsuz dövriyyəsi ilə məşğul olan 13 mütəşəkkil cinayətkar dəstə və narkoqrup aşkar olunaraq zərərsizləşdirilib.\n2009-cu il ərzində aşkar olunmuş 2843 gömrük qaydaları əleyhinə inzibati xəta faktları üzrə 596 hüquqi şəxs (o cümlədən 150 xarici hüquqi şəxs) və 2238 fiziki şəxs (o cümlədən 887 xarici) inzibati məsuliyyətə cəlb edilib. Göstərilən şəxslərə qarşı 1 milyon 790 min manatdan çox cərimə, 750 min 215 manat dəyərində müsadirə tətbiq olunub.\nValyuta qanunvericiliyinin pozulmasına qarşı gömrük orqanları tərəfindən görülən tədbirlər nəticəsində 2009-cu ildə hüquqpozma predmeti kimi külçə və zinət əşyaları şəklində 3 kq 721 qram qızıl, 313 ədəd gümüş əşyalar, 236 000 ABŞ dolları tutulub.\nAksiz markasız və ya digər qanunsuz yollarla keçirilməsinə cəhd göstərilən 1 milyon 640 min ədəddən çox xaricdə istehsal olunan siqaret, 113 litr spirt, 9480 ədəd spirtli içki saxlanılıb.\nMədəni sərvətlərin qanusuz yolla ölkədən çıxarılmasının qarşısının alınması sahəsində həyata keçirilən tədbirlər nəticəsində mədəni və tarixi əhəmiyyət kəsb edən 5 ədəd mətbəx əşyaları və 1 ədəd fiqur hüquqpozma predmeti kimi götürülüb.\nKeçirilmiş əməliyyat tədbirləri nəticəsində aşkar olunmuş 1 fakt üzrə 43 kq 118 qram zəhərli maddə olan civə qanunsuz dövriyyədən götürülüb və toplanmış materiallar istintaq aidiyyəti üzrə daxili işlər orqanlarına göndərilib.\nBundan əlavə gömrük orqanları tərəfindən hüquqpozma predmeti kimi 1 ədəd "QLOK-19" tipli tapança və onun 31 ədəd 9 mm-lik patronu, 45 ədəd patron, 2 ədəd hərbi təyinatlı radiostansiya, 1334 ədəd mobil telefon, 1038 ədəd dini məzmunlu kitab, 6695 ədəd DVD disklər, 14 kq qara kürü, 500 litr neft məhsulu, 13,8 kq Ermənistan istehsalı olan və orqanizm üçün zərərli sayılan qəhvə tutularaq barələrində müvafiq tədbir görülüb.


Robototexnika üzrə ödənişsiz master-klass\n9-14 yaş arası\nİyulun 27-si saat 12:00-da STEP IT Academy-də “Robotların quraşdırılması və proqramlaşdırılması” mövzusunda ödənişsiz master-klass keçiriləcək.\nMaster-klass 9-14 yaş arası, hələ Akademiyamızın tələbəsi olmayan uşaqlar üçün nəzərdə tutulub.\nUşaqlar robotlar və əyləncəli proqramlaşdırma dünyasına baş vuracaqlar. Bu kurs məntiqi düşüncəni və ümumiyyətlə düşüncəni inkişaf etdirməyə yardımçı olur. Hər zaman özünə “mən nə edirəm”, “mən bunu nəyə görə edirəm” və “mən bunu necə edirəm” suallarını vermək bacarığını inkişaf etdirməyə kömək edəcək. Gələcəkdə bu bacarıqlar onlara çoxlu zaman və güc qənaət etdirəcək.\nGənc mühəndislər oyun formasında əyləncəli robotexnika dünyasını özləri üçün kəşf edəcəklər:\nrobototexnika mövzusunda giriş dərsi;\nTəlimçimiz iştirakçılara “supertapşırıq” verəcək, və onun həlli üçün onlar yeni qazanılmış bütün superbacarıqların istifadə etməli olacaqlar.\nMaster-klass STEP IT Academy-nin aparıcı təlimçisi Nadir Zamanov tərəfindən keçiriləcək. Buna görə iştirakçılar 2 saat ərzində qiymətli biliklər və mütəxəssislə ünsiyyət qurmaq imkanını əldə edəcəklər. Əsl robotları verilən marşrut üzrə hərəkət etdirməyi, və onu məsafədə idarə etməyi öyrənəcəklər.\nTarix: 27 iyul, 12.00\nÜnvan: Koroğlu Rəhimov 70\nMaster-klass ödənişsizdir və akademiyanın tələbələri olmayan uşaqlar üçün nəzərdə tutulub.\nƏsas səhifə Tədbir Robototexnika üzrə ödənişsiz master-klass


Ali Baş Komandan Azərbaycanın haqlı mövqeyini bir daha dünyaya bəyan etdi - Xəbərlər - NAFTALAN ŞƏHƏR Icra Hakimiyyəti\nAli Baş Komandan Azərbaycanın haqlı mövqeyini bir daha dünyaya bəyan etdi\nAzərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev 2020-ci il iyulun 6-da Azərbaycan Televiziyasına, İctimai Televiziyaya və “Xəzər” Televiziyasına geniş müsahibə vermişdir. Ölkə başçısı müsahibəsində qeyd etmişdir ki, Ermənistanın daxilində də demokratiyanın, insan haqlarının pozulması halları geniş vüsət alıb. Bunun əsas səbəbi erməni lobbisi və onun maliyyə vəsaitidir. Erməni lobbisi Ermənistanı bütün təşkilatlardan müdafiə edir. Bunu Avropa Şürası Parlament Assambleyasında Azərbaycan nümayəndə heyətinin başçısı kimi görmüşəm. O vaxt ermənipərəst deputatlar və əslən Avropa ölkələrindən olan varlı ermənilər bütün imkanlarından istifadə edərək Ermənistanı bütün tənqidlərdən qoruyurdu. Bizdə kifayət qədər siqnallar var ki, bəzi siyasi xadimlər, deputatlar, bəzi Avropa ölkələrinin hökümət üzvləri Ermənistana xüsusi münasibət bəsləyirlər. Elə adamlar var ki, Dağlıq Qarabağa yüzlərlə səfər edib. Bunun arxasında nələr dayanır, bunu hamı yaxşı bilir. Ermənistan müstəqil ölkə kimi formalaşandan dərhal sonra öz əsl xislətini göstərdi. Xocalı soyqırımını törədən faşistlər demokrat ola bilməzlər. Başqasının torpağına göz dikən, bir milyon insanı evsiz-eşiksiz qoyan ölkə demokrat ola bilməz.\nAncaq Azərbaycanın məqsədyönlü fəaliyyəti ona gətirib çıxarıb ki, Ermənistanın üzərində mövcud olan “çətir” artıq deşilibdir. Biz onların əsl mahiyyətini üzə çıxarırıq, onların faşist mahiyyətini ifşa edirik. Faşist Njdeyə abidə ucaldan və bu abidəni müdafiə edən icraçı faşistdir. Bunu biz deyirik və artıq dünya miqyasında bu fakt haqqında kifayət qədər məlumat var. Mən bu məsələni qaldırdım və buna geniş beynəlxalq dəstək təmin edildi. İndi artıq hər kəs bilir ki, Njde faşist olubdur. Bu faşist ermənilərin qəhrəmanlıq simvoludur.\nErmənistanın yeni rəhbərliyi keçmiş hakimiyyətin bütün çirkin əməllərini üzə çıxarır. Açıq etiraf edilir ki, 1998-2018-ci illərdə Ermənistana quldurlar rəhbərlik ediblər. Onlar özləri bu cinayətkarları, rüşvətxorları ifşa etməyə başlayıblar. Son iki ildə də rüşvətxorları, cinayətkarları diktator əvəzlədi. İndi də insanların haqları kobudcasına pozulur, jurnalistlər həbs edilir, hətta bir jurnalist bu haqsızlığa dözməyərək həbsxanada aclıq elan etmiş və aclıqdan vəfat etmişdir. Ancaq beynəlxalq təşkilatlar buna reaksiya vermir. ATƏT-in media üzrə nümayəndəsi, Avropa Şurası və digər insan hüqüqlarının müdafiəçisi olan beynəlxalq təşkilatlar Ermənistandaki bu pozuntuları tənqid etmirlər. Artıq son vaxtlar bütün aparıcı beynəlxalq təşkilatların sənədlərində Azərbaycanın ərazi bütövlüyü birmənalı şəkildə dəstəklənir və işğal haqqında kifayət qədər dolğun məlumat var. Lakin beynəlxalq təşkilatlar Azərbaycan haqqında iftiralar uydurmaq üçün dəridən-qabıqdan çıxır, şişirdilmiş rəqəmlər və faktlar yazmağı özlərinə borc bilirlər. Heç kimdə şübhə yoxdur ki, bu qurumlar tərəfindən Azərbaycan haqqında verilən qərarların əksəriyyəti siyasi xarakter daşıyır və siyasi sifarişdir. Azərbaycan bu gün beynəlxalq siyasətin zirvəsindədir, lakin bizə şər atanlar böhran içərisindədir.\nAzərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı mövqeyi birmənalı olaraq dəyişməz qalır. Heç vaxt Azərbaycanın torpağında ikinci erməni dövlətinin yaradılmasına icazə verilməyəcək, işğal edilmiş torpaqlar azad ediləcək və Azərbaycanlılar öz doğma torpaqlarına qayıdacaqdır. Azərbaycanın bu mövqeyi prinsipial mövqedir və dünya birliyi də bu mövqeyi dəstəkləyir. Ölkəmizin ərazi bütövlüyü ilə əlaqədar BMT, BMT Təhlükəsizlik Şurası Baş Assambleyası, Qoşulmama hərəkatı, ATƏT, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı, NATO və digər beynəlxalq təşkilatlar kifayət qədər qətnamələr qəbul ediblər. Bu hüquqi müstəvidir, Azərbaycanın mövqeyini möhkəmləndirən bir əyani sübutdur. Odur ki, Azərbaycan tərəfi danışıqlar prosesində heç bir dəyişiklik aparmadan öz mövqeyini tam əminliklə davam etdirəcəkdir.\nATƏT-in Minsk qrupu Ermənistanın baş nazirinin “Qarabağ Ermənistandır” deməsinə cavab vermir, heç bir bəyanət qəbul etmir. Buna Azərbaycan Respublikasının Prezidenti ən yüksək görüşlərdə cavab verir. Ermənistan tərəfi son iki ildir ki, danışıqlar formatını dəyişmək istəyir, bəyan edir ki, Azərbaycan qondarma Dağlıq Qarabağın saxta dırnaqarası liderləri ilə danışıqlar aparmalıdır. Qondarma Dağlıq Qarabağ respublikasının saxta seçkiləri nəticəsində seçilmiş saxta prezidenti Şuşada andiçmə mərasimi keçirir. Bura ATƏT-in Minsk qrupu və digər beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən heç bir reaksiya verilmir, Şuşada toy-bayram keçirilir. Yenə də beynəlxalq təşkilatlar Ermənistanın bu təxribatının qarşısının alınması üçün heç bir bəyanət qəbul etmir, susmağa üstünlük verirlər.\nBütün bu münaqişədə ATƏT-in Minsk qrupunun bir bəyanatı var- hərb variantı mümkün deyil. Lakin BMT-nin Nizamnaməsində ölkələrin özünümüdafiə hüququ var. Ermənistan Azərbaycanın işğal olunmuş torpaqlarında qanunsuz məskunlaşma aparır, ATƏT-in faktaraşdırıcı missiyası isə 10 ildən artıqdır ki, heç bir araşdırma aparmır. Azərbaycanın yaşayış yerlərinin adları dəyişdirilir, işğal edilmiş torpaqlarda kilsələr tikilir. Yenə ermənilər deyəcəklər ki, bura da erməni torpağıdır. Amma nə Minsk qrupu, nə də ki digər beynəlxalq təşkilatlar heç bir bəyənat vermək istəmir. Faktlar isə kifayət qədərdir. Suriyadan və digər ölkələrdən ermənilərin işğal olunmuş ərazilərə köçürülməsi davam edir.\nBu gün ATƏT-in Minsk qrupu tərəfindən danışıqlar prosesi Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirlərinin videokonfransları vasitəsi ilə davam etdirilir. Bu sadəcə olaraq Minsk qrupunun fəaliyyətdə olduğunu göstərir. Azərbaycan öz mövqeyində heç bir dəyişiklik aparmadan dayanır, haqq-ədalətin tərəfimizdə olduğunu beynəlxalq arenada da göstərib, döyüş meydanında da göstərib, Aprel döyüşləri də heç kimin yadından çıxmayıb. Buna görə də beynəlxalq təşkilatlara bir daha səslənirik: “Azərbaycan torpaqlarının işğal altında saxlanılmasına son qoyulsun!”


“Yerli” Proqramı cənub bölgəsinin gənclərini maarifləndirib | Sia.az\n“Yerli” Proqramı cənub bölgəsinin gənclərini maarifləndirib\nCəmiyyət - 10.10.2016 13:08 - Oxunma sayı: 207\n7-8 oktyabr 2016-cı il tarixlərində Gənclər və İdman Nazirliyinin dəstəyi ilə Gənclər Təşkilatları Milli Şurası tərəfindən təşkil olunan “Yerli” Kənd Gənclərinin İnkişaf Proqramı çərçivəsində ölkənin cənub bölgəsində maarifləndirmə tədbirləri keçirilib. SİA-nın məlumatına görə, tədbirlər İcra Hakimiyyətləri və Gənclər və İdman İdarələrinin dəstəyi ilə Lənkəran, Yardımlı, Lerik, Astara rayonlarının 9 kəndinin gənclərini əhatə edib.\nLənkəran,Lerik, Astara rayonlarında təlimlər "Erkən nikahlar valideyn məsuliyyətsizliyinin və ictimai qınaqsızlığın nəticəsidir" mövzusunda Milli Şuranın üzvü olan "Maarifpərvərlik" Azərbaycan Gənclərinin İctimai Yardım Assosiasiyası İctimai Birliyinin birgə tərəfdaşlığı ilə təşkil olunub. Təlimlərdə Lənkəran rayonunun Digah, Lej, Viyən, Türkəkəran, Vələdi, Şilavar, Astara rayonunun Təngərüd, Lerik rayonunun Cəngəmiran kəndlərindən 70 gənc iştirak edib. Qeyd olunan mövzuda keçirilən təlimlər ölkədə yeniyetmə və gənclər arasında erkən nikahlar və onun fəsadları, xüsusilə də təhsil hüququndan yayınma, cəmiyyətdə valideyn məsuliyyətini və ictimai qınağı artırmaq məqsədilə keçirilib.\nYardımlı rayonunun Çayüzü kəndində keçirilən təlimlər isə "Karyera planlaşdırılması və ixtisas seçimi" mövzunu əhatə edib. Çayüzü kəndində keçirilən təlim zamanı gənclərə qeyd olunan mövzu ətrafında ixtisas seçərkən diqqət edilməli məqamlar və karyera quruculuğu haqqında ətraflı məlumat verilib. Daha sonra, iştirakçılar əldə etdikləri mövzu ətrafında qrup işlərində iştirak ediblər.\nMəlumat üçün qeyd edək ki, Azərbaycan Respublikası Gənclər Təşkilatları Milli Şurası (ARGTMŞ) 2015-ci ildən Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyinin dəstəyi ilə “Azərbaycan: 2020 Gələcəyə Baxış” İnkişaf Konsepsiyası, “2015-2025-ci illərdə Azərbaycan Gənclərinin İnkişaf Strategiyası”nın prioritetlərinə uyğun olaraq Azərbaycanda ilk dəfə həyata keçirilən “Yerli” Kənd Gənclərinin İnkişaf Proqramı start verib. Proqram çərçivəsində bu günə qədər həyata keçirilən maarifləndirmə tədbirləri Bakı şəhəri və 14 rayonunun 30 kənd və qəsəbələrindən 550-dən çox gəncin iştirakı ilə baş tutub.


Komissiya daha ədalətli və yaşıl istehlakçı təcrübələrini təklif edir - AB məruzəçisi\nAvropa Komissiyası bu gün kollec iclasında bir sıra Yaşıl Sövdələşmə təkliflərini qəbul etdi. Təkliflər istehlakçıların öz hüquqlarını bilməsini və Aİ-də satılan məhsulların davamlı şəkildə qurulduğunu, təmir oluna bilən və təkrar istifadə edilə bilən olmasını təmin etmək kimi davamlı iqtisadi təcrübələrə yönəlib.\nKomissiyanın icraçı vitse-prezidenti Frans Timmermans, "Planetimizə, sağlamlığımıza və iqtisadiyyatımıza çox zərər verən "alın, düzəldin, sındırın və tullayın" modelinə son qoymağın vaxtı gəldi" dedi. "Biz təbiətlə münasibətlərimizdə tarazlığı necə bərpa edirik və qlobal tədarük zəncirindəki pozulmalara qarşı həssaslığımızı azaldırıq."\nYeni təkliflərə görə, bütün məhsulların Rəqəmsal Məhsul Pasportu olmalıdır. Bu pasport məhsulun komponentlərinin təmirini və ya təkrar emalını, eləcə də tədarük zəncirində izləmə problemlərini asanlaşdıracaq. Bu təklif mövcud Ekodizayn çərçivəsini mümkün qədər çox məhsul daxil etmək üçün genişləndirəcək və məhsulların uyğun gəlməli olduğu qaydaların sayını artıracaq. Bu qaydalara tikintidə enerji səmərəliliyinin artırılması, təkrar istifadənin artırılması və ümumilikdə daha iqlim baxımından daha səmərəli biznes təcrübələri daxildir.\nMövcud Ekodizayn çərçivəsi 2009-cu ildə ilk təkrarlanmasından bəri davam edən işdir. Bu standartlar Aİ-də istehsal olunan və satılan məhsulların həyat dövrünün bütün mərhələlərində daha ekoloji cəhətdən təmiz olmasının yollarını müəyyən edir. O vaxtdan bəri məhsulların saxlandığı standartlar daha çox təmir edilə bilən məhsullar, daha davamlı materiallar və ümumilikdə daha çox enerji səmərəliliyi daxil olmaqla təkmilləşdirilmişdir.\nKomissiya həmçinin Davamlı və Dairəvi Tekstil üzrə Aİ Strategiyasını qəbul etmişdir. Məqsəd 2030-cu ilə qədər təkrar emal edilə bilən və uzunömürlü, toksik olmayan və davamlı şəkildə yaradılan toxuculuq məhsulları tənzimləməkdir. Təklif “sürətli moda”nı Aİ bazarından sıxışdırmağa çalışır. Sürətli moda mağazaların hazırkı üsluba tez uyğunlaşmaq üçün ucuz geyimlər yaratmasıdır. Bu məqsədlə istehsal olunan geyimlər çox vaxt pis tikilir və üslubu dəyişdikdə köhnəlmək üçün nəzərdə tutulub.\nKomissiyanın təklifinin yekun hissəsi Aİ-nin istehlakçı qaydalarına yenilənmə idi. Bu, məhsulun necə qurulduğu və istehlakçıya nə qədər davam etməsi barədə məlumat verəcəkdir. Məqsəd avropalı istehlakçıların aldıqları məhsullar haqqında daha məlumatlı qərarlar qəbul etmələrinə imkan yaratmaqdır. Təklif həmçinin faktlar olmadan qeyri-müəyyən ekoloji iddialar irəli sürmək, davamlılığı məhdudlaşdıran xüsusiyyətlər haqqında məlumat verməmək və müstəqil araşdırma ilə əlaqəli olmayan könüllü davamlılıq etiketindən istifadə etmək üçün ədalətsiz kommersiya təcrübələrinin mövcud siyahısını yeniləyəcək.\nKopernik: CAMS Avropada toz yayılması, hava çirkliliyi və çiçək tozcuqları ilə aktiv erkən yaza nəzarət edir.\nVulkanoloqlar bu suala cavab axtarırlar, çünki Azoriya adası titrəməyə davam edir\nYaşıllar: "Avropa İttifaqı Putinin çağırışına cavab verməlidir"\nAlman Yaşıllarının həmsədri, kansler namizədini müdafiə edir\nYaşıllar Partiyası kansleri Almaniyaya rəhbərlik edə bilərmi?\nUK5 gün əvvəl\nMoldaviya5 gün əvvəl\nREPowerEU Planı5 gün əvvəl\nCO2 emissiyaları5 gün əvvəl\nMüdafiə5 gün əvvəl\nDigital iqtisadiyyat17 saat əvvəl\nFinlandiya18 saat əvvəl\nAudio-vizual19 saat əvvəl


Məşhur iş adamı Ceyhun Abbasov istehlakçıları belə aldadıb- “BİZON” enerji içkisi deyil? - APRESS.AZ\n23 İyun 2021, 15:29\nMəşhur iş adamı Ceyhun Abbasov istehlakçıları belə aldadıb- “BİZON” enerji içkisi deyil?\nXALQ.AZ-a verilən məlumata görə, “Enerji içkilərinə dair müvəqqəti sanitariya normaları və qaydaları”na əsasən, alkoqolsuz içkilərin tərkibində insan orqanizminin mərkəzi sinir sistemini stimullaşdırmaq xüsusiyyətinə və antisedativ təsirə malik olan kofein, taurin, qlükoronolakton, amin turşuları, B qrupu vitaminlər və s. kimi maddələrdən və ya bitki ekstraktlarından ən azı ikisi mövcud olduğu təqdirdə, yaxud həmin maddələrdən yalnız kofein olduqda və miqdarı 15 mq/100 ml-dan artıq olarsa, həmin alkoqolsuz içkilər enerji içkisi hesab edilir.\nQeyd edək ki, “Avrora” MMC-nin rəhbəri tanınmış iş adamı Ceyhun Abbasovdur.


2015-ci ilin avqust ayında kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalçı qiymətlərinin dəyişməsi haqqında | Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi\n2015-ci ilin avqust ayında kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalçı qiymətlərinin dəyişməsi haqqında\nAvqust ayında heyvandarlıq məhsullarının istehsalçı qiymətləri 1,5 faiz bahalaşmış, bitkiçilik məhsullarının istehsalçı qiymətləri 0,9 faiz ucuzlaşmışdır. Ümumilikdə kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalçı qiymətləri əvvəlki ayla müqayisədə 0,3 faiz bahalaşmışdır.\nBirillik bitkilərdən buğdanın, lobyanın, qarpız və yemişin, bibərin, xiyarın, badımcanın, kartofun istehsalçı qiymətləri ucuzlaşmış, arpanın, baş sarımsağın, göyərtinin, çuğundurun, pomidorun, baş soğanın, quru otun istehsalçı qiymətləri bahalaşmış, digərlərinin isə qiymətləri sabit qalmışdır.\nAy ərzində çoxillik bitkilərdən şaftalının istehsalçı qiyməti bahalaşmış, əncirin, almanın, armudun, gavalının, göyəmin, alçanın, zoğalın, çay yarpağının istehsalçı qiymətləri isə ucuzlaşmışdır. Digər çoxillik bitkilərin qiymətlərində ciddi dəyişikliklər baş verməmişdir.\nHeyvandarlıq məhsullarından südün, qoyun və keçilərin, onların yuyulmamış yununun istehsalçı qiymətləri ucuzlaşmış, balın, mal və quş ətinin, yumurtanın istehsalçı qiymətləri isə bahalaşmışdır.


turan vs avropa birliyi sözaltı sözlük\n49 yazar 55 başlıq və 127 entry\nturan vs avropa birliyi\n1. azərbaycan xalqını bu mövzuda 2 yerə bölən başlıq. rus əsarətindən qurtulduğumuz təqdirdə, milliyətçi, türkçülər turan birliyinim qurulması və bizim ora üzv olmamız, humanist, qərbyönümlü, respublikaçılar isə avropa birliyinə girməyimizin tərəfdarı olacaqdır. bəs hansı bizə xeyir gətirər? cavab: zənnimcə, heç biri. ikisindən birini seçsək, digər tərəfdən böyük işlər itirəcəyik, amma ikisinə də üzv olsaq-bu isə, mümkünsüzdür. çünki yeni qərar alınanda, iki birliyin zidd düşüncələri olacağı təqdirdə, böyük problemlər yaşanılacaq. amma, norveç, islandiya kimi bu birliklərə üzv olmadan, yaxın əməkdaşlıq etdikdə, çox şeyi qazanacağıq.\nqeyd: hökümət dəyişikliyi gerçəkləşməsi halında olacaq bir proqnozdur. yap və əliyev hakimiyyətində isə olmayacaq hadisədir.\n02.09.2018 09:28, turalbaijan\n2. (bax: turan birliyi nədi amk)\nfantaziyalarda yaşamayaq orta asiyalılar bizdən zəhləsi gedir, anadolulu mallar bizə kəndci kimi baxır (soxum ağızlarına pox yeyirlər). indi avropa bizdən nifrət eləyir deyə bilməzsiz demokrasiya biraz ağıllı siyasətlə çox asan şəkildə avropaya girəbilərik gürcüstan girirsə biz niyə girə bilmərik güya gürcüstan bizdən güclü ehtiyatlara sahibdi? yox zərrə qramda. amma əllərində olanlarla bir şey etməyi bacardılar ümid edirəm gələcəkdə bizdə avropa yolunda gedər şengen vizamız zad olar pls.\n02.09.2018 13:25, kh


Nazirlikdə Sumqayıtdakı güclü yanğınla bağlı OPERATİV İCLAS\nAna səhifə / Xəbər lenti / Nazirlikdə Sumqayıtdakı güclü yanğınla bağlı OPERATİV İCLAS\nAprelin 29-da Fövqəladə Hallar Nazirliyində (FHN) nazir, general-polkovnik Kəmaləddin Heydərovun rəhbərliyi altında operativ iclas keçirilib. İclasda nazir müavinləri və müvafiq struktur bölmələrin rəhbərləri iştirak edib.\nFHN-dən verilən xəbərə görə, iclasda, əvvəlcə, nazir Kəmaləddin Heydərov Sumqayıt şəhərinin Hacı Zeynalabdin qəsəbəsində yerləşən “Azərsun Sənaye Parkı”nın ərazisində baş vermiş yanğının söndürülməsi zamanı göstərdikləri fədakarlığa görə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Silahlı Qüvvələrin Müzəffər Ali Baş Komandanı cənab İlham Əliyevin və Birinci vitse-prezident Mehriban xanım Əliyevanın Fövqəladə Hallar Nazirliyinin əməkdaşlarına təşəkkürlərini çatdırıb.\nİclasda “Azərsun Sənaye Parkı”nın ərazisində baş vermiş yanğının ehtimal olunan başvermə səbəbləri müzakirə olunub, aidiyyəti strukturların rəhbərlərinin məruzələri dinlənilib. Nazir yanğınla bağlı yaradılmış istintaq qrupu tərəfindən hadisənin səbəblərinin hərtərəfli və obyektiv araşdırılması üçün aidiyyəti üzrə müvafiq tapşırıqlar verib.\nHəmçinin, bundan əvvəl keçirilmiş iclaslarda verilmiş tapşırıqların davamı olaraq, FHN-in səlahiyyətlərini tənzimləyən normativ-hüquqi aktlarda müvafiq dəyişikliklərin edilməsi ilə bağlı layihələrin hazırlanması istiqamətində görülən işlərə toxunulub, tapşırıqlar verilib.