Hörmətli ƏHMƏD BƏY!\nDostumuz görkəmli türkoloq Ramiz Əsgərin doktorluq müdafiəsində görüşdük, evə gəlib, kitablarım arasında Sizin «Türk dili tarihi» kitabınızı tapdım. Bu kitabı mən Türk Dil Qurumunun V qurultayında olarkən (Ankara) 20 milyon manata almışdım. Vərəqləsəm, tanış olsam da, etiraf edirəm ki, tam diqqəitldə oxuya bilməmişdim. Sizinlə görüşdən sonra söhbətlərinizdən aldığım yaxşı təəssürat əsasında bu günlərdə onu diqqətlə oxumalı oldum.\nBu başdan deyim ki, çox böyük zəhmət çəkmisiniz. Özünüzün dediyiniz kimi, bu əsər Türkiyə türkcəsinin dil tarixi deyildir. Türkistan, Anadolu, Azərbaycan və bütün Avroasiya ölkələrində yaşayan türk xalqlarının işlətdikləri dillərin tarixindən ibarətdir. Əsər bütün türklərin dillərinin tarixini əhatə etdiyindən Siz Avropada, Rusiyada və bütün türkologiya aləmində mövcud olan araşdırmaları nəzərdən keçirməli, saysız türk mətnlərini incələməli olmusunuz. İngiliscədən rus dilinə, çin dilinə, Yapon dilinə qədər çox müxtəlif dillərdə olan əsərlərə baxmalı olmusunuz. Və ümumiləşmiş şəkmildə demək olar ki, vaxtilə Əhməd Cəfəroğlunun ilk addım atdığı böyük bir sahəyə cəsarətlə qoşula bilmisiniz. Bir sıra tədqiqatçılardan fərqli olaraq, çox doğru deyirsiniz ki, «Tarihsiz, Türk dili tarihi düşünülemez». Bu, həqiqətən də belədir. Tarixi öyrənmədən heç bir xalqın dil tarixi haqqında dürüst mühakimə yürütmək olmaz. Bu prinsiplə yanaşdıqda oxucu görməlidir ki, tarixi öyrənmək üçün nə qədər zəhmət çəkməli və araşdırma obyekti olan bütün türk xalqlarının (böyüklü-kiçikli) tarixini nəzərdən keçirməli olmusunuz. Özü də hələ hər cür tarixi yox, «daha çok karanlık dönemleri ve kökenleri aydınlaştırmak». O da məlumdur ki, bütün türk xalqlarının da tarixi aydın deyildir və hələ də keçmiş Sovet İttifaqındakı türk xalqlarının tarixi olduğu kimi deyil, təhrif edilmiş şəkildə qalmaqdadır. Bu sahədə hər bir türk xalqının daxilindəki bir sıra «öz» tədqiqatçılarının da mənfi rolu az deyil. Həm də yaxşı eləmisiniz ki, türk xalqları dillərinin uyğun və ortaqlı cəhətlərinə deyil, fərqli cəhətlərinə daha çox fikir vermisiniz. Çünki türk xalqlarının tarixini inkar edənlər, onların çox yaxın zamanlarda yarandığını, yalnız ləhcələrdən ibarət olduğunu iddia edənlər də vardır.\nOnu çox doğru qeyd edirsiniz ki, XIII yüzillikdən əvvəlki dövrlərin dil mənzərəsinin tədqiqi ilə çox az məşğul olmuşlar. Elə buna görə də bir çoxları elə bilir ki, əksər türk xalqlarının dilləri birdən-birə bu yüzillikdən sonra yaranmışdır. Odur ki Sizin bu əsrdən əvvəlki dövrlərə diqqət yetirməyiniz tam təçqdirə layiqdir. Sizdə bu sahədə Köprülü iş görmüşsə, bizdə prof. Y.Yusifov, doktor Q.Qeybullayev daha dərinlərə gedərək çox zəngin faktlar ortaya çıxarmış və tarixi (həm xalqın, həm də dilin tarixi ilə bağlı) təsəvvürləri xeyli dərinləşdirmişlər.\nBu kitab elmi əsaslr üzərində qurulmuş çox zəngin bir kitabdır. Heç bir mübaliğəyə yol vermədən deyə bilərəm ki, yalnız Türkiyə türkləri deyil, bütün türk xalqları bu kitabdan dərs kitabı kimi istifadə edə və faydalana bilərlər.\nƏhməd bəy! Təvazökarlıqla qeyd edirsiniz ki, «Bu kiabı esas itibariyle bir müracaat eseri olarak hazırlamakla beraber bazı sorunları tartışmayı ve kendi görüşlermi ortaya koymayı da gerekli bildim… Eger bazı görüş ve yaklaşımlarım tartışmalara yol açabilirse bunun, bilim dalımıza bir kazanç getirecegini düşünüyorum».\nXalqın və dilin tarixini yazan insanda vətənpərvərlik, öz xalqının tarixinə məhəbbət duyğuları olmalıdır. Çox yaxşı deyirsiniz: «En fazla objektif olunması gereken alanda da duyğular daima işe karışabilir». Qarışmalıdır da. Öz xalqının tarixinə düşmən münasibətlə baxmaqdansa, o tarixi, bəzən təhrifə yol versən də, məhəbbətlə araşdırmaq daha gözəldir və mən Sizdə ümumtürk tarixinə belə bir məhəbbəti görürəm. Yuxarıdakı sözlərinizi də nəzərə alaraq, Sizinlə «tartışmaq» yox (tartışmaq – bizim dildə bir qədər kobud mənaya malikdir), fikir mübadiləsi etmək istəyirəm.\nAmma hələ əvvəlcə istəyirəm ki, Sizin əsərinizin məzmunu barədə Azərbaycan oxucularına məlumat verəm, bilsinlər ki, Siz nə qədər geniş, ağır və əhatəli bir əsər yazmısınqız.\nBöyük formatda 488 səhifəlik bu kitab on beş bölümdən (fəsildən ) ibarət olub, «Bilgeye… Gün işığı niyetine…» gözəl epiqrafı ilə açılır. Kitaba səmimi bir «Söz başı» yazmısınız. 32 səhifəlik «Giriş» «Türk dilinin dünya dilləri arasındakı yeri» məsələsinə həsr olunmuşdur. Burada Altay dilləri nəzəriyyəsi, nostratik nəzəriyyə, Avroasiya nəzəriyyəsi, türk dillərinin təsnifi məsələləri əhatə olunmuşdur. Dırnaq arasında verdiyimiz başlıqda «türk dili» ifadəsi həm mübahisə doğura bilər, həm də doğurmaya bilər. Yəqin, oxucu başa düşər ki, bu məqamda «türk dili» dedikdə türk dillərinin hamısını bir dil hesab etməkdən yox, türk dilləri ailəsindən söhbət gedir, yəni «türk dili» adı altında «türk dilləri ailəsi» nəzərdə tutulur. Burada Siz Altay nəzəriyyəsinin – türk, monqol, tunqus, Koreya və Yapon dillərinin bir kökdən olduğu, qohumluğu barədə, sonralar bu nəzəriyyənin Ural – Altay nəzəriyyəsi şəklində genişləndirilməsi, meydana çıxma tarixi və bu sahədə İohan Tabbert Stralenberqin, Rasmusk Raskıe, A. Müllerin, V.Şottun, Con Ramstedtin, A.Kastrenin, Nikolas Poppenin, Vladimirtsovun və başqalarının fikirlərini xülasə etmisiniz. Türkiyədə altayşünaslıqla məşğul olan Əhməd Temir, Tələt Təkin, Osman Nədim Tuna, Tuncər Gülənsoy kimi alimlərin xeyli iş gördüklərini söyləyirsiniz. Fikrinizcə, bu sahədə son araşdırmalar Sergey Starostin, Anna Dıbo və Oleq Mudrak kimi alimlərə məxsusdur. Bu hissədə Stralenberqin, Vladimirtsovun, Poppenin, Millerin «Ana altayca» nəzəriyyəsini sxemləşdirmişsiniz. Bu sxemlər içərisində yalnız Striitin sxemi «Ana quzey Asya dili» adlanmaqla fərqlənir.\nStralenberq ana altaycanı «moğol – türk» şəklində iki qrupa ayırmışdır. Hətta «türk – moğol» da deməmiş, Balkandan Mancuriyaya qədər ekvator boyu yayılmış türkləri ikinci, monqolları ön planda vermişdir. Vladimirtsovun bölgüsü bununla eynidir. Pope ana altaycanı iki qrupa ayırmışdır: Çuvaş – türk – moğol – mançur – tunqus bitrliyi; Ana Koreya.\nPoppenin fikprincə, birinci qrupdan çuvaş – türk qrupu yaranmış, bundan ana türk, ana türkdən isə türk ləhcələri. Belə çıxır ki, cənub-qərb qrupu türk dilləri çuvaş-türk birliyindən yaranmışdır, yəni türklər Anadoluya və Qafqaza şimaldan gəlmişlər.\nMiller ana altaycanı ana batı altayca və ana doğu altayca kimi iki qrupa ayrılmış və ana batı altaycadan əski türkcə və əski bulqarca yarandığını söyləmişdir.\nStriit «Ana Kuzey Asya dili» adlandırdığı ailəni iki qrupa ayırıb. Birinci qrup «ana altayca» adlanır. Koreya, yapon və aynu dillərini əhatə edən ikinci qrupun adı yoxdur. Ana altaycanı – ana batı altayca, ana doğu altayca kimi qruplaşdırmış, ana batı altaycadan ana türkcənin, ondan da türk ləhcələrinin yarandığını qeyd etmişdir.\nBeləliklə, bu məntiqsiz bölgülərin hamısında Altay nəzəriyyəsi əsasdır. Bu isə o deməkdir ki, türklərin beşiyi Altaydır, türklər orada doğulub, artıb, çoxalıb və bütün dünyaya oradan yayılıb.\nQuyuya bu daşı ilk dəfə Stralenberq salıb. Ona görə ki o ərazilərdəki yazılı balballara ilk dəfə həmin bu əsir İsveç zabiti rast gəlib, onların üzünü o köçürüb, elm aləminə o yayıb. Və bu da məlumdur ki, 19-cu yüzilliyin sonlarında Vilhelm Tomsen tərəfindən bu yazıların oxunması, az sonra V.V.Radlov tərəfindən mətnlərin açılışı türk xalqları və türk dilləri tarixi üçün çox böyük kəşf idi və türk mədəniyyətini ən azı 5-6 yüz ilə qədimə aparılırdı. Orxon – Yenisey abidələri adı ilə məşhur olan bu yazılar tarixçiləri və dilçiləri, etnoqrafları, arxeoloqları bu qənaətə gətirdi ki, bu yerlər - Orxon Yenisey çayları vadilərindəki abidələr yerəşən ərazilər və ümumən Altay türkün beşiyi olmuşdur, türklər bir möcüzə kimi burada yaranmış və buradan Yer üzünə yayılmışlar. Daha düşünməmişlər ki, bəşəriyyətin tarixi çox qədimdir və bəşər dillərinin yaranma tarixini nəzərə aldıqda 1500 illik yol bir ildırım çaxması kimi bir şeydir və bu qədər böyük bir ərazidə yerləşən xalqlar birdən-birə yarana bilməzdilər.\nGirişdə nostratik nəzəriyyə və onun yaranmasında Pedersen və İlliç-Svitıçın rolu, dünya dillərinin təsnifi və xüsusən Merritt Ruhlenin bölgüsü barədə yığcam məlumat vermisiniz. Bunlar əsasən ilk mənbələr əsasındadır.\nKitabınızın «Türklerin ana yurdu ve en eski komşuları» adlanan birinci bölümü bir səhifədən də az bir yer tutur. Lakin bizim üçün ən çox mübahisə doğuran məsələ də buradadır. Yazırsınız: «Türklerin ataları, M.Ö.2000-1000 yılları arasında Ural dağları ile Sayan, Altay ve Tanrı dağları arasında yaşıyorlardı. Hazar denizinin Kuzey doğusundan başlayıp Aral ve Balkaş göllerini de içine alarak Tanrı, Altay ve Sayan dağlarına dek uzanan bu coğrafya Avrasyanın orta bölgesi idi. Doğuda Moğol, Tunquz ve Korelilerin ataları bulunuyordu. Batıda ise, Kuzey bölgelerinde Fin ve Macarların ataları; güney bölgelerinde Ari kavimler vardı. Avrasyanın güneyinde, doğudan batıya doğru Çinliler ile Hint-İran kavimlerinin ataları yaşıyordu. Moğol, Fin-Uqor, Hint-Avrupa ve Çin dilleriyle Türkcede görülen bazı ortaklıklar, alış verişler işte bu uzak keçmişteki komşuluğun izleridir».(S.33)\nƏhməd bəy! Adam gənclik illərində, orta yaşlarında və qocalanda şəkil çəkdirə bilər. Məsələn, orta yaş dövrünün şəklini götürüb demək olarmı ki, bu Adam elə gənclikdə də belə olub, qocalanda da? Bu xalqlar da belədir. Bilirsiniz ən böyük səhv nədədir? İstər tarixçi olsun, istər dilçi, bütün səhvlər oradan doğur ki, xalqların tarixi tarixin bizə məlum olan dövrləri ərzində bütöv şəkildə deyil, o tarixin bir kəsiyində götürülür – lap 1000, 2000 illik dövrü nəzərə alsa da. Türklər Sayan – Altaya hardan gedib çıxıblar, ora hardan tökülüblər? Niyə bizim Azərbaycan dilində də Çin sözü yoxdur?\nBu suallara bəşər tarixini bütövlükdə izləməklə cavab vermək olar. Siz girişdə monogenez nəzəriyyəsindən danışmısınız. Amma təəssüf ki, öz münasibətiniz o qədər də açıq bilinmir. Mən bu nəzəriyyənin tam tərəfdarıyam və Sizə verdiyim «Azərbaycan dilinin tarixi» («Seçilmiş əsərlər», 6-cı cild) kitabında bu məsələyə bir fəsil ayırmışam. Siz oradan vaxt olsa ətraflı məlumat ala bilərsiniz. Mən bizim mətbuatda bunu çox dediyim üçün uzun danışmaq istəmirəm. Əsas fikir bundan ibarətdir ki, Yer üzərində yaranmış vahid ulu dil m.ö. 12-ci minillikdə protodillərə parçalanmış, həmin protodillərdən 12 – 6-cı minilliklər arasında dil ailələri (Hind-Avropa, Hami-Sami, Türk dilləri və s.) yaranmışdır. Və artıq m.ö. 6-cı minillikdə qərbi və şərqi türk dilləri fərqlənməkdə idi. Bunlar bu qədər.\nBurada 2-ci bir mühüm məsələ də vardır: Ulu dil harada yaranmış və harada parçalanmışdır?\nDünya elminin gəldiyi qənaət bundan ibarətdir ki, Yer üzündə ələlə gələn həmin Ulu dil Afrikanın şimalında, Asiyanın qərbində, Avropanın cənub-şərqində yarandığı kimi, elə parçalanma da bu ərazilərdə, yəni Ön Asiya və Aralıq dənizi hüdudlarında baş vermişdir. Mezolit dövründə şərqə, qərbə, şimala və cənuba ilkin mitqrasiyalar bu ərazilərdən başlamışdır. Mən Sizə imkan olsa xəritə də göndərəcəyəm, ruslar onu məktəb dərsliyi kimi öyrənirlər. O xəritədən aydın olur ki, 8 min il əvvəl (yəni m.ö.6-cı minillikdə) heç Altay ərazilərində insan yaşamır. Bu dövrdə insan Anadolunun cənubunda, İkiçayarası ərazilərdə, İran yaylası adlandırdığımız ərazilərdə və Türkmənistan çöllərində məskunlaşmışdır. O yerlər ki indi türk yurdu kimi qələmə verilir, oralarda məskunlaşma çox sonralar – 5000 il əvvəl başlamışdır. Avropa alimlərinin qeyd etdiyiniz o nəzəriyyəsinin əsas məqsədi ondan ibarətdir ki, onlar türkləri Sayan – Altayda yerləşdirməklə qədim Azərbaycan və Anadolu əorazilərinə türklərin gəlmə olduğunu əsaslandırsınlar. Bu, tarixi bilməməkdən də irəli gələ bilər. Altay türkün beşiyi deyil. Türküen beşiyi Anadolunun cənub hissəsi, Azərbaycan və ilk növbədə İkiçayarası ərazilərdir. Bizdə artıqq sübut olunmuşdur ki, Altayın Altay adının özünü də türklər Azərbaycandan aparmışlar – m.ö. Azərbaycan Aratta dövlətinin adından (bu ad m.ö. 1-ci minillikldə Azərbaycan ərazisində artıq Alatey kimi işlənməkdə idi).\nElə buna görə də Sizin göstərdiyiniz bölgüyə əsasən m.ö. 2000 il əvvəl nə Anadoluda, nə də Azərbaycan ərazisində türk var. Bəs m.ö. 6-cı minilliyin ortalarında Azərbaycan ərazilərindən İkiçayarasına enən şumerlər kimdir? Elamların, hurrilərin iltisaqi dilli olduğunu qeyd edirsiniz. Bəs onlar kimdir? Keçmiş SSRİ-də qədim Şərqi gözəl bilən üç alimdən (İ.M.Dyakonov, V.A.Belyavski, Y.B.Yusifov) biri sayılan Yusif Yusifov m.ö.28-ci yüzillikdə Aratta dövlətini yaradanların türklərdən ibarət olduğunu sübut etmişdir. Qədim Azərbaycan tayfaları kutilər, lullular, turukilər, sular, kassitlər türk tayfaları idilər. Troya müharibəsinin (m.ö. 1250-ci illər) qəhrəmanları – Priamın nəsli, Hektor, Eney kim idi? O müharibə ellin – türk müharibəsi idi. «Kitabi-Dədə Qorqud»un Homerin poemaları ildə müqayisəsi göstərir ki, bu əsər (Dədə Qorqud) yunanların qonşuluğundakı türklər tərəfindən yaradılıb. Əks təqdirdə Sayan-Altay ərazisindəki türklərin dastanını Homerin poemaları ilə necə müqayisə etmək olar? (bax: «Seçilmiş əsərləri», 1-ci cild, s.321-362) Həmin o Priamın qardaşı oğlu Eney və onu dəstəsi Troyanın süqutundan sonra dəniz yolu ilə İtaliya ərazisinə keçərək Latın dövlətinin, sonralar Romanın əsasını qoymuşlar. O ərazilərdəki etruskların – tursakaların türk olduğunu sizin Adile xanım Ayda uzunmüddətli tədqiqat əsasında çox gözəl əsaslandırıb. Hind-Avropalıların «İrana ulaşması» 1500 yox, m.ö. uzağı 800 il qəbul olunur – m.ö.8-ci əsrə aid edilir. E.A.Qrantovski onu nə qədər cəhd etsə də, hətta 9-cu əsrə də çəkə bilmədi.\nBunlar göstərir ki, türk tarixinə yenidən baxmaq lazımdır. Orxon-Yenisey əraziləri bir qəbiristanlıqdır. Bu yerlərdə türklər yaşayıb, artıb, çoxalıblar. Amma orada doğulmayıblar. Ora qərbdən gəliblər. Bu cəhətdən Azərbaycanla Anadolunun taleyində çox ciddi fərqlər var. Cavad Heyət kimi tarixə bələd olmayanları demirəm, hələ bizim özümüzün də bir çox dilçi və tarixçilərimiz bu fikirdədir ki, 11-ci yüzillikdə Səlcuqlar gəlib Azərbaycan və Anadolu ərazilərini türkləşdiriblər. Bu cür fikir savadsızlıq əlamətidir. Urmiya gölü ətrafı ərazilər, şimallı-cənublu Azərbaycan (İraqda Kərkük-Ərbil əraziləri də) qədim türk yurdudur və heç vaxt, heç bir tarixi hadisə bu yerlərdən türkləri aralaya bilməmişlər. Bu gün necədirsə, beş min il əvvəl də o cür olub (kiçik dəyişikliklər, köçürmələrlə). Lakin Anadolu ərazilərində vəziyyət, tarixi tale başqa cürdür. Anadolu da qədim türk yurdudur. Lakin zaman-zaman bizanslar orada üstünlük təşkil etmişlər. Anadolu həqiqətdə Səlcuqlar dövründə, xüsusən Ərtural oğlu Osmanın dövründə türk yurduna yenidən çevrilib. Sizin «Quruluş» filminiz var – 18 seriyalı. Ona mən 1991-ci ildə sanatoriyada baxmışam. Osman padşah ölüm ayağında olarkən oğlu yanına gəlir və onun arzusunu dinləmək istəyir. Osman padşah deyir ki, məni Bursada dəfn etməyinizi istəyirəm. Döyüş başlayır və az sonra oğlu gəlib bildirir ki, Bursanı aldıq, səni orada dəfn edəcəyik. Bax, Anadlolu bu şəkildə addım-addım alınmış və tarixi türk yurdu bərpa olunmuşdur. Azərbaycan isə ən qədimdən türk yurdu olaraq qalmışdır. Odur ki bizim ustad Ə.Dəmirçizadə dəfələrlə yazmışdır ki, Azərböaycan oğuzları Səlcuq oğuzları deyil və dəfələrlə yazmışdır ki, «Kitabi-Dədə Qorqud» Səlcuq oğuzlarının dastanı deyil, yerli qədim Azərbaycan oğuzlarının əsəridir. Onu da əlavə etmişdir ki, Azərbaycan dili hələ Səlcuqların dili normalaşmadığı 14-cü yüzilliyə qədər onlara da xidmət etmişdir. Bizim bir sıra alimlər isə çalışır sübut eləsin ki, heç 18-ci əsrə qədər Azərbaycan və türk dilləri olmayıb və fərqlənməyib.\nƏhməd bəy, görürsən nə qədər işlər var?\nKitabınızın ikinci bölümü «Şumerce-türkce ilişgisi» adlanır. Osman Nedim Tunaya əsaslanaraq xeyli miqdarda şumer və türk dillərinə məxsus ortaq söz-nümunə vermişsiniz. Tuna, dediyiniz kimi, türk dillərinə məxsus 168 söz müəyyən etmişdir. O məlum fikirdir ki, bu cür ortaqlı sözlərin olması ya kök birliyindən irəli gəlir, yaxud da kontakt əsasında – bir dildən o birinə alınmaqla. Tunanın fikrinə görə, şumer dilində olan bu cür sözlər alınmadır. Oljas Süleymenov da bu sahənin ilk tədqiqatçısı kimi, bu cür fikir söyləmişdir, bizim dilçilər də. Burada müvəffəqiyyət ondan ibarətdir ki, şumer dilində türk sözləri varsa, deməli, şumerlərlə paralel yaşayan türklər də olmuşdur və bu cəhətdən sevinirik ki, türklərin tarixi azı 5500 il əvvələ gedir. Görürsünüz, bunun özü sübut edir ki, Sayan – Altay ərazisinə türklər Ön Asiyadan getmişlər. Bu, heç, bu, aydındır. Amma mən kontaktın da əleyhinəyəm. Mən yalnız leksikanı deyil, şumer fonetikasını, morfologiyasını, şumer sintaksisini də mümkün materiallar əsasında nəzərdən keçirmişəm. İ.M.Dyakonov şumer dilində prefikslər olduğunu qeyd etmişdir. Mən o prefiksləri araşdırmışam. Onların heç biri prefiks deyil. Hal şəkilçiləri və bağlayıcılardır. Məsələn, Dyakonov göstərir ki, feldən əvvəl nə prefiksi işlənir və inkarlıq bildirir. Bu, bizim indi də işlətdiyimiz nəbağlayıcısıdır: Nə görür, nə eşidir. Bunun nəyi prefiks oldu? Lap ola bilər prefiks də olsun. Axı dillər kök dildən ayrılanda kök dilin bütün xüsusiyyətlərini itirmir. Bizim tipoloji cəhətdən fərqli dillər hesab etdiyimiz dil ailələrində o qədər ortaqlı cəhətlər var ki. Məsələn, bizim dildə təyin təyinlənəndən əvvəl işlənər, fars dilində əksinə: zülfi-pərişan – pərişan zülf. Deyə bilərikmi ki, bizdə təyinedici sözün təyinlənəndən sonra işləndiyi hallar yoxdur: Şah İsmayıl – İsmayıl şah, Xanım Əminə – Əminə xanım, doktor Həmid – Həmid doktor. Nə qədər istəyirsən, misal var. O prefiksləri Hind-Avropalılar şumer dilinin türk dili olmadığını əsaslandırmaq üçün uydurmuşlar. 5 min ildən artıq tarixi var, amma bütün hal şəkilçiləri kiçik fonetik fərqlərlə müasir türk dillərində olduğu kimidir. Qimqoşması - heç qoşmanı da almaq olarmı? Özü də bunu lap aşkar qimi variantı da var. Bu xalq kiminsə əcdadı olmalıdır. Hind-Avropalılar özləri təsdiq edir ki, onların əcdadı deyil. Bu qədər şumer-türk uyğunluğu var (bax: bizim 6-cı cild, s.54-150). Özləri etiraf edirlər ki, şumerlər m.ö. 6-cı minilliyin ortalarında İkiçayarasına Azərbaycandan – Zaqroş zonasından enmişlər və sonralar akkadlarla toqquşma zamanı bir çoxları yenə öz əvvəlki yurdlarına dönmüşlər. Bu yaxınlarda bizdə dissertasiya müdafiə edən Cənublu Rəhman Purəkbər Xeyavi Cənubi Azərbaycan ərazisində şumerlərə dair saysız əlamətlər oluğunu qeyd etmişdir.\nAvropa tədqiqatçıları bunu başa düşmək istəmirlər ki, türklər dünyanın ilk və ən qədim xalqlarından olmasa idilər, Yer kürəsinin ekvator boyu ən gözəl əraziləri onlara məxsus olmazdı.etruskların da türk olduğunu görmək istəmirlər. Monqolların, yaponların, koreyalıların türklərdən təcrid olunduğunu etiraf etmək istəmirlər. Düşünmürlər ki, Cənubi Amerika hinduları da onlardan ayrılıb o əraziyə keçənlərdir.\n«Eski kültürler ve türkler» bölməsində qədim şərq mədəniyyətlərinin yaranmasında türklərin rolu araşdırılmışdır. «Bozkır kültürü» üzərində xüsusi dayanmış, heyvanların, xüsusən atların ilkin əhliləşdirilməsində bozkır türklərin (tərəkəmələrin) rolunu ətraflı nəzərdən keçirmisiniz. Qərb araşdırıcılarından O.Menginin fikirlərinə istinadən deyirsiniz: «Menghin de «atı ehlileştirmek ve ümumiyyetle hayvan yetiştirmek gibi medeniyet tarihindeki çok mühim bir safhanın Türklerin ataları ile yakından ilgili» olduğunu belirtir. Ona göre (yəni onun fikrincə – Q.K.) «Türk kültürünün dünya tarihinde iki bakımdan kesin tesiri» olmuştur. «Bunlardan biri, hayvan besleyiciligi geliştirmek ve yaymak suretiyle ekonomik; öteki, yüksek teşkilatçılık yolu ile sosyaldır». Bunlar böyük sözlərdir. Deməli, qərb özü təsdiq edir ki, bəşərin həm iqtisadi, həm də sosial inkişafında türklər ən önəmli rol oynamışlar. Onlar həmişə belədir: əvvəlcə məcbur olub həqiqəti etiraf edir, sonra yavaş-yavaş cığallamağa başlayırlar. Elə şumerlərin də türk olduğunu ilk növbədə onlar etiraf etmişlər.\nSaklar haqqında verdiyiniz məlumat (dördüncü bölüm) tarixi həqiqətə uyğundur. Saklar yeddi müxtəlif tərcüməçi ilə danışmışlar, müxtəlif tayfalardan ibarət olmuşlar. Bir qismi, xüsusilə çar skifləri adlananlar, Azərbaycan ərazisində çarlıq quranlar () türklərdən ibarət olmuşdur. Burada ən ciddi məsələ Firdovsi «Şahnamə»də «Med ve Perslerle Sakaların mücadilelerini İranlılarla Turanlıların mücadilesi olarak anlatır» sözləridir. Bu sözlərdən belə anlaşılır ki, medlərlə (midiyalılarla) perslər bir olmuşlar və bəlkə də bir xalqdır. Midiya dövləti haqqında asur mənbələrində 834-cü ildə məlumat verilir. Farslar isə İran yaylasına 8-ci yüzilliyin ortalarından gəlmişlər. Midiya başlanğıcda fars dövləti ola bilməzdi. Bizim dilçilik və tarixşünaslıqda midiyalıların türk olduğu fikri əsasdır. Farslar Midiyada hakimiyyəti xəyanət yolu ilə (sərkərdə Harpağın xəyanəti ilə ) 650-ci ildə ələ almışlar. Məşhur Astiaq əfsanəsi də bununla bağlıdır. O doğrudur ki, sak böaşçıları aldadılaraq Astiaq tərəfindən öldürülmüşdür. Lakin bu sakların ayrı, midiyalıların ayrı dildə danışdıqları demək deyildi və onlar güclənərək Azərbaycanda midiya-sak dövləti yaratmışdılar, qohum tayfalar idilər.Odur ki bu prosesdə Midiya İranla birləşmiş, Turan dedikdə Midiya – sak hakimiyyəti birlikdə nəzərdə tutulur.\nBir mühüm cəhət də bundan ibarətdir ki, saklar Cənubi Qafqaza və Anadoluya tam gəlmə də deyillər. Onların bir qolunun kimmerləri qova-qova bu yerlərə gəldiyi Herodot tərəfindən söylənməkdədir. Lakin saklar Ön Asiyanın və Azərbaycanın ən qədim tayfalarıdır. Onların, siz dediyiniz ifadə ilə desək, ataları kaslar olmuşlar ki, Azərbaycanda kass mədəniyyətinin 10 minillik tarixi müəyyən edilmişdir. Saklar kasların sonrakı nəsilləridir və kas sözü ilə sak sözü yalnız metateza ilə fərqlənir. Sizin ərazidəki Troyanın qarşısından keçən böyük çayın iki adı var: dənizə tökülən hissəsi Ksanf, başlanğıc hissəsi Skamandr adlanıb. Bu sözlərdə KAS (KSanf) və SAK (SKamandır) sözləri, Homerin poemasında Skamandr çölü, Skamandır vadisi, Skamandr kahini kimi ifadələr saklara aiddir. Homer deyir ki:\nHefestlə də düşmən oldu gur dalğalı dərin bir çay\nKi, allahlar Ksanf deyir ona, insan – Skamandr.(300)\nBu o deməkdir ki, m.ö.1250-ci il hadisələrini təsvir edərkən Homer çox qədim olduğu üçün Ksanf sözünün mənasını bilmir və onu allahlara aid edir, lakin Skamandır onun müasiri olan sakaların adı ilə bağlı olduğu üçün onu insanlara aid edir. (Bizim «Homerin poemaları və «Kitabi-Dədə Qorqud» məqaləmizə baxmaq olar, 1-ci cild, s.321-352). Bu həm də onu göstərir ki, saka forması Yaka (kıyı, kenar) sözünün İran dilində aldığı forma deyil. Farslar sözü olduğu kimi də işlədə bilərdilər.\nBu hissədə massagetlərin Xəzərin şərqində axtarılması da (tarix kitablarında bu var) doğru deyil. Massagetlər – baş saqlar və onların lideri Tomiris Azərbaycan saklarındandır. Sizin fikrinizcə, Alp Ər Tonqa saka hökmdarı Madyesdir. Bizim filologiyamızda Alp Ər Tonqanın son Midiya kralı Astiaq olması barədə əsaslı fikir vardır (H.İsrafilov.Alp Ər Tonqa (Astiaq, Əfrasiyab…) tarixdə və bədii ədəbiyyatda, Bakı,2007). Alp Ər Tonqanın şərəfinə ağılar 11-ci yüzillikdə qələmə alınsa da, ondan 16-17 yüz il əvvəlin ədəbi materialıdır.\nHunların tarixinə əsərinizdə geniş yer vermisiniz. M.ö.1700-cü ildən məlum olan hunların tarixini maraqlı faktlarla ardıcıl izləmisiniz. Hunlarla çinlilərin uzun mücadilələri kitabda öz əksini yaxşı tapıb. Hunların mənşəyi barədə üç fikir söyləyirsiniz: əksəriyyət onları türk hesab edir, alimlərin az bir qismi türk-monqol, bir neçə nəfər isə nə türk, nə də monqol. Bu sonuncu mənasız fikirdir. Alimlərin əksəriyyəti onların türklərdən ibarət olduğunu söyləsə də, A.Qaben kimi, biz də onların türk və monqollardan ibarət olduğunu güman edirik. Bu bölümdə Asiya türklərinin yadigarı kimi, Oğuz xaqan dastanı və Motunun (Mao Tunun) dövlətçilik siyasəti haqqında verdiyiniz məlumat da maraqla oxunur.\nSonrakı fəsillərdə türküstan, Əfqanıstan və Hindistğan ərazilərinə türklərin yayılması, Avropa hunları və Attilanın fəaliyyəti barədə danışılır.\nBurada müəllif Ögelə əsaslanaraq Boz qurd əfsanəsi haqqında məlumat verir (6-cı bölüm).İli çayı vadisində və İssık gölü tərəflərdə ət yeyib, qımız içən, çadırlarda yaşayan və Usunlar adlanan bir türk xalqı yaşamış, Oğuz xaqan dastanı, Motunun «toprak devletin temelidir» Prinsipi əsasında torpaq və vətən duyğuları. Türküstan, əfqanıstan və Hindistan ərazilərinə türklərin yayılması barədə geniş məlumat almaq olur.Motunun ömrünün son günlərində ağır məğlubiyyətə uğradıb Kansudan çıxarılan Yüecilər (çinlilər) İli çayı tərəfə gəlib Usanlar məğlub edir, hakimlərini öldürür, Usun hökmdarının körpə oğlunu bataqlığa atırlar. Dişi bir qurd uşağı əmizdirir. Bunu görən hunlar bu uşağın tanrı tərəfindən «kuitsandığını» düşünərək onu böyüdürlər. Böyüyüb dağılmış olan xalqının başına keçir. Hun yabğusundan icazə alaraq m.ö. 130-cu ildə Yüecilərin üzərinə yeriyərək onları İssık ətrafından qovur.\nBu əfsanə Xaqanlığı yaradan GÖy türklərlə bağlanmışdır. Lakin müəllif qeyd edir ki, əfsanə Göy türklərlə əlaqələndirilsə də, onlardan çox əvvələ aiddir.\nKitabınızın çox böyük bir fəslini (s.79-197) Göy türk Xaqanlığının tarixi və dili haqqında araşdırmalar təşkil edir. Türklərin bu möhtəşəm tarixi haqqında çox gözəl, elə əslində möhtəşəm də məlumat verirsiniz. Xaqanlar, abidər, onların dili barəsində ayrıca bir dərslik qədər bilik almaq mümkündür bu kitabdan. Mən bunları çözələsəm, gərək kitabın böyük bir hissəsini bura köçürəm. Lakin bu hissədə məni maraqlandıran çox mühüm bir məsələ var ki, onu çözmək və o sahədə Sizinlə böolüşmək istərdim.\nBizdə bu dövr türk tarixi barədə Lev Qumilyovun «Qədim türklər» kitabı məşhurdur. Lev Qumilyov Xaqanlıq dövrünün tarixini mərhələlər üzrə geniş şəkildə araşdırmışdır. Onun əsərində dil məsələlərinə, mətnlərin izahına Sizin kitabdakı kimi diqqət yetirilməmişdir, əsas tarix – ictimai tarixdir. O. Çin mənbələrinə əsasən, Dişi qurd əfsanəsini aşinalılarla bağlı izah etmişdir. Siz də qeyd edirsiniz ki, bu əfsanənin tarixi miladdan əvvələ getsə də, bəzi tarixçilər onu 500 eavlik Aşina ailəsi ilə bağlamışlar.\nSizin də qeyd etdiyiniz kimi, Çinin quzeyindəki Şensi vilayətinin qərbindəki Xesidə yerləşmiş Aşina ailəsi tobaların (çinlilərin) işğalı zamanı onların təbəəliyini qəbul etməmiş, Altaya köçərək orada jujanların vassalı olaraq yaşamış, onlara «dəmir döyməklə» məşğul olmuşlar. Sonrası aydındır ki, tədricən güclənmiş, Bumının, İstəminin dövründə jujanların hakimiyyətini məhv etmiş və tədricən böyük imperatorluq yaratmışlar. Bunlar məlumdur. Çox qəribədir ki, onların Altaya köçərkən yaşadıqları ərazi «Suyşu»da (Çin mənbəyi) «mağara» adlandırılır.\nMənim əsas iddiam Sizin aşağıdakı sözlərinizlə bağlıdır: «Köktürk anıtlarında Bumın olarak keçənkurucu kağanın adı Çin kayraklarında Tumen şeklindedir. Bu, büyük bir ihtimalle Türkce Tuman (duman) kelimesidir. Tuman Kağanın oğluMukan/Muhan ise Türkce Buka+n (boğa) olmalıdır» (fərqləndirmələr müəllifindir – Q.K.). (80) Məni maraqlandıran Mukansözünün Bukan (boğa) kimi izahıdır. Özü də Siz bunu yüksək dil duyumu ilə «büyük bir ihtimalle» şəklində izah edirsiniz.\nBiz bu sözü – MukanMuhan (Qumilyovda Muğan) sözünü elə belə adi bir söz, təsadüfi bir ad yox, çox ciddi və mühüm bir tarixi hadisənin izi kimi nəzərdə tuturuq. «Aşina və Azərbaycan» məqaləsində (1-ci cild, s.295-313) bu məsələni bir qədər ətraflı araşdırmışıq. Araşdırmalar nəticəsində bu qənaətə gəldik ki, 500 evlik Aşina ailəsinin aid olduğu tayfa vaxtilə (m.ö.1-ci minilliyin sonlarında və ya m.s. ilk yüzilliklərdə) Azərbaycandan köçüb getmişlər. Bunlar Xesidə də, Altayda da «qaçqın», «köçkün» kimi yaşayırlar. Altayda «Türk dənizində bir damla» hesab olunan bu tayfa tədricən çoxalmış, ətraf aləmi özünə birləşdirmiş və güclənmişdir. Bunlar da aydındır. Lakin onların Xəzərin qərbindən – Azərbaycan ərazilərindən köçüb getdiklərini sübut edən bir sıra dəlillər var. Onları qısa şəkildə sadalayıram (yuxarıda adını çəkdiyim məqalədə geniş izah etmişəm).\nSizin də qeyd etdiyiniz kimi (s.77) m.s. 48-ci ildə Asiya hunları Qərbi və Şərqi hunlar olmaqla iki yerə bölünmüşdülər. Qumilyov göstərir ki, iki əfsanənin heç birində Aşina ailəsinin Xesidən köçməsinə aid bir işarə yoxdur. O, güman edir ki, bunu bəlkə də aşinalılar Altaya köçdükdən sonra yaratmışlar. Lakin bu da düz ola bilməz, çünki bu əfsanə daha qədim tarixi andırır. Birinci əfsanənin ilk cümlələrindən birində onların haradan gəldiyi barədə aydın fikir var: Onlar «qərb ölkəsindən qərbdə yerləşən hunlar evinin nəsli» kimi səciyyələndirilir. Qərb ölkəsi dedikdə qərbi hunlar nəzərdə tutulursa, qərb ölkəsinin qərbi dedikdə arıq Xəzərdən qərbə tərəf olan ərazilər əhatə olunur.\nÇinlilərin gücü ilə aşinalıların tərk edib getdiyi həmin o Xesinin hun hakimi Muğan xan adlanırdı. .Qumilyov qeyd edir ki, «Aşina Hun knyazı Muğana tabe idi».Aşinanın da daxil olduğu bu knyazlığın hakimləri Muğan titulu daşıyırlar. Bu knyazlıqdan ayrıldıqdan sonra Aşina hakimləri də həmin titulu daşıyırlar. Deməli, knyaz Muğana tabe olan tayfalar qohum tayfalardır. Əgər Aşina tayfası Muğanın knyazlığında bir sıra tayfalarla təsadüfi birləşmiş olsa idi, Aşina hakimləri Muğan titulu daşımaya bilərdilər.\nAşinalılar bu titulu ardıcıl davam etdirmişlər. 552-ci ildə Bumın xaqan öldükdə yerinə oğlu Qara İssık xan keçir. O da tez ölür və hakimiyyətə Qara İssık xanın qardaşı (Bumının kiçik oğlu) Kuşu çıxır. Kuşu dərhal Muğan xan titulunu qəbul edir. Qumilyov yazır: «Bu xanın aşağıdakı adları vardı: vəhşi heyvan adı – Tszuşu (yəni Kuşu – Quş), nəsil adı - Sıqin (yəni nəvə, qardaş oğlu), ləqəbi – Yandı (yəni qalib), titulu Muyuy, yəni Muğan. Biz elmi ədəbiyyatda daha çox işlədilən sonuncu addan istifadə edirik».(Qumilyov, 38)\nAşinalıların əvvəlcə tabe olduğu knyazlıq da, Aşina hakimləri də bu titulu daşıyır. Muğan sözü necə və harada əmələ gəlmişdir?\nQumilyov yandı sözünü «qalib» mənasında izah etmişdir. Elə deyil. Bu sözün Ön Asiyada böyük tarixi var. Bu söz m.ö. 3-cü minillikdə şumerlərin işlətdiyi ensi (kahin-hökmdar) və bu sözün fonetik forması kimi mannalıların işlətdiyi yanzı sözü ilə bir kökdəndir. Mannanın bir vilayət hakiminin adı Yanzi-Buriaş idi.(M.ö.843) Z~d keçidi ilə bu söz aşinalılarda yandı şəklində saxlanmışdır, hakim, hökmdar deməkdir.\nAşina hakimlərinin adlarında Baqa sözünə rast gəlirik: İliqyuylu Şe Moxe Şabolo-İl Külüq-şad Baqa İşbara adını Qumilyov belə izah etmişdir: Ölkənin şərəfli şadı, ilahi qüdrətli xan.\nBaq – qədim Azərbaycan tayfalarının dilində çoxişlənən allah adıdır. Qumilyov ilahi qüdrətli deyəndə düz düşünüb – bu, baqasözünə aiddir. Madanın – Midiyanın qərbindəki Musasir hakimlərindən Baqmaştu, Baqbartu adlarını yada salmaq olar. Azərbaycanda Bağastan adlı qədim vilayət olmuş və Makedoniyalı İskəndərin ora getdiyi də məlumdur.\nAşinalılar irken sözü işlədirdilər. Bu söz «kişilər yığıncağı» mənasında qədim ali şuranın adıdır və şumerdəki eyni mənalı uqkensözündəndir (uqu/uq – nəsil, ailə mənasındadır, ken – gen – gənəşmək sözü ilə bağlıdır.\nOrxon kitabələrində səma kultu – Tenqri əsasdır. Tenqri adı Ön Asiyada azı 2 min əvvəldən məlumdur. 1700-cü ilə aid iki şumer elegiyasında dinqir bir neçə dəfə işlənmişdir: 98.dinqir-kur-ke, sud (= KA X SU) – de mu-ra [ah (?)- (7)] – Boqi zaqrobnoqo mira budet [proiznositğ (7)] molitvı za tebə.(Kramer 18, Q.Kaz.Dil t. 446)\nQumilyov yerli türklərlə sonra gələnləri – aşinalıları geyiminə görə də fərqləndirmişdir. Müəllif qəbirüstü abidələri – balbalları nəzərdən keçirərək yazır: «Burada mühüm etnoqrafik əlamət - baş geyimi həkk olunmuşdur. Çöldə yaşayanlar şişuclu, altaylılar isəyastı, girdə papaq qoyurlar». (Qumm. 307) Çöldə yaşayanlar aşinalılar – köçərilərdir. Müəllif dəqiq hesablamalar da aparmışdır: «…bizim öyrəndiyimiz 486 balbaldan 329-u şişuclu, 157-si yastıbaşlıdır». M.ö. 1-ci minilliyin əvvəlində (8-ci yüzillik) Azərbaycan ərazisindəki köçəri sakların bir qismi şişpapaq saklar adlanırdı. «Mingəçevirdə aşkara çıxarılmış üzük-möhürlərin üzərindəki təsvirlər də sübut edir ki, torpaq qəbirlərdə dəfn edilmiş fərdlər sak-skiflərdir. Üzük-möhürlərdən birinin üzərində başında şiş papaq və əynində səciyyəvi sak geyimi olan sak-tiqrahauda (tiqrah – dikrək, şiş olan – Q.K.) təsvir edilmişdir». İqr –Azt 6 – 213-214) Bu fakt onu da təsdiq edir ki, köçərilər Orta Asiyaya ən azı m.ö. 1-ci minilliyin sonlarında getmişlər.\nBu faktlar əsasında biz o nəticəyə gəldik ki, aşinalılar Ön Asiya miqrantlarıdır. Bu, eyni zamanda, Orta və Mərkəzi Asiyadakı bütün türklərin Ön Asiya miqrantları olduğunu da bir fakt kimi təsdiq edir. Lakin aşinalıların Muğan titulu onların hansı ərazidən köçüb getdiklərini də dəqiqləşdirməyə imkan verir. Muğan – cənublu-şimallı Azərbaycan əraziləridir və bu yerin miqrantları yeni yurdda öz yurdlarını unutmamışlar. Odur ki bu sözü Boğa şəklində yozmaq ağlabatan deyil. Bunu təsdiq edən başqa çox mühüm bir cəhət də Azərbaycan ərazisində ilk dəfə m.ö. 24-cü yüzillikdə Asur mənbələrində adı çəkilən güclü Turukki tayfa adıdır. Turukkilər (Qoşa k səslərindən biri asur elementi sayılır) çox cəsur bir tayfa olmuş və hətta uzun müddət yırtıcı Assur dövlətini qorxu altında saxlamışlar. Bus öz şumer-akkad yazılarında dəfələrlə xatırlanmışdır. Tarixçilər turukki sözündə türk sözünün ilkin formasını görürlər.\nBütün türk xalqlarından fərqli olaraq, yalnız Azərbaycan əhalisi keçən minilliklər ərzində öz «türk» adını qoruyub saxlamış, dilimiz «türk dili» kimi məşhur olmuşdur. Hətta aydın olur ki, Orta və Mərkəzi Asiyaya köçüb böyük dövlət yaradan, o dövləti türk adı ilə şöhrətləndirən xalqlar da bu adı saxlaya bilməmiş, lakin Azərbaycan əhalisi XX yüzilliyin əvvəllərinə – böyük Atatürk Türk respublikası yaradıb, Osmanlı dilini türk dili elan edənə qədər yaşatmışdır.\nGöytürklər, Şərqi göytürklərin 52 (630-682), qərbi göytürklərin 31 il (659-690) asılılıqda qalmaları, müstəqillik və ikinci hakimiyyət dövrü (tarix, abidələr, mətnlər və dil məsələləri), göytürklərin ikinci dönəmindən qalan abidələri, uyğur yazıları, Yenisey yazıları, Monqolustandakı yazılar, Qırğızıstan, Dağlıq Altay, Türküstan, Şimali Qafqaz, Krım, Balkan və Macarıstandakı yazılar, Göytürk yazılarının tapılması, oxunması, tədqiqi tarixi, Göytürk yazısı və əlifbasının mənşəyi, Göytürkcənin xüsusiyyətləri – fonetik, leksik və qrammatik xüsusiyyətlər, sözdüzəldici şəkilçilər, nitq hissələri və onlara məxsus kateqoriyalar (hal, kəmiyyət, mənsubiyyət, şəxs, zaman və s.), lüğət tərkibindəki sözlər və onların məna qrupları … nə qədər səbirli və təmkinli olasan ki, illərlə bu qədər materialı əhatə edə biləsən. Çox ağır zəhmətdir.\nOğur və bulqar türkləri, onların dil özəllikləri barədə çox maraqlı məlumat vermisiniz. Bu barədə bizim dilçilikdə məlumat yox dərəcəsindədir. Tuna (Don) və İdil (Volqa) türklərindən qalan mətnlər haqqında kitabınızdan yaxşı məlumat aldım. Əsərinizin mühüm bir bölümünü «Uyğur türkləri» (217-287) təşkil edir.Uyğur türklərinin tarixi, Orxon-Uyğur xaqanlığı, Qansu uyğur dövləti, uyğur mətnləri (maniçi mətnlər, buddist mətnlər, xristian mətnləri, müsəlman mətnləri), onların dil özəllikləri, «Falnamə», buddist nəzm və nəsr əsərləri, uyğur mətnlərinin tapılması və tədqiqi tarixi, uyğur türkcəsinin dil özəllikləori – səs quruluşu, söz yaradıcılığı, leksikası… - bu, ayrıca bir kitabdır. Qaraxanilər dövrü, «Kutadtğu bilig», «Divanü lüğat-it-türk», «Ətabətül-haqaik», Quranın tərcümələri, «Divani- hikmət», Qaraxanilər dövrü ədəbiyyatın tapılası və nəşri tarixi, Qaraxanilər türkcəsinin səs, söz, morfoloji özəllik və xüsusiyyətləri barədə yazdıqlarınız da (289-358) bir kitabdır. Bunlar 11 və 12-ci bölümlərdir. Şimal-şərqi və qərbi ttürkcələrini hazırlayan tarixi zəminə cüsusi bölmə ayırmısınız.\nKitabın 14-cü bölməsində şimal-şərq, yəni xarəzm-qıbçaq türkcəsi və Xarəzm türkcəsinə aid əsərlər haqqında danışılır. Burada «Müqəddimətül-ədəb» haqqında məlumat bizi daha çox maraqlandırdı. Zəmahzşariyə aid edilən bu əsər ərəb dilini öyrənmək üçün yazılmış bir kitabdır. Əsər Xarəzmşahlardan Atsız sultana (1127-1156) həsr olunmuşdur və 1128-1144 arası yazıldığı bildirilir. Müəllif yazır: «Mukaddimetü`l-Edeb aslında Arapcayı ögretmek üzere yazılmış kelime ve kısa cümlelerden ibaret bir eserdir. Arapca kelime ve ibarelerin altına Harezm Türkcesi, Farsca, Harezmce (bir İran dili), Moğolca, Cağatayca, Osmanlıca gibi dillerde anlamları yazılmıştır». (s.373) Xarəzmcə, farsca, moğolca, yenə bir İran ləhcəsi ilə, cığatayca ağlabatandır. 12-ci əsrin birinci yarısında Osmanlıca qəribə səslənir və bundan əlavə, osmanlıca ilə xarəzm dili arasında bu böyüklükdə Azərbaycan yoxdur. Ən pis cəhət budur ki, bizim tədqiqatçılar bu əsərlə məşğul olmayıblar. Azərbaycan dili 14-cü yüzilliyin ortalarına qədəro bütün ətraf aləmə də xidmət etdiyi halda, Zəmahşari Azərbaycanın başı üzərindən keçib ərəb sözlərinin osmanlıcıa qarşılığını verir?\nƏsərdə «Kodeks kumanikus» başlda olmaqla 20-yə qədər mənbə haqqında məlumat almaq olur və sonra müəllif həmin mənbələrin dil özəllikləri barədə məlumat verir.Cığatay türkcəsinin dil xüsusiyyətlərinin izahı əsərdə daha geniş yer tutur.\nKitabın son – 15-ci bölməsini batı türkcəsinə həsr etmişsiniz. İlk cümləsində oxuyuruq: «Batı Türkcesi, 11. yüzyıl ile 21. yüzyıl arasında Kuzey ve Güney Azerbaycan, Kuzey İrak ve Kuzey Suriye, Anadolu, Kıbrıs, Ege adaları, Balkanlar, Kırım Hanlığı ve Kuzey Afrikada kullanılan dildir».(s.433) yenə yazırsınız: «Önceleri konuşma dili olarak kullanılan Oğuz ağzı 13. yüzyılda Azerbaycan ve Anadoluda yazı dili haline gelmiştir. Batı Türkcesi yazı dili, 13.yüzyıldan 15. yüzyıl sonlarına dek Azerbaycan, Anadolu, İrak, Suriye ve Balkanlarda tek yazı dili olarak kullanıldı. Bu döneme araştırıcılar çeşitli adlar vermektedirler… Biz… Eski Oğuz Türkcesi terimini teklif ediyoruz. Oğuz Türkcesinin yazı dili olmadan önceki dönemine de Ana Oğuz Türkcesi demek yerinde olacaktır». (s.433) «Eski Oğuz Türkcesi, Azerbaycan ve Anadolunun (14. yüzyılın ortalarından aynı zamanda Balkanların) ortak yazı dili idi. Ancak 13, 14 ve nispeten 15. yüzyıllardakı Batı Türk yazı dili, oturmuş bir yazı dili degildi… Eski Oğuz Türkcesini Azerbaycan yazı diliyle Osmanlı yazı dilinin ortak atası kabul ediyoruz» (s.434) «Eski Oğuz Türkcesi 16. yüzyıl başında Safevi Devletinin kuruluşuyla Azerbaycan ve Osmanlı yazı dillerine ayrıldı. Batı Türkcesi, aralarındakı çox küçük farklılıklarla 16. yüzyıldan bugüne iki yazı dili halinde ulaştı». (s.434)\nBeləliklə, deyirsiniz ki, Qərb türkcəsi 11 – 21-ci yüzilliklər arasında Azərbaycanda (cənublu-şimallı), İrakda, Suriyada, Anadoluda, Kıbrısda, egey adalarında, Balkanlarda, Krımda və Şimali Afrikada işlənən dildir. Və bu ərazilərin heç birinə fərq qoymursunuz. Deməli, bunların hamısında türkün meydana çıxması 11-ci yüzilliklə – Səlcuqların bu yerlərə hərəkəti ilə bağlıdır. Bundan – bu dövrdən əvvəl bu ərazilərdə türk təsəvvürü yoxdur. Bizim bir sıra bədbəxt alimlər də bu cür düşünmüşlər. Və deyirsiniz ki, 15-cə yüzilliyin sonlarına qədər bunlar hamısı əsasən eyni dildə danışmışlar və onların hamısının dilini ümumiləşmiş şəkildə Əski Oğuz Türkcəsi adlandırmaq olar. Əski Oğuz Türkcəsindən əvvəlki dövrü Ana Oğuz türkcəsi dövrüdür. Bu sonuncuya indii nəzərdə tutulan Qərb ərazisində rast gəlmək olmaz, o, yəqin ki, Orta Asiyada olacaqdır. Bir qədər də bu ərazidə 11-12-ci yüzilliklərə aid ola bilər. Çünki, fikrinizcə, Klassik Oğuz Türkcəsi 13-15-ci yüzillikləri əhatə edir. Osmanlı və Azərbaycan dillərinin fərqi isə Səfəvilər dövründən başlamışdır. Amma etiraf edirsiniz ki, hələ 14-cü yüzillikdə Qazi Bürhanıddinin dili ilə ərzrumlu Daririn dilində Azərbaycan və Osmanlı dilinin başlanğıcına Aid elementlər var idi. Və nəhayət, Əski Oğuz dilini «Azerbaycan yazı diliyle Osmanlı yazı dilinin ortak atası» hesab edirsiniz.\nƏhməd bəy! Bizim tarixçi və dilçilərin də böyük bir qismi daim bu cür düşünmüş və beləcə də yazmışlar. Amma indi bu cür fikirlər bizdə artıq anaxronizmə çevrilmişdir. Azərbaycan türkcəsi ilə Anadolu türkcəsinin tarixi taleyi tam fərqlidir. Əvvəldə qeyd etdiyim kimi, Azərbaycan çox qədimdən türk öokəsidir. Anadolu da çox qədim zamanlarda türk yurdu olub. Amma Azərbaycanda olduğu kimi, türkləri axıra qədər saxlaya bilməyib. Həqiqətdə də Anadolu Səlcuqlar tərəfindən türkləşdirilib. Azərbaycanda isə Səlcuqların elə bir rolu olmayıb. Lap istəyirsiniz, tarixçilərdən bir-iki misal deyim: «5-ci yüzilliyin sonları, 6-cı yüzilliyin əvvəllərində Azərbaycanın, demək olar ki, hər yerində dilləri bizim Azərbaycan dilinin kökündə dayanan soylar yaşayırdılar…. Gətirdiyitmiz külli miqdar materiallar və mülahizələr göstərir ki, ilk orta yüzilliklərddə islam dininin bu ərazidə yayılmasından qabaq, ola bilsin ki, daha çox qabaq Azərbaycan ərazisi əhalisinin böyük əksəriyyəti artıq türkdilli idi».( mahmud ismayıl 95-96. Budur, başqa bir tədqiqatçı yazır: «Oğuzların mənbələrdə qeyd edilmiş 24 tayfasından bəzilərinin (Əfşar, Bayandur, Bəydili, Qayı, Bayat, Eymur, Çəpni, Xələc və b.) adlarını əks etdirən toponimlər Azərbaycanın hər iki hissəsində vardır. Lakn onlar gəldikdə Azərbaycan xalqı və onun türk dili vardı. Səlcuq oğuzları Azərbaycan xalqının etnogenezində həlledici rol oynamamışdır. Bu rol onlardan qabaqkı yerli türk etnoslarına məxsusdur». Qeyb 13 - 205\nİndi bizdə Səlcuqların Azərbaycanı türkləşdirməsi barədə fikir artıq öz əhəmiyyətini tam itirmişdir. Bizdə mübahisə m.ö. Azərbaycanda türk və şumer-türk eyniliyi ilə əlaqədar qalmaqda və davam etməkdədir. Rusların Qədim Şərtq tarixinin ən yaxşı üç bilicisindən biri hesab etdiyi elam mütəxəssisi Yusif Yusifov m.ö. 28-ci yüzilliyin Aratta Azərbaycan dövlətinin və Manna Qurucularının türk tayfalarına məxsus olduğunu ortaya çıxarmaqla artıq yuxarıdakı məsələyə də nöqtə qoymuş, yalnız şumer – türkeyniliyi mübahisəli olaranq qalmışdır. Siz yazırsınız ki, «Batı Türkcesi yazı dili, 13.yüzyıldan 15. yüzyıl sonlarına dek Azerbaycan, Anadolu, İrak, Suriye ve Balkanlarda tek yazı dili olarak kullanıldı» Bu. Batı Türk dili deyil, bu, Azərbaycan dilidir və Osmanlı dili qaydaya düşənə qədər ona da xidmət etmişdir. Çünki Səlcuqlar gələndə bu dil, dediyimiz kimi, artıq çoxdan mövcud idi. «Dədə Qorqud» Azərbaycan dilinin 6-8-ci yüzilliklərə aid şifahi nümunəsi sayılır. Yeri gəlmişkən, Siz hərdən «Dədə Qorqud»un da dilini sonrakı yüzilliklərə aid edirsiniz. Bizim bir sıra alimlər - T.Hacıyev, Ş.Cəmşidov bir-birindən xəbərsiz, «Dədə Qorqud»un 16-cı əsr əlyazmasının 11-ci əsr əlyazmasından köçürüldüyünü sübut etmişlər. Bizim ömrünü dil tarixinə həsr etmiş böyük müəllimimiz Ə.Dəmirçizadə yazmışdır: Vahmid ümumxalq Azərbaycan dili bu tayfa dillərindən bir neçəsinin, xüsusən oğuz, qıpçaq tayfa dillərinin əsasında təqribən VII-X əsrlər arasında formalaşmış bir dildir». (s.15) Yenə yazır: Türk dilləri ailəsinin qərb qrupuna mənsub dillərin, o cümlədən Azərbaycan dilinin əsas mənbələri isə eramızdan əvvəl və eramızın birinci min ili dövründə Xəzər dənizinin şərqində, şimalında, qərbində , cənubunda, ümumən Qafqazda məskən salmış sak – skif, qas – qasit – qaspi – Xəzər, sabır – suvar, hun – qunn, türk – tbörək, ğuz – oğuz, qıpçaq – qıfçaq adları ilə tanınan qəbilə və tayfaların dilləri olmuşdur». (48) yenə: «Azərbaycan tarixi sahəsində son zamanlar aparılmış tədqiqatlar əsasında aydın olmuşdur ki, eramızdan əvvəl Azərbaycan ərazisində Midiya qəbilələri – Bus, Paratak, Struxat, Arizant, Budi, Mağ və Azərbaycanın şimal hissəsində Alban, yaxud Ağvan ərazisində 26 müxtəlif dilli qəbilələrlə birlikdə Qas, Qasit, Xəzər, Sak, Skif adlı qəbilələr yaşamışlar.Eramızın əvvəllərində isə bu ərazidə Hun, Sabır – Suvar. Oğuz, Qıpçaq adlı qəbilələr məskən salıb yaşamışlar ki, bunların hamısı artıq elm aləmində dəqiqləşdirildiyi kimi, türkdilli qəbilələr olmuşlar». Dəm. 49 professor yenə çox gözəl deyir: «…Qafqaza və İrana oğuz, qıpçaq tayfalarının kütləvi surətdə gəlmələri və bu ərazidə əsrlər boyu yaşayan türk dilli tayfalarla qaynayıb-qarışmaları türk dillərinə mənsub vahid ümumxalq dili halında Azərbaycan dilinin hələ V-VI əsrlərdən formalaşması prosesini, demək olar ki, daha da sürətləndirdi və tamamlamış oldu».Dəm. 49-50 XI-XII əsrləri nəzərdə tutaraq yazır: «Bu dövrdə hətta Dərbənd – Tehran - Bağdad və Şərqi Anadolu dairəsində ümumiləşmiş halda işlənilən dil, demək olar ki, vahid türk – Azərbaycandili idi». ( 73) «Beləliklə, aydın olur ki, Azərbaycan ədəbi dilinin şifahi qolu yazılı qolundan əvvəl, təqribən VIII – X əsrlərdə formalaşmışdı».(75) Professor Həsənoğlunun məşhur qəzəlini təhlil edərək yazır: «…belə səlis, əlaqəli və ahəngdar bir şeir dilini ilk ədəbi dil nümunəsi saymaq nəinki doğru deyil, hətta mümkün deyil». (D. 88) «azərbaycan yazılıədəbi dili tam halda təşəkkül tapmamış olsa idi, ətrafa sürətlə nüfuz edə bilməzdi. Həsənoğlunun şerinə nəzirə də yazmazdılar. Həsənoğlunun təsiri bütün Azərbaycana, Anadolu və Misirə qədər yayılmış olmazdı. Halbuki Azərbaycan ədəbi dili XIII əsrin sonlarında və XIV əsrdə Şərqi Anadoluda yetişən bir çox şairlərin şeir dili kimi işlənilmiş və bu dildə yazılan şeirlər osmanlı türk yazılıədəbi dili üçün , demək olar ki, ilkin örnək olmuşdur». (88-89) Köprülüzadə « əsasən səlcuqit osmanlı ləhcəsinin əski və ibtidai şəklilə Azərbaycan ləhcəsi arasında həmin heç bir fərq yoxdur» deməklə də bu cəhəti əsaslandırmalı olmuşdur. «Diqqətlə yoxladıqda aydın olur ki, həmin dil o zaman anadoluda işlədilən və türki adı ilə tanınan Azərbaycan dilidir». (89) Bütün bunldarı, yenə deyirəm, bizim bədbəxtlərə də başa salmaq olmur və deyirlər ki, Azərbaycan dili ilə Osmanlı dili dünən-srağagün fərqlənməyə başlayıb.Amma deyə bilmirlər ki, məsələn XIII əsrin şairləri hesab olunan Həsənoğluya niyə Osmanlı şairi, Yunus Əmrəyə niyə Azərbaycan şairi demirik.\nBu qeydlər əsasında deməyə ehtiyac qalmadı ki, nə Azərbaycan ədəbi dilinin yaradıcıları səlcuq oğuzlarıdır, nə də «Kitabi-Dədə Qorqud»u. Bunlar Azərbaycanın yerli qədim oğuzlarına məxsusdur və ona görə də Azərbaycan dili ilə Osmanlı dili XVI yüzillikdən deyil, başlanğıcdan fərqli, amma qohum dillərdir. Odur ki Sizin nəzərdə tutduğunuz – « Eski Oğuz Türkcesinin kullandığı coğrafi Aldan sadece Anadolu degildir. Kuzey ve Güney Azerbaycan ile İrak ve Suriye de Eski Oğuz Türkcesinin kullanıldığı alanlardır» - fikri bizim dilin tarixini təhrif edir. Dilimizin obyektiv tarixi min illərlə geri atılır. Bir Milli ədəbi dil üçün Nəsiminin dilindən yüksək ədəbi dil təsəvvür etmək çətindir. Nəsiminin dəlmi xalis Azərbaycan milli ədəbi dilidir.\nHə, Əhməd bəy, vəziyyət belədir. Siz əlinizdə olan faktlar əsasında çox böyük bir kitab yazmısınız. Türkologiya aləmində həqiqətən çox qiymətli bir əsərdir. Amma Azərbaycan – Türkiyə əlaqələrinin uzun müddət qapalı və ya zəif olması nəticəsində Sizə Azərbaycan dilinin tarixi haqqında həqiqəti əks etdirən əsərlər çatmayıb. O çatanlar isə Azərbaycan xalqının və dilinin tarixi haqqında zərərli və mühafizəkar konsepsiyanın yazılarıdır. Xalqın həqiqi vətənpərvər ziyalıları onları daim pisləmişlər. Həmin konsepsiya bizdə artıq tam şəkildə hörmətdən və qiymətdən düşüb. Heç kəs öz xalqının halal tarixini bəsitləşdirmək, min illərlə geri salmaq istəməz. Bütün qədim dövrün (miladdan öncənin və sonrakı minilliyin) yadigarı olan toponim, etnonim və antroponimlər Azərbaycan ərazisində çox qədim dövrlərdən türkün üstün varlığının sübutudur. Təkcə bunu nəzərə almaq kifayətdir ki, bütün Orta və Mərkəzi Asiyada bizim 1-ci minillikdə görünən türk etnonimlərinin m.ö.3-1-ci minilliklərdə Azərbaycanda varlığı Q.Qeybullayev və Y.Yusifov tərəfindən əsaslı şəkildə müəyyən edilmişdir.\nMən bu fikirləri bir qədər geniş şərh etdim ki, bunlar Sizin dilçi və tarixçilərlə yanaşı, bizim öz alimlərimiz də birdəfəlik bir nəticəyə gəlsinlər. Həmişə qeyd etdiyim bir fikri yenə təkrar edirəm: çoxları elə bilir ki, tarix də, dövlət də, ədəbiyyat da, dil də elə bizim dövrüsüzdə və ya bir qədər əvvəl yaranıb. Amma belə deyil. Böyük imperiyalar yaradan xalqın tarixi də, dili də, ədəbiyyatı da və dövləti də olub. Bunların düzgün öyrənilməsi heç kəsin zərərinə deyil.\nİstərdim ki, bunları Sizin mətbuatda da çap etdirəsiniz.\n10 iyun 2009 © 2001-2012. Bütün hüquqlar Prof. Qəzənfər Kazımova məxsusdur.


Azərbaycanda təhsil müəssisəsində növbəli iş rejimi tələbi ləğv edilib - Press Klub TV\nTəhsil müəssisəsində növbəli iş rejimi tələbi ləğv edilib.\nBu, Nazirlər Kabineti “Xüsusi karantin rejimi dövründə Azərbaycan Respublikasında fəaliyyət göstərən təhsil müəssisələrində tədris və təlim-tərbiyə prosesinin təşkilinin müvəqqəti Qaydaları”nda etdiyi dəyişikliklərə verdiyi izahda bildirilib.\nQeyd edilib ki, dərslərin növbəli qaydada həyata keçirilməsi və davametmə müddətinə qoyulan məhdudiyyətlər ləğv edilib.\nEyni zamanda dezinfeksiya işlərinin aparılması üçün 60 dəqiqəlik fasilə tələbi ləğv edilib.\nVaksin pasportu olmayan şəxsin taksi sürücüsü olması necə müəyyənləşdiriləcək? – AÇIQLAMA\nGürcüstandan Azərbaycana avtomobil ixracı kəskin artıb\nBu ilin yanvar-iyul ayları ərzində Gürcüstandan Azərbaycana 138 049,61 min ABŞ dolları dəyərində…\nAzərbaycanlı futbol məşqçisi futboldan uzaqlaşdırılıb. AFFA-nın İntizam Komitəsinin bu gün…\nQubada ana və uşağı kanala düşüb, ana ölüb\nQubanın Vəlvələ kəndində bədbəxt hadisə baş verib. Kənd sakini, 34 yaşlı Diləfruz Mustafayeva…\nAzərbaycanın Xalq artisti, teatr və kinoaktyoru Fəxrəddin Manafovun həyat yoldaşı Vahidə Sadıqova…\nAzərbaycanda yeni su anbarları inşa ediləcək – RƏSMİ\n“Azərbaycanda yeni su anbarının tikilməsi nəzərdə tutulub”. Bunu Ekologiya və Təbii Sərvətlər…\nDaxili İşlər Nazirliyi (DİN) toylara icazə verilməsi ilə əlaqədar vətəndaşlarımızı mövcud…\nTürkiyədə 130 terror aktının qarşısı alınıb\nTürkiyədə təkcə bu il ərzində 130 terror aktının qarşısı alınıb. Bunu hakim Ədalət və…\n"44 gün davam edən Vətən müharibəsində Cəmşid Naxçıvanski adına hərbi liseyin məzunları…\nProkurorluq orqanlarının cəmiyyətdə formalaşan yeni çağırışlara adekvat uyğunlaşması və fəaliyyətində şəffaflığın təmin edilməsi, işin çevikliyinin və səmərəliliyinin artırılması, müasir dövrün tələblərinə cavab verən…\nGəncə şəhərində fəaliyyət göstərən zavodların birində fəhlə bədbəxt hadisə nəticəsində ağır xəsarət alıb. Şəhər sakini, 1965-ci il təvəllüdlü Elçin Şəfiyevin sağ qolu işlədiyi “Kristal Beton” zavodunda avtomobilə qum-çınqıl…\nPrezident Cıdır düzündə Novruz tonqalı yandırıb – VİDEO\nPrezident İlham Əliyev Şuşada, Cıdır düzündə Novruz bayramı tonqalını yandırıb. Bununla bağlı görüntüləri Azərbaycanın Birinci vitse-prezidenti, birinci xanım Mehriban Əliyeva özünün instaqram səhifəsində paylaşıb. …\nElə bir yeni Zəngəzur quracağıq ki, bütün dünya bizə qibtə edəcək – İlham Əliyev\n“Bu gün artıq yeni reallıqlar yaranıb və bəziləri bu reallıqları həzm edə bilmirlər. Azərbaycana qarşı yenə də təxribat və uydurma kampaniyasının yeni dalğası başlayıb. Bu, davam edəcək, biz buna hazır olmalı idik və hazır idik”.…\n“Bayram günlərində məhdudiyyətlər tətbiq edilməyəcək”. Bu sözləri Nazirlər Kabineti yanında operativ qərargahın keçirdiyi brifinqdə Azərbaycan Respublikası səhiyyə nazirinin birinci müavini Teymur Musayev deyib. O bildirib ki, bu Nazirlər…\nAnar Məhərrəmov səfir postundan geri çağırıldı\nPrezident İlham Əliyev Anar Abel oğlu Məhərrəmovun Azərbaycan Respublikasının İspaniya Krallığında və Andorra Knyazlığında fövqəladə və səlahiyyətli səfiri, eyni zamanda Ümumdünya Turizm Təşkilatı yanında daimi nümayəndəsi vəzifələrindən…


Xalq artisti 75 yaşını səhnədə qeyd etdi -\nFuad Əlişovun keçmiş həyat yoldaşından şok paylaşım – Yataqda…\n23 Yanvar 2019 10:55\nNazirlikdən Teleqraf.com-a verilən məlumata görə, tamaşanın bədii rəhbəri Xalq artisti Azərpaşa Nemətov, quruluşçu rejissoru Əlif Cahangirli, səhnə tərtibatçısı Xalq rəssamı Nazim Bəykişiyevdir. Rollarda xalq artistləri Rafiq Əzimov və Hacı İsmayılov, aktyor Ramin Şıxəliyev çıxış edir. Ötən ilin yazından repertuarda olan tamaşanın budəfəki nümayişinin bir özəlliyi də vardı. Tamaşada əsas rollardan birini oynayan Xalq artisti Hacı İsmayılov ad günündə səhnəyə çıxmışdı. Görkəmli aktyor 75 yaşını doğma teatrda, yarım əsrə yaxındır fəaliyyət göstərdiyi sənət ocağında tamaşaçılar qarşısında qeyd etdi. Tamaşanı seyr edənlər arasında Prezident Administrasiyası Humanitar siyasət məsələləri şöbəsinin müdiri Fərəh Əliyeva, mədəniyyət naziri Əbülfəs Qarayev, Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının sədri, teatrın bədii rəhbəri-direktoru Azərpaşa Nemətov, yubilyarın sənət dostları, sənətsevərlər vardı.


Şəhid Elbrus Hüseynovun xatirəsi əbədiləşdirildi\nŞəmkir rayonunun Çaparlı kəndində Vətən müharibəsində şəhid olmuş Elbrus Hüseynovun xatirəsinin əbədiləşdirilməsinə həsr edilmiş Park-Abidə Kompleksinin açılış mərasimi keçirilib.\nTədbirdə Şəmkir Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Rəşad Tağıyev, RİH əməkdaşları, şəhid ailələri, rayon ictimaiyyəti, gənclər, kənd ziyalıları və digər rəsmi qonaqlar iştirak ediblər.\nƏvvəlcə Azərbaycanın bütövlüyü uğrunda canından keçmiş bütün şəhidlərimizin əziz xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad edilib, hərbi orkestrin ifasında Dövlət Himni səsləndirilib.\nTədbirdə çıxış edən Rəşad Tağıyev Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə torpaqlarımızın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə igid oğullarımızın göstərdikləri qəhrəmanlıqdan bəhs edərək, İkinci Qarabağ müharibəsindəki qələbəmizin tarixdə əbədi qalacağını fərəh hissi ilə vurğulayıb.\nİcra başçısı bildirib ki, Prezident cənab İlham Əliyevin “Qarabağ Azərbaycandır və nida” ifadəsi əməldə, yəni 44 günlük Vətən müharibəsində, döyüş meydanında öz təsdiqini tapdı. Bu qələbə xalqımızın, ordumuzun, milli birliyimizin, haqqın və ədalətin zəfəri idi. Prezidentimiz bizə sevinc və qürur hissləri yaşatdı, biz artıq qalib dövlətin vətəndaşlarıyıq. Xalq-iqtidar birliyi Azərbaycanın gələcək inkişafına güclü zəmin yaradır. Bu birlik və həmrəylik isə ölkəmizin bundan sonra da uğurla inkişaf edəcəyini əminliklə söyləməyə imkan verir.\nTədbirdə çıxış edənlər Azərbaycan ordusunun qüdrətindən, hərbçilərimizin döyüşlərdə göstərdikləri qəhrəmanlıqlardan, xalqla ordunun birliyindən bəhs ediblər. Həmçinin qeyd edilib ki, Şanlı Zəfər tarixini yazan Vətən oğulları bütün Azərbaycan xalqının hər zaman qəlbində yaşayacaq.\nTədbirdə məktəblilərin ifasında Vətənə, ordumuza, şəhidlərimizə həsr olunan şeirlər səsləndirilib.\nEyni zamanda tədbir çərçivəsində Azərbaycan Prezidenti, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin Sərəncamları ilə təltif olunmuş şəhid Abdürrəhmanov Hafiz Xalid oğlu və Məmmədov Vüsal Aydın oğlunun medalları ailə üzvlərinə təqdim olunub.\nRİH başçısı tədbirin sonunda şəhidlərimizin ailə üzvləri ilə görüşüb, onların qayğıları, problemləri ilə maraqlanıb.\nŞəhid ailələri çıxışlarında istər 44 gün ərzində, istərsə də müharibədən sonrakı dövrdə şəhid ailələrinə və qazilərə göstərilən diqqət və qayğıya görə bütün şəhid və qazi ailələri adından Prezident İlham Əliyevə, Birinci vitse-prezident Mehriban xanım Əliyevaya minnətdarlıqlarını bildiriblər.\nÖmürlük azadlıqdan məhrum edilmiş iş adamı Şəmsi Səmədzadə azadlıqda\nŞəhid Niyaməddin Məhərrəmovun xatirəsi əbədiləşdirilib


Yeni dövr. Azərbaycan dili böyük inkişaf yoluna özünün ikinci inkişaf mərhələsində (Milli ədəbi dilin təşəkkülü və inkişafı mərhələsində) çıxır. Bu dildə şeirlə yanaşı, nəsr və dram əsərləri yazılır, qəzet və jurnallar nəşr edilir, o bəzi rəsmi sənədlərdə, elmi tədqiqatlarda da işlənməyə başlayır. O dövrdə Azərbaycana gələn xaricilər, ruslar və almanlar da ona maraq göstərir, bəziləri bu dili öyrənməyə başlayır. Məsələn, rus şairləri Lermontov, Bestujev-Marlinski, alman şərqşünası Bodonştedt. Sonuncusu XIX əsr Azərbaycan şairi Mirzə Şəfidən Azərbaycan dilini və onun şeirlərini almancaya tərcümə edərək Berlində ayrıca kitab şəklində nəşr etdirmişdir. Orta əsrlərdə əski Azərbaycan dilinə aid tərcümə lüğətləri və qrammatik tədqiqatlar aparılmış olsa da, Azərbaycan dilinə aid elmi əsərlər və dərsliklər XIX əsrdən etibarən yazılmağa başlayır. Mirzə Kazımbəyin rusca yazdığı "Türk-tatar dilinin ümumi qrammatikası" əsəri məşhurdur. M.Vəzirovun, L.Budaqovun, Q.Makarovun, N.Nərimanovun, M.L.Məmmədovun, S.M.Qəniyevin Azərbaycan dilinə aid dərslikləri də rus dilində yazılmışdır. L.Budaqovun ikicildlik lüğəti də (sravnitelnıy slovar turetsko-tatarskix yazıkov) var. M.Əfşarın Azərbaycan dilinə aid "Fənni-sərfi-türki" ("Türk dilinin qrammatikası") adlı dəyərli əsəri isə azərbaycancadır.


Tıxaclı Bakı: çıxış yolu nədir? - VİDEOREPORTAJ | Report.az\nTıxaclı Bakı: çıxış yolu nədir? - VİDEOREPORTAJ\nTıxaclı Bakı: çıxış yolu nədir? - VİDEOREPORTAJ Son günlər paytaxtın küçə və prospektlərində, avtomobil nəqliyyatı yollarında ucu-bucağı görünməyən tıxaclar müşahidə olunur.\n30 Sentyabr , 2021 19:30\nSon günlər paytaxtın küçə və prospektlərində, avtomobil nəqliyyatı yollarında ucu-bucağı görünməyən tıxaclar müşahidə olunur. Eyni zamanda təhsil müəssisələrində ənənəvi tədris bərpa olunduqdan sonra bu tıxaclar daha da artıb. Ekspertlərin fikrincə, müşahidə olunan yağışlı hava şəraiti də yollardakı tıxacların artmasına səbəb olur. Bəs bu tıxacların əsl yaranma səbəbi və bundan çıxış yolu nədir?\nNəqliyyat sahəsi üzrə ekspert Elməddin Muradlı "Report"a açıqlamasında deyib ki, ümumiyyətlə, Bakı şəhərində nəqliyyat sistemi düzgün idarə olunmur, buna görə də nəqliyyat axını və proqnozlaşdırılması demək olar yox səviyyəsindədir.\nOnun sözlərinə görə, son günlər yağışların yağması və təhsil müəssisələrində ənənəvi tədrisin bərpası paytaxt yollarındakı vəziyyəti daha da acınacaqlı vəziyyətə gətirib: “Əvvəlcədən məlum idi ki, məktəblərin və universitetlərin açılması ilə hər zaman olduğu kimi paytaxta tələbələr axın edəcək. Təbii ki, bunların içərisində övladlarını təhsil müəssisəsinə aparan valideynlər də olur. Bu da öz növbəsində avtomobillərin sıxlığına və tıxaca əsas yaradır. Payız fəslində yağışların yağmasını da nəzərə alsaq, bu, olduqca acınacaqlı bir vəziyyətə gətirib çıxarır. Ona görə də bununla bağlı öncədən bir plan hazırlanmalı və tədbir görülməli idi”.\nEkspert bildirib ki, sözügedən problemlə bağlı məsələ köklü şəkildə həll olunmalıdır: “Yollarda hərəkətin təşkili və təhlükəsizliyi ayrı-ayrı qurumların əlində cəmləşib. Bakı Nəqliyyat Agentliyi, Bakı Şəhər Dövlət Yol Polisi İdarəsi, Azərbaycan Avtomobil Yolları Dövlət Agentliyinin hər biri ayrılıqda hansısa bir iş görür. Hər biri özünəuyğun formada təkliflər irəli sürür və doğru etdiyini fikirləşir. Bu üç qurumu Pezident İlham Əliyevin imzaladığı dövlət proqramı əsasında birləşdirmək lazımdır. Onlar vahid strategiya üzərində işləməlidir. Ancaq bu formada hansısa çıxış yolundan söhbət gedə bilər”.\nVideo: Mircavid Eminoğu, Vüqar Xanlarov


Namazi terk edenin hokmu\nNAMAZI TƏRK EDƏNIN HÖKMÜ\nFərz namazını tərk etməyin kəbairdən (böyük günahlardan) olduğu, müsəlmanların ixtilaf etmədikləri bir məsələdir. Onun günahı adam öldürmək, zina etmək, oğurluq etmək və içki içmək kimi günahlardan daha böyükdür. Namazı tərk edən özünü Allahın əzabına sövq etmiş, dünya və axirət rüsvayçılığını qəbul etmiş olur. Qurani Kərimdə namazın qədrini ucaldan və onu tərk edənin və ya ona səhlənkarlıqla yanaşanın günahını bəyan edən bir çox ayələr nazil olmuşdur. Məsələn: Allah – subhanəhu və təalə – buyurur: «Onlardan sonra namazı tərk edib şəhvətə uyan bir nəsil gəldi. Biz onları (Cəhənnəmdəki) Ğəyy dərəsinə atacağıq» (Məryəm 59). «Vay halına o, namaz qılanların ki, onlar öz namazlarından qafildirlər (səhlənkarlıq üzündən namazlarını vaxtlı-vaxtında qalmazlar). Onlar (namazlarında) riyakarlıq edər» (əl-Maun 4-7). «Sizi Cəhənnəmə salan nədir?» Onlar deyəcəklər: «Biz namaz qılanlardan deyildik, yoxsulu da yedirtmədik, batilə dalanlarla birlikdə biz də dalardıq, haqq-hesab gününü yalan saydıq». (əl-Muddəssir 42-46).\nQurani Kərimdə buna bənzər ayələr olduqca çoxdur. Bu mövzuda Peyğəmbər – sallallahu aleyhi və səlləm – dən bir çox hədisi şərif də rəvayət olunmuşdur. Peyğəmbər – sallallahu aleyhi və səlləm – bu hədislərdə namazı tərk edənin və ona etinasız yanaşanların sahib olacağı günahı xəbər verməkdədir.\nPeyğəmbər –sallallahu aleyhi və səlləm – buyurur: «Şübhəsiz ki, namazı tərk etmək kişi ilə küfr arasındadır». Digər bir hədisdə: «Bizimlə onlar arasındakı əhd namazdır. Kim bu namazı tərk edərsə küfrə girər». Başqa bir hədisdə: «Kim namazı qəsdən tərk edərsə, Allahın himayəsindən uzaq düşmüş olar».\nÖmər İbn Xəttabdan (r.a) rəvayət edilmişdir: Bir gün Rəsulullah (s.a.s) hüzurunda oturmuşduq. Bu vaxt paltarı dümağ, saçları olduqca qara, üzərində yol gəlməyən və yorğunluq əlaməti görünməyən və aramızda heç kimin tanımadığı bir nəfər içəri girib, Peyğəmbər – səllAllahu aleyhi və sələm- in yanında oturdu. İki dizini onun dizlərinə söykəyib, əllərini dizlərinin üstünə qoyaraq dedi: “Ey Məhəmməd, mənə İslam haqqında xəbər ver”. Rəsulullah – səllAllahu aleyhi və səlləm – buyurdu: “İslam, Allahdan başqa ilah olmadığına, Məhəmmədin Allahın rəsulu olduğuna şəhadət etmək, namaz qılmaq, zəkat vermək, Ramazanda oruc tutmaq, Beyti imkan olduqca həcc etmək”. Adam: Doğru söylədin, dedi. Ömər dedi: “Adama heyrət etdik. Həm ona sual verir, həm də onun söylədiklərini təsdiq edirdi”. Ömər dedi: Sonra o adam durub getdi”. Bir müddətdən sonra Peyğəmbər mənə buyurdu: “Ey Ömər, o sual verənin kim olduğunu bilirsən?” Allah və Rəsulu daha gözəl bilir. Peyğəmbər buyurdu: “O, Cəbrayıl – əleyhissəlam – idi. Sizə dininizi öyrətməyə gəlmişdi” (Müslüm, 8/14)\nHəmçinin Əbu Abdurrəhman Ömər İbn Xəttab (r.a) rəvayət edir ki, mən Rəsulullahın (s.a.s) belə buyurduğunu eşitdim. “İslam beş təməl üzərində bina edilmişdi. Allahdan başqa ilahi olmadığına və Məhəmmədin Allahın rəsulu olduğuna şəhadət gətirmək, namaz qılmaq, zəkat vermək, Beyti həcc etmək və Ramazan ayının orucunu tutmaq”.\nNamazın İslamdan olduğuna dair bir başqa rəvayətdə Mihcanın (r.a) hadisəsidr: Bir gün Rəsulullah (s.a.s) ilə bir məsciddə ikən namaz üçün azan oxunur, Rəsulullah (s.a.s) qalxaraq camaata namaz qıldırıb yenidən yerinə dönür. Birdən ətrafa baxarkən Mihcanın kənarda durduğunu (r.a) görür və ona tərəf dönərək “Sənin cammatla namaz qılmağına əngəl nə olduki, yoxsa sən müsəlman birisi deyilsən?” dedi. Mihcan (r.a) “Bəli Ya Rəsulullah! Mən müsəlman birisiyəm, fəqət mən bu namazı evimdə qılmışdım” dedi. Rəsulullah (s.a.s) da : “Camaat namazına gəldiyin vaxtı, namazı evində qılmış olsan belə təkrar camaatla namaz qıl” buyurdu. (Malik:1/32, Əhməd:4/34, İbn Hibban:433, Hakim:1/44)\nMövzu ilə əlaqədar başqa rəvayətdə Ömər İbn Xəttabdan (r.a) belə rəvayət olunur: "Namazı tərk edənin islamdan payı yoxdur”.(Malik 1/40, Sünəni-Dərakutni 2/52, Abdurrəzzak Müsənnəf: 5010)\nçalıkuşu Tarih: 27.09.2009 13:36\nYaSMiN Tarih: 27.09.2009 12:58\nYaSMİN kardeş, yoksa siz Azeri misiniz?.Verdiğiniz bilgileri Azeri diline mi çevirdiniz?.Bana öyle geliyor gibi...\nBeli men AZERBAYCANLIYAM.Verdiyim melumatlarida bu bolme Azerbaycan bolmesi oldugu ucun sadece Azerbaycan dilinde verdim.\nTerakkiperver Tarih: 26.09.2009 02:09\nYaSMİN kardeş, yoksa siz Azeri misiniz?.Verdiğiniz bilgileri Azeri diline mi çevirdiniz?.Bana öyle geliyor gibi... :78:


"Bizi danışıqlar masasına çağıranlar Ermənistanın Azərbaycana qarşı barbarlığını görsünlər"\n16:53 11-10-2020 | 180 | Siyasət\nRazi Nurullayev: “Atəşkəs razılaşmasının pozulmasının məsuliyyəti Ermənistanın üzərinə düşür”\n“Rusiya Prezidentinin təşəbbüsü ilə Moskvada əldə olunan humanitar razılaşma Ermənistan tərəfindən heçə sayılıb və bu razılaşma belə görünür Ermənistan üçün kağız üzərində olan razılaşmadır”.\nVersus.Az xəbər verir ki, Milli Məclisin deputatı, Milli Cəbhə Partiyasının sədri Razi Nurullayev Ermənistanın Gəncəyə mülki əhalinin yaşadığı binaya raket zərbəsi endirməsinə münasibət bildirərəkən belə deyib.\nDeputat qeyd edib ki, humanitar atəşkəs razılaşması ilk saniyələrindən Ermənistan tərəfindən pozulub, bu razılaşmaya Ermənistan bir dəqiqə də olsun əməl etməyib. Azərbaycanın şəhərləri oktyabrın 10-da saat 12-dən sonra da atəşə tutulub. Ermənistan əldə olunan humanitar atəşkəsi yeni raketləri mülki təyyarələrdə İrəvana daşımaq üçün istifadə edib. Gecə saat 2-də isə ölkənin ikinci böyük şəhəri Gəncəyə qadağan olunmuş raketlə zərbə endirilib. Mülki əhalinin yaşadığı bina Ermənistan tərəfindən hədəfə alınıb və dağıdılıb, çoxsaylı mülki insan həlak olub, yaralanıb. Bütün bu faktlar onu deməyə əsas verir ki, Rusiya Prezidentinin təşəbbüsü ilə Moskvada əldə olunan razılaşma Ermənistan tərəfindən heçə sayılıb və bu razılaşma, belə görünür, Ermənistan üçün kağız üzərində olan razılaşmadır.\nR.Nurullayev dünya birliyinin nə qədər ikiüzlü, namərd, ikili standartlara söykəndiyi hər keçən gün ortaya çıxır:\n“Ermənistanın həyata keçirdiyi vandalizm aktlarını sanki görmürlər. Odur ki, artıq bu cür dünya ictimaiyyətinin hər hansı bir mövqeyinin Azərbaycan cəmiyyətinin gözündə bir qara qəpiklik dəyəri qalmayıb. Azərbaycan özünün bütün imkanlarından istifadə edərək üzləşdiyi ədalətsizliyə qarşı səylərini göstərməkdədir. Azərbaycan səssiz qalmır. Özünü müdafiə hüququndan istifadə edərək öz mülki vətəndaşlarını qorumaq üçün ermənilərin atəş nöqtələrini susdurmaqda davam edib və davam etməkdədir. Azərbaycan mülki vətəndaşlarımızı hədəfə alan atəş nöqtələrini darmadağın edib.\nBizi danışıqlar masasına çağıranlar Ermənistanın Azərbaycan şəhərlərini, mülki insanları hədəfə almasını və həyata keçirdiyi barbarlığı görsünlər və bilsinlər ki, atəşkəs razılaşmasının pozulmasının və bundan sonra baş verəcəklərin məsuliyyəti Ermənistanın üzərinə düşür”.\nDeputat bildirib ki, Azərbaycanın hüquq mühafizə orqanları Gəncəyə bu gecə zərbə endirilməsi və çoxsaylı insan itkisi ilə bağlı cinayət işi qaldırıb məsələni tez məhkəməyə göndərməlidir:\n“Dağlıq Qarabağdakı cinayətkar rejimin rəhbəri Araik Arutyun və Ermənistanın hərbi-siyasi rəhbərliyi haqqında hərbi qanunlara uyğun olaraq məhkımə qərar çıxarmalıdır. Əgər hərbi qanunlar və digər müvafiq qanunlar onlar haqqında ölüm hökmü çıxarmağa imkan verirrsə həmin hərbi cinayətkarlar haqqında ölüm hömü çıxarmalıdır. Dövlətimizin digər gücü strukturları isə bu hökmü icra etmək üçün birbaşa hədəflərə doğru əməliyyatı həyata keçirməlidir. Azərbaycan cəmiyyəti də bu cür qətiyyətli olmağın tərəfdarıdır”. /musavat.com/


Bacı-qardaşı xüsusi amansızlıqla öldürən şəxs ömürlük cəzaya məhkum edilib | ATV.az\nCəmiyyət 07.12.2017 18:09\nATV.az Lent.az-a istinadən xəbər verir ki, Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsində hakim Faiq Qəniyevin sədrliyi ilə keçirilən prosesdə dövlət ittihamçısı çıxış edib.\nPolis və prokurorluq orqanları əməkdaşlarının keçirdikləri istintaq və əməliyyat-axtarış tədbirləri nəticəsində hadisəni törətməkdə şübhəli bilinən paytaxt sakini, əvvəllər məhkum olunmuş Azər Cəfərov tutulub. Onun idarə etdiyi BMW markalı avtomobilin yük yerinə baxış zamanı oradan L.Məmmədovanın 16 yaşlı oğlu Saqil Qasımzadənin bədən və baş nahiyələrində zorakılıq əlamətləri olan meyiti aşkar edilib. Azər Cəfərov cinayəti etiraf edərək bunu qarət məqsədi ilə törətdiyini bildirib.\nXatırladaq ki, qatilin "qazancı" 242 manat və 207 dollar olmuşdu.\n6 körpəsini öldürən ana - FOTOLAR Qardaşını öldürən şəxs tutuldu Ömürlük məhbus evtanaziya ilə ölmək istəyir Hindistanda qardaşı qızını zorlayan əmilərə ömürlük həbs verildi O, 16 il həbs cəzası çəkdi - Sonra məlum oldu ki... - VİDEO “Müsəlman qardaşlar”ının rəhbərinə ömürlük həbs Ögey anasının cəsədi ilə şəhəri gəzməyə çıxıb - ŞOK Beş yaşlı qızı zorlayaraq öldürən adamın - MƏHKƏMƏSİ başlandı


Bakıda dönər və qril də bahalaşdı » Media Xəbərləri | Dogru Xəbərin Tək Ünvanı\nMedia Xəbərləri » Ölkə xəbərləri » Bakıda dönər və qril də bahalaşdı\nBakıda dönər və qril də bahalaşdı\n10-10-2016, 16:05 Yazar: Nuhu Baxılıb: 182 Çap et\nBakıda dönər və qril də bahalaşdı.\nMediaxeberleri.az Bizimyol-a istinadən xəbər verir ki, bahalaşmaya səbəb istehlak bazarında məhsulların qiymətinin artmasıdır.\nXüsusən dönər, peraşki və qrilin bahalaşması ilə bağlı narazılıqların olduğunu bildirən sahibkarlar bu qida məhsullarının qiymətinin toyuq və mal ətinin qiymətindən asılı olduğunu bildirirlər. Bahalaşmanın davam edəcəyi istisna edilmir.\n5 manata olan qril hazırda 6 manat olub, dönərin qiyməti də artaraq 1,50-2 manat arasında dəyişib.\n13:50 Dönəri zəhərə döndərənlər yenə iş başında Azad İstehlakçılar Birliyinin sədri: “Ölkəyə gətirilən xarab, murdar ətlərin də realizə olunan yerlərdən biri də dönərxanalardır” Bu gün paytaxtın istənilən yerində, istənilən qiymətə dönər tapmaq mümkündür. İçliyi eyni olan bu dönərlər 1 manata, 1 manat 50 qəpiyə və 2 manat 50 qəpiyə satılır.\n00:37 XƏBƏRDARLIQ: Toyuq dönəri qadağan edilib, yeməyin! Səhiyyə Nazirliyindən XƏBƏRDARLIQ: Toyuq dönəri qadağan edilib, yeməyin! Fast-food qidalarının ən çox tələb olunan növü - dönərlə bağlı antisanitar vəziyyət məlum olsa da, insanlar bu qidadan vaz keçə bilmir. Azərbaycanda satışının qadağan olunmasına baxmayaraq, toyuq dönərinə daha çox tələbat\n00:50 Toyuqların videosu ilə bağlı hüquq-mühafizə orqanlarına müraciət edildi Son vaxtlar Azərbaycanda quşçuluq təsərrüfatları inkişafdadır. Dövlətin yaxından dəstəyi ilə yerli sahibkarların istifadəyə verdiyi broyler sexləri əhalinin quş ətinə olan tələbatını ödəməkdədir. Amma son günlər sosial şəbəkələr və yerli televiziya kanallarında quş ətinin şişirdilməsini əks etdirən


Sosial Media və Müəssisə | Martech Zone\nCümə axşamı, Avqust 4, 2011 Çərşənbə axşamı, Avqust 2, 2011 Douglas Karr\nOlan insanlar Məmnuniyyət alın haqqında yeni bir İnfoqrafiya yayımladı Sosial Mediya və Müəssisə, çağırdı Sosial İşə Gəlin. İnfoqrafikadan:\n2014-cü ilə qədər sosial təşəbbüs alətləri, proqram təminatı və xidmətlər bazarının dünya miqyasında 4.6 milyard dollara çatacağı proqnozlaşdırılır. Bu yeni nəsil texnologiyalar artan əlaqəyə olan tələbatı ödəmək və işin bütün istiqamətlərini dəyişdirmək üçün yüksəlir. Xaos şəraitində yeni bazarlar və liderlər meydana çıxacaq. Jurnalistlər onları qucaqlayacaq və PR mütəxəssisləri prosesi idarə edəcəklər. Sosial biznesin balonlu populyarlığına dalaq.


Moskva bölgəsindəki Zaraisky bitki uşaq bağçası - Kolleksiyalar\nMoskva bölgəsindəki Zaraisky bitki uşaq bağçası\nMeyvə, dekorativ və iynəyarpaqlı ağac və kol bitkilərinin fidanları\nMoskva bölgəsinin cənubunda yerləşən "Divniy Sad" bitki körpələr evi 2003-cü ildən fəaliyyət göstərir.\n"Divny Garden" ın sahəsi 1500 m olan istixana kompleksi var2.\nÇeşidlərimizdə 1200-dən çox bitki adı var\n- meyvə ağacları və kollarının 200-dən çox növ və növü;\n- təxminən 370 növ çoxillik çiçəklər;\n- qablarda olan iynəyarpaqlı ağaclar və kollar;\n- qablarda dekorativ yarpaqlı ağaclar və kollar;\n- çiçəkli çoxilliklər\n- torpaq örtüyü bitkiləri\n- dənli bitkilər\n- böyük ölçülü\nSatın alındıqdan sonra satın alınan bitkilərin baxımı barədə hərtərəfli məsləhət alacaqsınız.\nBizdən satın alınan bitkilərin əkilməsi üçün də xidmətlər göstəririk\nTəklif olunan bütün əkin materialları bir uşaq bağçasında yetişdirilir və Rusiyanın yüksək iqliminə tam uyğunlaşdırılır, bu da yüksək sağ qalma dərəcəsini təmin edir, çünki bizim üçün əsas seçim meyarları aşağı temperatur və xəstəliklərə qarşı bitki müqavimətidir.\nÇeşitlər daim yenilənir - bütün maraqlı yeni məhsullardan xəbərdar olmağa çalışırıq. Ancaq hər hansı bir yeni növ və ya növ satışa başlamazdan əvvəl uşaq bağçasında üç illik bir sınaqdan keçir.\nFidan yetişdirərkən APPM tərəfindən qəbul edilmiş standartları rəhbər tuturuq.\nMəhsullarımızı saytımızdan ala və ya telefonla sifariş verə bilərsiniz\nÇiçəkli çoxillik və torpaq örtüklü bitkilərin fidanları\nDüzbucaqlı çarpayılardan bezmisinizsə, alaq otlarına qarşı bitməyən mübarizə və ya tərəvəz bağçası gözəlliyi ilə heç xoşlanmır və bağın ümumi mənzərəsinə sığmırsa, yaratdığımız gözəlliyə diqqət yetirin.\nBağınızı elə qura bilərik ki, gözəlliyi ən dəbdəbəli çiçək yataqlarından və çiçək yataqlarından belə geri qalmayacaq və onlarla uyğunlaşıb uzun illər sizi sevindirəcəyik.\nMüasir mənzərə dizayn meylləri tərəvəzlərin çiçəklər qədər gözəl olduğunu və bağımızın ulduzu olmağa layiq olduğunu iddia edir. Nəticədə tərəvəzlər bəzəkli qohumlarının yanında böyüyür və hətta saytın landşaft dizaynında qəhrəman rolunu oynamaq üçün onları sıxışdırırlar.\nMüasir bağ dizaynının əsas prinsipi birləşməsidir. Yanında yalnız xiyar darıxdırıcı yataqları olduğu bir kələmin adi düz yataqlarının fikrini rədd edərək, bağınızı bir sənət əsərinə çevirə bilərik.\nGözəl olanı düşünməyin, praktik demək deyil!\nTorpaq nəminin səviyyəsi, qaz mübadiləsinin intensivliyi və yerin üst qatlarında yaşayan mikroorqanizmlərin növ tərkibi yataqların forma, hündürlüyü və ölçüsündən asılıdır. Bütün bu amillər substratın keyfiyyətinə və buna görə məhsul səviyyəsinə birbaşa təsir göstərir - hər hansı bir bağban və ya bağban üçün uğurun əsas meyarıdır.\nYatağın ölçüsü ona heyran ola biləcəyiniz və əlavə səy göstərmədən hər iki tərəfdən məhsul yığacağınız şəkildə hesablanmış və dizayn edilmişdir.\nÇiçəklərin tərəvəz kompozisiyalarına əlavə edilməsi yalnız estetik deyil, bitkilərin parlaq rəngi faydalı həşəratları cəlb edir, bəzilərinin isə xüsusi qoxusu - zərərvericiləri qorxudur.\nİşlərimizdə bitki və yataq ətrafındakı yerləri istənməyən alaqlardan qorumağımızı təmin edən aqrofibrdən geniş istifadə edirik və yataqları və yolları təmizləmək üçün enerji sərf etmək lazım deyil.\nYaxşı müəyyən edilmiş yollar və sərhədlər bağ kompozisiyalarının gözəlliyini vurğulayır və tamamlayır.\nDünyanın ən yaxşı bağlarında həmişə tərəvəz, giləmeyvə və çiçəkləri ahəngdar birləşdirən tərəvəz bağları tapa bilərsiniz.\nBağınızın tərzi və ölçüsü tamamilə fərqli ola bilər, ancaq bu, ölkənin ən gözəl yerlərindən biri olmasına mane olmur.\nBAĞINIZIN ƏMƏKDAŞLIQ VƏ MATERİALLAR İLƏ MƏNZƏRLİ TASARIMINI YENİDƏN ÇƏKDİRMƏYİN! BU BİR ƏL MÜKƏMMƏLLİKDƏN UZAQ OLMAYACAQ və SON UZUN olmayacaq!\nBAHANIN SƏNİN MƏHSULLUĞU, GÖZƏLLİĞİ, RAZILIĞI İLƏ ZƏNGLƏMƏSİNİ İSTƏYİRSİNİZ VƏ UZUN İLLƏRDƏ Darıxmadıysanız, xahiş edirəm Martin Garden-la əlaqə saxlayın, MÜTƏXƏSSİLLƏRİMİZ bağçalarınızı yaratmağa kömək edəcəklər.\nBitkilərin toxuması, rəngi və forması ilə bacarıqlı şəkildə "boya" edə bilərik.\nBağdakı yataqlardan tərəvəz və çiçəklərin əsl şah əsərlərini yaradın.\nTəcrübəli bağbanlar, Moskva bölgəsi üçün meyvə ağaclarının növlərini seçməyi məsləhət görürlər. Əks təqdirdə, sağ qalma təmin edilə bilməz.\nTəcrübəli bağbanlar yalnız fidanlardan fidan almağı məsləhət görürlər. Bazarda və ya yol boyunca alınan ucuz nüsxələr elan olunan çeşidlə uyğun olmaya bilər. Buna görə keyfiyyət zəmanəti üçün vaxt, zəhmət və pul sərf etməkdənsə bir az artıq ödəmək yaxşıdır.\nSaytda bir yetişmə dövrü ilə eyni mədəniyyətə aid bir çox nümunə əkməyə dəyər deyil. Məsələn, yaxşı bir ildə bir neçə erkən alma ağacı meyvələrin emalı üçün böyük bir problem yaradacaqdır. Nəticədə, belə bir zəhmətlə əldə olunan məhsul sadəcə pisləşə bilər.\nÇeşid mütləq əkiləcəyi yer üçün rayonlaşdırılmalıdır. Yeni fangled idxal olunan yeniliklər sizə rəhbərlik etməməlidir, yerli növlər sınaqdan keçirilir və təsvirə uyğundur.\nÇeşid adındakı səhv, çox güman ki, saxta olduğunun ilk əlamətidir. Onların nüfuzuna dəyər verən firmalar buna imkan vermir. Satıcıdan əkin materialının satılmasına icazə üçün sertifikat istəməkdən çəkinməyin.\nBitki nəm və qida mühiti təmin edərək qış üçün yaxşı hazırlanmalıdır. Kiçik bir ağac şəklində bir mədəniyyətin meydana gəlməsi sizi hava fəlakətlərinin güclü təsirlərindən xilas edəcəkdir.\nXəyalınızdakı bağçanı Moskva bölgəsində və ya Rusiyanın başqa bir şimal bölgəsində böyütmək asan deyil. Ancaq düzgün seçim və kifayət qədər qayğı ilə hər şey nəticə verəcəkdir.\nÖz laboratoriyamız müştərilərin ehtiyaclarını ən yaxşı şəkildə qarşılayan məhsullar inkişaf etdirməyimizə imkan verir.\nPatent, dövlət qeydiyyatı və sertifikatlaşdırma ilə təsdiqlənmiş öz resepturanın hazırlanması.\nHörmətli tərəfdaşlar! Çeşitlərimizdə aşağıdakı yeni məhsulların meydana çıxdığını bildirmək istəyirik: Bağ ağacları üçün yaralardan 350 funqisid BROS macun.\nƏziz dostlar, yenilikləri sizinlə bölüşməyə tələsirik: Fasco markası adından 7 Dacha veb saytı ilə ortaq bir layihə - "Çiçəkçilər Döyüşü" yarışmasına başladıq. Yarış.\nHörmətli tərəfdaşlar! 18 Mart 2021-ci il tarixdə Lavanda uşaq bağçasında satışın 3-cü mövsümünün açılışına həsr olunmuş Körpələr evi müştəriləri və tərəfdaşları üçün Açıq Qapılar Günü keçirildi.\nDostlar, Garden Retail Online mağazası ilə tanış olun.Onlayn mağaza vasitəsilə sifariş etməyin üstünlükləri: - Vaxtınıza qənaət - Geniş funksionallıq l.\nHörmətli tərəfdaşlar! Sizi uşaq bağçalarımızda keçiriləcək Açıq Günlərə dəvət edirik. 18 mart. "Lavanda" uşaq bağçası, Krım Respublikası, Baxçı.\nHörmətli tərəfdaşlar! 20 fevral 2021-ci il tarixində bazar mütəxəssislərinin 4-cü illik konfransı GardenPRO 2021 "G.\nHörmətli tərəfdaşlar! Artıq 15.02.2021 tarixində SUPER ELITE kateqoriyasındakı seçilmiş toxum kartoflarınız üçün satın alınacaq! Kartof üçün ən yaxşı 20 ss-də mövcuddur.\nYeni lampalarla təchiz olunmuş qiymət siyahısı ilə linkdə tanış olmaq mümkündür.\nÜnvan: Moskva bölgəsi, Şchelkovski rayonu, der. Oseevo, st. Centralnaya, borc. bir\n| Dekorativ ağaclar və kollar | Meyvə ağacları | İynəyarpaqlılar | Berry kolları | Bağ çiyələkləri | Güllər | Rhododendrons | Çiçəklər |\nÜnvan: Moskva bölgəsi, Kashirsky rayonu, der. Sukhanovo borcludur. bir\n| Dekorativ ağaclar və kollar | Meyvə ağacları | İynəyarpaqlılar | Berry kolları | Güllər | Rhododendrons | Çiçəklər |\nErichon gül - selaginella. bitki dinozavri\nDəyəri 265 rubl. kol başına (quru yuva). minimum 2-3 ədəd\nRusiya daxilində və beynəlxalq miqyasda 7-18 gün ərzində çatdırılma.\nSaytdan poçta yazın. - Hamıya cavab verirəm!\nElan dərc olunduğu müddətdə istənilən miqdarda sifariş verə bilərsiniz.\nHörmətli müştərilərimiz, poçt şöbəsinə yazın, əvvəlcədən tam ödəmə ilə bir məhsul almağa razı olduğunuzdan əminsinizsə, heç kimi aldatmırıq, başa düşdüyünüz üçün təşəkkür edirik.\nSelaginella Lepidophylla asanlıqla Anastatica hierochuntica ilə qarışdırılır,\nbunlar "dirilmə" bitkiləridir və toplu olaraq Jericho Rose adlanır.\nbunlar çox maraqlı bitkilərdir.\nABŞ-Meksika sərhədinin hər iki tərəfində yerləşən Chihuahua Səhrası.\nSelaginella lepidophylla, təxminən 290 milyon ildir mövcud olan səhra, çoxillik, kölgə sevən bir bitkidir.\nÇox az suya ehtiyacı var. Selaginella sıx bir topa yuvarlanır\nquru olduqda, ancaq açılır və suvarmadan sonra böyüyür. Proses sonsuz şəkildə təkrarlana bilər.\nQuru on illərdir davam edir, buna görə də nəsildən-nəslə ötürülə bilər.\nBəzən bir hədiyyə üzük və ya boyunbağı kimi açıq Jericho Rose-a qoyulur,\nvə sonra yaxınlaşdırın. Gül suya qoyulan kimi sirrini açar)\nGülü bir qaba qoyun, bir az su tökün və möhtəşəm bir təbii ecazkarlığa şahid olun,\nErixonun dirçəlişi. Bir neçə saat içərisində yaşıl rəngə çevriləcək və tonu suyun istiliyindən asılı olacaqdır.\nJericho gülünün də praktik faydası var. Yaş olduqda, tütün tüstüsünü udur,\nhavanı nəmləndirir və yaxşılaşdırır. Qurudulur, saxlandığı yerdə böcək zərərvericilərini məhv edir (məsələn, şkafdakı güvə).\nBir qayda olaraq qayalarda və ya səhralarda quru torpaqda böyüyür. Belə şəraitdə,\ndigər bitkilərin çoxu öləcək, Jericho Rose isə sağ qalır və böyüməyi bacarır.\nQızılgül quru və ölü bir yumru kimi görünür.\nƏslində bu bitki bu vəziyyətdə 50 ilə qədər qala bilər.\nYağışlar başlayanda hüceyrələri nəmlənir, bitki gövdələrini yayır və tam olaraq açılır.\nMetabolizması artır və böyüməsini bərpa edir.\nİsrail, İordaniya, İran, Misir, Fələstinin səhra bölgələri.\nVideoya baxın: Magic Land uşaq bağçası Promo video 2016\nCopyright © associationofindependentevangelicallutheranchurches.org | Moskva bölgəsindəki Zaraisky bitki uşaq bağçası...


Bankların vəziyyəti pisləşə bilər – ILK XƏBƏR\nBankların vəziyyəti pisləşə bilər\nMaliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatası yalnız Prezidenti və ictimaiyyəti aldatmağı bacarırlar.\nBu sözləri hüquqşünas, bank eksperti Əkrəm Həsənov deyib.\nƏ. Həsənov hesab edir ki, son günlər Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatası Prezidentin tənqidindən nəticə çıxarıb və tədbir görmələri ilə bağlı sadəcə görüntü yaradır:\n“Palata iki qaydalara dəyişiklik edib və bunu problemin həlli kimi təqdim etməyə çalışır. Söhbət “Bir borcalan və ya bir-biri ilə əlaqədar borcalanlar qrupu üzrə kredit risklərinin tənzimlənməsi haqqında Qaydalar”dan və “Bank kapitalının və onun adekvatlığının hesablanması Qaydaları”ndan gedir. Birinci qydalara edilən dəyişikliyə əsasən, müddəti 7 ildən artıq olan istehlak kreditləri üzrə kredit riskinin maksimum miqdarı məhdudlaşdırılıb. İpoteka kreditlərindən başqa, bir qayda olaraq, istehlak krediti 7 ildən artıq müddətə verilmir. İpoteka kreditlərinin həcmi isə onsuz da azalıb. Deməli, bu dəyişiklik formal xarakterlidir. İkincisi, qaydalara edilən dəyişikliyə əsasən kapital adekvatlığı hesablanarkən istehlak kreditləri üzrə risk dərəcəsi artırılıb, biznes kreditləri üzrə isə əksinə azaldılıb. Məlum olduğu kimi, bank əsasən cəlb edilmiş vəsaitlər (əmanətlər və s.) hesabına kredit verir. Amma bankın öz vəsaiti, yəni kapitalı (səhmdarların, sahiblərin qoyduğu pul) da olmalıdır. Ən azı 50 mln. manat. Kapital adekvatlığı verilən kreditlərin (aktivlərin) həmin kapitala nisbətidir. Yəni, bu nisbətə tələb var, bank onu poza bilməz. Burada xüsusi məqam odur ki, sözügedən nisbət hesablanarkən bankın verdiyi kreditlər sadəcə məbləğ üzrə ölçülmür, müəyyən əmsala vurulur. Həmin əmsal risk dərəcəsini ehtiva edir. Yəni, hər kredit növünün öz risk dərəcəsi ola bilər. Bax, Palata da etdiyi dəyişikliklə istehlak kreditinin risk dərəcəsini artırıb, biznes krediti üzrə isə əksinə azaldıb. Formal olaraq nəticədə istehlak kreditləri bankın adekvatlıq dərəcəsinə daha mənfi təsir edəcək. Məhz buna görə də guya bundan sonra banklar daha çox biznes kreditləri verməkdə maraqlı olacaq”.\nƏ. Həsənov biznes kreditləri üzrə risk dərəcəsinin azaldılması həmin kreditləri avtomatik olaraq daha az riskli edib-etməyəcəyinə də aydınlıq gətirib:\n“Əlbəttə yox. Belə çıxır ki, Palata gözü görə-görə bankları kapital tələblərini pozaraq daha çox biznes krediti verərək daha riskli fəaliyyətə sövq edir. Ancaq bununla nəticədə bankların vəziyyəti daha da pisləşə bilər”.\nBank eksperti vurğulayıb ki, edilmiş dəyişikliklər reallıqda heç nəyi dəyişməyəcək:\n“Əvvəla, ona görə ki, banklar onsuz da biznes kreditlərini daha riskli hesab edir (banklar maliyyə hesabatlarını təhrif etməkdə onsuz da mahirdir, Palatanın bunu aşkar etməyə isə savadı və dürüstlüyü çatmır). Çünki mövcud utanmaz, korrupsion və səriştəsiz məhkəmə sistemi çərçivəsində sahibkarlar aldıqları kreditin bir hissəsi hesabına hakimləri və icra məmurlarını ələ ala bilir. İstehlak kreditləri üzrə əks vəziyyətdir: kollektorlar, hakimlər, icra məmurları, bir qayda olaraq, banklara işləyir. Digər tərəfdən, sahibkarlara daha ucuz kreditlər lazımdır. Bankların isə ucuz pulu yoxdur. Palata tədbir görmür ki, Mərkəzi Bank banklara ucuz kredit versin. Hətta Cənab Prezidentin problemli kreditlərlə bağlı 28 fevral tarixli Fərmanı ilə verilməli olan 682 mln. manat məbləğində kredit belə banklara hələ də verilməyib”.\nƏ. Həsənov qeyd edib ki, ən əsası isə istehlak kreditlərini yalnız banklar vermir:\n“Eyni zamanda, bank olmayan kredit təşkilatları da verir. Amma nədənsə Palata onlara dair heç bir tələb müəyyən etməyib, edə də bilmir. Çünki bu sahədə Palatanın adekvat normativ bazası heç yoxdur. Nəhayət, problemin zirvəsi ticarət şəbəkələrinin nisyə alqı-satqı adı ilə istehlakçılara verdiyi faktiki kreditlərdir. Yəni, həmin şəbəkələr banklardan biznes kreditləri götürür, mal alır və istehlakçıları kreditləşdirir. Bundan sonra bu proses daha da güclənə bilər. Ancaq nəticədə heç nə dəyişməyəcək. Ticarət şəbəkələri banklardan daha çox biznes kreditləri götürəcək və həmin kreditlər az riskli hesab olunacaq. Şəbəkələr isə istehlakçılara faktiki kredit verəcək, amma bu kreditlər artıq Palatanın tənzimləmə dairəsinə düşmür. Deməli, bankların “biznes” kreditləri faktiki elə istehlak kreditləri olacaq, sadəcə arada vasitəçi olacaq. Son nəticədə də risklər daha da artacaq. Beləliklə də Prezidentin qeyd etdiyi problem daha da dərinləşəcək”.\nƏ. Həsənov problemdən çıxış yollarını da göstərib:\n“İlk növbədə Palata banklar tərəfindən ticarət şəbəkələrini kreditləşdirməsini də məhdudlaşdırmalı idi. Digər tərəfdən isə təşəbbüslə çıxış etməli idi ki, qanunverici ticarət şəbəkələri tərəfindən istehlakçıların kreditləşdirməsini məhdudlaşdırsın. Yəni nisyə alqı-satqıya ən azı limit qoyulsun. Ən azı bunları etmək lazım idi. Əlbəttə, bütün bunları etmək üçün savad və dürüstlük lazımdır”.\nXatırladaq ki, dövlət başçısı istehlak kreditlərinin artması, biznes kreditlərinin azalması barədə narahatlığını bildirmişdi.\n"Çalışın, xoşbəxt olun, alınmasa, ağıllı olun..."


Əlif GüldarBu yazıya 847 dəfə baxılıb.\nİki xanım bir-biri ilə söhbət edirdi. Biri digərinə həyatın gedişindən, çətinliklərindən və problemlərindən bəhs edir, digəri isə onu dinləyirdi. Xanım sözünü qurtardıqdan sonra o biri xanım sözə başladı və dedi ki, bunlar insan həyatında olan imtahanlardır. İnsan həyata baxışını dəyişdirdikdə yaşamaq daha asan bir hala gəlir. Peyğəmbərimiz (s.ə.s.) bir səfər əsnasında səhabələri ilə birlikdə ölmüş bir it görür. Səhabələri üzlərini çevirirlər. Peyğəmbərimiz (s.ə.s.) isə "nə gözəl dişləri var, inci kimidir ..."- deyə buyurur. Hər bir hadisədə yaxşı və gözəl tərəfi görmək həyatı mənalı edər.\nİnsan sürətlə qloballaşan dünyamızda həyatı layiqincə yaşaya bilmir. Həqiqətdə insan, həyatı bir sənət incəliyi ilə yaşamağı bacarmalıdır. Bunun üçün edəcək çox şey olmalıdır. İnsan problemlərini üst-üstə yığmamalı, lazımi insanlarla uyğun zaman və məkanda paylaşmalıdır. Başqalarına qarşı pis ifadələr istifadə etməməlidir. Başqalarını incidə biləcək tənqidlər etməməlidir. Başqalarının yerinə danışmamalıdır. Empatiya (özünü qarşındakının yerinə qoyma) qurmağı bacarmalıdır. Köhnə məsələləri açmamalıdır. Qarşısındakını dinləməyi bacarmalıdır. Heç bir zaman mən haqlıyam düşüncəsində olmamalıdır. Ailə fərdlərini və dostlarını başqaları ilə müqayisə etməməlidir .... Bu sıyahını istəsək daha da uzada bilərik, amma qısacası; həyatı bir sənət kimi yaşamalıyıq. Həyatımızı sənət və eşqlə yaşamağın ölçüsü isə Könül Təbibimizin ifadə etdiyi kimi "Həyatın bütün eniş-yoxuşları qarşısında doğru istiqamətdə olmaq" dır.\nGözəl görüb, gözəl düşünmək bütün çətinliklərə, xəstəliklərə sanki şəfadır. Hadisələrə optimist bir dünya görüşü ilə baxmaq, bioloji baxımdan daha rahat və sağlam olmağımızı təmin edir. Beyninizin ifraz etdiyi bu hormonlar 40-50% daha faydalı olur. İnsan həyatdan daha çox zövq alır və həyat sevinci daha da artır.\nBir günlük belə olsa xəyallarınızla yaşayın, ətrafınızdakı insanlara güvənin və ümid edin. Bunu sınamağınızda fayda var, ən azından heç bir şey itirməzsiniz ... Onda dünyanın daha rəngli, həyatın daha zövqlü, yaşamağa dəyər və gözəl olduğunu hiss edəcəksiniz.\nUnutmayın ki, ümid; ən ümidsiz, qaranlıq gecələrdə belə işığını sizdən əsirgəməz. Ən çətin anlarınızda belə itirməyin ümidinizi! ...\nÇünki ümid etmək yaşanmış bir həyatın ardında yaşamağa yenidən sarılmaqdır. Çünki ümid etmək çəkilən ağrıların, əziyyətlərin ardında yeni və gözəl bir günün gələcəyinə inanmaqdır! ...\nUnutmayın ki, insanın əlindəki ən böyük sərmayədir ümid. Bu dünyada ümidsiz yaşamaq mümkün olmaz, ümidsiz xəyal belə qurmaq mümkün olmaz.\nKimə aid olduğunu bilmədiyim, amma çox sevdiyim aşağıdakı hekayəni sizinlə paylaşmaq istədim ...\nŞamların Hekayəsi! ..\n"Dörd şam yavaş-yavaş yanırdı ...\nƏtraf o qədər səssiz idi ki, şamların danışdıqlarını eşitmək mümkün idi ...\nBirinci şam dedi ki:\n"Mən SÜLH-əm.! Amma kimsə mənim yanmağıma köməklik göstərmir. Deyəsən, tezliklə sönəcəyəm".\nAlovu sürətlə azaldı və sonunda tamamilə söndü.\n"Mən VƏFA-yam.! Çox təəssüf ki, artıq imtina edilməz deyiləm. Ona görə də bundan sonra yanmağımın bir mənası qalmayıb".\nSözlərini tamamladıqda əsən yüngül bir külək onu tamamilə söndürdü ...\nNövbəsi gəldikdə, üçüncü şam, qəmgin bir səslə dedi:\n"Mən SEVGİ-yəm! Yanmağa gücüm qalmayıb. İnsanlar məni unudub, dəyərimi anlamırlar. Ən yaxınlarını belə sevməyi unudublar ".\nSevgi də çox gözləmədən sönüb getdi ... Qəflətən ..!\nOtağa bir uşaq girdi və üç şamın da yanmadığını gördü.\n"Niyə yanmırsınız? Siz əbədiyyətə qədər yanmalı deyildinizmi? " dedi.\nVə sonra ağlamağa başladı ...\nO zaman dördüncü şam danışmağa başladı:\n"Qorxma, mən yandığım müddətcə digər şamları da yenidən yandıra bilərsiniz, mən ÜMİD-əm!"\nUşaq parlayan gözləriylə ÜMİD şamını aldı və o biri şamları bir-bir yandırdı ...\nÜMİD işığı həyatımızdan heç əskik olmamalıdır ki, hamımız onunla birlikdə VƏFA-nı, SÜLH-ü və SEVGİ-ni yaşada bilək ... "\nÖzünüzü bir günlük də olsa xoşbəxt edin. İnciməyin heç kimdən, heç kimi də incitməyin. Hacı Bektaş Vəlinin sözünü yaddan çıxarmadan yaşayın "Sizi incitsələr də incitməyin". Küsməyin sizdən küssələr də. Bağışlayın, qürurunuzla oynayanları, kasıb olduğunuza görə sizi ələ salanları belə bağışlayın, bağışlamaq böyüklükdür. Düşmən olmaq asandır, əsas olan dost olmaqdır insana, heyvana, quşa, çiçəyə, suya ...\nHəyat səfərində çox diqqətli olmalıyıq. Peyğəmbərimiz (s.ə.s.) buyurur: "Ey Aişə, kiçik görülən əməllərdən, ən kiçik günahlardan belə uzaq ol. Çünki Allah qatında onların ardınca düşən araşdıran və müşahidə edən bir mələk vardır" (İbni Macə).\nAllaha ibadət və günahlardan çəkindirməkdə hər kəs dostuna xəbərdarlıq etməli, ona məsuliyyət hissi qazandırmalıdır. Əsasən ailədə İslam insanı ola bilmək üçün dostlar bir-birinə xəbərdarlıq etmək, pislikdən çəkindirmək, yaxşılıq və gözəlliyə təşviq etmək məcburiyyətindədirlər. İbadətlərinə çox bağlı salehə bir qadının ərinə söylədyi ibrət dolu sözlər hər müsəlman ailə üçün nümunə olmalıdır:\n- Qalx artıq, nə vaxta qədər yatacaqsan, nə zamana qədər həyatını qəflətdə keçirəcəksən. Ruzini halal yoldan qazan. Mənə görə cəhənnəmə getmə, anana atana yaxşı davran. Yaxınlarını ziyarət et. Qohum-əqrabanla əlaqəni kəsmə. Əks halda Allah da səni xatırlamaz. Ağıllı müsəlman xanım ərinin könlünə girərək onu qul və mənəvi yolda insan olmağa istiqamətləndirməlidir. Bəzən ümidsizliyə düşən ərinə və ailə fərdlərinə daim ümid işığı olmalıdır.\nMahiyyəti nə olur olsun heç bir günah kiçik görülməməlidir. Allah qadın, kişi hər kim zərrə qədər yaxşılıq edibsə onu görür. İnsan Qurani-Kərimin yüklədiyi məsuliyyət duyğusuna görə həyatını yönləndirməlidir.\n“- Hər kim zərrə qədər xeyir iş edibsə, onu görəcəkdir. Hər kim, zərrə qədər pis iş edibsə, onu da görəcəkdir" (Zilzal surəsi, 7-8).\nRəbbim! .. Bizlərə həyatın mənasını bilən, bizə bəxş etdiyin ömrü sənin razılığınla dolu-dolu yaşayan, əməl dəftərini həmişə xeyirli, gözəl əməllərlə dolduran qullarından olmağı lütf et ....\nBu yazıya 847 dəfə baxılıb.\n• Ömrümüzü Harada Xərcləyirik?


home alone sözaltı sözlük\n1. Chris Columbusun 1990cı ildə çəkdiyi yeni il filmi. namı-digər evdə tək başına. (bax: 90larda uşaq olmaq) yeni il deyəndə, qar görəndə ilk ağlıma gələn filmlərdəndir. bugün çöldə dizə qədər yağmış qarın içində fırlanarkən yenə ağlıma gəldi, bu filmi izləyərkən neçə uşaq kevin'in yerində olmaq istəyib o vaxtlar. hər yeni il gələndə adam evdə olub oturub yenidən baxmaq istəyir.\n20.01.2013 01:58, timidus\n2. bayram ərəfələrində verən bir film həmişə bunu "dıqqılı gədinin kinosu" adlandırırdığ-*. filmdə evdə tək qalan balacanın, evə girməyə çalışan quldurların başına gətirdiyi oyunlardan danışılır. hər filmdə olduğu kimi bu filmdə də film musiqiləri ən çox yeni il havasına soxur.\n31.12.2013 10:21, qalaxsi es dört\n3. (bax: ancaq yeni ildə verilən kinolar)\n31.12.2013 10:52, Sol daşşağı sağ daşşağınnan aşağıda olan adam\n4. (bax: home alone)\n31.12.2013 11:02, uzuncorab hippi\n5. 1990cu ildə çəkilmiş amerikan filmi.hər yeni ildi bu kinonu gözdüyürəm -* kevin yəni macaulay culkin sex and breakfast filmində də çəkilibmiş.narkotik istifadə elədiyidə deyilir. (bax: nerde o eski kevin )\n31.12.2013 11:42, geya\n6. good bye leninlə birlikdə açıq ara ən yaxşı soundtrackları olan filmdi. home alone 2 ümumiyyətlə əla soundtraclara sahibdi.\n31.12.2013 13:04, 33-cü dərəcədən mason\n7. bir klassik yeni il filmi.\n31.12.2013 13:24, BakirFikir\n8. baş roldaki oğlan böyüyüb artıq damara qulluq eliyir\n(bax: son gördüyüm şəkillər elə deyir)\n31.12.2013 16:46, Sol daşşağı sağ daşşağınnan aşağıda olan adam\n01.01.2014 01:31, timidus\n10. href="http://cf.broadsheet.ie/wp-content/uploads/2012/12/9908.jpg" target="_blank" class="sonses" rel="nofollow">http://cf.broadsheet.ie/wp-content/uploads/2012/12/9908.jpg burda deyibler gulme qonsuva geler basiva\n22.04.2014 20:27, Immunitas


Keçmiş məhkumlardan qeyri-adi dələduzluq - FOTOLENT\nQazaxda dələduzluq edənlər saxlanılıb.\nDİN-in Mətbuat Xidmətinin Gəncə regional qrupundan Lent.az -a verilən məlumata görə, bu barədə Qazax sakini rayon polis şöbəsinə ərizə ilə mürcaiət edib. O, etdiyi müraciətdə iki nəfər naməlum şəxsin onun mağazasına daxil olaraq dələduzluq yolu ilə 250 manat pulunu mənimsədiyini bildirib.\nRayon Polis Şöbəsinin əməkdaşlarının keçirdikləri əməliyyat-axtarış tədbirləri nəticəsində dələduzluq etməkdə şübhəli bilinən, əvvəllər dəfələrlə məhkum olunmuş, Ağstafa rayon sakinləri 57 yaşlı Hüseyn Nuriyev və 60 yaşlı Məzahir Mirzəyev saxlanılıb.\nQeyd edək ki, bu şəxslərin respublikanın digər şəhər və rayonlarında da analoji cinayətlərdə iştirak etdikləri istisna olunmur. Onların əməllərindən zərərçəkən başqa vətəndaşlar varsa, bu barədə DİN-in “102 Zəng Mərkəzi” Xidmətinə, və ya Qazax Rayon Polis Şöbəsinə müraciət edə bilərlər.


Nardaranda vəziyyət necədir? – Yenicag.Az\nAna Səhifə Banner Nardaranda vəziyyət necədir?\nYeni Çağ Media Qrupu – Noyabr 27, 2015 - 10:56\nDünən Nardaran qəsəbəsində baş verən silahlı insidentdən sonra yaranmış vəziyyət stabilləşməkdədir.\nBu barədə “Qafqazinfo”ya hazırda Nardaranın girişində yaradılmış qərargaha nəzarət edən Hüquq Mühafizə Orqanlarının rəhbərlərindən biri məlumat verib. Qərargah rəsmisi bildirib ki, dünənki olaylardan sonra kənddə sabitlik hökm sürsə də, qəsəbənin giriş və çıxışları nəzarət altında saxlanılır. Kəndin içində toplaşan bir qrup sakin dəfnə hazırlıq görürlər.\nRəsminin sözlərinə görə, polis onların dəfninə heç bir müdaxiə etməyəcək, yalnız təhlükəsizlik tədbirləri üçün kəndə nəzarət davam etdirilir.


bitişdirici samitlər - #323543 - Sözaltı Sözlük\nazərbaycan dilində yaza bilməyən yazar - qoşa samitlə bitən tək hecalı sözlər\n1. 3 bitişdirici samit var: "Y, n, s". Saitlə bitən sözlərə saitlə başlayan şəkilçi artırdıqda bu samitlər girir araya: momoko-n-un, momoko-y-a, momoko-s-u. Bu şəkilçilər tiredən sonra yazılmır. Məsələn "Azərbaycan dəmir yolları qapalı səhmdar cəmiyyətinin" sözünü qısaltsaq belə yazılacaq: Ady qsc-in. Yəni ki, qsc-nin yazılmamalıdır. Məncə dünyada bunu məndən başqa hamı səhv yazır. Çünki bu səhvi etməyən adamı görməmişəm hələ. Hətta polis bölmələrinin üstündə belə dyp-nin yazılır. Dövlət orqanı da bu səhvi buraxırsa nəbilim day. Bəlkə mən səhv bilirəm ala?\n(bax: qoşa samitlə bitən tək hecalı sözlər)\n04.04.2021 03:36 qalaxsi es dört


Rusiya Turizm Operatorları Assosiasiyasının hesablamalarına görə, yanvar-iyun aylarında Azərbaycana turların satışında artım müşahidə olunub.\nAZƏRTAC xəbər verir ki, assosiasiyanın saytında yerləşdirilən analitik materialda qeyd olunub ki, rusiyalılar Azərbaycana daha çox turizm firmaları vasitəsilə gəlir. "İnturist” operatorunun rəsmi statistikasına görə, bu il Azərbaycana turların satışı 5-7 faiz artıb. Rusiyalılar "last minute”, şəhər turları və qısa ekskursiya turlarını daha fəal bron edirlər. Məsələn, 3-7 günlük "Hello, Azerbaijan” turu çərçivəsində turistlər Bakı və Abşeronun görməli yerlərində olur, Xəzər sahilində istirahət edirlər.\n"Muzenidis Trevel” şirkəti Azərbaycana payız turlarına marağın bu il 30-40 faiz artdığını bildirib. Ekspertlərin fikrincə, bu, ölkəmizin geniş turizm imkanları və regionların inkişafı, otellərin münasib qiymətlər və keyfiyyətli SPA xidmətlər təklif etməsi ilə bağlıdır.\nRusiyanın "ALEN” turaperatorundan bildiriblər ki, əvvəllər turistlər, əsasən, Naftalana maraq göstərirdilərsə, indi Abşeron çimərlikləri də diqqət mərkəzindədir.


Şüşə, Şüşə şüşə, Kavanoz, Qida qabı-XiLong Şüşə Məhsulları A.Ş.\nŞərab və şampan şüşəsi\nQida və içki şüşəsi\nMantar və Caps\nKarton və etiketlər\nXiLong, 1991-ci ildə yarandığı gündən bəri şüşə şüşə, şüşə qab və digər şüşə məhsullar üçün şüşə fərdiləşdirmə xidməti təqdim etməyə həsr olunmuş bir əməkdaşlıqdır. İnkişaf etmiş şüşə üfləmə texnikasına əsaslanaraq, tələblərinizə tam cavab verəcək fərdi şüşələr təqdim edə bilərik. Hazırladığımız şüşə butulkalar içki, şərab, içki, qida və digər bir çox sənayedə böyük populyarlıq tapdı.\nFərdiləşdirə bildiyimiz şüşə butulkalar həcmləri 15ml-dən 3000ml-ə qədər dəyişir. Ağ, qəhvəyi, yaşıl və mavi kimi fərqli rənglər hazırlanır. Bunlar əsasən içki, şərab, pivə, qida, dərman və kosmetika sənayesi üçün bənzərsiz şüşə qablaşdırma həllərində tətbiq olunur. XiLongda, şüşə dizaynı, qəlib istehsalı, xüsusi hazırlanmış şüşə dizayn xidmətindən zövq alacaqsınız. nümunə istehsalı, çox miqdarda istehsal, dərin emal, qablaşdırma, məhsulun çatdırılmasına qədər dərin emal mərhələsində etiketləmə çapı, rəngləmə, şüşə bəzək, dondurma, oyma və kaplama yer alır.\nXiLong, 180 min m² geniş bir istehsal sahəsi qurdu. 300-dən çox işçi heyətinə və 35 peşəkar texnikə sahibik. 6 böyük soba və 14 istehsal xətti ilə dəstəklənən hər il əsasən Şimali Amerika, Avropa, Avstraliya, Cənub-Şərqi Asiya, Orta Asiya və Rusiyaya çatdırılan 15 milyard şüşə butulka və banka istehsal edirik. İndi ABŞ-dakı müştərilərimizin sayı ildə 12% artmaqdadır. Bundan əlavə, XiLong ISO9001: 2008-dən keçib.\nMüəllif hüquqları © 2018 XiLong Glass Products Co, Ltd


Mərakeş | Sizinyol.com\nEvini yandırıb, özünü pəncərədən atan qızı tutmaq istədilər, görün nə oldu (Video izlə)\n“SizinYol” xəbər verir ki, Mərakeşdə intihar etmək fikrinə düşən qız öncə evinə od vurub, daha sonra özünü atmaq üçün pəncərəyə çıxıb. Küçədəkilər qız özünü atan zaman əllərində tutduqları parça ilə onu tutmaq istəyiblər. Amma onun Davamını oxu\nSalmanın Mərakeş səfəri – Tarixin ən bahalı tətili\n“Daily Mail” qəzeti yayımladığı xəbərdə Səud kralının Mərakeş səfərinə işarə edərək bildirib: “Tarixin ən bahalı tətili Səud kralı tərəfindən qeyd olundu.” Qəzet yazının davamında bildirir: “Məlumatlara görə, O Mərakeşə olan 1 aylıq səfəri çərçivəsində 100 Davamını oxu\nMərakeş Sədu rejiminin tələbini geri çevirdi\nMərakeşin Qətərdə eks səfiri Məkki Kuan tərəf arasında olan əlaqələri təqdirə layiq hesab etdiyini bildirib. Dohada vəzifədə olduğu müddətdə 2 tərəf arasında olan həmkarlıqlarının genişləndiyini deyən Kuan bildirib: “Xüsusən də Qətərin iqtisadda fəal olan şirkətlərinin Davamını oxu\nMərakeş padşahı ərəbistanlı nazirlə görüşdən imtina edib!\nSizinYol.com nypost-a istinadən xəbər verir ki, Mərakeş padşahı Səudiyyə Ərəbistanı xarici işlər naziri Adil Əl-Cübeyrlə görüşdən imtina edib. Amerika və Avropa ölkələrinin maraqlarına xidmət edən siyasətlərdən dolayı xarici səfərlərdə maraqla qarşılanan nazirə Mərakeş fiaskosu ağır Davamını oxu\nDəhşət: Polislər snayperlə yüzlərlə iti güllələyib, küçələri al qana boyadı (Video izlə) 18+\n“SizinYol” xəbər verir ki, Mərakeş polisi əlinə sanyper silahı alaraq, küçələri bir-bir gəzərək yüzlərlə sahibsiz iti güllələyib və onları maşının arxasına yığaraq aparıb. Polisin itləri xüsusi maşınlara yığaraq, küçələrdən yığışdırması əvəzinə onları vəhşicəsinə qətlə yetirməsi Davamını oxu


Qarpız tumu can dərmanıymış\nPublika.az xəbər verir ki, Çində yerli sakinlər qarpız tumlarını qurudub onun faydalarından bəhrələnir. Qarpız tumunu eyni ilə balqabaq və günəbaxan tumu kimi qovurub yemək də olar. Qarpız tumları bağırsaq qurdları üçün gözəl profilaktika sayılır. Qarpız tumunun tərkibinə fosfor, kalsium, sink, B qrupu vitaminləri daxildir.\nBu yazıda qarpız tumlarının 2 sadə səmərəli istifadə üsulu ilə tanış olacaqsınız.\nQarpız çayı resepti\n5 xörək qaşığı kal qarpız tumları\nQarpız tumlarını əvvəlcə həvəngdə döyün, sonra qazana töküb üzərinə soyuq su əlavə edin. Su qaynayana qədər gözləyin. 45 dəqiqə ərzində qarpız tumlarını bişirin. Həlimi süzüb gündə 3 stəkan için. Qarpız tumu cövhəri gözəl sidikqovucu vasitədir, ondan tez-tez arıqlamaq üçün də istifadə edirlər. Bu içki prostat vəzi profilaktikası və müalicəsində də tətbiq edilir. Qarpız çayı hipertoniya problemini aradan qaldırıb təzyiqi normallaşdırır.\nBağırsaq qurdlarını təmizləyən cövhər\nTumları sobada qurudub ovun və toz halına gətirin. 1 stəkan yağsız südə 1 çay qaşığı qarpız tozu tökün. Acqarına bu vəsaiti gündə 2 stəkan içmək lazımdır. 3 günlük müalicə profilaktika üçün kifayət edir.