Egipto - Wikipedia, entziklopedia askea.\n2.1.1Inperio Zaharretik Tarteko Bigarren Arora\n2.1.3Tarteko Hirugarren Aroa eta Aro Berantiarra\n2.2Ptolomeotarren, erromatarren eta bizantziarren garaia\n2.5Egiptoko Arabiar Errepublika\n2.5.2Sadaten eta Mubaraken agintaldiak\nEreserkia: Biladi, Biladi\nSanta Katalina mendia (2.629 m)\nQattara sakonunea (−133 m)\nSudan, Libia, Israel, Gazako lur zerrenda eta Bir Tawil (en)\negiptoar arabiera, Libyan Arabic (en) , Egyptian Sign Language (en) , Modern Standard Arabic (en) , Bedawi Arabic (en) , Saʽidi Arabic (en) , Kenzi (en) , Koptoera, Siwa (en) eta Bedawi hizkuntza\n% 71 (2017)\n235.369.129.337,71 US$ (2017)\n2.412 US$ (2017)\n1.132.433.700.890 nazioarteko dolar (2017)\n11.608,376 nazioarteko dolar (2017)\n36.400.242.555 US$ (2017)\nSorrera data: 1922ko otsailaren 28a eta K.a. 3150\n.eg eta .مصر (en)\nEgipto (antzinako grezieraz: Αἴγυπτος, Aígyptos, aurreko izenetik hartua; arabieraz: مِصر Miṣr), izen ofiziala Egiptoko Arabiar Errepublika (جمهورية مصر العربية, Jumhûrïyat Misr al 'Arabïyah), ipar-ekialdeko Afrikan eta Sinai penintsulan kokaturiko estatu burujabea da. Mugakide ditu Mediterraneo itsasoa iparraldean, Gazako zerrenda eta Israel ipar-ekialdean, Itsaso Gorria ekialdean, Sudan hegoaldean eta Libia mendebaldean. 1.001.450 kilometro koadroko eremua hartzen du, Nilo ibaiaren bi ertzetan, eta 97,1 milioi biztanle zituen 2018an. Kairo da hiriburua eta hiri nagusia; beste hiririk jendetsuenak Alexandria, Giza, Port Said eta Suez dira.\nAfrikako eta Ekialde Hurbileko estaturik jendetsuenetakoa da. Biztanleen gehiengo zabala Niloren ertzetan bizi da, 40.000 kilometro karratuko eremuan, landa lurrak aurkitzen diren eskualde bakarrean. Sahara basamortuko eskualde zabalek ia ez dute biztanlerik. Mundu osoan dira ezagunak Egiptoko antzinako zibilizazioak eta haiek eraikitako monumentu ikusgarriak, hala nola, Gizako piramide multzoa eta Esfinge Handia. Hegoaldeko Luxor hirian Karnak eta Erregeen harana arkeologia gune garrantzitsuak daude.\nAfrikako ipar-ekialdeko izkina eta Sinai penintsula hartzen ditu, ipar latitudeko 22° eta 32° artean, eta ekialdeko longitudeko 25° eta 35° artean. Ipar-ekialdean Israel eta Palestinarekin (Gazako zerrenda) ditu, ekialdean Aqabako golkoa eta Itsaso Gorria, hegoaldean Sudan, mendebaldean Libia eta iparraldean Mediterraneoa. Estatuak duen garrantzi geopolitikoa kokapen estrategikotik datorkio: kontinentearteko nazioa da, Afrika eta Asiaren arteko zubi-lurraldea baitu (Suezko istmoa) eta, toki berean, Mediterraneoaren eta Indiako ozeanoaren arteko ubide nabigagarria (Suezko kanala) Itsaso Gorrian zehar. 1.001.450 kilometro koadroko eremuarekin, munduko estaturik handienetan 31.a da.\nHiru eskualde nagusi bereizten dira Egipton:\nMendebaldeko basamortua, Libiako basamortua ere deitua, mendebaldean. Egiptoko lurraldearen bi heren hartzen ditu eta 300–400 metroko altuera duten dunek osatzen dute. Basamortu hau lurralde gorria izenarekin ezagutzen zuten Antzinako Egipton, eta mendebaldeko mehatxuetatik babesten zuten faraoien erresuma babesten zuten. Oso lehorra bada ere, baditu oasiak: Bahariya, Dakhla, Farafra, Kharga eta Siwa.\nNiloren harana, erdialdean; 1.500 kilometro da luze eta kilometro batetik hogeira bitarte zabal. Iparretik hegoaldera gurutzatzen du Egipto, Niloren bigarren ur-jauzitik Kairoraino (Egipto Garaia). Kairoko iparraldean adar ugarietan banatzen da Nilo ibaia (Damieta, Rosetta) eta aintziraz inguraturiko delta eratzen du (Egipto Beherea).\nArabiar basamortua, ekialdean. Nilotik mendebalera, Suezeraino, Itsaso Gorriraino eta Sinairaino hedatzen da. 2.000 metrotik gorako mendiak ditu: Xaiyb al-Banat (2.187 metro), Sinai mendia (2.285 metro), Santa Katalina mendia (2.637 metro).\nNiloren harana Luxortik gertu\nNilo ibaia, Beheira\nNilo ibaia da Egiptoren bihotza. 1.550 kilometroz zeharkatzen du herrialdea, Sudango mugatik (Wadi Halfa) Mediterraneoraino. Munduko delta handienetako bat eratzen du ahoan: 36.500 kilometro koadro. Ibar honetara egokitu ziren zibilizazioek etekin handiak atera zizkioten laborantzari uholdeei neurria hartzeko modua aurkitu zutenean. Gorabehera horien arabera antolatu behar izan zuten, bestalde, gizartearen egitura. Batez ere XX. mendeaz gero lan handiak egin dira urtegien bidez ura ubideen hasierako mailaraino altxatzeko, ur eutsien bidez ura lehorraldietarako gorde ahal izateko etab. Horietan ezagunena Aswango presa da, Nasserren aintzira deitua, 1971n inauguratu zena. 700.000 hektarea labore-sail ureztatzen da aintzira horretako urari esker.\nGuztiz beroa eta idorra da basamortuan, eta epelagoa Mediterraneotik hurbilagoko lurraldetan. Hori dela-eta, biztanle guneak zerrenda estu batean daude bilduak, Niloren ertzean eta deltan. Hau da, biztanleriaren % 99k eremu osoaren % 5,5 baino ez du erabiltzen.\nSakontzeko, irakurri: «Egiptoko historia»\n3000 urtez, Niloren ertzetan historiako zibilizazio ikusgarrienetakoa garatu zen, Antzinako Egipto. Egiptoarrek tenplu erraldoiak eta hilobi eraikin ikaragarriak eraiki zituzten, non faraoiak goraipatzen zituzten. Bertan idazketa sortu zen, hieroglifo izeneko ideogramak, eta gizateria historiaurretik atera. Idazteko sistema garatu zuten, hieratikora pasatuz, ondoren grafia sinplifikatuz demotikora. Medikuntza saiakerak idatzi zituzten, matematika eta kontakizun mitologiko eta historiko ikaragarriak, papiroetan idatziak, harrian edota zurean zizelkatuak. Faraoien aroan, egiptoarren kultura-ezaugarriek iraun zuten, eta erromatar probintzia bihurtu arte Mediterraneo osoan izan zuen eragina, besteak beste erlijioaren eta arkitekturen aldetik. Isisen azken apaizek 535 arte mantendu zuten haren gurtza Filae uhartean, hots, Justiniano I.ak debekatu zuen arte.\nZenbait inbasio eta okupazioaren ostean, faraoien herria arabiarren menpe geratu zen VII. mendean. Bertako kulturak arabiar nortasunaren eragin sakona jaso zuen, egun nagusi diren Islama eta arabiera barne. Egipto musulmana Ekialde Hurbileko egoera politikoaren baitan kokatzen da, eta Israelekiko gatazka ugarietan. Gainera, herri lan monumental garaikide nagusiak ditu, batik bat, Suezko kanala eta Aswango presa.\nEgiptoko antzinako zibilizazioa Nilo ibaiaren behe arroan garatu zen. Afrikatik eta Asia mendebaletik etorritako biztanle taldeak nahasi ziren bertan. K.a. 10000. urterako harri landua ezagutzen zuten. K.a. 5000. urte aldera, Neolitoan bizirik iraun zuten bi zibilizazio mota agertu ziren iparraldean eta hegoaldean. K.a. 4000 urtean bi erresuma zeuden: Butoko erresuma iparraldean (Egipto Beherea) eta Nekhengo erresuma hegoaldean (Egipto Garaia). K.a. 3300. urtearen inguruan, Menes hegoaldeko erregeak Tinis hiriko iparraldea hartu eta bi erreinuak bateratu zituen; hala I. tiniar dinastia, lehenbiziko faraoi dinastia, sortu zen. Abidosko eta Sakkarako eraikuntzei esker ezagutzen dira lehen bi tiniar dinastietako eta Menfisko III. dinastiako faraoien izenak.\nInperio Zaharretik Tarteko Bigarren Arora[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nGizako Esfinge Handia eta piramideak, Inperio Zaharrean eraikitakoak.\nEgiptoko Inperio Zaharra K.a. 2720–2300 urte bitartean garatu zen, eta IV. eta V. dinastiak izan ziren agintean. Keops, Kefren eta Mizerino faraoien garaietan iritsi zen gailurrera: hauek eraiki zituzten Gizako piramideak. Hiriburua Tinistik Menfisa aldatu zuten eta Nubiako meatzeak hasi ziren ustiatzen. Garai hartakoak dira Menfisko biztanleek gogoko zituzten eskultura erraldoiak (Gizako Esfinge Handia).\nTarteko Lehen Aroa K.a. 2300–2065 bitartean garatu zen, eta VII-X. dinastiak izan ziren agintean. Niloko haraneko eta deltako jaun ziren Herakleopolisko erregeen (Kheti I, II eta III) eta Egipto Garaiko jaun ziren Tebasko erregeen arteko gerrak hasi ziren. Azkenean Tebaskoek irabazi zuten, Mentuhotep I.aren garaian, eta Erdiko Inperioa sortu zuten (K.a. 2065–1785; XI. eta XII. dinastiak). Sesostris III.aren garaian Nubia kolonizatu zuten, eta Feniziara eta Palestinara hedatu zen orduan Egiptoren eragina. Tebas utzi eta Lishten jarri zuten hiriburua. Tebasko Amonen gurtzarekin batera, Osirisena zabaldu zen. Hainbat joera azaldu ziren garai hartako artean. Tamaina handiko arkitektura berriro nagusitu bazen ere (Mentuhotep I.aren hilobia), ikonografian nolabaiteko humanismoa gailendu zen.\nErdiko Inperioaren ondoren, Egiptoko historiako garai ilunenetako bat etorri zen, Tarteko Bigarren Aroa (K.a. 1785–1580, XIII–XVII. dinastiak). Hiksoen etorrerak markatu zituen XIII. eta XIV. dinastiak. Haien jatorria ez da ezaguna, ustez semitak baziren ere. XV. eta XVI. dinastiak leinu horretakoak izan ziren. Indoeuropar teknikak, ohiturak eta erlijio erak eraman zituzten (zaldia eta gerra orga, besteak beste). Amosisek egotzi zituen hiksoak, eta Inperio Berria sortu zen.\nInperio Berriaren hedadura (K.a. 1450).\nEgiptoko Inperio Berria K.a. 1580–1085 urte bitartean garatu zen, eta XVIII–XX. dinastiak izan ziren agintean. Egiptoko Inperioa inbasioetatik gorde nahian, XVIII. dinastiako faraoiek inperio lurrak zabaltzeari ekin zioten: ekialderantz Eufrates ibairaino zabaldu zuten inperioa, eta Niloko laugarren ur-jauziraino hegoalderantz. XVIII. dinastiako faraoien artean aipatzekoak dira: Amenhotep I.a, Nubiaren konkista hasi baitzuen; Tutmosis I.a, konkista hori burutu eta inperioa Goi Eufrateseraino zabaldu zuena; Hatshepsut erregina, Karnakeko obeliskoa jaso zuena; Tutmosis III.a, mendebaldeko Asia eta Egeoko uharteak bereganatu eta, asiriarrak garaitu ondoren, inperioa Taurus mendietaraino zabaldu zuena; Amenhotep III.a, Egipto indarrez eta ondasunez gailurreraino eraman zuena. Hala ere, garai harten, hitita indoeuroparrak hasi ziren Egiptoren aurkako gerran.\nAmenofis IV.ak Akenaton izena hartu zuen, eta Aton jainkoaren gurtza ezarri zuen Amon zaharraren gurtzaren ordez; hiriburua Amarnara aldatu zuen. Haren seme Tutankhamonek Tebasa itzuli zuen atzera hiriburua, eta Amonen gurtza ezarri zuen berriro. XIX. dinastian (K.a. 1314–1200) Seti I.ak hititen kontrako guduak irabazi zituen, eta haren seme Ramses II.ak berriro garaitu zituen Kadeshen, baina hititak erabat menderatzea lortu gabe. XX. dinastian (K.a. 1200–1085), Ramses III.ak itsasoko herriak (Egeoko uharteetakoak) garaitu zituen, baina ordurako Egipto gainbehera zetorren, eta Amonen apaizen indarra areagotu egin zuen. XX. dinastiaren garai horren amaieran, Ramses faraoiaren aroan azaldu zen anarkia giroa areagotu zen eta inperioa bitan banatu zen: Esmendes I.a faraoia Tanis hirian (Egipto Beherea) finkatu zen eta Herihor apaiza Tebasen, bere burua faraoi izendatu ondoren. Egoera horrek bere horretan iraun zuen XXI. dinastian.\nTarteko Hirugarren Aroa eta Aro Berantiarra[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nXXI. dinastiak hasiera eman zion Tarteko Hirugarren Aroa deitu izan zaion aldiari (K.a. 1085–633). Dinastia libiar eta kuxiten garaian (K.a. 950–663; XXII–XXV. dinastiak) inperioen gainbehera areagotu zen, eta handik gutxira asiriarren mende geratu zen (Asurbanipalek Tebas hartu zuen K.a. 664. urtean). Berpizkunde aro labur bat etorri zen ondoren, Psametiko I.ak sortu zuen Sais hiriko XXVI. dinastiaren garaian (K.a. 663–525). Asiriarrak egotzi zituzten; horrek arteen eta erlijioaren loraldia ekarri zuen. Haren ondorengo Nekao II.ak Palestina eta Asiria berriro menderatu nahirik, Josias Judeako erregea garaitu zuen (Megiddo, Kanaan, K.a. 609), baina Babiloniako errege Nabukodonosor II.ak menderatu zuen Eufrates ibaiaren ondoan (Karkemish, K.a. 605).\nHaren ondorengoek ere ez zuten arrakasta handirik izan, eta azkenik 525ean persiarrek Egipto konkistatu eta beren dinastia ezarri zuten (Pelusio, egun Tell el-Farama, K.a. 525). Egipto mende batez egon zen persiarren mendean (K.a. 525–404), XXVII. dinastiarekin: Kanbises II.a, Dario I.a, Xerxes I.a, Artaxerxes I.a eta Dario II.a). K.a. 404 eta 341 artean nolabaiteko askatasuna lortu zuten XXVIII. eta XXX. bitarteko dinastietan, baina azkenik Artaxerxes III.ak eta Dario III.ak Persiako Inperiora lotu zuten Egipto. Alexandro Handiak egotzi zituen persiarrak Egiptotik K.a. 332. urtean.\nPtolomeotarren, erromatarren eta bizantziarren garaia[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nKleopatra, Egiptoko erregina K.a. 69-30 bitartean.\nK.a. 331n Alexandro Handiak Alexandria sortu zuen, eta Siwako oasian Amonen tenplura joan eta bere burua Jainkoaren seme aldarrikatu zuen, faraoi alegia. Bera hiltzean, K.a. 323an, Ptolomeo Lagosen eskuetan gelditu zen Egipto. Hark sortu zuen Ptolomeotar dinastia, Kleopatra VII.a hil eta erromatarrek Egipto menderatu zuten arte iraun zuena (K.a. 30). K.a. 31n, Aktiumgo guduaren ondoren, Augusto Alexandrian sartu zenean, Erromaren mendeko probintzia bihurtu zen Egipto. Enperadoreak zuzenean aukeraturiko agintari militar baten agintepean geratu zen gobernua, eta gizarte egiturak ptolomeotarren garaian bezala jarraitu zuen, greziarrak edo heleniarrak zirela nagusi.\nBestalde, Alexandriak Mediterraneo osoko portu nagusia eta erlijio eta kultura hiri nagusi gisa jarraitu zuen. Oso zerga astunak ordaindu behar izan zituen Egiptok eta, jatorri desberdineko gizarte kasten arteko banaketa zela medio, matxinada eta gatazka handiak gertatu ziren, Alexandrian batez ere. Juduen eta heleniarren arteko borroka handienak K. o. 66. eta 117. urteetan gertatu ziren. 66ko matxinadaren ondorioz 50.000 juduk galdu zuten bizia, eta 240.000 hil ziren 117koan; huraxe izan zen diaspora eragin zuen gertaera. Erromatar Inperioa banatu zenean, Egipto Bizantzioren eskuetan geratu zen. Bizantziok aurreko politika berari eutsi zion, eta Egiptori oso zerga astunak ezarri zizkion. Arrazoi horrengatik erraztasun handiz onartu zuten egiptoarrek persiarren agintea 616an eta, azkenik, arabiarrena 641ean.\nEgipto islamikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nArabiarrek 641ean hartu ondoren, Damaskoko omeiatarren eta Bagdadeko abbastarren mendean egon zen Egipto 868 arte. Egiptoko biztanle gehienek Islama onartzeaz gainera, arabiarren hizkuntza bereganatu zuten garai hartan. 868an, Ahmad ibn Tulun gobernariak tulundarren emirerri burujabea sortu zuen, 905 arte luzatu zena. Hogeita hamar urte geroago Muhammad ibn Tughjek bide beretik jo zuen eta beste dinastia bat sortu zuen, 935–969 bitartean iraun zuena.\nKairoko Ibn Tulun meskita, IX. mendean eraikia.\n969–1171 bitartean, xiita fatimatarrak nagusitu ziren bertan eta, Bagdadi bizkar emanda, Kairon eraiki zuten kalifa-herri berriaren egoitza. Musulman heretikoak baitziren, suniten eta abbastarren aurka gudukatu ziren bertatik. Dinastia horren garaian urte oparoak izan ziren Egipton, sortaldearekin egiten zuen salerosketari esker. Kairo mundu islamikoko hiri ederrenetako bat bihurtu zen, eta Alexandriak, berriz, galdu egin zuen aspaldiko distira hura. Fatimatarren agintea ahuldu egin zen gurutzatu kristauen aurkako gerren ondorioz; 1172. urtean Saladin I.ak kalifa-herria kurdua deuseztatu zuen, eta abbastarrek bultzaturiko ortodoxia sunita nagusitu zen berriro.\nSaladinek sortutako ayyubtarren dinastia (1172–1250), mamelukoen buru zen Baibarsek irauli zuen eta dinastia bahrita sortu (1261–1382). Ondoren Barquq zirkasiarrak sorturiko dinastia burdjita etorri zen (1382–1517). Mamelukoen Sultanerriko azken bi dinastiotako agintariek mongolen erasoetatik babestu zuten Egipto, ekonomia bizkortzen saiatu ziren eta nazioaren oinarri politikoak sendotu zituzten. Monumentu eder handiak izan ziren Kairo hirian. Urte haietan izan zuen Egiptok heleniarren ondorengo garai oparoena. Aurkikunde batek, ordea, Egiptoren gainbehera ekarri zuen XV. mende bukaeran: 1488an portugaldarrek Esperantza Oneko lurmuturra aurkitu zuten, eta Egipto ez zen harrezkero Sartaldeko eta Sortaldeko nazioak elkartzen zituen lurralde bakarra izan. Mamelukoek, bestalde, ezin eutsi izan zioten otomandarren erasoari eta turkiarrek mendean hartu zuten Egipto 1517an.\nEgipto modernoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nNapoleon Bonapartek otomandarrak garaitu zituen Piramideetako guduan (1798).\n1517an, Selim I.a otomandar sultanak Egipto hartu eta Turkiaren mendeko herrialde bihurtu zuen. Horrela iraun zuen hiru mendez, Napoleon Bonapartek 1798. urtean hartu zuen arte. Frantziaren agintea oso laburra izan zen, eta 1805ean Mehmet Ali erregeorde izendatu zuten. Hark Otomandar Inperioarekiko askatasun osoa lortu zuen. Baina independentzia hura ez zen erabatekoa izan, mendebaldeko estatu kolonialistek emandako agindu batzuk bete behar izan baitzituen; izan ere, Ingalaterrak behartuta, Otomandar Inperioari gerran irabazitako guztiak itzuli egin behar izan zizkion Egiptok. Mehmet Aliren agintaldian aro modernoan sartu zen Egipto.\nOndorengoek ez zuten asmatu haren bideari jarraitzen, eta 1882an ingelesek Ahmed Orabi abertzalea garaitu ondoren, beren agintea ezarri zuten, izenez artean Otomandar Inperioaren mende bazegoen ere Egipto. Britainiako kontsula zen Egiptoko benetako nagusia; Abbas II.ak independentziaren alde egin zuen saioak ez zuen berehalako fruiturik eman. Higikunde abertzaleak indar berria hartu zuen Muhammad Abduh Egiptoko independentziaren lehen teorikoaren eraginez; bera izan zen Nahdha edo arabiar berpizkundearen sortzaile nagusia izan zen 1899an. Orduan indaberritu zen Egiptoko kultura, eta eskolak, liburutegiak, moldiztegiak eta egunkariak sortu ziren.\n1914. urtean Egipto Ingalaterrako Koroaren mendeko kolonia bihurtu zen ofizialki eta Abbas II.a inolako aginterik gabe geratu zen. 1918an, Saad Zaghlulek Egiptoren askatasun osoa aldarrikatu zuen. Ingalaterrak, hasierako ezezkoaren ondoren, Saad Zaghlul zuzendari zuen Wafd alderdiaren eskakizunak onartu behar izan zituen, eta 1922an askatasuna eman zion Egiptori, defentsa, armada eta atzerriko harremanak bere esku gorde bazituen ere. Fuad I.aren agintaldian (1917–1936) konstituzioa edo lege nagusia onartu ondoren, 1924ko hauteskundeetan Wafd alderdia atera zen garaile. Erregearen eta Wafd alderdiaren arteko aurkakotasunez baliatu zen Ingalaterra bere politika bideratzeko; 1942an Mustafa el-Nahhas ezarri zion lehen ministro gisa Faruk erregeari (1936–1952), ardatzeko indarrekin batera ez zedin. 1945az geroztik Wafd alderdiak indarra galdu zuen, eta 1949an Israelen aurkako gerra galdutakoan, guztiz ahuldu zen gobernua. 1950ean erregeak berriro deitu zuen Mustafa el-Nahhas gobernura.\nEgiptoko Arabiar Errepublika[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nNasserren agintaldia[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nGamal Abdel Nasser Mansuran (1960).\n1952ko uztailean, Ofizial Libreen Higikundea erakunde klandestinoak, Gamal Abdel Nasser buru zuela, estatu kolpea eman eta, Faruk erregea agintetik eraitsi ondoren, errepublika aldarrikatu zuen. Nasser izan zen, faraoien garaietatik, Egiptoren gaineko aginpidea zuen bertako lehenbizikoa. Izan ere, erromatarrek, bizantziarrek eta arabiarrek lurraldea hartu zutenetik, agintari izan ziren dinastia guztiak arrotzak izan ziren. Bestalde, Nasserrekin batera agintea hartu zuten ofizial gehienak nekazariak ziren jatorriz. Horregatik batez ere, Nasserren garaian abertzaletasuna eta sozialismoa izan ziren nagusi.\nEgipton zeuden atzerriko osteak egotzi ondoren (Suezko ubidea nazionalizatu zuen 1956an), arabiar abertzaletasunaren aldeko lehen urratsak eman zituen Nasserrek. Baina asmo horretarako 1958an Siriarekin batera sortutako Arabiar Errepublika Batuak porrot egin zuen berehala. Urte haietan nagusi ziren bi blokeen aurrean, neutraltasunean oinarrituriko politika bideratu zuen Nasserrek eta harremanak izan zituen bai mendebaldeko herriekin eta bai herri sozialistekin ere. 1967ko maiatzean Akabako golkoko bidea Nasserren aginduz itxi ondoren, Israelek Egiptoren aurkako gerra hasi zuen ekainean; juduak nagusitu ondoren, Egiptok Sobietar Batasunaren aldera jo zuen.\nSadaten eta Mubaraken agintaldiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nEgiptoko tankeak Yom Kippur Gerran.\n1970ean, Anuar as Sadat izan zen Nasserren ondorengoa eta, haren jarraitzaile ezkertiarrak bazterturik, federazio bat osatu zuen Siriarekin eta Libiarekin: Arabiar Errepubliken Batasuna. Orduan hartu zuen Egiptok Egiptoko Arabiar Errepublika deitura. 1973ko urriaren 6an, sobietar aholkulariak kanpora bidali ondoren, Israeli eraso zion Egiptok, Siriarekin batera (Yom Kippur Gerra). 1977an Israelengana hurbiltzen hasi zen, eta bake akordio bat izenpetu zuten bi nazioek 1979ko martxoan: Camp Davideko Hitzarmenak. Itun horren arabera, Sinaiko eta Suezko lurraldeen desmilitarizazioa erdietsi zen arren, palestinarren auzia konpontzeke geratu zen, eta Egiptok kritika zorrotzak jaso zituen gainerako arabiar herrien eta estatuen aldetik, diplomazia eta ekonomia zigorrak barne.\n1981eko urriaren 6an, armadako soldaduek Anuar as Sadat lehendakaria hil zuten, eta Hosni Mubarak izan zen ondorengoa. Mubarakek lurraldearen segurtasuna eta lasaitasuna ziurtatu nahi izan zituen, eta herriaren nahigabea, ustelkeria eta pobretasuna neutralizatzeko asmoz, Anuar as Sadaten senideen ondasunen iturria ikertu zuen. Aldi berean, erraztasunak eman zizkien kanpoko enpresei Egipton lan egiteko, kanpoko inbertsioak ugaritzeko asmoz. 1984 irekitze urtea izan zen Egiptorentzat, bai barrualdean bai kanpo politikan. Camp Davideko Hitzarmenek Egiptori ekarri zizkioten ondorio negatiboenak gainditzea lortu zen, onartu baitzen Ekialde Hurbileko krisiaren edozein irtenbide justu palestinar herriaren eskubideak onartzearen bidez iritsiko zela. 1985. urtetik aurrera, ordea, ekonomia krisia larriagotu egin zen, ekonomiaren lau iturri nagusietatik lortzen ziren diru iturriak beherakada izugarria izan baitzuten: petrolioa, emigranteen dirua, Suezko ubidea eta turismoa. Egiptok atzerriko herrialdeekin zuen zorra 2.400 milioi dolarrekoa zen 1970ean; 1986an, berriz, 35.000 milioikoa zen.\nMubarak eta AEBetako presidente George W. Bush 2002an.\n1990ean, Iraken gudarostea Kuwaiten sartu zenean, ekintza hura gaitzetsi zuten arabiar herrialdeen buru izan zen Egipto, eta soldaduak bidali zituen Persiar golkora. Lurreko erasoa hasi zenean, Estatu Batuek barkatu egin zioten Egiptori zorra militarra (7.000 milioi dolar). 1991n NDFk erabaki zuen Egiptori diru laguntzak ematea ekonomian aldaketak egiteko baldintzapean. Kairok hitz eman zuen estatuaren enpresak pribatizatuko zituela, produkzio eta inbertsio kontrolak kenduko zituela, eta zerga defizita barne produktu gordinaren % 21etik % 6,5era jaitsiko zuela. Konpromiso horiek bete ahal izateko, gobernuak janarien eta oinarrizko beste gai batzuen laguntzak kentzea erabaki zuen. Urte horretan, higikunde islamiko fundamentalistaren erasoak gogortu egin ziren, eta gobernuak beste hiru urtez luzatu zuen larrialdi egoera. Horrezaz gainera, terrorismoaren kontrako lege bat ezarri zuen, eta milaka islamista atxilotu zituzten; 1993an 15 lagun hilarazi zituzten.\nKrisi sozioekonomikoa larritu egin zen 1992ko Kairoko lurrikararekin: 545 hildako eta 6.500 zauritu baino gehiago izan ziren. 1994an turisten kontrako atentatuak ugaritu egin ziren, eta Mubarak ez zen gauza izan islamiar fundamentalisten arazoari irtenbidea aurkitzeko. Kanpo politikari dagokionez, arabiar herrialdeekiko harreman politikoak berreskuratu zituen; 1995ean arabiar herrialdeetako buruzagi nagusien bilera bat izan zen Kairon.\n2003. urtean aldaketaren aldeko mugimendua sortu zen, Kifaya izenez ezaguna, demokraziara itzultzeko eta askatasun zibil handiagoak lortzeko helburuarekin. 2005ean Hosni Mubarak lehendakariak adierazi zuen aldatu egingo zuela lehendakaria hautatzeko legea; horren arabera, 2010eko hauteskundeetan hautesle bat baino gehiago hautatu ahal izango ziren, lehenengo aldiz, 1952. urteaz geroztik. 2007an erreferendum bat egin zen, lehendakariaren ahalmenak handitzeko.\n2011ko Egiptoko Iraultza: protestak Tahrir plazan.\nEgoera ekonomiko latzaren ondorioz, protestak areagotu egin ziren 2006. urtetik aurrera. Mubaraken agintaldian, ia bikoiztu egin zen Egiptoko biztanleria, eta datu horrek ere badu bere garrantzia. Gizartean gero eta pisu handiagoa zuten gazteen etsipena areagotzen ari zen, beren bizitza garatzeko aukerarik ez zutelako ikusten. 2011ko urtarrilaren 25ean, Arabiar Udaberria esan zitzaion protesta oldearen barruan, milaka manifestarik kaleak hartu zituzten Kairon, "Ogia, askatasuna eta gizarte justizia" lelopean. Mubarakek zenbait erreforma hitzeman zituen protestak baretzeko, baina ez zuen halakorik lortu. Poliziaren oldarraldi bortitzek ere ez zituzten manifestariak geldiarazi, eta Mubarakek presidente kargua utzi zuen otsailaren 11n, militarren esku utzi ere.\nUdaberri Arabiarreko protesta oldeak Mubarak kargutik erauztea lortu bazuen ere, ez zuen kanporatu militarren boterean oinarritutako erregimena. Herritarren mobilizazioak hauteskundeak behartu zituen Egipton; 2012an egin ziren, eta Mohammed Mursi Anaia Musulmanen hautagaia nagusitu zen, antolatuta zegoen bakarra zelako —klandestinitatean ari ziren besteak— eta erregimenak ematen ez zituen zerbitzuak eskaintzen zituelako —hezkuntza, osasuna, elikagaiak—. Baina, estatu autoritarioa eta islamista sortzen ari zela ikusita, protestak abiatu ziren eta, egoera gaiztotu zenean, estatu kolpea emateko baliatu zuen Abdel Fatah al-Sisi buruzagi militarrak. Al-Sisi inteligentzia militarreko buru izana zen Mubaraken agintepean.\nMubaraken osteko giro politiko eta sozial nahasiaren ostean, herritar askok begi onez ikusi zuten aginte gogor batek ordena bermatzea. Al-Sisi 2014an izendatu zuten presidente. Ordutik, talde kritikoekiko jazarpena nabarmen areagotu zen. Kartzeletan 40.000 preso politiko zeudela, eta milaka ekintzaileren arrastoa galduta, egin ziren 2018ko presidentetzarako hauteskundeak, oposizioko hautagairik gabe. Al-Sisik botoen % 92 eskuratu zituen, baina parte hartzea apala izan zen, % 42koa.\nEgungo konstituzioa 2014ko urtarrilaren 14an eta 15ean izandako erreferendumean onartu zen; parte hartzea % 38,6koa izan zen, eta botoen % 98,1 konstituzio berriaren aldekoak. Anaia Musulmanek boikotera deitu zuten. Konstituzio horren arabera, errepublika presidentziala da herrialdea; presidentea da estatuburua, eta lehen ministroa gobernuburua. Parlamentuak ganbera bakarra du (Majlis al-Nowaab), 596 kidez osaturik dagoena. 2019ko apirilean, konstituzioaren erreforma onartzeko erreferenduma antolatu zuen Al-Sisik; aldaketa horrekin, 2030 arte agintean egoteko aukera izanen du.\nEgipto 27 eskualde edo muhafazahetan banaturik dago. Oro har, eskualde hauek hiriburuaren izena hartzen dute. Muhafazah bakoitzeko burua muhafez edo gobernari bat da, zuzenean errepublikako presidenteak izendatua.\n2 Alexandria &0000000000002300.0000002.300 &0000000005259818.0000005.259.818 &0000000000002287.0000002.287 Alexandria\n12 Al-Xarqiya &0000000000004911.0000004.911 &0000000007332169.0000007.332.169 &0000000000001493.0000001.493 Zagazig\n22 Asiut &0000000000013720.00000013.720 &0000000004527565.0000004.527.565 &0000000000000330.000000330 Asiut\n27 Aswan &0000000000062726.00000062.726 &0000000001515840.0000001.515.840 &0000000000000024.00000024 Aswan\n3 Beheira &0000000000009826.0000009.826 &0000000006337373.0000006.337.373 &0000000000000645.000000645 Damanhur\n19 Beni Suef &0000000000010954.00000010.954 &0000000003249351.0000003.249.351 &0000000000000297.000000297 Beni Suef\n6 Damietta &0000000000000910.000000910 &0000000001527189.0000001.527.189 &0000000000001678.0000001.678 Damietta\n5 Daqahliya &0000000000003538.0000003.538 &0000000006626435.0000006.626.435 &0000000000001873.0000001.873 Mansura\n15 Faiyum &0000000000006068.0000006.068 &0000000003705139.0000003.705.139 &0000000000000611.000000611 Faiyum\n9 Gharbia &0000000000001942.0000001.942 &0000000005104634.0000005.104.634 &0000000000002629.0000002.629 Tanta\n14 Giza &0000000000013184.00000013.184 &0000000008831714.0000008.831.714 &0000000000000670.000000670 Giza\n18 Hego Sinai &0000000000031272.00000031.272 &0000000000104800.000000104.800 &0000000000000003.3000003,3 El-Tor\n8 Ipar Sinai &0000000000027564.00000027.564 &0000000000460174.000000460.174 &0000000000000016.70000016,7 Arix\n13 Ismailia &0000000000005067.0000005.067 &0000000001338217.0000001.338.217 &0000000000000264.100000264,1 Ismailia\n23 Itsaso Gorria &0000000000120000.000000120.000 &0000000000369119.000000369.119 &0000000000000003.1000003,1 Hurghada\n4 Kafr el-Xeikh &0000000000003467.0000003.467 &0000000003445213.0000003.445.213 &0000000000000993.700000993,7 Kafr el-Xeikh\n16 Kairo &0000000000003085.0000003.085 &0000000009717324.0000009.717.324 &0000000000003150.0000003.150 Kairo\n26 Luxor &0000000000002460.0000002.460 &0000000001282590.0000001.282.590 &0000000000000433.300000433,3 Luxor\n1 Matruh &0000000000166563.000000166.563 &0000000000450928.000000450.928 &0000000000000002.7000002,7 Marsa Matruh\n10 Minufiya &0000000000002499.0000002.499 &0000000004400528.0000004.400.528 &0000000000001761.0000001.761 Xibin el-Kom\n20 Minya &0000000000032279.00000032.279 &0000000005673629.0000005.673.629 &0000000000000175.800000175,8 Minya\n7 Port Said &0000000000001345.0000001.345 &0000000000760152.000000760.152 &0000000000000565.200000565,2 Port Said\n11 Qalyubiya &0000000000001124.0000001.124 &0000000005744425.0000005.744.425 &0000000000005111.0000005.111 Banha\n25 Qina &0000000000008980.0000008.980 &0000000003264263.0000003.264.263 &0000000000000363.500000363,5 Qina\n24 Sohag &0000000000011218.00000011.218 &0000000005128446.0000005.128.446 &0000000000000457.200000457,2 Sohag\n17 Suez &0000000000009002.0000009.002 &0000000000743193.000000743.193 &0000000000000082.60000082,6 Suez\n21 Wadi al-Jadid &0000000000440098.000000440.098 &0000000000247140.000000247.140 &0000000000000000.6000000,6 Kharga\nEgiptoko biztanleri dentsitatea (2010).\nEgiptok 104,1 milioi biztanle zituen 2020an. Gehienak, % 95, Niloren ertzeko zerrenda estu batean bizi dira. Adinka, honela dago banaturik biztanleria: 0-14 urte bitartekoak % 33,6 dira, 15-24 urte bitartekoak % 18, 25-54 urte bitartekoak % 37,8, 55-64 urte bitartekoak % 6,1, eta 65 urtetik gorakoak % 4,4. Bizi itxaropena 73,7 urtekoa da; 72,3 urtekoa gizonezkoena eta 75,3 urtekoa emakumezkoena (2020ko zenbatespenak).\nHazkunde demografikoa oso handia da (% 46 emendatu zen biztanleria 1994-2014 bitartean), eta nekazaritzak ezin ditu biztanleen beharrak ase. Egiptok ezin die lanik eskaini biztanle guztiei, eta askok beren herrialdetik alde egin behar izaten dute lana bilatzeko. Agintariak saiatu dira hazkunde demografikoari eusten, eta 1990eko hamarkadaren amaieratik emakumeko 3 seme-alabetan mantendu da ugalkortasun-tasa (3,29 2020an).\nEgiptoar gehienak, % 99,7, antzinako egiptoarren eta arabiarren ondorengoak dira. Beste herri konkistatzaileen ondorengoak ere badaude (greziarrak, erromatarrak, turkiarrak), Egipto Beherean batez ere. Nahasketa horrek ezaugarri bereziak sortu ditu Niloren bailarako biztanleengan, Mediterraneo aldeko gainerako egiptoarren oso bestelakoak. Nubiarrak Egiptoko bertako herria dira; milaka urtez Egipto hegoaldean eta Sudan iparraldean bizi izan dira, baina Nasser aintzira eraiki zutenean urpean gelditu ziren haien herri asko. Basamortuan artzain nomada eta erdi nomada batzuk bizi dira, beduinoak gehienak.\nHizkuntza ofiziala arabiera da; frantsesa eta ingelesa dira biztanle ikasien bigarren hizkuntzak. Koptoera da Eliza Koptoaren liturgia-hizkuntza.\nBiztanleen % 90 musulmanak dira, suniak gehienak, eta % 10 kristauak, koptoak batez ere. Gutxiengo erlijiosoek pairatu dituzte muturreko islamisten erasoak. Kairon, kristau koptoen eliza baten inguruan, gutxienez 25 hil zituzten 2016ko abenduaren 11n. 2017ko apirilaren 7an, 44 koptotik gora hil zituzten Tanta eta Alexandriako bi elizetan, eta, maiatzaren 26an, erlijio hartako fededunez betetako autobus bat tirokatu zuten Minya eskualdean, eta 29 hildako eragin. Sufien komunitateek ere nozitu dute indarkeria. 2017ko otsailean, lider sufi bati lepoa moztu zioten, heresia egitea egotzita, eta azaroaren 24an gutxienez 305 pertsona hil zituzten Bir al-Abedeko (Ipar Sinai) sufien meskitaren kontrako atentatuan.\nEgipto: biztanle gehien duten udalerriak\nAlexandria 1 Kairo Kairo 9.153.135 11 Asiut Asiut 462.061\n2 Alexandria Alexandria 5.039.975 12 Khusus Qaliubiya 459.586\n3 Giza Giza 4,146,340 13 Ismailia Ismailia 386.372\n4 Xubra el-Khaima Qaliubiya 1.165.914 14 Zagazig Al-Xarqiya 383.703\n5 Port Said Port Said 751.073 15 Urriaren 6a Giza 350.018\n7 Mansura Daqahliya 548.259 17 Kairo Berria Kairo 298.343\n8 Mahalla al-Kubra Gharbia 522.799 18 Damietta Damietta 282.879\nOztopo handiei egin behar die aurre Egiptoko ekonomiak: demografia-hazkunde izugarria, inflazio handia, eta biztanle pilaketa hirietan. Presio horri erantzun nahian, 1991n ekonomiaren egonkortasuna iristeko hainbat neurri hartu zituen Egiptok. Erreforma horiek hiru planen bidez bideratu ziren; azkena 1998an amaitu zen. Erreforma ahaleginek eta Golkoko Gerran parte hartzeak asko handitu zuen Egiptoren zorra. Hala ere, aurrerakuntza handiak lortu ziren aldagai makroekonomikoei dagokienez; Kairok inflazioa kontrolatu zuen, eta gainditu egin zituen aurrekontuaren defizitak. Pribatizazioak eta merkataritza legeen erreformak Nazioarteko Diru Funtsak aurrez ikusia zuena baino mantsoago gertatu baziren ere, Egiptok atzerriko inbertsioak ugaritzea lortu zuen merkatu ekonomia indartzeko neurriak hartu izanari esker.\n2016an, finantzaketaren premia bizia zuela-eta, Egiptoko presidenteak 10.700 milioi euroko laguntza eskatu zion Nazioarteko Diru Funtsari. Izan ere, 2010eko hamarkadan ekonomiaren egoerak okerrera egin zuen: langabezia tasa ofiziala % 12koa zen, eta gazteen % 40k ez zuten lanik; defizit publikoa % 12koa zen, eta geroz eta zor handiagoa ordaintzeak aurrekontuaren % 30 hartzen zuen; inflazioa % 14ra igo zen, eta estatua dolarrik gabe geratzen ari zen atzerrian erregaia eta janaria erosteko.\nLangileak udaberriko tipula sailetan.\nNilo ibaiari erabat loturik egon da, eta hala dago oraindik ere Egiptoko ekonomia. Herrialde nekazaria da, eta langileen % 25,8 nekazaritzan edo abeltzaintzan dihardu lanean (2015eko datuak). Basamortuak Egiptoren zatirik handiena hartzen duenez, gobernuak hainbat programa egin ditu lantzen den lur kopurua hazteko: luberritzea, ureztatzea eta teknologia aurreratua erabiltzea (ongarriak eta makinak). 1952-1961 bitarteko urteetan berrikuntza ugari egin ziren, eta ordura arte lurjabe gutxiren esku zeuden eremu zabalak nekazarien artean banatu ziren. Urtegi handiak egin dira Nilon: Asiut, Nag Hammadi, Ziftah, Esna eta, batez ere, Aswan. Urtegi hauei esker, urtean bi eta hiru uzta jasotzen dira; 300.000 hektarea kendu zaizkio basamortuari eta 500.000 hektarea eman zaizkio nekazaritzari. Azken proiektu handia 1997. urtearen hasieran jarri zen abian: Haran Berria Proiektua. Bi helburu nagusi ditu: basamortuko 234.000 hektarea lantzeko lur bihurtzea eta, horren bitartez, Nilo ibaiaren bailaran eta deltan dauden jende asko beste inguru batzuetara joatea eta han hartzea bizilekua.\nEgiptoko nekazari ustiapenen etekinak munduko garaienetakoak dira. Egipto da kotoi zuntzaren ekoizle nagusia. Arto etekinak ere munduko garaienetakoak dira. Gai horiez gainera, garrantzizkoak dira azukre kanabera, garia, arroza eta tomateak, artatxikia, tipulak, datilak, etab. Abeltzaintza zama-abereen ingurukoa da batez ere.\nHidrokarburoak erauzteko plataforma.\nTurismoa garrantzi handikoa da Egiptoko ekonomiarentzat. 2010 izan zen urterik hoberena: 14,7 milioi pertsonek bisitatu zuten herrialdea, eta langile guztien %12 enplegatu zituen. Hainbat gertakizunek, ordea, turismoaren beherakadak eragin dituzte. Amesgaiztoa 1997an hasi zen, muturreko islamista talde batek 62 lagun hil zituenean Luxorko tenpluetan, horietatik gehienak turistak. Ordutik hona, bisitariak izutzea eta haren inguruko industria gutxitzea helburu izan zuten hainbat eraso izan dira. Larrienetako bat 2015eko urriaren 31n gertatu zen, 224 turista San Petersburgora (Errusia) bueltan zeramatzan hegazkina leherrarazi zuenean Estatu Islamikoak. Bestalde, 2011ko Egiptoko Iraultzak ere gutxitu zuen turisten iritsiera.\nEgiptoko Itzulia herrialdeko garrantzitsuena da. Normalean Otsailean edo martxoan egiten da. 1951. urtean egin zen lehenengoz. Lehenengo ekitaldiak ez ziren profesionalak izan eta urte batzuetan ez ziren egin. 1998. urtean izan zen profesional mailakoa lehenengo aldiz. Txirrindulari europarrek irabazten dute normalean itzuli hau.\n↑ a b The World Factbook: Country Comparison: Area. cia.gov (Noiz kontsultatua: 2020-4-2).\n↑ a b c d e Egypt: Governorates, Cities & Towns. citypopulation.de (Noiz kontsultatua: 2020-3-31).\n↑ Environmental and Coastal Processes along the Nile Delta Coast, Egypt in Twenty-Five Years. researchgate.net (Noiz kontsultatua: 2020-4-2).\n↑ Nilo. Lur Hiztegi Entziklopedikoa, euskara.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2020-4-2).\n↑ Hamza, Waleed. Land use and Coastal Management in the third Countries; Egypt as a case. researchgate.net (Noiz kontsultatua: 2020-4-2).\n↑ A. Fergany, Elsayed; Sawada, Sumio. Estimation of Ground Motion at Damaged Area During 1992 Cairo Earthquake Using Empirical Green's Functions. Seismological Research Letters. 80 (1): 81–88. doi:10.1785/gssrl.80.1.81, pubs.geoscienceworld.org (Noiz kontsultatua: 2020-4-15).\n↑ a b c Berasategi Otamendi, Gorka. Faraoi militarraren ondarea. Berria egunkaria, 2020ko otsailak 26, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2020-4-16).\n↑ Berasain Tristan, Kristina. Tahrir plaza isildu da. Berria egunkaria, 2016ko otsailak 12, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2020-4-22).\n↑ Berasain Tristan, Kristina. Al-Sisiren zilegitasuna auzitan jarri dute emaitzek, bozak irabazi baditu ere. Berria egunkaria, 2018ko martxoak 30, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2020-4-17).\n↑ Konstituzio berriak %98ko babesa jaso du Egiptoko galdeketan. Berria egunkaria, 2014ko urtarrilak 18, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2020-4-17).\n↑ a b c d e f Egypt. The World Factbook, cia.gov (Noiz kontsultatua: 2020-4-19).\n↑ Berasain Tristan, Kristina. Boterean gotortzeko babesa lortu du Al-Sisik. Berria egunkaria, 2019ko apirilak 25, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2020-4-18).\n↑ Susaeta, Igor. Gutxienez 305 pertsona hil dituzte Egipton, meskita bati eraso eginda. Berria egunkaria, 2017ko azaroak 25, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2020-4-19).\n↑ a b Aranburu, Iker. NDFren atea jo du Egiptok. Berria egunkaria, 2016ko abuztuak 25, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2020-4-19).\n↑ Dominguez Reguero, Javier. Propuestas en el país de las pirámides para recuperar el turismo. El Pais, 2019ko urriak 22, elpais.com (Noiz kontsultatua: 2020-4-19).\nOrriaren azken aldaketa: 28 ekaina 2022, 01:09.


Auzolan Senior egitasmoa Cornellà-ko Citilab-en - Albisteak - Auzolan Living-lab\nAuzolan Senior egitasmoa Cornellà-ko Citilab-en\nAuzolan Senior ekimeneko arduradunek Cornellà-n (Catalunya) kokatzen den CitiLab egitasmoaren barnean dagoen Seniorlab proiektu aitzindaria bertatik bertara bisitatu dute 2011ko uztailaren 11 eta 12an. Egitasmo honek adineko hiritarrei berrikuntzan autortzen dien lehentasunak oso bereizgarria da.\nAuzolan Senior ekimeneko arduradunek, besteak beste ITG, GAIA eta TECNALIAko ordezkariek, Cornellà-n (Catalunya) kokatzen den CitiLab egitasmoaren barnean dagoen Seniorlab proiektu aitzindaria bertatik bertara bisitatu dute 2011ko uztailaren 11 eta 12an. Egun oparo bi izan dira, egitasmoetako kudeatzaileen aurkezpenak eta Seniorlabeko partaideekin tailerrak partekatuz. Azken honeetan, iritziak partekatu eta zalantzak argitu ahal izan ditugu, baina batik bat, adinekoak sortu, irudikatu, gauzatu... eta haien errealitatea aldatzeko gai direlaz ohartu gara. Azkenik, Jose Antonio Galaso, Citilab-eko proiektuen zuzendariaren hitzak azpimarratzea nahitaezkoa da Citilab ulertzeko: "Gakoa Citilab hiritarren gune bat dela da, eta ez hiritarrentzako gune bat".\n2011ko uztailaren 11 eta 12an, Auzolan Senior egitasmoko arduradunak Cornellà herrian dagoan CitiLab egitasmoa ezagutzera joan ginan. Bertan SeniorLab izeneko adinekoen proiektua daukie martxan... hainbeste daukagu ikasteko!


«Danbor-jole baten iruditxoa da egin didaten oparirik bereziena»\n12 otsaila, 2013 Kate Motzean 943\nIñaki Hidalgo (Ordizia, 1959) Ordiziako Udaleko kultura arduraduna da. 1985an hasi zen udalarentzat lanean, liburutegiko arduradun gisa. Ordiziar petoa da eta danbor-joleen buru da herriko danborradan. Ekitaldi honek 100 urte bete behar ditu eta mendeurren ospakizunak antolatzeko batzordean parte hartzen ari da.\nMusika klasikoa, abesbatzak eta argazkigintza.\nAzken urteotan Cambrilsera (Tarragona, Herrialde Katalanak) joan naiz familiarekin.\nJoan Mari Irigoienen Lur bat haratago. Nobela historikoa asko gustatzen zait.\nAsko. Pink Floyd eta The King Singers, adibidez.\nAgustin Goytisolo poetaren Poemas para Julia, Paco Ibañezek abestua.\nLana dugunok lan apur bat gutxiago eginez, guztiontzat lana lortzea.\nHaragia eta gozokiak.\nBi semeen jaiotze eguna.\nEzkondu nintzen egunean oparitu zidaten danbor-jole baten iruditxoa.\nOrdiziako parkeak: Oiangu, Barrena, Oreja…\nEz nintzateke alkate izango.\n« Artearen aterpea\nFelipe Pereira da Segura-Goierri futbol taldeko ordezkari berria »


Sentitu, pentsatu, EGIN!!! - GARA\nVuelta honetako hirugarren astebukaerara iristearekin batera, lasterketako etapa gogorrenak iritsi dira. Eta dagoeneko, gorputzean dezenteko nekea dugun arren, esan daiteke benetako lasterketa gaur [atzo] hasi dela.\nAzken orduko aldaketarik ez bada, badirudi Froome, Valverde, Purito eta Contadorren artean egongo dela Vuelta honetako irabazlea. Hala, lau oilarrok garaipenaren eta podiumeko postuen pastela banatzen duten bitartean, besteok geratzen diren mamurtxoak jatea dugu helburu.\nHamalau etapa eta kilometro mordoxka gainean ditugularik, hankako mina latza izan ohi da etapako lehen kilometroetatik. Horregatik denok horren nekatuta gaudenean, norbere indarraz gain, izaerak eta motibazioak ere izugarrizko garrantzia dute. Gure taldeko zuzendarietako batek, Luca Guercilena italiarrak, etapa pare bat dela motibazio bideo bat bidali zidan etaparen aurretik. Bideoa ikusi, eta, beraiek esaten duten moduan, a tutta irten nintzen. Luca, zuzendari ona izateaz gain, motibatzaile bikaina da. Bidali zidan bideoan, amerikar futboleko jokalari bat azaltzen da; begien gainean zapi bat jarri eta bere mugak ikusten ez dituenean, taldekide bat bere gainean hartzen du eta laguna inoiz pentsatuko ez lukeen lekuraino garraiatzeko gai da. Entrenatzaileak, uluka, «eman gehiago, aurrera, eman zure bihotza!!» oihukatzen dio, eta mutilak inoizko markarik onena jartzen du. Bideo horrekin Lucak batzuetan gure mugak guk jartzen ditugula erakutsi nahi zidan, eta, sarri, behin muga horiek ezabatuta, geu ere sinesteko gai ez garen punturaino iritsi ahal direla gure ezaugarri eta bertuteak.\nHorretxegatik, sekulako hankako mina edukiagatik behin eta berriz erasoetara irteten ari nintzela, neure buruari honakoa esaten nion: «Eman gehiago, eman gehiago...». Baina, gaur [atzo], nahiz eta topera irten naizen ihesaldiaren bila, ez naiz bideoa ikusi duen bakarra. Goizean, Ametsi bideoa bidali diot, eta mezu bat bidali dit bueltan: «Hi Irizar, oilo ipurdixa ipini jatek. Jota motibauta najak!!». Eta, gero, irteeran, honakoa esaten zidan: «Badakik zer? Jota eskapadara fango nakela....».\nHorretxegatik, berez haurrei zuzenduta izan arren, nagusiek ere erabili beharko genuen Pirritx, Porrotx eta Mari Mototsen mezua: bihotza, burua, eta kasu honetan hankak... sentitu, pentsatu eta EGIN!!!!!!!


"Euskara batua ikuspegi linguistikotik Euskal Herriak ezagutu duen fenomenorik garrantzitsuena da" - Araba - Alea.eus\n"Euskara batua ikuspegi linguistikotik Euskal Herriak ezagutu duen fenomenorik garrantzitsuena da"\nUEU 2018-06-21 17:24\nXabier Isasi. / Oarsoaldeko Hitza\nEuskara batuaren helduaroa jardunaldiak zabaldu ditu aurtengo UEUren udako ikastaroak; Xabier Isasi UEUko zuzendari ohia eta EHUko irakaslea izan da jardunaldiaren arduraduna.\nEuskarak Batuaren 50. urteurrenaren harira antolatu duzue jardunaldia, baina zein helbururekin?\nBehineneko helburua ikastea da, ikastea eta erakustea. Ohitzen ari gara Euskara Batuarekin eta jardunaldian gogorarazi nahi genuke hizkuntzaren estandarizazioa, euskararen batasuna, gertaera itzela dela, harrigarria. Ikuspegi linguistikotik Euskal Herriak ezagutu duen fenomenorik garrantzitsuena da. Ez da helburu txikia hori ikusi araztea.\nUEUk zein paper jokatu du euskara batuaren ibilbidean?\nUnibertsitatearentzat, UEUrentzat ere, hizkuntza eredu estandarra ezinbestekoa da. Ez dago imajinatzerik jarduera akademikoa eta are gutxiago ikerkuntza hizkuntza eredu normalizaturik gabe. Gainera, Euskara Batua eta UEU garaikideak dira, 1968koa bat eta 1973koa bestea. Senide bereko lehengusinak izango bailiran hazi dira UEU eta Euskara Batua, bata besteari elkarri begira eta elkarrekin ikasten. UEU ezinezkoa izan zatekeen hizkuntza estandarrik gabe eta, trukean UEUk estandarizazio prozesua lagundu du euskararen hiztun elkartea eratzen, sendotzen eta zabaltzen. Artez edo moldez UEU izan da ezinbesteko erreferentzia komunitate akademiko zientifiko euskaldunean. UEU bere sorreratik bertatik lerratu zen Euskara Batuarekin, bere argitalpen eta jarduera guztiak hizkuntza estandarren ereduan egin izan ditu. Ez da gutxi.\nJose Ramon Etxebarriari omenaldia egiteko ere aprobetxatuko duzue.\nJoserra etxekoa dugu. Guretzat ohorea da Joserra bezalako ueukideak izatea. Groucho Marxek esan omen zuen bera bezalako kideak onartzen zituzten erakundetan ez zela apuntatuko, nik antzera pentsatzen dut. Baina Grouchok Joserra ezagutuko balu UEUkide egingo litzateke. Joserrak bere onenak eman dizkio euskarari eta UEUri, eta ematen dizkio oraindik. Horregatik, guk eskerrak eman nahi dizkiogu, bihotzez.\nZer nabarmenduko zenuke batez ere Etxebarriaren ekarpenaz?\nNik duintasuna esango nuke, baina ez litzateke justua izango bakarrik duintasuna aipatzea, badirudi lausenguetan nabilela. Nire ustez, Jose Ramon Etxebarria irakasle / ikertzaileari zor diogu euskarazko idazkera akademiko zientifikoa. Asko gara berarekin batera eta berari esker, ikasi dugunak euskaraz idazten maila akademikoan eta zientifikoan. Oso jende gutxik esan dezake bere herriko unibertsitateko irakasleen eta ikertzaileen maisua izan dela; horietako bat da Joserra. Gu gara Jose Ramon Etxebarria Bilbaoren ikasleak eta idazterakoan bere estiloan idazten saiatzen gara.


Araudia. 58/2009 Foru Dekretua, uztailaren 2koa, Nafarroako Aldizkari Ofiziala arautzen duena - navarra.es\n58/2009 Foru Dekretua, uztailaren 2koa, Nafarroako Aldizkari Ofiziala arautzen duena\n11/2007 Foru Legea, Administrazio Elektronikoari buruzkoa\n18/1986 Foru Legea, euskarari buruzkoa\n7/2001 Foru Legea, tasei buruzkoa\n58/2009 FORU DEKRETUA, uztailaren 2koa, Nafarroako Aldizkari Ofiziala arautzen duena.\n2009ko 82. Nafarroako Aldizkari Ofizialean argitaratua, uztailaren 4an\nNafarroako Aldizkari Ofiziala mila zortziehun eta hogeita hemezortziko martxoaren batean hasi zen argitaratzen, Iruñeko Aldizkari Ofiziala izenarekin. Ordutik ehun eta hirurogeita hamaika urte iragan badira ere, esan daiteke azken hamabost urteotan gertatu den aldaketa aurreko urte guztietakoa baino askoz handiagoa izan dela. Aldizkari Ofizialaren argitalpena, gaur arte, paperezko euskarrirako baizik ez da pentsatu eta diseinatua izan, eta horrek eragina zuen bai zabalkundea eta banaketa egiteko moduetan bai barruko alderdi instrumentaletan, hala nola, erabilitako letra mota eta neurria, orriak, maketazioa, etab.\n1996ko maiatzean hasi zen agertzen Nafarroako Aldizkari Ofizialaren testua Internet bidez, munduko sare informatikoan alegia, Nafarroako Gobernuaren web atari hasiberriaren barruan. Gaur egungo egoeratik ikusita, ohartzen gara hamahiru urte hauetan pertsonen arteko komunikaziorako bideak -telefonia- eta testu eta irudiak bidaltzekoak -posta elektronikoa- direla medio, funtsean desberdina dela mundua orain, Informazioaren eta Komunikazioaren Teknologien erabilera eta eskuratzeko aukera zeharo zabalduta baitaude. Nafarroako Foru Komunitateko administrazioan administrazio elektronikoa ezartzeko apirilaren 4ko 11/2007 Foru Legeak dioenez, Nafarroako gizartearen ezaugarrietako bat da gizarte informatizatua izatea, tresna elektronikoak normaltasunez eta ohikotasunez erabiltzen dituena. Kontuan hartuta aldizkari ofizialaren hartzaile nagusia Nafarroako gizarte hori dela, haren egoera berriak, administrazio publikoen jarduna gidatu behar duen etengabeko ekonomiaren printzipioak eta aspaldi honetan zabaldu den ingurumenarekiko kezkak eragin dute Nafarroako Aldizkari Ofizialaren paperezko argitalpena bertan behera utzi eta argitalpen elektronikoan baizik ez kaleratzeko erabakia, Espainiako beste administrazio publiko batzuek ere jorratu duten bidean.\nArgitalpenaren euskarria edozein dela ere, aldizkari ofizial baten helburua beti bera da: arauen publizitatea bermatzea, gure Konstituzioan jasotako printzipioa. Eta argitalpen sistema berriak ez du berme hori kaltetzen, areago, hobetu egiten du, dokumentuen eta aldizkarien bilaketa erosoagoa, arinagoa eta errazagoa baita; bertara sartzea doakoa da gainera, inolako mugarik gabe, eta paperezko argitalpenaren kasuan, ordea, tasa ordaindu beharra dago, harpidetza egiteagatik edo aleka erosteagatik.\nGaurdaino, argitalpen bati dagokion xedea betetzeko modua beharrezkoak ziren ale guztiak paperean inprimatzea zen, eta aurrerantzean Aldizkari Ofiziala "bakarra" izanen da, eta ugaldu eginen dira, berriz, sartzeko eta ikusteko bideak: administrazio publikoetako bulegoak, liburutegiak, etxebizitza partikularrak, etab. Herritarren egoera desberdinak aintzat hartuta, Nafarroako Gobernuak erraztuko du Nafarroako Aldizkari Ofizialerako sarbidea, kontsultarako guneak ezarriz, eta, aldi berean, Nafarroako toki entitateetan ere hala egin dadila sustatuko du.\nNafarroako Aldizkari Ofiziala arautzen duen foru dekretu honek aurrekoa, 2003koa, ordeztuko du, arestian azaldutako ideiei eta printzipioei erantzunez, aurrekoaren datatik hona haren ingurunean, sozialean nahiz arau arlokoan, gertatu diren eta zuzenean edo zeharka eragin dioten era guztietako aldaketek eskatzen dituzten egokitzapenak eginez; horren guztiaren asmoa da ahalik eta argitasun eta erraztasun handienak lortzea erabiltzaile diren herritarren eta erakundeen hobe beharrez; ideia nagusia da Nafarroako Foru Komunitateak lagundu eginen duela herritarrek Aldizkari Ofiziala kontsulta dezaten, mugatu gabe nahi ez ditugun neurri murriztaileekin, baina, era berean, eta ahal den neurrian datu pertsonalak babesteko eginkizuna betez, dagokionaren aldetik.\nHoriek horrela, Lehendakaritza, Justizia eta Barneko kontseilariak proposaturik, eta Nafarroako Gobernuak 2009ko uztailaren 2ko bilkuran harturiko erabakiarekin bat,\n1. artikulua. Xedea eta definizioa.\n1. Foru dekretu honen xedea Nafarroako Aldizkari Ofiziala arautzea da.\n2. "Nafarroako Aldizkari Ofiziala" -NAO- Nafarroako Foru Komunitatearen xedapen orokorrak eta ekintza administratiboak, bai eta Foru Komunitatean argitaratu beharreko arauak ere, argitaratzeko bide ofiziala da; gainera, berariazko araudian ezarritakoa ere argitaratuko da. Indarra hartzeari dagokionez, Nafarroako Aldizkari Ofizialean argitaratzen den eguna hartuko da kontuan.\n3. Nafarroako Gobernuak txostenak, dokumentuak edo komunikazioak Nafarroako Aldizkari Ofizialean argitaratzea erabaki dezake bidezkotzat jotzen duenean.\n4. Nafarroako Aldizkari Ofizialean argitaratzen diren testuak ofizialtzat eta benetakotzat hartuko dira.\n2. artikulua. Eskumena.\nNafarroako Gobernuko Lehendakaritza, Justizia eta Barne Departamentuko Lehendakaritzako Zuzendaritza Nagusiari ez beste inori dagokio Nafarroako Aldizkari Ofiziala, edozein bitarteko edo euskarritan, kudeatu, argitaratu eta hedatzea.\n3. artikulua. Aldizkotasuna.\nNafarroako Aldizkari Ofiziala Lehendakaritza Departamentuak erabakitzen duen maiztasunaz argitaratuko da, baina betiere hiru ale arrunt gutxienez astean. Argitalpen eta hedapen beharren arabera, ale bereziak ere argitaratzen ahal dira, baita separatak ere, interes bereziko dokumenturen batekin.\n4. artikulua. Nafarroako Aldizkari Ofiziala argitaratzea.\n1. Nafarroako Aldizkari Ofiziala euskarri elektronikoan editatu eta argitaratuko da, modu digitalean sinatuta, argitaratutakoaren benetakotasuna eta osotasuna bermatzeko; Nafarroako Gobernuaren zerbitzuen web atarian txertatuko da.\n2. Horrez gain, argitalpenak eginen dira unean-unean egoki diren euskarrietan ere, zabalkundea hobea izan dadin eta Nafarroako Aldizkari Ofizialaren jarraipena, kontserbazioa, artxiboa, dokumentu ondarea eta lege gordailua ziurtatzeko.\n5. artikulua. Ezaugarri formalak.\n1. Nafarroako Aldizkari Ofizialaren goiburuan eta orri bakoitzekoan ''Nafarroako Aldizkari Ofiziala" izena eta Nafarroako armarria agertuko dira; halaber, argitalpen-data adieraziko da, baita urte bakoitzean aldizkari horrek duen ordena-zenbakia ere, aldizkari bereziak ere kontatuta.\n2. Nafarroako Aldizkari Ofizialaren ale bakoitzaren hasieran bere edukiaren aurkibidea egonen da, hurrengo artikuluan adierazten den moduan ordenatua.\n6. artikulua. Dokumentuak aldizkarian agertzeko ordena.\nDokumentuak agertzean, ordena honi jarraituko zaio:\n1. Nafarroako Foru Komunitatea.\n1.1. Xedapen orokorrak.\n1.1.1. Foru legeak eta legegintzako foru dekretuak.\n1.1.2. Foru dekretuak.\n1.1.3. Foru aginduak.\n1.2. Agintariak eta langileak.\n1.2.1. Kargu-uzteak, izendapenak eta bestelako egoerak.\n1.2.2. Oposizioak eta lehiaketak. Lan Publikoaren Eskaintza.\n1.3. Lurraldearen antolamendua eta hirigintza.\n1.4. Diru-laguntzak, laguntzak eta bekak.\n1.5. Estatutuak eta lan hitzarmen kolektiboak.\n1.6. Nafarroako Kontseilua.\n2. Nafarroako Toki Administrazioa.\n2.1. Oposizioak eta lehiaketak. Lan Publikoaren Eskaintza.\n2.2. Xedapen eta iragarkiak, herrien arabera antolatuak.\n3. Estatuko Administrazioa.\n4. Prozedura judizialak.\n5. Hauteskunde prozedura.\n6. Bestelako iragarkiak.\n6.1. Jakinarazpen ediktuak.\n6.2. Partikularren iragarkiak.\n7. artikulua. Argitaratu beharreko dokumentuak igortzea.\n1. Nafarroako Aldizkari Ofizialean argitaratu beharreko dokumentuak sistema elektroniko onartu bat erabiliz baizik ez dira igorriko; sistema horretan ziurtatuta egonen dira dokumentuaren benetakotasuna eta osotasuna, bidalketaren data eta bidaltzailearen nortasuna eta baimena.\nSalbuespen gisa onartuko da dokumentuak beste bide batzuk erabiliz bidaltzea.\nLehendakaritzaren eskumena duen departamentuak ezartzen ahalko du argitaratu beharreko dokumentuak bidaltzeko prozedura, Nafarroako Aldizkari Ofizialean argitaratzeko kudeaketa bateratu eta errazte aldera.\n2. Horretarako eskumena duen organo edo agintariak bidaliko ditu dokumentuak Nafarroako Aldizkari Ofizialera argitaratzeko xedez. Nafarroako Foru Komunitateko Administrazioaren eta haren erakunde publikoen eremuan, lehendakaritzako eskumena duen kontseilariak ezarriko du, foru agindu bidez, zer organok erabaki dezaketen, zeinek bere eremuan, nork duen ahalmena argitaratu beharreko jatorrizko dokumentuak argitaratzea sinatzeko.\n3. Gainerako administrazio publikoek ere baimena eman beharko diete, zeinek bere arau berariazkoekin bat, Nafarroako Aldizkari Ofizialean jatorrizkoak argitaratzea sinatzeko ahalmena dutenei. Baimen berariazkorik izan ezean, xedapena, egintza edo iragarkia sortu duen organo, entitate edo erakundearen ordezkaritza dutenei egokituko zaie.\n4. Partikular batek testu bat igortzen badu argitaratzeko, administrazio publiko zehatz baten isiltasunaren aurrean legezko arau batek baimena emanda, hala dela frogatu beharko du berariaz, eta iragarkia administrazio publiko horren epigrafean argitaratuko da.\n5. Jatorrizkoak Nafarroako Aldizkari Ofizialean argitaratzea sinatzen duten pertsonak izanen dira bidalketa osorik egin izanaren eta dagokionak bidalketa agindua eman izanaren erantzule.\n8. artikulua. Argitaratzeko prozeduraren alderdi formalak.\n1. Edozein kasutan, dokumentua igorri duen kasuan kasuko organoak eskatuta argitaratuko da Nafarroako Aldizkari Ofizialean.\n2. Nafarroako Aldizkari Ofizialaren organo arduradunak balioetsiko du bidalitakoak baldintza formalak eta teknologikoak betetzen dituen, eta foru dekretu honetan xedatutakoarekin eta aplikatzekoak diren gainerako arau guztiekin bat etorri beharko du. Baldintza horiek bete ezean, zilegi izanen da jatorrizkoak itzultzea, zuzentzeko. Argitalpenaren nahitaezkotasunaren inguruko zalantzak sortuz gero, Nafarroako Aldizkari Ofizialak igorleari eskatuko dio inguruabar horri buruzko araua edo justifikazioa jakinaraz dezan.\n3. Nafarroako Aldizkari Ofizialean argitaratu beharreko testuak idatzi ziren bezalaxe transkribatuko dira.\n4. Nafarroako Aldizkari Ofizialean argitaratzeko jasotako dokumentu jatorrizkoen edukia erreserbatua izanen da eta ez da hari buruzko informaziorik ematen ahalko dokumentua aldizkarian sartzea eskatu duen sinatzailearen baimen espresurik ez badago.\n5. Igorleek eredu normalizatuak erabiliko dituzte, halakorik dagoenean, eta, edozein kasutan, behar bezain laburturik bidaliko dituzte argitaratu beharreko testuak.\n6. Ailegatu diren ordena kronologikoari segituz argitaratuko dira dokumentuak Nafarroako Aldizkari Ofizialean. Dena dela, lehentasuna izanen dute legez epe edo muga-eguna dutenek eta presakoak direnek (betiere presa hori justifikatuta).\n7. Oro har, aldizkarian sartzeko eskaera edo zuzentzeko eskaera jaso eta beranduenez hamabost egun balioduneko epean argitaratu beharko da dokumentua. Dokumentua presakoa denean, eta argitalpenaz arduratzen den organoak hala dela iritzita, epe hori sei egun baliodunekoa izanen da.\n9. artikulua. Akatsak eta okerrak.\nDokumentu jatorrizko bat edukia aldatzen dion akats edo okerren batekin argitaratzen bada, berriz argitaratuko da, oso-osorik edo behar den zatia, zuzenketak eginda. Zuzenketak arau hauei jarraikiz eginen dira:\n1. Argitaratzeko bidalitako testuan baldin bazeuden akatsak, zuzenketa honela eginen da:\na) Falta den informazioak edo akatsek arauaren edukiaren edo esanahiaren aldaketa benetakoa edo itxurazkoa baldin badakarte, maila bereko xedapen baten bidez zuzenduko dira.\nb) Igorritako testuaren esanahia aldatu ez edo testuinguruari esker nahasgarri gertatzen ez diren akats edo informazio faltak ere zuzendu litezke, balizko okerrik ez gertatzeko zuzentzea komeni dela iritziz gero, dagokion erakundeak testu zuzendua, osoa edo behar den zatia, berriz argitara dadila eskatuta.\n2. Nafarroako Aldizkari Ofizialean argitaratzen den testuan, jasotako testuarekin alderatuz, egiten diren akatsak Aldizkariaren ardura duen organoak zuzentzen ahalko ditu, zuzendu beharreko egintza edo xedapena eman duen organoari aldez aurretik jakinarazita.\nNafarroako Aldizkari Ofizialaren araubide ekonomikoa\n1. Nafarroako Aldizkari Ofizialean iragarkiak argitaratzea zergagai bat da, Nafarroako Foru Komunitateko tributuei buruzko araudiaren araberako tasari lotua dagoena. Horrenbestez, aldizkarian zerbait argitaratzeko eskaera bakoitzean tasa ordaintzeko subjektu pasibo arduraduna zein den agertuko da, edo ordaintzetik salbuetsia ote dagoen, hala denean.\n2. Nafarroako Aldizkari Ofiziala, haren aurkibideak eta bilatzaileak kontsultatzea doakoa da, bai eta nork bere baliabideekin paperean inprimatzeko aukera ere. Halere, orria Nafarroako Foru Komunitateko Administrazioak kontsultarako jarritako guneetan inprimatzen denean, Nafarroako Foru Komunitateko tributuen arloko araudian ezartzen den tasa ordaindu beharko da.\nNAOren zabalkundea eta kontsulta\n11. artikulua. Zabalkundea.\n1. Nafarroako Aldizkari Ofizialaren edukia Interneten egonen da ikusgai, Nafarroako Gobernuaren zerbitzuen web atarian, argitaratzen den egunean berean, 00:00etatik aurrera, salbuespenak salbu.\n2. Nafarroako Aldizkari Ofizialaren kontsulta unibertsala, librea eta doakoa da. Bereziki zainduko da Nafarroako Gobernuak ezarritako sarbide estandarrak betetzea. Nafarroako Aldizkari Ofizialaren edozein orri argitaratzeko aukera ziurtatuta dago.\n3. Nafarroako Gobernuak aurkibide eta bilatzaile sistema erraz eta arina ziurtatzeko behar diren lanabes informatikoak erabiliko ditu. Era berean, harpidetza elektroniko pertsonalizaturako zerbitzua eskainiko da, libre eta doakoa.\n4. Nafarroako Gobernuak bereziki zainduko du datu pertsonalen pribatutasuna bermaturik egon dadin, gai horren gaineko arauetan ezarritakoarekin bat.\n12. artikulua. Kontsultarako tokiak.\nNafarroako Gobernuak, jendearen arretarako bulegoen eta liburutegien bidez, eta Nafarroako Aldizkari Ofizialaren organo arduradunaren egoitzan, haren kontsulta libre eta doakoa egiteko bideak jarriko ditu.\nXedapen gehigarri bakarra.-Arau gaikuntza.\nLehendakaritza, Justizia eta Barneko kontseilariari ahalmena eman zaio foru dekretu hau garatu eta betetzeko behar diren xedapenak eman ditzan.\nIndarrik gabe gelditzen dira foru dekretu honi kontra egiten dioten maila bereko edo apalagoko xedapen guztiak eta, bereziki, Nafarroako Aldizkari Ofiziala arautzen duen maiatzaren 19ko 115/2003 Foru Dekretua, eta erregelamendua garatzen duen otsailaren 5eko 4/2004 Foru Agindua.\nForu dekretu honek 2009ko uztailaren seian hartuko du indarra.\nIruñean, 2009ko uztailaren 2an.-Nafarroako Gobernuko lehendakaria, Miguel Sanz Sesma.-Lehendakaritza, Justizia eta Barneko kontseilaria, Javier Caballero Martínez.


Covid-19: Erkidegoak itxita egongo dira Aste Santuan\nHalaber, etxeratze-agindua 22:00etan ezartzea adostu dute agintariek, eta gehienez lau pertsona elkartu ahalko dira eremu publikoan nahiz pribatuan.\nAste Santuan erkidegoak itxi eta ikasle-bidaiak sahiestea nahi du Osasun Ministerioak. Irudia:irekia\nAste Santuan Espainiako erkidego autonomoak itxita egongo dira eta pertsonen zirkulazioa galarazita egongo da 22:00etatik 06:00etara bitartean. Hala erabaki dute gaur Osasun Ministerioak eta autonomia erkidegoetako agintariek Osasun Publikoaren Batzordean.\nGaurko bileran adostutako neurriak datorren asteko Lurraldeen arteko Osasun Batzordean berretsiko dituzte.\nUnibertsitate-ikasketak beste erkidego batean edo atzerrian egiten ari diren ikasleei beren ohiko bizilekura ez bueltatzeko gomendioa luzatu behar zieten, baina azkenean aholku hori ez dute Aste Santurako planean sartu, puntu horretan adostasunik lortu ez dutelako.\nEzinbestekoak ez diren bidaiak saihesteko, datozen asteetan alerta-maila ez jaisteko eta orain arte hartutako neurriei eusteko deia jaso dute dokumentuan, azken egunetan intzidentzia-tasa metatuak hobera egin badu ere.\nGauzak horrela, autonomia erkidegoak perimetralki itxita egongo dira, eta norberaren ohiko bizitokira bueltatzeko edo funtsezko arrazoiengatik soilik sartu edo irten ahal izango da erkidegoetatik. Salbuespen kasu horietan bidaiatuko duten pertsonei PCR probak edo antigeno testak egitea gomendatzen zaie.\nBestalde, debekatuta egongo da jendetza bildu daitekeen ekitaldi handiak antolatzea, eta espazio itxietan antolatutako ekimenetan erkidego bakoitzak ezarritako segurtasun-neurriak bete beharko dira.\nHorrez gain, gehienez lau pertsona elkartu ahalko dira eremu publikoan nahiz pribatuan. Ildo berean, bizikideak ez diren lagunekin etxeetan edo bestelako toki itxietan topaketarik ez egiteko aholkatzen du Osasun Publikoaren Batzordeak.\nAmaitzeko, 'ez ditzagun asteak salbatu, bizitzak salbatu ditzagun' lelopean, erakunde-kanpaina bat egitea beharrezkotzat jo du.


Josu Bilbao 2017-09-15 19:43 Kultura Arrasate\n'Xavier Alvarez de Eulate' pintura lehiaketa zapatuan\nIker Oñate 2017-09-15 14:36 Kultura Oñati\nAurtengoa, bosgarren edizioa du Arantzazun –aire zabalean– egiten den pintura lehiaketak. Arantzazuko Adiskideak elkarteak eta Arantzazu Gaur Fundazioak elkarlanean antolaturiko ekimena da; eta, edonork esku har dezake.\nEneko Azurmendi 2017-09-15 12:59 Kultura Aretxabaleta GAURKOAK\nAretxabaletako kultura sailak antolatuta, Aritz Abaroa Euskaltzaindiako teknikariak hitzaldia eskaini du Arkupe kultura etxean. Datorren urtean, 2018an, 100 urte beteko ditu akademiak eta Abaroaren esanetan, hitzaldiaren helburua izan da mende osoko historian Euskaltzaindiak eman dituen urratsak gizarteratzea.\nJokin Guridi 2017-09-15 10:28 Kultura Arrasate\nEltziegotik ekarritako doinuak entzungai\nEneko Azurmendi 2017-09-15 10:23 Kultura Aramaio\n130 urte baino gehiagoko historia duen Eltziegoko Udal Bandak kontzertua eskainiko du gaur, egubakoitza, kultura etxean, 20:00etan; emanaldia Sastiñako egitarauaren baitan kokatuta dago eta Arabako Foru Aldundiaren kolaborazioarekin lotu da.\nGazte eta helduentzat ipuin kontaketa, martitzenean\nIker Oñate 2017-09-15 10:11 Kultura Arrasate\nRakugoaz –Japoniako ahozko literatura tradizioaz– gozatzeko aukera izango da martitzenean, irailaren 19an, Kulturateko Areto Nagusian. 18:30erako finkatu dute hitzordua.\nGoiena 2017-09-15 09:00 Kultura Bergara\n"Eskerrik asko eta zorionak Arrasateko udalbatza"\nXabi Gorostidi 2017-09-14 16:10 Kultura Arrasate\nUdalbatzak aurrekontu berrietan planteaturiko ekimen ezberdinen artean, Arrasate Zientzia Elakarteari poz berezia eman dio ikusteak Aprendizen Eskolaren eraikina kultur eta musika-interpretazio gune bezala berreskuratzeko ahalegina egin izana.\nPunk-Oi! estiloko musika nagusi Gatzagan\nImanol Beloki 2017-09-13 16:39 Kultura Leintz Gatzaga\nTxerrikumeak, Oldarkor, Legez Kanpo eta Tears And Beers taldeak izan dira aurten Gatzagako jaietako rock kontzertuetan, eta jende asko joan zen bertara musikari gazte, eta punk-oi! estilokoen emanaldiaz gozatzera.\nBEREZIA: Leintz Gatzagako Andramaixak 2017\nMarijose Azurmendi eta Itsaso OIaizola ama-alabak 'EKT' saioan\nJokin Guridi 2017-09-13 12:01 Kultura Debagoiena EKT\nElkarrekin egin zuten MUk antolatzen duen Euskal Kulturgintzaren Transmisioa graduondokoan hitzaldia, eta bata bestearen osagarri izanik, hizlari biak gonbidatu zituen Aitziber Aranburuzabalak Goiena telebistaren EKT saiora. Bihar, eguena, 21:30ean izango da saioa ikusgai.\nAitor Arregi: "Egileok oso pozik gaude pelikularekin, baina publikoaren erreakzioa ikusteko gogoa daukat"\nTxomin Madina 2017-09-13 10:23 Kultura Debagoiena Oñati HEMEN DEBAGOIENA\nUrriaren 20an helduko da zinema aretoetara Aitor Arregi oñatiarrak eta Jon Garañok zuzendu duten Handia filma; aurretik, baina, Donostia Zinemaldiko sail ofiziaalean lehiatuko da. Arregik berak azaldu ditu filmaren gakoak.\nMaider Arregi 2017-09-13 09:56 Kultura Antzuola\nEdurne Uribesalgo irakaslearen eskulan ikastaroetan norberak nahi duena egiteko askatasuna edukiko du: Koadroak margotu, gauzak zaharberritu, egurra margotu, gauzak itxuraz aldatu… Izena emateko azken eguna irailaren 22a da eta udaletxera (943 766 246) edo liburutegira joa behar dute interesa dutenek.\n‹‹ Aurrekoak 1 2 3 4 5 ... 643 644 645 646 Hurrengoak ››\nArrano tabernan. Bergara


Donostia Zinemaldia :: Taxi Téhéran\nUrrezko Hartzaren film irabazlea Berlingo azken zinema-jaialdian. Taxi hori bat Teherango kale zirraragarri eta bizietan barrena ibiliko da; bertara mota guztietako bidaiariak igoko dira, zein baino zein bitxiagoa. Guztiek hitz egingo dute gidariarekin, zintzotasun osoz hitz egin ere. Baina ez dakite bolantea daramana ez dela gidari arrunt bat, Jafar Panahi zuzendaria baizik, Irango egungo zinemako izenik handienetako bat.\nJafar Panahik 1995ean zuzendu zuen bere lehen filma, Badkonake sefid (The white balloon); film hartako gidoiak, Abbas Kiarostami-rekin batera idatziak, Caméra d’Or saria irabazi zuen Cannesen. Beste hainbat sari irabazitakoa da Panahi: Urrezko Lehoia eta FIPRESCI saria Venezian, Dayereh (The circle, 2000) filmagatik; epaimahaiaren Sari Nagusia Berlinen, Offside (2006) filmagatik; gidoi onenari Zilarrezko Hartza Pardé (Closed curtain, 2012) filmagatik Berlinen; eta Urrezko Hartza eta FIPRESCI saria Taxi Téhéran honengatik, aurtengo Berlinalen.


SMGren historia laburra\n1961ean hasi zen SMGren historia. Jose Ignacio Arruabarrenak SACEMen lan egiten zuen, baina bere lan-etorkizunari norabide berri bat ematea erabaki zuen eta NORMECANICA enpresan lan egiten duen bere anaia Pablo Ramon Arruabarrenaren laguntzarekin, EMUA enpresarentzako garraio txikiak egiten hasi ziren, pieza txikiak garraiatzeko kutxa txiki bat eduki ahal izateko moztutako auto familiar batekin.\nHandik urtebetera 2 ardatzeko AVIA kamioi bat erosi zuten eta herriko eta eskualdeko enpresentzat lanean jarraitzen dute (EMUA – Aceros Eva – Angel Urteaga – Forjas Sosoaga – Papelera Etxezarreta – Guadalupe, etc). Ganadua Tolosako hiltegira eramateko ere erabiltzen dute kamioia, Irurako LUMANE-LUEBANA baserrikoak baitira. Denborarekin, beste baserri batzuetako abereak ere garraiatuko dituzte. LUMANE-LUEBANA baserrian bertan beste negozio bat ere badute, ontziratu gabeko ardoaren salmenta, upategi txiki bat baitute. Ignacio eta Jesus anaiak dira Hernialde herrian ardo garrafoiak banatzen dituztenak.\n1994an, Jose Ramon Arruabarrenak, Ramon Arruabarrenaren semeak, 21 urte bete zituen, eta kamioiko gidabaimena ateratzean, laguntzen hasi zitzaien, Agua de Insalusen zuen lanarekin batera. 2000. urtean, Jose Ramonek Agua de Insalusen zuen postua utzi eta familiaren negozioan aritzea erabaki zuen. Ramonek eta Ignaciok erretiroa hartu zuten, eta eskaria handituz zihoanez, gidari berriak kontratatu zituzten.\n2008ra arte, funtsean, eskualdeko garraiorako lan egiten zuen, baina, krisi handiaren ondorioz, merkatua zabaltzea eta garraio bereziekin lan egiten hastea erabaki zuten (uztaiak, fondoak…). Horrela, ilusioz eta berrikuntzaz egokitzen ari gara gure bezeroen garraio-eskakizunetara. Gaur egun, baliabide propioekin edo konfiantzazko kolaboratzaileen bidez, garraiatzeko gai gara bai 100 kg-ko paleta, baita 9 m-ko diametroa duten 35000 kg-ko uztaiak ere.\n"Hazten jarraitzen dugu eta erronkak izugarri gustatzen zaizkigu"\nSMG – ZURE KONFIANTZAZKO BAZKIDEA\n60 urteko dedikazioaren eta talde-lanaren ondoren, guretzat erronka eta jomuga da bezeroak egunez egun asebetetzea.\n“Ondo egindako lana, asebetetako bezeroa”\nJosé Ramón Arruabarrena, Gerente de SMG\nNerea BidaurretaResponsable de Administración\nMiguel Angel AguadoTráfico\nLeire Nerea GarciaTrafico / Comercial Internacional\nKIROLA LAGUNTZEN DUGU\nSMGn kirolaren alde gaude, pertsonen ahalegina eta mugak gainditzeko izaera baloratzen ditugulako, bai banaka, bai taldean. Xare - Ametsa taldea babesten dugu. Oso gutxi ezagutzen den pilota jokoa da "Xare" deiturikoa, trinkete izeneko frontoi batean jokatzen dena. 2019an 100 urte bete ziren Iruran praktikatzen hasi zenetik.Bere historiari buruzko informazio gehiago hemen. Gainera, hainbat kirol-ekitalditan laguntzen dugu.


Erantzukizun Sozial Korporatiboa - Mendiburu\nIdeia asko ditugu etorkizunean landetxean martxan jartzeko, eta nahiko genuke “konpromiso berdea” eta erantzukizun sozial korporatiboa gero eta handiagoa izatea. Mesedez, kontatu guri zure ideiak eta iradokizunak! Denen artean askoz ere errazagoa da.\nMendiburun, ahal dugun guztia egin nahi dugu inguruarekin harmonian bizitzeko; horregatik, urte asko daramagu xehetasun batzuk ezin zorrotzago zainduz.\nZaborraren birziklatzea eta konposta\nZaborra gaika bereizteaz gain, bakoitza bere edukiontzira joan dadin (beira, papera eta kartoia, ontziak, pilak eta organikoa), konpost egitekoa dugu lorategian, eta hor botatzen ditugu hondakin begetalak, bai etxekoak eta bai lorategietakoak. Animatu nahi zaituztegu zuek ere horrela egin dezazuen Mendiburun.\nEuri ura, ureztatzeko aprobetxaturik\nOrain dela urte batzuk, hamar depositu jarri genituen, 1.000 litrokoa bakoitza, euri ura biltzeko teilatuko erretenen bitartez. Hain zuzen, bildutako ur horrekin ureztatzen ditugu lorategiko arbolak eta landareak. Ura balibide urria eta oso baliotsua da. Zoragarria izango da zuek ere ura arduraz erabiltzea.\nKontsumo gutxiko argiak\nMendiburu oso etxe handia da, eta, nahiz eta egun guztian argi naturala duen, beharrezkoa du argi artifiziala ere, franko. Argi artifizial bat behar ez denean, onena itzaltzea da. Nolanahi ere, arduraz jokatu dugu eta etxeko argi guztiak dira, ahal den neurrian, kontsumo gutxikoak, edo eraginkortasun energetikorako sistemak dituzte.\nLeihoen isolamendua eta etxearen ixtea\nZaharberritu dugunean, saiatu gara isolamendu termiko eta akustiko onenak jartzen Mendiburun, bai teilatuan eta bai paretetan eta leihoetan.\nEtxeak ez du aire giroturik udarako, baina harrizko horma lodiei esker, oso fresko egoten da, batez ere udan leihoak eta kontraleihoak itxiz gero.\nEgurra nola erabili\nNegurako, gasoliozko berokuntza sistema dugu, eta solairu bakoitzean kontrolatzen da, zirkuitu berezi baten bitartez. Beheko solairuan, tximinia dago egongela nagusian, eta ekonomika sukaldean. Biak ala biak oso atseginak dira, eta berotasun handia ematen dute. Animatu nahi zaituztegu erabil ditzazuen, berotasun handiagoa emango baitizuete eta ez baituzue beharko gasoliozko berokuntza sistema.


Konfinamenduari aurre egiteko teknologiak eta dispositiboak | Azkue Fundazioaren Egunkaria\nEgungo egoeran, telelana egiteko ez da nahikoa eramangarria hartzea logela batean sartzea. Bi asteko konfinamenduak baliabide teknologiko zehatzak eskatzen ditu, gure lanak aurrera egingo duela bermatzeko.\nTxorakeria dirudi, baina telelana bermatzeko ezinbestez izan behar dugu konexio on bat. Aintzat hartu behar da etxean lanean gauden bitaretan beste kide batzuk Fortnite-ra jolasten egongo direla edo Netflix ikusten. Horrek guztiak bandaren zabalerari eragiten. Zer egin horren aurrean?\nOperadore nagusiak hasi dira jada doako gigak eskaintzen haien abonatuei, baina aukera on bat izan daiteke gure Interneteko konexio propioa erabiltzea mugikorra erabiliz, hau da, tethering eginda. Erraz-erraz azalduta, gure telefonoa router bihurtzea da tethering-a; operadoreek 30 eta 60 GB artean eskaintzen dituzte telefonoen bitartez. Halere, kolapsoa saihesteko aukerarik onena router osagarri bat da, esaterako, Google WiFi, zeinak konexioa kudeatzen duen eta baliabideak egokitzen dituen eskaeraren arabera.\nBideokonferentziak, aukera ona\nBideokonferentziak egiteko,,aukera merkeak eta oso ezagunak ditugu gure esku, tartean, WhatsApp-eko edo Messenger-eko bideo-deiak. Aukera horiek, gainera, pribatutasuna bermatzen dute.\nEtxearen tamainaren arabera errazagoa edo zailagoa izango da kontzentratzea lan egiteko. Etxebizitzaren espazioaren tamaina gorabehera, oso garrantzitsua da kanpoko elementuengatik deskonektatzea edo urruntzea, eta lanean blokeka kontzentratzea. Horretarako oso egokiak dira zarata ixten duten aurikularrak, garestiak izanagatik ere. Aurikular horiek inguruko zarata aztertzen dute kanpoko mikrofonoen bidez, eta erabiltzaileak entzuten duen soinua orekatzen dute.\nFamiliaren berri izateko\nBehin lan egiteko gunea onduta, etxeko txikien berri izatea ere garrantzitsua izaten da. Horretarako ere badira baliabideak; esaterako, bideokamera bat jartzea. Mugikor bidezko sarbidea duten bideokamerak oso interesgarriak dira horretarako, adibidez, Ring. Beste aukera bat da Nest Hub edo Amazon Echo Show dispositiboak erabiltzea. Baliabide horiek kamerak dituzte integratuta, eta etxeko beste leku batzuetan zer gertatzen den jakiteko bitarteko egokiak dira. Nagusientzat ere badira antzeko baliabideak, bakarrik bizi diren nagusiak nola dauden jakiteko.


Iñaki Agirreazkuenaga: "Ez zait egungo hezkuntz eredua gustatzen. Aurrera begira, derrigorrezko hezkuntzan, taldeak elebidunak izan beharko lirateke" - Euskonews\nIñaki Agirreazkuenaga: "Ez zait egungo hezkuntz eredua gustatzen. Aurrera begira, derrigorrezko hezkuntzan, taldeak elebidunak izan beharko lirateke"\nElkarrizketa Iñaki Agirreazkuenaga, Zuzenbide Administratiboan Katedraduna "Ez zait egungo hezkuntz eredua gustatzen. Aurrera begira, derrigorrezko hezkuntzan, taldeak elebidunak izan beharko lirateke" * Maria Agirre Donostiako zuzenbide fakultatean duen bulegoan hartu gaitu Iñaki Agirreazkuenagak. Bulegoa txiki geratu zaio, izan ere, liburuz eta paperez gainezka du. Gai askori buruz galdegin geniezaiokeen zuzenbide administratiboan katedraduna den gizon honi, baina euskararen gaiari lotu gintzaizkion. Euskararen ofizialtasuna, euskararen egoera, eta etorkizunari begira indarrak nora bideratu beharko liratekeen izan genituen hizketagai. Elkarrizketan zehar behin eta berriz azpimarratu zuenez, euskararen egoeraren gakoa ez dugula legeetan bilatu behar, baizik eta errealitate soziolinguistikoan. Zenbaterainoko garrantzia du hizkuntzak, gure kasuan euskarak, euskal berezitasunean? Berezitasun nabarmenena euskararena da. Kirolean ere badira desberdintasunak eta baita kulturan ere, adibidez ondare mailan, baina horrelako berezitasunak herri guztiek dituzte. Inolako zalantzarik gabe, hizkuntza da bereizten eta desberdin egiten gaituena. Desberdintasuna Euskal Herri guztiari dagokio bere osotasunean, baina jakina, Euskal Herri barruan ere ezberdintasunak daude, euskarak bizi duen egoerari dagokionez anitza baita. Horregatik, legeak garatzerakoan, pluraltasuna kontuan hartu behar dugu. Hau da, ezin dira neurri berdinak ezarri Ataunen edo Eltziegon, eta nire ustez, etorkizuneko hausnarketa hortik bideratu beharko litzateke. Horrekin, hala ere, ez dut esan nahi politika berbera aplikatu behar ez denik. Politika eta lege berdinak ezarri bai, baina gero berezitasun horiek legalki erregulatu egin behar dira tokiaren arabera. Konstituzioak dio derrigorrezkoa dela gaztelera jakitea, ez du, ordea, derrigorrezkotzat jotzen gainontzeko hizkuntzen ezagupena, adibidez, euskararena. Neurri horrek bigarren mailan uzten du euskara? Gure buruari galdetzen badiogu zergatik dakigun gaztelania,Konstituzioak horrela agintzen duelako da erantzuna? Legez, Autonomi Erkidegoan, inork ez du gaztelaniaz hitz egiteko obligaziorik. Errealitate orori irakurketa positiboa eta negatiboa egin diezaiokegu, baina askotan irakurketa negatiboan jartzen dugu indarra. Konstituzioa eta Estatutua, nire ustez, positiboak dira, biek euskararen ofizialtasuna onartzen baitute. Ofizial izateak, berriz, hiru ondorio dakartza. Lehenik, hizkuntza hori hitz egiteko eskubidea dugula arlo pribatuan zein publikoan, eta gainera, eraginkortasun osoz. Jakina, Iparraldean euskaraz hitz egiten bada horrek ez du inongo ofizialtasunik eta inongo balio juridikorik. EAEn eta Nafarroaren zati batean, berriz, ofizialtasunaz eta balio juridikoaz hitz egin daiteke. Bigarrenik, ofiziala izatearen ondorioz, derrigorrezko hezkuntzan, nahi eta nahiez, bi hizkuntza ofizialak irakatsi behar dira, eta botere publikoek dute eraginkorki bi hizkuntzak irakasteko ardura. Horrela, ikasle orok, derrigorrezko ikasketak bukatzerakoan, bi hizkuntzak ezagutzeko gai izan behar du. Hori horrela gertatzen ez bada, errua ez da legearena, baizik eta legea ezartzen dutenena. Hirugarrenik, botere publikoek eraginkorki irakasten badituzte hizkuntza ofizialak, herritarrek ezingo dute etorkizunean esan, ez dakitela bata edo bestea. Beraz, zein abantaila dakar ofizialtasunak? Euskararekiko guztiak. Bat azpimarratzekotan esan daiteke, gune ez euskaldunetan, adibidez, Arabako lautadan, gaur egun jende askok euskara jakin ez arren, baina ofiziala denez gero, gazteei irakatsi egiten zaiela eta etorkizunean ere gune hori euskaldun bihur daitekeela. Aipatu duzun bezala, Nafarroan egoera bestelakoa da. Nafarroaren iparraldean ofiziala da, baina hegoaldean, ez. 1980an Nafarroako Parlamentuak ofizial aldarrikatu zuen euskara Nafarroa osoan. Horrela izan zen 80tik 82ra arte, LORAFNA onartu arte. LORAFNA rekin, onartu zen ofiziala izango zela gune euskaldunetan, eta ondoren, 1986ko Vascuencearen Legearekin, finkatu zen iparraldea gune euskaldunadela, erdialdea mistoa eta hegoaldea ez euskalduna. Legea onartzerakoan, Valentziako sistema juridikoa aukeratu zuten eredu gisa nafarrek. Valentzian, katalana ofiziala da komunitate osoan, baina bere efektu juridikoak modulatu egiten dira, eta gurasoek hala nahi badute bakarrik irakasten da valentzianoa eskoletan. Nafarroako hezkuntzan hiru eredu linguistiko daude: D eredua, euskara hutsean dena; A eredua, eredu honetan euskara ikasgai gisa irakasten da, eta hirugarrenik G eredua, eta honetan euskararik ez da irakasten. Aurtengo ikasturtean matrikulatu diren 3 urteko neska mutilen kopuruari begiratuz gero, A eta D %57k aukeratu dituzte, eta G eredua %43k. Horrek esan nahi du, Nafarroan aldaketa soziolinguistikoa etor daitekeela gehiengoa osatzen duten ikasle horiek euskara ezagutzen badute etorkizunean. Horregatik diot legeen irakurketa positiboa egiten jakin behar dela. Iparraldean, berriz, egoera kaxkarragoa da. Orain dela 50 urte Iparraldean zegoen euskaldun kopuru handiena, %60 edo %70a euskalduna zen Iparraldean. Gaur egun, Zuberoan eta Baxenafarroan oraindik euskaldunen kopurua garrantzitsua da, baina Lapurdin euskaldun kopurua gutxitu egin da nabarmen. Egoera zailena Iparraldekoa da. Frantzian, iraultza frantziarraren garaian, %40ak bakarrik hitz egiten zuen frantsesez, gehienek beste hizkuntza batzuetan hitz egiten zuten. Gaur egun, berriz, hizkuntza minoritarioak ez ofizialak dira Frantzian. Kortsoak, bretoiak edo euskarak ez dute estatus juridikorik. Zentralismoak Frantzian hemen baino arrakasta handiagoa izan du. Ofizial izateak aldatu egingo luke euskararen egoera Iparraldean? Noski, baina kontuan izan behar dugu legeek ez dutela errealitatea aldatzen. Iparraldean, orain, ez da ofiziala, baina bertarako herritarrek aukera dute euren seme alabak euskaraz hezitzeko. Hala ere, herritar gehienek ez dute aukera hori bereganatzen. Ez dugu pentsatu behar euskara hainbat urtez hegoaldean debekatuta egon den bezala, gaur egun iparraldean ere debekatuta dagoenik.Iparraldeko egoera soziolingustikoa eta politikoa aztertu behar dira konturatzeko, ez dela hain erraza ofizial bihurtu, eta ofizialtasunaren ondorioz hezkuntzan euskara ikastea derrigortu. Adibidea Valentzian dugu. Ofiziala da, baina horrek ez du esan nahi derrigorrez bertako gazte guztiek valentzianoa ikasi behar dutenik. Aldaketa juridikoek, beraz, ez lukete derrigorrez euskararen egoera hobetuko. Aldaketa juridikoetaz hitz egiten dugunean, mailak desberdindu behar dira. Hegoaldean askotan alperrikako eztabaidak izaten ditugu. Uste dugu euskararen egoera kaskarra legeetan oinarritzen dela, eta juxtu alderantzizkoa gertatzen da. Hegoaldean daukagun marko juridiko linguistikoa katalanek duten berbera da. Desberdintasunak errealitate sozioligustikoan aurkitu behar dira. Katalanei ere Konstituzioak ezartzen die derrigorrez gaztelania jakin behar dutela, baina Konstituzioak ez du esaten derrigorrez gaztelania erabili behar denik. Euskaldunak legez ez du euskara erabiltzeko eragozpenik, errealitate soziolingustikoan daude eragozpenak. Eltziegon, euskara ofiziala da, baina errealitate soziolingustikoak erakusten digu inork gutxik dakiela euskara Eltziegon, beraz zaila izango da hor erabiltzea. Arazo nagusienak ez daude beti legeetan, nahiz eta egon, baizik eta errealitate soziolinguistikoan. Juridikoki begiratuta, Konstituzioa mesedegarria da hizkuntza arloan, izan ere, euskara ofizial aldarrikatzen du. Beste herrialde askotan, berriz, bertako hizkuntzek ez dute ofizialtasunik. Hemen ez bada euskara gehiago erabiltzen, kasu gehienetan herritarrek ez dakitelako da, ez legeak ez duelako babesten. EAEn euskara dakigunok gutxi gara, baina etorkizunean egoera alda daiteke, herritarrek hala nahi badute eta legeak horrela babesten duelako. Nire ustez, etorkizunari begira estatu garatuetan aurkitu behar dugu eredua, Danimarka, Noruega, Suedia, Islandia edo Luxenburgo bezalako estatuetan. Nazioarteari begira euskaldunak gutxi garenez, euskara hizkuntza minoritarioa izango da. Berazgaztelania, frantsesa edo ingelesa bezalako hizkuntzak jakitea beharrezkoa da nazioartean harremanak edukitzeko. Estatu garatuenetan bertako hizkuntza bermatzen da, baina normaltasun osoz ingelesa erabiltzen dute. Herri txiki guztiek ezagutu behar dute euren hizkuntza, baina plurilinguismoari beldurrik izan gabe. Euskara gure hizkuntza da, eta hemen balio juridiko osoa izan behar du, baina etorkizuneko euskaldunak euskara eta beste hizkuntza batzuk ezagutu behar ditu. Horretarako, derrigorrezko hezkuntzan ongi irakatsi behar dira, euskara, gaztelania eta frantsesa edo ingelesa. Etorkizunean gai izan behar dugu munduko edozein lagunekin hitz egiteko. Mundua txikitzen ari da, eta etorkizuneko gazteek horretarako prestatuta egon behar dute. Eta gaur egungo hezkuntz sistemak bermatzen al du etorkizunean gazteek hiru hizkuntza jakingo dituztela? Niri ez zait gaur egun dagoen hezkuntz eredua gustatzen. Aurrera begira, derrigorrezko hezkuntzan, taldeak elebidunak izan beharko lirateke, eta gainera, ikasketa batzuk ingelesez edo frantsesez eman. Nire ikuspuntutik, derrigorrezko hezkuntza amaitzerakoan ongi ezagutu behar dira hiru hizkuntza: bi ofizialak eta nazioarteko hizkuntza edatu bat. Ondoren, unibertsitatean, eskolak hiru hizkuntza horietan jarraitu beharko lirateke. Horrela lortzen da hizkuntzak ezagutzea, eta orain, berriz, gaztelaniaz ikasten duenak bakarrik gaztelania daki ongi, eta euskaraz egiten duenak arrisku berdinean erortzeko aukera du. Hezkuntzan hausnarketa berri bat egitearen aldekoa zara? Bai. Derrigorrezko hezkuntzak hizkuntza ofizialen ezagupena bermatu behar du, eta ezagupen ona. Hori gaur egun horrela gertatzen ez bada, botere publikoek hezkuntza ondo antolatu ez dutelako izango da. Beharbada, hiru urtetik seira eredu bat jarraitu behar da, seitik hamabira beste bat, eta hortik hemezortzira beste bat. Ez dut esango zein eredu, eta ez ditut buruan A, B eta D. Nik diodana da, hiru hizkuntza ondo jakin behar direla, eta horretarako, beharrezkoa da ikasgaiakhizkuntza desberdinetan ikastea. Hau da, hezkuntza irakatsi hizkuntza desberdinetan. Adibidez, historia ingelesez irakatsi. Zorionez, dagoeneko EAEn badaude ikastetxeak ikasgaiak ingelesez irakasten dituztenak. Unibertsitatean gauza bera. Gaur egun, unibertsitateko eredua banaketarena da, alegia, talde euskaldunak eta erdaldunak ditugu. Eredua litzateke, ikasgai batzuk gaztelaniaz eman eta beste batzuk euskaraz, edo ingelesez. Nik badakit hau ezin dela bihar bertan ezarri, baina buruan izan behar dugu. Legebiltzarrean onartu berri da Unibertsitatearen Antolaketarako Legea, eta niri penagarria iruditzen zait lerro bat bera ere ez eskaintzea hizkuntzen gaiari. Derrigorrezko hezkuntzan orain dela 16 urte ezarri ziren ereduekin jarraitzen dugu, baina orain 16 urte errealitate soziolingustikoa oso desberdina zen. Dagoeneko urte batzuk pasa dira Eusko Jaurlaritzak perfil linguistikoen sistema ezarri zuenetik administrazio publikoan. Plan hori emaitza onak edukitzen ari da? Oro har, bai, plangintzaren emaitzak nahiko positiboak izaten ari dira, baina hobekuntzak egin daitezke. Alde batetik, ahaztu egiten da hizkutz eskakizunen plangintza 29.000 funtzionariri aplikatzen zaiela bakarrik, baina ez da ezartzen Ertzaintzan, Osakidetzan (hemen 22.000 funtzionari daude), Justizia Administrazioan, Unibertsitatean... hau da, arlo askotan ez da aplikatzen. Argi dago herri euskaldunetan administrazioak euskaldunagoa izan behar duela, eta gainera arlo guztietan, ez udaletxean bakarrik. Egin dena garrantzitsua da, baina egiteko asko dago, baita Eusko Legebiltzarrean onartu behar diren legeen aldetik ere. Zentzu horretan, EAEn pausuak eman behar dira, baina bereziki gune euskaldunetan. Eltziegon, nahiz eta ofiziala izan, euskaldunak gutxi direnez, ez dago hizkuntz eskubideak bermatzerik. Alderantziz, Azpeitian edo Ondarrun, hizkuntz eskubideak bermatu egin behar dira. Mailakatu egin behar dira helburuak, eta jakin non diren aplikagarriak. Nahiz eta hizkuntz politikak berdina izan beharduen komunitate osoan, ondoren, neurriak desberdinak izan behar dira gunearen arabera. Nire ustez, epe laburrera helburua izan behar da, euskaldunok gure hizkuntz eskubideak bermatuta edukitzea gune euskaldunetan. Argazkiak: Maria Agirre Euskonews & Media 53.zbk (1999 / 11 / 5 12) Eusko Ikaskuntzaren Web Orria\nJoëlle Darricau, Christian Normand: "Euskal Herriko prehistoriarentzat toki garrantzitsu bat izan daiteke Hazparneko zentroa"\nCarmelo Bernaola: "Txistua, dultzaina, esku-soinua... ez lirateke musika eskola ofizialetan irakatsi beharko"\nEduardo Txillida: "Bere sustraiak hemen dituen arbolaren antzerakoa naiz"\nBlanca Gomez de Segura: "Une hau egokia litzateke euskal zeramikaren inguruan ikerlan sakon bat egiteko"\nIñigo Mujika:"Kreatina onuragarria izan daiteke kirolariarentzat, eta osasunerako ez da kaltegarri"


Herritarren alde lan egiten jarraitzeko prest - - Aiaraldea.eus\nJosu Beaskoetxea Azkueta\nHerritarren alde lan egiten jarraitzeko prest\nJosu Beaskoetxea Azkueta 2022-01-10 06:58\nSartu garen 2022. urte honetan hiru urte beteko dira Arrankudiaga-Zolloko egungo udalbatza eratu zenetik eta, zoritxarrez, esan beharra daukagu gauzek aurreko bi legegintzaldietan bezala funtzionatzen jarraitzen dutela.\nEgia da aurreko bi legegintzaldiekin konparatuz, legegintzaldi desberdina izaten ari dela hau, 2019-2023 legegintzaldia COVID-19ak markatuta baitator hein handi batean. Mundu mailako pandemia honek milaka pertsonen bizia eraman du aurretik. Horregatik, lerro hauekin jarraitu baino lehen, gure elkartasuna adierazi nahi diogu pandemia madarikatu honen erruz lagun edo senideren bat galdu duen pertsona orori. Jaso ezazue gure partetik besarkadarik beroena.\nBaina, 2021. urtean ere, 2011. urtetik aplikatzen daraman dinamika berari eutsi dio EH-Bilduren udal gobernuak. Herriarentzako batere bideragarriak ez diren proiektuetan zentratuta eta kontrara, Arrankudiaga-Zollorentzat guztiz beharrezkoak diren mantentze lanak alde batera utzita.\nProiektu horietariko bat, 'Oxinburu' izenez ezagutzen den mega-proiektua da, 1.800.000 eurotik gorako kostua izango duena. Udal gobernuak 700.000 euroko mailegua eskatu behar izan du soilik proiektu horren lehenengo fasea gauzatu ahal izateko. Arrankudiaga-Zolloko Udalak inoiz eskatutako mailegurik altuena da hau. Eta larriena dena, proiektu hori, bideragarritasun planik gabe ari dira egiten. Atera ditzagun kontuak beraz hortik atera daitekeenaren inguruan.\nEAJko zinegotzioi ikaragarri kezkatzen gaituen beste gai bat etxebizitzarena da. Hamabi urte pasa dira dagoeneko gure herrian etxebizitza publikorik eraiki gabe eta, ondorioz, herriko gazte askok behartua ikusi dute euren burua urte hauetan guztietan herritik kanpo bizitzera joatera. EH-Bildu gobernuan egondako hiru legegintzaldi hauetan ez da etxebizitza publiko bat bera ere eraiki herrian, EAJ-PNV gobernuan zela eraiki ziren herriko azken etxebizitza publikoak. Horregatik, hemendik aurrera ere, salmentazko etxebizitza publikoen alde jarraituko dugu lanean.\n2022. urteari dagokionez, gobernu taldearen partetik ez dugu aldaketa handirik espero. 2011. urtetik gaur egun arte hartutako dinamika bererakin jarraituko dutelakoan gaude, batere bideragarriak ez diren proiektu handietan arreta guztia jarrita eta herriarentzako benetan garrantzitsuak diren gaiak alde batera utzita. EAJ-PNVko zinegotziok ordea, 2021. urtean egin dugun bezalaxe, gobernu taldearen lana kontrolatzen jarraitzeaz gain, gure herria, Arrankudiaga-Zollo hobetzeko proposamenak egiten jarraituko dugu: garbitasun eta mantentze lanen betetzea, etxebizitza publikoen gauzatzea… Baina, horretarako, Gabon jai egun hauek familia eta lagun artean atseden hartzeko aprobetxatuko ditugu, oporren ostean berriro ere lanera gogotsu eta topera bueltatu ahal izateko.\nBukatzeko, Arrankudiaga-Zolloko EAJ-PNVko udal taldeak, urte berria opa nahi die Aiaraldeko irakurle guztiei. Ondo pasa Gabon jai hauetan eta bakea eta osasuna guztiontzat.


Iruñeko Haurrentzako Antzerki Testuen XXX. Lehiaketa abian – KULTUR SHAREA\nUztailaren 2an amaituko da epea jatorrizko eta argitaratu gabeko testuak aurkezteko.\nIruñeko Udalak eta Nafarroako Antzerki Eskolak elkarrekin antolatzen duten Haurrentzako Antzerki-testuen Lehiaketaren XXX. edizioa abian da. Uztailaren 2ra arte zabalik dago lanak aurkezteko epea. 16 urtetik gorakoek har dezakete parte, eta gehienez ere, hiru testu aurkeztu ahal izango dituzte, gaztelaniaz edo euskaraz idatziak. 2.500 euroko sari bakarra banatuko da, hizkuntza-modalitate bakoitzeko.\nAurkezten diren testuek honako baldintza hauek bete beharko dituzte: jatorrizkoak eta argitaragabeak izatea, ezin izango delarik testu bera gaztelaniaz eta euskaraz aurkeztu; saririk jaso ez izana beste edozein lehiaketatan; inongo konpainiak (profesionala izan ala ez) antzeztu ez izana, eta haurrentzako lanek izan ohi duten iraupena izan behar du. Testuak posta elektronikoz bidali beharko dira biblioteca@laescueladeteatro.com helbidera, eta ‘Gaia’ eremuan honako hau idatzi beharko da: Haurrendako Antzerki-testuen XXX. Lehiaketa. Bi fitxategi bidaliko dira: bata PDF formatuan, obraren izenburuarekin, testuarekin eta izengoitiarekin, eta bestea, honako hauekin: izenburua eta izengoitia, egilearen curriculum laburra eta NANaren edo pasaportearen fotokopia. Halaber, aitorpen idatzi bat ere erantsi beharko da.\nIazko edizioan parte-hartze markak hautsi zirela dio antolakuntzak, 207 lan jaso baitziren: 194, gaztelaniaz eta 13, euskaraz. Horrek ia laugatik biderkatzen ditu 2019an aurkeztu ziren 58 lanak. Gaztelaniaz zein euskaraz aurkeztutakoak handitu ziren, hurrenez hurren, 49tik 194ra eta 9tik 13ra igaro zirelarik. Nieves Rodriguezen La siembra de los números eta Xabier Payaren Beste behin batean lanak izan ziren Haurrendako Antzerki Testuen XXIX. Lehiaketaren irabazleak.\nSaria jaso dezaketen testuak aukeratzeko, honako hauek hartuko dira kontuan: kalitate literarioa, sormena, originaltasuna eta lana taularatzeko modukoa izatea. Sari horiek ebazteko epaimahaia Nafarroako Antzerki Eskolak izendatuko du, eta antzerki esparruko hiru profesionalek osatuko dute bi kategorietako bakoitzean. Epaimahaiaren epaia apelaezina izango da, eta irailaren lehen astean emango da jakitera. Epaimahaiak egoki jotzen badu, eman gabe utz dezake edo saria ex-aequo eman eta sariaren zenbatekoa bi lanen artean banatu.\nIpar Euskal Herriko kultur guneek itxita daramate urritik\nEuskarazko D ereduak norbanako zein komunitatean dakartzan onurak Nafarroan


BEIk energia-efizientzia eta energia berdea proiektuetarako laguntza handitzen du Txekiar Errepublikan - EU Reporter\nEuropako Inbertsio Bankuak (BEI) tarteko bi mailegu luzatu ditu EBko diru-laguntzekin batera Txekiar Errepublikako ETEek eta Mid-Cap enpresek sustatutako energia eraginkortasuna eta energia berriztagarrien proiektuak laguntzeko.\n100 milioi euroko mailegua Raiffeisenbak-i eta\n50 milioi euroko mailegua Česká Spořitelna as\nBi maileguek ETE Energiaren Eraginkortasunaren Leiho berriaz baliatuko direla espero dute Txekiar Errepublikan energia-efizientzia eta berriztagarriak diren sorkuntza proiektuak onartzeko asmoz, etxebizitza elkarte hautagarriak, Energia Zerbitzuen Enpresak eta beste ETE eta Mid-Capeko sustatzaileak. Europar Batasuneko diru-laguntza tresna hau diruz lagundu daitezkeen proiektuei finantza pizgarriak emateko eta beharrezko aholkularitza tasak eta administrazio gastuak finantzatzeko erabiliko da.\nEnergia-eraginkortasuna eta energia berdea proiektuak bideratzeaz gain, maileguek ETEek eta Mid-Cap-ek egindako beste proiektu batzuei laguntzeko erabiliko dira.\nAipatutako maileguak Ekimen Berdearen esparruan garatu dira - Europar Batzordeak emandako 25.2 milioi euroko EBko laguntzekin. EBko diru-laguntzen% 60 inguru inbertsio-pizgarriak sustatzen ari dira azken onuradunentzat, eta proiektuarekin lotutako laguntza teknikoa eta administrazio-gastuak bakoitzaren guztizko zenbatekoaren% 20 dira. Ekimen honen herrialdeko estaldura EBko estatu kideetan oinarritu da. Batasunean sartu dira 2004ko urtarrilaren ondoren eta Europako Erdialdeko eta Ekialdeko herrialde hautagaiak. Orain arte, sei herrialdetako zazpi bankuk hartzen dute parte (Kroazia, Txekiar Errepublika, Hungaria, Polonia, Errumania eta Eslovakia).\nMailegu hauek bat datoz BEIren lehentasunarekin epe luzerako finantzak eskuragarritasun hobea eskaintzeko bereziki ETEei eta Kapital Ertainei. Horrez gain, finantza krisiaren ondorioak murrizten lagunduko dute eta hazkundea lagunduko dute, berregituraketa ekonomikoa, finkapena eta dibertsifikazioa sustatuz eta epe luzeko lehiakortasuna hobetuz, epe luzerako kredituak eskuragarritasun handiagoaren bidez. Xede horietarako, BEI finkatutako erakunde finkoekin ari da indartzen, hala nola Raiffeisenbak as, eta Česká Spořitelna, tokiko merkatua ezagutzen dutenak eta ETEak eta kapital ertaineko enpresak bezeroen artean zenbatzen dituztenak.\nGai erlazionatuak:EIBEuropako Inbertsio BankuaETEen eraginkortasun energetikoaren leihoa\n'Gure Europa, ez beraiena'


Nerabeen sexualitatearen inguruko informazioa, pornoaren esku\nSave the Children erakundeak txosten bat aurkeztu du astearte honetan, nerabeek Estatu espainiarrean duten pornografiaren kontsumoaren inguruan.\nPornografiaren kontsumoa oso zabalduta dago nerabeen artean, eta, Andrés Conde Save the Children erakundeko zuzendari nagusiaren arabera, adin txikikoek teknologia erraz eskura dezakete, eta aurrerapen horren atzean 12 urteko batez besteko adina dago, eta %9k 10 urte bete baino lehen egin du.\n13 eta 17 urte bitarteko gazteen %62,5ek pornoa kontsumitzen du, baina sexuaren arabera aldaketa handiak daude – Nesken %39k eta mutilen %87,5ek –, eta eduki horiek banaka ikusten dira kasu gehienetan.\nPornora iristeko modurik ohikoena lagunen bitartez da. Hala, kasuen %51n, mugikorraren bidez partekatutako eduki sexualeko argazki edo bideoen bidez gertatzen da.\nKontsultatutako 13 eta 17 urte bitarteko nerabeen %29k diote jakin-minez bilatu zituztela eduki horiek; kasuen %17an, ordea, ustekabean sartzen dira, eta, normalean, telesailak edo filmak doan deskargatzen dituzten orrietako iragarkien bidez egiten da.\nPlazera, senen asebetetzea, jakin-mina eta erreferenteen bilaketa dira pornografia kontsumitzera daramaten arrazoi nagusiak. Gizonen kasuan, kontsumo hori "onartezina" da: mutilen %82k egunero ikusten duela onartzen du, eta neskek, berriz, astero edo hilero egiten dutela adierazten dute.\nTxostenak kontsumo horrek gazteengan duen eragina ere aztertzen du, eta agerian uzten du erdiek baino gehiagok – Batez ere mutilek – Uste dutela pornografiak ideiak ematen dituela bere sexu-esperientzietarako, eta %54,9k ikusi duena praktikan jarri nahiko lukeela.\nEduki pornografikoa ikusi duten nerabeen %47,4k eszenaren bat praktikara eraman du, eta hori bereziki kezkagarria da SAVE the Childrenen Haur eta Sentsibilizazio Politiken zuzendari Catalina Perazzorentzat; izan ere, ikusten dutena imitatzen saiatzen direnean, ez diote beti baimena eskatzen bikotekideari. Nesken %5ek onartu du bere motibazio nagusia gizonezko bikotekidearen desio sexuala asetzea dela.\n"Arriskua ez da pornografia ikustea, euren desio sexuala fikzioaren oinarri irreal, bortitz eta desberdin batzuen gainean eraikitzen aritzea baizik. Euren adostasuna, nahiak eta lehentasunak, edo gainerakoenak, aintzat hartu behar ez direla sinestea ere arriskutsua da", ohartarazi du Perazzok.\nArazoetako bat da inkestatuen %30entzat pornoa dela sexualitateari buruzko informazio-iturri bakarra. Hori dela eta, Perazzok curriculumean jasotako hezkuntza afektibo-sexualaren garrantzia azpimarratu du, "Pornografia nerabeentzako sexualitate kontsultategi eta irakasle bihurtu den mundu teknologiko baten aurrean".\nGaur egungo pornografiak – Zehaztu du – Fikziozko harremanak adierazten ditu, gorputz irrealekin eta, kasu askotan, emakumeei eragindako indarkeriak eta min fisikoak markatuta, erotikotzat. Gainera, LGTBI kolektiboak ez du erreferentziarik aurkitzen eduki horietan.\nSave the Childrenen estudiak agerian uzten du nerabeen ia erdiek (%46,1) ez dutela beti babes-metodorik erabiltzen, eta %13,7k ez dutela inoiz edo ia inoiz erabiltzen.