Larrun (151): Bertso txapelketari kritika by Argia Astekaria - issuu\nBertso txapelketari kritika M A H A I - I N G U R U A Ion Ansa\nSistema legitimatzen duen joko absurdoa?\ntsailaren 26an hasi eta martxoaren 12ra arte, Bertsolamintza IV Inertziak erantzi, garena jantzi jardunaldiak antolatu ditu Euskal Herriko Bertsozale Elkarteak. Egunerokotasunari herdoila kentzen arituko dira hamar hizlari, hainbat alorretan (umoreaz, sortze prozesuaz, gai-jartzailetzaz...). Txapelketako inertziez eta honek bertsolaritzaren sisteman duen eraginaz jardungo dira hauetako hiru, eta LARRUNen elkartu ditugu. Bertsolaritzari buruzko beste ikuspegi bat duzu bertan, dena baita nondik begiratzen den. Erantzuteko aukera duzu bai argia.com webgunean, edo Bertsolamintzako hitzaldietan parte hartuz (ikus egitaraua kontrazalean). Testua eta argazkiak: Estitxu Eizagirre\nAzter dezagun txapelketa sistemaren barruan. Nola deskribatuko zenukete bertsolaritzaren sistema eta horren barruan non kokatzen da txapelketa? Zein funtzio betetzen ditu? ION ANSA. Oraindik egiteko dago bertsolari-\ntzaren sistemaren azterketa. Eta beharrezkoa da egitea, jakiteko zer egiten ari garen eta zer egoeretan gauden. Nire ustez, sistema ideia batean oinarritzen da: ona eta txarraren arteko banaketan. Ez bertso ona eta txarra, baizik bertsolari ona eta bertsolari txarra. Horiek bi mutur dira eta ez da hizkera hori erabiltzen, baina hierarkizazio bat egiten da eta horren ondorioz dator egitura oso bat. Organo desberdinak daude kontzeptu horren inguruan mugitzen direnak eta azkenean iristen gara “elitea-\nren” sistema batera, eta hori kokatzen da bertsogintzaren erdigunean: hori da erreferentzia, hori da eragina... Txapelketaren funtzioa zein den? Sistema guztien helburua da betikotzea, eta txapelketak besteak beste, funtzio hori betetzen du. Sistema elikatu eta indartu egiten du eta sistemaren legitimitatea bermatzen du. “Onak eta txarrak” esan duzu. Hori nork sortzen du? Publikoak, plazak? Zenbat eta saio gehiago egin, hobea zarenaren seinale? I. ANSA. Bertsolaritzan bada gauza bat, beste espresio artistikoetan nekez aurkitzen dena, eta da txapelketari aitortzen zaion zilegitasuna hierarkia hori osatzeko. Txapelketak ematen du legitimotasun hori, “labela”.\nB E R T S O\nT X A P E L K E T A R I\nOier Araolazak, Fredi Paiak eta Ion Ansak txapelketa izango dute hizpide Bertsolamintzan.\nFREDI PAIA. Gaur egun ari da lortzen hori\ngehien. Bertsozaletasunaz egindako azken inkesta soziologikoan (2006) ikusi genuen: jendeari galdetu “nor da zuretzat bertsolaririk onena?” eta erantzunetan 100 izen agertu ziren. Hori da txapelketak orain arte apurtu ezin izan duen errealitatea. Gaur egun ari da lortzen aniztasun hori apurtzea, besteak beste transmisio ereduaren bidez. Bertso eskola batzuetan gazteek argi ikusten dute nagusi batzuk txapelketetara doazela eta beste batzuk ez (eta batzuek hautua egiten dute txapelketara ez doazenen bidea hartzeko), baina sistemak ez du aukera hori ematen. Ezkutatu egiten du bigarren errealitate hori. Sasoi batean Hitzetik\nHortzeran Goierriko bertsolarien saioak ematen zizkiguten, eta esaten zenuen “hor ez doa inor txapelketara, baina saioak egiten dituzte eta begira zer ondo pasatzen duten”. Hori dena fokutik* atera dugu. Sistemara eta txapelketaren zereginera itzuliz... OIER ARAOLAZA. Nik dantzaren mundutik bizi\ndut txapelketen sistema, eta agian esango ditudan gauza batzuk ez dira ongi egokituko bertsolaritzara. Funtzioez hitz egiten dugunean bi gauza bereizi behar ditugu: bata da zer funtzio bilatzen dugun edo espero dugun txapelketa\n* Fokua: 2006. urtean Bertsozale Elkarteak egin zuen gogoetan atera zen kontzeptua. Zakar esanda, adierazten du bertsolaritza esparru zabalaren barruan "ikusten den" eremua. Medioetan bisible dena, ikergaia, arreta bideratzen duena, mugimenduaren langaia... Fokutik kanpo egiten den bertsogintza ilunpean dago, badenik ere ez da ikusten.\nbat martxan jartzerakoan, alegia, zein diren gure espektatibak, eta beste bat da praktikan, funtzio horiekin batera, edo horien kontra, edo horiek ordezkatuz, zer beste funtzio betetzen dituen. Niri bigarren alde hau interesatzen zait, zeren gehienetan ez dira aitortzen funtzio batzuk, gero de facto funtzionatzen dutenak. Noski, txapelketa bat antolatzen dugunean gogoan ditugun funtzioak dira onuragarri izango direnak, eta neurri batean kaltegarri gertatu daitezkeenak edo â€œalbo kalteâ€? izendatu daitezkeenak ez ditugu aipatzen. Baina gero gertatzen dira. Eta momentu eta sektore batzuetan, esaterako dantzan, pisu handiagoa dute disfuntzioek, funtzioek baino. Eta orduan kolokan jartzen da txapelketa bera. Txapelketak eredu sortzaile bezala daukan indarra aztertzea interesatzen zait. Hori maila desberdinetan ematen da: batetik, txapelketa antolatzeak berak esan nahi du onartzen dela eredu batzuk izan behar direla. Eta gainera eredu horiek hierarkikoki antolatu daitezkeela. Beraz, badaudela bertsotan edo dantzan egite-\nko modu batzuk hobeak, beste batzuk baino. Hau da, txapelketa antolatzen dugun momentuan onartzen dugu egin daitekeela sailkapen bat. Badaudela hobeak eta okerragoak. Eta bestetik, behin txapelketa martxan jartzen denean, eredu hori zein den edo zeintzuk diren oso garbi adierazten du txapelketak. Eta eredu horiek zehaztearekin batera, aldi berean hedatzen ditu automatikoki: izugarrizko indarra dauka txapelketak eredu horiek erabat zabaltzeko, hedatzeko. Alde horretatik, aniztasunaren kontrako mekanismo oso indartsua da txapelketa. Horregatik iruditzen zait kaltegarria dela momentu eta sistema askotan. F. PAIA. Nik lehenengo azpimarratuko nuke\ntxapelketa ez duela bertsolariak sortu. Bertsolarien esku egon denean bere burua lehiatzea, beste formula bat erabili izan du historikoki: desafioa jotzea. Zer ezberdintasun dago? Desafioan protagonistak bi bertsolariak dira. Txapelketan difuminatu egiten dira bertsolariak eta egiturak berak hartzen du indarra, txapelketak.\nM a h a i k i d e a k ION ANSA\n1977an Oiartzunen sortu bazen ere, Oreretako Xenpelar Bertso Eskolan eman zituen bere lehen urratsak bertso munduan duela 17 urte. Geroztik, bat-bateko sariketetako epaile izan ezik, bertsolaritzaren baitan dauden gainerako lan guztietan aritu da: bertsotan, gai jartzen, Hitzetik Hortzera programa egiten, txapelketako saioen kritikak idazten...\n38 urteko eibartarra. Pasio du dantza, eta ofizioa ere dantzaren inguruan antolatzen saiatu da azken urteotan. Kazetaritzan eta Antropologian lizentziatua, Artearen Historian eskuratu berri du "ikertzaile nahikotasuna" soka-dantzaren inguruko ikerketa lanari esker. Azken urteotan dantzan.com elkartean komunikazio, kudeaketa eta formazio lanetan dihardu.\nSistema noiz sortzen da? Arte adierazpen oro lez, norbanako jarduera den bertsogintza estrukturalki interes kolektiboetarako erabili nahi denean. Txapelketak 30eko hamarkadan sortu zituzten bertsolariak ustiatu nahi zituzten elkarte batzuek: Euskaltzaindiak eta besteek, hizkuntza politikarekin lotutako funtzioetarako (ez da kasualitatea hamarkada horretan sortzea, abertzaletasuna borborrean dagoen sasoian). Bertsolaritzatik kanpokoak diren agenteek sortzen dituzte txapelketak. 1986an bertsolaritzak bere burua antolatu behar izan zuen, zergatik? Bertsolaria jada beste batzuen eskuetan zegoelako. Eta kanpoko erakundeek erabakitzen zutelako nola neurtuko ziren, nor izango zen ona eta nor txarra. Sistema bat eraiki behar baduzu bertsolaritzaren inguruan, bertsolarien onarpena ezinbestekoa da: Hori ziurtatzeko tresna da txapelketa. Euskaltzaindiak oso ondo erabili zuen bere garaian. Bertsolaria bezalako fenomeno baten inguruan (nahiko kontrolagaitza, leku askotan dagoena, bakoitza bere ideia eta egite-\n1981, Algorta, Getxo. Bertsolari, musikari, etnografo eta iritzigilea. Euskal kulturaren biltze eta ikerketa lanean eman ditu azken urteak Labayru ikastegian. Hainbat bertso ekimenetan aritu da, sorreratik: Txapel Bete Bertso, Zaharrak Berri Tour, Bertso Tranpak, Hudaltzainak, Payadoreak... Algortako Bertsolari Eskolako kide da.\nistema ideia batean oinarritzen da: ona eta txarraren arteko banaketan. Ez bertso ona eta txarra, baizik bertsolari ona eta bertsolari txarra. Txapelketaren funtzioa zein den? Sistema elikatu eta indartu egiten du eta sistemaren legitimitatea bermatzen du” ION ANSA\nko moduarekin...) sortzera zihoan sistema horri laguntzeko “tranpa” izan zen txapelketa, neurri handi batean. Hor elkarjoko bat dagoelako, batak besteari itzala ematen dio, batak bestea gabe ezin du bizi. Gaur ere Elkartearen zentralizazioa justifikatzeko tresna da txapelketa, esateko: “Bai, nik hartzen dut arte honentzako laguntzaren %99a, baina sortzailearen erabateko onarpena daukat hau egiteko”. Hori gabe ezinezkoa da, bertsolariak zilegitzen ez badu, Elkarteak ez dauka zentzurik ez indarrik. Eta bertsolariak bizirauteko txapelketara joan behar duenez, ez dago Elkartea zilegitu gabe bizitzeko modurik, txapelketari esker. Gero dago non jartzen den fokua. Edozein bertso ekimenek urtean 200 saio dituenean eta Elkarteak ez duenean ardurarik hartzen saio horietako bakar bat ere grabatzeko, hor ikusten da sistema eta ekosistema. Fokua non jartzen du sistemak? Bera zilegitzen duen sektorean. Zeren fokutik kanpoko sektoreak, oso zabala denak (bat-batean agertzen zaigu bertsolari bat Zuberoan, bat-batean agertzen da jende bat elkartu eta lan egiten duena Barakaldon...), horrek ez du zilegitzen Elkartea eta beraz ez dira azpimarratu beharreko faktoreak. I. ANSA. Fokuaren ideiarekin guztiz ados nago,\nkontua da, askoz gehiago dela fokutik kanpo geratzen dena, foku barruan dagoena baino.\nistema bat eraiki behar baduzu bertsolaritzaren inguruan, bertsolarien onarpena ezinbestekoa da: hori ziurtatzeko tresna da txapelketa. Euskaltzaindiak oso ondo erabili zuen bere garaian, eta onarpen hori galdu zuenean bertsolaritza bere burua antolatzera pasatu zen. Gaur ere Elkartearen zentralizazioa justifikatzeko tresna da txapelketa” FREDI PAIA\nSistema honekin hau dena fokutik kanpo utzi beharrean, goazen berdintzera. Noski, horrek eskatzen du “ona” eta “txarra”ren ideia haustea. Kontsideratu nahi badugu bertsolaritza artistikoki zilegi den adierazpide bezala, ezin dugu hitz egin termino hauetan, “onenak” eta “txarrenak”. Ezin dugu hitz egin ereduez. Musikariek ez dute ereduez hitz egiten, eraginez hitz egiten dute. Bertsolaritza lotzen ari gara bertsogintzarekin eta sormenarekin zerikusirik ez daukaten ezaugarriekin: txapelketak, merkatuak, audientziak... hori dena oinarritzen da on eta txarraren ideian. Kontua da ideia hori hausten duzunean mozorrogabetzen duzula ideia horren atzean egituratzen den guztia, gure barruan ere badagoen hori. Zeren ideologia transbertsala da, geronek barneratzen dugu eta geronek sortzerako prozesuan ere kontuan hartzen dugu, zilegitasuna ematen diogu etengabe. Niretzat klabea pentsamendu hori haustea da. O. ARAOLAZA. Bertsolaritzaz ari garenean zertaz\nari gara? Komunikazioaz? Sorkuntza artistikoaz? Zeren komunikazioaz ari bagara “on” horren balorazioa zuzen-zuzenean testuinguruarekin eta momentuarekin lotutako gauza bat da: “Ona”\nda momentu bakoitzean komunikazio hori funtzionarazten duena. Baina bertsolari bera testuinguru eta momentu desberdinetan izan daiteke oso ona edo oso txarra. Beraz, komunikazioaz ari bagara ezin gaitezke on eta txar sailkapenetara jolastu. Sorkuntza artistikoaz ari bagara, uf! ba oraindik gutxiago! Hain zuzen ere, sorkuntza artistikoan zenbat eta desberdinagoa edo hausturarako joera handiagokoa izan, orduan eta interesgarriagoa iruditzen zaigu, ez dakit “onagoa”. Txapelketak oinarrian duena da onarpena, egon daitezkeela onak eta txarrak eta gainera antolatu egingo ditugula lehenengotik zortzigarrenera! Eta hori da jardueraren oinarrizko funtzioen kontrako urrats bat. Fredik aipatzen du ekonomikoki bideragarri izatea dela txapelketa antolatzeko funtzio nagusietako bat une honetan. Baina nik uste dut badela beste bat, oso garrantzitsua: mediatikoki ikusaraztea. Ezin dugu ahaztu erabat gizarte mediatikoan bizi garela, eta gauzen arrakasta ere presentzia mediatikoaren arabera neurtzen dela. Eta txapelketak ematen dio beste ezerk emango ez liokeen presentzia mediatikoa eta horren ondoko soka guztia. Ekosistema horretan aipatzen dituzuen bestelako ekintza guztiak ere txapelketak sortzen duen olatu mediatiko horri esker artikulatzen eta biziberritzen dira. Zalantza da ea mediatikoki arrakasta hori izatea den helburu bat edo ez. Eta baldin bada, ba horretarako tresna oso egokia da txapelketa. F. PAIA. Eta ze aukera kostu daukan horrek,\ngauza bat egiten duzun bakoitzean beste zerbait ez lortzen ari baitzara. Oraindik ere ikusten dut txapelketatik kanpora bizitza asko dagoela. Ez dudana oso garbi ikusten da eredu honekin jarraituz gero hamabost urte barru bizitza asko egongo den bertsolaritzan txapelketatik kanpo. Sortzen ari garen belaunaldia “txapelketa ala hil” logikarekin dabilela iruditzen zait, gainera txapelketa erabat ikuspegi darwinistatik: txapelketarako balio badut bertsotarako balio dut eta bestela ez. Gai honekin amaitzeko, eskematxo bat: gure txapelketaren indarra da gure antolaketa siste-\nmaren ondorio. Eta horren ondorio da sortzen ari garen bertsogintza ere. Bertsozale Elkartea izango ez balitz kontzentrazio bat (egitura zentralizatu horretara bideratzen da finantziazio ia guztia), gure grabitate zentroa bertso eskoletan balego, dantza taldeetan bezala, txapelketak beste pisu bat izango luke eta beste era batera biziko genuke. Zergatik? Ez litzatekeelako hain hil ala bizikoa, parte hartu edo ez baliabideak izango genituzkeelako pisuzko alternatibak sortzeko. Bertsolaritzan baliabideen kontzentrazioa oso handia da, eta txapelketaren inguruko sistematik kanpo ekosistema bizigarri gutxi dago. Transmisioan oso lan ona egiten ari gara, bertsolari mordo bat sortzen, eta eskaintzen diogun etorkizuna inbutu bat da. Helduen txapelketan leku bat ez duten bertsolariek non kokatzen dute beren burua? Bada alternatiba bat, autogestioa, azken urteetan ugaritu dena eta funtzionatzen duena (“Txapel bete bertso” eta abar). Norberak bere ekimenari heltzea. O. ARAOLAZA. Bitxia egiten zait bertsolaritza\neremutik dantzaren antolaketa eredutzat hartzea, dantza munduan azken 30 urteetan benetan bizi dugun drama geure burua antolatzeko gaitasun eza denean. Azken 10-15 urteetan dantzatik inbidiaz eta eredu bezala begiratu izan zaio bertso munduari, duen barne kohesioagatik eta sistema bat antolatzeko izan duen gaitasunagatik. F. PAIA. Proposatzen dudana ez da beste puntara pasatzea, gure egitura nazionala desagerrarazi eta eskualdeetako antolaketara bakarrik pasatzea. Baina uste dut beste muturrera jo dugula. Esaten dudana da oreka bat bilatu behar dugula. Zergatik? Bada gauzak txarto badoaz egun batean, motorra eskualdeak direlako. Aniztasuna hor dago, gure proiektua gizartearen aurrean askoz erakargarriago bihurtuko lukeen aniztasuna.\nTxapelketak eredu bat besteen gainetik jartzen duela eta indar handiz hedatzen duela esan duzue. Ereduak beharrezkoak dira?\nxapelketa antolatzen dugun momentuan onartzen dugu egin daitekeela sailkapen bat. Badaudela hobeak eta okerragoak. Eta bestetik, behin txapelketa martxan jartzen denean, eredu hori zein den edo zeintzuk diren oso garbi adierazten du txapelketak. Eta eredu horiek zehaztearekin batera, aldi berean hedatzen ditu automatikoki. Alde horretatik, aniztasunaren kontrako mekanismo oso indartsua da txapelketa. Horregatik iruditzen zait kaltegarria dela momentu eta sistema askotan” OIER ARAOLAZA\nF. PAIA. Oierrek esan duen bezala, aniztasuna-\nren kontrakoa da txapelketa. Ereduak behar ditugu, arazoa da Eredua daukagula. Txapelketa irabazten duenaren eredua. Eta ondoren txapelketak eredu horretara moldatzen dira: gaien formulazioa... I. ANSA. Ni ereduen kontrakoa naiz. Eredurik\nez da behar eta ez da sanoa ereduak edukitzea. Nik azentua norberarengan jartzen dut. Sortzea oso prozesu pertsonala da eta gauza bat da eraginak edukitzea, elikatzea, elkar eragitea... eta beste gauza bat da ereduei jarraitzea. Nik uste ideologia aldaketan oinarrietako bat horixe dela, eredurik behar ez izatea. O. ARAOLAZA. Nik zalantza daukat. Ez naiz\nausartzen esatera behar ez ditugunik, uste dut garrantzitsuak direla, askotan nork bere bidea alde batera edo bestera bideratu ahal izateko,\nreduen arteko harremana osagarria izan behar da, kolore desberdinak eskainiz. Eta ez elkarren arteko antolaketa hierarkikoa” OIER ARAOLAZA\nI. ANSA. Gogorra iruditzen zait norberaren sortzeko gaitasunari uko egitea beste eredu bati jarraitzeko. Nik uste imitazioan sartzen garela, eta norberaren ukazioa dela hori. O. ARAOLAZA. Baina sorkuntza prozesurako\ntrebakuntzan, behar beharrezkoak dira ereduak, non haiek imitatuz jartzen dituzun puntuan zure teknika eta sorkuntzarako erremintak.\nC LAUDIO A NDRÉS\nF. PAIA. Ikasketa prozesua imitaziozkoa da.\ninspiratzeko... horiek eraginak diren, edo ereduak diren? Ez naiz ausartzen esatera. Baina ereduen arteko harremana osagarria izan behar da, kolore desberdinak eskainiz. Eta ez elkarren arteko antolaketa hierarkiko bat.\nKontua da ereduak behar ditugula, pluralean. Zer gertatzen da? Gaur egun gero eta gehiago goazela Eredura. Gure belaunaldikook askoz trokelekoagoak gara gure aurrekoak baino. Errimari begiratuta eta abar, molde bateko jendea gara, eredu batzuei jarraitu diegulako. Baina nik uste prozesu hori ere inbutuan doala. Belaunaldi batekoak bai ikusten ditudala Egañaren imitatzaile, eta orain Lujanbiori gertatuko zaio gauza bera. Gure haurtzaroan ia bi urtero txapelduna aldatzen zenez, ereduak hor zeuden. Hamasei urtez eredu bat txapeldun izatearen ondorioek izango dute zerikusia. Haurrek imitatuz ikasten dute. Gelditzen zaigun lana da, eredu bakoitzetik ona den hori identifikatzea. Adibidez, Mañukortari buruz hitz egingo nuke: nola izan daiteke sasoi batean Euskal Herrian saio gehien egiten zuen pertsona adituentzat “kaka zahar bat”? Publikoari txoropito deitzen ari gatzaizkio aurpegira. Adituen ikuspegi hori da gure ikasleei buruan sartzen zaiena eta sistematik irradiatzen den ideologiak dioena: Mañukortak ez du batere balio eredu izateko. Baina aldi berean, herriak Mañukorta nahi zuen. I. ANSA. Ikasketa prozesua imitaziozkoa dela\ndiogunean ez dakit gauza beraz ari garen: gauza bat da ikasitakoa nola ikasi izan dugun, eta beste gauza bat da “norberetik” esaten den hori egiten ikastea. Horrek ezin du imitaziozkoa izan. Horrek ez du esan nahi erreferentziarik ez dagoenik eta hutsetik abiatzen garenik.\nTxapelketari kritika egiten zaionean, galdera sortzen da beste era bateko txapelketak kalte horiek gaindituko ote lituzkeen. Txapelketa onik/justurik egin daiteke? I. ANSA. Txapelketa ona da, bere helburuak\nbetetzen baditu. Gaur egun dagoena ikaragarri ona da egungo sistemarentzat. Ultraperfekzionaturik dagoen gauza bat da. Sustrai Colinak esan zuen bezala, BECeko finala “jubilatu koadrila baten modukoa da, urtero bat erortzen da” eta berri bat sartzen da, eta lortu dugu hori justifikatzea eta hori ontzat ematea, hain zuzen ere inoiz baino bertsolari gehiago eta mugimendu potenteagoa dagoen garaian. Beraz, oso ona izan behar du. Txapelketa justurik egin daitekeen? Ezin da. Eta bertsoa epaitzea posible da? Ona eta txarra definitzea eta puntutan neurtzea? I. ANSA. Bada bai, ikusi besterik ez dago, eten-\ngabe neurtzen da bertsoa puntutan. Bertso ona eta txarra neurtu daiteke, “ona” eta “txarra” izendatzen hasten garen momentutik. Baina zer balio dauka horrek? Kontua da neurtu nahi dugun edo ez. Azken batean, honen atzean dagoen galdera da zer bertsogintza eraiki nahi dugun, eta bertsogintza horien oinarriak zein izango diren. Oraingo sistema nahi badugu, segi dezagun txapelketarekin zeren oso ondo egiten du bere lana. Orain, bertsolaritza lan artistiko bezala indartu nahi badugu eta kulturalki herri mugimenduaren bidean txertatu, nik uste dut desbideratu xamar gabiltzala. Ideologikoki kuestionatu behar dugu sistemaren egitura bera. F. PAIA. Baina zuk aipatutako “hau da ona eta\nhau da txarra” izendatzeko lan hori ez da egiten! Txapelketak egiten duena da bertsolari ona eta txarra bereizi, ez bertso ona eta txarra. Zeren ikusita gaude bertso txarrak bertsolari “onaren” ahotik asko puntuatzen, eta bertso onak bertsolari “txarraren” ahotik gutxi puntuatzen. Gainera debatea alferrekoa da, kontua\nda egin egingo dela. Baina ezin diegu epaileei esan: “Zuek lasai, ze beti egingo duzue txarto”. Epaileen profesionalizazioaren alderdia erabat deskuidatu da, epaileak izan behar luke bertso munduan pertsona ezaguna, bere jakintza eta autoritateagatik. Hori da txapelketak berme apur bat emateko baldintza bakarra. Baina bertsotan egiten duguna guztiz kontrakoa da: abokatu izatera heldu ez dena epaile. Eta epaile izan behar du abokaturik onenak. Izan behar du pertsona bat esango didana “Fredi, 5!”, “baina kristoren bertsoa da!”, “5! ze hau eta hau eta hau egin duzu”. Eta konbentzitu ala ez esango duzu: “asko daki”. I. ANSA. Baina epaileak ez daude horretarako. F. PAIA. Epaileak egin behar du hori! Edozein justizia sistema oinarritzen da epailearen autoritatean. I. ANSA. Esaten ari zara txapelketa justiziaren arabera antolatu behar dela, eta ez da hori kontua. F. PAIA. Baina justiziak izan behar luke helbu-\nru! Meloi hau irentsi behar badugu, ahalegindu gaitezen meloia ahalik eta kalitate onenekoa izan dadin. Epailetza deskuidatu dugu guztiz! Zenbat ordu sartzen dituzte bertsolariek urtean eta zenbat epaileek? O. ARAOLAZA. Nik ez dut sinesten ekintza\nkomunikatibo edo artistiko bat sailkapen batean antolatu dezakegunik, kirolean bezala. Alfonso Sastrerekin erabat ados nago, artearen eta kulturaren alorrean sariak ematea interesgarria da. Ondo ari dena saritu beharra daukagu. Eta hori identifikatzen dugu, nor ari den ondo momentu batean. Baina sariak dira gauza bat eta lehiaketak beste bat. Eta sortzaile desberdinak zerrenda batean antolatzea “hau lehena, hau bigarrena eta hau hirugarrena”, “hau hobea da hau baino”? Horrek ez dauka ez buru ez belarri, ez komunikazioaren ikuspuntutik, ez artearen ikuspuntutik. Eta nik bertsogintzari\nistema onenen eta gutxiengo baten inguruan oinarritzen da. Sistema aldatuko balitz, ez genuke hortik kanpo ezer sortzen aritu beharko. Elkartetik kanpo ari dira gauzak sortzen, eta gero eta gehiago sortuko dira” ION ANSA\nI. ANSA. Esan dugu txapelketaren funtzioa sistema legitimatzea dela, eta horretarako egiten da. Berez joko absurdo bat dena (eta niri joko absurdoak gustatzen zaizkit eta txapelketa gustatzen zait zentzu horretan), legitimatzeko erabiltzen da. Arazoa da hori mozorrotzen dugunean eta ematen diogunean berez ez duen lotura bat: eskatzen diogunean epaileari arrazoitzea zergatik den bertso hori bost. Hori ez da epaile baten funtzioa. Ezin diozu epaile bati zure bertsokera ona edo txarra den erabakitzeko eskumena eman. F. PAIA. Baina ematen zaio jada, de facto!\nzerbait eskatzen badiot da komunikazioa eta sorkuntza. Besterik eman dezakeen? Ez dakit, akaso epaileek besterik identifikatzen dute eta horregatik dira gai hori epaitzeko. Baina komunikazioa eta sorkuntza ezin dira modu horretara epaitu. Komunikazioan, txapelketako finalean 14.000 lagun baldin badaude, horietako bakoitzak bere izate eta testuinguruaren arabera jasoko du eta interpretatuko du mezua, bakoitzarengan desberdin funtzionatzen du mezu berak. Beraz, ezin ditzakegu zenbaki batekin berdindu! Artearen ikuspuntutik, egiten dira, “azken mende honetako artelanik onenak”, eta gainera sailkatzen dizkizute, baina horiek interes mediatiko hutsa dute, egunkaria saltzeko egiten dira. I. ANSA. Baina hori da koska, zertarako egiten\nI. ANSA. Zerorri ari zara eskumena ematen, zure\ngainetik epaitzeko eskatzen diozun momentutik. F. PAIA. Joko absurdo honetan sartu behar badugu, epaitu behar bada, izan dadila autoritatea daukan inor. Gainera publikoa ez doa bertsolariak ikustera, epaileak ikustera doa. Zeren zuk jartzen badituzu finaleko zortzi bertsolari horiek beste edozein egunetan BECen, ez da jendearen %10a joango. Orduan, nor ikustera doaz? Epaileak!\nAbsurdoa dela diozue, baina bertsogintzaren ikuspegitik hala bada, orduan zergatik doaz bertsolariak txapelketara? Bertsolariek uko egingo baliote ez legoke txapelketarik.\nda? Zer legitimatzeko? O. ARAOLAZA. Egin dezagun lehiaketa bat Bach, Mozart eta Vivaldiren artean. Eta aurkituko ditugu epaitzeko irizpideak, e! Batek berehala esango du, “sinfonia luzeenak egin zituenak 2 puntu gehiago, eta nota gehiago sartu dituenak...” nahi duzun guztia! Baina horrek badauka zentzurik?\nSailkapen hori zertarako egiten den atera duzue mahaira. Azter ditzagun txapelketa egiteko arrazoiak.\nF. PAIA. Bi bide bakarrik daudelako: edo txapel-\nketa edo autogestioa. Ondorioa da askok egiten duguna, aste barruan lan egitea asteburutan lan egin ahal izateko. Baina horrek hil egiten zaitu. Bertsolaritzaz beste era batera bizitzeko asmorik baduzu, txapelketa da aukera bakarra. Dantzan ez da horrela, dantza txapelketa bat antolatzen da, baina gero beste hiru dantza eskola elkartzen dira eta lortu dezakete aurrekoaren adinako pisua duen beste txapelketa bat edo beste mugimendu bat antolatzea. Beste kontrapisu batzuk badirelako. Baina gaur Elkarteak txapel-\nketa bat antolatzen badu, ez dago Euskal Herrian bertsoarekin lotutako beste ezer horren itzalaren laurdena duen alternatiba bat eraiki dezakeenik, baliabideak banatzeko moduaren ondorioz. Eta gainera autogestioari zer diskurtso egiten zaio? “Horiek dira txapelketan ezer lortu ezin eta horrela saioak egin nahi dituztenak”. Jasotzen den mezua mespretxua eta egurra dira. LARRUN honetaz esango duten bezala “Fredi Bizkaiko txapeldun balitz ez litzateke hor egongo!”, bada egongo nintzateke gauza bera esaten, gainera txapelaren pisuarekin. Zuk esandakoaren arabera, pentsa daiteke bertsotatik bizi nahi dutenek ez dutela beste aukerarik. Hor sartuko lirateke zenbat bertsolari, Euskal Herri osoko 1520? Baina bakarrik Gipuzkoako Txapelketan 70 bertsolarik ematen dute izena. F. PAIA. Hamabost horietan sartzeko itxarope-\nnarekin. I. ANSA. Hori da kapitalismoaren ideia: Izorratuta biziko zara beti baina beti izango duzu esperantza txiki bat gora iristeko. Ez da hori bakarrik, txapelketa bera saio bat da eta horretara joan izan gara, saio bat gehiago egitera. Eta beste motibo bat da korronteari jarraitzea.\nongi funtzionatzen du txapelketak. Ondoegi, dantza munduan txapelketa irabazi dutenek bakarrik lortu dute momentu zehatz batean beren burua ezagutzera ematea. Eta ezagutzen zaituztenean deitu egiten zaituzte, bai emanaldiak egiteko eta baita beste hainbat proiektutarako ere, eta horrek diru iturri bat ekartzen badizu, dedikazio gehiago eskaini diezaiokezu. Dantzaren alorrean, txapelketa izan da urte askoan egon den tranpolin bakarra. Froga bat egingo dugu: ea, bota dantzarien izenak. Kimetz Larrañaga... F. PAIA. Jon Maia, Edu Muruamendiaraz... O. ARAOLAZA. Hiruak txapelketatik ateratako-\nak. Dantza txapelketetan parte hartzea askoz murritzagoa izan da. Kopuru bat ematearren, mila dantzari badaude sasoian, 10-15 bakarrik aurkezten dira. Pentsatzekoa da beste mila horien artean egongo direla on askoak, baina horiek ez dute aukerarik izan euren burua ezagutzera emateko eta beren bidea jarduera horretan egiteko, ez dutelako txapelketan parte hartzea erabaki. Gaur egun zer beste tranpolin dago dantzan?\nO. ARAOLAZA. Eta lehia gustatzen zaigulako,\nO. ARAOLAZA. Ez dago. Horregatik jokatzen du\ngizarte honetako balio bezala: “Ni gehiago hi baino”. Ez dut uste txapelketara doazen guztiak irabazteko itxaropenarekin doazenik. Baina bai hamazazpigarren geratzera hamazortzigarren baino. Hori jada bada motibazio fuerte bat. Orain arte txapelketaren kontrako motiboez aritu naiz, baina txapelketa antolatzeko arrazoiak asko daude, eta horiengatik antolatzen da: ekonomikoa funtsezkoa da. Mediatikoa, maila guztietan: ez bakarrik txapelketak dirauen bitartean, baizik eta horrek bertsogintza osoari ematen dion bultzadagatik. Eta bada beste funtzio bat: tranpolina. Jarduera horretan aritu nahi duenak lehenengo bere burua ezagutzera eman behar du, eta horretarako oso\ntxapelketak oso funtzio garrantzitsua. F. PAIA. Dantzan bada ezberdintasun bat, bertso eskolekin lotua: talde izaera. Nahiz eta dantza txapelketara ez joan, dinamika bat ziurtatuta daukazu eta zure taldearen esku dago dinamika hori. Bertso eskoletan egiten den lana antzerakoa da, horregatik ematen diogu garrantzia bertsolari horien artean koadrilak sortzeari. Izan daitezela 3-4-5 laguneko taldeak, gero porrot pertsonalak leundu eta sentitzeko “hau guztia daukat hemen”. Baina uste dut jende asko txapelketara joaten dela, bakardadean bizi duelako bertsolaritza. Ez du aurkitzen talde egitura bat bere inguruan bere beharrizanak asetzen ditue-\nna, urtean hainbat saio emango dizkiona. Adibidez gurean, badakigu asteartetan Algortako Ajuria tabernara bazoaz, han bertsotan egitea badagoela. Eta jende batentzat hori nahikoa da, astean saio bat egitea. Hori ere ez badaukazu... O. ARAOLAZA. Irribarrea ateratzen zait, zeren\nzuk negatibotzat dituzun ezaugarri horiek nik positibotzat izan ditut, eta alderantziz. Zuretzat bertsolaritzaren banakotasuna negatiboa da, eta niretzat beti izan da positiboa. Talde batean oso erritmo eta intentsitate ezberdinak daude, baina taldeko lana eskatzen du halabeharrez dantzak, eta ez gara gai izan aurrera egiteko. Eta bertsolaritzari begira beti pentsatu dut “noski, hauek bakarka dabiltzanez, batek norberaren apustua egiten du eta aurrera doa, ez dio axola atzekoak berarekin ez etortzeak”. Eta dantzan atzekorik gabe ez zoaz inora. F. PAIA. Konforme horretan. Baina badauka\nF. PAIA. Noski. Artearen, bertsogintzaren ikus-\npegitik txapelketak ez dauka ez hanka ez bururik... baina ikuspegi sozial eta politikotik txapelketak jarraitzen du betetzen sortu zenean zituen helburuak: euskal kultura bultzatzeko, eta neurri batean euskal abertzaletasuna bultzatzeko. “Euskal Herria libro da, ez da baina izango da” bertsoarekin 14.000 pertsona nola jarri ziren ikustea, eta beste gauza asko eta asko, eta oilo ipurdi eta sentimendu horiek ez ziren gertatuko presentzia soziala debekatuta eta gauza asko publikoki esatea debekatuta ez baleude. Katarsi politiko kolektibo bat izan zen. Horrek badakar beste arazo bat: Athleticeko Errege Kopako finalarekin konparatzen dut. “Ze ederra izan zen, ze hunkigarria...” baina nire lagun futbolzaleak komentatzen zebiltzan “4-4-2” ongi zegoen ala ez, ea zelai erditik defentsara distantzia handiegiak egon ote ziren... hori guk bertsotan ezin dugu egin. Bertsolari finalari buruzko artikulu guztiek zeri buruz hitz egiten dute? Valentzian futbol partidaren bueltan eratu zen jaiari buruz! Futbolari buruz? Zero. Nik bertsolari moduan hori salatzen dut: konforme, tresna sozial eta politiko moduan, bertsolari txapelketa behar du herri honek. Gure kultura batez ere kultura infantila da. Gure udako kanta eskolaurreko material didaktikoa da. Argitaratzen diren lau liburutatik hiru umeentzako dira. Idazle gehiago dauzkagu irakurleak baino eta gure idazleak zer edo zer dira gazteleraz saltzen badute eta espainiarrek esaten badute onak direla. Egoera kezkagarria da, eta testuinguru horretan, bertsolari txapelketa egin egin behar da. Eta 14.000 beharrean 250.000 ikusle lortzen baditugu, hobe. Herri ekintza bat da, politiko eta soziala. Txapelketa egin behar da, eta aurkezten ez banaiz ere antolakuntzan parte hartuko dut. Baina ez dezagun hori bertsolaritzarekin nahastu.\nbeste alde hori ere: bertsolaritza utzi duen jende gehienak utzi du bakardade horretan apustu pertsonalak huts egin eta bere inguruan ezer aurkitu ez duelako. Nik ere Bizkaiko Txapelketan sekulako ostia jaso, eta hamabost egun eman nituen bertsotan egiteko gogorik gabe (eta niretzat hori desio sexuala galtzearen moduko tragedia da), baina heltzen zara bertso eskolara, bazoaz tabernara, eta tragoaren ostean batek ateratzen dizu irribarre bat bere bertsoarekin eta panba, pasatu da txakalaldia. Nahiz eta badakizun bertsogintza bakarkako lana dela. Gaira itzuliz: txapelketak egiteko arrazoi positiboak mila dira. Baina ez bakarrik Bertsozale Elkartearen ikuspegitik. Euskaltzale eta abertzale bezala, nire esku balego txapelketa egin bai edo ez, gaur nire erantzuna da “bai”. Bai, ze euskal kultura dago dagoen egoeran. Gaur egun jende askok eta askok begiratzen digu bandera gisa. Eta eskerrak BEC dagoen hor.\nI. ANSA. Hik ez huen finalari buruzko nire arti-\nBeraz, Euskaltzaindiaren garaian bezala, bertsolariak erabili behar dira beste helburu batzuetarako?\nkulua irakurri, orduan. Eta artikuluaren hasieran horixe nioen: txapelketari zentzua ematen dioten bakarrak hain zuzen bertsolaritza gainditzen duten gauzak direla. Gure bertsolari izateaz\nkontzientzia pixka bat gehiago izango bagenu, benetan gaizki sentitu beharko ginateke horrelako inguruneetan. Sormenari eta aniztasunari egiten zaion atentatu masiboa da. Bertsoa espektakulu bihurtzea, merkatuak dituen hainbeste balio ere barneratzen dituena... Azken txapelketan, egia esan, une askotan gaizki sentitu nintzen publiko artetik zirkuari begira. F. PAIA. Populismo handia zegoen. I. ANSA. Zer txalotzen den ikusita, ikuspuntu\nkritikoa pixka bat landuz gero... Niretzat horregatik da garrantzitsua bertsokeraren kontua, norberaren eredua sortzea... zeren hori lantzen dugun neurrian naturalki lantzen dugu zirku horren kontra doan jarrera. Norberak bere bertsokera lantzen duenean eta bertsokera horrekiko koherentea den neurrian talka egingo du ezinbestean artistikoki zentzurik ez duen sistema oso batekin. Musikan bere bidea garatu nahi duen musikari batek musika merkatuarekin talka egiten duen bezalaxe. Horregatik da bertsokera aldaketaren klabea. Aldaketa horren klabeak azaldu lasai. I. ANSA. Aldaketa eman daiteke barrutik edo kanpotik. Nik gehiago ikusten dut aldaketa sistemaz kanpotik emango dela, kanpotik egiten denaren arabera aldatuko dela alegia. F. PAIA. Bai, baina gauza bat oso kontuan izan\nbehar dugu. Aurrekoan Beñat Gaztelumendiri entzun niona gustatu zitzaidan ikaragarri: berak eta bere anaia Unaik bertso saio kopuru bera egiten dute urtean zehar. Eta bere anaiari behin eta berriz galdetzen diote kalean ea bertsoa utzi ote duen. Gogorrena hori da. Sistemak sinetsarazi dio gizarteari fokutik kanpo ez dagoela ezer ere! I. ANSA. Baina zer klabetan? F. PAIA. Mediatikoki, onarpen mailan... kanpotik bidea egin nahi duenak behin eta berriz\nertsozaletasunaz egindako azken inkesta soziologikoan (2006) ikusi genuen: jendeari galdetu ‘nor da zuretzat bertsolaririk onena?’ eta erantzunetan 100 izen agertu ziren. Hori da txapelketak orain arte apurtu ezin izan duen errealitatea. Gaur egun ari da lortzen aniztasun hori apurtzea” FREDI PAIA\nerantzun beharko dio “Bertsolaritza utzi al dunk?” galderari. Diskurtsoa hori delako. Niri behin bertsolari “handi” batek esan zidan: “Bai, hik saio asko egiten dituk, baina denak gaztetxetan!”. Eta hori zer da bada, txungo pastel? I. ANSA. Hori gogorra da, hik balio sistema oso\nbat barneratu dualako, hik jada ideologikoki hori onartzen dualako. Mediatikotasuna oso krudela duk, derrigor gutxiengo bati lotzen zaio. Hori gainditzea duk kontua. Hori gainditu gabe duk Aspe eta Asegarce eratu nahi izatea: biak helburu bera eta biak kontu berarekin. F. PAIA. Guztiz konforme. Hori da niretzat Hamaika bertute. Pilotarekiko ezberdintasuna da Elkarteak guztion izenean aritzearen truke lortzen dituela gutxi batzuen onurarako, eta lurralde eremu oso txikian inbertitzeko (Gipuzkoako zati bat) baliabideak. Jendeak gure lanaren berri izatea da mediatikotasuna, aniztasunari aukera erreal bat emateko modu bakarra. Eta orduan nire galdera da: Nik zer arraio pintatzen dut Elkartean? Elkartearen apustua beste bat da, beste bide batetik doa eta gainera ez du ezta Atzerri Ministeriorik ere esateko: “Hara, zuek zarete ilunpetako biztanleak”.\nertsolaritzaz ari garenean zertaz ari gara? Komunikazioaz? Sorkuntza artistikoaz? Zeren komunikazioaz ari bagara ‘on’ horren balorazioa zuzen-zuzenean testuinguruarekin eta momentuarekin lotutako gauza da: ‘Ona’ da momentu bakoitzean komunikazio hori funtzionarazten duena. Baina bertsolari bera testuinguru eta momentu desberdinetan izan daiteke oso ona edo oso txarra. Beraz, komunikazioaz ari bagara ezin gaitezke on eta txar sailkapenetara jolastu. Sorkuntza artistikoaz ari bagara, uf! ba oraindik gutxiago!” OIER ARAOLAZA\nI. ANSA. Horregatik esan dut kanpokoak era-\ngingo diola barrukoari, hori garatzen den neurrian. Sistema onenen eta gutxiengo baten inguruan oinarritzen da. Sistema aldatuko balitz, ez genuke hortik kanpo ezer sortzen aritu beharko. Elkartetik kanpo ari dira gauzak sortzen, eta gero eta gehiago sortuko dira. F. PAIA. Nik hor sartzen ditut bertso eskolak, eskualdeetako bertsozale elkarteak. Nik uste dut bertso eskolen garapena gero eta handiagoa izango dela. I. ANSA. Aurrera begira bi eremu ikusten ditut:\nbatetik bertsolaritza lan artistiko gisa garatuko dela. Eta horretarako klabeak dira bertsolariak berak eta kritikariak. Kritikarien figura beha-\nrrezkoa da, bertsolaritzaren teoria bat behar dugu, ikerketa zientifikoetan oinarritutakoa. Kritika literario serioa behar dugu, ez txapelketan bat-batean 5 edo 6 puntuatzea. F. PAIA. Hori ez duzu lotua ikusten epailearen\nautoritate eta profesionaltzearekin? I. ANSA. Nik ez diot epaile bati autoritate hori\nematen. Ezin dut onartu jarduera artistikoa zenbakitan oinarritzea. Zineman izarrak jartzen zaizkio filmari, baina zine kritikak eta zinemagileek ez dute serio hartzen hori. Hori parafernalia bat da, alde komertziala. Txapelketa ez dudanez artearen ikuspegitik baloratzen, bada kasik nahiago dut epaimahai popular bat, denen gainetik jarriko den norbait baino. Aipatu dut aurrera begira batetik sorkuntza lana prestigiatzearen bidea ikusten dudala. Eta bestetik, bertsolaritza kultur mugimenduan oinarritzea, alegia, sistema ekonomiko eta politikoa beste bat izatea, bertso eskoletan gehiago oinarrituko dena. O. ARAOLAZA. Aldaketaren oinarria haustura da: Arrakastaren kontzeptuaren inguruko kontsentsua haustea. Hori da klabea. Arrakasta identifikatu daiteke kuantitatiboki, zenbat eta gehiago hobe bai ekonomikoki, publikoki, mediatikoki, bertsolari kopuruz... Baina arrakasta definitu dezakegu beste mila modutan. Bakoitzak bere herrian ekintza komunikatibo egokiak bideratzen baditu bertsotan, hori baino arrakasta handiagorik ez dago pertsona eta inguru horrentzat. Hori ere izan daiteke arrakastaren eredu ideala. Mañukortak baino arrakasta handiagorik auzoz auzoko bere ibilbidean, nekez aurkituko du inork. Eta agian Mañukortarentzat txapelketan ez baloratua sentitzea ez da frakasoa. Zeren bere arrakastaren esparrua beste bat da. Ez dauka txapelketaren beharrik ezertarako. Bertsogintzak une honetan arrakastatzat du gizartean ere presentzia handia izatea. BECeko betekada hori arrakasta da? Edo interesatzen ez zaigun bide batean jarri gara?\nF. PAIA. Bakoitzak aztertu beharko du zer\nbidek asebetetzen duen eta zer bidek ez. Baina ez dugu ahaztu behar mezu bat zabaltzen dugula gizartean. Bertso eskolako irakasle moduan aldaketa handia ikusi dut hamar urtean. Eta da BEC, eta da txapelketa, eta txapelketa, eta txapelketa. Garai batean ikasleek bertsoei buruz hitz egiten zizuten “bertso hau gustatu zait eta beste hau ez”. Gaur egun ikasleek bertsolariei buruz hitz egiten dute. Joko bikoitza da hori: bakoitzak egin dezala nahi duena eta pentsa dezala nahi duena, dio sistemak. Bale. Baina badira politika batzuk ondorio batzuk dakartzatenak eta guztion izenean egiten direnak. Begira, txapelketa egin egingo da, bertsolaritzarekin zerikusirik ez duten arrazoiengatik, historia guztian izan den bezala. Egingo denez, ahalegindu gaitezen kalitate handienekoa izan dadin bere esparru guztietan. Eta justu klabea den esparrua ezin dugu umezurtz utzi! Ansa, zuk esan duzun ikuspegiaren arabera, kritikariari ematen diozu epaileak egin beharko lukeen funtzioa. Orduan, sar daitezela kritikariak epaile edo epaileak kritikari. Baina biak baditugu, epaileak zer dira, txotxongilo batzuk? eta kritikariak zertarako daude “hau dena fartsa bat da! eta nik esango dizuet nondik doan kontua....” esateko?\ni bide bakarrik daude: edo txapelketa edo autogestioa. Baina gaur Elkarteak txapelketa bat antolatzen badu, ez dago Euskal Herrian bertsoarekin lotutako beste ezer horren itzalaren laurdena duen alternatiba bat eraiki dezakeenik, baliabideak banatzeko moduaren ondorioz. Eta gainera autogestioari zer diskurtso egiten zaio? Jasotzen den mezua mespretxua eta egurra dira” FREDI PAIA\nO. ARAOLAZA. Niri gertatzen zait kontraesan\nhori: Onartu behar dut txapelketa egingo dela. Orduan, nolakoa nahiko nuke? Beti pentsatzen dut: “Balorazio irizpideak ahalik eta zabalenak dituena”. Ba justu hori da edozein txapelketa hondoratzeko modurik onena. Zeren teknikarekin, matematikarekin, denok amen egiten dugu. Baina hasten garenean beste dimentsioak kontuan hartzen, demasak gerta daitezke, esaterako audientzia osoa epaimahaiak erabakitakoaren kontra egotea. Horregatik dira txapelketak zentzugabekoak. Egun batean Mañukorta txapeldun izendatzen badute, akabo! F. PAIA. Bai zera! Oso diziplinatuak gara. Biz-\nkaian 2004an gauza larriak gertatu ziren arren,\nH ORACIO P ETRE\noraindik argitu bakoak, denok onartzen dugu epaia, nahiz eta ez ulertu epaileek esaten dutena. O. ARAOLAZA. Bai, niri arreta piztu izan dit horrek, bertsolariak sistemarekin zer txintxoak zareten.\nEGITARAUA OTSAILAK 26 (Larunbata) Sarako Lur berri aretoan, 18:00etan: • Eric Dicharry: Bertsolaritza eta umorea • Andoni Egaña: Nola gainditzen dira inertzia ideologikoak? Zenbateraino obligatzen dute? • Amaia Vazquez: Inprobisazioaren gozamena: oholtzako bertsolaria nola askatu proiekzioetatik eta unean unekoa gozatu. 20:30ean BERTSO-AFARI ESPERIMENTALA Maialen Lujanbio, Sebastian Lizaso, Anjel Mari Peñagarikano eta Miren Amuriza. Gai-jartzaile: Andoni Egaña. Euskal Herriko Bertsozale Elkarteak antolatuta\nAFARIRAKO ERRESERBAK: (0033)559542758 edo (0033)673900352\nMARTXOAK 12 (Larunbata) BATERATZEA MARTXOAK 1 (asteartea)\nVillabonako Gurea antzokian:\nGasteizko Amaia Zentroan, 18:00etan: • Oier Araolaza: Txapelketaren kontra • Fredi Paia: Zelan eragiten dio txapelketak sormenari? Epaileak kalitate ziurtagiri?\nMARTXOAK 4 (Ostirala) Iruñean, Hizkuntza Eskolan (Kaldereria 11), 18:00etan: • Jon Martin eta Estitxu Eizagirre: Zer ikasi behar da bertso eskoletan? zer desikasi? • Jon Ansa: Bertsokera(k) eta sistema(k).\n9:30-13:30 Hitzaldi denen azalpen laburtua eta eztabaida irekia. 14:00-16:30 Bazkaria Behar zana Elkartean. 17:00-19:00 BERTSO SAIO ESPERIMENTALA Imanol Lazkano, Beñat Gaztelumendi, Amets Arzallus, Jone Uria, Uxue Alberdi, Julio Soto eta Unai Iturriaga. Gai-jartzaileak: Andoni Egaña eta Egoitz Aizpuru. BAZKARIRAKO ERRESERBAK (martxoaren 3a baino lehen): (0034) 943 694 129 edo a.irastorza@bertsozale.com\nMARTXOAK 10 (Osteguna) Durangoko Kafe antzokian, 18:00etan: • Egoitz Aizpuru: Gai-jartzailea emagin? Zenbateraino markatzen du gaiaren ikuspegiak eta tonuak ondorengo bertsoaldia? • Ibon Arrizabalaga: Gorbata ala amantala erantzita... andre-gizonak bertsotan biluzik? 20:30ean BERTSO-SAIO ESPERIMENTALA Jon Maia, Iker Zubeldia, Onintza Enbeita eta Ainhoa Agirreazaldegi. Gai-jartzaile: Egoitz Aizpuru.\nLARRUN pentsamendu aldizkaria ARGIArekin batera banatzen da Zuzendaria: Xabier Letona Jabea: Komunikazio Biziagoa S.A.L. Helbidea: Zirkuitu ibilbidea, 15. pabiloia 20160 Lasarte-Oria Posta Elektronikoa: larrun@argia.com Telefonoa: 943 37 15 45 Inprimategia: Antza S.A.L. Informatika: ASP SCOOP. (ARGIAko 2.266. zenbakiarekin banatua, 2011ko otsailaren 27an)\nLarrun (151): Bertso txapelketari kritika\nOtsailaren 26an hasi eta martxoaren 12ra arte, Bertsolamintza IV Inertziak erantzi, garena jantzi jardunaldiak antolatu ditu Euskal Herriko...


Diharassarry, Laurent - Auñamendi Eusko Entziklopedia\nEuskal idazlea. Saran (Lapurdi) jaio zen 1848an. Donibane-Garazin (Nafarroa Beherea) hil zen 1902an.\n42 urte zituen hil zenean eta Kanboko parrokoa zen; botere zibilak lortu zuen elizgizona Ortzaitera (Nafarroa Beherea) joatea. Arrazoi politikoak zirela eta karguen desjabetzea beste 18 apaizengana ere iritsi zen.\n1890ean argitaratu ziren Aphezen dretchoak eta eginbideac eletzionetan eta Erlisionaren ichtoria laburzki izenburupeko bi itzulpen.\n1894an ahaldun gisa aurkeztu zen, baina ez zuen gehiengorik lortu.\n1896an Mauleko lehiaketan saritua izan zen Madalen Larralde saratarra amabortz urtetan illa 1794-an poesiarengatik. 1897an San Antonio Paducoa argitaratu zuen, baita Mariaren ahurren esku-liburua eta Giristino legea laburzki ere.\nArmiarma. Literaturaren Zubitegia. "Laurent Diharasarri". [Kontsulta data: 2011ko azaroaren 8].


Euriari aurre eginaz, giro herrikoia nagusi Antzuolako San Isidro azokan - Antzuola - Goiena.eus\nEuriari aurre eginaz, giro herrikoia nagusi Antzuolako San Isidro azokan\nTxomin Madina Milikua 2010-05-16 17:42\nEzti ekologikoa eta eskuz landutako makilak. Euskal pastelak, taloak, ganadua eta kontserbak. Eta zoritxarrez, une askotan, baita euria ere. Denetarik egon zen atzo Antzuolako San Isidro azokan, eta aterkia eskutan hartuta, asko eta asko izan ziren bertaratu zirenak.\nArtisau eta saltzaile asko kanpotik etorri arren egon zen antzuolarrik: Diego Sanchezek esaterako, etxean egindako makilak erakutsi zituen, eta Iralatorre baserriko Aimar, Ekain eta Ibaik baserritar jantzita eraman zituzten euren etxeko ardiak eta aharia ganadua zegoen tokira. Aurten gainera, lehenengo aldiz, Lizarraga auzoko bizilagunek taloak saltzeko postua jarri zuten presoen aldeko dirua jasotzeko, eta ilarak ikusita, esan daiteke ideia arrakastatsua izan zela.\nKukumarruen lehiaketa ere egin zen eta antzuolarrek sekulako irudimena dutela erakutsi zuten: kukumarru txirrindulariak ikusi ahal izan ziren, baita El Jonan famatua edo Galileo Galilei bezala jantzitakoak ere.


Hesi gehiago eta espazio publiko gutxiago : Irutxuloko Hitza\nHesi gehiago eta espazio publiko gutxiago\nKaiko bizilagunak haserre daude, iaz gertatu zen moduan Eusko Jaurlaritzak arrapala itxi baitu, eta, orain, ikastaroak ematen dituztenek eta bestelako ontziek erabili dezakete soilik. Eremu hori, ordea, kaiko zein Donostiako beste edozein auzotako herritarren aisialdirako gunea izan da betidanik. Horregatik, kaikoek nabarmendu dute arrapala espazio publikoa dela eta ikastaroen eta herritarren arteko elkarbizitza bermatu behar dela.\nEusko Jaurlaritzaren kartel bat dago kaiko arrapalako hesian. (Argazkia: Joseba Parron San Sebastian)\nItsasontziak hegaluzearen kanpainan sartuta zeuden bete-betean eta familiek eta gainerako bizilagunek kaiaz eskalako hiri txiki bat izango balira bezala gozatzen zuten. Tornozuloa, sotoen eremua eta arranpla bat-bateko hondartza eta bainugune bihurtzen ziren eta bertakoek nahiz bisitariek gozatzen zituzten, Kontxako hondartzako zaratatik eta pilaketatik urrun. Mutikorik bizkorrenek uretan txakurtxoaren jokoa egiten zuten turistak erakartzeko, litxarreria altxor txikiak lortzeko sarrera iturri handia baitziren». Hala deskribatzen ditu Iñigo Puerta kazetariak 1980ko hamarkadako kaiko udak, Donostia, itsas hiria liburuan (2008). Edozein donostiarren iruditerian dago Puertak deskribatutakoa, duela gutxi arte, hori baitzen kaitik pasatzerakoan ikusten eta arnasten zen giroa. Pixkanaka, ordea, hori aldatzen joan da: arrantza ia erabat desagertu da, bainua debekatuta dago, eta dagoeneko ez dago txakur txikiaren jolasik (Donostia, itsas hiria liburuan, txakurtxoren jokoa. Gaztelaniaz perrita al agua esaten diote). Bainua debekatuta egonda ere, Puertak dioen moduan, arrapalak denbora pasatzeko «bat-bateko hondartza» izaten jarraitu du, kaiko bizilagunek, gainontzeko donostiarrek eta bisitariek aisialdirako erabili izan baitute orain arte. Hori ere, ordea, bukatu egin da momentuz, arrapala itxi egin dutelako.\nMollaerdiko kai muturraren erdia Euskadiko Kirol Portuakek erabiltzen du. (Argazkia: Joseba Parron San Sebastian)\nItxiera ekainaren hasieran egin zutela azaldu du Amagoia Lopez bizilagunak: «Selektibitatea bukatu zeneko asteburu zaratatsuaren ondoren, astelehenen arratsaldean, arrapalan familia batzuk zeuden, baina ez zegoen ikastarorik ezta jende pilaketarik ere. Ordea, bi ertzain patruila etorri ziren kaiko segurtasun langileekin, eta familiak arrapalatik bota zituzten». Hurrengo egunerako, arrapalaren ingurua hesituta zegoela kontatu du Lopezek: «Gure seme-alabak eskolatik atera zirenean, hemendik gelditu ziren beti bezala, eta berriz etorri ziren ertzainak eta segurtasun langileak. Bizilagunak oso haserre jaitsi ginen, baina segurtasunekoek zioten arrapala itxi egin behar zela, segurtasunagatik. Eztabaida izan genuen beraiekin eta ertzainekin, eta galdetu genien ea nola zen posible hamar haur arrapalatik botatzeko etortzea, baina aurreko asteburuan goizeko hiruetan zegoen zaratarekin eta gure dei guztiekin honaino inor etorri ez izana». Hurrengo egunerako, arrapala hesiekin erabat itxita zegoen, eta Eusko Jaurlaritzak kaiaren kudeaketa Jaurlaritzaren esku dago jarri duen kartelak dioenez, «ontziak ontziratzea eta lehorreratzea» baino ez dago baimenduta gune publiko horretan.\nHorrela, Klub Nautikokoak dira arrapala erabiltzen ari diren ia bakarrak, bela, piragua eta bestelako ikastaroetako ontziak itsasoratzeko eta lehorreratzeko. «Pribatizatu egin dute. Ordaintzen duenak baino ezin du erabili leku publiko hau. Nik ulertzen dut ikastaro asko daudela, eta masifikatuta dagoela, baina Donostia guztia dago masifikatuta, eta ez dira espazio publiko guztiak ixten horregatik», salatu du Lopezek. Gainera, obretarako erabili ohi diren hesiekin itxi dute arrapala, eta Lopezen ustez «ez da batere egokia». Izan ere, azaldu duenez, «enbatak etortzen direnean erortzen dira, eta arriskutsuak dira». Horrez gain, kaiko estetikarekin bat egiten ez dutela ere azpimarratu du: «Pasealeku Berritik jaistea eta hesi narras hori ikustea… Zein herritako kaitan dago horrelako zerbait?».\nDonostiar askok erabili izan dute betidanik arrapala bainatzeko, eguzkia hartzeko edo lagun artean egoteko, baina, bereziki, kaikoentzako gune berezia da: «Bainatzea debekatuta egonda ere, arrapalak bizitza handia dauka bizilagunontzat», azaldu du Lopezek, eta zera gaineratu du: «Udako gauetan ogitartekoarekin arrapalara jaisteko ohitura handia izan dugu betidanik, eta giro polita sortzen zen: kuadrilla batzuk elkartzen ginen, haurrak arrapalan gora eta behera ibiltzen ziren inolako arriskurik gabe, eta abar. Orain ezin dugu hori egin, eta badirudi batzuei molestatzen diela herritarrak hemen ibiltzeak. Gure egunerokotasuna moztu digute».\nHaatik, ikastaroetako irakasleek eta ikasleek ez ezik, euren senideek ere arrapala erabiltzen dutela salatu du kaikoak: «Ikastaroak egitera datozenak soilik sartu daitezke, baina ikastaroetako haurren senideak ere han ibiltzen dira gora eta behera. Are gehiago, azken astean ikusi izan ditugu pertsona batzuk paddle surfeko taulekin eta arrapalan garagardoak edaten. Ordea, gu gaizkileak izango bagina bezala sentitzen gara hara sartzen bagara». Hala ere, Lopezek argitu du bizilagunak ez daudela ikastaroen aurka, herritarrek kaiko espazio publiko hori erabili ezin izanaren aurka baizik: «Beti egon da ikastaroetakoen eta herritarron arteko elkarbizitza, eta ez da posible azkenaldian ikastaro kopurua handitu izanagatik arrapala soilik beraientzako izatea». Marian Baqueriza ere kaian bizi da, eta gogoratu du garai batean beste arrapala txikiago bat zegoela gaur egun Klub Nautikoko ontziak dauden lekuan, Kaiko pasealekuan: «Arrapala hori duela 20 bat urte itxi zuten. Lurra jarri zuten gainean, eta hor daude gaur egun Klub Nautikoko ontziak. Hau da, dirua baldin badaukazu espazio publikoa erabili dezakezu. Ordea, eremu hori ere pribatizatu izan ez balute, gaur egun ez genuke arazo hau izango, ontziak itsasoratzeko eta lehorreratzeko erabili ahalko luketeelako». Irtenbideren bat bilatu behar dela nabarmendu du: «Ez nago ikastaroen aurka, beti egon direlako, baina denok daukagu arrapalaz gozatzeko eskubidea». Lopezek elkarbizitza bermatzeko neurriak proposatu ditu: «Arrapala erdia ikastaroentzako eta beste erdia herritarrentzako utzi dezatela, eta 18:00etatik aurrera, ikastaroak ez daudenean, erabat ireki dezatela, adibidez».\nAmagoia Lopez, kaiko bizilaguna. (Argazkia: Joseba Parron San Sebastian)\nBazar Aquarium saltokia arrapalaren aurrean dago, eta ia 40 urte daramatza han Itxaso Suarez arduradunak. Lopezen eta Baquerizaren ildo beretik jo du: «Ikastaroak beti egon dira, eta hala izan behar du, baina elkarbizitza bat behar dugu. Erakundeen ardura da kaiaren erabilera arautzea, ahalbidetzeko denok izatea kaiaz gozatzeko aukera. Irtenbide bat bilatu behar da, irtenbidea ez delako arrapala ixtea. Bat-batean Kontxa itxiko balute bezala da: ez litzateke bidezkoa izango». Gunearen itxierak komertzialki eragiten diola aitortu du, baina nabarmendu du lehentasuna ez dela hori izan behar: «Arrapala ez da ireki behar nik gehiago saltzeko, itsasorako sarbide publiko bat herritarrentzako itxita egotea ondo ez dagoelako baizik. Ni turismotik bizi naiz, baina ez dut uste turismoarengatik edozer gauza egin behar denik. Nire etxea ondo egotea nahi dut, eta etorri nahi duena etor dadila. Baina ez dut nire etxea horregatik aldatuko». Ildo horretatik, hausnarketarako bidea ireki du Suarezek: «Bisitarientzako kai polit bat egiten ari dira, baina ez hemen bizi direnentzat. Norentzako ari dira egiten kaiko kudeaketa?».\nIaz ere itxi zuten\nAurtengoa ez da arrapala ixten duten lehenengo uda, iaz ere gauza bera egin baitzuen Eusko Jaurlaritzak. Uztailean itxi zituzten arrapala eta Nautikoko eskailerak, pandemia egoera zela eta, jende pilaketak saihesteko. Bizilagunek Kaia Bizirik plataforma sortu zuten, eta kaiaren erabilera herritarraren aldeko sinadurak bildu zituzten, baita mobilizazio batzuk egin ere. Azkenean, Jaurlaritzako ordezkariekin bildu ziren, eta Lopezen arabera, ziurtatu zieten itxiera pandemiagatik izan zela, eta ez arrapalaren erabilera pribatizatzeko. «Urrian hemen jarraitzen zuten hesiek, eta gauero alde batetik bestera ibiltzen ziren eta erori egiten ziren, ekaitzengatik. Arriskutsua zen, eta Jaurlaritzara joan behar izan genuen berriz, kentzeko eskatzera».\nEusko Jaurlaritzak ekainaren hasieran itxi zuen kaiko arrapala. (Argazkia: Joseba Parron San Sebastian)\nAurtengo kartelak, aldiz, ez du pandemia egoera aipatzen, eta Baquerizak salatu du abisatu gabe itxi dutela gunea: «Euren kabuz hartzen dituzte erabakiak». Horrela, Lopezek kontatu du bizilagun askok Jaurlaritzara deitu dutela hesiak kentzeko eskatuz, baina arrapala «segurtasunagatik» itxi dutela erantzun diete. «Horregatik, alkatearekin bilera bat izan genuen duela gutxi, eta gure kexen berri eman genion. Esan zigun udalari ere ez zitzaiola asko gustatzen arrapala horrela egotea, eta bilera bat eskatuko zietela Jaurlaritzakoei», azpimarratu du Lopezek.\nBainatzea debekatuta dago kaian, eta Mollaberriko muturrean eta tornozuloko muturrean barandak jarri dituzte. (Argazkia: Joseba Parron San Sebastian)\nGero eta espazio erabilgarri gutxiago\nKaiko espazio publikoaren arazoa ez da berria, Parte Zaharrean Bizi auzo elkarteak kaia «elitizatzen» ari direla salatu izan baitu hainbatetan, eta Auzoa Berreskuratu eguna antolatu izan dute 2017ko, 2018ko eta 2019ko udetan, kaiaren erabilera herritarra aldarrikatzeko.\nHain zuzen, kaian bainatzea duela urte batzuk debekatu zuten, eta orain ezin da ezta eskaileretan egon ere, gehienak itxi egin baitituzte azkenaldian: «Itsasorako sarrera guztiak itxi dizkigute, batzuk giltzadun ateekin eta beste batzuk barandak jarrita», dio Lopezek. Hain zuzen, Kaiko pasealekuan eskailera batzuk irekita daude, baina ez herritarrek erabiltzeko, Ciudad de San Sebastian katamaranera eta irlako ontzietara sartzeko baizik. «Tornozulokoa da erabat irekita dagoen eskailera bakarra, eta ez du kaira ematen, badiara baizik», azpimarratu du bizilagunak.\nKaiko pasealekuko eskailera batzuk irekita daude, baina irlako ontziek eta Ciudad de San Sebastian katamaranak erabiltzen dituzte. (Argazkia: Joseba Parron San Sebastian)\nEskaileren erabileraz gain, kai muturren erabilera ere mugatu dutela salatu du: «Mollaerdiko muturra aspaldi itxi zuten EKP-koek, eta beraiek baino ezin dute erabili. Beste bi muturretan, aldiz, orain barandak jarri dituzte bukaeran. Beti egon izan gara muturretan hankak zintzilik eserita, baina orain jarri dizkiguten baranda hauekin hori ere ezin dugu egin». Gauza batzuk debekatzea, ordea, ulergarria iruditzen zaiola gaineratu du Lopezek: «Txakur txikiaren jolasa, esaterako, oso narrastuta zegoen azken urteotan: auzokoa ez zen jendea etortzen zen, eta modu txarrean eskatzen zuten dirua. Ulertu dezaket, baita ere, muturretatik botatzea debekatzea, baina eskailerak ere itxi behar dira? Arrantzari dagokionez, ertzainak etorri izan dira 10 urteko mutikoak arrantzan egoteagatik».\nHorregatik guztiagatik, arrapala kaikoentzako zein kanpokoentzako espazio publiko garrantzitsua dela nabarmendu du Lopezek: «Uda gozatzeko garai bat da, eta etxe azpian daukadan espazio publikoan gozatzeko eskubidea daukat. Gainera, kaia ez da soilik auzokoontzako gune bat, donostiar guztiok erabiltzeko da».\nTornozuloko eskailerek badiara ematen dute, eta horiek dira herritarrentzako irekita dauden bakarrak. (Argazkia: Joseba Parron San Sebastian)


Teleberrik, 30 urte — Eibar.ORG | Eibarko peoria\nHemen zaude: Hasiera / Blogak / Amatiño / Teleberrik, 30 urte\nTeleberrik, 30 urte\nAmatiño 2014/01/03 17:50\nHogeita hamar urte dira Teleberri albistegia estreinako kaleratu zela, 1983ko Eguberrietan. Juan Luis Bikuña bergararrak aurpegia jarri zion Euskal Telebistak sekula gaztelaniaz egindako lehen albiste-saioari. Eta une hartan ernaldu zen, nolabait, ETB2ren lehen kimua, ordurako hazia ereina zenez gero.\nETB telebista-katea (aurretik Eusko Irratia bezalatsu) elebiduna izateko asmotan jaio zen hasiera beretik. 1982ko abenduaren 31ko gauerdian antenaratu zen lehen programa elebiduna gogoratu besterik ez dago.\n1983ko urtarrilean zehar Eusko Jaurlaritzak erabaki zuen, ordea, Euskararen Aholku Batzordearen proposamenez, ordu arteko esperientzia elebidunek irratiz (Herri Irratia) zein egunkariz (Deia eta Egin) garbi asko frogatzen zutela euskarak gaztelaniaren kontra lehiatu ezina, komunikabide berberaren baitan. Beti euskara bigarren mailara makurtarazten zuen lehia hori ekiditzeko edo saihesteko erabaki zen ETBk programazio elebidun komentzionalik ez egitea, bi hizkuntzak tarteka-marteka ez txandatzea.\nZentzu honetan, programak hizkuntzaz ez txandakatzeko, aparteko bi tarte berezi egitea erabaki zen. Bata “ohikoa”, iluntzeko zazpietatik afaloste artekoa, euskara hutsez. Eta bestea, “ezohikoa”, gaztelaniaz, eguerdiko ordu bietatik arratsaldeko bostak arte edo. Honela lortzen zen nolabaiteko programazio elebiduna, baina hizkuntza bakoitza bere barrutian, elkarrekin gurutzatu gabe, elkarren lehian jartzeke, elkarri espazioa jan beharrean jartzeke.\nBi urte geroago, 1986an, eguerdiko erdal tarteari erantsi zitzaion gaueko ordutegi osoa, gaztelaniaz, eta gaueko euskarazko programazioari ezarri zitzaioan eguerdiko tartea, euskaraz ere. Biak, beraz, paraleloan, eta sintonia bitan, ezin bestean. Honela sortu ziren egungo modeluak, ETB1 eta ETB2, bakoitza bere programazio aproposarekin.\nHonezkero 30 urte bete dituen Teleberri albistegia bataiatzerako orduan hiru ideia nagusi erabili ziren gogotan: TELEberri”, egitasmo berria zenez (tele berria, telebista berria); TeleBERRI, telebistaz emandako berriak (tele-abistea, telebista-albistegia) eta TELEBERRI, ordu berean TVEk zuen “Telenorte” zaharra gainditu gurarik.\nJuan Luis Bikuñak 27 urte egin zituen astegunero pantailan agertzen. Bera izan zen, bi hamarkada luzetan, Teleberriren eguneroko aurpegia. Batere zalantzarik gabe, “Biku” dugu, Euskal Telebistaren kate guztietan, sarrien agertu izan den aurkezlea, sekulako aldeaz gainera.\nBikuñak eta biok elkar ezagutu genuen 1970 urte inguruan. Bera freelance moduan aritu ohi zen EFE agentziarentzat zein Donostiako hainbat egunkarirentzat eta ni, berriz, Z. Argiaren berriemaile. Denetarik egin behar izaten genuen --Bikuk batez ere--, inguruko herrietako berriez, kultura-ekitaldiez, ekonomiaz zein ETAren erasoez. Orduan ez zegoen espezializaziorik.\nJuan Luis Bikuña oharrak idazten, 1977ko urtarrilaren 19an, ikurrina Bergarako Udaletxearen balkoian estreinako eseki zen iluntzean (Argazkia: Roman Larrañaga)


Aniztasunari emandako babesa | Bizigiro | Berria\nAniztasunari emandako babesa\nEuskal Eskola Publikoaren aldeko jaia egin zuten igandean Lekeition. Antolatzaileen arabera, 35.000 pertsona inguru batu ziren eskola publikoari babesa azaltzera. Hasiera ekitaldian, EHIGEko kideek heterogeneotasunaren aldeko aldarrikapena egin zuten.\nJendetza. Antolatzaileak pozik zeuden jendeak Euskal Eskola Publikoaren aldeko jaiari eman zion erantzunagatik. MARISOL RAMIREZ / @FOKU\nAurreikuspen guztiak hobetu zituen igandean Euskal Eskola Publikoaren jaiak. Zapran gagoz leloa aukeratu zuten aurtengo deialdirako, Lekeitioko (Bizkaia) euskalkian «zorteko gara» esan nahi duena. Zorte hori eguralditik bertatik hasi zela esan daiteke, igande arratsaldera arte ateri eta eguzkitsu egon baitzen, aurreikuspen meteorologikoek euria iragarri bazuten ere. Horrek berarekin ekarri zuen jendearen erantzun ona. Lekeitioko udaltzainek Euskal Herriko Ikasleen gurasoen Elkarteari (EHIGE) emandako datuen arabera, 35.000 pertsona batu ziren eskola publikoen balioa aldarrikatzeko helburuarekin.\nHaur eta gaztetxoentzako ekitaldi ugari antolatu zituzten, eta denetan ibili zen jendetza. Goizean, ekitaldiek erantzun positiboa izan zuten, eta haurrek erruz hartu zuten parte jarduera ezberdinetan. Hondartzan bertan ere bainatzeko aukera eduki zuten horretarako ausardia izan zutenek. Baina, horrez gain, etxeko txikiek aurpegiak margotzen edo bestelako hainbat jolasetan aritzeko aukera izan zuten. Horrek bereganatu zuen haur eta gurasoen arreta goiz osoan. Arratsaldean euria hasi zuen, baina aurreikusita zegoen eguraldi txarrari aurre egiteko bi karpa jarrita zeuden jai eremuan, eta bertan egin ziren falta ziren ekitaldi denak. Ez zen ezer geratu bertan behera.\nAldarrikapena jai hasieran\nEguna hasi aurretik, ordea, inaugurazio ekitaldia egin zen Iturriotz DBHko institutuan. Hezkuntza arloko hainbat eragilek parte hartu zuten bertan, eta baita eragile sindikal edo arduradun politikoek ere. Tartean zegoen Cristina Uriarte Hezkuntza sailburua, baina baita Miren Dobaran Hizkuntza Politikarako sailburuordea ere. Jaia hasi aurreko ekitaldian, Ana Puente EHIGEko presidenteak hartu zuen hitza, eta euskal eskola euskaldun eta anitz baten aldeko aldarrikapena egin zuen: «Gure hezkuntza sistemak datu onak ditu hainbat arlotan; batzuk aipatzearren, ikasle guztiak sisteman mantentzeko egiten den esfortzua edo integrazioaren aldeko ahalegina».\nHorrela, Puentek azken boladan bolo-bolo dabilen gaiari heldu nahi izan zion, eta «konpromiso eza» leporatu zien ikastetxe pribatuei. «Berdintasunari kalte» egiten diotelako, azaldu zuenez. Izan ere, gaur egun hezkuntza publikoak hartzen ditu jatorriz atzerritarrak diren ikasle gehienak, eta adierazi zuen horrek sistemen arteko arrakala handitu dezakeela. Hala ere, aniztasun hori gauza positibotzat hartu behar dela ere esan zuen, ikastetxe heterogeneo edo anitzetan «ikasle denei ekarpen positiboa» egiten dielako; hau da, zenbat eta aniztasun handiagoa ikasleen artean, orduan eta positiboagoa dela ekarpen hori. «Segregazioa murriztuz, guztiok irabazten dugu», zioen.\nHorretaz aparte, Puentek salatu zuen «ghettoak» sortzen ari direla, hizkuntza ereduen eraginez: «Ezberdintasunak sakontzen ari dira; ereduek desagertu egin behar dute, eta euskararen erabilera sustatu behar da». Horri lotuta, azaldu zuen Euskadiko Eskola Kontseiluan maiz hitz egin dela gai horri buruz ere. «Askotan eztabaidatu da ikasleak nola banatu gure hezkuntza sistemaren ikastetxeetan era orekatu eta kohesionatuan».\n2019ko jaia Errenterian\nEuskal Eskola Publikoaren aldeko jaia giro onean egin eta balorazio positiboak jaso ondoren, EHIGEko kideak datorren urteari begira jarri dira. Igandeko ekitaldian bertan egin zuten 2019ra begira jartzeko ekitaldia, eta Errenteriako ordezkariei eman zieten lekukoa. Julen Mendoza alkateak «ohore handiz» hartu zuen datorren urteko jaia antolatzeko ardura. Aurtengo Zapran gagoz leloarekin zerikusi gutxi izango du datorren urtekoak, Makina bat taupada izango baita leloa, igandean aurreratu zutenez. Horrela, datorren urteko jai egunean beste keinu bat egingo diote euskal eskola publikoetan aniztasunaren alde egiten den lanari. Hala eta guztiz ere, urte bat falta da oraindik, eta lan asko dago egiteko.\n«Aniztasunak balioa ematen dio ereduari»


Dantzaldia Baisalarekin | zuIN\nBaisala taldeak gaueko dantzaldia egingo du Gazelan azaroaren 24an ostiralean 22:30etatik aurrera. Bereziki, ikasle hasiberrientzako jarduera izango da, baina nahi duenak parte har dezake. Izan ere, hileko laugarren ostiralean Baisalak aukera ematen du dantzatzeko.\nHorrez gain, Baisalak sevillana klaseak ematen hasi da azaroan, astearteetan 18:00etatik 19:00ak arte. Ostiraletan ordu berean hastapen klaseak ematen dituzte. Gainera, ekialdeko dantzak ikasteko taldea ere sortzen ari dira. Informazio gehiago eskatu daiteke 605 723 420 telefono zenbakian edo Gardeako bulegoan asteazkenetan 19:00etatik 20:30ak arte.\nAtalak/Categorías Kultura, Jendartea\n← Iván Fandiñori buruzko erakusketa\nMazzatiniren zezen astea →


Hotza ari du - - euskalerriairratia.eus\nHotza ari du\nBidatz Villanueva 2019-11-11 15:06\nHotza ari du. Garaia zen hotza etor zedin. Zirudien udazkena galtzen ari ginela, hemen, Nafarroan, ez baita arrunta azaroan terrazatan hotzik ez pasatzea eta beharrezko hainbat arropa geruzak armairuan jarraitzea.\nHotzak badu bere xarma, eta betirako uda ez dugu nahi. Sasoi bakoitzari, berea. Udaz gozatzeko behar dugu neguko hotza, eta alderantziz ere bai.\nHotz ernatu da hauteskunde osteko eguna. Ohetik altsatzeko nagia handitzen da egun hotzak datozenean. Halere, baditu bere gauza onak, inguru elurtuak alaitzen baitu bista. Bulegoko berotasunetik elurra erortzen ikustea oso gustoko dut.\nBaina badaude hain atseginak ez diren hotzak. Eta Nafarroa, gaur, eder badago ere, hotza, elurra eta guzti, nahiz eta Bel Madrileko kongresuan izatea pozgarria den oso, ezin burutik kendu inkontzienteak dakarkidan etengabeko marmarra, Voxek 52 diputatu izanen dituela, eta horrek eragiten duen hotzikara ez da bat ere atsegingarria, hotz hori baliatu beharko dugun arren gutxiestekoa ez den jende masa ultraeskuindar horri aurre egiteko. Gaur, hotz handia ari du.


Irekia Eusko Jaurlaritza - Gobierno Vasco :: Eusko Jaurlaritza ElkarOla proiektuaren aurkezpenean izan da, hizkuntza- eta hizketa-teknologien alorreko ikerketa bat\nEusko Jaurlaritza ElkarOla proiektuaren…\n<img src="https://www.irekia.euskadi.eus/uploads/cover_photos/39550/original/Elhuyar_Elkarola.jpg" style="max-width:100%" alt="" />\nEusko Jaurlaritza ElkarOla ikerketa proiektuaren aurkezpenean izan da gaur, ekimen honek Ekonomiaren Garapena eta Azpiegiturak Sailaren ekarpen ekonomikoa eta Kultura eta Hizkuntza Politika Sailaren babesa baitu. Garatu den ikerketa bi urtez garatu da (2015-2016) eta VICOMTECH-IK4 eta TECNALIA zentro teknologikoek, UPV/EHUko Aholab eta IXA ikerketa-taldeek eta Elhuyarrek osatutako partzuergoak egin du ikerketa.\nElkarOla proiektuaren gaineko azalpen guztiak emateko eta demoak aurkezteko gaur goizean Usurbilen, Elhuyarren egoitzan, egin duten agerraldian, lau lagun hauek parte hartu dute:\n• Josu Aztiria Urtaran, Elhuyarren Hizkuntza eta Teknologia unitatearen arduraduna.\n• Estibaliz Alkorta Barragán, Eusko Jaurlaritzako Euskara Sustatzeko zuzendaria.\n• Iosu Madariaga Garamendi, Eusko Jaurlaritzako Teknologia eta Estrategiako zuzendaria.\n• Igor Leturia Azkarate, Elhuyarreko hizketa-teknologien arduraduna eta ElkarOla proiektuaren koordinatzailea.\nElkarOlan, oinarrizko ikerketaz gain, ikerketa aplikatua ere egiten da, transferentzia teknologikoari garrantzia ematen zaio eta tresnak gizarteratu edota merkaturatzera ere iristen da. Aplikazio-alor hauetan aritu da, Eusko Jaurlaritzaren RIS3ko arloetan enfasia jarriz: fabrikazio aurreratua, biozientziak eta osasuna eta lurraldea (hizkuntzen industria, turismoa, kultura, hezkuntza...).\nElkarOlaren beste helburuetako bat hau da: jakintza eta masa kritiko kualifikatu bat sortzea, ildo estrategiko honetako I+G+Baren etorkizunari era autonomoan aurre egin ahal izateko. Horretarako, prestakuntza-ikastaroak, graduondoko masterrak, mintegi espezializatuak eta doktorego-ikastaroak antolatzen dira hizkuntza- eta hizketa-teknologien alorrean. Gainera, proiektuaren helburuak lortzeko, aplikazio-alorretako enpresa askorekin lehentasunezko harremanak izateaz gain, beharrezko masa kritikoa eta nazioarteko ospea duen zientzialari- eta ikertzaile-komunitate bat dute proiektuaren partzuergoa osatzen duten kideek.\nProiektuan landutako teknologiek izan ditzaketen aplikazioen erakusle, hiru demo garatu dira, eta horiek aurkeztu dira prentsaurrekoan:\nLurraldearen alorrerako, bezeroen arreta-zerbitzurako elkarrizketa-agente bat garatu dugu. Bezeroen arreta-zerbitzuak elementu gakoa dira zenbait sektoretan kalitateko zerbitzua eskaintzeko, baina zerbitzu horietako askok balio gutxiko ataza edo fase errepikakorrak dituzte (erabiltzailea identifikatzea, formularioak betetzea, kontsulta sinpleak...). Elkarrizketa-sistemen teknologiek, lengoaia naturalaren prozesamenduarekin eta adimen artifiziala rekin batera, aukera ematen dute halako atazak automatizatzeko, teknikariek denbora modu eraginkorragoan erabil dezaten. Demoa web-interfaze batean integratutako elkarrizketa-sistema bat da, non hizkuntza naturala prozesatzeko teknikak eta sailkapen-algoritmo estatistikoak erabiltzen baitira erabiltzailea identifikatzeko eta erabiltzaileak deskribatutako gertakaria zein sailetara bideratu behar den asmatzeko. Sistemaren erantzunak testu bidez zein hizketa-sintesi bidez ematen dira, eta aginduak ere idatziz zein ahoz eman dakizkioke.\nElkarOla proiektuaren aurretik, 5 eragileek osatutako partzuergoak Ber2Tek (2012-2014) eta BerbaTek (2009-2011) proiektuetan jardun zuen, eta beste hiru demo egin zituen. Lehenago, Anhitz proiektuan ibili ziren elkarrekin, 2006 eta 2008 artean, eta zientzia-aditu birtual baten demoa prestatu zuten. 2002-2004 aldian, berriz, Hizking XXI proiektua gauzatu zuten.\nElhuyar_Elkarola.jpg 400 KB (jpg)\nLANGUNEk, Euskal Herriko Hizkuntz Industrien Elkarteak, bere burua aurkeztu du Europan\nTrengintza Hiztegia aurkeztu dute trenaren sektoreko bost elkarlanean


Euskara Parisko Expolangues munduko hizkuntzen azokan izango da beste behin | Etxepare Euskal Institutua\nEuskara Parisko Expolangues munduko hizkuntzen azokan izango da beste behin\nEuropa mailako hizkuntzen azoka garrantzitsuenetakoa den Parisko Expolangues azoka otsailaren 5etik 7ra izango da eta aurten ere euskarak ez dio zitari huts egingo: Etxepare Euskal Institutuak gure hizkuntzari buruzko argibidea eta baliabide ezberdinen berri emango duen stand bat antolatu du, oraingoan Azkue Fundazioarekin elkarlanean. Gainera, ekitaldi kultural ezberdinak ere antolatu dira azokaren baitan, Frantziar hiriburua euskal kulturgintzaren lekuko zuzen bilakatuz.\nExpo Port de Versaillesen burutzen den Expolangues azokak mundu osoko hizkuntzei buruzko argibidea eta baliabideak hartzen ditu bere baitan duela 30 urte baino gehiagotik. 80 hitzaldi, ekitaldi eta topaketa baino gehiago hartuko ditu bere baitan; hizkuntza medio, kultura ezberdinak ere nazioartean ezagutzera emango ditu azokak.\nEtxepare Euskal Institutuko eta Azkue Fundazioko standera gerturatzen diren horiek gure hizkuntzari buruzko azalpen eta bitarteko ezberdinak aurkituko dituzte: liburuak, material didaktikoa, hiztegiak, euskara mundu osoan ikasteko baliabideen berri, beste hizkuntzetara itzuli diren euskarazko liburuen katalogoak, euskaraz lehen urratsak egiteko aukera, eta baita Azkue Fundazioaren argitalpen ezberdinak. Euskarari buruzko standa Langune hizkuntzen industriaren alorreko euskal herriko enpresaren topagune ere bilakatuko da.\nKultur ekintzak otsailaren 6an eta 7an\nOtsailaren 6an, Gerardo Markuleta idazleak eta Jabier Muguruza musikariak Zoopoèmes izeneko poesia errezitaldi musikatua emango dute, Expolanguesazokako La Scène gunean, goizeko 10:30tan. Markuleta itzultzaile eta olerkigileak euskaraz idatzitako zein euskarara itzulitako poesiak errezitatuko ditu, Muguruzaren akordeoi doinuek lagunduta.\nEgun berean, arratsaldeko 17:00etan, bi artista hauek Sorbonne Nouvelle Paris III unibertsitatera ere eramango dute Zoopoèmes emanaldi bera, Centre Censier gunera hain zuzen ere, Etxepare Institutuak unibertsitate horretan duen euskara eta euskal kulturako irakurletzak antolatuta. Gainera, bertan izango dira ere Unibertsitateko katalan (H. Badell), gaztelera (M. Espinosa) eta portuges (E. Souto) hizkuntzetako irakasleak eta CEGA (Centre d’Etudes Galiciennes de Paris)guneko ordezkariek olerki errezitaldia eskainiko dute, nork bere hizkuntzan.\nExpolangues azokara itzulita, otsailaren 7an, “Hizkuntza gutxitua - hizkuntza birtuala” mahai-ingurua eskainiko da 15:00etan, Salle Suez aretoan. Bertan izango dira Andreu Bosch (Institut Ramon Llull), Josune Ariztondo (Azkue Fundazioa), Pello Salaburu (Euskaltzaindia) eta Aizpea Goenaga (Etxepare Euskal Institutua). Iraultza digitalak hizkuntza gutxituengan, bereziki euskara eta katalanarengan, izaten ari den eraginaz eta horien etorkizunaz mintzatuko dira parte-hartzaileak.


PUKA, ERLEAK ETA TRAKTOREA. MITXELENA ERITZE, JOKIN. Libro en papel. 9788490273531 Librería Publics\nKaleratze data: 2015eko apirila\nEgun-pasa doa Puka bere familiarekin. Aitona-amonen baserrira doaz, ondo jan eta hobeto pasatzeko asmoarekin,\nbaina burugabe samarrak dira denak ere, arriskuez ohartzen ez direnak, eta Pukak, bere usaimenari\nesker, bataren eta bestearen atzetik ibili behar, gizaki arraio horiek deskalabrurik ez izateko.\nTxakur baten ikuspegitik idatzi du Jokin Mitxelenak bere estreinaldiko liburu hau: istorio alai eta eder bat,\nnaturaren kolorez eta usainez betea: erleak, traktoreak, belarra, intxaurrak, txokolatea, erregaliza...


Identitate berria - Eurorégion Nouvelle-Aquitaine, Euskadi, Navarre\nEurorégion Nouvelle-Aquitaine, Euskadi, Navarre > Berriak > Artikuluak > Euroeskualdea > Identitate berria\nIdentitate bisual berriaren logotipoak zubiak eta loturak eraikitzeko nahia agertzen du, sare dinamikoa sortuz, dimentsio berriak bilatuz, ezagutzaren eta aitortzaren bideak luzatzeko.\nArkuek proiektu guztiak uztartzeko xedea erakusten dute. Herritarrak elkarrengana hurbiltzeko, erdigunea non nahi izanik, Hendaian, Iruñean, Donostian, Bordelen, Gasteizen zein Bidarten… eremuaren mugak ekimen eta aurrerapenez zedarriztatuz. Puntuak mugikortasuna erakusten du, dena mugitzen baita: gaitasunen, zalantzen eta praktika onen partekatzeko elkargunea. Lurraldeko puntu horiek dute Euroeskualdea osatzen.\nWebgune berria, erronka berriak\nLurraldeko eragile sozio-ekonomikoekin Akitania-Berria Euskadi Nafarroa Euroeskualdearen erronka berriei aurre egiteko lankidetza berriak sortuz, webgune berria argitaratuko dugu urte bukaera aitzin.\nGure asmoa: informaziotik elkarrekintzara pasatzea. Webgunea tresna praktikoa izanen da, bai herritarrentzat jadanik indarrean diren dispositiboez baliatzeko, bai proiektu bultzatzaile eta lankideentzat Euroeskualdearen laguntza aurkitzeko, (proiektu ingeniaritza, gaitasunen bilatzea, diruztatzea…).\nAtaria albait jenderi zabalik izanen da, proiektu estrategikoarekin zer ikustekorik duten proiektuak eraikitzeko datuak aurki ditzaten. Honakoak dira plan estrategikoaren helburuak:\nEuroeskualdeko herritartasuna azkartzea\nEzagutza eta berrikuntzaren ekonomia garatzea\nMugikortasuna ahalbidetzea eta ingurumena zaintzea\nPartekatzea, Berritzea, Zaintzea, hauek dira Euroeskualdearen ekintzetan elkarrizketa borondatea adierazten duten hiru aditzak. Eskualdeen eta biztanleen arteko elkarrizketa, nork bere hizkuntzan, elkar entzunez eta elkar ulertuz.


Mondragon Assemblyk bere jabetza intelektuala partekatzen jarraitzen du - Mondragon Assembly Mondragon Assemblyk bere jabetza intelektuala partekatzen jarraitzen du - Mondragon Assembly\nNegozio unitateak eta jarduera gakoak\nE-mugikortasuna eta energia biltegiratzea\nNEGOZIOAREN JARDUERA GAKOAK\nGiltza eskurako makinak eta lerroak\nKudeaketa sistema integratuak eta ziurtagiriak\nAlbisteak Ekitaldiak Harremanak Newsletter\nMondragon Assemblyk bere jabetza intelektuala partekatzen jarraitzen du\n19 urria, 2020\nEuskal taldeak eta Txinako Autowell Technology Co. enpresak (ATW) akordio bat egin dute MONDRAGON Assemblyren patente bat partekatzeko.\nSoluzio berritzaile honek produktibitatea areagotzen uzten die modulu fotovoltaikoen fabrikatzaileei.\nMondragon Assembly S.Coop.ek, industria fotovoltaikorako soluzioak eta ekipoak fabrikatzen diharduen Espainiako enpresak, eta ATWk, Txinan dagoen produktu fotovoltaikoetarako automatizazio ekipoen fabrikatzaile nagusietakoak, akordio bat egin dute Mondragonek patentatutako soluzio baten jabetza intelektuala partekatzeko. Ekipoaren funtzioa, «stringing jarraitua» izenekoa, tabbing eta stringing prozesuetan oinarritzen da, eta %15 areagotzen du zelulen orduko produktibitatea. Akordio horrren arabera, ATWk modulu fotovoltaikoen nazioarteko fabrikatzaile guztiei eskaini ahal izango die soluzio hori.\nMondragon Assemblyri buruz\nNazioarte mailako talde bat da, automatizazio eta muntaketa soluzioen garapenean espezializatua. Gaur egun, Taldeak dagoeneko sei lantegi produktibo ditu Espainia, Mexiko, Frantzia, Alemania, Txina eta Brasilen, eta Indian filial bat. Gainera, bulego komertzialen sare estrategikoa dauka munduko ekonomian liderrak diren herrialdeetan.\nMondragon Assembly enpresa liderra da eguzki panelak eta bateriak fabrikatzeko ekipoen ekoizpenean. Giltza eskura erako ekoizpen lerroak eta sistema fotovoltaikoetarako eta baterietarako makinak diseinatu eta saltzen ditu. Mondragon Assemblyk hamabost urte baino gehiago daramatza fabrikazio teknologia berritzailea garatzen.\nEguzki panelak fabrikatzen dituzten industrietarako zerbitzu ugari eskaintzen ditu, tartean direla produktuak diseinatzeko aholkularitza, lehengaien hautaketa, eguzki panelen egiaztapena, ekoizpena handitzeko laguntza, langileen prestakuntza eta ezagutzaren transferentzia.\nBaterien ekoizpenari dagokionez, Mondragon Assemblyk muntaketa lerro osoak eskaintzen ditu bai bateria eta modulu paketeen zein energia biltegiratzeko sistemen ekoizpenerako, bai ikerketa eta garapen makinen ekoizpenerako. Enpresak zelula zilindriko, prismatiko eta pouch erakoen ekoizpenerako soluzioak garatzen ditu.\nAutowell Technology Co., Ltd.-ri buruz\nWuxi Autowell Technology Co., Ltd. industria fotovoltaikorako eta litio ioizko baterien industriarako automatizazio ekipoen fabrikatzaile bat da, 2010ean sortua eta 1.000 enplegatu baino gehiago dituena. Autowell industria fotovoltaikoaren premiak asetzera bideratutako ikerketetan eta garapenetan zentratu da, eta hainbat produktu kaleratu ditu bata bestearen ondoren (hala nola zelula fotovoltaikoen stringerra, laser bidezko ebakitzailea, zelulen ikuskapenerako sistema eta argi bidez induzitutako suberaketa labea), bezeroei produktibitatea areagotzen, lean fabrikazioaren eskakizunak betetzen eta lantegi adimendunak konfiguratzen laguntzeko.\n2016an hasi zen litio ioizko baterien industriarako automatizazioa hornitzen. Bere bateria moduluek, bere pakete en muntaketa lerro adimendunek eta bere litio ioizko baterien ikuskapenerako sistemek bateria paketeeen fabrikatzaile nagusien onarpena dute.\n2020ko irailaren bukaeran, enpresak 32 herrialdetako gutxi gorabehera 400 ekoizpen lantegiri eskaini zizkien zerbitzu, soluzio eta ekipo egonkor eta fidagarriak.\n2020ko maiatzaren 21ean, Shanghaiko Burtsaren Technology Innovation Boarden barruan sartu zuten Autowell, 688516 kodearekin.\nMondragon Assembly-k -k ijezteko makina berri bat garatu du visual-ekin batera, eta konpainiaren kapitalean sartu da\nMondragon Assembly-k bussing makina automatiko berria kaleratu du\nMondragon Assembly Estatu Batuetako merkatura hedatu da\nMondragon Assembly, urteko ETEa “Euskadi Avanza” sarien laugarren edizioan\nMondragon Assembly nazioarteko talde bat da, automatizazio eta muntaketa soluzioak garatzen espezializatua. Espainiako enpresa nagusia, kooperatiba bat dena, 1977an sortu zen, eta ekoizpen eta muntaketa teknologien automatizazioaren arloan aitzindarietako bat bihurtu zen.\nMondragon Assembly-k -k ijezteko makina berri bat garatu du visual-ekin batera, eta konpainiaren kapitalean sartu da 22 martxoa, 2022\nMeet us at Intersolar Europe 2021! 22 iraila, 2021\nMondragon Assembly-k bussing makina automatiko berria kaleratu du 19 uztaila, 2021\nHornitzaileen jokabide kodea


ALIATUAK – medicusmundigipuzkoa.org\nHemen ikus dezakezu medicusmundi Gipuzkoarekin aliatuta dauden elkarteen zerrenda.\nFundación Desafío (EKUADOR)\n2000. urtetik, emakumeen sexu eta ugalketa eskubideen sustapenean eta defentsan lan egiten duen erakunde feminista bat da.\nMedicusmundi Gipuzkoatik, 2008az geroztik, Ekuadorren egiten duten lana laguntzen dugu.\nManuela Ramos mugimendua (PERU)\n1978an sortu zenetik, erakunde feminista honek botere harremanak eraldatzeko eta bazterkeria era guztiak desagerrarazteko lan egiten du, emakumeen herritartasun osoa eta praktika politiko feminista bat sustatuz.\nBisitatu Maldito Feminismo web orria, non eskubideen aurkako pertsonek zabaltzen dituzten gezurrak deseraikitzen dituzten.\nMedicusmundi Gipuzkoatik, 2000az geroztik, Perun egiten duten lana laguntzen dugu.\nMélida Anaya Montes Emakumeen Mugimendua (EL SALVADOR)\nEl Salvadorreko erakunde feminista honek, emakumeei osasun eta hezkuntza arloan zein juridikoan laguntzen ditu, haien ahalduntzean lagunduz. 1992etik daramate, emakumeen giza eskubideak bermatu daitezen borrokan.\nMedicusmundi Gipuzkoatik, 2018az geroztik, El Salvadorren egiten duten lana laguntzen dugu.\nXochilt Acatl (NIKARAGUA)\n1991an familia orientazioa eta sexu heziketa lantzeko sortutako erakunde nikaraguarra da. Beraien helburu nagusiak, ahalduntze prozesuen bitartez (politiko-ideologikoak, sozioekonomikoak, ingurumenekoak eta kulturalak) genero berdintasunaren alde lan egitea eta tokiko garapen iraunkorreko testuinguruan, erakunde komunitarioekin eta adin desberdinetako emakumeekin herritartasun ariketa egitea dira.\nMedicusmundi Gipuzkoatik, 2018az geroztik, Nikaraguan egiten duten lana laguntzen dugu.\n2000. urtean, garapenaren alorrean esperientzia handia zuen aditu talde batek sortutako erakunde feminista zibil bat da. Indiako neska eta emakumeen giza eskubideen defentsan lan egiten du, eta pertsona guztien sexu eta ugalketa eskubideak sustatzen ditu.\nMedicusmundi Gipuzkoatik, 2014az geroztik, Indian egiten duten lana laguntzen dugu.\nMisiolari Karmeldarrak (INDIA)\n1954az geroztik, Indian egiten duen lana adivasi populazio indigenaren bizi-baldintzak hobetzean oinarritzen da, Gujarateko landa herrixketako emakume eta neskenak nagusiki, hauen ahalduntzea bultzatuz.\nMedicusmundi Gipuzkoatik, 1995az geroztik, Indian egiten duten lana laguntzen dugu.\nSanta Anaren Karitateko Ahizpak (INDIA)\n1951tik, beraien lana populazio ahulenaren hezkuntza, osasuna eta gizarte egoeraren hobekuntzan oinarritzen da. Pobrezia desagerrarazteko helburuz, diru-sarrerak sortzeko eta tokiko erakundeak sendotzeko ekimenak sustatzen ditu, bereziki kaltetuak dauden emakumeengan zentratuz.\nMedicusmundi Gipuzkoatik, 1997az geroztik, Indian egiten duten lana laguntzen dugu.\nPastoralist Concern (ETIOPIA)\n1995. urtetik abereak larratzen jarduten den populazio nomadarekin lan egiten du, bazterketa eta pobrezia handia pairatzen duen koletiboa izanik. Aurrera eramaten dituen proiektuak, iraupenerako ekonomia-jarduerak eta ur-hornikuntza bultzatzetik hasi eta praktika tradizional kaltegarriak desagerraraztea bultzatzeraino joaten dira, emakumeen genitalen mutilazioa edo ezkontza behartuak, esaterako.\nMedicusmundi Gipuzkoatik, 2015az geroztik, Etiopian egiten duten lana laguntzen dugu.\nWAT -Women Association of Tigray- (ETIOPIA)\n1985ean eratu zenetik, Tigray eskualdeko emakumeek jasaten dituzten bazterkeria-era guztien aurkako borrokan aritzen da, haien ahalduntze ekonomikoa bultzatuz, eta beren oinarrizko eskubideen inguruan sentsibilizatzearen eta kontzientziatzearen alde eginez, haien trebetasunak eta gaitasunak garatuz, zein emakume-elkarteak sendotuz.\nMedicusmundi Gipuzkoatik, 2011az geroztik, Etiopian egiten duten lana laguntzen dugu.\nWSDP -Wukro Gizarte Garapenerako Bulegoa- (ETIOPIA)\nPertsonen ongizatea lortzera begira bideraturiko proiektuak koordinatuz eta aurrera eramanez, egoera ahuleneko populazioaren beharrizanei erantzuteko sortutako erakunde bat da.\nMedicusmundi Gipuzkoatik, Jangela Solidaria proiektua laguntzen dugu, Wukro hiriko haur zurtzen bizibiderako baliabideak hobetzea helburu duena, bai eta inguru horretan sortzen diren beste eskari batzuei erantzutea, ikasketa-bekekin landa-eremuetan bizi diren baliabiderik gabeko familietako neskei laguntzea, esaterako.\nFAMME -Federación Asociaciones medicusmundi España-\n1991. urtetik, Espainiako medicusmundi Elkarteen Federazioko kide gara, estatuko gainerako medicusmundi elkarteekin batera.\nmedicusmundi Internacional Sarea\nFAMME-ko kide garen aldetik, 11 herrialdetako (Belgika, Benin, Alemania, Italia, Kenia, Herbehereak, Polonia, Espainia, Suitza, Erresuma Batua eta Zimbabwe) 18 elkartez osaturiko sare honen barruan gaude, nazioarteko osasun-lankidetzaren arloetan lan egiten, munduko pertsona guztientzat osasun zerbitzuetarako sarbidean hobekuntzak eta ekitatea lehenetsiz.\nEuskadiko GGKE Koordinakundea\nEuskadiko 79 erakundek osatzen dugu. 1988. urtean sortua, eta topaketa, topaketa eta gogoeta espazioak ahalbidetzen ditu, erakundeen arteko irizpide amankomunak sortze aldera. Gainera, gizartean eta politikan eragiteko ekintzak eramaten ditugu aurrera, beste mugimendu sozial batzuekin aliantzak ehuntzen ditugu eta presentzia publikoa areagotzen saiatzen gara.\nEspainiako GGKE Koordinakundea\n76 GGKE eta autonomia erkidegoetako 17 koordinakundek osatzen dute. Guztira, 100 herrialde baino gehiagotan lan egiten duten 400 erakunde baino gehiago. Medicusmundi Gipuzkoak, FAMME-ko eta Euskadiko GGKE koordinakundeko kide bezala parte hartzen dugu.\nEstatuko Koordinakundeak munduko edozein lekutan justizia soziala eta giza eskubideen bermea sustatzen du. Bertan, erakundeek baliabideak eta hausnarketak elkarbanatzen dituzte, eta garapeneko agendari dagozkion gai nagusien inguruko ekimenak bultzatzen dituzte.\n"Arrazakeriaren eta Xenofobiaren Aurkako Martxa" sarea\n1996etik -SOS Arrazakeria, medicusmundi Gipuzkoa eta Euskadiko GGKE Koordinakundea-k, Pasaia eta Donostia artean, antolatzen dugun herri-ekimen hau dozenaka erakundek, herri mugimenduk, sindikatuk, zein ehundaka herritarrek babesten dute, martxoak 21ero ospatzen den Arrazagatiko Diskriminazioa Ezabatzearen Aldeko Nazioarteko Egunaren harira.\n"Cero Pobreza España" plataforma\nAutonomia erkidegoetan eta tokiko erakunde mailan diharduten plataformek osatutako sare bat da, gizarte zibileko sektore guztiak, premiaz, behin betiko eta eraginkortasunez, pobreziaren aurkako borrokan inplikatzea bilatzen duena.\nMedicusmundi Gipuzkoa Donostiako Zero Pobrezia plataforma-ko kide da, beste 24 kolektiborekin batera. Urte guztian zehar aritzen da, eta bere jarduerak urriaren 17aren inguruan, hots, Pobrezia Ezabatzeko Nazioarteko Egunaren inguruan burutzen ditu, aberastasunaren bidegabeko banaketa zein, pobrezia, desberdintasun eta bazterketa egoerak salatzeko.\n"Nosotras decidimos" plataforma\n2013an, 250 kolektibok baino gehiagok osaturiko plataforma honekin bat egin genuen, gehienak emakumeen eta osasun arloko profesionalen antolakundeak izanik. Plataforma hau, Espainiako gobernuak emakumeen sexu eta ugalketa eskubideen onarpenean, eta beren amatasunaren inguruko erabakiei zegokienean, askatasun eta autonomia mailan atzerakada handia suposatuko lukeen "Sexu eta Ugalketa Osasunari eta Haurdunaldia Borondatez Eteteari buruzko 2/2010 Lege Organikoa" erreformatzeko iragarritako asmoaren aurka sortu zen.


Infernuko tontorrak | Capra Alpina\nInfernuko tontorrek betidanik ospe txarra dute. Bere tontor hirukoitza Aragoi lurraldean dago oso osorik eta dotore altxatzen dira Sallent de Gallego gainetik. Igotzeko erabiliko dugun norabideak zuzenean eta atsedenik gabe igotzen du Panticosako bainu etxea eta Pondiellos lepoa.\nAutoa Panticosako laku ondoan utziko dugu, gure abia puntua izango delarik (1636 m.), naiz Harrizko etxea aterpetxean lo egin dezakegu ere, 0h.. Ibilbidea hasiko dugu bide zapaldu baina pendiz handia duen batetik eta sigi-saga ugari eginez gorantz garamatza Argualas uharraren ezkerretik. Pinu batzuek dituen hegal malkartsua kostata igotzen dugu. Lautada batetara iritsiz gure lehenengo atsedena egiteko baliatzen dugu (1860 m.) 35´.\nBidexka iparrerantz doa Argualas eta Arnales sakanaren hegal tente artean, aurrerago utziko duguna, Gorantz (NO) hartuz harriztatutako eremu batetik mugarriak segituz. Eskuinerantz jarraitzen dugu Arnales lakuaren norabidean eta denbora bat geroago gure ezkerretara okertuz malda gogor bat igoz Mallata alta del Argualasera iritsi gara (2200 m.) 1h.20´. Altura galdu gabe segitzen dugu gure eskuinean dauden arroketatik (N),kubeta histen duen irtengunea igotzeko. Lurrazala oso ezegonkorra da eta eskuak erabili beharreko tarteak ere aurkitzen ditugu. Arnasestuka goaz harri-multzoak segituz bide arrasto eskasak daudenez, bidea galdu nahi ez badugu. Kostata bada ere altura irabaziz goaz eta Pondiellos lepoa ikusten badugu ere, pauso bat ematen dugun bakoitzeko urrunago dagoela dirudi. Igotzea oso zaila den harri hautsiko azken kanal batera iristen gara. Lepoa kanal honen bukaeran aurkitzen da Pondiellos tontorra eta Pondiellos orratza artean (2809 m.) 3h.\nBehin lepoan gaudelarik gure begirada behean ditugun Pondiellos lakuetara doa. Altura asko ez galtzen saiatu behar gara (NNE) Pondiellos mendiaren maldak zeharkatzeko, Arnales lepora bidean. Harritzar handi eta ezegonkor batzuetatik zehar, bide arrastorik gabe, mugarriak segituz (N) Arnales eta Infierno E. tik jaisten den kanal tente baten azpira iristen gara (2825 m.) 3h.15´.\nZeharka jarraitzen dugu bide eroso batetik aurrean dugun korridore nabarmen eta estu baten bila, Infernuko tontor garaiena eta txikienaren lepora eramango gaituena. Igoera korridore bertikal honetatik hasi dugu bidexka arrastoak segituz, ez zaigu oso erraza egiten arroka hautsiz egina bai dago. Zapaltzen ditugun harriak asko mugitzen dira, bai tarteka bat edo beste erori ere, kontu handiz joan behar dugu. Gorantz goaz behin ezkerreko maldatik behin eskuinekotik, gure ezkerretara gelditzen den espaloi bat gainditu beharrean aurkituz, erraz gertatzen ez zaiguna. Behin gaindituta bideari segitzen diogu orain arte baina erosoago sigi-saga batzuek medio lepora zuzenean eramaten gaituena. Eskuinetara segituz igoera erraz bat medio Infernu E. gailurra zapaltzen dugu (3076 m.) 4h.15´.\nJaisteko bide berdina erabiliz lepo-arte eta ertza segituz (O) zailtasunik gabe , Infernuko tontor garaiena igotzen dugu (3085 m.) 4h.15´. Ez gara bakarrik beste mendizale batzuek re bertan dira. Oraindik hirugarren tontorra iristea geratzen zaigu eta horretarako ertz zorrotz eta airezko bat zeharkatu beharrean gaude. Egia esan ez du zailtasun handiegirik baina zirraragarria da. Begira gaude, frantses talde bat dator bertatik oso ondo ekipatuta, kaskoa, arnesa eta soka, baina gehiegikoa dela iruditzen zaigu. Gu gauden lekura iristen dira eta beste inor ez datorrenez, guk zeharkatzea erabakitzen dugu. Pixkanaka bada ere eta arreta handia jarriz, aurrean azaltzen zaizkigun arazoak gainditzen goaz eta zailtasunik gabe gailurreko harri multzora iristen gara. Infernu NO (3073 m.) 4h.40´.\nAurreko beste bi tontorretan zegoen baina jende gehiagorekin elkartu gara eta apenas daukagu lekurik. Dagoeneko lasaiago gaude ertz zorrotz eta airezkoa zeharkatu eta gero, jan eta edan egiteko garaia da indarrak berreskuratu behar bai ditugu, oraindik ere, bide luzea gelditzen bai zaigu eta. Berantzako bideari ekiten diogu ertz bertikal batetik azkar batetan desnibela galduz,eskuinetara doan bihurgune batera iritsiz. Erabakia hartzeko momentua iritsi da. Ezkerretik segituz oizko bide arruntetik jaitsiko gara marmolera beldurgarria zeharkatuz eta eskuinetik berriz, gailurretik Infernuko leporaino erortzen den ertza segituz. Gu bigarren hau jarraitzea erabakitzen dugu inoiz egion ez ba dugu ere. Agertzen diren mugarri gutxi batzuek jarraituz arazo handirik gabe aurrera goaz. Gutxika bada ere ertza jaisten goaz eta espaloi bat zeharkatzean Tebarray lakua ikusten dugu, Infernu, Piedrafita eta Tebarray gailurren artean gordeta dagoen putzu borobila. Bide arruntetik jendea erruz doa gorantz eta saiatzen gara gu ere berarekin bat egiten Infernuko lepoan (2721 m.) 5h.30´.\nAltura galtzen hasiak gara arroka ezegonkor batzuetatik GR10 arrastoak segituz. Gure eskuinera Infernuko glaziarra ikusten dugu edo gelditzen dena behintzat. Berantz goazen heinean bidea nabarmentzen hasten da eta inongo zailtasunik gabe jarraitzen dugu. Glaziarretik jaisten den uharra gure bidean gurutzatzen da baina erraz gainditzen dugu. Lautada handi batetara iristen gara goiko laku Urdina dagoen lekua hain zuzen (2410 m.) 6h.\nAldapa bertikal batetik jarraitzen dugu berantz beheko laku Urdina begiratuz, behatoki honetatik harrigarria ikusten da. Horma gainera iristen gara (2380 m.) eta lakutik ateratzen den uharra jarraitzen dugu, ez bustitzen saiatuz, ondo zapaldu eta markatutako bide bat jarraituz, azkar batetan eta zailtasunik gabe jaitsiz. Berriz ere uharrarekin aurkitzen gara, baina oraingoan ur gehiago dakar eta zeharkaldia zaildu egiten digu, ez da erraza busti gabe zeharkatzea. Bachimala goiko lakura bidean goaz pista zabal batetik balkoi bat bailitzan, pinu bakar batzuek dituen uhartea begira. Harri askoko bidea da eta zenbait momentutan nekeza egiten zaigu bertatik igarotzea. Horma parera iritsi gara eta aldapa tente baina erraz batek beheko lakuan uzten gaitu, bertan Bachimañako aterpetxe berria ireki dutelarik (2150 m.) 6h.45´. Prailearen aldapa jaisten hasi gara zeharkaldi handi batzuek medio ondo zapaldutako bide erraz batetik eta laster batetan, beheko aldean utziko gaitu. Pista dotore eta oso ondo zapaldutako batetik segituz , beti ere Caldares uharra ezkerretara eramanez, jendearen joan etorria etengabea da alderdi honetan. Gutxika bada ere eta inongo zailtasunik gabe altura galtzen goaz, zelai dotore batetara iristen garelarik. Bertan kanpin denda ugari jartzen dituzte eta inguruko hormetan eskalatzeko bide ekipatu ugari dago.\nEstutasun bat jaistea besterik ez zaigu gelditzen behatoki txiki batera iristeko. Azken aldapa jaisteko sigi-saga ugari egin behar ditugu harrizko bide batetik, tarteka pinu batzuek ere zeharkatuz eta Harrizko Etxearen aterpetxe atzean utziko gaitu (1640 m.) 7h.30´. Gaur goizean autoa utzi dugun lakuaren ertzera iristea besterik ez zaigu geratzen.\nEguna luzea eta oso gogorra izan da baina pena merezi izan du. Ibilbidearen edertasunak erruz gainditzen du daukan gogortasuna. Ez du axolagabe utziko mendia eta natura gustukoa dituen edonor, laku, uhar, mendate eta ur jauzi ugariek berezia egiten dute. Ez alferrik perineotako alderdi honetako leku bisitatuenetako bat da.\nIbilbidea: Arnales Panticosa-ko Bainuetxetik\nNola iritsi:Panticosa balneariotik (1636 m.) 7 km. errepidez Panticosa herritik.\nIgotzeko denbora:7h30´atsedenak kontutan izan gabe\nEzaugarriak:Pondiellos leporaino bidea nolabait markatua dago, bertatik gailurrera bitarte ez dago arrastorik. Jaitsiera Arnales lakuetara zuzenean egingo dugu, harri bloke handi eta amildegietatik , inongo arrastorik gabe.\nIbilbidea: Arnales Podiellos lepotik\nNola iritsi:Panticosa bainu etxea (1636 m.) Panticosa herritik 7 km.\nEzaugarriak:Mendi garaieko ibilbidea. Entrenatua egotea komenigarria.\nMateriala:Bastoiak lagungarri izan daitezke.\nIbilbidea: Erdiko Infernua Panticosa bainu etxetik\nZailtasuna:PD- (Arroka fidatzerik ez dagoena)\nNola iritsi:Pondiellos lepotik, Ipar ertz, Infierno lepo eta laku urdinetatik.\nEzaugarriak:Desnibel handia igo behar duguna. Tontorrera eramango gaituen tximinia oso tentea da eta ertza berriz, oso airezko.\nEgoera:Arroka oso hautsia.\nArnales eta bere lakuak\nArnales- Balas del Infiernoitus-Pico\nEkialdeko Infernua- Balaitus-Picos del Infierno\nErdiko Infernua- Balaitus-Picos del Infierno\nMendebaldeko Infernua- Balaitus-Picos del Infierno


[BABESTUTAKO EDUKIA] Ardo ekologikoak aukeran - Tolosaldea - Tolosaldeko ataria\n[BABESTUTAKO EDUKIA] Ardo ekologikoak aukeran\nTolosaldeko Ataria 2019-07-30 05:59\nArrakastaren ondorioz aurretik zeukaten Karela taberna txiki geratu eta 2017ko abenduan ireki zuten Xare Isaac Lopez Mendizabal plazan.\n«Txiki bezala esperimentatzen hasi ginen eta ondo zihoanez, handiagoa den Xare irekitzea erabaki genuen», azaldu du Itsaso Legarrak. Jateko nahiz edateko aukera zabala daukate bertan. Pintxoei dagokienez, hotzak nahiz beroak edukitzen dituzte. «Pintxo berezi bezala, asko saltzen dugu bakailao gratinatua ali-oli saltsarekin», dio Legarrak. Horrez gain, txibiak, kroketak, antxoak eta atuna Ibarrako piperrekin eta beste hainbat pintxo ere badituzte. Gainera, astebururo pintxo berriren bat jartzen dute bezeroen aukeran eta karta, berriz, hiru hilabetetik behin aldatzen dute. Izan ere, pintxoez gain, karta bat ere badaukate bazkari eta afarietarako. Bertan, arrainak, haragiak, entsaladak, errazioak nahiz postreak eskaintzen dituzte, besteak beste. Xarera gerturatzen den jendeari gauza desberdinak probatzea gustatzen zaie. «Ez dituzte lehenengo plater bat, gainerako beste bat eta postre bat jaten. Pintxo eta errazio batzuk hartzen dituzte eta gauza desberdinak probatu».\nJatekoaz gain, denetarik edateko aukera ere badago Xaren. Taberna ireki zutenean, apustu bat egin zuten ardo komertzialak ez erosteko. Denborarekin bi edo hiru sartu badituzte ere, ekoizle txiki eta ekologikoen aldeko apustua egiten jarraitzen dute.\nEdateko nahiz jateko aukera zabal horrek Xare edozeinentzako txoko bihurtzen du, denentzat baitago gustuko zerbait. «Oso pozik gaude martxa handia daukagulako, eta horrela jarraitzea espero dugu». Beraz, ateak irekita ditu Xarek nahi duen ororentzat.\nHelbidea. ISAAC LOPEZ MENDIZABAL PLAZA, 1, TOLOSA.\nTelefono zenbakia 943 47 65 20\nSare sozialak. Facebook: Xare


Webkamera - Baleike.eus\nAsteazkena 18 Min: 15ºC\nOsteguna 19 Min: 16ºC\nMarea behera 0:23\nMarea gora 6:41\nUraren tenperatura º\nIlargia - 8:17\nIlargiaren fasea 94Â %\nEguzkia 6:44 21:27\n»» Ikusi urte osoko mareak\nLuzera: 300 metro\nEuskal kostaldean mendebalderantz begira dagoen hondartza bakarrenetakoa da –Bizkaiko kostaldea ikus daiteke, Matxitxakoraino–, eta horri esker uda partean ilunabar ikusgarriez gozatzeko leku aparta da. Eskuinaldean, Itzuruntxiki izeneko harrizko kala du, eta ezkerraldean, Algorriko muturreko itsaslabarrak.\nHondartzaren ezkerreko aldeari Santelmopea deitzen zaio, gainean San Telmoren omenezko baseliza dagoelako, itsaslabarraren amildegian zintzilik. Itzurungo hondartzako ura oso estimatua da, Europan iodo gehien duenetako bat delako.\nSurflariek ere oso gogoko dute, itsasoa bere indar guztiarekin sartzen delako. Bodyboard egiteko da bereziki egokia. Paisaiari erreparatuz gero, Kantauri itsasoko hondartzarik ederrenetakoa da. Zerbitzuei dagokienez, udan behar diren guztiak ditu.