Albisteak - HMB 2020 Team Buliding Activity\nYantai Jiwei 2020 (uda) "Kohesioa, komunikazioa, lankidetza" taldeko buliding jarduera\n2020ko uztailaren 11n, HMB eranskinen fabrikak Team Buliding Activity bat antolatu zuen. Gure taldea erlaxatu eta batzeaz gain, gutako bakoitzari talde arrakastatsu baten baldintzak zein diren hobeto ulertzea ahalbidetzen dio. Jarduerak iraupen laburrekoak diren arren, gogoeta handia ekartzen digute, batez ere jolasean ikasitakoa nola lotu lanera Nola pentsatu beharko genukeen galdera da.\nJarduera hau "Kohesioa, komunikazioa eta lankidetza" gaiaren inguruan kokatzen da, langileen talde kohesioa eta indar zentripeto orokorra lantzea helburu duena. Jarduera honek HMB eranskinen taldea HMBko langile guztien arteko komunikazioa eta lankidetza indartzen laguntzen du. Jarduerak bisita gidatuak eta Counter-Strike jokoa barne hartzen ditu.\nIbilbidean zehar, Yantairen "WURAN" tenplua izeneko erakargarri turistiko ospetsua bisitatu genuen. HMBko langile guztiek mendi eta uraren ikuspegi zoragarriaz gozatu zuten eta gorputzari eta buruari oporrak hartu zizkieten lan eta bizitza lanetan, oso pozgarria zen.\nCounter-Strike jokoan jokatzerakoan, denek positiboki jokatu zuten, taldekideak elkarren artean elkartu ziren, taktika malguak hartu zituzten, elkarri lagundu zioten eta talde osoaren borroka gaitasuna hobetu zuten. Joko honen bidez, joko honen bidez, konturatu gaitezke kasu askotan ez da nahikoa gure indar pertsonalean soilik oinarritzea. Lankidetza taldearen zati garrantzitsua da. Langile askoren ahalmen pertsonala aprobetxatu da zailtasunei aurre egiteko gaitasuna hobetzeko. Lanarekin lotuta, gutako bakoitzaren lana egin beharko genuke. Behar duguna elkarrekiko lankidetza da. Eta denok dakigu "Kohesioa, Komunikazioa, Lankidetza" -k guztia ondo egiten lagun gaitzakeela.\nKonpainiak antolatutako talde eraikuntza jarduera oso lotura ona da lanaren eta aisiaren artean. Gorputzaren eta adimenaren erlaxazioak taldekideek indarra berriro pilatu eta etorkizuneko lanetara dedikatzeko aukera eman diezaiekete. Yantai Jiwei Eraikuntza Makineria Ekipamenduak Co., Ltd. maitalea da. familia.


Inklusibitateari begira diseinatu den EKI unitate didaktikoaren prototipoa aurkeztu du Ikastolen Elkarteak | Aldizkaria\nIKASTOLA 229 > erreportajeak > Inklusibitateari begira diseinatu den EKI unitate didaktikoaren prototipoa aurkeztu du Ikastolen Elkarteak\nInklusioari buruzko ikastolen jardunaldiak\nIDU - Ikaskuntza Diseinu Unibertsalaren printzipioetan oinarrituta dago. Carmen Alba Pastorrek aniztasunari erantzuteko gakoak azaldu ditu.\nIkaskuntza Diseinu Unibertsalaren (DUA) printzipioetan oinarrituta\nInklusioari buruzko jardunaldiak egin zituzten ikastolek iragan maiatzaren 23 eta 24an. Bertan Ikaskuntzaren Diseinu Unibertsalaz sakondu zuten irakasle, orientatzaile eta ikasketa buruek, eta Ikastolen Elkarteak ikasle eta adimen aniztasunari erantzuteko EKI proiektuaren baitan egin duen unitate didaktiko baten prototipoa aurkeztu zuen.\nIkaskuntza Diseinu Unibertsalaren (DUA) printzipioetan oinarrituta inklusibitateari begira diseinatu den EKI unitate didaktikoaren prototipoa aurkeztu zien Ikastolen Elkarteak ikastolei, iragan maiatzaren 23an. Ikastolen Elkartetik ikasle eta adimen aniztasunari erantzuteko material didaktikoan egin den lanaren emaitza da prototipo hori, aurrera begira landu nahi den ildoaren hasiera, hain zuzen ere. Hernaniko Orona Ideoko auditorioan aurkeztu zen prototipoa, ehundik gora irakasle, orientatzaile eta arduradun pedagogikoren aurrean.\nInkluisibitatea jorratzen, ikasle aniztasunari erantzuten, “amets bat egia bihurtzen … bide luzea urrats txikiekin egiten”. Horrela aurkeztu zuten egindako lana. “Orain arte, ikastoletan, beharren arabera egin izan dira egokitzapen puntualak ikasmaterialgintzan: Txanelarenak, Ostadarrenak, EKIrenak… Esku artean duguna Natur Zientzietako EKI unitate baten gaineko prototipoa da, IDU Ikaskuntza Diseinu Unibertsalaren marko teorikoan oinarritua, etorkizuneko bideari erreferentzia praktikoa eman diezaiokeena”, esan zuten egileek.\n2016-17. ikasturtearen hasieran abiatu zen proiektua, duela bi urte, alegia. Talde lanaren emaitza izan da. Lehenbiziko aldiz, ikasmaterial sortzaileak eta orientatzaileak eskuz esku lanean aritu dira helburu berdinarekin. Lan taldean aritu dira orientatzaileak, ikasmaterialgintzaren arduradunak, irakasleak eta IKTetako adituak, prototipoa bera digitala baita. Pertsona hauek osatu dute lan taldea: Bego Goridillo, Leire Burdain, Josepo Teres, Petro Vera, Amaia Gutierrez, Maite Gomez, Josune Gereka, Loraine Lekuona, Manex Etxabe, Aritz Trueba, Neide Garmendia eta Manu Aurrekoetxeak.\nPrototipoa Ikaskuntza Diseinu Unibertsalaren printzipioetan dago oinarritua. Alegia, eskaintzen du askotariko errepresentazio moduak erabiltzea, egiteko eta adierazteko askotariko moduak erabiltzea eta askotariko inplikazio moduak erabiltzea.\nPrototiporako aukeratutako ikasgaia EKI proiektuaren DBH 2. mailako Natur Zientzietako 3. unitatea (Fisika eta Kimika) izan da. Batetik, ikasleentzako motibagarria izan zitekeelako aukeratu da, eta, bestetik, unitate egin duten taldeko kideen osaketak (batzuk irakasle baitira) prototipoa ikasgelan bertan probatzeko aukera ahalbidetzen zuelako. Eginda zegoen unitate batetik egokitzapenak egin dira, aberastu egin da, ikaslearen zein irakaslearen ikuspegitik. Horretarako ikastolek erabiltzen dituzten Ikasgune eta Xtend plataforma erabili dira.\nIrisgarritasuna aintzat hartuta aukera desberdinak ematen ditu: letra tamaina handitzeko aukera, bideotan azpitituluak jarri dira, bideoen abiadura bizkortu eta mantsotzeko aukera ematen du, testuak audio bihur daitezke.\nIrakasleari bere egitekoan (azalpenak eman, ariketak aurkeztu, ebaluazioa egin…) baliabideak ere eskaintzen dizkio prototipoak.


EAJ-PNV: Aldi baterako atzerrian bizi diren egoiliarrak - 2020ko Eusko Legebiltzarrerako Hauteskundeak\n2020ko Eusko Legebiltzarrerako\nAtzerrian bizi diren\negoiliar absenteak (cera)\nAldi baterako atzerrian\nbizi diren egoiliarrak\nAldi baterako atzerrian bizi diren egoiliarrak\nNORK ERABIL DEZAKE AUKERA HAU\nAGIRIAK HAUTESLEARI BIDALTZEA\nHAUTESLEAK BOTOA BIDALTZEKO EPEA\nArreta berezia merezi dute egoiliar absente izeneko egoeran egon gabe, aldi baterako atzerriko herrialdean bizi direla hauteskunde prozesu bat gertatzen den momentu berean.\nAbenduaren 7ko 1621/2007 errege dekretuak berrikuntza nabarmenak sartu ditu kasu honetan, esandako egoeran dauden pertsonen botoa emateko eskubidearen inguruan. Beraz, pertsona hauek botoa emateko eskubidea izango dute 2020ko uztailaren 12ko hauteskundeetan.\nHauteskunde deialdia egin ostean, 2020ko maiatzaren 19an, orrialde honi erantsita joango den inprimakia da hautesleak bete beharko duena dagokion Hauteskunde Errolda Bulegoan botoa emateko eskubidea eskatzeko, eta honekin batera eman beharko ditu 2020ko uztailaren 12ko Hauteskundeetan botoa eman ahal izateko agiri guztiak.\nProzedura honen bidez botoa emateko aukera izango dute aldi baterako eta Hauteskunde deialdia egin ostean (2020ko maiatzaren 19) Espainiar estatutik kanpo dauden eta bozketa egunean kanpoan egongo diren hautesleek. Horretarako ere, kontsulatuaren erroldan “ez egoiliar” gisa egon beharko dute.\nBehin eskaria eginda, ezin izango da pertsonalki botoa eman.\n2020ko maiatzaren 19tik ekainaren 13ra bitartean\nEkainaren 16ra arte\nEskaria aurkezteko inprimakia Karrerako Kontsulatuen bulegoetan edo Enbaxadako Kontsulatuetan har daiteke edo zuzenean jaitsi Kanpoko Gaietarako eta Lankidetza Ministerioaren web orrialdetik www.maec.es (agiria nolakoa den erakusteko, txosten honi erantsita ematen dugu antzeko bat).\nEskaria, hauteslea erroldatuta dagoen Hautesle Errolda Bulegoaren Probintzia Ordezkaritzara bidali beharko da.\nDeialdia egiten denetik aurrera, hau da, 2020ko maiatzaren 19tik ekainaren 16ra bitartean, egin daiteke eskaria.\nDena dela, eskaria albait arinen egitea gomendatzen da.\nESKARIA AURKEZTEKO TOKIA\nEskaria ondo beteta eta izenpetuta, Karrerako Kontsulatuaren bulegoan edo Enbaxadako kontsulatuan eman beharko da. Kontsulatuko funtzionarioak hautesleari eskatuko dio bere nortasuna egiazta dezan NAN edo Espainiar Pasaporte bidez eta egiaztatuko du Kontsulatuko Matrikulan dagoela “ ez egoiliar “gisa . Horrekin batera egiaztatuko du izenpea.\nKarrerako Kontsulatu bulegoa edo Enbaxadako kontsulatuak eskaria jarraian bidaliko dio eskaria dagokion Hauteskunde Erroldaren Probintziako Bulegoari.\n2020ko ekainaren 16tik 22ra bitartean\n(Hautagaitzak aurkaratzen badira salbu. Kasu honetan epea ekainaren 30era arte luza daiteke)\nDagokion hautesle Errolda Bulegoaren Probintzia Ordezkaritza hauteskundeetarako agiriak bidaliko ditu 2020ko ekainaren 16tik 22ra bitartean (Hautagaitzak aurkaratzen badira salbu. Kasu honetan epea ekainaren 30era arte luza daiteke). Bidalketa, eskarian adierazitako helbidera egingo da eta eskatzailearen izenari zuzendua.\nPertsona interesdunak pertsonalki izenpetuko du agiriak hartzen dituela egiaztatzeko agiria, baina horretarako bere nortasuna egiaztatu beharko du.\n2020ko uztailaren 8a baino lehen\nAgiri guztiak jasota, hautesleak hauteskunde mahaira zuzendutako gutunazalean honako agiri hauek sartuko ditu:\nBozkatzeko gutunazala eta EAJ-PNVren boto orria.\nBidalketa gastuak itzultzeko inprimakia beteta.\nBotoa posta ziurtatuz bidali beharko da 2020ko uztailaren 8a baino lehen.\nBotoa balioduna izan dadin, gutunazalean agertu behar da dagokion Herrialdeko posta bulegoaren zigilu-marka edo inskripzio ofiziala, bidalketa epe barruan egin dela egiaztatzeko.\nAtzerrian bizi diren egoiliar absenteak (cera)\nHOBETZEN LAGUN IEZAGUZU\nGardentasuna lehentasuna da EAJ-PNVrentzat eta zure ekarpenak behar ditugu esparru honetan aurrera egiten jarraitu ahal izateko.\nHemen klikatu, hobetzeko iradokizuna egiteko:


Pandemiak bestelako espetxe politika eskatzen du - Sakana - Guaixe.eus\nGuaixe 2020-05-19 10:16\nDueñasko espetxera egindako martxa. Artxiboa.\nGaur, 11:30ean, lau kontzentrazio eginen dituzte Iruñean #SOSPresoakCOVID19 manifestua bultzatu duten lau eragileek.\nSalhaketa Nafarroak, Etxerat-ek, Altsasuko Gurasoak eta Sare Herritarrak deituta presoen eskubideen aldeko kontzentrazioak eginen dira Iruñean. 11:30ean aldi berean eginen dira kontzentrazioak Nafarroako Parlamentuaren aurrean, Nafarroako Gobernuaren eraikinaren parean, Espainiako Gobernu Ordezkaritzaren aurrean eta Iruñeko espetxearen aurrean.\nKontzentrazioak deitu dituzten lau eragileek Nafarroako Gobernuko ordezkariekin bilerak egin dituzte. Hari eta Espainiako Gobernuari eskatu diete indarrean dagoen legedia baliatuz “presoak espetxeetatik modu kontrolatuan ateratzeko plan bat bideragarria”. Salhaketa, Etxerat, Altsasu Gurasoak eta Sareko kideen iritziz, plan horrek Osasunaren Mundu Erakundeak (OME) eta Europako Kontseiluko Torturaren Prebentziorako Batzordeak (CPT) emandako gomendioak bete beharko lituzke, besteak beste: presoen eta haien familiakoen eta gertukoen arteko komunikazioa, bideo konferentzien doako sistema abian jartzea, presoen bisitak berriz hastea espetxeetara joan-etorriak baimenduz, jatorritik gertuko kartzeletara ekarri preso nafar guztiak edo Nafarroan errotuta daudenak, gaur egun beste kartzela batzuetan preso daudenak, hala nahi badute.\nEspetxeetako Idazkaritza Nagusiak COVID-19ren osasun-krisiaren ondorioz hartutako neurriak malgutzeko jarraibideak bidali zituen kartzeletara joan den asteartean, eta ostegunean indarrean sartu ziren. Pandemiaren alarma egoera arintzeko 1. edo 2. fasean dauden espetxeetan indarrean jartzeko neurriak ziren zabaldutakoak. Jarraibide orokor horiek kartzela bakoitzean bere modura aplikatuko du.\nAlarma egoera ezarri zenetik presoek bi hilabetez bisitarik gabe egon dira. Gertukoekin komunikatzeko bide bakarra gutunak, telefono eta bideo deiak izan dira. Bideo deia bakarra egiten utzi zieten lehen bi asteetan, baina gero bi astetik behin izatera pasa ziren. Hamar minutuko iraupena dute dei horiek.\nEspetxeetako Idazkaritza Nagusiaren neurriak\nSenideekin, lagunekin, abokatuekin, baimendutako jardueretarako kanpoko profesionalekin, orientazio juridikoko zerbitzuetako abokatuekin eta kultuko ministroekin mintzatoki bidez komunikatzeko baimena ematen da, betiere komunikatzailea espetxea dagoen probintzia edo osasun-lurraldetik badator.\nPresoak komunikatzera joango dira, baldin eta ikuspuntu klinikotik edo sanitariotik eragozpenik ez badago.\nKomunikazio bakoitzeko bisitari kopurua bi pertsonatara murriztu da.\nDerrigorrezkoa izango da maskarak eta eskularruak erabiltzea, eta arnasketa-infekzioaren sintomak dituzten pertsonak ezin izango dira sartu.\nGizarte-urruntzea errazteko, mintzatokien erabilera % 50era murrizten da; hala ere, astean 6 egunetan erabili ahal izango dira, goiz eta arratsaldez.\nJakinarazpen bakoitzaren ondoren desinfektatu egingo dira, eta komunikazio-sailak, oro har, astean behin desinfektatuko ditu.\nProgramatutako irteera- eta irteera-baimenak\nBaimen arruntak, ohiz kanpokoak eta programatutako irteerak berrabiaraziko dira, osasun-agintaritzaren jarraibideen arabera.\nEgiteke dauden baimen arruntak berrikusiko dira, mugikortasuna baimenduta dagoen eremu geografikoan hartu behar direnak baimentzeko.\nPresoei maskara emango zaie.\nPreso interesdunaren berariazko adostasuna eskatuko da zentrora itzultzean berrogeialdian egoteko 14 egunez - Edo osasun-langileek zehaztutako denboran -.\nAgintari judizialek eskatutakoak, osasun-arazoetatik eratorritakoak eta salbuespenezko arrazoiek edo ezinbesteko arrazoiek eragindakoak baimentzen dira.\nPresoek maskara eraman beharko dute.\nEz da lekualdatuko berrogeialdiko moduluan dagoen presorik, ez eta COVID-19 delako susmoagatik isolatuta dagoen presorik ere. Preso interesdunaren berariazko adostasuna eskatuko da zentrora itzultzean berrogeialdian egoteko 14 egunez - Edo osasun-langileek zehaztutako denboran\nGainera, pixkanaka ekingo zaie espetxe administrazioko profesionalek egiten dituzten eta osasun-krisian etenda geratu diren hezkuntza-, prestakuntza-, terapia- eta kultura-jarduerei.\nPandemia garaian espetxeak ez bakartzeko eta legeari jarraituz, gaitza ez zabaltzeko, presoak modu kontrolatuan askatzea eskatu dute Salhaketa Nafa...


2020-03-22 - Goierriko Hitza : Goierriko Hitza\nItxialdiari aurre egiteko ekimenak\nTxistulariak, bertsoak, danborrada, pintxo-potea, urtebetetzeak, musika... denetarik ikusi eta entzun ahal izan da egunotan Goierriko balkoietan. Itxialdi garaian, bizilagunekin "elkartzeko" eta aisialdirako toki ere bihurtu dira.\nMiguel Calvillo boluntario nekaezina hil da\nGizartearekiko erakutsi duen konpromisoarengatik nabarmendu da azken hamarkadetan Calvillo, lan sozialean.\nEtxeko txoko kutunenak koronabirus garaian\nEzpata-dantza birtuala konfinamenduari aurre egiteko\nBeasaingo Aurtzaka dantza taldeko kideek, bakoitzak bere etxetik, ezpata-dantza egin eta grabatu dute. Taldekide guztien irudiekin "Ezpata CoviDantza" izeneko bideoa osatu dute.\nBost positibo kasu gehiago Goierrin\nEusko Jaurlaritzako Osasun sailaren arabera, 24 orduan 13tik 18ra igo dira positibo kasuak Goierrin\nPositibo kasuak Goierrin (2020-03-20)Positibo kasuak Goierrin (2020-03-19)Positibo kasuak Goierrin (2020-03-18)\nEuskal Herriko V. Artisau Garagardo Azoka bertan behera\nAlarma egoera beste hamabost egunez luzatuko da\nEstatuaren menpeko autonomietako presidenteei jakinarazi die erabakia modu telematikoan egiten ari diren bilera batean. Espainiako Kongresuak eman beharra dauka luzapenerako baimena.\nPositibo kasuak Goierrin (martxoak 21)Positibo kasuak Goierrin (martxoak 20)Positibo kasuak Goierrin (martxoak 19)


Eman izena B-Tuber ikastaroetan! - Sustatu.eus - Teknologia albisteak\n2018-11-26 : 15:09\nYoutuberreko izar izan gura dutenei zuzendutako ikastaroak dira. Bertan, youtuber izatea zer den azaldu gura diegu: trikimailuak, arrakastarako gakoak, modako gaiak, editatzeko teknikak...Aurten bi ikastaro mota eskainiko ditugu. Bata, lehenengo aldiz honelako ikastaro batean izena ematen dutenei zuzendua eta bestea aurrez B-Tuber ikastaroan parte hartu dutenentzat edo oinarrizko ezagutza badutenentzat. Jarraian, eskainiko diren bi ikastaro moten ezaugarri eta deskribapena:


Donostiako Sustapena - Fomento de San Sebastián - Hotmaps proiektu europearrak, non Donostiako Sustapenak parte hartzen duen hiri erakusle gisa, energia-plangintzari buruzko prestakuntza-ikastaroa eskaintzen du.\nHome Gaurkotasun-albisteak Berriak Hotmaps proiektu europearrak, non Donostiako Sustapenak parte hartzen duen hiri erakusle gisa, energia-plangintzari buruzko prestakuntza-ikastaroa eskaintzen du.\nApirilaren 27an hasiko da Hotmaps-ek antolatutako online doako prestakuntza-ikastaroa, ingelesez. Ikastaroa tokiko, eskualdeko edo estatuko erakunde batentzat lan egiten duten pertsonei, edota energiaren arloan lan egiten duten enpresei eta aholkulariei zuzenduta dago. Prestakuntza-saioak maiatzaren 4tik 12ra bitartean egingo dira, Hotmaps tresna modu praktikoan erabiliko den on line mintegietan. Parte-hartzaileek ziurtagiri bat jasoko dute prestakuntza intentsiboko egunen bukaeran osatutako trebakuntza-materialak bidaltzen dituztenean.\nEtxebizitza eta industria sektoreetako berokuntza eta hozte sistemak Europar Batasuneko energia kontsumoaren erdia dira, eta energia horren %80 baino gehiago erregai fosiletatik sortzen da oraindik. Gainera, bero-galerak ere handiak dira. Sektore honek eraldaketa behar du.\nHOTMAPS kode irekiko on line software bat da, eta aukera ematen du eskualde jakin bateko berokuntza- eta hozte-eskari energetikoaren lehen zenbatespena eta eskari horri erantzuteko tokiko energia berriztagarrien potentziala 5 minutuan emateko. Datu zehatzagoak erabiliz, haien kalkulu-moduluei esker, berokuntza- eta hozte-estrategia integralak egin daitezke.\nHOTMAPSek modu gardenean sustatzen ditu energia-sektorearen tokiko plangintza-prozesuak, honako hauei esker: abiatzeko hasierako datu-multzo bat, bakoitzaren beharretarako softwarearen pertsonalizazioak, trebakuntza- eta laguntza-zerbitzuak. Europan aitzindari diren ikerketa-erakundeek garatu dute softwarea, 7 hirirekin batera; besteak beste, Donostia Sustapena, Aalborg, Frankfurt, Geneva, Kerry County, Milton Keynes eta Bistrita. Zazpi hiri pilotuek erabili eta balioztatu dute tresna.\nHotmaps-eko taldeak ingelesezko prestakuntza eta trebakuntza ikastaroa antolatu du 2020ko apirilaren 27tik maiatzaren 12ra:\nApirilaren 27an, astelehena, 10:00etatik 11:00etara: trebakuntza-programa eta prestakuntza-materialak azaltzeko web mintegia.\nMaiatzak 4, astelehena - maiatzak 11, astelehena: prestakuntza intentsiboko egunak. Parte-hartzaileek 5 urratseko prozesua egingo dute Hotmaps tresnarekin, aukeratutako eskualdean berokuntza- eta hozte-sistemen etorkizuneko agertokiak sortzeko. 2 ordu inguru behar dira pasabide bakoitzeko. Hotmaps-eko taldeak azalpen-saioak eta laguntza-saioak eskainiko ditu, parte-hartzaileen galderei erantzuteko.\nMaiatzaren 12an, asteartea, 15:00etatik 16:30era: itxiera-saioa eta azken iruzkinak.\nPrestakuntza ikastaroa doakoa da eta bertaratuek gaitasun agiria jasoko dute, baldin eta lehenengo astearen amaieran galdetegia betetzen badute eta prestakuntza intentsiboko egunen amaieran betetako gaitasun materialak bidaltzen badituzte.\nTrebakuntza ikastaroa tokiko, eskualdeko edo estatuko erakunde batentzat lan egiten duten pertsonei, edota energiaren arloan lan egiten duten enpresei eta aholkulariei zuzenduta dago.\nEdukiari, programari eta izena emateari buruzko informazio zehatza hemen topa dezakezu.


Neska eskuragarri Saint-Benoît larriak harreman — Bilera Bilera\nPosted on 09.03.2019, 20:04 By Goodsite\nLehenik eta behin, me da Celine, bizi naiz, Saint-Benoît. Naiz eder emakume gazte bi-lau urte, bere maitea nahi da tipo bat bete harreman serio bat egiteko. Izan ere, erabaki nuen, tira baino gehiago, gelditu eta erokeria bat emateko benetako esanahia nire bizitza. Eta uste dut gauza onena egin norabide horretan da tipo bat betetzen prest konpromisoa. Beraz, ez naiz bila gizon bat egingo dut, kontuan hartu behar da izeba bat egiteko amourettes gabe hurrengo egunean. Zer bilatzen dut apustu bat da, oso larriak eta eramango eraikuntza baten hasiera. Jakina, nahi dut gizon bat nork daki zer zuen nahi du, nor ez da beldurrik ezkontza.\nHala ere, egingo dut puntu lotsatzen bada, zuen dagoeneko seme-alabak. Beraz, nahi dut me etorri, ipintzeko kontuan batean jarri du abian zuen iraupen luzeko harremana. Erabakia hartu nuen, tira baino gehiago egin ondoren balantzea nire bizitza.\nBi-lau urte, aurkitu dut dela izan negatiboa\nIzan ere, gastatu dut guztiak nire denbora egin fredaines. Izan dut denbora guztian mutil batekin gaueko klub eta egiten ari nintzen sorta oso bat gauza immoral. Izan dut oso konorterik urte askotan, eta pozik nago izan azkar ulertu litzateke me eramango ezer ez. Eta hori, nik zor, nire lagun batzuk izan duten jaitsi da, gaueko ondoren aurkitu duzu maitasun handia. Honek ematen dit espero eta uste dut, nire printze xarmangarri da han zain me nonbait.\nAhal izango da, inoiz ez duzu jakin\nJakin izan da, utzi mezu bat, eta bete egingo dugu San Benedikto\n← Online Txat Gelak Free Gabe Bizi Erregistroa\nHitzaldiak Alemania →\n© 2020 Bideo-txata arabiera


Erakutsi/ezkutatu Altxamendua azpiatal\n2.2Kezka handitzen Bilbon\n3Nafarroa Garaiko errepresioa eta sarraskiak\nErakutsi/ezkutatu Nafarroa Garaiko errepresioa eta sarraskiak azpiatal\n3.1Kolpistak nagusitu, errepresioz\n3.2Elizaren rola eta karlismoaren pisua\nErakutsi/ezkutatu Gipuzkoaren konkista azpiatal\n4.1Altxamendu militarraren porrota\n4.2Matxinoak Donostia eta Irunen atarian\n4.3Matxinoek Gipuzkoa azpiratu\n5Eusko Jaurlaritzaren sorrera\n7Bizkaiko ofentsiba eta Gernikako bonbardaketa\n10.1Iheslari eta errefuxiatuak\nNafarroa, Araba eta Iparraldeko Frontea\nEspainiako Gerra Zibilak Euskal Herrian 1936ko uztailetik 1937ko ekainera iraun zuen, estatu kolpea eman zenetik tropa frankistak Bilbora sartu eta mendebaldeko Bizkaiko mugaraino okupatu arte. Espainian gerra amaitu arte (1939ko apirila), Hego Euskal Herria erretagoardian geratu zen, elikagaien eskasia eta errepresio gogor bat pairatuz.\nIpar Euskal Herria errefuxiatuen aterpe bilakatu zen, hasieran eskuindar askoren eta estatu kolpearen jarraitzaileen babesleku; kolpistek herrialdea okupatu ahala, berriz, haien errepresiotik ihesi milaka herritar eta gerlari joan ziren hara ihesi. Agintari frantsesek haietako asko harrera esparru inprobisatuetan bildu zituzten, nahiz eta askok makiarekin bat egiten amaitu zuten, Bigarren Mundu Gerra hastean. 1936ko urrian, Eusko Jaurlaritza eratu zen, eta gero erresistentzia eta espioitza sarea antolatu zuen erbestetik.\nEspainian eztabaidan zeuden printzipio sozio-ekonomiko eta ideologikoei, Euskal Herrian nazio-auzia batu zitzaien, euskal abertzaletasuna, bereziki EAJ, eta karlismoa (tradizionalismoa) eragile politiko garrantzitsuak izanik. Hain zuzen, bigarren indar politiko horren konplotak bermatu egin zuen estatu kolpearen garaipena Nafarroa Garaian. Ipar Euskal Herrian, Jean Ibarnegarai politikari kontserbadore nafarrak errepublikarren eta euskaltasun politikoaren kontra jo zuen.\nGerra Zibilak Francoren diktadurari eman zion hasiera 40 urtez, Euskal Herriarentzako efektu traumatikoz. 150.000 euskal herritar inguru erbesteratu ziren, Nafarroa Garaian bakarrik 3.500 pertsona inguru erail zituzten erretagoardian, ugaldu egin ziren garaileekin bat egin ez zuten familien konfiskazioak. Isiltasuna eta umiliazioa nagusitu zen, areago emakumeen kontra. Adierazpide folklorikoak izan ezik, euskara eta euskal kultura debekatu eta jazarri egin ziren.\n2.1 Hasierako nahasmena\n2.2 Kezka handitzen Bilbon\n3 Nafarroa Garaiko errepresioa eta sarraskiak\n3.1 Kolpistak nagusitu, errepresioz\n3.2 Elizaren rola eta karlismoaren pisua\n4.1 Altxamendu militarraren porrota\n4.2 Matxinoak Donostia eta Irunen atarian\n4.3 Matxinoek Gipuzkoa azpiratu\n5 Eusko Jaurlaritzaren sorrera\n10.1 Iheslari eta errefuxiatuak\n14 Bibliografia osagarria\nSakontzeko, irakurri: «Espainiako Bigarren Errepublika» eta «Hego Euskal Herriko hauteskundeak Espainiako Bigarren Errepublikan»\n1931n Espainia Errepublika bihurtu eta erregimen berria aldarrikatu zuen lehendabiziko udalerria Eibar izan zen 1931ko apirilaren 13an. Laster, Konstituzio berria onartu zen, eskuineko alderdien gustukoa ez zena. Espainian gizarte-asaldura izan zen garai hartako ezaugarrik nabarmenena. Ezkerreko alderdiek Elizaren aurka eta sekularizazioaren alde azaldutako jarrerak eskuineko alderdiak mugiarazi zituen. Gainera, azken horiek beren gizarte-pribilegioak kolokan ikusi zituzten, ezker iraultzailearen indarra zela eta. 1932ko irailaren 9an Kataluniak bere autonomia-estatua lortu zuen. Hego Euskal Herriaren estatutua (1931-1932), berriz, aurrera atera ezinik geratu zen, Espainiako parlamentuan blokatua eta, Euskal Herrian bertan, indar karlisten zatiketa nabarmen batez.\n1933tik aurrera, Manuel Fal Conde andaluziarra jarri zen Nafarroako karlisten buruan, errepublika suntsitzeko ikuspegi militarista baten aldekoa. Harrezkero, errepublikaren kontrako kolpea prestatzen hasi zen, horretarako Eibartik bertatik zabaltzen ziren armekin talde paramilitarrak osatuz: Erreketea. Ildo beretik, karlisten artean Victor Pradera tradizionalistaren tesiak gailendu ziren, errepublikaren eta abertzaletasunaren guztiz kontrakoak. 1934ko langile-istilu larrietan, euskal estatutuaren aldeko Marcelino Oreja Elosegi enpresaburu karlista erabakigarria hil zuten Gipuzkoan, jazoeren segida azkar batean.\nHarrezkero, zatiketa erabatekoa izan zen euskal lurraldeetan erreakzioko indarren eta errepublikari aukera bat ematen zioten euskal indarren artean eta, era berean, euskal estatutuaren kontra eta aldekoen artean. 1936ko otsailaren 16an, hauteskundeak egin eta Fronte Popularrean elkartutako ezkerreko alderdiek (tartean Eusko Abertzale Ekintza) irabazi zuten. Hego Euskal Herrian, berriz, eskuineko alderdiak irten ziren garaile. Eskuineko blokeak hamabost diputatu, Fronte Popularrak hamabi diputatu eta EAJk hamar diputatu lortu zituzten. EAJk, guztira, 130.000-140.000 bitarte boto lortu zituen, batez ere herri txikietan bilduak.\nMadrilgo gobernu ezkertiar berriak, mugimendu trakets batean, Emilio Mola, errepublikaren kontrako garbia zen jenerala ("zuzendaria"), Iruñera bidali zuen Espainiako erdigunetik urruntzearren. Aldiz, Iruñean bere asmoetarako giro aproposa aurkitu zuen, ez zailtasunik gabe ordea. Uztail hasiera-erdialdera, azkenean, Diario de Navarrako zuzendari Raimundo Garcia 'Garcilaso'k eta Rodeznoko Konde Tomás Domínguez Arévalok bitartekari-lanak egin zituzten karlisten eta Molaren artean Altxamendua koordinatzeko. Bilkura horietako asko Irantzuko monasterioan gertatu ziren, eta Lizarrako alkate Fortunato Agirrek horien berri izan zuen, baita alderdiko eta gobernuko ordezkariei horietaz ohartarazi ere, baina ez zen entzuna izan.\nHasierako nahasmena[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nHoriek horrela, 1936ko uztailaren 17an Francisco Franco jenerala Melillan Errepublikaren aurka altxa zenean, harekin bat egin zuen Iruñean zegoen Mola jeneralak eta nafar errekete karlistek. Araban ere, Jose Luis Oriol lurjabe karlistak, bere botereaz baliatuz, altxamenduaren alde jarri zuen ia herrialde osoa. Bizkaia errepublikaren alde agertu zen eta Gipuzkoan zalantza uneak izan ziren hasiera batean. Horrenbestez, laster Hego Euskal Herria bitan zatitu zen.\nMatxinoek EAJ beraien alde jartzea espero bazuten ere, alderdi kontserbadore eta kristaua baitzen, alderdi hori Errepublikaren alde azaldu zen. Hala ere, alderdiaren jarrera eztabaidan zen azken unera arte: Bizkaian duda barik egin zuen legezkotasunaren alde, Gipuzkoan zatiketa gertatu zen, baina errepublikaren aldekoak nagusitu ziren; Nafarroa Garaian eta Araban, berriz, elkarren aurkako jarrerak izan ziren alderdi barnean: neutraltasunaren aldekoetatik altxamenduaren aldeko atxikimendu gutxi gorabehera bortxatuetara. Horren adibide izan zen Beorlegi jeneralak Donostia hartu eta gero Arturo Kanpion euskaltzale zaharra Diario de Navarra egunkarian Altxamenduaren alde idatzitakoa, idazki horren zintzotasuna auzitan ere jarri den arren. edo Araban Jabier Landaburuk izandako jarrera. Duda horiek zirela eta, Emilio Molak hilabete itxaron zuen, 1936ko abuztuaren 18ra arte, abertzale erakundeen deuseztatzea agintzeko.\nEuskal Elizaren jarrera ere heterodoxoa izan zen. Marcelino Olaetxea Iruñeko apezpikuak, hasieran, gerra piztea gaitzetsi zuen, eta uko egin zion tropa karlistak bedeinkatzeari. Hala ere, abuztuaren 6an, Mateo Mujika Gasteizko apezpikuarekin batera, gutun pastorala izenpetu zuen katolikoak «etsai komunaren aurka» borrokatzera deitzeko. Proposatu izan da gutun horiek idaztera behartuak izan zirela; Mateo Mujikari kargua utzarazi ere egin zioten, eta Ipar Euskal Herrian hartu behar izan zuen aterpe, Kanbon.\nApaizeriaren jarrera ere gizartearena bezalakoa izan zen. Nafarroa Garaian gehienek matxinoen alde egin zuten, armak ere hartuta. Stanley Payneren iritziz, Bizkaian eta Gipuzkoan, apaiz asko abertzaleak izanda, politika nahiago zuten nagusiei zor zieten mendetasuna baino. Hori zela eta, 1936ko udazkenerako 15 euskal herritar apaiz fusilatu zituzten matxinoek, "matxinada bultzatzeagatik".\nKezka handitzen Bilbon[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nEuskal milizianoak Alegian\nFrantzia eta Erresuma Batuko itsas armadako ontziak itsasadarreko bokalera hurbildu ziren hainbatetan, Espainiako kostaldean askotan egiten zutena bestalde, ohartaraziz frantsesak eta britainiarrak ebakuatu behar zirela. Bilbon, britaniar kontsulatuetako pertsonak eta, oro har, britaniar komunitateak, ez baitziren gutxi, hiriburutik alde egin zuten langile mugimenduaren goraldiaren beldurrez, Steer-ek kontatzen duenez;[oh 1] izan ere, haietako asko mea ustiapeneko adituak eta ontzioletako teknikariak ziren. Ihes horrek konpon ezineko kaltea egin zion Bilboko negozio munduari eta ekonomiari.\nTelesforo Monzon gazteak Bartzelonara bidaiatu zuen armak eskuratzera. Aldiz, ikaratuta atera zen erantzunarekin: Espainiako gobernua Irun eta Donostia defenditzeko 1.000 errifle uzteko prest zegoen, besterik ez.[oh 2] Euskal abertzaleak beren kabuz aritu behar ziren: Bilboko Espainiako Bankuko eta beste bankuetako gordailuen urre guztia atzeman zuten, eta kolpisten itsas blokeoari muzin eginez arrantzontzietan salbu garraiatu zuten Baionara. Bertatik, Monzon eta Irala Parisera eta Alemaniara abiatu ziren armak erostera. Hendaiatik tren bagoi bat arma bete igaro ahal izan zen Irunera Frantziako Alderdi Komunistaren ekintza bati esker, Frantziako gobernuaren oztopoen gainetik.\nNafarroa Garaiko errepresioa eta sarraskiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nSakontzeko, irakurri: «Gerra Zibileko biktimak Nafarroan»\nKolpistak nagusitu, errepresioz[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nHasiera-hasieratik, Espainia osorako garrantzi handikoa izan zen Iruñean Mola jeneralak egin zuen altxamendua, oligarkiak, karlistek, Eliza katolikoak eta hedabide nagusiek lagundua. Ondoren, Nafarroa Garai osoan matxinatuen aurkako indarrak erabat desagerrarazteko ahaleginetan, errepresio bortitza ezagutu zen. Karlistaz eta falangistaz osatutako eskuadroiek hiru mila bat pertsona eta gehiago hil zituzten, ia denak zibilak.\nBortizkeriaren biktima nagusiak FNTT eta Unión General de Trabajadores sindikatuetako kideak izan ziren. Bi sindikatu horiek nagusi ziren Erriberan, eta lurrik gabeko nekazariak ordezkatzen zituzten. Aipagarria da, alde horretatik, Sartagudako sarraskia: 1.300 biztanleko herrian ia 90 bizilagun hil ondoren, Sartagudak Alargunen Herria ezizena hartu zuen.\nHala ere, Errepublika garaian garrantzi handikoak izan ziren beste auziek, esate baterako Euskal Herriarentzako Sortarauak, ez zuten izan nekazaritza-auziak eragindakoak bezainbesteko errepresiorik. Izan ere, altxatuek Nafarroa Garaiaren euskal nortasuna ez zuten dudatan jartzen. Nolanahi ere, euskaltasun kontzientea eta ekintzailea gogor jazarria zen. Lizarran eta Elizondon, esaterako, abertzaleak pertsegitu eta haien jabetzak suntsitu eta bahitu ez ezik, euskarazko liburuak erre ziren, eta ikastoletan txikizioak eragin. Errepresio hartan, hildako gehien izandako udalerriak Iruñea (298), Lodosa (133), Mendabia (99), Azkoien (89), Corella (87), Sartaguda (84), Milagro (78) eta Azagra (71) dira.\nLodosan 1936ko uztailaren 18an, altxamendu militarraren lehen albisteak herrira iritsi zirenean, bertako langile erakundeek herria okupatu eta erasotzaileei aurre egiteko agindua eman zuten. Horrela, uztailaren 19an herriko gune estrategikoetan barrikadak jarri zituzten, Mendabiarako zubian esaterako. Eskopeta eta trabukoak hartuta, gizon armatuen taldeak atera ziren. Arratsaldeko lauretan Guardia Zibila, matxinatuen aldekoa, kalera irten zen. Tiroketak gertatu ziren bata bestearen atzetik. Guardia zibilek, egoeraz jabetzea lortu ez eta, falangistei laguntza eskatu zieten.\nMendabian Gerra Zibilaren lehen egunetan bertako 99 pertsona erail zituzten altxatutako falangista eta erreketeek. Hildako gehien izan zituzten herrietakoa da Mendabia, beraz. 1936ko urtarrileko hauteskundeetan, ezkerreko alderdiek garaipena erdietsi zuten Mendabiako udalean, aurreko bi urteetan izandako eskuindar gobernua garaituta. 1936ko uztailaren 18an legezko gobernuaren aurka izandako altxamendu militarraren oihartzuna, egun bat beranduago iritsi zen herrira, uztailaren 19an. Udalak eta herriko langile-elkarteek egoera kontrolpean zuten hasieran, eta matxinatuen aldeko Guardia Zibilaren aurka borrokatu ziren. Larri zauritutako bi izan ziren: udaletxeko atezaina eta guardia zibil bat.\nLizarrako eta Tafallako kartzeletan, epaiketarik gabeko exekuzioak izan ziren, 1936ko irailean eta urrian, hurrenez hurren. Agintari kolpistek 200 nafar baino gehiago kolpisten alde borrokatzera estutu zituzten, baita haiek ondorioen beldurrez izena eman ere, eta Sanjurjo Tertzioa eratu zen. Alabaina, Aragoin zebiltzala, haien mesfidantzaz, militar kolpistek zigor eredugarri bat ezartzea erabaki zuten: fusilamenduz denak hil zituzten 1936ko urrian. Lodosara, Anistasinitarren Zirkua heldu zen uztailaren 17an, eta ikuskizun bat ere eman zuen; aldiz, hilaren 19an, estatu kolpea Lodosan gailendu zenean, Guardia Zibilak zirkua kentzea agindu zuen, eta artistak zein langileak atzeman zituzten; Larragan eta Mendabian hil zituzten gehienak, gazte eta zahar.\nElizaren rola eta karlismoaren pisua[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nNafarroan, Elizak Errepublikaren kontrako jarrera hartu zuen hura ezarri zenetik (1931). 1932an Lizarrako Estatutuak aurrera ateratzen huts egin zuen unetik, karlista bateratu berriek estrategia paramilitar bati heldu zioten Erreketearen bitartez, hura antolatzeko Italia faxistaren entrenamendua eta aholkularitza jasoz. Manuel Fal Conde buruzagia aritu zen horretan. Elizak, El Pensamiento Navarro eta El Diario de Navarra orduko egunkari garrantzitsuenak lagun zituela, gogor ekin zion Nafarroa hegoaldeko mugimendu ezkertiarren kontra eta, ñabardurak ñabardura, euskal abertzaletasunaren kontra. Bigarren egunkari horretako zuzendari Raimundo Garcia Garcilasoren bitartekaritzaz, Molak eta Ignacio Baleztenak nafar karlistak estatu kolpeari atxikitzea hitzartu zuten 1936ko uztail hasieran.\n« Abartzuzako tertzioa, gaurkoan merezimendu osoz domina militarraz kondekoratuko dutena, ez da atzokoa, ezta gerra hasieran hain gartsuki osatu zutenekoa ere, jakina baita karlista guztiok geundela haren zain aberria salbatzeko; beste batzuek "taktika" zaharkitu galgarritan alferreko saioak egiten zituzten bitartean, gu erreketea antolatzeko lanetan ari ginen eta beharreko prestakuntza militarra eskaintzen genien haren galdezka zebiltzan gure mutil adoretsu guztiei (...).\n1931ko urtearen bukaeran hasi ziren Abartzutzako tertzioa eta beste batzuk antolatzen. Eratu zen (...) pentsatuz iraultzari ezin zaiola maite-maite eginez irabazi, arma eraginkor zapartariak behar dira horretarako.\nApez karlistak izan ziren Abartzuzako tertzioaren laguntzaile eraginkorrenak: lur honetan, Jainkoari eskerrak, % 99 ziren haietakoak eta patruilak eta taldeak eratu zituen apez bakoitzak bere herrian. Horrexegatik uztailaren 19ko ikuskizun miragarri hura, apezak aitzinean, gurutzada-doinua emanez mugimenduari; prestatu eta trebatu ondoren, animatu eta borrokara bultzatu zituzten gartsuki txapelgorri adoretsu haiek.\n—El Pensamiento Navarro, 1938ko uztailaren 22an\n1936ko uztaileko estatu kolpearen prestaketan, elizgizon ugarik partaidetza aktiboa izan zuten. Manuel Artze Otxotorena Zamorako apezpikuak, estatu kolpe aurretik Nafarroara egindako azken bisitan, sotanak baino fusilak bidal ziezazkiotelako desioa adierazi zion Iruñeko bere jostun konspiratzaileari. Elizgizonek harreman estua zuten karlista eta militar matxinoekin, eta berehala onartu zuten agur faxista; batzuk gogotik abiatu ziren frontera. Lucio Urtubiak lehen eskutik eta gordintasun osoz azaldu zuen Nafarroan orduan aurkitu zuen Eliza zapaltzailearen erretratua.\nAbuztuaren 23an, El Diario de Navarrak kolpisten altxamendua 'gurutzada' deitu zuen, eta egun horretan bertan Nafarroako hiriburuan erreketeek zein falangistek ezkertiarren hilketetan parte hartu zuten. Marcelino Olaetxea Iruñeko apezpikuak zalantzak agertu zituen hasieran altxamenduarekin, kasu batean azaroaren 15ean sermoi batean erretagoardiako odol jarioa eteteko deiadar eginez, baina Nafarroako Elizan kasu bakana izan zen gehiegikeriez ohartarazten. Elizgizon eta apaiz gutxi batzuek espantua agertu zuten matxinoen errepresioaren tamaina ikusita, eta horregatik Elizatik baztertu eta urrutiratuak izan ziren, edo ihes egin zuten.\nGipuzkoaren konkista[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nAltxamendu militarraren porrota[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nSakontzeko, irakurri: «Gipuzkoako kanpaina»\nDonostian Carrasco koronelak altxamenduarekin bat egin zuen, ez berehala, ordea. Herri mugimendua erabakigarria izan zen Donostiaren defentsa errepublikazalerako. Leku funtsezkoetan zeuden falangistak neutralizatu zituzten eta, uztailaren 21ean, Urbieta kalean egin zieten aurre altxatzea erabakitako Loiolako kuarteleko tropei. Trenez probintziatik iritsitako laguntza indarrek (Guardia Zibilaren laguntzaz)[erreferentzia behar] erabaki zuten gudua alderdi baten alde, eta altxatuen tropei atzera eginarazi zieten. Egun batzuen buruan, uztailaren 28an, militarrek amore eman zuten Donostiako Defentsa Batzordearen (Junta de Defensaren) aurrean, baina armak anarkistek hartu zituzten. Amore emate horretan, EAJko kideen lana erabakigarria izan zen, negoziazioak bultzatu baitzituzten: EAJk 1936ko abuztura arte ez zuen Errepublikaren aldeko jarrera ofizialik hartu.\nHondarribitik ihesi, Extefana Irastorza hendaiarraren testigantza\nErrepublikazaleak defentsak prestatzen, San Marko aldean (Astigarragatik gertu)\nSozialistek eta anarkistek Donostia eta Irungo kaleak kontrolatu zituzten eta abertzaleak ez ziren zenbait katoliko eta kontserbadore fusilatu. Donostiako Ondarreta, Hondarribiko Guadalupe eta Tolosako kartzeletan sarraskiak eta epaiketaz kanpoko exekuzioak izan ziren, miliziano abertzaleek gelditu ezin izan zituztenak.\nHurrena mugarekin lotura mantentzea izan zen helburua. Likinianok gidatutako anarkistak ziren indartsuenak Donostian, eta Irun aldera jo zuten sozialista, komunista eta ANVko abertzale ezkertiarrekin elkarturik, Aiako Harriaren inguruan Bortzirietatik sartzen ari ziren Solchaga jeneralaren indar karlistei aurre egiteko. Borroka latza izan zen mendian, eta Donostia hiriburuan eskuindarren hilketak ugaldu egin ziren, Ondarretako kartzelaren erasoa barne.\nMatxinoak Donostia eta Irunen atarian[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nIndar kolpistak desfilatzen Donostia okupatu berritan\nAltxamenduaren lehendabiziko astean, Nafarroa Garaian zortzi zutabe antolatu ziren, batik bat erreketez osaturik, baina baita neurri handi batean falangistez eta soldadu erregularrez ere. Zutabeak laster joan ziren zutabe banatan Zegama aldetik Goierri eta Gipuzkoan barrena Donostia konkistatzera, eta Bortzirietatik muga konkistatzera. Bidean gipuzkoar tradizionalista eta karlista asko batu zitzaizkien.\n1936ko abuztuaren 5ean, zortzi zutabeetako hiruk Irungo mugarantz jo zuten muga-postuak hartzeko, Errepublikari hornidurak eta komunikazioak mozteko asmotan. Bitartean, italiar hegazkinek eta Almirante Cervera zein España armadako itsasontziek Donostia, Irun eta Guadalupe bonbardatu zituzten, eta izua zabaldu. Abuztu erdialdetik aurrera, hornidura eta janaria guztiz urritu ziren. Eskuindar matxinatuek Badajozeko sarraskia errepikatzeko mehatxu egin zuten Irunen erresistentzia egiten jarraituz gero. Abuztuaren 26an, San Martzialeko gotorlekuari eraso egin eta, Legio eta hegazkinen laguntzari esker irailaren 2an bereganatu zuten.\nMatxino kolpistak Donostian sartzen, El Diario Vasco egunkarian\nUda amaieran Irun galdu zuten errepublikanoek, eta utzi baino lehen anarkistek su eman zieten Irungo zati askori. Matxinoen erreakzioaren beldur, herritar ugarik muga pasa zuten. Donostian, matxinatuen bost zutabe sartu ziren irailaren 13an. Ondoren, nahiz eta momentu hartan Donostiak bere populazioaren heren bat galdua eduki, hiriko biztanle asko ihesi joanak baitziren, artean beste hamar milaka batzuek ihes egin zuten. Inbaditzaileek 'garbiketa' sistematikoa burutu zuten. Tolosan abuztuaren 11n, Elizondon eta Lizarran egin bezala, Donostian ere euskarazko liburuak erre ziren.\nMatxinoek Gipuzkoa azpiratu[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nGudaroste karlistak berriz bildu eta Bizkai aldera jo zuten. Irailaren 22an Deba ibaira heldu ziren. Ordura arte, Gipuzkoa defendatzeko borroka ezkerreko milizianoek egin zuten, eta EAJren laguntza indar gutxiagokoa izan zen. Irailaren 29an, Mola jeneralak zuzenduta tropa gehiago sartu ziren Gipuzkoara, bazirudien Bizkai osoa berehala eroriko zela kolpisten oinpean. Ondo hornitutako alemaniar Junker 52 hegazkinak lehenengo aldiz heldu ziren Iparraldeko Frontera Gasteiztik aireratuz, defentsarik gabeko Bilbo ere bonbardatuz (irailak 25 eta 26), baita hiri horretan ehunka hildako utzi ere; une horretan, hirian biltzen ziren, gainera, Donostiatik ihesi heldutako errefuxiatuak, galduta bizimodua atera nahian zebiltzala. Errepresalian CNTko kideek espetxe itsasontzietako 68 preso hil zituzten.\nTelesforo Monzon Alemanian eta Europako beste toki batzuetan ibili zen armak erosten. Errepublikak alemaniar jatorriko armategi bat erosia zuen eta, Europako herrialdeek Ez Interbentzioko Hitzarmena sinatu berritan, Bordeleko tren geltokian geldiarazita zegoen bagoietan.[oh 3] Lezo Urreztietak (Lethok) eta bere gizonek gauez atera ahal izan zuten bertatik, eta itsasontziz garraiatu zuten Hanburgon erositako armategia Baionaraino. Steer-ek kontatzen du kolpisten itsas blokeoari (Canarias, España eta Almirante Cervera itsas armadako ontziei) izkina eginda Bilbora sartu zela Letho,[oh 4] kontrabandista eta ekintzaile politiko jeltzalea, eta bere itsasontzi txikiak salbatu zuela frontea. Bilbon kutxak ireki ondoren, metrailadore automatikoak abiada batean eraman zituzten Eibarrera eta Elgetara.\n1936ko irailaren 25ean San Asentsioko ermitaraino heldu ziren baina atzera egin behar izan zuten. Era berean, urriaren 4an Gaztelumendi hartzea ere lortu zuten.[erreferentzia behar] Hala ere, bitan atzera boteak izan zirenez, posizioa mantendu baino ez zuten egin. Errepublikanoek eutsi ahal izan zieten karlisten aurrerakada ahaleginei. Urriaren 12an Molak aurreratzea gelditzeko agindu zuen, eta horren ondoren frontea egonkortu egin zen, ia Gipuzkoa osoa matxinoen eskutan zegoela.\nFrontea Bizkaia eta Gipuzkoa arteko mugan zehar zegoen:\nEibar erdialdea Molaren hegazkin italiar eta alemaniarrek suntsitua (1937ko apirila)\nKostaldean, Ondarroa frankistek hartua bazuten ere, aldirietan erresistentzia antolatzen ari zen;\nGerra-eremua Kalamendi, Kalamua eta Akondia mendietatik pasa zen;\nEibar, Ego haranaren barnean, bost urte lehenago bertan jaiotako Errepublika defenditzen ari zen;\nElgeta eta Kanpazar eta Udalaitz arteko bidean, Camino de los Toldos izenekoan, frontea zegoen, eta Kanpazar, Bergara, Udalaitz eta aurreragoko Arrasate altxatuen eskuetan zeuden.\nIntxorta mendatearen beste aldean, Elorrion, frontearen defentsa zuzentzen zuen kuartel nagusi errepublikarra zegoen;\nFrontea Udalaitz menderakaitzetik, Memaia eta Betsaide mendateetan zehar, Zabalandi, Urkiola eta Saibigaineraino zihoan.\nOrduan esan daiteke Camino de los Toldos izenekoa zela benetako fronte lerroa:\nDefentsaren antolamenduan hainbat erakunde politiko eta langile-erakunde zeuden:\nIntxorta mendietan EAJko batailoiak zeuden: "Sabino Arana Batailoia", Eusko Gudarostearen Arratia eta Padura konpainiekin batera, eta Pablo Beldarrain Olalde komandanteak zuzendutako "Martiartu Batailoia", besteren artean.\nKostaldean PCE eta UGTko miliziano komunistak eta sozialistak zeuden.\nHau da, mendebaldean, errepublikazaleen kokalekua zuten aldea: bere posizioetatik erraza zen harana eta San Asentsio zabaldegia tirokatzea.\nEkialdean, haranaren hegala baino lehen dagoen zelaigunean, Camilo Alonso Vegak zuzendutako 9 batailoiek osatutako "IV. Nafarroako Brigada" zegoen. Bederatzi batailoietatik seik erdigunea eraso zuten, San Asentsio zabaldegira. Beste hiru batailoik hegaletan bigarren mailako erasoaldiak egin zituzten. Tertzio Karlistek Falange eta Marokoko erregularren laguntza izan zuten.\nEusko Jaurlaritzaren sorrera[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nJose Antonio Agirre Lekube, lehenengo lehendakaria, 1939an Aberri Egunaren ospakizunetan, deserrian.\nBizkaian kuarteleratutako armadak 1936ko uztailean errepublikarren alde egin zuen. Berehala Defentsa Biltzarrak osatu zirenez, uztailaren 23an EAJk miliziano taldeak osatzeari lotu zitzaion. Uztailaren 29an, EAJk guardia boluntarioak biltzeko deia egin zuen, eta abuztuaren 5an Bizkai Buru Batzarrak bere milizianoen desfilea antolatu zuen Bilbon.\nGerrako lehen hiru hilabeteetan, Bizkai eta Gipuzkoako zenbait eliza arpilatu eta suntsitu zituzten anarkista taldeek, eta 50 apaiz inguru erail. EAJk, bere miliziak antolatzeke zituen eta, ezin zituen ekintza horiek geldiarazi.\n1936ko irail bukaeran, Bizkai Buru Batzarrak inoiz baino duda gehiago zituen Errepublikari emandako sostenguaz, batez ere irailaren 25ean Altuna-Mendi eta Cabo Quilates itsasontzi-espetxeetan egindako sarraskiak eta gero. Buruzagi jeltzaleak arrakastarik gabe saiatu ziren britainiar diplomaziarekin harremanetan jartzen, Londresek euskal gobernu autonomo bat babes zezan. Mugimendu horien berri izan ondoren, Errepublikako Gobernuak Valentzian urriaren 1ean onartu zuen Euskadiren Autonomia Estatutua. Gainera, gerraren bilakaera kontuan hartuta gaizki hartutako erabakia izan arren, Gibraltarko itsasartea blokeatzen ari zen eskuadra Bizkaiko golkora bidali zuen, horrela Francoren armadari Afrikatik Iberiar penintsularako bidea irekiz. Itsasontziek Bilbon 20 egun eman zituzten. Garai berean, Bilbora errusiar merkantzia-ontzi bat heldu zen, armekin; horri esker, bizkaitarren adorea sendotu zen.\n1936ko urriaren 8an Gernikako Batzar Nagusian Jose Antonio Agirrek Eusko Jaurlaritzaren lehendakari kargua zin egin zuen. Gobernuak bederatzi hilabete iraun zuen. Batasun gobernua sortu zuen abertzale, komunista, errepublikazale eta sozialistekin. Beronen ekimena praktikan estatu independente batena izan zen, halabeharrez gerrak bultzatuta: bere unibertsitate, diru, armada, eta abarrekin.\nEstatutu berria Elgetako Estatutua izenaz ere ezaguna izan zen, matxinoek Elgeta konkistatu zutenean onartua izan zelako. Agirrek zin egin zuenean, ekitaldian parte hartu zuten gudari gazteek "Estatutua ez, Autonomia bai" oihukatu zuten. Luis Arana Goirik ados ez zegoela adierazteko alderdia utzi zuen egun hartan, baina alderdikideei alderdia ez uzteko eskatu zien.\nEusko Jaurlaritza sorberriak hartutako lehendabiziko neurrietako bat indar polizial guztiak desegitea eta bere ordez Ertzaintza jartzea izan zen. Horrela, ordena publikoa hobetu zuen eta, salbuespenak salbuespen, exekuzio politikoekin bukatu. Hala ere, ezin zituen Bilboko sarraski basatiak geldiarazi: 1937ko urtarrilaren 4an, Larrinagako espetxean zeuden 224 preso politiko erail zituzten miliziano sozialistez osatutako batailoiek. Gudariek sarraskia gelditzea lortu zuten, 100 preso salbatuz. Eusko Jaurlaritzak erantzuleak epaitu eta haietako sei fusilatu zituen. Eraso honen ondoren, Eusko Jaurlaritzak frontetik zortzi batailoi kendu zituen Bilbon ordena publikoa mantentzeko.\n1936ko urriaren 5ean Bilboko Burdin Hesia eraikitzeari ekin zion Jaurlaritzak. Lanak bukatu eta hilabetera, lanen zuzendariordea atxilotu eta fusilatu zuten, matxinoekin harremanetan jartzen saiatzeagatik.\nUrriaren 16an, Eusko Jaurlaritzak errekluten lau kintak soldadutzara deitu zituen. Urri erdian, Bilbora hegazkin, kanoi, metrailadore eta armaz jositako itsasontzia heldu zen. Urriaren 26an, Agirrek eusko indar guztiak berak zuzendutako Euskadiko Defentsa Batzarraren aginduetara zeudela aldarrikatu zuen, hau Errepublikako Armadatik independentea zela adieraziz. Azaroaren 7an, Eusko Gudarostearen Aginte Nagusia sortu zuten. Eusko Gudarosteak 1936ko azaroaren 20an entrenamendu gabeko infanteriako 27 batailoi zituen, 25.000 lagun ingururekin. Gainera, frontean 10.000 eta 12.000 miliziano inguru zituen, orduan geldirik.\nLegutioko ofentsiba[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nSakontzeko, irakurri: «Legutioko gudua»\nMatxinoak Madril hartzeari ekin ziotenez, Errepublikako Gobernuak Eusko Jaurlaritzari frontea hautsi zezan eskatu zion. Azaroaren 30ean egin zen Euskal Armada eratu berriaren erasoaldi bakarra eta azkena, Legutioko gudua edo ofentsiba izenekoa. Horretarako 29 batailoi, 5 ingeniarien konpainien laguntza zutenak, 25 kanoi eta 8 gerra-gurdi aukeratu zituen Gasteiz Errepublikarentzat berreskuratzeko.\nOperazio horren helburua zen altxatutakoek Sevilla eta Irun artean zuten komunikazio-lerroa zatitzea. Hori lortu nahian, Bizkai hegoaldetik eta Deba Goienatik bi zutabek eraso zuten karlistek defendatutako Legutio. Francok errefortzuak bidali eta abenduaren 12an errepublikarrek erasotzeari utzi zioten, beren gudarietatik 1.000 inguru hil ondoren. Alde batetik, erasotzaileen prestakuntza faltak koordinaziorik eza ekarri zuen eta, bestetik, erasoaldiaren porrotean ikusi zen bi gudarosteen arteko desberdintasuna: nahiz eta zenbaki aldetik bien artean alde nabarmenik ez izan, gerrako hegazkinek, beren bonbardaketekin, abantaila handia ematen zioten Molaren armadari.\nLegution gertatutakoaz, Gregorio Biteriren testigantza\nEusko Jaurlaritzak jaulkitako diru papera (1937)\n1936ko azaroaren 24an Errepublikako Gobernuak Espainia iparraldeko gudaroste guztiak Ejército del Norte (Iparraldeko Armada) izenekoan batzea erabaki zuen, Francisco Llano de la Encomiendak zuzenduta. Bateratzea teorian baino ez zen egin, Agirrek ez zuen eta onartu. Lehendakariak komisario politikoen sistemari uko egin zion, eta Iparraldeko Armadaren Aginte Nagusian prestakuntza militar eskaseko komunistak zeudela-eta arranguratu zen. 1937ko urtarrilean Agirrek honela idatzi zion Llanori, hau Bilbon zegoela: Eusko Jaurlaritzak bere indar guztien antolakuntza berria onartu arte... esklusiboki Eusko Jaurlaritzaren agindupean egongo dira.\n1937ko otsailean, Llanok Bilbo utzi eta Santanderren jarri zen. 1937ko otsailean ere, Eusko Gudarosteko zazpi batailoik Asturiasko fronteari laguntzera joan ziren. Candido Sasetaren aginduetara, Oviedo hartzeko kanpainan hartu zuten parte. 1937ko martxoaren 5ean, Eusko Itsas Gudarostearen Bouren eta Canarias gurutzaontziaren arteko Matxitxakoko itsas bataila gertatu zen. Guduaren ondorioz, euskotarrek Bou Nabarra galdu zuten.\nBizkaiko ofentsiba eta Gernikako bonbardaketa[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nGudariak Elgetan, 1936ko urritik aurrera\nEibartik ihesi mendebaldera\nSakontzeko, irakurri: «Durangoko bonbardaketa», «Intxortetako gudua» eta «Gernikako bonbardaketa»\nNegua eta gero, 1937ko udaberri aldera hasi zen Bizkaia menderatzeko frankisten ofentsiba, Iparraldeko frontea izeneko kanpaina hasiz. Horretarako, Molak lau errekete-brigada nafar erabili zituen, 28.000 lagun ingururekin: Brigadak Araban eta Gipuzkoan osatutako 10 batailoi, karlista nafar asko eta Espainiatik etorritako tropa erregularrek osatuta zeuden. Gainera 65. Kondor Legioko 140 hegazkinen, eta artilleriako 7 kanoi-bateria italiarren laguntza izan zuen. Horiek bere alde zuten airea eta baita itsasoa ere, Euskadiren kostaldean ezarritako blokeoarengatik. Ofentsiba hartan arma berri bat erabili zuten, ordura arte munduko inongo gerratan ikusi gabea: erretaguardiako herritar zibilak bonbardatzea eta herriak suntsitzea, morala jaisteko eta erresistentzia ahultzeko xedez.\nTrintxerak, atzean Urkiolako santutegia dutela\nHala, martxoaren 31n, Durango bonbardatu zuten. Durangoko bonbardaketan Aviazione Legionariako italiar hegazkinek 336 pertsona hil zituzten. Ofentsibaren etapa honetan, Eibar, Elgeta, Elorrio eta Otxandio ere bonbardatuak izan ziren, lehen lerrotik gertu zeuden herriak baitziren. Eusko Gudarostearen posizioen aurka aire eta artilleria bidez gogor egin ostean, altxatuek lurretik ekin zioten Bizkaiaren inbasioari. Soldadu faxistek Zabalanditik hautsi zituzten errepublikarren posizioak. Arratzola laster hartu baina orografia zela eta ezin zuten arin ibili. Eguraldi txarra zela eta, apirilaren 7an ofentsiba eten egin behar zuten. Apirilaren 13an Eusko Gudarosteak kontraeraso egin eta zenbait posizio berreskuratu zuen.\nUne horretan, apirilaren 20 eta 24aren artean, Intxortetako gudua ezaguna gertatu zen, eta matxinatuek eusko gudarien fronte-lerroarekin talka egin zuten, Elgeta inguruan. Hasiera batean, Euskadiko konpainiek erasoaldia atzera botatzea lortu bazuten ere, azkenean Intxortak eta Udalatx menderakaitza erasotzaileen eskuetan gelditu ziren; halaxe, frontea hautsi zen, eta matxinatuei Bizkaiarako sarrera irekita geratu zitzaien. Apirilaren 26an, Eibar ere galdu zuten errepublikazaleek, eta berehala eskuindar matxinoek Durango konkistatu zuten. Hiru egun geroago, berriz, kolpistek Gernika ere mendean hartu zuten, alemaniarrek foruen herria bonbardatu eta hiru egunera. Hilabeteko erresistentzia bortitza suntsituta gelditu zen.\nGernikan egindako sarraskia munduan ezaguna egin zen, bai George Steer kazetari britainiarrak The Times egunkariarentzat egindako kronikari bai Pablo Picassok Parisko Nazioarteko Erakusketarentzat egindako koadroari esker. Eusko Jaurlaritzak orduan egindako zenbatespenaren arabera, Gernikan 300 lagun hil eta 889 zauritu ziren. Hamarkada luzetako gezur ofizialaren eta kopuruen inguruko nahasmenduaren ondoren, erabakigarria ei den 2016ko ikerlan oso batek 2.000tik gora hildako zenbatu ditu. Gernikako arbola, euskal herritarren eskubideen ikurra dena, zutik jarraitu zuen eta matxinoek herria konkistatu zutenean hantxe plazaratu zuten karlisten guardia. Gernikatik kostaldera jo zuten matxinoek. Apirilaren 30tik maiatzaren 4rako egunen artean Bermeoko gudua izan zen, non Mundakako itsasadarra galdu zen.\n1937ko maiatzaren 5ean Agirrek eusko operazio militar guztien agintea bere gain hartu zuen. Armei heltzeko edota gotorlekuak eraikitzeko lanak egiteko gai ziren bizkaitar guztien mobilizazioa agindu zuen. Guztira 70.000 gudari inguru bazituen ere, teorian baino ez zen hala denentzako armak ez zituelako. Eusko Gudarosteari laguntzera hainbat gudari etorri ziren Kantabria eta Asturiastik, baina, bortizkeriaz eta estremismoz jokatzen zutenez, euskal herritarrek ez zituzten begi onez ikusi. Agintea lortu eta berehala, Agirrek maiatzaren 6tik maiatzaren 14rako egunen artean Sollubeko guduan zuzendu zuen Eusko Gudarostea. Gudu hartan, Bizkaiko lur laua galdu zuen.\n1937ko ekainaren 30ean, Enkarterrietako Turtzioz herrian, Eusko Jaurlaritzak euskal lurretan egin zuen azken bilera burutu zuen, Jose Antonio Agirre lehendakaria buru zutela. Herriko La Puente jauregian egin zen biltzarra eta amaitzean, Agirre lehendakariak Turtziozko manifestu ospetsua irakurri zuen, euskal lurretan irakurriko zuen azkena. Manifestu horretan, etsai frankistek eginiko sarraskiak gaitzetsi zituen eta euskaldunen aberria konkistatua izango bazen ere, herriaren arimak bizirik jarraituko zuela adierazi zuen.\nBilboren galera[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nSakontzeko, irakurri: «Bilboko gudua»\nBizkai ia guztia hartuta, frankistei Bilbo gelditzen zitzaien hartzeko. Batailaren garrantziaz jabetuta Franco eta Mola berberak izan ziren guda zelaian. Maiatzaren 8an, Errepublikako Gobernuak bidalitako 50 ehiza-hegazkinetatik 45 heldu ziren Bilbora. Tamalez, ondo defendaturiko aireportuen ezak eta eskifaien eskarmentu eskasak laster amaitu zuten hegazkinekin.\nMaiatzaren bukaerarako, Nafarroa Garaiko errekete-tertzioak Bilboko Burdin Hesitik hurbil ziren, eta hesiaren % 40 baino ez zegoen eginda. Matxinoek ahulezia guztien jakitun ziren, Pablo Murga ingeniariaren traizioari esker —eta, askoz neurri txikiagoan, Alejandro Goikoetxea ingeniariaren traizioari esker— planoak lortu zituztelako. Gainera, Burdin Hesiaren defentsa sistema zaharkitua zen, orduan sortu berriak ziren hegazkin bidezko erasoei aurre egiteko ez baitzen aproposa, eta Burdin Hesia fetitxe modukoa izan zen: eusko gudariek uste osoa zuten menperaezina zela, eta frankistei aurre egin gabe atzera egin zuten, defendatzeko egokiagoak ziren hainbat posizio utzita, Burdin Hesian babes egokiagoa izango zutelakoan. Eusko Gudarosteko ofizial izandako Joseba Elosegik gogor kritikatu du Bilboko Burdin Hesia egin izanak eusko armadari eragindako kaltea.\nEuskal umeei harrera Newcastleen (Ingalaterra)\nBitarte horretan, Mola jeneral matxinoa 1937ko ekainaren 3an hil zen hegazkinez Gasteizera zihoala, eta hegazkina egungo Alcocero de Molan erori zenean. Ekainaren hasieran bertan, Errepublikako Gobernuak Bilbora Mariano Gamir Ulibarri euskal herritarra bidali zuen, eta Agirreri aginte gorena haren esku uzteko eskatu. Gamir militar profesional eta independentea zenez, Agirrek onartu egin zuen, eta 40.000 eusko gudarien agintea eman zion gudua aurrera ateratzeko. Ekainaren 11an, matxinoak Bilboko Burdin Hesia setiatzeari lotu zitzaizkion, eta 36 orduz erasota, 500 hildako inguru izanik, haustea lortu zuten.\nBilbo erortzear zela, Prietoren Errepublikako gobernuak Agirreri agindu zion Gamir Bilbo defendatzeko gai ez bazen Ezkerraldeko industria txikitu egin behar zuela. Irunen gertatutako eta Donostian jeltzale eta sozialista eta anarkisten milizianoek izandako borrokak jakinda, Agirrek hori eragozteko asmoa adierazi zion. Agirrek gudariei sabotajearen saiakerak geldiarazteko agindua eman zien, eta 2.000 bat preso politiko askatu zituen, bai eta frankisten lerroetaraino lagunarazi ere. Hala eta guztiz ere, EAJko batailoien eta Asturiasko batailoien arteko borrokak izan ziren, asturiar haiek Deustu erre nahi zutelako. Nolanahi ere den, aireko bonbardaketak lagun, astebetean setiatzaileak gai izan ziren erresistentzia zapuzteko. Ekainaren 19an Bilbo hartu zuten. Hamar egun geroago, Francoren tropek Bizkai osoa konkistatu zuten. 20.000 gudari inguruk Kantabria aldera jo zuen.\nSantoñako amaiera[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nBilboko portuaren bonbardaketa, 1937ko ekainaren 5ean\nEAJko hainbat buruzagi Bilbotik erbestera bidean (1936)\nSakontzeko, irakurri: «Santoñako hitzarmena»\nAurretik italiarri ukatutako negoziazio bidea berriz ireki zuen Eusko Jaurlaritzak Alberto Onaindia apaizaren bitartez. Euskal Herria galduta zegoen eta ez zegoen borrokan jarraitzeko asmorik gehienen aldetik. Borrokan jarraitu nahi zutenek Katalunia aldera joateko desioa zuten han Asturiasen baino indar handiagoz baitzeuden errepublikazaleak. Juan Ajuriagerrak abuztuaren 21ean sinatu zuen Santoñako hitzarmena Corpo Truppe Volontarie izeneko italiar soldadu ostearekin. Gudariak Santoñan elkartu ziren, eta espetxetik 2.500 bat preso politiko askatu zituzten. Komandanteak «Euzkadiko Errepublika» aldarrikatu zuen, eta ofizial bi fronte-lerroa zeharkatuta Corpo Truppe Volontarie armadako agintariekin jarri ziren hizketan. Italiarrek, eusko gudarien bizitzaren truke, guztizko errendizioa eskatzen zuten.\nHorrela jokatzeak Espainiako Errepublikaren lehentasuna ez onartzea zekarren, eta euskal herritarrek errepublika hari egindako traizioa zen. Hala ere, italiarrek berek traizioa egin zioten hitzartutakoari, eta gudariak eta agintariak frankisten esku utzi zituzten ihes egiteko aukerarik eman gabe. Miliziano ez abertzaleek osatutako batailoiek berriz Asturiasen borrokatzen jarraitu zuten, iparraldeko frontea desagertu arte.\nAltxamendua izan eta urtebete baino lehenago Hego Euskal Herria galduta, Eusko Jaurlaritzak, ordutik aurrera, erbestean lan egin behar izan zuen. Matxinoak 1937ko ekainean hiriko defendatzaileek lehertarazitako Bilboko zubiak berreraikitzen hasi ziren. Madrileko gobernutik, Indalecio Prietok Ezkerraldeko industria suntsitzeko agindua eman zuen eskuindar matxinoek beren alde erabil ez zezaten. Jaurlaritzak (Leizaolak, Jose Antonio Agirrek) erabaki zaila hartu behar izan zuten: industrialdea bere horretan uztea, euskal herriaren geroa erraztuko zuelakoan.\nDonostiako okupazioaren ondoko desfileetako bat\nOkupatzaileen desfile bat San Bartolomen behera\nBilbo hartu eta egun batzuk geroago, Francok bertan behera utzi zituen Bizkai eta Gipuzkoako foruak, «provincias traidoras» izendatuz. Altxamenduarekin bat egindako Arabak eta Nafarroa Garaiak, berriz, zenbait eskubide foral mantendu zituzten, tartean beren polizia eta zerga batzuen autonomia. Euskal herritarrek beren lurraldean jasan zuten errepresioak eta zapalkuntza ideologikoak berrogei urte gehiago iraun zuen. Santoñan saldutako gudariak Euskal Herri inguruko kartzeletara (Logroño, Burgos...) preso politiko eramanak ziren. 1936ko uztailean hasitako errepresioa zabaldu eta areagotu egin zen. Iruñeko San Kristobal gotorlekuan zeuden presoek 1938ko maiatzaren 22an ihes egin zuten. 795 iheslarietatik, frankistek ia denak, 585, harrapatu eta 211 erail zituzten. Erbesteratuak ere milaka izan ziren, Europara eta Hego Amerikara bidean.\nIheslari eta errefuxiatuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nMilaka hego euskalerritarrek jo zuten Ipar Euskal Herrira, baina han ez zuten batere harrera onik aurkitu. Izan ere, gerra zibilaren hasieratik frankisten alde buru-belarri aritu ziren Iparraldeko hautetsi eta hedabide gehienak, baita euskara hutsez argitaratzen zen Eskualduna astekaria ere. Errepublikaren eta Eusko Jaurlaritzaren aurkako eta kolpisten aldeko jarrera horretan, eusko abertzaletasunaren aurkari zen Jean Ibarnegarai euskal herritar diputatu antikomunista eta faxista izan zen gehien nabarmendu zen politikaria. Hala, bada, Hego Euskal Herriko iheslariak kontzentrazio esparruetan sartu zituzten, bereziki Gursekoan.\nGuztira, Eusko Jaurlaritzak 150.115 errefuxiatu erregistratu zituen 1936 eta 1939 artean; Hego Euskal Herriko populazioaren %12 inguru zen hori. Baina ez da inoiz jakingo kopuru zehatza zein izan zen. II. Mundu Gerra bazetorrela ikusita Jaurlaritzak agindu zuen gerran ardurarik izan ez zutenak itzultzeko. 80.000 errefuxiatu inguru itzuli ziren, gehienak Hendaiako mugatik Irunera. Baina sei urte geroago 1945ean II. Mundu Gerra bukatuta gerraren ondorioz ihes egindako 12.000-14.000 herritar inguruk artean jarraitzen zuten deserrian; erdiek, Frantzian.\nBilbon frontea hondoratu ahala, iheslari jeltzaleek espioitza eta elkartasun sare eraginkor bat osatu zuten, gerora Álava Sarea deitutakoa; bertan, Emakume Abertzale Batzan ibilitako eta inguruko lau emakumek garrantzi berezia izan zuten. Sare hori indarrean izan zen espainiar agintari frankistek 1941eko urtarrilaren 2 eta 3an Sareko 28 kide atzeman zituzten arte, alemaniarrak 1940ko ekainean Pariseko Eusko Jaurlaritzaren egoitzara sartu eta artxibo ezkutu guztiak bereganatzearen ondorioz.[oh 5]\nNafarroako Espainiako Gerra Zibileko hobi komunen mapa\nGerra Zibileko biktimen gorpuzkiak, gehienak identifikatu gabeak, Aranzadi Elkarteak bilduak eta Duintasunaren Kolunbarioan jarriak 2018an.\nNafarroa Garaian, gerra ekintzarik gabe, estimatu da errepresioak zuzenean 3.000 pertsonatik gora hil zituela. Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan azterketa zehatzagoa egin da, eta 20.000 hildako inguru zenbatu zituen Eusko Jaurlaritzaren, Gogora Institutuaren, EHUko Giza Eskubideen Unesco Katedraren eta Aranzadi Zientzia Elkartearen artean egindako ikerketa batek. Txostenak espetxe frankistetan 1945 arte hildakoen berri ere jasotzen du, gerraren zuzeneko ondoriotzat eta erailketatzat jotzen baitira kasu horiek.\nDatu-base bat eratu zen 2019an ezagutarazitako ikerketa horren harira, eta bertan 19.547 fitxa jaso ziren; 998 emakumeak dira eta 18.507 gizonak. Gainerako 42en generoa ezin izan da zehaztu. 5.800 hildakoren kasuak gizateriaren kontrako krimenak direla ere ondorioztatu du txostenak. Datuak xehatuta, bonbardaketetan 1.363 lagun hil ziren, gehienak Bizkaian (1.170); exekuzio ustez legalak 895 izan ziren; espetxean hilak 2.252 izan ziren, eta erailketatzat hartzen ditu hauek txostenak, zirkunstantziak kontuan hartuta.\nProzesurik gabeko erailketen kasuan, txosten horrek bereizketa egiten du errepublikanoen eta matxinoen ekintzen artean. Borrokalari errepublikanoei "miliziano eta gudari" deitzen zaie txostenean, eta haiei ere horretako 936 hilketa egotz dakizkieke. Francoren aldekoei "matxino" deitzen zaie, eta 1.130 hildako egozten zaizkie (Gipuzkoan gehien, 521). Kasu hauetan bakarrik matxinoen erailketak dira gizateriaren aurkako krimenak, txosten horren arabera. Errepublikanoenak ez dira sailkatzen ahal kategoria horretan:\n« Errepublikanoen errepresiozko indarkeriak ez zion erantzuten plan ezarri eta antolatu bati, botere frankistako goi-karguek gauzatutako errepresioarekin gertatu ez bezala; azken horrek, izan ere, izu sistemati-koko eta aurkaria deuseztatzeko estrategia, jokabide-ildo edo estatu-plan bati erantzuten zion »\nGerra Zibilean eta lehen frankismoan izandako hildakoak (1936-1945), Eusko Jaurlaritza, 2019\n1936[aldatu | aldatu iturburu kodea]\n36ko gerrako errefuxiatuen mugimenduak (Iturria: Berria)\nUztailaren 18an Francoren ejertzitoa altxatu zen Marokon, Kanarietan eta Andaluzian. Euskal Herrian, kolpistek hasiera honetatik bertatik bereganatu zituzten Iruñea eta Gasteiz. Ez ordea Donostia eta Bilbo.\nUrriaren 1ean Franco izendatu zuten estatuburu eta armadako generalísimo. Bien bitartean, Espainiako Bigarren Errepublikak Euskadiri autonomia onartu zion, eta Jose Antonio Agirre lehendakari bilakatu zen.\n1937[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nUrtarrilaren 4an Kondor Legioak Bilbo bonbardatu zuten.\nMartxoaren 31n Francoren agindupean Durango bonbardatu zuten, eta 500 bat lagun hil. Egun hartatik bertatik apirilaren 4 arte 40-50 hegazkinek bonbak egunero bota zituzten Otxandiora, herria bereganatuz.\nApirilaren 26an Alemaniako Kondor Legioak Gernika bonbardatu zuen, eta sarraski handia eragin zuten zibilen artean (200 bat lagun hil, eta hiriko etxeen % 70 suntsitu). Kalkulatu denez, 50.000 kg bonba bota zituzten guztira, eta 43 hegazkinek parte hartu zuten.\nMaiatzaren 14an kolpistek Sollubeko mendialdea bereganatu zuten.\nEkainaren 19an Armada frankistak Bilbo bereganatu zuen, Burdin Hesia deituriko defentsa-sistema suntsitu ondoren.\nAire-gerraren kronologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nSakontzeko, irakurri: «Durangoko bonbardaketa» eta «Gernikako bonbardaketa»\nBizkaian Bilbo-Loiu aireportua eraikitzen ari zen garai hartan. Gainera, Lamiako, Somorrostro eta Diman aerodromoak zeuden.\n1936ko uztailaren 22an, matxinoen bi hegazkinek Otxandio bonbardatu zuten eta 61 hildako eragin zituzten.\n1936ko abuztuan, Unternehmen Feuerzauber (euskaraz: Su Magikoa Operazioa) operazioan parte hartutako Junkers Ju 52 alemaniarrek Irun eta Donostia bonbardatu zituzten.\n1937ko martxoaren 22an, matxinoek Iparraldeko frontea izeneko kanpaina hasteko asmotan Gasteizen 80 hegazkin alemaniar eta 70 italiar bildu zituzten.\n1937ko apirilaren 9an, matxinoek Bilbo bonbardatu zuten. Trenak Uribarriko tunelean babestuta zeuden hamasei lagun hil zituen.\n1937ko apirilaren 15ean, Bilbo gainean, Felipe del Río hegazkinlari errepublikanoak izugarrizko garaipena lortu zuen: bere abiadura zela eta orduan menderaezina zen alemaniar Dornier Do 17 bonbaketari bat lurrera bota zuen.\n1937ko apirilaren 22an, Lamiakoko aerodromoaren gainean, Kondor Legioak Del Ríoren Polikarpov I-15 lurrera bota eta errepublikanoen aparteko hegazkinlaria hil zen.\n1937ko apirilaren 26an, Kondor Legioaren Ju52ek Gernika bonbardatu zuen. Guztira 300 hildako izan ziren (iturrien arabera 150tik 1.600ra) eta etxeen %70a suntsitu zuten. Parte-hartutako 43 hegazkinek guztira 22.000 kg bonbak inguru bota zuten. Messerschmitt-109 ehiza-hegazkinek, lur-arratseko hegaldiak eginez, iheslariak metrailatu zituzten.\n1937ko maiatzean Kondor Legioak bonba su-eragileak erabili zituen basoak bonbardatuz errepublikarren posizioak suntsitzeko.\n1937ko ekainaren 11 eta 12an Bilboko Burdin Hesia apurtzeko bonbardaketa masibo egin zuten, artilleria eta infanteria eraso baino lehen.\n1937ko ekainaren 14an ehiza-hegazkinek, lur-arratseko hegaldiak eginez, Bilbo eta Santander arteko errepidean ihesean ari ziren abertzale eta errepublikarrak eraso zituzten.\n1937ko abuztuaren 13an, Tupolev SB-2 hiru hegazkin errepublikarrek Tutera bonbardatu eta 13 hildako eta 23 zauritu izan ziren\nItsas-gerraren kronologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nAlmirante Cervera, gurutzaontzi matxinoa.\n1936ko irailean, Errepublikak Bizkaiko golkora Jaime I korazatua, gurutze-ontzi bi, sei destruktore eta bost itsaspeko bidali zituen, Mediterraneo itsasoan destruktore bi eta itsaspeko bat utziz.\n1936ko irailaren 24an, Bizkaiko golkoan heldu berria zen eskuadrak Gipuzkoako kanpainan hartu zuen parte.\n1936ko urriaren 13an, Bizkaiko golkoan egitekorik apenas ez zegoenez, Mediterraneo aldera jo zuen Afrikatik zetozen tropak uxatzeko. Itsas blokeoari, minatzeari eta kostaldea bonbardatzeari lotutako eskuadratik Jose Luis Diez destruktorea eta itsaspeko bi geratu ziren.\nEusko Itsas Gudarostearen lehendabiziko borroka 1936ko azaroaren 15ean zen: Velasco destruktore frankistaren eta Mistral eta Euzkal-Erria euskotar bouen artean. Euskotarrek Velasco jo zuten, eta zauritu bat eta matxura batzuk izan zituen; frankistek, ostera, Mistral jo zuten, eta euskotarrek zauritu bi izan zituzten.\n1936ko abenduan, Eusko Itsas Gudarosteak Virgen del Carmen bou frankista harrapatu eta Donostia izena jarri zion.\n1936ko abenduan, Euskadiko ontziek Pluto alemaniar merkataritza-ontzia harrapatu eta Bilbora eraman zuten. Espainiako Itsas Armadaren agintariek aske uzteko agindua eman zieten.\n1936ko abenduaren 23an Eusko Itsas Gudarosteko itsasontziek Palos alemaniar merkataritza-ontzia harrapatu eta Bilbora eraman zuten. 28an Königsberg gurutze-ontzia Bilbora heldu zen, Palos aska zezaten eskatzera. Euskotarrek joaten utzi zioten Palos ontziari, zamaren zati bat eta espainiar bidaiariaren bat izan ezik.\n1936ko abenduaren 31ean C5 itsaspekoak Bilboko portua utzi eta desagertu zen, agian Ribeseya aldean hondoratuta.\n1937ko urtarrilean ondorio gabeko kanoikadaren elkartrukea izan zuten Nabarra eta Velasco itsasontziek, azken honek Bilboko itsasadarra minatzen ari zela.\n1937. urteko hasieran Errepublikak Ciscar destruktorea eta C6 eta C4 itsaspekoak bidali zituen Bizkaiko golkora. Eusko Jaurlaritzak ukatu zuen errepublikarren agintea.\nGarai hartan, matxinoek Bizkaiko golkoa kontrolpean zuten. Hala ere, ezin zuten blokeo eraginkorrik egin, Erresuma Batuko HMS Hood gurutze-ontzia eta HMS Royal Oak eta HMS Resolution korazatuak beren merkantzia-ontziak defendatzen ari zirelako (azken hiru itsas miliak izan ezik).\n1937ko martxoaren 5ean, Euskadiko bouen eta Canarias gurutze-ontziaren arteko Matxitxakoko itsas gudua izan zen. Guduaren ondorioz, euskotarrek Bou Nabarra galdu zuten.\n1937ko maiatzaren hasieran, Císcar, Gipuzkoa eta Bizkaya itsasontziek Bermeo bonbardatu zuten, Eusko Gudarostearen berreskuratzeko saiakera laguntzeko.\n1937ko maiatzaren 31an, Ertzaintzak eta Eusko Itsas Gudarosteak Jose Luis Diez eta Císcar destruktoreak bereganatu zituzten, eta Espainiako Bigarren Errepublikako eskifaia irtenarazi. Hurrengo egunetan Eusko Itsas Gudarostearen 200 ofizial eta marinel baino gehiago sartu ziren antzinako eskifaiaren ordez.\n1937ko ekainaren 10ean,gaizki-ulertu baten ondorioz, matxinatu faxistak beren artean borrokan aritu ziren: zehazki, Císcar eta Jose Luis Diez destruktoreak (hurrenez hurren Juan Antonio Castro alferiza eta Evaristo López tenientea buruzagi zituztela) eta Almirante Cervera gurutze-ontzia (Manuel Moreu kapitaina buruzagi zuela) frankistak elkarren aurka borrokatu ziren, ondoriorik gabe.\n1937ko ekainaren 15ean, Bilbo galdu zenean, Císcar eta Jose Luis Diez destruktoreek Iparralderantz eraman zituzten iheslari eta agintariak.\n↑ Britainiar admiraltetzak aginduak eman zituen Espainiako gobernuaren peko lurraldetik britainiar guztiak ateratzeko; berez, eskuinera lerratzen ziren, Francoren mugimenduaren zaleak ziren; ikus Steer, G.L. 2009, 73. or.\n↑ ’Prest’ agertu ziren atzerrian armak erosteko, baina promesa hori beti atzeratzen zen.\n↑ Hain zuzen, Baionaraino heldu zen armaz betetako tren kargamentua, baina Frantziako gobernuak atzera agindu zuen Bordelera.\n↑ George Steerek izena entzun bezala idatzi zuen, Lezo aditzera emateko.\n↑ Jose Maria Lasartek hartu zuen sarea martxan jartzeko ardura, eta Luis Álava Sautu izan zuen arduradun nagusi; hortik datorkio izena. Hala ere, emakume batzuek egindako lana berebiziko garrantzia izan zuen: Tere Verdes, Itziar Mugika, Bittori Etxeberria eta Delia Lauroba.\n↑ Toribio Etxebarria, Viaje por el país de los recuerdos (1968) ISBN 84-7173-54-1\n↑ ya.com: La victoria del Frente Popular[Betiko hautsitako esteka]\n↑ navarraconfidencial.com: Las elecciones de 1936 en Navarra\n↑ «Emilio Mola, el ‘Director’ que diseñó el horror del 36» Naiz 2016-08-31.\n↑ Ayala Arozamena, Amaia. «Fortunato Aguirre Luquin» Auñamendi Eusko Entziklopedia. Eusko Ikaskuntzaren Euskomedia Fundazioa http://www.euskomedia.org/aunamendi/17575.\n↑ Vázquez de Prada Tiffe, Mercedes: «La Guerra Civil», in Historia Ilustrada de Navarra, 1993, Diario de Navarra, ISBN 84-604-7413-5\n↑ a b c d Askoren artean: Navarra 1936. De la esperanza al terror, 2004, Altaffaylla, Tafalla. ISBN 84-930957-9-6\n↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u Stanley G. Payne: El Nacionalismo Vasco. ISBN 84-7235-196-3\n↑ Jackson, Gabriel (2005). La República española y la guerra civil. RBA. ISBN 84-473-3633-6.\n↑ a b Casanova, Julián (2001). La Iglesia de Franco. Madril: Temas de Hoy. ISBN 84-8460-080-7.\n↑ Steer, G.L. 2009, 73-74. or.\n↑ Bigarren bat ezin izan zen pasa, eta Bordelera bidali zuten bueltan; ikus Steer, G.L. 2009, 75-77. or.\n↑ a b Berria: "3.273 fusilatu oroimenean"\n↑ Jimeno Jurio, Jose Maria: Navarra jamás dijo no al estatuto vasco (1977) Iruñea: Txalaparta ISBN 84-8136-021-X\n↑ (Gaztelaniaz) Orera, Esther. (2018-10-27). «Homenaje a las víctimas del Tercio de Sanjurjo en Torrero» Cadena SER (Noiz kontsultatua: 2018-11-22).\n↑ 1936ko uztailaren hasieran iritsi zen Lodosara Anastasinitarren zirkua. (Noiz kontsultatua: 2021-09-05).\n↑ Preston, Paul. (2013). The Spanish Holocaust. HarperPress, 182 or. ISBN 978-0-00-638695-7..\n↑ (Youtube) Charla con Lucio Urtubia. CGT/LKN Bizkaia (argitaratze data: 2014-04-15) (Noiz kontsultatua: 2017-05-27) ["Orain lehen aldiz hitz egiten ari da horri buruz, ni Elizak egindako krimen eta gehiegikerien lekukoa baino ez naiz, eta Eliza horrek nahi izan balu, hori guztia eragotzi ahal izango zen. Nafarroako Erriberan, 4.000 inguru hil zituzten fusilatuta, kalterik, minik inori eman ez zion jendea, langileak ziren besterik ez, baserritarrak, goseak jotakoak eta, horregatik, errepublikazaleak zirelako, edo CNTko kideak, edo UGTkoak, fusilatu egin zituzten, eta Eliza katolikoaren konplizitateaz. Horregatik ez dut Elizan sinesten, Eliza hori beldurgarria zen. Eliza horrek on Pablo edo on Bitorianoren modukoak zituen bere baitan: goizero behera jaitsi, jendea fusilatzetik etorritako haurrak zeuden hor, eta galdetu egiten zien, 'zenbat, zenbat gaur?', eta gaztetxoek erantzun, 'hiruzpalau', eta besteak erantzun, 'kopuru txikia, kopuru txikia da'. Nik hori guztia bizi izan dut". Dibulgazio laburpena]. 07’02"\n↑ Preston, Paul. 2012, 140. or.\n↑ Barruso Barés, Pedro. San Sebastián en los siglos XIX y XX. .[Betiko hautsitako esteka]\n↑ Barruso, Pedro. (1996). Verano y revolución. La guerra civil en Gipuzkoa (julio-septiembre de 1936). Donostia: Haramburu.\n↑ Usabiaga, Marcelo. (2006ko ekaina). «Así fue la Batalla de Irún» Historia 16 (362): 72-85..\n↑ Steer, George L.. (2009 (1938)). The Tree of Gernika. Faber and Faber Ltd. ISBN 978-0-571-25513-9..\n↑ Steer, George L. (2009 (1938)), 291-293. or.\n↑ Steer, George L. (2009 (1938)), 292, 75-77. or.\n↑ Alberto Bru, Jordi Pedrosa eta Txema Prada: Formación del Gobierno y del Euzko Gudarostea (Ejército Vasco)\n↑ a b c Imanol VILLA: «El Cinturón de Hierro», El Correo, 2007-02-11.\n↑ Hugh Thomas, The Spanish Civil War, Londres: Penguin. 2003 ISBN 0-14-101161-0\n↑ a b Jon Irazabal Agirre: La Guerra Civil en el Duranguesado (1936-1937), Abadiño: Gerediaga Elkartea, 2007. ISBN 84-933999-7-3\n↑ Emparan Ortiz, José Ramón (1999): Kandido Saseta Etxeberria, Hondarribia.\n↑ a b Berria: "Juan Telletxea 'Nabarra' ontziko marinelaren elkarrizketa"\n↑ a b Berria: "Matxitxako itsas-batailaren deskripzioa"\n↑ Jon Irazabal: 1937 martxoak 31 Durango, Gerediaga Elkartea, 2001, Abadiño.\n↑ www.noticiasdegipuzkoa.com - Intxorta, la última trinchera[Betiko hautsitako esteka]\n↑ a b BBC: "The legacy of Guernica"\n↑ Solé i Sabaté, Josep Maria eta Villarroya, Joan (2003). España en llamas. La Guerra Civil desde el aire. Temas de Hoy. ISBN 978-84-8460-302-3\n↑ «ATZEKOZ AURRERA. Xabier Irujo. Historialaria eta irakaslea «Zaila da egia azalera ateratzea, 40 urteko gezur baten ondoren»» Berria 2017-03-28.\n↑ a b Francisco Manuel Vargas Alonso: Bermeo y la guerra civil. La Batalla de Sollube (1. ed 2007), Lankidetzan bilduma, Eusko Ikaskuntza, ISBN 978-84-8419-065-3\n↑ «Akordio integratzaileak defendatu ditu Urkulluk, elkarrekin aurrera egiteko» www.eitb.eus (Noiz kontsultatua: 2019-08-16).\n↑ Mikel ARIZALETA: «El "pacto" de Santoña», Gara, 2007-08-27.\n↑ Josu CHUECA: «Burdin Gerrikoa puskatuta», 36ko Gerra orain.\n↑ Iñaki EGAÑA: Diccionario histórico-político de Euskal Herria, Txalaparta, 1996. Ikus 146. orrialdea.\n↑ Molina Franco, Lucas: "Emilio Mola", in Historia de Iberia Vieja.\n↑ Jose Luis de la Granja Sáinz: «Entre el pacto de San Sebastián y el de Santoña (1930-1937)», Historia 16, 1998.\n↑ Xuan Cándano: El pacto de Santoña (1937): La rendición del nacionalismo vasco al fascismo. La Esfera de los Libros. Madril (2006) ISBN 84-9734-456-1\n↑ Juan Antonio de Blas: La guerra civil en Asturias, 2. liburukia, ISBN 84-334-5539-7, 369–383. orr. Júcar 1986Online\n↑ a b Rodriguez, Mikel. (2017-04-16). ««Inoiz ezagutu gabeko exodoa»» Berria (Noiz kontsultatua: 2018-06-12).\n↑ (Gaztelaniaz) red Álava – Historias de los vascos. (Noiz kontsultatua: 2019-03-04).[Betiko hautsitako esteka]\n↑ (Gaztelaniaz) SL, TAI GABE DIGITALA. (2019-07-04). «El Gobierno navarro recopila las exhumaciones de las víctimas del franquismo desde 1939» naiz: (Noiz kontsultatua: 2019-07-04).\n↑ a b (PDF) Gerra Zibilean eta lehen frankismoan izandako hildakoak (1936-1945). Bilbo: Eusko Jaurlaritza.\n↑ «Gerra Zibila EAEn: 20.000 hildako, gizateriaren kontrako 5.800 krimen» sustatu.eus (Noiz kontsultatua: 2019-07-03).\n↑ a, Gogora Institutua. (). «Gerra Zibilean eta lehen frankismoan (1936-1945) izandako hildakoei buruzko txostenaren ondorioak aurkezten ditu Jaurlaritzak» www.gogora.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2019-07-03).\n↑ «EL AEROPUERTO BILBAO» webcache.googleusercontent.com (Noiz kontsultatua: 2020-04-02).\n↑ «Ayuntamiento de Dima - Zumeltza y su gruta» www.dima.eus (Noiz kontsultatua: 2020-04-02).[Betiko hautsitako esteka]\n↑ a b Irazabal, Jon. (2006-4-2). «Los bombardeos comenzaron en Durango y acabaron en Hiroshima» Deia.\n↑ Disaster in a tunnel «Train crashes into refugees» Sunday Times: 2. 1937-4-11.\n↑ «Train kills air raid refugees» The Day: 1. 1937-4-9.\n↑ Groehler, Olaf. (1988). Kampf um die Luftherrschaft. in: Militärverlag der Deutschen Demokratischen Republik., 19 or..\n↑ Forsyth, Robert. (2011). Aces of the Legion Condor. Osprey Publishing, 58 or..\n↑ Vidal, Cesar. La Destrucción de Guernica. .\n↑ a b c Salas Larrazabal, Ramón. (1983). Los Fusilados en Navarra en la Guerra de 1936. Madril: Industrias Gráficas España ISBN 84-398-0024-X..\n↑ II. Errepublikako Eusko Jaurlaritzako Oroagindua: "Itsasontziak errekisatu ditzan, Arrantza Zuzendari nagusiari eskubidea emanez"[Betiko hautsitako esteka].\n↑ hmshood.com: "HMS Hood history".\n"Espainiako Gerra Zibila Euskal Herrian" - J. Chueca, L. Fernandez. Egunkaria, Andoain, 1997.\n"11 hille latzen kronikia" Oier Gorosabelen blogean\n"Espainiako Gerra Zibila Euskal Herrian" hiru.com\n(Gaztelaniaz) Alberto Bru, Jordi Pedrosa eta Txema Prada: "La Guerra Civil en Euzkadi"\nEuzkadi gudontzidiari buruzko artikulua Argian\n(Gaztelaniaz) Luis Villalonga aristokrata eta antzezlearen Euskal Herriari buruzko lekukotza\nOrriaren azken aldaketa: 26 otsaila 2022, 14:01.


Euskal AEko txikizkako sektorearen salmenta nominalak %1,9 gehitu ziren 2016ko lehen hiruhilekoan\nTXIKIZKAKO MERKATARITZAREN INDIZEA (BMIt). 2016/I\nGasolindegirik gabe, %3,3 nominal gehitu\nEustaten datuen arabera, 2016ko lehen hiruhilekoan, Euskal AEko txikizkako merkataritzaren sektorean salmenta nominalak %1,9 gehitu ziren, aurreko urteko hiruhileko beraren aldean. Gasolindegiak sartu gabe, %3,3 gehitu urte artekoan.\nAurreko hiruhilekoaren aldean salmenta-indizea %0,2 nominala gehitu, urtaro-eraginak kenduta.\nElikagaien salmentak %4,7 gehitu ziren 2016ko lehen hiruhilekoan; gainerako produktuetan %2,3 gehitu eta automobilgintzarako erregaian %13,2 jaitsi, beti ere 2015eko aldi beraren aldean eta nominalki.\nElikagaien txikizkako merkataritzan espezializatua %0,3 gehitu; elikagaiak nagusi diren ez-espezializatuan %7,0. Gainerako produktuen merkataritzan, zeinu ezberdinak. Etxeko ekipamenduan espezializatuan %5,5eko gehikuntza; pertsonaren ekipamenduan espezializatuan %4,3; gainerako produktuak nagusi diren ez-espezializatuan %-5,2; kontsumo beste ondasunetan espezializatuan %-0,4.\nAurreko urteko hiruhileko beraren aldean, nominalki: Bizkaian %3,3ko gehikuntza, Gipuzkoan %0,7; Araban %-0,5.\nPrezio finkoetan, txikizkako merkataritzaren salmentak %1,9 gehitu 2016ko lehen hiruhilekoan\nTxikizkako salmentek —gasolindegiak sartu gabe- %1,9ko gehikuntza erreala aurreko urteko hiruhileko beraren aldean.\n2016ko lehen hiruhilekoan Euskal AEko txikizkako merkataritzaren salmenta errealetan %0,6ko gehikuntza 2015eko laugarren hiruhilekoaren aldean eta urtaro-eraginak kenduta.\nElikagaien txikizkakoan %3,3ko gehikuntza erreala, gainerako produktuetan %0,9, 2015eko hiruhileko beraren aldean; automobilgintzarako erregai-salmentetan %0,2ko jaitsiera.\nElikagaien txikizkakoan, urte artean %-2,3 dugu espezializatuan; elikagaiak nagusi diren ez-espezializatuan %+6,0. Gainerako produktuen merkataritzan, gehikuntzak sektore guztietan, salbuespen batekin, gainerako produktuak nagusi diren ez-espezializatuan (%-4,9). Etxeko ekipamenduan espezializatuan %5,7ko gehikuntza; kontsumo beste ondasunetan espezializatuan %1,4; pertsonaren ekipamenduan espezializatuan %0,8.\nHiru lurraldeetan gehikuntzak salmentetan termino errealetan, aurreko urteko hiruhileko beraren aldean: Bizkaian %2,2, Araban %1,7, Gipuzkoan %1,5.\nEuskal AE osoan, 2015eko laugarren hiruhilekoaren aldean, merkataritzako sektorean landunen kopurua %0,3 gehitu 2016ko lehen hiruhilekoan, %1,0 aurreko urtearen aldean.


Imanol Saiz - Oarsoaldeko Hitza : Oarsoaldeko Hitza\nOiartzungo Berdintasun Plana onartu dute, "udalaren jarduna eta herria eraldatzeko tresna"\nOiartzungo lehen plan feminista onartu zuten atzoko udalbatzarrean, aho batez. Genero ikuspegia udaleko sail guztietan txertatuko dute, eta politika feministak martxan jartzeko hainbat egitasmo ere jaso dituzte plan honetan.\nMikel Zarate haur literatur saria irabazi du Karmele Mitxelena oiartzuarrak\n'Marrubizko uda' nobelarekin poltsikoratu du saria. 3.000 euro jasotzeaz gainera, saritutako lana argitaratuko du Elkar argitaletxeak, liburu batean.\nNormaltasunera itzuli da Xorrola zerbitzua\nAtzo goizean greba hasi zuten langileek, baina arratsaldean ohiko normaltasunera itzuli ziren, Autobus Cuadra S.L. enpresarekin akordio batera iritsi baitziren. "Guztiontzako zerbitzu duina, segurua eta kalitatezkoa" aldarrikatzen ibili dira azken asteetan.\nKadete eta jubenilen garaipenekin Eskuz Binakako Gipuzkoako Herriartekoaren txapela eskuratu du Oiartzunek. 2017ko eta iazko arantza hori kendu dute gaur Azpeitiaren kontra.\n[Galeria] Harrotasunez bete dituzte herriko kaleak\nOrtzadar banderaren igoerak bat egin du aurten bigarren Harrobira bizikleta martxarekin. Bertaratutako guztiek omenaldia egin diote gero Vicente Vadillo Francisi.\nOarsoaldeko Harrobirak aniztasunez beteko du eskualdea larunbateanEgitarau zabalarekin dator Francisaldia zikloa\n[Galeria] Pentsio duinen aldeko bizikleta martxak geldialditxoa egin du herrian\n1.080 euroko gutxieneko pentsioak, zerbitzu publikoen defentsa eta zaintza lana partekatuak aldarrikatzeko martxa eskualdera iritsi da gaur. Hamarka errenteriarrek harrera egin diete txirrindulariei.\n[Erreportajea] Pentsio duinak aldarrikatuz\n[Erreportajea] Herriko bizilagun handienei aitortza egin diete\n‘Oiartzungo erraldoiak’ izeneko ipuina kaleratu du udalak, Ane Narbarte eta Lur Kortarekin batera. Xanisteban Egunaren bezperan laukoteak «arazo txiki bati» egin beharko dio aurre istorio honetan.\nGI-2132 errepidean lanak egingo dituzte igandean\nTxandaka antolatuko dute trafikoa Talaiako eta Arraguako biribilguneen artean. Halere, inguruko sarbide guztiak bermatuko dituztela aurreratu du aldundiak.\nAutodefentsa feminista tailerra, Maitena Monroyren eskutik\nZortzi orduko tailerra eskainiko du fisioterapeuta eta ekintzaile feministak uztailaren 9an. Aldez aurretik izena eman behar da.\nXanistebanetarako musika zerrenda osatuko dute herriko gazteek\nAurtengo jaietan eta udan "musikaren bidez ere euskara bultzatzeko" asmoa dute udalak, Elizalde institutuak eta Haurtzaro Ikastolak. 10-25 urte bitarteko gazteei galdetegi bat erantzuteko gonbita egin diete.\nArizmendieneako turismo bulegoa, bihartik zabalik\nBaliabide turistikoei, gastronomiari, kultura ondareari eta naturari lotutako informazioa eskaintzeaz gainera, doako bisita gidatuak eskainiko dituzte etxe museoa gertutik ezagutzeko.\n1.000tik gora kilo hondakin jaso ditu udalak\nMaiatzean Altzibar eta Iturriotz auzoak garbitu zituzten, eta ekainean berriz, Talaia poligonoko eta Mamut atzealdeko eremuak txukuntzen ibili ziren.\n'Oiartzungo erraldoiak' ipuina, kalean\nLur Kortak idatzi du istorioa eta ilustrazioak berriz, Ane Narbartek egin ditu.


Estatua hamahiru eskualdetan biltzea onartu du Frantziako Asanbleak | Politika | Berria\nNoiz sortua: 2014-11-20 11:24:36\nFRANTZIAKO LURRALDE ERREFORMA\nAsteartean bozkatuko dute lege proposamen osoaz; orain lurralde erreformaren lehen artikulua onartu dute. Iparraldea Akitania, Limousin eta Poitou-Charentesek osatutako eskualdearen barnean izango da.\nUztailean bozkatu zuen lehen aldiz Frantziako Asanbleak estatua hamahiru eskualdetan banatzeko egitasmoa. Hirurogei bat zuzenketa aurkeztu zituzten proposatutako erreformaren aurka, baina ez dute horietako bat ere onartu. Hala, sei orduko eztabaidaren ostean, Lurralde Erreformaren lehen artikulua onartu du Asanbleak. Horrela geratuko da mapa:\nEstatua hamahiru eskualdetan biltzea onartu du Frantziako Asanbleak http://t.co/m3e3Vv6bUD pic.twitter.com/shyYo6CFwK\n— Berria.eus (@berria) November 20, 2014\nGaur egun, 22 eskualdetan banatua dute Frantziako Estatua, baina lehen artikulua onartuta, hamahiru izango ditu 2016tik aurrera. Frantziako Gobernuaren hasierako proposamena hamalautara pasatzea zen. Gobernuak Lurralde Erreforma horren bidez "eskualde indartsuak eta eskumen berretsiak" izatea du xede, eta bereziki aurrekontuetan ekonomiak egitea. Datorren asteartean bozkatuko dute lege egitasmo osoa.\n5,8 milioi bat biztanleko eskualdean —Lapurdi, Nafarroa Behere eta Zuberoan 285.000 lagun bizi dira— geratuko da, beraz, Ipar Euskal Herria. Izan ere, egungo hiru eskualdek bakarra osatuko dute: Akitaniaren parte da Iparraldea, eta Limousin eta Poitou-Charentesekin bat egingo du eskualde horrek.\nAndre Vallini Lurralde Erreformarako Frantziako Estatu idazkariak nabarmendu du "ezein kartak" ez duela aho batez babesa jasoko, eta gaineratu du gobernuaren asmoa ez dela "tokiko identitateak iraintzea edo ezabatzea". Alsazia, Lorrena eta Champagne-Ardenne ere batuko dituztela-eta, Nicolas Sarkozyk agindu du UMP Frantziako Gobernura helduz gero aldatu egingo duela karta.\nIparraldea egituratzeko proposamenak (PSrena aintzat hartu gabe)\nJean Claude Iriart: "Fini da Hautetsien Kontseiluaren garaia"


Ermua Hiriko Udalak 48260 Ermuan (Bizkaia) du helbide soziala, Valdespina Markesa kaleko 1. zenbakian.\nInformazio gehiagorako 943 17 90 10 telefono zenbakiaren bitartez jar zaitezke gurekin harremanetan, edo bestela honako helbide elektronikoan: administrador_web@udalermua.net web orria administratzen duen pertsonarekin.\nCopyright c 2006, Ermua Hiriko Udala. Ustiapen-eskubide guztiak erreserbatuta daude.\nhttp://www.ermua.es atariko web orria, diseinu grafikoa, kodeak eta emailen bidez bidalitako informazioaren gaineko jabetza intelektualaren titulartasun-eskubideak Ermua Hiriko Udalekoak dira.\nBertako edukiaren zatikako erabilera eskubidea ematen da, beti ere jarraian aipatzen diren baldintzak betetzen badira; Ermua Hiriko Udalak beren berez baimenduak izan ez diren bestelako edozein ekintza galarazita daude.\n• Ermua Hiriko Udaleko helburuekin eta interesekin bateragarria izatea.\n• Bildutako informazioa eskuratzeko asmoz egina izatea, eta ez erabilera komertzial edota norbanakoaren erabilera edo erabilera pribatua egiteko.\n• Web honetan azaldutako edota posta elektronikoz bidalitako edukia, inola ere, aldatua ez izatea.\n• Web honetan eskuragarri dauden elementuak edota posta elektronikoz bidalitakoak, lagungarri duen testuarekin edota bestelako edukiekin banandurik edo kopiaturik ez izatea.\n• Hartutako elementuak hirugarren bati ez ematea; eta Interneten edota sare lokal batean konektaturik dagoen zerbitzariren batean ez instalatzea.\nErmua Hiriko Udalak bere web orrian batzen den informazioa gaurkotzeko, aldatzeko edota ezabatzeko eskubidea du, informazio horretarako sarbidea ere mugatu edota itxi ahalko duelarik.\nEdukietako erabilera txarraren ondorioz izan daitekeen erantzukizuna Ermua Hiriko Udalak ez du bere gain hartzen, eta edukiok behin-betiko edota behin-behingoz gaurkotzeko, aldatzeko, mugatzeko edo sarbidea galarazteko eskubidea bere gain hartzen du.\nWeb orri hauetan jasota ez dagoen informazioaren gaineko erantzukizunari, hau da, Ermua Hiriko Udalak egin ez duen, edota bere izenean argitaratu ez den informazioaren gaineko erantzukizunari uko egiten dio Ermua Hiriko Udalak.\nErmua Hiriko Udalak ez du bere gain hartzen inprimatutako dokumentuen eta web orrian argitaraturiko bertsioen artean egon daitezkeen balizko desadostasunetako erantzukizunik.\nLasterbideen bitartez lotutako hirugarrenen web orrietan jasotako, edota gure www.ermua.es atariko administrariak zuzenean kudeatzen ez duen informazioaren gaineko erantzukizunari uko egiten dio Ermua Hiriko Udalak.\nwww.ermua.es atariko orrietan agertzen diren lasterbideek helburu informatiboa dute eta bertako edukien gainean erantzukizunik ez da hartzen.\nGaurkoturik ez diren nabigatzaileak erabiltzegatik edota, konfigurazio ez egokiagatik, birus informatikoak egoteagatik edota Ermua Hiriko Udalez gaindiko bestelako arrazoiengatik, nabigatzaileak izan dezakeen erabilera txarragatik sor daitezkeen balizko akatsen erantzunik ez du hartzen Ermua Hiriko Udalak.


Spur der Steine - El cine de la RDA - Nafarroako Filmoteka\nUrriaren 10a, ostirala, 20:00etan.\nBi gizonen arteko lehia eta errespetu harremana kontatzen digu. Hannes Balla arotza eraikuntza obra handi baten arduraduna da. Segurtasun osoa du bere buruan, eta gutxi ardura zaizkio alderdi sozialistaren plangintza ekonomiko zentralizatuaren arau burokratikoak. Hala ere, bere taldearen errendimendua oso handia da. Werner Horrath gizon ezkondua alderdiak obran duen idazkari idealista da. Hannesen jarrerak amorratu egiten du, baina egiten duen lan ona estimatzen du. Gainera, Hannesen lankidetza behar du produktibitatea handitzeko. Guztia are gehiago nahasten da (maila pertsonalean, profesionalean eta alderdiaren barruan), biak lankide berberaz maitemintzen baitira, Kati ingeniariaz.\nIstorio interesgarria duen filma. Erik Neutschen eleberrian oinarrituta dago. Lan horrek Alemaniako Errepublika Demokratikoko sari nazionala irabazi zuen argitaratu zen urtean (1964). 1965eko urriaren amaieran, filmak Kultura Ministerioaren onespen ofiziala lortu zuen. Hala ere, ministroa aldatu ondoren, filmaren muntaketa aldatu behar izan zuten. Azkenean, herrialdeko zinema-areto batzuetara iristea lortu zuen 1966ko ekainean. Baina zinta karteldegietatik desagertu zen estreinatu eta egun gutxira, eta jendaurrean ez zuten berriro ere proiektatu harresia eraitsi zuten arte. Frank Beyer zuzendariak DEFA estudioekin kontratua eten zuen, eta berriro ere ez zen haiekin aritu 70eko erdialdera arte.\nZuzendariak gizarte aleman berri bat eraikitzeko zeuden iritzi ugariak jaso nahi izan zituen. Bilbeak lan arloko harremanak gainditu eta garai hartako Alemaniako Errepublika Demokratikoan zeuden gatazka politiko eta pertsonalak agerian uzten ditu. Zein neurritaraino sar daiteke eta sartu behar da alderdi sozialista norberaren gaietan? Filmak galdera hori aretoetan hiru egunez soilik planteatu ahal izan zuen, horren ostean debekatu egin zuten eta.\nZuzendaritza : Frank Beyer\nGidoia : Karl Georg Egel, Frank Beyer\nArgazkia: Günter Marczinkowsky (ByN)\nMúsika: Wolfram Heicking.\nAntzezleak: Manfred Krug, Krystyna Stypulkowska, Jutta Hoffmann, Eberhard Esche, Johannes Wieke, Walter Richter-Reinick, Hans-Peter Minetti, Walter Jupé.\nHizkuntza: J. B. alemanaz gaztelerazko azpitituluekin\n10 emanaldirako abonoa: 20 euros\nUrriaren 3a, ostirala, 20:00etan.\nUrriaren 15a, asteazkena, 20:00etan.\nUrriaren 24a, ostirala, 20:00etan.


Mora (Suedia) - Wikipedia, entziklopedia askea.\n61°00′35″N 14°33′49″E / 61.009614°N 14.563544°E / 61.009614; 14.56354461°00′35″N 14°33′49″E / 61.009614°N 14.563544°E / 61.009614; 14.563544\n12.826 (2020ko abenduaren 31)\nArtikulu hau Suediako hiriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Mora».\nMora, Suediako hiria da, Dalarnako konderrian dagoena. 2010eko erroldaren arabera hiriak 10.896 biztanle ditu.\nSiljan aintziraren ertzean dago, Orsa aintzirak bat egiten duen tokian. Hiriaren iparraldean Eskandinaviako Alpeen hasiera dago.\nIndusketa arkeologikoek erakutsi dutenez K.a. 4000 urtean jadanik populatua bazegoen Mora ingurua. Eraikin zaharrenak VII mendekoak dira. XIII mendean Mora parrokia izendatu zuten. 1520 urtean Gustavo I.a Vasa erregea Moran gelditu zen daniarren aurkako borroka antolatzeko.\n1669an sorginen aurkako epaiketa handia izan zen bertan, Suediaren historiako ezagunena. Sei emakume eta gizon bat exekutatu zituzten. XVIII mendean gosete handia jasan zuen eta biztanle gehienak Stockholmera eta Suedia hegoaldera egin zuten alde. Morara itzuli zirenen industria jakintzak ekarri zituzten hirian jarduera berriak ezarriz.\nAnders Zorn margolariaren museoa.


Maddi Tarragona zazpigarren izan da Espainiako Txapelketan : Oarsoaldeko Hitza\nMaddi Tarragona zazpigarren izan da Espainiako Txapelketan\nAsteburuan lehiatu da haur eta kadete mailetako iraupen piraguismoko txapelketa, Cadizen\nMaddi Tarragona errenteriarra, Cadizen, Espainiako txapelketan: zazpigarren helmugaratu da, eta lehen euskalduna izan da.\nPasaia Kayak taldeko sei palista izan dira asteburuan Cadizen, han lehiatu delako Haur eta kadete Mailako Espainiako txapelketa, eta pozik itzuli dira etxera, han egindako lanarekin asebeteta eta taldearentzat oso esperientzia aberasgarria izan dela erabat sinetsita.\nLorpen esanguratsuena, Maddi Tarragona errenteriarrarena. Zazpigarren helmugaratu eta lehen euskal ordezkaria izan da Espainiakoan Tarragona.\nKadete mailako B kategorian Eider Irazu oiartzuarrak oso lan ona egin zuen baita ere. Top 10ean sartzeko borrokan aritu zen azkeneraino, nahiz eta azkenean 12. tokian helmugaratu.\nKategoria berean, Uxue Lopezek 28. postuan amaitu zuen, sailkapenaren lehen erdian, izaten ari den progresio onaren erakusgarri.\nLaura Zunzunegik, zorterik ez\nZunzunegi pasaitarra zen Cadizen aukera gehien zituen palistetako bat, baina oso zorte txarra izan zuen, talka baten ondorioz piragua iraulita. Erorketaren ondorioz aukera guztiak galdu arren, pasaitarra, etsi ez eta piraguaren ura hustuta jarraitu egin zuen probarekin. Zailtasun asko gaindituta 29. tokian bukatu zuen proba, sailkapeneko lehen erdian.\nKadeteen lehian, Carlos Jafet eta Martin Benavidesek, sailkapen proba gainditu behar izan zuten larunbatean 3.000 metroko erlojupekoa jokatuta, eta igandean lehiatu ziren kadete A eta B kategorietan, hurrenez hurren. Benavidesek 22 postua lortu zuen oso proba txukuna eginda, eta Jaftek, aldiz, 47. postua.


Euskal Elkargoa | Euskal Elkargoa – iparraldekohitza\nLuhusoko polizia operazioak fase berri bat ireki du gatazkaren konponbidean, eta agerian utzi du Frantziaren «immobilismoa». Bide berri bat hasiko da Euskal Elkargoan Herritarren esku gelditu da gatazkaren konponbidea ...\nEuskal Elkargoan hizkuntza politika nola kudeatu eztabaidatu dute Baionan, Jagon jardunaldietan. Euskal Konfederazioak 2050. urteari begira hartu beharko liratekeen neurriak zehaztu ditu «Euskara eta euskal kultura dira Euskal Elkargoaren ...\nFrantziako Iraultzatik galdetu duten egitura izanen dute Ipar Euskal Herriko herritarrek urtarriletik aitzina; urteetan, anitz bilakaera izan du instituzioaren eskaerak Zer pentsatuko zuten Garat anaiek herri elkargoaz? 2000. urtean ...\nUrteetako borrokaren ondoren, urtarriletik aitzina berezko lehen instituzioa izanen dute Lapurdi, Nafarroa Behere eta Zuberoak. Helmuga da batzuentzat, abiapuntua besteentzat, eta aukera emanen du Ipar Euskal Herri mailako politika ...\nInstituzio propio baten aldarriak egin duen bidea aintzat hartuta, argi dute kontsultatutako adituek: Euskal Elkargoa ez da eskatzen zena, baina eman ditzake hara hurbiltzeko tresnak. GALDERAK 1. Nola ikusi ...