Gemini horoskopoa: Gemini-ren zeinu zodiacala, datak, bateragarritasunak, ezaugarriak eta ezaugarriak - Bitxiak\nBateragarritasun orokor hobea: Libra, Aquarius\nEzkontzarako eta harremanetarako bateragarritasun hobea: Sagitarioa\nAldia: Maiatzak 20 - ekainak 20\nPuntu gotorlekuak: Goxoa, maitagarria, bitxia, moldagarria, azkar ikasteko eta ideiak trukatzeko gaitasuna.\nPuntu ahulak: Urduria, inkoherentea, erabakigabea.\nGemini bezalakoak: Musika, liburuak, aldizkariak, ia denekin berriketan, bidaia laburrak.\nGemini ez zaie gustatzen: Bakarrik egotea, blokeatuta egotea, errepikapena eta errutina.\nAdierazlea eta bizkorra, Gemini-k bi pertsonalitate mota ordezkatzen ditu eta inoiz ez dakizu zein den aurrean. Gemini irteerakoak, komunikatiboak eta dibertigarriak izan daitezke, kontrakoa, berriz, larria, pentsakorra, kezkatua eta erabakigabea izan daiteke.\nAire seinale gisa, Gemini adimenaren alderdi guztiak interesatzen zaizkio. Zodiako zeinu hau Merkuriok zuzentzen du, hau da, besteei komunikazioa, idazketa eta irakaskuntza irudikatzen dituen planeta da. Munduan ia denak liluratzen ditu eta ikusi nahi duten gauza guztiak ikusteko adina denbora ez dutela sentitzen dute. Horrek artista, idazle eta kazetari bikainak bihurtzen ditu. Gemini-ren ikurrak esan nahi du batzuetan zeinu horren azpian jaiotako jendeak beste erdia falta dela sentitzen duela, beraz, lagun berriak, tutore berriak eta lankide berriak bilatzen ari dira.\nGemini polifazetikoa da, bitxia da, ondo pasatzea maite du eta dena deskubritu nahi du; beraz, bere konpainia ez da inoiz aspergarria.\nMaitasuna eta sexua Gemeaux-en\nDibertigarria eta beti erronka intelektuala lortzeko, Gemini maitale sutsua da. Komunikazioa oso garrantzitsua da Gemini-rentzat, kontaktu fisikoa bezainbeste, eta bi gauza horiek konbinatzen direnean, jada ez dago oztoporik. Bitxia eta beti ligatzeko prest, Gemini-k denbora asko igaroko du bikotekide ezberdinekin, beraien adimen eta energiarekin bat datorren egokia aurkitu arte.\nGemini-k ilusioa, barietatea eta grina sentitu behar ditu guztiz pozik egoteko. Gemini bikotekide perfektua aurkitzen duenean, leiala eta leiala izango da sakonean.\nGemeaux-en lagunak eta familia\nGemini ikurrarekin jaiotakoak oso pertsona sozialak dira eta oso gustuko dute lagunekin eta senideekin denbora pasatzea. Gemini-k lagun ugari ditu eta hitz egitea eta ulertzea maite du; beraz, besteengan bilatzen duten ezaugarrietako bat komunikazio trebetasun ona da. Elkarrizketa jario onik gabe, Gemini-k azkar galduko dio elkarrizketarekiko interesa. Familia garrantzitsua da haientzat, batez ere beraien antzekoak diren senitartekoak.\nAnai-arrebekin adiskidetasuna oso ohikoa da Geminiren artean, eta haiekin ematen duten denbora oso preziatua da. Familiaren erantzukizunak Geminiren erronka dira, baina aurre egiten dakite.\nGemeauxen ibilbidea eta dirua\nGemini ondoen egokitzen zaion lana adimena suspertzen duen lana da. Gemini pertsonak trebeak, asmatzaileak eta askotan oso adimendunak dira, beraz, haien lanbidea dinamikoa eta estimulagarria izan behar da. Hala ere, ez dituzte orban errepikakorrak gustatzen.\nZodiako zeinu horretarako karrerarik egokienak irakaslea, polemista, asmatzailea, kazetaria, idazlea, predikaria eta abokatua dira. Komunikatzeko aukera bikainak eskaintzen dituen eta behar adina okupatzen dituen edozein ibilbide bikaina da. Gemini ere oso dendari ona izan daiteke. Ideia berriak sortzea eta arazoak konpontzea Gemini bere distira osoan distira daitezen arloak dira.\nPraktikotasunaren eta plazeraren artean erabakitzea aukera zaila izan daiteke Gemini. Dirua beharrezko deabrua dela uste badute ere, gehienek ez dute denbora asko irabazten nola irabazi pentsatzen.\nNola limurtu Gemini gizona\nGemini gizona gogotsu eta biziz beteta dago, beraz, ez dago sekula momentu tristerik berarekin. Abenturazalea da eta umore ona du, beraz, partida ezin hobea izan daiteke pertsona kementsua eta dinamikoa bazara.\nGemini gizonak modu naturalean berritsuak dira eta ligatzea gustatzen zaie; beraz, bilera publikoak bereziki aukera txarra dira haiek seduzitu nahi badituzu, arreta zentroa izan ohi baitira.\nGemini-ren ezaugarri okerrenetako bat azaleko izateko joera eta erabakiak hartzeko gaitasunean duten konfiantza eza dira. Gemini-ren nortasuna dualtasunak markatzen du. Gemini gizonak argiak baina adimentsuak dira eta horrek are erakargarriagoak bihurtzen ditu emakumeentzat.\nEzinezkoa da Gemini zeinu astrologikoaren pean jaiotako gizonari eustea. Seduzitu nahi baduzu, jakin behar duzu estimulazio mentala eta barietatea behar dituela. Izan zaitez dibertigarri, bizigarri, barre egin bere txisteekin eta ez izan beldurrik ohean zerbait berria probatzeko. Barietatea da gakoa Gemini gizona liluratzeko orduan. Hala ere, utzi emozio guztiak elkarrizketatik kanpo eta mantendu argi.\nGemini gizon batekin sexua izugarrizko esperientzia izan daiteke, baina gauza berriak bizi nahi ez badituzu, aspertu egingo da ziurrenik.\nNola seduzitu Gemeaux emakumea\nGemini emakumea limurtu nahi baduzu, bere izaera bikoitzari aurre egin beharko diozu. Gemini emakumeak sutsuak eta atseginak izan daitezke une batean, eta urrunekoak hurrengoan. Maitasunean kontuz ibiltzeko duten joera naturalaren emaitza da hori.\nGeminiren ikurrarekin jaiotako emakumea oso gogotsua, dibertigarria, intelektuala eta gozoa izan daiteke. Gemini-ren ezaugarri onenetako bat irekitasuna da.\nGemini emakume batek normalean sexu harremanak izaten dituen arren, harreman serioa eta konprometitua izateak denbora eta pazientzia beharko du. Hala ere, bere desio sexualak eta intelektualak asetzeko gai den gizona aurkitzen duenean, Gemini emakumea izango da lehendabizikoz hitz egiteari uztea eta harremanak hastea gomendatzen duena.\nGemini-ren ikurrarekin jaiotako emakumea bikotekide ezin hobea izan daiteke zuretzat, erronka intelektual eta sexual berriak ezagutzeko etengabeko gogoarekin jarraitzeko gai bazara bakarrik. Bestalde, Gemini emakume batekin sexua ez da inoiz aspergarria izango.\nGemini emakumea oso adimentsua da, beraz, ezagutzen ez duen zerbait irakatsi nahi baduzu, harrituta utziko duzu eta irabazteko aukerak areagotuko dituzu. Oro har, Gemini emakumearekin ateratzea oso esperientzia interesgarria eta bizigarria izan daiteke.\nGemini-rekin bateragarriak diren zeinuak: Lehoia , RAM , Ama Birjina , Akuarioa\nEskorpioia Kaprikornioa Bitxiak Aukeratu Saioa Arrainak


Pantailak euskaraz behar ditugu –\nBagera Elkarteko Alex Aginagalde Lopezek Irutxuloko Hitzan.\nPantailaz inguraturik bizi gara. Azken ikerketen arabera, Hego Euskal Herrian, egunean 11 ordu ematen ditugu pantaila ezberdinen aurrean: mugikorra, telebista, tableta, ordenagailua… ordu horietatik lau telebistari begira, bi streaming plataformak kontsumitzen, bi sare sozialetan, eta hiru Interneten. 12-17 urte arteko nerabeek, ikasketetako orduak kanpo utzita, egunean lau ordu igarotzen dituzte pantailen aurrean. Baina zein hizkuntzetan daude hauek?\nTelebista digitalak dituen 30 katetatik, Donostialdean hiru ditugu euskaraz: ETB1, ETB3, eta Hamaika Telebista. Eta zenbat ikus-entzule dituzte? 2020. urtean, ETB1en pantaila kuota %1,6koa izan zen. ETB3rena %0,3koa (bere pareko Clan eta Boing-ek baino askoz gutxiago). Ulertzekoak dira datu horiek, azken zazpi urtean euskarara bikoiztutako film edo telesail bakar bat emititu ez denean ETB1en, eta ETB3n duela 15 urteko Doraemonen atalekin jarraitzen dutenean. Ba al da munduan beste herrialderik, berezko hizkuntza bat duena, ofiziala lurraldearen zati batean, telebista publiko propioa duena, eta bere hizkuntzara edukirik itzultzen ez duena? Ez.\nEuskal Herriko zinemetan estreinatzen diren pelikula guztien %1a eskaintzen da euskaraz. Guztiak haurrentzako filmak, edota bertako ekoizpenak.\nNetflix eta Disney+ dira munduan nagusitzen ari diren streaming plataformak, baita gurean ere. Batak nazioarteko filme, telesail eta dokumental arrakastatsuenak ditu katalogoan; besteak Pixar, Marvel, Disney, eta Starwars-en haur eta gaztetxoentzako edukiak. Netflix-en 5.500 filme eta serie atalen artean, euskaraz bost film ikus daitezke, guztiak euskal ekoizpenak. Disney+en dauden 1.500 edukietatik, zero.\nBideo joko eta sortzaile plataformak\nGazteen artean arrakasta handia duten bideojokoetan eta interneteko sortzaile plataformetan, euskararen presentzia hutsaren hurrengoa da.\nIkerketa soziolinguistikoek frogatzen dute aisialdia bizi dugun moduak erabateko eragina duela hizkuntza ohituretan. Eta aisialdiaren zatirik handiena pantailek xurgaturik pasatzen dugu. Gure hizkuntzaren etorkizunarentzat estrategikoa da egoera iraultzea; baina horretarako legeak, egiturak eta, batez ere, borondate politikoa behar dira.\nEuskara pantailetan ez badago, jai dugu.\ndisney euskaraz, netflix, pantailak euskaraz, salabardoa\n6 pentsamendu “Pantailak euskaraz behar ditugu”-ri buruz\nTximino 2021-07-19 09:07\nUmeak edo nerabeak etxean dauzkagunok, ez daukagu inolako zalantzarik. Euskararen etorkizuna eta pantailetan presentzia, tamalez, eskutik doaz.\nIoritz 2021-07-19 11:46\nGuztiz ados. Lehen ete idatzi izan ditugu gai honi buruzko artikuluak. Jarrai dezagun hizkuntzaren aldeko borrokan, egun gai honetara bideratzen den diru kopurua eta interesa ikusirik, jai daukagu.\nneunazni 2021-07-19 18:55\nVox-ekoa edo euskararen etsai amorratua izango banintz oso pozik egongo nintzateke egiten den politikarekin baina pena ez naizen,,,\nIpuru 2021-07-20 23:36\nPozten naiz, azkenean euskaldun batzuk behintzat, konturatu dira, gaur egun, etxe barruko hizkuntza euskara izateko, pantailak ERE euskaraz izan behar direla!\nGilen 2021-07-22 20:23\nUnai Iparragirre (ETBko zuzendaria):\nZarata hori askotan entzun dut, lehendik ere bai. Zuzendari nagusia kezkatua zegoen horrekin eta aztertzea eskatu zuen. Ondorioa izan zen aurrekontuaren erdia ETB1erako dela, eta beste erdia, ETB2rako.\nJai daukagu jendaila honekin. Badakite euskarak diskriminazio positiborik gabe ez duela aurrera egiterik, baina berdintasun faltsuarekin tematuta bizi dira.\nNaparroan 2021-07-23 08:01\nBerria-ko elkarrizketa hori izugarria da. Izugarria da zer bihurtu duten ETB.


Garai modernoan euskal kulturak ezagutu dituen urterik latzenetan erbestea bilakatu zen kantaleku eta kantagai. Aitzol, Lauaxeta eta Lizardi hilak ziren eta Orixe erbestean jazarpen politikoari itzuri. Jokin Zaitegik zuzendu eta Andima Ibinagabeitia zein Orixeren beraren laguntzarekin sortutako Euzko-Gogoa aldizkaria izan zen kulturgintzaren arnasari eutsi zion apurrenetakoa. Berebiziko garrantzia izan zuen Euzko-Gogoa-k 1936ko altxamenduaren aurreko kultur mugimenduaren eta 1960ko hamarkadako loraldiaren arteko zubi-lana eginez; zubi hauskor, erkin, estua, baina zutik mantentzeko nahikoa. Kopuruari eta kalitateari dagokienez, azpimarratzekoa da parte hartu zuten idazleen edota itzuli zituzten autoreen zerrenda. Bi garai izan zituen Euzko-Gogoa-k, bata Guatemalakoa, bestea Miarritzekoa. Bertan plazaratu zituzten euren lehen lanak, besteak beste, Gabriel Arestik, Jon Mirandek, Txomin Peillenek. Azken bi hauek, Euzko-Gogoa desagertu eta hiru urtera, 1962an, euren literatur aldizkari propioa argitaratu zuten: Igela.\nParisen maiz elkartzen ziren Jon Mirande eta Andima Ibinagabeitia erbesteratua literaturaz jarduteko, eta haiengana ere biltzen ziren batzuetan Peillen anaiak. Ibinagabeitia, ordea, Ameriketara joan zen 1954an Jokin Zaitegiri (eta Orixeri) Euzko-Gogoa aldizkaria egiten laguntzera, eta Mirande goibel eta bakar samar geratu omen zen. 1962ko otsailean Txomin Peillenek Jon Miranderen adorea berpiztu zuen, Saint Germain boulevardeko 15.ean erredakzio bat ezarriz. Hantxe sortuko zuten “Igela — euskaldun heterodoxoen errebista”: aldizkari satirikoa, “propaganda politiko eta erlijiozkorik gabea”, hiruhilabetekari izateko asmotan. Pariseko zuberotar bukinista batek lagundu zien aldizkaria roneotipoz edo multikopiaz egiten, bigarren zenbakia lehenbailehen ager zezaten Ibinagabeitiak “dirulaguntza ederra” bidali zien Caracastik... eta berehala eskandalizatu ziren Euskal Herrian, Enbatakoak besteak beste.\nLiteratur Emailuak, armiarma.eus, 2002\nAle gutxi plazaratu zituzten arren, ekarri zuten jarrera berriak —batez ere mugimendu politiko abertzaleei eta eliza katolikoari egiten zizkieten aurkako kritika zorrotzengatik— oihartzun handia izan zuen gerora uholdean kaleratuko ziren literatur aldizkarietan, zeintzuk, zalantza izpirik gabe, argitaletxeak sortu, egonkortu eta ugaldu bitartean, ezinbestekoak izan ziren euskal literaturaren garapenerako. Igela-ren heterodoxiatik edango dute geroko Ustela, Oh! Euzkadi, Pott, Susa, Korrok eta enparauek. Literaturak aldarri politiko eta erlijiosoen zamaketari izateari utzi behar zion uste osoa agertu zuten Igela-koek, gordin, zuzen.\nBerriz ere erran behar dugu gure aldizkaria sorthu genduela Euskaldunen edo bederen euskal idazleen artean ohart emaiten genituen tabu ugarien erauztekotz, hala nola sexualitatearen ez aiphatzea, eliz-gizonen ez hunkitzea, euskaldun nazionalisten ideologia bakharra izan omen daitekela, kristau-demokraziari ez oldartzea, e.a.\nJon Mirande eta Txomin Peillen, “Igelak azken hitza bere”,\nin Igela, 4. zbka., 1962\nHeterodoxia horrek eta hautu estetikoak, Miranderen misoginiak edo faxismoak ez bezala, idazle eta musikari asko erakarri zituen eta kantu sorta ederra dugu Miranderen poemekin ondutakoa. Besteak beste Oskorrik, Imanolek, Mikel Markezek, Niko Etxartek, Hertzainak-ek, edota Zaramak hautatu zituzten Miranderen poemak kantuak sortzeko. Sexuari kantatzeko lotsor agertu da euskal kantagintza, Miranderen poemetan oinarritutakoetan salbu.\nGau hunetan zaitut ene;\neta gozokiz betea.\nOianone. Jon Mirande, 1950 / Imanol, 1985 /\nZarama, 1985 / Mikel Markez, 1997\nErbesteaz berba egin gura eta Mirande gurutzatu zaigu, Parisen jaio, bizi, eta bertatik idatzi zuen euskalduna.\nSorlekua uzteko arrazoi bat baino gehiago ezagutu dituzte euskaldunek, munduko osterantzeko migratzaileek ezagutu berberak, ziurrenik: jazarpen politikoa, gosea, bizimodu hobearen itxaropena, mundua ezagutzeko irrika, genero indarkeriak eragindakoa, hurkoa menperatu nahia... Eñaut Etxamendik saminez gogoratzen du bere idazlan guztien bildumako batean Ezterenzubi zelan hustu zen emaztez zein gizonez, Garazin bulegoa paratu zuen agentzia baten promesa faltsuek liluratuta. Emazteei, Parisen neskame lan duina agintzen zieten. Egiazki, puta lanetara derrigortuko zituzten. Dirutza ederren jabe itzultzeko doinuz limurtzen zituzten gizonezkoak. Nevadako basamortuetako bakardadean herriminez hilko ziren asko baino gehiago. Etxera itzultzeko fortuna nahikoa metatu ezinik bertakotuko ziren ez gutxi. Erbesterako bidea aurretik hartu zuten askok baserriak baino fabrikak hobetsi zituzten, liberalek karlistadak irabazi ondoren. Bizitza lurrari erabat loturik eman ostean iraultza industrialak ezarritako bizimodu berrira egokitzeko batere asmorik ez zutenak izan ziren Ameriketarantz porturatu ziren asko:\nAgur Euskalerriari. Jose Mari Iparragirre, XIX. mendea /\nPatxi Andion, 1973 / Gontzal Mendibil, 1992\nlur au ikusi nai nuan!\nnola ez izan goguan!\nAmeriketako panpetan. Pedro Mari Otaño, 1904 /\nJoxan Artze, 1980 / Txanbela, 1997 /\nXabier Lete, 2001 / Zuhainpeko Soinuak, 2017\nAldea dago 1936ko altxamendu faxistaren aurreko exiliotik ostekora. Bietan herrimina gai errekurrentea da baina badago alde aipagarririk ere. 1937tik aurrera jazarpen politikoari ihesi deserria ezagutu zuten idazleen testuak irakurriz gero, ia osoki Euskal Herriari buruz idatziak direla ohartuko gara. Apenas dakigu ezer atzerri horietan gertatzen ari denaz. Gerra ostean, ziurrenik, munduan zehar barreiatutako euskaldunek harremana ez galtzea izan zuten helburu idatziok, baita Euskal Herrian geratzea erabaki zutenek egoera irauli eta nazioarteak Franco boteretik egozten lagunduko zuen itxaropena ez galtzea ere. Idazle gehienek Euskal Herrian baleude legez idatzi zuten, gerran galdutakoaren neurria txikiagotu asmoz, apika.\nXIX. mendearen amaierakoetan zein XX. mendearen hasierakoetan, ostera, sorlekuan utzitakoarekin alderaketa egiteko izanagatik, atzerriko bizimoduaren eta gertakari garrantzitsuen berri helarazi ziguten. Gehienak hitz lauz sortu zituzten eta kantatzeko maneran ondutakoetatik gutxiegik iraun diote ahanzturaren galarrenari, baina gutxienez bertako egunerokoaren, jendearen eta paisaiaren berri eskaini ziguten.\nFrancoren berrogei urteko diktaduraren osteko erbestea, kantagintzari dagokionez behinik behin, Joseba Sarrionandiaren poesiagintzari hertsiki loturik dago. Esango nuke Sarrionandiak idatzitakoek elikatu dutela egungo euskaldun askok exilioaren inguruan dugun imajinario kolektiboa. Esate baterako, Iheslariaren ekipaia poema, 1989koa: “Ez gara egundo itzuliko apika, itzuliko ginela / zirudien lekura, / itzuli nahi genukeen lekura, gure sorlekua / ez ezik, geu ere aldatuko garelako”. Poema hori ez da inoiz musikatua izan, baina bat baino gehiago dira kantu bihurtutakoak:\nJoatea itzultzea da beti? Egundo egon\ngabeko lekura itzuliko gara?\nEta itzultzea harantzago joatea\nbesterik ez bada?\nGeratzen denak betirako geratzen dela\nEzinbestekoa da abiatzea eta\nailegatu ezinean geratzea?\nabiatu zen lekura itzultzen da ala?\nInongo lekuak. Joseba Sarrionandia, 1992 /\nJexuxmai Lopetegi, 1994\nDeserria, sorlekua, itzultzea kantagai, Mikel Laboaren, Imanolen edota Ruper Ordorikaren kantuek biziki lagundurik, deserria eta itzulera zergatik bihur daitezkeen banaezin ulertu genuen.\nsustraiak bertan dituenak.\nSustraiak han dituenak. Joseba Sarrionandia, 1980 /\nBittor Aiape, 1980 / Jexuxmai Lopetegi,\n1994 / Mikel Laboa, 2005\nEz da itzuliko. Joseba Sarrionandia /\nRuper Ordorika, 2006\n2013an Eñaut Elorrietak “Deserriko kantak” diskoa ondu zuen, osorik exilioari eta sorterriari eskainia.\nNi ez naiz Igorretan hilko,\nhareatzan eroriko naiz\ngerrako geziak lez.\nSelban hobiratuko naute,\nlehengusu eta lagunen\nGeografia. Joseba Sarrionandia / Eñaut Elorrieta, 2013\nNon dago nire herria?\nNigan dagoela? Hori da?\nNirekin joan eta etorri da.\nNirekin batera iritsiko da\nNon dago nire herria? Mario Benedetti /\nEñaut Elorrieta, 2013\nIraganeko hura zara, eta gaur zaren hau,\nbaina ez tartean, absentzian izan zinena.\nNahiago dute joan ez zinela antzeztu,\ninoiz joan eta itzuli ez bazina bezala.\nItzulera II. Lander Garro / Eñaut Elorrieta, 2013\nArrazoi politikoengatik euren herria utzi behar duten pertsonen afera biziki larria da 2018 honetan ere, bai euskal herritarrei dagokienez bai munduko beste herrialde batzuetakoei dagokienean ere. Rafa Ruedak eta biok, gure saioetan behin eta berriro azpimarratzen dugu migrazioari buruzko iritzi arrazistak sendatzen laguntzeko ukendua dela gure kantagintza, gure musikagile nazioartekoenek kantatzen duten legez ez dezagun ahaztu “garai batean gure herria etorkina” izan zela.\nKOLONIZAZIO KULTURALARI GALGA\nKanta berrietara zaletutako gazteak, gure kanta zarrez gogaitu, aspertu egiten dira. Erri-kanta oiek, zinetakoen aldean, motzak, gexak, gatz-gabeak dirala, uste dute. Gure kanta zar asko gaiñera, musikaz ain bikain diralarik, oso itz arlotez jantziak dauzkagu. Nere iritxiz, euskal olerkariak lan au egin bear ligukete: lengo doñu zarrei, letra berria sortu, itz apañagoak ezarri: gaurko gaztediari atsegiñago zaizkion maitasun-itzak erantsi. Onela gure kanta zarrak, soiñeko atsegiñagoz erakutsi. Orrez gañera, kanta berriak sortu ditzagun. Au eresgile edo konpositore diranen lana dezu: ta Euskalerrian len ontan maixu diran asko ditugu. Sortu bitzate beaz urtero onelako doñu beri batzuek, erdal-aideak bezela, gure gaztean ezpañetan zabal ditezen. Kanta berri auek, era danetakoak bear ditugu, bai euskal-usaidunak eta bai kanpo-aizedunak ere. Gaurko dantza aideak, tango, rumba, fox eta abar, erri guzietara zabaldu zaizkigu, ta gure apaiz-biotzak min artu arren, gure errian bota dituzten sustraiak ezin uka genitzake.\nNemesio Etxaniz, Kanta-kantari. Ordorika, 1951\nKanta-kantari izeneko kantutegiaren hitzaurrerako idatzi zituen hitzok Nemesio Etxanizek. Aurreko mendearen erdialdean. Etxanizi kasu eginez gero, orduko euskal musikak ez zituen inolaz ere gogobetetzen garaiko gazteak. Askoz erakargarriagoak zitzaizkien batez ere Frantziatik, Ingalaterratik edota AEBetatik iristen zitzaizkien doinu berritzaileak. Atoan ohartu zen Etxaniz bertoko otxote, koru eta herri kantuen flakeziaz. Diktadurapean, gorputza askatzeko dantzamodu berrien gose zen euskal gazteria. Munduan arrakastatsu zena euskaraz ematea zela gakoa ulertu eta buru-belarri ekin zion Etxaniz apaizak letrak itzultzeari. Ez zituen publiko aurrean kantatu, ez zuen oholtzarik zapaldu, ez zuen diskorik argitaratu, baina gure ustean bera izan zen intelektualki euskal kantagintza berriaren bidea zabaldu zuena. Euskal kantagintza berriaren aitzindaria Mixel Labegerie izanik ere, kantagintzarekiko eta tradizioarekiko Etxanizek abiarazitako ikuspegi aldaketa funtsezkoa izan zen.\nMixel Labegeriek zortzi kantu argitaratu zituen bi disko txikitan 1961 eta 1963an. Francoren diktaduraren urte gordinenetakoetan, gitarra eta ahots apalaren soiltasunez Gudari eskualdunaren kantua edota Piarres Larzabalek idatzitako Gazteri berria entzuteak berebiziko zirrara kolektiboa eragin zuen, batez ere, gazteen artean.\nGu gira Euzkadiko gazteri berria\nGazteri berria. Piarres Larzabal / Mixel Labegerie, 1963\nLabegeriek lehen diskoa plazaratu zuenerako bazterrak hasiak zeuden lozorrotik inarrosten eta zortzi kantuko bere diskografia hark panfletorik argigarrienak baino ahalmen pizgarriagoa izan zuen. 1957an Txillardegik lehen euskal eleberri modernoa argitaratu zuen, Leturiaren egunkari ezkutua. 1959an, Txillardegi bera tarteko, ETA sortu zuten. 1963an Jakes Abeberrik, Ximun Haranek, Jean Louis Davantek, Piarres Larzabalek, Mixel Epherrek, Mixel Burukoak eta Labegeriek berak Enbata mugimendu politikoa sortu zuten, arlo askotako kideak baina bereziki gerora euskalgintzan eta kulturgintzan buru-belarri arituko zirenak bildu zituena, hainbat kantutarako letrak idatziko zituzten Manex Pagola edo Daniel Landart tarteko. Jorge Oteizak Quosque tandem argitaratu zuen, Aitzolek erreibindikatzen zuen gure Volksgeist edo berezko euskal arima hura berriz eztabaidara ekarriz. 1964an euskal literatura eta kantagintzaren norabidea aldaraziko zituen Harri eta herri publikatzea lortu zuen Gabriel Arestik. Gerra aurreko Euskal Pizkundearen su txikiak garra gorde zuen errautsen azpian eta garra gorantz zetorren, pindartsu.\nZERTARAKO BAT DUELAKO\nBesteak beste, poesiari zeregin bat aitortu ziolako da mugarri Gabriel Aresti, euskal poesia autokontzientziara esnatu zuelako: “Esanen dute / hau / poesia / eztela, / baina nik / esanen diet / poesia / mailu bat / dela”.\nPertsona eta idazlea bereizezinak direla aldarrikatu zuelako da fundazionala.\nNire izena. Gabriel Aresti, 1964 / Rafa Rueda, 2013\nEuskal poesia erdal hirian kokatu zuelako ere izan zen berritzailea. Bere burua euskalduntzeari ekin zion Arestik hamabi urte zituela eta horrela frogatu zuen gerora “hizkuntza bateko idazle jatorra ez dela hizkuntza ‘era naturalean ikasita’ darabilena, baina bai ‘era naturalean ariko balitz bezala’ erabiltzeko nahikoa ofiziale on dena”, Koldo Izagirrek Harri eta herri-ren 2000ko argitalpeneko hitzaurrean dioen legez.\nBilbaoko kaleak. Gabriel Aresti, 1964 / Rafa Rueda, 2013\nHizkuntzak, lurraldetasunak eta fedeak ezaugarritzen zuten euskal identitatea egokitu eta, jaungoikoarekiko sinesmena alboratuz, langile klaseari, euskarari eta zazpi lurraldez osatutako Euskal Herriari kantatu ziolako bihurtu zen abangoardia Harri eta herri. Nazio borrokari klase borroka gehitu ziolako.\nGora ta gora beti. Gabriel Aresti, 1972 / Oskorri, 1976\nGuretzat. Gabriel Aresti, 1972 / Oskorri, 1976\nBizkaiko aberatsak. Gabriel Aresti, 1972 / Oskorri, 1979\nElebitan argitaratu zuen Harri eta herri, halakoren batean, lan handien ostean. Ez Lizardik edo Lauaxetak legez euskaldunek uler zezaten, erdal hirikoek konpreni zezaten baino. Edozein euskaldunek ulertzeko modukoa zen Harri eta herri-ko euskara, euskara “klaroa”.\nAurretik Nemesio Etxanizek edota Mixel Labegeriek egin zuten antzera —Ez Dok Amairukoen aurretik—, ahozko zein idatzizko euskal literatura ondo baino hobeto ezagututa berritu zituen poesia eta kantagintza Arestik. Bertso moldea aztertuta idatzi zuen bertso librea. Kopla zaharraren egituraren jakitun sortu zituen egun kantu-liburuetan “Herrikoia” sinadurapean sailkatzen ditugun hainbat.\nEgun da Santimamiña. Gabriel Aresti, 1964 / Mikel Laboa, 1966\neztut zerurik espero.\nApur dezagun katea. Gabriel Aresti, 1964 /\nMikel Laboa, 1966 / Joseba Tapia, 2006\ngu gera euskaldunak.\nUrrillaren 28 egun. Gabriel Aresti, 1967 / Xabier Lete, 1969\nKatebegi izatearen kontzientzia sakon errotu zen 1960ko hamarkadatik aurrera gure kantari askorengan: Laboak, Letek, Lertxundik, Valverdek, Urkok, Amaia Zubiriak, Txomin Artolak, Pantxoa eta Peiok, Oskorrik, Imanolek eta enparauek, gure kantagintza tradizionala eta euren kantu berriak uztartu zituzten, zeina kopuru sano garrantzitsuan idazleen testuekin ondu baitzuten. Hiru Truku taldea gorpuztu zuten Ruper Ordorikak, Joseba Tapiak eta Bixente Martinezek. Fermin Muguruzak Kortatu, Negu Gorriak eta bere bakarkako ibilbidean bertsolaritza eta trikitixa naturalki txertatu ditu garaian garaiko soinu berrienekin. Mikel Laboaren kantuak euren rock doinuetara eroan zituen makina bat talde aurrerazalek “Txerokee” eta “Txinaurriak” bilduma kolektiboetan. Zazpi Eskalek, Karidadeko Bentak, Gu Ta Gutarrak-ek, aspaldiko bertso-moldeak erabili zituzten garaiko gaiei kantatzeko. Bertsolari modernoenek Xabier Leteren doinuak darabiltzate milaka lagun ere batzen dituzten plazetan.\nBaina iraungo ote du iturri zaharretik ur berria edateko jarrera horrek? Iraun behar ote du? Eta nola iraunaraziko dugu, bere horretan? XX. mendeko kantuetatik zenbatek balio digute egun, adibidez, genero ikuspegitik aztertuz gero?\nGaldera horiek eta gehiago izan genituen eztabaidagai 2014ko Eako Poesia Egunetan. Orduko hartan, Iratxe Retolazak eta Danele Sarriugartek, Gabriel Arestiren testuen eta Oskorriren ahaireen elkarreraginetik sortutako kantuek euskaldunon imajinarioan izan duten eragina genero ikuspegitik aztertzeko proposamena egin ziguten. Urtebete beranduago Zaldiarri bildumaren 6. alean Gizontzeko (andretzeko) garaia izenburupean plazaratu zuten hitzaldi hartatik galbahetutako hauekin osa daitezke zenbait erantzun:\nIzan ere, Arestiren poetika hainbat jardun kultural eta politikotan erabili da, behin eta berriro, eta bere horretan hartu izan dira Arestiren poemak zein leloak, genero ikuspegian inolako gaurkotzerik egin gabe. Hurbilketa honekin, beraz, agerian utzi nahi dugu imajinario kolektiboan erroturiko hainbat irudi, poema edo lelo arestiar birpentsatzeko beharra, edo berregokitzeko beharra.\n[...] Arestiren inguruko diskurtsoek sarritan maskulinitate literario-poetiko hori egonkortu besterik ez dute egiten, poesia soziala edo politikoa gizontasuna eraikitzeko adierazpide literario bihurtuz. Zentzu horretan, genero-bazterketari aurre egiteko, beharrezkoa ere bada poesia sozialaren definizioak eta moldeak (aitatasunak eta epikotasunak) izan ez daitezen politikoaz jarduteko bide poetiko zilegienak. Areago, Arestiren zenbait balore goraipatzean, genero ikuspegia ere kontuan hartzea komeni da, eta justizia sozialaren ikuspegitik herren non ibili zen gogora ekartzea. Ez ditzagun leloak bere horretan geure egin, gaurkotzerik gabe, pitzadurarik gabe.\nIratxe Retolaza eta Danele Sarriugarte,\nGizontzeko (andretzeko) garaia. HEA, 2015\nSaiakera honen hasieran azpimarratu legez, Retolazak eta Sarriugartek proposatzen duten berrirakurketa gutxienez XIX. mendetik gaur arteko idazleen eta musikarien arteko kantagintza osoarekin egin beharko genuke. Arazoa konpondu barik dugu. Amaia Lasak 1971n eskatu zuen birpentsatze hori:\nA, e, i, o, u. Amaia Lasa, 1971 / Josetxo Goia-Aribe, 2007\nEz zioten kasu askorik egin. Berbarako, ezelango musikarik ez zuen bere poemarik musikatu iragan mendean. Musikaezinak ote ziren? Kantagaitzak?\nJaungoiko guztiak ukatzen dituen emakume bat naiz.\nAmaia Lasa, 1971 / Bihotz Bakartien Kluba, 2017\nTere Irastortzaren poema bat kanturako moldatu zuen Amaia Zubiriak (Ikara da. “Egun argi hartan”, 1985). Arantxa Urretabizkaiarenik, inork ere ez. Joan den mendean, literaturari atxikitako kantagintzan emakumeak, protagonista baino bigarren mailako aktore dira ageri diren apurretan, beti zain, esperoan negarrez dauden sinbolo estatikoak. Zaintzarako eta umegintzarako baino ez dira aktibo. Paisaia baino ez den natura, kasurik hoberenean.\nEUSKAL KANTAGINTZA BERRIA, BERRIZ ERE\nMixel Labegeriek euskal kantagintza berria abiarazi eta atoan sortuko dira kantari berriak. Hildako poeten hitzak musikatuz edo bizirik dauden idazleekin elkarlan estuan, euskaldun askoren imajinario kolektiboa etengabe elikatu duten sinboloak sortuko dituzte bata bestearen atzetik.\nEz Dok Amairu sortuko zuten Laboa, Lete, Lertxundi, Iriondo, Lekuona, Artze, Irigarai eta enparauentzat iparrorratza izan zen Labegerie, baina ez bakarra. Beste eragin asko izan zituzten, hala nola Herrialde Katalanetako Nova Cançó, Frantziako Nouvelle Chanson, Hego Ameriketako kantautoreak (Atahualpa Yupanqui, Violeta Parra, Victor Jara...) eta AEBetako edota Britainia Handiko folk eta rock gazteena. Aldarrirako kantua izango da nagusi 60tik 90era bitartean. Idazleek eta berauen testuak musikatzen zituztenak garaiko egonezin kolektibo guztien bozgorailu bihurtu ziren. Zentsoreen artaziak saihesten saiatuz beti ere, diktadurapeko Hego Euskal Herrian sinbolikoki, alegorien bitartez, eta malguago Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan. Kantuari zeregin argia atxikitzen zioten sortzaileek. Marc Biosca soziologo katalanak Haiek zergatik deitzen diote Euskal Herria eta guk Ithaka? saiakeran, zeinetan katalanek eta euskaldunok gure nazioari zelan kantatu diogun aztertu zuen, honela adibidetzen du:\nKanta, bere sorreran batez ere, fronte oso baten zati bat baino ez da —hala zioten behintzat Letek, Lertxundik, Laboak eta beste batzuek ere—, era askotako kultur adierazpenen bidez nazio bateko kide izatearen sentimendua birsortzera bideratua zegoena. Euskal imajinarioa, bere errekreazio mitiko, hesi fisiko eta giza mugekin, indarrez ernatu zen mugimendu haren baitan. Kantautoreak bere gain hartzen zuen igorle-papera betetzeko erantzukizuna. Anplifikatzaile gisa betetzen zuen funtzio sozialak kontzienteki gainditzen zuen haren alderdi artistikoa. Letek zioen, Ez Dok Amairu taldeak honako helburua izan zuela: “kanta-mugimendu berri oso bat sortzea eta Euskal Herrian sortzen ari ziren kultur mugimendu guztiekin koordinatzea, hala alor poetikoan nola politikoan, ordura arte hutsik egondako eremu bat betetzera zetorren fronte berri moduko bat eratzea”.\nJ. A Irigarai: “Guk geure herria orain eta hemen eraikitzera bideratuko ditugu geure indarrak, baita kantaren bitartez ere”.\nPeio Ospital: “Kantatzea borroka egiteko modu bat zen. Euskal kontzientzia suspertzeko mugimenduaren zati bat”.\nEñaut Etxamendi: “Kexatzeari utzi eta haserretu egin behar ginen. Hor nahi nuen nik: haserrea sortu, haserreak gero matxinada dakarrelako berekin. Eta hori da askatasunerako bidea”.\n1960ko hamarkadatik hasita euskaldunen imajinario kolektiboan eragin handiena izan zuen kantagintzak ezaugarri berdintsuak dituela dio Bioscak bere saiakeran: alde batetik, kantu herrikoien berreskurapena eta hedatzea; eta bestetik, idazleen eta musikarien elkarreraginetik sortutako kantagintza propioa. Iturri zaharretik ur berria edatea, alegia.\nEuskal kantagintza berriak nazio kontzientzia sortzeko ahalmena erakutsi zuen. Sinboloak sortu zituen eta sinbolo horiek gure imajinario kolektiboa elikatu dute, gogoan iltzatu zaizkigu, gure diskurtso politikoaren oinarria ere izateraino. Horra adibide goren Artzek idatzi eta Laboak musikatutako Txoria txori, askatasunaren eta bakearen sinbolo noranahikoa; horra aurrekari izan zuen Iparragirreren Gernikako arbola. Baina noiz arte? Baina zenbateraino? Ez Mikel Laboa ez Joxan Artze ezagutzen ez dituen mende berriko gazte euskaldunari zer sentipen pizten zaio “Hegoak ebaki banizkio / nerea izango zen” entzuteak? XXI. mendeko abertzale independentista batentzat zeren sinbolo da Gernikako arbola?\nJainkoak jarri zubela\nZaude bada, zutikan\nGernikako arbola. Jose Mari Iparragirre, XIX. mendea /\nKontrapuntoak, 1963 / Patxi Andion, 1973 /\nGontzal Mendibil, 1992 / Oskorri, 1999\nTxoria txori. Joxan Artze, 1969 / Mikel Laboa, 1974 /\nEtsaiak, 1995 / Gontzal Mendibil, 2007 / Floxbin, 2016\nDaniel Landartek eta Errobikoek sorkuntza artistikoa, kantatzea, iraultzarako beste tresna baten gisa aurkezten digute, Euskal Herriaren askapenerako bitarteko bat.\nbeti kantuz ari dena?\negin behar ere lana!\nGure lekukotasuna. Daniel Landart / Errobi, 1977 / OST, 2011\nDaniel Landartek idatzitako kantu ia guztien eskema antzekoa da: azalpena, aldarria eta entzuleari eskari argia: zerbait egin behar duzu, ezin zara bertan goxo laketu, azkenetan gaude, hizkuntza eta lurra galduko ditugu, dena ebatsiko digute. Landartek berak honelaxe deskribatzen du letragintzan aritu zeneko garaia nola gogoratzen duen:\nGero, Anje Duhalde eta Mixel Ducau izan ziren Errobi taldearen sortzaileak. Nik, harremanak, Anjerekin nituen bereziki. Olerki batzuk jarraituki ematen nizkion, abertzaletasuna eta langileria aipatzen zutenak, haiek baitziren nire kezkarik nagusienak.\n[...] Zinez atsegingarri zitzaidan idatzi nituen hemezortzi olerki Errobi taldeak kanta zitzan. Aitortuko dut halere, musika mota hura, hastapen hartan, franko berezia kausitzen nuela. Ni, aitaren kantuekin gelditua bainintzen eta rock estiloa ez bainuen hanbat ezagutzen. Baina aski aise jarri nintzaion, eta egia erran, preziatzen nuen Anjek eta Mixelek kantuen hitzak ongi ahoskatzen baitzituzten, musikarekin batera hitzak arras ongi entzuten eta ulertzen baitziren. Hizkuntza eta mezua, alabaina, garrantzitsuak zitzaizkidan. (Aldiz, geroztik sortu talde batzuk ez balute euskal rocka idatzia ukan, ez nuen asmatuko ere euskaraz ari zirenik). Hizkuntza eta mezua goraipatuz ez nuke musikaren balioa mendratu nahi.\nDaniel Landart, Enbataren zirimolan. Elkar, 2013\nErrobikoak ditugu, Niko Etxartekin batera, euskal rockaren aita ponteko, besteak beste Itoiz-ekoek zein Hertzainak-ekoek aitortu legez. Haien hitzetan igar litezke Lapurdi, Nafarroa Beherea eta Zuberoaren frantziarrengatiko turismoaren bitarteko kolonizazioa, langile klasearen aldeko deiadarra, euskararen eta euskalduntasunaren galeraren inguruko alarma eta Euskal Herriaren alde borroka egiteko deia. Ez alferrik, Daniel Landart, idazlea ez eze, politikari eta euskalgintza zein kulturgintzako militante engaiatua baitzen.\nPantxoa eta Peiok kantu herrikoiez gain, Manex Pagolaren, Telesforo Monzonen edota Manex Erdozaintzi-Etxarten letrak ere interpretatu zituzten. Manex Pagolak, kantugintzari eta politikagintzari buruz galdeturik, zera ihardesten du:\nGaldera interesgarria. Hala ere, konplikatua, zeren bi gauza normalki arras ezberdinak dira politika eta kantugintza edo soinugintza... Bainan egia ere da bien arteko lotura, kantu/musika/olerki eta politikaren artean lotura hurbila egin daitekeela hala beharrean. Eta zendako ez, nik hala egin dutala batzutan? Ez beti beraz ez baitzen posible, ez baitzen behar ere, bainan egia da batetik bestera askotan ibili naizela. Zendako? Zeren eta aspalditik senditua nuen ene inguruko jendea politikako ideieri biziki arrotz zela, sozial gaiei ere, erran nahi baita ez zela hanbat axola sozialki gertatzen zenaz, ez baitzuen ere gogo moldaketarik hortarako. [...] Beraz kantuarekin eta musikarekin nahi ukan dut halere gehienetan jende horren bihotza harrapatu, hunki eta sendimendu batzu sorrarazi.\nManex Pagola, Bere kantagintza eta argibide zonbait. Elkar, 2016\nKomunitate bateko kide izatearen sentimendua dago Pagolaren gogoetan, hain zuzen, komunitate horri bere ekarpena egiteko gogoa. Ez du subjektu pasiboa izan nahi, ez du inoren nahietara bizi gura. Eragitea da asmoa: “Ta gu hemen Euskaldunak! / Gure borroka ez da galdua! / Gizonak bagara, / Posible dea / Denak hortan uztea!”.\nIparragirrek herriz herri kantatu zuen 1877an: “Zuregatikan emango nuke / Pozik, bai biziya / Beti zuretzat il arteraño / Gorputz eta anima guziya”.\nLauaxetak 1935ean: “Orduan ozte-aldrea / aberri-minez kantari: / ‘Dana emon biar yako / matte dan azkatasunari’”.\nMartiritza, entrega totala, herriaren alde, askatasunaren alde. Gizontasunaren froga ukaezina. Eta sentimendu hori lortzeko, letrak aratza behar du izan eta doinua sarkorra. Herria sortzaileari barik, sortzailea bera da Herriari engaiatzeko eskatzen ari zaiona.\nEuskadi odoletan dute herrestatu\nUlitsak lehoina aurtiko du!\nKanta zak euskalduna\nKanta zak hire herria\nKanta aberria. Manex Pagola / Pantxoa eta Peio, 1975\nSortzailea eta konpromisoa, aldiro-aldiro errepikatzen den eztabaida, garaian garaiko testuinguru historikoaren arabera eraldatuz doana. Nola azalduko ote du Itxaro Bordak hogei urte barru zerk eraginda sortu zuen Omaha berri kantua? Jadanik borroka armatua utzia zuen ETAko presoei zuzendutako kantua da?\nBakea bakea hor dugu.\nDamua damua hor dugu.\nGertatu zenaren aldera.\nBarkatu barkatu barkatu.\nOmaha berri. Itxaro Borda / Beñat Axiari,\nJoseba Irazoki, Julen Axiari, 2017\nEdo sinpleki gure herria astindu duen gatazka politiko-armatuari buruzko barne gogoeta dela erantzungo dio elkarrizketatzaileari?\nDiskoaren liburuxkak dakarren azalpenak arrastoren bat dakarkigu:\n...non ere ametsak bizitzari buruzko iparrorratz poetikoaren antzera arratzartzen diren, non oroimena ez den ukatua...\nBeñat Axiari, Joseba Irazoki, Julen Axiari, Bas(h)oan. Elkar, 2017\nManex Pagolak honela erantzun zion Kanta aberriari buruz galdetu zionari:\nPixka bat aberriaren muina azaltzeko sortu nuen kantu hori, esplikatuz nola ikusten nuen denbora hartan, beste jende ainitzek bezala, Euskal Herria.\nAgurtzane Ortiz Lopetegik Manex Erdozaintzi-Etxarti buruzko biografian argiro laburbiltzen ditu poetaren helburuak:\nErdozaintzik helburu zehatza zuen: herritarrengandik zetorren eta zuzenduriko poesia egitea. Baina horrek badu arrisku bat: poetaren helburuari lehentasuna ematea, poetikotasunaren printzipioen gainetik. Eduki herrikoiak landu nahi izateak eta herritar xumeenak ere ulertuko lukeen idaztankera erraza eta argia erabiltzeak idatzi literarioaren poetikotasuna murritz dezake, edo erabat desagerrarazi, olerkigintza doktrinario, militante eta iraultzaile hutsa eginez, ñabardurei edo baliabide estilistiko poetikoei lekurik egin gabe.\nAgurtzane Ortiz Lopetegi, Manex Erdozaintzi-Etxart,\nherriaren poeta. Elkar, 2010\nArestik esan legez, herriaren ahotik debalde jasotakoa herriari debalde emateko poesia. Erdozaintzi-Etxartek, garaikide zituen poeta eta letragile gehienen gisa, politikaren eta sorkuntzaren arteko barne gatazka bizi zuen. Batetik, bazekien neurri politikorik gabe nekez biziraungo zuela euskal kulturak. Bestetik, jabetzen zen poetikotasunarentzat politikakeriekiko askatasuna eskatu beharra zegoela. Sortzailea eta konpromisoa, literatura eta iraultza, lubakietarako lur emankorra.\nTelesforo Monzonek ez bide zuen arriskurik ikusten eta mezua beste guztiari gailendu zekion idatzi zituen Pantxoa eta Peiok zabaldu zituzten kantuak: Itziarren semea, Batasuna, Ikastoletako ereserkia, Txikia, Aita kartzelan duzu, Irabazi...\nKantu horien mezuak, mamia, milaka euskaldunen iparrorratz ideologikoa izan dira zenbait hamarkadatan, zenbatezinezko manifestazio, elkarretaratze, kaleko liskarretan kolektiboki oihuztatu direlako, edota kanturako zaletasuna gal ez dadin plazaratu ditugun kantu-liburu guztietan ageri direlako.\nGazte bat aurrean aurkitu dugu\neuskal gaztediaren oihua.\nBidean anaia erortzen ba zaik\nLepoan hartu ta segi aurrera. Telesforo Monzon /\nPantxoa eta Peio, 1975 / Etsaiak, 1994\nEgun ere ez da izango kantu-lagun edo kantu-jirarik, Monzonek sortu eta Pantxoa eta Peiok interpretatutako abestiok ausarki abesten ez dituenik. Tortura entzun eta Itziarren semea erantzun, dena bat.\nItziar-en semea; hori duk mutila!\nNihor salatu baino naiago du hila...\nEzpetxetik jali ta joanen zaio bila!\nNihor salatu baino naiago du hila!\nItziarren semea. Telesforo Monzon /\nKantu molde horren beste adibide paradigmatikoa Kalera, kalera pieza da, urtetan —eta oraindik ere— Monzonek idatzia zela uste izan dena, baina benetan Imanol Urbietak eta Josu Txapartegik 1976an sortua, klandestinitate giroan, egiletza aitortu gabe (aspalditik paretan esekita dago jatorrizko partitura Zarauzko Arrano elkartean; bidenabar esanda, partitura horretan kantuaren izenburua Amnistia da, ez Kalera, kalera). Oso-oso berandura arte ez zen diskoan argitaratu, baina ahoz aho ederto batean transmititutako kantua izan zen. Ahoz ahoko transmisio horren ondorioz, kantuak izenburu ugari jaso izan ditu: Borrokalari kalera, Zain dago ama, Hator, hator... Diskoetako errepertorioetan egon barik ere, zuzeneko kontzertuetan sarritan eta berrikitan interpretatu ohi den kantua da —Su Ta Gar-ek (2008) edo Gatibu-k (2014) kasu—, interneten dauden bideoetan ikus daitekeenez. Zenbat bider kantatu ote da lagunartean, elkarretaratze publikoetan?\nKalera, kalera. Imanol Urbieta, Josu Txapartegi, 1976 /\nHesian, 2013 / Fermin Muguruza, 2013\nAsmoz eta jarreraz, jendeak kantatzeko abestiak dira, nazioa eta klase borroka erreibindikatzeko. Galtzaile izatearen kontzientzia sano nabarmena da, baita etsipenari amore ez emateko deia ere. Andoni Tolosa Morau kantugileak antzeko ezaugarriak dituzten kantuen aditzei erreparatu zien Gara egunkarirako zutabe batean (“Agintera”, 2016-08-04). Zergatik daude horrenbeste aginterazko aditz gure kantutegian?\nXabier Letek Euskal kanta berriei begiratu bat goiburupeko artikulua plazaratu zuen Oarso aldizkarian, 1971n. Leteren obra osoa, poeta zein kantari gisa, zeharkatzen duen kode deontologikoa da:\nGauza baten aurka egonen naiz beti: kantari baten edo artista baten lana funtzionaltasunaren aldetik bakarrik estimatua izatearen aurka, alegia.\n[...] Kantari bat ezin liteke “honako egoera hontan” “halako pentsamolde edo postura” baten altaboz hutsa izan. Ez dakit kantaria herriaren serbitzurako izan behar dela esatea ondo dagoen ala ez; baina nola nahi ere, serbitzutasun hori ezin liteke hiru edo lau ideia edo iritziren, hiru edo lau gairen repetitze bezala ulertu.\n[...] Ez gintezke, beraz, funtzional hutsak izan, nahiz eta batzuek horrela uste. Batzueri entzunaz, badirudi kulturaren martxa guzia berek jotzen duten txilibituaren aginduetara jarri behar dela. Herriak “honela” edo “horrela” nahi omen duelako, noski. Bai; nola ez. Herriaren borondatea interpretatze hontan jende pizkor asko dabil inguru hauetan. Baina kantariak ere herri gera, Herria dira, bai eta ere, herritasun berarekin, euskaldun tontoena edo listoena. Baina biok ez dute arrazoi berdina.\n[...] Hala ere, oraingoz orain pikotara joan ez gaitezen bide bakarra geratzen zaigu: beti gu eta beti hemen, lanean ahalik eta jatorren jarraitu.\nXabier Lete, “Euskal kanta berriei begiratu bat”, in Oarso, 1971\nSorkuntzaren izateari eta egitekoari buruzko argitasun hori bere euskalduntasun eta abertzaletasunarekiko duen barne borroka zaurgarriarekin bizi izan zuen Letek. Herria maite eta gorrotatu egiten zuen, euskaldunei mira eta herra zien era berean.\nEuskalerri nerea, ezin zaitut maite\nBaina non biziko naiz zugandik aparte!\nEuskalerri nerea. Xabier Lete, 1968\nJoxan Artzeren antzera, poesia existentzialistatik poesia mistikorako bidea egin zuen Letek eta bizitzaren misterioei buruzko poemen okerreko erabilerak luzaro sufriarazi zion. Izarren hautsa kantuaren letra bitan aldatu zuen ezker abertzale independentistak borrokan segitzeko ereserki legez kantatzen zuelako: “Gu sortu ginen enbor beretik / sortuko dira besteak”.\nInternazionala langile klasearen munduko ereserkiaren ahaireetan konposatu zuen Mikel Laboak Martxa baten lehen notak izango zena eta Joxan Artzeri eskatu zion ez Internazionalak legez kolektiboari erreparatzeko, ezpada pertsonen arteko elkartasuna iradokiko zuen letra asmatzeko.\nMartxa baten lehen notak. Joxan Artze / Mikel Laboa, 1980 /\nMorau, 2000 / Oreka TX, 2006 / Mikel Urdangarin, 2011 /\nPier Paul Berzaitz, 2011 / Iheskide, 2012 /\nHerri Oihua, 2012 / Aire Ahizpak, 2014\nEta herriak, Internazionala kantatzen zuen eran kantatzen zuen, langile klasekoen arteko ereserki gisa. Eztabaida gehiago sorrarazi zituen bikote berberaren Zilbor hesteak-ek.\nBiak ebaki beharrezkoak\nbat gorputzaren bizitzeko\nZilbor hesteak. Joxan Artze / Mikel Laboa, 1969 /\nBap!!, 1990 / Aire Ahizpak, 2014\nAma biologikoaz ari da edo ama Euskal Herriaz, hau da, aberriaz?\nZentsurak behartutako sinbolismorako joerak eta egoera hiperpolitizatuak kutsatutako giroan arnasa hartzeko zirrikitu gutxi zituen gure kulturgintzak. Ortodoxia nagusi zela gogoratzen dute gaur, orduan gazte ziren idazle eta musikari askok. Errana dugu, kantuek sekulako indarra dute sinboloak sortzeko eta sinboloekin errazago lortzen da hunkitzea, eta hori ondo dakite kultura politikaren zerbitzuan erabili ohi dutenek.\nKantua herria askatzeko, kantatu herria zerbitzatzeko. 1975ean karrikaratu zen disko bati buruz ari gara, Txiki, Otaegi eta FRAPeko hiru kide fusilatu zituzteneko giroan sortutako kantuez, Franco hil zen urte bereko askatasun goseaz.\nBi urte lehenago, Joxan Artzek sano argi adierazi zuen zergatik eta zertarako kantatu:\n[...] libre behar zaitudalako baizik\nZure askatasunagatik. Joxan Artze, 1973 /\nBenito Lertxundi, 1974 / Sen, 2002\nImanol Larzabalek ere musikatu zuen Zure askatasunagatik izenburu bereko beste testu bat 1979an, Mikel Arregik idatzia (kantu horretako errepika-lerro batek eman zion albumari titulua: “Sentimenduen hauspoz”), baina hor askatasuna beste testuinguru kontzeptual batean aipatua da: “zure askatasunagatik”, “zure pozagatik”, “zure freskotasunagatik”... hau da, “zuregatik, maitea, / zuregatik bakarrik”. Disko hartan bertan, eta Mikel Arregiren beraren berbak ahotan, Poeta kaxkarra kantuan zera aitortzen zuen:\nPoeta kaxkarra. Mikel Arregi / Imanol, 1979\n1976ko “Herriak ez du barkatuko” bilduman, Imanolek berak, bere hitzetan, Zergatik kantatu? erantzun zien zalantza berbera lekarketenei. 1969an Michel Etxegaray ezizenez diskoak plazaratzen hasi zenetik aldean zeraman galdera Imanolek. 1968an kartzelatu egin zuten. Bertan sortu zuen bere lehen kantua.\nUste nuen beharrezkoa zela horretan segitzea, gauza asko behar zirela, jendeak ez zuela kontzientziarik, hori esnatzeko kantuak egin behar ziren eta horregatik hasi nintzen, behar politiko bategatik hasi nintzen.\nImanol Larzabal, in Pako Aristi,\nEuskal kantagintza berria. Erein, 1985\nBehar politikoek sortzailea gehiegi estutzen zuten garaian idatzi zuen Gabriel Arestik Egia bat esateagatik, zentsuraren eta autozentsuraren kontra, alde guztietako kritiken kontra, sortzailearen askatasunaren alde. Gabriel Arestik eragin itzela izan zuen ondorengo hainbat eta hainbat sortzailerengan, eta poeman aldarrikatu zuen jarrerak izan zuen zerikusirik eragin horretan.\nEgia bat esateagatik. Gabriel Aresti, 1964 / SS-77, 1990 /\nMikel Markez, 1994 / Mikel Aranzabal, 2006 / Rafa Rueda, 2013\nEta ausartuko gara esaten eragina ez zuela soilik idazleengan izan, kantariengan ere izan zuela isla jarrera horrek. Horra, besteak beste, Benito Lertxundi. 1974an Zure askatasunagatik kantatzen bazuen, 2002ko “Nere ekialdean” sortan Doris Plenn-en berbak moldatu zituen behin eta berriz errepikatzeko: “Zergatik utzi behar ote diot, zergatik utzi kantatzeari?”.\nZergaitik utzi kantatzeari. Doris Plenn / Anne Warner, 1964 /\nBenito Lertxundi, 2002\nPete Seeger-ek famarazi zuen kantu hori ez da Benito Lertxundik bere ofizioaren zertarakoak eraginda konposatu zuen azkena. Mikel Laboak 1980an plazaratu zuen “Lau-bost” disko bikoitza hasteko erabilitako poema berbera hautatu zuen Lertxundik, 2008an, “Itsas ulu zolia” diskoko lehen eskaintzan: Kantuz izenekoa. Laboak bere kantugile ibilbidearen lehen laurdenean kantatu zuelarik, helburu finkatze gisa uler genezake kantua. Lertxundik bere kantugile ibilbidearen azken-aurreko igerialdian hautatu zuen, berrespentzat edo, zergatik ez, epilogotzat:\nKantuz sortu naiz, eta kantuz nahi bizi,\nkantuz igortzen ditut nik penak ihesi,\nkantuz izan dudanian zerbait irabazi,\nkantuz, ni bezalakoak, hiltzia du merezi.\nKantuz. Jose Mendiage, XIX. mendea / Mikel Laboa, 1980 /\nBenito Lertxundi, 2008 / Kalakan, 2010 / Mixel Etxeberri, 2018\nDenboran jauzia eginez, 2006an, Koldo Izagirrek idatzitakoa bere egin eta autoafirmazio ariketa bat proposatu zigun Joseba Tapiak “Real Politik” diskoko Etorbide profesionala argigarrian:\nJoko dut karu, joko dut merke\neta ez daukanak behar banindu\njoko dut pozik musu eske.\nNola ez dut joko?\nJoko dut hauspoak eman arte\nbaina inoiz ez dut joko\nez dut joko inoiz maite ez banaute.\nEtorbide profesionala. Koldo Izagirre / Joseba Tapia, 2006\nEskertuko genuke inoizko baldintzarik kaskarrenetan, inoizko babes sozial eta instituzional gutxien duten garaiotan, kantugintzan ari direnek antzeko gogoetak proposatuko balizkigute. Nori idazten dio 2018ko poetak? Zertarako jendaurrean kantatu?\nGalderok inork erantzuteko airean utzita, hariari berriz heldu eta gatozen iragan mendeko 1970eko hamarkadara. Oskorrikoek —Natxo de Felipek esana— itzelezko boikota pairatu zuten Gabriel Arestiren letrak musikatu zituztelako. Aresti, orduan, espainolistatzat zuten ezkerreko independentistek eta, noski, eskuindar elizkoi abertzaleek ere ezin zuten inolaz bat egin komunista usaineko jendearekin.\nJazarpena lehen diskoa plazaratutakoan bukatu ei zen. Urtebete lehenago hildako Gabriel Arestiri eskainitako “Gabriel Arestiren oroimenez” diskoa osorik poetaren hitzekin osatu zuten. Hor hasi zuten Oskorrikoek 45 urtetik gorako historia, euskaldunon imajinario kolektiboan betiko iltzatuta dauden kantu bilduma paregabea utzi duena. Despedidea 2015eko azaroaren 22an izan zen, Bilboko Arriaga antzokian. Zuzeneko emanaldi haren grabazioa da “Hauxe da despedidea” diskoa. Bertatik entzun ditzakegun Guretzat, Emazurtz jaio nintzen, Sautrela, Aita semeak, Gora ta gora beti, Euskal Herrian euskaraz edota Bizkaiko aberatsak gutako milakaren izatearen ezinbesteko parte direla esatera ausartuko nintzateke. Gu kantu horiekin ere hazi eta hezi gara, gure identitatearen mami dira, gure identitatea euskarari eta lurraldeari atxikita dagoen heinean. Kasik kantuen besteko luzea da Oskorrikoekin lan egin duten idazleen zerrenda: Gabriel Aresti larraipatuaz gain, Xabier Amuriza, Joxe Austin Arrieta, Koldo Izagirre, Jon Sarasua, Harkaitz Cano edota Unai Elorriagari eskatu zieten euren ahaireak berbez gorpuzteko.\nEta ez da laburragoa bai euren disko ia guztietan zein The Pub Ibiltaria egitasmoan kantutegi herrikoia berreskuratu eta herrikideekin zuzenean konpartitzeko egin duten lana, gure ustean, euskal kulturgintzarentzat, bere adierazpide guztietan, estrategikoa dena. Euskal kulturarako dirua bideratzen zen sasoian errape joriei sutsuki oratu izana leporatu izan diote taldeari batek baino gehiagok. Bere diskografia arean ezagutzen duenak atoan erantzungo du herrikoia deritzogun kantutegia jaso, eguneratu eta zabaltzen beste inork baino ahalegin handiagoa egin zuela taldeak, prekarietatean bizitako urte latzenetan ere. Gehienetan, alegia.\nJarduera horretan ildo berberetan sakondu zuen Imanolek ere, idazleen testuak musikatzen, herri kantua laudatzen, hasierako kantuaren funtzioarekiko iritzia eguneratzen:\n[Paco Ibañezek] Inoiz ez zizkidan kritika zorrotzak egiten, zeren hasten ari den batentzat holako kritika zorrotzak botatzea txarra da, orduan, hariak ematen zituen, zergatik hau ez, zergatik hura ez, eta hor konturatu nintzen nere letrak bai, borondate handikoak zirela eta beharbada egia handiak esaten nituela baina kantagintza ez zen hori, kantagintza zen lehendabizi poemagintza eta gero musika elkar loturik.\nPako Aristi, Euskal kantagintza berria. Erein, 1985\n1975ean sortu zuten Koldo Izagirrek eta Bernardo Atxagak Donostian Ustela aldizkaria. Lehen alean ekarri zuten geroko literatura eta kantagintza ulertzeko ezinbesteko manifestua: Ez dezagun konposturarik gal, halere.\nManifestu hark izan zuen garrantzia eta eragina hausnartzerakoan, bat gatoz Beñat Sarasolak Bainaren belaunaldia libururako ondorioztatu zuenarekin:\nPanpina Ustelan argitaratu zen Ustelako eta, oro har, literatur aldizkarietako testu garrantzitsuenetako bat: Ez dezagula konposturarik gal, halare. Euskal literaturaren baitako literaturaren autonomiaren aldarri lehenengotarikoa eta indartsuenetakoa dugu, batez ere lerro honengatik: Zeren literaturak bai bait du bere dinamika propioa ta berezia. Alabaina, hasieratik azpimarratzen zuten Atxagak eta Izagirrek literaturak, autonomia horretatik, gizartean eragin eragiten zuela. Hori nola artikulatzen zen zirriborratu zuten gainera testu hartan: Literatura bait da herriaren boza: gizarte-aldaketan lagungarri denez, beste Euskal Herri baten lorketa lagundu behar du euskaldunon literaturak. Laguntza hau exkasa ta ahula izanen da, noski, literaturak, zerbait aldatzekotz sentsibilitatea aldatzen bait du, ta ez besterik.\nBeñat Sarasola, Bainaren belaunaldia. Labayru, 2015\nLiteratura dioelarik, eroan edozein kultur adierazpenetara eta berdin balio lezake eztabaidarako. Zeri erantzun behar dio sormen lanak? Zerekiko du konpromisoa sortzaileak?\nHori da, literaturaren funtzioari buruz idazleak esan dezakeena ez da hain inportantea. Idazleak hizkuntzaren eta munduaren argitze kritiko batzuk egingo dituela espero dut. Ez dogmak eta ez erretolika, ez egoera politikoari buruzko deklarazio arruntak.\nJoseba Sarrionandia, in Bost idazle\nHasier Etxeberriarekin berbetan. Alberdania, 2002\nHasier Etxeberriarekin izandako elkarrizketaren txatal bat da. Antidogmatismoari buruzko gogoeta, baina, Potten sasoitik datorkio, Atxagaren literaturarekiko ikuspegitik, ziur asko. Kartzelan zelarik idatzi zuen 1985eko Ni ez naiz hemengoa saiakera-egunerokoa. Bertan daude Sarrionandiarengan bereizgarria den gogoeta-praktika-gogoeta-praktika jardunbidea ulertzeko gako asko. Hasi Ez dezagun konposturarik gal, halere manifestuaren sasoitik eta Pott Bandaren zein ondorengo urte luzetan ere, manikeismoaren eta satanizazioaren sasoian bizi da sortzailea, are gehiago euskalduna eta zer esanik ez euskal preso politikoa dena. Satanizazioaren argudioa:\nManikeismoa eta satanizazioa, bidenabar, burmuineko egituretan ondo erroturik dugu, berezko giza joera da. Eta bide horretatik, bihotzeko bide galdu horretatik, ez da inora joaten, imajina faltsoen behelainoetan galtzera baino. Hau da, mesfidantzara eta libertateak suntsitzera.\nJoseba Sarrionandia, Ni ez naiz hemengoa. Pamiela, 1985\nNi ez naiz hemengoa sortu zen sasoian, ETAko kidea zen Sarrionandiaren ahotan, Euskal Herrian giroa oso ideologizaturik zegoen, “diskurtso maximalista nahiko autistekin”. Frankismopetik atera eta ume-denboran jasan zituzten nazional-katolizismoarenak bezala beste dogma batzuk finkatzen ziren, marxismoaren bidez, abertzaletasunaren bidez. Joseba Sarrionandia marxista sentitzen zen baina ez marxista dogmatiko, abertzale sentitzen zen baina ez dogmatiko, ez arrazoiaren jabe. Orain jarrera haien ondorioa ikus daiteke, “horrenbeste urtetan ezer konpontzeko gauza izan ez diren alderdi politiko fosilduetan”, idazlearen beraren berbak erabiliz. Liburua idatzi zen garaia eta egileak bizi zuen egoera muturrekoa ulertuta hel gaitezke liburuaren abiapuntuan dagoenera: bestela pentsatu behar dira gauzak, umiltasunez, zalantzaz, kontraesanak ametituz. Eta horixe trasladatzen du formara, forma fragmentario batzuetan inpresionista horretara:\nEuskalduna ez da sekula izan imajinazioaren aldekoa, imajinaziorantza etorria. Euskaldunak ez du imajinazioa habitatzen. Euskal artea eta euskal literatura, euskal pentsamendua bera bezala, abstraktuak eta laburrak dira.\nEuskaldunon imajinarioari, euskaldunon pentsamenduari osatu bakoa deritzolako ematen ditu ezin kontatuzko idazle, pentsalari, ikerlari, apaiz, kantuetako pertsonaien izenak. Gerora etorriko ziren Izkiriaturik aurkitu ditudan ene poemak eta Hezurrezko xirulak poema bildumek ere, berretsi baino ez dute egingo Joseba Sarrionandiak literatura aurrez aurre ezagutu zuen egunetik literaturaren aldarte horren aurpegia duela laket, eta uste dugu, okerrik ezean, beti izango duela beste batzuek egindakoaz jakin-mina. Egundo abandonatu ez duen, beti aldean eroan duen poetika da, literaturaren bidez mundua ulertzeko manera:\nJarri leihotik begira, milaka pertsona pasatzen dira paretik. Begiratu hilarri hartara, biziak baino askozaz gehiago dira hildakoak, eta guzi horiek izan dute bizitza, sentimenduak, ideiak. Askok norberak baino askozaz interesgarriagoak. Orduan, begibistakoa denez, askozaz gehiago da ikastekoa eta irakurtzekoa norberak egin dezakeena baino.\nAurrekoaren ildotik, bi izen nabarmentzen dira gehien liburuan: Roland Barthes eta Jon Mirande. Literatura eta pentsamendua, bata lapurtarra eta bestea “zuberotarra” Parisen. Zergatik? Paradoxagatik beharbada. Roland Barthesena gauzak begiratzeko modu bat da, gauzen aldea eta bestaldea bilatzen dituena, hain zuzen, Sarrionandiak liburuko entseguetan proposatu asmo duena. Jon Mirande ere paradoxengatik, bizar-labana aho-soinutzat hartu zuen neskato politaren irribarrearena gogoan. Bestalde, euskal idazle klasikoak-edo irakurrita, Axular esate baterako, lengoaiaren ederraz aparte zer? Sarrionandiari interesgarria egiten zitzaionetik, ezer gutxi; Orixek ere, euskaraz aparte, ezer gutxi. Zintzotasun, fede, kristautasun gehiegi, aukeran. Eta geroko ezkerreko iraultzaileek, kristauen hamarrez gainera beste bi edo hiru manamendu gehiago obeditu beharrez, zera baino zintzoago. Sarrionandiaren gusturako, euskal literatura, literatura zintzo eta aspergarria zen Jon Mirande agertu arte. Sarrionandiarentzat literaturak inkorrekzioak behar ditu eta Jon Miranderekin dibertsioa aseguratuta dagoela iruditzen zaio.\nJoseba Sarrionandiaren idazkeran eta literaturarekiko jarreran arean luzatu gara, gehien musikatu den idazleenetakoa delako, XX. eta XXI. mendeko idazle eta musikari askok behin eta berriro erreferentetzat aitortzen dugulako, bere letraren batekin osatutako kanturen bat dakarren diskoak berehala jasotzen duelako komunikabideen eta zaleen arreta. Lagun eta ezagun ditudan idazle zein musikarien arteko tertulietan behin baino gehiagotan entzun izan dudan esaldia hona ekarrita, “Sarriren letra bat kantatu duena lasai hil daiteke”.\nBeste batzuekin batera ekarri zuen hizkera poetikoaren berrasmatzeak idazleen testuekin lan egiten duen kantagintzaren berrasmatzea ere ekarri zuela esango nuke. Baina bidean sasi eta otalore asko izan dituztela ezin ukatu.\nMarjinalak ziren orduan gaur estimatuak direnak. Bernardo Atxagak Bilbora egin zuen, Ustela aldizkaria Koldo Izagirre eta Ramon Saizarbitoriaren esku utzita, eta Pott Banda eta aldizkaria sortu zituen Joseba Sarrionandia, Ruper Ordorika, Joxemari Iturralde, Jon Juaristi eta Manu Ertzillarekin batera. 1975eko manifestuan aldarrikatutakoa poesiara ekarriko zuten Atxagak lehenik 1978an Etiopia plazaraturik; Joseba Sarrionandiak gero, Izuen gordelekuetan barrena bildumarekin, 1981ean.\nEsperantzaz —eta baita xalotasunez ere— beteriko garai batean (1978an) argitaratu zuen bere kasa Bernardo Atxagak liburu txiki, eder, eszeptiko eta ironiko bat, Etiopia. Gure kulturaren establishmentak jaramon handirik egin ez bazion ere, eragin berezia ukan behar zuen obra hark, esan bailiteke gure egungo poesian dabilen joeren aniztasuna eta noranahiko asmoa, ahalegin pertsonal hari zor zaizkiola.\n[...] Etiopiak abanguardia ekarri zuen, transgresioa, irudiaren nagusia, marginalitatearen edertasuna... Poeta gazteagoen aldarri eta eredu izan zen aldi berean, belaunaldi berriek behar zuten modernotasun literarioa. Etiopia eta haren harea Arestiren harriari kontrajarri izan zaio. Ez dut esanen interpretazio zilegizkoa ez denik, baina harria bera harea-ale aunitzez sortzen baita, azken finean zentrorik ez dagoela digu adierazten harriaren hondartzeak. Eta horixe izan zen modernotasun berriaren ekarririk eraginkorrena: zentroak pluralak direla.\nKoldo Izagirre, Errealitatearen arbola hitzaldia, 2000\nIzuen gordelekuetan barrena liburuaren berrargitalpeneko hitzaurrean, Joseba Sarrionandiak honela azaltzen du sasoi hura:\nGaztea nintzen, eta beste askok bezala, labirintoaren sarrera bilatzen nuen, ez labirintoaren irteera.\n[...] Liburu hau, beste asko bezala, Ordena Poetiko baten proposamena zen. Ordena Politiko erreal gogaikarri haren aldamenean, balizko komunikazio espazio literarioaren labirintora haztamuka sartzea, bestelako hizkera batekin, bestelako edertasun, etika eta harreman batzuen bila.\n[...] Modernitatea eta kosmopolitismoa, kultura eta hipertestualitatea proposatzen ziren, gure sustraiekin batera. Baina sustraiak, ordurako, guk lepoan generamatzan.\nJoseba Sarrionandia, “Bigarren ediziorako sartaurrea”\nin Izuen gordelekuetan barrena. Pamiela, 2014\n1980an, Ruper Ordorikak “Hautsi da anphora” diskoa plazaratu zuen, ia osorik Atxagaren Etiopia liburuko poemekin osatua. Disko horrek aro berri bat ireki zion euskal kantagintzari, bai estetikoki bai letrei dagokienez, oso lotua potteroek Bilbon bizi zutenari, Juan Carlos Egillorren azalak salatzen duen eran. Euskalduna ontziolako keak belztutako Bilboko zeru hitsa, espainiera nagusi den hirian mundua euskarari ekarri nahia, irudien mozkorraldi bat, marjinatuekiko hurbiltasuna adierazi nahi duen collage erraldoia.\nHerdoilarena. Bernardo Atxaga, 1978 / Ruper Ordorika, 1980\nUlertezinak diruditen poemak dira Etiopia-koak. “Zeri buruz ari ote da?”, galdetzen genion gure buruari liburua hogei urte geroago irakurri genuenok. Arrotza eta era berean hurrekoa. Urrutikoa eta ezaguna. Gu Ruper Ordorikaren diskotik iritsi ginen Etiopia-ra eta “Hautsi da anphora”ra Hertzainak-en zuzenekoetatik. Rocka, folka eta kantautoreak jaun eta jabe ziren garaian. Musikalki ere sekulako zirrara eragin zigun. Hor ageri dira Angel Celada baterian, Jose Dufourg baxuan, Xabier Egidazu biolinarekin, Joseba Erkiaga flautan, Oskorritik eszedentzia hartuta zebilen Bixente Martinez gitarra elektrikoa, gitarra akustikoa eta mandolina jotzen, Xabier Olloki piano eta teklatuetan eta Hertzainak taldeko Josu Zabala soinu handia jotzen. Euskaldunekin batera euskaraz ez zekiten musikariak, jazzean aritzen zirenak, klasikoa jotzen zutenak, folketik herri kantagintza birsortzen ari zirenak. Ordura arte kantautore bati egozten zitzaizkion ezaugarriak hankaz gora bota zituen Ordorikak bere lehen diskoarekin eta ia osorik Atxagaren poemekin taxutzeak batasuna, homogeneotasuna eman zion, irauteko sendotasuna, atenporalitatea.\nBigarrenarekin ildoa sakondu egin zuen Ordorikak. “Ni ez naiz Noruegako errege” diskoan dago potteroen hizkera poetikoaren berrasmatzearen gailurra:\nantzarrek V bat egin zuten zeruan,\nbertute kardinalek igotze desnaturala\nhormak pitzatu egin dira,\nBerandu dabiltza. Bernardo Atxaga, 1978 / Ruper Ordorika, 1983\nBigarren disko horretarako kantatuko ditu pottkide zituen Joxemari Iturralderen eta Bernardo Atxagaren letra bana, eta Joseba Sarrionandiaren beste bi, bat Izuen gordelekuetan barrena poema liburukoa, eta bestea aurretik liburuan argitaratu gabeko Galtzetan gordetzeko koblak.\n“Egun enauzu neu etorri\nAlberto Caeiroren bisita. Joseba Sarrionandia, 1981 /\nRuper Ordorika, 1983\nhemen datza gorpu bizi herri bat izan zena.\nGaltzetan gordetzeko koblak. Joseba Sarrionandia /\nMundu paralelo baten deskribapena dirudi diskoak eta bestelako mundu baten guraria ere bai. Testu horiek kantatu ahala gehiengotik aparte sentitzen ginen, harro gutxiengoan.\nOrdurako Imanol hasia zen herri kantuak eta idazleen testuekin sortutakoak gitarra soila ez bestelako instrumentuekin jorratzen, jazza, folka eta rock progresiboa uztartzen.\nEz nau izutzen negu hurbilak (Neguaren zai).\nXabier Lete, 1981 / Imanol, 1982 /\nMikel Laboa, 1985 / Xabier Lete, 1991\nTxomin Artolak ere banda oso batekin musikatzen ditu rock/folk/country eran Walt Whitmanen edo Gotzon Alemanen poemak “Belar hostoak” eta “Ttakun ttakun” diskoetan.\nBaserriko ate zabalak. Walt Whitman /\nTxomin Artola, 1978\nBeste iruditeria bat dakarte potteroen kantuek, lurrari eta itsasoari lotua baino, hiriari eta labirintoari atxikiagoa. Animaliak ezlekuetan ageri dira, natura lekuz kanpo dago hirian.\nItoiz-en bigarren diskoa, “Ezekiel”, disko kontzeptuala izan zen, bizi zen garaian, bizi zen gizartean lekurik aurkitzen ez zuen mutil gazte baten istorioa, The Who talde ingelesaren Tommy rock opera dakarkiguna gogora. Juan Carlos Perezek esana da eurek hasierako urteetan ez ziotela batere garrantzirik ematen letrei, garrantzitsuena ezbairik gabe musika zela. “Ezekiel” diskorako, ostera, Joseba Alkalderi eskatu zioten disko osoaren letrak idazteko (handik sei urtetara argitaratuko zuen Alkaldek lehen eta oraingoz azken poema liburua: Babiekaren hotzikarak; Susa, 1986). Alkalderen idazteko manerak Etiopia-ren eragin nabarmena du eta hala ikusten dugu Ezekiel gaztearen egonezina, irudien errenkada batean, Herdoilarena edo Berandu dabiltza-ko collage hartan legez:\nEzekielen prophezia. Joseba Alkalde / Itoiz, 1980 /\nRuper Ordorika, 2013 / TikTara, 2015\n“Ezekiel”en osteko diskoetan letrei garrantzi handiagoa ematen hasiko dira Itoiz-ekoak, euskal pop talderik ezagunena bihurtu zen garaian, eta Bernardo Atxagarekin harreman iraunkorra izango dute.\nez dago inor bere etxeko leihoan\nbete zait ametsa.\nHegal egiten. Bernardo Atxaga / Itoiz,\n1985 / Bronze, 2013 / Ero, 2016\nSorkuntzaren eta sortzailearen autonomia edo askatasunean sakondu gura zuen ildo berean, Nemesio Etxanizek 1951n aldarrikatutakoa eguneratzeko deia luzatu zieten idazle eta musikariei Jakin-ekoek. Mezukeriaren aurka, sortzaileei itolarria eragiten zien giro politizatuegian arnasa poxi bat hartzen uzteko deia. Kantagintzaren autonomia, sortzeko askatasuna.\nGure herria bizimolde berritan abiatu nahirik denez, euskal kanta ere bide berri bila hasi beharrean aurkitzen da. Hasia da jadanik. Orain artean, hitzak izan du garrantzia kanta berrian: hitzak erabaki ohi zuen euskal kanta zein zen, mezuaren funtzioan bide zegoen kanta. Musikaren kaltetan sarri. Hemendik aurrera, kantaren hedadura guztiak hobeki zaindu beharko dira. Esan nahi bait da, hitzak, doinua, interpretazioa eta jendearen aurrekoa.\nOrain arteko berdinkeria edo uniformismoaren aurka, kantagaiak, kantamotak eta kantaldiak desberdinduz, diferentziatuz, aberastuz joan beharko dute. Herri prozesoan murgildurik, eta hori potentziatzen egon nahi badu. Erresistentzi abesti hutsez ezin gaitezke konforma, abagadune berritan: biziera osoaren adierazgarri behar du kantak, gai ugariagoak kantara ekarriz. Publikoaren aurrerako formula berriak aurkitu behar ditu kantariak: badago eredurik munduan eta gure tradizio herritarrean.\n“Editoriala”, in Jakin, 4. zbka., 1977\nOrdurako batzuek hartua zuten erabakia.\nBaina oraindik aldarri kantuak indar handia erakusten zuen. Kantaldi politikoen aro loriatsua 1979 aldera amaitzen bada ere, aldarri kantuak bere bidean sendo jarraituko du.


2019/10/30 sustatu.com -- Albiste originala ikusi\nAzkue Fundazioak eta Xarek Durangoko Udalaren nahiz Eusko Jaurlaritzaren laguntzaz antolatutako ekimenak euskararen erabilera sustatu nahi du IKTen alorrean eta, oro har, kultura digitalaren esparruan. Batxilergoko 1go mailako 450 gaztek hartuko dute parte hiru gune ezberdin, sei proiekturen aurkezpen, bi hitzaldi eta zortzi lantegi praktiko barnebilduko dituen egitasmoan. Ikasleekin eta goizez aritzeko pentsatutako Xarejardunaldi hau Gasteizera eta Donostiara ere iritsiko da datozen asteetan. Iruñean urriaren 29an egin zuten Sarean Euskaraz izenpean.\nEuskarazko kultura digitala sustatu eta ezagutaraztea da Azkue Fundazioak eta Xarek berak bultzatutako Xare egitasmoaren helburu nagusia: besteak beste, softwareen euskaratzea bultzatzea eta horiek instalatzeko nahiz erabiltzeko ohitura sustatzea, baita euskarazko IKTen sektorea ikusarazi zein balioestea ere.\nUrriaren 31ko Durangoko hitzordua prestatzeko Eusko Jaurlaritzaren eta bertako Udalaren laguntza izan dute gainera. Goizeko 9etatik 13:45etara bitarte, hiru ikastetxe ezberdinetatik etorritako Batxilergoko 1go mailako 450 gaztek hartuko dute parte Landako Gunea, Plateruena Kafe Antzokia eta Zugaza Zinema beteko dituen ekimen honetan.\nAzpimarratzekoa da, bestalde, honako hau dela hiriburu ez den udalerri batean egingo den Xare jardunaldi bakarra. Azkue Fundazioaren apustua eta erronka izan da Xare 2019 Durangora ekartzea eta, hala, Durangaldeko ikastetxeei luzatzea ekimen honetan parte hartzeko deialdia. Eta Azkue Fundazioaren borondateak emaitza positiboa izan du, izen-emate kopuruak aurreikuspenak bete baititu: eskualdeko 450 ikasle ariko dira euskarazko kultura digitalaz ikasten, ezagutzen eta trebatzen.\nGazteak eduki ezberdinak eskainiko dituzten hiru aretotan barrena mugituko dira:\nInfo Aretoa (Plateruena Kafe Antzokia)\nEzagutzara bideratutako gune honetan, euskarazko kultura digitalaren esparruan aitzindari izan diren eta egun lanean diharduten 6 proiekturen inguruko aurkezpen labur (12’) bana entzunen dute ikasleek. Hala, Puntu Eus Fundazioak, Librezale Elkarteak, Ahotsak egitasmoak, , Booktegi-k, Alboan-ek eta Euskal Wikilareien Elkarteak une honetan esku artean dituzten hainbat proiekturen berri emanen dute.\nIkas Aretoa (Landako eraikina)\nGune praktiko honek 8 lantegi ezberdin hartuko ditu eta, 20 laguneko taldetan banatuta, ikasle bakoitzak horietako batean trebatzeko aukera izango du. Tailerrak dagokion sektorean eskarmentua duten profesionalek eta elkarteetako ordezkariek gidatuko dituzte. Honakoa da eskaintza:\n- Musika sortu, nahastu eta zabaltzeko aplikazioak (Dj Makala)\n- Bideomappinga: errealitatea areagotu proiekzioak objektuen geometriara doituz (Elurmaluta)\n- AppInventor: Android mugikorretarako aplikazioak sortzeko zerbitzua (Talaios)\n- Errealitate birtualera hurbilpena (Protomakers)\n- Wikipedia: entziklopedia auzolanean eta euskaraz nola elikatu (Euskal Wikilarien Elkartea)\n- Arduino: elektronika interaktiboaren munduan hasteko(Protomakers)\n- 3D inprimagailuak: objektuak diseinatu eta modelatu(Protomakers)\n- Raspberry Pi: plaka-ordenagailu txiki eta merkeak(Iñaki Izkue)\nEra Aretoa (Zugaza Zinema)\nErabileran sakontzeko pentsatutako areto hau da aurtengo Sarean Euskaraz Jardunaldiak dakarren berrikuntza nabarmenena, eta bi hitzaldi programatuko dituzte bertan, bakoitza 35 minutukoa. Biek ala biek IKTen erabilera egokia egitearen garrantziaz ohartarazi eta horretarako jarraibideak azalduko dituzte. Izan ere, IKTek gero eta presentzia handiagoa dute herritarren egunerokoan, baita esparru pribatu eta intimoenetan ere.\n- Pribatutasuna Sarean (Maider Likona, Gipuzkoako Software Askea)\n- Harremanak 3.0: like bat eman (Ane Ortiz, Emaize Sexologia Zentroa\nEGITARAUA OSOA IKUSI\nARABAN ETA GIPUZKOAN ERE BAI\nXare Euskarazko Kultura Digitalaren Jardunaldiak Gasteizen eta Donostian ere izango du segida tokiko elkarte eta instituzioek babestuta. Azaroaren 27an eta abenduaren 17an izango da hurrenez hurren, Oihaneder Euskararen Etxean eta EHUko Gipuzkoako Campusean.\nAURREKARIA: NAFARROAKO ‘SAREAN EUSKARAZ’\nDurangora, Gasteizera eta Donostiara helduko den egitasmoak badu aurrekari bat: Nafarroako Gobernuak Euskarabidea Euskararen Nafar Institutuaren bitartez bultzatutako Sarean Euskaraz ekimena. Kasu horretan, 2019ko hau hirugarren ekitaldia izango da, eta urriaren 29an Iruñeko Baluarate Jauregia euskarazko IKTen erreferentziazko gune bilakatuko da III. Sarean Euskaraz Jardunaldiari esker.xaredurango_egitaraua_online.\nYou made some first rate points there. I regarded on the internet for the\nproblem and found most people will go along with together with your\n[url=http://www.coach-factory.eu.com]coach factory outlet[/url]


Odol mota dieta - 7 Slim\nElikadura odol motaren arabera: jakiak eta gomendioak\nJoan den mendeko 90eko hamarkadan, "4 odol talde - 4 modu osasunerako" liburua argitaratu zen AEBetan, Peter d'Adamo naturopatia medikuak idatzitakoa. Ia berehala saldu zen, munduko ia hizkuntza guztietara itzuli zen eta planetako pertsona askorentzako elikaduraren gida praktikoa bihurtu zen. Liburuaren egilearen arabera, historikoki elikadura kontzeptu zuzena dago odol talde bakoitzarentzat, eta horretan oinarritzen da gizakiaren osasuna eta iraupena.\nTeoriaren ideia nagusia gizakiek arbasoen janari bera jan behar dutela da. Hobe da digeritu eta xurgatzea, jaki "okerrek" gorputza zikintzen duten bitartean. Elikaduraren kontzeptu hau ez da pisua galtzeko dieta, gorputza garbitzen eta sendatzen lagunduko duten zenbait taldeentzako elikadura osasuntsua da.\nEgia esan, zenbait ikerketek erakutsi dute odol mota desberdinak dituzten pertsonek gaixotasun desberdinak jasaten dituztela gutxi-asko. Denbora luzez, D'Adamo doktoreak, bere aitarekin batera, elikagai ezberdinek gorputzean duten eragina identifikatu zuten eta, ondorioz, 3 taldetan banatu ziren: erabilgarriak, kaltegarriak eta neutroak. Jarraian, odol mota bakoitzeko elikagai "onak" eta "txarrak" zerrendak daude. Zerrendatuta ez dauden produktuak neutroak dira eta kantitate mugatuetan erabiltzea gomendatzen da.\nI (0) odol taldea duten pertsonentzako janaria\nHainbat iturriren arabera, munduko biztanleriaren% 40ra arte talde honen odolaren jabeak dira, D'Adamo doktoreak "ehiztarien" ondorengo gisa definitu zituen, beraz, haragi anoa gehiago dagokie.\nbehia, arkumea, orkatza, txahala, hegaztiak, erraiak;\nia edozein arrain (bakailaoa, pertza, pikea, halibut, esturioa, amuarraina, sardina bereziki erabilgarria da), kabiarra, algak;\nmamia eta ardi gazta kopuru txikia, gaztanbera;\nzenbait landare olio (oliba, linaza, sesamo, almendra);\nintxaurrak, almendrak, hurrak, kalabaza eta zedro haziak;\nlekaleak arraroak dira (soja eta dilistak izan ezik);\nbuckwheat, perla garagarra, garagar zatiak, arroza;\nbarazkiak (erremolatxa eta haien hostoak, berdea, birra, alkatxofa, Jerusalemgo alkatxofa, brokolia, kohlrabi, pastinak, patata goxoa, kalabaza, arbia, ezkila eta piper beroa);\nia fruitu eta baia guztiak;\nperrexila, jengibrea, ale, erregaliza, kurkuma, curry, piper beroa;\nbelar eta te berdea, ardo beltzak, ur minerala (karbonatatua).\npollock, moluskuak, txibiak;\nia esneki guztiak, baimendutakoen zerrendan adierazitakoak izan ezik;\nekilore, arto, kotoiz, kakahuete, koko, palma olioa;\namapola haziak, pistatxoak, kakahueteak, anakardoak, Brasilgo intxaurrak;\ngaria, oloa, garagarra, artoa eta horien produktuak;\nbarazkiak (azalorea, pepinoak, porruak, errabarba, patatak, shiitake perretxikoak, olibak);\nahuakateak, laranjak eta mandarinak, meloia, marrubiak, kokoak;\nedari alkoholdun indartsuak, limonada, garagardoa, te beltza, kafea.\nII (A) odol taldea duten pertsonentzako janaria\nMunduko biztanleriaren ia% 35ek gurasoengandik jaso zuen II taldea, bide batez, hori da europarren artean odol talde ohikoena. Dieta honen sustatzaileak nekazari eta biltzaileen ondorengoen artean kokatu zituen horrelako pertsonak. Haien dieta laktobeo begetarianismoaren oso antzekoa da.\nindioilarra (hobetsia) eta beste hegazti batzuk;\narraina (izokina, sardina, berdela, pikantea, arrain zuria, karpa, bakailaoa, pertza, amuarraina, txingarra);\nhartzitutako esnekiak, esne osoa - ahuntzak bakarrik, gazta ere, hortik bakarrik;\nlandare-olioak (oliba, lihoa);\nkakahueteak, kalabaza haziak, ekilore haziak, pinu haziak, hurrak eta beste fruitu lehorrak;\nlekaleak, soja produktuak bereziki baliagarriak dira;\nzerealak (buckwheat, arroza, garagarra, oloa, zekalea) eta zereal horiekin egindako irinez egindako produktuak;\nsoja saltsa, perrexila, kurkuma, jengibrea, mostaza;\nbarazkiak (erabilgarrien zerrendan alkatxofa, erremolatxa, Jerusalemgo alkatxofa, brokolia, berdea, azenarioa, kohlrabi, birra, baratxuria, tipula, pastinabea, kalabaza, arbia, espinakak daude);\nbaia guztiak, limoiak, pomeloak, ananak, aranak, abrikotak;\nedozein belar-te, te berdea, zuria (nahiago) eta ardo beltza, kafe beltza (egunean kopa 1).\nedozein haragi gorri eta erraiak;\nmoluskuak, txipiroiak, aingira, katu arrainak, fletxa eta abar;\nbehi osoko esnea eta horretan oinarritutako produktuak;\nartoa, kotoia, kakahuetea, koko olioa;\npistatxoak, brasil intxaurrak;\ngaria, gari irina eta hortik ateratako produktuak;\npatatak, aza zuria, aza gorria eta aza txinatarra, pipermina, berenjena, olibak, errubarra, tomatea;\nzenbait fruta (platanoak, meloiak, laranjak, mangoak, papaia, mandarinak, kokoak);\ngelatina, ozpina, piperra (beltza, zuria, gorria), kaparrak;\nedari alkoholdun eta karbonatatu sendoak, garagardoa, limonada, te beltza.\nIII (B) odol taldea duten pertsonentzako janaria\nOdol mota hau arraza nahasketatik sortu zela uste da. Jendea horrekin hornituta, d'Adamo doktoreak nomadak aipatu zituen. Haientzat, dieta zabalena eta askotarikoena dela uste da, dieta murrizketa gutxiago dago III odol taldearen jabeentzat beste pertsona batzuentzat baino. Hori nomadak kontinente desberdinetan kokatu eta orojaleak ziren.\nhardia, arkumea, orkatza, untxi haragia;\nkabiarra, kukurruka, lupia, pikatxoa, sardina, bakailaoa, fletxa, eglekua, legatza, halibut, berdela, pikea, esturioa, karpa;\nia edozein esneki;\nbabarrunak eta lima;\nolo-malutak eta olo-irina, artatxikia, arroza;\nerremolatxa, brokolia, Bruselako kimuak, azenarioak, pastinabeak, patata goxoa, tipula, birrindua, pastinabea, arbia, baratxuria;\nahabiak, aranak, sandia, platanoak, mahatsa, papaia, ahabiak, masustak, gereziak;\ncurry, erregaliza, jengibrea, perrexila;\nur geldia, te berdea, garagardoa, ardo zuria eta beltza, te beltza eta kafea (egunean kopa bat baino gehiago edatea baimentzen da).\nhegaztiak, txerrikiak, erraiak;\nmoluskuak, karramarroak, beluga, aingira, pollock, amuarraina, txingarra;\ngazta urdinak eta landuak;\nbeste babarrun barietate batzuk, soja produktuak;\nlandare-olioak: kokoa, artoa, kakahuetea, soja, sesamoa, ekilore, kolza;\nanakardoak, kakahueteak, pinaziak, amapola haziak, kalabaza haziak eta ekilore haziak;\ngaria, buckwheat, artoa, zekale zurituak;\nolibak, errefautxoak, errefautxoak, errabarra, tomateak, xukrutak;\nahuakatea, granada, kaki, meloia, kokoak;\npiperra, kanela, soja saltsa, gelatina, ketchup;\nedari alkoholdun karbonatatuak eta indartsuak, limonada, ur karbonatatua.\nIV (AB) odol taldea duten pertsonentzako janaria\nOdol talde hau arraroena da, gure planetan bizi diren pertsonen% 7an bakarrik aurkitzen da. D'Adamo naturopatako medikuak pertsona talde hau mota mistoa edo "jende berria" gisa definitu zuen. III. Odol taldearen jabeek bezala, "jende berriak" askoz ere zorteago dute dietarekin I eta II taldeekin.\narkumea, untxia, indioilarra;\nberdela, izokina, sardina, atuna, bakailaoa, pikantxoa, pikatxoa, esturioa;\nesnekiak, baina gazta kopuru mugatuan;\nintxaur eta oliba olioa;\ndilistak, soja, babarrun pintoak;\nartatxikia, oloa, arroza, zekale irina eta horien produktuak;\nerremolatxa, brokolia, azalorea eta berdea, pepinoak, baratxuriak, patata goxoak, azenarioak, berenjena, pastinabeak, mostaza hostoak, tomateak;\ngerezia, pikua, mahatsa, pomeloa, kiwia, anana, arana, sandia, limoia, gooseberry, cranberry;\ncurry, kurkuma, jengibrea, perrexila;\nte berdea, ur aparduna, ardo zuriak eta beltzak.\ntxerri, behi, oilasko, antzara, galeper arrautzak;\nfletxa, pertza, beluga, halibut, eglefina, legatza, angula, amuarraina, artropodoak eta moluskuak;\ngazta prozesatua, gazta urdina, esne osoa, krema;\nlima babarrunak, babarrun beltzak, adzuki babarrunak, garbantzuak;\nhurrak, amapola haziak, sesamo haziak, kalabaza haziak eta ekilore haziak;\nbuckwheat, artoa, garia eta zereal hauetako produktuak;\nalkatxofa, Jerusalemgo alkatxofa, olibak, kanpai eta piperrak, errefautxoak, errefautxoak, errubarba;\nekilore, arto, sesamo, koko, kotoizko olioak;\nahuakateak, platanoak, meloiak, goiaba, kakiak, granadak, irasagarra, kokoak, mangoak, laranjak;\nedari alkoholdun eta karbonatatu gozo indartsuak, te beltza eta kafea.\nDieta amerikarraren kritikak odol motaren arabera\nOhiko medikuntzako medikuak dieta honetan banatuta dauden arren, gehienek oraindik zientifikoki oinarrituta ez dagoela eta ebidentzia oinarririk ez dutela uste dute. Agian, bere abantaila bakarra da odol mota desberdinak dituzten pertsonentzako elikagaien zerrendan, gogor lan eginez, dieta orekatu osoa osa dezakezula. Hala ere, zenbait jaki erabat arbuiatzeak oraindik ere zenbait substantzietan gorputza agortzea ekar dezake. Adibidez, I. taldea duten pertsonei ia erabat debekatuta dago esnekiak jatea, eta horrek kaltzio eta fosforo gabezia ekar dezake.\nMediku asko bat datoz odol motako dieta orokorregia dela eta ez dituela kontuan hartzen gorputzaren ezaugarriak, bizimodua eta pertsonaren odol motaren araberakoak ez diren beste faktoreak. Gainera, dakizuenez, 4 baino askoz odol talde gehiago daude, D'Adamo doktoreak sistema sinplifikatuenetako bat (AB0) hartu zuen bere dieta garatzeko oinarri gisa.\nHasieran, "aminoazidoak" terminoa erabiltzen zen medikuaren liburuetan proteina elikagaiak aipatzerakoan. Proteina bere jatorrizko eran ez da odolean sartzen; aurrez aminoazidoetan zatitzen da. Baina, gorputzari, egia esan, ez zaio axola aminoazido horiek zein proteinetatik, landaretik edo animalietatik lortzen diren eta, beraz, ez da egokia esnekiak eta haragia pertsona batzuen kategorian mugatzea. Dietaren egileari gertakari hori adierazi ondoren, "aminoazidoak" terminoa "lectinak" jarri zen, hau da, mediku askorentzat ere ez da ulergarria, kaleko gizaki arrunta ere ahaztu gabe. Eta, oro har, medikuntza tradizionaleko mediku askok uste dute dieta hau aurkezten duen liburua termino zientifikoekin "gainkargatuta" dagoela, horietako asko desegokiak eta irakurleentzat ulergarriak ez direnak.\nLaburbilduz, esan dezakegu odol motako nutrizio sistemak ez duela erantzunik aurkitu komunitate medikoan eta kritika larriak jasan dituztela, eta dieta honi buruzko iritzi positibo ugarik azalpen logikoa aurkitzen dutela. Lehenik eta behin, dietaren hobekuntza orokorrari zor zaio, izan ere, alkohol indartsua, azukredun edari karbonatatuak, gantz haragia, barazki "astunak" asko, gantz saturatuetan aberatsak diren elikagaiak eta osasungarriak ez diren beste elikagai batzuk guztiz kentzen dira dietatik, odol taldea edozein dela ere. Gainera, edozein dieta ezagunen eragin positiboaren faktore garrantzitsuenetako bat plazebo efektua da, eta D'Adamo mediku estatubatuarraren garapena ez da salbuespena.


Egun bizi dugun egoera hau benetan berezia da. Bioaniztasunak babesten gaitula argi\nadierazi dute zientzialariak eta normaltasun egoerara bueltatzerakoan jasangarritasunaren\ngaineko hausnarketa egiteko beharra ere azpimarratu da.\nEraginkortasun energetikoak aldaketa klimatikoa geldiaraztea eta gizarte jasangarriagoa\ngaratzea ditu helburu. Horrek ez du esan nahi dugun bizi-kalitateari uko egitea, zerbitzu\nenergetiko berdinak izatea baliabide gutxiago erabiliz baizik. Energiaren kontsumo\nadimentsuak bideratuko gaitu behar dugun energia erabiltzera.\nEraginkortasun energetikoa bultzatzeko eta energia elektrikoaren erabileraren gaineko\nhuasnarketa sustatzeko bideoa egin dugu DBH3 ko ikasleek. Hona hemen nirea:


Euskerabili: "SALTZEN, SALTZEN,...” C1\n"SALTZEN, SALTZEN,...” C1\nPublizitatea: helburua edozer erostea da\nProdukturen bat saltzeko ezinbestekoa da. Ez dugu produktua erosten, eskaintzen digutena baino.\nAnuntzio ona beti arrakastatsua\nPublizitaterik ez balego ez legoke kontsumismorik\nIragarkietan denak balio du\nPublizitateak dagoen baino kontrolatuago egon beharko luke.\nEzin da ukatu hedabide guztietan publizitatearen presentzia nabaria dela, baina beharbada telebista izan daiteke presentzia hori areagotzen den lekua. Segidako “TELEBISTA ETA PUBLIZITATEA” artikuluan aztertzen dira lehen esandakoa eta bi mundu horiek lotzen dituzten beste faktore batzuk.


Zergaitik jolastu kanpo espazioan euria dagoenean? – Guraso.eus\n2021-01-28\tguraso\tIruzkinik ez\nSarri izaten dugu eguraldi euritsua gurean, zirimiria dela, euri langarra, zaparradak… euria Euskal Herriko eguraldiaren ohiko ezaugarria dela esan dezakegu. Hala ere, euriak maiz bisitatzen gaituen arren, egun euritsuetan kostatu egiten zaigu kalera irten eta jolastea. Euriak, hotzak, gaixotzeari beldurra izateak … eragin zuzena izaten du honetan.\nGurea baino iparralderago dauden herrietan aldiz, euria zein lainoa egon, egun hotz zein epeletan kaleak hartu eta parke, naturgune zein kaleetan jolastea oso ohikoa da. Beraz, beste toki batzuetan posible bada, gurean ere posible egin dezakegu, ezta? Eguraldiak eskatzen duenaren arabera egoki jantzita joatea eta gaixotzeari beldurra kentzea izan daiteke gakoa.\n“Euria hari du? Bai, putzuetan salto egin dezakegu, lokatzarekin margotu, euri urarekin aurpegia busti …!”\nEguraldi euritsuarekin ere kalera irtetean, haurrek bizitzako aldaketei moldatzen ikasten dute, egoeraren aldaketaren alde positiboa ikusiz besteak – beste, kasu honetan eguraldi aldaketaren alde positiboa.\nJarraian, euria edo hotza egiten duenean kalera irteteak haurrengan eragin ditzakeen onura batzuk zerrendatu ditugu:\nHaurrei auto-erregulatzeko aukera ematen die.\nHaurrak moldagarriagoak eta erresilienteagoak bilakatzen dira.\nUrtaro aldaketak hobeto hautematen laguntzen die.\nHaurraren sistema immunologikoa indartu egiten da eta birusetatik babesten laguntzen die.\nHaurrek jarduera fisikoa egitea sustatzen du.\nAndrew Mc Martin-ek dioen gisara, “ipar poloan bizi zein desertuan edo tropikoan bizi, haurrak osasuntsu hazten dira munduan zehar”. Beraz, bizi garen lekuko giroa aprobetxatzea dagokigu. Eguraldia aztertu, egoera baloratu eta modu egokian jantzi besterik ez dugu egin behar.\nIruzkinik ez "Zergaitik jolastu kanpo espazioan euria dagoenean?"


ARRIAGA ANTZOKIAK ESKOLA ANTZERKIAREN URTEROKO GALA JASOKO DU IGANDE HONETAN, BILBOKO UDALAK SUSTATUTAKO LEHIAKETAN SARIA LORTU DUTEN LANAK ESKAINIZ – Bilbao Kultura\nHome » Berriak » Bilbao Kultura @eu » ARRIAGA ANTZOKIAK ESKOLA ANTZERKIAREN URTEROKO GALA JASOKO DU IGANDE HONETAN, BILBOKO UDALAK SUSTATUTAKO LEHIAKETAN SARIA LORTU DUTEN LANAK ESKAINIZ\nBilboko 15 ikastetxe publiko eta pribatuk hartu dute parte saritutako zazpi lanak eskainiz amaituko den Eskolako Antzerki Lehiaketaren edizio honetan.\nArriaga Antzokiak eskola antzerkiaren gala tradizionala jasoko du igande honetan, EKAINAREN 4an, Bilboko Udaleko Kultura Sailak hiriko ikastetxeen artean urtero sustatzen duen lehiaketa irabazi duten antzezlanak eskainiz. Gala arratsaldeko 17:30ean hasiko da.\nAurtengo edizioan saria jaso duten eta ikus-entzuleek igandean ikusi ahal izango dituzten zazpi antzezlanak hauek dira: “Dios”, Txurdinaga Behekoa; “Otsoaren epaiketa” Arangoiti ikastetxea; “Sorginak gu? Jakina!”, Artxandape ikastola; “Hodeiak” Ibarrekolanda institutua; “Siames 2.0” eta “Zertaz hitz egindo dugu gaur?” Epalzaren Alarguna Ikastetxea; eta “Ongi etorri errefuxiatuak” Ave Maria Ikastetxea.\nEskola Antzerki Lehiaketa, protagonistak ikasleak diren antzezlan lehiaketa da. Antzezlanak, moldaketak edo eurak asmatutakoak izan daitezke. Bilboko 15 ikastetxe publiko eta pribatutako bostehun ikasle baino gehiagok hartu dute parte lehiaketaren hemeretzigarren edizio horretan, eta 23 antzezlan aurkeztu dira.\nERANSKINA: ESKOLA ANTZERKI LEHIAKETA 2017 / SARIAK\n1. Txurdinaga Behekoa – “Dios”\nLan eszeniko hoberena\n2. Arangoiti Ikastetxea – “Otsoaren epaiketa”\nProposamen eszeniko bitxiena\n3. Artxandape Ikastola – “Sorginak gu? Jakina!”\nAntzezlanaren alderdi teknikoen soluzio hoberena\n4. Ibarrekolanda Institutua – “Hodeiak”\nAntzerki, dantza, zirku edo beste edozein diziplina eszenikoko modalitateak berreskuratzeko lan hoberena.\n5. Epalzaren Alarguna Eskola – “Siames 2.0”\nAntzezpen lan orokor eta koral hoberena\n6. Epalzaren Alarguna Eskola – “Zertaz hitz egingo dugu gaur?”\nPartaideen adinera egokitzeko lan hoberena\n7. Colegio El Ave María -“Ongi etorri errefuxiatuak”\nEpaimahaiaren izendapen libreko akzesit saria. Diziplinen erabilera hoberena antzezlanaren garapenerako.\n← BILBAOESZENAK – BILBOKO UDALEKO BALIABIDE ESZENIKOEN ZENTROAK, TXOTXONGILOAK APAR GOMAZ EGITEARI BURUZKO IKASTAROA JASOKO DU EKAIN HONETAN\nPERFORMANCEAK, ANTZERKIAK, HIRIKO ARTEAK ETA SORKUNTZA ESPAZIO BERRIETARA EGINGO DIREN BISITEK, GUZTIA POESIAZ ETA MUSIKAZ GOZATUTA, ZENTRATUKO DUTE DATORREN ASTELEHENEAN ABIATUKO DEN BLV-ART-EN PROGRAMAZIOA →


Bizi-aseguruak | Heriotza-aseguruen eskaintzarik osoena\nZaindu zure senideak\nZertan datza bizi-aseguru bat?\nBizi-asegurua arrisku saihestezin baten estaldura bermatzeko ezinbesteko tresna bat da. Bere familien edo bestelako onuradunen etorkizuneko beharrak ziurtatu nahi dituztenentzako laguntza garrantzitsu bat da, edozein ustekabekori aurrea hartuz.\nZeintzuk dira aseguru mota honen abantailak?\nBizi-aseguruak zure ingurune hurbileko menpekotasun- edo baliazintasun-egoera bat estaltzeko beharrezko bermeak eskaintzen ditu, bai eta hura kontratatzeko malgutasun zabala behar pertsonalen eta aurreikuspen ekonomikoen arabera.\nLasaitasuna zuretzat eta zure ingurukoentzat\nGozatu egunerokotasunaz zure etorkizuneko bizi-kalitatea alda dezakeen edozein ustekabekoren aurrean babesten zaituen laguntza ekonomiko bat izateko lasaitasunarekin.\nAseguratu nahi duzun kapitala aukeratu eta atera onura gaixotasun edo heriotzaren aurreko estaldura osoenei.\nEgokitu itzazu kontratu-baldintzak zure egoera pertsonalera, zure lan egoerara eta zeure aurreikuspen ekonomikoetara, gehien komeni zaizun ordainketa modua (hilero, hiruhilero, seihilero edo urtero) aukeratuz.\nBizi-aseguru motak Seguros Bilbao-n\nZure lasaitasuna eta zure familiakoena aseguratu zure beharretara hobeto egokitzen den bizi-aseguruarekin.\nVida + aseguruak zeu eta zeureak babesten ditu, zuen etorkizun ekonomikoa eta osasuna zainduz eta zuen bizitza-kalitatea hobetuz.\nVida 1 aseguruak ustekabeko gastuei aurre egiteko aukera eskaintzen die zuzeneko familia erantzukizunik edo erantzukizun ekonomikorik ez duten pertsonei.\nAmortizazio-aseguruak zure hipoteka-mailegua ordaintzea bermatzen dizu larrialdi bat izanez gero, hala hurbileko senideek daramaten bizi-maila mantendu ahal izango dute.\nZure beharretara hobeto egokitzen den bizi-aseguruarekin zure interesak eta pertsona maiteenenak babestu ahal izango dituzu estaldura zabalen bidez.\nHeriotza kasuan, onuradunek ordainketa bakar batean jasoko dute aseguratutako kapitala. Berme osagarri modura eskaintzen dira istripuagatiko eta zirkulazioko istripuagatiko heriotza ere. Halakoetan, aseguratutako kapitalaren bikoitza edo hirukoitza jasoko dute, hurrenez hurren, onuradunek.\nErabateko Baliaezintasun Iraunkorra\nEdozein arrazoi dela eta Erabateko Baliaezintasun Iraunkor (EBI) bat izatekotan, zeinaren izaera iraunkor eta erabatekoa bezala onartuta dagoena, aseguratuak aldi bakar batean jasoko du kapitala. Baliaezintasun hau istripu edo zirkulazio-istripu baten ondorioa bada, aseguratuak kapitalaren bikoitza edo hirukoitza jasoko du hurrenez hurren.\nZurztasun-aseguruarekin seme-alabek dagozkien kapitala jasoko dute zirkulazio-istripu beraren ondorioz bi guraso edo tutoreen heriotza gertatzekotan.\nAseguratuak heriotza kasuan aseguratutako zenbatekoaren %50era arteko aurrerakina jaso dezake, lehen aldiz honako gaixotasun larri hauetakoren bat diagnostikatzen diotenean: minbizia, miokardio edo buruko infartua, bypass kirurgia eskatzen duen arteria koronarioen afekzio kronikoa edo giltzurruneko gutxiegitasuna, organo nagusien transplantea, Alzheimer-a edo Parkinson-a.\n´Laneko bajaren kalte-ordainaren kasuan, aseguratuak berehala jasoko du adostutako kapitala, istripu edo gaixotasunagatik bajan egoten den egunen kopuruaren araberakoa, mediku txostena eta haren diagnostikoa aurkeztu ondoren.\nOspitaleratzea gertatzekotan, bermaturik dago egunero kalte-ordain bat ospitale batean ingresatzeagatik, edozein izanik ere ospitaleratzearen kausa.\nLaneko bajagatik eratorritako kalte-ordaina gertatzekotan, aseguratuak istripu edo gaixotasunagatik kontratatutako kapitalaren ehuneko bat jasoko du, eta txosten medikoa eta honen diagnostikoa aurkeztu beharko du.\nBaliaezintasun Iraunkor Partziala\nIstripu baten ondoriozko Baliaezintasun Iraunkor Partziala gertatzekotan, gutxienez hamabi hilabeteko etengabeko iraupena duena, aseguratuak kontratatutako kapitalaren ehuneko bat jasoko du, ezarritako baremoaren arabera.\nBizi-aseguruaren prezioa hainbat faktorek zehaztuko dute, hala nola adina, kontratatutako kapitala, lanbidea, egiten den kirola edo osasun-egoera.\nBizi-aseguruan, uneko adinak zehaztuko du urtero berme bakoitzari aplikatzen zaion prima.\nBizi-aseguruan momentu bakoitzean kontratatutako kapitalak zehaztuko du dagokion primaren zenbatekoa.\nPoliza harpidetu baino lehen adierazi beharreko beste faktoreetako bat interesatuaren lanbidea da, priman izan dezakeen inpaktuagatik, bereziki arrisku handiko lanbideen kasuetan.\nKirol batzuk egiteak ere badu eragina aseguruaren prezioan, istripu-arrisku handiago bat daramatzatelako.\nBizi-aseguru bat kontratatzerako orduan, aseguratuak bere osasun-egoera adierazi beharko du Konpainiak erraztutako galdeketa-orriaren bidez, eta, egoeraren arabera, honek primaren gainean eragina izan dezake oinarrizko tarifari dagokionez.\nBizitza asegurua, heriotza goiztiarrak bere inguruko beste pertsonentzat ondorio ekonomiko kaltegarriak izan dezaketen pertsonentzako da bereziki. Edozein gaixotasun edo istripuren aurrean aurrez ondarerik ukan beharrik gabe babes osoa eskaintzeko gai den aseguru bakarra da. Ezaugarriak kontuan hartuta, pertsona hauentzako da egokia:\nHipoteka edo mailegu bat ordaintzen daudentzako edo zorrak dituztenentzako. Hiltzen badira, gaixotasun larri bat diagnostikatzen badiete edo baliaezintasun bat izaten badute zorrak kitatzen direla ziurtatzeko.\nZein kapital kontratatu behar dut?\nKapital aseguratua ez da pertsona guztientzat berdina izango, bere egoera pertsonalaren eta ondareen araberakoa izango da. Balioztatzen da heriotz goiztiarra gertatzekotan beharrezko ekarpena gutxienez urteko diru-sarrera gordinen maila baino 3 bider gehiagokoa izan beharko litzatekeela familia-nukleoaren bizitza-maila ziurtatzeko.\nSeguros Bilbaon beharren azterketa pertsonalizatua egiten dugu; horri esker, bezero bakoitzari egokitutako aukera eskaintzen dugu. Kontratatzea komeni den kapitala zein den jakitea honako lau galdera hauei erantzutea bezain erraza da:\nZenbateko diru-sarrera bermatu nahi diezu hilean zure ezkontideari edota seme-alabei?\nZenbat denboraz duzu estali beharra errenta hori?\nZein da zure familia-unitatearen egungo egoera ekonomikoa, eskura den aurrezkiaren eta karga finantzarioen aldetik?


Hitzarekin eta Ekinarekin - Uribe kosta - Hiruka.eus\nHitzarekin eta Ekinarekin\nIratxe Marta Linares 2022-04-11 13:27\nAzken egunotan milaka zoro KORRIKA ibili da Euskal Herriko errepide eta kaleetatik. Gure eskualdean ere kaleak indarrez kolpatu ditugu, euskararen aldeko oihua entzun dadin. Hala ere, ez da gure oihua, gure hitza euskarak behar duen bakarra, ekiteko konpromisoak behar ditu.\nHizkuntza bat hitzekin osatzen den arren, ekimenek eraikitzen dute hizkuntza baten komunitatea. Euskarak aurrera egitea nahi badugu, euskaldun (pro)aktiboak behar ditugu, konbentzimendutik ekintzara, praktikara, jauzi egingo dutenak. Hitza emana dugu, orduan, bada ekiteko mementoa; orain, ekintzara egin behar dugu jauzi. 22. tantoa bukatzeko garaia da hau.\nEkin diezaiogun berehala: aldekotasunetik konpromisora. Konpromisoak hartu behar ditugu; txikiak, xumeak, baina egingarriak, gure paisaia linguistikoa aldatzen lagunduko duten konpromisoak. Banaka, taldeka, herrika... erakundeek urrats sendoagoak egin ditzaten eragitera behartuko dituzte.\nKORRIKA lehenengo ekintza izan da, ezinbestekoa da partida hau irabaztea. Ekiteko ordua da, orain bukatu behar da tantoa, orain irabazi behar da norgehiagoka. Eginez eragingo dugu eta eginaraziko diogu elkarri, guztiok elkarrekin.


topic_facet:"Mekanizazioa (Heziketa Zikloa). Erdi maila" topic_facet:"Automatizazioa eta robotika industriala (Heziketa Zikloa). Goi maila" topic_facet:"Instalazio domotikoen eta automatikoen konfigurazioa (Modulua)" topic_facet:"Galdaketa eta pulbimetalurgiaren bidezko produkzioa (Heziketa Zikloa). Goi maila" topic_facet:"Instalazioa eta mantenimendua (Lanbide Arloa)" author_facet:"R-400" author_facet:"Elhuyar Hizkuntza Zerbitzuak"\nProposatutako gaia: Mekanizazioa (Heziketa Zikloa). Erdi maila Proposatutako gaia: Automatizazioa eta robotika industriala (Heziketa Zikloa). Goi maila Proposatutako gaia: Instalazio domotikoen eta automatikoen konfigurazioa (Modulua) Proposatutako gaia: Galdaketa eta pulbimetalurgiaren bidezko produkzioa (Heziketa Zikloa). Goi maila Proposatutako gaia: Instalazioa eta mantenimendua (Lanbide Arloa) Egilea: R-400 Egilea: Elhuyar Hizkuntza Zerbitzuak\n1 Automatismo Elektrikoak, Pneumatikoak eta Hidraulikoak (Modulua) Automatizazioa eta robotika industriala (Heziketa Zikloa). Goi maila 1 Elektrizitatea eta Elektronika (Lanbide Arloa) 1 Fabrikazio Mekanikoa (Lanbide Arloa) 1 Fabrikazio Mekanikoko Sistema Automatikoen Programazioa (Modulua) 1 Fabrikazio mekanikoko produkzioaren programazioa (Heziketa Zikloa). Goi maila Gehiago ... 1 Fabrikazio-teknikak (Modulua) Galdaketa eta pulbimetalurgiaren bidezko produkzioa (Heziketa Zikloa). Goi maila Instalazio domotikoen eta automatikoen konfigurazioa (Modulua) Instalazioa eta mantenimendua (Lanbide Arloa) 1 Lanbide Heziketa 1 Mantentze-lan elektromekanikoa (Heziketa Zikloa). Erdi maila Mekanizazioa (Heziketa Zikloa). Erdi maila 1 Sistema automatizatuak (Modulua) 1 Sistema elektroteknikoak eta automatizatuak (Heziketa zikloa). Goi maila 1 Sistema sekuentzial programagarriak (Modulua) Guztiak ikusi ... gutxiago ...