Zenbait adibidek argi erakusten digute sistemaren kolapsora goazela halabeharrez, ezer egin ezean egoera aldatzeko. Hor ditugu, esaterako, lehengai energetikoen agortzea (petrolioa, gas naturala, ikatza...) haien eskaera gero eta handiagoa den bitartean, aldaketa klimatikoa, hazkunde demografikoa edo edateko uraren eskasia.\nIzugarrizko dependentzia dugu energia-iturri berriztezinekin, nahiz eta ezaugarri txar-txarrak dituzten: agortu egingo dira eta, gainera, hainbat kutsadura-mota sortzen dituzte, baita aldaketa klimatikoaren oinarrian daudenak ere. Gaur erabakiko bagenu uko egitea petrolioari, ikatzari edo gas naturalari, akabo gure zibilizazio termo-industriala: garraioak, elikadurak, jantziek edo berogailuek hondoa joko lukete. Hala, kalkulu batek dio munduko biztanleriaren % 67 hilko litzatekeela energia-lehengai berriztaezin horiek edukiko ez bagenitu. Edonola ere, energia garbiek oraindik ez dute behar besteko garapenik; hortaz, momentuz ez dira ezinbestekoak.\nBaliabideak agortzea ez da gertatzen bakarrik lehengai energetikoen artean, lehengai guzti-guztietan baizik. Adibidez, metal berriztezinak nahitaezkoak dira energia sortzeko, makineria ekoizteko edo garraio-\nibilgailuak fabrikatzeko. Halaber, industria elektronikoak behar-beharrezko ditu zenbait mineral, gaur egun ahitzen ari direnak. Adibideak jartzearren, jakin behar da merkurio erabilgarri guztiaren % 95 gastatu dugula jada, edota berunaren, zilarraren eta urrearen % 80, noiz eta 28 mineral estrategikoenen eskaria hazten ari den unean. Beste kalkulu baten arabera, baliteke 88 baliabide natural betiko eskasian egotea 2030. urtea baino lehen. Gaur egun, 120.000 km2 baso galtzen dira urtean gure planetan, orain dela 10 urte baino % 40-50 gehiago. Alegia, amaiera eman behar diogu kontsumo xahutzaileari.\nEgoera honi guztiari gehitu behar zaizkio inoiz ikusi gabeko hazkunde demografikoa eta desberdintasun sozialen muturreko areagotzea. Egunez egun, 35.000-40.000 pertsona hiltzen dira gosez edo gosearen ondoriozko gaixotasunez; bitartean, munduko hiru pertsonarik aberatsenen artean dirutza itzela daukate: 49 estatu pobreenek besteko ondarea. Era berean, pobreziaren feminizazioa ere nabarmendu behar da: emakumeak dira behartsuen % 70 eta analfabetoen % 78.\nBitartean, gure gobernuek tinko segitzen dute beren estrategiarekin: dena ebasten eta harrapatzen, korporazio handien eta haien interesen alde.\nCarlos Taibo idazle eta UAMeko zientzia politikoen irakasleak kontu hauetaz guztiez hitz egingo digu (bere liburutik ateratakoak baitira), “Colapso. Capitalismo terminal, transición ecosocial, ecofascismo” obraren aurkezpenean.\nEkitaldia maiatzaren 30an, asteartea, izango da, Azpeitiko San Agustin kulturgunean, 19:00etan. Antolatzaileak: Azpeitiko gaztetxie, elkar-ekin, CNT eta Lumaltik.


Editoriala 5+11 Aldizkaria (uztaila) - Saski Baskonia\nEditoriala 5+11 Aldizkaria (uztaila)\nEz daukat amore emateko astirik\nAzken denboraldian 25 urte bete ditut kirol profesionalaren kudeaketan. Eta egia esanda, aurtengoa oso konplexua izan da. Guztiok dakigu nolakoa izan den urtea. Ondo asko ezagutzen dituzuen kapital-zabalkuntzak, birfundazioak, abonatu kanpainak eta abar alde batera utziko ditugu. Gaurkoan ez ditut gehiago azpimarratuko. Gaurkoan bihotzaz soilik hitz egingo dizuet.\nLehiakortasunaren norabidea aurkitzea asko kostatu zaigu. Saskibaloian, momentu batzuetan izan gara soilik lehiakor. Futbolean aldiz, Jaenen luzapeneko azken minutu magiko hark mantendu zuen Futbol Liga Profesionalean jarraitzeko ametsa.\nBaina egunerokoaz haratago, urte hau inflexio puntu bat izan da. Baskoniaren eta Deportivo Alavesen inguruan pentsatzeko eta etorkizunari buruz hausnartzeko balio izan dit esperientziak. Lerro hauetan, eginiko akatsak onartu nahi ditut. Ez dut hauek onartzeko inongo arazorik. Hori bai, argi daukat, hau ez da errukitzeko unea.\nInoiz baino gehiago, zailtasunek asko motibatu naute. Arazoei irtenbidea eman behar zaie eta hilabete asko daramatzat honi buruz hausnartzen. Apaltasun osoz, bidea jada hasia dugula uste dut.\nAzken 25 urte hauetan, kirol kudeaketari dagokionez erreferente izan gara Europan. Baina axioma zahar hauek jada ez dute balio. Berritzen eta arriskatzen jarraitu behar dugu. Eta horretan gabiltza. Oraingoan ere akatsak egingo ditut, seguru gainera. Baina ez dut porrotean pentsatzeko astirik, ez dut amore emateko astirik. Hori dela eta, buru-belarri nabil lanean arazoak soluzio bihurtu nahian. Sinetsi nazazue; asmatzen saiatuko naiz.\nBaina hausnarketa eta lorpen guzti hauek ezinezkoak dira zure laguntza gabe. Gasteiz gabe, Araba gabe, Euskadi gabe. Gure jenderik gabe.\nEtorkizuna martxan da eta arrakasta guztion esku dago. Hiritarren, zaleen, bazkideen, komunikabideen, instituzioen… esku. Guztiok bat eginez, gure izena gogor entzungo da bai estatuan, bai Europan. Ea guztiok batera lortzen dugun.\nZurekin nago, zaude nirekin.


Gorputzen arteko erakarpen-indarra\nErorketa askea altuera handietatik\nZeruko gorputzen mugimenduak\nGorputz biren arteko erakarpen-indarrak bien zentroak lotzen dituen norabidea du, eta bien masak M eta m badira, hona hemen indarraren moduluaren adierazpena:\nG, grabitazio unibertsalaren konstantea da G=6.67·10-11 Nm2/kg2, eta r gorputzen zentroen arteko distantzia.\nEremu grabitatorioaren intentsitatea, g, edota grabitatearen azelerazioa deritzo, P puntu batean kokatuta, planetaren zentrotik r distantziara, gorputz batek jasaten duen indarra masa unitateko.\nEguzkia eta planeta baten arteko erakarpen indarra, zentrala da eta kontserbakorra. Nukleo atomiko baten eta alfa-partikula baten arteko aldarapen-indarra ere zentrala eta kontserbakorra da. Atal honetan lehena aztertuko dugu, eta bigarrena dispertsioaren fenomenoa aztertzen dugunerako utziko dugu, oso garrantzitsua izan baitzen atomoen egitura deskubritu zenean.\nIndar bat zentrala da, F, posizio bektorearekiko, r-rekiko, paraleloa denean. Orduan indar horren momentua erakarpen zentroarekiko M=r´F=0, nulua da. Eta partikula bati eragiten dion indar totalaren momentua nulua bada, orduan partikularen momentu angeluarra konstantea da (momentu angeluarraren teorema):\nMomentu angeluarra (bektore) konstantea da, bai modulua, bai norabidea eta baita noranzkoa ere.\nPartikula baten momentu angeluarra, L , posizio-bektorearen eta momentu linealaren biderkadura bektoriala da, L=r´mv, eta bere norabidea bi bektoreen artean osatzen duten planoarekiko perpendikularra da.\nEta L bektorearen norabidea konstantea denez, orduan r eta v norabide konstante horrekiko plano perpendikular batean egongo dira biak. Beraz, partikularen ibilbidea L-rekiko perpendikularra den planoan egon behar da.\nr eta v bektoreak biak elkarren paraleloak badira, orduan L=0, eta higiduraren norabidea jatorritik pasatzen da. Partikularen higidura zuzena izango da baina azelerazioa ez da konstantea.\nDemagun partikula bat, m masaduna, irudiko A posiziotik B posizioraino mugitzen dela, M masadun gorputz finko baten inguruetan.\nKalkula dezagun M gorputzak m partikulari eragiten dion F grabitate-indarrak egiten duen lana:\nLan infinitesimala, definizioz, F indarraren eta dl desplazamendu-bektorearen arteko biderketa eskalarra da, eta desplazamendu bektorea ibilbidearekiko tangentea da.\ndW=F·dl= F·dl·cos(180-θ)= -F·dl·cosθ= -F·dr.\nhemen, dr partikularen desplazamendu infinitesimala da, baina norabide erradialean.\nLan totala kalkulatzeko lan infinitesimalak integratu behar dira, hasierako A posiziotik amaierako B posizioraino, eta bi puntu horien distantziak erakarpen-zentroraino rA eta rB dira hurrenez hurren.\nIkus daiteke W, lana, hasierako eta amaierako posizioen menpekoa dela, baina ez dela partikulak deskribatutako ibilbidearen menpekoa. Beraz, gorputz finkoak partikulari egiten dion F indarra kontserbakorra da. Hona hemen indar horren energia potentzialaren adierazpena:\nEnergia potentzialaren "zero" maila, komeni den tokian aukeratu da, alegia distantzia infinituan: r=∞, Ep=0\nErakarpen-indar hori kontserbakorra izateak esan nahi du, partikularen energia totala (zinetikoa gehi potentziala) konstantea dela ibilbideko edozein tokitan.\nKasu sinpleena da, partikularen momentu angeluarra nulua denean, L=0, ibilbidea zuzena delako eta orduan nahikoa da energiaren kontserbazioaren printzipioa aplikatzea.\nZinematikaren kapituluan gorputzen erorketa aztertzen da, baina erorketaren altuera txikia da Lurraren erradioarekin konparatuta: h<<R . Han, partikularen v abiadura eta erorketaren t iraupena kalkulatzen dira honelako ekuazioekin:\nEta g grabitatearen azelerazioa da, baina konstantetzat hartzen da.\nHemen aztertuko dugu, partikulak gainazalera iritsi arte duen mugimendua, baina oso altuera handietatik abiatuta r>>R:\nErakarpen indarra bera, lurraren zentrorainoko r distantziaren menpekoa denez, partikularen azelerazioa ez da konstantea izango, aldakorra baizik. Hala ere, energiaren kontserbazioa aplikatuz, partikularen abiadura kalkula daiteke lurraren gainazalera iristen den aldiunean.\nLurraren gainazalera iristeko behar duen denbora kalkulatzea konplikatuagoa da. Idatz dezagun abiadura: v= -dr/dt, izan ere, zeinu negatiboarekin, r gutxituz doalako denboran zehar, eta abiadura handituz:\nIntegral hori ebazteko, lehenik aldagai adimentsional baten menpe berridatzi da: r=x·r0. Eta aldagaia honela aldatuz:\nZatika integra daiteke:\nIntegrakizunaren goi eta behe mugak berridatzi behar dira:\nHortaz, partikulak lurraren gainazaleraino iristeko behar duen t denbora hau da:\nGorputz bat erortzen uzten da h=20000 km-ko altueratik. Kalkula bitez zein abiaduraz iritsiko den lurraren gainazaleraino eta erorketaren iraupena.\nEnergiaren kontserbazioaren printzipioa aplikatuz, partikularen abiadura kalkulatzen da lurraren gainazalera iristen denean, eta emaitza: v=9746 m/s.\nEta erorketaren iraupena: r0=R+h=26.37·106 m, x=R/r0=0.24 beraz, iraupena: t=7120 s\nDemagun partikula altuera txikiagotik erortzen uzten dela: h=20 km, eta konpara ditzagun emaitzak azelerazio konstantedun higiduraz eta altuera handiko erorketaren dinamikaz. Lehenik, azelerazio konstantedun higiduraz:\nhemen g=9.83 m/s2 grabitatearen azelerazioa da Lurraren gainazalean, eta konstantetzat hartzen da lehen kasuan. Hortaz:\nt=63.8 s, eta abiadura v=627 m/s.\nBigarrenik, altuera handiko erorketaren dinamikaz:\nr0=R+h=6.39·106 m, x=R/r0=0.997 beraz, iraupena: t=64.0 s\nEnergiaren kontserbazioaren printzipioak honako emaitza ematen du: v=626 m/s.\nAltuera txikien kasuan emaitzak ez dira hain ezberdinak.\nLurra eguzkiaren inguruan biraka ari da, eta bere orbita gutxi gora behera zirkularra da. Demagun bat batean Lurra gelditu egiten dela: beraz, Eguzkirantz erortzen hasiko da norabide erradialetik. Kalkula bedi zenbat denbora tardatuko duen Lurrak eguzkiaren gainazaleraino iritsi arte: datuak.\nEguzkiaren erradioa: R=6.96·108 m\nLurraren orbitaren erradioa: r0=149.6·109 m\nGrabitazioaren konstantea G=6.67·10-11 Nm2/kg2\nHemen x=R/r0=0.00465, beraz iraupena, t=5.59·106 s=64.7 egun.\nEnergiaren kontserbazioaren printzipioa aplikatuz, Lurraren abiadura lortzen da, Eguzkiaren gainazaleraino iristen den aldiunean: v=614601 m/s\nEroriko den partikularen hasierako altuera kilometrotan, Lurraren gainazaletik neurtuta.\nPartikularen erorketa behatzen da, eta programa interaktiboak uneoro honako datuak idatziz erakusten ditu:\nPartikularen altuera kilometrotan Lurraren gainazalarekiko.\nPartikularen abiadura, m/s-tan\nPartikularen L momentu angeluarra ez bada nulua, orduan bere ibilbidea ez da zuzena izango, "konika" bat baizik (plano batekin kono bat moztean sortzen diren kurbak: elipsea, parabola edo hiperbola) baina hori hurrengo orrian frogatuko da.\nIbilbidearen ekuazioa lortzeko, r=r(q) , hobe da momentu angeluarra eta energia, biak koordenatu polarretan adieraztea. Ondoren, lortutako ekuazio diferentziala integratu behar da.\nIbilbide-mota definitzen duen parametroa e, eszentrikotasuna da.\nKonikaren eszentrikotasuna unitatea baino txikiagoa bada, orduan ibilbidea (edo orbita) elipse bat da. Bestela esanda, partikula batek, indar zentral erakarle baten eraginpean (indarra distantziaren karratuaren alderantziz proportzionala denean), elipse bat deskriba dezan bere energia totala negatiboa izan behar da (E<0).\nElipsearen geometriara itzuliz, Kepler-en lehen legearen arabera, fokurainoko distantzia minimoa (r1) lortzen da q=0 denean, eta distantzia maximoa (r2) lortzen da q=p denean, hau da:\nOrduan elipsearen ardatzerdiak (a eta b) honela kalkula daitezke:\nElipsearen ardatzerdi nagusia, a, ez da L momentu angeluarraren menpekoa, soilik partikularen E energia totalaren menpekoa. Elipsearen ardatzerdi txikia ordea, b, L momentu angeluarraren eta E energiaren menpekoa da:\nPeriodoa da partikulak bira oso bat burutzeko tardatzen duen denbora. Kepler-en bigarren legea aztertzen duen applet-ean, ikusten da, Eguzkitik planetaraino doan posizio-bektoreak denbora-tarte batean (t eta t+dt aldiuneen artean) ekortzen edo estaltzen duen azalera gutxi gora behera irudiko hiruki gorriaren azalera dela.\nHiruki horren erpinaren angelua dq da, eta hirukiaren oinarria rdq luzeradun arkua. Hiruki baten azalera da, oinarria bider altuera zati bi:\nMomentu angeluarra koordenatu polarretan adierazi eta integratuz:\nEzkerreko integrala, hiruki infinitesimal guztien azaleren batura da, beraz elipsearen azalera, alegia pab. Eskumako integrala aldiz, planetaren P periodoa, beraz:\nArdatzerdi txikia, b, ordezkatzen bada a ardatzerdi nagusiaren menpe (aurreko atalaren amaieran eginda) planetaren P periodoa eta elipsearen ardatzerdi nagusia erlazionatzen dira, alegia Kepler-en hirugarren legea lortzen da:\n"Erorketa askea altuera handietatik" atalerako:


Ekintzaileak Archives - Page 2 of 5 - Ekion\n2022a hasi dugu eta horrekin batera urte berria. Nola antolatzen duzue urtea? Zein baliabide erabiltzen dituzue?\nEkion 2022-01-04 2022-05-23 Bidean, Ekintzaileak, Korapilatzen Read more\nAbendua iritsi da jada! Zein azkar pasa den urtea. Eta, aldi berean, motel, arraro, mugaz beteta… Baina, hementxe gaude, urte amaierari gogoz helduz! Gaurko saioan horretaz hitz egingo dugu, urte amaierako balantzeaz, hausnarketez, etab. Entzun nahi baduzu, jarraian eskura izango\nEkion 2021-12-07 2021-10-28 Bidean, Ekintzaileak Read more\nGertuko eta sasoiko produktu agroekologikoak eskaintzen dituen catering barazkijalea, elikadura artisaua eta errespetuzkoa gerturatzeko lan egiten eta ikertzen du. Kalitatezko produktu agroekologikoak eskaintzen diguten tokiko ekoizleen eta hornitzaileen sare zabala dute, besteak beste, Baratzenea, Kukutza IIIn sortu zen hastapeneko taldearen\nEkion 2021-11-16 2021-11-16 Ekintzaileak Read more\nIrati Alkezar Donostiako abokatu laborista da. Zerbitzu juridikoa modu enpatiko eta ulergarrian eskaintzen duen emakumea da, eta gainera, genero ikuspegia aplikatzen du kasuak eskatzen duenean. Hauek dira eskaintzen dituen zerbitzuak: Kontsulta pertsonalizatuak Aholkularitza juridikoa: idazkiak egin edo kexak aurkeztea; Gizarte\nEkion 2021-11-09 2021-11-09 Ekintzaileak Read more\nAbaraxka aterpetxea Azkoitian kokatuta dago, eta pertsonekin, ingurumenarekin eta prozesu jasangarriekin konprometituak dauden lantaldeak kudeatzen du. Komunikazio eta pertsonen arteko konexio bezala ulertutako bidaia ereduekin baita ere. Baina, batez ere, eta beti, emakumeekin. Aterpetxearen ondoan, Bizilore Eskola Aktiboko proiektua dago,\nEkion 2021-10-19 2021-10-02 Ekintzaileak Read more\nAlaia Gaztelumendi oiartzungo margolaria, ilustratzailea eta Arte Plastikoetan irakaslea da. Emakumearen irudi eta elementu naturalek presentzia handia hartzen dute lerroz eta kolorez beteriko lanean. Material ezberdinekin aritzen da lanean, eta emaitza finalak ere euskarri anitzetan lantzen ditu: papera, mihisea, buztina,\nEkion 2021-09-21 2021-10-02 Ekintzaileak Read more\nTaupa! Musikarekin hazten\nGaurko ekintzailea Irundarra da, Edurne Garcia Elizaldek Taupa! musika hezkuntza proiektua abiatu baitu Irunen. Musika, tresna gisa erabiliz, haurretatik hirugarren adinera laguntzen dute euren zentroan. Taupa! Musika hezkuntzako proiektu berritzaile bat da, haurtxoak eta haien familiak zein hirugarren adinekoak barne\nEkion 2021-09-14 2021-10-02 Ekintzaileak Read more\nAhinitz Gerrikagoitiak Biziemari proiektuarekin ekin dio ekintzailetza bideari. Osasuntsu eta orekan bizitzeko aholkularitza eskaintzen du, hiru lan lerroren bitartez: elikadura-emozioak, arnasketa-roaf eta emakumetasuna.\nEkion 2021-07-20 2021-10-07 Ekintzaileak Read more\nKaxagunea Jone, Marina eta Martak abiatu dute, eta bilakaera pertsonal eta profesionalaren abiapuntua dela azpimarratzen dute.\nEkion 2021-06-15 2021-10-07 Ekintzaileak Read more\nKorapilatzen saioan elkarrizketa egin diogu gaurkoan Marijo Arrieta, Hazion proiektuko kideari.\nEkion 2021-05-25 2021-10-07 Ekintzaileak Read more