Baldintza perpaus jokatugabe motak [Sareko Euskal Gramatika]\nBaldintza perpaus jokatugabe motak\nMenderagailuaren arabera, hainbeste baldintza perpaus jokatugabe eratzen ahal dira euskaraz, ondoko eskema honetan ikusten ahal gisan. Gehien batean, menderagailu horiek partizipioari itsasten zaizkio, beste batzuetan aditz izenari, eta kasuren batean bakarrik aditzoinari ere, baina azkeneko honen erabilera aise mugatuagoa da:\nMenderagailuak -TUZ GERO\nMenderagailu honekin baldintzazko perpausak eta denborazkoak osatu ohi dira. Partizipioari -z atzizki instrumentala eransten zaio eta ondoren gero postposizioa jarri. Iparraldean eta hegoaldean, ordea, forma hau ezberdin erabili da tradizio idatzian: Iparraldeko tradizioan -tuz gero nagusitu da; hegoaldean, berriz, -z atzizkia partizipiotik askatu eta gero postposizioari lotuta erabiltzen da, ezkero forma osatuta, alegia. E bokala beti agertzen da hasieran eta batzuetan gero adberbioa ez da bakarrik ageri eta atzizkiak eransten zaizkio, berehala ikusiko dugunez.\nKirol gehiago eginez gero, sasoian egonen zinateke.\nDirua eduki ezkero, aurki erosiko nuke etxe bat.\nIparraldeko -tuz gero forma denborazkoa da gehienetan; hegoaldeko ezkero, berriz, denborazko adierarekin zabaldu zen hasieran baina egun baldintzazkoa da ugariagoa. Hala ere, zenbaitetan denborazkoa eta baldintzazkoa oso hurbil egoten dira, eta zail gertatzen da hor bereizketak egitea:\nKorrika eginez gero ura edan behar da.\nAdibide horrek bi adiera izan ditzake: korrika egiten bada (baldintzazkoa) ura edatea komeni dela, edo korrika egin ondoren (denborazkoa) ura edatea komeni dela.\nHala ere, -tuz gero eta -tu ezkero aldaera guztiak –ikus berehala– kontuan hartzen badira, ugariagoa da denborazko adiera baldintzazkoa baino. Nolanahi ere, esan bezala, biekin erabiltzen ditugu.\nGero adberbioari atzizkiak erantsiz beste aldaera batzuk sortzen dira: -tuz geroz, -tuz geroztik… Bestetik, ezkero adberbioarekin ere sortzen dira halakoak: ezkeroz, ezkeroztik, ezketino, ezkeroan, ezkerok… Instrumentaleko atzizkiaren aurretik artikulua jarriz ere sortzen dira aldaerak, baina bide hau ez da horren erabilia: -tuaz gero forma duten adibideek denbora adiera dute eta azkero erabiliz baldintzazko adibide bakan batzuk baino ez daude.\nOrrela dan azkero, goazen guztiok batera. ( Lazarraga)\nOneinbat gatx ire kausaz etorri dan azkero, zegaiti ezton lotsarik berba oriek esaten gure aurrean? (Lazarraga)\nDoktrinea iakin askero esan dana legez.\nZernahi gisaz, -tuz gero eta bere aldaerek baldintza eta denbora adierazten dute batez ere, esan dugu hori (inoiz kausa ere bai). Denborazko adieran ezin da ezezko perpausik aurkitu. Baldintzazko perpausetan ere, -tuz gero menderagailua baiezko perpausetan erabili da euskalki eta garai guztietan. Euskarak beste menderagailu batzuk erabiltzen ditu aditz jokatugabeekin ezezko perpausetan baldintza adierazteko: -tu ezik, -tu ezean… Hala ere badira zenbait salbuespen:\nHautsak gehiago ez harrotu ezkero, laster konponduko genuen arazoa.\nDena den, esan bezala, -tuz gero baiezko perpausetan erabili da nagusiki eta hainbeste adibide aurki daitezke denbora balioarekin:\nJulen espetxean sartu ezkero ez dugu elkar ikusi.\nEntzundakoak entzun eta gero, ikasitakoak ikasiz gero, ez da horren zaila izango azterketa gainditzea.\nBigarren adibidean mendeko bi perpaus daude elkarren segidan eta biek dute denbora balioa. Perpaus nagusiak gertakari burutu bat adierazten duenean, mendeko perpauseko aditzak denbora-une bat seinalatzen duenean, mendeko perpausean behin eta antzeko adberbioak azaltzen direnean errazago adierazten da denbora adiera.\nHala ere, baldintza adierazten duten adibideak ere badira, azken bi mendeetako Hegoaldeko testuetan batez ere. Adibide hauetan, esaterako, -tu ezkero forma duen perpausa eta aditz jokatua duen baldintzazkoa elkarrekin doaz (Bi adibide hauetan baldintza bat baino gehiago ageri da: aditz jokatuarekin bat, eta -tu ezkero erabiliz bestea):\nAhal izan ezkero, aukerarik badago, hobe da egunean eguneko ogia jatea.\nBehar balitz, agindutako lana gogorregia gertatu ezkero, nik neuk lagunduko dizut amaitzen.\nBeste batzuetan, ordea, ez da erraza autoreak zer adiera eman nahi dion asmatzea, baldintzazko eta denborazko perpausek antzeko eginkizuna izaten dutelako perpaus nagusian: mintzagai izaten dira eta perpaus nagusia mintzagai horri buruzko iruzkina izaten da. Adiera ere oso hurbilekoa izan dezakete:\nNekatuta geratzen naizenean, laguntza eskatuko dizut. Nekatuta geratuz gero (=geratzen banaiz), laguntza eskatuko dizut.\nLehenengoak denbora-une bat seinalatzen du; bigarrengoak, berriz, egoera bat. Dena den, eguneroko jardunean ohikoa da biak nahastea, denbora nahiz baldintza adieraz ditzakeen -TUZ GERO menderagailua erabili bada:\nNahi al duzu nik amaitzea lana?\nEz, nekatuta geratuz gero, laguntza eskatuko dizut.\nErantzun horrek denbora nahiz baldintza adieraz ditzake, eta gauza bera gertatzen da aldiberekotasun estua dagoenean ere. Hurbiltasun hori dela medio, zalantza izango dugu adiera bat edo bestea den erabakitzeko.\nHotz eginez gero, zuhaitzak lehortu egiten dira.\nDenbora eta baldintza balioez gain, -tuz gero menderagailua daraman perpausak ere lokailua hartzen badu, kontzesio adiera izaten du:\n-TUZ GERO duten perpausak ondore perpausaren aurretik nahiz atzetik joan daitezke. Mintzagai izateko joera dutenez, aurretik sarriago joaten dira.\nUtzi ezkero, haurrak berehala jango lituzke goxoki guztiak.\nIrakasleak ikasleak gelatik botatzeko eskumena du, horretarako beharra egon ezkero.\nHala ere, -TUZ GERO duten perpausak galdegai ere izan daitezke. Adibidez, bakarrik aditzondoa duenean ondoren:\n* Udal-zinegotzi guztien onirizpena lortuz gero bakarrik, bi mozioak aurrera aterako dira.\nLehenengo adibidean, bakarrik aditzondoaren aurretik doan baldintza perpausa galdegaia da. Horregatik, bigarren adibidean beste osagai bat jarri dugunean galdegai gisa, adibidea ez da zuzena. Adierari dagokionez, baldintzadun perpausen p → q eskema hartzen badugu erreferentziatzat, horrelakoetan ez dugu esan nahi soilik p betetzea (onirizpena lortzea) nahikoa dela q gauzatzeko (bi mozioak aurrera ateratzea); esaten da p betetzea dela aukera bakarra q lortzeko: baldintza askikoa eta ezinbestekoa. Baldintzazko perpausari dagokionez, aditza + -TUZ GERO multzoa mendekoaren amaieran agertu ohi da gehienetan, baina atzetik beste elementu batzuk ere eraman ditzake. Tradizioan aukera hori erabili izan da, batez ere, baldintzazko perpaus horren mendean beste perpaus batzuk daudenean, aditz horren mendeko osagarriak luzeak edo asko direnean baina baita atal laburragoekin ere.\nAitak lortuz gero semea arrastoan sartzea, ama pozarren egongo litzateke. Maddik irabaziz gero lasterketa hori egindako entrenamenduen ordain ona izango litzateke.\nArestian esan dugunez, aditz jokatua duten baldintzazko perpausetan bi sail nagusi daude aditz laguntzailearen tenpusari edo aldiari dagokionez: baldintza erreala (-alegialdia) eta baldintza irreala (+alegialdia). Bereizketa formal horrek lotura zuzena du baldintzazko perpausak adierazten duen hipotesiaren gertakortasunarekin; eta horrez gain, aditz nagusiak hartzen duen aspektu-markaren arabera ere aldeak badira baldintzazkoen adieran, hizkera batetik besterako desberdintasunekin. Aditz jokatugabea duten baldintzazko perpausetan, ordea, ez da agertzen informazio morfologiko hori: ez dago aditz laguntzailerik, eta -z gero marka beti partizipio burutuaren ondoren dator (etxea salduz gero…). Hala ere, baldintzazko jokatugabearen bidez baldintza erreala eta irreala biak adieraz daitezke, eta ondore perpausak laguntzen digu askotan interpretatzen:\nEtxea salduz gero, diru asko izango duzu. (erreala)\nEtxea salduz gero, diru asko izango zenuke. (irreala)\nEtxea salduz gero, diru asko izango zenuen.\nHala ere, baldintza-ondore komunztadura ez da beti jarraitzen eta halakoetan testuingurura jo behar da. Izan ere, baliteke zenbait perpausa bi eratara ulertzea:\nNik pozik lagunduko nizun, zuk hala eskatuz gero.\nAdibide horren adierak bi izan daitezke: zuk eskatu izan bazenit edo zuk eskatzen bazenit.\nZenbait liburu, nahi izanez gero, irakurrerrazak izan litezke, eta nahi izanez gero, irakurzailak.\nBeste adibide horretan, baldintza-ondore komunztadura hertsiari jarraituz, lehenengo ondore perpauseko aditzak baldintza errealaren adiera izango luke; bigarrenekoak, berriz, baldintza irrealarena; baina ez dirudi gertagarritasunari dagokionez alderik dagoenik.\nBeraz, aditz jokatugabeko baldintzazkoek adierazten duten hipotesiaren anbiguotasun hori kontuan hartuta, aspektu-balioari dagokionez -tuz gero perpausek nolako erabilera duten aztertuko dugu: baldintza errealaren eta irrealaren adieretan.\nBaldintza errealaren adierarekin, -tuz gero perpausen bidez oraindik hasi gabe dauden egoerak, gertakariak edo gertakari-segidak aipatu ohi dira, baita ekintza errepikatuak eta balio generikoa edo gnomikoa izanik denborazko kokapen zehatzik ez dutenak ere.\nJoan den astean adina entrenatuz gero, asteon ere hobetuko dituzu denborak. (gertakari-segida)\nEgunero entrenatuz gero, gorputza osasuntsu izatea lortzen da. (ekintza errepikatua)\nElurra eginez gero, mendiak zuritzen dira. (denboran kokapen zehatzik gabekoa) Tradizioan adibide asko daude, eta ondore perpauseko aditza ere era askotakoa izan daiteke. Orainaldiko adierarekin -ten eta -go aspektu-markak ageri dira ondore perpausean; baita -tu ohi ere. Beste batzuetan aditzaren forma trinkoa hartzen dute edo (+ahal) ezaugarria:\nBeraz, -TUZ GERO erako baldintza-perpaus gehienek geroari buruzko baldintzak adierazten dituzte edo balio generikoa dute eta ez dute denbora zehatzik adierazten edo aldiberekotasun errepikatua dute. Hori horrela, eta aspektu-balio ezberdinez ari garela, -TUZ GERO motako baldintza-perpausek ezin dute ekintza/egoera buruturik adierazi, ezta unean bertan gertatzen ari denik ere.\nEuria eginez gero, ez gara mendira joango. (#Euria egin badu…)\nBi adibide horietan ezin dugu parentesi artekoa adierazi, perpausaren interpretazioa ezin da burua izan. -TUZ GERO duten baldintza-perpausekin ezin dugu ekintza buruturik adierazi. Bi baldintza-perpaus horiek modu jokatuan emateko, aspektu-marka burutugabea erabili beharko genuke eta etorkizuneko adiera izango lukete.\nEuria eginez gero, ez gara mendira joango. (=Euria egiten badu…)\nIldo beretik, adiera burutua lortzeko aldaketak egiten hasten garenean (bart adberbioa erantsiz, esaterako), perpaus okerrak sortzen dira:\n* Bart euria eginez gero, ez gara mendira joango.\nAditz jokatuarekin, ordea, ez dago arazorik adiera burutuak emateko:\nBart euria egin badu, ez gara mendira joango.\nZu garaiz etorri bazara, kafea hartzera joango gara.\nHizketan ari garen unean hasita dauden egoera eta gertakarien inguruko aspektu-balioa da zuzena ez dena. Hauek, esaterako, ezin dira -TUZ GERO erabiliz eman:\nHala ere, bi interpretazio horiek (egoera/gertakari burutuak eta hizketan ari garen unean hasitak) zuzenak ez badira ere, baldintza-perpaus jokatuek ez dirudi benetako hipotesirik agertzen dutenik: edo aurretik proposizio horien egiazkotasuna ezaguna dugu eta horregatik inferentzia modukoak adierazteko erabiltzen dira; edo baldintza ez da protasiak adierazten duena, protasiak dioena egia izatea baizik, eta egia bada, adierazi nahi da ondore perpausa badagokiola protasi horri. “Bart euria egin duela egia gertatzen bada” edo “azterketa amaitu duzula egia gertatzen bada”, era horretan, mendeko proposizioak dioena burutua edo hasia izan arren, hipotesia bera geroan jartzen dugu aditz jokatuekin ere.\nBestalde, horrelako interpretazioek eragiten duten inferentzia moduko erabilera dela eta, -TUZ GERO markaren bidez ezin dira eman zenbait erabilera:\nInferentzia horiek baieztapenak adierazten dituzte baina -tuz gero formaren bidez balio hipotetikoagoa ematen denez, ez da adiera berbera azaltzen. Azkenik, geroaldiko baldintza-perpausetan, aditz jokatuekin BA- aditz-aurrizkia izan arren, geroaldiko aspektu-marka zutenak ez ditugu baldintzazkoen artean aztertu, helburuzkoen artean baizik, balio horretatik gertuago daudelako. -TUZ GERO formarekin, ordea, ezin da halakorik adierazi:\nBaldintza irrealaz ari garenean, baldintza-perpaus jokatuetan alegialdiko aditza daramaten adibideak biltzen dira. Horrelakoetan hiztunak adierazten du ez dagoela aukera handirik baldintza-perpausean esaten dena gertatzeko, edo iraganeko baldintza bada ez dela gauzatu (kontrafaktuala):\nAzterketa orduz kanpo amaituko banu, ez lidakete ontzat emango.\nAzterketa orduz kanpo amaitu banu, ez zidaten ontzat emango. (kontrafaktuala)\n-TUZ GERO marka baldintza erreala adierazteko erabiltzen da gehienetan baina baldintza irreala adierazten duten adibideak ere badaude. Halakoen bidez, hizketan gauden unean hastekoak diren egoerak adierazten dira gehienetan, baina baita hasita egon arren burutuak ez diren egoerak eta gertakari segidak ere:\nBihar lanetik goiz irtenez gero, zinemara joan ahal izango ginateke. (hasteko dagoen egoera) Indar handiagoa izanez gero, oraintxe bertan egingo nuke lasterketa hori. (egoera burutugabea)\nAsteburuetan jai izanez gero, lagunekin egoteko aukera izango nuke. (gertakari segida)\nBurututa dauden gertakariei buruzko baldintza adierazten duten adibideak ere badaude, kontrafaktualak, alegia. Bete ezin diren baldintzak:\nNik ere gurasoei kaso egin eta gazterik hasiz gero lanean, daukadana baino diru gehiago izango nuen orain.\nHark esandakoa entzunez gero, zuk ere sinetsiko zenuen gaixoa sendatuko zuela.\nPartizipioari EZIK erantsita, ezezko mendeko perpausak osatzen dira mendebaldeko hizkeretan, eta gehienetan baldintza balioa izaten dute:\nAtariko probetan saiatu ezik, ez dugu gaindituko azken azterketa.\nHaserraldietan hitzak ondo neurtu ezik, nahigabe ere min eman daiteke.\nEguraldia hobetu ezik, ezingo gara hondartzara joan.\nAdibide horiek honela emango genituzke aditz jokatua erabiliz: saiatzen ez bagara, neurtzen ez baditugu, hobetzen ez bada…\nAdierari dagokionez, -TU EZIK duten perpausetan baldintza erreala, irreala eta salbuespena adieraz litezke:\nZigortu ezik, ikasleek ez dute zuzen jokatzen ikasiko. (erreala, zigortzen ez badira)\nBertso-saioa irabazi ezik, oso zail izango genuke finalera pasatzea. (irreala, irabaziko ez bagenu)\nEgunero joaten naiz lanera, larunbatetan izan ezik. (salbuespena, larunbatetan ez beste egun guztietan)\n-TU EZIK moldearekin baldintza erreala adierazten dugunean, aspektu-balioei dagokienez -TUZ GERO moldearekin bezala, gehienetan hasi gabe dauden gertakariak aipatzen ditugu, edo balio generikoa dutenak, hau da, denbora zehatzik gabeak:\nGehiago ikasi ezik, ez duzu azterketa gaindituko. (hasi gabeko gertakaria)\nEguzkia irten ezik, zuhaitzak ez dira loratzen. (generikoa)\n-TU EZIK ezin da erabili gertakari burutuak adierazteko, hasitako gertakariak baldintza modura emateko edo geroaldiko aspektu-marka duten baldintzazkoen ordain gisa:\nElurrak bidea zuritu ez badu, oinez joango gara aterpetxeraino. (#Elurrak bidea zuritu ezik, oinez joango gara aterpetxeraino) (gertakari burutua)\nOrain nekatuta ez bazaude, goazen korrika egitera. (#Orain nekatuta egon ezik, goazen korrika egitera) (hasitako gertakaria)\nLandarea hilko ez bazaizu, ur gehiago bota beharko diozu. (#Landarea hil ezik, ur gehiago bota beharko diozu) (geroaldiko baldintza)\n-TU EZIK moldeak baldintza irrealaren adiera duenean, ohiko aukera guztiak aurkituko ditugu ondore perpauseko aditzean:\nOso eguraldi ona egin ezik, ez gara joango hondartzara asteburuan.\nHerri hartan, gauza guztiak alkateak agindu bezala egin ezik, iskanbila sortzen zen udal bileretan.\n-TUZ GERO moldearekin bezala, -TU EZIK moldearekin ere aspektu-balio hauek adieraz litezke:\nAsko ikasi ezik, ez nuen azterketa gaindituko. (ekintza burutua)\nLiburua idazten garaiz hasi ezik, ez duzu urte honetan amaituko. (ekintza hasi gabea)\nAstegunetan goiz oheratu ezik, goizetan asko kostatzen da jaikitzea. (ekintza errepikatua)\nUrik edan ezik, hil egingo ginateke. (generikoa)\nEZIK partikula izan aditzaren ondoren agertzen da askotan, aurretik sintagma bakar bat duela, eta perpaus nagusian esandakoaren salbuespena adierazteko. Zenbaitetan IZAN isilean uzten da baina gehienetan IZAN EZIK osorik ageri da eta horixe aukeratu da euskara baturako ere. Halakoetan, perpaus nagusia ezezkoa izaten da askotan, eta kuantifikazioa adierazten duen elementuren bat egoten da (inor, ezer, guzti, beste, oro, dena…):\nMendian gora gindoazela ez zen ezer entzuten, ardien txintxarri hotsa izan ezik.\nEgun jakin batzuetan izan ezik, Pello ez zen ia inoiz elizara joaten.\nMaddi izan ezik, gainerako haurrak ez ziren konturatu Errege magoak herriko zenbait gizon zirela.\nIZAN EZIK formaren ezkerrean doan sintagmak dagokion atzizkia hartu ohi du. Salbuespena ergatiboarekin egiten da batzuetan, IZAN EZIK formaren aurreko sintagma absolutiboan egoten baita, ondokoa ergatiboan joan arren.\nEkitaldian denek egin zuten oihu pozez, zu izan ezik.\nBestalde, Euskaltzaindiak Izen Sintagma + IZAN EZIK forma osoa onartu du euskara baturako, eta beraz ez du ontzat ematen EZIK forma soilik. Ikus Euskaltzaindiaren 16. araua.\n*Zuk ezik gainerako denek erosi dituzte gaur gaztainak.\nZuk izan ezik gainerako denek erosi dituzte gaur gaztainak.\nPartizipioari EZEAN erantsita ere ezezko baldintza-perpausak osatzen dira, baina egitura honek aurrekoek biano tradizio laburragoa du:\nGaraiz esnatu ezean, zaila da goiza ondo aprobetxatzea.\nSokatiran, denok batera tira egin ezean, zaila da arerioei irabaztea.\nAdibide horiek aditz jokatua erabiliz eman litezke:\nGaraiz esnatzen ez bagara, zaila da goiza ondo aprobetxatzea.\nSokatiran, denok batera tira egiten ez badugu, zaila da arerioei irabaztea.\nAdierari dagokionez, -TU EZEAN forma duten perpausek baldintza irreala eta erreala biak adieraz ditzakete, eta ondore perpauseko aditzerako ohiko aukerak dituzte:\nPraileaitzeko aztarnak geologoek ikertu eta zaindu ezean, desagertu egingo ziren. (irreala)\nKoadrilako bazkarietan ondo pasa genezake guztiok elkarrekin, neurriz edan eta gehiegi aztoratu ezean. (erreala)\nGeure buruarekin bakeak egin ezean, ez gara inoiz zoriontsu izango. (erreala)\nAdiera erreala duten adibideetan hasi gabe dauden gertakariak edo generikoak, denboran kokapen zehatzik ez dutenak, aipatzen dira gehienetan:\nLotsa kendu ezean, ez zara antzezle ona izango. (hasi gabe)\nUreztatu ezean, landareak hil egiten dira. (generikoa)\n-TU EZEAN, ordea, ezin da erabili gertakari burutuak dituzten baldintza-perpausak adierazteko, ezta hasita dauden gertakariak baldintza modura edo geroaldiko aspektu-marken ordain modura ere:\nAutobideak elurtuta ez badaude, autoz eta autobidez joango gara. (#Autobideak elurtuta egon ezean, autoz autoz eta autobidez joango gara).\nUne honetan zereginik ez badaukazu, zatoz etxera eta hemen afalduko dugu. (#Une honetan zereginik eduki ezean, zatoz etxera eta hemen afalduko dugu).\nEgongelako lurra hondatuko ez bada, itoginak konpondu beharko ditugu. (#Egongelako lurra hondatu ezean, itoginak konpondu beharko ditugu).\n-TU EZIK menderagailuarekin bezala, -TU EZEAN duten perpausekin ere salbuespena adierazten da, izan aditzari erantsita.\nMargarita txiki horiek izan ezean, nik ez det beste lorerik ezagutzen.\nArazoei aurre egiten ez badiezu, ez duzu ezer lortuko, tristezia eta zoritxarra izan ezean.\nPartitiboan doan osagai bakar batekin ere sarri joaten da, eta halakoetan izan aditzik gabe ere ager daiteke. Gabezia bat adierazteko erabiltzen da askotan, baldintzazko edo moduzko modura:\nBesterik ezean, platano hau jango dut.\nNik Alpeetara joan nahi nuke oporretan, baina hoberik ezean, Aizkorrira igota konformatuko naiz.\nLagunek beste planik egiteko deitu ezean, gaur gauean zinemara joango naiz.\nAditz-izenarekin osatutako -TZEKO formari inesiboko marka eransten zaio (mugagabeko -TA morfemarekin), isilean izen bat balego bezala, eta zirkunstantziaren bat adierazten da. Balio batean baino gehiagotan ager daitezke: helburuzkoak, baldintzazkoak, moduzkoak…\nAdibide horiek ezin dira -TUZ GERO markarekin eman, ezta ezezkoak -TU EZIK edo -TU EZEAN markaren bidez ere. -TZEKOTAN daramaten perpausen balioa ez dator guztiz bat horienarekin. Hipotesi kutsua du nolabait eta beraz, ezin dira burututako egoerak azaldu, ezta unean gertatzen ari direnak, errepikapena adierazten dutenak edo generikoak (nagusiaren eta mendekoaren arteko aldiberekotasuna adierazten dutenak) ere.\nIbaiak gainezka egin badu, ez gara etxetik aterako. (#Ibaiak gainezka egitekotan, ez gara etxetik aterako.)\nEgiten ari garen ariketa hau ondo ikasten baduzu, gero zuk zeuk bakarrik egin ahal izango duzu etxean. (#Egiten ari garen ariketa hau ondo ikastekotan, gero zuk zeuk bakarrik egin ahal izango duzu etxean.)\nKorrika egunero entrenatzen bada, azkenean nahi duen marka egitea lortuko du. (#Korrika egunero entrenatzekotan, azkenean nahi duen marka lortuko du.)\nBero asko egiten duenean, loreak zimeldu egiten dira (#Bero asko egitekotan, loreak zimeldu egiten dira.)\nBihar zure alderdikoek gure proposamena onartuko balute, guztion artean batasun handiagoa lortuko genuke herrian. (#Bihar zure alderdikoek gure proposamena onartzekotan, guztion artean batasun handiagoa lortuko genuke herrian.)\n-TZEKOTAN daraman perpausean aipatzen dena ez da ondore perpausa baino lehenago gertatzen edo ez da ondore perpausa zuzenean eragiten duen kausa. Horregatik, honelako perpausak ez dira zuzenak:\n*Etxean zerbait apurtzekotan, jabeari esatea komeni da.\nAdibidea pixka bat aldatuta, ordea, perpaus zuzenak osa litezke:\nEtxean zerbait egitekotan, jabeari esatea komeni da.\nAzken adibide horretan, baldintzazko perpausean borondatea adierazten da eta helburu kutsua ere badu: etxean lanen bat egin aurretik, etxean lanen bat egin ahal izateko, aurretik zer egitea komeni den azaltzen da. Horrenbestez, -TZEKOTAN perpausek -TUZ GERO perpausek baino erabilera-esparru murritzagoa dute. Hauek dira -TZEKOTAN perpausek izan ohi dituzten balioak: helburuzkoa, etorkizuneko baldintza, etorkizuneko zirkunstantzia, errepikapena, hizpidea emateko, IZATEKOTAN, -TZEKOTAN ERE, eta -TUZ GERO-ren baliokidea.\nHorrelakoak helburuzkoen atalean jaso ditugu, baina ondorengo hauek gertuago daude baldintzazko perpausetatik:\nBi adibide horiek BA-rekin ere eman litezke: ama izango bazara, bakerik izango baduzu… Hala ere, perpaus jokatuen atalean helburuzkoen artean jaso ditugu halakoak, eta sarri ondore perpausean behar, nahi, nahitaez… agertzen dela aipatu dugu. Izan ere, baldintza perpausetan, mendeko perpausak kausa bat adierazten du askotan, eta horrek ondorio bat eragiten du, ondore perpausean agertzen dena: p→q. Goiko adibideetan, ordea, egoera edo gertakari bat hipotesi gisa aurkezten da (p) eta gertakari hori bete ahal izateko, nahitaezkoa da perpaus nagusian aipatzen dena betetzea (q): p gertatzeko nahitaezkoa da q gertatzea. Horrenbestez, ama izateko, erabat seguru egon behar dugula esaten da lehen adibidean. Bigarrengoan berriz, bakea lortzeko, alderdi guztiek ados jarri behar dutela nahitaez.\nBeraz, helburuzkoen artean bereizi egiten dira bi adibide-multzo horiek: -TZEKOTAN daramaten perpausetan, mendeko azaltzen den helburua lortzeko, perpaus nagusian jartzen dena egiten da, eta askotan borondatea ere adierazten du; bigarren multzoko perpausetan, ordea, helburua lortzeko ezinbestekoa da perpaus nagusian adierazten dena egitea, erlazioa estuagoa da.\nPerpaus nagusiaren eta mendekoaren arteko erlazio hori dela eta, bigarren multzoko adibideak baldintzazko eta helburuzko perpausen mugan daude. -TZEKOTAN marka duten asko izaten dira halakoak, eta ezin dira -TUZ GERO markaren bidez eman: Txakurra gosez ez hiltzekotan, bi egunetik behin eman behar diozu gutxienez jatekoa.\nBeste perpaus batzuetan, hipotesia edo baldintza urrundu egiten da, etorkizunean jarriz. Aurreko atalekoen antza dute baina nahitaezkotasunak ez du horrenbeste indar: X gauzatu/gertatu behar bada… edo -tzeko asmo/behar/nahi/baldintza adierazten dela dirudi, eta hauek ere ezin dira -TUZ GERO formaren bidez eman:\nGaztetxea gazteen esku gelditzekoa bada, onena norekin hitz egitea den azaltzen da lehenengo adibidean; bigarrengoan, berriz, ez zegoela Txikon baino hoberik inguruan base-jauziaz euskaraz hitz egiteko.\nAdibide hauetan ere etorkizuneko baldintza adierazten da:\nEkintza nagusia betetzeko, geroan bete beharreko baldintza bat jartzen da, baina ez dago baldintzaren eta perpaus nagusiaren arteko lotura logikorik. Lotura ez da bi perpausen esanahiaren bidez egiten, hiztuna da baldintza ezartzen duena. Are gehiago, baldintzazko perpausean ez da kausa adierazten, zirkunstantzia murriztaile bat baizik. Zirkunstantzia hori betetzen bada, perpaus nagusian adierazitakoa beteko da. Ordenari dagokionez ere, baldintzazkoa perpaus nagusiaren ondoren joaten da askotan (baina juntagailua ere jar liteke tartean), hiztunaren eranskin modura, mintzagai-izaera argirik gabe:\nZenbaitetan aditza errepikatu egiten da perpaus nagusian eta mendekoan: baldintza nagusi bat azaltzen da mendeko -TZEKOTAN perpausean, ondore perpauseko galdegaia bideratzeko (kuantifikazioa ere sarri jasotzen da). Ondoren, perpaus nagusian, ondore perpausean, baldintza hori betetzeko esparrua murrizten eta zehazten da. Zehaztasunak edo zuzenketak egiteko ere erabiltzen dira.\n-TZEKOTAN perpausetan hizpidea emateko erabiltzen diren perpausak ere badaude: halakoetan aipatzen den baldintza ez dago proposizioaren edukiari lotuta, proposizio hori enuntziatzeko arrazoi gisa ematen da, enuntziatzeari bide ematen dion baldintza da:\nBaldintza perpausen sarrerak esan dugu ERE lokailua eranstean kontzesio balioa hartzen dutela perpausek. -TZEKOTAN atzizkiarekin, ordea, baldintza adiera da ohikoena:\n-TUZ GERO moldearen baliokidea\nBi perpaus horiek eman litezke -TUZ GERO erabiliz: nahi izanez gero, etorriz gero… Halakoetan askotan erabiltzen dira nahi izan eta behar izan bezalakoak eta ez da egoten loturarik denbora deiktikoarekin. Oro har, -TZEKOTAN erabiltzen denean, hipotesia urrundu egiten da.\n-TZEKOTAN Hegoaldean erabiltzen da batez ere; -TZEKOTZ (-TZEKOZ), berriz, Iparraldean. Baldintzazko adibide ugari daude:\nIgandeko lasterketaren ibilbidean aldaketarik egitekotz, partaide guztiei aurrez eman behar zaie abisu.\nZuberoako dantzak behar bezala dantzatzekotz, edalontzia bete ardo jarri beharko duzue lurrean.\nPerpaus horiek mendeko perpaus jokatuarekin emango bagenitu, honela joango lirateke: aldaketaren bat egingo bazenu, dantzak behar bezala dantzatu nahi badituzue…\nErabilerari dagokionez, -TZEKOTAN formarekin bezala, -TZEKOTZ formarekin etorkizunari begira dauden baldintzak adierazten dira gehienetan. Baldintza urrunduz bezala, modalizazio kutsuarekin:\nOrain arte bezala jarraitzekotz, utzi egingo dut eskalada-taldea.\nOrain ikasitakoak gero ahaztekotz, ez du merezi asko saiatzea.\nOrain arte bezala jarraitu behar badugu, orain ikastikoak gero ahaztuko baditugu… Adibide guztietan mendeko perpauseko baldintza etorkizunean jartzen da, edo asmoa/nahia/beharra/kasua ulertu behar da.\nBestalde, adibide askotan aditzaren nolabaiteko errepikapena edo korrelazioa ere agertzen da:\nInon partidarik jokatzekotz, etxean jokatuko nuke gusturen.\nAdibide horretan jokatu aditza bitan agertzen da: mendeko perpausean eta perpaus nagusian. Eta mendeko perpausean azaldutako baldintza orokorra betetzeko esparrua ondore perpausean zehazten da.\n-TZEKOTAN formarekin bezala, izan aditzari lotuta, beste elementurik gabe, IZATEKOTZ forma perpaus osoa modalizatzeko erabil daiteke:\nEzerk ez zuen Markel haserretzen; izatekotz, bere lagun min bati min egiteak amorratzen zuen.\nERE lokailua erantsita, baldintzazko adiera hartzen du -TZEKOZ formak:\nZuk sartu duzu hanka esan duzuna esanez, beraz, haserrekotz ere, zeure buruarekin haserretu behar duzu.\n-TZEKOTZ eta -TZEKOTAN moldeek antzeko erabilera dute. Hala ere, Lafittek ezberdintasun bat aipatu zuen: -TZEKOTZ formarekin ez da etorkizuneko zirkunstantziarik ematen, eta Iparraldeko autoreek -TZEKOTAN erabiltzen dutela adiera horretarako ere:\nZuk pagatzekotan hartuko dut baso bat ardo.\nTradizioan ez daude adibide asko forma honekin. Aditz-izenaren gainean eraikia denez, -TZEKOTAN/-TZEKOTZ menderagailua dutenen pareko erabilera dute:\nArgi zegoen inork lasterketa irabaztea lortzez gero, Iñigok lortuko zuela.\nBihar goizean elurretara joatez gero, gaur gauean dena prest utzi behar dugu.\nFormari dagokionez, -TZE EZKERO eta -TZE EZKEROZ dira erabilienak. Hala ere, -TZE EZKEROTAN eta -TZERA EZKERO ere erabiltzen dira:\nEzkontzarako ideia gehiago nahi izate ezkero, sartu modan dauden blogetan.\nIzen euskaldunagoak nahi izate ezkero, begiratu Euskaltzaindiaren Ponte izendegia.\nAditz-izenari adlatiboko marka erantsiz perpaus osagarriak eratzen dira normalean, baina baldintzazko perpausak ere osa daitezke. Forma honek bi aldaera ditu: -TZERA hegoaldean eta -TZERAT iparraldean. Baldintzazko adiera dutenean, tartean pausa bat izaten dute:\nLehenengo adibidean letra etzanez dagoena perpaus osagarria da; bigarrengoan, aldiz, baldintza balioa du: laguntza behar zuela jakin izan balu. Hala ere, bide hau ez da asko erabiltzen baldintzazkoak sortzeko. Egoera-aditz batzuekin azaltzen da bereziki: izan, jakin, egon…\nAdibide gehienek aspektu burutuaren balioa dute, eta iraganera begira daude. Gertatu ez zen baldintza bat ematen da -TZERA(T) perpausen bidez. Batzuetan, burututasuna nabarmentzeko, jakin aditzaren ondoren izan eransten da, goiko hirugarren adibidean bezala: jakin izatera. Hala ere, badira etorkizunera begira dauden adibideak ere:\nPartizipio burutuari -ENEAN erantsiz baldintzazko perpausak lor daitezke. Hala ere, ez da oso ohikoa. izan aditzarekin agetzen da gehienetan, izatekotan esapidearen balioarekin:\nInor izanenean, harri-jasotzaile hori izango zen herri kiroletako apustu gehienen jomuga.\nBaldintza indartzeko, ERE lokailua ere eransten zaio batzuetan:\nEtxera inor etorrienean ere, komeni da oinarrizko zenbait jaki izatea.\nEuria eginenean ere, hartu aterkia.\nAdiera hau dute horiek: etxera inor etortzen bada, euria egiten badu, badaezpada ere…\nOrain arteko moldeak aditz-partizipioaren eta aditz-izenaren gainean eraikitakoak ziren. Beste honek, ordea, aditzoina du oinarri:\nSoldaduek lubakian babestu zituzten haurrak, gauean zernahi gerta ere.\nZer hel ere, han dauka bere poltsa, txukun-txukun prestatuta.\nEsapide egina da, gertakizun-aditzekin erabiltzen da eta orobatasunaz gain, badaezpadakotasuna ere adierazten du:\nZer gerta ere, prest egon behar dugu.\nlanaren aipamena nola egin...Euskara Institutua, EHU, "Baldintza perpaus jokatugabe motak", Sareko Euskal Gramatika (SEG), www.ehu.es/segISBN: 978-84-693-9891-3


Samurai handia - Deia\njosu torre 10.03.2020 | 02:16\ndUELA hamar bat urte Zigortzaileak liburua eta filmaren aitzakiaz ezagutu nuen Arantza Ibarra ondarrutar ekintzailea; kalifikatibo hau eta ez besterik merezi duelako, aurtengo Zinegoan, arrakastaz editatu eta estreinatu duen Mi pequeño gran samurai-ren egile eta zuzendariak. Euskal kulturaren ekintzalea diot 2.006.ean jadanik Basotxo sailean liburuxkak editatzen hasi zelako, besteak beste, eta 2016.rarte haur literaturako hainbat lan. Arestian aipatu dudan Zigortzaileak filmak egin zuen, dena den, hain zaila den zeluloidearen munduan ikusgai edo ikusgarri. 2010. urtean saio bat eman zioten Donostiako Zinemaldian eta, horrez gain, urte berean Gijón eta Cuencako festibaletan ere aurkeztu zuten. Urtebete geroago Bangladesh eta Pragan aurkeztua eta saritua izan zen eta 2011. horretan Argentina eta Espainian pantailaratzeko gaztelerazko bertsioa egin zuen Los castigadores izenburuaz.\nArrakastaz harago, ondarrutar gazteak filma horretan jorratzen duen gaiak liluratu ninduen batipat, oraindik bizirik dirauen bulling arazo larrian oinarriturik, Arantzak eskola hartan taldetxo bat antolatzen duelako erasotzaileak zigortzeko eta drama latzari une batzuetan izkin eginez, filma alai bezain garratz eta salatzailea osatuz. Hura ezagutuz gain, lan hau ikusirik ohartu nintzen Ibarraren joera eta jarrerarekin, erabat gizarteko gutxietsien aldekoa zela, hain zuzen. Hortik lilura.\nAurtengo Zinegoan publikoaren sari berezia merezi izan duen Mi pequeño gran samurai ere ildo beretik doa. Tamalezko oso ezaguna egin zen Ekai Lersundi Ondarruko gazteak bere buruaz beste egin zuela, bere transformatzeko terapiarako behar zuen ordezkatze hormonalerako botikak ukatzen edo atzeratzen zizkiotelako behin eta berriz. Bere buruaren, soinaren, bihotzaren eta arimaren nahia betetzeko ezin izan zuen gehiago itxaron. Omenaldi ederra Arantza Ibarrak egin diona, beronen hitzetan: "Filmak lagun bakar bati laguntzeko balio balu, lanak merezi duela pentsatuko dut" Esaldi honetan ere bada burua, bihotza eta arima. Bejon deizula Arantza!


Medikuntza pertsonalizatzeko teknologiak - Elhuyar Aldizkaria\nHasiera » Gai librean » Medikuntza pertsonalizatzeko teknologiak\nMedikuntza pertsonalizatzeko teknologiak\nUrte askotako ezagutza medikoari teknologia eta tresna berriak batzea aukera ematen ari da gero eta doitasun handiagoko medikuntza egiteko, medikuntza pertsonalizatuago bat. Horretan dabiltza BRTA aliantzako zenbait ikerketa-zentro. Izan ere, diziplina anitzen arteko elkarlana ezinbestekoa da medikuntza pertsonalizaturako.\n“Doitasunezko medikuntza egiteko, lehenengo pausoa da zer garen jakitea”, dio Jesús Jiménez Barberok, CIC Bioguneko zuzendariak. “Gene-multzo bat gara, baina gure ohiturek eta ingurumenak eragina dute gure mekanismo biokimikoetan. Beraz, gure osagai genetikoen, bizimoduaren eta ingurumenaren batura gara. Eta informazio hori guztia lortzen saiatu behar dugu”.\nIldo horretan, CIC Biogunen asmo handiko proiektu bat dute, EAEko 10.000 pertsonaren informazio ahalik eta osatuena jasotzeko. Emaileen serum- eta gernu-laginetatik abiatuta, hainbat azterketa egiten dituzte: geneak, proteinak, eta, bereziki, metaboloma, metabolismoaren ondorioz sortzen diren molekula txikien, metabolitoen, multzoa. CIC Biogunen erresonantzia magnetiko nuklear bidez aztertzen dute. Horrelako azterketak egiteko gaitasuna duen munduko laborategi gutxietako bat dute bertan.\nMaila molekular horretan nolakoak garen jakin nahi dute, jakin ahal izateko nola eragiten duten gure metabolismoan bizi-ohiturek, dietak, gaixotasunek, botikek eta abarrek. Baita gaixotasunak aurreikusteko ere: “Aurreikuspen-ahalmen handia lor dezakegu gai bagara detektatzeko molekula jakin batzuk, adierazten dutenak zerbait ez dabilela ondo; biomarkatzaileak, alegia”, azaldu du Jiménezek. CIC Biogunen biomarkatzaileak bilatzen ari dira hainbat gaixotasunen diagnostiko eta pronostikorako; adibidez, sindrome metabolikorako, COVID-19rako eta hainbat minbizitarako.\nJesús Jiménez Barbero. CIC Bioguneko zuzendaria.\n“Genoma azter daiteke, proteinak, metabolitoak, mikrobioma eta abar. Eta horrek guztiak datuak eta datuak sortzen ditu”, azaldu du Jiménezek. “Datu horiek guztiak jasotzeko eta ordenatzeko gai izan behar dugu. Horretarako, informatika eta adimen artifiziala ezinbestekoak dira, jasotako datuetatik nahi dugun informazioa lortzeko”.\nVicomtech-en adituak dira teknologia digitaletan, eta datu-multzo handiak kudeatzeko teknologietan. Medikuntzako datuak aztertzen dituzte, eta adimen artifiziala erabiltzen dute datu horietatik ikasteko. Irudi medikoen prozesamendua da haien espezialitateetako bat. Adimen artifiziala aplikatuz gaixotasunen diagnosian eta tratamenduan laguntzen ari dira medikuei; besteak beste, bularreko minbiziarekin.\nTecnalian, berriz, diagnostiko-plataformak garatzen ari dira, bai in vitro diagnosirako, bai in vivo diagnosirako. Lehenengo kasuan, esaterako, lab on a chip gisako gailuak lantzen ari dira. Gailu eramangarriak dira, lekuan bertan diagnostikoa egiteko balio dutenak. “Guztiok ezagutzen ditugu haurdunaldi-testak edo glukosa-testak, baina badaude biomarkatzaile mordo bat horrelako gailuetara eraman ez direnak”, azaldu du Nerea Briz Iceta doktoreak, Tecnaliako Biomaterialen Taldeko zuzendariak. Laborategi batean egiten den entsegu bioanalitiko osoa txip batean sartzen dute. “Hainbat gaixotasun etxean monitorizatzeko balio dezakete, edo medikuaren kontsultan diagnostikoak erraz eta azkar egiteko, laginak laborategira eraman beharrik gabe”.\nBestalde, laborategietarako diagnosi-tresnak ere sortzen dituzte. “Kultibo-plaka aurreratuak egiten ditugu, elektroestimulazioa eta abar sartuta, zelulak laborategian haztean gorputzeko kondizioetara gehiago hurbiltzeko”, dio Brizek. “Laborategiko diagnosi pertsonalizatuagoak lortu nahi ditugu. Adibidez, botika bat hartu behar baduzu, lehenago laborategian probatu ahal izatea zer botika den egokiena zuretzat”.\nNerea Briz Iceta. Tecnaliako Biomaterialen Taldeko zuzendaria.\nIn vivo diagnosiari dagokionez, berriz, larruazala aztertzen duten gailuak garatzen ari dira. “Iontoforesi bidez, interesatzen zaizkigun analitoak aztertzen ditugu”, azaldu du Brizek. Esaterako, litioa hartu behar duten pertsonetan litio-maila monitoritzeko gailu bat garatu dute, EVERIS-NTT Group-ekin, Osakidetzarekin eta BIOEFekin lankidetzan. Larrialdi-zerbitzuetako pertsonetan nekea eta estresa neurtzeko ere ari dira aplikatzen teknologia hori. “Sodioa eta laktatoa neurtzen ditugu, adibidez, eta, horrela, lekuan eta momentuan jakin dezakegu suhiltzaile bat, esaterako, nola dagoen”.\nHorrelako plataformak garatzeko diziplina anitzen beharra azpimarratzen du Brizek: “Biomedikuntzako eta biokimikako ezagutza behar da, entsegu bioanalitikoak, materialen ingeniaritza, mikrofabrikazio-teknikak, ingeniaritza elektronikoa, dispositiboen garapena… Etengabe lankidetzan ari gara BRTAko beste kideekin, EHUrekin eta inguruko beste hainbat zentro eta enpresarekin. Oso argi dugu denon arteko lankidetza ezinbestekoa dela”.\n“Zalantzarik gabe, medikuntzaren etorkizuna medikuntza pertsonalizatua da —dio Jiménezek—, dena biltzen baitu: orain arte lortutako ezagutza guztiari gehitzen dizkio tresna eta teknologia berriak”. Eta aurreikusteko gaitasuna azpimarratzen du. “Eraginkortasunez aurreikusteko gai bagara osasungintza-gastua murriztu ahal izango da, eta gizarte hobe bat izango dugu. Bat dator Briz ere: “Argi eta garbi, hau da medikuntzaren etorkizuna, eta hemen bide onetik goaz, arrakasta izateko osagaiak ditugu”.


Igartzako Mendi Duatloia larunbatean jokatuko dute - Goierriko Hitza : Goierriko Hitza\nMartxan da Euskal Herriko Mendi Duatloi Zirkuitoa eta bigarren proba puntuagarria Beasainen jokatuko da larunbatean: VII. Igartzako Mendi Duatloia. Igartza auzoan, Florenzio Axpe kalean izango da irteera, 16:00etan. Ohi bezala, hiru sektoretan banatuko da proba: lehenengo, kirolariek korrika egin beharko dute, 6 kilometro; jarraian, txirrindua hartu eta 13,7 kilometro osatu beharko dituzte auzoko bideetan barrena; eta amaitzeko, txirrindua utzi eta 3 kilometro egin beharko dituzte korrika.\nAzken urteetan bezala, bikoteka ere har daiteke parte: batek korrika eta besteak txirrinduan. Ibilbidean hainbat aldaketa egin dituzte aurten eta ibilbide berria ezagutzeko, gaur, 18:30ean, hitzordua jarri dute Antzizar Kiroldegiko sarreran. Antolatzaileen esanetan, «korrika gabiltzan bitartean txirrinduak uzteko lekua izango da».\nLarunbateko probarako izena eman nahi dutenek www.kirolprobak.com dute aukera. 18:30ean egingo da sari banaketa ekitaldia eta ondoren, luntxa izango da parte hartzaile guztientzat.\nGoierrin beste bi proba\nEuskal Herriko Mendi Duatloi Zirkuituaren barruan, guztira hamar proba jokatuko dira azaroaren 23ra bitartean. Igartzako lasterketaz gain, Goierrin beste bi proba ere jokatuko dira: batetik, irailaren 28an, Zegaman, Zegama-Aizkorri mendi duatloia; eta bestetik, urriaren 5ean, Arriarango proba. Azken proba horretan gainera, Euskal Herriko txapelketa jokatuko da. Urriaren 12an Ibarran elkartuko dira kirolariak, urriaren 19an Amasan, urriaren 26an Zeanurin, azaroaren 9an Usansolon, azaroaren 17an Aramaion eta azaroaren 23an Adunan.\nIrailaren 28ko Zegama-Aizkorri proba 15:30ean hasiko da: mendi bizikletan 10,3 kilometro, korrika 6 kilometro eta mendiko bizikletan beste 10,3 kilometro osatu beharko dituzte parte hartzaileek. Izen-ematea irekita dago, kirolprobak.com atarian.


Lanbide heziketan euskararen eskaintza urria salatu dute LABek, STEILASek eta ELAk - Nafarroa - euskalerriairratia.eus\nLanbide heziketan euskararen eskaintza urria salatu dute LABek, STEILASek eta ELAk\nEuskalerria Irratia 2021-11-23 14:03\nSoilik goi mailako 6 ziklo eskeintzen dira euskaraz Nafarroan, horietako 4 Iruñean. Zonalde euskaldunean ia ez dago lanbide hezkutnza aukerarik eta sindikatuek salatu dutenez, egoerak okerrerat eginen du Nafarroako Gobernuak planteatutako murrizketen ondorioz.\nLAB, STEILAS eta ELA sindikatuek urteak daramatzate salatzen ikasle euskaldunek ez dutela ia aukerarik Goi Mailako Heziketa Zikloetan ikasketak euskaraz egiteko; izan ere, gaur egun, goi-mailako sei Heziketa Ziklo baino ez dira eskaintzen euskaraz Nafarroa osoan, horietako lau Iruñean. Esanguratsua da Sakanan, eremu euskaldunean, euskarazko goi mailako heziketa zikloen eskaintzarik ez izatea. Euskarazko zikloren bat ematen den ikastetxeetan behar hau ez baita ia plantilla organikoan aurreikusten. Adibidez, Erdi Mailako euskarazko zikloren bat ematen den Iruñeko ikastetxeetan (Nekazaritza eta Basogintza II, Maria Ana Sanz II, San Juan-Donibane II eta Bideko Ama Birjina IIP), ez da euskarazko langile-premiarik jasotzen. Horrek esan nahi du zikloak desagertu egin daitezkeela edo Iruñetik kanpora mugi daitezkeela, Nekazaritza eta Basozaintzako Ikastetxetik jakinarazi zuten bezala.\nMartxoaren 9an, Maria Txibite Nafarroako presidentak Altsasura egindako bisitan iragarri zuen Sakana LHko ikastetxeak ez zuela hezkuntza eskaintza galduko. Irakasleen, ikasleen, Sakanako Garapen Agentziaren, sindikatuen, Mankomunitatearen, Altsasuko Udalaren eta Sakanako beste talde batzuen mobilizazioen ostean etorri zen baieztapena izan zen hau. Izan ere zentroan euskarazko formakuntzaren jarraikortasunaren inguruko kezka zabalduta zegoen, are gehiago mendiko, mendi erdiko eta eskaladako LHko zikloen eskaintza ikastetxetik kentzeko aukera zegoela informatu zitzaienetik. Txibitek gaineratu zuen ez zegoela inolako erabakirik, ez behin-behinekorik ez behin betikorik, agertzen ari ziren kezkak ziurtatzeko. Baina hori sinestea zaila da Hezkuntza Departamentuarekin lotutako hainbat pertsonek Sakana LH IIPko langileei ahoz egindako adierazpen batzuen ondoren. Zein izan da sindikatuen harridura Lekualdatze-Lehiaketarako plantilla organikoaren aurreikuspenean Sakana LH IIP ikastetxerako irakasle euskaldunen beharrei buruzko irizpide-aldaketa nabaria ikusi dutenean. Aurreko plantilla organikoan euskarazko lanpostu hutsak betetzeko beharra antzeman zen eta %75etik gorako ikasle euskaldunen beharrak betez. Azken urteetan, Ikastetxeko Zuzendaritza taldeak eskatu du lekualdatze-lehiaketaren bidez sartu diren karrerako irakasle funtzionario berriek euskaraz jakitea, ikasle euskaldunen eta ez-euskaldunen beharrak bete ahal izateko. Antzeko prozesuak egin ziren eremu euskalduneko LHko beste bi ikastetxeetan, eta gaur egun zikloak euskaraz ematen dira.


Udaren lehen zatian Ereaga eta Arrietara-Atxabiribil hondartzek izan dituzte bisitari gehien - Uribe kosta - Hiruka.eus\nHiruka.eus 2018-08-06 18:35\nDenboraldiaren lehen zatian, Bizkaiko hondartzera joan diren bisitarien kopuruak %26,7ko igoera izan du, baldintza meteorologikoak gorabehera, Bizkaiko Foru Aldundiak adierazi duenez. Algortako Ereaga eta Sopelako Arrietara-Atxabiribil izan dira erabiltzaile gehien izan dituzten hareatzak; hurrenez hurren, 162.810 eta 142.203 lagun.\nEkainean eta uztailean 1.492.385 pertsona joan dira Bizkaiko hondartzera; 2017an, berriz, 1.177.178 pertsona joan ziren hilabete horietan. Pertsona gehienak (1.029.276) uztailean joan dira hondartzetara. Bisitari gehien (ehun milatik gora) jaso duten hondartzak hauek dira: Ereaga (162.810), Arrietara-Atxabiribil (142.203), La Arena (134.819), Laga (127.427), Arrigorri (114.311) eta Bakio (102.000).\n2017ko ekaineko eta uztaileko datuakaz alderatuta, ondorioztatzen da aurten ere eguraldia aldakorra izan dela, iaz legez; hala ere, aurten giro-tenperatura gradu batzuk altuagoa izan da. Aurten 17 eguzki-egun, 24 egun hodeitsu eta lau euritsu izan dira, eta 16 egunetan eguraldia aldakorra izan da; iaz, berriz, 20 eguzki-egun, 22 egun hodeitsu eta bederatzi egun euritsu, eta eguraldi aldakorra hamar egunetan.\nPrebentzio, Sorospen eta Laguntzarako Zerbitzuak 4.096 lagun artatu ditu, gehienak (2.091) zauriengatik edo xabiroien ziztadengatik. 266 lagun intsektuen ziztadengatik artatu eta 88 uretan erreskatatu dituzte. Zerbitzuak artatu dituen pertsona guztien artean, 4.019 laguni alta eman diete sorosleen postuan lehen arreta jaso ondoren, eta beste 77 osasun-zentroetara eraman behar izan dituzte.\nGarbiketari dagokionez, denboraldiaren lehenengo hilabete bietan, hondakinen bilketaz arduratzen den foru zerbitzuak 196.850 kilo zabor batu ditu, uztailaren 15era arte. Haietatik 72.229 kilo paperontzi eta edukiontzi berdeetan utzitako zaborrak dira, eta 8.600 edukiontzi eta paperontzi horietan. Gainerako 116.021 kiloak mareak hondartzan utzitakoak dira.\nAzkenik, hondartzainen foru zerbitzuak 773 gorabeheratan esku hartu du ekainean eta uztailean, 2017an baino apur bat gehiago (766). Foru-zerbitzu horretan 108 erreklamazio aurkeztu dira, iaz baino gehiago (70).


Mugabe and the White African - Wikipedia, entziklopedia askea.\nMugabe eta Afrikar Zuriak, Lucy Bailey eta Andrew Thompsonek zuzenduriko dokumentala da. Filmean, Chegutuko baserri batean bizi den familia Zimbabwetar zuri baten bizitza kontatzen du, Zimbabweko gobernua bertako lurraldeak birbanatzen ari den unean.\nFilmak Mike Campbell eta bere suhia den Ben Freeth aurkezten ditu Robert Mugabe eta bere gobernuaren aurka egindako auzian. Filma Erresuma Batuan aurkeztu zen 2009ko urriaren 21ean London Film Festivalean.\nOrriaren azken aldaketa: 1 martxoa 2019, 22:41.


Kaletik bakarrik zihoazen pertsonei atzetik eraso egiten zieten, lepoa estutuz ia ito arte, konortea gal zezaten, eta une hori baliatzen zuten lapurreta egiteko.\n18 urteko bi gazte eta 17 urteko adin txikiko bat atxilotu ditu ostiral goizaldean Ertzaintzak Gasteizen, "mataleon" metodoarekin egin diren hainbat lapurretatan parte hartzea leporatuta. Lapurreta egiteko biktima konorterik gabe uzten zuten.\nEusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakitera eman duenez, abuztuan hasi zen ikerketa, horrelako hainbat lapurreta gertatu zirela jakin eta gero. Kasu guztietan, kaletik bakarrik zihoazen pertsonak izan ziren biktimak.\nGasteizko Alde Zaharretik edo gau-girodun beste guneren batetik etxe aldera bakarrik zihoazen pertsonak ikusten zituztenean, atzetik jarraitzen zieten lapurrek, eta jende gutxi ibiltzen den tokietan edota euren etxera sartzera zihoazenean egiten zieten eraso.\nAtzetik harrapatu, besoa lepotik pasa eta ia ito egiten zituzten, konorterik gabe utziz, denbora batean. Ondoren, lurrera bota eta defendatzeko aukerarik ez zutenez, gainean zeramatzaten gauzak lapurtzen zizkieten. Lapurreta teknika honi "mataleon" deitzen zaio.\nAtxilotuta jarraitzen dute gazteek eta datozen orduetan igaroko dira epailearen aurretik.\nBien bitartean, Ertzaintzak aurrera jarraitzen du ikerketarekin.


topic_facet:"Mekanizazioa (Heziketa Zikloa). Erdi maila" topic_facet:"Lanbide Heziketa" topic_facet:"Sistema Elektrikoaren eta Elektronikoaren Muntaia eta Mantentze Lanak (Modulua)" topic_facet:"Mantentze-lan elektromekanikoa (Heziketa Zikloa). Erdi maila" topic_facet:"Fabrikazioaren Automatizazioa (Modulua)"\nProposatutako gaia: Mekanizazioa (Heziketa Zikloa). Erdi maila Proposatutako gaia: Lanbide Heziketa Proposatutako gaia: Sistema Elektrikoaren eta Elektronikoaren Muntaia eta Mantentze Lanak (Modulua) Proposatutako gaia: Mantentze-lan elektromekanikoa (Heziketa Zikloa). Erdi maila Proposatutako gaia: Fabrikazioaren Automatizazioa (Modulua)\n1 Automatizazioa eta robotika industriala (Heziketa Zikloa). Goi maila 1 Elektrizitatea eta Elektronika (Lanbide Arloa) 1 Elektrizitatea eta automatismo elektrikoak (Modulua) 1 Fabrikazio Mekanikoa (Lanbide Arloa) 1 Fabrikazio Mekanikoko Sistema Automatikoen Programazioa (Modulua) 1 Fabrikazio mekanikoko produkzioaren programazioa (Heziketa Zikloa). Goi maila Gehiago ... Fabrikazioaren Automatizazioa (Modulua) 1 Galdaketa eta pulbimetalurgiaren bidezko produkzioa (Heziketa Zikloa). Goi maila 1 Industria-robotika (Modulua) 1 Instalazioa eta mantenimendua (Lanbide Arloa) 1 Lan giroko harremanak (Zeharkako Ikasgaia) Lanbide Heziketa 1 Linea Automatizatuen Eroapena eta Mantentze Lanak (Modulua) Mantentze-lan elektromekanikoa (Heziketa Zikloa). Erdi maila Mekanizazioa (Heziketa Zikloa). Erdi maila 1 Mekatronika Industriala (Heziketa Zikloa). Goi maila 1 Muntaia- eta mantentze-lan elektriko/elektronikoak (Modulua) 1 Produkzioko Sistema Automatikoen Muntaia eta Mantentze Lanak (Modulua) Sistema Elektrikoaren eta Elektronikoaren Muntaia eta Mantentze Lanak (Modulua) 1 Sistema Hidraulikoaren eta Pneumatikoaren Muntaia eta Mantentze Lanak (Modulua) 1 Sistema automatizatuak (Modulua) Guztiak ikusi ... gutxiago ...


Ikusi behar sinesteko? - Gazteberri.eus\nJorde Cardarelliren baikortasuna Ziudadelako Mistoen Eraikinean\nSinclair ZX Spectrumen 40. urteurrena\nIkusi behar sinesteko?\nPublished3 abendua, 2018\nAdimen Artifizialean oinarrituta egiten diren bideo-muntaiak ‘deepfake’ izenarekin ezagutzen dira eta pertsona bat beste batekin ordezkatzeko edo nahi duguna esateko edo egiteko aukera ematen dute.\n2017. urtearen amaieran abeslari edo aktore ospetsuak protagonista zituzten hainbat bideo pornografiko azaldu ziren sarean. Oso denbora laburrean biral bilakatu ziren. Handik gutxira jakin ahal izan genuenez, bertan azaltzen ziren emakumeak ez ziren ez Katty Perry, ez Scarlet Johansson, ez Emma Watson ezta Gal Gadot ere. Adimen Artifiziala eta hainbat algoritmo uztartzen dituen teknologia berri bati esker, aipatu emakume horien aurpegiak ‘itsatsi’ zituzten beste emakume batzuen gorputzetan.\nEmakume ospetsuak ez ezik, sona handiko hainbat politikari ere aipatu teknologiaren biktima izan dira; Barack Obama edo Angela Merkel, esaterako. Obamaren kasuan, muntaia Buzzfedd gunean azaldu zen eta bertan, Obamak Trump hutsaren hurrengoa zela (dipshit) azaltzen zuen. Obamaren alter egoa kasu horretan Jordan Peele aktorea izan zen. Peele BuzzFeed gunearen sortzailea den Jonah Perettiren koinatua da eta bion artean bideoa ekoizteko ideia izan zuten horrelako bideoek izan dezaketen arriskuez ohartarazteko.\nTeknologia berri hori, deepfake izenarekin ere ezaguna, Adimen Artifizialean oinarritutako bideo-muntaietan oinarritzen da.\nFuntsean, teknologia horrek pertsona bat beste batekin ordezkatzea edo guk nahi duguna esatera edo egitera ‘behartzea’ ahalbidetzen du. Bideo-muntaia hiperrealista horiekin, laster, ezin izango dugu gure begiekin ikusten duguna sinetsi.\nIkus-entzunezko irudien manipulazioa gauza berria ez den arren, Photoshop bezalako programei esker, Adimen Artifizialak errealitatearen inguruan dugun pertzepzioa guztiz eraldatu du. Deepfake hitza Deep learning (Adimen Artifizialarekin harremana duen ikaskuntza sakona) eta fake (faltsua) terminoen laburketaren emaitza da. Teknika horri esker bideoak oso modu errealistan molda daitezke: aurpegiak, ahotsak, gorputz-espresioa… hainbat kasutan ia ezinezkoa da bideo faltsu baten aurrean gaudela antzematea.\nGuztion eskura dagoen teknologia\nDuela gutxi arte, aurrekontu handia duen estudio zinematografiko batean bakarrik ekoitz zitekeen horrelako bideo bat eta, seguruenik, oso inbertsio handia egin ondoren. Orain, berriz, Adimen Artifizialari esker, edonork lor dezake emaitza bera ordenagailu on batekin.\nBideoak manipulatzeko FakeApp bezalako aplikazioek kode irekiko Keras edo TensorFlow bibliotekak erabiltzen dituzte bideoetarako. Pertsona ezagunen irudiak lortzeko, berriz, Googlen edo Youtuben oinarritzen dira. Horri esker, Adimen Artifiziala gai da bideoa manipulatzeko eta bideoan azaltzen den pertsonaren aurpegia aldatzeko.\nEpe laburrean, bideo-muntaia horien kalitatea askoz hobea izango dela iragarri dute. Ondorioz, gero eta zailagoa izango da benetako bideoak eta bideo faltsuak bereiztea. Aurrerapen teknologikoek egiaren eta fikzioaren artean den lerroa desitxuratuko dute, beraz.\nGaur egun, asko dira horrelako bideo faltsuak Internet bidez zabaltzen dituzten guneak. Datu alternatiboak eta konspirazio teoriak komunak dira eta, hainbat kasutan, sinesgarriak. Albiste faltsuek, Estatu Batuetako azken hauteskundeetan eragiteaz gain, Myanmar eta Sri Lankan indarkeria etnikoa eragin dute.\nAurtengo udaberrian, adibidez, BBCren ustezko albistegi batean Errusia eta NATOren arteko gatazka nuklear bat iragarri zen. Whatsapp bidez zabaldu zen bideoan, jaurtitako hainbat misil ikus zitezkeen eta esatariak Alemaniako Mainz hiria jada suntsituta zegoela azaltzen zuen. Bideoa, noski, guztiz faltsua zen eta BBCk salaketa jarri zuen. Bideoa ez zen Adimen Artifizialarekin ekoitzi, baina bideo faltsu batek izan dezakeen eragina utzi zuen agerian. Aipatu teknologia berriekin horrelako bideoak sinesgarriagoak izango dira.\nEztabaida politikoaren erosioa\nEgun hainbeste oihartzun duten albiste faltsuen (fakenews) eragina oso txikia da deepfake muntaiek izan dezaketenarekin alderatuta. Izan ere, bideo horien sinesgarritasuna dela eta, jendea errealak ez diren gauzen inguruan konbentzitzeaz gain, benetakoak diren gauzen inguruan jendeak duen konfiantzan ere eragina izango dute. Horrek eragin itzela izango du gure gizartean eta, bereziki, kazetaritza egiteko moduan.\nIzan ere, albiste faltsuek oso modu larrian eragingo dute eztabaida politikoan. Adimen Artifizialaren bidez ekoitzitako albiste faltsuek sarean partekatuta ikusten ditugun edukien inguruko zalantzak areagotuko dituzte eta horrek eztabaida politikoan eragin kaltegarria izan dezake. Zer gerta liteke horrelako bideo faltsuak areagotzen hasten badira eta horietan politikariak azaltzen badira mezu arriskutsuak esanez? Benetakoa dena eta faltsua dena bereiztea ezinezkoa egiten bada, orduan, edozein gauza zalantzan jartzeko atea zabalik geratuko da. Hori jada, hainbat politikarik erabiltzen dute aitzakia bezala.\nHor dugu, adibidez, Donald Trump. Estatu Batuetako presidenteak jada bere pertsona edo gobernua kritikatzen duen edozein albiste faltsutzat jotzen du. Sarean bada benetako bideo bat non Trumpek emakumeak iraintzen dituen, baina berak dionez, bideoa digitalki manipulatuta dago.\nTestuinguru horretan, engainu sofistikatuen aukera gero eta handiagoak benetako informazioaren sinesgarritasuna txikitzen du. Errusian, adibidez, albiste faltsuak debekatzeko legedi berri bat garatu dute, baina askoren ustez, neurri horiek benetan bilatzen dutena da gobernuaren aurkako kritikak isilaraztea.\nNola antzeman “deepfakeak”?\nZorionez, bideo-muntaiak egiteko teknologiak aurrera egiten duen bezala, muntaia horiek antzemateko teknologiak ere aurrera egiten du. Adibidez, Albanyko Unibertsitatean egin duten ikerlan baten arabera, horrelako muntaietan azaltzen diren pertsonek ez dituzte begiak kliskatzen. Ikerlanaren arabera, gizakiok, batez beste, hamazazpi aldiz kliskatzen ditugu begiak minuturo. Hitz egiten ari garenean, kopuru hori 26raino haziko litzateke eta irakurtzen dugunean, berriz, bosteraino murrizten da. Normalean, politikariek euren mezuak irakurtzen dituzte eta, ondorioz, nahiz eta kopurua txikia izan, pertsona horrek begiak kliskatzen ez baditu, bideo faltsu baten aurrean gaudela susma dezakegu.\nDeepfake bideoetan azaltzen diren pertsonaiek ez dituzte begiak kliskatzen muntaia egiteko erabili diren argazkietan oso zaila delako begiak itxita dituen pertsona bat aurkitzea. Normala den bezala, Interneten aurki daitezkeen argazki guztietan pertsona ospetsuek begiak zabalik izaten dituzte.\nAlbiste faltsuen aurkako ikasgaia\nFederación de Asociaciones de Periodismo de España (FAPE) erakundearen ustez, gero eta ugariagoak diren albiste faltsuei aurre egiteko, ezinbestekoa da Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzan horien aurkako ikasgai bat ezartzea. FAPEko presidente Nemesio Rodríguezen ustez, egokiena aipatu ikasgaia DBHko laugarren mailan irakastea litzateke. Rodriguezen esanetan, XXI. mendea komunikazioaren mendea da eta, horregatik, horrelako ikasgai batek informazioaren gizarteak sortu duen mundu konplexuari aurre egiten lagun dezake.\nTeknologia hori erabil daiteke politikarien, kirolarien, enpresarien eta, orohar, edozein pertsona ospetsuren kontrako ikusentzunezko eduki konprometigarria sortzeko. Era berean, beste pertsonei xantaia egiteko, bikotekide ohiaz mendekatzeko edo edozeinen harreman pertsonala edo ibilbide profesionala lur jota uzteko erabil daiteke. Horren guztiaren adibiderik garbiena mendekuaren pornoa dugu. Arazo hori gero eta gehiago azaltzen da eta teknologiaren garapen azkarra dela eta, zaila da biktimei erantzun egokia eman ahal izateko legedia eguneratua izatea.\nBideo pornografikoak nahieran eta esatari eleanitzak\nEduki pornografikoak ekoizten dituen Naughty America konpainia deepfake bideoek izan dezaketen etorkizun oparoaren alde apustu egin eta erabiltzaileek eskatzen dizkieten pertsonaien aurpegiekin bideo pornografikoak ekoizten hasi da.\nHori gutxi balitz, erabiltzaileek euren etxean grabaturiko bideo pornografikoa bidali eta bertan azaltzen den kide baten aurpegia gustuko duten aktore porno baten aurpegiarekin ordezkatzea eska dezakete. Etorkizunera begira, aktoreak hainbat testuingurutan azaldu ahal izateko grabatuko dituztela iragarri dute. Era berean, erabiltzaileek gehien eskatzen dituzten esaldi edo esamoldeak ere grabatuko dituzte bideo-muntaiaren esperientzia pertsonalagoa izan dadin. Ohiko deepfakeekin alderatuta, Naughty Americak ez ditu horretarako baimena eman ez duten pertsona ezagunen aurpegiak erabiliko. Eskaintza, haiekin lan egiten duten aktoreetara eta horretarako prest diren erabiltzaileetara mugatuko da. Konpainiak azaldu duenez, azken finean, edizio kontu bat da. Izan ere, pertsona ezagunekin egiten diren bideo pornografikoen muntaia ez da gauza berria eta Internet azaldu zenetik egin izan ohi den kontu bat dela azpimarratu dute.\nKonpainiak azpimarratu duenez, jasotzen dituzten bideo guztiak oso modu konfidentzialean tratatuko dituzte, baina, zer gertatuko litzateke horietako baten bat filtratuko balitz?\nBBCk ere erabilera berria aurkitu die horrelako bideoei. Telebista kateak emititu duen bideo batean, Matthew Amroliwala esataria gaztelaniaz, txineraz eta hindiz hitz egiten azaltzen da. Bideoa bitxia da aipatu esataria elebakarra delako. BBC teknologia horretan sakontzen ari da bikoizketa aurreratua egiteko. Modu horretan, bideoak oso errealistak izan daitezke eta ikusleak ez du alderik sumatuko. teknologia hori garatzea lortuko balute, kateko esatari guztiak eleanitzak ‘bilakatuko’ lirateke egun batetik bestera.\nTags: bideodeepfakefake newsmuntaiateknologia\nPrevious Politika publikoek guztion ongizatea bermatzen dutela lortzea guztion ardura da\nNext Eta egokitzen bazaizu?\nBerri faltsuak eta adimen artifiziala - Sarean .eus\n21 maiatza, 2019\n[…] horren ahotsa imitatzen ikas dezan. Aldi berean, irudi eta bideo artifizialak ere sortu izan dira, deepfake deritzan bideo faltsuak, adibidez Obamak Trump tontolapikoa dela esaten […]


Droneen zirkulazioa eta baimentzea erregulatu du Espainiako Gobernuak - Debagoiena - Goiena.eus\nDroneen zirkulazioa eta baimentzea erregulatu du Espainiako Gobernuak\nJon Berezibar 2014-07-08 10:26\nDroneen erabilpena erregulatzeko araudia kaleratu berri du Espainiako Gobernuak. Pilotatze lizentzia bat beharko da, edozein delarik ere, gailu hegalarien kontrolerako eta galarazita daude hiriguneen gainetiko hegaldiak. 25 kilotik gorako droneek erregistratuta eta plaka identifikatzaile batekin egon beharko dute.\nMaiz gertatzen den bezala, legearen aurretik etorri da erabilera eta, zehazki, Espainian berantiarra eta zurrun antzekoa izan da droneen erabileraren arautzea. Urrutiko kontrol bidez pilotatuko ibilgailuen erregulaziorako hamaika eredu daude nazioartean eta araudiaren beharra geroago eta handiagoa da, gailuon gaitasun eta irismena egunik egun areagotzen baitabil.\nZehazki, Espainiako erregulazioari dagokionez, Gobernuak onartu berri duenak hiru motatako aerontziak bereizten ditu: 2 kilotik beherakoak, 25 kilora artekoak eta, hirugarrenik, 25 kiloz gaindiko ontziak. Pisuaz gain erabilera ere bada sailkapen irizpide eta Gobernuak droneak baimenduko ditu baldin eta horien erabilera ikerketa eta garapenerako, suteetarako, filmaketetarako ala zaintza jardueretarako erabiltzen badira. Aire-publizitatea ala larrialdietarako operazioak ere ezartzen dira baimenen artean. Galarazita geratzen da, jada indarrean diren legedi askotan bezalaxe, hiriguneen gainean hegaz egitea baina puntu horren garapen zehatza Europa mailako erregulazio orokor batek zehaztu beharko ei luke epe ertainera, eskuduntza maila horretakoa da-eta, izatez.\nAzkenik, gailuen erregistroa ere ezarri da baina soilik 25 kilotik gorako droneen kasuan. Hori baino arinagoek ez dute erregistrorik beharko ezta aeronabigagarritasun ziurtagiririk ere. Hala eta guztiz ere, drone guzti-guztiek, salbuespen barik, plaka identifikatzaile bat beharko dute izan ageriko lekuren baten eta gidariek pilotu lizentzia bat, edozein, beharko dute. Puntu honetan ez da zehazten, ordea, modelorik arinenetan ere lizentzia beharko den ala ez. Merkatuan diren droneetako asko jostailuak dira ala aisialdirako erabiltzen dira, hain zuzen ere.


Auguste Jean Ameil - Wikipedia, entziklopedia askea.\nParis, 1776ko urtarrilaren  6a\nParis, 1822ko irailaren  16a (46 urte)\nAuguste-Jean-Joseph-Gilbert Ameil (Paris (Frantzia), 1775eko urtarrilaren 6a - ib. (Frantzia), 1822ko irailaren 16a), Frantziako Iraultza eta hango inperio garaian borrokatu zuen militar frantses bat izan zen.\nAuguste Jean Ameil, jatorrizko izenez Auguste-Jean-Joseph-Gilbert Ameil Parisen jaio zen, Frantzian, 1775eko urtarrilaren 6an. Aita legegizona izan zuen legebiltzarrean.\n1789ko uztailaren 14an, armadan sartu zen soldadu eta graduz igotzen joan zen 1805ean eskuadroi baten buru izatera iritsi zen arte. Hannoverko armadan zegoen, gerora Karlos XIV.a Joan Suediakoa izango zen Bernadotte jeneralaren agindupean. Ondoren, Alemania, Polonia eta Errusiako kanpainetan ere parte hartu zuen.\n1809ko ekainaren 12an 24. Ehiztari erregimentuko koronel izendatu zuten eta 1812ko azaroaren 21ean, berriz, brigada-jeneral egin zuten.\n1814an, Napoleonek abdikatu zuenean, ez zen gaizki eraman Borboiekin. Saint-Louisen zaldun egin zuten eta Lyoneraino lagundu zion Karlos X.a izango zen Artoisko kondeari, Napoleon Parisera iristeari ekiditeko xedean, baina desertzioek hiriburura itzultzera behartu zuten kondea. Hala ere, Ameil Napoleonen agindupean geratu zen eta honek Auxerrera bidali zuen. Erregeak hartu zuen atxilo eta Parisera bidali zuten preso Napoleon Tulleriatan sartu zen egun berean.\nAske geratu bezain pronto, armada berrian sartu zen. Waterlooko guduaren egun berean, Ameil jeneralak gutuna idatzi zion Luis XVIII.ari, bere portaera justifikatu nahian, baina erregeak ez zion jaramonik egin eta gerra-kontseilua egin zioten. Horren aurrean, Frantziatik ihes egin zuen eta Ingalaterrara joan zen.\nGeroago Hannoverrera joan zen Suediara iristeko xedean, han, Bernadotteren babesa aurkituko zuelakoan. Lüneburgen atxilotu zuten, ordea, eta Hildesheimen sartu zuten preso. Traizio salaketapean, gerra-kontseilua egin zioten eta, 1816ko azaroaren 15ean, heriotza-zigorra esleitu zioten.\n1821eko ekainaren 25ean, amnistia eman zioten eta bere eskubide, titulu, gradu eta ohore guztiak berreskuratu zituen.\n1821eko urriaren 24an, jubilatu zen eta, urtebete geroago, 1822ko irailaren 16an, hil zen Parisen. Egun berean, Luis XVIII.ak Ohorezko Legioaren komendadore izendatu zuen. Bavariako Saint-Huberten eta Suediako Ezpataren Errege eta militar-ordenen zaldun ere egin zuten aurrez.\nBNF: cb13521798k (data)\nISNI: 0000 0000 0043 6673\nOrriaren azken aldaketa: 4 martxoa 2018, 19:15.


Alboan, Autor en Alternativas al Desarrollo\nEXPERIENTZIA ALTERNATIBOEI LAGUNTZA\nONDASUNEN ETA ZERBITZUEN TRUKEA\nArtxiboen egilea: Alboan\nNegozio sozialeko planak Latinoamerikan. COMPARTE sarearen bidaia kolektiboa\n10 maiatza, 2019 at 11:04 am\n2017an hasitako lan kolektiboaren emaitza delarik, “Negozio sozialeko planak Latinoamerikan. COMPARTE sarearen bidaia kolektiboa” argitalpena partekatzen dugu.\nArgitalpen horretan, ALBOAN, Lanki-Mondragon Unibertsitatea eta COMPARTE Sarea erakundeen arteko proiektuaren eremuan lortutako emaitzak eta ikaskuntzak biltzen dira. Proiektua, “Prestakuntza, aholkularitza teknikoa eta laguntza, COMPARTE Sarearen ekonomia sozial eta solidarioko ekimenetan”, Garapenerako Lankidetzaren Euskal Agentziak finantzatu du. Aipatutako edizioan, Negozio Sozialeko hamar planak laburbiltzen dira, hots, Latinoamerikako zortzi herrialdetan Sarearen erakundeek landutakoak. Halaber, hobekuntzak ere azaltzen dira, etorkizunean antzeko esperientzietako prestakuntzan eta aholkularitza teknikoan erabiliak izateko.\nNegozio Sozialeko plan horiek Sarearekin lorturiko hamar ekimen ekonomiko-produktiboen jasangarritasuna hobetzea dute helburutzat, Bolivia, Kolonbia, Ekuador, El Salvador, Paraguai, Peru, Mexiko eta Nikaragua herrialdeetan. Landa-eremuetan garatutako ekimenak dira, batik bat. Esperientzia bakar bat dago hiriko eremuan. Iniziatiba horietan, ekoizle txikiak elkartzen dira, ondoko produktu hauek lantzeko: kafea, kakaoa, eztia, barazkiak, sesamoa, kuiak eta zapatak. Garrantzitsuena da jendeari laguntzea testuinguru zailetan aurrera egiten eta bizitza hobea eraikitzen. Horrelako egoeretan, pobreziak eta bazterketak hondatu dituzte biztanleen gaitasunak jarduera produktiboak hasteko, mantentzeko eta familiak aurrera ateratzeko.\nERREALITATEA EZAGUTU ETA ERALDATU\n4 apirila, 2018 at 3:26 pm\n“Errealitatea ezagutzea eta eraldatzea. Sareak eta ezagutzaren kudeaketa, ekonomiako eta ekoizpeneko ordezko aukeren inguruan” ikerketak, Euskadiko EHNE Bizkaia nekazaritza-sindikatu eta gizarte mugimenduaren eta Txakalako -Mexiko- Vicente Guerrero Taldearen arteko sareko lanaren esperientziak biltzen ditu.\nBi erakundeentzat, sareko lana funtsezkoa da haiek partekatutako helburuen lorpenean aurreratzeko: elikadura-burujabetza eta haien lurraldeen garapen iraunkorra. Ezagutza lortzeko eragile askoko elkarlaneko prozesuen aldeko apustua egiten dute, emakumeen partaidetza nabarmenduz. Hain zuzen ere, landa guneko emakumeen ikusezintasunean eta haien lanaren onarpen-faltan Euskal Herria eta Txakala batera datozen ezaugarriak direnez, genero-ekintasuna zeharkako gaia da Vicente Guerrero eta EHNE Bizkaiaren artean.\nIkerketa honetan zehar jasotutakoak agerian jartzen du gizartea eraldatzea helburu dugunentzat ezagutza lortzeko elkarlaneko prozesuak funtsezkoak direla gure xedeen alde aurreratzeko. Hori dela eta, ALBOAN, honen pareko COMPARTE sarearen ikuspegia partekatzen duten esperientziak behatzea eta hauengatik ikastea hautatzen dugu, eta baita sare honekin aliatutako bi unibertsitateekin elkartzea ere.\nIkerkuntza hau Euskadiko Deustuko Unibertsitatearen, Mexikoko Universidad Iberoamericana de Pueblaren, EHNE Bizkaiaren eta Vicente Guerrero Taldearen aliantzei esker gauzatu da, eta beraz gure eskerrik beroenak eman nahi dizkiegu haien lankidetzarengatik. Era berean, ikerketa hau aurrera eramateko Garapenerako Lankidetzaren Euskal Agentziak emandako laguntza ekonomikoa eskertzen dugu.\nGarapenerako alternatibei eta ekonomia solidarioari buruzko online ikastaroa\n6 otsaila, 2017 at 8:59 am\nZergatik hitz egiten dugu gaur egun alde alternatiboaren inguruan? Egungo garapen eredu menderatzailearen ordezkoak diren alternatibarik ba al dago? Bizitzaren jasangarritasunarekin bateragarriak diren ekonomian jarduteko beste era batzuk existitzen al dira? Ekonomia Solidarioa proposamen alternatibo egokia al da? Ekonomia alternatiboaren ezaugarriak dituzten jarduerarik ezagutzen al dugu gure inguruan? Zein dira haien ezaugarri nagusiak?\nAurtengo martxoaren 13tik ekainaren 11ra, ALBOAN erakundeak, Euskadiko Ekonomia Alternatiboaren Sarearekin batera, “Garapenerako alternatibak eta ekonomia solidarioa”-ren inguruan hausnartzeko, eztabaidatzeko eta ikasteko aukera eskaintzen dizu online ikastaro baten bitartez. Garapenari buruzko eztabaidetan eta/edo ekonomia sozial eta solidarioan interesik baldin baduzu, zuretzako kurtso egokia izan daiteke. Gehiago jakiteko hemen klikatu.\nIzen-ematea: hurrengo link-ean martxoak 6a baino lehen http://bit.ly/2kirEdo\nIkastaroko datak: 2017ko martxoak 13tik ekainak\nOrdu kopurua: 60\nKontaktua: a.gonzalez@alboan.org edo 944151135 telefonoan\nKolaboratzailea: Euskadiko Ekonomia Alteratiboaren Sarea (Red de Economía Alternativa de Euskadi, REAS)\nKomikia: “Oletakorta, ekonomia solidarioko abentura bat”\n6 azaroa, 2015 at 1:33 pm\nLangabezian gelditu, eta agroturismo zentro bat martxan jartzen erabakitzen duten bost lagunen abenturak kontatzen dizkigu komikiak. Baina eurena ez da edonolako negozioa izango: ekologiaren ikuspuntutik, jasangarria; eta ekoizpen modeloa etiko eta solidarioa izatea nahi dute.\nKomikiaren helburua ekonomia solidarioa ezagutzera ematea da. ALBOAN eta REAS-Euskadi (Red de Economía Alternativa y Solidaria) erakundeen arteko elkarlanetik sortu zen egitasmoa eta Garapen Lankidetzaren Euskal Agentziaren babesa jaso du.\nPeru eta Kolonbiako nekazarien gaitasunak eta economía. Bizibidea ateratzea.\n25 abuztua, 2015 at 11:39 am\nGizaki orok, izan landa-eremukoak zein hiri-eremukoak, bilatzen dugu bizibidea ateratzeko eta aurrera egiteko modua. Tamalez, gu guztion abiapuntua ez da berdina. Gure ahalmenak eta gure aukerak ez dira berdinak. Munduko zenbait tokitan, landa-eremuan jaiotzen direnek aukera gutxiago dituzte.\nHalaxe da, adibidez, Peru eta Kolonbia bezalako herrialdeetan, non «landa-eremuarekiko zorrari» buruz mintzo baitira. Adierazpide horrek zorigaitz bi barne hartzen ditu: indarkeria eta pobrezia. Izan ere, bi herrialde horietan, landa-eremuetan bizi direnak dira pobreenak eta ahulenak, bereziki emakumeak eta neskatoak. Talde hori da indarkeria-mota desberdinen eraso bortitzenak pairatu dituena eta, gaur egun ere, pairatzen dituena.\n1 2 Hurregoa →\nArchives Aukeratu hilabetea 2019(e)ko maiatza 2018(e)ko apirila 2017(e)ko otsaila 2015(e)ko azaroa 2015(e)ko abuztua 2015(e)ko maiatza\nHeziketa eta sentsibilizazio lana\nLatinoamerika, Afrika edo Asia\nEkimen honen laguntzailea:


Maiatzaren 1ean, Akordio Interprofesionala �ozenki� salatzera deitu du LABek - GARA\nMaiatzaren 1ean, Akordio Interprofesionala �ozenki� salatzera deitu du LABek\nLangile eta enpresaburuen arteko auziak bideratzen dituen Prud'hommes kontseiluan hitzordua eman zuen atzo sindikatu abertzaleak. Egitura horretan akordioak ondorio latzak izango dituela salatu zuen.\nFrantses Parlamentuak aztergai duen Akordio Interprofesionala salatu zuen atzo beste behin ere LAB sindikatuak, eta horretarako, Baionako Prud'hommes kontseilua egoitzan eman zuen hitzordua.\nLangile eta enpresaburuen arteko gatazkak argitzeko epaiketak bideratzen dira kontseilu horretan, eta LABek lau ordezkari ditu bertan: Maider Etsoan, Geronimo Prieto, Eren Muruaga eta Maider Duhalde. Laurak elkartu ziren atzo, eta Akordioarekin egungo langileen eskubideen «oinarrizko zutabea den lan kontratua ahulduko» denez, «segurtasun juridiko» eza sortuko dela salatu zuten.\nEstatu frantseseko CFDT, CGC eta CFTC hiru sindikatuek eta patronalak izenpetua dute Akordio hori, eta frantses Parlamentuan onartua balitz, lan munduan «maila guztietan ondorio latzak» izango lituzkeela nabarmendu zuen Etsoanek.\nSindikatuko ordezkariek nabarmendu zutenez, akordioa «kapitalismo mundializatu baten logikan» sartzen da, izan ere, «akordioaren azterketa sakona egiten badugu, oinarrizko eskubideak ukitzen dituela ohartzen gara. Lehenago lan eskubidean erreferentziak zirenak orain enpresara pasa nahi dira, enpresa bakoitzak bere arau juridiko autonomoa izan dezan», ohartarazi zuten. Ondorioz, datorren maiatzaren 1ean, Ipar Euskal Herrian izango diren manifestazio ezberdinetan Akordio hori «ozenki salatzera» deitu dituzte langileak.\nAkordioa dagoen horretan onartuko balitz, auzietan ondorio zuzenak izango dituela nabarmendu zuen, bere aldetik, Maider Duhaldek. «Lanpostu berriak sortzea lagunduz auzi judizialak erraztea» titulua daraman atalean emanak diren proposamenek langileen kanporaketak merkatzea ahalbidetuko dute kalte-ordainak apalduz, eta epaileei dagokienez, auzian zehar dituzten funtzioak murriztuko dituzte.\nEgoera hori argitzeko hiru adibide eman zituen sindikatuak. Alde batetik, gaur egun, «formalitateak» garrantzi handia dauka Prud'hommes kontseiluko epaiketetan. Epailearen lanetariko bat da, hain zuzen ere, formalitate horiek bete diren begiratzea. «Askotan formazko akatsek edukia bera zalantzan jar dezakete», argitu zuen LABek. Akordio berriaren asmoetako bat da formazko akats horiek edukian ondoriorik ez izatea.\nKanporaketaren ondorioz enpresaburuek langileari ordaindu beharreko dirua ere murriztu nahi dute akordio horren bidez. Eta, azkenik, epaiketara joateko «preskripzio epeak laburtu» nahi ditu testu berriak.\n«Epaiketak laburtu ordez auzitara jotzeko epea murrizten da, eta, ondorioz, hainbat langileri epaiketa bat izateko eskubidea ukatuko zaie», salatu zuen. Sindikatuaren iritziz, Akordio Interprofesionalak nagusientzat «flexibilitate gehiago» eta langileentzat «segurtasun eta eskubide gutxiago» ekarriko lituzke. «Guk, gaur egun dugun ereduaren alde egiten dugu, hau da, lan harremanetatik sorturiko arazo guztiak Prud'hommes-etan aztertuak izatea», nabarmendu zuten, azkenik, lau epaileek.\nMaiatzaren Lehenean hiru manifestaldi izango dira Ipar Euskal Herrian. Baionan, Lan Boltsatik abiatuko da nagusia, goizeko hamar eta erdietan. Hamaiketan, berriz, Ziburun eta Maulen emana dute hitzordua.


Gardentasun ataria | Neiker\nAntolamenduari buruzko informazioa, plangintza eta jarraipena, araudi aplikagarria eta txosten ekonomikoak.\nJar zaitez harremanetan gure aditu taldearekin edo kontsultatu gure informazio estatistikoa.\nAurrekontuak, aginte koadroak, goi karguen ordainsariak, ondarea eta bestelako finantza informazioa.\nKontratu eta lizitazioei buruzko informazio guztia. Inbertsioak, diru sarrerak, hitzarmenak eta datu estatistikoak.\n19/2013 Legea, abenduaren 9koa, Gardentasunari, informazio publikoa eskuratzeko moduari eta gobernu onari buruzkoa\nEspainiako Nazioarteko Gardentasunaren orria


Irekia Eusko Jaurlaritza - Gobierno Vasco :: Euskal herritarrek oso positibotzat jotzen dute Osakidetzatik koronabirusaren aurrean jasotzen duten arreta\nEuskal herritarrek oso positibotzat jotzen…\n<img src="https://www.irekia.euskadi.eus/uploads/cover_photos/66655/original/foto.jpg" style="max-width:100%" alt="" />\nEuskal Autonomia Erkidegoko biztanleek pandemiari buruz dituzten pertzepzioak eta jarrerak ezagutzeko egindako azken zundaketa argitaratu du Eusko Jaurlaritzak\nGehiengo handi batek (% 75) txertoa hartzera joango dela dio\n3tik 2k uste dute 2022ra edo 2023ra arte ez garela itzuliko pandemiaren aurreko agertokira\nEuskal herritarrek oso positibotzat jotzen dute Osakidetza Covid-19 gaitza duten pertsonei ematen ari zaien osasun-arreta, batez beste 7,6 puntu lortzeraino. Eusko Jaurlaritzako Prospekzio Soziologikoen Kabineteak urtarrilaren amaieran pandemiaren inguruan Euskal Autonomia Erkidegoko biztanleek dituzten pertzepzioak eta jarrerak ezagutzeko egindako galdeketaren datuak dira.\nIkerketak agerian uzten du biztanleriak kezka handia duela koronabirusaren hedaduragatik, baita krisiak familia-ekonomian eta Euskal Autonomia Erkidegoan izan ditzakeen ondorioengatik ere. Hala, “okerrena iristear” dagoela uste dute % 45ek.\nPandemiari aurre egiteko hartutako neurriei dagokienez, gehiengoaren iritzia da biztanleak gizalegez eta elkartasunez erantzuten ari direla.\nGainera, inkestatutako pertsonen % 40k uste dute neurri murriztaileagoak ezarri beharko liratekeela, pandemiaren egungo bilakaera kontuan hartuta. Beste etxe-konfinamendu bat ezartzeko aukera biztanleen % 45ek babesten dute. % 52, berriz, horren aurka daude.\nLanak egiaztatzen du, halaber, euskal herritar gehien-gehienek kutsatzeko arriskuaren pertzepzio txikia dutela. Hala, % 71k uste dute, beren jarduerak, kontaktu pertsonalak eta hartzen dituen prebentzio-neurriak kontuan izanda, ez dutela arriskurik edo arrisku txikia dutela koronabirusaz kutsatzeko.\nGehien-gehienek txertoa hartuko lukete\nAzterlan horren arabera, EAEko herritar gehien-gehienak (% 75) txertoa hartzera joango dira horretarako aukera ematen zaienean. Aldiz, % 19k oraindik ez dute segurtasunik, eta % 5ek ez dutela hartuko adierazi dute.\nAzkenik, etorkizuneko itxaropenei dagokienez, galdetutako 3 pertsonatik 2k uste dute 2022ra arte, edo 2023ra arte ere, ezingo garela berriro bizi pandemiaren aurreko antzeko egoera batean.


Donostia Zinemaldia :: Ya sultan al-madina/Le sultan de la médina\nYa sultan al-madina/Le sultan de la médina / The Sultan of the Medina (Medinako sultana)\nRamla gaztea bere gurasoek hirira daramate bertan Bab bere lehengusuarekin ezkon dadin, harekin hitzeman baitute haurtzarotik. Bab kartzelan dagoenez, etxea gobernatzen duen Rabha bere amak neska giltzaperatzea erabakitzen du ezkontza ospatzeko aukera izan arte. Bere itxialdian, Ramla eta Fraj, Rabharen beste semearen artean adiskidetasun bat sortuko da. Frajek medina edo arabiar hiri tradizionaleko ate eta pasabide guztiak ezagutzen dituenez, behin baino gehiagotan Ramla bertatik ateratzen du honek kalean arnasa hartu dezan. Bere konfinamendua errefusatu eta etxeko usain ustela eta bertako promiskuitatea gehiago jasan ezin dituenez, Ramlari betirako ihes egitea bururatuko zaio.\nSfax (Tunisia), 1952. Zuzendaritza eszenikoaren eta txotxongiloen mundutik abiatuta iritsi zen zinemara. Zinekluben mugimenduarekiko loturak bultzatuko du aurki laburrak filmatzera, kritikaren aldetik harrera hobezina izango dutenak: Nid d'aigles (1982), Hamman dhahab (1986), Al-hadhra (1989). Orain artean burututako estreinako film luze bakarrak, Ya sultan al-madina/Le sultan de la médina (1992), eztabaida bizia piztu zuen, zinema tunisiarraren lan madarikatuetako bat bihurtuz gainera.\nKamel Touati, Mouna Noureddine, Ahmed Ben Smaïl, Hélène Catzaras


San Telmo Museoak Gabriela Zendoia Bergaretxe Bilduma osatzeko erreferentziazko argazki-liburuen lehen edizioak eskuratu ditu – KULTUR SHAREA\nDonostiako museoak 30 bat argazki-liburu klasiko eskuratu ditu, tartean lehen edizio batzuk.\nWalker Evansen American photograhs (1938an lehen aldiz argitaratua), William Kleinen Life is good & Good for you in New York: trance, witness, revels (1956an argitaratua) eta Robert Franken Les Americains (1958an ikusi zuen lehen aldiz argia Estatu frantsesean) lanak dira Donostiako San Telmo Museoan eskuratu dituen argazki-liburu klasikoetako batzuk. Helburua, dagoeneko 2.700 titulu baino gehiago dituen Gabriela Zendoia Bergaretxe Bilduma osatzea eta aberastea da, museoko liburutegian dagoena eta edonork kontsulta dezakeena.\nZendoiaren aholkularitzarekin, museoak Bruce Davidson estatubatuarraren Subway eta East 100th Street edo Larry Clarken Tulsa eskuratu ditu lehen edizioan. Bildumagilearen esanetan, “Dokumentu garrantzitsuak dira, eta guztiok gertutik ikusi ahal izango ditugu. Hunkigarria da liburu hauen orrialdeak pasatu ahal izatea, liburutegiko bitxiak dira, eta horrela tratatuko dira”.\nMade in France Richard Avedonek Harper ‘s Bazaar-rentzat 50eko hamarkadan egindako lana da erosketa hauen garrantziaren beste adibide bat. “Formatu handiko liburu honetan argazkilariaren sekretuak inoiz ez bezala aurkitu ditugu, eskuz idatzitako oharrak barne”.\nHeinrich Hoffmannen 1938ko propaganda naziaren panfletoak, bestalde, San Telmon ikusi ahal izan genituen obra historikoak dira, eta orain liburutegiko fondoaren parte ere izango dira.\nBestalde, Donostiako Museoak argazki-liburuarekin lotutako programazio egonkorra egiten jarraituko du, eta jarduerekin bat eginez, GCBCren ohiko kontsulta ordutegia zabaldu egiten da eta jardueraren bat programatuta dagoen larunbatetan ere irekitzen da, 10: 00etatik 14: 00etara.\nArtista batek bere lana aurkezten duen hitzaldi edota solasaldiek osatzen dute nagusiki programazioa, baina gainera, abuztuan book-jockey bat programatu da Juan Ciresen eskutik, argazki-liburu japoniarraren inguruan. Gainera, urte amaieran Gabriela Zendoia Bergaretxe Bildumari buruzko erakusketa ere antolatu du museoak, Jon Cazenave argazkilari donostiarrarekin.\nZendoia bildumagilea San Telmo Museoarekin akordio batera iritsi zen 2017an, eta, horren bidez, bere argazki-liburu bilduma (garai hartan 2.100 alekoa) liburutegian utzi zuen, ikusgarritasuna emateko eta interesa duten pertsonei kontsulta errazteko. Horren truke, bilduma erosketa berriekin aberasteko eta adierazpen artistiko mota hori hobeto ezagutzeko kalitatezko programazioa garatzeko konpromisoa hartu zuen museoak.\nHona hemen San Telmo Museoak eskuratu dituen argazkigintzaren klasiko handienetako batzuen lehen edizioen zerrenda:\nFrank, Robert. Les Americains (1958)\nJuan Sagastizabal margolariaren ‘Zergatik ditut gogoko sugandilak?’ erakusketa ikusgai Gasteizko Atarian\nFormatu txikiko antzezlan eta bakarrizketentzako lehiaketa berria abian


Euskal Herriko bidaia-gida/Ibilbideak/Orgiko hariztia — Wikibooks\nEuskal Herriko bidaia-gida/Ibilbideak/Orgiko hariztia\nOrgi, Lizaso, Gelbentzu, Gorrontz-Olano\n10,4 km. 2 ordu eta 45 mn.\nMendeetan zehar intentsiboki ustiatu eta gero, Orgiko hariztia da Nafarroako Ultzamako haranean geratzen den lekuko ederrenetako bat.\nOrgiko hariztia 77 hektareako hedadura duen baso naturala da. Ultzamako haranean kokaturik, Lizasoko kontzejuaren herri-oihana da Orgi. Mendeetan zehar, Lizasoko biztanleek basoa ustiatu ez ezik, landu ere egiten zuten, eta bertatik hartzen zuten bizitzeko beharrezkoa zuten ia guztia: egurra, orbela, fruituak, ezkurrak… eta bertan ehizatzen zuten ere bai. Gaur egun, berriz, ustiapen mota hori bazter utzita, Ingurune Babestua da. Hariztiaren erraiei bisita azken unerako utzi, eta basoa inguratzen duen xendetan barrena egin ditugu lehen urratsak.\nOrgiko hariztian dagoen aparkalekuan autoa aparkatu, eta etorritako bidetik errepidera aterako gara. Zalditegia gure eskuinera laga, eta aurrez aurre dugun Lizaso herrirantz joko dugu bide-seinale zuri eta berdeek (SL-NA 304) erakusten diguten norabidean. Hesi eta larreen artean ibiliz, herriaren alderdirik altuenean dagoen San Simon eta Judas santuen eliza nabarmen ikusiko dugu. Aldapa txikia igo eta herrigunera iristean, Amati aldera zuzentzen den bidea utzi —oso egoera kaxkarrean dago— eta ezkerraldetik jarraituko dugu errepidea berriro gurutzatuz. Golf zelai txiki baten ondotik pasatu, hasieran mendebalderantz eta gero hegoaldeko norabidean hedatzen den pista zabal batek Gorrontz-Olano herriraino eramango gaitu.\nElizaren ondotik pasatu, eta gorako bidea hartuko dugu. Herritik ateratzean, pista zabal eta piko bati ekingo diogu. Bide erosoa jarraituz, pagadian murgildu, eta, ospela den inguru hau gurutzatu ostean, erraz igoko dugu Gelbentzu herriraino zuzentzen den mendi bizkar erosoa. Basotik ateratzean, errepidera atera eta herrira iritsiko gara. Eliza aldera biratu, hilerria gure eskuinera utzi, eta aldapan behera abiatuko gara. Arkil errekaren ondora iristean, honen paraleloan Orgi aldera joko dugu. Abeltegi pare bat atzean utzi, eta errepidera iritsiko gara. Hirurehun bat metro bertatik egin eta gero, eskuinaldetik zabaltzen den bidea hartu eta erraz helduko gara aparkalekura, ibilbidearen abiapuntura, hain zuzen ere. Ibilbide osoa seinale zuri eta berdez balizaturik dago, beraz, ez dago galtzeko arriskurik.\nBasoa inguratzen duen ibilbide samur horrek Orgiko hariztiaren ikuspegi zabala emango digu, baina hariztiaren erraietan murgildu eta dituen altxor naturalak ezagutzeko aukeraz baliatuko gara. Ia aldaparik ez duen ingurune horretan naturaz eta paisaiaz gozatzeko abagunea probetxuzkoa gertatuko zaigu. Lasai, presarik gabe egiteko merezi duen naturaren ondare bikaina!\nBisitarien eta naturaren balioen kontserbazioa bateragarri egiteko, basoa edo hariztia hiru zonatan banatu da. Arigartzetako harrera gunea da lehena, eta bertan, sarrera, aparkalekua, informazioa emateko etxola, askaldegiak, zaborrontziak eta komunak. Tomaszelaieta paseatzeko gunea dugu bigarrena, eta basoan dagoen eremurik handiena da. Muñagorriko kontserbazio gunea dugu azken zona, baina eremu hori debekatuta dago bisitarientzat, basa-abereentzako babesleku lasaia baita.\nBigarren ingurunean, hots, Tomaszelaietan, hiru eratako ibilbide daude, denak erraz egiteko modukoak. Lehenak Labirintoa du izena, 300 metroko bidaia laburraren bidez, bertze oihan bat aurkituko dugu oihan handiaren itzalean (oihanpekoa). Bide hori itsuentzat egokiturik dago.\nBigarrenean, Bidea izenekoan, 1.400 metroko ibilbidean zehar hariztiaren alde askotarikoak ikusiko ditugu, eta ehun urtetik gorako haritzekin gozatu. Eta, azkenik, Senda izena duena, 700 metroko bidea, bestea baino estuagoa da, eta bertan ibiliz, hariztiaren alderdirik hezeena, itxiena eta basatiena ikusi ahal izango dugu.\nOrdubete beharko dugu hariztian murgildu eta bere xendetatik ibiliz naturak eman digun opari honetaz gozatzeko, guztira kilometro pare bat. Ume txikiekin ibiltzeko oso aproposa.


Liburutegia irekiko da ekainaren 8tik aurrera - Berriak COVID-19 - Irura\nLiburutegia irekiko da ekainaren 8tik aurrera\nLiburutegia irekita egongo da berriro ekainaren 8tik aurrera, egunero astelehenetik ostiralera goizez 11.00tik 13:00ra eta arratsaldez 17:00tik 19:00ra.\nSegurtasun gomendioak Euskadiko Liburutegien sarean\nPosible bada, liburuak aldez aurretik eskatu\nHobe bakarrik bazatoz eta liburua gordetzeko poltsa ekarri, mesedez\nAdin txikikoak eta menpekoak bakarrik etor daitezke beste pertsona batekin batera\nEskuak garbitu eta maskara ekarri\nLurrean markatutako ibilbideak edo liburuzainen argibideak jarraitu\nTarte soziala errespetatu\n3. Fasea: kontsultak, ikasgelak, LAM eta ekitaldi kulturalak\nFase honetan baimenduta daude ekintza hauek:\nLiburutegian bertan kontsultak egitea eta irakurtzea.\nLiburutegien arteko mailegua (ekainaren 15ean hasiko da).\nMaterialaren berrogeialdia, gutxienez, astebetekoa izango da.\n(Gainera, ekainaren 15ean erreserbak egiteko aukera, OPAC eta Liburubilan, berreskuratuko da.)\nXedapen sorta hori 3. faserako aurreikusitako denbora-tartean egongo da indarrean; fase hori, hasiera batean, 2020ko ekainaren 8ko 00:00etan hasiko da, eta 2020ko ekainaren 21eko 00:00etan amaituko.\n8. artikulua.– Kultura-esparrua.\nKulturaren esparruan, gehienez hau izango da edukiera artikulu honetan aipatzen diren jardueretarako:\nLiburutegiak: baimendutako edukieraren % 60 izango da gehienez edukiera, eta babes-arauak bete beharko dira eta pertsonen artean bi metroko gutxieneko tartea utzi.\nBaimenduta egongo da mailegatzea, kontsultak egitea eta han bertan irakurtzen gelditzea, bai eta ikasteko gelak zabaltzea ere. Liburutegien arteko maileguak ekainaren 15ean hasiko dira. Erabiltzaileek itzultzen dituzten gauzak, gutxienez, astebete bereizita egongo dira.\nMuseoak eta erakustaretoak: baimendutako edukieraren % 60 izango da gehienez edukiera.\nZinemak, antzokiak, auditoriumak, karpapeko zirkuak eta kultura-ekintza eta -ikuskizunetarako beste establezimendu edo guneak: baimendutako edukieraren % 60 izango da gehienez edukiera, eta jarlekuak aurrez esleituko dira. Artista-taldeei dagokienez, ikuskizunak irauten duen bitartean baimenduta egongo da interpreteen arteko interakzioa.\nLeku itxietako kultura-jarduerak: baimendutako edukieraren % 60 izango da gehienez edukiera, eta, betiere, laurogei lagun sartuko dira gehienez; jarlekuak aurrez esleituko zaizkie.\nAire zabaleko kultur-jarduerak: baimendutako edukieraren % 60 izango da gehienez edukiera, eta, betiere, mila lagun sartuko dira gehienez; jarlekuak aurrez esleituko zaizkie, eta babes-arauak bete beharko dira eta pertsonen artean bi metroko gutxieneko tartea utzi.


AFA-DFA - Foru Aldundiak premiazko neurri fiskalen lehen sorta onetsi du, osasun krisiak eragindako kalte ekonomikoak gutxitzeko\nCurrent: Foru Aldundiak premiazko neurri fiskalen lehen sorta onetsi du, osasun krisiak eragindako kalte ekonomikoak gutxitzeko\nForu Aldundiak premiazko neurri fiskalen lehen sorta onetsi du, osasun krisiak eragindako kalte ekonomikoak gutxitzeko\nArabako enpresen likidezia erraztu nahi du Arabako Ogasunak. Horretarako, atzerapenak eta zatiketak emango ditu, berandutze interesik gabe eta baldintza malguetan. Gainera, enpresei BEZaren itzulketak eta hornitzaileei egin beharreko ordainketak arinduko ditu.\nAhalegina egingo du Arabako familientzat ere, eta, aurrez aurreko Errentaren Kanpaina irailera atzeratuko bada ere, eutsi egingo die Rentafacileko epeei. Hala, aitorpen negatiboak dituztenek 48 ordutan kobratu ahal izango dute; aitorpen positiboak dituztenek, berriz, azarora arte ez diote Ogasunari zenbatekoa ordaindu beharko\nGasteiz, 2020ko martxoaren 17a. Arabako Foru Aldundiak premiazko zerga neurrien lehenengo sorta bat jarriko du abian, COVID-19ko osasun krisiak gehien eragindako zergadunen kalte ekonomikoak ahalik eta txikienak izan daitezen. Arabako enpresen eta langileen likidezia erraztu nahi du, datozen hilabeteei aurre egin ahal izan diezaieten. Hain zuzen ere, neurri horiek bihar, asteazkena, onartuko dituzte aparteko gobernu kontseilu batean.


Nortasunaren muga-nahastea | Consumer\nEspainiarren %2k baino gehiagok ezegonkortasun- eta egokitze-arazoak dituzte, gaizki eraikitako nortasuna dela eta.\nOldarkortasuna, huts-sentimendua, utzikeria erreal edo irudimenezkorako beldurra, pertsonen arteko harreman ezegonkorrak, identitate-krisia eta ezegonkortasun afektiboa. Hauek dira nortasunaren mugako nahastearen sintoma bereizgarrienak, biztanleen %2 baino gehiago sufrimenduz betetako bizitza batean harrapatzen baitute. Nortasunaren muturreko nahaste bat (“borderline” deitzen zaio ingelesez) ezegonkortasun-eredu orokor bat da harreman pertsonaletan, norberaren irudian eta emozioetan, eta oldarkortasun handia du.\nNortasunaren mugako nahastea da gaixotasun mental ohikoenetako bat. Sufrimendu handia dakar, ez bakarrik sufritzen duen pertsonarentzat, baita bere senide eta lagunentzat ere. Diagnostikatu egin behar da, eta tratamendu bat hasi, bere buruaz beste egiten saiatu ondoren izan daitezkeen jarrera autolesiboak saihesteko. Sufritzen duten pertsonek zailtasun handiak izaten dituzte lan batera egokitzeko edo ikasketetan etengabe egoteko, sarritan drogekin edo sexu konpultsiboarekin arazoak izaten dituzte eta haserreak izaten dituzte, besteak beste.\nHorregatik guztiagatik, askotan, ganberro edo zaleak “tatxatzen” dira. Nahaste hori ofizialki onartu zen 1980an, eta zaila da espezialistentzat antzematea, hiperaktibitatearekin, substantzien abusu-arazoarekin edo antsietate-nahastearekin nahas daitekeelako.\nArazoa nortasunean dago\nKontua nortasuna da, jarduteko modua, ingurunearekin harremanak izateko eta interpretatzeko modua. Horrela, ondo eraikita ez badago, bizitzako eremu guztiak ukituko dira eta kolokan jarriko dira. Nortasunaren mugako asaldura nerabezaroan diagnostikatu daiteke, baina ohikoena helduaroaren hasieran antzematea da, 18 urtetik aurrera, nortasunak egonkorragoa izan behar duenean. Ohikoagoa da emakumezkoetan (% 70) gizonezkoetan baino.\nArrazoiak ez daude erabat zehaztuta. Alde batetik, emozioak erregulatzen dituzten garun-eremuen eta eremu arrazionalenen artean zaurgarritasun biologikoa edo arazo funtzionala egon daitekeela uste da. Pedro Yscadar Martorellgo (Bartzelona) Sagrat Cor ospitaleko psikiatra eta analistak esan du “gainera, esperientzia traumatikoen, guraso axolagabeen edo sexu-abusuen historia pertsonala egon ohi da”.\nNahaste hori duten pertsonak oso oldarkorrak dira, ezegonkortasun emozional handia dute eta mendekotasun handiko harremanak dituzte. Datu kezkagarri bat da nortasunaren nahaste mugatua duten hamar pazientetik batek bere buruaz beste egitea. “Bere buruaz beste egiteko saiakera da larrialdietara joateko arrazoi nagusietako bat —azaltzen du Yscadar-ek—. Afektatu bati bikotea utzi dio eta, bulkada batean, ezin duelako frustazioa kontrolatu, bere burua zauritu du. Autosuntsiketa benetako arriskua da”.\nAipatutako tratamenduen artean, dialektikaren eta jokabidearen terapia nabarmentzen da, onarpenaren eta aldaketaren arteko oreka bilatzen duena.\nMendekotasuna da nahaste horren beste ezaugarri bat. Horregatik sufritzen dute hainbeste harreman bat hausten bada edo norbaitek alde egin dezakeela uste badute. “Besteen behar horrek eta haien oldarkortasunak eta ezegonkortasunak harreman oso gatazkatsuak eragiten dituzte. Haientzat, dena dago kanpoan. Kexu dira besteek ez dituztela ulertzen, ez dietela laguntzen edo ez dietela behar dutena ematen ondo egoteko”, erantsi du Yscadarrek. Besteen mendekotasun horrek sexu-bilaketa etsigarri batera eramaten ditu pertsona asko, baina ez plazera sentitzeko modu gisa, baizik eta bestearekin fusio emozionala lortzeko.\nPsikofarmakoak eta psikoterapia\nNahaste honetarako agintzen diren tratamendu gehienak psikofarmakoen eta psikoterapiaren konbinazioa dira. “Antidepresiboek oso ondo funtzionatzen dute, beren aldartea eta oldarkortasuna erregulatzen laguntzen baitiete, osagai biologiko garrantzitsua baitute”, dio Yscadarrek. Psikoterapien artean, gehien erabiltzen direnetako batzuk kognitibo-konduktuala edo psikoanalitikoa dira. Psikoanalisian, hausnarketarako, antsietateari eta frustrazioari aurre egiteko espazioa bilatzen da. Psikoanalistaren eginkizuna antsietateari eustea eta hausnarketarako leku bat proposatzea da.\nAzken urteotan, tratamendu psikoterapeutiko espezifiko bat garatu da nortasunaren nahaste mugaturako: dialektika- eta jokabide-terapia, “onarpenaren eta aldaketaren arteko orekan oinarritzen dena”, dio Beatriz Lópezek, Terapia Dialektiko Konduktualeko TLP Tratamenduen Zentroko psikologo kliniko eta psikoterapeutak. “Gaixoa den bezalakoa eta sentitzen den bezalakoa onartzeak”, gehitu du.\nKaltetuak bere emozio negatiboak onartu behar ditu. Oso gaizki zegoelako lanera joan ez delako zoratuta dagoela esaten badu, bere egoeran lanera ez joatea normala dela esaten zaio. Horrela ikasten du onartzen. Moldakorrak ez diren portaerak ere aldatu nahi dira. Jokabide-teknikak erabiltzen dira, hala nola itzaltzea: “Pazientea talde-saio batean badago eta traba egiten badio, ez zaio arreta jarriko. Horrela jarduteari utzi behar zaio”.\nTeknika dialektikoak ere erabiltzen dira, hala nola “deabruaren abokatuarena”. Askotan, pazienteak hitzez adierazten du dena gaizki egiten duela eta ez duela ezertarako balio. Teknika hau arrazoia ematean datza. Terapeutak kexak babesten ditu, eta, hala, “gauza positiboak dituela ikusten du, dena gaizki egiten ez duela”. Dialektika- eta jokabide-terapia nortasunaren muga-nahastean espezializatutako tratamendu-unitate askotan aplikatzen da, Espainiako zentro publiko eta pribatuetan.\nBanakako saioak (ordubete, astean behin) eta taldekakoak (1 ordutik 1,5 ordura, astean behin) konbinatzen dira. Talde-saioetan, “besteak beste, gizarte-trebetasunak, erregulazio emozionalekoak eta estresarekiko tolerantziakoak ikasten dira”; banakakoetan, berriz, onarpenari, antsietatea murrizteari eta nortasun-krisiei buruzko alderdiak lantzen dira. Beste aukera bat telefono bidezko arreta da, nahiz eta beti modu indibidualizatuan planteatzen den, helburua trebetasunak sendotzea eta arazoak edo krisia ez konpontzea baita, adituak argitzen duenez.\nZaila da esatea nortasunaren nahastea duen pertsona bat sendatuta dagoela. Askotan, sintomak gutxitzea izaten da arrakasta, gaixoaren eguneroko bizitza hobetzeko. “Pertsona batek bost urtez ez badu sintomarik agertzen, esan daiteke dagoeneko ez dagoela gaixorik”, azaldu du Lópezek. Dialektikaren eta jokabidearen tratamenduak urtebete irauten du gutxienez, baina tratamenduen batezbestekoa bi urtetik hiru urtera bitartekoa izaten da.\nErrazagoa da jarrerak aldatzea sentimenduak baino, hala nola identitate-krisia edo hutsune-sentimendua. Dialektikaren eta jokabidearen terapiaren beste alderdi garrantzitsu bat beste profesional homologoek psikoterapeutak gainbegiratzea da. “Horregatik, terapia dialektikoa da. Paziente askok krisi eta desarautze emozionaleko arazo horiek dituzte, eta psikoterapeutak beste profesional batzuk behar ditu laguntza eta beste ikuspuntu batzuk izateko”, adierazi du Lópezek.\nHUTSAREN SENTIMENDU KRONIKOA\nNortasunaren mugako nahastearen sintoma bereizgarrietako bat hutsaren sentimendu kronikoa da. Kaltetuek esan dute galduta sentitzen direla eta ez dakitela nor diren. Bere ingurukoentzat ulergaitza izan daiteke, batez ere helduen kasuan. Beatriz Lópezek dioenez, hutsune-sentimendu larrigarri hori “bere identitate-arazoekin” lotuta dago. Bere buruaren sentimendua oso ezegonkorra da. Ez dakite erabakiak hartzen. Zerbait lortzear daudenean, korrika egiten dute”.\nEz da autoestimu baxuaren edo segurtasun ezaren arazoa, espezialistak argitzen duenez, ez dute identitaterik eraiki, oso zaila egiten baitzaie erabakiak hartzea, zer sentitzen duten jakitea eta nola sentituko diren edo bikote batekin bizitza-proiektu bat eraikitzea. Sintoma horrek azaltzen du, hein batean, besteekiko duen mendekotasun handia. Lurrean sendo egoteko behar dute, bakardadean itotzeko moduko hutsune-sentimendua dutelako.\nSarritan, hutsune hori sexuarekin, drogekin edo janariarekin betetzen saiatzen dira, besteak beste. Bakardadea saihesten dute eta erraz aspertzen dira, ezerk ez dituelako betetzen. Sintoma horrek mesede gutxien egiten dio medikazioari, ez baitago identitatea ematen duen pilularik.\nharremanak inestabilidad-eu mugako trastorno personalidad-eu sufritzen dute