Jose Luis Alvarez Enparantza, Txillardegi goitizenaz ezagunagoa, (Antigua, Donostia, Gipuzkoa, 1929ko irailaren 27a - 2012ko urtarrilaren 14a), donostiar ingeniari, hizkuntzalari, idazle eta politikaria izan zen. Txillardegi izengoitiaz ezaguna zen arren, idazlanetan Igara, Usako, Harrizkibieta eta Larresoro ezizenak ere erabili izan zituen. Euskera, Euzko-gogoa, Egan, Zutik, Jakin, Tierra Vasca-Eusko Lurra, Herria eta beste aldizkari askotan kolaboratzaile aritu zen. Branka aldizkariaren sortzailea izan zen, baita Bat soziolinguistika aldizkariko zuzendaria ere, 1992tik 2002ra.\nHizkuntzalaritzan, euskara batua sortzearen bultzatzaile nagusietako bat izan zen, eta euskal azentuari buruzko aditu handienetako bat zen (doktorego tesia gai horrexetaz egin zuen).\nEkin eta gero, ETAren sorreran pisu ideologiko handiaz parte hartu zuen, baita Herri Batasunarenean ere.\n5.1 Oroimena eta omena\n5.2 Oroigarri, ekitaldi eta omenaldien zerrenda\n1967an ETA utzi zuen V. Biltzarraren ondoren, ildo politikoarekin bat ez zetorrelako. Arrazoi politikoengatik 20 urtez 16 etxe-aldaketa egin behar izan zuen familiarekin euskal Herrian, Frantzian eta Belgikaren barrena. Lehenbizi Donostiatik ihes egiteko; gero, Frantziak kanporatu zituen hegoaldeko departamentuetatik; gero, Frantzia osotik eta Belgikara iritsi ziren paperik gabe, apatrida gisa, Nazio Batuek ematen zuten pasaporte urdin batekin. Zaila izan zen horrela lana aurkitzea. Seme-alabak sei urtez banatuta bizi izan ziren: Maddi eta Mikel txikiak gurasoekin Belgikan geratu, eta Joseba eta Jon handiak amonaren etxeani bizi izan ziren Donostian.\nItzultzen hasi zirenean, ilegalki sartu zen… Errepresio eta desobedientzia giro batean izan zen. 1977an, behin Hegoaldera itzulita, politikagintzan murgildu eta ESB alderdiaren sortzaileetako bat izan zen, Iñaki Aldekoa Azarlozarekin batera. Herri Batasunaren sorreran ere parte hartu zuen eta koalizioaren izenean senatari hautatu zuten. 1989an Unibertsitateko irakasle zela Jose Luis Pinillosen honoris causa izendatzea boikotatu zuen. Garai hartan HBren senatari zen.\nBide armatua agortuta zegoela iritzita, Aralar alderdiaren sorreran parte hartu zuen. 2007ko maiatzean, ordea, alderdia uztea erabaki zuen, Aralarrek parte hartu zuelako ETAren biktimen alde Eusko Jaurlaritzak antolatutako ekitaldi batean, eta Aralar maiatz hartako udal-hauteskundeetara Ezker Batuarekin batera koalizioan joatekoa zelako. 2008ko urtarrilean, EAE-ANV alderdiko kideekin batera agertu zen hedabideen aurrean, Espainiako hauteskundeetarako hautagai-zerrenda erregistroan aurkeztera joan zirenean.\nBere militantzia politikoaz gain, literaturagatik oso ezaguna da. Hainbat eleberri eta saiakera argitaratu zituen, nahiz eta berak, askotan, literaturgintzako lan hori «bigarren mailako» jarduera zuela adierazi izan zuen.\nTxillardegik, hein batean, euskarazko eleberrigintza modernoa abiarazten parte hartu zuen. Haren lehenengo eleberriek haustura eragin zuten, artean nagusi zen narratiba tradizionalean, eta militantzia politikoari lotuta zegoen, nolabaiteko literatura konprometitua. Leturiaren egunkari ezkutua haren lehen eleberriak, 1957an Euskaltzaindiak argitaratuak, existentzialismoaren eraginpeko garaiari hasiera eman zion.\nPeru Leartzako (Itxaropena, 1960) bigarren eleberriak, aurrekoak ez bezala, ez zuen fama eta kritika onik jaso. Hirugarren eleberrian, Elsa Scheelen (Lur, 1969), berrikuntza nagusia narratzaile orojakilea da. Eleberria orduko garaiaren isla da: marxismoa aipatzen da, Martin Luther King aipatzen da, Vietnamgo gerra, eta sekularizazioa, batez ere, Elsa ezagutzean Maunierrengan hazten diren zalantzetan islatua.\nEuskara batuaren gurasoetako batAldatu\nTxillardegi eta Bego Etxebarria. 1990\nJakin aldizkariak 2017an sortu zuen webgunean, Txillardegiren lan osoa eskura dago. Bertan 1.984 idazlan eta 23.591 orrialde bildu zituzten. Horietatik 1.634 idazlan dira Txillardegik berak 55 urtez idatzi eta argitaratutakoak, eta gainerako 350, argitalpen digitalizatuak, Txillardegiri egindako elkarrizketak, edota bere obraren inguruko azterlanak, erreseinak eta bestelako idazlanak dira.\nKosmodromo (1984, Haranburu) ipuin bilduman, euskarazko zientzia-fikzioaren lehen lanetako bat bildu zen, 1969an idatzitako Kosmodromo ipuina.\nHizkuntzalaritza eta SoziolinguistikaAldatu\nOroimena eta omenaAldatu\nTxillardegik hainbat sari eta omenaldi jaso ditu hizkuntzaren askotariko arloetan egin lanagatik, baita haren omenez jardunaldi, artelan, oroigarri eta ekitaldiak egin ere, gehienetan goi-erakundeetatik kanpora. Hil eta gutxira, kanpaina bat jarri zen abian Donostiako Udal Liburutegiari Txillardegi izena jartzeko, edo Antiguan Gaskoinia Plazari Txillardegi Plaza izena jartzeko aldarrikapena.\nHargatik, ez du denen aldekotasuna jaso: Gipuzkoako PSEko José Ignacio Asensio Txillardegiri hil ondoko Gipuzkoako Urrezko Domina esleitzearen "guztiz kontra" agertu zen 2022ko urtarrilean, "bakearen ideiaren kontrakoa" zelakoan. Batzar Nagusiek uko egin zioten handik aste batzuetara Gipuzkoako Urrezko Domina emateari, EH Bilduk proposatua; alderdiko ordezkariek adierazi ere zuten Txillardegi «euskararen eta euskal kulturaren eragile eta zutabe handienetako bat» dela. Txillardegiren inguruko eztabaida Eusko Legebiltzarreraino heldu zen, ustez Bingen Zupiriak Txillardegi eta Rodolfo Martin Villa parekatu zituelakoan.\nOroigarri, ekitaldi eta omenaldien zerrendaAldatu\nTxillardegi plaza (2018)\nOñatiko Udalak Arantzazuko Milikua etxean haren omenezko oroigarri bat jarri zuen.\n2020an Hendaiako Herriko Etxeak Txillardegiren lanaren irakurketa bat antolatu zuen, Klara Badiola, Asier Hernandez, Iñigo Peñalva, Rakel Aldasoro eta Joseba Urzelairen laguntzarekin.\nETB1ek urtarrilaren 12an emititu zuen Txillardegiren iloba Eneka Alvarez Loidi protagonista zela.\n↑ (Ingelesez) Agirre, Gorane. (1990). «Hizkuntz lurraldetasuna artergai Bat soziolinguistika aldizkarian.» Berria (Euskaldunon Egunkariaren hemeroteka. 1990-2003.) (Noiz kontsultatua: 2022-03-01).\n↑ «Txillardegi'ren eriotzetik amar urtera» Itzal eta itzuli gabe 2022-01-18 (Noiz kontsultatua: 2022-01-30).\n↑ r01epd0122e4ed314423e0db04c97a47b5baa317f, r01etpd158aa64558419b9ec5ed77644af02263cda. (2017-01-16). «Donostiako udal liburutegiaren izena Txillardegi izatea eskatu dute» www.kulturklik.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2022-02-11).\n↑ Berria.eus. «Txillardegi udal liburutegia: inkesta | berria TB ataleko azken bideoak» www.berria.eus (Noiz kontsultatua: 2022-02-11).\n↑ «Txillardegi gogoratuko dute, haren heriotzaren hamar urte beteko direnean» EITB Euskal Irrati Telebista 2021-12-21 (Noiz kontsultatua: 2022-02-11).\n↑ «Txillardegiren omenezko horma-irudia egin dute bere sorlekuan» Argia (Noiz kontsultatua: 2022-02-11).\n↑ «Beñat Gaztelumendi: "Donostian ohorezko leku bat merezi du"» Irutxuloko Hitza 2018-01-14 (Noiz kontsultatua: 2022-02-11).\n↑ (Gaztelaniaz) SL, TAI GABE DIGITALA. (2022-01-19). «El PSE se opone a que Gipuzkoa reconozca a Txillardegi: «Fue contrario a la paz»» naiz: (Noiz kontsultatua: 2022-02-09).\n↑ Berria. «Txillardegiri Gipuzkoako Urrezko Plaka ematearen aurka egin dute Gipuzkoako Batzar Nagusiek» Berria (Noiz kontsultatua: 2022-02-09).\n↑ Larrañaga, Javi West. «Bingen Zupiria: «Txillardegi idazle eta hizkuntzalaria nekez uler daiteke politikari eta ekintzailea alde batera utzita»» Berria (Noiz kontsultatua: 2022-02-11).\nTxillardegi: Digitalizazioaz eta obraz Txillardegiren lan osoa digitalizatuta eta eskura (1.634 idazlan). Jakin.eus (2015eko urtarrilaren 14)\nTxillardegi: Digitalizazioaz eta obraz Txillardegiren lan osoa digitalizatuta eta eskura (Txillardegiren 1.782 idazlan). Jakin.eus (2022)\nTxillardegiri buruz erreportajea Hamaika Telebistaren eskutik (2014-07-07).\nTxillardegi, euskara batuaren aita Euskaltzaindiak 2012an hil ziren euskaltzainak omentzeko bileran Jean-Louis Davant euskaltzain osoak idatzitako hilberri txostena, Jose Luis Alvarez Enparantza Txillardegiren omenez (2013ko urtarrilaren 25).\nAzken aldaketa 24 maiatza 2022(e)an, 00:08(e)tan\nOrriaren azken aldaketa: 24 maiatza 2022, 00:08.


Istorioak Salar de Uyuni bidaia aldizkaria: , litiozko indigenen borroka - Historia duzu aldizkari bidaia\nAurreanAmerikaSalar de Uyuni: , litiozko indigenen borroka\nRenato Chumbiarca-k hegaztia uzten du une batez eta begirada infinitua lautadan uzten du. "Bizitza aldatu egingo da baina hemen jarraituko dugu Pachamamak nahi duen bitartean". Hirurogeita hamar urteren buruan, begiak zurituta eta labana bezala labanek ez dute beste paisaia bat ikusi: Gorte, gatza eta quinaua, quínua eta gatza. Horizonteak jeep baten soinua gerturatu ahala desagertzen diren mila itzal iragartzen ditu. Renatok koka boloa botatzen du, "Bizitza aldatu egingo da baina hemen jarraituko dugu Pachamamak nahi duen bitartean", muturrean buru-belarri dabil bere ponchoaren ezkutalekuan ezkutatzen den dortoka bezala tolesten duen bitartean. Inguratzen gaituen ozeano zuria berarekin bat datorrela dirudi eta leherketa izugarri batekin lurrean zerua besarkatu nahi duela dirudi, bere biztanle borrokalariak itotzen.\nInguratzen gaituen ozeano zuria berarekin bat datorrela dirudi eta leherketa izugarri batekin lurrean zerua besarkatu nahi duela dirudi, bere biztanle borrokalariak itotzen\nUyuni ez da bereziki atsegina, ez dira asko hotelak eta hautsa badirudi tenaciously erdiestea bere txoko azken. Argia, Far West aire languid herrixka batean, non bertako biztanleen ditzakeen pitzadurak bidez Poke euren etxeak bidaiatzen xurrutarriak withered eta hilerrira hurbileko tren badirudi rustlers egiteko behin jo. Zenbaitetan, dirudienez, berotako airea Sergio Leone filmaren soinu-bandarekin hasiko da eta ijezketa batek txapelaren seinalea egingo duela, beraz, erabaki gabeko kolitak Can-Can dantzatzen hastea edo errodadura bat sortzea..\nNolanahi ere, hemen kanporatutako bandak, deabruak eramandako arima bezala herrian barrena igarotzen diren bidaiarien agentzietatik turistek kargatutako jeepak ordezkatu dituzte.. Uyuni Boliviako turismo erakargarri nagusietako bat da, Salar erraldoia, urre zuriko kopuru handien zaindaria. Aintzira berdea, Siloli basamortua edo Inkawasi uhartea dira ia hamar mila kilometro karratu horietako batzuk. Bidaia astebete baino gehiago eta autobusez ia hamabi ordu autobusez hiriko bide zakar eta infernal baten bidez justifikatzen dute. bakea.\nUyuni Boliviako turismo erakargarri nagusietako bat da, Salar erraldoia, urre zuriko kopuru handien zaindaria.\nHala ere, azken urteetan munduko toki paregabe hau bere xarma turistikoetarako albiste izateari utzi eta Boliviako bidegurutze batean eztabaidatzen da.. Bertan nahasten dira, finantza interesak eta energia beharrak mundu osoan, ingurumen-inpaktua, Herrialdea bere azpigarapenetik ateratzeko aukera bakarrari eta azken ondorioei aurre egiteko prest dauden komunitate indigenak. Salarraren hesteetan ezkutatzen den altxorraren inguruan kokatzen den koktel konplikatua, litio preziatua, Auto funtsezko bateriak eraikitzeko mineral ezinbestekoa, Erregai fosilen agortzeak etorkizunean duen kimerak errealitatea gero eta gertuago bihurtzen duela dirudi.\nSalar de Uyuni-k badu 50% Planetaren litio-erreserba guztietatik, Boliviak Dubai edo Saudi Arabia petrolioarekin konparatzen duen aberastasun-iturri baten jabea bihurtuko litzateke. alea: merkataritza ikuspegi orokorrari buruz ari gara hizketan oraindik, eta herrialdeak minerala erauzteko eta komertzializatzeko beharrezko teknologiarik ez du. General Motors automobilen multinazional handiak, Mitsubishi, Bolloré, korean, japanese, Txinatarrek ez dute Boliviako gobernua jazarpenari utzi azken urteotan Salar ustiatzeko emakida lortzeko. Evo Moralesen gobernua orain arte inflexible izan da, litioa Boliviatik fabrikatu eta merkaturatuko da, asmoa da beharrezko teknologia eskaintzen duten bazkide minoritarioak bilatzea, herrialdearen aberastasuna drainatzen duten korsikarrak ez.\nZazpi mila aimara inguru bizi dira El Salar inguruan, hainbat erkidegoetan banatuta\nArazo gehiago: Boliviako konstituzioa eta jatorrizko izaera, horrek hogeita hamasei talde etniko indigenek eskubidea dute beren arbasoen lurraldeetan burujabetasuna baliatzeko eta beren baliabideen ustiapena. 7.000 aimara inguru El Salar inguruan bizi dira, Renatok ohartarazi duenez, ez daudela beren ohiko bizimoduari uko egiteko prest., Quinoa eta llamas eta alpaka landatzea, dolarreko mendiekin estaltzen badituzte ere. Legeak babesten ditu une honetan eta bonba-froga gogorrak direla eta, azken botoa ukatu dute akordioa egiteko.\nAzkenean, Salar lantegi bat eraikitzeak ingurumenean eragin oso kaltegarria eragingo luke eta Boliviako turismoaren urrezko arrautzak jartzen zituen oilasko bat amaituko zen. Aldaera asko egoera konplexua eta interes gatazkatsuak izateko. Momentu honetan, Gobernuak Kores Pasco partzuergo korearraren ekarpen teknologikoarekin hilabete batzuk barru prest egongo den karbonatoa eta litioa ekoizteko planta pilotua instalatu du.. Bost urte inguru, herrialdean litio ekoizpena errealitate bat izan liteke.\nAurrean, Inkawasi uhartea ekaitz baten erdian abandonatutako ontzia bezala agertzen da, bere kaktus ederrak zaintzen\nJeepak esplanada handia abiadura guztian zehar bidaiatzen du, paisaia irreal bihurtzen da. Gatz itsaso batean murgildu ginen, infinitua, absolutua, elurrezko garbitasun erabatekoa. Nonahi begira, argiak pila gaziak botatzen ditu, jolasean, norabide guztietan barreiaturik jolasten duten izpi itsusia igortzen. Sentimendua ia espirituala da hemen agertzen den izaera minimalista eta ikaragarriarekin batzen zarenean, artifizial guztietatik kenduta. Aurrean, Inkawasi uhartea ekaitz baten erdian abandonatutako ontzia bezala agertzen da, bere kaktus ederrak zaintzen. Ordu pare bat besterik ez gelditzeko, erlaxatu eta jarraitu bidaia Siloli basamortura, eta Laguna Colorada. Iluntzean, aimara talde batek beren baserriko tresnak biltzen ditu, Quinoa zelaiak bertan behera utzi eta bere komunitatea osatzen duten etxe sakabanatuetara joaten dira.. Jeep zeharkatzean, horietako bat, jada adinez nagusia, ozta-ozta altxatu zen begiak lurreratik begirada amorratu eta susmagarria botatzeko..\nMomentu batez gogoratzen naiz Renato eta gizon gogor eta gogor hauetan pentsatzen dut, mendeen aurrean, zorigaitz eta zorigaitzetatik sortutako patua, gakoa da munduan gelditzen diren paradisu oso bakanetako bat gordetzeko. Galiziako herri txiki hau bezalako gobernu eta multinazionalen jazarpenari ere aurre egitea, stubborn, orain eta beti inbaditzailearen aurrean, inork baina beraiek ez badute merezi dirua emateko eta beren burua estaltzeko eskubidea. Alabaina, dagoeneko abiadura bizian murgiltzen ari den agurearen begi gogorretan ispilu atzeko hautsik gabeko ispiluan, determinazio amorratu eta batere bat hautematen ari zela iruditu zitzaidan "Bizitza aldatuko da, baina hemen jarraituko Pachamama bitartean nahi dugu ".\n12 orduak autobusez La Pazetik errepide gogor eta zail batean, batez ere, landu gabeko azken tarte honetan.\nBidaia autobusez La Paz-etik Oruro-ra hiru ordu eta erdi inguru eta trenetik Orurotik Uyunira, zazpi ordu.\nSalar bisitatzeko ezinbestekoa da La Pazetik bidai agentzia bat kontratatzea, Prezio nahiko merkeak hiru egun baino gutxiago 200 Pertsona bakoitzeko.\nSalarreko aintzirarik ikusgarriena bere uren kolore gorrixkarengatik, aldakorra eguneko orduaren arabera. Bikaina flamenkoak behatzeko eta interes berezia duen gunea da. Uren koloreagatik; eskualdeko ugaztun adierazgarrienak, esaterako, vicuña, vizkacha eta lama. Inguruan dagoen hotel prekario eta izugarri izoztua. Gozatu eta izoztu ziurtatu.\nErreserbaren hegoaldeko muturrean dago, Kolore berde esmeralda, bere uretan magnesio kopuru handia du. Aintzira honen alboan Llicancabur sumendia dago trekking egiteko altuera bikaina duena . Txilerekin mugatik gertu.\nParkearen elementu bitxienetako bat. Salarraren sakonetik bakartzen den uhartea, arrain baten formakoa da, itsasoko uretako fosilei ekosistema batean kokaturik eta 8 metro. Munduko paisaia bitxi eta ederrenetako bat.\nOso basamortu ederra rock forma zoragarriak dituena, harrizko zuhaitz ezaguna bezala. Zabala eta harrigarria Eduardo Abaroa Andeetako fauna erreserbaren atea da.\nLaguna Coloradatik gertu, Salar de Chalviri aldera. Sumendi-jarduera bizia duen eremua. Krateretan laba bizian irakiten ikus daiteke;,, Fumoarrek ur eta lurrun bero nahastuak isurtzen dituzte altueraetaraino iristen direnak 80 bat 100 metro; Geysers eratzen diren igerileku naturaletan bainu lasaigarria hartzeko aukera.\nTags: bus, Bolivia, atzerriko enpresak, Evo Morales, esplotazioa, indigenen, Laguna, Litio, Salar de Uyuni\n25 Uztailaren, 2012 at 20:21 | #\nSpectacular istorioa, esangura oso literario eta sozial. Hasiera bikaina, Dut maite. Zorionak Enrique!! Plazer bat VaP-en irakurtzea\n26 Uztailaren, 2012 at 7:45 | #\nEskerrik asko Ricardo, plazer da zidan hemen idatzi ahal izateko. Uyuni bisita merezi du bai maila turistikoan, bai inguratzen duen egoera politiko interesgarriarengatik. Espero dezagun natura eta garapena uztartzen dakitela, zalantzarik izan arren.\n27 Uztailaren, 2012 at 8:31 | #\nPost Henry hau izan da I!!\nBolivia bidaiatzea gustatuko litzaidakeen lekuetako bat da.\n27 Uztailaren, 2012 at 10:07 | #\nThanks Noeli!, Bolivia niretzat sinestezina da, Latinoamerikako esentzia indigena hobekien mantentzen duena, Ausartzen bazara, ez zara damutuko.\n29 Uztailaren, 2012 at 16:31 | #\nZure idazkiek beti dakite pixkanaka , beti zerbait gehiago nahi duzu eta leku ezezagun hauek bisitatzera gonbidatzen zaitu\nSalar de Uyuni, Litio eta indigenen borroka\n10 Abuztuaren, 2012 at 11:03 | #\n[…] "Criteo-300×250", 300, 250); 1 wiggles The Salar de Uyuni, Litio eta indigenen borroka https://www.viajesalpasado.com/salar-de-uyuni-la-lucha-del-litio-…  gunner88 ago […]


Furgonetan bidaiatzeaz…. | Nahiaetaezina\n← Mamuak, damuak eta amuak\nEta neguan gaude… →\nEta bidaiaz beraz baino furgonetan bidaiatzeaz hitz egin nahiko nuke… eta nondik hasi… Batzuetan filosofia bat da, besteentzat erosotasun eta askatasuna… eta niretzat esperientzia.\nFurgonetan bidaiatu behar duzunean prestatzeak izugarrizko garrantzia du, lekua mugatua da eta furgoneta izango da zure etxea bidaiak irauten duen egun guztietan, denak sartu behar du eta tokia geratu behar da erosotasunerako… Eta hori esperientziak ematen dizu, gutxinaka ikasten da zer behar den eta zer ez, eta neurria hartzen duzunean zoragarria da.\nEta azken bidaiak izugarrizko iluntze eta egunsenti politak eman zizkigun. Hilabetez Galizia ezagutu nahi genuen eta asko-asko geratu zitzaigun, leku izugarri politak topatu eta egun asko horietan igaro genituelako. Baina inondik inora ez genuen egunik alperrik galdu…


Amaia eta Andoni | Faroa\n← Larrazabal, K.O.\nAmaia eta Andoni\nData: 2005(e)ko abenduaren 20a Egilea: Joxe Aranzabal\nAtzo goizean Galdakaoko Ospitalean izan nintzen TAC eskaner bat egiten. Txanda iritsi zitzaidanean, erizain gazte batek hartu ninduen, euskaraz. Galderak egin eta egin ari zen, ea honi edo hari alergiarik nion, eta, halako batean, esaten dit: gainera, zu ezagutzen zaitut. Bai, zure liburua irakurri dut, eta oso ondo dago.\nEtzan nintzenean eskanerrean, orratz bat sartu behar zidan eskuin besoan, gero handik kontrastea sartzeko, likido berezi bat. Jo. Nerbiosa nago, jakin dudanetik zu zatozela. Ea asmatzen dudan orratza sartzen. Nik, lasai egoteko, ez zegoela ezeren beldurrik. Eta halaxe izan. Amaiak egin beharreko guztiak azaldu zizkidan, ni lasai egon nendin.\nBakarrik geratu nintzenean, ordea, gorputza eskanerraren barruan, gogoa Bertsolari Txapelketa Nagusiko Finalera joan zitzaidan. Errepaso moduko bat egin nion telebistaz ikusitakoari, eta oroitu nintzen “Andoni Egañaren saioaz,”:http://zubitegia.armiarma.com/egileak/00172.htm bereziki behiak jezteko aulkiaz. Eta pentsatu nuen Andoni fenomeno bat dela, jantzia, iradokitzailea, umoretsua, eta inork baino hobeto josten dituela bertsoak.\nMaialen Lujanbio, berriz, triste sumatu nuen, Jon Maia bezala, beharbada uste baino beherago geratu zirelako. Eta pena eman zidan. Baina orduan berotasun handi bat sentitu nuen gorputzean zabaltzen, eta apur bat estutu egin nintzen. Kontrastea zen, Amaiak aurrez esan bezala, nire zanetan zabaltzen. Eta arnasa hartu behar nuen, eta eutsi minutu batez-edo, eskanerraren sabeletik zarata sarkor bat irteten zen bitartean. Eskuak atzean neuzkan, besoak luze, San Sebastian irudi, baina gezi barik.\nAmaia berriz agertu zenean, apur bat zorabiatuta nengoen, eta ondoez puntu batekin. Ea ondo nengoen, eta baietz, nik. Alde egin aurretik, musu bi eman nizkion, esker onez. Hamabost egun barru-edo jakingo dugu eskanerraren emaitza.


D. L. BI. 1.251 - 1967\nGRAFICAS BILBAO — Gordóniz, 28, 3.º — BILBAO-10\nIDAZTI AU 1967-KO MAIETZAREN 27-AN AMAITU EBAN «GRAFICAS BILBAO» IRARKOLAK.\nCardijn Kardenala Gaztea da\nEleizak dauzan gizon ospetsuen bat Cardijn kardenala dogu gaur. Bere aita langillearen gorpu-aurrean langille gazteen aldezlari izatea erabagi eban. Arrezkero bere abotsa lurreko langille guztiekana zabaldu da. Aita Santu Paulo VI'garrenak kardenaltzara iaso ebanean abarrots ikaragarria sortu zan langille munduan; iñok ez eban uste aldi baten gotzain izatera be iñoz elduko zanik. Iainkoaren bideak.\nBatzar Nagusian berak esandako itzaldi batetik atara doguz emen datozan esakerok. Onerako izan bekiguz.\n«Gaurko munduaren egoeran, gazteak gizadiaren erdia egiten dabe. Ta gizadiaren erdi au, beste edozein bestean ezta artu bear; zatirik biziena ta geroan lanik geien egin bear dauana berau da-ta. Gazte onein bizitza, lengo gazteen bizitzaz oso ezbardiña da. Euren guraso, sendi ta aberritik geroago ta urriñago bizi dira ikasketakaitik, lanagaitik edo iolasakaitik. Iñoz baño alkartuago dagoz, ta iñoz ez lez alkarregaz bizi dira. Aparteko era batez gizadiari dautsen zorra ordaintzeko zein bide artu arabagitzeko kezkaz dagoz ontxe.\n«Sartzera doazan eta lanean asten diran mundu au iñoz baño lokaago dago auzi astun eta barrietan. Mundu au bide onetik edo txarretik ioatea gazteen eskuan dago. Baztarrean bakarrik itxita, euren adiñeko eta mundu barri onetako oztopoak gazteok ezin dabez menperatu.\n«Augaitik, Batzar Nagusi onek («Eleiza Munduan») agiri onen bidez, dei berezi bat bialdu bear dautse gure aldiko gazteai: euren ustea sendotzeko, eta era berean euren kontzientziaren araura aldi onetarako ta etorkizunerako, bakotxa bere tokian arduratu daiten.\n«Baña Batzarrak ez dautse gazteei «gurasokeriz» itzik egin bear, gizontasunez baño, euren erantzun-bearra iakin-araziz. Gure mundua euren naimen azkeagaz aukeratzen dabena axe izango da. Baña sarri askotan, euren zeregin zoragarria egiten ez iake ixten. Batzutan euren erruz iakiña, baña baita era zantar batzuen erruz, eurak zapaltzeko egiñiko legez.\n«Agintedun guztiak, erriko nai ostantzeko dirala garbi eta beti, munduko gazte guztiei lagundu bearra dauke, alaitasunez eta biotz-zabalez zeregin au beteaz, mundu osoa barriztau eta landu dagien.\n«Eleizak auxe eskatzen dautse, oso maite dauzan gure aldiko gazteei: Kristok bere aldiko gazteentzat eukan maitasuna gogoratuz, gizonen batasuna eta salbaziñoa egiteko, orain eta gerokoan Iainkoa goratzeko, euren onetako zeregin donetzaillean, langille bizkorrak izan daitezala aldi barri oneitan».\nEsaera ausarditsua kardenal ule-zuridun onena. Ion XXIII'garrenaren biotzkadak gogoratzen dauskuz «Bakea lurrean» eskutitzean gazteei mundu obe bat egiteko laguntzera etorteko deitzen dauzanean.\nAnaitasunak, gure artean biziko bada, gazteen bultzada bearko dau. Gazteak geroaren iaube. Gazteak irabaziko dogu. Kristo, Egia. Garbitasuna, maitasuna, zuzentasuna, indarra, gazteenak dira batez be. Langille gazteak, gure da bizia. San Jose Langillearen itzalpean, gure erriaren alde iokatu daigun egunero al dogun gaiñoan, Cardijn'en deiari iaramon eginda. Uleak zurituarren gaztetasuna ez daigun galdu.\nA. R. C. E. (Asociacion Recreativa Cultural ERMUA)\nElkarte onen barri emonaz idatzi nai dogu, gure irakurleak jakin daien zer dan. Zorionean azaldu da bazkuntza au, ze bere premiñan agertzen zan gure erria. A. R. C. E. antolatua izan da: Antzerki, Abesti-saio, Erakusketa, itzaldi eta abar emoteko; berba baten, jakintza gure errian zabaltzeko.\nElkarte onen jaiotza zor deutsegu: Victor Elejondo, Luis Maria Izaguirre, Pablo Guridi, Moises Gorozabal eta beste antzerki taldeko adiskideeri eta baita bere «Gazte-Leku» taldeari; bertakoak dira: Rikardo Alaba, Zorion Mugerza eta abar. Gazte ta zar alkarturik urten deusku itxaroten genduan Elkarteak. Ondo etorria izan daitela gure artera!\nGogoz ekin deutse, eta bear asko egin dabe denpora gitxian. Orra agerketa batzuk: Aurren margo-agerketa, bi bider; Osagille itzaldiak, 3 aldiz. Lege-gizon batek berba egin eban «gizarte-auziari» buruz. «El Caserío», 3 edo 4 agerketa. Eibar'ko margolarien Agerketa, eta zine forum, beste gauza askoren artean. Bizkaiko Abes-txapelketa, Agate deunaren abestiak, ta orretara beste gauza asko.\nErmutarrok! Danok alkarturik geratu gara Elkarte onetan. Jarraitu daigun aurrera gure arloan.\nUrteko batzar nagusian, elkarte orrek, asmo ugariak artu ditu. Orreitariko batzuk oneik izan dira:\nAjedrez txapelketa, Pelota txapelketa, Mendi ibillerak, Liburutegia geitu, Dantzariak errietara zabaldu, abar eta abar.\nZezeillaren 19'an, erri onetako antzeslariak, Otxandio'ra joateko dira, «Aitona ta Billoba» Garitaonandia apaizaren antzerkiagaz. Orretarako gertaketak egiten dabiltz, eta esan deuskuenez, beste antzerki barri bat ikasi bear ei dabe, gero, lenago egin eben antzera, inguruko errietan ipinteko.\nPozgarri jaku, gure baserri gizonak aurrerapen zale dirala ikustea. Eliz gizonak antolatuta, itzaldi bikaiñak izan ditue. Gai onetan lan asko egin bearrean gagozala nok ez daki?\nAsikerea emon yako, eta jarraitzeko asmo onak artu dira. «Extensión Agraria» deritxon elkarteko maixuak zuzendu ditue itzaldi orreik. Eurak esanda dakigu, Zaldibar'en lez iñon ez dala ienterik batu. Ondo amaitzeko ibiltaldi edo exkursiño bat egiteko dira. Guztiz ondo iruditzen yaku. Jarraitu olantxe.\nUrtarrillaren 27'an il zan Solozabal baserriko, Eugenio Urizarbarrena. Bere semeei laguntzen deutsegu atsekabean.\nOlakueta'ra jo gura ba-dozu oñezian, bide asko laburtuko dozu kaletik killometro bat ingurura zeure eskuma aldian ikusiko dozun galtzadea artzen ba-dozu. Aitearen egin ordukoxe Liorreta'n aurkitzen zara. Miota eta Leiztarrentzat egokitasun aundikoa, barriz, bera.\nAzalpen edo esplikazio au emon ba neutzuen orain iru illabete dala, esate baterako, samea jokatuko neban kokolotuta geratuko ziñiela ez zenduelako ikusiko ez eskuman otia, arantzea ta elorria baño. «Galtzadea? Ori, Sabin'en burutaziño bat izan dok» esanda, aurrera jarraituko zenduen... bide zabaletik, jakiña!\nGaltzada ori apaintzea euren kontura artu eben Ugaldea'tar Esteban eta Murgoitio'tar Jose Andres'ek. Eta zelan egin be gero! Bien artean garbi ta txukun jarri dabe bide ori ta bere inguruak, onelako lanetarako erriko agintariak emoten daben ardaua eskatu ez ixtaron barik egin be: ta ez uste izan gertakizun aundirik erabilli ebenik aurretik, bai zera! Ardautegian baso bete edaten dagozala. «I, garbituko yoau galtzadea?» «Aotik kendu daustak berba ori!»\nTa an dago a!\nOlakoren bat ez ete-yako gertatuko Kurutzondotik Berriozabaleta'ra doan galtzadeari be? Txarto dago a, ta une batzuetan, barriz, tanke baten laguntzaz izan ezik ez dago erarik aurrera jarraitzeko.\n«Zeren antza artu ete-leiok Elizburu'tik doan bide zabalari?, itaundu eutsan lengo egun baten Martolo'k Roke'ri. Ta onek: «Galbara batena izan ezik ez-yakiat, ba.» «Zergaitik, ba, galbara batena?» «Biak zuloz beterik dagozalako...»\nEgi biribilla. Baña Kurutzia'n dagoana, batez be...\nOrra zulora dozena bat kamioikada arri itxuli ezkero naiko izango litzakela deritxat. beñepein itxuratxo bat emoteko. Zer da, ba, ori be?\nAuxe idazten nagoala etorri yat bostgarren elorriotarra itaun au egitera: «Egia da Iguria aldian pantanu bat iarri bear dauskuela?» «Ezertxo be ez dakit orretzaz». «Zabal dabil, ba, albiste ori erri guztian. Da larritasun apurren bat be sartzen asi dala esan leiteke elorriotarren artean, erria bendean artuko leuke-ta. Zer jasoko litzake —beste leku batzuetan izan dan lez— iñoizko denporan ormak apurtuko ba-litzaz?» «Ez dakit, ba...: nik uste dot gauzarik onena izango litzakela itxasontzi edo barku bana ainbat ariñen erosi ta bakotxak bere etxaurrean bada-ezpadan iartea-edo...» «Ez da au ulia artzeko gauzea, sero!» «Ezta oraindik asita larritzekoa be!»\nEmengo goiko ta beko kaleko Funkor'eko eskolak oso goian darabille euskerearen ikurriña. Umeak —berarizko irakasleen bitartez— oso polito ikasten asi dirala edonok egiztau edo ikusi leike kalean bertan be. Euren orduak dabez euskerearentzat; eta ez uste izan begiratu bat egin onetzazko liburu bateri ta or-konpon esaten dabela, ez! Zentzun guztiak arlo onetan ipiñita, irakasleak ganean dabezala ikasi be. Ia egin ez...!\nOsterantzeko joan-etorri guztietan be puntarengoak dira, ta azterketa denporan, barriz, gorengo mailletan dabiltzanak, beste eskolak beeratu barik, jakiña! Baña oneetan ez dabe euskeraz piperrik be irakasten, eta nik —euskeraz idazten dot-eta— zetan goratuko dodaz, ba, aitu be ez daustie egingo-ta?\nIrribarretxo bat, irakurle...!\n— Kurutzia'ko bide zabaleko zulo batetik kotxia ataraten lagunduko daustak?\n— Bai pozik be! Baña emendik bide guztia araño ikusi arren, nik ez joat, ba, ikusten ez kotxerik ez eta goitik-berarik be.\n— Zelan demontre ikusiko dok, ba, zuloan sartuta dak-eta?\nGernika, iñoren lepotik azten.\nJoan dan illean, Kortazubi, Arratzu, Foru, Murueta ta Nabarniz'ko erriak, Gernika, Lumo ta Ajangiz'egaz alkartu zirean. Zortzi erri oneitatik txikiena Gernika zan eta... esakera zarrak diñoana, atzekoz aurrera egiñaz, «txikiak iruntzi ditu zazpi nagusiak». Kilometro kuadro lauren inguru zana, irurogeta bat eta erdiraño aunditu da, iñoren lepotik.\nBatze onek zer esan ugari ipiñi dau jentearen artean: Nok nai izan dau erriok alkartzea? Non dago erriaren oneritxia ta baimena? Gaur egunean olantxe egiten dira gauzak, emen beintzat.\nZezeillaren lenengo egunak jazokera illun bat ekarri deusku. Arratsaldeko iru-terdietan oker andia gertau da Txibitxaga ganeko bidezabalean: auto bik alkar jo. Kotxean betik gora ioiana guztiz txarto gelditu da. Bermeoko semea bera: Servodeo Atela, etxegille ta kontratista ospetsua. Ordu bete barru emon eban azken arnasa bere anaiaren besoetan. Siñistu eziñik gagoz, baiña gertauta dago.\nBera lako gizon sasoitsu ta kementsua gure artetik ain arin joateak inpresiño sakona egin deusku.\nGoian bego. Bere familikoeri, ta batez-bere alargunari eta seme-alaberi atsekabean lagunduten deutsegu.\nNik eztakit beste errietan zer jazoten dan zapatu eta jaien gabetan, baiña Bermeon gertatzen dana «eskandalua» da. Ba-dagoz batzuk, goizeko gabeko lauretan be ondiño kantuan eta zarataka kalez kale dabiltzanak. Ez aurretik ondo edan barik urre. Orreik ez dira konturatzen ordu orreitan geienok lotan edo lo egin guraz beintzat, oian gagozala, ta batezbere umetxuak, lo-premiñ andiena daukenak, arin itxartu leitekezala kanpoko aldarri-kantu ta bulleagaz?\nNoiz arte jarraitu bear dogu olan? Zibilizaziño apurtxo bat ez ete jaku elduko Bermeora be? Eta zer egiten dabe agintariak edo euren ordezkoak, gabeko ordu orreitan olako abusoak galerazo barik?\nIzan barri dogu Europa alde onetan Podgorny, Errusi-ko Soviet Nagusiaren lendakaria. Errusitarrak Asia alde ori laiñatua ikusten dabe nunbait eta, euren azal-kolorekoen artean barriztu gura dabez adiskidetasunak, politika ta sal-erosi artu-emonetarako geientsuen bat jakiña. Itali-n be ibilli yaku Podgorny jauna, bere egonak zirti-zarta bonba zarata itzelak atara-arazten dauzala; ez ba jakin musika zantar ori nortzuk joten dautsoen, fazista barriak edo Txinagorri-zale diran komunistak.\nMundu guztiak jakin dau Errusi-ko lendakariak Aita Santua bixitatu dauana. Joan dan illeko (urtarrillaren) 30-an izan zan. Ordu beteko egonaldi luzea egin eben alkarregaz. Lendik be, orain ia urte bete dala, Batikano-an izana zan beste jaun errusitar bat, Gromyko, Atzerri Arazoen ministroa; baiña lendakaririk oraiñarte ez, etzan Errusi-n matxinada gorria sortu zanetik emen agertu, Podgorny lelengoa. Aparteko itzalez artu ei dau Aita Santuak: alkar-berbetakoan —sekula jazo ez dana— zigarroa be erre ei eban jaun orrek eta... Aita Santuak berak emonda, pentsa! Estutu egin ete yakon barrua Errusi-tarrari Kristo-ren Ordezkoaren begi illun triste areek ikustean?\nBerbeta-geiak onexek izan ziran, ondoren jakin arazi ebenez: bakea zelan irabazi daiteken, errien arteko artu-emonak zabaldu sendotuaz; Errusi-ko erlejiño bizitza ta ango Eleiza katolikoaren egoerea. Naiko ta geiegi, ordu betetxo baterako. Ondorenak? Ixillean gorde dabez. Ofizial erara izan ezta be, bata ta bestearen ordezko mandatariak izentatuko dabezala-edo zabaldu da esana, alkarren arteko arazoak garbitu al izateko. Erlejiño askatasun geiago emonaz, Kostituziño barri bat asmatuten ei dabiltz Errusi-n da... Geroak esan bei.\nBatzuen batzuk urratu dabez onezkero soiñekoak, Aita Santua gorriakaz asi yakula esaten-da. Eskubi-musturrean dabiltzan betiko arrisku-igerle oilloak! Zer, ez al dauz ba Kontzilioak artu-emon oneen mugak garbi jarri? Katoliko fedeari ikuturik be ez sekulan, baiña alkar-berbeteari —zuur eroanda ori bai— egi-egitan ekin bear dautsola Eleizak. Orretxen erakusbide emon dausku ba Aita Santuak.\nJainko-bakoak gizonak dira gu lantxe, ta euren arrazoiñak daukez olan jokatuteko, naiz-ta guk, benetako arrazoiñik ezin euki daikeela jakin. Maitasunak eraginda, euren uste orreek ezagutu bear dauz Eleizak alik eta ondoen, bear dan lez aztertu. Ortarakoxe da alkar-berbetea. Ta ez uste izan, kristauok be ba-dogu ontan erru; alan diño azkenengo Eleiz-Batzar Nagusiak: guk geure erlejiñoa itxura jatorrean agertu eztogulako. Zabarkeriz ibilli gara edukaziño kontuan, edo Eleiz-dotrina ezta egoki erakutsia izan, edota gure erlejiño, oitura ta gizarte-jokaera utsunez josita ikusi izan dabe. Arrigarria al da ba, olan sinisgabekeri-zuza gaizto au ugaritutea?\nErremedio bakarra: mundu illun ontan Kristo-ren argia biztu. Eleiz Amaren betartea tximurrik gabe, eder eta argitsu, Jesus beraren maitagarritasunez agertu. Ortarakoxe emon dau Aita Santuak esanai aundiko pauso ori. Berak bakarrik daki zelako biotz-zirradaz! Ikusten nago oraindik orduan telebisiñoz ikusi genduan azken agurra: Aita Santuak emon eutson erregalo Podgorny lendakariari liburu baliotsu bat, eta jaun aren eskua gogor estututen eban bitartean, bestalderatu egin bear izan eban Aita onak mosuagaz begiratua... Errusi! Eleiz Amari amaika malko ixuri arazo dautson naziñoa!\nKristiñau erriko barriak\n• Brasilen eta Colombian, emakumeak emoten dabe komuniñoko sakramentua\n• Afrikako diosesi batzutan, amazazpi izkuntza erabilten dira liturjian\n• Inglaterrako katolikuak liturjiako inglesaren kontra jarri dira\n• Jazz musikea eleizetan?\n• Len baiño obeto ulertzen ete dau erriak liturjia?\nKontzilioaren bigarren dokumentuak —Liturjiaren Errenobaziñoa arlotzat daukonak— biztu ta indartu gura dau kristiñauen fedea Jaungoikoari zor deutsagun kultuan. Duda barik, puntu onetan egin da alegiñik geien, mundu guztian zear, Kontzilio osteko amabi illabeteotan. Ona emen zer diñoskun orren gaiñean, urtarrilleko lenengo numeruan, Informations Catholiques Internationales deritxon Frantziako aldizkari famaduak.\nLeku askotan —Italian, Frantzian, Alemanian, Inglaterran, Perun, Bolivian, Espaiñian— Eskritura Santuko irakurgai barriak sartu dira liturjian, astegunetako mezetan irakurteko eta olan Bibliaren ezagutzea kristiñauen artean zabaltzeko. Goiko Volta deritxon Afrikako lurraldean, arrezkero emakumeak leidu leikeez mezako irakurgaiak, arazo orretarako gertuenak erri askotan eurak dira-ta. Brasilen eta Colombian barriz, monjak eta hermanoak emon leikee komuniñoa, abadea lantzean bein bakarrik etorten dan parrokietan.\nBaiña lanik aundiena latiñezko liturjian egin da, oraiñarteko tekstuak erriko izkuntzetara biurtu ta akomodetako. Goiko Voltan, esate baterako, irurogei izkuntza erabilten ditu erriak, eta euretariko amazazpi artu ditue obispoak liturjiarako. Bardin antzekoa jazo da Mali deritxon Afrikako lurraldean; emen zazpi dira liturjiako izkuntzak. Atara kontuak zelako lana egin bear izan daben alderdi orreetako abadeak, preparaziño aundi barik, latiñezko liburuak Afrikako kultura bako izkuntzetara biurtuteko. Akats bako lana ez dabe egin, seguru asko; baiña pausurik gatxena emon dabe beiñik bein, eta ez jake gogorik falta, asitako bearra geldi geldika obatuteko.\nIzkuntza bera —esate baterako, inglesa, frantsesa naiz espaiñola— erabilten daben naziñoetan, alegiña egin da, liturjiako liburuen traduziñoa leku guztietarako bardiña izan daiten. Baiña batasun onek, alde batetik bentaja aundiak eukiarren, ba daukaz beste aldetik bere akatsak; eta akatsik aundiena auxe da: naziño bakotxaren berba egiteko apartekotasunari kasu gitxi egitea. Orregaitik, Argentinan ez dabe ontzat artu Espaiñiako itzulpena, eta eurak euretara erderaratu dabez mezako liburuak.\nGauza gatxa da, izan be, itzulpen on bat egitea. Italian eta batezbere Inglaterran, eztabaida gogorrak sortu izan dira bertako traduziñoen gaiñean. Inglaterrako jente askoren ustez, liturjian sartu dan inglesa larregi urrundu da erriak gaur egunean erabilten dauan berbeta bizitik, eta latiñezko tekstuen itzulpena gaurko gizonarentzat guztiz da ulergatxa, akomodaziño ta adaptaziño gitxigaz egiña baita. Inglesen eritxi gogor au beste naziño askotan be agertu da.\nLiturjiaren akomodaziñoa, izkuntzan baiño geiago, musika kontuan egin da. Orranemen, meza asko agertu dira, erriko soiñu ta istrumentuakaz abestuten direanak, esate baterako, Sudafrikan, Rhodesian, Congo-Kinshasan, Perun, Bolivian, Chilen, Mexicon, Paraguayen eta Puerto Ricon. Norteamerikan eta Italian aprobadak egin dira jazz musikea eleizan sartzeko, frutu barik baiña. Belgikan, asko dira liturjiako lanetan bear egiten daben musikalariak. Eskandinaviako katolikuak, eleiz-musika batzar baten ondoren, euren obispoeri eskatu deutsee, bertako luteranoen eleizkantuak ontzat artzeko, liturjiaren eta ekumenismuaren onerako.\nUtsuneak eta akatsak\nBaiña oraindiño asko falta jako liturjiaren errenobaziñoari, bear dan modukoa izateko. Onetan katoliku guztiak dagoz konforme, mundu osoan zear. Entzun, esate baterako, zer diñoen Peru, Ceylan eta Inglaterrakoak: «Gure artean, legearen bidez sartu da liturjiaren errenobaziñoa. Begira gagoz, ea noiz asiko direan obispoak, erriari ta eleizgizoneri benetako formaziño liturjikua emoten. Ez da naikoa legea emotea eta legearen azaleko aplikaziño utsa bakarrik pratikan ipintea. Legeak mentalidade barri bat sortu eragin bear dau» (Peru).\n«Emen asko diskutietan da, non ipiñi kandeleroak, nora eroan sagrarioa, zer egin eleizako irudi orregaz edo aregaz; baiña formaziño kontuan ez dogu gauza aundirik egiten, abade askok, jakin be ez dakie zetan datzan errenobaziño liturjikua» (Ceylan).\n«Gauzak ondo dabiltza emen legearen aldetik: erreglamentu asko argitaratu dira. Baiña eleizagintari nagusiak gitxi egiten dabe, Kontzilioaren liturjiazko dotriñea abadeen eta erriko jentearen artean zabaltzeko. Diosesi geienetan, gure ustez, erriak ez dau len baiño obeto ulertzen liturjia» (Inglaterra).\nEta euskaldunok zer diñogu, zer egin dogu liturjia kontuan, Kontzilio osteko lenengo urte onetan. Informations Catholiques Internationales amabosterokoak sarritan ekarten ditu Euskalerriko notiziak; urtarrilleko lenengo numeruan barriz, ez dakar ezer. Nik, neure aldetik esango deutsuet zeredozer.\nJoan dan garagarrillaren (julioren) 6tik 8rarte, Bizkai, Gipuzkoa, Lapurdi ta Naparroatik etorritako berreun bat abade ta fraille batu zirean Urretxuko Pasionisten etxean, eta erabagi inportanteak artu zituen, Euskalerriko mobimentu liturjikuari batasuna ta indar barria emoteko. Eleiz-gizonak lanean ari dira, Eskritura Santuko irakurgai barriak euskeraztuten, gero ainbat ariñen liturjian sartzeko eta astegunetako mezetan irakurteko. Lan gatxa benetan, gure erriak ainbeste dialektutan berba egiten daualako eta euskerazko kultura aundirik ez daukalako.\nOraiñarte, ia lan guztia eleizgizonena izan da. Erria geldirik dago, ixilik dago, ez da sartu benetan mobimentu liturjikuan. Sartuta balego, eta bere barruko benetako eritxia agertzeko adorea baleuko, liturjia barrian egiten direan gauza guztiakaz ez litzake konforme egongo. Seguru segurutik, Inglaterran jazo dan antzera, gure artean be eztabaida gogorrak sortuko litzakez, esate baterako, liturjiako liburuetan erabilten dan euskerea dala-ta. Askok eta askok —batezbere linguistika apurtxu bat dakienak eta ezelango prejuiziorik ez daukenak— esango leukee, liturjiako euskerea ulergatxa dala, erriaren berbeta bizitik urrun dagoala eta laboratorio naiz museo usaiña daukola.\nErri eritxia Eleiz barruan\n• «Eleizea bizitza daukon gorputz bat da, ta erri eritxirik ezpadauko, zerbait falta yako» (Pio XII'gnak)\n• «Erri eritxia askatasun osoagaz erabilten ez dan tokian, bakea be arriskuan dago» (Pio XII'gnak)\n• «Eleiz barruan zuzentasuna gura dogu» (New York'eko ikasleak)\nAskatasuna erri eritxiaren oiñarria\nKontzilioak Eleiz barruan izan bear dauan erri eritxiari buruz ez dau berbarik egin. Zegaitik? Ez dakit; baiña Eleizeari buruz egindako eskema lenengo aldiz agertu zanean, Obispo batek aldakuntza eskatu eban, erri eritxia argi ta garbi agertu eiteala eskatuaz. Ez da agertu; baiña Eleizearen kostituziñoak argi azalduten dan katoliku ta eleiztar baten nortasun bete-betea.\nEleizeak pertsonearen askatasuna beti yagon dau. Pertsoneari bere gizatasunetik yatorkion doaia, Eleizeak ezin dau zapaldu ta ukatu. Ta, konzilioak Eleizako erri eritxiari buruz berba ez egin arren, askatasunatzaz egin dau, ta askatasuna da erri eritxiaren oiñarria. Konzilioak garbi agertu dau gizonaren askatasuna: askatasuna bere kontzientziak eskatuten deutson erlijiñoari jarraituteko, t. a. Askatasuna ez da siñestedunen eskubide berezia, gizon guztiena baiño. Gizon guztiok egi egarri gara ta egiaren atzetik goaz, baiña orretarako gizonak askatasuna bear dau. Orregaitik, Eleizeak ez dau ondo ikusten erri agintari batzuek siñestedun eta siñis bakoen artean egiten daben banaketa, giza-pertsonearen eskubideak ukatuten dabez-ta.\nKatolikoak eta katoliko ez diranak alkarren eskubideak errespetatu egin bear dabez, pertsonearen eskubideak direalako, ta ez katolikoenak bakarrik.\nBeraz, Konzilioak Eleizako erri eritxiari buruz berba ez egin arren, bere oiñarria emon dau: askatasuna.\nOr daukagu Konzilioa Eleizako erri eritxiaren benetako testigantzea lez. Konzilioa ez da izan goitik zuzendutako jazokera bat. Obispo guztiak izan dabe euren eritxiak agertuteko eskubidea ta erreztasuna. Gauzak ez dira goizetik gauera egin; artu diran erabagiak eztabaida askoren frutuak izan dira. Eskema asko osoan barrituak izan ziran; beste asko aldatuak. Ta, Konzilioan parte artu dabenak ez dira Obispoak bakarrik izan; seglarrak be izan dira, ta eskubide ta askatasun bardiñak euki dabez euren eritxia agertuteko.\nBaiña, gai onetzaz garbi berba egin ebana Pio XII'gna izan zan. «Erri eritxia, gizonak egindako soziedade normal bateko aberastasun edo propiedadea da, erriagaz daukezan eginbearrak kontzientzian daroezan gizonena. Erriaren eritxia agertuten ez dan tokian, erri orren sozial bizitzan geixotasun edo txarto jokatze bat ikusi bear litzake.»\nJakiña, Pio XII'gnak berba oneekaz gizartean izan bear dauan erri eritxia agertuten deusku. Baiña, Eleizea gizarte bat da, gizarte osotu bat (sociedad perfecta) beraz, katolikoak ez dogu gizon lez daukagun eskubide ori galduten «Jaungoikoaren graziak ez dau gizatasuna desegiten, osotuten baiño», esakera zaar batek diñoanez.\nBaiña, Pio XII'gnak berak diño: «Eleizea bizitza daukon gorputz bat da, ta erri eritxirik ezpadauko, zerbait falta yako».\nSeglarra, Konzilioari eskerrak, Eleiz barruan berari yagokon maillara igo da. Laikoak Eleiz barruan ez dira entzule utsak.\nJaungoikoaren erritar lez euren eritxia agertuteko eskubidea dauke; eskubidea esan dot, beraz, eginbear bat. Orain arte Eleiz barruan Obispo ta abadeak izan dira nagusi; ta Eleiz barruan ez ezik, beste leku askotan be bai. Obispoak eta abadeak diñoenari: AMEN. Seglarrak —idazle ospetsu batek iñoena— Eleizara joan, entzun eta limosna emon, besterik ez.\nSeglarrak bere nortasunaren kontzientzia artu bear dau, eta agertu Eleiz barruan bere eritxiak. Sortu daitela geure Eleiz barruan Konzilioak eta Aita Santuak eskatuten daben alkar izketa edo dialogua. Geure Eleiz barruko bakea ez daitela izan bake ixilla; kanposantuetako bake mutua; entzun daitela Eleiza egiten dogunon abotsa.\nErri eritxia Euskalerriko Eleiz barrutietan\nOraindik orain, Katoliku ekintzako talde batzuetako buru ziranak baztertuak izan dira. Zegaitik? Izparrangiak ekarrenez, euren eginkizuna ondo bete ez dabelako. Geroago jakin danez ez dabe alkar izketarako erreztasun eta aukerarik emon. Goikoak agindu dabe, ta bekoak ez dabe euren eritxia ta errazoia agertuteko erreztasunik izan; euren eritxia agertuteko eskubidea ukatu egin yake. Jazokera negargarria Konzilio osteko sasoi onetan...!\nGeure Eleiz barruan aspalditik agiri diran naasketa ta krisisa, nire ustez, ondo konpondu leitekez erri eritxiaren bitartez. Gauza asko dagoz oker, zuzendu leitekezanak alkar izketa baten bitartez. Gaurko gazteak, eta euskaldunak be bai, euren eskubideen kontzientzia artu dabe. Gaurko geure eleiztarrak ez dira gure aitita ta amama lakoak. Gaurko gazteak euren eskubideak Eleiz barruan aintzakotzat artu daitezala eskatuten dabe, ta Euskalerriko Eleizeak ez badeutso eskaera oneri erantzuten, Eleizatik urrun joango dira. Bear bada, gero berandu izango da; gaur Eleiz barruan alkar izketa bearrezkoa yaku.\nEuskal kirolariekaz Mungian\nGoiko argazkian ikusten dan lako kirolari «txorta» batzea ez da gauza erreza, baña geienok jakingo dozuen lez, Bilbon kirolzaleen artean, «Peña Iribar» deritxon lagunarte barria sortu da. Bizkaitar eta gipuzkoar gazteak, mutil jatorrak, dira geienak; ikasleak dira ia danak, baña euren tartean ostikolari bi ta txirrindulari bat dagoz: Labin, Isuskiza ta Uriona.\nUriona iru edo lau illabeterako erbesteratutzen zan eta bera agurtzeko bazkari bat egitea asmatu eben bere lagunak. Mungiako «Guri Zer» soziedadean izan zan anai arteko jai ori. Bazkal ostean makiñabat euskal abesti gozo entzun genduzan, biotzetik urtetan eben abesti gozoak. Bitartetan, danakaz alkar izketa batzuk egin genduzan; ona emen labur labur erantzunik garrantzitsuenak.\n— Bilbon bizi zara baña nongoa zara?\n— Ni, azkoitiarra.\n— Pozik orainarte Athletigaz?\n— Bai, zergaitik ez!; ostikada batzuk emoten doguzan artean Perito karrerea aurrera doa.\n— Euskalduna bai, baña zintzoa zara?\n— Bai, lagun, zintzotzat daukat beintzat neure burua (ta irripar zabal bat agertzen da bere aurpegian).\nBenetan aurpegia bada gogoaren ispillua, mutil onen gogoa garbia izango da.\n— Zeu zara emen gazteena —diñotsagu Andrakako txirrindulari azkarrari—. Ta aurten zer?\n— Aurtengo tenporadea ezta erreza izango, amateur asko gagoz eta geienak txakur zarrak dira.\n— Baña oraingoan eztago atxakirik; txapeldun izango zara?\n— Alegiñak egingo doguz baña... ta gora begira lotu da.\nGabino, laukiniztar morrosko sendo onegaitik, aurrekoagaitik esan dogun guztia esan geinke; euskalduna burutik beatzetara.\n— «Fagor» en pozik, Gabino?\n— Bai orain arte ta oraindik aurrera geiago, nire ustez.\n— Zergaitik ori?\n— Ba, neure lagunik onena, Balentin, alboan eukiko dodalako.\nOndarrutar gazte au oso alaia ta apala da; gure galdera apur bat mingotsa da.\n— Pedro, zer pasaten yatzu azkeneko partiduetan\n— Eztakit baña, gauzak ez deuste urteten neure gustora.\n— Zergaitik ete da?\n— Morala pixka bat galdu dot bear bada...\nAtxakirik eztau adierazten euskaldun gazte onek. Laster izango da guztiok nai dogun ostikalari aundi ta azkarra.\nJavier, Vallekoa da, ez daki euskerarik, baña euskalzalea da.\n— Kaixo, Javi! Zelan zabiltz?\n— Zoritxarrez ez deutsut ulertzen (erantzun deusku erderaz, irribarrez), baña San Salvadoren orain asten ei dira euskerazko klaseak eta orduan ikusiko dozu.\n— Zelan doa txirrindularitza?\n— Txirrindulak baño buruko miñ geiago emoten deust Termodinamikak (perito ikasten dago ta danak batera egitea gatxa da).\nOtaola «Kas» en dago ta besteak «Fagor» en; orregaitik makiñabat zirikada botatzen deutsoe Urionak eta Ereñozagak. Baña dana lagun artean.\nPorterurik onena izango da gure zarauztar morroskoa, baña ona bezin apala esango genduke. Danontzako dauka zeozer ta arrokeririk bapez.\n— Jose Anjel, egia da Europako porterurik onena zarala?\n— Ez eidazu olakorik esan, Europan porteru onak zenbat gura dagoz eta ni beste bat baño enaz.\n— Bilbon «Peña Iribar» sortu dalako pozik?\n— Olakorik merezi dodanik ez dot uste baña, gaurko moduan, lagunekin alkartzeko bada... atsegin aurkitzen dot adiskide oneen asmoa.\n— Gauza asko irakurri doguz aurtengo neguan; egia da Gabikagaz asarratu zarala?\n— Ez orixe, Gabika ta ni lengo beste lagun gara; nik «Kas» etik kanpora obeto ibilliko nazala uste izan dot eta orregaitik askatasuna eskatu neban. Ta nok diño, datorren urtean barriro alkarregaz egongo ez garala? (Eta irripar dizdiratsu bat agertzen yako begietara.)\nEgia esan. Balentiñek txirrindularien artean areriorik daukonik eztogu pentsatzen.\nAlgortakoa da Javier. Itaundu edozein erritarreri beragaitik eta erantzun bardiña artuko dozue: Mutillik apalena, zintzoena ta kementsuena.\nEgun aretan kendu eutsoen igeltsoa eta pozez beterik egoan.\n— Noiz asiko zara olgetan, jokatuten?\n— Nire ustez, laster. Len be lau illabeterako esan eusten eta bi illabetegarrenean tinko nengoan, orain be bardin.\n— Egiten dozu euskeraz?\n— Ez, dana ulertzen dot baña egiteko erreztasunik ez daukot; baña ez larritu, laster ikasiko dot —diñosku oso osoan.\nEta Ormazaren erantzunakaz amaitzen dogu gure idazlantxoa. Kirolarien akatsa edo utsa danok ezagutzen doguna da... baña danak ez dira utsak. Guk gaur emen erakutsi dogun taldeak euskal kirolaren eta euskal abendaren izena goreneko malletan jarriko dabe.\nZorionak eta urte on bat danori.\nMagne'k diñoanez, 1967'gko. «Tour» ortara, euskal-talde batek joan bear leuke.\n«Sollube»k ostera, «La Gaceta»n, talde sendo bat bialdu bear dala diño.\n«Sputnik» barriz, talde bi osotzeko aña lasterkari ba dirala españarren artean, esan dau.\nTa orain entzun daiogun, Euskal-Erria oso maite dauan Antonin Magne'ri, bi aldiz «Tour» ori irabazi ebanari. Onek bere emaztea euskalduna dau, ta bere laguntxuaren omenez, euskal-txapela jantzi oi dau.\nAuxe da berak esanikoa:\n«Euskal-Erriak lau txirrindulari dauz, lenengo mallan mundu-zear ibili daitekezanak: Etxebarria, Gabika, Momeñe ta Otaño. Malla orretan sartu daitekez bai ta be: Perurena, Uriona, Elorza, Velez, Mendizabal, Errandonea, Lasa, Uribezubia ta beste bat edo beste».\nKirolari dagokionez bidezkoa da, munduko erri zarren oni berea emotea, 67'gn. urte onetan gure mutilleri leku egiñaz.\nGuk gure aldetik auxe diñogu:\nMonsieur Levitan'ek aintzat artu dagiala arazo au.\nTxirrindularien arteko bazkal-ondo bat dozu au. Bertan ikusi daitekez Loroño (3), Bernardez (2), Barrutia (1). Baita be ortxe dozue «Salari», Arrese-Beitia'ren olerki ori esaten:\nbat izan beti\nBat izan zure\nuste eretxi gogoz\nFede bizi bat\nbiotz eta arimetan\nmendi aitz eta ibarretan.\n"Amorebieta IV" pelotaria saritua\nOrain aldi andirik eztala jakin genduan, ta bai atsegin andia artu be, zelan Larruzea'tar Andoni «Amorebieta IV», guretzat beti Andoni, Kirol Ordaritza Errikoak edo Delegación Nacional de Deportes'ek sarigarri domiña, medalla, emoteko baieztua izan dala Madrillen, ta ori jakiñik, alegindu naz, Andoni adiskide zintzo ta euskaltzale jatorragaz aurkituten, aldizkari onetarako itaun batzuk egiteko asmoz. Egia esateko, etzan ain gatx bera aurkituten, sarritan dabillelako Galdakano'n, bere saleroste arazoetan. Ikusi nebanaz batera zorionak emon da esan neutsan:\n— Benetan poztu naz, Andoni, egin dautsuen bereizkun edo distintiñuagaitik; jakitun zengozan zelan emongo dautsuen sarigarri domiña ori?\n— Jakitun nengoan zelan Bizkai'tik Madrillera bialduta egoan nire pelotaritzako edestia, baña enekian emongo eusten ala ez; orregaitik, poztasun andia artu dot izpar ori jakin dodanean.\n— Andoni, lenago esan bear neutsun. Zutzaz zerbait idatzi gura neuke ANAITASUNA euskerazko aldizkarian, bere irakurleak jakin daien nor eta zetariko pelotaria izan zaran, eta orretarako itaun batzuk egingo neuskizuz erantzun nai badozuz.\n— Bai, ta pozik, batez-bere euskerazko izparringitarako izan ezketiño —erantzun eustan Zornotza aldeko euskera jator goxuan.\n— Ba-dakit gaur Zornotza'z (Amorebieta) bat eginda dagon Etxano'koa zarana, ze, ia jaioten ikusi zaitut-eta, baña nai badozu erantzun, esango dogu zenbat urte daukazuzan, gure irakurleak ikusi daien ze aro onean egin bear izan dozun alde pelotaritzatik.\n— Ba, orain ogeta amairu urte jaio ei nintzan zeuk ezagutzen dozun Etxano'n, baña ba-dakizu erri au ta Zornotza alkarren ondoan dagozanez, «Amorebieta IV» izen ordeaz ezagutu nabe, nire aita ta osabak legez, orrein urrengo.\n— Noiz eta non asi ziñan pelotan jokatuten?\n— Ia jaio nintzanean, ja, ja, ja, ze umetxutatik Bilbao'ko «Euskalduna»n egon nintzan neure aitagaz-da... Baña benetan jokolari lez, Donostia'n jokatu neban lenengoz Inza II lagun nebala, «Begoñes VII eta VI» anaien aurka, amar urtedun nintzala; eta bizibide lez edo profesionaltzan, Euskalduna'n amazortzi urte neukazanean.\n— Urren zein pelota tokitan jokatu dozu?\n— Pelotatoki askotan, geien Euskalduna'n izan bada be; Donosti, Iruña, Bartzelona, Mexiko ta Madrillen, jokatuteari itxi arte.\n— Ba-dakit gazte zengozala jokatutea itxi bear izan zenduana, —orain be gazte zagoz-da— noz arte jokatu zendun?\n— Orain lau urterarte; Madrillen sasoitsu jokatuten nengoala gaxo zatar batek oratu eustan eta itxi egin bear izan neban pelota.\n— Bai, benetan izan zan tamalgarria pelota-zalientzat eta pelotarentzat be, zuk ain gazterik joko kementsu ori itxi bearra. Zeintzuk izan dira euki dozuzan aurkalari edo kontrario gogorrenak pelotan?\n— Oroz I ta Begoñes VII.\n— Eta zeure aldiko onenak?\n— Esan dodazan biok.\n— Eta zegaitik ez zeu, Ludian agertu dan pala-pelotari onena zarala esaten baeben pelotazaleak?\n— Ori, orreik pelotazaleak esan bearko dabe.\n— Ogibidetzat legez jokatutea itxi zenduanetik, jokatu dozu iñoz?\n— Bai orixe! Astia daukodan guztietan, osasungarria dalako.\n— Orregaitik zagoz sendo ta lerden. Zelan ikusten dozu, aldi onetan, palazko pelota?\n— Guztiz illun, txarto. Toki gitxitan baño ezta jokatuten.\n— Orain be Madrid, Bartzelona ta Mexiko'n jokatuten dabe.\n— Bai baña, uriburu orreitako pelota-tokietan jokatuten dabenak be, emengoak, euskotarrak dira; angoen artean pelotari gitxik urtetan dau, eta orregaitik dago galtzeko arriskuan emen, Euskalerrian eztalako jokatuten aldi onetan. Palazko pelota jolasa, beste pelota jokera guztiak legez, emen euskotarren artean jokatu bear da, geurea dalako, biotz barruan daroagulako guztiok; pelotari urtetako benetan zalea izan bear dalako. Euskalerriko pelota tokietan orain baño geiago jokatuten ezpada, laster galduko da gure palazko pelota-joko garbi ta kementsua.\n— Alantxe da. Andoni. Eztakigu gure abendakoak, gure aurreko euskaldunak sortua dan ala ez pelota-jokoa, baña dakiguna da, geureak sortua ezpada be, geuretzako egiña lakoa dala, ta geurea legez jagon bear dogula. Amaitzeko azken itun bat, Andoni. Kaltegarri dala uste dozu, ikaskintza ta beste eginkizun sakonak ondo betetako?\n— Nik eztakit orretara iñok pentsa leiken, ze, edozeiñek daki kirola neurriz egin ezketiño osasungarria dala, batez bere gaztearentzat, gorputz sendoagoa ta lerdenagoa lortuten daualako. Eta ba-dakizu zelan dan esakera: «Gorputz zindoan, arima garbia». Niretzako beintzat, ezta izan eragozpena kirola beste edozein eginkizun betetako.\n— Ni be orretan nago, Andoni, ta orretara esango deutset nire irakurleai.\nAltuna'tar Josu (Basa-Jaun)\nDanok dakigu —arraintzaleak batezbe, eta Euskalerriko portuetan bizi diran guztiak— bokarta edo antxobea bere kosteran arrapatzen dana. Kostera ori udabarrian izaten da: San Jose egunetik asita maiatza amaitu arte. Orduan agertuten dira gure Kantauri itxasoan, neguko uiolak oraindiño ondo garbitu barik, bokart gorriak. («Gorria» deituten deutsoe arraintzaleak arrain pilloari, arrain maseari).\nBaiña beste bokart kostera txiki bat be ba dago. Inportantzia gitxiagokoa: neguko bokarta. Onen goraberak aztertuko doguz gaur.\nNoiz asten dan\nUdabarriko bokartak bere joan-etorriak sasoi konkretu batean egiten deutsuz, len esan dogun lez. Artez esateko, ondo ez dakigu joan-etorririk egiten dauanentz. Neguko edozein sasoitan agertu leiteke. Edo... agertu ez.\nUdan kosta ertzean arrapatzen dan bokart txikia —egaluzetako karnada bizia izan daiten— eta neguko bokart txikia, bat ete dira? Ondo ez dakigu. Udabarriko bokart ederraren kumeak ete dira? Arraintzaleak eta iktiologoak ez dakie.\nOrregaitik, ezin da bokart onen joan-etorriaren barririk emon. Arraintzaleak ez dabe jakiten, negua datorrenean, bokartik agertuko dan ala ez.\nBizkaitarrak eta Giputzak\nNeguko bokartak ez dau balio fabrikarako, kontserbarako. Freskotako bakarrik balio dau. Eta orretarako, ez da bear bokart asko. Asko arrapatzen bada, prezioa bera doa, eta arraiñurun fabrikarako baiño beste biderik ez dauko.\nBeste aldetik —bizkaitar arraintzaleak diñoe— udabarriko bokartari eta udako atunetako karnadeari kalte egiten jako, espezie batekoak dira-ta. Obeago da, neguko bokart au arrapatzea debekatu, galerazo, beda ipiñiaz.\nGiputz arraintzaleak barriz, ez dauke eritxi bardiña. Espezie diferenteak dirala diñoe, negukoa eta udabarriko bokarta. Eta kupoa ipiñiaz, saltzeko beste arrapaturik, mariya politak egin leitekezala, neguko utsunea betetzeko.\nUrte guztietan daukez bizkaitar eta giputz arraintzaleak eztabaida gogorrak bokart onegaitik. Baiña azkenean, akordu batera irixten dira. Sanandereko arraintzaleak be, akordu oneekaz batuten dira. Aurten, oneek dira akorduak:\nKupoa: 6.000 kilo eguneko.\nItxasotea: Astelen eguerditik bariku arratsalderarte.\nZapatua eta domekea, jai.\nPrezioak: 3 pta. kontserbarako, eta 1,75 pta. urun fabrikarako.\nAkordu oneek, ikusiaren gaiñera aldatu leitekez. Bestela San Jose egunerarte balio dabe. Udabarriko kosterea asi arte.\nANAITASUNAren 144 zenbakian, M. Karmen Ibarra'ren idazlan onurakorra argitaratu zan eta berari erantzuten noa. Gaztearen gazte sasoiak banatuko doguz lenengo. Joan zan igandean Yurre'n egon nintzan bertso entzuten eta gai askoren artean bat auxe izan zan: Euskalerrian beste aberri askotan baiño beranduago ezkontzen dala jendea. Zar; ogeta amar urtetik gora geienak. Beraz sasoi onetako mutilla zarra bada, ogeitik ogeta zortzirakoak sasoi onekotzat artuko doguz eta ogeitik berakoak gaztetzat. Ta ona emen nire ekiñaren sustraia: Sasoi edo talde bakotxa ete da berari jagokozan problemak atontzeko? Ezetz esan bear. Irugarren grupokoak, izan ieiteke baietz; bigarrenakaz dudan nago ta lenengoak ezetz esan bear.\nGure nortasuna osotzeko iñoren esperientzia bear dalako. Gazteak ikasi egin bear dau, bai liburu, alkar autu, bizitzan eta etxean, eta bera baiño zarragoak emon bear deutsoe ikasbide au. Gizona gero ta jakitunagoa da; lengo ogeta amar urteko jakintza (orain amabost edo ogei urte) oraingo amazortzikoagaz paretu leiteke, baiña alan be, jakintza gaiak zarragoenak dira beti. Beraz, gazteen problemak, bigarren sasoikoak atondu bear ditue ta irugarrenekoak, bigarrenenak.\nSasoi edo mailla onek, gero ta estuagoak izango dira ta baleiteke urte batzuk barru, ogei urtekoen irakasle, ogeta bi urtekoak izatea, baiña beti zarragoak. Paternalismoaren arerio amorratua naz. Gaztea, geiago entzun bear da; arduradun jarri ta konfiantza emon bearrean dago, baiña formaziñoa, kultura, gizatasuna ta nortasuna, iñok (zarragoak) ezarri bear deutsoz ondiño.\nEtorriko al da sasoi edo aldi bakotxa euren maillakoak zuzentzeko garaia.\nNoiz arte olan\nItaun auxe egiten dau ANAITASUNA'n, 144'garren zenbakian, 6'garren orrialdean, F. X. Kintanak, euskeraren galtze osoa edo nagosia Eleizaren bizkar gañean iaurtiaz.\nEztot esan nai emen, eleizgizonok be oso erru bageak gareanik, ez. Gai onetan gogoratu neinkezala dirudit Jesukristoren itzak: «Oso garbi legokenak, iaurti bei lenengo arria». Baña ez erru osoa, ez aundiena daukonik be eztot uste. Eleizak elizgizon aupagarriak euki ditu euskera lantzean: Axular, Salbatore Mitxelena, Mogel, Etxepare ta abar ta abar aitatuten dozuz. Abar ta abar baño zerbait geiago direala uste dot nik Uriarte, Domingo Agirre, Azkue, Eguskitza, Ibargutxi eta beste asko ta asko.\n«Orixe» zanaren agotik sarri be sarri entzun neban auxe: «Nai dana esango da eleizgizonakatik, baña onixei eskerrak ta oneixek idatzitako liburuetan ikasi bearra daukogu ikasi nai badogu».\nEta zuek, errigizonok, zer egin dozue errian? Zer, erriko-etxe edo Udal-etxeetan? Emen artutako erabagiak euskeraz idatzi ete dozuez? Zer egin dozue Irakastoletan? Eleizgizonak eleiz-gaiak landu dituen neurrian eta alaberan, landu ete dozuez Zenbatizki (Matematika) eta beste onen antzeko gaiak?\nOso bidezkoa deritxozu gaztediari onu inpernutar au emotea: «Gauzak zuzendu ta arteztu arte eleizak utsik geratuko balira...» Entzun egidazu odol otzez. Eleizan baño euskera gitxiago egiten da milla bider erromerian, dantza nastu lekuetan, antzerki ta zinemetan. Zegaitik ez deutsezue esaten gazteai ikuskizun onetara be ez ioateko?\nEz, mutil, ez. Zuk aurkeztu dozun gaia ezta zuk uste dozun baizen ain erreza ta argia, illun eta auzi-orraziz betea baño. Eleizgizonen artean asko gagoz euskera eta euskera utsa bakarrik erabilli nai geunkenak. Baña orretarako gaztediak bere buru-belarrietan eztarabil jolas, ikuskizun ta kirola baño. Erri osoak be gitxi gora-bera beste onen beste. Onen elburua dirua da. Piñuak emoten dau; ba, piñua sartu, nai ta beste landara batzuk alaiago, apañago ta begietarako ederrago izan.\nNi ona etorri nintzanean etxe bat be utsik ez egoan niretzat. Ordutik ona asko ta asko ioan dira baserriak itxi ta batzuk uri andietara, beste batzuk erbestera. Etxe uts oneik zelan baitean bete dira beste erbestetar batzukin. Kontixu eurok dira nagosi. Abadearena da errua emen erdera erabilten bada? Abadearena errua, euskaldunak diruz bete badira? Arrokeriz bete badira?\nMesedez, ez egizuz, ba, gauzak begi bakar bategaz ikusi, eta gitxiago oraindik gazteai olako kontseju txarrik emon. «Gure siñesmenaren erro ta sutrai eztira iñoiz izan abadeak eta euren egiñak eta bizitza, Ebanjelioko siñiskaiak baño». Onegaitik, erlejiñoko gaietan barrura sartu baño len nai ta naiezkoa da oneik sakon sakon ikastea. Gure gaztedia ezta zoritxarrez ondo egongo, baña ezta izkuntzaren errua bakarrik. Izkuntza bat bakarrik darabillen erriak be eztagoz obeto, txarrago baño. Izkuntzaz gañera beste sostropo asko daukoz gaztediak: griñak, kirolak, ezkongaietako artu-emonak, erromeriak, ikuskizunak, ordikeria, eta abar eta abar. Ezta ba zuk uste dozun baizen gauza tolesbagea.\nEuskera «moda» balitza, neskatilla guztiak euskeraz asiko litzakez. Euskeratik dirua baletor, euskaldunak, mendietan piñuak sartu dituezan lez (naita abadeak ezetz esan), euren etxeetan euskera sartuko leukee.\nNorbait nabaitzen danean bere burua urkatu bear dauala-ta, azkenez beragaz urtetan dau. Euskalerria irudituten jat, bere euskera erabilli naiezagaz, euskera il nairik dabillela. Olan dabillen erria, abadearen alegiñak gora-bera, ziur ilko da. Nai bei goiko Jaun onak ni oker egotea.\nLemoniz, 1967 zezeilla.\nJOSE ANTONIO OAR-ARTETA\nEuskaldunik zarrena Bermeo'n bizi da. Bertako auzo baten. Bermeo'k inguruak auzoz beterik daukoz: Agerre, Almike, Arene, Artike, Arronategi, Mañu, Matxitxako, Ondartza, San Andres eta San Mikel. Geiago balitz, parkatu deistela.\nAuzo oneitan parroki bi dagoz: Almike ta Mañu. Zaarrena Almike ta Mañu barriena. Parroki onetakoa dozue agertzera noatzuen andratxo au.\nEleizaren ondotxoan, Sollube mendiaren bizkartxo baten, «Irezabaleta» etxean bizi da, iaio zanetik arrezkero. Eskolastika dau izena, Zezeillaren 10'ekoa dalako. Abizenak: Mendizabal eta Imatz. Il onen 10'ean bete dira 104 urte amonatxo au iaio zanetik. Orregaitik bera euskaldunik zaarrena dakigunetik. Bilbo'n ba-da zarragorik, baña euskaldunik ez. Almika'ko eleizan bateatu eben 1863'an; antxe dago bateo-agiria.\nOsasunez ondo daukagu Eskola (olan deitzen deutsoe erritarrak). Egunero iagiten da, bera garbitu ta apaindu, beste iñor barik. Zentzunak ondo, gazte askok baño argiago. Buruaren iaube da; ikusmen argiduna; belarriak apur bat lo, bestela... ondiño oraintsu iosten ebillen.\nOgeta bost urteko zala ezkondu zan. Zortzi seme-alaba izan ebazan, 7 bizi iakoz. Begoña'ko Refugio'an dauko alaba bat monja. Amabost loba, ta 6 birloba bizi iakoz.\nAmama Eskola'ren bizitzan mundu au asko aldatu da. Iazoera gogorrak ikusi bear izan dauz; alan be gaurko bizitza atsegingarriago dala diño lengoaren ondoan. Aurrerakuntzetan maitagarriena beretzat tximist-argia da. Argi-indarrik eztan egunetan lengo kursuluak gogoratuta negarrari emoten dautso.\nAmaika aldiz ibillia da Amama Eskola oiñez, Bilbo'ra eta edonora. Bilbo'tik Mañu'ra 27 km. dagoz eta zenbat bidar ioan-etorria oiñez egin dauan Iainkoak daki. Gau erdian urtenda, surteko autsa saltzen Bilbo'ra ioana da. Orduan surteko autsa «detergente» onena zan.\nAmamarentzat egunik baltzenak azkenengo Españagaz izan gendun gudakoak dira. Negar egin barik ezin dauz eguno gogoratu. Eleuke barriro olakorik ikusi nai. Sollube'n iazo be andiak iazo ziran-ta. Zenbat gazte eder galdu zan mendi onetan.\nUrriñen ioan danean be, Amamak ez dau Aberritik iñoz urten. Maiteen dauzan tokiak Urkiola ta Arantzazu. Ondiño sarri dauz gogoan Amamak Arantzazuko meza ta eleizkizun ederrak.\nArtiaga'ra be urteoro ioaten zan. San Polikarpo'ri osasun eske, garriko miñik ez izateko. Irurok izan dauz Amamak bere santu laguntzailleak. Sinismenez eskatu be ta...\nGaur be amaika otoitz egiten dau emakume onek. Zenbat amarreko garautzen ete dauz, eskuan beti bere errosarioa dauala.\nGuztiekatik eskatzen dau, batez be bake on bat izan daigun.\nOneik dozuez euskaldun zaarrenaren barri batzu. Eguno erderarik eztau egin gure Amamak. Asko bizi gura badozue ez aztu au; gu ez gara 104'ra elduko, baña euskera egiten badogu beti, Amama onen antzera, Euskalerria ezta ilko.\nMilitarrak, Prailleak, Abadeak, Neskak Euskeraz. Nun... Pumanieska'n\nIrakurleok, ez dakit zer uste izango dozuen idazburu ori irakurrita, baña, egia da, aitatutako «Sala de Fiestas» orretan, lengo eguneko arratsalde batean, jarri lasai aulki batean eta ordu pare bat sekulako poztasunean igaro nebazala.\nOrkestina taldea goi-samarrean: piano, bateria, saxofoi eta gañetikoak, jo ta ke ziarduen.\nMikrofono aurrean abestuten, buruko uleak bekokitik bera aizetzen ebazan mutil bat; gerotxoago, atze-aurrez geldik egon eziñeko neska bat...\nOndoan, praille matralla gorritxo bat, neska gona-motx bateri konpasa markatzen, eta beste apaiz dotore bat klarinete jotzaillearen aldamenean; pianoan, urrezko botoi ta guzti, zuzendari, militar bat.\nEta guztiok euskeraz, euskeraz abesten, berezkotasun andienagaz, beti olantxe izango balitza lez...\nOr, emen, erdi illunetan, gure moduko entzule batzuek bananduta.\nIII EUSKAL ABESTI BARRIEN SARIKETA'ko saio bat besterik etzan.\nEuskaldunok ez dogula izango zegaitik lotsatu «Festival del Mediterráneo» eta «San Remo'ko sariketa» orrein alboan.\nEra askotako abestiak: zarretaruntz joten dabenak, neurkada barriakaz, garri, anka eta eskuak ziri-zara erabilli eragiten dabezanak; melodikoak, gitxiagokoak...\nBaztertuta geratu diranak ezagutu ez arren, aukeratutakoak mailla batean entzungarriak eta naikoa izeneko diralakoan nago.\nBeste alde batetik, banakako abesti oneikaz, III SARIKETA antolatzea, Euskalerriaren aldeko pauso onuragarri bat izan dalakoan nago. Zalantza barik, abesti oneik beingoan erriaren agotan ibilliko dira ta benetako aberastasun bat izango dogu.\nBaita be, izango dira, gure artean, ain errez sortzen diran bizantinismoak, eta ganora bako eztabaidak: «Adan'-ek txilborrik euki ete eban edo ez» en modukoak; zarrak ala barriak, onetarikoak edo bestetarikoak...\nLenzo zarrak orduko barriak ziran, eta gaurko barriak biarko zarrak izango dira... (Begiratu nire belarri ostera...!) Izakeran bertan eztago apurtzerik, apurtza ori geure irudimenetan sortzen dana besterik ezta.\nIbai baten antzera da: Ibai orrek, leku baten ZORTZIKOA izango dau izena, bestean HABANERA, onuzago FOX eta arutzago ROLL...\nBear ez doguna da, urgeldia eta ustela: urgeldiak, egonean egonean, azkenean, ugaraixoen «kra, kra, kra» abesti zarra besterik ez dau sortzen. Mendietan jaiotako ur biziak barriz, goi aldetan gozo, meloditsu abestuko dau, errietako zubipetik igarotzerakoan indartsuago, eta itxasoruntz bestelako bakezko eresi bat izango dau... eta bata bestearen osotasunean dago jarraipena, iraupena ta bizia.\nArratsaldeko laurak izan barik, gabeko amabiak izan... eta argi illuntxoagoaz, eta ba-ezpada be, prailleak eta militarrak urrintxoago eta... zenbat pozago egongo nitzake abesti orreik entzuten neuk dakidan laguntxo bategaz...\nSan Anton'go euskal meza ondo dago, baña Pumanieska, Kapri edo Seis Estrellas edo Arantzazu'ko euskal dantzak be ez litzakiguz bape txarto etorriko... Eta ori, askontzako, ezin egin izan dana: EUSKERAZ ETA PEKATU MORTALA!\nArtu daiguzan beintzat alegin barri oneik, gitxienez, aurrerakuntza, bizi-nai bat lez eta euskaldun jarraipenaren ezaugarri bat legez. Ez dogu beingoan lortuko, telebistaz eta munduan zear izen andiko abesti edo dantzaren bat sortzea, baña gaurkotasunezko jokabideetan, Euskal-erriak agertu bearra dauko. Alakoren batean, nok daki...\nBeste gauza bat oso pozik ikusiko neukena da: Antxe ordu pare batean, saio txiki batean, militar, praille, orkestina eta neska gazteak, euskeraren alde arduratuta ain zintzo ikusi nebazan legez, orretaraxe, ez minutu batzuetan bakarrik, egunero baiño, alkartuta alegiñak egiten, beste arlo guztietan ikustea:\nPrailleak konpasa eroaten? Ba, prailleak konpasa eroaten. Neskak abesten? Ba, neskak dantzan eta abesten. Militarrak pianoa joten? Ederto! Ba, militarrak pianoa joten. Gobernadorea eusko ikastolak zabaltzen? Baita, Gobernadorea eusko ikastolak zabaltzen. Gotzaiña bedeinkatzen? Obeto ezin. Gotzaiña bedeinkatzen. Monjak euskeraz irakasten? Itzelean! Gu soñu joten? Ba...\nPumanieska'koa, zoritxarrez, saio txiki bat besterik etzan izan... eta beste azkenengo orkestaziño ori... amets bat eta «milagroa» gañera.\nAurten, bizkaitar asko sarituen artean\nEuskal espiritu sortzallea lotan egon da urte azken oneitan. Olan, sariketak antolatuten ziranean, bai nobela zala, bai teatroa, bai abesti edo dantzak, lan gitxi bialduten ziran.\nOrain, Euskal Abestiaren III Sariketan gagoz. Lengo bietara, lan gitxi, ta ia guztiak gipuzkoarrak egiñak. Non ziran bizkaitarrak? Lotan, aingeruakaz amesetan? Ez, ameslari jaunak. Euskera zabaldu gura badogu, euskal espiritua piztu, guk egin bear dogu lan. Guk, eta emen. Kanpotik, itz politak baño ez dira etorriko. Lana, guk egin bear dogu emen.\nAugaitik, asko poztu nintzan yakin nebanean Euskal Abestiaren III Sariketara 132 abesti barri bialdu zirala. Asko dira, benetan. Asko, eta onak. Eta gañera, gure pozarako, bizkaitar egille asko.\n132 abesti barrien artetik, 6 izan dira aukeratuak, lau konziertoetan abestuteko. Ara zeintzuk diran euren izenak, eta egilleenak:\n«Ames egin dot», Angel Aulestia ta Agustin Zubikarai'renak, biak Ondarrutarrak.\n«Bilbo'ko Illargia», Marilu Ornilla'rena, Bilbotarra.\n«Elgorria izango da?», Regina Arrola'rena, Bilbotarra.\n«Garbiñe». Tomas Garbizu'rena, Donostiarra.\n«Lekeitio», Eusebio Erkiaga'rena, Lekeitiarra.\n«Txoria Kaiola'n», Felix Ibarrondo'rena, Oñatiarra.\nSei abesti oneik, esan dogunez, lau konziertoetan abestuko dira. Ikusi emen non izango diran, eta noiz:\nDonostia'n, Victoria Eugenia teatroan, otsallako 19'an, goizeko amabietan.\nIruña'n, Gayarre teatroan, otsallako 26'an, eguerdiko amabietan.\nGazteiz'en, Guridi teatroan, martiko 5'ean, eguerdiko amabietan.\nBilbo'n, martiko 12'an, Coliseo Albia'n, goizeko amaika t'erdietan.\nSariketa au Coca-Cola ta Fanta'ren konzesionarioak ordaintzen dan, eta Diputaziño ta Aiuntamentu batzuk eskeintzen dabez sariak.\nAbeslariak, oneik izango dira:\nAurtengoa ez da orfeoitarako. Aitatu doguzan sei abeslariak, banaka, abestuko dabe kanta bakotxa, ta eurai laguntzeko, orkesta bat egongo da, Juan Cordero'ren zuzendaritzapean.\nZelakoak dira sei abesti oneik? Iru, ritmo ariñak, gaur mundu zabalean dabiltzanen antzekoak. Bi, protestako abestiak, eta bat, «Lekeitio», himno baten antzekoa. Seirak, ederrak benetan, bakotxa bere klasean.\nKontuan artu, entzuleak, euren botoakaz, sarituko dabezala sei abesti oneik. Lan gatxa, benetan, baña bearrezkoa. Jakin bear dogu zein dan erriaren gustoa. Erriaren gustoa...\nGaur goizean, Euskaltzaindia'ren batzarretik urtetan, adiskide bateri auxe esan dautsat: Erriaren gustoa zein dan jakin bear dogu. Eta berak erantzun: «Erriaren gustoa?». «Ez, Erria edukau egin bear da gusto on bat euki dagian.»\nAlde batetik arrazoia dauko. Ainbeste edozelango musikak entzuten dira irrati ta telebisiñotik, ez dakigula erria noraño egongo dan gustoa galduta. Baña derrigorrezkoa da jakitea erriak zelan pentsetan dauan gaur. Ezer egitekotan, ezer lortu leitekena, oñak lurrean sendo imiñirik asi bear dogu. Gauza bat da guk gura gendukeana, ta beste bat da egiz zelan dan, errealidadea zelakoa dan.\nEuskal Abestiaren III Sariketa martxan dago. Laster asiko dira konziertoak. Aurtengoak, guztiz interesanteak izango dira. Melodia utsa, errez abestuteko modukoak. Asko zabaltzen badira, euskerari mesede andia egingo dautsoe.\nA!, eta esan daigun konzierto guztitan, presentadore bi egongo dirala: bat, euskerazkoa, Mari Karmen Ibarra. Bestea, erderazkoa, Franzisko Xabier Garcia.\nIru neska konziertoetan: bi abestuten eta bat itz egiten. Irurak, gaurkoak eta benetan galantak. Eta irurak euskeraz egiten. Ia ori ikusita, ainbeste fustebako neska euskaldunak euskeraz egiten daben. Ba da ortarako ordua.\nZegaitik ez ule luzeak\nTitulo au irakurtean, bat baño geiago arrituko zan. Zelan eta euskeraz ule luzedunen alde?\nGure artean, askorentzat ule luzedun bat ikustea, edo bizardun gazte bat, edo prakadun neska bat, edo minifaldadun bat, deabru berbera ikustea da. Dantza-etxe edo kabaret batera sartzea, pekatu.\nAurretik argitu bear dot nik ez daukadala ule luzea ez bizarra, baña eroateak ez leuskit burukomiñik emongo.\nKristiñau askorentzat erlejiñoa kanpoko itxurak dira. Seigarren agindua bete, ta beste batzuk ez ainbeste. Gure izakeran norma batzuk jarrita dagoz, eta euren artetik goaz bizitasun barik, gatz barik.\nZegaitik ez ule luzeak? Zegaitik dira baztertutekoak bizar luzedunak? Ba-dago arrazoirik?\nGuk ule laburrak eta bizarra ebagita daroaguz. Zegaitik? Guztiak olan doazalako. Ez dago beste arrazoirik. Guztiak ule luze ta bizar luzeagaz ibilliko balira, geu be olan ibilliko giñake. Onek esan gura dau, norbaitek norma orreitatik urtetan badau, besteak baño personalidade aundiagoa daukala, nortasun berezi bat. Ez da gizon-masa. Ondo ikusita, norma orreitatik urtetan dabenak, gu baño ausartiagoak dira. Gu gara masako gizonak. Gauzak geiago estutu ezkero, gu gara kobardeak.\nBaña ez neban ainbeste esan gura. Naikoa da adieraztea, normatik urtetan daben gizon orreik, orregaitik bakarrik, errespetagarriak dirala, niretzat beintzat. Eurak, indar naikoa euki dabe, kemen naikoa, norma orreitatik urtetako, masatik urten eta euren nortasuna adierazteko.\nNeskakaz, andren modakaz, bardin pasetan da. Askok uste dabe moda barrira doazan neskak eta andrak, ez dirala euskotar onak. Nire ustez, oker dagoz. Eta au olan esateagaitik, idatzi neban antzerki baten —orain «Txinpartakoak» euren repertorioan dauken teatro lan baten—, prakadun neska bat ipiñi neban, euskaltzale fiña zana.\nNire ustez, Euskal Erriaren aurrean, euskalzaletasuna dala-ta, moda bat edo beste bat jarraitzeak ez dau ezer esan gura. Bardin izan leitekez, eta dira, euskalzale, bizar luze edo bizar laburdun gizonak. Bardin prakadun edo gonadun andrak. Bardin gona luze edo gona laburdunak.\nKalte andia egingo deusku, euskalzaletasuna moda bategaz batuten badogu. Euskalzaletasuna moden ganetik dago. Bai jantziak dirala, dibersiñoak, pentsakerak eta abar. Euskalzaletasuna da gure Erria maitatutea, euskeraz egitea, euskal kultura zaintzea. Eta orretan, ulea olan edo alan eukiteak, ez dauko inportantzirik.\nBa-dakit au irakurriko daben guztiak ez dirala nigaz bat egongo. Nik, ipiñi dodaz nire eritxiak. Orain, emon zuek zuenak.\nZer diñostazu, adiskide? Eztakizula Sopelana danik be? Ba ara, beingoan igarri dot ortik, aberatsa ez zarana. Aberatsa baziña iakingo zeunke. Leku onak non dagozan areik ondo dakie. Sopelana orretariko leku on bat dozu, aberatsak ondo ezagutzen daben orreitarikoa.\nErri andia ezta, baserri bat. Baña itxasoa dauko, ondartza ederra be bai, ta itxasoa ta mendia dagozan tokian amaika lagun ba-da udan. Auxe dala-ta, orain esango dautsudana iazoten da Sopelanan.\nUdaldian 7.500 bizilagun dira, urteko beste 9 illabetetan 2.110 baño ez. Udagoienetik aurrera artzen dabe arnasa bildur barik Sopelatarrak, arnasa ta erriko antza be bai.\nIakiña ba, udan ainbeste erbesteko etorteak asko nastatzen dau erria. Txarrena dana erriko diranak aztu egiten dira euren nortasunaz, ta kanpotarrak lez asten dira iazten, iaten, ibilten, barre egiten, eta berba egiten be bai. Itxas-ertzeko erri geienetako gatx zoritxarrekoa auxe da.\nKanpotik datozanak dakarren ona geuregandutea egoki da, baña areik egin dabelako bakarrik edozer egiten asi, ta bakotxak geure izakera guztia aldatutea «tximiñokerian» iaustea dala esango neuke.\nLen esandako 2.110 sopelostarretik, 650, betiko edo, bertara etorri diran erdaldunak dozuz. Oneik kenduta, bestiek, Sopelan iaioak, 100'tik 80, euskaldun dira ondiño, zorionean.\nGuda osteko urteetan asko galdu zan euskera Sopelana'n. Ikusi bestela au:\n25 urtetik gorakoak guztiak dakie euskera.\n25 urtetik berakoak, ulertu egin arren, ondo iakin ez ta lotsaz erdaldundu egin iakuz. Bildurrak eta itxitasunak kalte andia egin eben sasoi aretan.\nGaur euskera arlo au obeto dagola esan geinke. Sopelostarrak eztire tentelak eta ba-dakie euskaldun ezin izan leitekela euskera iakin barik.\nOnegaitik 14 urtetik onantzekoak, 100'tik 25 inguru euskaldun dire. Gaur gurasoak ardura geiago dauke geure berbeta irekasteko.\nZazpi eskola dagoz erri onetan, 230 umentzat. Amar urtetik gorakoak ezer ikasiko badabe, Bilbora edo Algorta'ra ioan bear dabe. Oker andia.\nEleiza dala-ta, Zorionak! bertako abadeei. Oso ederto barriztau dabe, errikoen laguntasunagaz. Gaurko lege barrietara barriztauta dago: altara erriari dautsola, ormak arri utsez, atsegingarri benetan.\nSopelanak auzo andi bat dauko Larrabasterra deritxona. Auzo onetan beste elizatxo polit bat dago, oso barria. (Eleiz onen ondoan igaroten dau uda, etxe apain baten, Eujenio Beitia, Sanander' eko Gotzaiña izan zanak). Sopelanako iaiak S. Pedroak dira. Larrabasterra'koak Karmenak.\nDomeketan lau meza daukez errian, bi euskeraz eta bi erderaz. Guztientzat aukera.\nBertako abade jaunak zuzenduta, aurten euskal ikastolatxo bat asi da, kristiñau irakatsiak eta euskera ikasteko. 25 umetxo doaz aurten, datorren urtean euskera dakien danak, zegaitik ez?\nOgibidez: 100'eko 75, langilleak dire.\n» 7, nekazariak.\n» 12, itxasgizonak.\nEgoteko, iokorako ta edateko 11 taberna dagoz. Sopelostarrak ezingo dabe esan egarri diranik. Pelota-toki bat be ederra dago ta txapelketa ederrak iokatzen dira.\nAzken urteotan euskal-iai ederrak be egin izan dira. Olan, zirikaldi guzti orreikaz «Alkartasuna» taldekoen kerizpean aurrera doa eusko-gogoa Sopelan. Baña kontuz gero, euskal-iai egunean brusea ipiñita, ez uste izan orregaz guztiak zintzoak direanik.\nAberatsak, gura balebe, Sopelana ederra, Bizkai'ko politenatariko bat izango litzake, baña... Alan be gura dauanak, al dauanak baño geiago sarri egiten dauan lez, Sopelostar zintzoak atzean eztira geldituko.\nOndiño otza da, baña udabarrian, kanpotarrak sartu baño lenago zoaze Sopelana'ra, egun ona bota gura badozue.\nOrdu guztietan doa tren bat Bilbotik urtenda berbertaraño.


Enpresa txiki eta ertainentzat laguntza neurrien gaineko jardunaldia — Debegesa - Debabarreneko Garapen Ekonomikorako Elkartea\nHemen zaude: Hasiera › Albisteak › Enpresa txiki eta ertainentzat laguntza neurrien gaineko jardunaldia\nEnpresa txiki eta ertainentzat laguntza neurrien gaineko jardunaldia\nJardunaldia datorren ostiralean, martxoak 11, burutuko da ‘Ostiralak Debegesan’ ekimenaren baitan.\nDebegesak, Debabarreneko Garapen Ekonomikorako Agentziak, enpresa txiki eta ertainentzat jardunaldia antolatu du datorren ostiralerako, martxoak 11, “Ostiralak Debegesan” ekimenaren baitan.\n“Enpresa txiki eta ertainentzat laguntza neurriak” izenburupean, Debabarreneko enpresei zer motatako laguntzak eska ditzaketen eta nola egin azaltzea du jardunaldiak helburu. Hiru esparru landuko dituzte, hala nola, esparru komertziala, ekonomia eta finantza esparrua eta lan esparrua.\nEremu komertzialari dagokionez, ‘Berankortasunaren aurkako Legea’ izango dute hizpide, eta enpresa txiki eta ertainentzat epe berriek ekarritako onurak aztertuko dituzte. Ekonomia eta finantza esparruaren baitan, berfinantziazioaren gaia jorratuko dute. Eta, amaitzeko, lan eremuari dagokionez, Lan Erregulazio Espedienteetan (ERE) Gobernuak eskainitako laguntza ezberdinak aztertuko dituzte.\nJardunaldia Debegesaren egoitzan burutuko da, Eibarko Azitain Industrialdean, goizeko 09:00etatik aurrera. Bi orduko iraupena izango du eta parte hartzea doakoa da.\nEkimena Valora programaren baitan kokatzen da eta Europako Gizarte Funtsak %50ean finantzatua dago, Euskadi 2007-2013 Programa Operatiboaren bitartez.\nJardunaldietan parte hartzeko interesa dutenek, izena emateko aukera dago honako webgunean: www.viernesdebegesa.com, edo bestela, Debegesarekin harremanetan jarri beharko dute 943 82 01 10 telefonora deituz edota pymes@debegesa.com helbidera idatziz.


Koronabirus gaixo larrientzat anakinrarekin egindako botika klinikoki probatzen hasiko dira Nafarroan\nCOVID-19 duten gaixo larrietan anakinra botikaren eraginkortasuna eta segurtasuna baloratzeko saiakera klinikoei ekin diote Nafarroako Ospitale Guneak eta Navarrabiomedek. Normalean, anakinra artritis erreumatoidearen eta gaixotasun autoinflamatorioen tratamenduan ematen da. Bere eraginak inhibitu dezake COVID-19a duten zenbait gaixok jasaten duten gehiegizko erantzun inmunitarioak eragindako hantura, eta, era horretan, aireztapen mekanikoa edo ZIUn sartzea eskatzen duten egoera larriagoetara eboluzionatzea saihestu daiteke.\nHonela dio Nafarroako Gobernuak bere webgunean. Saiakeraren helburua da farmako antiinflamatorio eta antirreumatiko horren eraginkortasuna eta segurtasuna baloratzea COVID-19k eragindako gaixo larrietan.\n180 gaixok osatutako laginarekin egingo dituzte frogak\nGuztira Espainiako estatuko zazpi autonomia-erkidegotako hamar ospitaletan egingo dute azterketa klinikoa. 180 gaixok osatutako laginean, SARS-CoV-2ak eragindako pneumonia larria eta hanturazko erantzuna murrizten duen probatuko dute. Parte hartzen duten ospitaleen datuen arabera, COVID-19 gaixoen %20 inguruk sindrome hori garatzen du.\nIkerketa Patricia Fanlok, NOGeko Barne Medikuntzako espezialistak, baikor ikusten du tratamendua: “Gaixo batzuekin aurrez egindako azterketan ikusi dugu, anakinra eman ondoren, ondorengo 48 eta 72 ordu artean gaixoaren sintomatologiaren larritasuna murrizten dela”.\nGehiegizko erantzun inmunitarioak eragindako hantura saihestea helburu\nNafarroako Gobernuak emandako informazioaren arabera, anakinrarekin egindako tratamenduak prozesu infekzioso eta inflamatorioetan askatzen den zitokina proinflamatorioa (IL-1) blokeatzen du. Normalean, anakinra artritis erreumatoidearen eta gaixotasun autoinflamatorioen tratamenduan ematen da. IL-1 blokeatzeak inhibitu dezake COVID-19a duten zenbait gaixok jasaten duten gehiegizko erantzun inmunitarioak eragindako hantura, eta, era horretan, aireztapen mekanikoa edo ZIUn sartzea eskatzen duten egoera larriagoetara eboluzionatzea saihestu daiteke.


'Jokatzeko' gogorik? - - Kronika.eus\nAitor Caracciolo 2019-04-27 02:00\nDenok dakigu hilabete honetako momentu edo gertakari nagusia zein izan den...\nEz dago zalantzarik zein den hileko telesaila, ezta?, dudarik ez dugu... Baino aizue! Galdetu zuen buruari ea The victim, Barry, Killing Eve, Fosse/Verdon, The Chi edota Ramy interesgarriei buruz entzun ez izanak, zer esan nahi duen; telesail hoberenak ezagutzen dituzuen edo soilik 'mainstream' horiek.\nEz naiz ni lehena izango gure gaurko gaiari buruzko kritika egiten duena, akaso defentsa sutsua egingo lukeen pertsona naiz eta.\nArgi gelditu dadin, Game of thrones dugu gure gaurko hitz gai nagusi. Zer esan gutxi, ezagutzen ez duenarentzat. Erdi aroko izen bereko fantasia liburu sort(paregabe)an oinarrituriko telesaila dugu.\nZazpi denboraldi txundigarri (batzuetan ez hain errazak) naiz aldrebesak pasa ostean, bere azken denboraldi laburrera iritsi dena. Sei kapituluz osaturiko amaiera potentea eraiki du HBO kate famatuak ekoiztutako proiektu honek. Azken urteotako gertakari nagusienetarikoa bihurtu delarik telesail honen bukaera ?seriefiloa?, termino horrekin gure burua deskribatzen dugunontzat.\nEzinezkoa da, ezagutzen ez dutenentzat, laburpenik egitea. Eskaera xume eta erraz bat besterik; aukera bat eman. Erdi aroko famili ezberdinen arteko dema politiko eta sozialari, gehitu: konspirazioak, ezezagutza, beldur kutsu bat... Dragoiak, ibiltari zuriak (zeintzuk diren ez badakizute ere), magia...\nGauzak gehiegi, ezer azaltzeko. Azken urteetako produkziorik garestienetakoa (honek ezer gutxi esaten badu ere). HBO edota Movistar+ zerbitzuetan ikusgai dagoena. Eta batzuek ikusten ez badute ere, azken urtetetako telesailen lan eta ikus mundu maila, pare bat edo gehiagotan igo dituen produktu zoragarria.\nBeti ere telesailadi(k)tu eta liburuzale amorratu baten hitzetan, kontuz! Agian izan gintezke eta... gauza gehiegi, ezer onerako...


Euskadiko KadeteTxapelketa: Mutilak, txapeldunak maisutasunez | Federación Vizcaína de Baloncesto – Bizkaiko Saskibaloi Federazioa | Todas las informaciones del baloncesto vizcaíno federado y escolar. Bizkaiko Saskibaloi federatuaren eta eskolaren berri guztiak hemen\nHome » Galeria, Selekzioak » Euskadiko KadeteTxapelketa: Mutilak, txapeldunak maisutasunez\nEuskadiko KadeteTxapelketa: Mutilak, txapeldunak maisutasunez\nEuskadiko kadete-txapelketaren bigarren egunean, Bizkaia eta Gipuzkoaren txanda izaten genuen. Nesken aldetik, Bizkaiak behintzat 16 puntuko errenta eskuratu behar zuen Gipuzkoaren aurka bigarren postua lortzeko, atzo Arabaren kontran izandako estropezu handia zela eta. Hartara, horrela suertatu ez arren, partidu entretenigarri eta zirraragarria bermatu dute biek, luzapena eta guzti. 66-61 irabazi dute bizkaitarrak. Azpimarratzekoak dira Amaia iruskieta eta Maiane Aizpuruak egindako lana, 19 eta 17 puntu, hurrenez hurren.\nMutilei dagokienez, argiago geratu da kontua. Bizkaia atera da txapeldun bi garaipenekin. Gaurkoa, izan ere, oso barea izan da. 77-51 izan da azkeneko emaitza eta saskiratzaileak berdintsu aritu dira puntuak ikusita. Alegia, funtsezko lana gauzatu dute guztiek kolektibo gisara. Bitartean, gipuzkoarrak erritmo falta nabari izan dutela adierazi genezake, eta fisikoki ez dira oso indartsu aritu ere. hirugarrenak sailkatu dira haiek honakoan, arabarrak bigarren.\nEuskadiko Haur Txapelketa: Gure selekzioak bigarren postuan geratu dira Hurrengo sarrera :


Goierri Bizirik: "Leku zoragarri honetan herri bizigarria sortu gura dugu" - Barrika - Hiruka.eus\nGoierri Bizirik: "Leku zoragarri honetan herri bizigarria sortu gura dugu"\nAnder Zarraga 2022-05-26 11:36\nGoierri Bizirik elkarteko kideek trafikoa arautzeko eskatzeko manifestazioa egiten. © GOIERRI BIZIRIK\nBarrikako hainbat bizilagunek Goierri auzoa berpizteko helburuagaz bat egin zuten Goierri Bizirik elkartea sortzeko. Argi dute beraien helburua auzo bizigarri eta atsegin bat lortzea dela, eta horretarako, beraien lehen ekintza Udalari trafikoa moteltzeko neurriak eta behar bezalako espaloiak eskatzea izan da. Hala ere, askoz ere proiektu gehiago dituztela aurreratu dute, tartean, bizilagunak elkar-ezagutzeko txangoak, jaiak, tailerrak...\nPandemiaren aurretik hasi zen ideia garatzen, Goierriko Ander Deuna Egunean, elkar ezagutzen ez zuten hainbat auzokide elkartu eta ideia bati eragiten hasi zirenean: auzoan herri-bizitza egiteko grina. "Barrika oso herri sakabanatua da eta hemen bizi garen askok, orain arte, ez genuen ia bizitzarik egiten hemen, beraz, gure hasierako asmoa elkar ezagutzea izan zen", azaldu dute Goierri Bizirik elkartea osatzen duten taldeko eragileek. Momentuz 70 lagun baino gehiago elkartu dira, eta talde nagusia guraso batzuek osatzen badute ere, beraien egitasmoa ez dute umeentzako ekintzetara mugatu gura.\nEgitasmoa aurrera ateratzeko, Goierri Bizirik elkarteko kideak astelehenero, 18:00etan, Goierriko kultur etxean elkartzen dira. Orain arte, COVID-19aren izurritearen ondorioz, ez dute aukerarik izan jarduera askorik antolatzeko, baina ez zaizkie idaiak falta. Aurten, azkenean, indarragaz ekin diete beraien egitasmoei. Bi lan-arlotan banatzen dituzten beraien jarduerak: auzoaren atsegingarritasuna eta ekimenen antolaketa.\n"Barrika ez dago prestatuta hemen bizitza egiteko, ez baitago espaloirik, leku guztietara mugitu behar gara kotxez eta ez dago kalean bizitza egiteko ekipamendurik ere", diote, beraien hasierako helburuetako bat auzoan bizitza egiteko guneak sortzea dela azpimarratuz. Deitoratu dute Barrika ibilgailuen pasagunea dela, bai beste herrietara joateko pasatzen direnentzako, baita herrikoentzako ere, ibilgailua erabili behar dutelako leku guztietara joateko. "Gainera, gidari askok ez dute orduko 30 kilometroko abiadura-muga errespetatzen, eta ezinezkoa da bideetatik lasai ibiltzen joatea".\nBestalde, Barrika herri udatiarra izatetik askoren urte osoko bizilekua izatera pasatu dela diote, "baina Udalaren txipa ez da aldatu zentzu horretan". Sentitzen dute auzoa eta herria utzita daudela eta horrek kalean bizitza egitea eragozten diela. Horregatik, beraien lehen zereginetako bat Udalari ibilgailuen abiadura eta trafikoa moteltzeko neurriak biltzen dituen txosten bat aurkeztea izan da, "auzo seguru bat egin gura dugu gure seme-alabentzat, kalera jolastera lasai atera daitezen; pertsonak lehenesten dituen lekuak behar ditugu". Zentzu horretan, umeakaz mobilizazio inprobisatuak ere egin dituztela adierazi dute; gidariei abiadura-muga gogorarazteko eta espaloiak exijitzeko pankartakaz manifestazioak egiten hasi dira. Horretaz gain, Udalari jaiak eta bestelako ekintzak egiteko toki egoki bat egokitu dezala ere eskatu diote.\nHorren aurrean, Udalaren eta alkatearen jarrera positiboa izan dela eta proposatutakoa ontzat hartu dutela diote, baina deitoratu dute oso astiro ari direla mugitzen eta oraindik ez dutela ezer egin. "Guk jarduerak egiteko eta gure umeak kalera ateratzeko lekuak orain behar ditugu. Ulertzen dugu udaletxe txikia dela, eta orain arte, udatiarrek ez zituztela horrelako gauzak eskatzen, baina uste dugu horrelako gauzak egiteko unea dela". Gaineratu dutenez, Udalak erabakitzen dituen egitasmoen parte izan gura dute, eta herritarrak ekimen horietan inplikatu gura dituzte.\nMomentuz, hainbat ideia dituzte garatzeko, eta orain arte, azokak, txangoak, Olentzero, liburu-aurkezpenak eta tailerrak egin dituzte. Nabarmendu dutenez, beraien-seme alabentzako elkargune bat baino askoz gehiago sortu gura dute, "auzoko eta herriko beste bizilagun batzuk ere erakarri gura ditugu, eta horretarako, gure asmoa udako jaiak antolatzen hastea da, baina horretarako, besteak beste, leku finko bat beharko genuke".\nUna publicación compartida de Goierri Bizirik - AUZOA ERAIKIZ (@goierribizirik)


Igandea abenduak 8 – 19:30 Sala BBK\nOinarri xumeetatik hasita, mundu mendizaleko maila gorenera iritsitako gizasemea zen Jerzy Kukuczka, Jurek. Historiako alpinista handienetako bat, poloniarren Himalaiako urrezko aroaren ikurretako bat. 30 urte bete dira Lhotse mendian hil zenetik. Haren ibilbidea eta izatea hizpide izango dituzte Celina Kukuczka alargunak, Krzysztof Wielicki adiskide eta soka-kideak, eta hari buruzko Jurek filmaren (Mendiko Film Onena Bilbon, 2015ean) egile den Pawel Wysoczanski zuzendariak.\nJUAN LUIS ARSUAGA, paleoantropologoa\nLarunbata abenduak 14 – 11:30 Sala BBK\nDenboraren lainoan murgildu eta atzera egiten dugunean, animalia mistikoen oinordekoak direla sinesten duten klanen mundua aurkitzen dugu. Historiaurrea deitzen diogu garai horri, eta gure oraingo aldean daukaguna baina askoz erakargarriagoa egiten zaigu. Joan-etorriko bidaia egiteko proposamena dakar hitzaldi honek eta, beharbada, bizitza alda diezagukeen zerbait ekarriko dugu iraganetik.\nLarunbata abenduak 14 – 19:30 Sala BBK\nNives Meroi eta Romano Benet alpinistek jasoko dute BBK Mendi Film Bilbao-Bizkaiaren 12. edizioko WOP Saria. Bikote honek hamalau zortzimilakoak osatu dituzte oxigeno laguntzarik gabe eta altura zamaketaririk gabe. Zernahi gertatuta ere ─gaixotasun larriak tarteko─, helburuei tinko eta fideltasunez eusten asmatu duen alpinista parea. Aurreko urteetan WOP saria jaso zuten, besteak beste, Josep Manuel Anglada, Sir Chris Bonington, Peter Habeler edo Kurt Diembergerrek, eta haien lekukoa hartuko du bikoteak aurten. Mendizaletasunaren giza balioen defentsa eta transmisioa saritzen ditu WOP-The Walk On Project Fundazioa Sariak.\nNIVES MEROI ETA ROMANO BENETEN GAUA\nNIVES MEROI - ROMANO BENET, JUANJO SAN SEBASTIÁN aurkeztatuta\nDuela 25 urte egin zuten beren lehen zortzimilako espedizioa eta 2017an itxi zuten hamalau gailurren zerrenda. Tartean, geldiune bat, sokada eta bikote honen giza balioak goratzen dituena: Romanok gaixotasun larri bat jasan zuen, 2009ko Kanchenjungako espedizioan bete-betean azaleratzen hasi zena, eta Nivesek erabaki zuen senarra osatzen zen bitartean ez zuela bere kabuz jarraituko goi-mendietako erronkekin. Edurne Pasaban eta Gerlinde Kaltenbrunnerekin lehian zebilen 14 zortzimilakoak igotzen lehen emakumea izateko. Hezur-muin transplante bi jaso eta gero, osatu zen Romano, eta hala eutsi zioten berriro munduko hamalau gailur garaienak egiteko proiektuari. 2017an osatu zuten “Himalaiako Koroa”, Annapurna mendian.\nLarunbata abenduak 7 – 11:00 Base Camp Ensanche 11\nIgandea abenduak 8 – 12:00 Base Camp Ensanche 11\nKrystle Wright Queenslandeko (Australia) abentura-kiroleko argazkilari eta zuzendaria da. Orain bizitza erdi-nomada izan arren, jarraitzen du gauza beraren bila: muturreko kiroletan, espedizioetan eta mundu osotik bidaiatzera eramaten dituen abenturetan jazotzen diren une bereziak harrapatzea eta irudikatzea.\nAstelehena abenduak 9 – 19:30 Base Camp Ensanche 11\nJakinmina, esplorazioa eta klima azterketa dira Groenlandiako izotz-geruzan gertatzen den istorio honen ardatzak. Lurreko ur geza guztiaren %70 gutxi gorabehera izotza da, eta Groenlandiako izotz-geruzan munduko ur gezaren %10 dago. Christian Pondellak Mendi Film 2019 Kartela Saria irabazi du CVCEPHOTO lehiaketan.\nAsteartea abenduak 10 – 19:30 Base Camp Ensanche 11\nAndoni Ormazabalek, bere anai Xabik utzitako argazkiak eta egunerokoa oinarri hartuta, hura nor zen azalduko du eta hark egindakoak oroitaraziko ditu. Xabiren izaera, abenturak eta istorioak bere ahotik eta bere bide-lagunen ahotatik entzungo dira, bizitza grinatsu honen opari txiki bat. Azken finean, oroitzapenean bada ere, Xabi bizirik mantentzeko aukera bat da.\nKAMCHATKA: SUZKO ETA IZOTZEZKO ENIGMA\nAsteazkena abenduak 11 – 18:00 Base Camp Ensanche 11\nKamchatka penintsula misteriotsua gure planetako lurralde birjina handienetarikoa da. 1991ra arte, bidaiariak ezin izan dira bertan barneratu eta, hortaz, urrutiko eremu basati hori bere horretan gelditu da. Mortu horrek natura basati eta fenomeno geotermal ederrak elkartzen ditu; mundu osoko sumendi-kate handi eta aktiboenetarikoa da eta, bertan, hartz arrea da errege. Ba al dakizu hartz populazioa 25.000tik gorakoa dela? Murgildu zaitez gurekin urruneko Errusiaren magian!\nREMOTEANA: EMAKUMEA, KAMERA ETA MENDIA PEDALETAN\nAsteazkena abenduak 11 – 19:30 Base Camp Ensanche 11\nBasamortuak, mendiak, oihanak eta glaziarrak gurutzatu ahala, esplorazioari segida emateko grina handitu egiten da, pedalei indarrez eragitean. Nik ere egin dezakedala esaten diot behin berriro neure buruari. Bakarrik noa, baina tarteka lagunduta ere bai. Kongoko Errepublika Demokratikoko mugatik gertuen dagoen azken herrixkan, mendiko gorilen bila nenbilela, ezagutu nuen lehen bizikleta bidaiaria; eta harekin, amets bat. Handik gutxira, Andeak gurutzatu nituen bizikletaz, tokirik urrunenetara iristeko gogoz, hango mendiak, biztanleak eta milaka urteko kultura esploratzeko asmoz. Urte eta erdi beranduago, Iranen bidaiatu nuen bizikletaz, bertakoen gertutasuna sumatuz. Ondoren Kaukaso gurutzatu nuen Eurasiako azken artzainen bila. Bi urtetan, eta 20.000 kilometro egin ostean, gauza on asko bildu ditut: milaka argazki, adiskide handiak, hiru dokumental, proiektu sozial bat, eta udaberrian hasiko den bide berri bat.\nAUTOPSIA KLINIKOA 7.400 METROTAN. ZER GERTATU ZITZAION IÑAKI OCHOA DE OLZARI?\nZIGOR MADARIA, Urdulizeko Ospitalean eta IMQn kardiologoa\nOsteguna abenduak 12 – 19:30 Base Camp Ensanche 11\nZigor Madaria txundituta geratu zen Los 14 de Iñaki liburua lehendabizikoz irakurri zuenean, alpinista nafarra Annapurnan erreskatatzeko egin zen lanaren kontakizunarekin. Bigarrenez irakurri zuenean, haren osagile sena eta jakin-mina piztu zizkion liburuak Madariari: zer gertatu zitzaion Iñaki Ochoa de Olzari 2008ko maiatzean, Annapurnako ekialdeko ertzean, 7.400 metrotan? Biriketako edemarekin hil zen, lau egunez ondoezik etzanda egon ostean. Zerk eragin zuen egoera hura? Iktus bat jasan ote zuen Iñakik?