ARARTEKO, X. ATALA. ONDORIOAK OINARRIZKO ESKUBIDEEN ETA ASKATASUNEN EGOERA EUSKADIN, ADMNISTRAZIOAREN JARDUERAREN ARABERA\n3/1985 Legeak, otsailaren 27koak, Arartekoaren erakundea sortu eta arautzen duenak, 32.2 xedatzen du "Legebiltzarrari aurkezteko txostenari, Euskal Autonomia Erkidegoan, eskubideen babesen balorazio bat erantsi behar zaiola".\nLehenik esan behar da Arartekoak bere jardueran hartutako ezagueraren bidez egiten duela balorazio hori, eta bere jarduteko eremuan barneratzen diren euskal erakunde publikoek (hots, Autonomia Erkidegoko Administrazio Orokorrak, lurralde historikoetako administrazioak eta toki administrazioak) herritarren eskubideak zenbateraino betetzen dituzten islatzen saiatzen dela.\nHorrek esan nahi du, ondorio hauetarako, ez direla kontuan hartuko 2011. urtean zehar Arartekoak bere jardueran jakin barik urratu diren eskubideak, ezta Arartekoaren lan esparrutik kanpo daudenak ere, Estatuaren Administrazioaren ekintzak direlako.\nAtal honetan egiten den balorazioak, hortaz, Euskal Autonomia Erkidegoko administrazioen jarduerak eta jarduera horietan izan litekeen eskubide-urratzea izango ditu hizpide.\nAtala Konstituzioaren testuaren lehenengo goiburuan bildutako eskubideen azterketan oinarrituz egituratzen da, Euskal Herriko Autonomia Estatutuko 9. artikuluan ezarritakoarekin lotuta, horien defentsa esleitzen baitzaio Ararteko erakundea araupetzen duen Legearen 1.1. artikuluan.\nAtal honetan egindako balorazioaz gain, txosten honen II. kapituluko alorretako bakoitzean administrazioaren jardueraren esparru desberdinak eta herritarren eskubideekin duten lotura xehatuta aztertzen dira.\nTxosten honen III. kapituluan ere, lehentasunezko taldeei dagozkien alorretan, zenbait balorazio egiten dira talderik ahulenen eskubideen egoeraz.\nGainera, 2011n egin diren gomendio orokorren kapituluan, kasu askotan herritarren eskubideekin zerikusia duten gaiak azaldu dira. Behin eta berriz, kexarik gehienak gizarte eskubide deritzanen ondorioz egin dira, baita Espainiako Konstituzioaren 103.2 artikuluaren urratze posibleen ondorioz ere –artikulu horretan administrazio publikoei eraginkortasunaren printzipioari adituz eta legearen eta zuzenbidearen erabat mende, interes orokorrei objektibotasunez zerbitzatuz jokatzea ezartzen zaie−.\n2011n, eskubide sozialekin zerikusia duten kexen nagusitasun hori bereziki agerian jarri da krisi ekonomikoaren ondorioz, baita gastu publikoa murrizteko politiken ondorioz ere.\nEgungo testuinguru ekonomikoan larriagotu egin da herritar askoren egoera. Horrela, nabarmenki areagotu da eduki ekonomikoko gizarte-laguntzak eten edo iraungi zaizkien pertsonen kopurua, batik bat diru-sarrerak bermatzeko errenta eta etxebizitzako gastuetarako prestazio osagarria, horiek gizarte-kohesioaren funtsezko faktorea baitira.\nGizartean baztertuta zeuden pertsonez gain, areagotu egin da baztertuak izateko arriskuan daudenen kopurua, kasurik gehienetan lana galdu dutelako.\nEgoera ekonomikoak eragin kaltegarria izan du, halaber, babes ofizialeko etxebizitza eskuratzeko asmoz herritarrek egin dituzten erreklamazioak gehitzean, eta zenbait kasutan familia-egoera lazgarriak azaldu dira. Horren haritik, azpimarratu beharra dago euskal familia askok, beraien diru-sarrerak zorrozki gutxitzearen ondorioz, gehienetan lana galdu dutelako, ezin izan dietela aurre egin bizi diren etxebizitza erosteko sinatu zituzten hipoteka-maileguei. Euskal Autonomia Erkidegoan, egun bakoitzeko, batez beste zazpi familia gertatzen dira kaltetuta etxea utzarazteko prozesuengatik; horrek erakusten digu zein larria den egoera. Horren ondorioz, nabarmen gehitu dira enbargo eta utzarazpen prozesu judizialei aurre egin behar zieten pertsonen kexak, etxebizitzaren gaineko mailegu hipoteka-bermedunak ez ordaintzeagatik.\nKrisi garai honetan, ez da ahaztu behar murrizketa publikoek eragin berezia dutela emakumeengan −horien kargura daude mendekotasuna duten pertsona gehienak−, eta eragin horrek kasu batzuetan gaizkiagotu egiten duela "pobreziaren feminizazioa" deritzan hori.\nBestalde, beste zenbaitetan ere adierazi dugu herritarrek administrazio on bat izateko eskubidea dutela, eta, hori, gai publikoetan parte hartzeko oinarrizko eskubidearekin lotuta dagoela; hori guztia administrazio publikoen jardunbidea arautzen duen legerian jasota dago. Herritarrek 2011n aurkeztu zituzten kexetako askok oro har administrazio ona izateko eskubidea izendatu duguna osatzen duten alderdien ingurukoak izan dira.\nArarteko erakundeak uste du Euskal Autonomia Erkidegoan eskubideak babesteko egoera baloratzeko funtsezko erreferentea dela Konstituzioaren 10. artikulua.Konstituzioaren 10. artikulua I. tituluaren atartea da. Bertan jaso eta arautzen da gizon-emakumeen oinarrizko eskubide eta betebeharren sistema. Artikulu horrek hauxe dio lehenengo atalean: "Ordena politikoaren eta gizarte bakearen oinarri dira gizabanakoaren duintasuna, hari datxezkion eskubide bortxaezinak, nortasunaren garapen askea, eta legeei eta gainerakoen eskubideei zor zaien begirunea". Arartekoak egiten dituen ekintza guztiak pertsonen duintasunaren eta balio demokratikoen erabateko babesak bideratzen ditu.\n2011. urtean oso berri ona izan dugu eskubide eta askatasunen arloan. Beste zenbaitetan ere adierazi izan dugu Arartekoaren jarduera-eremutik kanpo zeuden arren, salatu egin behar zirela ekintza terroristaren ondorioz gure erkidegoan gertatzen ziren giza eskubideen urratze larriak. Horregatik, oso pozik gaude aurten ETAren atentatu hilgarririk gertatu ez delako.\nGainera, poztasunerako eta itxaropenerako arrazoia are handiagoa da ETAk "indarkeria betiko utzi duela" iragarri duelako. Ekintza terrorista amaitzeak lasaitasuna ekarriko die hainbeste urtetan askatasunerako eskubidea urratu zaien eta bizia eta osotasun fisikoa etengabe galtzeko arriskua pairatu izan duten milaka euskal herritarri. Era berean, bukaera emango zaio euskal herritar askok eta askok aldi horretan jasan duten estortsio ekonomikoari.\nHasi den aldi berri honek pertsona guztien eskubideak gauzatzen asko aurreratzea ahalbidetuko du.\n"Legearen aurrean berdinak dira espainiarrak, eta jaiotza, arraza, sexua, erlijioa, iritzia edo beste edozein egoera edo gorabehera pertsonal edo sozialarekin lotutako bereizkeria ezin da nagusi izan".\n"Botere publikoei baldintzak bultzatzea dagozkie askatasun eta pertsona baten eta denena batera osotzen dutenena benetako eta eragileak izan daitezen; baita galarazi edo osotasuna zailtzen dituzten oztopoak eragitea hiritargoen parte hartzea erraztea bai politika mailan, bai ekonomia, kultura eta gizarte mailan ere".\nKexa askok, zuzenean edo zeharka, berdintasun printzipioaren balizko urratzearekin dute zerikusia.\nZehaztu behar dugu sarritan berdintasun printzipioa urratzea beste eskubideetako edozeinekin lotu behar dela eta, horregatik, kasu horiez egiten den azterketan, batzuetan, printzipio hori ere hizpide izaten da.\nGenero indarkeria kezka nagusietako bat da erakunde honentzat. Horrela, lehentasunezko garrantzia hartzen dute indarkeria hori desagerrarazteko borrokak eta ahaleginak, ohartzen baikara gizonen eta emakumeen arteko desberdintasunak sortu duela emakumeen kontrako indarkeria. Aurten ere deitoratu egin behar dugu emakume asko gaur egun gure gizartean oraindik pertsonen eskubideen kontrako urratze larrienaren biktima direla. Horren ondorioz, 2011. urtean hiru emakume hil dira Euskadin.\nGenero indarkeriaren biktima diren emakumeen bizitzako zorigaitzak hausnar eragiten digu, berriz ere, emakumeei arreta eskaintzeko eta artatzeko gure sistemaren gabezien gainean.\nEztabaidaezina da arau bidezko neurriak garrantzitsuak direla, baina horrek ez digu ahantzarazi behar zein den funtsezko helburua: genero indarkeriaren biktima diren emakumeei kasu egiteko oraingo baliabideak hobetzea, tresna malguagoen bitartez, une bakoitzean azaleratzen diren beharrei erantzun dinamikoagoa eman ahal izateko. Genero indarkeriaren arloan eraginik gabekoak edo eskasak gertatu diren irizpideak berriz aztertzeak ezin du indargabetu genero indarkeriaren kontrako borroka berdintasunezko politiken barruan txertatzeak dakarren kontzeptuzko aurrerapena.\nBestalde, onartu beharra dago administrazioek, esaterako, Bizkaiko Foru Aldundiak, ahalegin handia egin dutela larrialdietako eta egonaldi ertain eta luzerako harrera zerbitzuak eratzeko, eta zerbitzuok oso ondo erantzuten dietela tratu txarrak jasandako emakumeen beharrei.\nUrtero errepikatzen den gai bat zera da: genero indarkeriaren biktima diren emakumeek kexak egiten dituztela etxebizitza babestuak eskuratzeko exijitzen dizkieten baldintzen kontra, izan ere, benetan oso eranginkortasun gutxi dute tratu txarrak jasandako emakumeen eskaera handiari erantzuteko ezarrita dauden bideek. Irizpide horiek berriro aztertu behar dira, eta administrazio guztiek hartu behar dute parte arazo larri horri erantzun egokia eman ahal izateko.\nSexuagatiko bereizkeriaren beste adierazpen bat izan daiteke emakumeak herriko jai nagusietako ospakizun jakin batzuetatik kanpo uztea, horretarako ekimen pribatutik antolatutako emanaldiak izateari eta errotutako tradizioak izateari helduz.\n2011n, ez da gogobetetzeko modukoa izan iaz Arartekoak jaiez eta berdintasunaz egin zuen gomendio orokorraren bilakaera aztertzearen emaitza, ez baitute erantzun jaietako berdintasunaren gaiak eragindako udal nagusiek: Irungo eta Hondarribiko Udalek.\nOrobat, zenbait arazo azaldu dira funtzio publikoko sexuagatiko bereizkeria dela-eta. Horrek agerian jartzen du herri-administrazioek ez diotela begirik kendu behar jarduera batzuek berdintasunaren printzipioan izan dezaketen eraginari.\nAtzerritarrak eta gutxiengo kulturalak eskubideetan urradura gehien jaso ditzaketen taldeak dira, batik bat egoera administratibo irregularretan dauden kasuetan.\nAzterlan zorrotzetan oinarrituta ez dagoen diskurtso sozial bat zabaldu da herritarren artean, alegia, immigrazioa delinkuentziarekin lotzen da eta zerbitzu publikoak eta prestazioak gehiegikeriaz eta iruzur gisa erabiltzen dutela esan ohi da. Diskurtso hori oso kezkagarria da instituzioek eta Herri Administrazioek immigrazioari eta integrazioari buruz prestatzen dituzten politika publikoei eragin ahal dielako, baita bizikidetzari eta gizarte kohesioari ere. Horregatik, garrantzitsua izango litzateke diziplina anitzeko ikerketak egotea, talde horrekiko bereizkeria eta gaitzespen jarreren zergatiak aztertzeko.\nOso egokia da Eusko Legebiltzarrak legez besteko proposamen bat onartzea Euskadiko gutxiengoen eskubideak babesteko. Immigrazioari buruzko III. Euskal Plana ere onartu da eta hainbat jarduera abiarazi dira arlo horretan. Euskal politika publikoek herritarren multzo anitz edo inklusiboaren printzipioa hartu behar dute oinarri.\nBestalde, pertsonek kultura-identitatea izateko eta erlijio askatasuna baliatzeko duten eskubidea errespetatu behar da, betiere oinarrizko beste eskubide batzuen aurkakoa ez bada.\nAzkenik, komeni da adieraztea kexa batzuk poliziak atzerritarrekin egindako esku-hartzeei buruzkoak direla eta, atzerritarren ustez, atzerritarrak izateagatik gertatzen direla esku-hartze horiek. Horrela, arazo batzuk sortu dira, adibidez, taldeko identifikazio-saioetan parte hartzeko atzerritarrei deitzeko modua, arraza-ezaugarrietan oinarritzen diren identifikazio-kontrolak, poliziaren prentsa-oharretan ustezko gaizkileen naziotasuna aipatzea edo atxiloaldia luzatzea.\nIjito herriko pertsonak oso estigmatizatutako taldea izan da tradizionalki, eta gizarte zerbitzu eta aukeretara gutxiago iritsi dira.\nTalde hau bazterketa sozialerako arrisku handiena duen taldeetariko bat da. Gogoratu behar da ijitoek bereziki arazoak dituztela etxebizitza lortzeko zailtasunengatik eta auzokideak aurka agertzen direlako.\nEuskal Autonomia Erkidegoko Ijito herriaren erabateko sustapenerako eta partaidetza sozialerako III. Euskal Planaren (2009-2011) indarraldia amaitu dela adierazi behar dugu, eta eskasak izan dira hura betetzearen ardura duten administrazio publikoek gauzatutako neurriak.\nBehar bezalako etxebizitza gizarteratzeko edozein proposamenek saihestu ezin dezakeen baldintza bat da. Familia ijitoak –eta, horrenbestez, emakume, neska-mutil eta adineko pertsona asko– etxebizitza duinerako eskubidea errespetatzen ez duten baldintzetan bizi dira. Egungo testuinguru sozial eta ekonomikoan, funtsezkoa da herri-administrazioaren esku-hartzea, behar bezalako etxebizitza bat eskuratu ahal izateko.\nBestalde, ezgaitasunen bat duten pertsonek zailtasun larriak izaten dituzte gainerako biztanleekiko benetako berdintasuna lortzeko laneratzeari nahiz eguneroko bizitzari dagokienez. Izan ere, askotan ezinezkoa izaten da garraiobideetara iristea edo hiri- eta arkitektura-oztopoak gainditzea.\nLGTB elkarteek salatutako arazo nagusien artean, honako hauek nabarmendu behar ditugu: beharrezkoa da adineko gay eta lesbianei beren eskubideen berri ematea, bikotekidea hiltzen denean babesik gabe gera ez daitezen; beharrezkoa da neurriak hartzea ikastetxeak familia homoparentalen ikuspegi integratzaile eta normalizatu bat emango duten material didaktikoz hornitzeko; beharrezkoa da eskola-jazarpenaren aurkako borroka orokorrean jazarpen homofobikoaren aldagaia kontuan hartzea; beharrezkoa da genero-barruko indarkeriaren ondoriozko arazoei heltzea; eta kezka dago sexu-askatasuna muga lezaketen udal arauen inguruan, hala nola espazio publikoen erabilerari buruzko Bilboko ordenantzaren inguruan.\nFuntsezkoa da hezkuntza administrazioak estrategiak balia ditzala eskola-eremuan homofobia eta transfobia desagerraraziko dela bermatzeko; eta funtsezkoa da, halaber, adingabeen orientazio sexualaren eta genero identitatearen garapen askea eta erabatekoa kontuan hartzea eskolan bizikidetasun eredu baketsua –dibertsitatea integratuko duena– definitzeko.\n"Guztiek dute bizitzeko eta osotasun fisikorako eskubidea, sekula ere torturarik eta zigor edo tratu krudel edo iraingarririk jaso gabe. Indarrik gabe geratzen da heriotzazigorra, gerra garaian lege penal militarrek erabaki dezaketena alde batera utzita."\nZorionez, 2011n, ez da inor hilik gertatu atentatu terroristen ondorioz. Gainera, ETAk "indarkeriaren behin betiko amaitzea" deitzen duen horri buruz egindako adierazpenak berarekin ekarri du jazarpen-indarkeriaren menpe bizi diren pertsonak askatasunean bizi ahal izatea, beren bizitza edo osotasun fisikoa direla-eta beldurrik izan gabe.\nAitzitik, tamalez, emakumeen kontrako indarkeriak bizitzeko eskubidearen eta osotasun pertsonalerako eskubidearen aurkako urradura larrienetako bat izaten jarraitzen du eta erakunde bermatzaile hau ezin gera daiteke axolagabekerian.\n2011. urtean Euskadin hiru emakume hil dira −June Estornes, Rosario Román eta Deisy Mendoza− indarkeria matxistaren ondorioz. Genero indarkeria erabat kentzea pertsona guztien arteko egiazko berdintasuna lortzen denean bakarrik posible izango den arren, botere publikoek tratu txarrak jasaten dituzten emakumeei erantzun egokia eman behar diete. Uste dugu gogoeta bat egin beharra dagoela generoko indarkeriaren biktima diren emakumeei aplikatzen ari zaien justizia sistemaren eraginkortasunari buruz, bereziki babes efektiboari dagokionez.\nArartekoa kezkatzen duen beste gai bat da polizia instalazioetan ustez emandako tortura eta tratu txarrei loturiko salaketena. Gure proposamenen artean, azpimarratu dugu ezinbestekoa dela poliziaren jarduna etengabe ikuskatzeko lan prebentiboa egitea. Helburua polizi kidegoek torturarik edo tratu txarrik ez ematea da eta, horrelakorik jazotzen den kasuan, bidegabeko jarduera horiek ezagutu eta zigortzea posible izatea.\nTratu txarren prebentzioari dagokionez, arreta bereziz diogu atxiloketa ikus-entzunezko grabazioekin hornitzeko beharra dagoela. Neurri horrek, 1999. urtean erakunde honek lehen aldiz proposatuak, prebentziorako nazioarteko erakunde guztien babesa du. Neurria eraginkorra izan dadin, baldintza batzuk bete behar dira, besteak beste, Herrizaingo Sailak eta gainerako polizia kidegoek epe bat ezartzea atxiloketa garaietan eginiko grabazioen kontserbazioa bermatzeko, jardueren ondoriozko balizko erantzukizun administratibo eta zigor arlokoen gehieneko preskripzio aldian. Egiaztatu ahal izan dugunaren arabera, Ertzaintzak ezarrita dauka grabazioak hiru hilabeteko epean automatikoki suntsituko direla, eta horrek mugatu egiten du neurri horren izaera bermatzailea.\n"1. Pertsona orok du askatasunerako eta segurtasunerako eskubidea. Inori ezin zaio askatasuna kendu, artikulu honetan eta legeak aurreikusitako kasuetan ezartzen denari jarraituz ez bada.\n2. Aurreneurrizko atxilotzea ezin daiteke egitateak argitzeko ikerketek zenbat iraun behar eta hori baino luzeagoa izan; betiere, gehienez hirurogeita hamabi ordu igaro ondoren, atxilotua askatua izango da, edo, bestela, agintaritza judizialaren esku geratuko da.\n3. Atxiloturik dagoen pertsona orori berehala jakinarazi beharko zaio, berak ulertzeko moduan, zer eskubide dituen eta zein diren atxilotzeko arrazoiak, eta ezin behartuko da deklaratzera. Bermatzen da atxilotuak abokatuaren laguntza izango duela poliziarekiko egitekoetan eta egiteko judizialetan, legeak ezarritako moduan.\n4. ‘Habeas corpus’ prozedura arautuko du legeak, legez kontra atxilotutako pertsona guztiak epailearen eskuetan berehala uzteko. Era berean, legeak ezarriko du behin-behineko kartzelaratzearen gehienezko iraupenaren epea".\nAzken urteetan, adingabeek eta gazteek poliziaren aldetik tratu desegokia jaso izana edo poliziaren dependentzietatik kanpoko egindako ekintzetan Udaltzaingoaren edo Ertzaintzaren agenteek gehiegizko indarra erabili izana salatu duten hainbat kexa jaso ditugu. 2011n, nabarmendu beharra dago banakako 50 kexa inguru aurkeztu zirela Bilboko Kukutza gaztetxearen eraikina jendez hustearen eta eraistearen aurkako protestetan Ertzaintzak izandako jarduera dela eta.\nPolizia- funtzioaren gauzatzeari lotutako kexek errepikatu diren kontuak mahaigaineratu dituzte, hala nola, indarkeriaren erabilera eta horren gaineko kontrola, epailearen lehenengo kalifikaziotik arau-haustetzat jo diren jokabideengatik atxilotzea, poliziaren uniformean polizia-agentea identifikatzen duen zenbakia edo erreferentzia ez eramatea, ustez desegokiak izan diren jardunbideen barruko ikerketak, atestatuen eta administrazio salaketen edukia, eragin duten gertakariei dagokienez, eta salaketa bat hartzeari uko egin izana.\nKexa horiek berriro ere azaleratu dute horrelako egoerak detektatzeko eta berriz gertatzea ekiditeko eta agenteak ordenamendu juridikoak atestatu edo salaketa bat egiteko ematen dien ahalmenaz gehiegi baliatzea prebenitu eta kontrolatzeko eman ditugun gomendioetan aipatu ditugun prebentzio eta kontrolerako mekanismoak ez direla betetzen ari.\nPolizia-jardueretan eta jokabideetan berme-sistema bat ezartzeari buruz Arartekoak emandako urriaren 28ko 7/2011 gomendio orokorrean, honakoak azpimarratzen dira:\n• Polizia-kidegoek euren jarduerak gainbegiratzeko mekanismoak ezarri behar dituzte, gerta daitezkeen praktika okerrak prebenitzeko eta kontrolatzeko modu gisa. Poliziaren jarduera oker baten zentzuzko edozein salaketa edo seinaleren berehalako ikerketa inpartziala mekanismo horietako bat da. Ildo horretan, poliziaren jarduera ebaluatzeko eta jarraipena egiteko aukera ematen duten jarduera horren gaineko datuak biltzeko sistemak ezartzea ere halaxe da.\n• Indarraren erabilerak azken baliabidea izan behar du beti, legezko egokitasun, premia eta proportzionaltasun printzipioak zorrotz bete, eta arrazoizko epaian oinarritu behar da, hierarkiako gainekoek kontrolatu eta egiaztatuta. Jarduera nahikoa dokumentatu behar da eta erabilitako indarraren deskribapen zehatza gaineratu behar du. Neurria poliziaren bulegoetatik kanpo hartzen bada, polizia-agenteek aginte eta kontrol zentroari jakinarazi beharko dizkiote arrazoiak.\n• Hasierako momentutik auzibidean arau-hauste gisa kalifikatutako gertakarien ondoriozko atxiloketak saihesteko kontrol mekanismoak ezarri behar dira, baita atestatuen eta administrazio atxiloketen edukia bete-betean errealitatearekin bat etortzen dela bermatzeko ere, agiriok eragiten dituzten gertakariei dagokienez.\nAtxiloketa-zentroei dagokienez, adierazi dugu egoitza espezifikoak eduki behar dituztela adingabeentzat, eta atxiloketaren erregistroko liburu berezia izan behar dutela haientzat.\n2011n bisitatutako Ertzaintzaren atxiloketa-guneetan, egiaztatu da jada adingabeentzako berariazko atxiloketa-liburua badaukatela, baina oraindik ere, halere, adingabe horiek zaintzeko berariazko egoitzak falta direla.\nAtxiloketarekin lotutako erregistroek eta gainerako dokumentuek fideltasun eta zehaztasun osoz islatu behar dute jarduera nola gauzatu den. Arreta handiz bete behar dira, eta horien edukian desadostasunak ez egotea ziurtatu behar da. Eskubideen informazioari buruzko aktetan jasota geratu behar da pertsona atxilotuari leporatzen zaizkion gertakizunak zein diren jakinarazi zaiola.\nAtxiloketaren hasi-hasieratik atxilotuei abokatu-laguntza jasotzeko aukera eman beharko zaie. Bestalde, atxilotutakoari informazio ulergarria eman beharko zaio atxilotuta egotea eragin duten egitate eta arrazoi juridikoei buruz.\nGainera, inkomunikazio-araubidean dauden atxilotuentzako berme-sistema hobetzeko gomendatu ditugun neurriak berretsi beharrean gaude. Neurri horiek, izan ere, bat datoz Europako Kontseiluaren Torturaren Prebentziorako Komitearen azken txostenean jasotakoekin. Atsekabea adierazten dugu euskal poliziek proposamen horietatik asko ezarri ez dituztelako.\n"Ohorerako, norberaren eta familiaren intimitaterako eta nork bere irudia izateko eskubidea bermatzen da".\n"Legeak informatikaren erabilera mugatuko du herritarren ohorea eta norberaren eta familiaren intimitatea eta beren eskubideez erabat baliatzeko aukera bermatzeko".\nIntimitate eskubidea eta administrazioek erabiltzen dituzten izaera pertsonaleko datuen babesa bermatzeko hiritarren exijentzia gero eta handiagoa da. Konfidentzialtasunarekiko errespetua exijigarria da izaera pertsonaleko datuak dituzten fitxategien kopuru handiaren aurrean, izan baliabide informatikoen bitartez zein ez, izan kalifikatuak edo ez bereziki babestuak.\nOsasunaren arloko datuak lagatzeari dagokionez –adingabeen babesaz arduratzen diren administrazio publikoek eskatzen dituztenean–, beharrezkoa da datu horietarako sarbidea kalitate printzipioaren arabera eman dadila; hau da, ematen diren datuak egoki eta pertinenteak izan daitezela eta ez daitezela gehiegizkoak izan lortu nahi den helbururako. Horretarako, lagatzaileak, behar ez bezala zehaztutako eskaerak ontzat eman gabe, lagapen-hartzailearen eskaera helburu duten amaierakoarekin bat egiten ote duen egiaztatu behar du\n"Halaber, funtzio eta kargu publikoak berdintasunez lortzeko eskubidea dute, legeak ezarritako baldintzen arabera".\nErakunde hau euskal administrazio publikoek berdintasun, merezimendu, gaitasun eta publizitate printzipioei zor dioten errespetua bermatzen saiatzen da. Horiek, Konstituzioaren agindu espresagatik, enplegu publikora iristean agertu behar dira.\nGogoan hartu beharra dago, halaber, Espainiako Konstituzioko 9.2 artikuluaren agindua, eta, ahal den neurrian, bultzatu beharra dago, bazterketa positiboko neurriak ezarriz, berdintasun efektiboa lortu dadila enplegu publikora sartzeko zailtasun handienak dituzten kolektiboentzat; bereziki, ezgaitasuna duten pertsonen eta emakumeen kasuan.\n2011n, polemikoa izan da funtzio polizialetara sartzeko izangai ziren emakumeei emandako tratamendua.\nErtzaintzaren barruan emakumeen eta gizonen artean kopuruari dagokionez dauden desberdintasunak deuseztatzeko neurriak hartzeak ez du biderik ematen emakume izangaien aldeko lanpostu-erreserba bat egiteko.\nIzan ere, Arartekoa beti agertu izan da Ertzaintzaren baitan emakumeen eta gizonen arteko desberdintasun estrukturala murrizten saiatzeko xedearekin hasitako bidearen alde. Horretarako, desberdintasunak desagerrarazi eta berdintasuna sustatzeko neurriak ezarri dira Euskal Herriko Poliziaren Ikastegiak hautagaiak bertan sartzeko hautaketa-prozesuetan. Hala eta guztiz ere, egungo arau-eremuaren arabera, gure ustez ez zen bidezkoa halako neurriak hartzea, hala nola emakume hautagaien aldeko plaza erreserba bideratzea.\nEAEko Justizia Auzitegi Gorenak berriki eman dituen epaiak bat datoz erakunde honen aurreraturiko iritziarekin eta, horren ondorioz, arautegia nahitaez aldatu beharra sustatu behar izan du (EAEko Poliziaren Legearen laugarren aldaketari buruzko Lege Proiektua).\nGainera, kexarako arrazoi izan dira barne sustapeneko prozedura batzuen harira ezarri diren beste neurri batzuk, zeinak, kexa-sustatzaileen arabera, zeharkako bazterketa bat baitziren.\nSalatu da, halaber, Ertzaintzako oinarrizko eskalako lehen agentea izateko deialdian, hautaproba fisikoak baztertzaileak izan direla. Alde horretatik, gaur egun orokorra da Ertzaintzaren eta beste udaltzaingo batzuen oinarrizko eskalaren agentearen kategorian sartzeko hautaketa-prozeduren deialdietan ezartzea gaitasun fisikoko nahitaezko proba baztertzaileak oposizio aldiko proben artean; hori aintzat hartu beharra dago. Are gehiago, gaur egun lasaigarria da gaitasun fisikoko horrelako probak genero-ikuspegitik lantzea. Ondorioz, zenbait neurri edo ekintza positibo hartu behar dira, normalean emaitzak sexuaren arabera bereizteko joera dakartenak.\nAmaitzeko, adierazi beharra dago enplegu edo eginkizun publikoetan aritzeko interesa izan dezaketen guztien berdintasun efektiboa zabaldu behar dela, halaber, aldi baterako enplegurako sarbidera (lan poltsak, ordezkapenak...) eta orobat kontuan hartu beharrekoa dela lanbide karreran edo sustapenean zehar.\nHoriek prozesu guztiak izapidetzean, ahalik eta gardentasunik handiena zaindu behar dute administrazioek, baita bertan parte hartzen dutenen bermeak ere, bereziki motibazioaren exijentziari dagozkienetan.\n"1. Pertsona guztiek dute epaileen eta auzitegien babes eraginkorra jasotzeko eskubidea, beren zilegizko eskubideak eta interesak erabiltzeko, babesik eza sekula ere gertatu barik."\n"2. Legeak aurretik ezarritako ohiko epailea izateko eskubidea dute pertsona guztiek, baita legelariaren babesa eta laguntza izateko, euren kontrako akusazioa jakiteko, atzerapen bidegaberik gabeko eta berme guztiak dituen prozesu publiko bat izateko, babeserako egokiak diren frogak erabiltzeko, nork bere buruaren kontra ez aitortzeko, erruduntasunik ez aitortzeko eta errugabetasunpresuntzioa erabiltzeko eskubidea ere.\nSenidetasuna edo sekretu profesionala dela aitortzeko beharra ez dagoenean erabakitzeko arauak jarriko ditu legeak".\nAskotan, Justizia Administrazioaren aurkako kexetan planteatzen diren arazoez harantzago, pobreziako, ahultasuneko edo gizarte bazterketako egoerak egoten dira sakonean. Krisi ekonomikoko egoerak berarekin ekarri du bazterketa arazoak –zentzu zabalean– dituzten pertsonen egoera horiek arlo penalean ez ezik, jurisdikzio zibilean ere gertatzea.\nAurten nabarmentzekoa da etxebizitzaren gaineko hipoteka-bermearekin izenpeturiko maileguak ez ordaintzeagatik enbargo– eta utzarazpen-prozedurei aurre egin behar izan dieten pertsonek aurkeztutako kexak.\nOraindik ere kexatzeko arrazoi nagusiak dira prozesu judizialak gehiegi luzatzea, justizia administrazioko langileek emandako tratua, edo funtzionamenduan gertaturiko errakuntzak edo arduragabekeriak. Aurten ebazpen judizialak betearazteari buruzko kexak ere egin dira, guztiak senar-emazteen arteko prozedurekin lotutakoak.\nEpaiketan beren defentsa ordaintzeko bitartekorik ez dutela planteatzen duten pertsonen kopuruak gora egin du, eta gora egin du, halaber, auzien kopurua; izan ere, krisi ekonomikoaren bestelako ondorioak dira horiexek.\nPositiboki baloratzen da aurten arlo judizialaren barreneko bitartekaritza zerbitzua epaitegi guztietara zabaldu izana.\nProzesu judizialak izapidetzerakoan izan diren atzerapenei dagokienez, zenbait kexatan agerian jarri zen espediente batzuk gerarazita daudela epaitegietako langileen bajetan ordezko langileak kontratatzen ez direlako. Kasu horiei konponbidea eman zitzaien Justizia Administrazioaren esku-hartze prestuari esker, eta etorkizunean bulego judizial berriaren antolamendu-irizpideen bitartez konpondu beharko da egoera hori.\n"Askatasuna kentzen dituzten penak eta segurtasun neurriak berreziketa eta birgizarteratzea lortzeko izango dira eta ezin izango dira nahitaezko lanak izan. Presondegiko pena duen kondenatuak Kapitulu honetako oinarrizko eskubideak izango ditu, kondenak apropos ezarritakoak, penaren zentzuak edota presondegietako legeak mugatzen ez badituzte behintzat. Edozein modutan, ordaindutako lana izateko eta gizartesegurantzaren onura guztiak izateko eskubidea izango du, baita kulturaz gozatzeko eta nortasuna guztiz garatzeko eskubidea ere".\nKonstituzio aginduak agintzen duenez, askatasunaz gabetzeko zigorren helburua berriro gizarteratzea da. Horregatik, ahalegin guztiak presoak errehabilitatzera bideratu behar dira. Horretarako, ezinbestekotzat jotzen da administrazio zentralaren eta autonomikoaren arteko lankidetza, indarrean dagoen araudiak exekuzio penalari buruz eskaintzen dituen aukerak ahalik eta gehien aprobetxatzeko asmoz.\nKartzelaz besteko tratamendu aukerak dibertsifikatu eta araubide irekiko bidea ahalik eta gehien zabaldu behar da. Horretarako, elkarte sarearen lanaren alde egin behar da, zigorra bestela betetzeko modu gehienak errazten dituen esparru gisa.\nEspetxeari buruzko eskuduntza oraindik transferitu ez bada ere, euskal administrazioek laguntza eman behar dute betearazpen horren baldintzek birgizarteratzeko xedeak erraz ditzaten, xede horiek Konstituzioak emandakoak izanda. Ildo horretan sartzen dira baimenak, lanerako eta terapiarako irteerak, aldian-aldian aurkeztu beharraren mendeko askatasun egoerak, senideen eta gizarte ekimeneko erakundeen bisitak, eta, oro har, internoek, bai familia eremuan, bai gizartean eta lanean, kanpotik birgizarteratzen –edo espetxeak eragiten duen desgizarteratzea arintzen– lagundu behar duen laguntzarekin kontaktua izatera zuzendutako jarduera guztiak.\nBestalde, birgizarteratze irizpideak oinarri hartuta, planteatzen da ETAko presoei zigorren betetzea dela-eta gainerako presoei aplikatzen zaien araubide orokor bera aplika dakiela. Horrenbestez, behin ETAk bere jarduera kriminala berariaz abandonatu duenean, espetxe politika zentzu horretan aldatu beharko litzateke, Euskadiko edo gure autonomia erkidegotik gertuko kartzeletara aldatzeari, baimenen aplikazioari, baldintzapeko askatasunei, espetxe onuren zenbaketari edo gaixotasun larri eta sendaezinak pairatzen dituztenak kartzelatik ateratzeari dagokienez.\n"1. Pertsona guztiek dute hezkuntzarako eskubidea. Irakaskuntzaren askatasuna onartzen da.\n2. Gizakiaren nortasuna guztiz garatzea izango da hezkuntzaren xedea,bizikidetzako printzipio demokratikoen eta oinarrizko eskubide eta askatasunen arabera.\n3. Aginte publikoek gurasoen eskubidea bermatzen dute, semealabek euren uste erlijioso eta moralekin bat datorren heziketa jaso dezaten.\n4. Oinarrizko hezkuntza derrigorrezkoa eta doakoa da.\n5. Aginte publikoek herritar guztien hezkuntza eskubidea bermatuko dute irakaskuntzaren programazio orokorraren bitartez, interesa duten sektore guztien partehartzeaz eta ikastegiak sortuz.\n6. Ikastegiak sortzeko askatasuna onartzen zaie pertsona fisiko eta juridikoei, printzipio konstituzionalen errespetuaren arabera.\n7. Irakasleek, gurasoek, eta behar denean ikasleek ere parte hartuko dute Administrazioak diru publikoaz finantzatutako ikastegien kontrol eta kudeaketan, legeak esaten duenaren arabera.\n8. Aginte publikoek hezkuntzasistema ikuskatu eta homologatuko dute legeak betetzen direla bermatzeko.\n9. Aginte publikoek legeak ezartzen dituen baldintzak betetzeko laguntza emango diete ikastegiei.\n10. Unibertsitateen autonomia onartzen da, legeak ezarritakoaren arabera".\nBeharrezkoa da hezkuntza administrazioak jarrai dezala hezkuntza programazioa egokitzen eta etengabe hobetzen, unibertsitatez besteko ikastetxeen sarea antolatzeko eta planifikatzeko ezarrita dauden irizpideak bete daitezela lortu arte. Horri dagokionez oso positiboa da konpromisoa gaineratu izana hezkuntza eragile guztien partaidetza herritarren hezkuntza beharrizan errealen planifikazio demokratiko eta egokia sortzeko prozesuan bermatzen saiatzeko.\nHezkuntza administrazioak arreta guztia jarri beharko du ikasleak onartzeko prozesuen kudeaketa zaintzeko, egiaztatuz ikaspostu gutxiegi dauden kasuetarako aurreikusita dauden lehentasunezko irizpideak aplikatzen direla, hautatutako ikaspostura sartzeko garaian aukeren berdintasun egiazkoa dagoela segurtatze aldera.\nZerbitzu osagarrien –jantokia eta, bereziki, eskola garraioa– prestazioari dagokionez, hezkuntza administrazioak ahaleginak egin beharko lituzke zerbitzurako sarbidea ematen duten irizpideen aplikazio malguagoa egiteko, aplikazio horrek ikasleei ematen zaien arreta hobetzen badu eta arbitrarioa ez bada.\nBestalde, hezkuntza premia bereziei dagokienez, jotzen da eskola inklusiboaren esparruan dibertsitateari arreta emateko hurrengo plan estrategikoa errefortzu garrantzitsua izango dela praktika zuzenen aldeko eta hezkuntza-zerbitzuen arteko koordinaziorako jarduketa-dinamika sendotzeko eta finkatzeko. Nolanahi ere, eskola ordutegian zehar dauden osasun premia berezien erantzuna arindu beharko da.\nBestalde, Hezkuntza, Unibertsitate eta ikerketa sailak beharrezkoak diren neurriak hartu beharko ditu, bananduta eta dibortziatuta dauden gurasoei haien seme-alaben eskolako bilakaeraren gaineko informazioa jasotzeko eskubidea onartuz (seme-alaben zaintza daukaten edo ez alde batera utzita), baita irakasleekin elkarrizketak edukitzeko eta zentroko hezkuntza komunitatean lankidetzan aritzeko eskubidea ere, gainontzeko gurasoen baldintza eta arreta berarekin.\n3. HERRITARREN ESKUBIDEAK ETA BETEBEHARRAK\n"1. Herritar guztiek lagunduko dute gastu publikoei eusten, nork bere ahalmen ekonomikoarekin bat, zergen sistema bidezko baten bitartez, berdintasun eta progresibotasun printzipioetan oinarrituta, eta sistema horrek inola ere ez du edukiko konfiskatzeko gaitasunik.\n2. Gastu publikoak baliabide publikoen esleipen zuzena egingo du, eta bere programazioan eta gauzatzean eraginkortasun eta ekonomia printzipioei eutsiko die.\n3. Prestazio pertsonal edo ondareprestazio publikoak legearekin bat bakarrik ezarri ahal izango dira".\nPFEZ da kexa gehien eragiten dituen zerga. Hiru lurralde historikoetan zerga hori arautzen duten foru arau berriek garrantzizko berritasunak gehitu dituzte eta, denborak aurrera egin ahala, arauon aplikazioak arazo gutxi sortu ditu.\n• ondare galeren tratamendua;\n• ohiko etxebizitza eraikitzeagatiko kenkaria aplikatzeko baldintzak;\n• ohiko etxebizitzan berrinbertitzeko epealdia;\n• konpentsazio-pentsioen ordainketaren ondoriozko murrizketarako baldintzak, erregistratutako bikoteak desegiten direnean;\n• familia unitatea: zerga batera ordaintzea bananduz gero;\n• ezkontideak banantzen diren kasuetan ondorengoen ondoriozko kenkaria erdi bana (%50) aplikatzea, biek familia-zametarako ekarpena egiten dutenean;\n• erregistratu gabeko bikoteak desegiten direnean, seme-alaben mantenurako urteko kopuruak ordaintzeagatiko kenkaria eta ondorengoengatiko kenkaria onartzeko baldintzak;\n• zerga ordaintzeko modua hautatzeko epealdia;\n• konturako ordainketen edo atxikipenen tratamendua;\n• norbait lanetik iraitziz gero, kalte-ordainen salbuespena aplikatu ahal izateko langilearen eta enpresaren arteko lotura hiru urtez etenda egon beharra.\nTokiko zergen esparruan, kexa batzuk jaso dira ondasun higiezinen gaineko zergaren, trakzio mekanikoko ibilgailuen gaineko zergaren eta hiri-lursailen balio-gehikuntzaren gaineko zergaren aplikazioa dela eta.\nKudeaketa errazteko eta azkartzeko asmoarekin tokiko erakunde batzuek nahitaez helbideratzen dute zerga zor jakin batzuen kobrantza. Batetik, ordaintzeko modu hori nahitaezkoa izatea eta, bestetik, bestelako ordainketa bitartekoen murrizketa, toki entitateen ahalmenen gehiegikeria bat dira, foru araudian estaldurarik ez duena.\nBereziki dramatikoa da, berme hipotekarioa exekutatu ondoren beren etxebizitza galdu duten pertsonen egoera. Hain zuzen, pertsona horiek egoera horretara iritsi dira hitzartutako ordainketei ezin aurre egitearen ondorioz. Batzuetan, pertsona horiek, beren etxebizitza galtzeaz gainera, maileguen zati baten zordunak izaten jarraitzen dute, eta hala eta guztiz ere, ondasunaren transmisioak eragiten dituen zerga-likidazioak ordaindu beharrean aurkitzen dira, zeren eta toki entitateek hiri-lursailen balio-gehikuntzaren gaineko zerga –plusbalioaren zerga izenaz ezagutzen dena– bidaltzen baitiete, ordain dezaten.\nJustizia materialaren ikuspuntutik, jotzen dugu derrigortutako transmisioek zerga horretatik salbuetsita egon beharko luketela. Hori dela eta, gomendio orokor bat egin da, zerga horiek araupetzen dituzten foru arauak eta udal ordenantzak alda daitezen, hain zuzen ere zerga ordaintzetik salbueste aldera ohiko etxebizitzaren gaineko exekuzio hipotekarioen ondoriozko sailen transmisioak.\nAurreko urteetan bezala, kexa ugari eragin ditu Trakzio Mekanikoko Ibilgailuen Zerga erregulatzen duen araudiak ezinduentzat ezarritako salbuespena era murrizgarrian aplikatzeak. Erabateko ezintasuna onartuta daukaten pertsonek salbuespen hori ere erreklamatzen dute.\nEra berean, asko gehitu dira uraren tasaren fakturazioaren inguruko kexak, batez ere hornidura erregularizatzeko prozesuen ondorioz, erabiltzaileen aldaketak higiezina hornitzeko kontratuan ez islatzeagatik.\nUdal batzuek tarifa desberdinak ezartzen dituzte tasen eta prezio publikoen ordainketan, baldintza hobeak emate aldera beren udalerrian erroldatuta dauden pertsonei beste herri batzuetan erroldatuta daudenek dauzkatenen aldean, eta horrela jokatzean ahaztu egiten zaie zerga horren ordainketa subjektu pasiboaren gaitasun ekonomikoari buruzko irizpideetan oinarritu behar dela, eta ez kanpoko beste inguruabar batzuetan; esate baterako erroldan.\n"1. Jabetza pribaturako eta jaraunsletzarako eskubidea onartzen da.\n2. Eskubide hauen funtzio sozialak bere edukia mugatuko du, legeekin bat.\n3. Inori ezingo zaio ondasun eta eskubiderik kendu baliagarritasun publiko edo gizartearen interesarengatik ez bada, beharrezko kalteordainketaren bitartez eta legeek ezarritakoaren arabera".\nJabetza pribaturako eskubidearen edukia, bestalde, eskubide horri Konstituzioan ematen zaion funtzioak mugatzen du. Hori dela-eta, lursail bateko jabeak eraikitzeko jasaten duen muga eta zorua udalaren hirigintzako plangintzarekin bat etorriz erabiltzeko duen betebeharra justifikatu egiten dira gure hiri eta herrien arrazoizko garapenaren gizarte interesarekin.\nGora egin du hirigintzaren kudeaketatik heldutako kexen kopuruak (urbanizazio gastuen ordainketa, berriro bizilekua emateak).\nJabe batzuek zalantzan jartzen dituzte udalen jarduera legitimoak, lanak egiteko edo erabilera aldaketak egiteko baimenak ukatzen dituztenean udal plangintzaren aurkakoak direlako.\nOndare erantzukizunaren irudiak esan nahi du herritarrek ondarean jasandako kalteengatik kalte-ordainak jasotzeko eskubidea dutela horiek zerbitzu publikoen funtzionamenduaren ondorio izan badira, eta horrek oraindik kexak sorrarazten ditu.\nAdministrazio publikoak, orokorrean, ez dira eragindako kalteen erantzukizuna onartzearen aldeko izaten, eta, askotan, beharrezkoa izaten da erantzuteko betebeharraren izaera objektiboa.\nDerrigorrezko desjabetzeen arloan, zenbait kexa aurkeztu dira desjabetutako lursailak itzultzeko eskaerak –hain zuzen ere lursail horiek bere garaian afektazioa eragin zuen xederako erabili ez direlako– izapidetzerakoan geroratzeagatik. Administrazioak, batzuetan, hiru urte behar izan ditu erreklamazio-egileei erantzuteko eskatzen zuten lursail-itzulketa ez dela bidezkoa.\n"4. Umeek nazioarteko euren eskubideak zaintzeko hitzarmenetan ezarritako babesa izango dute".\nBestalde, beharrezkoa da familia ugarienganako arreta bultzatzea, botere publikoen laguntza handiagoa behar baitezakete euren beharrizanak asetzeko. Ez da ahaztu behar familia ugari bakoitzaren atzean, banaka eskubideen subjektu diren eta babes eta estaldura behar duten adingabe gehiago daudela. Administrazio publikoek laguntzak taxutu ditzakete familientzat; esate baterako, familia ugariei onura fiskalak aplikatzea tokiko zergetan hobariak ematearen bitartez.\nBestalde, guraso bakarreko familien babes berezia beharrezkotzat jotzen dugu eta, gure ustez, familia hauek, bi seme-alaba dituztenean, familia ugarien mailarekin parekatu beharko genituzke, Estatuko legeetan jadanik gertatzen den bezala.\nGuraso bakarreko familien elkarte batek helarazi zigun kezkaturik zeudela eskola-esparruan "ikusezinak" zirelako, eta jotzen zuten komenigarria izango litzatekeela eskoletan erabiltzen diren material didaktikoetan errealitate hori islatzea.\nInteresarekin itxaroten dugu berriki onetsitako Familiei Laguntzeko Erakunde arteko III. Planaren garapena. Plan horrek, testuinguruak baldintzaturik dagoenak, lehentasunak ezartzea eskatzen du, sekula baino gehiago. Ados gaude zeharkakotasunaren ideiarekin, zeina plan honetako kontzeptu gidaria baita, bai eta familiei laguntzeko zerbitzuen eskaintza berri baten aldeko apustuarekin ere.\nLana eta familia bateragarri egitea familien kezka nagusietako bat da. Berriz esan beharra daukagu: beharrezkoa da lana eta familia bizitzan uztartzeko neurrientzako laguntzak abian jartzea, egungo araudiarekin une honetan estaldurarik gabe jarraitzen duten langile autonomoentzat.\nBeharrezkoa da herri administrazioetako pertsonalaren lan baldintzen neurri arau-emaileek lanaldia malgutzeko edo berrantolatzeko neurriak barne hartzea, lanaren eta familiaren uztarketa laguntzeko sortu baitira, egungo araudiak eragiten dituen interpretazio zalantzak argitzeko asmoz.\nArartekoaren lehentasunetako bat da, Haur eta Nerabeentzako Bulegoaren bitartez, adingabeen eskubideak –bereziki, ahulenen eskubideak– babestea.\nFamiliaren babesik gabeko haur eta nerabeei dagokienez, beharrezkoa da, udal zerbitzuen partetik batik bat, familiei laguntzeko eta esku hartzeko apustu sendoagoa egitea.\nBestalde, indartu beharra dago foru aldundietako gizarte-zerbitzuek familiekin –bai itxuraz berregitura daitezkeen familiekin eta bai harrera- edo adopzio-familiekin– egiten duten lana.\nKezkagarria da, bestalde, gizarte zerbitzuetan artatutako neska-mutilen emantzipazio-unea, zeren eta familiaren laguntzarik ez dutenez, Administrazioari egokituko baitzaio bitarteko aldi hori egoki egin dadila zaintzea.\nBabesik gabeko adingabeen kasuan, bakarrik dauden adingabe atzerritarren egoera azpimarratu beharra dago. Adingabe horien etorreran 2009an hasitako beheranzko joera berresten bada ere, oraindik ere nahikoa ez den babes sarea edukitzen jarraitzen dute. Berriz diogu larritasun kasuetarako harrera-protokolo bat eduki beharra dagoela. Beharrezkoa da, gainera, ez dadila berriz gerta adingabe horiei, foru-baliabideetatik kanpo ateratzen direnean, zaintza-amaierari edo familia-harreraren amaierari buruzko dokumentaziorik ez emateko jokabidea.\nBestalde, ikusi dugu hobera egin duela babeseko gizarte zerbitzuen funtzionamenduak, bai babesgabetasuneko egoerak detektatzeari dagokionez, bai familia-harrerako zerbitzuetan emandako arretari dagokionez.\nNerabeek beren gurasoen aurka indarkeria erabiltzeko egoeren aurrean, positiboki baloratzen dugu administrazio arlo desberdinetatik taxutzen ari den erantzuna, eta berresten dugu ahalegin handiagoak egin behar direla prebentzioaren arloan eta hasierako faseetako arretaren arloan.\nBestalde, gogoeta egin beharra dago generoko indarkeriaren biktima diren emakumeen seme-alaben egoerari buruz. Momentuz ez dira indarkeria horren biktima gisa aitortzen, berariaz erasorik jasan ez badute.\nBeharrezkoa da ezgaitasunak dituzten ikasleen heziketa beharrizanei erantzun egoki bat ematea; populazio etorkinetik datozen ikasleak, herri ijitoaren ume eta nerabeak eta gizarteak gutxietsitako populaziotik datozenak.\nOrientazio sexual edo genero-identitate desberdineko nerabeek bazterketa egoerak eta gizarteratze zailtasunak pairatzen dituzte. Batzuetan, "jazarpen homofobiko eta transfobiko" deitutakoa oharkabean pasatzen da, berdinen artean detektatutako tratu txarretako egoeren jatorri gisa.\nGarrantzitsua da Administrazioak dibertsitate afektibo eta sexuala kudeatzeko lan planean bere buruari planteatu izana jazarpen homofobikoa detektatzeko tresnak biltzeko beharra.\nKezkagarria da hainbat erakunde sozialen txosten eta azterlanek azaldutako umeen pobrezia egoeraren hazkundea.\nDenboran zehar egindako azterketek erakusten dutenez, haurrek helduek baino pobrezia-arrisku handiagoa dute, eta, areago, arrisku hori handiagoa da haurren talde jakin batzuetan. Pobrezia horrek berekin dakar infraetxeak sortzea, elikadura egokia bermatua ez izatea, hezkuntza eta aisialdiko jarduerarik ezin egin izatea, ikasketak garaia baino lehenago utzi behar izatea.\n"1. Osasuna babestua izateko eskubidea onartzen da.\n2. Aginte publikoen eskuetan dago osasun publikoa antolatu eta babestea, neurri prebentibo eta prestazio eta zerbitzu beharrezkoen bitartez. Legeak ezarriko ditu guztion eskubide eta betebeharrak, honi dagokionez.\n3. Aginte publikoek osasunhezkuntza, hezkuntza fisikoa eta kirola bultzatuko dituzte. Aisiaren erabilpen egokia ere erraztuko dute".\nHerritar batzuk kexu dira osasun prestazioak ukatu zaizkielako prestazio horiek zerbitzu zorroan aurreikusita ez egoteagatik, zeren eta osasun sistema publikoaren erantzukizuna soilik iristen baita legeetan, erregelamenduetan eta bestelako garapen-tresnetan berariaz aurreikusitakora.\nGaixoen kezkagaiak ez dira soilik osasun asistentziaren ingurukoak: itxaron zerrendak bezalako alderdi instrumentalak, zerbitzuen kartera edo prestazioak lortzeko prozedurak, bestea beste.\nBerriro ere pazienteek beren historia klinikoa eskuratzeko arazoak dituztela azaldu da kexetan.\nBatzuetan zail gertatzen da oreka bat aurkitzea osasun administrazioak bere burua antolatzeko ahalmenaren eta erabiltzaileen eskubideen artean; esate baterako, familiako sendagilea edo sendagile espezialista aldatu nahi direnean. Ahal den neurrian, prozedura horiek malguagoak izan beharko lirateke eta, gainera, gaixoari ahal den informazio guztia eman beharko litzaioke.\nBestalde, garrantzitsua da Osakidetzak, inguruabar jakin batzuetan, gaixoei jakinarazi ahal izatea aukerarik badagoela euren egoerak bideratzeko beste mediku baten bigarren iritziari edo aldez aurretiko baimenei lotutako prozeduren bitartez.\nItxaron zerrendekin lotuta jasotako kexek zerikusia izan dute tratamenduekin, bereziki hauekin: ebakuntza kirurgikoak, tratamenduak, bereziki ernalezintasunari lotutakoak, espezialistei egindako kontsultak eta probak egitea.\nEbakuntza kirurgikoetarako itxaronaldiari dagokionez, kexak planteatzen dira ez soilik itxaronaldiaren iraupenarengatik, baizik eta, baita ere, ebakuntza kirurgikoa egingo den datari buruzko informazioa ez emateagatik.\nHalaber, zenbait kexa aurkeztu dira ondare-erantzukizunari buruzko espedienteak izapidetzerakoan gertatutako geroratzeengatik.\nGaixotasun kronikoak dituzten gizabanakoei dagokienez, jarduketa batzuk egin ditugu honako kasu hauetan: linfedema primarioek eta sekundarioek ukitutako pertsonak; metabolismoaren jaiotzetiko gaixotasunak dituzten pertsonak; prebalentzia txikiko gaixotasunak –gaixotasun arraro gisa ezagutzen direnak– dituzten pertsonak; ageneriek ukitutako pertsonak; fibromialgia, neke kronikoa, sentiberatasun kimiko anitza eta elektro-hipersentiberatasuna daukaten pertsonak; eta gaixotasun neuromuskularrak dauzkaten pertsonak.\nAurrerapen batzuk lortu dira kronikotasunaren garapenean. Halere, erakunde-laguntza handiagoa eman behar zaie gaixo horien elkarteei eta haien eskubideen alde lan egiten duten entitateei, eskaintzen dituzten zerbitzuak eta programak bermatu ahal izateko.\nAzkenik, buru-gaixotasuna duten pertsonei dagokienez, deseatzekoa litzateke Buru Osasunaren Estrategian gaixoaren askatasuna murrizten duten neurriak lantzeko protokoloak direla-eta proposatutako ekintzak aplikatzea.\nBuru gaixotasun larriak dauzkaten pertsonen tratamendu anbulatorio ez-borondatezkoa ez da soilik arauen ikuspegitik landu behar; izan ere, oso garrantzitsuak dira lan terapeutikoa, zerbitzuak eskuragarri egotea eta erkidegoan asertibitatez lan egiten duten tratamendu-ekipoak eskuragarri egotea.\n"1. Herritar guztiek dute pertsonaren garapenerako ingurumen egokia izateko eskubidea, baita hura zaintzeko betebeharra ere.\n2. Aginte publikoek baliabide naturalen zentzuzko erabilpena zainduko dute bizimodua babestu eta hobetzeko eta ingurumena konpontzeko, guztien elkartasun ezinbestekoan oinarriturik.\n3. Aurreko atalean ezarritakoa urratzen dutenentzako, zigor penalak ezarriko dira legeak esaten duenaren arabera, edo behar denean zigor administratiboak ere bai, eta eragindako kaltea ordaindu beharko dute".\nKutsadura akustikoari dagokionez, kexa ohikoenak ostalaritzako establezimenduek –taberna, pub, jatetxe, txoko edo sozietate gastronomikoak– sorrarazten dituzten zaratek eragindako arazoen salaketak dira, establezimendu horiek ez dituztelako isolamendu akustikorako neurriak egokitasunez betetzen, edo musika ekipoen gehiegikeriazko erabilerarengatik.\nZenbait kexa jaso ditugu gazteen taldeek elkartzeko saltokiak edo lonja komertzialak gero eta gehiago erabiltzearen ondorioz sortzen diren zaratengatik.\nHala eta guztiz ere, ezin dugu aipatu gabe utzi euskal udal askok emandako erantzun positiboa, neurriak hartu baitituzte tabernetatik edo diskoteketatik edo beste jarduera batzuetatik –arrandegiak, harakindegiak, sozietate gastronomikoak edo izozketa-tailer bat– heldutako zaraten inguruan izapidetutako kexen harira.\nBestalde, behar den irekitzeko edo jarduerarako lizentziarik gabe lanean ari diren jarduerak topatu ditugu, hain zuzen ere klandestinotzat jo beharko liratekeenak. Halakoetan, udal agintariek jarduera itxi lezakete, inguruabarrak direla-eta hori gomendagarria denean, interesdunari entzunaldia eman ondoren.\nBidegi foru sozietateak konpromisoa hartu du, erakunde honek izapidetutako kasu bat dela-eta, bide azpiegitura batetik heldutako zarata arintzeko neurriak hartzeko.\nBeste fenomeno berri bat izan da jarduera batzuen ingurumen-kontrolaren izapidetzean zehar gure esku-hartzeak eragin dituen gatazka sozialei dagokiena; horixe gertatu da, izan ere, erlijio musulmaneko kolektibo batzuek Bilbon eta Gasteizen kultu-egoitza berriak eskatu dituztenean.\nZoruaren kutsadurari eta kutsadura hidrikoari dagokienez, uren eta itsas bazterren kalitateari eragiten dioten isurketekin zerikusia duten kexak kontuan hartu behar dira, bai esparru publiko hidraulikoan, bai itsas-lehortarrean, eta zoruaren kutsadura biologiko eta kimikoetan oinarritutako ingurumenaren aurkako eraginak salatzen dituztenak ere.\nGuraso-talde batek planteatu du ez daudela ados nahitaezkoa izatearekin, Eskola 2.0 programaren barruan, wifi sare baten bidezko haririk gabeko konexioa edukitzea.\nGomendio orokor bat egin da, non adierazten baita beharrezkoa dela administrazio publikoek parte hartzeko mekanismoak susta ditzatela, ingurumenean eraginak dakartzaten jardueren funtzionamendutik eratorritako gatazkak kudeatzeko. Dauden parte-hartze prozesuetan, kalitate-estandar oinarrizko batzuk ezarri behar dira, ingurumen gaietan parte hartzeari dagokionez. Gainera, funtsezkoa da prozeduran interesdunak diren alde guztiek emaitzari buruzko komunikazioa jasotzea. Informazio horren barruan, honakoak sartu behar dira: erabakiari buruzko informazioa, egindako alegazioei buruzko informazioa eta parte-hartze prozesuaren gaineko inferentziari buruzko informazioa.\nAzkenik, oraindik alternatiba guztiak irekita daudelarik ingurumen-gaietan parte hartzea funtsezko elementua da erabaki on bat hartuko dela bermatzeko.\n"Aginte publikoek minusbaliatu fisiko, sentimenezko eta psikikoentzako prebentzio, tratamendu, birgaitze eta gizarteratze politika egingo dute. Behar duten zainketa espezializatua eskainiko die, eta laguntza berezia emango die, izenburu honetan hiritar guztientzat ezarri diren eskubideak erabili ahal izan ditzaten".\nEzgaitasunen bat duten pertsonek eguneroko bizitzan zailtasun handiak izaten jarraitzen dute hori berdintasunezko baldintzetan garatu ahal izateko, arazoak baitituzte hirian ibiltzeko, erabilera publikoko eraikinetara sartzeko, garraioa erabiltzeko edo lanpostua eskuratzeko.\nNabarmentzekoa da berriki onetsi dela abuztuaren 1eko 26/2011 Legea, Arauak Ezgaitasuna duten Pertsonen Eskubideei buruzko Nazioarteko Itunaren arabera egokitzekoa. Lege horrek, izan ere, eredu-aldaketa bat dakar, legea onetsi den unetik aurrera ezgaitasuna duten pertsonak eskubideen titularrak direlako eta ez soilik laguntza-politiken xedea.\nIngurune fisikoaren edo hirigunearen eta eraikinen irisgarritasuna dela eta, oraindik ere ezgaitasunen bat duten pertsonek kexak jartzen dituzte erakunde honetan.\nHornikuntza publikoak eta ekipamendu kolektiboak erabili ahal izateko eskubideak berarekin dakar egon daitezkeen arkitektura-oztopoak deuseztatzea. Adibidez, esanguratsua da horrelako oztopoak egotea buru-osasuneko zentro baten sarbidean.\nAsko aurreratu bada ere, garraio publikoaren irisgarritasun unibertsala da ezgaitasunen bat duten pertsonen aldarrikapen nagusietako bat, eta erronka handi bat, Euskal Autonomia Erkidegoan garraio publikoko zerbitzuak kudeatzen dituzten enpresetako eragileek aurre egin beharrekoa. Hori guztia egiaztatu ahal izan dugu erakunde honek EAEko garraio publikoaren sistemaren irisgarritasunari buruz egin duen txosten-diagnostikoan.\nTxosten horretan egiaztatzen da irisgarritasunaren arloko kalifikazio ona merezi dutela Bilboko metroaren sistemak edo tranbien sistemek, eta, aldiz, trenbide-garraioak ia irisgarritasunik batere ez duela. Errepide bidezko sistemak ere ez dira sobera egokiak, irisgarritasun graduari dagokionez, kontuan hartzen bada autobus terminal nagusien egoera, bai eta EAEko lurralde osoko geralekuen egoera ere.\nBaldintza berberetan emango den hezkuntza eta prestakuntza da sistemaren beste oinarrizko zutabeetako bat ezgaitasunen bat duten pertsonak erabat eta aktiboki gizartera daitezen. Nolanahi ere, hezkuntza-errealitateak asko falta du helburu hori lortzeko; hala egiaztatu dugu, esate baterako, zeinu-hizkuntzaren interpreteak behar dituzten entzumen urriko pertsonek egindako kexak bideratzean.\nBerriz nabarmendu behar da ahalegin handiagoak egin behar direla hezkuntza premia bereziak dituzten adingabeentzako hezkuntza-erantzunean.\nZergei buruzko araudiak zerga-onurak ezartzen ditu (salbuespenak, hobariak, murrizketak...). Horien bidez, batetik konpentsatu egin nahi dira ezgaituren bat duten familiak, gastu handiagoa egin behar izaten baitute, eta, bestetik, familia horiei eragiten dien ahalmen ekonomiko txikiagoari erantzun asmo zaio. Alabaina, gaur-gaurkoz dauden onuren aplikazioa kasu askotan interpretazio formalisten baitan dago. Horri dagokionez, uste dugu une oro interpretazio finalistak aldeztu behar direla, ezgaitasuna duten pertsonei onura horietaz baliatzeko modua emateko, baldin eta horretarako oinarrizko betekizunak betetzen badituzte.\nAzkenik, adierazi nahi dugu komunikazioaren irisgarritasuna bermatuko duten neurri teknikoak hartu behar direla. Horregatik, gure ustez erabakigarria da botere publikoen jarduerak komunikazioan irisgarritasun-baldintzak ezartzera bideratzea, horrela ziurtatuko baita ikusmen eta entzumen urriko pertsonek diskriminatuak ez izateko eta aukera berberak izateko duten eskubidea benetakoa eta eraginkorra dela. Horrela, garraio publikora iristeko erraztasunari buruz, egiaztatu da ez dagoela inolako bitartekorik komunikazio zailtasunak dituzten pertsonen irisgarritasuna bermatzeko. Era berean, egiaztatu dugu eraikin publikoetako arreta-guneak kokatzen diren lekuetan informazioa eta komunikazioa erraztuko duten baliabide teknikoen hutsa, hezkuntza, osasun eta baliabide sozialen irisgarritasunari dagokionez.\nAzkenik, adierazi behar da egungo gizarte sareak ia eskuraezinak direla zentzumen ezgaitasunen bat duten pertsonentzat.\nHorrez gain, herri-administrazioetako web orrialde asko eskuraezinak dira zentzumen ezgaitasunen bat duten pertsonentzat.\n"Aginte publikoek, pentsio egoki eta aldizka eguneratuen bitartez, adineko pertsonen nahikotasun ekonomikoa bermatuko dute.\nEta familiaren betebeharrak alde batera utzita, euren ongizatea sustatuko dute gizarte zerbitzu sistema baten bitartez, osasun, etxebizitza, kultura eta aisialdiko arazo espezifikoak konpontzeko".\nAdintsuen taldea gero eta ugariagoa da, euskal biztanleen ia %20 hartzen du, bizi-itxaropena areagotu egin delako. Horrez gain, oso talde heterogeneoa da; izan ere, batetik, autonomia pertsonala eta gizartean aktiboki esku hartzeko gai diren pertsonak barne hartzen ditu, eta, bestetik, autonomia pertsonala oso mugatuta duten menpeko pertsonak.\nHerri-administrazioek bere egin behar dute zahartze aktibo eta osasuntsuaren ideia, eta adintsuen bizimodu aktiboa eta autonomoa sustatu behar dute, ez bakarrik pertsona horiek bizi-kalitate hobea izan dezaten, baizik eta baita ere gizarte-zerbitzuak iraunarazten laguntzeko. Ikusmolde horren oinarria da adineko pertsonen independentzia, partaidetza, duintasun, laguntza zein auto-errealizazio printzipioak onartzea. Administrazio publikoek zahartze aktiboa sustatzeko zehaztutako neurriak gauzatu egin behar dira.\nIaz nabarmendu genuenez, adineko pertsonek jasaten dituzten tratu txar egoerak, bereziki, psikologikoak, guztiz azaleratu gabeko egoerak dira, eta, hortaz, tratu txarrak prebenitu eta antzemateko neurriak hartu behar dira.\nOso kezkagarriak dira Eusko Jaurlaritzako Enplegu eta Gizarte Gaietako Sailak eginiko azterlanaren emaitzak. Izan ere, azterlan horren arabera, susmoa zegoen gure erkidegoan 60 urtetik gorako 13.249 pertsonak tratu txarrak –bereziki psikologikoak– pairatzen ari izateari buruz. Hori dela eta, oso positiboa da sail horretan egindako kanpaina, adineko pertsonen aurkako tratu txarrei aurrea hartzeko eta tratu txar horiek ikustarazteko.\nOsasun eta gizarte arreta aldibereko, koordinatu eta iraunkorrerako beharrak, arretaren jarraitutasun printzipiorako doituta, garrantzi berezia hartzen du adinekoen kasuan, eta bereziki menpekotasuna duten adinekoenean.\nOraindik ere zenbait gabezia daude egoitzetako arretari dagokionez.\nBerriro ere agerian jarri da hiru alde handiak daudela foru aldundiek adineko pertsonentzako egoitzen plazetarako ezartzen dituzten prezio publikoen zenbatekoen artean. Gizarte zerbitzuei buruzko legea garatzeko araudian, prezio publiko horien artean orain dauden aldeak gutxitzeko joera izan beharko lukete.\nAdineko pertsonek erakutsi dute nahiago izaten dutela, ahal dela, beren etxean gelditu, mendetasun-egoerari aurre egin ahal izateko. Hori lortzeko, indartu egin behar dira xede horretara bideraturiko neurriak; esate baterako, telelaguntza zerbitzua, etxez etxeko laguntza, etxebizitzen egokitzea, eguneko zentroak, egoitzetan eta eguneko zentroetan aldi baterako egonaldiak eta asteburukoak eskaintzea, bono-taxi zerbitzua...\nFamilia-inguruneko zainketetarako prestazio ekonomikoa lehenesterakoan izan den goraldiak eta prestazioen guztizkoan egoitza-arretak izan duen beherakadak berresten dute nahiago izaten dela mendetasun egoeran dagoen adineko pertsonak beren etxean geratzea.\nGure burua zoriondu beharrean gaude, Eusko Jaurlaritzak telelaguntza zerbitzua bere gain hartu duelako, eta horrek orain arte antzemandako hainbat arazo amaitzea ekarriko duelako; izan ere, zerbitzua jaso ahal izateko eskakizunak malguagoak izango dira eta zerbitzua hobetzeko aukerak ere egongo dira.\nAtal honek Euskal Autonomia Erkidegoko eskubideen babesaren egoeraren balioespena biltzen du, hala eskatzen baitu Arartekoaren jarduna arautzen duen legeak. Legearen egitura Konstituzioak ematen dituen eskubide guztietan datza, baina, laburbilketa atala izanik, ez ditu Arartekoaren erakundearen ekintzek sorrarazten dituzten gai guztiak agortu nahi, logikoa denez.\nHalaber, bereziki behartsuak diren eta eskubideetan urradurak jasateko aukera gehiago dituzten talde batzuei eragiten dieten gaiak azter daitezke txostenen honen III. atala aztertuz.\nBestalde, V. atalari esker eskubide batzuk aztertu ahal izango ditugu, 2011n egindako txosten monografikoen bitartez edo lantze fasean daudenen bitartez.\nEdonola ere, espero dugu atal honetan eta txostenaren gainerakoetan bildutako diagnostikoa lagungarri izatea botere publikoentzat herritarren eskubideen defentsan neurri zehatzetan sakontzeko, bereziki egungo krisi ekonomikoko egoera eta egoera horrek pertsonen eskubideetan duen eragina direla eta.


Mexikoko sukaldaritza gustuko duzu? 2.000 errezetatik gora digitalizatu dituzte! — Gaztezulo\nMexikoko sukaldaritza gustuko duzu? 2.000 errezetatik gora digitalizatu dituzte!\nMexikoko sukaldaritza gustuko duzu? 2.000 errezetatik gora digitalizatu dituzte! San Antonioko Texasko Unibertsitateak Mexikoko sukaldaritzako bi mila errezeta baino gehiago digitalizatu ditu, XVIII. mendetik gaur egunera arte https://www.gaztezulo.eus/albisteak/mexikoko-sukaldaritza-gustuko-duzu-2-000-errezetatik-gora-digitalizatu-dituzte https://www.gaztezulo.eus/albisteak/mexikoko-sukaldaritza-gustuko-duzu-2-000-errezetatik-gora-digitalizatu-dituzte/@@download/image/intro-1585677665.jpg\nSan Antonioko Texasko Unibertsitateak Mexikoko sukaldaritzako bi mila errezeta baino gehiago digitalizatu ditu, XVIII. mendetik gaur egunera arte\nJanaria bera iragankorra izan daitekeen arren, jateko esperientzia ez. Oroimenean iltzaturik gordetzen den zerbait izaten da , eta memoria bizirik mantentzeko modu zoragarri bat. Zer politagorik belaunaldi-belaunaldi errezetak gordetzea eta transmititzea baino?Errezetak komunitate baten eta janariarekin erlazionatzeko dituen moduen adierazpen kulturala dira, errezeta jakin baterako zein osagai mota diren onenak, bertsiorik onena lortzeko metodoak eta aholkuak eta abar.\nHori da hain zuzen munduko sukaldaritza ezberdin eta konplexuenetako bat kontsideratzen den Mexikoko sukaldaritzaren kasua. San Antonioko Texasko Unibertsitateko Liburutegi Sareko Bilduma Bereziek bi mila errezeta baino gehiago ondu eta digitalizatu dituzte, 1789tik gaur egun arte. Bildumaren izena Recetas: Cocinando en los tiempos del coronavirus. Halaber, aipatu behar da bilduma honetan dauden errezetak eskuz idatzitako errezeten transkribapenak direla.\nBildumako lehen errezetak postreak dira, bigarrenak plater nagusiak eta hirugarrenak aperitiboak eta edariak. Bestalde, lehen liburua gaztelaniatik ingelesera itzuli zen eta pdf eta ePub formatuetan dago eskuragarri.\nAzkenik, aipatzekoa da errezeta digitalizatuek ez dituztela kozinatzeko modu tradizionalenak modernizatzen. Hitzaurrean esaten den bezala: "XIX. mende hasierako eskuz idatzitako sukaldaritza liburu askok irakurleak eskarmentu handiko sukaldariak direla egintzat jotzen dute". Kozinatzeko moduak ez modernizatzeko erabakia, jatorrizko errezetei ahalik eta leialenak izateko interesari erantzuten dio.


Planak - Gizarte Zerbitzu - Eusko jaurlaritza - Euskadi.eus\nFAMILIA ZAINTZAILEEI LAGUNTZEKO ESTRATEGIA SOZIOSANITARIOA 2021-2030 (PDF, 581 KB)\nEUSKADIKO HIRUGARREN SEKTORE SOZIALA SUSTATZEKO ESTRATEGIA (PDF, 5 MB)\nEUSKADIKO HIRUGARREN SEKTORE SOZIALA SUSTATZEKO ESTRATEGIA. 2018-2020ko Legealdiaren Plana (PDF, 2 MB)\nGIZARTE ZERBITZUEN PLAN ESTRATEGIKOA.\nGizarte Zerbitzuei buruzko abenduaren 5eko 12/2008 Legearen 35. artikuluak honako hau ezartzen du: ?lau urtez behin, Eusko Jaurlaritzak, bere koordinazio-eskumenak erabiliz, Euskal Autonomia Erkidegoko Gizarte Zerbitzuen Plan Estrategikoa egingo du, foru-aldundiekin eta udalekin koordinaturik. Plan horren bidez planifikatuko ditu Gizarte Zerbitzuen Euskal Sistemaren helburuak lortzeko beharrezkoak diren eta sistema horrek ahalik eta ondoena lan egiteko beharrezkoak diren prestazioak, zerbitzuak, programak eta bestelako jarduerak, lege honetan jasotako finantza-bitartekoen eta finantza-formulen barruan?.\nGizarte Zerbitzuen Plan Estrategikoa Euskal Autonomia Erkidegoaren Gizarte Zerbitzuen Mapara bilduko da, eta horren esparruan zehaztuko dira Plana autonomiaren lurralde osoan antolatzeko oinarriak.\nGizarte Zerbitzuen Plan Estrategikoak, besteak beste, honako hauek bildu beharko ditu: gizarte-premien diagnostikoa eta horien bilakaeraren aurreikuspena, lortu beharreko helburuak eta helburuak lotzeko ildo estrategiko eta ekintza egokiak, sektore publikoak eta itunpeko pribatuak zerbitzuak ematean duten parte-hartzeari buruzko orientazioa, beharrezko koordinazio-neurriak, plana sistematikoki eta etengabe ebaluatzeko mekanismoak (gizarteak ebaluazio horretan parte har dezan bermatuz); hori guztia 5. artikuluan aipatutako gizarte-zerbitzuen sarea eratzeko azken helburuarekin, Legearen 7.a) artikuluan ezarritakoari jarraiki. Azkenik, Gizarte Zerbitzuen Euskal Sistema osatzen duten prestazio, zerbitzu, programa eta jardueren kalitatea hobetzeko tresna eta prozedurak hartu beharko ditu aintzat, 76. artikuluan aipatu direnak.\nGizarte Zerbitzuen Plan Estrategikoarekin batera, memoria ekonomikoa aurkeztu behar da, Gizarte Zerbitzuen Euskal Sistemaren Prestazio eta Zerbitzuen Katalogoan eta Zorroan aurreikusitako prestazio eta zerbitzuak pixkana-pixkana ezartzearekin zerikusia duen kostu ekonomikoari buruzko aurreikuspenak zehaztu beharko dituena, Euskal Autonomia Erkidegoaren Gizarte Zerbitzuen Mapan bildutako zabaltzeko biztanleria-irizpideei jarraiki.\nEusko Jaurlaritzak, Gizarte Zerbitzuen Plan Estrategikoa onartzen duenean, Eusko Legebiltzarrari emango dio horren berri.\nEUSKAL AUTONOMIA ERKIDEGOKO GIZARTE-ZERBITZUEN PLAN ESTRATEGIKOA 2016-2019.pdf (PDF, 4 MB)\nEAE-KO GIZARTE ZERBITZUEN I. PLAN ESTRATEGIKOARI BURUZKO EBALUAZIOA (PDF, 3 MB)\nZAHARTZEN DIRENEN ONGIZATEAN ETA TRATU ONEAN AURERA EGITEKO EHUN PROPOSAMEN. Egintza Plan baten oinarriak.\nGemma Zabaleta Eusko Jaurlaritzako Enplegu eta Gizarte Gaietako sailburuak "Zahartzen direnen ongizatean eta tratu onean aurrera egiteko ehun proposamen" izeneko dokumentua aurkeztu du irailaren 30ean. Dokumentua egiterakoan Euskadiko administrazio publikoek eta gizarteko elkarteen ordezkariek parte hartu dute. Aurkezpen horrekin, proposamenei buruz beste gogoeta-, eztabaida- eta gizarteratze-prozesu bat irekitzen da gizarte osoan, eta hori datorren urtearen hasiera-aldean amaituko da, behin betiko dokumentua onartzen denean.\nLan berritzailea da, adinekoen partaidetza aktiboa ahalbidetzen duen gizartea eraikitzeko helbura duena, partaidetza hori herritarren artean onartua eta baloratua izateko moduan Dokumentuaren ardatza arreta eskaintzeko formula berrien bilaketa da, formula horien bidez adineko pertsonak beren ingurune ohikoenean atxikitzeko, beren errealitate sozial, kultural eta ekonomikotik hurbil, kolektiboak berak behin baino gehiagotan azaldutako xedea, alegia.\nHelburua zera da: errealitateari egokitzen zaion zahartzaroaren irudia helaraztea gizarteari, mendetasunarekin, gaixotasunarekin eta gizarte-kargarekin lotzen duen estereotipoa alde batera utzita. Lortu nahi den irudi horrek, gizarte-erantzukizun partekatutik eta autonomia pertsonalaren ezagutzatik abiatuz, adinekoek gizarteari egiten dioten ekarpen garrantzitsua balio neurgaitza duen gizarte-ondasun gisa baloratu behar du.\nZahartzen diren ongizatean eta tratu onean aurrera egiteko ehun proposamen (pdf, 4,79MB)\nEranskina (pdf, 66Kb)


Antziñako denboretan Abadiño deritzan Bizkaiko erri baten senar-emazte aberats batzuek bizi ziran jauregi edo torre aundi batean. Gaur ere zutik dago jauregi ori Muntxaraz deritzaion auzoan, eta abadiñotarrak «Muntxaraz'ko palazijua» deitzen diote. Ez da besteak bezelakoa, lau kuadroko zimenduak eta oso garai edo altua. Ormak metro t'erdi inguroko lodiera dute.\nSenar-emazte abek ez zuten aurrik eta jauregia ta beste ondasunak uzteko, aurrak nai zituzten, emazteak batez ere.\nEgun baten emazteak birao aundi bat esan zuan, au da: «Nik alaba bat izan nai det ogeitabat urte dituanean inpernuko etsayak eramango ba'du ere».\nEta alaba izan zuan, oso ume ederra ta zoragarria. Mari jarri zioten izenez. Alaba jayo ta laister il zan aita.\nEmezortzi urte zituanean ez zan ez Bizkaya'n ez Euskalerri guztian Mari bezelako neskatxik. Liraña, egokia, ta edertasun arrigarriduna: begi berdiak, illia urre kolorekoa... Aberastasunak ere bai zituan ugari baña iñork ez zuen nai beraki ezkondu. Bere edertasun eta izate guztiak maitetasunen ordez bildurra sortzen zuan.\nOgei urte bete zituanean, ama estutzen asi zan. Beteko ote zan berak esan zuan maldizioa? iAi Zer emango leuken alaba ezkontzearren! Baña senargairik iñundik ez.\nOgeitabat urte urreratzen asi ziranean, amak bildurrez beterik kristalezko gela bat egiñ zion, eta etxeari burnizko atea (gaur ere «Muntxaraz'ko palaziyuak» burnizko atea dauka) eta kristalezko gelatik erteten ez zion utzitzen alabari Baña guzia alperrik!\nMari'k ogeitabat urte bete zituan egunean eta une berean, inpernuko etsaiak artu eta aidian Anboto'ko leiza zulora eraman zuan. (Anboto, Abadiño'n dagoan aitz aundi bat da). Eta arrezkero an bizi da eta augaitik esaten diote «Anboto'ko andrea» edo «Anboto'ko Mari».\nAbadio'ko artzai zar batek esan zidan ostiral arratsalde danetan ertetzen zala iru-iruretan leiza zulotik kanpora, eta urrezko orraziakin illea orrazten duala. Berak ez duala iñoiz ikusi, baña bere aitonak ala esaten zuala, eta beste artzai batzuek ere bai. Eta beiñ baño sarriagotan udaberriko illuntzietan sua ta argia dariola ikusi zutela Anboto'tik Udalaitz gallurrera joan da etorri egiten.


Kamerak «leku publikoan» jarri zituela argudiatu du Bernadek | Gizartea | Berria\nKamerak «leku publikoan» jarri zituela argudiatu du Bernadek\nBi pertsona epaitzen ari dira Iruñeko Erorien Monumentuan eskuin muturreko talde batek eginiko ekitaldi bat grabatzeagatik\nClemente Bernad eta Carolina Martinez, Iruñeko epaitegira sartu aurretik, atzo. IDOIA ZABALETA/ FOKU Tamaina handiagoan ikusi\nAtzo goizean hasi zen Carolina Martinez eta Clemente Bernad dokumentalgileen aurkako epaiketa, Iruñeko Epaitegiko zigor salan. Sekretuak jakinarazi izanaren delitua leporatzen diete biei, Gurutzearen Zaldun Boluntarioen Anaidiak Iruñeko Erorien Monumentuan erabiltzen duen kriptan baimenik gabe grabatzea leporatuta. Fiskaltzak bi urteko espetxe zigorra eskatu du epaitu bakoitzarentzat, eta 12.000 euroko isuna. Akusazio partikularrak, berriz, bi urte eta sei hilabeteko kartzelaldia eta 12.000 euroko isuna.\nHerritar andana elkartu zen epaitegiaren atean, auzipetuei babesa adierazteko. Bernadek eskerrak eman zizkien bertaratuei, eta adierazi zuen dokumentalaren bidez Iruñeko Erorien Monumentuari buruzko eztabaida sustatu nahi zutela. Martinezek, bestalde, urte gogorra izan dela nabarmendu zuen, eta justizian «itxaropena» duela.\nGurutzearen Zaldun Boluntarioen Anaidiko kide batek jarri zuen salaketa, 2016ko martxoaren 18an, talde gisa egiteko Artzapezpikutzaren baimena behar zuelako. Salaketan diotenez, auzipetuek bideokamera txikiak eta ahots grabagailuak ezkutatu zituzten kriptako aireztatze saretan.\nErorien Monumentua Iruñeko Udalarena da, 1997an Artzapezpikutzarekin sinatutako hitzarmen baten ondotik. Egun eraikina publikoa den arren, Artzapezpikutzak beretzat gorde zuen kripta erabiltzeko eskubidea. Eta horrek Gurutzearen Zaldun Boluntarioen Anaidiari uzten dio berau erabiltzeko aukera.\nGertaerak jazo zirenean, A sus muertos (Beren hildakoei) Erorien Monumentuari buruzko dokumentala grabatzen ari ziren Bernad eta Martinez. Bernadek atzoko auzi saioan onartu egin zuen kriptako aireztatze saretaren barruan kamerak jarri izana. Adierazi zuen kamerak udalaren eremuan jarri zituela, eta argi utzi eraikina grabatzeko baimen guztiak zituela. «Udalean, monumentua grabatzeko baimena eskatu nuen. Zilegi ikusten nuen saretaren atzean nik kamera bat jartzea». Kamerak berak bakarrik jarri zituela adierazi zuen, eta Martinezi gerora eman ziola egindakoaren berri. Akusatuaren arabera, egun horretan ikusi zuen aireztatze sareta, eta une hartan bertan hartu zuen han kamerak jartzeko erabakia. Adierazi zuen kamera horiekin Gurutzearen Zaldun Boluntarioen Anaidiak hilabetero egiten duen mezako irudi «artistikoak» lortu nahi zituela. Nabarmendu zuen kamera ezarri zuen lekutik aldarea eta Jose Sanjurjoren hobia —1936ko gerra hasi berritan hildako militar frankista— «bakarrik» ikus zitezkeela.\nGraba zitekeen eremua\nMartinezek, berriz, azaldu zuen hurrengo egunean izan zuela Bernadek jarritako kameren berri. Dena den, Bernaden bide beretik jo zuen bere deklarazioan: «Baimena geneukan udalarena zen eremuan grabatzeko, eta aireztatze sareta eremu horretan dago». Kripta giltzaz itxi gabeko toki bat zenez «graba zitekeen eremua» zela uste zutela adierazi zuen: «Atea irekita zegoenez, sartzeko baimena genuela ulertu genuen. Ez ginen sartu ateak itxita zeuden eremuetan».\nEpaiketan, akusatuez gain, Gurutzearen Zaldun Boluntarioen Anaidiko bi kidek, ikerketa egin zuten poliziek eta Iruñeko Udaleko Kultura Saileko teknikariek deklaratu zuten, lekuko gisa. Kamerak aurkitu zituen anaidiko kideetako batek babestutako lekuko gisa parte hartu zuen. Gaur zen bukatzekoa epaiketa, baina defentsak eskatutako bi lekuko azaldu ez zirenez, eten egin dute: abenduaren 12rako jarri dute hurrengo auzi saioa.\nEpaitegitik atera ondoren, komunikabideen aurrean solastatu zen berriro Bernad. Berretsi zuen jarritako kameren helburua kriptan egiten ziren mezak grabatzea zela, dokumentalean sartzeko. Gainera, nabarmendu zuen kamerak «leku publiko» batean zeudela, eta erabilitako aireztatze sareta anaidiko kide batek egin zuela, «baimenik gabe».\nSaioa hasi baino lehen, epaiketa bertan behera uzteko eskatu zuen defentsak. Anaidiaren intimitatea urratzea egozten die fiskaltzak bi akusatuei; defentsaren arabera, ordea, talde horrek ez du akusazio partikularraren rola bete, salaketa norbanako batek aurkeztu baitzuen, eta uste du prozesuak ez duela sostengu juridikorik.


08 iraila, 2011 Kate Motzean 630\nMarian Bidegain, Maizpideko zuzendaria.\n“Erabiltzen ez den hizkuntzak ez du ezertarako balio”\nLazkaoko Maizpide euskaltegiaren zuzendaria da Marian Bidegain gabiriarra.\nUda euskara ikasteko garai egokia al da?\nEz dago garai txarrik euskara ikasteko.\nEta Maizpidera etortzeko?\nBai, opor usaina edukiagatik gogor lan egiten da.\nNondik etortzen dira ikasle gehien?\nGezurra badirudi ere, oraindik ere gipuzkoarrak dira nagusi gurean.\nUrrunetik etorritakoak izango dituzue orain ere. Nongoak?\nBai, hala da. Internazionala da Maizpide, orain ere baditugu mordoxka bat: Mexikokoak, Pakistangoa, Alemaniakoak, Errusiakoak, Ingalaterrakoa, Frantziakoak, Poloniakoak, Boisekoak, Bartzelonakoak, Madrilgoa, Leidako…\nIkasle mota berdina al dira urte osoan daudenak eta udan datozenak?\nEz dago alde handirik, egia esan, denek ikasi nahi dute azkar, lehenbailehen.\nAzken 20 urteetan ikasleen profila aldatu al da?\nBai, jakina, asko aldatu da, gizartea bera aldatu den neurrian.\nLazkaon entzundakoa: “Ondoko mahaikoak ez dira lazkaotarrak. Maizpidekoak izango dira. Ez dira Maizpidekoak erdaraz ari dira eta”. Bada, bai, Maizpidekoak ziren.\nEz da, bada, ohikoa. 1. urratsekoak ote ziren? Egun txarra izan eta erdi etsita ote zeuden?…\nUztaileko gauetan, Lazkaoko plazan: antzerki, musika, bertsolari… Maizpideko ikasleak eta lazkaotarrak. Harremanik sortzen al da?\nOrain 20 urte baino nekezago, baina, tira… gure ahalegin faltagatik, behinik behin, ez da izango.\nZenbat bikote sortu ditu Maizpidek?\nAuskalo! Ez dugu horren kontadurik eraman.\nEta bikoterik desegin al du?\nBarrea eta negarra gertu izaten dira.\nZer esango zenieke ondorengo pertsonei:\nEuskara oso hizkuntza zaila da.\nHizkuntzak guztiak dira zailak edota errazak!\nEuskara badakit, baina lotsa ematen dit hitz egitea.\nErabiltzen ez den hizkuntzak ez du ezertarako balio.\nEz daukat euskara ikasteko denborarik.\nAitzakia gutxiago! Gaur horrek ez du balio, euskara ikasteko modu asko daude.\nA mí dame el título y déjate de chorradas.\nTxorrada horiek kontuan hartuta bidea motzagoa da titulua lortzeko ere, hor dago koxka!\nZuretzat zer da euskara?\nKomunikatzeko nire hizkuntza\nGabirian biziko ez bazina?\nOso behartuta beharko luke beste nonbait bizitzea, eta herri min handia izango nuke.\nOporretarako leku bat:\nKonpainia onean, edozein toki.\nIrakurtzea eta gurutzegramak eta sudokuk egitea.\nEuskal Herri euskalduna. Ez ahal da amets hutsean geratuko!\n« Irrien Lagunak klubaren aterpetxea Zerainen dago\nJean Christophe Jouchoux automodelismo mekanikaria eta gidaria »


Francisco Repullo, Espainiako Biogas Elkarteko lehendakariordea | Consumer\nFrancisco Repullo, Espainiako Biogas Elkarteko lehendakariordea\nNekazaritza- eta abeltzaintza-hondakinetatik lortutako biogasek urtean 400.000 etxetarako elektrizitatea sor lezakete Espainian.\nIrudia: Francisco Repullo\nBiogasaren ekonomia- eta ingurumen-abantailek Alemania (milaka energia-instalazio ditu) edo Suedia (erregai hori erabiltzen duten ibilgailuak erosteko diru-laguntza ematen du) konbentzitu zituzten. Espainian, ordea, ahalmen izugarria izan arren, ia ez da erabiltzen. Hala dio Francisco Repullo Almagrok, AEBIG Espainiako Biogas Elkarteko lehendakariordeak, eta lehen pertsonan ezagutzen ditu aipatzen dituen zailtasunak: INPEReko jabekidea da eta kontseilari delegatua. Ingeniaritza horrek duela gutxi biogas-instalazio bat jarri du martxan Requenan (Valentzia).\nZeri esaten zaio biogas?\n“Energia berriztagarri elektrikoa eta termikoa merkatu-kostuetan ekoizteko aukera ematen du biogasak”Energia-ahalmen handiko gas erregaia da, materia organiko biodegradagarrien hartziduratik lortua. Energia “garbia” da, eta, erregai fosilak ordezkatzean, karbono dioxidoa (CO2) isurtzea ez ezik, metanoa ere saihesten du, co2-a baino hogei aldiz gehiago kutsatzen baitu. Ingurumen eta ekonomia aldetik dituen abantailak eztabaidaezinak dira: energia berriztagarri elektrikoa eta termikoa merkatu-kostuetan ekoizteko aukera ematen du, urteko egun bakoitzean kopuru handietan eskura daiteke, kanpoko egoitzak ezabatzen ditu (ez da inportatu behar), hondakinak tratatu eta balorizatzen ditu, eta landa-eremuak garatzen laguntzen du.\nBadu loturarik gas naturalarekin?\nGas naturala energia-iturri ez-berriztagarria da. Jatorri fosileko materia organikoen degradaziotik dator, hala nola petrolio-hobietatik.\nNola atera etekina biogasaren kontsumitzaileei?\n“Etorkizun hurbilean, kontsumitzaileek biogasa erabil dezakete beren ibilgailuetan”Biogasaren kontsumitzaile potentzialak guztiok gara: elektrizitatearen, gasaren eta garraio publikoen erabiltzaile gara, eta, etorkizun hurbilean, gure ibilgailuen gidari.\nErregai hori autoetan erabili ahal izango da?\nEspainian dagoeneko erabiltzen dira zenbait herritan garraio publikoa erabiltzen duten ibilgailuak. Baina galdera da noiz erabili ahal izango den erregai gisa ibilgailu pribatuetan, Suedian bezala. Herrialde horretan, biogasaren erabilera sustatzen da, “eko-car” izeneko automobila erosteko diru-laguntza emanez, eta hirietan doako aparkalekua eskaintzen da.\nZer espero du biogasak Espainian?\n“Suedian biogasa erabiltzea sustatzen da, automobila erosteko diru-laguntza emanez”Itxaropenak oso handiak dira. Eskuragarri dauden nekazaritza- eta abeltzaintza-hondakinekin sor litekeen biogasarekin bakarrik, urtean bost milioi MW/h baino gehiago sortuko lirateke, hau da, 400.000 etxebizitza baino gehiago urtean. Eta egunero sortzen diren milaka eta milaka tona minda kudeatzea erronka handia da.\nEta mundu osoan?\nEuropan zentratuz gero, Alemaniak horrelako 4.000 instalazio baino gehiago ditu. Austriak, Suediak, Danimarkak edo Italiak biogasa bikain aprobetxatzen dute.\nZer biogas-instalazio nabarmenduko zenuke Espainian?\n“Alemaniak 4.000 energia-instalazio baino gehiago ditu biogasarekin”Digestore anaerobioen arloan gutxi daude oraindik, baina frogatu dute eraginkorrak direla hondakinak tratatzeko eta energia berriztagarria sortzeko. Katalunian instalazioak daude, eta joan den uztailean hasi zen ekoizten ordura arte eraikitako herrialdeko handiena.\nZer ezaugarri ditu landare berri horrek?\nRequenan (Valentzia) dago, eta urtean 4.000.000 kW/h sortzeko gaitasuna du (850 tona petrolio urtean). 500 kW/h-ko motor-sorgailua da, eta substratu nagusi gisa behi-simaurraren digestio anaerobioaren bidez sortutako biogasaz elikatzen da. Gainera, antzeko energia termikoa sortzen du. Sortzen diren digestatoak, solidoak zein likidoak, mantenugai askoko bioongarri gisa aprobetxatzen dira. Instalazio horri esker, urtean 2.800 tona CO2 gutxiago isurtzen dira atmosferara. INPER ingeniaritza espainiarrak proiektatu eta eraiki du, Alemaniako IHB enpresarekin lankidetzan.\nBeste landare batzuen kasuak aipatzen zituen Europan. Zer garapen du?\n“Suedian edo Austrian biogasa injektatzen da gas naturalaren sarean araztu ondoren”Alemanian 10 MW/h baino gehiagoko instalazioak eraikitzen dira. Italian sektorearen benetako hedapena dago, batez ere oso tarifa onuragarriak direla eta. Hurrengo urratsa, Suedian edo Austrian gertatzen den bezala, biometanoa da: gas naturalaren sarean araztu ondoren biogasa injektatzea. Halaber, banaketa-sare lokalak sortzen ari dira, biogasa biltegiratu eta, gero, komeni denean erabiltzeko, hala nola automobilgintzan.\nBiogasaren abantailak aipatu dituzu. Eta eragozpenak?\nEragozpen nagusia da ez erabiltzea eta etengabe atmosferara isurtzea. Biogasa materia organikoaren hartziduraren azpiproduktua da, eta nahitaez sortu behar da. Aprobetxatu besterik ez dugu egin behar.\nZeren mende egongo da aprobetxatzea?\n“Biogasarekin proiektuak planteatzera animatzeko konfiantza sortuko duen araudi- eta ekonomia-esparrua behar da”Zenbait faktore erabakigarri daude biogasaren garapenean Espainian. Lehenik eta behin, proiektuak planteatzera animatzeko konfiantza sortuko duen araudi- eta ekonomia-esparrua. Tarifa elektriko hobeak egungo inhibitzaile asko konpentsatuko lituzke, hala nola lizentziak eta baimenak lortzeko izapide luzeak edo, batzuetan, sarera konektatzeko kostu handiak.\nBeste faktore garrantzitsu bat da nekazaritzako eta abeltzaintzako ustiategien tamainaren araberako tarifak behar direla. Horrela, hondakinak sortzen diren lekuetan instalazio deszentralizatu txikiagoak sor litezke. Garraioak murriztu egingo lirateke eta landa-eremuen jasangarritasuna bultzatuko litzateke.\nAzkenik, inbertsiogileek, sustatzaileek eta etorkizuneko jabeek ziurgabetasunak gainditu behar dituzte. Inbertsioa bideragarri egingo duten bermeak behar dituzte, bai instalazioaren amortizazioaren ikuspegitik, bai epe ertain eta luzerako errentagarritasunaren ikuspegitik. Une honetan, kreditu-erakundeek ez dute beti fidatzen behar adina ezagutzen ez duten teknologiarekin.\nArrazoi horiek azalduko al lukete balorizazio energetikoko hondakinak tratatzeko instalazioak ez direla oraindik martxan jarri?\n“Energia Berriztagarrien Plan berriak Espainian biogasa zabaltzen lagunduko du”661/2007 ED aurrerapauso handia izan zen, baina ez zen nahikoa izan: horrelako landareak, salbuespen gutxi batzuetan izan ezik, ez dira ugaritu. Hala ere, baikorrak gara etorkizun hurbilari dagokionez. Datorren urtean Energia Berriztagarrien Plan (PER) berria (2011-2020) iragarriko da, besteak beste biogasa arautuko duena. AEBIGek sektorearen kezkak eta proposamenak biltzen dituen dokumentua emango die administrazio publikoei, Europako zuzentarauekin bat etorriz, PER berria idaztean kontuan har dadin. Orain arte, inpresioa oso positiboa izan da, eta ziur gaude Espainian biogasa abiatzeko egoera berri bat izango dugula.\nEspainiako Biogas Elkartea (AEBIG) duela gutxi sortu da. Zergatik ez zegoen horrelako erakunderik?\nBaziren biogasa beren jardueretan sartzen zuten elkarteak, baina AEBIG sektore horren berariazko garapenari laguntzeko sortu zen. Helburua dikudeatzaile anaerobioaren biogasa soilik hartzea da, hau da, ez ditugu elkartean sartzen zabortegietan edo araztegietan sortutako biogasarekin lotutako jarduerak. Izan ere, azken horiek guk ordezkatzen dugun eta sustatu nahi dugun biogasa baino askoz helduagoak dira.\nNork osatzen du elkartea?\nSektore honekin zerikusia duten enpresak gara, ingeniaritzak, sustatzaileak, hornitzaileak, teknologoak eta instalazioen jabeak. Gure elkartearekin bat egitera animatzen gara beren interesak ordezkatu eta defendatu ditzakegula uste dugunengana. Administrazio publikoei ere gure laguntza eskaintzen diegu.\nbiogas Espainia Espainiako biogas-elkarte Plantas-eu Suedia


Wikilari egoiliar - Wikipedia, entziklopedia askea.\nWikilari egoiliarra Wikipediako editore bat da, erakunde jakin batean egonaldi bat egiten duena. Egoiliarrak jasotzen dituzten erakundeak kultura eta ondarearen alorrekoak izan ohi dira, bereziki, galeriak, liburutegiak, artxibategia eta museoak (Wikipediako dokumentazioan, GLAM akronimoaz ezagunak). Egoiliarraren zereginak hauek izan ohi dira: erakundearekin zerikusia duten artikuluak Wikipedian sortzea eta aberastea; erakundearen edukia lizentzia askean jar dadin laguntzea eta bultzatzea; eta erakundearen eta Wikipedia komunitatearen arteko harremanak garatzea. Egoiliarrak oro har lagundu ohi du, era berean, Wikipediarekin zerikusia duten GLAM erakundearen eta publiko orokorraren arteko jarduerak koordinatzen.\nWikilari egoiliarra eta komunitatearen arteko harremana. Diagramak egonaldi programa batean dauden eragileak eta bakoitzak eman eta jasotzen duena adierazten du.\nHainbat erakundek jaso dituzte wikilari egoiliarrak, haietako batzuk aski ezagunak, esaterako, Britaniar Museoa eta Britaniar Liburutegia, eta baita erakunde txikiagoak ere, adibidez, Erresuma Batuko Derby Museum and Art Gallery eta The New Art Gallery Walsall; Frantzian, Versaillesko jauregia; Katalunian Picasso Museoa; AEBetan, Smithsonian Institution, Gerald R. Ford Presidential Library, National Archives and Records Administration, Norvegiako Liburutegi Nazionala, eta Suitzako Artxibategi Federala.\nLehen wikilari egoiliarra Liam Wyatt izan zen eta 2010ean bost astez Britaniar museoan aritu zen. Ikusi zuen Wikipediak bazuela beharra museoekin lankidetzak sendotzeko informazio ahalik eta zehatzena eta eguneratuena sortzeko: «Lan bera egiten dugu arrazoi berengatik, jende berarentzat, medio berdinean. Lan egin dezagun elkarrekin!». Bigarren egoiliarra Lori Phillips wikilaria izan zen Children's Museum of Indianapolis museoan, 2010ean ere. Hirugarrena Benoît Evellin izan zen eta sei hilabete eman zituen Versailleseko jauregian. Bartzelonako Picasso Museoa eta Ingalaterrako Derby Museum and Art Gallery izan ziren ideia hau bereganatu zuten hurrengoak.\n↑ National Library of Scotland seeks Wikipedian in residence Bristol Wireless 2013/4/18, Woods, Steve (Ingelesez)\n↑ (Ingelesez) «Venerable British Museum Enlists in the Wikipedia Revolution», Cohen Noam, New York Times, 2010-06-05.\n↑ (Ingelesez) «Warming Up to the Culture of Wikipedia», Cohen, Noam, New York Times, 2014-03-19.\n↑ (Ingelesez) Museum Hires «First Wikipedian-in-Residence», Insideindianabusiness.com, 2011-08-19.\n↑ (Ingelesez) GLAM Versailles jauregia proiektuko orria\n↑ (Ingelesez) GLAM Museu Picasso proiektuko orria\n↑ (Ingelesez) GLAM Derby proiektuko orria\nIkusi Outreach wikin Wikilari egoiliar artikulua\nKoordinazioa: Wikimedian in residence\nAzken aldaketa 13 abendua 2019(e)an, 17:02(e)tan\nOrriaren azken aldaketa: 13 abendua 2019, 17:02.


Igorreko Udala - Zuzenekoak: "Kherau"\n2014/05/23 - 2014/05/23\nAukhera diskoaren aurkezpena.\nMaiatzaren 23an, barikua, 20:00etan Lasarte Aretoan.\nSarrerak 6 €, Lasarte Aretoko lagun txartelagaz 4,5 €.\nBoskote bizkaitarrak bere bigarren diskoa - Aukhera (Gaua Records, 2014)- aurkeztuko dau Lasarte Aretoan. Kheraukideek kontzertu berezia eskeini gura deuskue. Izan bere, hainbat kanta barri joko dabe lehenengoz jendaurrean.\nFolk talde barritzaileak ez dau bakarrik etorri gura geurera. Horretarako, diskoaren grabaketan parte hartu eben hainbat kolaboratzaile oholtza gainera izango dira gonbidatuak; besteak beste, Arratiako AK-37ko neskak eta Lander Zabala panderojole lemoarra.\nKherau-k Aukhera izeneko bere bigarren diskoa\nplazaratu du Gaua Recordsekin. Diskoaren 14 kantak konposatzean ez da egon muga kreatiborik ezarri duen estilorik. Horregatik, Aukhera ez da publiko zehatz bati bideratutako proposamena, baizik eta edozein entzulek goza dezakena baizik. Gainera, artisau-produkzioa izan da Aukhera, erabat esperimentala. Alde batetik soinu erakargarria lortu izan nahi dute, baina besterik, egiazkoa, organikoa eta zintzoa.\nAUKHERA erditze kolektiboa duzu. Odoltsua, mingorra, luzea. Hesteetatik idatzitako akordeak, ekiaren egusentiari begirako hausnarrak, eta taberna-zulo giroko elkarrizketa-pasarteak. Esku-hartzea behar izan duena eta arrakalak sortu dituena. Alea jaso orduko, entzule, dakizula zornea garbitu diegula gure zauriei, baina orbanak lekuko, ez gara lehengo berberak.\nInformazio gehiago: www.kherau.com


“Abreu laukoteak” hasiko du Ganbera Musikaren zortzigarren zikloa Beethoven eta Dvorák-en lanekin - Kutxa Fundazioa\n“Abreu laukoteak” hasiko du Ganbera Musikaren zortzigarren zikloa Beethoven eta Dvorák-en lanekin\nArgitaratua: 28 Otsaila 2017\nDonostia, 2017ko otsailaren 28a. Ganbera Musikaren zikloa zortzigarren ediziora iritsiko da berritasun garrantzitsu batekin: Andia kalean zuen ohiko esparruaren ordez Donostiako Orfeoiaren egoitzan izango da orain, Alde Zaharrean dagoen San Juan kaleko 6.ean. Ganbera Musikaren zikloak ─Euskadin egiten den bere antzeko bakarra, Kutxaren Gizarte Ekintzak sustatu eta antolatzen duena─ Musikene eta Donostia Musika-ren laguntza du, eta orain baita Donostiako Orfeoiarena ere.\nBeste aldaketa bat ere bada zikloaren zortzigarren edizioan, kontzertuen egun eta orduei eragiten diena, aurten ostegunetan izango baitira 20:00etan. Beti bezala, sarrera libre izango da aretoko jarlekuak bete arte.\nGanbera Musikaren ziklo berria datorren ostegunean, martxoaren 2an, hasiko da “Abreu laukotearen” emanaldiarekin; 2015ean sortu zen talde hau Elena Escalzaren babespean Musikenen, eta iazko Musika Hamabostaldian jotzeko aukera izan zuen. Laukotea osatzen dutenak Laura Sánchez (biolina), Alberto Cid (biolina), Inés Moreno (biola) eta Nora López (biolontxeloa) dira. Hasierako kontzertu honetan Beethovenen 4. Kuartetoa Do minorrean, Op. 18, interpretatuko dute, baita Dvoráken 12. Hari-kuartetoa ere Fa maiorrean, Op. 94, “Amerikarra”.\nGanbera Musikaren VIII. Zikloak martxoaren 23an jarraituko du, eta saioan “Alhaurum Sax Quartet” izango da. Martxoaren 30ean, berriz, “Luces y Sombras” boskotea. Apirilaren 27an, “Arteko” hirukoa. Maiatzaren 4an “Assai” haize-boskotearen aukera izango da. Maiatzaren 18an, berriz, “Kantometrics” hirukotea oholtza gainean. Maiatzaren 25ean “Alborada” bikotea izango da, eta ekainaren 8an, zikloa amaitzeko, piano-kontzertua Donostia Hiriko Piano Lehiaketan kalifikaziorik onena lortzen duen Musikeneko ikaslearen eskutik.


Guaixe, Geuria, GiTB eta Karkara garaile 2021eko TOKIKOM Sarietan - Eskualdea - Aiurri.eus\nAiurri 2021-11-13 09:42\nEuskarazko komunikazioaren arloko 100 lagun inguru batu ziren ekitaldira, eta nazioarteko adituekin batera hedabideen inguruko komunitateen sorkuntzaz eztabaidatzen aritu ziren.\nIkus-entzunezko onenaren Saria Goierri Irrati-Telebistak jaso du, “Ateak itxi, leihoak ireki” lanari esker. Goierri Irrati-Telebistak lan bikaina egin du, Covid19aren ondoriozko itxialditik urtebetera, orain hain urrun geratzen zaigun esperientzia kolektibo horren testigantza gordetzeko. Etxealdiko esperientziaren ikuspegi eta errelato zabala eskaintzen du, hainbat herritarren bizipenak eta oroitzapenak jasoz, estetika oso zainduarekin eta edukia hitzen bidez ez ezik, irudiak erabiliz ere transmititzeko ahalegina eginez. Gerora begira ere, dokumentu ederra da, etorkizuneko ikusleek jakin dezaten nola bizi izan den itxialdia bertatik bertara.


Esker onez Karitateko Ahizpei - - Goiena.eus\nEsker onez Karitateko Ahizpei\nLourdes Idoiaga 2017-03-03 07:19\nHaurrak ginenetik gure artean sentitu ditugu beti Oñatin Karitatearen Ahizpak kongregazioko mojak. Gogoan ditugu guztiok haien buruko estalki hegaldunak. La Milagrosa eskolako irakasle gisa ere ezagutu genituen eta Eguberri garaian jartzen zuten jaiotzak liluratu gintuen urtez urte.\nDenbora igaro ahala, oñatiarrok mojen bokazio eta izateko arrazoia ezagutu genuen: behar gehien duten pertsonei, behartsu eta gaixoei, laguntzea, hain zuzen. Guztiok izan gara mojen lanaren lekuko eta guztiok ikusi dugu nola haiek, etxez etxe eta bereziki gauez, gaixotasunaren unerik gogorrenetan eta hilzorian kontsolamendu espirituala eta laguntza eskaintzen zieten gaixoei, baita atsedenaldia ere trantze txar hori pasatzen ari ziren senitartekoei.\nDuela urte asko hasi ziren mojak behartsuei, gaixoei, gizarte-bazterketa jasaten zutenei edo mendekotasun egoeran zeuden pertsonei laguntza eskaintzen. Zerbitzu hori gaur egun Osasun eta Gizarte Zerbitzuetatik bideratzen den laguntza unibertsala bilakatu da, baina, horrelakorik ez zegoenean, mojek bere bokazioa eskaini zioten behartsu eta baztertuak laguntzeari. Horregatik, Karitateko Ahizpak egungo sistemaren aitzindariak dira eta berariazko aitorpen hori eman nahi diegu.\nGainera, azken 10 urteotan, San Martin egoitzaren batzordekide gisa, egunez nahiz gauez bertan bizi diren pertsona nagusiak zaindu eta maitatzeko mojek eginiko isilpeko lana eta guztiei eskainitako babes espirituala eta giza berotasuna egiaztatzeko aukera eta zortea izan dugu. Eta lan hori ere ikustarazi nahi dugu lerro hauetan.\nOrain, kongregazioak Oñati uzteko hartu duen erabakiaren lekuko gara. Aldaketa guztietan gertatzen den moduan, San Martingo egoiliarrek ere mojen irteerak utzitako hutsune emozionala sentituko dute. Hala ere, ziur gaude egoitzako gainerako langileek –erizainek, sukaldariek, harrerakoek, terapeutek, zuzendari eta koordinatzaileek…– erakutsitako profesionaltasunari esker, orain arteko kalitatezko zerbitzua bermatzen jarraituko dutela.\nEskerrak bihotzez karitateko moja bakoitzari.\nLourdes Idoiaga, Marijo Etxegoien eta Tina Kortabarria\nEAJ-PNVren juntakideak San Martin egoitzan


Hirugarrenean ere Marabilli\nMarabilli Sormen Festibalaren III. edizioa egingo dute Ondarroan, urriaren 1etik 4ra. Askotariko egitaraua prestatu dute antolatzaileek. Hala nola, kontzertuak, errezitaldiak, zinema emankizunak eta beste. Aitzol gogoan, festibalaz aritu gara Kirmen Uribe eta Alex Sarduirekin.\nArteKale | Bertso mundua eta Karena\nAtal honetan, Unai Iturriaga eta Igor Elortza bertsolariak aurrez aurre jarri ditugu. 25 urte daramate bertsotan, plazaz plaza. Bertsolari gisa ibilbide luzea egin dute, baino gainera elkarrekin beste proiektu ezberdinetan ibilitakoak dira. Erreportajeen atalean, Karena euskarazko crowdfunding plataforma izan dugu protagonista. Azkenik, asteburuko agenda errepasatu dugu.\nRuper Ordorikak irekiko du “Izar & Star” jaialdia\nAsteburuan musika nagusi izango dugu. Hauxe duzue agenda: Bilbon Izar & Star jaialdiaren seigarren edizioa abiatuko da, Ficoban IrunRock jaialdia eta Sopelan "Sopela Kosta Fest"-ibala . Bertsolaritzan bi proposamen astebururako; batetik, larunbatean, Bilbon bertsolariak eta zientzilariak aurrez aurre"Jakinduriek mundue erreko dau" saioan, eta bestetik, igandean Realak eta Athleticen partiduaren aitzakian VI. Bertso Derbia izango da Donostiako Antzoki Zaharrean.\nAne Gabarainekin zineaz, telebistaz eta antzerkiaz solasean\n30 urte daramatza oholtza gainean Ane Gabarain aktore donostiarrak. Telebistan eta zineman ikusi badugu ere gehien aritu dena antzerkian izan da. Azken urteetan euskarazko zinemak eginiko ibilbideaz aritu gara. Iaz Donostiako Zinemaldian aurkeztu zuten "Loreak" filma, Jaioneren paperean ikusi genuen Ane, eta urte beteko tarte honetan sari ugari jaso ditu lanak.\nGasteizko Krea eraikinak hutsik jarraitzen du\nIrantzu Lekue artista izan dugu Artekalen. Gasteizko Krea eraikinak itxita jarraitzen duela salatu du gurean. Gasteizko artea eta kultura sustatzeko espazio baten beharra aldarrikatu dute hainbat siortzailek eta #SOSKREA kanpaina jarri dute martxan.\nTabakaleran barrena Ane Rodriguezekin batera\n14 urte pasa dira. Irailaren 11an zabaldu zituen ateak Donostiako Tabakalera kultur garaikidearen zentroak. Bertatik bertara, eraikina ezagutu dugu Ane Rodriguez zuzendariarekin.


Eskabidea berritu behar dute Etxebiden lau urte baino gehiago daramatzatenek - Debagoiena - Goiena.eus\nEskabidea berritu behar dute Etxebiden lau urte baino gehiago daramatzatenek\nMirian Biteri 2007-09-14 11:29\nBerrikuntza idatzia aurkezten ez dutenak Etxebidetik kanpo geratuko dira. Eusko Jaurlaritzako Etxebizitza Saileko Lurralde Ordezkaritzan aurkeztu behar da.\nOrain dela lau urtetik gora etxebizitza eskatzaileen erregistroan (Etxebide) izena eman zutenek eskabidea berritu behar dutela jakinarazi du Eusko Jaurlaritzako Etxebizitza eta Gizarte Gaietako Sailak.\nHorrez gain, esandakoa egiten ez dutenak Etxebidetik kanpo geratuko direla ohartarazi du. Horrek esan gura du, besteak beste, etorkizunean ezin izango dutela ibarrean egiten diren babes ofizialeko etxebizitzen zozketetan parte hartu.\nIrailaren 25a, azken eguna\nEskabidea aurkezteko epea hilaren 3an zabaldu zen eta irailaren 25ean amaituko da. Etxebideko teknikari Miren Argi Zeziagak jakinarazi duenez, eskabidea berritu behar dutenei eskutitz bat helduko zaie. Etxebizitza eta Gizarte Gaietako Sailak dituen lurralde ordezkaritzetara bidali beharreko idazkia izango du barruan.\nHorrekin guztiarekin batera, Etxebiden sartuta jarraitu gura duenak hori bete behar duela eta interesa adierazten ez duenari automatikoki baja emango zaiola ohartarazten du idazkiak. Berrikuntza idatzia ez bazaio iristen, lurralde ordezkaritzetan eta Interneten aurkituko du interesatuak informazio hori, www.etxebide.info webgunera sartuta.\nZeziagak azaldu duenez, datu pertsonalak eta etxebizitza-eskariaren espediente-zenbakia jarri behar dira idatzi horretan. Gainera, etxebizitzaren etorkizuneko titular guztien sinadura izan beharko du. Eskabidea bete ostean, bakoitzari dagokion lurralde ordezkaritzan aurkeztu beharra dagoela gaineratu du. Debagoienekoen kasuan, Gipuzkoako ordezkaritzan.\nEsan bezala, berrikuntza idatzi hori entregatzeko gehienezko data irailaren 25a da. Hala ere, azken egunerako ez uztea gomendatu du Etxebideko teknikariak.\nPosta bidez bidal daiteke berrikuntza idatzia\nEtxebideko teknikari Miren Argi Zeziagak berrikuntza idatzia posta bidez bidaltzeko aukera dagoela azaldu du. Behin idazkia beteta dagoela, Correoseko egoitzera joan beharra dago.\nGutun-azalak zabalik egon behar du, han idazki horren kopia bat emango zaio-eta interesatuari, sarrera datarekin. Ondoren, gutun ziurtatua Gipuzkoako Lurralde Ordezkaritzara bidaliko da.