Fermin by oscarlosbasi 253 views\nOrganizing your online life by Yvonne Dewerne 488 views\n2013 05-25 - falling in love with d... by Yvonne Dewerne 569 views\nresume-template_table by Papanunu 452 views\nMercedes-Benz Service Beverly Hills... by mat8bnp8lo 371 views\nThe hive2013 jenni fuchs (niche b... by Yvonne Dewerne 775 views\n1. HERRI ADMINISTRAZIO ETA JUSTIZIA SAILA DEPARTAMENTO DE ADMINISTRACIÓN PÚBLICA Y JUSTICIA EUSKAL AUTONOMIA ERKIDEGOKO UDAL LEGEAREN PROIEKTUA Gobernu Kontseiluan onartzeko testua 2014ko azaroaren 11\n2. HERRI ADMINISTRAZIO ETA JUSTIZIA SAILA DEPARTAMENTO DE ADMINISTRACIÓN PÚBLICA Y JUSTICIA ZIOEN AZALPENA I Udal Legea da Euskadiren egituraketa juridiko-instituzionalerako arau juridikorik garrantzitsuenetakoa, eta, hala ere, 1979an EAEko autogobernua berreskuratu zenetik, hogeita hamabost urte igaro dira dagoeneko, Euskadiko Udal Legea oraindik onartzeke. Harrigarria da legea onartzeko modurik eduki ez izana, nahiz eta horren premia benetan larria dela iritzi ia aho batez, bai doktrinan bai sentsibilitate politiko desberdinetan; izan ere, hasieratik bertatik, EAEko autogobernuaren egitura juridiko-instituzionalaren zutabeetako bat izan beharko zukeen; hiruko egitura dela esan daiteke, hiru mailatan oinarritzen baita, bakoitzak profil bereizia eta eskumen propioak dituela: erakunde komunak, lurralde historikoak, eta udalerriak eta gainerako toki-erakundeak. Ondo jakina den bezala, Euskal Autonomia Erkidegoko egitura juridiko-instituzionala hiru maila instituzional horien arteko egituraketan oinarritzen da, non maila, jatorri, eduki eta irismen desberdineko arau juridikoek elkarri eragiten dioten. Hala, 1978ko Espainiako Konstituzioak eta Euskal Autonomia Erkidegoan indarrean dagoen Autonomia Estatutuak –Gernikako Estatutua deitua– Estatuaren eta Euskal Autonomia Erkidegoaren arteko eskumen-banaketa zehazten dute. Bestalde, erakunde komunen (Eusko Jaurlaritza eta Legebiltzarra) eta lurralde historikoetako foru-organoen (foru-aldundiak eta batzar nagusiak) arteko eskumen-banaketaz arduratzen dira Gernikako Estatutua eta Eusko Legebiltzarraren azaroaren 25eko 27/1983 Legea, Euskal Autonomia Erkidegoko erakunde komunen eta lurralde historikoetako foru-organoen arteko harremanei buruzkoa, Lurralde Historikoen Legea izenez ezagutzen dena. Horrez gain, Kontzertu Ekonomikoak –gaur egun Euskal Autonomia Erkidegoarekiko Ekonomikoa Ituna onartzen duen maiatzaren 23ko 12/2002 Legeak arautua– EAEk estatuarekin dituen finantza- eta zerga-harremanak arautzen ditu, eta, hortaz, EAEko finantza- eta zerga-sistemaren bizkarrezurra da. Eta, azkenik, lurralde historikoetako foru-arauen zerrenda zabal batek lurralde historiko horien eskumenak diren arloak arautzen ditu, eta, udalerriei dagokienez, baita haiei zuzenean eragiten dieten gai batzuk ere, kontu espezifiko batzuetan; hala nola lurralde-mugaketak, udalez gaindiko erakundeak, aurrekontuak, finantzak eta tokiko ogasunak. Baina Euskadiko Udal Legerik gabe, EAEko eraikin instituzionala osatu gabe zegoen, eta EAEko Udal Legearen aurreproiektua, Gobernu Kontseiluan onartzeko\n3. 3 horregatik zen beharrezkoa lege hau onartzea, Euskadiko gobernuaren hiru maila instituzionalak josteko prozesua burutu ahal izateko. EAEko udalek eta gainerako udal-erakundeek, orain arte Udal Legerik eduki ez dutenez, urritasuna ezaugarri izan duen arau-esparru instituzional batekin moldatu behar izan dute. Egia da lurralde historikoek bakoitzak bere lurralde-eremuko udalerrietan eta toki-erakundeetan zuzenean aplikatzekoak diren foru-arauak onartu dituztela, bai zerga-arloan eta arlo ekonomiko-finantzarioan, bai beren eskumeneko beste arlo batzuetan. Baina egia da, halaber, Euskal Autonomia Erkidegoak lege propiorik ez duenez udal-kontuak osotasunean jorratzeko, Euskadiko udaletako eta gainerako toki-erakundeetako gobernu-organoek toki-araubideari buruzko Estatuko oinarrizko legeria eta Eusko Legebiltzarrak onartutako lege sektorialak aplikatu dituztela, eta lege sektorial horiek hainbat esparrutan eragin dutela, eta, kasu askotan, gainera, zuzenean eragiten dutela udal-eskumenetan (esaterako, hirigintzan, ingurumenean, gizarte-zerbitzuetan, eta abar). Alta, horrek guztiak, orain arte, ez du konpondu arazoa, alegia, EAEko udalei esparru juridiko propioa ematea, egonkortasuna eduki eta beren autogobernua gauzatu dezaten, beren helburu nagusia betetze aldera: hots, herritarren eskaerei erantzutea, herritarrengandik gertuen dagoen administrazioa baita. Legeak eskumenak argitu nahi ditu, segurtasun juridikoa emateaz gain, udalerriaren egiteko instituzionala indartzeko, eta finantzaketa egokia emateko toki-erakundeek finantza-jasangarritasuna izan dezaten, eta, hartara, herritarrei zerbitzuak egoki emango zaizkiela berma dadin. Ildo horretatik, legearen funtsezko alderdiekin batera –hala nola araubide instituzionala, eskumenak eta abar–, orobat, azpimarratzekoa da –Europar Batasuneko araudiarekin bat, eta Konstituzioan eta legeetan aurrekontu-egonkortasunaren eta finantza-jasangarritasunaren printzipioari lotutako erreforma egin ondoren– zer-nolako garrantzia hartu duten arkitektura instituzional ekonomiko-finantzarioarekin lotutako alderdiek toki-araubidearen garapenean, eta horrek are beharrezkoagoa egiten du erreforma hori egin baino askozaz lehenago ere etengabeko eskaera zen hori; alegia, ezinbestekoa da EAEko udalak zuzenean eragiten dieten organoetan eta erabakiak hartzeko prozesuetan egotea, aurrerantzean ez daitezen izan halako tutoretza mailaren mende dauden administrazioak, tutoretza horrek ez baititu beti errespetatzen udalei dagozkien funtzio garrantzitsuak, eta, gainera, tutoretza hori ez baita beti bateragarri udalek bermatuta eduki behar duten tokiko autonomiaren errespetuarekin. Bistan da Euskadik autonomia-erkidego gisa egindako bidean beti hor egon dela udal-lege EAEko Udal Legearen aurreproiektua, Gobernu Kontseiluan onartzeko 2014ko azaroaren 11\n4. 4 baten premia, eta, horregatik, legea prestatzeko hainbat testu, aurreproiektu eta proiektu egin dira, baina arrazoi batzuk ala beste batzuk tarteko, ez dira lege-mailako arau bihurtu. Gaur egungo egoera politikoan, EAEko Udal Legea onartzeko prozesua bultzatzeko lagungarri izan den aukera bat sortu da, bistakoa baita, beste garai batzuetan ez bezala, ordezkaritza duten EAEko indar politiko eta instituzio guztiak bat etorri direla legea onartzea atzeraezintzat jotzen. Halaber, argi zegoen edukiak izendatzaile komunetako txikiena ezarri behar zuela, sentsibilitate politiko desberdinetako eta Euskadiko hiru maila instituzionaletako ordezkaritza ahalik eta zabalena ados jar zedin lortzeko. Izan ere, eragile politiko eta instituzional guztiak jakitun ziren horrelako lege batek babes zabala behar zuela, aurrera ateratzea ez ezik denboran irautea lortu nahi bazen. Legea onartzeko prozesuaren zailtasuna bi alderditan islatu da argi eta garbi: lehenik, edukian, benetako urregintza-lan juridiko-politikoa egin baita, erabakiaren mesedetan, denen ekarpenak jasota gera daitezen saiatzeko; eta, bigarrenik, edukiaren azken definizio eta zehaztapena lortzeko jarraitutako prozedura konplexuan. EAEko Udal Legearen aurreproiektua, Gobernu Kontseiluan onartzeko 2014ko azaroaren 11 II Iturrien gaian, legeak aurrekari historikoak eta gure udal-sistema foralaren ondare juridikoa hartu ditu kontuan; alegia, foruak deuseztatu artean foru-lurraldeetan indarrean egon zen toki-erakundeen zuzenbidea. Gure udal-zuzenbide historikoak oso kontuan hartzen zuen herrialdean udal-antolakuntzan zegoen aniztasuna, eta, ondorioz, zeuden udal-erakunde motei egokitutako eredu juridiko-politikoak arautzen zituen, zeinen artean nabarmentzekoak diren, adibide modura, hiribilduak, bastidak, kontzejuak, ermandadeak, elizateak eta parrokiak, udalez gaindiko hainbat erakunde, merindadeak, bailarak, kuadrillak eta abar. Eredu horrek, lurralde bakoitzean berezitasunak izanik ere, elementu komun garrantzitsuak ditu Pirinioen bi aldeetara, doktrinarik babestuenak agerian jarri duen bezala. “Foru-udalerrian” ere –hala izendatu du doktrinak– nabarmenak ziren toki-erakundeen eskumen zabalak, beren burua antolatzeko, arautzeko eta kudeatzeko zuten ahalmen handia –baita arlo ekonomikoan, udal-kontuen antolaketan eta kontrolean eta Gobernuaren egintzen aurkako errekurtsoetan ere–, eta, azkenik, foru-udalen eta batzar legegile foralen arteko harreman estua; batzar horietan zuten jatorria, halaber, foru-lurraldeetako gobernu-organoek, eta, harreman horri esker, egoki ezkontzen ziren udal-maila eta foru-lurralde bakoitzaren maila. Udal-eredu foral hori krisian sartu zen XIX. mendean, gaur egun Euskal Autonomia Erkidegoa osatzen duten hiru lurraldeetan; izan ere, lurralde horietan 1841eko urriaren 29ko Dekretua\n5. 5 inposatu zen, erabat alde bateko erabakiz, eta ordura arte indarrean egon zen zuzenbide publikoaren foru-sistema alde batera utzi zuen ia guztiz –1839ko urriaren 25eko legea garatzeko eman zen, itxura batean, eta salbuespen politikoko egoera batean prestatu zen–; zehazki, udal-sistemari dagokionez, dekretu horren 3. artikuluak sistema hori baliogabetzea ekarri zuen. Zuzenbide publikoko euskal foruen azken arrastoak behin betiko baliogabetu ondoren 1876an, eta nahiz eta EAEko udalek ez zuten foru-garai klasikoan bezalako autonomia maila handirik eskuratu berriz ere, 1878tik sortutako Kontzertu Ekonomikoaren araubidearen babesean, udalen egoera juridiko-ekonomikoa nabarmen bereiziz joan zen araubide erkideko udalerrien aldean, eta toki-eredu propio bat eratzera ere iritsi zen, doktrinak "udalerri kontzertatua" deitu duena; oso maila desberdineko arau juridikoek babestutako eredua da, eta oso lotuta dago Kontzertu Ekonomikoaren sistemari. Ildo horretatik, adibide moduan aipa daitezke, hurrenkera kronologikoari jarraituz, 1878ko ekainaren 8ko Errege Agindua, 1882ko abuztuaren 29ko Probintzia Legearen laugarren xedapen iragankorra, 1891ko abuztuaren 8ko Errege Agindua eta hortik eratorritako ondorengo arauak. Ondo jakina den bezala, garai horretan, EAEko udalen egoera estu-estu lotuta zegoen EAEko foru-aldundiek, Kontzertutik bertatik eratorritako ahalmen-ekonomiko-administratiboei jarraikiz, gero eta eskumen gehiago edukitzearekin. Hala ezartzen zuen 1906ko abenduaren 13ko Errege Dekretuaren 15. artikuluak, eta oraindik indarrean da haren edukia, egungo Kontzertu Ekonomikoaren hirugarren xedapen gehigarrian jasota baitago. 1924ko Udal Estatutuan ere, Primo de Riveraren diktaduran bete-betean, eutsi egin zitzaien udal-ordainarazpen kontuetan zeuden euskal espezialitateei (26. xedapen iragankorra), eta 1924ko urriaren 21eko Errege Dekretuak berak ere jaso zituen 1924ko Udal Estatutuak EAEko araubide bereziari egindako egokitzapenak. Tradizio historikoari jarraituz, ez baitzen eten erregimen politikoa aldatu zenean ere, II. Errepublikaren Udal Legeak, 1935ekoak, 11. xedapen iragankorrean ezarri zuen legearen preskripzioek aginduko zutela hiru probintzietan, baldin eta ez baziren han indarrean zegoen araubide berezian ezarritakoaren aurkakoak. 1936ko EAEko Estatutuak 2. a) 3. artikulu-zatian ezarri zuen, toki-araubidearen gaian, Euskal Autonomia Erkidegoaren eskumenari zegokiola, Errepublikako Konstituzioaren 16. eta 17. artikuluen arabera, legegintza esklusiboa eta betearazpen zuzena, eta EAEko udalei esleitutako autonomiak ezin izango zituela eduki Estatuko lege orokorretan ezarritako mugak baino EAEko Udal Legearen aurreproiektua, Gobernu Kontseiluan onartzeko 2014ko azaroaren 11\n6. 6 txikiagoak. Zoritxarrez, eta nahiz eta EAEko erakundeen eskumena aitortuta egon Estatutuan, gai honetan, eskumena ezin izan zen egoki gauzatu, gerra zibila zela eta. Diktadura frankistan EAEko udalek ez zuten araudi komunera homologatu beste erremediorik eduki, baina, hala ere, profil bereizi bati eusten ahalegindu ziren ahal izan zuten guztietan. Hala gertatu zen Arabako Lurralde Historikoan, non Kontzertu Ekonomikoak indarrean jarraitu zuen eta zenbait espezialitateri eutsi zitzaien klausula espezifikoen babesean; hala nola 1945eko uztailaren 17ko Toki Araubidearen Oinarriei buruzko Legearen azken xedapena, Gobernazio Ministerioaren 1955eko ekainaren 24ko Dekretuaren 208. artikulua –1945eko uztailaren 17ko eta 1953ko abenduaren 3ko Toki Araubidearen Oinarriei buruzko Legearen testu artikulatua eta bategina onartu zituen– edo Toki Araubidearen Estatutuaren Oinarriei buruzko azaroaren 19ko 41/1975 Legearen 19.2 Oinarria. Eta hurrengo urteei dagokienez, aipatu beharko genituzke urriaren 6ko 3046/1977 Errege Dekretuaren azken xedapenetan hirugarrena –lege horrek antolatzen du partzialki Toki Araubidearen Estatutuaren Oinarriei buruzko 41/1975 Legea, tokiko funtzionario publikoei eta beste gai batzuei dagokienez–, edo apirilaren 9ko 1346/1976 Errege Dekretuaren 7. xedapen gehigarria –lege horren testu bategina onartu zuen–, zeinak oraindik ere ezartzen zuen lege hori Araban aplikatuko zela, betiere bere araubide propioa eratzen zuten espezialitate ekonomiko-administratiboaren aurkakoa ez bazen. Askotarikoa dugu Euskadiko Udal Legearen eskumen-oinarria, eta komeni da zehatz antolatzea; izan ere, EAEko arkitektura instituzional konplexuak eta Autonomia Erkidegoaren eta bere lurralde historikoen ekonomia-finantzen araubideak –Konstituzioaren lehenengo xedapen gehigarritik eta Kontzertu Ekonomikotik eratorria, bai eta euskal eskubide historikoak eguneratu dituen gainerako arauditik ere– esparru konplexua osatzen dute, eta kontuan hartu behar da beti Euskadin tokiko gobernuari buruzko araudi integral bat ezartzeko orduan. Hain zuzen, gai honetan ez dira Euskadiko Autonomia Estatutuaren 10.4 artikuluan araututako eskumenak soil-soilik aipatu behar; aitzitik, EAEko Udal Legearen ezaugarri nagusia da, autonomia-erkidegoek onartutako gisa honetako beste lege batzuen aldean, zalantzarik gabe, udal-autonomiaren araudiak batetik eta udalek udalen berezko finantzaketa-sistemarekin bete behar dituzten oinarrizko eskumenek bestetik elkarren artean duten harreman estua, eta horren alderik esanguratsuenak lege honetan arautzen dira. Gaur egungo esparru juridikoari dagokionez, EAEko Udal Legeak Gernikako Estatutuaren 10.4 EAEko Udal Legearen aurreproiektua, Gobernu Kontseiluan onartzeko 2014ko azaroaren 11\n7. 7 artikulua du abiapuntu, hargatik eragotzi gabe Konstituzioaren 149.1.18. artikuluan ezarritakoa, eta kontuan hartzen ditu, ezin baitzitekeen bestela izan, ondorengoak: Kontzertu Ekonomikoaren Legea; Tokiko Ogasunen araudia –martxoaren 5eko 2/2004 Legegintzako Errege Dekretuak arautua–, eta, batik bat, dekretu horren zortzigarren xedapen gehigarria, euskal foru-araubideari buruzkoa; Aurrekontu-egonkortasunari eta finantza-jasangarritasunari buruzko apirilaren 27ko 2/2012 Lege Organikoa –azken xedapenetan hirugarrenak ezartzen du Kontzertu Ekonomikoan ezarritakoa errespetatu beharko dela–; eta, noski, Toki Araubidearen Oinarriak arautzen dituen apirilaren 2ko 7/1985 Legean jasotako toki-araubideari buruzko oinarrizko legeria, eta, zehazki, lege horren jatorrizko testuan zein Toki-administrazioaren arrazionalizazioari eta jasangarritasunari buruzko abenduaren 27ko 27/2013 Legearen bidez egindako aldaketetan euskal erakundeei aitortutako espezialitateak. Azpimarratzekoak dira, arlo honetan, 39. artikulua eta hain garrantzitsua den bigarren xedapen gehigarria (euskal foru-araubideari buruzkoa), EAEko udal-araubidearen espezialitate nabarmenak arautzen baitituzte, eta babes juridikoa ematen baitiote udal-eredu propio baten araubidean aurrera egiteko aukerari; hain zuzen, aukera hori garatzen da lege honetan. Legegileak kontuan hartu du Konstituzio Auzitegiak toki-araubidearen gaian adierazitakoa ere, eta, batik bat, abenduaren 21eko 214/1989 Epaia, baieztatu baitzuen, Toki Araubidearen Oinarriak arautzen dituen Legearen aurka jarritako konstituziokontrakotasun-errekurtsoak ebaztean, 26. oinarri juridikoan, legearen bigarren xedapen gehigarrian jasotako salbuespenezko araubidea (gaur egungo araudian bezala, euskal foru-araubideaz ari dena) Konstituzioaren lehenengo xedapen gehigarrian oinarrituta zegoela, zeinak «foru-lurraldeen eskubide historikoak babesten eta errespetatzen dituen» , eta erantsi zuen «foru-araubide hori eguneratuko dela, hala badagokio, Konstituzioaren eta autonomia-estatutuen esparruan», eta, hala, "Toki Araubidearen Oinarriak Arautzen dituen Legeak, bere aldetik, bigarren xedapen gehigarrian, ez du agindu konstituzionala bete besterik egin, foru-araubide horrek antolaketa-alderdietan duen berezitasuna bera gordez, Konstituzioarekin berarekin erabat bateragarri den moduan eta neurrian". Ildo beretik, Konstituzio Auzitegiak defendatu zuen gai horretan lurralde historikoei aitortutako eskubideak ezin zaizkiela beste autonomia-erkidegoei zabaldu toki-araubidearen gaian Euskal Autonomia Erkidegoaren eskumen berberak beren gain hartze hutsagatik, lurralde historikoei aitortutako eskubideak berezi eta salbuespenezkoak baitira, haien xedea da-eta, Konstituzio EAEko Udal Legearen aurreproiektua, Gobernu Kontseiluan onartzeko 2014ko azaroaren 11\n8. 8 Auzitegiaren apirilaren 26ko 76/1988 Epaiak adierazi duen bezala, bermatzea «foru-araubidearen izatea, hau da, lurralde-autogobernua duen lurralde historiko bakoitzaren araubidea, alegia, bere “foralitatea” ...», eta, hala, “berme konstituzionalak dakar foralitatearen edukiak gorde egin behar duela, bai antolaketa-ezaugarriei dagokienez bai bere botere-esparru propioari dagokionez, foru-araubide tradizional horren irudi identifikagarria (4. oinarri juridikoa). Ulertzen da, horrela, berme konstituzional horrek dakarrela toki-araubide horrek arauetan tratamendu berezi bat jasotzea, eta hori baita Estatuko botere zentralen aurrean ere”. Konstituzio Auzitegiaren beraren hitzetatik, argi eta garbi ondorioztatzen da EAEko toki-araubidearen espezialitateak zuzen-zuzenean lotzen direla euskal eskubide historikoen errespetuarekin, zeinak Konstituzioaren lehenengo xedapen gehigarrian eta haren eguneraketan babesten diren. Ildo beretik, eta Konstituzioak bezala Autonomia Estatutuak, Kontzertu Ekonomikoak, Lurralde Historikoen Legeak, lehen aipatutako lege sektorialek eta, batik bat, Toki Araubidearen Oinarriak arautzen dituen 7/1985 Legeak –bere idazketak, 2013an aldatu denetik, euskal kasurako espezialitate-katalogo garrantzitsua sartu du, "euskal foru-araubidearen" ohiko "nomen iuris" pean– orain arte ez bezalako aukera ematen diete euskal instituzioei Euskadin tokiko gobernu-sistema propio bat ezartze bidean aurrera egiteko. Hain zuzen, Euskal Autonomia Erkidegoko Udal Legeak aukera berri horiek garatzen ditu, eta, tokiko gaietan, euskal foru-araubidetik eratorritako eskubide historikoak eguneratzeko arau bihurtzen da, Konstituzioaren eta Autonomia Estatutuaren esparruan eta toki-araubidearen oinarrizko legeriaren babesean, horien edukia errespetatzeaz bat garatu ere egiten baitu, edozein eguneraketak, bistan denez, berrikuntza ere badakar eta. Horrek guztiak justifikatzen ditu kasuan-kasuan eskumenak dituzten EAEko erakundeen mesedetan Euskal Autonomia Erkidegoko Udal Legean sartu diren espezialitateak. Haien bidez, Euskadin tokiko gobernuaren sistema kohesionatu, integratu eta efiziente bat eraikitzeko aukera egon beharko litzateke, nahi ez diren bi alderdi ekidinez: batetik, Autonomia Erkidegoko edo lurralde historikoetako erakundeen esku-sartzea udalen bizitzan, arriskuan jar dezakeelako udalen benetako autonomia, eta, bestetik, tokiko espazioa zatitzeko arriskuak, sistemaren biziraupena bideraezin egin dezaketelako. Azkenik, legegileak oso kontuan izan ditu eta, ahal den neurrian, testuan txertatu, Euskal Autonomia Erkidegoko Udal Legea arautzeko lehenago aurkeztu diren lege-proiektuek eta - proposamenek egindako ekarpen baliotsuak, Udal Legearen azken bi proiektuei buruz Arbitraje EAEko Udal Legearen aurreproiektua, Gobernu Kontseiluan onartzeko 2014ko azaroaren 11\n9. 9 Batzordearen bi erabakietan egindako ohar garrantzitsuak –urriaren 20ko 1/2008 eta apirilaren 19ko 3/2012 erabakietan jasota daude–, eta baita Euskadiko Aholku Batzorde Juridikoaren apirilaren 9ko 64/2008 eta uztailaren 28ko 193/2011 irizpenen ekarpen interesgarriak ere. Hori guztia, ahaztu gabe zer-nolako ekarpen garrantzitsuak egin dituen doktrinak gai honetan. EAEko Udal Legearen aurreproiektua, Gobernu Kontseiluan onartzeko 2014ko azaroaren 11 III. EAEko Udal Legearen edukia zehazteko jarraitutako prozedurari dagokionez, adostasun oinarrizko baina garrantzitsua lortzeko beharra zegoenez, EAEko autogobernu-sistemarentzat giltzarri den lege honek ahalik eta babesik handiena lor dezan, hitzartzeko eta elkar ulertzeko metodologia bikoitza jarri da abian: batetik, inplikatutako maila instituzionalen artean, eta, bestetik, Eusko Legebiltzarrean ordezkaritza duten sentsibilitate politiko desberdinen artean. Euskal Autonomia Erkidegoa konplexua da erakunde, lurralde eta ideologia aldetik, eta begien bistakoa da etapa autonomikoa hasi zenetik ez dela udal-lege bat onartzerik izan. Arrazoi horiek EAEko udalen garapen instituzionalerako aukeren ahultze nabaria ekarri dute, bai eta behar bezalako oinarririk gabe ixtea ere lurraldeko botere publikoen arteko harreman-sistema arrazoizko baten egituraketa. Horregatik, komenigarria zen oso kontuan izatea horrelako arau bat udalerriek, lurralde historikoek eta erakunde komunek onartu behar dutela, eta erakunde horiek, halaber, indar politiko desberdinek goberna ditzaketela; nolanahi ere, sistemak gutxieneko batzuekin funtziona dezan, joko-arau berberak onartu behar dituzte horiek guztiek, alde batera utzita une bakoitzean erakunde horietako bakoitza nork gobernatzen duen. Horregatik, eta Euskadiko Udal Kontseiluaren deialdiaren ondoren –erakundeen topaleku da organo hori–, legearen aurreproiektua idazten parte hartu dutenak, pixkanaka, testuaren tituluak aurkeztuz joan ziren, lan-talde batean eztabaidatzeko. Organo tekniko horretan hiru maila instituzionalak zeuden ordezkatuta (Eusko Jaurlaritza, foru-aldundiak eta udal-ordezkariak, EUDEL Euskadiko Udalen Elkartearen bidez), eta, hortaz, legearen lurralde-eremuan gehiengoa duten sentsibilitate politikoak. Helburua zen ahalegina egitea aurreproiektu baten zirriborroa adosteko, Eusko Legebiltzarrean ordezkatuta dauden indar politikoen negoziazioan oinarri eta bultzada izan zedin, Eusko Legebiltzarrak baitu legeari buruzko azken hitza, baina abantaila erantsi batekin: herri-subiranotasunaren egoitzan negoziazio hori oinarrizko testu batetik abiatuko zen, eta testu hori idazten arituak izango ziren eraginpeko erakundeen ordezkariak, zeinak, era berean, sentsibilitate ideologiko nagusien ordezkari diren.\n10. 10 EAEko Udal Legearen aurreproiektua, Gobernu Kontseiluan onartzeko 2014ko azaroaren 11 IV Legeak oinarri dituen irizpideei dagokienez, sintesi labur bat dago hemen printzipio garrantzitsuenez, legegileak EAEko udal-araubidearen erregulazioa gida dezaten nahi izan duen horiez, abiapuntu garbi bat hartuta: “arau integral” bat ematea, EAEko udalaren kokapen instituzionala definitzen duena bai ekintza publikoaren esparruan, bai finantzaketa-esparruan. Hortaz, tokiko gobernuen eredu integratu bat antolatzea da kontua, Euskal Autonomia Erkidegoko gainerako bi maila instituzionalekin harmonian txertatuko dena, eta, horrela, autonomiaren barne-instituzionalizazioaren prozesua burutuko da, beldurrik eduki gabe, guztien adostasunarekin, aldatu beharreko araudia aldatzeko; horrek, batzuetan, esaterako, Lurralde Historikoen Legearen testua osatzea eskatzen du, eta, noizbait, zehaztea eta zuzentzea ere bai. Udal-bizitzaren alderdi zehatzei buruz eta toki-erakundeek herritarrari ematen dioten zerbitzuari buruz lege-testuak jasotzen dituen printzipioekin batera, eta horien denen buru, lege honen irizpide oinarrizkoa eta gidaria da EAEko udalari botere-sorta zabala ematea, udal-autonomia eraginkorraren estandar altu batzuk bermatzeko diseinatua. Halaber, legeak apustu garbia egiten du tokiko gobernuaren mailen sendotze instituzionalaren alde, udala baita herritarrengandik gertuen dagoen erabaki-foroa. Horregatik, legea saiatzen da tokiko politika publikoen diseinuan, erabakian eta ezarpenean herritarrek informazioa eskuratzeko eta parte hartzeko bidea izan dezaten bitartekoak sustatzeko dagoen premia larriari erantzuten, eta, horrela, aurre egiten ordezkaritzako demokrazia tradizionalak berezko dituen zenbait ahuleziari eta boterea are gehiago kontrolatzeko eta kontuak argiago emateko eskakizunak ekarritako erronka berriei. Orobat oso kontuan izan da erronka horiek lotuta daudela gero eta indartsuagoak diren eskakizunei, alegia, tokiko ekintza publikoan gobernu ona, etika eta gardentasuna eskatzeari, eta udal-egituren beren eskakizunei; erronka horiei esker, eguneroko esperientziak erakusten duen bezala, erakunde lehiakorrago eta garapen ekonomiko eta sozial iraunkorraren lagungarriago bihurtzen dira egunerokoan balio horien arabera diharduten udalak. Bistakoa da tokiko politikaren kalitate instituzionala hobetu beharra dagoela udal-gobernuek beren legitimitatea indar dezaten, zerbitzu-zorro iraunkor eta efizientea garatuz. Izan ere, udalak dira herritarrek arazoak konpontzeko jotzen duten lehendabiziko atea, eta udalen legitimazio instituzionalaren oinarria da, neurri handi batean, herritarren beharrei erantzun egokia ematea eta bizi-kalitate egokia eskaintzea, eskubide guztiak baliatzeko aukera\n11. 11 bermatuta; horien artean, gainera, hizkuntza-eskubideak, eta hala islatzen da legeak toki-harremanetan kultura- eta hizkuntza-eredu propio baten alde egin duen aukera garbian ere, apustu sendoa egiten baitu euskararen iraupen, finkapen eta garapenaren alde. Azken batean, euskal autonomiari eraginkor izateko ahalik eta bermerik handiena eman nahi zaio, udal-autogobernu garatuenen ereduekin koherentzian eta Tokiko Autonomiaren Europako Gutunaren espiritu eta printzipioekin bat etorriz (Gutuna 1985eko urriaren 15ean onartu zen eta Espainiak 1988ko urtarrilaren 20an berretsi zuen). Horregatik, tokiko eremua adierazpide demokratikoaren espazio publiko gisa diluitu beharrean, helburua da tokiko erakundeak indartzea eta EAEko udalei behar bezalako toki-autonomia ematea, kontuan hartu gabe zein lurralde-eremutan dauden. Baina, ereduak behar bezala funtziona dezan, koherentzia behar da EAEko erakunde-sistemaren parte diren erakundeen jardueren artean, non hiru maila desberdinek bat egin eta elkarri eragiten dioten, eta, hortaz, saihestu egin behar dira eredu hori oztopa dezaketen nahi ez bezalako bikoiztasunak, eta are hirukoiztasunak, betiere udalen autonomia babestuz. Horretarako, lege honek arautzen duen EAEko udal-ereduak udalen eskumen propioen sistema bat ezartzen du, udalen autogobernua eta udalek herritarrei ematen dieten zerbitzua indartzen dituena, eta, aldi berean, toki-erakundeen finantza-jasangarritasuna ziurtatzeaz arduratzen da, baldintzatu gabeko finantzaketaren aldeko apustu sendoa eginez, hartara bai EAEko Udal Legeak bai beste arau sektorial batzuek udalei aitortutako eskumenak ongi bete ahal izango baitituzte. Alabaina, horrekin batera, nabarmentzekoa da EAEko Udal Legeak kontu handiz errespetatzen duela lurralde historikoek, eskubide historikoen ondorioz, EAEko erakundeen egituran betetzen duten leku berezia. Eskubide historiko horiek Konstituzioaren lehenengo xedapen gehigarrian aitortuta eta babestuta daude, eta bereziki babesten ditu Gernikako Estatutuaren 37. 3 artikuluak: eskubide historiko horiek, halaber, Lurralde Historikoen Legean ere aitortzen dira. Eta horrek guztiak justifikatzen du udal-espazioaren esparru eta alderdi jakin batzuetan proiektatzen den foru-eskumenen fondo bat egotea. Zurrunbilotsua izan ohi da beti Autonomia Erkidegoak eta lurralde historikoek udal-mailako eremuan esku hartzeko duten ahalen auzia, eta hor oreka zaila bilatu du legeak, ahal horien eta udalen autonomia politiko eta ekonomiko eraginkor baten artean. Horrek azaltzen du zergatik sartu diren hainbat zuhurtzia udal-autonomia babesteko, zuzenbide konparatuko eredurik aurreratuenetatik hartutako tekniketara EAEko Udal Legearen aurreproiektua, Gobernu Kontseiluan onartzeko 2014ko azaroaren 11\n12. 12 ere joz, hala nola “alerta goiztiarraren” sistemak deituak, EAEko udalerrien autonomiari eragin diezaioketen politika arauemaileen aurrean. Ondorio gisa, legeak ikusgarritasun instituzionala eman nahi izan dio EAEko udalari EAEko botere publikoen sisteman, indartsu defendatuz haren nortasun propioa, nola haren autonomia politikoa hala finantzaketa egokia ziurtatuz eta gainerako lurralde-botere publikoekin elkarrizketa zuzena edukitzeko ahalmena aitortuz; horrekin batera, erakundeen arteko lankidetzarako mekanismoak ezartzen ditu, eta horren adibide garbi dira Tokiko Politika Publikoen Euskal Kontseilua eta Finantza Publikoen Euskal Kontseilua eratzea, non, zuzenean dagozkion edo eragiten dioten gaiak aztertzen direnean, udala Euskal Autonomia Erkidegoko gainerako maila instituzionalekin berdintasunean sartuko den. Eta, hori guztia egiteko, Eusko Legebiltzarrak, Euskal Autonomia Erkidegoaren sistema instituzionalari errespeturik handiena izanik, baina zalantzarik egin gabe, Euskal Autonomia Erkidegoari toki-araubidearen gaian dagokion eskumena gauzatu du lege honen bidez, funtsean Gernikako Estatutuaren 10.4 artikuluan ezarritakoaren arabera. EAEko Udal Legearen aurreproiektua, Gobernu Kontseiluan onartzeko 2014ko azaroaren 11 V EAEko Udal Legearen helburuak, beraz, ezin atzeratuzkoak dira, nahi baldin badugu tokiko gobernuen sistema integratu bat eduki, koherentea eta sendoa, instituzionalki begiratuta. Lehendabiziko helburua da, gaur egungo esparrutik abiatuta eta esparru horrek eskaintzen dituen konfigurazio-tarteak aintzat hartuta, tokiko gobernuen eredu integratu bat osatzea, lurraldetasunezko gobernu-maila ezberdinetan taxuz txertatuko dena, batik bat Autonomia Erkidegoan eta lurralde historikoetan. Indarrean dagoen arau-esparru instituzionala erabat errespetatuz, EAEko Udal Legearen funtzio nagusia da eskumenen alorrean eta finantza alorrean gutxieneko autonomia-estandar homogeneoak dituen udal-sistema bat ezartzea. Bigarren helburuaren ardatza da udalen finantza-jasangarritasuna bermatzea, zerbitzu-zorro zabal bat gauzatzeko aurrekontua ziurtatzeko eta herritarrei kalitatezko tokiko zerbitzuak emateko. Helburu hori estuki lotuta dago, berehala ikusiko dugun moduan, udal-eskumenen sistemarekin eta udal-finantzaketaren sistemarekin berarekin. Hirugarren helburua da udala, herritarrentzako hurbileko administrazio gisa, indartzea. Alde\n13. 13 horretatik, EAEko Udal Legeak apustu zintzo bat egiten du udalen eta herritarren arteko elkarrizketa hobetzeko, kontuak emateko sistema garden bat ezartzeko, eta euskal herritarren bizi-kalitatearen garapen jasangarria bultzatzeko. Horretara bideratuta dago herritarren parte-hartzea eta gardentasuna arautzeko esparrua, tokiko zerbitzu publikoen kudeaketa garatzea eta, bereziki, udalei esleitutako eskumenen esparrua. Udalerriak —zehatzago, udalak— dira herritarrengandik hurbilen dauden erakundeak, eta, beraz, herritarren beharrizanez ondoen jabetzen direnak. Esan bezala, herritarrak arazoak dituenean jotzen duen lehenengo atea da. Herritarren beharrizanei behar bezala erantzuteak eta herritarren bizi-kalitate arrazoizkoa bermatzeak ematen diote legitimazioa udalerriari erakunde gisa. Eta erantzukizun instituzionalak (eskumenak) banatzeko sistema argia eta zehatza ezarriz baino ez da lortuko hori. Era berean, horretarako, udalak finantzatzeko sistema egokia finkatu beharko da, udalen erantzukizunak zuzen gauzatu ahal izateko eta tokiko zerbitzu publikoak behar bezala eskaini ahal izateko. Euskal Autonomia Erkidegoko Udal Legearen laugarren helburua udal-autonomia indartzea eta bermatzea da. Horretarako, autonomia horren aitorpen formala egiteaz gain, beharrezkoa da erabat bermatzea autonomia hori, euskal udalek benetako ahalmena izan dezaten udalei dagozkien gaiak eta arazoak oso-osorik beren erantzukizunpean antolatzeko eta kudeatzeko. Oraintsuko oinarrizko legeriak entzungor edo muzin egiten dio tokiko autonomiaren printzipioari. Horrekin aurrez aurre, eta Tokiko Autonomiaren Europako Gutunean ezarritakoari eutsita, EAEko Udal Legea printzipio horiek indartzera dator. Euskadiko edozein gobernu-mailatako jardunbideak nahitaez errespetatu egin beharko luke EAEko udaletan tokiko autonomiaren gutxieneko estandar batzuen aplikazioa. Hori dela eta, legeak udal-autonomia bermatzeko sistema zehatz bat egituratu du, alerta goiztiarreko mekanismo bat sartuta, Tokiko Autonomiaren Europako Gutunean jasotako printzipioen irakurketa aitzindaria eta egokia eginez. Hori, zalantzarik gabe, tokiko autogobernua indartzeko orduan, Espainiako estatuan egin den esperientzia aurrendarietako bat da. Bosgarrenik, baina ez horregatik munta txikiagoz, komeni da azpimarratzea lege honen izenburuak berak jada markatzen duela haren xede nagusia —udal-autonomia indartzea— bat datorrela, zuzen-zuzenean, udalak hartzen duen muineko posizioarekin; alegia, udala zuzeneko legitimitate demokratikoa erantsia duen tokiko erakundetzat hartzen da, eta horrek bere eragina izan behar du Euskadiko tokiko gobernu-sisteman udalari ematen zaion eginkizun EAEko Udal Legearen aurreproiektua, Gobernu Kontseiluan onartzeko 2014ko azaroaren 11\n14. 14 EAEko Udal Legearen aurreproiektua, Gobernu Kontseiluan onartzeko 2014ko azaroaren 11 garrantzitsuarekin. Ildo horri jarraituz, seigarren helburua da udalari ikusgarritasun instituzionala ematea euskal botere publikoen sistemaren barruan. Horrenbestez, tokiko jardun-eremua ezin da konfiguratu kasuan-kasuan foru-sisteman edo autonomiaren sisteman txertatu beharreko erakunde-multzo baten gisara; aitzitik, beharrezkoak ditu bai nortasun propioa bai gainerako lurralde-botere publikoekin solaskidetza zuzena izateko ahalmena. Ikusgarritasun instituzional hori EAEko Udal Legearen hainbat zatitan islatzen da, baina, batez ere, Tokiko Politika Publikoen Euskal Kontseiluaren eta Dirubideen Euskal Kontseiluaren eraketan. Zazpigarren helburua tokiko sistema demokratikoa indartzean datza. Beraz, kontua da udala printzipio demokratikoaren arabera osatutako lurralde-botere publikoa dela aitortzea, eta udalaren legitimitatea eta kalitate demokratikoa Autonomia Erkidegoko edo lurralde historikoetako organo eta erakundeak eratzeko behar den bestekoa dela gutxienez. EAEko Udal Legeak, hortaz, erdigunean jartzen ditu udal-politikaren printzipio demokratikoa eta kalitate instituzionala. Bi alderdi horiek, efizientziaren eta finantza-jasangarritasunaren printzipioekin batera, Euskadiko tokiko autogobernuaren zimentarriak dira. Zortzigarren helburua udalerriei botere-sorta zabala ematea da, eskumen propioen sistema batean islatuko dena, udal-autonomia bermatzeko gutxieneko estandarra izango baita hori. Sektoreko legegileak udal-eskumenak esleitzeko erabiliko duen esparru materialen zerrenda zabalak aditzera ematen du zein den lege honen lege-erabaki giltzarrietako bat: oinarrizko legeriak alor honetan ezartzen dituen betebehar urriak aise gainditzen dituen udal-autonomia gutxieneko baten bermea, Euskal Autonomia Erkidegoa posizio nabarmen aurreratu batean jartzen duena. Edo, beste era batera esanda, kontua da udal-eremua, Euskadin, behar bezala zedarritutako botere politiko gisa eratzea, jarduera-esparru zehatza emanez, eta beste gobernu-mailek ez dezatela izan nahieran udalaren esparru horretan unean-unean eta ustekabean sartzeko aukerarik. Euskal Autonomia Erkidegoko Udal Legearen bederatzigarren helburua nahitaezko zerbitzuen kudeaketa-sistema propio baten diseinuan ardazten da, batez ere kasu jakin batzuetan, zeinetan, egiazko kostuen azterketa eta jarraipenaren ondorioz, foru-aldundiek zerbitzu horien kudeaketa-sistema partekatua edo beste edonolako formula alternatiboak bultza baititzakete. Euskadiko sistema instituzionalaren bereizgarritasunak lagungarriak dira helburu horri begira,\n15. 15 esparru horretako solaskideak foru-aldundiak eta udalak baino ez baitira, eta horrek erraztu egiten du nahitaezko zerbitzu horien kudeaketa efizientea lortzeko alternatibak bilatzea, bereziki 20.000 biztanletik beherako udalerrien kasuan (Euskadiko gehienak, alegia). Euskal Autonomia Erkidegoko Udal Legeak, foru-erakundeen eskumenak ezertan ere eragotzi gabe, urrats bat egin nahi du udalerrien mankomunitateak edo, hala badagokio, partzuergoak indartzeko, nahitaezko zerbitzuok batera emateko sistemak sustatzen dituzten tresna instituzional moduan. Bide horrek hobekiago barneratzen ditu tokiko autonomiaren printzipioa eta Tokiko Autonomiaren Europako Gutuna bera, esan nahi baita Euskadiko udalerriek autoantolaketarako duten ahala babesten duela, ahal hori udal-autonomiaren printzipiotik eratortzen den ahalmen gisa ulertuta. Ondorio berak atera dituzte Estatu Kontseiluak eta Europako Kontseiluko Eskualdeko eta Tokiko Botereen Batzarrak, berriki landutako dokumentu batzuetan. Eta, azkenik, hamargarren helburua, udalerrien eskumen-sistemak eta finantzaketa-araubideak batak bestearekin duten kausazko lotura estuaren argitan, ideia nagusi honetan oinarritzen da: EAEko udalerriek finantzaketa egokia izan behar dutela, udalerrien eskumenak zuzen gauzatu ahal izateko. Dudarik ez dago, Euskal Autonomia Erkidegoko Udal Legea aurrerapauso sendo bat da bide egokian; beharrezkoa baita udalek berezkoak dituzten eskumen zabal horien aitorpenak bere isla izatea udal-finantzaketaren sisteman ere. Horrela, udal-finantzaketa, udalen berezko eskumenekin batera, Euskadiko Udal Legearen ardatz bilakatu da. Udal-finantzaketa bermatu gabe, ezinezkoa da zuzentasunez udal-autonomiaz aritzea. Eta, honetaraz gero, ezin saihestuzko da EAEko udalen parte-hartzea Herri Dirubideen Euskal Kontseiluaren erabakiguneetan, gobernu-maila horretan funtsezkoak diren alderdiak aztertzen direnean. Alde horretatik, nabarmentzekoa da Euskadiko Udal Legea, beste lege autonomiko batzuk ez bezala, edo are tokiko arloan Estatuak eman duen oinarrizko legeria ez bezala, udal-esparru instituzionalaren lege integrala dela (arlo horretan lurralde historikoetako foru-organoek dituzten eskuduntza garrantzitsuen kalterik gabe); izan ere, udalen berezko eskumenak eta munta honetako lege batek berezkoak dituen beste elementuak arautzeaz gain, finantzaketa arloan erabaki arauemaile oso garrantzitsuak hartu dira bertan. Alegia, EAEko Udal Legeak integratu egiten ditu —eta ez banandu— udal-autonomiaren oinarri diren bi alderdiak: udal-eskumenak eta udal-finantzaketa. Eta hori inoiz ez da egin Espainiako esparru konparatuan. Eta udal-lege batek, baliozkoa izango bada, bi ikuspegiok batu behar ditu, bestela arriskua baitu paper hila EAEko Udal Legearen aurreproiektua, Gobernu Kontseiluan onartzeko 2014ko azaroaren 11\n16. 16 EAEko Udal Legearen aurreproiektua, Gobernu Kontseiluan onartzeko 2014ko azaroaren 11 izateko edo euskal udalerrien benetako beharrizanei ez erantzuteko. Udalen eskumen-esparru materialak ezin dira erabaki puntualen pentzutan egon, sektoreko legeriak edo foru-botere arauemaileak egoeraren arabera zer erabakitzen duten; izan ere, bestela, ezinezkoa izango litzateke udal-eskumenen gutxieneko estandar bat bermatzea. Are gehiago bizi dugun garaian, zeren, alor horretako Estatuaren oinarrizko legeriaren esparrua erreformatu ondoren, eskumenak legez kalifikatzearen ondorioak (hau da, propioak diren, eskuordetuak edo “propioez bestekoak” diren) oso garrantzitsuak baitira udalek herritarrei ematen dieten zerbitzu-zorroaren gainean. Udal Legea, beraz, EAEko sistema instituzionalaren funtsezko elementua izango da, muin-muineko osagaia, eta, ondorioz, arlo horretan daukan zeregin garrantzitsua dela-eta, Lurralde Historikoen Legearekin batera Euskadiren instituzionalizazio-prozesua —oraingoz, behinik-behin— ixten duen legetzat hartu beharko da. VI EAEko Udal Legeak bederatzi titulu ditu, arlokako materia espezifikoen arabera banatzen direnak; sei xedapen gehigarri; bederatzi xedapen iragankor; xedapen indargabetzaile bat, eta sei azken xedapen. Lehenengo tituluan, xedapen orokor batzuek legearen ezaugarriak eta helburua azaltzen dituzte, bai eta toki-erakundeen ezaugarriak eta zerbitzuen prestazioarenak ere, eta arau-esparru berri hau zein printzipiotan oinarritzen den ere; azkenik, EAEko toki-erakundeen hizkuntza aztertzen dute. Gainera, Legean sartzen diren erabaki arauemaileak arrazoitzen dituzten eskumen-tituluak aipatzen dira. Printzipioei dagokienez, legean printzipio-zerrenda zehatz bat jasotzen da. Lehenengo eta behin, tokiko autonomiaren printzipioa, printzipio demokratikoaren arabera udal-autogobernuak daukan dimentsio politikoaren bidez gauzatzen dena. Bigarrena finantza-autonomiaren printzipioa da; berariaz jasota dago Tokiko Autonomiaren Europako Gutunean, eta udalerriek beren eskumenak gauzatzeko behar dituzten baliabideak izateko eskubidean islatzen da. Printzipio horiekin batera beste zenbait ere zehazten dira: herritarrekiko hurbiltasun-printzipioa eta haien parte-hartzearena, tokiko zerbitzu publikoetara jotzekoa, ingurumenari buruzkoa,\n17. 17 gobernu onari buruzkoa, eta beste maila instituzionaletatik toki-erakundeei esleitutako eskumenei buruzko printzipioak. Lehenengo titulu honetan jasotzen da, Legean leku berezia duelarik, euskararen erabilera Euskal Autonomia Erkidegoaren tokiko administrazioaren esparruan, Euskal Herriaren berezko hizkuntza den aldetik. Euskara hizkuntza ofiziala da Euskal Autonomia Erkidegoan eta, beraz, baita bertako toki-erakundeetan ere. Alde horretatik, jardueretan zerbitzu- eta lan-hizkuntza izango da toki-erakunde horietan, betiere herritarren hizkuntza-eskubideak errespetatuta, eta erabilera normala eta orokorra izango du bertan. Berariaz adierazten da, gainera, euskaraz egin daitezkeela egintza eta izapide oro. Horrekin bat, euskararen erabilera sustatzeko, planifikatzeko eta dinamizatzeko eskumenak aitortzen zaizkie udalei, bai udal-zerbitzuen alorrean, bai familia inguruko eremu askotarikoetan ere. Bide horretan, aukera ematen zaie udalei bitartekoak jartzeko —baita bitarteko arauemaile eta ekonomia-finantzen alorrekoak ere—, eta euskararen eremuan beste erakunde batzuekin lankidetzan edonolako formulak bilatzeko. Bigarren tituluak udala eta beste toki-erakunde batzuk ditu hizpide, eta bi kapitulu ditu. Lehenengo kapituluan, EAEko tokiko gobernuen sisteman udalak instituzio gisa duen leku gailena aztertzen da, legitimitate demokratiko zuzena duen toki-erakundea den aldetik. Bertan, udal-autonomiaren printzipioaren nondik-norakoak arautzen dira —Tokiko Autonomiaren Europako Gutunak dioenarekin bat—, eta autoantolaketarako ahalaren ezaugarriak ere bai, udal-autonomiaren ezinbesteko ondorio diren neurrian. Lehenengo kapitulu horretan esaten da, halaber, Toki-erakundeen erregistro bakarra egongo dela, maila instituzional ezberdinetan erabiliko dena eta geroago erregelamendu bidezko garapena izango duena. Bigarren kapituluak udalerria ez besteko toki-erakundeen azterketa orokorra egiten du eta, toki-erakunde horiei dagokienez, lurralde historikoek zer eskumen dituzten aitortzen du. Testuinguru horretan, berariaz aipatzen dira udalerria baino lurralde-eremu txikiagoko erakundeak, eta haien alde eta haien bereizgarritasunen alde egiten da. Hirugarren tituluak udal-autonomia bermatzeko sisteman giltzarria den alderdi bat arautzen du: zenbateko botere politikoa har dezaketen udalek, Legeak berak ezartzen duen eskumen- EAEko Udal Legearen aurreproiektua, Gobernu Kontseiluan onartzeko 2014ko azaroaren 11\n18. 18 sistemaren bitartez. Kasu honetan, EAE Udal Legeak udalerriak politikan jarduteko adinez nagusitzat jotzearen alde egiten du,nabarmen, Tokiko Autonomiaren Europako Gutunean adierazitakoaren ildotik. Hori horrela, testu garrantzitsu honetan ezarritakoari jarraituz, eskumen publikoak, oro har eta lehentasunez, herritarrengandik gertuen dauden aginteei esleitu behar zaizkie, eta, gainera, normalean, udalen eskumen horiek erabatekoak eta osoak behar dute. Horrez gain, gobernuaren beste instantzia bati esleitu ez zaizkion eskumen guztiak gauzatu behar dituzte EAEko udalek, beren erantzukizunpean erabat, betiere herritarren premiei erantzutera zuzentzen badira. Legeak udal-eskumena zer den definitzen du, eta beraren tipologia azaldu; eskumen propioak dira autogobernua bermatzen dutenak, eta eskumen transferitu edo eskuordetuak, helburu hori lortzeari dagokionez, salbuespen dira. Zehazten du, gainera, eskumen bat esleitua izateak berekin dakarrela eskumen hori egikaritzeko behar diren funtzio edo ahalmen sorta osoa ere esleitzea, berariaz kontrakoa ezartzen duen legezko xedapena egon ezean. Udalerrien eskumen propioen zerrenda jasotzen da, hau da, zerrenda material luze bat, erakusten duena euskal instituzioek apustu sendo bat egiten dutela oinarrizko legeriak alor honetan ezartzen dituen udal-autonomiaren estandarrak alde handiz gainditzen dituzten estandar batzuk babesteko; hots, EAEko udal-autogobernurako eredu berezia, kualitatiboki gailentzen dena. Horrek esan nahi du EAEko Udal Legeak, eduki instituzionala duen aldetik, toki-autonomiaren gutxieneko estandar bat ematen diela EAEko udalerriei, zeina lege sektorialek ondoren hobetu ahalko duten. Baina, edonola ere, arestian adierazi moduan, autonomia-estandar hori aise gailentzen zaio oinarrizko legeriak gaur egun ezartzen duenari. Legeak, halaber, eskumenen klausula orokor bat gehitzen du, Tokiko Autonomiaren Europako Gutunak berak ezarritakoari jarraikiz; testuak ezartzen baitu toki-erakundeek, betiere legearen esparruaren barruan, beren ekimena gauzatzeko erabateko askatasuna dutela, beren eskumenetik kanpo ez dagoen edo beste aginte bati esleitu ez zaizkion gai guztietan. Hortik ondorioztatzen da EAEko udalerriek beste lurralde-botere publikoek egiten dituzten jarduerekin osagarriak diren jarduerak egin ditzaketela, baldin eta udal-ogasun osoaren finantza-jasangarritasuna arriskuan jartzen ez bada eta oinarrizko legerian azaldutakoaren arabera bikoiztasunik sortzen ez bada, prestazioaren lurralde-eremua eta eremu subjektiboari EAEko Udal Legearen aurreproiektua, Gobernu Kontseiluan onartzeko 2014ko azaroaren 11\n19. 19 EAEko Udal Legearen aurreproiektua, Gobernu Kontseiluan onartzeko 2014ko azaroaren 11 dagokienez (bikoiztasunaren kontzeptuak Legeak berak zedarritzen du). Laugarren tituluak, bestalde, udalen antolaketaren alde jakin batzuk arautzen ditu; hain zuzen ere, Euskadiko toki-gobernua osatzen duten erakundeen kalitatea hobetzera zuzenduta egonda ere oinarrizko legerian jaso ez direnak. Tituluak hiru kapitulu ditu. Lehenengo kapituluak oinarrizko legeriak antolaketa instituzionalaren alorrean jasotzen direnekin osagarriak diren arau batzuk ezartzen ditu. Bigarren kapituluak, aurrenekoaren ildotik, Udal-ordezkarien Estatutuaren alderdi batzuk arautzen ditu, arreta berezia jarriz, besteak beste, oposizio politikoaren ordezkarien estatutuan, udal-taldeetan edo kode etikoen erregulazioan, zeina oso garrantzitsua baita zeren puntako tokian jartzen baitu Euskadi alor horretako tokiko eremuan. Eta, azkenik, hirugarren kapituluan, zuzendaritza-kide publiko profesionalen figura arautzen da. Arautze hori ere aitzindaria da estatu mailan, tokiko araubidearen esparruan. Eta haren xedea da EAEko tokiko gobernuak instituzionalki indartzea, udaleko zuzendaritza-kide publikoaren figura txertatzeko aukera baliatuz (aukera hori toki-erakunde bakoitzak balia dezakeen diskrezio-ahal gisa defini daiteke). Horiek aukeratzeko prozesuaren profesionaltasuna, nagusiki, honetan funtsatzen da: zuzendaritza-kide publikoek, lehenik eta behin eta aldez aurretik, zenbait gaitasun egiaztatu behar dituzte, baina horrek ez du kentzen, behin aipaturiko gaitasun horiek egiaztatu eta gero, toki-erakunde bakoitzeko organo eskudunak zuzendaritza-kideak izendatu ahal izango dituela, diskrezionalitate-tarte arrazoizkoak erabilita. Bosgarren tituluak arautzen ditu, alde batetik, udalerrietako auzotarren betebeharrak eta eskubideak, eta, beste aldetik, zerbitzu-kartak. Lehenengo kapituluaren gaia auzotarren betebeharrak eta eskubideak dira. Herritarren betebeharren edo erantzukizunen atala izan ohi da, hain zuzen, gutxien garatu izan dena gure toki-legerian; hala ere, auzotarrek udalerriko partaide izatearen sentimendua areagotu egiten da, herritarrak diren aldetik dituzten erantzukizunak eta herritartasunaren ideiarekin batera doazen balio zibikoak beren gain hartu ahala. Eskubideen katalogoa ere legearen xedea da, eta, hori egiterakoan, Europako Kontseiluak azken urteotan gaiari buruz onartu dituen gomendioak hartu dira kontuan (Eskualdeko eta Tokiko Botereen Batzarra). Baina, begi-bistakoa denez, kasu bietan (eskubideak eta betebeharrak) ulertu behar da lege honek osatu egiten duela, eta inola ez baztertu, oinarrizko legeetan ezarritakoa. Orobat aurreikusten da EAEko udalek zerbitzu-kartak onartzea, hala badagokio, Espainiako, Europako eta munduko beste leku batzuetako zenbait hiritan egin duten bezala.\n20. 20 Bosgarren titulu honetako bigarren kapituluak zerbitzu-kartak arautzen ditu; udalek bitarteko horiek onartzeko aukera jasotzen du, eta karten edukiaren lerro nagusiak zein diren zehaztu du. Kapitulu horrek, halaber, xedatzen du udalerriek zerbitzu publikoen kalitatea bultzatzeko obligazioa dutela, egiaztatze- edo ebaluazio- sistemen bitartez. Seigarren tituluak berebiziko garrantzia duen gai bat aztertzen du: toki-erakundeen gobernu irekia, gardentasuna eta herritarren parte-hartzea. Xedapen orokorrak azaltzen dituen lehenengo kapituluaren ondoren —zeinean gaia kokatzen baita Gobernu Onaren eta Gobernu Irekiaren printzipioaren barruan eta Legearen aplikazio-eremua aztertzen baita—, bigarren kapituluan EAEko toki-erakundeek erantzun beharreko publizitate aktiboaren betebeharrak arautzen dira, arlo horretan benetako erregulazio zorrotza dakartenak. Bertan ageri den esparru materialen araberako banakatze xehe eta zehatza ez da ohikoa antzeko beste erregulazioetan, eta, gainera, balio erantsi gisa, gardentasunari buruzko obligazioak egokitzen dira tokiko berezko errealitatera eta udaletan erabiltzen diren bitarteko arauemaileetara, ekonomiko-finantzarioetara edo bestelakoetara. Dena den, eskakizun horiek legearen hirugarren xedapen iragankorrean zehazten dira behar bezala. Bertan, horien aplikazioa mailaka ezartzen da, udalerri bakoitzak duen biztanleria-atalasearen arabera, nahiz eta horrek ez duen esan nahi, inola ere, legeak ezartzen dituen eskakizunok ezin direnik lortu, horretarako borondate politikoa eta baliabide teknikoak baldin badaude. Seigarren titulu honetako hirugarren kapituluak informazio publikoa eskuratzeko eskubideari buruzko arau orokor batzuei heltzen die, hau da, gardentasun-printzipioaren eraginkortasunetik segitzen den ondorioetako bat, baina herritarren eskakizunek akuilatuta aktibatzen dena. Eta hor bertan aztertzen dira, orobat, informazio hori eskuratzeari uko eginez gero egin daitezkeen erreklamazioak. Xede hori eta beste batzuk gogoan, Legeak aukera egiten du —beste legegintza-eredu batzuek ez bezala— erreklamazio horien ebazpena aparteko kontseilu edo agintaritza espezifiko eta independente baten esku uzteko. Seigarren tituluko laugarren kapituluak herritarren parte-hartzea arautzen du. Erregulazioak argi eta garbi egiten du herritarren partaidetzarako tresnak sakontzearen alde, Euskadiko toki-eremuan Gobernu Ona sendotzeko bidean. Izan ere, araudi aurreratua da, herritarren benetako parte-hartzea sustatu nahi duena, tokiko politika publikoak bultzatu, diseinatu, landu, gauzatu eta ebaluatzeko sisteman, betiere honako hauek abiapuntutzat hartuta: herritarren parte hartzeko eskubidea indartzea eta partaidetzazko deliberazio prozesuak eraikitzea— EAEko Udal Legearen aurreproiektua, Gobernu Kontseiluan onartzeko 2014ko azaroaren 11\n21. 21 partaidetzazko deliberazio-erabakiaren bitartez—, eta ordenantzak sustatu, landu eta onartzeko prozesuetan eta eta udal-aurrekontuetan gastu publikoaren konpromisoa identifikatzeko prozesuetan parte hartzea antolatzea. Horren guztiaren ondoren, toki-eremuari buruz herritarrek egiten dituzten galdeketak arautzeko erregulazio zabal bat ageri da; espresuki bereizten dira “herri-galdeketak” eta bestelakoak, hala nola “sektoreko galdeketak edo lurralde-eremu mugatuko galdeketak” eta “herri-galdeketa irekiak”. Kapituluaren amaieran, herritarren partaidetzako erakundeak eta Herritarren partaidetzako erakundeen Erregistroa arautzen dira. Legearen VII. tituluan, Politika Publikoen Euskal Kontseilua eta Euskadiko Tokiko Gobernuen Batzordeari buruzkoan, udalerriek, organo horien bidez eta Legeak zehaztutako eran, toki-eremuari eragin diezaioketen politika publikoen prestaketan parte hartzea aurreikusten da. Horrela, bada, Tokiko Politika Publikoen Euskal Kontseilua taxutzen da Euskal Autonomia Erkidegoko erakundeek toki-autonomia erabat errespetatuko dutela bermatzea helburu izango duen kide anitzeko organo iraunkor gisa. Kontseilua organo independentea izango da, eta autonomia organikoa eta funtzionala izango du; baina aurrekontu-ondorioetarako toki-araubidearen gaineko eskumenak dituen Eusko Jaurlaritzako sailera egongo da atxikita. Kontseiluan Autonomia Erkidegoko hiru gobernu-mailek parte hartuko dute (Eusko Jaurlaritza, foru-aldundiak eta udalak), eta artikuluetan zehatz-mehatz azaltzen da zein diren haien eginkizunak eta zeregin instituzional garrantzitsua EAEko erakundeen esparruan politika publikoak koordinatzeko, integratzeko eta bultzatzeko lanean. Tokiko Politika Publikoen Euskal Kontseiluarekiko independente, Euskadiko Tokiko Gobernuen Batzordea sortzen da. Batzorde horretan, udalerriak baino ez daude ordezkatuta, eta alerta goiztiarreko mekanismo baten moduan jokatzea du eginkizun nagusia. Hala, legeen edo legegintzako dekretuen aurreproiektuei buruzko txostenak egingo ditu, eta aurreproiektu edo proiektuok toki-autonomiara egokitzen diren aztertze aldera. Horrela, botere publiko autonomikoen jardueraren aurrean udalerrien autonomia bermatzeko organo nagusia bilakatuko da Euskadiko Tokiko Gobernuen Batzordea. Batzordearen funtsezko eginkizuna izango da gobernu maila horietan izapidetzen ari diren arau-jardueretan, udal-autonomiaren printzipioa urratzeko arriskuaz “ohartaraztera”. Zortzigarren tituluak tokiko zerbitzu publikoen kudeaketa arautzen du, ikuspegi ezberdinetatik begiratuta. EAEko Udal Legearen aurreproiektua, Gobernu Kontseiluan onartzeko 2014ko azaroaren 11\n22. 22 Zortzigarren tituluko lehen kapituluak tokiko zerbitzu publikoen kudeaketa du aztergai, bai eta kudeaketa moldeak eta erakunde instrumentalak ere, zerbitzu horiek emateko bitarteko gisa harturik. Kapituluak 20.000 biztanle baino gutxiago dituzten udalerrietako gutxieneko zerbitzuak arautzen dituen erregulazio berezia jasotzen du. II. kapituluak, berriz, tokiko zerbitzu publikoak kudeatzeko bitarteko toki-erakundeak arautzen ditu. Era berean, EAEko Udal Legeak apustu garbi bat egiten du tokiko zerbitzuen kudeaketa partekatuaren alde, aldundietan integratutako kudeaketarekin kontrajarrita. Hortik segitzen da EAEko tokiko autogobernuaren ereduaren oinarria dela lehentasuna ematea elkarte-oinarridun erakundeei (nagusiki mankomunitateak) eta partzuergoei, tokiko zerbitzuak emateko bitarteko instituzionalak diren aldetik, baldin eta, eskala-arrazoiak direla edo eraginkortasun-arrazoiak direla, beharrezkoa bada zerbitzu horiek udalerrietatik beste instantzia batzuetara eskualdatzea. Udalen finantzaketa —berebiziko garrantzia duen gaia baita— legearen bederatzigarren tituluan lantzen da. Erregulazio hori da, zalantzarik gabe, Euskal Autonomia Erkidegoko Udal Legeak duen ezaugarri berezienetako bat, toki-araubidea lantzen duten gainerako legeen aldean (izan Estatukoak zein erkidegoetakoak). Euskal Autonomia Erkidegoko Udal Legeak arbuiatu egiten du, beraz, eskumenen eta finantzaketaren arteko bereizketa; aitzitik, guztiz kontrakoa da beraren abiaburua: Euskadin tokiko gobernua arautu nahi duen lege batek bi aldeak bateratu behar ditu. Eta hala da. Kontzertu Ekonomikotik ondorioztatzen diren bereizgarritasun ekonomiko-finantzarioen argitan, eta Autonomia Estatutuak berak jasotzen duen erregulazioa aintzakotzat hartuz, komenigarria ez ezik beharrezkoa ere bada tokiko finantzaketaren alorreko zenbait printzipio eta arau jasotzea, betiere espresuki aitortuta EAEko lurralde historikoek beren esparru instituzionaletan eskumen inportanteak dituztela esparru material horretan, baina argi adieraziz eskumenok, aldi berean, Herri Dirubideen Euskal Kontseiluari esleitzen zaion egiteko ezin garrantzitsuagoan uztartu behar direla, bai alor horretan, bai eremu ekonomiko-finantzarioarekin eta aurrekontu- eta finantza-jasangarritasunarekin loturiko beste alor EAEko Udal Legearen aurreproiektua, Gobernu Kontseiluan onartzeko 2014ko azaroaren 11 batzuetan. Aipaturiko bederatzigarren tituluak zenbait xedapen orokor jasotzen du lehenengo kapituluan. Bertan, EAEko tokiko ogasunaren printzipioak aipatzen dira, eta udalerrien finantzaketa baldintzarik gabekoa izango dela dioen araua ere bai, baina baldintzapeko finantzaketa —beti ohiz kanpokoa izango dena— zenbait betebeharri lotuz. Horrez gain, zenbait arau biltzen ditu;\n23. 23 besteak beste, aurrekontuen araubidearen gainean, zorpetze-araubidearen gainean eta kontabilitatearen gainean. Bederatzigarren tituluaren bigarren kapituluaren xedea EAEko udalerrien eta gainerako tokiko erakundeen finantzaketa da. Eta gai garrantzitsu hori arautzeko, Legeak aukerarik zuhurrenaren alde egiten du, Autonomia Erkidegoko hiru gobernu-mailen interesak (erakunde komunak, lurralde historikoak eta udalak) bateratzeko ahaleginean. Horrenbestez, protagonismo handia ematen zaio Herri Dirubideen Euskal Kontseiluari, baina betiere alor horretan lurralde historikoetako foru-organoek, hala badagokie, erabil ditzaketen eskumenak errespetatuta. Euskal Autonomia Erkidegoko Udal Legeak, nolanahi ere, bai gai horietan bai beste batzuetan, EAEko udalerrien ordezkarien parte-hartzea bermatzen du, Herri Dirubideen Euskal Kontseiluak hartu beharreko erabaki-sorta zabal baten aurrean. Horiek horrela, udalaren presentzia zer eremutan den beharrezko identifikatu nahi izan da, hor hartzen diren erabakiek eragin diezaieketelakoan. Erabaki arauemaile horren bitartez, asetuta geratzen da EAEko udalek egin izan duten eskakizuna, ez bakarrik Euskadiko berezko sisteman ikusgarritasuna izateko, baizik eta zuzenean eragiten dieten erabakitze-prozesuetan aktiboki parte hartzeko. Legeak, azkenik, garrantzi handiko sei xedapen gehigarri biltzen ditu: tokiko araugintza-ahalari buruzkoa; zehapen-prozedurei buruzkoa; udalerrien federazioei eta elkarteei buruzkoa; enplegu publikoaren eskaintzak batera egiteari buruzkoa; Estatu osorako gaikuntza duten funtzionarioei eta arlo horretan erakunde komunek eta lurralde historikoek dituzten eskumenei buruzkoa, eta, azkenik, tributuak banatzeko irizpideak zehazterakoan udalerriek parte hartzeari buruzkoa. Gainera, bederatzi xedapen iragankor biltzen ditu: udalerrien eskumen propioen inguruko esparru materialetako eginkizunei buruzkoa; jarduerak burutzen eta zerbitzuak ematen jarraitzeari buruzkoa; zerbitzu-kartei buruzkoa; IV. tituluan jasotako gardentasun-betebeharrak gerorago aplikatzeari buruzkoa; tokiko musika-eskolen eta udal-euskaltegien araubide bereziari buruzkoa; sektore-legeak erregelamendu bidez garatzeari buruzkoa; Euskadiko tokiko Administrazioaren Erregistroaren indarraldiari buruzkoa, eta, azkenik, Tokiko Erakundeen Erregistroaren inguruko hitzarmenei buruzkoa. Xedapen indargabetzaile bat eta sei azken xedapen ere biltzen ditu; horietako batzuk bereziki EAEko Udal Legearen aurreproiektua, Gobernu Kontseiluan onartzeko 2014ko azaroaren 11\n24. 24 garrantzitsuak. Lehenengoa, Arbitraje Batzordearen azaroaren 3ko 5/2003 Erabakian azaldutako doktrinari jarraituz, modu zuzen, berariazko eta oinarrituaren bidez taxutzen du Euskal Autonomia Erkidegoko erakunde komunen eta lurralde historikoetako foru-organoen arteko harremanei buruzko azaroaren 25eko 27/1983 Legearen aldaketa, Dirubideen Euskal Kontseiluari dagokionean; bigarrena, udalerriek kontseilu horretan parte hartzeko sistema berri baten ezartzeari buruzkoa da. Azken xedapenetan hirugarrenak, berriz, beste paragrafo bat eransten dio Gizarteratzeko eta Diru Sarrerak Bermatzeko abenduaren 23ko 18/2008 Legearen 45. artikuluari; eta azken xedapenetan laugarrenak, Zergapideen elkar-egokitasun, erakidetasun eta lankidetasunari buruzko maiatzaren 30eko 3/1989 Legearen 16. artikuluari. Azkenik, bosgarren eta seigarren azken xedapenek legea erregelamendu bidez garatzeari eta legea bera indarrean sartzeari buruzko ohiko aurreikuspenak jasotzen dituzte. EAEko Udal Legearen aurreproiektua, Gobernu Kontseiluan onartzeko 2014ko azaroaren 11 I. TITULUA. LEGEAREN XEDEA ETA PRINTZIPIOAK 1. artikulua.- Legearen xedea eta helburua. 1.- Lege honen xedea da Euskal Autonomia Erkidegoko toki-erakundeetan toki-autonomia garatzea, Tokiko Autonomiaren Europako Gutunean jasotako printzipioei jarraituz. Lege honetan jasotako aurreikuspenen bitartez, lortu nahi da, batez ere, EAEko udalek eta gainerako toki-erakundeek beren toki-autonomia osorik balia dezaten babestu eta bermatzea. 2.- Era berean, lege honen helburua da Euskal Autonomia Erkidegoko tokiko gobernu-mailari eskumen multzo bat ematea, botere politiko propioa izango duela bermatzeko eta bideragarri gerta dakion herritarrei kalitatezko zerbitzuak ematea, tokiko gobernu ireki, garden eta parte-hartzaile baten bidez. 3.- Arau honen bidez, gainera, zehazten da euskal udalerriak Euskal Autonomia Erkidegoko erakunde-sisteman duen lekua, bai euskal politika publikoak diseinatu eta gauzatzen parte hartzeari dagokionez, bai udalerrien finantzaketa-sistema zehazteari eta Kontzertu Ekonomikoaren ondorio diren baliabide publikoak banatzeari dagokionez. 2. artikulua.- Toki-erakundeak eta zerbitzuak ematea. 1.- Lege honetan xedatutakoaren ondorioetarako, hauek izango dira toki-erakundeak:\n25. 25 a) Udalerria b) Kontzejuak eta udalerriarena baino eremu txikiagoko beste lurralde-erakundeak, lurralde bakoitzean dagoen foru-araudian eta toki-araubidean gaineko oinarrizko legerian ezarritakoaren arabera. c) Udalerrien mankomunitateak. d) Arabako Lurralde Historikoko kuadrillak edo beste zernahi erakunde, baldin eta tokiko lurralde-erakunde zenbait biltzen baditu, dagokion izendapen bereziarekin, lege honetan eta aplikatu beharrekoa den gainerako araudian ezarritakoaren arabera. Toki-erakunde horiek nortasun juridikoa izango dute, eta beren helburuak betetzeko gaitasun osoa. 2.- Tokiko zerbitzu publikoak, ahal dela, udalerriak emango ditu, legitimitate demokratiko zuzena duen instantzia den aldetik; eta, hala egitea bideragarria ez bada edo efizientzia edo eraginkortasunagatik bestelakorik komeni bada, orduan, udalerriek berek, udal-autonomiak bere-bereak dituen antolamendu-ahalen arabera eratutako beste toki-erakunde batzuk emango dituzte, Tokiko Autonomiaren Europako Gutunean aurreikusitako eran. 3.- Tokiko zerbitzu publikoak, lurralde historikoetako foru-arauen bidez arautzen denarekin bat, beste edozein toki-erakundek ere eman ahal izango ditu. Zerbitzuak udalez gaindiko toki-erakundeek eman behar badituzte, kontuan izango dira, beti, erakundeak osatuko dituzten EAEko Udal Legearen aurreproiektua, Gobernu Kontseiluan onartzeko 2014ko azaroaren 11 udalerri guztien borondatea eta eskaera. 4.- Zerbitzuak hainbat lurralde historikotako udalerriei ematen dizkieten toki-erakundeak lege honen VIII. tituluan arautuko dira. 3. artikulua.- Eskumen-titulua. 1.- Lege hau onartzen da Euskal Autonomia Erkidegoari Konstituzioaren azken xedapenetan lehenengoak, Euskal Herrirako Autonomia Estatutua onartzen duen abenduaren 18ko 3/1979 Lege Organikoak eta Euskal Autonomia Erkidegoarekiko Kontzertu Ekonomikoa onartzen duen Legeak ematen dizkioten eskumenak baliatuz. 2.- Eusko Legebiltzarrak toki mailan duen legegintzarako ahala baliatzen da esparru material horren gainean euskal lurralde historikoek dauzkaten berezko eskumenak ezertan galarazi\n26. 26 EAEko Udal Legearen aurreproiektua, Gobernu Kontseiluan onartzeko 2014ko azaroaren 11 gabe. 4. artikulua.- Printzipioak. 1.- Udalerrien eta gainerako toki-erakundeen zuzendaritza politikoa eta gobernu-ekintza garatuko da lege honetan ezarritakoaren arabera eta honako printzipio hauei jarraituz: a) Toki-autonomiaren printzipioa. b) Finantza-autonomiaren printzipioa, aurrekontu-egonkortasunaren eta finantza-jasangarritasunaren printzipioen barruan. c) Autoantolaketa-printzipioa. d) Herritarrek tokiko zerbitzu publikoetara jotzeko berdintasunaren printzipioa. e) Herritarrekiko hurbiltasun-printzipioa. f) Elkartasunaren eta ingurumen jasangarritasunaren printzipioa. g) Herritarrek tokiko politika publikoak formulatu eta gauzatzeko prozesuetan parte hartzearen printzipioa. h) Gardentasunaren printzipioa, etika publikoaren garapena eta gobernu onaren printzipioetara egokitzea. i) Emakumeen eta gizonen arteko berdintasunaren printzipioa j) Aniztasun politikoaren eta inpartzialtasunaren printzipioa. k) Tokiko ekintza publikoaren efikazia- eta efizientzia-printzipioa: ekintza publikoa herritarren beharrizanak antzeman, hartu eta asetzera bideratu behar da;eta, horretarako, tresna egokiak baliatu behar dira, politiken eta zerbitzuen plangintzarako, kudeaketarako eta ebaluaziorako prozesuak modu ordenatuan egingo direla eta horiek etengabe hobetuko direla bermatzeko. 2. Era berean, Euskal Autonomia Erkidegoko eta lurralde historikoetako organoek, udalerriei eta gainerako toki-erakundeei eskumenak eta erantzukizun publikoak esleitzen dizkietenean – araugintzakoak nahiz betearaztekoak izan–, honako printzipio hauek errespetatu beharko dituzte: a) Finantza-nahikotasunaren printzipioa: udalerriei eta toki-erakundeei eman zaizkien eskumenak baliatzeko finantza-nahikotasuna bermatu behar zaie. b) Subsidiariotasun-printzipioa: tokiko izaera duen edozein eskumen tokiko gobernu-\n27. 27 maila ez dagokion beste instantziaren bati eman ahal izateko, justifikatu egin beharko da efizientziazko eta eskalako ekonomiako arrazoien bidez. c) Bereizte-printzipioa, betiere printzipio hori aplikatzea bideragarria bada kasuan kasuko udalerrien edo, hala badagokio, toki-erakundeen kudeaketa-ahalmena kontuan hartuta. EAEko Udal Legearen aurreproiektua, Gobernu Kontseiluan onartzeko 2014ko azaroaren 11 5. artikulua.- Toki-autonomiaren printzipioaren bermea. 1.- Toki-autonomiaren printzipioa bermatze aldera, udalerriek eskubidea izango dute aktiboki parte hartzeko EAEko erakundeetako gobernu-maila guztietako araugintza-prozesuetan, arauak zuzenean eragiten dienean udalerrien eskumen propioei. 2.- Udalerriek aktiboki parte hartzeko eskubide hori EAEko erakunde eskudunek abiarazi nahi dituzten eta toki-autonomiari eragiten dioten edo eragin diezaioketen programa, proiektu, plan eta politika publiko guztietarako da. 3.- Aurreko paragrafoan aurreikusitako parte hartzeko eskubidea gobernu-maila bakoitzak taxutuko du, auto-gobernurako dituen ahalak erabiliz. 6. artikulua. - EAEko toki-erakundeen hizkuntza ofiziala. 1.- Euskara, gaztelania bezala, Euskal Autonomia Erkidegoko toki-erakundeen hizkuntza ofiziala da; eta, alde horretatik, beren jardueretan zerbitzu- eta lan-hizkuntza izango da, erabilera normala eta orokorra izango duena. Edonola ere, herritarrek eskubide osoa izango dute tokiko erakundeekiko harremanak zer hizkuntzatan izan nahi dituzten aukeratzeko; eta, hortaz, tokiko erakundeek hizkuntza horretan eskaini beharko diete arreta, eta horretarako behar diren neurriak hartu beharko dituzte. 2.- Toki-erakundeetako organoen deialdiak, gai-zerrendak, mozioak, boto partikularrak, erabaki-proposamenak, informazio-batzordeen irizpenak, erabakiak eta aktak euskaraz idatzi ahal izango dira. Ahalmen hori baliatu ahal izango da –aipatu berri diren kasuetan–, baldin eta, toki-erakundearen barruan, euskaraz ez dakiela behar bezala alegatzen duen ezein kideren eskubideak urratzen ez badira, Euskararen Erabilera Normalizatzeko 10/1982 Oinarrizko Legean aurreikusitakoa ezertan galarazi gabe. Ebazpenak, aktak eta erabakiak euskaraz idazten direnean, euskaraz bidaliko zaizkie kopiak edo laburpenak EAEko administrazioari eta\n28. 28 EAEko Udal Legearen aurreproiektua, Gobernu Kontseiluan onartzeko 2014ko azaroaren 11 Estatukoari, toki-araubideari buruzko oinarrizko legeriari jarraituz. 3.- Toki-erakundeek, Euskal Autonomia Erkidegoaren barruan, –erakunde barruko, beste edozein administrazio publikorekiko edo, are, partikularrekiko harremanetan– bi hizkuntza ofizialak erabiltzeko aukera gorabehera, behar diren mekanismoak sortu beharko dituzte, herritarrek karga edo betebeharrik eragingo dieten inolako formaltasun eta baldintzarik gabe baliatu ahal izan dezaten komunikazioak beste hizkuntzan jasotzeko daukaten eskubidea. 7. artikulua.- Euskararen erabilerarekiko udal-eskumenak. 1.- Udalerriek euskararen erabilera sustatzeko eta beren eskumeneko zerbitzuetan euskararen erabilera normalizatzeko plangintza egiteko eskumena dute. Ondorio horietarako, udalerri bakoitzak behar diren neurriak hartuko ditu, eta euskararen erabilera normalizatzeko planak onartu eta garatuko ditu, kontuan izanik erakunde komunek eta indarrean dagoen legeriak ezarritako plangintza-irizpideak eta euskararen erabilerarako onartutako araudia. 2.- Era berean, udalerriek eskumena dute beren lurralde-eremuan euskararen ezagutza sustatzeko eta erabilera dinamizatzeko, zuzenean horretarako zerbitzuak eta jarduerak antolatuz nahiz beste pertsona edo erakunde batzuek euskara sustatu eta dinamizatzeko burutzen dituzten jardueren finantzaketan lagunduz. 3.- Udalerriei dagokie, halaber, beren lurralde- eta eskumen-eremuko izen ofizialak finkatzea eta, oro har, toponimoen eta leku geografikoen gaineko prozedura arautu eta haiek onartzea, horrek ezertan galarazi gabe Euskararen Erabilera Normalizatzeko azaroaren 24ko 10/1982 Oinarrizko Legearen 10. artikuluan eta aplikatu beharrekoa den gainerako legerian ezarritakoa. 4.- Toki-erakundeek elebitasuna bermatuko dute hizkuntza-paisaian, seinale publikoetan eta beren lurralde- eta eskumen-eremuan zabaltzen eta jasotzen dituzten ohiko nahiz noizbehinkako iragarkietan. 5.- Udalerriek euskararen erabileraren eremuan aitortuak dituzten eskumenak baliatu ahal izango dituzte ordenantzak, erregelamenduak eta jarduera-planak onartuz. 6.- Toki-erakundeek euskararen arloan aitortuak dituzten eskumenak baliatzeko, hitzarmenak izenpetu ahal izango dituzte; mankomunitate, partzuergo, elkarte eta udalerriz gaindiko\n29. 29 bestelako erakundeak sortu edo halakoetan esku hartu ahal izango dute, eta elkarlanerako beste modu batzuetara jo ahal izango dute. 7.- Toki-erakundeek beren arteko harremanetan eta Euskal Autonomia Erkidegoko gainerako administrazio publikoekiko harremanetan euskara gero eta gehiago erabil dadin sustatuko dute; horretarako, adostasuna bilatuko dute, eta, edonola ere, hizkuntza ofizial bat nahiz bestea erabili ahal izango dute, beste hizkuntza ofizialerako itzulpenik aurkeztu beharrik izan gabe. EAEko Udal Legearen aurreproiektua, Gobernu Kontseiluan onartzeko 2014ko azaroaren 11 II. TITULUA.- UDALERRIA ETA GAINERAKO EUSKAL TOKI ERAKUNDEAK I. KAPITULUA.- UDALERRIA. 8. artikulua.- Udalerria. 1.- Udalerria da, zuzeneko legitimitate demokratikoa duen gobernu-maila izanik, Euskal Autonomia Erkidegoko oinarrizko toki-erakundea. 2.- Era berean, udalerria da herritarrek tokiko gai publikoetan parte hartzeko duten bidea. 9. artikulua.- Toki-autonomia. 1.- Euskal Autonomia Erkidegoko udalerriek autonomia osoa dute, ordenamendu juridikoaren barruan, toki-interes publikoko gaiak antolatu eta kudeatzeko. 2.- Udalerrien jarduera arauemaile eta betearazlearen berariazko helburua izango da herritarren bizi-kalitatea hobetzea. 3.- Euskal Autonomia Erkidegoko udalerriek, beren autonomia propioaren eta ordenamendu juridikoak esleitutako eskumenen esparruan, politika propio eta berezituak taxutu eta aplikatu ahal izango dituzte; eta, kasuaren arabera, dauzkaten baliabideen araberako lehentasunak ezarriko dituzte. 4.- Udal-organoek hartzen dituzten erabakiak aurrekontuen egonkortasunaren eta finantzen jasangarritasunaren printzipioetara bilduko dira, beti. 10. artikulua.- Autoantolaketarako ahala.\n30. 30 1.- Tokiko Autonomiaren Europako Gutunean xedatutakoari jarraituz, udalerriek berek ezarriko dituzte beren eskumenak baliatzeko behar dituzten antolamendua eta administrazio- eta instrumentu-egiturak, horrela, gobernu eta administrazio onaren printzipioa benetan gauzatzeko, eta baliabide publikoak finantzen jasangarritasunaren aldetik modu eraginkor eta efizientean kudeatzeko. 2.- Udalerriek lege honetan, toki-araubidearen inguruko oinarrizko legerian eta aplikatu beharreko gainerako arauetan jasotako printzipio eta arauetara egokituko dituzte antolaketaren arloko erabakiak. 3.- Udalerriek, gainera –autoantolaketarako ahalaren adierazgarri– obrak egiteko eta tokiko zerbitzu publikoak emateko elkarte gisako formuletara jotzeko eskubidea dute. Bereziki, zerbitzuak mankomunitate eta partzuergoen bidez eskainita, Toki Autonomiaren Europako Gutunean aurreikusi bezala, berariaz zaintzen dira subsidiariotasun- eta hurbiltasun-printzipioak, EAEko Udal Legearen aurreproiektua, Gobernu Kontseiluan onartzeko 2014ko azaroaren 11 bai eta toki-autonomiarena ere. 11. artikulua.- Toki-erakundeen erregistroa. 1.- Euskal Autonomia Erkidegoko Administrazio Orokorrean, Toki Erakundeen Erregistro bakar bat egongo da, eskumenak baliatzeko informazio fidagarria bermatzeko, toki-autonomiaren printzipioa zaintzeko eta organo- eta gastu-bikoiztasunak ekiditeko. 2.- Erregistroaren funtzionamendua erregelamendu bidez ezarriko da. 3.- Erregistroan egiten den idatzohar oro kasuan kasuko toki-erakundeari dagokion lurralde historikoari jakinaraziko zaio, berehala. . II. KAPITULUA.- BESTE TOKI-ERAKUNDE BATZUK. 12. artikulua.- Toki-erakundeak eta lurralde historikoen eskumenak. 1.- Lege honek euskal lurralde historikoek udalerria baino lurralde-eremu txikiagoko eta udalerriaz gaindiko erakundeekiko dituzten eskumen arauemaile eta betearazleak aitortu eta babesten ditu. 2.- Zehatzago esanda, Arabako Lurralde Historikoan kontzejuen, kuadrillen eta ermandadeen\n31. 31 existentzia bermatzen da, betiere lurralde horretako foru-arauek halakoak aurreikusten dituen kasuetan. 3.- Era berean, lurralde historikoetako foru-organoek, toki-araubidearen oinarrizko legerian xedatutakoarekin eta lege honetan eta beren eskumenetan aurreikusitakoarekin bat, bakoitzak bere lurralde-eremuko toki-erakundeen ezaugarri historikoak babestu eta bermatuko dituzte. EAEko Udal Legearen aurreproiektua, Gobernu Kontseiluan onartzeko 2014ko azaroaren 11 13. artikulua.- Udalerria baino lurralde-eremu txikiagoko erakundeak. Oinarrizko legerian xedatutakoa gorabehera, euskal lurralde historikoetako kasuan kasuko foru-organoei dagokie udalerria baino lurralde-eremu txikiagoko erakundeekiko eskumen arauemaile eta betearazleak baliatzea, bai eta izaera ekonomiko-finantzarioa dutenak ere. III. TITULUA. UDAL-ESKUMENAK. 14. artikulua.- Udal-eskumenak. Printzipio orokorrak. 1.- Lege edo foru-arau bidez ezartzen diren udal-eskumenak hiru motatakoak izan daitezke: propioak, transferituak edo eskuordetuak. 2.- Udalerrien eskumen propiotzat hartzen dira, lege honen 17. artikuluan ezarritako esparru materialen zerrendarekin bat etorrita, legeetan eta foru-arauetan izaera horrekin onartzen diren eskumenak. 3.- Udalen auto-gobernua eskumen propioak emanez bermatzen da, eta, salbuespen gisa soilik, eskumen transferitu edo eskuordetuen bitartez. 4.- Era berean, udalerriek eskumen propio, transferitu edo eskuordetuetan sartzen ez den beste edozein jarduera, zerbitzu edo prestazio garatu ahal izango dute –tokiko komunitatearen intereserako–, baldin eta, lege honetan azaldutakoaren arabera, bikoiztasun-egoerarik sortzen ez bada eta udal-ogasun osoaren finantza-jasangarritasuna arriskuan jartzen ez bada. 5.- Udalerriei eskumen propioak esleitzerakoan kontuan izango dira finantza-nahikotasunaren printzipioa, herritarrekiko hurbiltasunaren printzipioa, subsidiariotasun-printzipioa eta, kasuaren arabera, bereizte-printzipioa, lege honetan aurreikusitakoarekin bat.\n32. 32 EAEko Udal Legearen aurreproiektua, Gobernu Kontseiluan onartzeko 2014ko azaroaren 11 15. artikulua.- Udal-eskumenaren definizioa. 1.- Udal-eskumena da, legeetan edo foru-arauetan aurreikusitakoaren arabera, udalerriari esparru material jakin batean edo sektore edo erakunde berezi batean dagozkion ahalmen eta eginkizunen multzoa edo sorta. 2.- Udal-eginkizun edo -ahalmenak izan daitezke arauemaile edo antolamendukoak, plangintzakoak, programaziokoak, sustapenekoak, kudeaketakoak edo betearazleak. 3.- Edonola ere, udalerriei eskumen bat propiotzat esleitzen bazaie, artikulu honen bigarren paragrafoan deskribaturiko ahalmen guzti-guztiak izango dituzte, salbu eta lege-testuan eginkizunen aldetik mugaketa jakin bat ezartzen bada. 16. artikulua.- Udal-eskumenen klausula unibertsala, eta eskumen propio, transferitu edo eskuordetu ez diren jarduera, zerbitzu edo prestazioak. 1.- Udalerriek, beren eskumen propio, transferitu edo eskuordetuetan sartu ez arren, beste edozein jarduera, zerbitzu edo prestazio garatu ahal izango dute, baldin eta herritarren bizi-kalitatearen hobekuntza dakarren edozein jarduera-eremu antolatu eta kudeatzeko bada eta komunitatearen edonolako behar edo interesei erantzuten badie. 2.- Edonola ere, eta zerbitzuen antolamendu edo prestazioan bikoiztasunak ekidite aldera, udalerriek ezin izango dituzte zenbait eskumen beren gain hartu edo baliatu; hain zuzen ere, ordenamendu juridikoak, eskumenen esleipen-sistemaren arabera, berariaz beste gobernu-maila batentzat gordetzen dituen jarduera, zerbitzu edo prestazioen gainekoak. 3.- Lege honen ondorioetarako, bikoiztasuntzat jotzen da jarduera, zerbitzu edo prestazio bat bi administrazio publikok edo gehiagok aldi berean burutzea, lurralde-espazio berean eta biztanleria berberarentzat. 4.- Nolanahi ere, ez da bikoiztasuntzat joko jarduera, zerbitzu edo prestazioa beste administrazio publiko batzuk berariaz finantzatutakoak badira edo administrazio horiek bultzatutako politika edo programen ondorio badira. 5.- Artikulu honen lehenengo paragrafoan aurreikusitako jarduerak, zerbitzuak edo prestazioak horiei ekiten dien udalerriak finantzatuko ditu, oso-osorik, salbu eta lege edo foru-arauren\n33. 33 batean berariaz bestelakorik aurreikusten bada edo, salbuespen modura, erkidego- edo foru-erakundeen EAEko Udal Legearen aurreproiektua, Gobernu Kontseiluan onartzeko 2014ko azaroaren 11 politika berezi baten arabera diruz laguntzekoa bada. 6.- Dagokion legerian eta foru-arauetan aurreikusitakoaren arabera aurrekontu-egonkortasunaren eta finantza-jasangarritasunaren helburuak betetzen ez dituzten udalerriek, izatekotan ere, beren plan ekonomiko-finantzarioan aurreikusitakoaren arabera eta erakunde eskudunek ezartzen dituzten baldintzetan soilik baliatu ahal izango dituzte artikulu honen 1. paragrafoan ezarritako eskumenak. 7.- Udalerriak eskumen propio, transferitu edo eskuordetuetan sartzen ez diren jarduera, zerbitzu edo prestazioak bultzatu nahi baditu, bikoiztasunik ez dagoela eta finantzen ikuspegitik jasangarria dela erakusteko eskakizun guztiak betetzen dituela justifikatu beharko du, txosten batean. Eusko Jaurlaritzak erregelamendu mailako arau bidez ezarriko du zer prozedura jarraitu behar duten udalerriek –beren eskumeneko jarduera, zerbitzu edo prestazioei buruz bikoiztasunik ikusten dutenean– kasuan kasuko sailak egin beharreko nahitaezko txostenak eskatzeko; eta zer irizpide bete behar diren txostenak egiteko. 8.- Aurreko paragrafoan aurreikusitako txostena alkateak eskatuko du, eta osoko bilkurari horren berri emango dio. Txosten hori arlo horretan eskumena duen administrazioari igorriko zaio, bai eta finantza-babesa esleitua duen foru-aldundiari. Erakunde horiek egiten dituzten txostenak lotesleak eta arrazoituak izango dira, eta ezezkoa eman ahal izango dute, soilik, bikoiztasunik badago edo udalerriaren finantza-jasangarritasunari eragiten zaiola iritzi badiote. Txosten horiek egiteko hogei eguneko epea izango dute. Epe horretan txostenik egiten ez bada, udalerriek aurrera jarraitu ahal izango dute hasierako asmoarekin. 17. artikulua.- Udalerrien eskumen propioak. 1.- Lege honetan eta aplikatu beharreko legerian xedatutakoaren esparruan, udalerriek honako esparru material hauetan erabili ahal izango dituzte eskumen propioak: 1) Babes zibila, emergentziak, eta suteen prebentzioa eta itzaltzea antolatzea eta kudeatzea. 2) Espazio publikoetan bizikidetza-harremanak antolatzea eta kudeatzea.\n34. 34 3) Titulartasun publikoko zerbitzu, ekipamendu, azpiegitura eta instalazioen erabilera antolatzea eta kudeatzea. 4) Udaltzaingoa, trafikoa, bide-segurtasuna eta ibilgailuen aparkalekuak antolatzea eta kudeatzea, eta herritarren segurtasunean laguntzea. 5) Espazio publikoetan eta konkurrentzia publikoko leku eta establezimenduetan antolatutako ekintzetako segurtasuna antolatzea eta kudeatzea. 6) Konpainiako animalien eta arriskutsuak izan daitezkeen animalien arloa antolatzea eta kudeatzea. 7) Etxebizitzen plangintza, programazioa eta kudeaketa, eta babes publikoko etxebizitzen plangintzan parte hartzea. 8) Ingurumenaren babesa eta garapen jasangarria modu osagarrian antolatzea, sustatzea, kudeatzea eta defendatzea, hiriguneetan kutsadura akustikoa, argiaren kutsadura eta airearen kutsaduraren aurkako babesa barne hartuta. EAEko Udal Legearen aurreproiektua, Gobernu Kontseiluan onartzeko 2014ko azaroaren 11 9) Hirigintzaren antolamendua, kudeaketa, exekuzioa eta diziplina. 10) Osasun publikoa sustatzea, kudeatzea, defendatzea eta babestea. 11) Erabiltzaile eta kontsumitzaileen defentsa eta babesa antolatzea, planifikatzea eta kudeatzea. 12) Hilerrien eta hileta-zerbitzuen antolamendua, plangintza eta kudeaketa, baita osasun arloko kontrola ere. 13) Gizarte-zerbitzuak antolatzea, planifikatzea eta kudeatzea. 14) Diru-sarreren bermea eta gizarteratzea antolatzea, programatzea eta kudeatzea. 15) Zerbitzuak antolatzea, kudeatzea, ematea eta kontrolatzea hiri-erabileradun uraren ziklo integralean. Honako hauek daude barne hartuta: uraren goi-hornidura; uraren behe-hornidura; saneamendua edo biztanleguneetako hondakin-uren eta euri-uren bilketa, eta\n35. 35 EAEko Udal Legearen aurreproiektua, Gobernu Kontseiluan onartzeko 2014ko azaroaren 11 hiriko hondakin-uren arazketa. 16) Argiteria publikoa, bide-garbiketa, biztanleguneetako sarbideak eta kale-zoladura antolatzea eta kudeatzea, eta zerbitzu horiek ematea. 17) Udal-hondakinak edo hiri-hondakin solidoak bildu eta tratatzeko zerbitzuak antolatzea, kudeatzea, ematea eta kontrolatzea, eta hondakin gutxiago sortzeko plangintza, programazioa eta diziplina ezartzea. 18) Bidaiarien hiri barruko garraio publikoa –garraiobidea edozein dela–antolatzea, planifikatzea, programatzea, kudeatzea eta sustatzea, eta horien inguruko diziplina ezartzea, betiere garraioa udalerriaren barruan egiten bada osorik. 19) Kirola eta kirol-jarduerak antolatzea eta sustatzea, eta erabilera publikoko kirol-ekipamenduak kudeatzea. 20) Kultura eta kultura-jarduerak antolatzea eta sustatzea, eta erabilera publikoko kultura-ekipamenduak kudeatzea. 21) Udal-ondare historikoa babestea eta kontserbatzea, eta babes-plan bereziak eta katalogoak egitea eta onartzea. 22) Tokiko turismoa sustatzea eta kudeatzea. 23) Irakaskuntzaren programazioa egiten eta derrigorrezko eskolatze-aldia betetzeko zaintzan parte hartzea, bai eta haur-hezkuntzako, lehen hezkuntzako eta hezkuntza bereziko ikastetxe publikoen eraikinak kontserbatzea, mantentzea eta zaintzea ere. Era berean, hezkuntza-administrazioari laguntzea, ikastetxe publiko berriak egiteko behar dituen orubeak aurkitzen. 24) Zerbitzu-jarduerak antolatzea eta kudeatzea. 25) Tokiko ekonomia- eta gizarte-garapena, eta tokiko enplegu-planak edo -politikak. 26) Euskararen erabilera sustatzeko udal-planak idatzi, onartu eta kudeatzea, lege honen 7. artikuluan xedatutakoa gorabehera.\n36. 36 27) Genero-berdintasunaren eta ekitatea sustatzearen arloko politikak antolatzea eta kudeatzea. 28) Udal-ondarea kudeatzea eta ondare horren erabilera, zertarakoa, kontserbazioa eta mantentze-lana arautzea, betiere foru-araudiarekin bat. 29) Hondartza, laku eta mendietan egiten diren jarduerak eta erabilerak antolatzea, kudeatzea eta zaintzea, arlo horretan lurralde historikoek dituzten eskumenak eragotzi gabe. Hondartzetarako sarbideak antolatzea eta haien garbiketa-zerbitzua ematea. 30) Herritarren partaidetza, gardentasuna, gobernu ona bultzatzeko eta teknologia berriak eskueran izateko azpiegiturak antolatzea eta kudeatzea. Administrazio elektronikoa, arrazionalizazioa eta prozedurak erraztea. Batez ere, herritarrek informazioaren teknologiak eta komunikazioak modu efiziente eta jasangarrian erabil ditzaten bultzatuko dute, beren udal-mugartean. 31) Udalerriarenak diren herri barruko bide publikoak eta baserri-bideak antolatzea eta kudeatzea (kontserbatzea eta mantentzea barne). 32) Udalerriko bideetan, pertsona, ibilgailu –motordun zein bestelako– eta animalien mugikortasuna eta irisgarritasuna nahiz pertsona eta salgaien garraioa antolatzea, kudeatzea, sustatzea eta diziplina-modua zehaztea; horretarako, beharrezko iritzitako baliabide materialak, teknikoak eta giza baliabideak jarri ahal izango dituzte. 33) Establezimendu publikoak eta jolas-jarduerak antolatzea eta kudeatzea. 34) Barne-merkataritza antolatzea eta kudeatzea. Zehatzago esanda, merkatu, hornidura-merkatu, azoka, lonja, hiltegi eta kalez kaleko merkataritza antolatzea eta kudeatzea. Hor sartzen dira, era berean, txikizkako merkataritza eta merkataritzako ekipamendu handiak planifikatzea eta antolatzea, hirigintza-antolamenduko irizpideei eta lurzoruaren arrazoizko erabilerari erantzunez, bai eta ibilgailuak eta bestelako salgaiak espazio publikoetan salerostea erregulatzea, ikuskatzea eta arlo horretako zehapen-ahalmena. 35) Immigrazio alorrean gizarteratze-politikak kudeatzea, atzerritartasunaren inguruko legeriarekin bat etorrita eta erakunde autonomikoekin lankidetzan. EAEko Udal Legearen aurreproiektua, Gobernu Kontseiluan onartzeko 2014ko azaroaren 11\n37. 37 EAEko Udal Legearen aurreproiektua, Gobernu Kontseiluan onartzeko 2014ko azaroaren 11 36) Gazteria-politikak planifikatzea, antolatzea eta kudeatzea. 37) Garapenerako lankidetza alorreko politikak planifikatzea, antolatzea eta kudeatzea. 2.- Toki-autonomiaren printzipioa bermatze aldera, Eusko Legebiltzarraren sektore-legeek edo, kasuan kasu, artikulu honen lehenengo paragrafoan jasotako esparru materialen arloan eskumen propioak ematen dizkien foru-arauek aurreko paragrafoan materia bakoitzerako aurreikusitako ahalmenak babestuko dituzte. Udalerrientzat gordetako ahalmen horien edozein murrizketa egoki arrazoitu beharko da, subsidiariotasun- eta proportzionaltasun-printzipioekin bat etorrita, eta arau bidez gauzatu beharko da beren-beregi. 3.- Nolanahi ere, legeek eta foru-arauek, udalerriei eskumenak propio gisa esleitzen dizkietelarik, artikulu honen lehenengo paragrafoan aurreikusitako udal-autonomiaren eremuan zehazten duten ahalmenak handitu ahal izango dituzte, betiere, eskumen horien titular diren udalerrien finantza-nahikotasuna bermatuta, IX. tituluan eta eskumenak baliatzeari eta gaiaren araberako finantzaketari buruzko berariazko araubideak arautzen dituen lege honetako xedapen gehigarrietan aurreikusten den eran. 18.- Udalerrien eskumen propioak lege edo foru-arau bidez esleitzea: eskakizunak. 1.- Udalerrien eskumen propioak zeintzuk diren Eusko Legebiltzarraren lege bidez edota foru-arau bidez zehaztu beharko dira, nahitaez, eta eskumen horiek esleitzearen komenigarritasuna lege honetako 14.5 artikuluan jasotako printzipioen arabera ebaluatu beharko da. Prozesu horietan, aintzat hartuko dira bereziki hurbiltasun- eta subsidiariotasun-printzipioak, hala baitago aurreikusita Tokiko Autonomiaren Europako Gutunean. 2.- Udalerriei eskumenak ematen dizkien lege-proiektuarekin edota foru-arauren proiektuarekin batera txosten ekonomiko bat egingo da. Txosten horretan jasoko da araugintzako erabaki horiek administrazio publikoen finantza baliabideetan izango duten eragina, eta bereziki Autonomia Erkidegoko gobernu-maila ezberdinen artean banatu beharreko finantza-baliabideen barne banaketan izango duten eragina. Jaso egin beharko da, halaber, eskumen horiek aurrekontu-egonkortasunaren eta finantza-jasangarritasunaren printzipioetan izango duten eragina, baita zerbitzu publikoak ematean efizientzia-printzipioan izango duten eragina ere. 3.- Udalerriei eskumenak esleitzen dizkien legeek eta foru-arauek eranskin berezi batean\n38. 38 bilduko dute zenbatekoa den udalerrien finantza-nahikotasuna bermatzeko behar baliabide-zuzkidura. Zuzkidura horrek ez du euskal administrazio publikoentzat, bere osotasunean hartuta, gastu handiago ekarriko, salbu eta Herri Dirubideen Euskal Kontseiluak, hartarako egindako kontsultaren ondoren, baimentzen badu. 4.- Era berean, udalerrien eskumen propioen eremuetako sektoreko legeen erregelamendu bidezko garapenak zerbitzuak, jarduerak edota prestazioak zehaztea dakarrenean, bermatu egin beharko da aurreko paragrafoan aurreikusitakoa. 5.- Udalerriei eskumenak esleitzeko legeek eta foru-arauek, artikulu honetan aurreikusitakoarekin bat etorrita, beren-beregi zehaztu beharko dituzte esparru material bakoitzeko ahalmenak eta eginkizunak, lege honetako 16. artikuluko 3 eta 4 paragrafoetan adierazitako bikoiztasunik ez dela gertatuko bermatzeko. EAEko Udal Legearen aurreproiektua, Gobernu Kontseiluan onartzeko 2014ko azaroaren 11 19. artikulua.- Udal-eskumenak bermatzea eta gauzatzea. 1.- Eskumen propioak edukitzeak esan nahi du udalerriek dutela arloko legeriak edota foru-botere araugileak, 17. artikuluan aurreikusitakoarekin lotuta, mugarritutako esparru materialen inguruko eginkizunen eta ahalmenen titulartasuna lege honek. 2.- Udalerriek beren kasa gauzatu ahal izango dituzte eskumen propioak, edota indarreko legeriak aurreikusitako elkartzeko beste formula egoki batzuk erabilita, halako moldez non eskumen propioen ondoriozko obrak egitea eta zerbitzuen prestazioa edo kudeaketa erraztuko den, betiere eragindako udalerriek zehaztutakoaren arabera. 3.- Era berean, lurralde historikoetako foru-arauek, edo Autonomia Erkidegoak, lege honetako VIII. tituluak xedatutakoaren arabera, beste formula instituzional batzuk ezarri ahal izango dituzte, udalartekoak, esaterako, edota udalaz gaindiko mugapeak. Eta efizientziako eta eskalako ekonomiako arrazoiak behartuta, kudeaketa emaitzak hobetu egin behar direnean, formula horiek, subsidiarioki eta modu osagarrian, bermatu egingo dute elkartzeko beste formula batzuk udalerrien eskumenak antolatu eta gauzatu egingo dituztela. Formula instituzional horiek ezartzeko, aplikagarria den oinarrizko legerian, lege honetan eta foru-arauetan aurreikusitako baldintzak bete beharko dira. 4.- Dena dela, toki-araubidearen oinarrizko legeriak eta foru-arauek ezarritakoarekin bat etorrita,\n39. 39 foru-organo eskudunek laguntza teknikoa emango diete bakoitzak bere lurralde historikoko udalerriei, legeek edota, kasuan kasu, foru-arauek udalerriei esleitutako eskumenak benetan gauzatzen direla bermatzeko. EAEko Udal Legearen aurreproiektua, Gobernu Kontseiluan onartzeko 2014ko azaroaren 11 20. artikulua.- Eskumenak eskuordetzea eta transferitzea. 1.- Euskal Autonomia Erkidegoko erakunde komunek eta lurralde historikoetako foru-organoek udalerriei edo toki-erakundeei transferitu edo eskuordetu ahal izango dizkiete eskumenak. 2.- Transferentziaren eta eskuordetzearen bidez, bereizte-printzipioa gauzatzeko aukera egongo da. 21. artikulua.- Eskumenak transferitzea. 1.- Eusko Legebiltzarraren lege baten bidez edo foru-arau baten bidez, autonomia erkidegoaren edo lurralde historikoaren eskumen propioak transferitu ahal izango zaizkie udalerriei. 2.- Transferentzia egiten duen lege edo foru-arauan zehaztu beharko da transferentziaren araubide juridikoa. 3.- Dena dela, udalerriei edozein eskumen transferitzeko, eskumenak egoki gauzatzeko behar besteko finantzaketa egon beharko da. 4.- Autonomia-erkidegoko edo lurralde historikoko erakunde eskudunek, egoki iritziz gero, eta betiere transferentzia arautzeko legearen edota foru-arauaren bidez, antolatzeko, planifikatzeko, koordinazio orokorraz arduratzeko eta kontrolatzeko ahalmenak bere eskuetan gordetzea erabaki ahal izango dute. 22. artikulua.- Eskumenak eskuordetzan ematea. 1.- Euskal Autonomia Erkidegoko erakunde komunek eta lurralde historikoetako foru-organoek, udalei propiotzat esleitu ezik, udalerriei edo beste toki-erakunde batzuei eskuordetu ahal izango dizkiete beren eskumen propioak. 2.- Euskal erakunde eskudunek hainbat udalerriri edota beste toki-erakunde batzuei eskuordetzan ematen badizkiete eskumenak, eskuordetze prozesu horietan homogeneotasun-\n40. 40 EAEko Udal Legearen aurreproiektua, Gobernu Kontseiluan onartzeko 2014ko azaroaren 11 irizpideak erabiliko dituzte. 3.- Eskumenak eskuordetzearen xedea da zerbitzu publikoen prestazioaren efizientzia hobetzea eta administrazio-bikoiztasunak ekiditea, lege honek 16 artikuluaren 3. eta 4. paragrafoetan aurreikusitako eran, bai eta toki-erakundeen finantza-nahikotasuna eta aurrekontu-egonkortasunaren eta finantza-jasangarritasunaren printzipioak babestea ere. 4.- Eskuordetzearekin batera, finantzaketa ere zehaztu beharko da. Eskuordetutako zerbitzuak emateko zuzkidurarik bermatzen ez bada, eskuordetzea deuseza izango da. Eskuordetze-erabakian ezarritako finantza betebeharrak betetzen ez badira, Lege honetako 24. artikuluan aurreikusitako finantza-konpentsazioen sistema aplikatuko da. 23. artikulua.- Eskumenak eskuordetzan emateko prozedura eta baldintzak 1.- Euskal Autonomia Erkidegoak udalerriei edo bestelako toki-erakundeei eskuordetu ahal izango dizkie dagozkion eskumenak. Eskuordetza Eusko Jaurlaritzaren xedapen edo erabaki bidez egingo da. 2.- Dena den, eskuordetzak toki-erakundeak bere burua antolatzeko duen ahala errespetatu beharko du. Eskumen bat eskuordetzan emanez gero, erabateko erantzukizunez gauzatuko du hartzaileak, gero arautu daitezkeen zuzendaritza- eta kontrol ahalmenak gorabehera. 3.- Eskuordetzea benetan burutzeko, toki-erakundeak berariaz onartu beharko du; gainera, baliabide materialak, zuzkidura ekonomikoak nahiz finantzarioak laga, eta, beharrezkoa bada, giza baliabideak ere jarri beharko dira. 4.- Eskuordetza-xedapenean edo -erabakian, honako kontu hauek zehaztu beharko dira, gutxienez: a) Eskuordetzea justifikatzen duten lege-arauak. b) Zein eginkizun betearaztea eskuordetu den. c) Zein baliabide material, ekonomiko nahiz finantzario edo giza baliabide jarriko diren toki-erakundearen esku, bai eta balorazioa eta berrikusteko prozedura ere. d) Zerbitzuaren egiazko kostuaren balorazioa. e) Eskuordetzea zein egunetan gauzatuko den, eta zenbateko epea izango duen.\n41. 41 f) Autonomia-erkidegoak jarritako baldintzak, emandako instrukzio edo jarraibideak, jarritako kontrol-bideak, berarentzat gordetako ahalmenak, eta errekerimenduak egiteko zehaztutako prozedura; azken horren arabera, eskuordetzea ezeztatzea ere gerta daiteke. g) Eskumena eskuordetzan jasotzen duen toki-erakundeak izango dituen betebeharrak. 5.- Eskuordetza-dekretuan ezarritako betebeharrak ez badira betetzen, gerta daiteke eskuordetzea bertan behera uztea eta eskumen horiek berriz ere Eusko Jaurlaritzak bereganatzea, aldez aurretik toki-erakundeak dioena entzun eta Jaurlaritzaren Kontseiluak hala erabaki ostean. Toki-erakundeek uko egin ahal izango diote eskuordetzari, eskuordetza-xedapen edo erabakian zehaztuko diren kasuetan. Kasu horietan, Eusko Jaurlaritzak zehaztuko du eskuordetutako eskumenak gauzatzearen edo ez gauzatzearen ondoriozko baliabideak eta kargak nola likidatuko diren. 6.- Lurralde historikoek, foru-organo eskudunen bidez eta autoantolaketarako ahalak erabilita, eskumen-eskuordetzaren araubide orokorra ezarriko dute, legeetan aurreikusitakoarekin bat etorrita. 24. artikulua.- Finantzaketa-bermea eskuordetutako eskumenen kasuan eta Euskal Autonomia Erkidegoko Administrazioaren edota foru-aldundien eta toki-erakundeen arteko lankidetza-hitzarmenen EAEko Udal Legearen aurreproiektua, Gobernu Kontseiluan onartzeko 2014ko azaroaren 11 kasuan. 1.- Lege hau indarrean sartu ondoren egingo diren eskumen-eskuordetzek edo Euskal Autonomia Erkidegoko Administrazioaren edota foru-aldundien eta toki-erakundeen arteko lankidetza-hitzarmenek, baldin eta finantza-betebeharrak badakartzate, finantza-konpromiso horiek beteko direla bermatzeko klausula bat jaso beharko dute. Klausula horren bitartez – ordainketak ezarritako eran egiten ez direnerako–, baimena emango zaio Herri Dirubideen Euskal Kontseiluari sistema bat erabaki dezan aurreko ekitaldian erakunde eskudunak toki-erakundeei egin ez dizkien finantza-transferentziak atxikitzeko eta, hurrengo ekitaldian, dagokien udalerriei esleitzeko. Ordaintzeko betebeharra bete ez zen aurrekontu-ekitaldiaren ondoz ondoko ekitaldiaren lehen hiru hilabeteetan konpentsatu beharko da transferentzia hori. 2.- Eskumenak eskuordetzeko erabakiak eta Euskal Autonomia Erkidegoko Administrazioaren\n42. 42 edota foru-aldundien eta toki-erakundeen arteko lankidetza-hitzarmenak, lege hau indarrean sartzean denbora jakin batez luzatu behar badira –berariaz edo isilbidez–, aurreko paragrafoan aurreikusitako berme-klausula jasota duten erabaki edo hitzarmenen kasuan baino ezingo dira berriz ere luzatu. 3.- Herri Dirubideen Euskal Kontseiluaren erabakian bertan ezarriko da aurreko paragrafoetan aurreikusitako atxikipenak aplikatzeko eta funtsen transferentziarako prozedura. IV. TITULUA.- UDALERRIAREN ANTOLAKETA ETA FUNTZIONAMENDUA. UDAL-ORDEZKARIEN ESTATUTUA. ZUZENDARITZA-KIDE PUBLIKO PROFESIONALAK. EAEko Udal Legearen aurreproiektua, Gobernu Kontseiluan onartzeko 2014ko azaroaren 11 I. KAPITULUA.- UDALERRIAREN ANTOLAKETA ETA FUNTZIONAMENDUA. 25. artikulua.– Printzipio orokorrak. 1.- Udalerriaren antolaketa eta funtzionamendua toki-araubidearen oinarrizko legeriak eraenduko ditu, eta, behin onartutakoan, kasuan kasuko erregelamendu organikoak. 2. Udalerriek toki-araubidearen oinarrizko legerian aurreikusitako beharrezko organoak izango dituzte, eta legeria horren eta lege honen esparruaren barruan gauzatu ahal izango dute antolaketarako araugintza-ahalmena. 3. Beharrezko organoen funtzionamenduak, erabakiak hartzeko araubideak eta organo horietako kideen estatutuak aipatutako arau-esparruan xedatutakoa bete beharko dute, lege honetan araututako alderdi berezietan izan ezik. 4.- Edozein kasutan, gobernu-ekintza bermatuko da, eta ordezkaritza-organoetan gutxiengo politikoak errespetatuko dira, haien legitimazio demokratikoaren printzipioa betez. 5.- Udalaren ordezkaritza politikoan sexu bien arteko presentzia orekatua bilatuko da. Horretarako, ahalegina egin beharko da toki-hauteskundeetako hautagai-zerrendetan azken hauteskunde-emaitzak kontuan hartuta hautatuak izateko aukerak dituzten postuetan emakumeen eta gizonen kopurua orekatua izan dadin, halako moldez non sexu bakoitzak gutxienez postu horien % 40 hartuko dituen. 6.- Bizitza pertsonala, familiakoa eta profesionala bateratzen laguntze aldera, toki-ordezkariek\n2013 05-25 - falling in love with data - the hive\nThe hive2013 jenni fuchs (niche blogging)\nThe muse 3_d_view_of_the_hubble_deep_field_south