kritiken hemeroteka » Txomin Agirreren Garoa\n| Suspiros del corazón »\nGaroa / Domingo Agirre / RIEV, 1907-1902\nTxomin Agirreren Garoa Jean Etxepare / Gure Herria, 1922-03\nAbbadie zena, Larresoroko semenariotik igande guziez Eskualduna-ren arartekoz laborarien argitzeari zarraikolarik —nolako kar eta jakitatearekin badakigu orok—, Gipuzkoako komentu batetik, xede berak zerabilan bertze apez euskaldun bat: Domingo Agirre, hila hau ere orai. Abbadiek astekariaz adiarazten zuen bere mintzoa, laborantzako zerez bakarrik. Bere eskutik, noizean behin —arras bakan—, idatzi liburu batzuez, laborariaren adimenduaren zabaltzeko, bihotzaren goratzeko, lur lanetako kezketarik gogoaren arintzeko, nahikariarekin ibili izan da Agirre.\nZorigaitzez beste deus handirik ez dakigu hunen biziaz: mendi lerro batek hain urrun gauzkela elgarretarik, eta hain arrotz, Espainiako geure haurrideak eta gu!… Errana daukute bakarrik itsas bazterrean zela sortua, dena arraintzale den herri maitagarrienetarik batean; gero urte gehienak eraman zituela komentu batean omonier; gaiaren gaiz izendatua izan zela euskaltzain, bainan bilku huntako lana bereziegia zitzakolakotz, idorra eta orobat ondorio handirik gabekoa, utzi zuela bi urteren buruko; apez bat zela osparik batere gabea, langile haidur bezain ixila, bihotzbera nehor balin bazen, erraietaraino Euskal-Herriari atxikia osoki.\nHerriaren amodioak argitarazi zakon, 1898an, Bizkaiko euskalki zaharrez, Auñamendiko lorea, gure iduriko haren idazkirik bikainena. Ontsa oroit bagira, zoingehiago batean garait-sariaz jabetu zuen egilea. Euskaldunen aspaldiko mendetan barna geramatza liburuak, Erromanoek azpiratu nahi gintuzten urtetarat; gure arbasoen orduko bizia begien aitzinean emanez, erakusten dauku, nola eta noren arartekoz, Jesusen hitzek sartu zituzten gure mendietan beren erroak, eta nola, euskaldunen artetik atera izan zen neskatxa saindu bat, Frantziako diosesa batzuetan ohoratzen dutena, geroztik hunat.\nEz zen izkiriatzetik gelditzekotan Agirre. Urte laburrik barne, Gipuzkoako euskalkirat zeiharturik, lantzen du bigarren liburu bat: Kresala, berriz argitarazi behar zuena 1906an. Saltzaleen eskuetarik harrapaka ba omen zeramaten idazki hau itsas-bazterreko irakurleek; guti izan bide da, elizakoez kanpo, euskaldunen gogoa hunek bezenbat bete duen libururik. Itsasoko gizonen biziaz derabil solas, kondaira xoragarri baten mirailan erakusten dauzkigularik itsasbarne nola itsasgaineko goiti-beheitiak.\n1912an hirugarren liburua: Garoa, hau ere gipuztar hizkuntzan. Laborantzaz eta laborarien biziaz zaiku hemen mintzo, berak amestu gertakariz gertakari, Agirre.\nBeste libururik egin ote zuenetz, ez ginakike. Bizia luzatu balitzakio —Erromanoen denborako euskaldunez mintzatu ondoan, erakutsi ondoan gero itsasturien nekabideak, azkenik lur-langileenak—, baditeke xehatuko zauzkigun, beti kondairaz apainduz, euskaldunen lanak itsasoaz haraindiko leihorretan: euskaldun idazle batek asma dezaken lanik ederrena osatu baitzuken orduan Agirrek.\nEz giten hargatik errangura. Hiru gertirudi utzi dauzkigu, oroitzapentzat, apez kartsuak. Iragan mende hondarrerat nolakoa zen guziz Gipuzkoako bazterra, nolako hango jende xehea, nolako hango mintzaia, lekukotasun badakargute biek. Irakurgei gelditzen dira hiruak. Damurik ez dute, mendiez hunaindian, eitedunik…\nHiruetarik gozoena bizkitartean Garoa deritzait, laborarien arteko bizia xehekienik azaltzen daukulakotz. Izenak salatu bezala, usain on bat badario, atsegin bainuke, hautemanaraz ahal banezazuet, hein batean bederen.\nDezazuedan lehenik erran, nolakoa den liburua, axalez. Estalgi nabar, lodi, arrunt batek gerizatzen dako, orrien zama gotorra. Menditar aire bat baduelakotz, irriño batekin, bainan zoin gogotik, ez dugu hartzen eskuetan! Inprimatua da larriki, orri hegiak desbardin ditu; hots, badakar, azalpez ere, baserritar itxura zerbait, bainan barna danik ezagutzeaz ez zautzue urrikituko.\nOñatiko ondorat geramatza haste-hastetik Agirrek. Toki goxoagorik hauta zezakela gure bihotzentzat, ez zaiku iduri.\nOñati… herri izen horrek berak, gar bat bezala pizten du, euskaldun zerbait dakiten guzien baitan. Badu urte andana, Espainiako gure haurridek amestu zutela, han idekitzea, euskaldun gazteriarentzat, ikastetxe nausi bat, nun argi beren semeak, hamazazpi, hemezortzi urtetarik harat. Zer zuzenagorik alabainan, holako etxe baten ukaitea baino, gizadi batentzat, gizadi hau bere etorkiaz bertze gizadietarik berexa delarik, halaber bere mintzaiaz, halaber oraino bere ohidurez! Onartzen ere dugu, ederresten, holako ikastetxe batean, erakaspenak euskaraz litezkela behar eman, Euskal Herri guziak buruzagi berak ukanez geroz, bai eta mintzai bera. Hizkuntza berdina, buruzagi berak, sineste bertsuak, jaidurak izaitez berdin eta ohidurak, gainera jakitate bakar baten iturria, —zer altxagarria, zinez, euskaldun gizadiarentzat! Zer urratsa geure buruaren jabegorat!\nEz aski bizkitartean, beldur niz, gurez gure, guhaur jartzeko. Auzoek ez ginezazkete utz; heien aztaparren artetik ez ginezake jalgi. Jalgirik ere, ez ginezake luzaz iraun —hedadura, ahalak, adimenduetako argia eskas izanez. Gure eremu ñimiñoan, elgar aditzeko orde, ez ote ginezake elgar jan? Laster, erortzea ginuke, auzoen menerat, gure onetan.\nEuskal Herria bere gain ez dugu ikusten, bertzek ezarririk baizen; berez bere ihardukitzen ere ez, bestek, beren arteko bakearen gotik, herrialde bakar idukiz baizik. Ez da bizkitartean gutiago egia, hanbatenaz gai izanen dela bere jabegoaz, non bere batasun osoa zuhurkiago bilaturen bailuke aitzinetik. Bere burua lagunduz, azkar diteke; eta gizadi azkar bildu bati, aldarte batzuetan, azkarrago batek eman dezake gogotik esku…\nAnartean Oñati, bere ametsekin dago. Herri, pollit, zahar bat, Gipuzkoako hego alderat, harrizko etxe gotor batzuekin. Hauien artean, goikasgutzat zaukan etxe hura, bainan istudiantik gabe, erakaslerik ere gabe. Artetik erran dezagun, jakitate mota batzuentzat hautaki balin badago bere zokoan, gauzetarik beren alapidea dutenentzat, hiri handi batean egokiago liteke, edo bederen hiri handi bazter batean. Adimendua, berez bere baizik, haz ote diteke hanbat, Oñatin?…\nDena den, Oñatiri daude, gure liburuko gertakariak. Gaizki diot: Oñatiko basaburu bati, edo hobeki erraiteko, ibarburu bati. Gure mendialde hau baino kazkarrago da bertzaldea; mendiartetan, ur errekek badituzte ardura ordokiño batzu, etxalde bakar batzuekin. Bada, ordoki hotarik baten xokoan, Oñatitik urrunsko, bainan Oñatiko herriari datxikola, bada laborari etxe bat: Zabaleta. Badauzka jenden bizitegia eta, huni loturik, labea alde batetik eta bertzetik barrokia bere sabai eta selauruarekin; urrunxago, mendi aldera, eta berex, neguan ardien idukitzeko leihor edo borda..\nHango nausia, hiruetan hogoita hamabi urtetako gizon azkar, euskaldun garbi bat, deitzen dena Joanes.\nHura zan gizona, hura!\nZazpi oin ta erdi bai luze, makal-zugatzaren irudira zuzen, pagorik lodiena baizen zabal, arte gogorra bezala trinko, gorosti hezearen antzera zimel…\nKristoren legea zan Joanesen argia, ta argi honetan ikusten zituan, kupidaz, gizonen argaltasun eta ibilpide okerrak.\nEpailetik azaroraino, artzain dabil mendian. Larunbatetan jausten ohi da Zabaletarat, hemengo mutil Pedro Anton, igaiten delarik aldiz mendirat. Zuzen da, nausiak ere jauntzi garbiak ezar ditzan eta har tabako piska bat sakelan. Berriz igaiten ohi da haatik, igandetan, mendirat, goiti doalarik baratuz biderdi, mezaren entzuteko, Arantzazuko elizan.\nOmen handiko eliza, mendiez haraindian. Beilaz badoazi harat, asko tokitarik. Oñati eta Arantzazu, Arantzazu eta Oñati, ardura bi izen hoik badabiltza, gure haurrideen aho-mihietan. Zonbaiten baitan, fedezko su bat emaiterainokoan, Arantzazuren oroitzapenak berak. Irakurtu dut behin nonbait:\nHebreotarrak Jerusalemenez ziotena, esan dezaket nik, Arantzazuz: “Zuzaz ni ahantzi banendi, neronen izena ahantzia izan bedi. Nere mingaina, autzetan itsatsi bekit, zuzaz oroit ezpanendi; ta nere gozotasun honetan zure izen hori, aurren-aurrena, jar ezpadezat.\nEta bizkitartean, ez dakigu nolakoa den, eliza hori: idazleari ahatzi zako erraitea. Noiz eraikia izan ote da? Zer aldartez? Itxura nolakoa du inguruz? Barnean zer dauka? Zonbat gora dago Oñatiko zelaitik? Mila atseginekin jakin ginukeen. Irakurtzen duguna da, etxeko itzulia egin-eta, igande goizetan berriz igaitearekin, Joanes Zabaletakoak han entzuten duela bere meza, etxekoak Oñatiko elizarat doazkolarik.\nArimako bizi fedezkoa han derama; gorputzekoa handik hurbil, etxolan (Agirrek hemen ikusi ere omen zuen, behin batez), eta ardien gibeletik, mendi mazelari gora.\nEskualde hetan ibili direnek asmatu dukete berehala mendi hau Aitzgorri dela. Aitzgorri, Gipuzkoako eta Euskalerriko mendirik ederrena. Hamabortzehun eta berrogoi metra gora, diote jakintsunek. Aditzea badugu, erditsutan, Parisetik Madrilerako burdinbideak zilatzen duela, aldean bertze.\nNehon, haren kaskotik bezala, ez omen dira, urrutirat, begiari zabaltzen bazterrak. Huna ageri diren mendirik gorenak: Ernio eta Izarraitz —artean daukatela Azpeitiako zelaia Loiolarekin—, Aralar eta Gorbea, Arno eta Atxu, Oiz eta Anboto, Mendoegi, Etxalar, Oiluz, lur eta herrien gainetik, beren buruak goitituz, elgarri begira, hiri handi batetako eliza-dorreek elgarri begiratzen duten bezala. Eta heien behere aldetan, zonbat oihan handi denak hosto berde berriak zeruruntz jasoaz, Jainkoari eskaintzen zitzaizkion lorontzi eder batzu ziruditela!\nAldapa eta ibarñoetan zabaldurik, pentze gizen eta alor goriak.\nEuskal uri jakinak, oso beheian, geure oinetan batzuek. Kantauri ertzean beste batzuk, lur-barruan askotxo, denak koxkor ta kaxkar handienak ere urri ta txiki, gizonen kabiak, elkarri erantsita, zeukazkitela.\nIbai eta erreka garbiak, nun nahi.\nBideak alde askotan indarraren indarrez gizonak uri batetik bestera egin dituan bideak hor gorde ta hemen agertu, han oker ta laburtzago zuzen, beti estu-estu, danean zuri-zuri, norbaiti hariletik erori zaion hari albainu luze baten tajuan; ta azkenez gizonaren jakituri ta ahalizatearen erakutsirik handienetakoa, suburdi beltza, bere burni lerrotika-barruna, laisterka, txistuka eta zarraparrean, harrotasunaren agerpena bezela, ke matasa lodi zikin bat kopeta gainean, harro-harro, daramala.\nOñatiko basaburu batean, Aitzgorri-ko mendi aipatuaren oinetan, Arantzazuko elizatik ez urrun, huna nun dugun beraz Zabaleta, Joanes artzainaren etxaldea. Etzaiku salatua zonbat abere buru dituen hazten, zer artalde daukan, nolako bihi meta selauruan; aditzera uzten dauku bakarrik Agirrek, ez dela etxalde handia.\nOntsa zitezken halere etxekoak, goxoki zeramaketen bizia, ez balire Joanesen hiru semeak, orai gizon adinera jinak, osoki beren gain jarri nahiak. Jose Ramon gehienari, ezkondua baita etxean, Manueltxo deitu mutiko polit baten aita, eta haizu den baino merkatukariagoa, berantzen zako nausi bakar izaitea. Barka dakioke, bainan haren bi aneiak ez dira berdin onesgarri. Iñazio Marik, ikazkintzan irabazten du diru ederrik; esku-gain polita bailuke jada, ez balitz den bezain pariazalea. Gazte izan gatik, nahi luke ahal bezain laster ezkondu. Hirugarren seme Juan Andresek, Oñati ondoko harrobi batean zaukan irabazpidea, etxean lan handirik aurkitzen ez zuen artetan; bainan sosari atxikia da, itsuski, nahi luke aberastu, etxeaz asea da, irudi zako bertze nunbait bildu ahalko duela, eta errexkiago, besoen bete urre. Hiru semetarik, bihi bat ez da aita balio duenik, ez indarrez, ez lanaz, ez gizontasunez ere; azken biak, epelago dira, bestalde, erligioneko urratsetan. Zonbat aita, jaidura bereko haurren jabe direnak, bazterretan!… Amak, doi-doi ditu hiruak idukitzen bere hegalpean. Emazte baliosa, egiazki, Ana Josepa: langile errabiatua, ezpainetarik, aldizkatuz, larderia dariola eta otoitza; xuhurra zikoizkeriaraino eta, orozbat, beharrendako ezin gehiago emaile eta bihozbera. Errena jarraikitzen zako bere ahal guziaz, auzo herri batetako laborari gurbil batzuen alaba baita. Ixuriegi ez ote diren, bat ala bertzea, guziz amaxo, Manueltxoren alderat?\nAna Josepak, Iñaxio Mariren gurariari oharturik, ezkontarazten du bigarren seme hau, auzoko laborari etxe baterat: Azkarragako Mikelarekin. Oh! ez egunetik biharrera. Hemengo etxekandere zaharrak, eta Zabaletakoak, hogoita bost hitzaldi eta harat-hunat erabili zituzten, ezin elgar adituz, garbiki erraiten dauku Agirrek. Badut beldurra, Gipuzkoako alde hortan, ez ote direnez diruari atxikiagoak oraino, Ziberoako eskualdean baino. Aitamek, hala nola mutiko-neskatxek, bat bederaren laneko gogo eta eskuaireari behatzen dute lehenik, luzaz, luzaz aitzinetik eta deusik erran gabe; bainan solasetan hasi orduko, laparra bezala lotzen dira bi alderdiak, batek bestearen ontasunen berrri nahiz jakin, guziz batek besteari, ahal bezenbat diru ala gauza, kentzeko xedearekin. Erakutsiegiaz itsusiak dira.\nBirrargi hunen irakurtzeari jarraikitzen direnak, oroit bide dira Bazterretxeko etxe-sartzeaz (aurtengo jorrailaren zenbakian) . Halatsukoak izan ziren bada Azkarragan. Ttunttun baten soinua ez ote zutenez haatik gehiago? Jorraileko egun eder batez, mutiko-neskatxak, lerro-lerro zoazilarik, ibarre guziak iduri zuen bestan:\n…baratzeko baba landarak, elorriaren loreak eta sasietako arrosak usai on bigun-biguna zabaltzen zuten; gari sail ederrak haizetxoarekin jolasean bezala, zabunean zebiltzan, beren buruakin alkarri muin eginaz;…erle pitin langilleak, lore gozuen kolkoan sartuta, bakartadean, ixilik eta arlotsu, beren arazoari ezergatik utzi nahi ezta.\nBezuza ekarleen aitzinean ikusten dugu, besoak zabalik, eta bira-biraka dabilala, dena zalapart eta oihu, Oñatiko gizon trakets bat, deitzen dutena Peru Odolki.\nHolako alegrantzien erdian, Joanes, nausi zaharra, badoa bizkitartean hits: ez dakoa, bezperan, semearik gaztenak aitortua, etxetik urrundu gogo duela, Gaztelerrin diru irabaztea gatik! “Atzerri otsoerri” dio pilpira batekin, bere buruari, aitonak. Ez zako hargatik ahazten, Iñazio Mari ondoan baitu, huni bere kontseiluen emaitea:\nZaharrak eta nekatuak bilatuko dituzu Azkarragako nagusi-etxekoandreak. Begiratu zaiezute guraso bezela, gorde zaiezute ile zuriari zor zaieten begirunea. Goiz guziak dute, beren arratsaldea. Zahartuko zera zu ere, bizi bazera, ta egintzazu oraiñ, gaurko zaharrakiñ, zure buruari ordurako opa diozuna.\nGipuzkoako etxe-sartzeak ez bide dira bizkitartean, osoki berdinak, gure alderdi hotakoekin. Orga ala zaretako puska guziak, bederazka, erakutsi zituen, han ziren guziei, Ana Josepak, Azkarragako ate aitzinean. Bere mokaneseko koropiloa askatu ondoan, agertu ere zuen bere semearen ezkontsari edo dotea: dena urre gorri zaharretan. Azkarragako etxekandere zaharrak, banan banan eskuetan hartu zituan, bat edo bat buruko ilean igortzi, besteren bat harri gañean jo, hiru edo lau aldiz zenbatetu. Arbasoen ohidurak: zinez ari ziren, gure gipuztar arbasoak, eta… zuhurtziarekin.\nEtxe-sartzearen araberako ezteiak izan ziren: jan-edanez ezin gehiagoko. Joanes gizagaizoak, bakarrik zuen iragan egun guzia: jankar nakar eta zurbil —beti bere seme Juan Andres gogoan.\nHau urrutirat lekutua, Iñazio Mari ezkontzaz ateraia, bi gizonen eskasean gelditzen da Zabaleta. Artzaintzat hartzen dute adiskide batzuen seme umezurtza, Jose, Manueltxorekin ikastolan ibilia, mutiko begi urdiñ gozodun koxkor polit bat. Etxeko haurra bezala maitatzen dute, laster.\nJoanesen loria, arratsetan, bi haurrer ixtorio kondatzen supazterrean! Haren ohoin ipui bat ezartzen dauku luze-luzea Agirrek —Otsoko eta Axeriren ipuia— Gipuzkoako haur guziek badakitena, engoitik, gogoz, hain baita ateraldi orozbat lazgarri eta bitxiz, eta erakaspen handiz betea, burutik buru. “Haurrak, lagun tzarretarik beira!”. Hori da, delako ipuiaren mamia. Ez da, ez, bertzalde, itsura mintzo aitaso: Manueltxok aitortua dako behin, bere lagun batek, Moxolo oñatiar ostaleraren semeak, erakatsia dakola, eskolarat elgarrekin zoazin batez, ez dela ifernurik! Herrian berean badute beraz, haur gaizoek, “Otsokotar” bat!\nBat ala bertzearen baitan Jainkoaren beldurra eta sorterrirako amodioaren berotzera lehiatzen da, eta bere ahal guziaz bermatzen, Joanes.\nBere gizalandaren artatzen ari delarik, Jainkoak bidaltzen dako sari bat: Zabaletan sortzen da haurño bat, deramate Oñatiko elizarat. Aitaso aitatxi, amaso amatxi: Joanes bera eta Ana Josepa. Nola apainduak ez ziren jaitsi!\nAna Josepa bizi-bizi, txit orraztua, soinekorik onena harro erakutsiaz, buruko estalkiaren tsiztanak inoiz baino tenteago zituala, ta aspaldian gordeta iduki zuan zortzi hegiko oihal handi loretua, lepotik bera egokiro ipinita; Joanes, ederki bizarra kendurik, ezkontzarako egin zitzaion jantziz antolaturik, ia oinetaranoko kapa lodi luze tolestua sorbalda gainean jasoaz, ta ehun bigunezko alkondara zuri garbia paparrean agiri zitzaiola.\nBiak zihoazen edertuta, gaztetuta, alaituta, lekaio bana egiteko gogoetan; biak usai gozodun: gizonak ereinotz usaia zeraman, andreak alkanfor usaia. Bazituen lagunak: auzoko emakume gazte apain bat, aita Joxe Ramon eta seme Manueltxo, hau eliz-kandela eta apaiz opillarekin.\nHaurrari emaiten dakote izentzat Maria Magdalena. Beren artean deitu behar zuten gero Malentxo, eta handitzearekin, ardurenik Malen.\nXinaurria bezala bilduak ziren herriko haurrak, sosketa, bateioa elizatik atera zenean. Zilar eta kobre, zituen guziak ereiten ditu Joanesek, Ana Josepak begi gaixto egiten dakolarik. Haurren artean ikusten dugu, bere indarraz baliatzen eta ja lapurkeriari emana, Moxolo gaztea, ifernurik ez dela zion hura bera.\nMalentxo sortuz geroztik amets batean bezala bizi dira guziak Zabaletan. Erran diteke xoratuak ere direla. Amaxok deitzen du elurgilo, gaztanbera, usakume, lili zuri. Amak eresitzen daizko, bere magalean daukalarik, edo ohakoan etzana delarik, haurra, neurtitz ezti samurrenak:\nNere laztana, nere bizitza, / Nere erraien zatia, / Hara zein bigun jarri dizutan / Sehaskatxoan kabia // Sehaskatxoan nahi ezpadezu, / Zuretzako det altxoa; / Egin hementxe, lo ederrean, / Zerutar ames gozoa!\nGizonek, laneratekoan, lanetik itzul eta, orok besarkatu behar dute eta “apatu”. Aro txarretan, bostek, ohakoaren inguruan, egiten dakote “txalopin txalo”, etxekandre zaharraren arabera, holaxet zernahi denbora galtzen dutela.\nAzkarragan ez dago goxotasun bera. Ezkonduz geroz, aitzinean baino azoka eta dema zaleago oraino bilakatua dugu Iñazio Mari. Erran behar da, nunahi badituztela merkatuak, Gipuzkoan eta nunahi baino merkatuzaleago direla, Gipuzkoako laborariak. Dela ahari topeka, dela oilar borroka, dela idi dema, dela aizkolari gudu, dela harri jasozaleen, dela palangarien orotarat jarraiki dabiltza, eta dabil, Azkarragako nausi gaztea.\nMondragoneko azoka batean, aurkitzen dugu behin. Azoka gaitza (Garoa-ren idazleak ez dauku uzten tilet bat erakatsi gabe). Ana Josepa ere han zen.\nBehin baino gehiagotan aditzen eman zion berak semeari, kendu zezala jokorako seta gaixtoa, ez zedila gehiago apostuetan sartu, lan egin zezala, etxeari begiratu zaiola; baina ezkonduta gero ere, lehengo lepotik zeukan harek burua.\nBai eta ama zaharra ere, bere erasia guzien gatik, Iñazio aizkolari zenean, eta diru puska baten irabazteko edo galtzeko bidetan, bere bihotz barne-barnetik, haren alde:\n…harmaila batera igota, beste batzuekin txondortuta, gizadiaren erdira begira, seme maiteari begiak boteaz, ausarta eman nahiaz, susmo txarrean, aiene mintsuan, zitala, errea, pipertua.\nHan zabilan oraino, erdi mozkorra, Peru Odolki. Han egiten ditugu ere ezagutzak Patxiko atxeterrarekin; begi erne eta mihi zaluko gizona, Euskal Herria geroago galduago doala, saminki, arrengura den bat.\nAnartean, Iñazio Mariren emazte Mikela gaixoa, lanetarat ezin helduz Azkarragan; alorrak zikintzen ari, sasiak handitzen, uztak ttipitzen, urtetik urtera. Bere hersturen jasaiten laguntzeko, ez ditu bere bi haurrak baizik: Martin eta Paula, hau, urte bat eta erdiz Malentxo baino gazteago.\nEta zer berri heldu zaiku Gaztelerritik? Berri guti, direnak ere hala-hulakoak. Idorrak dira, guziz idorrak, Espainia barneko eremuak! Emeki-emeki, hangotu zen bizkitartean, Juan Andres; burdinbidetako lanetan, euskara eta Euskal Herriko ohidura gehienak ahatzirik jarri. Ohartu zitzaizkon etxekoak, San Migel batzuez Zabaletarat, ikuskari, etorri zitzaielarik. Okaztaturik zoko hartaz, laster itzuli zen Gaztelerrirat; Ana Josepak, gauaz, aixtur ukaldi batez, moztu ondoan mustatxak. Zer sistak ez zaizkon eman, bidean zohalarik, zaldiaren gainetik, Patxiko sendalariak! Denik ere, bere espantuez erdi lilluraturik utzi, harek Manueltxo; erdi bildua ja, gerokotzat. Malentxok ere, bere haurtasunean, nahi zuken egin Burgoseko… “arzobispo”! Handik edo hemendik jakin zuen amak, ondoko egunetan, mutiko langilea zela ba Juan Andres, diruari gogorki atxikia, nausiez ezin hobeki ikusia, bainan Galiziako neska tzar batek osoki beretua zaukala…\nZonbait urteren buruko, Zabaletako gazteak ezin ezagutuak dira; zaharrak berak ere, doi-doi. Hok hautsi dira alabainan, nahiz Ana Josepa oraino zimel dagon. Pedro Anton, sehi zaharra, da gehienik indargetu. Joanesi hasiak zaizko zangoak hurritzen, gogortzen belaunak, laburtzen hatsa, ahultzen besoak. Geroago ardurago jaisten ohi da etxerat Aitzgorriko mazeletarik.\nManueltxo ez da gehiago Manueltxo, Manuel baizik. Mutiko zuzen azkar bat, laborantzako lan guzietan ikasia.\nZabaletako semetzat zeukaten mutil gaztea, goiztarra, ernaia, biozbera ta eskarduna, beti zegoan parre antzean, agintzen zizkioten gauza denak egiteko gertu, nahiz urian nahiz etxean, nola soroan hala mendian, orobat egunaz ta berdin gauaz. Harentzat ez zegoan ez ordu txarrik, ez lan gogorrik ez gauza astunik ez akiakulurik.\n…neskatxa batek baino gehiagok egiten zion agur bizia, abegi esankorra, eta bestek baino askozaz hobea, Azkarragako Paulatsok, mutilaren edertasunaz gainera, bere mendu eta zerzeladak ondo zekizkialako. Baina Joseren begiak etziren inongo neskatxetan behin ere jarri: etxean zeukan nori begiratu, etxean zeukan Malentxo.\nNoizdanikoa zen bada Malentxoganako amodioa? Betikoa: haurra zenean, lepoan erabili; zizkortu zenean, ikastetxera lagundu; etxean otoitzak erakatsi, bai eta berrehun eta gehiago ipui; elgarrekin jan, elgarrekin jostatu; handixko egin zenean nexka, lehenbiziko marrubiak, gaztenarik bigunenak eman, eta zelaietan jaiotako lore ederrenak eskaini, horra zertarik zen piztua, artzain gaztearen jas eta lerra.\nOrai, Malentxok, andre itxurak hartu baititu —esnea bezin zuri, olioa bezin leun, eztia bezin gozo, garbi, lirain, burutsu— mutikoa herabe dabil haren alderat, lotsakor, kasik iheska. Kezka ezti, gazi-geza, lakatz-leuna, gozo-minkaitza, gogozkoena ta bildurgarriena. Zabaletan morroi sartu, semetzat han hazi, eta etxeko alaba bakarrarekin amets egiten ausartatu! Juan Andresen ganat joan gogo da, bixtatik…\nBurutzapen hau agertu zakonean, beharrik aitonak ideki zakon barnea. Hitzemaiten dako Joanesek, Malentxo, gainera erranez, Manuelek bezainbeste ezkontsari ukanen duela, hau bezala etxekoa delakotz. Bainan gazteak baitira oraino biak, urruntzen du zonbait hilabeterentzat, eta igortzen mendirat.\nMutikoaren zoriona! Urte erdi bat osoa ibili zen, Aitzgorri behereko mendisketan —Aloñan eta Gogordon— epero ta peku gabe, akitika ta bertsolari, zoroko ta umeturik arkumetxoekin jolasean, basahuntz irudira lasterka, etorkizunari parrez begira, itxaropen gogoz janaritzen, zoriontasunez gainezka. Ana Joseparen baimena, eta Malentxoren berarena ditu haatik eskas, eta hek dakote, artetan, emaiten lotsa bat…\nEz zen bestalde, sei hilabete hetan, beti josteta ibili Aloñako mazeletan. Negu bat egin zuen izigarria. Otso andana bat agertu zen. Zernahi ikusi zuen, artzain gaizoak, bere ardi eta moxalak ezin begiratuz; ez dakit, ez zuenez galdu ere, bakar zonbait.\nJaisten da azkenean, etzuelarik Malentxo ganik irritxo baten argia baino besterik eskatzen.\nIrriño hura, ez ordean ikusi… Neskatxa gaztea, lehenbiziko ongi-etorriak erran eta, hotz-hotza jarraiki bere lanari…\nJoseren atsegabea! Ez zuen oraino bihotzaren zolan hauteman holako zimikorik!\nAitona, mutillaz errukiturik edo, ixil-ixilik zebilen. Joserentzat eza eman beharra zakon-eta Malentxok…\nMoxoloren ostatu aitzinetik zuten, Paulak eta Malentxok, elizarateko bidea. Han zauden igandetan, atetik so, Oñatiko gazte alfer gehienak, batzu nagiaren nagiz, ate sahetsari uzkailirik, soin-gainaren hazta, zigarreta ahoan, ezpain zokoak irri murrika batez zabalduak, behakoa nirnir, bidean zoazin neskatxa zintzoer keinu, klisk, agur eta deika; bertze batzu barnean, alkietan erdi etzanak, belaun bat bestearen gainean ezarriaz, zango bat dilingo, ele tzar eta tu zariotela, nahaskeria asmatzen, urliari eta sandiari zimikoka, beren mihi zikinaz herritar errespetagarrienen jorran. Oro buru harro, gehienak goiarin, uste zerbait badakitela, eta izaitez sudurra baino urrunago ez ikusten, guti edo aski edanari emanak, beren baitako aztura txar guzientzat, elgarren kotsuaz, eta edariaren indarraz, alapide sortzen. Jauntzi ederrez apainduak bizkitartean, poneta beharriaren gainerat eroria, edo, kopetako ile kizkurra agertzea gatik, garondorat uzkailia. Astelegunetan bezala igandetan ere, han zagon, Peru Odolki, herriko gizonik ezdeusena, arno xorta bat, balakuz bederen, noren ganik zukeen.\nMahainen artean harat-hunat zabilan erne, edale guzier begia zaukala, etxeko semea bera, Moxolo gaztea, Manueltxoren haurreko laguna. Montebideon, Habanan, Madrilen, Barzelonan pilotari ibilia izanik, itzulia dugu, —-aberastu, dionaz. Gizendua da itsuski, larrua leun zurpil, buruko ilea jadanik argaldua. Izengoitia emana dakote Potolo. Bazter guzietako berri badaki; onik arras guti, haatik. Herriko gorabehara guzietan sudurra baderabil eta mihirik tzarrena. Aitamen ahuleziaz, haren ostatua da oñatiar gazte askoren galgarri. Patxiko barbera da bakarra, noizean behin, han gaindi iragaiten delarik, bereak erraiten daizkona, ahoan bilorik gabe, hari eta haren lagun okaztagarrier.\nPaulak eta Malentxok, irri ederrik egiten zuten, igandetan, Moxolo, xistez, ikusten zutelarik. Upel gerri aldea, upel arpegia, ez zuten nihoiz asmatu bazitekela halako gizonik. Ez zaukan bizkitartean horrelako, hunek bere burua!\nNeskatxek irri mezaratekoan, Zabaletako xokoan aldiz, espaz errea zagon Jose gaizoa. Malentxo maite zuen, bihotz-bihotzetik, eta Moxolo higuingarriak, bere ontasunez liluraturik, eremaiten bazakon?…\nBere auzo Paularekin eleketa zagolarik goiz batez, erakustera emaiten dako bere barneko harra. Nexkatoak zart, nigarra begian.\n—Nahi luke Potolok beste batzuen entzute ona, nahi luke neuk dakitan baten arpegia. Hara, Jose: nahiz eta diruz josita egon, Moxolo Potolo ez da egundaino zu adina izango.\nAgeri da eguzkia bezein argi, solas hoitarik, Paulak Jose nahi lukela beretako. Ez zen ba, nahi baduzu, Paula, Malentxoren neurrirat heltzen, bainan zen handi eta guri samarra, jaioa, otzana, langilea eta begiratua; hamaikak artuko zukean pozik emaztetzat. Eta haur danik ohartua zen, nolako gizonaren gei zagon, Jose, Zabaletako artzaina.\nHunek ordean bere ametsak, Malentxoren gainean… Batek ez besteak bere gogoaren asetzeko biderik ez; zonbat eztabada eta nigarren iturburua ondoko egunetan! Agirre idazleak, geroago suharkiago, lehiatzen gitu, bere alegiaren irakurtzera…\nArratsalde apal batez, bi gazteak, etxe aitzineko larrainean zabiltzalarik, harat-hunat, astirekin, beren barneko berriak erdizka baizik elgarri ezin aitortuz, horra nun agertzen zaien Peru Odolki, eskutitz batekin, Moxolok Malentxori buruz bidalia. Ostalera kexu alabainan, neskatxak ez zakola igande goizetan nahi zuken bezalako arpegia; ez jakin bertzalde, Malentxorekin noiz eta nola hitz egin… Jose, Peru aditzearekin zuritu, gorritu, hotzitu, berotu, edertue ta itsusitu zan, hiru edo lau aldiz bai. Bainan Peruk ez dako eskutitza eman nahi, ez du utzi nahi ere estalgiari behatzera.\nHainbertzenarekin agertzen da Malentxo, eta eskuraturik letrañoa, sartzen berriz sukaldera patxada osoan.\nLarrainekoak ahoa bete hortzekin gelditu ziran, hitz bat atera ezinda.\nGaragarril edo bagilaren hastean gira. Joanes Zabaletako ezintzen ari; bere ugazaurraren bihotzeko berri jakinki, berak hazia duelakotz, osoki atxikia Joseri: bere baitan egina du, saritzat eman dezokela Malentxo, aitatxiren nahitik balin badoake bederen, hoinbertzetarainoko zer bat.\nJainkoaren eskuko nahiago du bizkitartean ezarri auzia, orozbat bere osagarriarentzat eginen dakolarik otoitz. Bi gazteak lagun harturik, badoa goiz batez, Urkiolako beilarat.\nJaungoikoak jarri zuan Bizkaian Urkiolako mendia, Arabaren ondoan, Gipuzkoatik hurre samar, eta mendi horren gainean ipini zuten euskaldun sinistetsuek Antonio Donearen elizetxea, zorion guztien itxaropenerako.\nAgirrek sogitz luze, xehe, osoki eder bat, eginen dauku Urkiolako beilaz. Ezin ase izan gira, buruan buru irakurtzetik, berriz eta berriz. Ahatzi zako bakarrik idazle onari, erraitea eliza bera nolakoa den, noizkoa, zer gertakarien ondotik, noren eskuz eraikia. Liburuaren hastapenean, Arantzazukoa aipatzean, barka zakioken huts bera, toki hartaz ez baitzuen ondoan mintzatzeko biderik; Urkiolakoaz hoin motz gelditzeko, aldiz, nun estakurua?\nDena den, elizaren inguruko ordokia erakusten dauku, sal-eroslez estalia; agerian edo txosna batzuen azpian hedatuak, jateko, edateko, etxe-barnetako untzi ala tresna, elizarateko zurruburru, aurkitzen da orotarik. Eskaleak ugari, erdi nigarrez, oihuka. Mahain baten gibeletik gizon batek saltzen du gaitz guzien sendagailua: hartzaren koipea, lehoin koipeaz nahastuta. Bertze batek besogainka botatzen ditu paper batzu, nunbaitko krima ezin sinetsizkoaren xehetasunez beteak. Hara hirugarren bat, neurtitz batzu, bi sosetan eskaintzen dituena, osoki ederrak, dionaz, —senpertar batenak, Frantziako pilotarien gainean. Han-hemenka neska-mutil buru arinak elkarren aurrean dabiltz, triskatzen, antxume zoroen antzera, akitika, bira-biraka, irrintzika. Badira ere zoko batean, izpixoka, beroturik, zoin-gehiagoka jaten ari direnak. O beilatokietako nahas-mahas izigarria!\nZabaletako hiruak, elizan luzaz otoitzean egonik, bazter batean jarriak ditugu, ahamen baten jateko. Ez dezakete jasan begien aitzinean duten merkatu zartzaileko burrunba. Joanesek guziz —adinaren ala akidurarena ote?— gogoeta ilunak derabiltza. Ez ditu gaztean bezalakoak kausitzen jan-edanak, gizonak, ez lurra ere. Ederragoak ziren lehen, hobeak, euskaldunagoak; bazuten oraikoek ez bezalako jainkotiar zerbait, orozbat ezti, alai, doian herabe, eta gozoa jendearen aldetik.\nHainbertzenarekin aguratxo bat jarri zaiote aurrean begira, makil buruan esku biak, eta eskuen gainean okotza ipinita. Joanesen ezagun xahar bat da, elgetarra, auzo herri batean bizi dena. Noizbait —askitto nekez— beha eta beha, elgarren oroitbidean sarturik, horra gure bi gizonak, bat-bertzearen ondoan jarriak, gaztetasunetik harateko beren goitibeheitiez, bero-beroa solasean. Liburuak duen zatirik hunkigarriena, bi xaharren erran-merranez idatzi dauku hor Agirrek. Ahotik ezin utzizko orrialdeak… jateko balire.\nAustin, Joanesen gogo bereko da, ilunxago izaitekotz:\n…lehen euskal usaia, garo usaia zegoan Urkiolan; gaur, mendiko egurats garbia oso kirastua dago.\n—Zeinek kirastu du? -dako galdatzen Joanesek.\n—Zeinek? Gaitz da erantzuten… Uri handietako haizeak, baserritarren grinak, gizon batzuen siniste hotzak, askoren nasaikeriak; arrotzak eta euskaldunak, etsaiak eta geuk, danak eta danok. Zu pekataria esaten badakit, baina Ni pekataria ez zait ahaztu.\nOroren gain ezartzen du beraz Austinek Urkiolako garo usain onaren galtzea. Onesten du osoki Joanesek. Pipakada baten erretzen abiatzen dira. Gogoa hits bizkitartean, aitonak manatzen daie, Malentxo eta Joseri, urrunt diten, zerbaiten ikuskarat. Badoazi bi gazteak:\n…gizartetik zear dihoaz, elkarren lotsaz, batak besteari begiratu gabe, ezertan arretarik ipini ezina. Zer egiten duan eztakiala, hainbeste opil erosi ditu (etxekotzat) Josek, kopeta iluna darabil Malenek, bihotz gabeko neska-utilak dirudite biek, haserratuta daudela esan leiteke.\nBat-batean nor dute ikusten? Osaba Iñazio Mari, Azkarragako nausia, arnoak beroturik haldamaldaka eta erasian; Peru Odolki, hura edana, gibeletik. Oñatiar multzoa inguruan heier beha; hotarik bat Moxolo Potolo.\nJose eta Malen ahalgeturik aldaratzen dira. Bizpahiru urratsen buruko egiten dako bere aitorra Josek. Nexkatoak: ez igurikitzeko deus haren ganik. Mutiko gaizoari gogoratzen zako, etxeko mutila delakotz ez duela nahi etxeko-alabak; den bezala erakustera emaiten dako bertzerik Malenek:\n—Ezta hori. Zabaletan morroirik ez dago. Zu eta ni anai-arrebak gera… Jakin zazu behin, zure barruko harra kentzeko inorekin izatekotan, zurekin izango naiz; baino ez itxaron, Jose, ez alperrik itxaron. Bilatu zazu beste bat, zure idekoa. Neskatxa on bat opa dizut, ni baino hobea opa dizut.\nZabaletako hiruak itzultzen dira etxerat. Bide guzian, Josek entzuten ditu hitz hok bere baitan: Iñorekin izatekotan, zurekin izango naiz. Ez du den gutienik etsitzen.\nBiharamunean goizean, Peru Odolki, Oñatiko karriketan, loturaz estalia zabilan: Moxolok jorik, ez zakolakotz tenorez jakinarazi, Malentxo Urkiolan zela…\nUrkiolako beilan ikusi ginduenetik hurrengo neguan, guziz unatua aurkitzen dugu Joanes:\nBurua, abenduan Aralar gaina bezala zuri, zilarrezko hari albainu luzez jantzia ikusten zitzaion; kopet handi zabala, itsas ertzeko hondarraren antzera, lerroz eta zimurrez betea agiri zuan; besoak txito adoregabeak zeuzkan; hankak zerbait indarge eta sorrak; belarriak nahikoa gor eta motelak, soin guztia makila baten gainera eroria zerabilen. Nekez eta laburrak ziran Joanesen oinkadak, gutxi entzuten zuan, ia etzuan ezer ikusten. Pipiak jotako habea zirudian, zedenak jandako zura. Bai, urtreen pipiak eta lanaren zedenak jango ez duan gauzarik ez da jaio.\nElurte batez, Jose ez zelakotz menditik ageri bere ardi eta moxalekin, ez zirelakotz ere ageri haren biderat igorri lagunak, ez dea bertzalde gizagaixoa abiatzen, bera, mazelari gora! Gibeleratekoan alditxartua atzeman zuten, bide bazterrean. Geroztik harat, egunetik egunera ahulezia handiago. Hil baino lehen, nahi du, bere seme eta iloba guzien artean, Eguberri gaua iragan.\nAzkarragakoak bazakien nola zabiltzan: erreka jo hurrana, oro janik. Iñazio Mari halako zorren pean jarria nun ez baitzen gehiago deusen jabe. Bere seme Martin biziaren irabaztera Bilbaoko mietarat bidaldu behar izaiterainokoan!\nGaztelerrikoen berriak ere bazituen, berri onak: aberasturik bizi omen ziren, hiriño batean, seme batekin, hau larritua, argia, pizkorra, sendakintzarako ikasten ari zena. Nork lezake hobeki arta Joanes zaharra, deritzo Ana Josepari.\nAnartean, sukalde xokoan deramatza Joanesek egunak, eta batzutan gauak. Bere biziko zer guziak heldu zaizko gogorat. Orotaz oroit da.\nIzan ere, atzo eta gaur uda eta negua, gaztetasuna eta zahartzaroa, ez daude elkarren urruti; gizonaren goiz eta iluntzea dirala, esan geinke.\nSupazterrean, oherat joan baino lehen, etxekoak inguruan dituela, heldu zaizko noiztenka, ezpainetarat, kondaira batzu, xoragarriak. Bat emaiten dauku Agirrek, Haritzarena, atsegabe baitut hemen ezin ezartzeaz, bere hedadura eta edertasun osoan.\nGoiz batez, asko tokitako euskaldun zaharrek bezala, oherat ekarrarazten du hil-soinekoa, eta jaunzten. Badoakitela, badoakitela bide handiz, ez dute gehiago dudarik etxekoek.\nHeltzen dira bada, noizbait, eguberrilariak. Bainan ez zen izan bozkariozko gaua. Juan Andresen emazteak ez daki euskara hitzik, ez eta ere semeak. Bat ala bestea, sineste gabeak dira; laborantzari ez dute eskerrik; menditar etxeño hura higuin dute herehala; badoazi gibelerat nakaizturik.\nBainan Martin, Bilbaotik itzulia duten Martin gaztea, hura da hura, osoki galdua! Mietako langile lagunen solasek, egunari eta liburu tzarren irakurtzeak, edariak, hiriko linburkeriek espaz eta gogoeta lizunez gainditu dakote, eta ito, bere haurtasuneko arima garbia. Nere ondorengoak horrela izan behar zutenik eznuan uste! zion auhenka Zabaletako nausi zaharrak. Bere haurren haurrek, holako bihozmina eman behar zakotela, Eguberriz; etxekoek haren “pozteko” egin ahal guziak, afari eder eta oro, egin ondoan!\nGehiagorik ere izan zen, nahiz gorde zakoten hau aitonari: mutiko txar likitsa gelditua baitzen, alferkeriaz, etxen, geroago ausartago eta ozarrago joan hura Malentxoren alderat, haletan non egun batez, Pedro Anton, Zabaletako mutil zaharra, bihurtu baitzitzakon. Ba eta haren adin handiaz den gutieneko axolarik gabe, Martinek, gizon gaizoa jo, eta ostikopean ibili!…\nHalere nunbaitik, Ana Josepa bere iloba ahalgegarriaren alde jarri:\n—Okerra da, bai, okerra da; baino andregei zindo batek ondu dezake. Andregei zindo bat behar du Martinek.\nAtsoaren buruan sartua behar duela hau ezkontarazi Malenekin.\nAnartean, ukaldiaren ondorioek, adinarekin batean, baderamate Pedro Anton hobirat.\nEhortze egunean ahokian aurkitzen ditugu Zabaletako eta Azkarragako etxekandere gazte biak, Mikela eta Kattalin. Harek huni diren bezala erraiten daizko etxeko berriak: dena merkatu eta joko dabilko senarra, egun ere ez da elizarat jina; hainbertzetaraino eroriak dira, nun ez baitzakote gehiago gelditzen zer jan ez zer edan; alorrak, larre doazkiote; etxeko harresiak berak, lurrerat abian. Ameriketan baitzuten osaba zahar bat, aberastua omen, haren berririk ere ez gehiago ezagun: hila izan behar da, bere ontasunak Jainkoak badaki nori utzirik. Kattalinek ele on zonbaitez arintzen dako gogoa. Ana Josepa baita orai, ororen buru, eta harek nahi baitu, Malen ezkont dadin Martinekin, Azkarraga ez diteke berehala altxa baizik; halako errena batekin, Iñazio Mari ere laster etxeari jarriko da, utzirik behin betikotz joko eta merkatuak. Ordainez, Paula jinen da Zabaletarat, Manuelen emazte.\nZonbait urrats gibelxago ikusten ditugu Paula eta Malentxo. Ezin gehiago goxo, ezin hunkigarriagoak dira, bi neskato gazteen arteko solasak. Malenek, bere kusiari aitorrarazten dako zonbat gogokoa duen Jose. Paula harriturik baratzen da:\n—Ez al den ordean hiretzat behar?\n—Ez den neretzako egiten dana.\n—Baina, nolako emakumea haiz hi? Ez den inor maite?\n—Aitaren, Semearen… Jakin liteke zein dan?\n—Jakingo da. Orain hago ixilik.\nUrrunxago huna berriz Manuel eta Jose, solasean. Harek ja zerbait aipatua Ixabel deitzen den auzoko etxeko-alaba bati; aitonak aldiz uste, Paula emaztetzat har baleza, hobeki loakela bi familientzat. Bainan ez dirua lehenkusi?, du ohartarazia ilobasoak.\nJosek ez dako bererik aitortzen deus, bainan Manuelek adiaraztearekin, Martinentzat daukala amonak Malentxo, sutan jartzen zako barnea eta, epe berean, ahalgeak urtzen du:\n…aberats aberatsen ondasuna, gizonik argienen jakituria eta gorengo agintarien agintaritza behar zituzkean Malentxoren oinetan jartzeko, eta ez zeukan ezer!\nEtxean hazi umezurtz bat baizik ez izaki!\nEz du bizkitartean esperantza galtzen. Oroit da behin Malenek Urkiolan erranaz; oroit ere, Joanes, aitonak, behin, adiarazirik hauxe:\nManuelek etxerat emazte bat dakarrenerako, hiretzat ere aukeratuko neukan norbait.\nMartin Azkarragakoa ez zen ehortzetan, bainan harek bere gogoari emaiten zakon su, ikusiz alde zituela ama, izaba eta amona. Ibarburu hartako neskatxarik ederrena harentzat izan behar zen, eta, gainera, bere lehenkusien ontasunen erdiak bederen…\nAlta, bere ardangela zokotik, Moxolo ere bereaz segur zagon: urrez okitua zen, eta Ana Josepak ez zituena maite urreak?…\nBai eta hatzeman ere, handik laster, Moxolok, Ana Josepa. Erran eta erran, dirua eskain eta eskain, dena gezur eta haro, durduzatzen du ostalerak atsoa. Etxeratu zelarik, alabitxiak, zorionez, hoztu zuen, eta hitz gutiz… Amatxik, Martin aipatu zakolarik ere, Malenek erantzun garbiki ezetz.\nZabaletan ezin elgar adituz horrela zabiltzalarik, Azkarragan, halaber ama-alabak, bakotxa bere eskualde: ama nigarretan otoizka Paulari, lehenbailehen har zezan Manuel, eskainia zitzakonaz geroz; alabak aldiz, gogoak ez zakola emaiten. Ah! laborari etxe beheititu batzuetako eztabada erdiragarriak! Azkarragan, amaren bihozmina barnatu baizik ez zen, jakin zuenean, alabaren ganik, ez zezan Malenen gainean ere konda bere seme Martinentzat, etxearen altxatzeko.\nMartinek, bizkitartean, ez zuen etsitzen. Bazkalondo batez, ikusirik Zabaletako aita-semeak joaiten Oñatiko azokarat, abiatzen da etxaldeari begira, alderdi guzietan usaika, Malentxo nun aurkituko, neskatxari nundik zerbait adiraziko, eta, nehork ikusi gabe, behitegian sartzen. Neskato gaztea etxe aitzinean zagon, bere aitonarekin.\nAbereen bazkatzen ari zela Jose, ez duia aurkitzen Martinek!… Eguberri gauaz geroztik, hain begi gaixtoz elgarri behatzen zuten mutikoak, ikus nun ditugun bekoz beko. Laster, eletik elera, emaztegei bera biek gogoan, pizten dira, kexatzen, sumintzen, bihurtzen elgarri:\n—Ez zekiat auzia irabazi dekan ala ez, baino hi ez haiz senargai ona Malentxorentzat.\n—Heu hobea, heu. Ze uste huan hik? Gurera morroi sartu ta bertako jaun eta jabe izatea? Ez jaun eta ez morroi, ez haiz inolaz hemen izango.\n—Hi al haiz nagusi? Hik baino lan gehiago egin diat nik hemen.\n—Baita jan ere galanki, goseak ekarri hituen eta.\nErran zuen bada erran, Martinek…\nJose kiskaldu zan. Lipar batean, tximixta bezain agudo. Martini lepotik heldu, zimaur lindinga jo erazi, ta bere gainean luze, zintzurretik estutzen zuala, zapladaka ezin aseaz, buru, musu ta okotzean ukabilka, txahutu ta zukutu zuan, etsai likitsa, artzanorak mendean daukan otsoa zukutzen duan bezela. Ikaragarrizko biraoak ertetzen zioten azpikoari, eta gainekoak, birao bakoitzeko, eskukada korotza ematen zion ahora. Hortxe, arraiorrek! Nere gurasoen izen garbia, Jainkoaren izen donea lohitu nahi badek, hara satsa, hara zirina. Jan zak, lizun horrek, jan zak!\nBarkatu, irakurlea, nahiz mendiez hunaindian ere ikusten ditugun, noiztenka, holako gudu gogor kirets batzu…\nBorrokarien oihuetara heldu da lasterka Ana Josepa, aitzur bat eskuan, eta giderraz emaiten dako gainbehera Joseri, diolarik: ..alde, alde, nahi dekan lekura. Hori etxekoa da, eta hi ez zekiat nungoa. Mukizu bat etorri hintzan, zer janik ez huala…\nEz zuen bietan erran behar ukan. Badoa berehala Jose aitonaren ganat, jakitera, ba edo ez, Malenekin badukenez, geroxago zertzeko biderik.\n—A bai! —dako ihardesten Joanesek—. Hara ba, Jose, nik nahi nian, baina ezin diteke… Berak, oraintxe bertan…\nAditu du Josek: eza du Malenen ganik. Husten ditu lekuak, Ana Josepa gibeletik, ele gaixtoa darraikola.\nOñatirako bidea hartzen du, goizean goiz.\nNahigabearen eztenak izugarrizko sastadak ematen dizka. Sastada zoliak Malentxoz oroitzean. Errukaria, Malentxo!… Esku onetan erori behar du!… Ai! neskatxa hura ez da hitzeko emakumea izan. “Inorekin izatekotan, zurekin “, esan zion behin, ondo gogoan dauka. Aingeru batek horrelako gezurra esan behar zuanik etzuan uste. “Zu eta ni anai-arrebak gera”, azaldu zion, eta Jose “anaia” esakerarik garratzenez iraindu zutenean, etxetik ertetzeko agindu ziotenean, hitz gozo bat ez, begirada bigun bat ez “anaiarentzat”. Ez Malenek, ez beste inork. Harkaitzezkoa zuten erraia.\nBat baizik ez da izan Zabaletan, haren alderat bihotz on eta samurrekorik: Joanes aitona.\nBiderat ateratzen zako Paula, bere atsegabeen erraitera. Arditik gehiago ez etxean, amak nahi luke Manuelekin ezkontarazi Zabaletarat. Erantzuna dako ezetz. Josek orduan:\nA ze bi gauden gu!\nPaulak, zart azkenekotz:\n—A ze bi… bat izan behar gendukeanak!\nBainan Josek bertze norbaitekin du gogoa.\n—Agur, Paula, ikusi arte.\n—Ez didazu ezer gehiago esaten?\n—Inori baino esker hobea zuri zor dizutala.\n—Agur, ba, agur!\nAgirrek oraino hunkigarrienak begien aitzinean emaitekoak dauzkigu.\nJose gaizoa aitonaren ganat jin baino lehenxago jakinak zituen hunek bere alabitxiaren xederik minenak. Malen, aspalditik, serora joan gogoa zen. Hautatua ere zuen komentua: auzo auzoan, Bidaurreta herrikoa. Hango elizan bazabilan ja ardura, xoko batean bere jarlekua harturik; ahizpaño heien beren jauntzian ikusteak, eta guziz entzuteak, piztua zakoten bihotzean eta berotua, moja izaiteko tirria. Ez zezaken gehiago bere baitan iduk, ez zezaken luzazago gorde.\nHarritu zen Joanes zaharra, nexkatoaren ganik aditzearekin. Bere begiak hunek hesteko zauzkan; hau zuen bere saminen eztia, huni zaizkon utziak etxe barneko giderrak, eta ara hortara galdu behar zuela!\nZuhurtzia osoaren jabeek eta sinestedunek baizik eztiki jasan ez dezaketen ezinbertzea… Bere fede azkarrak zuen bakarrik lagundu Zabaletako nausia; erran zakon alabitxiari, Jainkoaren oldea zenaz geroz, joan zitekela etxetik nahi zuenean:\n—Ni hilda gero joango bazina, neuk utzitakoa emango nioke Jesusi, eta ez nuke horrela nahi: ez diot neuk utzitakoa eman behar; neuk daukatana, neuk lurrean gehien-gehien maite detan izatea emango diot, nahiz eta zuk etxetik ertetzean, nere bihotza zauriturik odola dariola gelditu…\nZinez uste ere du, fedearen laguntzarekin batean, halaber etsituko duela Josek; are errexkiago etsituko, jakinik noren ganat den joan Malen, ihes.\nBere gain hartu zuen Ana Josepari berriaren emaitea. Ez zen guti harritu amona, ez guti ere ama bera, etxekandere zaharrak agertu zakonean alabaren xedea. Burni sare baten atzean ikusi beharko zuela, noizean behin, besteren batzuk utzitzen ziotenean ez zezaken buruan sar, ez onets, Kattalinek.\nBitartean, Joanesek bilarazten du Jose, huni bere zauriaren ahal bezala eztitzeko. Ez dute aurkitzen mutikoa. Malenek bidaltzen du Manuel Paularen ganat, hunek badakikela, beharbada, norat joan den. Zer kopeta egin zakon neskatxak, ez dautzuet erraitearen beharrik: ez zakotena Zabaletatik kanporat igorri, hemen bere jan eta jauntzian truk, nekerik gogorrenetan, haurtasun guzia ereman ondoan, bere senartzat zaukan mutil paregabea!\nMartin zuen bakarrik kausitu Manuelek, Joseren itzaltzeaz bozkariatua. Bainan Zabaletako semeak, Azkarragako seme galdua itzatu bezala zuen lurrari, argitu zuelarik (zoin gogotik ez!) Malenen serora joaiteaz. Manuelek, Martini ahozko zafraldi hori emaitearekin, gozatu ere zen norapait Paula.\nHandik laster, zintzarrots bat gaitza, Oñatiko eliza aitzinean, Peru Odolki ezkontzen zelakotz bere iduriko motxurdin zahar zozoska Luisarekin. Garoa-ren egileak erakusten dauku badirela hiru motxurdin mota: batzu, mihi gaixtoa zutelakotz eta ororen orraztazale betidanik izanez, senarrik ezin bilduz geldituak; bertze batzu, “oinezkorik nahi ez, zaldizkorik etorri ez” sudurrerat erraiten ahal zaienak; hirugarren andana bat azkenik, sekula etsitzen ez dutenak, edozein hartzeko gertu daudenak datorrena datorren bezela, gaztea ezpada zaharra, ezkongea ezpada alarguna, zalduna ezpada txorroxkillea. Hotarik omen zen Luisa.\nElizatik ateratzen ari zirelarik ezkonberriak, sartzen da Martin Azkarragakoa Moxoloenean, eta bere adixkide Potolori, ikusi orduko: Errekondo, Errekondo! Eskuetan neukan txoriak iges.\nXehetasunak galdegiten daizko, irri murrika batekin, Moxolok. Besteak: Moja dihoala Malen, Bidaurretara. Uste duzue sinesten duen den gutienik ostaler lodiak? Berautzue otoi! Zabaletakoek gezur bat sakatu dakotela Martini, ez zutelakotz gogokoa, horra zer iduri zakon Moxolori. Bat-batean atseginak gainditzen du gizona: Zabaletakoek harentzat daukakete, harentzat, beren alaba ederra Malen! Eta berehala, oro utzirik, badoa berbera Zabaletarat.\nOnean, adiskide bezela hitz egingo zion Manueli, Jose Ramoni zigarro bat eskeiniko zion, Ana Josepari urreak erakutsi, diruak agindu.\nZabaletakoak ez zeuden inorekin berriketan jarduteko. Egun beltza zan hura. Josek etxetik alde, Malentxok erten behar zuala, aitona behinere baino ilunago, Katalin goiz guzian negarrez, amona jaiki zanetik agiraka, Manuel Paularen ahotik ezezkoa entzunda; denak, bihotzeko min bizia gogoratzen…\nAna Josepak beltzuri egin zakola Moxolori xuxen ohartu zira, irakurzale maitea. Gehiago dena, Manuelek, sardea eskuan, ez dakola debekatzen etxean sartzea! Bi gizonak zernahi erranka elgarri, eskuak ukamiloturik, horra nun oldartzen zaizkigun, bat bertzeari. Zer joko zuten nork daki, ez balitz atera bere nausi gaztearen alde… etxeko zakurra, eta gibeletik ez balitzako jarraiki Moxolori, hau kexu eta arraiokanago, hura zematsuago ihausika.\nBere ostatu barnerat itzuli zenean, azaletik izerditan bustia ta barrutik su-garretan errea, Peru Odolkik:\n—Igartzen diat, konpañeo: gaizki erantzun die hiri Zabaletan. Hire diruen jabe baninduk ni, erregeren alaba ekarriko nikek Oñatira; baino hik, diru eta guzti, baserritar bat ezin irabazi dek. Moldakaitza izan, hor ziok ba!\nErran bazuen erran, zezen bat bezela hasarretu zitzakon Moxolo, mahi azpirat aurdikirik, pasoka eta ostikoka, odoletan ezartzen zuela. Martinek hartu beharrak, horrela hartu zituen Odolkik. Aitor dezagun ez zuela ebatsia: emaztea karrikaren gainean utzirik, bere ezkontegun guzia ardangelan zuen, mozkor tzar harek iragana, ahalgegarriki.\nOstaler oiesaren ganik, aiherkunde zerbaiten beldurrez, Ana Josepak ernarazten du Malen Bidaurretarat. Begietatik urruti, ezta bihotza negarti. Urrunduz geroz, beretako zaukana ahatziko al zuen Moxolok?\nAmonak, egun hetan erabili urratsak, nork erran xeheki! Gelarako kurutzea, sartuerako jantzia, bururako lore-ustaia, eskurako argizaria, oro erosi zituen, eta hoberenetarik, alabitxiarentzat. Paperak ere atera, bazkaria manatu, gomitak egin. Emazteki guzier holakoetan ohargarri zaiena, dena ele zabilan eta alegera egun oroz, etxeko alaba gori baten dotearekin sartzen zuela Malen komentuan, bazterretarik nahiz aditu.\nJoseri ere helarazi zakon, nolazpait, Malenen burutzapen eta etxetikako abiaduraren berria.\nZabaletatik lekora, umezurtzak joa zuen urrunsko, Bergara aldeko harrobi batetarat. Lan nekea, nihun balin bada, harri zilatzaleena, guziz, barneak laguntzen ez duelarik.\nGauza bat zeukan oker eta izua: ai! bihotza ezin jaurtigi, norberarekin eraman behar, behinere ixiltzeke, beti espaz, minez, eri ta negarti.*\nBidearen bazterreko etxe tzar, ez ostatu ez laborari-etxe, arkaitza alde batetik, oihana bestetik, auzorik ez kabalarik ez baratzerik ere ageri ez zuen etxola zikin batean zuen bere etzantza eta jan tokia; denak ere, bere soinekoetarik zonbait bahikuntzaz hitzemanik ardietsiak! Hango nausi etxekanderen behako zorrotzaren azpian nola bere lagunen artean, beti bere burua arrotz hautemaiten:\nErbesteko izate hau berezkoa da gizonentzat, edonun ezpada, lekurik gehienetan. Erbestekoa da, ez bakarrik alemana Espainian edo Zamorakoa Euskal Herrian, baita ere Donostiarra Bilbon, Getariarra Zarautzen, karrika batekoa bestean, auzokoa gurean eta maizegi —ezin ukatu— etxe barrukoa gure bihotzean. Askoren iritziz, herritar izatea, norbere uste eta gogokoa izatea baino ez da. O zenbat arrotz elkarren ondoan, berek ez dakitela!\nGozatu zen doi bat gizagaixoa, Zabaletako berriak jakitean; arindu, erran zakotelarik, Martinen suhitzat hartzea utzia zutela gogotik, Moxolori zakurra huiatu zakotela ez zadin gehiago ager, Malen serora bazoala. Azken berri hunek zagon hobekienik bere zauria samaldu.\nJaungoikoarentzat izan ez balitz, neskatxa zoragarri hura beretzat, Joserentzat izango zan.\nAitonaz ere oroitu zen:\n…aurki joango zitzaion parka eske, alogerak hartutakoan, hurrengo astean.\nMalenen komentuan sartzea egun hetan izan zen, hango ahizpañoak berantestera zoazkion eta! Goizean goiz jaikirik, etxeko ingurua egin zuen, barneak azken aldikotz ikuskatu, azken artak eman abereer, eleka heiekin, azken bihiak, purra-purra, botatu, bere oilo maiteer. Paulak zaizkon orraztatu bere ile ederrak, moztu behar zaizkotenak laster. Hauxen da zoria ta izua, dana batera! zion gaixoak.\nAhide, adixkide, ezagun, ikusliar, badoazi oro, lerroka, elizkizunerat. Orgetan baderamate Joanes zaharra, eta mahain sainduen aitzinean sarrarazten, bere buru zuritu ederraz berazten dituela bihotz guziak. Zelaiaren erdian geldituak dira, errabia dariotela, Moxolo, Martin eta Peru Odolki. Su eman lezakete gogotik Bidaurretari, dauzkan apez, serora eta atso guziak guziak behin betikotz suntsi ditezin!\nKomentuaren aitzinetik eliza barnerat zoala Malen, ikustearekin, oi! Kattalinen bihotz erdiragarria!\nAlaba maiteari lepotik heltzen dio, hil zorikoak bizitzari bezala eusitzen dio, jartzen bere bular gainean estu, oso estu!, ta euki ta igortzi, eragin ta astindu, negar ta musu, laztan bekokian, laztan begietan, laztan ezpainetan, erraietara bihurtu nahi luke berriz, erraien erdian gorde nahi luke beretzat, beretzat bakarrik… Ai! ene badata, utzi egin behar, betiko utzi behar!\nElizatik atera ondoan, emaztekien arteko solasak, hunelaxekoak ziren, beti bezala: predikaria ederki mintzatu zela, Malenek behatzik ez zuela higitu, higitu zituela bakarrik begiak aitonari behatzeko, huni malko lodiak erori zitzaizkola, burasoen aldean, bertzenaz, berdin zerua irabaz zitekela, eta abar.\nPaula bakarrik zagon, ixil, begiak alde orotara: zergatik ez zan Jose inon agiri?\nHorra nun harrobiko langile batek ekartzen dakon Joanesi berri lazgarria: garrautsak su harturik, lehertu dela harrobia eta hats-bizi atera dutela handik Jose. Sendatzen bada ere itsu geldituko dela.\nBadoazkio berehala Manuel eta Paula Bergarako ospitalerat, Joanesi auhenka herritarrek entzuten dakotelarik:\nBai ondo zorigaiztokoa mutilla! Bai ondo nekepean izateko sortua!\nMalenen eztei berezien ondotik, hamabortz egun iragan dira. Eibar deitu hiriskan bilkura handi bat egina dute hango lantegietako gizonek. Gehienak zozialistak dira, batzu anarkistak: lana guti maite edo baterez, dena aho eta zintzur, dirua baizik ez Jainko, barne egosiak, nausien alderat beti bihurrian, eta ardura oldartuak. Han aurkitzen dugu berriz gure egundainoko Patxiko. Ez dauka mihia sakelan. Bost egia samin adiarazten ditu, langile gaizoen gezurrez hantzera, etorriak diren mintzazaleer. Han aurkitzen dugu Moxolo, noiz apez eta armadako aitzindari guziak garbituko dituzten jakitera jina, eta Martin, euskaraz euskaldunen argitzekotan, mahain baterat igana. Gipuzkoan ikusten bide da holako, industria hanitz badelakotz. Agirrek erakutsi nahi ukan dauku nolakoak diren langileen arteko bilkurak, nola badiren, euskaldun umeen artean berean, batzu ipiztazale jarriak, eta zer ahopaldiak egozten, nolako ziriak ere daizkoten sartzen, gizon zentzudun bipil batzuek.\nEibarreko kalapitaren oiharzunik ez da heltzen Oñatiko hiri gozorat. Bizkitartean…\nGoienetxeko aldapan gora, zirrin-zarran, gizon gazte bi dihoaz. Batak arpegia zapiz estaldua darama, ta oina non ipintzen duan ez daki; besteak besotik eutsiaz, zapidunari ezkerrera edo eskubira eragiten dio, koskarik jo ez dezan, hutsuneetan erori ez dedin.\nManuel eta Jose ditugu.\nZabaletako Joanesek goizean hartuak ditu elizakoak; arras gaizki da.\nOhe zurian luze luze, burko bigunean burua hondatua, arnasarik hartu ezinda, izerdi larriz bustirik, azkenetan dago Joanes, Zabaletako nagusi zaharra, Aloña mendiko jaun eta erregea… Bere patsadeak, bere begi gozoen leinargitasunak, bere ile ta bizar zuri luzeak, Lege Zaharreko gurasoen itxura ematen diote.\nBere etxeko guziez oroit da, bihozminekin ikusten ere du Zabaletan ez dela gelditzen egiazko buruzagirik, gerokotzat. Hasperen baten ondotik:\n—Bai aldator, galdetzen du, mutila bai aldator?\nAgertzen zako azkenean Jose, Manuelen eskutik, eta ohe aitzinean belaunikatzen.\nBata ohearen ertzean belauniko, eta bestea mutilaren buru ta arpegia ikutzen, Isaak eta Jakob dirudite; baina hemen Isaak baino itsuago da Jakob, Joanes baino itsuago Jose.\nSolas labur amultsu batzuen ondotik, erraiten dako Joseri:\n—Nere ordeazko izan behar dek: sukaldeko zizailuan jarriko haiz, nere lekuan jarriko haiz, nere aginpidien jabe ipintzen haut, ni banintz bezela begiratuko diate.\nMutikoak ezetz: ez dela gehiago lanekotzat on; etxekoentzat luzaro jasangaitz litekela; eske hobeko duela ibiltzea atez ate, Jaungoikoaren izenean.\nJoanesek eskaintzen dako, Malenek etxetik abiatzean utzi kurutzefika, eta besarkarazten:\nHiretzat dek geroxeago; orain, pitin batean, neretzat… Zeruko giltza dala uste diat.\nGero umezurtzaren ezpainetik, bere ezpainetarat derama, eta laztan bero, gozo, luze baten bitartez ematen dio Joanesek Egille Altsuari, anima, euskaldun animarik ederrenetakoa.\nHil berria hedatzen da berehala Oñatin, hiritar guzien bihotzak iluntzen dituela. Kanpaien hotsa heltzen ere da Bidaurretaraino, Malenen beharrietarat, bere otoitzean hunela jarraikitzen baita alabitxi maitea:\nDesiderium cordis ejus tribusti ei: et voluntate labiorum ejus non fraudasti eum…\nBere bihotzeko lehia orain bete diozu; bere ezpainetako eskaria ez da izan alferrik.\nBadu bi urte, orai, Joanes Zabaletakoa hila dela. Bainan…\n…nola garoari, sustraia gelditu ezkero, ezpaitio axola hegi ta hegal guztiak igitariz moztuarren, halaber Zabaletan, Jose Ramon etxeko jaun, euskalduntasuna oso lehenean daukate, lehenean ta berean; arlo, hizkera, ohitura ta jarraipide guztietan… Artalde handien jabe da, moxalak txito ugaldu zaizko; ukuiluan nahi adina ele gordetzen ditu, ganbaran behar adina eta gehiago ale, ate aurrean ta eilor barruan hainbeste garo eta inaurkin.\nAna Josepa, andretxo ihar zimur bat bilakatua, sukalde bazterrean kantu dardaraz ari zaiku:\nSehaska zaharrak haur berria du / Zeruetatik jetsia; / Aingerutxoek ekarri dute, / Hezur ta haragiz jantzia. // Jaunak eman dit neretzako ta / Nerea det nik Malen. / Maite kutuna, ezaidazala / Jaun zerukoak berriz ken.\nHaurño hura Manuel nausi gazteak Ixabelekin ezkontzetikakoa du, eta Malentxo dakote emana izentzat, Bidaurretako izebaren oroitzapenetan.\nEta Gaztelarrikoetarik zer berri? Ezin gehiago txarrak. Juan Andresi ontasun guziak jan zaizkon bere seme ezdeusak. Beste ogibiderik ez ukanez, han badabil orai, hiriz hiri, nausi eta langileen arteko aharra guzietan, sudurra sartua: beretzat adina izan ez, ta besteak baino gehiago dala uste; bere burua oker erabili eta besteak zuzendu nahi. Aita dohakabea, diru eskez, Zabaletarat…\nUrrikaldurik, lagundu gogo dute, bere etxeko aneiak eta ilobak, Azkarragakoekin batean.\nEzen Azkarragan gain gainetik jarriak ditugu, Jainkoari esker, eta nehork uste ez zuelarik.\nJoanes hobiratu zan egunean bertan, jakin zuten Ameriketako osaba zaharraren hil berria. Aberats hil zala ta bere ondasun guztiak Oñatiko ahaideentzat utzi zituala!\nOrdu beretik, heldu zitzakon erorkia eskuratu eta, tarrapatan, Martin ihes joana zuten Donostiarat. Geroztik hunat, nor edo nork ikusten omen zuten hemen, jan, edan eta lizunkeria guzietan aberetua, bainan ez haatik lehengo adixkideen adixkide. Aberastu zena bada, ukatu zuen langileria guzia… Ikusten ohi da holako, bazterretan!\nPaulak, bildua zuen azkenekotz Jose.\nNorbaiten beharrean dago mutila, zakon erantzun behin baten amari bipilki, eta neuk zainduko det: etxean edo txirotegian neu izango naiz Joseren ama, edo arreba, edo neskamea…\nBegitako argia jin emeki-emeki mutikoari eta begitarteko zauri guziak sendatu. Semeño bat ere badute, xutik abiatua, aitaita erraiten ikasia. Aitaso loriatua dagokio, ezen bizi da oraino Iñazio Mari, aizkolari eta demazale aipatua, nahiz ez diteken gehiago alkitik jaiki.\nArtetan agertzen zakote Peru Odolki, ogi puska baten eske, edo, hobeki erraiteko, arno xorta baten…\nMoxolo aldiz, bere ostatuan, barrika bat bezala eginik dago, urina dariola: beti Zabaletako atsoaren eta Bidaurretako elizaren erretzeko —arraioak ezpaituk—, beheretarren ganikako manuaren aiduru…


Amurrio udal-eraikinetan autokontsumorako eguzki-instalazio fotovoltaikoak ezartzeko proiektua garatzen ari da – Amurrioko Udala\nAmurrio udal-eraikinetan autokontsumorako eguzki-instalazio fotovoltaikoak ezartzeko proiektua garatzen ari da\nAmurrioko Udala ekoizpen eta autokontsumo elektrikoko hiru sistema instalatzen ari da hiru udal-eraikin publikotan.\nKontratuaren xedea: eguzki-energia fotovoltaikoa sortzeko 10,230 kWp-ko instalazioa el Reforren, eraikinaren autokontsumorako, 310 Wp-ko 33 panelez eta 10 kw-ko potentziako inbertsore batez osatua.\nOrdezkapenaren %: % 20-22\nEsleipenduna: Ekain taldea SL enpresa, 15.970,79 euroko zenbatekoagatik guztira.\nKontratuaren xedea: eguzki-energia fotovoltaikoa sortzeko 6,200 kWp-ko instalazioa Lucas Rey eskola publikoan, eraikinaren autokontsumorako, 310 Wp-ko 20 panelez eta 5 kw-ko potentziako inbertsore batez osatua.\nOrdezkapenaren %: % 15\nEsleipenduna: E-Block Energy Trade SL enpresa, 8.975,78 euroko zenbatekoagatik guztira.\nKontratuaren xedea: eguzki-energia fotovoltaikoa sortzeko 5,015 kWp-ko instalazioa Zabaleko eskola publikoan, eraikinaren autokontsumorako, 295 Wp-ko 17 panelez eta 5 kw-ko potentziako inbertsore batez osatua.\nOrdezkapenaren %: % 13-26\nEsleipenduna: Ekisolar Iniciativas de Tecnología y Sostenibilidad SL enpresa, 9.075,00 euroko zenbatekoagatik guztira.\nJarduketak 70.000,00 euroko kostua izango duela aurreikusi da, eta horietatik 33.250,00 euro Europar Batasunak finantzatuko ditu, 2014-2020 aldirako hazkunde jasangarriko Eskualde Garapenerako Europako Funtsaren (EGEF) programa operatiboaren esparruan karbono gutxiko ekonomia batera igarotzea errazten duten toki- erakundeen proiektu berezietarako dirulaguntzen programaren kontura.


Bastenas - Wikipedia, entziklopedia askea.\nCastel-Sarrazin, Caupenne, Donzacq eta Gaujacq\n124 (%49) 131 (%51.8)\nBastenas (okzitanieraz Bastenas, frantsesez eta ofizialki: Bastennes) Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Landak departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an 271 biztanle zituen.\n2007an Bastennes udalerrian erroldatutako biztanleak 254 ziren. Familiak 96 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 44 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 32 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.\n2007an 114 etxebizitza zeuden, 98 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 9 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. 112 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 98 etxebizitza nagusietatik 81 bere jabearen bizilekua ziren, 12 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 6 etxek hitu gela zituzten, 26 etxek lau zituzten eta 66 etxek bost zituzten. 82 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 40 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 55 etxetan bat baino gehiago zituzten.\nBastennes udalerriko biztanleria-piramidea 2009an .\n2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 150 ziren, horien artean 103 aktiboak ziren eta 47 inaktiboak ziren. 103 pertsona aktiboetatik 97 lanean zeuden (53 gizon eta 44 emakume) eta 6 langabezian zeuden (2 gizon eta 4 emakume). 47 pertsona inaktiboetatik 29 erretiraturik zeuden, 10 ikasten zeuden eta 8 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.\n2009an Bastennes udalerrian 101 unitate fiskal zeuden, 258 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.788 euro zen.\n2007an zeuden 10 komertzioetatik, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 1 eraikuntza enpresa zen, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.\n2000. urtean Bastennes udalerrian 16 nekazaritza-ustiategi zeuden, 418 hektarea erabiltzen.\nDonzacq (1,8 km)\nCastel-Sarrazin (3,5 km)\nGaujacq (3,8 km)\nBaigts (4,0 km)\nPomarez (4,3 km)\nCaupenne (4,9 km)\nGibret (5,1 km)\nBergouey (5,6 km)\nBNF: 152589715 (data)


UEUk "Bekaduna" websaila estreinatu du - Uribe kosta - Hiruka.eus\nUEUk "Bekaduna" websaila estreinatu du\nErredakzioa 2022-05-04 10:13\nUEUk Bekaduna umorezko webseriea estreinatu du bere 50. urteurrena ospatzeko asmoz. Proiektu hau UEUk, BIRA produkzioak eta Hiru Damatxok egin dute elkarlanean eta Mikel Irazustak eta UEUko lantaldeak egin dituzte aktore lanak, tartean, Oihane Landazabal algortarra eta Unai del Burgo sopeloztarrak. Websaila lau kapituluk osatzen dute, eta asmoa da bi astetik behin kapitulu berri bat argitaratzea.\nUEU bere 50. urteurrena ospatzen ari da eta hainbat egitasmoren artean, Bekaduna webseriea estreinatu dute sarean. Ikus-entzunezko honen helburua urteurrena modu jostagarrian ospatu, oraindik UEU ezagutzen ez duten publikora iritsi eta UEUko lantaldea eta bazkideak omentzea da. Idoia Torregarai UEUko komunikazio-arduradun eta proiektuaren koordinatzaileak egitasmo honek bere inguruan sortu duen ilusioa azpimarratu du: "UEUren 50. urteurrena modu desberdin batean ospatu nahi genuen. Askotan gisa honetako urteurrenak oso seriotik joaten dira, eta nahiz eta horrelakoak ere beharrezkoak diren, UEUren izaera alaia eta parte-hartzailea islatuko zuen zerbait egin nahi genuen, zerbait ganberroagoa. BIRA eta Hiru Damatxokoek The Office telesailean oinarritutako gidoia aurkeztu zigutenean, segituan gustatu zitzaigun eta lantaldeko kideak aktore bihurtzea ederra litzatekeela pentsatu genuen. Pentsa, 21eko taldetik 16k parte hartu dugu bertan, gehi zuzendaritzako kide batek; eta inolako xantaiarik erabili behar izan gabe! Horrek zerbait esaten du UEUtaz. Grabazio egunetan oso urduri geunden, baina esperientzia zoragarria izan da. Eskerrak eman nahi dizkiegu BIRA produkzioak eta Hiru Damatxoko lagunei, profesionaltasun eta goxotasun guztiarekin aritu baitira. Bekaduna UEUren komunitate osoari egin nahi diogun opari bat da; guri bezainbat gustatzea espero dugu".\nEgitasmo hau maiatza eta ekainean UEuk egingo duen bazkidetza kanpainaren baitan kokatzen da. Bekaduna lau kapituluk osatzen dute eta asmoa da bi astetik behin UEUren youtube kanalean kapitulu berri bat argitaratzea. Tarteko asteetan bestelako edukiak zabalduko dituzte: toma faltsuak, gifak, argazkiak eta abar.


Herriko enpresek jaso dezaketen dirulaguntzei buruzko informazio gaurkotua\nHemen zaude:Hasiera»Ekonomia»Herriko enpresek jaso dezaketen dirulaguntzei buruzko informazio gaurkotua\nOndarroako Udala 2020-06-04 Ekonomia\nLea-Artibaiko Laguntzak COVID-19a dela eta merkatari, ostalari, autonomo eta mikroenpresentzat… Gehiago irakurri\nONURADUNAK: Ondarroan altan emandako norberaren konturako langileak edo mikroenpresak, baldin eta 463/2020 Alarma egoerak eten dituen jarduerak edo fakturazioan %75 edo gehiagoko jaitsiera izan badute.\nEskaera epea zabalik ekainaren 9ra arte\nMerkataritza sektorearentzako laguntzak COVID-19 dela eta Gehiago irakurri\nONURADUNAK: Negozio-bolumenari dagokionez jarduera nagusi gisa txikizkako merkataritza duten eta osasun-alarmaren aldian jarduera erabat eten behar izan duten edota salmentetan % 75etik gorako murrizketa jasan duten autonomoak, mikroenpresak eta enpresa txikiak.\nEskaera epea zabalik ekainaren 29ra arte\nTurismo sektorearentzako laguntzak COVID-19a dela eta Gehiago irakurri\nONURADUNAK: Negozio-bolumenari dagokionez jarduera nagusi gisa turismoa duten eta osasun-alarmaren aldian jarduera erabat eten behar izan duten edota salmentetan % 75etik gorako murrizketa jasan duten autonomoak, mikroenpresak eta enpresa txikiak.\nEskaera epea zabalik ekainaren 26ra arte\nTurismoa Merkaturatzeko eta Sustatzeko laguntza Gehiago irakurri\nONURADUNAK: 1) Zerbitzu turistikoak eskaintzen dituzten edo sektore turistikoan eragina duten mikroenpresak eta enpresa txiki eta ertainak (ETE) edo horien arteko elkartzeak. 2) Irabazi-asmorik gabeko elkarte, fundazio eta entitateak, baldin eta turismoa sustatzeko eta merkaturatzeko jarduketak badaude sozietate horien xedeen artean.\nEskaera epea zabalik uztailaren 2ra arte\nETE eta mikroenpresentzat eskari epea zabalik Gehiago irakurri\nONURADUNAK: Helbide soziala Bizkaian duten bost urte arteko antzinatasuneko edozein tamainako eta sektoreko teknologia arloko startup-ak.\nONURADUNAK: 5-100 langile bitarteko plantilla eta Industria, Garraio, Eraikuntza, Industriarekin lotutako zerbitzu, Turismo edo Handizkako Merkataritzaren sektoreentzat Gehiago irakurri\nONLINE FORMAKUNTZA SAIOAK\nMerkataritza sektorearentzako Informazio gehiago\nTurismo sektorearentzako Informazio gehiago\n550 euroko laguntzak emango dizkie Ondarroako Udalak dekretuz itxi behar izan duten herriko ostalariei\n‘Ondarroako Bonoak’ kanpainaren balorazio positiboa egin dute udalak eta Zatoztek; bonoen %95a saldu dira\nMerkatari, ostalari, autonomo eta mikroenpresen dirulaguntzen II. titulura aurkezteko aukera egongo da uztailaren 2tik 10era


Ikerbasque-k Euskal Herrian lanean jarraitzeko aukera emango die 25 ikertzaile gazteri — Unibertsitatea.Net\nHemen zaude: Hasiera › Ziztu bizian › Ikerbasque-k Euskal Herrian lanean jarraitzeko aukera emango die 25 ikertzaile gazteri\nIkerbasque-k Euskal Herrian lanean jarraitzeko aukera emango die 25 ikertzaile gazteri\n2013/12/11 - Unibertsitatea.net\nAtzerrian lan egiten duten zientzialariak erakartzea nahi da batetik, eta bestetik, Euskal Herrian ikertzen dihardutenei orain arteko ibilbidea finkatzeko aukera ematea.\nIkerbasqueren Research Fellow programari esker 25 ikertzaile gaztek Euskal Herrian lanean aritzeko aukera izango dute.\nResearch Fellow programak atzerrian lan egiten duten zientzialariak erakartzea nahi du batetik, eta bestetik, Euskal Herrian ikertzen dihardutenei orain arteko ibilbidea finkatzeko aukera ematea.\nHauek dira aukeratutakoen gainean eman dituzten datuetako batzuk:\n35 urteko ikertzaile europarra, doktorego-ondoko ikerketan ibilitakoa eta Europako unibertsitateren batetik datorrena.\nEspainiarrak %60, italiarrak %12, alemaniarrak %8, japoniarrak %8, estatubatuarrak %8 eta eslovakiarrak %8 dira.\nAukeratutakoen lan esparruak:\n%32ak Medikuntza eta Bizitza Zientzietan egingo du lan: Alzheimerra, epilepsia eta minbizi mota batzuk (neuro-onkologia, hepato-onkologia) aztertuko dituzte, diana terapeutiko berrien eta sendagai eraginkorragoen diseinuan parte hartuz.\n%48ak Zientzia Esperimentaletan egingo du lan. Eta ikerketa esparruak izango dira: grafeno-plasmoiak, nanomagnetismoa, kosmologia kuantikoa, nanoegituren bidezko dispositibo elektrokimikoak, supereroankortasuna, biokimika, bio-supramolekulak, kapazitore elektrokimikoak, kimika konputazionala, Dentsitate Funtzionalaren teoria, prozesu katalitikoak eta sistema nanopartikulatu eta nanomaterial biofuntzionalen bidezko terapia medikoak.\n%12a Ingeniaritzan eta Zientzia Teknikoetan arituko da: datu medikuei buruzko hurbilketa konputazional berrien bilaketa, garapen-bidean dauden teknologiei aplikatutako seinaleen prozesamendua eta datuen analisia, eta garuneko tumoreak hobeto erauzten lagunduko duen teknologia baten garapenean.\n%8a Gizarte eta Giza Zientzietan: zientzia kognitiboetan lan egingo dute, zehazki irakurketa-ulermen egokiari eusten dion dinamika neuronalean, eta gizakiaren eboluzioan.\nAukeratutakoen lan lekuak:\nEuskal Herriko hainbat unibertsitate eta ikerketa-zentrotan egingo dute lan aukeratuek:\nBERC zentro batzuetan (Materialen Fisika Zentroa, Achucarro, BCBL, Biofisika Unitatea).\nIKZetan (nanoGUNE, biomaGUNE, bioGUNE, energiGUNE).\nBioDonostia, ikerketa biosanitariorako zentroa.


topic_facet:"Sistema elektrikoak, pneumatikoak eta hidraulikoak (Modulua - LOE)" topic_facet:"Fabrikazio mekanikoko diseinua (Heziketa Zikloa - LOE). Goi maila" topic_facet:"Ekipamendu eta instalazio termikoak (Modulua - LOE)" topic_facet:"Instalazioa eta mantenimendua (Lanbide Arloa - LOE)" topic_facet:"Mekanizazioa (Heziketa Zikloa - LOE). Erdi maila" author_facet:"Castillo, Juan Carlos Martin"\nProposatutako gaia: Sistema elektrikoak, pneumatikoak eta hidraulikoak (Modulua - LOE) Proposatutako gaia: Fabrikazio mekanikoko diseinua (Heziketa Zikloa - LOE). Goi maila Proposatutako gaia: Ekipamendu eta instalazio termikoak (Modulua - LOE) Proposatutako gaia: Instalazioa eta mantenimendua (Lanbide Arloa - LOE) Proposatutako gaia: Mekanizazioa (Heziketa Zikloa - LOE). Erdi maila Egilea: Castillo, Juan Carlos Martin\n1 Automatismo elektrikoak, pneumatikoak eta hidraulikoak 1 Automatizazio industrialeko sistemen integrazioa (Modulua - LOE) 1 Automatizazioa eta robotika industriala (Heziketa Zikloa - LOE). Goi maila Ekipamendu eta instalazio termikoak (Modulua - LOE) 1 Elektrizitatea eta automatismo elektrikoak (Modulua - LOE) 1 Elektrizitatea eta elektronika (Lanbide Arloa - LOE) Gehiago ... 1 Elektronika industrialeko tresneriaren mantentzelanak (Modulua - LOE) 1 Fabrikazio mekanikoa (Lanbide Arloa - LOE) Fabrikazio mekanikoko diseinua (Heziketa Zikloa - LOE). Goi maila 1 Fabrikazio mekanikoko produkzioaren programazioa (Heziketa Zikloa - LOE). Goi maila 1 Fabrikazio mekanikoko sistema automatikoen programazioa (CAM) (Modulua - LOE) 1 Fabrikazioaren automatizazioa (Modulua - LOE) 1 Industria-automatismoak (Modulua - LOE) 1 Instalazio elektriko eta automatikoak (Heziketa Zikloa - LOE). Erdi maila 1 Instalazioa elektrikoak eta automatismoak Instalazioa eta mantenimendua (Lanbide Arloa - LOE) 1 Lanbide Heziketa 1 Mantentze-lan elektromekanikoa (Heziketa Zikloa - LOE). Erdi maila 1 Mantentze-lan elektronikoa (Heziketa Zikloa - LOE). Goi maila Mekanizazioa (Heziketa Zikloa - LOE). Erdi maila 1 Mekatronika industriala (Heziketa Zikloa - LOE). Goi maila 1 Sistema automatizatuak (Modulua - LOE) 1 Sistema elektrikoak eta automatikoak (Modulua - LOE) 1 Sistema elektrikoak eta elektronikoak (Modulua - LOE) Sistema elektrikoak, pneumatikoak eta hidraulikoak (Modulua - LOE) 1 Sistema elektroteknikoak eta automatizatuak (Heziketa Zikloa - LOE). Goi maila 1 Sistema eta zirkuitu elektrikoak (Modulua - LOE) Guztiak ikusi ... gutxiago ...


Tao - Wikipedia, entziklopedia askea.\nArtikulu hau Sortaldeko kontzeptu filosofikoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Tao (argipena)».\nTaijitua: yinak eta yangak osatutako diagrama, taijia irudikatzen duena.\nTaoa («bide zuzena») sortaldeko kontzeptu filosofikoa da, Txinako antzinako filosofia tradizio zaharraren oinarri nagusietako bat.\nKonfuzioren ondorengo tradizioaren arabera, giza jokabide zuzena adierazten du; taoismoaren arabera, ordea, taoak giza ezagueratik kanpo geratzen den izaera transzendentala du, eta izadiko prozesu guztien sorburuan dagoen oinarri dinamiko nagusia adierazten du. Taoisten arabera, giza ezaguerak tao absolutuaren alderdi bat baizik ez dezake ezagutu.\n1 Taoaren oinarria\n2 Taoaren ezaugarriak\nTaoaren oinarria[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nHitz honek «naturaren bidea»ren edo «zeruetarako bidea»ren zentzu espiritual eta filosofikoa du. Laozik zein Konfuziok gure bide propioa uzteko eskatzen zuten, «bide nagusia»ri jarraitzeko. Taoa horretan datza: errealizazio bidea aurkitzean.\nTaoaren ezaugarriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nUnibertsoan dena dago mugimenduan. Mugimendu hori taoa da. Taoa inoiz gelditu gabe baina poliki-poliki dabil. Izugarriko botere du, ordea, eta unibertsoaren gauzak bere tokian eta orekan mantentzen ditu. Urtaroak, bizi-zikloak, botere edo ordenaren aldaketak mugimendu horren adierazpenak dira. Taoa guztiaren legea da eta jarraitzen duena harekin bat egiten du. Aldi berean, txi kontzeptua ulertu behar da. Txia Txinako mandarinez "lurrin", "arnasa", "energia" da. Txia eta taoa eskutik doaz, batera doaz zeren eta Chi unibertsoan dabilen energia baita. Esan daiteke taoa txiaren fluxua dela.\nTaoren kontzeptua unibertsoa uneoroko aldaketaz oinarritzen da. Hori da bere konstante bakarra. Horregatik, harekin harmoniaz bizi behar gara. Aldaketa izatetik ez izatera, ahal denetik ezin denera, femeninotik maskulinora doan fluxu konstantea da. Taoaren sinboloa taijitua da: yin eta yang, zirkulu batean bateratuta.\n(Gaztelaniaz) Taoari buruzko webgunea.\n(Gaztelaniaz) Laoziren Dao De Jing liburuaren gaztelaniazko itzulpena.\n(Ingelesez) Taoa, eguneroko bizimodua hobetzeko tresnatzat.\nOrriaren azken aldaketa: 28 martxoa 2021, 05:11.


LABORAL Kutxa taldea - Seguros Lagun Aro\nHasieraLagun Arori buruzLABORAL Kutxa Taldea\nMONDRAGON Korporazioko finantza-arearen barruan daude Seguros Lagun Aro eta Grupo LABORAL Kutxa. Mondragon Korporazioa Euskadiko lehen enpresa-taldea eta estatuko nagusietako bat da.\nLABORAL Kutxa kooperatiba-bankua da, eta gaur egun Espainiako finantza-entitate kaudimendunenetako bat. Banku honek bankua bera parte den gizarteari itzultzen dizkio bere mozkinak, gizarte bidezkoagoa eta jasangarriagoa sortzen laguntzeko.\nSeguros Lagun Aroren % 100aren erosketari esker, balio paregabea duen proposamena egin diezaiekegu gure bezeroei; izan ere, haien behar finantzarioak zein familia eta enpresen aseguratze-beharrak asetzeko gai gara. LABORAL Kutxaren sukurtsalen sare osoa daukagu -309 sukurtsal lurralde nazionalean- gure produktuak eta zerbitzuak merkaturatzeko.\nGarapen jasangarriaren bilaketa da bataren zein bestearen helburu orokorra, hurrengo xedeak lortu ahal izateko: Gure bezeroen beharrak eta igurikimenak asebetetzea.\nGure bezeroen beharrak eta igurikimenak asebetetzea\nEnpresaren balioa handitzea\nGure erakundeko pertsonen garapena bultzatzea\nGure jarduera aurrera eramaten dugun ingurunea garatzen laguntzea\nHorregatik, % 100 bezeroarengana orientatuta gaude. Bertan gure gizarte-eta enpresa-proiektuarekin konprometitutako pertsonek egiten dute lan (langileak konpainiako bazkide ere bagara), eta konfiantza eta errespetuan oinarritutako esparru batean izaten ditugu harremanak: horregatik guztiagatik, parte-hartzaileak eta berritzaileak gara.\nMONDRAGON TALDEA 1956an hasitako mugimendu kooperatiboaren emaitza da –urte horretan sortu zen lehenengo industria-kooperatiba taldeari izena ematen dion Gipuzkoako herri horretan–. Taldearen enpresa-filosofia gure balio korporatiboetan jasota dago.\nMONDRAGON mundu mailako erreferentea da kooperazioan, eta bere presentzia komertzial eta produktiboa bost kontinenteetan hedatzen da.\narrerak guztira (milioi €)


Microsoft Windows RDS (Remote Desktop Service) erako ahultasuna Kontrol Industrialeko Sistemetan | BCSC - Zibersegurtasun Euskal Zentroa\nMicrosoft Windows RDS (Remote Desktop Service) erako ahultasuna Kontrol Industrialeko Sistemetan\nRDS zerbitzuak duen ahultasun honek eragin egin die Kontrol Industrialeko sistemen produktuen fabrikatzaileei, honako hauei besteak beste:\nSiemens Healthineers gamako hainbat produktu.\nSistema Eragile modura Microsoft Windows erabiltzen duten Schneider Electric-en hainbat produktu.\nMaiatzean argitaratutako Microsoft-en segurtasun eguneraketen argitalpenak RDS (Remote Desktop Service) zerbitzuari eragiten dion ahultasun baten berri ematen du. Horrek eragin egingo lieke zerbitzu hori erabiltzen duten hainbat produktu industriali, esate baterako Siemens Healthineers gamari eta Schneider Electric-en hainbat produkturi. Ahultasun hori baliatuz, autentifikaziorik gabeko urruneko erasotzaile batek urruneko kodea exekuta lezake xede den sisteman, sistema horrek Microsoft Windows-en RDS (Remote Desktop Service) zerbitzurako sarbidea saretik egiteko aukera badu. Ohartarazpen hau aurretik ere argitaratua izan zen INCIBE-CERTen IT sistemen kasurako, era honetara: Microsoft-en 2019ko maiatzeko segurtasun buletina.\nMicrosoft-ek eguneraketa bat dauka kaltetutako sistema eragileentzat, RDSk (Remote Desktop Service) duen ahultasuna konpontzen duena.\nMicrosoft Windows-en RDS (Remote Desktop Service) zerbitzuan aurkitu den ahultasuna baliatuz, autentifikatu gabeko urruneko erasotzaile batek kodea exekuta lezake. Erasotzaileak sarerako sarbidea izan beharko luke, eta sistemak RDS zerbitzua agerian izan, normalean 3389/TCP atakatik. Bereziki diseinatutako RDP eskaerak bidaliz erasotzaileak ahultasun hori balia lezake, eta besteak beste, programak instala litzake, kontuak sortu edo kodea urrunetik exekutatu. Ahultasun horretarako CVE-2019-0708 identifikatzailea erabili da.\nEtiketak: Eguneraketa, Microsoft, Schneider Electric, Siemens, Ahultasuna, Windows


Gazteak - Diario de Noticias de Navarra\nrikardo arregi 04.08.2021 | 01:00\nSalamancan ikasten ari nintzela, Soziologia irakasleak gazteriari buruzko jardunaldiak antolatu zituen. Hori ibili ginen hitzaldietan adi eta apunteak hartzen, bagenekielako azterketan zerbait sartuko zuela zorroztasunagatik ospea zuen irakasle hark. Egun batean nire ondoan zegoenari begiratu, famila aberats ezagun bateko kumea, eta pentsatu nuen biok hemeretzi urte izan arren, eta hizlariak esaten zituenak esan arren, ikaskidearekin lotzen nindutenak (adina, ikasketak) zirkunstantzialak zirela erabat. Gainerakoei begiratu nien. Argi zegoen batzuekin ez nuela zerikusi txikienik (ezta zerikusi txikienik izan nahi ere). Gazteak ginen, bai, baina beste guztia? Gazteak hau eta gazteak hori segitzen zuen hizlariak. Edozein talderi buruzko baieztapen orokorrak zalantzan jartzen hasi nin-tzen une horretan. Handik aurrera euskaldunak hau eta euskaldunak hori, gayak hau eta gayak hori, gasteiztarrak hau eta gasteiztarrak hori, adinekoak hau eta adinekoak hori guztiak mesfidati entzuten ditut.\nGazteak arduragabeak dira litroak egitera doazelako. Gazteak arduratsuak dira txertaketan izena azkar ematen dutelako. Bai eta ez. Agian "gazteak dira lan prekarietatea gehien jasan behar dutenak" baieztapenarekin bat etor naiteke. Hala ere, hala ere... "gazte asko" edo "gazte gehienak" gaineratuko nuke. Oso lankide gazteak izan ditut aurten.\nGasteizko aireportuko kafetegian ilara egiten ari naizela, ahots bat entzun dut, "profe" ozen bat, "pgofe" zehazkiago. Ilarakoak begira ditut nire lotsarako. Nire ikasle ohi bat dago barraren bestaldean, gazte afrikar bat. Musukoa badarama ere, badakit irribarrez dagoela begi handi irekiengatik, aurpegiera ezagutzen diot. Iritsi bezain laster zer nahi dudan, nola nagoen galdetzen hasi da, sakelakoan seme jaio berriaren argazkia erakutsi dit. Lanean zer moduz doakion galdetu diot, pozik dagoen, moldatzen den. Oso-oso pozik eta lasai esertzeko, berak, ekarriko didala eskatutakoa.\nUda bukatu eta Gasteizko aireportutik ateratzen diren hegazkin kopurua gutxituko da. Kafetegian lan askorik ez da egongo.


Gabon goxoak Calasanz zentroan\nAurtengo gabonak ekintzez beteta iritsi dira. Errioxako talde Mixtoaren musika emanaldia, bingo berezia eta askoz gehiago!\nGabonetako azoka antolatu dugu. Azoka honetan, erabiltzaileek egindako eskulanak jartzen ditugu salmentan eta aprobetxatuz familiak zentrora etortzen direla bizkotxo lehiaketa bat eraman dugu aurrera.\nTamainu naturaleko Belena bisitatu dugu Logroño udaletxean eta ondoren Bermu bat hartzera!\nUrtea Zona Oeste abesbatzarekin batera agurtu dugu.\nUrtarrilaren 5ean erregeak etorri ziren gurera eta argazki bat ateratzeko aukera ez genuen galdu.


ZER DA ASSITEJ?\nASSITEJ ESPAÑA irabazi asmorik gabeko kultur elkartea da eta bere helburua Espainiako haurrentzako eta gazteentzako antzerkiaren garapena bultzatzea da.\nNazioarteko erakundearen kide fundatzaile eta osoa da ASSITEJ (Association Internacionale du Théâtre pour l’Enfance et la Jeuneusse), Parisen sortua, 1965ean, Nazioarteko Antzerki Institutuak Unesco haur eta gazteentzako antzerki profesionalaren aliantza global gisa. Gaur egun mundu osoko sarea da, milaka antzoki, erakunde eta norbanako batzen dituena Zentro Nazionalen bidez baino gehiagotan 80 Herrialde.\nElkarteak honako hauek ditu helburu:\nElkartu, beren zaletasunengatik edo erakunde, konpainia edo taldeetakoak direlako, beren jardueraren zati bat edo osorik haurrentzako eta gazteentzako antzerkira dedikatzen dutenak.\nBalio artistiko handiko haur eta gazteentzako antzerkiaren garapena erraztea eta bultzatzea.\nAnimatu idazleak haur eta gazteentzako antzezlanak sortzera.\nLanen trukea erraztea errepertorio on bat lortu arte.\nAntzerkiarekin zerikusia duten haurrei eta gazteei eskainitako liburuak, aldizkariak, antzerki testuak eta bestelako material artistikoak argitaratzea eta zabaltzea.\nHaur eta gazteentzako antzerkia bultzatzea prentsaren, zinemaren, irratiaren, telebistaren eta oraingo eta etorkizuneko emisioen bidez.\nAntolatu fitxategiak edozein formatutan, haurrentzako eta gazteentzako antzerkiaren dokumentazio eta ikasketa hobea lortzeko.\nAntzerkian interesa duten pertsona, talde eta elkarteen arteko harremanak eta esperientziak sustatzea.\nAurreko helburuekin erraztu eta lankidetzan aritzeko beste edozein jarduera.\nAukera ezazu, ahal den guztietan, haur eta gazteentzako antzerkia defendatzeko eta sustatzeko erakunde ofizial eta pribatuekin solaskide gisa.\nIkuskizunen produkzioa eta banaketa Elkartearen helburuetatik kanpo geratzen dira.\nElkarteak bere jarduna egiten du lurralde osoan zehar eta ASSITEJ nazioarteko sareetako hainbat jardueretan parte hartzen du.\nASSITEJ eta bere zentro nazionalak ITI (Nazioarteko Antzerki Institutua) eta UNESCOk nazioarteko mailan era guztietako trukeak aitortzen dituzten bakarrak dira.\nASSITEJ Espainia ASSITEJ-en Iberoamerikako Sarearen parte da.\nGainera, ASSITEJ Espainiak aholkularitza, laguntza eta laguntza ematen die hainbat iberoamerikako erakundeei dagozkien herrialdeetan ASSITEJ zentro nazionalak aurkitzeko.\nASSITEJ ESPAÑAren bokaletako bat da Batzorde betearazlea de Arte Eszenikoen eta Musikaren Kontseilua, Hezkuntza, Kultura eta Kirol Ministerioko INAEM, Arte Eszenikoen eta Musikaren Institutuaren aholkularitza.


Euskal AEko esportazioak %11,2 gehitu ziren 2014ko hirugarren hiruhilekoan\nEUSKAL AEKO KANPO-MERKATARITZAREN ESTATISTIKAK (KAMEE)- 2014/III\nInportazioak %20,1% gehitu ziren aldi berean\nEuskal AEko esportazioak %11,2 nominal batez gehitu ziren 2014ko hirugarren hiruhilekoan, EUSTATen datuen arabera. Guztirakoa 5.429 milioi euro; iaz, 4.882.\nInportazioak %20,1 gehitu dira, 4.551 milioira. Inportazio ez-energetikoak bakarrik hartuz, gehikuntza txikiagoa da, (%17); 2.707 milioi.\nSaldo garbia positiboa izan da: 879 milioiko superabita. Esportazioen inportazioen gaineko estaldura tasa, %119,3. Produktu energetikoak bazter utzita, merkataritza saldo ez-energetikoak 1.940 milioiko superabita du, 2013ko hirugarren hiruhilekoan baino 3,4 milioi gehiago. Estaldura-tasa ez-energetikoa 2013ko %183,7tik 2014ko %171,7ra pasatu da.\nEuropar Batasunerako esportazioak %15 gehitu dira 2013ko aldi beraren aldean, esportatutako guztiaren %63,4 dira, aurreko urteko hiruhileko bereko baino ehuneko 2,1 puntu gehiago. Hazitako esportazioak: Herbehereak (%76,3), Alemania (%21,6), Portugal (%10,6), Italia (%10,4). 28-EBtik kanpo, hazkundeak esportazioetan: Norvegia (%255,7), Txina (%38,8), Mexiko (%7,7), Estatu Batuak (%4,8).\nEuropar Batasunetiko inportazioak %63,8 gehitu ziren, batez ere Letonia, Estonia eta Erresuma Batutik eginiko inportazio energetikoengatik. Frantziatikoetan, %-3,2. Munduko gainerakoan, berriz ere nabarmentzen dira irakiarrak eta Norvegiatikoak (%23,5); beheraka Errusiatik (%-51) eta Mexikotik (%-8,2), den-denak energetikoak. Txinatikoak ere nabarmen (%13,9) gehitu dira; aspalditxo da EBtik kanpoko inportatzaile ez-energetiko nagusia.\nMuga-zergen sekzioen arabera, esportazioez, Garraio Materiala (%53,2) eta Produktu Mineralak (%24,5) nabarmen gehitu dira. Garrantzitsuenen artean Material elektrikoa bakarrik jaitsi da (%-4,3). Inportazioetan: Produktu kimikoak (%257,3), Metalak eta beren manufakturak (%9,2), Material elektrikoa (%-4,2).\nAraban izan da esportazio hazkunderik handiena (%22,9), batez ere Garraio materialagatik (%94,9). Nabarmentzekoak dira, baita ere, Metalen eta beren manufakturen (%12,6) eta Plastikoen eta kautxuaren (%5,6) hazkundeak. Aurreko urteko aldi beraren aldean inportazio arabarrak %0,4 gehitu ziren; bi sekzio garrantzitsuenak gehitu egin ziren, Metalak eta beren manufakturak (%2,8) eta Material elektrikoa (%1,2).\nBizkaiko esportazioak %9,9 gehitu ziren, Produktu mineralak (%25,7) eta Garraio-materiala (%33,9) arloek izandako bultzadaren ondorioz. Jaitsierak: Material elektrikoa (%-10,1), Metalak eta beren manufakturak (%-1,2). Bizkaiko inportazioak %28,8 gehitu dira, hiru lurraldeetako hazkunderik handiena, hiru sekzio nagusien (guztiaren %83) gehikuntzagatik. Produktu mineralak (%24,8), Metalak eta beren manufakturak (%10,1), eta Produktu kimikoak (%565,5).\nEsportazio-hazkunderik txikiena (%3,8) Gipuzkoan izan da. Sekzio garrantzitsuenak: Garraio materiala (%10,7), Material elektrikoa (%3,9), Metalak eta beren manufakturak (%1,7). Gipuzkoako inportazioak %5,1 gehitu dira. Sekzio garrantzitsuenak: Metalak eta beren manufakturak (%11,6), Material elektrikoa (%-1,4).


Gure Zirkuak abenduaren 4an lehen emanaldia eskainiko du Tolosan - Tolosa - Tolosaldeko ataria\nGure Zirkuak abenduaren 4an lehen emanaldia eskainiko du Tolosan\nTolosaldeko Ataria 2020-11-21 11:58\nAbenduaren 4tik 30era Gure Zirkuak berriro ere bere ateak zabaldu eta malabarismoa, magia, pailazo ikuskizunak eskainiko ditu Tolosako San Esteban auzoko aparkalekuan.\nSarrerak salgai jarriko dira azaroaren 23an, astelehenean, 10:00etatik aurrera, www.gurezirkua.eus webgunean. Eta leihatilara gerturatzea nahiago duenak, aukera izango du, egunero 15:00etatik aurrera.\nIker Galarzak berak ATARIA-ri adierazi bezala, ikuskizunarekin "koxka bat gora egin dugula esan digute". Konfinamendu garaian ikuskizunari buelta batzuk eman eta, "gauzak aldatuz joan gara, eta azkenean, goitik behera ia emanaldi guztia berritu dugu". Tolosar eta ingurukoek beraz, agendak zabaldu eta emanaldia aukeratzea besterik ez dute.\nBerriro ere etxean\nIñigo Terradillos 2020 aza 20 Tolosa\nGure Zirkua Tolosako San Esteban auzoan kokatu dute, egoera zertxobait hobetu, eta abenduan Tolosaldeko herritar guztientzat emanaldiak eskaintzeko...


"Beraiek oparitzen diguten erraustegiko kearen zati bat ekarri nahi izan diegu" - Zubieta - Noaua.eus\n"Beraiek oparitzen diguten erraustegiko kearen zati bat ekarri nahi izan diegu"\nNoaua Aldizkaria 2020-01-24 11:37\nBart egin zuen parodia kutsuko mobilizazioan, erraustegiko kea Donostiako PSEren egoitza atariraino eraman nahi izan zuen Errausketaren Aurkako Mugimenduak. Bilbo plazan egindako elkarretaratzean, Jose Ignacio Asensio foru ingurumen diputatuari eta PSOEri zuzenduriko aldarriak nagusitu ziren; bat nagusiki, "ez Zubietan, ez inon".\n"Hemen gaude Donostiako, Usurbilgo eta Zubietako jende desberdinda, ekarri nahi izan dugu PSEren egoitza aurrera beraiek oparitzen diguten kearen zati bat. Ikusi dezatela, proba dezatela beraiek esaten duten bezain ona den erraustegiaren kea", adierazi zuten Erraustegiaren Aurkako Mugimenduko kideek, bart Donostiako PSEren egoitza atarian egin zuten elkarretaratzean.\nErraustegia ez pizteko eta bertara hondakinik erretzera ez eramateko eskakizunak nagusitu ziren, Jose Ignacio Asensio foru ingurumen diputatuari eta PSOEri zuzendurikoekin batera. Errausketak klima aldaketan sakontzen duela, eta erraustegirik ez Zubietan ez inon oihukatu zuten sozialisten egoitza atarian, kea zerion erraustegi simulatu batekin batera.\nGreba orokorrarekin bat eginik\nItxuraz, martxoaren 3an ofizialki piztu dezaketen erraustegia geratzeko datozen deialdiei adi egoteko gonbita luzatu zuten. Tartean, lan, pentsio eta bizi duinen alde, Euskal Herriko Eskubide Sozialen Kartak urtarrilaren 30erako deitu duen greba orokorrean parte hartzera deitu zuten. Greba orokorrarekin bat egin du Erraustegiaren Aurkako Mugimenduak:


ANUNTZIBAI GURRUTXAGA, Ekhiñe "Ahaztutako katua"\nEKHIÑE ANUNTZIBAI GURRUTXAGA\n• Kaixo, nik Ehkiñe dut izena eta Beasaingoa naiz.\n• Bederatzi urte ditut eta Beasaingo Andramendi Ikastolan DLH laugarren mailan nabil.\n• Ipuinak idaztea asko gustatzen zait eta oso pozik nago irabazi dudan sari honekin.\nBazen behin Azabatxe izena zuen katua. Katu hori oso polita zen eta familia batekin bizi zen, baina familia horrek ez zion kasu handiegirik egiten katu gaixoari.\nAzabatxe bizi zen etxearen aldamenean Mikel izena zuen mutiko bat bizi zen. Mikeli Azabatxe munduko katurik politena eta hoberena zela iruditzen zitzaion eta berak izugarri maite zuen.\nMikel oso triste ¡artzen zen Azabatxe bakarrik ikusten zuenean eta ahal zuen guztietan berarengana joan eta biak elkarrekin jolasean ibiltzen ziren poz-pozik. Baina Mikel ezkutuan joaten zen Azabatxerengana bere amari txakurrak eta katuak etxean edukitzea gustatzen ez zitzaiolako.\nHorrela, uda heldu zen eta Azabatxeren familia itsasora joan zen oporrak pasatzera. Mikel hasieran oso triste geratu zen, Azabatxe ere oporretara eraman zutela uste zuelako. Eta eskolatik irtetean, Mikelek ez zekien zeinekin jolas egin.\nEgun batean, Mikelek, etxeko terrazan zegoela, Azabatxe ikusi eta poz-pozik amari esan zion:\n- Ama!, ama! Ez dute Azabatxe eraman! Hemen dago!\nHasieran Mikel oso pozik jarri zen Azabatxe ikusi zuenean, baina gero kezkatu egin zen eta bere amari galdetu zion:\n-Ama, ez da ba Azabatxe bera bakarrik egongo, ezta?\nOrduan amak Mikeli esan zion:\n- Lasai seme! Azabatxe norbaitekin geldituko zen, ez zen bakarrik geldituko. Egunero norbait etorriko da berari esnea, ogia eta arraina ekartzera.\nBaina laugarren eguna heldu zen eta Mikelek oso triste eta zikin ikusi zuen Azabatxe. Bere amari zera esan zion:\n- Ama, ama! Begira zeinen triste eta zikin dagoen Azabatxe! Badirudi goserik dagoela!\nAmak erantzun zion Mikeli:\n- Egia da Mikel. Oso triste dago eta gainera badirudi goserik dagoela. Jateko zerbait prestatuko diot!\nAma Azabatxerentzat bazkaltzeko zerbait prestatzen ari zen bitartean, Mikelek galdetu zion amari:\n- Ama, gera al daiteke Azabatxe sukaldean ondo jarri bitartean? Hemen goxo-goxo egongo da.\nAmari ere pena eman zion Azabatxe hain triste eta zikin ikusteak eta honela erantzun zion Mikeli:\n- Bai Mikel, prestatutakoa jaten duenean ondo-ondo garbituko dugu eta gero sukaldean tokitxo bat egingo diogu.\nHandik aurrera Mikel eta Azabatxe oso ondo konpontzen ziren. Oso gustura ibiltzen ziren elkarrekin eta Mikelen amak beren etxean gelditzen utzi zion Azabatxeri, bere familia oporretatik etorri arte. Ez zitzaion ondo iruditzen kalean bakarrik ibiltzea.\nAzkenean bere familia iritsi zen oporretatik. Etorri zirenean konturatu ziren Azabatxe beti Mikelen etxean zegoela sartuta eta oso gustura egoten zirela elkarrekin. Gainera konturatu ziren beraiek oso gaizki portatu zirela Azabatxerekin eta orduan pentsatu zuten hobe izango zela katua Mikelekin geratzea. Azkenean Azabatxe Mikelekin geratu zen bizitzen betirako.


Azala / Ideiak / Harribitxiak / Algo más que Matemáticas\nNahiz eta gaur eguneko kurrikulu-diseinuak Haur eta Lehen Hezkuntzarako arlokako eta Bigarren Hezkuntzarako irakasgaikako banaketa tradizionalari eutsi, pedagogia ikerketak, ahal dela, edukietan diziplinarteko ikuspegiaren aldekoak dira. eTwinning proiektuetan sarritan topatu ohi dira arlo/gai desberdinetako irakasleak parte hartzen duten eta jarduerak lantzen diren lanak, eta horrek erakusten du gero eta zabalduago dagoela irakasleen artean diziplinarteko metodologia horren aldeko gogoa. Akzio horren ezaugarriak kontuan izanik, askotan erabaki ohi da atzerriko hizkuntza batean lan egitea, eta, horregatik, prestatzen dira atazak irakasgai horretako helburu eta edukiekin eta beste bat/batzuetakoekin. Alabaina, nekezago topatzen dira matematikak ere barruan hartzen dituzten kurrikulu arteko jarduerak; horregatik aipatzen ditugu hemen bereziki 2010eko eTwinning Sari Nazionaletara aurkeztutako proiektuen artean ikusi ditugun batzuk.\nFibonacciren serie numeriko famatua (1,1,2,3,5,8,13,21…) izan da protagonista Avilako IES Alonso de Madrigal Bigarren Hezkuntzako ikastetxeko ikasleek, A taste of Maths (ATOM) proiektuko beren ikaskideekin batera egin duten jarduera batean, helburutzat ikasleen matematikarako zaletasuna eta jakin-mina sustatzea duen jarduera batean. Parte hartu duten ikastetxeetako ikasleek, idazlanaren gaitzat ogia harturik, poema batzuk idatzi dituzte bertsoetan Fibonacciren serieetako zenbaki-segidak adina hitzekoak. Parte hartzen duten guztien hizkuntzetan idatzita daude idazlanak, eta horrez gain, ingelesez ere bai, eta liburu birtual honetan argitaratu dira.\nHauta itzazu espainolez edo zuk ulertzen duzun beste hizkuntzaren batean daudenak. Ausartuko ote zinateke zeure poema idazten?\nMatematikak konbinatuta, baina oraingoan Natura, Gizarte eta Kultur Ingurunearen Ezagutzarekin, lehiaketa erakargarri bat topatu dugu ICT, you and me proiektuan. Oraingo honetan, parte-hartzaile espainiarrak Bilboko Siete Campas-Zorrozgoiti LHIkoak dira. Geografia, parte-hartzaileen armarri eta banderak abiapuntu hartuta, beren matematika gaitasuna ipini dute praktikan geometria, simetria, zatikiak eta zenbakikuntza erromatarrari buruzko galdera labur andana batean. Galdera horiek QuizRevolution-en bidez argitaratu dira, zuk ere zeure ezagupenak egiaztatu ahal izan ditzazun.\nGOAL! Go Outside And Learn proiektuko ikasle frantsesek -eta proiektu horretan parte hartu dute halaber IES Ramón Cabanillas Bigarren Hezkuntza Institutuko ikasle galiziarrek- Eguzkiaren Sisteman zehar bidaiatu dute institututik irten ere gabe. Planeten ezaugarriak ikasi ahala, ikasleek, ikastetxeko orubean planeta horiek Eguzkiaren Sisteman duten kokapenaren eskalako irudikapena egin dute. Zalantzarik gabe, bizi garen mundu hau hobeki ezagutzeko proportzionaltasun matematikoa aplikatzeko era sortzailea.\nBeti izaten da aberasgarria beste gai eta diziplina batzuetako lankide eta edukiekin lan egitea; eta ikasleentzat, berriz, ba ote modu hoberik beren ezagupenak bizitza errealera aldatzeko? Baietz bururatu zuri beste gai batzuk zure irakasgaiaren lagungarri izan daitezkeenak!


Ubee | Ekodiseinua\nJasangarritasuna eta pertsonen ongi-izatearen irizpideetan oinarrituta egiten dugu gure lana eta diseinu ekologikoak arkitektura hobetu behar duela eta gure hiriak bizigarriagoak bihurtu behar dituela sinesten dugu.\nProduktuen ingurumen-inpaktu gehienak diseinu-fasean zehazten dira, beraz ekodiseinua lehentasuna da Ubee-rentzat\nGure konpromisoa eraginkorragoak egingo gaituzten ezagupen berriak jaso eta gureganatzea da.\nEraikinaren bizitza atal guztietako ingurugiro alderdien identifikazio eta balorazioari ekinez garatzen ditugu gure proiektuak: planeamenduan, obra bitartean erabiltzen diren produktu eta prozesuetan, bere erabilpenean eta bizitza baliagarri bitarteko mantenuan eta bere desegite prozesuan.\nEnergiaren kontsumoa, ur-kontsumoa, atmosferarako isurketak, bestelako isurketak, hondakinen sorrera e.a. bezalako gaiak aztertuz sortzen diren inpaktuen analisia egiten dugu.\nBezeroari proiektuan sar daitezkeen hobekuntza neurriak proposatzen dizkiogu eta duten ondorio ekonomikoei buruz informatzen diogu.\nProposatutako neurriek duten onura eta kostua jakin ondoren, bezeroak eraikinean ezarriko diren hobekuntza neurriak erabakitzen ditu. Prozesu honetan bezeroaren partehartzea ezinbestekoa da.\nObra bitartean neurri hauen ezarpenari jarraipen bat egiten zaio.\nEraikina eta zenbait hobekuntzen neurrien ezarpenaren analisia, Eusko jaurlaritzak argitaratutako "Eraikuntza iraunkorrerako gidak" erabiliz egiten da. Gida erabiltzearekin "Eraikinaren jasangarritasunaren kalifikazio etiketa" lortzen da. Eraikin berrietan "LIDER" eta "CALENER" tresna ofizialak erabiliz "Egiaztapen energetikoa" lortzen da.\nEraikinen egiaztapen energetikoa, bere eraginkortasun energetikoa aztertzen duen eta baloratzen duen prozedura bat da, "A" mailatik "G" mailara doan Maila Energetiko bat esleituz.\nBezeroak eraikinaren eraginkortasuna are gehiago hobetu nahi izango balu, sustatzailea eta proiektua egin duen talde ez den beste kanpo erakunde baten bidez, eraikinaren iraunkortasuna ebaluatuko duen, zertifikazio prozedura bat habian jar daiteke.\nProzesu honetan ia kontsumorik ez duen eraikina lor daiteke. "PASSIVHAUS" standarren arabera diseinatutako eraikin bateko oso energi kontsumo baxua eta barne erosotasun handia ditu.