Erasotzaile matxisten biktimak salbatzen dituen keinua | Bizigiro | Berria\nErasotzaile matxisten biktimak salbatzen dituen keinua\nKanadako Emakumeen Fundazioak zeinu bat asmatu zuen konfinamenduan, tratu txar emaileekin itxita zeuden emakumeek laguntza eskatzeko aukera izan zezaten. Asko zabaldu da sare sozialetan; besteak beste, Tik Token, eta berriki bahituriko neska bat salbatu ahal izan dute horri esker.\nCanadian Women Foundation Tamaina handiagoan ikusi\nNola adierazi arriskuan zaudela, abusatzaile baten eskuetan bazaude, eta esaten duzuna hark ere entzun badezake?\nKanadako Emakumeen Fundazioak erantzuna eman zion galdera horri konfinamenduan, iazko apirilean. Ikusi zuten konfinamenduak asko zaildu ziela laguntza eskatzea arriskuan zeuden emakumeei, egun osoan erasotzailearekin egotera behartzen zituelako. Ezin, esaterako, telefonoa hartu eta lagun bati hots egin, edo indarkeria matxistaren aurkako zerbitzuetara deitu, erasotzaileak ere entzun gabe. Beraz, fundazioak laguntza keinua deiturikoa asmatu zuen.\nSinplea da keinua: esku ahurra kamerari begira jaso, erpurua sartuta. Ondoren, gainerako hatzekin, erpurua harrapatu.\nFundazioak bideo bat egin zuen keinua nola egin erakusteko. Horretan, emakume bat agertzen da, kamerari begira. Bideo dei baten bidez, errezeta baten inguruan ari da hitz egiten beste emakumezko batekin, baina deiaren erdian, keinua egiten du. Atzean gizonezko bat ikusten da tarteka.\n«Keinuak laguntza modu seguruan eskatzen lagun diezaioke norbaiti. Izan ere, froga asko daude esateko hondamendi egoerek indarkeria sexista areagotzea ekar dezaketela», adierazi du fundazioak, keinua aurkezteko webgunean. Zehaztu dutenez, keinuak ez du esanahirik inongo zeinu hizkuntzatan.\nFundazioaren bideoa asko zabaldu da azken hilabeteotan sare sozialetan; besteak beste, batez ere gaztetxok erabiltzen duten Tik Tok sare sozialean. Eta orain, horren erabilera praktikoaren kasu erreal baten berri eman dute.\nBahiketa eta keinua\nJoan den astean 61 urteko gizonezko batek 16 urteko neska bat bahitu zuen Ipar Karolinan. Kotxe batean sartu, eta ehunka kilometro egin zituen neskatoarekin. Baina autoa ostegunean Kentuckyko errepide batean zihoalarik, neskak leihotik keinua egin zien aldamenetik igarotzen ziren beste autoetako bidaiariei. Horietako batek ikusia zuen bideoa Tik Token, eta Poliziari deitu zion.\nHandik gutxira, bahitzailearen autoa gelditu zuen Poliziak, eta neskak haiei ere egin zien keinua. Bahitzailea atxilotu egin zuten, eta neska, askatu. Neskatoak azaldu zuen keinua Tik Token ikasi zuela.\nFundazioa pozik agertu da, ikusi delako keinuak arriskuan dagoen jendea salba dezakeela, eta hura zabaltzeko lan gehiago egiteko eskatu die erakundeei. Zehaztu du keinuak ez duela esan nahi deitu Poliziari berehala, baizik eta jarri nirekin harremanetan modu seguruan. Keinua egiten duenari entzuteko eskatu dute, ez irudikatzen hasteko zer gertatzen zaion. «Beharbada, zer gertatzen ari den esan nahi dizute; agian entzuteko edo adi egoteko esan nahi dizute; edo zerbitzu bat aurkitzeko laguntza eska diezazukete». Edonola ere, keinua egiten duen pertsona arrisku bizian dela uste bada, larrialdi zerbitzuetara deitzeko aholkatu du fundazioak.\nAEBetako bahitzailea atxilotu zuten poliziek ere ez zekiten hasieran neskak zer esan nahi zuen keinuarekin. Bahitzaileak uste zuen nerabea pasatzen ari ziren autoei agur esaten ziela. Keinuak galduko du komunikazio sekreturako ahalmena zabaldu ahala, noski. Baina, behintzat, hitzik gabe komunikatzeko beste bide bat emango die arrisku egoera batean daudenei.


Antonio Arruti: Lukainka\nIturria: Olerki galduak, Antonio Arruti (J. Etxeberriaren, K. Zubizarretaren eta J. Letonaren edizioa). Elkar, 1998\nArruti'tar Andoni Aba\nEuskalerriaren alde'k egindako\nMartín, Mena y C.ªren etxean\nFuenterrabia, 14, beko gelan\n—Nor dek ire nagusia? —galdetu zion leoiak.\n—Atzetik datorren ori —erantzun zion txakurrak.\n—Eta zein dek bera?\n—Ori al da gizona? Txaldan, txatxu, ziztrin, ezertarako ez dan ori al da gauza guztien jabea? Ez nerea beintzat. Ez bestiena ere emendik une batera...\nUrreratu zan eta:\n—I al aiz gizon altsu, abere guztien jaun ta jabea?\n—Bai igandik asita.\n—Orixe dek berealaxe agertuko dana.\n—Burruka egin nai dek, noski?\n—Aserratu gabe burrukan ibiltzea oso parregarria dek. Aldendu adi pittin bat, ta jaurti izkiagun alkarri datorzkigun gaiztakeriak, aserratu arte. Orduan etorriko gaituk eskuetara.\n—Ez dek gaizki esana.\nAldendu ziran, baita ekin ere leoiak zekizkian ta etzekizkian likiskeri ta zitalkeriak gizonari jaurtitzen.\n—Bukatu dek? —galdetu zion onek ura isildu zanean. Eta suarma bat ari begira ipiñirik, «iretzat» deadar egin zion durrundara beldurgarri bat aditzen zan bitartean... Buru zatitutik odola zeriola lurrera erori zan leoi panparroia. Gelditu zitzaion bizitz-unea onuratu zuan esateko:\n—Geiago aiz! Ez dek nere ortz eta atzaparrik, baña ire bekoki garbi ta begi argi oietan ezkutapenen bat badaukak...\n—Neska, ez den irea ere ain txarra. Beste ipui batek erabaki dezala zeñentzat dan lukainka muturluzea.\n—Begira eiok sarri, or zebillek katua ta...\nBi anai ziran oso langille, zintzo eta elkar maite-maite zutenak. Gurasoak ill ondorean, beren etxe zarrean morroi batekin egon ziran urte batzuetan. Baña Patxiri ezkontzeko era ta gogoa aurkeztu zitzaizkion, eta auzoko neskatx lerden eta txukun Joxeparekin kabi berria egitera juan zan. Lengo etxe-zar-otzean gelditu zan Joxe bere morroiarekin.\nBurutasun eder-eder bat etorri zitzaion alako batean Patxiri, baita azaldu ere emazteari.\n—Aizu, Joxepa, ez al litzake ona izango tamal ematen didan gure anai gizajo bakarrik dugun orri zerbait laguntzea?\n—Al degunean berari sorostutzeko beti prest nagola badakizu.\n—Ez det lagunik bear bururatu zaidana egiteko, zuri lendabizi agertzea ondo zala iruditu bazait ere.\n—Zer asmotan zaude?\n—Orra ba, atzo eta gaur ebakitako gariak zabal-zabal dauzkagu soroan, eta besarkada bat edo beste ari eraman nai niozke, baña berak igerri gabe, osterantzean ez lizkidake artuko-ta.\n—Bapo, gizon. Txiro ta beartsuai emandakoak ez du inor arlotu.\nIllunduta geroxeago egin zuan Patxik oldoztua zeukana. Baña, bere arritasuna bigaramonean lasto baten utsunerik ere soroan arkitu etzuanean!\n—Auxe dek auxe!... Gaur eramango dizkiat berriro bart-arratsean aiña besarkada... Urrengo goizean atzegunian aña lasto eta gari zeuzkan bere soroan.\n—Onelakorik! Ementxe geratuko nauk —esan zuan Patxik—, ezkutapen au ikusi ta igarri arte.\nGau artako amaikak izango ziran gitxi gora bera, gariz zamatuta bere sorora zetorren gizon bat nabaitu zuanean Patxik.\n—Gabon! —esan zion onek.\n—I al aiz, Joxe?\n—Zer burutasunek akar onera?\n—Ireak ber-berak nunbait... Bakar egon ezkero, iri nik laguntzea ez dek arritzeko gauza...\n—Entzun zak nola oldoztutzen nuan nik: Nere anaiak sendia dauka, oraintxe erne zaizka bi landaretxu. Politak eta etxia alaitzen diotenak dira, baña aiek elikatzeko ta apaintzeko nik baño geiago bear...\n—Mutil, ipui ederra dek ori!\n—Etsi den? Neretzako orduan lukainka...\n—Etxoron zak apur bat, oraintxe zetorkidak beste bi anaien ipui bat eta...\nGose-gose ziran anai bik etzeukaten jateko arrautza bat baizik.\n—Nerea dek —esan zuan Andresek—, i baño zarragua nauk-eta.\n—Onetarako ez dik adiñak eskubiderik ematen —erantzun zion Pellok.\n—Uste al dek gaztiak ez degula urdallik? Ez dek aitu ostera iñoiz onelako gauzatxoak ume ta guztientzat izaten dirala?\nZirrika eta mirrika era onetan jardun zuten nekatu arte, euren eztabaida bukatu ezinik. Ara azkenian zer erabaki zuten:\n—Goazen lotara —esan zion Pellok bere anaiari—, ta ametsik ederrena egiten duanarentzat izan dedilla arrautza. Guazen.\nEgun sentiko argi biguñak begiak ideki ziozkaneko, asi zan deadarka Andres:\n—Ai zak, nerea dek arrautza. Ona baño obeagoa dan ames eder-ederra egin diat. Aingeruen egatan nijuala uste izan diat, baita igaro ere gau guztia zeruko doatsuen artean.\n—Bai, eta ara oakala ikustean, esan diat nik: Ez dik onek lurreko arrautzik bear. Jetxi nauk ba berealaxe sukaldera, baita jan ere gure arrautza...\n—Bapo neska, ja, ja, ja.\n—Lukainka...? Non dek gure lukainka?\n—An, an...! Sapaira zijuak ortzetatik zintzilika duala. Zapi! Zapi!\n—Arrapa zan! Lertuko al den bertan gure lukainka mutur luzea jan digun katu madarikatu ori!\n—Zer egingo diagu orain?\n—Apaldu; onezkero ez den ama etorriko ta... Zeñentzat izango dek gelditu dan lukainka?


Hizkuntza Eskubideen egoera 2018 by Behatokia - Issuu\nIzenburua: HIZKUNTZA ESKUBIDEEN EGOERA 2018 Mota: urteko txostena Egilea: HIZKUNTZ ESKUBIDEEN BEHATOKIA Argitaratze data: 2019ko ekainaren 26a Argitalpen digitala: www.behatokia.eus atarian eskuragarri Oharra: argitalpen honetan agertzen diren datuak, informazioa eta abar baliatu nahi izanez gero, iturria aipatzea eskertuko genuke.\n02 Herrizaingoa eta Segurtasuna\n05 Administrazio jarduera orokorrak\n06 Udalak eta Herriko Etxeak\n07 Lan mundua\n08 Kultura, aisia eta kirola\n09 Kontsumo zerbitzuak eta interes orokorreko zerbitzuak\nâ€œInteresgarria da udalekiko harremanetan eta bertan gertatzen diren urraketak erdigunera ekartzea, instituzio hurbilekoenak izanik, aukera handiagoak izango ditugulako aldaketak eragiteko.â€?\nBeste urte batez Hizkuntz Eskubideen Behatokiak geure egoerari buruzko argazkia eskura jarri du mahai gainean. Euskal Herrian euskaraz bizitzeko hautua egin duten herritarrek pairatutako bereizkeriak kudeatu ditu beste behin Behatokiak. Herritarren bizipenetan oinarritutako argazkia dugu berriz ere eskuartean. Gauzak horrela, txostenak berak pare bat ondorio azkar uzten digu irakurtzen hasi aurretik. Batetik, oraindik ezinezkoa dela geure lurraldean berezko hizkuntzan bizitzea, eta beraz euskaldunok diskriminatuak jarraitzen dugula gutxitutako hizkuntza baliatu nahi izanez gero. Bestetik, herritarrak prest daudela euskaraz bizitzeko hautuari ekiteko eta horretaz gain, hautu horretan oztopoak jartzen dizkietenean beren burua ahaldundu eta gertaera horiek salatzeko irmotasuna dutela. Hartara, Kontseiluak duela hamazortzi urte sortutako Behatokiaren iraungitze-data, tamalez, urrun dagoela esan behar dugu. 2018ko argazkiari arretaz ikusiz gero, egia da, bai, elementu asko izan ditzakegula hizpide. Hori horrela izanik ere, honako hitzaurre hau Behatokiak erdigunean jarri dituen entitateei erreparatzeko baliatu nahi dut, udalei, hain zuzen ere. Herritarren pertzepzioa izaten da udalak direla eguneroko bizitzan eragin gehien duten instituzioak. Horretaz gain, egia da hizkuntza-politikak aldaketak eragiteko udalak izaten direla instituzio hurbilekoenak eta lanketarako errazenak.\nKontseiluan sorreratik izan dugu horren kontzientzia eta horrexegatik, hain zuzen ere, udaletako hizkuntza-politikekin lotutako hainbat proiektu garatu izan dugu, besteak beste, udaletako hizkuntza-politiken neurketa edota udal ordenantza eredugarriak. Egia ere bada, Behatokiarentzat ez dela erraza udalen inguruko ondorio bateratuak ateratzea. Finean, zeinek bere ezaugarriak ditu, zeinek bere politikak ditu, zeinek bere tokiko araudia, plangintzak edo baliabideesleipen egin du etab. Halere, interesgarria da udalekiko harremanetan eta bertan gertatzen diren urraketak erdigunera ekartzea, lehen esan bezala, aukera handiagoak izango ditugulako udalerri mailan aldaketak eragiteko. Horrexegatik, hain zuzen ere, aurten Kontseiluak inoizko adostasun sozial handiena duen proposamen politikoa den Hizkuntz Eskubideak Bermatzeko Protokoloaren Udal Garapena prestatzen ari da. Horri esker tokiko instituzioek zein eragileek bide-orri zehatza izango dute udaletan urrats eragingarriak egin daitezen. Une ezin egokiagoan dator, beraz, Behatokiaren urteko txostena. Beti esan bezala, euskalgintzaren funtzioa bikoitza da, batetik, egoeraren berri eman, eta herritarrari euskarazko hautua egitera bultzatu eta babestea; eta bestetik, hizkuntza-eskubideen bermerako politika edo neurri eragingarrien proposamenak instituzioen esku uztea. Eskuartean duzun txostenaren eta Protokoloaren Udal Garapenaren bidez helburu hori beteko dugu, zalantzarik gabe.\nHizkuntz Eskubideen Behatokiko lehendakaria HIZKUNTZA ESKUBIDEEN EGOERA 2018\nEuskararen herrian euskaraz mintzatzeko, administrazioei zuzendu eta administrazioetatik zerbitzuak jasotzeko, (osasuna, hezkuntza, justizia, edo beste edozein zerbitzu), bai eta orokorrean, jendarteak eskaintzen dituen aukerak euskaraz baliatzeko eskubideak babestea da Behatokiaren xedea. Horretarako Euskararen Telefonoa/Akuilari zerbitzua eskaintzen dio Hizkuntz Eskubideen Behatokiak doan euskal hiztunen komunitate osoari. Zerbitzu honen bidez Behatokiak Administrazioei, enpresei eta edozein motatako entitateei herritarrek zuzendutako kexak, zorion mezuak eta kontsultak bideratzen ditu.\nâ€œEuskararen Telefonoa/Akuilari zerbitzua eskaintzen du Behatokiak doan. Horren bidez administrazioei, enpresei eta edozein motatako entitateei herritarrek zuzendutako kexak, zorion mezuak eta kontsultak bideratzen ditu.â€?\nAdministrazio publikoen eremuan zein sektore sozioekonomikoan, euskaraz jarduteko eskubidea errespetatu ez zaienean herritarrak Euskararen Telefonoa/Akuilariren bidez Behatokira idatzi edota kexa bat igortzen duenean, jarraipena egin ahal izateko dosier bat ireki eta zenbaki bat egokitzen dio jasotako kasu bakoitzari. Behatokiak zerbitzua erabiltzen duten pertsonen konfidentzialtasuna gordetzen du baina ez du kexa anonimorik onartzen. Horrela bada, ondorengo lerro hauetan islatuko dugun azterketa herritarrek Behatokira helarazitako gertaeretan oinarritzen da, beraiek euren egunerokoan izan dituzten bizipenak dira azterlan honen iturria eta euskal hiztunen benetako egoerara, egunerokotasunera, gerturatzen gaituzte.\nHerritarren jarrera akuilu Euskararen herrian euskal hiztun gisa bizi nahi duten herritarrek euren egunerokoa baldintzaturik eta urraturik ikusten dutenean, hizkuntza dela eta bazterturik sentitzen direnean, isilik geratu eta amore eman ordez, eskubidea exijitu eta babesa bilatzen dute. Konponbidea bilatzen, egoera aldatzen ahalegintzen dira. Indar egiten dute hizkuntza-eskubideen errespetua lortzeko. Oztopoen aurrean jarrera pertsonal aktiboa hartzeak akuilu-lana egiten du administrazioek eta entitateek askotan erakusten duten utzikeriaren aurrean. Herritarren ahaleginak inguruan hainbat neurri hartzea ahalbidetzen dute, agerian jarriz kontzienteki egindako praktikak emaitzak ematen dituela.\n369-2018 Jaurlaritzak kontratatutako enpresako medikuaren aurrean uko egin nion azterketa medikoa egiteari, gaztelaniaz egitera behartuta nengoelako. Seguru asko medikuak horren berri emango zuen eta Jaurlaritzako prebentzio Zerbitzutik deitu zidaten esanez Gipuzkoatik mediku euskaldun bat etorriko zela Lakuara, niri propio azterketa medikoa egitera. Maiatzaren 24an mediku euskalduna etorri zen, eta normalnormal egin nuen azterketa, inongo arazorik gabe. Ekainaren 5ean jaso dut medikuak sinatutako txosten medikoa, euskaraz, eskatu bezala.\nEuskal hiztun gisa askatasunez, normaltasunez, osotasunez eta berdintasunean bizitzeko eguneroko urrats txikiak garrantzitsuak dira, bidea pauso txikiek osatzen dutelako, horietako bakoitzak euskara erabiltzeko eta euskaraz bizitzeko aukerak zabaltzen dituelako.\n697-2018 Bilboko Santa Marina ospitaleko solairu bakoitzean dauden itxaroneremuetan bina egunkari daude. Arazoa da bi egunkari horiek Deia eta El Correo EspaĂąol baino ez direla, hots, ez dagoela euskarazko egunkaririk ospitaleko eremu horietan. Euskaldunok ere ospitalera joaten garenez, euskarazko egunkariak eskura izan beharko genituzke.\nBestalde, ahozko hizkuntza ohituretan eragiteko eta hauek aldatzeko, ariketa sozial kolektiboa eta zabala egin zen 2018ko azaroaren 23tik abenduaren 3ra Euskal Herriko lurralde guztietan: Euskaraldia. Ahobizi (euskaraz hitz egiteko konpromisoa hartu zutenak) eta belarriprest (euskaraz entzuteko prest zeudenak) figuren bidez, 11 egunez euskaraz bizitzeko ahalegina egin zuten milaka lagunek.\nOsasungintza Aditu guztien esanetan kalitatezko osasun-arreta zuzenki lotuta dago arreta hori pazientearen hizkuntzan emateko gaitasunarekin. Betebeharreko gaitasun bat da hizkuntza, osasun-asistentziaren osagai garrantzitsua. Zerbitzua pazientearen egoerari, izaerari eta inguruneari egokitu behar zaizkio. Pazienteak, gaixoak, berez kontsultara daramatzan ardura, egonezina, kezka edo beldurraâ€Ś handitu egiten dira profesionala ez bada gai konfiantza-giroa sortzeko, ez bada gai gaixoaren hizkuntza erabiltzeko. Hori horrela, ahoz zein idatziz, asko dago hobetzeko osasun-asistentzia euskaraz jaso nahi duenak zerbitzu duina jasotzeko. Euskal Autonomia Erkidegoari dagokionez, osasun-asistentzia euskaraz jasotzeko eskubidea legez aitorturik izatea eta asistentzia hori euskaraz jaso nahi duela eskaera egina izatea ez da nahikoa osasun-arreta euskaraz jasotzeko.\n22-2018 Gure jaioberriari ebakuntza bat egin behar izan diote eta prozesu osoan zehar ez dugu euskaraz dakien inor ere ez ezagutu. Ez erizainik, ez medikurik, ez zirujaurik. Gure bizitzako momenturik garrantzitsuenean inor ere ez da zuzendu gure hizkuntzan. Erabat lotsagarria izan da guztia.\nOsakidetzak kanpaina bat jarri zuen martxan herritarrei lehentasunezko hizkuntza aukeratzeko hautuari buruz ohartarazteko. Kanpaina horren emaitzak ezagutarazi ziren 2018an. Emaitza horien arabera, Osakidetzaren zerbitzua jaso dezaketenen %40k egin du lehentasunezko hizkuntzaren hautua, baina euskaraz komunikatu nahi dutela adierazi badute ere, Osakidetzak ez die bermatzen arreta euskaraz jasotzea.\nâ€œPazienteak, gaixoak, berez kontsultara daramatzan ardura, egonezina, kezka edo beldurra handitu egiten dira profesionala ez bada gai konfiantzagiroa sortzeko, ez bada gai gaixoaren hizkuntza erabiltzeko.â€?\n134-2018 Sendagile euskaldun bat eskatu nuen. Aldaketa egin eta gaur, 208-0216an joan naiz sendagilearengana lehenengoz. Dirudienez nolabaiteko agiriren bat badu baina neri erdaraz egin dit eta esan dit ez dakiela nahikoa euskaraz atenditzeko. Berari esan diot mediku euskalduna eskatu nuela eta beste batengana nindoala. Administrariak esan dit baduela agiria eta pasa den beste mediku bati, agiria duen beste bati, alegia, galdetu dio ea berak atendituko ote ninduen euskaraz eta ezetz esan du, ez dakiela. Administrariak esan dit hizkuntza gaitasun agiria badutela baina ez dakitela gehienek.\nIzan ere, arreta-zerbitzuei lotutakoak izan dira 2018. urtean Behatokian jaso diren kexarik gehienak. Egokitu zaien familia-medikuarekin, pediatrarekin, erizainarekin euskaraz jarduteko zailtasunak izan dituztela salatu baitute herritarrek. Osakidetzan Euskararen Erabilera Normalizatzeko II. Planean lehen mailako arreta gune horietan euskaraz aritzeko aukera bermatzea lehentasunezkoa baldin bada ere, euskal hiztunentzako egoera normaltasunetik urrun dago oraindik. 3-2018 Goizean Osakidetzako mediku zerbitzura deitu dugu larrialdi bat zela eta harrerako pertsonak ez digu ulertu eta espainolez hitz egin behar izan dugu. Medikuari pasa dio deia eta honek ere espainolez. Esan digu Hernaniko anbulatoriora joateko haurrarekin; bertan medikuak ere ez zuen ezer ulertzen eta haurrari espainolez zuzendu zaio momentu oro. Urtarrilaren 1ean gertatu zen.\nOsasun-arreta euskaraz jasotzeko oztopoez gain, harrerako langileekin edota administrariekin, zuzeneko harreran nahiz telefonoz, euskaraz jarduteko zailtasunak izan dituzte zerbitzu-hartzaileek. 146-2018 Goizeko 11etan Mendaroko Osakidetzako ospitalera deitu dut informazio eske eta ez didate zerbitzua euskaraz eman, nahiz eta horrela eskatu.\nHorrekin batera irudian eta komunikazioan ere, osasun etxeetan erabiltzaileei informazioa emateko testu eta ohar labur asko eta asko, gabeziak izan dituzte eta gaztelania hutsean egon direla jakinarazi diote Behatokiari. Behar bezainbeste profesional euskaldunen faltaren adierazle dira Behatokian jasotzen diren herritarren kexak. Areago nabarmentzen da egoera hori ordezkapen edo oporraldietan. Ordezkapenetarako profesional euskaldunak jartzen ez direnean, horiek lortzeko zailtasunak dituztela argudiatzen du Osakidetzak. 58-2018 Berriatuako osasun etxean lehendik zegoen familia mediku euskaldunaren ordez, euskaraz ez dakien profesional bat jarri digute haren eszedentzia ordezkatzeko. Jakinarazi digutenez, ordezkapena luzerako izango da gainera. Berriatura mediku euskalduna bidaltzeko eskatzen dugu.\nMedikuntza-ikasketetan, aurten ere, arazoak izan dira. Horren karira, kexak jasotzen jarraitu dugu euskaraz ikasten ari diren ikasleek ikasgai jakin batzuk ezin dituztelako egin euskaraz edo praktikaldien %90 gaztelaniaz egin behar dutelako.\nEsan dugun moduan, herritarrek badute zerbitzua euskaraz jaso nahi dutela esateko aukera. Orain Osakidetzak du lana zerbitzuan eta era guztietako harremanetan, irudian, barne-harremanetan, komunikazioan eta abar herritarren eskubideak bermatzeko. Bestalde, kezka handia eragiten du Nafarroan osasun zerbitzuetan bizi den egoerak. Osasun-asistentzia euskaraz jasotzeko oztopoek buruhauste ugari eragiten diete bertako herritarrei; bai eta eremu publikoan euskaraz aritzeko Euskararen Legeak eskubidea aitortzen duen zonaldean ere. Behatokira iritsi diren kexak ikusita, familia-medikua, pediatra edo espezialista euskaldunak nahi duten herritarrek bizi dituzten egoerak ez dira batere erosoak: gaztelania ulertzen ez duen umeak pediatra erdalduna izatea edota osasun zerbitzu bat jasotzera doazen herritarrak, atea gurutzatzen dutenetik azken agurra arte, den-dena gaztelaniaz egitera behartuak izatea.\nIdatzizko harremanei dagokienez, errezetak, tratamendu-orriak, oharrak, errotuluak, gaixotasun bati buruzko jarraibideak eta beste hainbat idatzi gaztelania hutsez egoteagatik eta jasotzeagatik kexatu dira herritarrak.\n560-2018 Atzo arratsaldean, 19:00-19:30 aldera Iruñeko San Martin osasun etxera joan nintzen alabarekin pediatriako larrialdietara. Pediatra alabari erdaraz hitz egiten hasi zen eta nik “no te va a entender” (ez dizu ulertuko). ¿“No sabes euskara”? (euskaraz ez dakizu?) galdetu nion. “Si quieres puedo hablar en francés, en inglés, en italiano, pero en euskara no” (frantsesez, ingelesez eta italieraz hitz egin dezaket, baina euskaraz ez) erantzun zidan zakar. Zur eta lur utzi ninduen bere jarrerak. 138-2018 Aurreko larunbatean Etxarri Aranazko osasun etxera joan nintzen eta bertako medikuari arazoa azaltzen hasi nintzenean (euskaraz), “En castellano, por favor” (gaztelaniaz, mesedez) erantzun zidan.\n“Kalitatezko osasun arreta zuzenki dago lotuta arreta hori pazientearen hizkuntzan emateko gaitasunarekin.”\nBien bitartean, Osasunbideako deialdietan euskararen balioa gutxiesteko trikimailuak erabili ditu Nafarroako Gobernuak. Osasunbideko deialdietan, lehiaketaldian 40 puntutik, euskarak 4’29 puntu eman beharko lituzke legeak ezarritako eremu euskaldunean, eta 2’73 puntu legeak ezarritako eremu mistoan. Hori horrela izanik, euskararik jakin gabe ere, beste merezimendu batzuk baliatuz 39 puntu lor daitezke. Hortaz, praktikan, ez da betetzen euskarari buruzko foru dekretu berriak dioena.\nNafarroan osasun-asistentzia euskaraz jasotzeko zailtasun ugari dauden bitartean, Nafarroako Unibertsitate Publikoan osasungintzarekin zerikusia duten ikasketak, horien artean erizaintzako gradua lehentasunez, euskaraz egiteko aukera aldarrikatu dute ikasleek 2018an. Euskarazko profesionalen kopuruan gabeziak izanda, arduraz jokatu beharko lukete erakundeek, eta, ondorioz, etorkizuneko profesionalen prestakuntza zaindu.\nNafarroako Foru Erkidegoan, indarrean den Euskararen Legea galga izaten segitzen du osasun-arretan gertatzen diren urraketa-egoerei konponbidea emateko. Izan ere, legeak ezarritako eremu ez-euskaldunean, Nafarroako Gobernuak segitu du alemana, frantsesa eta ingelesa baloratzen eta euskara jakiteari inolako merezimendurik ez esleitzen. Herritarrek zerbitzua euskaraz jasotzeko duten eskubidea ezin da bermatu horrelako neurriekin. Zentzu honetan Arartekoak berak bi gomendio egin zizkion Nafarroako Gobernuari Osasunbideko deialdiei dagokienez; batetik, euskarak zenbat puntu ematen dituen argi adieraztea deialdietan, eta, bestetik, atzerriko hizkuntzak baloratzen badira, euskara ez dadila gutxiago baloratu. Profesionalen gaitasun linguistikoak berebiziko garrantzia dauka herritarren hizkuntza-hautua bermatzeko eta herritarrei kalitatezko zerbitzua eskaini ahal izateko, baina Osakidetzako hiru langiletik batek du ziurtatuta bere lanpostuari dagokion hizkuntza profila eta Osasunbidean, langile euskaldunen kopurua ez da %0,5era iristen.\n“Osasun arloko adituen esanetan pazientea da, pertsona, da osasunzerbitzuaren muina.”\nHerrizaingoa eta segurtasuna Segurtasunaren alorrean kexa gehien eragin dituen kidegoa Ertzaintzarena izan da, baina Estatuetako poliziekin, foruzainekin, udaltzainekin…. segurtasuneko kidego guztietako agenteekin izan dituzte zailtasunak herritarrek euskaraz jarduteko. Dela agenteek euskaraz ez dakitelako, dela bitarteko material egokiak ez dituztelako, errepikatu egin dira herritarrek aurreko urteetan salatu dituzten gertaerak: telefonoz deitu eta erdaraz hitz egin behar izatea; hainbat poliziaetxetan zerbitzua erdaraz jasotzea, euskaraz eskatu arren, zuzeneko arreta euskaraz jasotzeko aukerarik ez izatea, errepide-kontroletan euskaraz aritzeko oztopoak izatea…\n441-2018 Donostian, Ertzaintzaren Antiguoko komisaldegian ezin izan nuen euskeraz mintzatu (ez presentzialki ezta ere telefonozere) esan zidatelako erderaz hitzegiteko, ez zutela euskaraz ulertzen. Bertara joan nintzenean 3 ertzain zeuden eta inork ez zekien euskaraz. Lotsagarria! Ta inpotentzia handia!. 236-2018 Arratsaldeko 20:30ean Nafarroako Puiu herriaren hasieran kontrola jarri du Guardia Zibilak (Nafarroako Pedro Mariskal eta Camino Aranbero kaleen arteko bidegurutzean). Gelditu egin gaituzte eta autoan joaten ginen bost lagunon paperak gainbegiratzen ari zirelarik, lagun horietako batekin euskaraz hitz egiten hasi naiz. Metralleta eskuan zuen Guardia Zibil bat segituan zuzendu zait: “¿Qué lengua estás hablando? No te entiendo”. Guardia Zibil horrek esan dit errespetu falta bat zela berak ulertzen ez zuen hizkuntzan aritzea: “akaso gu iraintzen ari zara edo lagunari droga leihotik behera botatzeko esaten”. Nik galdetu diot atzerritarren bat geldituz gero ea jarrera berdina ote duten (alegia, euren hizkuntzan aritzea errespetu faltatzat ote zuten) eta berak mehatxua egin dit: “Como sigas así, a lo mejor vuelves a casa con 700 euros menos en el bolsillo”. Harritu egin naiz; ez da Guardia Zibilak gelditzen nauen lehen aldia, baina sekula ez didate horrelakorik egin.\n603-2018 Gaur Donostian 3 trafiko agente desberdinekin egin dut topo eta hiruetako batek ere ez zekien euskaraz. Euskaraz egiteko eskatu eta ez zekitela esan didate.\nAhozko arretaz gain, idatzizkoan, isun-inprimakiak gaztelaniaz jasotzeagatik, herritarrei zuzendutako abisu, errotulu eta oharrak erdaraz baino ez zabaltzeagatik, sare sozialetako mezuak gaztelaniaz besterik ez egoteagatik…. Horrekin batera, hainbatetan herritarrek erantzun desatseginak eta tratu zakarra jaso dute: kontrol batean geratu zituzten bost lagunak euren artean euskaraz ari zirelako como sigas así a lo mejor vuelves a casa con 700 euros menos en el bolsillo (“horrela jarraituz gero 700 euro gutxiagorekin itzuliko zara etxera”) esatea Guardia Zibilak; “espainola zara, konstituzioaren aginduak bete behar dira eta nik erdaraz egiteko eskubidea dut eta zuk ulertzeko betebeharra” bezalako erantzunak ematea Ertzainak euskaraz jarduteko nahia adierazi zuen herritarrari. Segurtasun-agenteekin izandako gertakari larrienen artean oihartzun mediatiko handia hartu zuten bi salaketa jaso genituen Behatokian 2018an: Donostian Ertzaintzari euskaraz hitz egiteko eskatzeagatik identifikatu zuten herritarrarena, eta Bilboko jaietan euskaraz aritzeko eskatu ondoren, berak nahi zuen moduan erantzun ahal zuela, bere eskubidea zela esanez herritarrari tonu zakarrean erantzun zion udaltzainarena. Donostiako gertaeraren kasuan, ez zutela zuzen jokatu aitortu eta, hasiera batean, barkamena eskatu bazuten ere, isuna jarri zion Ertzaintzak herritarrari handik hilabete batzuetara. Bilboko kasuan, berriz, udalaren partetik oso erantzun gogorra jaso ondoren, bi isun jarri zizkioten herritarrari; bata zirkulazioari lotutako eta bestea agenteekiko errespetu faltagatik. Hona ekarri nahiko genuke herritarrak horren aurrean Behatokiari esandakoa: Inpotentzia eta amorrua ezin kabituta geratu naiz.\n“Segurtasun kidegoetako agente guztiak elebidun izan arte euskal hiztunek euskaraz jarduteko eragozpenak izaten jarraituko dute.”\nHorrelako gertaerek, eta antzekoek, erakusten dute segurtasun-kidegoetako agenteen aurrean euskaraz aritu nahi izatea eta hizkuntza-eskubideak defendatu nahi izatea ariketa arriskutsua izan daitezkeela, desobedientzia leporatzeko arriskua baitute eskubidea baliatu nahi duten herritarrek.\nNafarroako Foru Erkidegoan, berriz, Barneko eta Justiziako Departamentuan, Barne Saileko %0,1k du euskararen derrigorrezko ezagutza.\nBide-segurtasunaren arloan ere erdarak dira hizkuntza nagusiak: herritarrei zuzendutako idatziko oharrak, kartelak, isunak, errepideetako eta kaleetako obren berri emateko seinaleetako ohar idatziakâ€Ś Espainiako polizia eta defentsa ministerioaren kasuan, herritarrek betetzeko inprimakiak, egoitzetako errotuluak eta ahozko zerbitzuak erdara lehentasunezko hizkuntza dela erakusten dute.\nBehatokian jasotako gertaeren arabera, oraindik ehuneko ez-nahikoak dira herritarren eskubideak bermatzeko. Horrek segurtasun-kidegoetako lanpostuak hornitzeko deialdietan euskara jakiteari orain arte ez bezalako trataera ematea eskatzen du, euskara jakitea ezinbesteko baldintza bihurtuz.\nHerritarrek salatu duten beste gertaera bat euskara hutsean idatzitako agiri ofizialak ez onartzea izan da, esaterako, NANa tramitatzeko eskatzen duten jaiotze-agiria. Euskara ofiziala izanik euskara hutsean egonik ere balio osoa duten agiriak dira, baina Madrilera bidali beharra aitzakia jarrita gaztelaniazko itzulpena behar dutela azaldu dute administrazioek. Hemen ere ofizialtasunak herritarrei aitortzen dizkien eskubideak hankaz gora jartzen dituzte instituzioek. Hortaz, segurtasun-kidegoekin herritarrek ez dute bermatua zerbitzua euskaraz jasotzea, gaztelania eta frantsesa dira lehentasunezko hizkuntzak eta berme juridiko osoa eskaintzen duten bakarrak. Herritarren hizkuntza-eskubideak bermatzeko agente euskaldun eta erdaldunen arteko desoreka leundu beharra dago. Izan ere, ertzainen %46k (3.458 ertzainek) dute hizkuntza-gaitasuna egiaztatuta eta horietatik 486 dira Europako Markoaren C1. Beste guztiek maila apalagoa dute eta horrek ere baldintzatzen du zerbitzuak euskaraz eman (eta jaso) ahal izatea.\nâ€œHizkuntza-eskubideen bermeak segurtasun kidegoetako lanpostuak hornitzeko deialdietan euskara jakiteari orain arte ez bezalako trataera ematea eskatzen du.â€?\nJustizia Hizkuntza-eskubideak urratu dizkietelako kexak zuzendu dizkiete herritarrek Espainiako Justizia Ministerioari, Donostiako epaitegiari, Nafarroako Justizia Auzitegiari… Zaila izaten segitzen du justiziaren alorrean euskaraz aritzea; ziurtagiriak, zitazioak eta bestelako agiriak erdara hutsez daudelako, harrerako langileak edo epaileak euskaraz ez dakitelako, etab. Bai ahozko jardunean eta bai jardun idatzian ere, oro har, hizkuntza nagusia erdara da.\n74-2018 Justizia administrazioan sartu eta informazio-leihatilara joan eta euskaraz galdetu nuenean gestio konkretu bat ze solairutan egin zitekeen, segituan jaso nuen erantzuna gaztelaniaz eta modu txarrean:- ¿“Egun on, Apud akta atera nahi nuke eta hemen eskatzeko esan didate”.- “Pero, en representación de quién? Necesitamos el nombre” (Baina noren izenean zatoz, izena behar dugu) Quintana Anderearen izenean. ¿“Pero, para qué exactamente, con qué fecha? (Baina zertarako zehazki, zein datarekin?) Azkenean gaztelaniara pasa behar izan nuen, eta 2.solairura joan behar nuela esan zidan; azkenean, dena gaztelaniaz eta modu txarrean. Esandako lekura igo, “JUZGADO DE INSTRUCCION Nº 2” eta behar nuena eskatu, euskaraz, eta nahiz eta oraingo honetan, edukazioz erantzun, dendena, erantzun guztiak, dena gaztelaniaz. Azkenean, gaztelaniara pasa behar izan nuen. Esperientzia tristea, ezin izan baitut nire herrian euskaraz hitz egin Justizia Administraziora gestioa batzuk egitera joan naizenean.\n“Justizia administrazioko langileek euskaraz ez jakiteak herritarren hizkuntzaeskubideak sistematikoki urratzea dakar.”\nJustizia administrazioko langileek euskaraz ez jakiteak herritarren hizkuntza-eskubideak sistematikoki urratzea dakar. Eta beti diogun bezala, hizkuntza-eskubideez gain, oinarrizko beste eskubide batzuk ere urratzen dira, besteak beste, defentsa-eskubidea edota babes judizial eragingarrirakoa. Justiziaren eremua beltzune agertu da Espainiako estatuak Erregio edo Gutxiengoen Hizkuntzen Europako Ituna berretsi zuenetik. Adituen Batzordeak zein Ministroen Batzordeak gomendio zuzen eta zehatzak egin arren, ez ditu konpromisoak betetzen. Itunaren 9. Artikuluaren arabera Estatuak interesatuei prozedura penal eta zibiletan euskara erabili ahal izatea bermatzeko konpromisoa hartu bazuen ere, berez Estatuan dagoen Legeriak, hots Botere Judizialari buruzko 6/1985 Lege Organikoak, zehazten du prozedurak zein hizkuntzatan gauzatuko diren:\n231.artikulua: Jarduteka judizial orotan, epaile, magistratu, fiskal, idazkari eta epaitegietako gainerako funtzionarioek Estatuko hizkuntza ofiziala, hots, gaztelania erabiliko dute. Epaile, magistratu, fiskal, idazkari eta epaitegietako gainerako funtzionarioek Autonomia Erkidegoetako berezko hizkuntza ofizialak ere erabili ahal izango dituzte, beti ere, aldeetako bakar bat ere aurka agertuko ez balitz, indefentsioa alegatuz hizkuntza ez ezagutzeagatik.\nHorrela, parteetako batek hizkuntza ez jakitea alegatzea aski da, prozedura judizialean berezko hizkuntza ofiziala itzultzailerik gabe ezin erabiltzeko. Hortaz, Espainiako estatuak oztopo juridiko gaindiezina dauka konpromisoak betetzeko eta arazoek bere horretan jarraitzen dute justizia administrazioan.\nâ€œEspainiako estatuak oztopo juridiko gaindiezina dauka Erregio edo Gutxiengoen Hizkuntzen Europako Ituneko konpromisoak betetzeko eta arazoek bere horretan jarraitzen dute.â€?\nHezkuntza Hasi haur eskoletatik eta goi mailako ikasketetaraino urratzen da hezkuntza euskaraz jasotzeko eskubidea. 2018 urtean hezkuntzan bereziki euskal hiztunen eskubideek urraketa nabarmenak izan dituzte Ipar Euskal Herrian. Ikasleek Brebeta eta Baxoa euskaraz pasatzeko oztopoak, Ikastoletan lanpostuen murrizketak, hezkuntza publikoko sisteman euskarazko irakaskuntzaren aukerak mehatxupean postuen murrizketak direla edo postu berriak irekitzea eragotziz. Nafarroako Foru Erkidegoan haur eskoletan euskarazko murgiltze ereduan sartzeko aukerarik gabe gelditzen dira hainbat haur, eskaintzen den plaza kopurua motz gelditzen baita oraindik.\nGoi mailako ikasketetan magisteritza da Nafarroako Unibertsitate Publikoan osorik euskaraz egin daitekeen ikasketa bakarra. Gabezia horri konponbidea emateko ez da urrats esanguratsurik egin 2018an. Ikasketak euskaraz egin nahiko lituzketen ikasleek gaztelaniaz ikasi behar izaten dituzte kreditu gehienak, edo Euskal Herriko Unibertsitatera jo. Egoera horren aurrean erizaintzako ikasketak euskaraz bermatzeko neurriak eskatzeko ekimenak jarraipena izan du 2018an. Horren karira, Arartekoak berak iradoki zuen komenigarria litzatekeela euskarazko eskolak ematea hala nahi duten ikasleentzat. Hezkuntza departamentuari eta unibertsitate publikoari begirako gomendioa egin zuen Arartekoak.\n306-2018 Antsoaingo Udalak ez du D eredua eskaintzen Udal Haur Eskolan eta gurasoek Iruñeko Udalera jo dute matrikula egitera. Antsoaingo Udalak hitzarmenik ez duenez Iruñeko Udalarekin, gurasoek beren gain hartu beharko dute Iruñeko Udalak Iruñetik kanpo erroldatuta dauden haurrei tarifan aplikatzen dien gehikuntza.\nDerrigorrezko lehen hezkuntzan, legeak ezarritako eremu ez-euskaldunean gutxieneko ratio bat lortu behar da euskarazko lerroa abiatzeko, eta horrek askotan ezinezko bihurtzen du hala nahi dutenei euskarazko eredua bermatzea.\n“Hasi haur eskoletatik eta goi mailako ikasketetaraino urratzen da hezkuntza euskaraz jasotzeko eskubidea. Bereziki euskal hiztunen eskubideek urraketa nabarmenak izan dituzte Ipar Euskal Herrian.”\nEuskal Autonomia Erkidegoan 2017an abiatu zen hezkuntza lege berri bat sortzeko prozesua. Eztabaidarako bost ardatzen artean hizkuntzarena zegoen. Legea egiteko oinarrizko dokumentua onartu zuen Jaurlaritzak 2018an, baina ez da beste aurrerabiderik egin. Derrigorrezko hezkuntzan oraindik indarrean jarraitzen du ikasleak hizkuntzaren arabera banatzen eta sailkatzen dituen sistemak. Hainbat azterketek agerian utzi duten moduan, ereduen sistemak ez du bermatzen derrigorrezko etapa amaitutakoan euskararen ezagutza egokia eta ez du ikasle guztiek gaitasun berbera izateko eskubidea bermatzen. Arlo akademikotik kanpo, hezkuntzaren eremuko bestelako jardueretan ere badago zer hobetu hizkuntza-eskubideen langintzan Behatokira iritsitako kexek erakusten dutenez: EAEn EGA azterketarako deialdiko egutegia gaztelania hutsean; Hezkuntza Sailetik jasotako eposta erdaraz baino ez; Bizkaiko Delegaritzara deitu eta ezin zerbitzua euskaraz jaso, EHUko kanpusetako idazkaritzetan, aurrez aurre nahiz telefonoz, arreta ezin euskaraz jaso; Nafarroako Gobernuaren Hezkuntza departamentutik ziurtagiria gaztelania hutsean jaso; Iruñerriko D ereduko ikastetxe batetik Winter Time 2018 programari buruzko informazioa gaztelania hutsean bidali gurasoei…\n“Arlo akademikotik kanpo hezkuntza administrazioarekiko harremanetan ere badago zer hobetu hizkuntzaeskubideen langintzan.”\nIkus daitekeenez hezkuntzan hiru erronka nagusi dago. Batetik, derrigorrezko hezkuntza amaitutakoan ikasleek euskara-gaitasun egokia erdiesteko ikasteredu orokortua abian jartzea; unibertsitateikasketetan euskarazko eskaintza bermatzea, eta, azkenik, hezkuntzaadministrazioarekiko harremanak euskaraz izango direla segurtatzea.\n05Administrazio jarduera orokorrak\nAdministrazio jarduera orokorrak Frantziako zein Espainiako Estatuetako administrazioek eskaintzen dituzten mota guztietako zerbitzuak euskaraz jaso ezina ohiko gertaera izan da 2018an jasotako kexek agerian jartzen dutenez: finantza publikoetako sailarekin, Gizarte Segurantzan, posta eta garraio zerbitzuetan, ogasunean… 11-2018 Deustuko postetxera joan eta langilea erdalduna zen, ez zigun euskaraz egiteko aukerarik eskaini eta emandako inprimakia gaztelaniaz zegoen.\nAhozko arretan bezala idatzizkoan ere gabeziak daude: jendeari zuzendutako informazio idatzia (argibideak, esku-orriak, kartelak, errotuluak, smsak) erdara hutsean izatea, jendeak betetzeko inprimakiak edota gutunak euskaraz ez eskaintzea edo ez edukitzea, webgunean “euskara” sakatu eta dena erdara hutsean bistaratzea… Gaztelaniazko itzulpenez lagunduta ez badoaz, euskara hutsez idatzitako agiri ofizialak ez onartzea izan da errepikatu den beste kexetako bat. Horren ondorioz, ofizialtasunak bere dakartzan ondorio juridikoei muzin egiten diote administrazioek behin eta berriro.\n37-2018 Iruñeko DNIa tramitatzeko bulegoan ez didate euskara hutsean idatzitako jaiotze-agiria onartu. Elebiko agiria aurkeztu ezean ezin izango diodala alabari pasaportea egin esan didate.\nAskotan esan izan dugu, langileen hizkuntza-gaitasun ezak eragin zuzena du herritarrei zerbitzua euskaraz ezin ematearekin. Bien bitartean Lan Eskaintza Publikoa deialdia zabaldu zuen Espainiako Gobernuak 2018an. Euskal Autonomia Erkidegoan 340 plaza esleitu ziren administrazioan lan egiteko eta ez zen euskara eskakizun gisa aintzat hartu. Espainiako EAEko ordezkariak eman zuen neurri horren zergatia: “Madrildik iritsitako lan eskaintza denez, ez ditugu autonomia erkidegoetako hizkuntzak eskatu”. Horrela, herritarren hizkuntza-eskubideen urraketak betikotzeko erabakiak hartzen jarraitu du Espainiako Estatuko Administrazioak 2018. urtean. Nafarroako Gobernuaren Administrazioan sartzeko lan deialdietan, berriz, 2015-2019ko agintaldia amaitzen ari da. Administrazioa sartzeko lan deialdietan, euskararen balorazioari dagokionez, aldaketaren aldeko Nafarroako Gobernuaren bilana egiteko tenorea da. Hezkuntzatik kanpoko lanpostuen euskarazko profila %1ak baino gutxiagok badu ere, euskaraz jakitea ia ez du eskatu. Lan deialdietan sistematikoki ez da puntuatu euskara eta “eremu ez euskalduna” deiturikoan alemana, frantsesa eta ingelesa baloratu dira baina euskara ez.\nZentzu honetan Nafarroako Arartekoak bi gomendio egin zizkion Nafarroako Gobernuari: Batetik, legeak ezarritako eremu ez-euskaldunean kokatutako lanpostuei dagokienez, berariaz adieraz dezala euskaraz jakiteak zenbat puntu balio duen. Eta, bestetik, atzerriko hizkuntzen ezaguera aintzat hartzen bada, euskara jakiteagatik ematen den puntu-kopurua ez dadila atzerriko hizkuntza horiei emandakoaren azpitik egon. Tamalez, Arartekoak egindako gomendioak ez ditu beti bete Nafarroako Gobernuak. Idatzizkoari dagokionez, euskarri mota guztietan aurkituko ditugu gabeziak: gutunak, sms mezuak, mezu elektronikoak, ohar idatziak, herritarrek betetzeko inprimakiak… Leku askotan dauden kartel, errotulu eta abarrak oso inportanteak dira, uneoro begietatik sartzen zaigunak hizkuntzaren ezagutzan eta erabileran eragina duelako. Funtzio informatiboa betetzeaz gain, funtzio sinbolikoa ere betetzen dute. Lehen hitza euskaraz egiteko erosoago ekingo baitiogu euskarazko hizkuntza-paisaia duen leku batean. Bada, egoitza publikoetan maiz aurkitzen dugun paisaia ez da horretarako lagungarri.\nAtal honetan on-line administrazioei buruzko aipamena egin beharra ere ikusten dugu, gabezia handiak daudelako administrazioek eskaintzen dituzten on-line prozeduretan. Euskal Autonomia Erkidegoari dagokionez, azpimarratu nahiko genuke enplegu-zerbitzuetan, baliabide informatikoak euskaraz erabiltzeko orduan, garraio publikoa erabiltzeko unean, informazio kanpainetako euskarrietan… antzeman dituela hutsuneak herritarrak. Bai, euskara bazter utzi delako edo euskarazko testuen kalitatearen ondorioz. 239-2018 Durangoko Euskotreneko makinetan euskara aukeratu eta akatsez betetako eta erdarazko testuak irakurri ditut.\n2018 urte osoa zehar dokumentua oinarri hartuta egituraketa lanetan ari izan da Euskal Elkargoa. Izan ere herritarra elkargoko ordezkarien borondatearen emaitzak ikusten hasi da oraindik emaitza argirik ikusten ez bada ere. Ezin daiteke, aldiz, gauza bera esan Estatuaren jarreraz. Ipar Euskal Herrian ofizialtasun aitortzarik batere gabe administrazioan euskaraz aritzeko aukerak are urriagoak dira. 2018an ere aitortza ofizial ezak eragin zuzen izan du herritarrek euskara erabiltzeko eskubidearen urraketetan. Gauzak horrela, Euskal Herriko administrazioetan euskarak, bertako hizkuntza izan arren, bigarren mailako hizkuntzaren trataera du.\n804-2018 012 telefonora deitu dugu arazo bat izan dugulako Jaurlaritzaren dirulaguntza bat igotzerakoan. Ibermatiko langile batek bikain hartu gaitu euskaraz baina aplikazioa, haiek gure ordenagailuarekin konektatzeko gaztelera hutsean zegoen: “Unirse a una sesión”.\nNafarroako zati batean eta Euskal Autonomia Erkidegoko hizkuntza ofiziala euskara eta gaztelania diren arren, gaztelania da balio osoa duen hizkuntza Hego Euskal Herrian administrazio publikoen jardunean. Ipar Euskal Herrian Euskal Hirigune Elkargoak koadro bat eskaintzen du hizkuntza politika garatzeko. Euskara Jalgi Hadi Plazara Euskal Hirigune Elkargoaren Euskararen aldeko hizkuntza politika dokumentuan arlo ezberdinetan euskara garatzeko helburuak eta bide orria finkatzen du. Dokumentu hau osatzeko euskararen arloan lanean ari diren eragileekin kontatu da eta emaitza anbiziotsua izan da.\n“Esan daiteke, praktikan ofizialtasun osorik ez duela euskarak administrazioaren jardunean, ez zerbitzu hizkuntza modura, ez lan hizkuntza modura.”\n06Udalak eta Herriko Etxeak\nUdalak eta Herriko Etxeak Udalen esparruan ere zailtasunak daude idatzizko jakinarazpenak, ahozko zerbitzua, kale eta obretako kartelak, oharrak, ordainagiriak, kaleko errotulazioa eta kale izendegia, bide seinaleak, e-posta mezuak, webguneetako informazioa, argitaratutako informazioa, aldizkariak, udalagiriak, publizitatea, eta abar euskaraz jasotzeko. Horiek erdara hutsean jasotzea, euskarari presentzia eskaini zaionean eskasagoa izatea edota akatsekin zabaltzea izan dira herritarrek egindako kexen oinarri nagusiena. Bestalde, udalek zuzenean edo kontratazio-bidez eskaini eta antolatzen dituzten hainbat zerbitzu, ekitaldi, emanaldi eta abarretan hizkuntzairizpideak kontuan hartu ez izanaren ondorioz, oztopoak izan dituzte herritarrek euskaraz jarduteko. Kasu batzuetan, gainera, udalerrian euskararen erabilera arautzen duen araudia urratu izan da.\nâ€œUdalen esparruan ere zailtasunak daude idatzizko jakinarazpenak, ahozko zerbitzua, udal-agiriak, kaleko errotulazioa, argitaratutako informazioa eta abar euskaraz jasotzeko.â€?\nTestuinguru horretan, 2018an hainbat lan-deialdi egin dira, hutsik dauden lanpostuak bete, edo zerbitzuetan sortzen diren beharrei erantzuteko lanpoltsak osatzeko. Lanpostu publikoen horniketan, euskara galdegin gabe edo behar bezala puntuatu gabe jokatu dute hainbat udalek: Donostiako Udalak administrari,lanposturako euskara ez balioetsi baina ingelesa bai; Iruñeko Udalak goi mailako teknikarietako zerrenda osatzeko frantsesa eta ingelesa eskatu, baina euskara ez: Esteribarko administrari-ofizial izateko oposizio-lehiaketan euskararen ezagutza ez baloratu…. Izan ere, lanpostu publikoen horniketan, euskara galdegin gabe, nekez bermatuko dira euskal hiztunen eskubideak administrazioekiko harremanetan zein lan jarduna garatzeko orduan.\nDonibane Lohizuneko Herriko Etxearen kasuan, haren erakusleiho den webgunean ez da euskarari buruzko aipamenik, nahiz eta webguneak ingeles eta gaztelaniako bertsioak eduki. Horren parean, Baiona edo Miarritzeko Herriko Etxeek euskara Batzorde bat sortu dute eta eragileekin adostutako hizkuntza politikaren segimendua egiten dute. Desoreka handiak badira Herriko Etxe batetik bestera. Herriko Etxeek ez dute jarraibide amankomunik eta ondorioz Herriko Etxe bakoitzean oso egoera ezberdinak aurkitzen ditugu. Desoreka handiak badira Herriko Etxe batetik bestera.\nHorren aurrean Nafarroako Arartekoak gomendioa/iradokizuna egin dio hainbat udali, besteak beste, Eugiko Kontzejuari Eguesibarreko, Burlatako, Altsasuko eta Tuterako udalei. Tuterako alkateak, hasiera batean, gomendio ez zuela beteko adierazi bazuen ere, euskara aintzat hartzera konprometitu zen. Ipar Euskal Herrian euskarak lege aitortzarik gabe jarraitzen badu ere, herriko etxeek badute gaitasuna hizkuntza-politika garatzeko udal eremuan ahozko eta idatzizko erabilera sustatzeari begira. Halere, sustapen hori oraindik ere borondatearen baitan dago. Horrela, hizkuntzari dagokionez ondoko erabakia hartu zuen Uztaritzeko Herriko Etxeak 2014an: “Euskara hizkuntza ofiziala da Uztaritzen, frantsesaren hein berean”. Baina bi hizkuntzak maila berean ez daudela erakusten duen gertaera izan da 2018an: Uztaritzeko Herriko Etxeko bilkuran hautetsi batek euskara hutsean esandakoak ez ziren aktan jaso ez zituelako frantsesera itzuli.\n“Lanpostu publikoen horniketan, euskara galdegin gabe, nekez bermatuko dira euskal hiztunen eskubideak administrazioekiko harremanetan zein lan jarduna garatzeko orduan.”\nLan mundua Lan munduan jarduera profesionalerako erabilitako hizkuntzak gaztelania eta frantsesa dira nagusiki. Horrela, erdarak dira nagusi lanleku gehienetan. Instituzio publikoetan zein enpresa munduan langile euskaldunak zailtasunak ditu bere lan-jarduna euskaraz garatzeko: beharginek erabiltzen dituzten lan tresnak erdara hutsean daude, euskara gaitasuna ez da formazio-plan orokorretan txertatzen, zuzendaritzetan edota arduretan euskarak leku gutxi eduki ohi du, bai eta hizkuntza idatzi gisa ereâ€Ś. 64-2018\n472-2018 2018ko apirilaren 23an Lanbidek bertako langileoi barne albiste bidez komunikatu zigun Dirusarrerak Bermatzeko Errentaren inguruko inprimakiak aldatuko zituztela. Berriak gaztelera hutsean egin zituztela eta horiek bidaliko zituztela lehenengo bulegoetara, zenbait bulego inprimakirik gabe zeudelako eta ez zutelako berriak euskaratzeko astirik izan. Denbora pasa da berriak bidali zizkigunetik, gaztelera hutsean, baina euskarazkoak oraindik ez dizkigute bidali.\nNire lantokian, suhiltzaile parkean, eremu euskaldunean kokatuta dagoen parkean, argibideak emateko karteldegia osoa erdara hutsean dago.\n15-2018 Osakidetzako langileok erabiltzen dugun E-OSABIDE aplikazio informatikoan, aplikazioaren erabilera hizkuntza gisa euskara hautatuz gero, aplikazioa ez dabil. Gaztelera hautatu behar da nahitaez programa hau erabili ahal izateko. Aspalditik du akats hau programa honek eta oraindik berdin gaude. Langileon eskubideak urratuz lana euskaraz egin ahal izatea eragozten ari zaigu.\nâ€œLan munduan jarduera profesionalerako erabilitako hizkuntzak gaztelania eta frantsesa dira nagusiki.â€?\nLan jarduerari lotutako gestio pertsonalizatuekin zerikusia duten tramiteak egiteko edota formazioa jasotzeko orduan ere, Estatuko administrazioekin zein lurraldeetakoekin, zailtasunak aurkitzen ditu euskal hiztunak horiek euskaraz egin ahal izateko. 541-2018 Irungo INSSen bulegora joan naiz kontsulta bat egitera. Erantzuna eman behar zidan funtzionarioari euskaraz egin, eta gaztelaniaz egiteko esan dit. Ea inor ez zegoen harrera euskaraz egingo zidanik, eta ezetz esan dit. Nahitaez gaztelaniara jo behar izan dut.\nLan munduan urrun dago euskaratik eta aurrerapauso asko egin beharko dira euskaraz lan egiteko aukerak areagotzeko.\nâ€œLan munduan euskara integratzeko eta erabilera areagotzeko beharra agerikoa da.â€?\n08 KULTURA, AISIA, KIROLA\nKultura, aisia, kirola Eremu formaletik kanpo aisialdiaz eta kultura-adierazpide ezberdinez gozatzeko aukera mugatua dugu euskaldunok. Erakunde publikoek antolatutako ekimenetan, edo haien laguntzarekin antolatzen direnetan, zein ekimen pribatukoetan, guztietan aurkitu dituzte hutsuneak herritarrak: Bizkaiko Dantzari Eguna (kartelak erdaraz baino ez, Bilbo), ZINEBI (kartela eta filmen azpitituluak gaztelania hutsean), MTV Music Ewk Durangon (kartelak gaztelania hutsean), Altzako (Donostia) kultur etxearen programazioan helduentzako euskarazko aukera gutxi, San Telmo Museoan Vandana Shivanaren hitzaldia eta zinegotziaren aurkezpena gaztelania hutsean, Live Donostia kanpaina gaztelania hutsean, Feria Outlet Guipuzcoa (Irun), Flamenco/a on fire (Iruñea), Gaiarre Antzokiko programazioa eta hizkuntza-paisaia, Baionako Herriko Etxearen programazioa eta kultur gida frantses hutsean, Donibane Lohizuneko turismo web atariak euskarazko informaziorik ez edo Gabonetan Herriko Etxe honetako Olentzeroren munduan euskaldunik ez egotea…\n“Egitasmoei ingelesezko izena jartzeko ohitura hedatzen ari da, kasu askotan, gainera, erakunde publikoetatik sustatutako proiektuak dira.”\nEgitasmoei ingelesezko izena jartzeko ohitura hedatzen ari da, kasu askotan, gainera, erakunde publikoetatik sustatuko proiektuak edo horien laguntza jasotzen duten egitasmoak dira: Urdaibai Bird Center, GernikaBilbao Running, etab.\nBisita gidatuak euskaraz egin ahal izateko orduan, edota kultura etxe edo guneetan euskarazko arreta jasotzean ere, zail egin zaio hainbatetan hiztun euskaldunari: Azpeitiko Tren Museoa, Oteiza eta San Telmo Museoak… Administrazioak berak antolatutako kultur lehiaketetara aurkezteko egin beharreko tramiteak egiteko ere antzeko oztopoak izaten dira, esaterako, Bizkaiko Foru Aldundiaren Bizkaidatz Literatura lehiaketa, Nafarroako Gobernuaren Generazinema laguntza deialdia… Nahiz eta erakunde publikoek diruz lagundutako edo baimendutako jarduerak izan, publizitateak, panelek, oharrek, kartelek edo webguneek ez dute maiz bertako hizkuntza kontuan hartzen. Euskara eskolatik atera eta aisialdira eramateko hainbat elkarte lanean ari diren bitartean, erakunde publikoek babestutako eta lagundutako hainbat jardueretan ez dira euskal hiztunak kontuan hartzen, umeei eta gazteei bideratutako aisialdirako jarduerak usu ez baitira euskaraz izaten. 3.4.irudiak Gero eta garrantzia handiago ematen zaion kirol jardueretan ere, haur eta gazteek oztopoak aurkitu dituzte euskaraz jarduteko. Zenbaitetan matrikula egiteko garaian ekintzaren hizkuntza euskara aukeratuta ere, taldeak bateratu dituztelako edo beste arrazoiren bat dela medio, erdara nagusitzen da jarduerotan.\n456-2018 Aurtengo udan gure alaba (7 urte) Donostia Kirolak antolatutako ekintzetako batera apuntatu dugu: Kirol-aniztasuna hondartzan, CD Fortuna KEn. Matrikula egiterako garaian, ekintzaren hizkuntza euskara aukeratu genuen. Taldeak bateratu dituzte eta ez dago soilik euskaraz. Beraz, nahiz eta zenbait monitorek euskaraz hitz egin, orokorrean gaztelaniaz hitz egiten diete. Hori ez da guri eskaini zitzaiguna: guk euskara aukeratu genuen. Uretan dauden bitartean ezin izan ditut entzun, noski, baina hondartzan daudenean bai. Gaztelania da nagusi. Etxera joan baino lehen zain dauden bitartean (30 minutu) egiten duten jolasa, “pañuelito” ere erabat gazteleraz. Agian haurren batek edo ulertuko ez duelakoan... edota monitoreak ez duelako behar besteko gaitasunik euskaraz jarduteko....berdin dio. Guk kirol ekintza euskaraz egiteko eskubidea eta aukera izan arren, garbi dago ez dela bermatu. Egoera hau salatu nahi dugu, berriro ere gure hizkuntza erabiltzeko eskubidea urratu baita.\nNahiz eta euskara ikasteko, sustatzeko eta erabilera indartzeko kirola tresna ezin hobea izan litekeen, tamalez, behar bezala landu gabeko esparrua da. Atzerapausoren bat ere salatu dute herritarrek: Gasteizko Udalak gizarteetxeetan aurreko urtetan euskaraz eskaintzen zituen jarduerak gaztelaniaz eskaini ditu 2018an. Horrekin batera, esan behar dugu administrazioek kanpoko enpresen bidez ematen dituzten zerbitzuetan ohikoa izaten dela hizkuntza-irizpideak ez jartzea, edota jarrita ere, haiek ez betearaztea. Zenbaitetan izenetik bertatik hasi (Itzulia Basque Country) eta zeharkatzen dituen herrien grafia eta izendapen ofizialekiko ez dute errespeturik erakutsi (Elgueta, Igueldo, Vitoria). Hedabideen eremuan nabarmentzekoa da EITBk 2018an jasotako kexak. Dela euskarako telebista zein irratian gaztelaniazko adierazpenak zabaltzeagatik, erdarazko publizitatea txertatzeagatik edo dela erabilitako euskararen kalitateagatik, kexu azaldu dira euskal hiztunak.\nâ€œKulturaz eta, oro har, aisialdiaz gozatzeko eskaintza orekatua izatetik oso urrun dago oraindik ere.â€œ\nKultura-jarduera eta aisialdira bideratzen diren hainbat eta hainbat ekimenetan euskara maiz baztertuta gelditzen da. Kulturaz eta, oro har, aisialdiaz, gozatzeko eskaintza orekatua izatetik oso urrun dago oraindik ere. Garatzen den eskaintzan erdarak nagusitzen dira eta euskara, askotan, apaingarri gisa azaltzen da.\neta interes orokorreko zerbitzuak\n09 KONTSUMO ZERBITZUAK/INTERES OROKORREKO ZERBITZUAK\nKontsumo zerbitzuak eta interes orokorreko zerbitzuak Supermerkatu batera joan eta produktu baten osagaiak begiratzerakoan, tamalez, ez da batere ohikoa osagaiak irakurtzea. Aldiz, zeinen ohikoa den ingredientes edo ingredients ikustea. Espainiako zein Frantziako Estatuetan gaztelaniaren eta frantsesaren presentzia ziurtatzera eta bermatzera bideratzen dira araubideak. Horrela, Euskal Herrian ezin da ezer saldu ez bada bermatzen gaztelania edo frantsesaren presentzia. Hizkuntza indartsu horiek ere arau bitartez bermatzen dute haien presentzia etiketetan, argibideetan eta, oro har, kontsumo-harremanetan. Arau bitartez etiketatzen dira produktuak eta bete ezean ondorioak ditu enpresa zein entitateentzako. Euskal Autonomia Erkidegoan 6/2003 Legea dago, Pertsona Kontsumitzaile eta Erabiltzaileen Eskubideei buruzkoa. Lege hori garatzeko Eusko Jaurlaritzak 123/2008 Dekretua onartu zuen pertsona kontsumitzaile eta erabiltzaileen hizkuntza-eskubideei buruzkoa. Dekretu horrek ahozko zein idatzizko komunikazioan betebeharrak ezartzen dizkie Euskal Autonomia Erkidegoako lurralde-eremuan jarduten duten denda-kate handiei, komunikazio-operadoreei, garraio zerbitzuetako enpresei, entitate finantzarioei, energia elektrikoa, petrolio-erregaiak eta gas naturala hornitzen duten enpresei, etxebizitzak saldu edo alokatzen dituztenei edo eraikuntza-obren sustatzaileei. Bada horiekiko guztietan euskaraz mintzatzeko, hartu-eman euskaraz egiteko oztopoengatik kexatu dira herritarrak. HIZKUNTZA ESKUBIDEEN EGOERA 2018\nHalere, Dekretu horretan jasotzen diren betebeharrak ez betetzeak ez die inolako eraginik sortzen enpresa horiei. Horrela, publizitate-aldizkariek, errotulazioak, establezimendu barruko kartelek, kanpo-seinaleztapenak eta irudi orokorrak maiz utzi dute bazter euskara eta ohikoa izan da gaztelania hutsean egotea. Ahozko hartu-emanetan edota komunikazioan euskaraz mintzatzeko ezintasunaz ere kexatu dira herritarrak. Ostalaritzan, merkataritza txikian eta bestelako zerbitzu orokorrak eta profesionalak jasotzeko orduan ere, hamaika traba gainditu behar izaten dira kontsumo-harremanak euskaraz egiteko eta asko dago egiteko euskaldunen hizkuntza-eskubideak berma daitezen: ahozko zerbitzua euskaraz jaso ez izana eta publizitate euskarriak, webgunea, hizkuntzapaisaia eta idatzizko komunikazioa euskaraz ez egotea izan dira kexa gehienen arrazoiak. Ingelesak gero eta presentzia handiagoa du, bai eta errotuluetan eta testuetan ere. Are eta handiagoa hiri handietan. Ingelesarekin batera beste hizkuntza batzuk ere ikus daitezke: frantsesa, alemanera, italieraâ€Ś Mezu horiek turistei zuzendutakoak izaten dira, hiri kosmopolita eta modernoa zabaltzearen ideia indartzeko balio dezaketelakoan edo. Horrek euskara ikusgabe bihurtzea ekarri du, izan ere, badirudi euskarak ez duela erakargarritasunik edo xarmarik.\nâ€œMerkataritzan, ostalaritzan eta bestelako zerbitzuak jasotzeko orduan asko dago egiteko kontsumoharremanak euskaraz egin ahal izateko.â€?\nZenbaitetan erakunde publikoetatik zabaltzen da ideia hori. Hori erakusten du Bizkaiko Ostalaritza Elkarteak Eusko Jaurlaritzaren Turismo, Merkataritza eta Kontsumo sailarekin batera egindako akordioak. Doako itzulpen zerbitzua berria jarri zuten martxan 2018an ostalariek euren kartak eta menuak ingelerara, frantsesera eta alemanera itzul ditzaten. Ostalaritza Elkarteak zerbitzu horretan euskarara itzultzeko proposamena egin bazuen ere, Eusko Jaurlaritzak ez zuen aitzat hartu hartzaileen profila atzerritarra zelako, alegia, irizpidea atzerritarrei zuzentzea zelako. Hortaz, turistei kartak eta menuak hiru hizkuntzatan eskaintzeko ostalariari erraztasunak ematen zaizkion bitartean, euskaldunok ez dugu merezi, nonbait, kartak eta menuak gure hizkuntzan izatea. Nafarroako Foru Erkidegoan ez dago kontsumitzaile eta erabiltzaileen hizkuntza-eskubideak aitortzen duen inolako araurik. Ondorioz, egoera horrek isla du herritar euskaldunen egunerokoan. Horrela euskarria edozein dela ere, erabiltzaileei orokorrean zuzendutako informazioa, bai eta publizitatea ere, gaztelania hutsean zabaldu ohi dute. Idazki pertsonalizatuak ere gaztelaniaz jasotzen ditu herritarrak eta batere babesik gabe aurkitzen da. Frantziako Estatuak, berriz, hizkuntza bakarrari, frantsesari, aitortzen dio existentzia eta Nafarroakoaren antzekoa da Ipar Euskal Herriko herritar euskaldunek aurkitzen duten egoera.\nâ€œKontsumo harremanak euskaraz egiteko zailtasunek nekezagoa egiten dute euskaraz bizitzeko hautua egin duten erabiltzaileen bizitza.â€?\nOndorioz, esan daiteke nahikoa sistematikoa dela herritarrek pairatzen dituzten eskubide urraketak era guztietako kontsumo-harremanetan.\nOndorioak Idatziz zein ahoz, oraindik ere euskaraz jarduteko ezintasuna mota guztietako zerbitzu eta jardueretan islatzen da: osasun zerbitzuetan, segurtasun arloan, justiziaren eremuan, administrazio guztien jarduera orokorretan, hezkuntzan, aisialdian, komunikabideetan… baita kontsumo harremanetan ere. Balantza ez dago orekatuta eta nabarmena da frantsesaren eta gaztelaniaren nagusitasuna. Euskal hizkuntza-komunitatea administrazio desberdinetan kokatuta egonik, hainbat ordenamendu juridikoren mende dago. Bada, lurralde osoko euskal hiztunek eta administrazio publikoaren eremu eta maila guztietan ikusi dute galarazita euskara askatasunean erabiltzea. Espainiako Estatuko Administrazioaren joera egun indarrean dagoen ofizialtasun bikoitza ez errespetatzea da. Horrela, Espainiako Konstituzioak ezartzen duen gaztelania ezagutzeko derrigortasuna herritarren eskubideen gainetik jartzen dute, eta beraz, euskalduna babesik gabe geratzen da hizkuntza-eskubidea errespetatzeko eskatzen duenean. Larria dira Frantziako Administrazioak hezkuntza-sistemari jarri dizkion trabak. 2018 urtean Hezkuntzan bereziki euskal hiztunen eskubideek urraketa nabarmenak izan dituzte. Ikasleek Brebeta eta Baxoa euskaraz pasatzeko oztopoak, Ikastoletan lanpostuen murrizketak, hezkuntza publikoko sisteman euskararen irakaskuntzaren aukerak mehatxu pean postuen murrizketa direla edo postu berriak irekitzea eragotziz.\nBestalde, Nafarroako Foru Erkidegoan, 2018an egin diren lan deialdietan ez da aurrerapauso garrantzitsurik eman; are okerrago, sistematikoki ez da puntuatu euskara eta “eremu ez euskalduna” deiturikoan alemana, frantsesa eta ingelesa baloratu dira baina euskara ez. Eusko Jaurlaritzaren mende dauden erakundeek ere ez dute herritar guztien aukera berdintasuna bermatu. Larrienak osasun eremuari lotutako kexak dira: zerbitzu asistentziala euskaraz ezin jasotzea, pediatrarekin euskaraz ezin aritzea…. Ertzaintzarekin arreta euskaraz eta egoki jasotzeko ere oztopoak izan ditu herritarrak. Zenbaitetan agintekeriaz jokatuz eta jarrera desegokiak agertuz. Administrazio zerbitzuetatik kanpo, Nafarroako Foru Erkidegoan eta Ipar Euskal Herrian linboan segitzen dute erabiltzaile eta kontsumitzaile euskaldunen eskubideak, inongo aitortzarik gabe. Euskal Autonomia Erkidegoan, berriz, kontsumitzaileen hizkuntza eskubideak arautzen dituen Legea eta Dekretua badauden arren, eskubidea diskurtsoan geratzen da, ez betetzeak ez baitu inongo ondoriorik. Horrela, kontsumo harremanetan lurralde guztietan urratzen zaizkie eskubideak euskal hiztunei maiz eta debalde.\n“Idatziz zein ahoz, oraindik ere euskaraz jarduteko ezintasuna mota guztietako zerbitzu eta jardueretan islatzen da. Balantza ez dago orekatuta eta nabarmena da frantsesaren eta gaztelaniaren nagusitasuna.”\nUDALAK, HERRITARREN LEHENENGO ATEA Euskal herritar guztiek dute euskara ezagutu eta erabiltzeko eskubidea, nola hitzez hala idatziz, eta herri organo eta administrazio guztiei dagokie euskal hiztunen eskubide linguistikoak garantizatzeko neurriak hartzea. Erakunde publiko bakoitzari dagokio, dituen eskuduntzen barruan, herritarrekiko harremanetan euskara erabiltzeko aukerak ziurtatzea. Administrazio guztiak daude inplikaturik zeregin horretan.\nZerbitzu eta jarduera horien guztien antolamenduan euskararen presentzia bermatzea eta trataera duina eskaintzea, herritarrek hizkuntza hautatzeko duten eskubidea uneoro kontuan hartzea eta horren aldeko apustu irmoa egitea da hizkuntza hautuaren askatasuna eta herritarren arteko benetako berdintasuna segurtatzeko bidea.\nBotere publiko guztiei dagokien betebehar horrek dimentsio garrantzitsua hartzen du udal eta herriko etxeen eremuan. Izan ere, udalak dira herritarrek arazoak konpontzeko jotzen duten lehendabiziko atea. Herritarren ingurunea, neurri handi batean, udalerrien mugen barruan egosten da eta hauen hizkuntza jokabidea eta politika funtsezkoa da euskara erabiltzeko aukerak emateko eta herritarren hizkuntza-eskubideak asetzeko. Bereziki udalek zeregin garrantzitsua daukate zeregin horretan.\nZenbaitetan udala da jarduera horiek zuzenean antolatzen dituena, bestetan dirulaguntza bidez sustatuak edo beste enpresa batek eskainiak. Udalaren ardurapeko zerbitzu publikoa den neurrian, udalak bete beharreko neurri berberak ezarri behar dizkiote herritarren hizkuntza-eskubideak bermatu ahal izateko. Ez da beti gertatzen ordea. Esleipena erabakitzeko hizkuntzairizpidea beharrezkoa den kasu askotan, ez da hizkuntza baldintzen inguruan hartutako erabakien jarraipenik egiten eta arauak ez du balio euskarazko arreta ziurtatzeko\nEz dago hizkuntzarik gabeko udal ekintzarik. Hizkuntza batean ala bestean, baina beti hizkuntzaren batean bideratzen dira ekintzak. Hondakinen kudeaketa, trafikoa, etxegintza, ura, zergak, segurtasuna, zerbitzu sozialak, haurtzaindegiak, turismoa…. askotarikoak dira udalek eta herriko etxeek eskaintzen eta kudeatzen dituzten zerbitzuak.\nIrudi korporatiboan, errotulazio eta ikus-entzunezkoetan, udalaren argitalpenetan, iragarkietan, publizitate-kanpainetan, prentsa-oharretan, web-orriaren eta sare sozialetan argitaratutako edukiak, udal ordezkarien aurkezpenetan eta esku hartzen duten jardueretan ere euskararen erabilera bermatu behar dute udalek.\nHoriez gain, bestelako interesguneekin lotutako jarduera asko eskaintzen dituzte toki-entitateek: kultur programazioak, kontserbatorioak, kiroldegietako eta bestelako ikastaroak, kirol jarduerak, kanpaldiak, aisialdirako bestelako iniziatibak…\nUdalgintzaren muinean, gestioaren arlo guztietan, txertatu behar da hizkuntzaren irizpidea eta euskararen trataera egokia. Eta horrek zerbitzu hizkuntza ez ezik, euskara lan hizkuntza ere izatea eskatzen du. Herritarrek eginiko hautua errespetatzeko zerbitzu hizkuntzaren langa gainditu eta lan-hizkuntza izan behar du; horrela, lana euskaraz egiteko eskubidea ziurtatzearekin batera, hobea izango baita herritarrei ematen zaion erantzuna: euskaraz lan egiteko zenbat eta gaitasun eta ohitura handiagoa izan, orduan eta egokiagoa herritarrei ematen zaion erantzuna.\n“Botere publiko guztiei dagokie herritarrekiko harremanetan euskara erabiltzeko aukerak ziurtatzea, baina betebehar horrek dimentsio garrantzitsua hartzen du udal eta herriko etxeen eremuan.”\nHorretarako ezinbestekoa da udal plantilletan euskara laneko hizkuntza gisa sustatzea; beharrezkoa da alkate, auzapez eta zinegotziak euskaldunak izatea. Herritarren eskubideak bermatzea ez baita soilik jakineko zinegotziaren esku utz daitekeen kontua, are gutxiago euskara zerbitzu edo itzultzailearen bizkar geratuko dena. Agintari bakoitza da bere esparruan hizkuntza normalizazioaren erantzule: hirigintza arduraduna, ongizate alorrekoaâ€Ś. zinegotzi bakoitzak bere lan eremuan hizkuntzaren ardura bere gain kokatu behar du. Euskal Herriko herri eta hiri sare zabalean egoera ezberdina da ikuspegi askotatik -herriaren neurria eta izaera, jendartearen osaketa, herrialdea, legedia eta beste-, ezin da egoera bateratu batez mintzatu, aldeak daude udal eta herriko etxe batetik bestera, baina bakoitzaren errealitatetik abiatuta, ekarpen handia egin dezakete euskararen normalizazioan. Herritarren hizkuntza-eskubideak arauz ez badira bermatzen, kontratatzen diren langileak elebidunak ez badira, azpi-kontratazioetan eta esleitzen diren dirulaguntzetan hizkuntza irizpiderik ez badago eta neurri betearazlerik ez bada ezartzen, nekez bermatuko da herritarrekiko komunikazioan euskaraz bermatzea. Udala edo herriko etxea da herritarrengandik gertuen dagoen instituzioa. Udalen eskuhartzeak presentzia handia du gure herri eta hirietan eta toki administrazioen jokabideak eragin handia du herritarren egunerokoan, eragina du udalerrien dinamika politiko, sozial kultural eta ekonomikoan, eragin zuzena du bai gizarte bizitzan bai eta herritarrengan ere. Udalek eta herriko etxeek, beren autonomia eta eskumenak baliatuz, ekarpen handia egin dezakete, bide-erakusle eta eredu izan behar dute herritarren euskaraz bizitzeko nahia errealitate bihurtzeko.\nâ€œUdala edo herriko etxea da herritarrengandik gertuen dagoen instituzioa. Hauen jokabidea eta politika funtsezkoa da euskara erabiltzeko aukerak emateko eta herritarren hizkuntza-eskubideak asetzeko.â€?\n2018ko datuak MOTA\nSektore sozioekonomikoko datuak\nSektore publikoko datuak\nEspainiako Estatuko Administrazioa\nAseguru etxeak eta finantzak\nFrantziako Estatuko Administrazioa\nIzaera gabeak Kontsultak\nIndustria, ekonomia, ikerketa\nInteres orokorreko zerbitzuak\nIpar Euskal Herriko Udalak\nMerkataritza handia / Elikadura / Ostalaritza Merkataritza txikia / Profesionalak eta zerbitzuak Orotara\nKASU KOPURUAREN BILAKAERA 2002-2018 1800 1600 1400 1200 1000


Panda hartza | Iritzia | Berria\n2021eko abenduak 31 - @MikelR28\nPPk lehoi bat bezain oldarkorra zen lan erreforma bat egin zuen 2012an. Piztiak otzan itxurarekin aurkezteko modu bat izan ohi da peluxe gisa irudikatzea, eta gobernu bakar batek ere erraten ez duenez hartu dituen neurriak herritar gehienen kalterako direla, halaxe aurkeztu zuen PPk erreforma, ekonomiari mesede eginen zion lehoi sendo baina abegikor gisa. Lehoiak, ordea, peluxe bihurtuta ere, ez dio inori ziria sartzen, ausiki eta atzapar egiten du, eta horixe egin zien erreformak langileen eskubideei eta egoera materialari.\nEspainiako Gobernua osatzen duten ezkerreko alderdiek eta Espainiako sindikatu handiek erreforma hura ordezkatzeko akordioa egin dute patronalarekin, eta behin-behinean indarrean dago gaurtik, Kongresuak behin betiko erabakia bozkatzeko esperoan. Lehoia koala batek ordezkatu du, alderdi eta sindikatu horien adierazpenei erreparatuz gero. Koalak ez du peluxe bezala agertu beharrik: animalia otzana, onbera eta maitagarria da. Zeinek ez ditu koalak maite?\nHego Euskal Herrian, ordea, alderdi eta sindikatu horiek ez dira nagusi; ez, behintzat, herritarren artean duten ordezkaritzari erreparatuz gero. Erreformarekin, lan harremanetan Espainiako itunak lehenetsiko dira Euskal Herrikoen gainetik, eta sindikatu nagusiek alderdi abertzaleei eskatu diete horri amore ez emateko, koala batena ez baizik panda hartza baten antza handiagoa har baitezake itunak euskal langileentzat: lehoiak ez bezala, pandak itxura otzan, onbera eta maitagarria du, baina, koalak ez bezala, ausiki eta atzapar egiten du.


Bizkaiko Foru Aldundiak sustatutako elkarteak bidea erakusten die ibilbide profesionala Euskadin jarraitzeko aukerak aztertzen dituzten profesionalei.\nPandemiagatik ia bi urtean ezinezkoa izan ondoren, Bizkaia Talentek nazioarteko ekitaldi presentzial bat antolatu zuen berriro, joan den abenduaren 9an: Be Basque Talent Meeting London. Londresko metropoli-eremuko prestakuntza-maila handiko profesionalentzat antolatutako topaketa honetan, 30 profesional inguruk bertatik bertara ezagutu ahal izan zituzten Euskadiko lan-merkatuaren egoera eta joerak.\nGiro lasaian eginiko bileraren lehen zatian, Ivan Jimenez Bizkaia Talenten Zuzendari Kudeatzaileak merkatua egun eskatzen ari den profil profesionalen eta lan-arloan etorkizuneko aurreikuspenek iragartzen dutenaren berri eman zuen. Era berean, Bizkaia Talentek lan-ibilbidea garatzeko dituen tresnak profesionalen eskura jarri zituen, eta, azkenik, lekualdatutako langileentzako zerga-araubide bereziari buruzko zenbait xehetasun azaldu zizkien.\nEkitaldiaren bigarren zatian, Amaia Munuerak, We Bring Strategyn Recruiting Managerra denak, Euskadiko enpresen antolaketa-kultura, garatzen ari diren proiektuak eta Euskadin eskaintzen diren lan-baldintzak aurkeztu zituen.\nBukatzeko, Mireia Azpiazuk, Networkingeko Nazioarteko Ekitaldien Arduradunak, Erresuma Batutik irten eta Euskadira iritsi arte egin beharreko izapide eta gestioak jakinarazi zituen, lan-ibilbidea euskal lurraldeetan jarraitzea erabakitzen duten profesionalei begirakoak.\nBe Basque Talent Network Euskadirekin harremana duten edo izan nahi duten goi-mailako prestakuntzadun profesionalen munduko sarerik handiena da. 100 herrialdetan baino gehiagotan ari diren 17.000 profesionalek eta Euskadiko 500 erakundek baino gehiagok osatzen dute. Bere xedea da mundu osoan zehar lanean diharduten profesionalak beste profesional eta enpresa batzuekin harremanetan jartzea, talentua mugi dadin eta kontaktuak nahiz merkataritza-erlazioak era daitezen.


10 sep 09 - 5 ene 10\nOSALAN - LANERAKO SEGURTASUN ETA OSASUNERAKO EUSKAL ERAKUNDEA Eusko Legebiltzarraren abenduaren 21eko 7/1993 Legearekin (urtarrilaren 7ko E.H.A.A., 4. Zenbakia) sortu zen, Lan eta Gizarte Segurantza Sailari atxikituriko erakunde autonomo administratibo gisa .\n(1994eko urtarrilaren 7ko E.H.A.A., 4. Zenbakia)\nOSALAN, Euskal Autonomi Erkidegoari laneko segurtasunaren, higienearen, ingurumenaren eta osasunaren eremuan dagozkion ekintza guztiak organo tekniko bakar batean koordinatzeko eta zentralizatzeko asmoarekin sortu zen, eta langileriak dituen eskubideei eduki eraginkorra emateko.\nHorretarako, Espainiako Konstituzioak, Europako Zuzendaritzek, Langileen Estatutuak eta E.A.E.ko Autonomia Estatutuak finkaturiko arau-esparruaren barruan, langileen osasuna eta segurtasuna sustatzeaz eta prebenitzeaz arduratzen da.\nOSALAN Eusko Jaurlaritzan lehendik zeuden hainbat egituretatik sortu zen, honakoetatik hain zuzen:\n- Lurralde Zentroak (L.Z), Euskal Autonomi Erkidegora abenduaren 18ko 2557/1985 Erret Dekretuaren bitartez ekarriak (1986ko urtarrilaren 9ko E.B.O., 8. Zenbakia).\nArabako Lurralde Zentroa Gipuzkoako Lurralde Zentroa Bizkaiko Lurralde Zentroa\n- Lan-Osasuneko Zerbitzuak; haien eginkizunak Euskal Autonomi Erkidegora irailaren 7ko 2209/1979 Erret Dekretuaren bitartez ekarri zituzten (1979ko irailaren 21eko E.B.O., 227. Zenbakia).\nOSALANen jarduera, enplegaturiko langileak dituzten jarduera ekonomikoen adar guztietara zabaltzen da, kooperatibak eta Administrazio Publikoak barne hartuz. Era berean, langile autonomoei dagozkien lan-arriskuen prebentzio-lana ere egiten du.\nBere jarduera, 1995. urteko abenduaren 28an Justizia, Lan eta Gizarte Segurantzako Sailburuak emandako Aginduarekin hasi zen\n(1996. urteko urtarrilaren 18ko E.H.A.A., 13. Zenbakia)\nLANEKO ARRISKUEN PREBENTZIORAKO SARIAREN 2009KO DEIA


mendia – Irunero\n2021(e)ko irailak 22 No Responses\nLapurriturrik perretxikoen eta onddoen mundua ezagutzeko irteera batekin agurtuko du denboraldia\nLapurriturriko Informazio Guneak, zeina Aiako Harria Parke Naturalean dagoen eta Irungo Udaleko Garapen Iraunkorreko Departamentuak sustatzen duen, denboraldi honetako zazpigarren eta azken jarduera iragarri du: perretxiko eta onddoen mundua ezagutzeko irtenaldi bat, urriaren 9an, larunbatarekin. Jesús María Orcajo eta Patxi...\n2021(e)ko otsailak 24 No Responses\nIrungo Udalak jakinarazi duenez debekatuta dago Erlaitzen barbakoak erabiltzea\nIrungo Udaleko Garapen Iraunkorreko Alorrak jakinarazi duenez, sute-arriskuak bere horretan jarraitzen duenez, debekatuta dago Erlaitzen barbakoak egitea. Atsedenlekuetako erretegiak zigilatu egin dituzte, eta haize- eta tenperatura-baldintza meteorologiko hor...\n2020(e)ko uztailak 3 No Responses\nLapuriturri informazio-puntuan antolatutako narrasti eta anfibioen inguruko irteerarako izena-ematea zabalik dago\nIrungo Udalak eta Behemendi Landa Garapenerako Elkarteak kudeatzen duten Lapuriturriko informazio puntuak aurtengo hirugarren irteera eskainiko du. Datorren uztailaren 11an, larunbata, narrasti eta anfibioen inguruko ezagutza handitzeko hitzordua antolatu da...\n2018(e)ko apirilak 5 No Responses\nHiru Erregeen Mahaia (2.446m), Linzako aterpetxetik\nDenbora: zazpi ordu eta erdi (geldialdirik gabe). Desnibel metatua: 1.279m. Zailtasuna: Zaila. Udaran, ibilbide luzea da, desnibel handikoa. Elurrarekin, aldiz, azken tartea arriskutsua izan daiteke, esperientziarik ez dutenentzat. Nafar Piriniora irteera egit...


Bermeoko Udalak Eusko Jaurlaritzaren Kultura eta Hizkuntza Politika Sailak martxan jarri duen ‘Betikoa, gertukoa. Eskatu euskaraz, eskaini euskaraz’ kanpainarekin bat egin du. Honela, herriko 300 establezimendu komertzial eta ostalaritza establezimendu baino gehiagotan ekimen honen karteltxoa jartzeko eskatu die arlo horietako arduradunei, bezeroak eta lokal hauetako jabeak euskaraz hitz egitera animatzeko. Euskal Herriko 60 erakundek baino gehiagok bere egin duten kanpaina honen helburua da euskararen erabilera sustatzea.\nBetikoa.Gertukoa kanpaina - YouTube


EAEn 19:00ak arte izandako istripuen balantzea\nBi pertsona zauritu dira gaur, igandea, 19:00ak arte, EAEko errepideetan Ertzaintzak erregistratutako trafiko-istripu aipagarri bakarrean. Ezbeharra Gipuzkoako lurralde historikoan gertatu da.\nIstripua goizeko hamar eta erdiak inguruan gertatu da N-634 errepideko 10,5 KPan, Orioko udal-barrutian eta Bilborako noranzkoan, zehazki Botaleku gainean. Istripuan aurrez aurre egin dute talka bi ibilgailuk, furgoneta batek eta motozikleta batek.\nEzbeharraren ondorioz, moto-gidariak, 23 urteko gizonezkoak, zauri larriak izan ditu eta anbulantzia medikalizatuan eraman dute Gipuzkoako hiriburuko Donostia Ospitalera. Furgonetaren gidariak zauri arinak izan ditu, eta Zarauzko anbulatorioan artatu dute.\nBi gidari atxilotu dituzte eta beste bi ikerketapean geratu dira alkoholemiagatik\nAsteburuan Ertzaintzak bi gidari atxilotu ditu eta beste biri eginbideak ireki dizkie ikertu gisa bide-segurtasunaren aurkako delitu batengatik, egin zaizkien alkoholemia-probetan tasa positiboak eman ondoren.\nAtzo, larunbata, gidari bat atxilotu zuten Berriatuan eta beste bi ikerketapean geratu ziren Gipuzkoan, Bergaran eta Tolosan, alegia, alkoholdun edarien eraginpean gidatzeagatik.\nGaur, igandea, beste gidari bat arrastatu dute Trapagaranen edanda gidatzeagatik.


Mendizale bat hil da, itota, Artazulgo amildegian - Gizartea - Berria\nMendizale bat hil da, itota, Artazulgo amildegian\nBeste bi pertsona erreskatatu dituzte. Operazioa "oso arriskutsua" izan dela jakinarazi dute Nafarroako Suhiltzaileek\nNafarroako Larrialdi Zerbitzuen helikopteroa, Artazulgo amildegian. NAFARROAKO SUHILTZAILEAK\nNafarroako Larrialdi Zerbitzuek 14:30ean jaso dute mendizaleen deia. Artazulgo amildegian harrapatuta geratu dira (Olloibar, Nafarroa), Arteta ibaiaren iturburutik gertu.\nHaraino joan dira, helikopteroz, Nafarroako Suhiltzaileen erreskate taldea, Foruzaingoa, Guardia Zibilaren Mendi Erreskate taldeko zenbait kide, eta larrialdiko osasun zerbitzuak. Nafarroako Gobernuak jakinarazi duenez, bi mendizale erreskatatu dituzte, baina hirugarrena hilotz zen ordurako. Ibaiko uretan itota hil da.\nSuhiltzaileek sare sozialetan zabaldu dutenez, "oso erreskate zaila" izan da Artazulgoa, ibaiaren ur emari handiarengatik.


Betebeharrak defendatzeko kanpotik kanpora entrenatzen | Zulagailu funtzionalak defendatzea | Prestakuntza Funtzionala\nDenbora: 25 min Posizioak: 2,3, Lehen\nJokalariak: 14 Area: 1 / 2 eremua\nNola eraso zabal aurre an kanpo defendatzaile bat entrenatzaile.\nSaihestu gurutzeak eta jaurtiketak eremu zabaletan banakako defentsa teknika onarekin. Eremu zabaletan defendatzeko prestakuntza-ariketa honetan defendatzaile-unitatearen funtzionamendua hobetu. Ezinbestekoa da kanpoko defendatzaileek beren eginkizunak eta betebeharrak defendatzea edozein eraketetan ulertzea.\nMarkatu tamaina osoko zelaia 1/2 (gutxi gorabehera 50x40yrds) alde batetik "Jolas eremurik gabe" batekin. Ezin da jokalaririk sartu zonalde honetan. Aldea alda dezakezu defentsa praktikatu nahi duzun eremuaren arabera.\nGorria (Team defendatzea) play-3 3 eraketa.\nThe Blue (Team erasotu) play-1 3-2 eraketa.\nRed Team eta bereziki Red Player 3 in (Ezker Back) coaching ari gara.\nT1 Target Player bezala funtzionatzen du eta gora eta behera eta lerro eta bide erdian lerro atzean. T1 helburu bat defenditzeko jokalarientzat jabetzaren berreskuratu dute jolastu saiatuko da. Laguntzeko jokalari bat (Team erasotu) Blue dagoela garbi mantentzen laguntzeko erabili ahal izango dira, halaber.\nStart Position 1 (laranja kono bidez) = R8 (Red Centre Mid) antzezlanak mishit puntutik pasatzen T1 eta da B5 lor.\nGorria (defendatzea taldea) saiakera garbi irabazi eta Target Player sartu pasatzeko.\nBlue (erasotu Team) Aldi horretan, tamaina helburua osoa lortuz.\nBaloia jolasten area irtetzean edo helburu bat da gola hasierako posizioa (SP1) tik jokoa berrabiarazi.\nSaiakerak egin ostean funtzioa Diagramak 2,3,4 bistaratuko eszenatoki gainean aurrera behar.\nDefendatzeko eta erasotzeko taldeek biratu behar autobusak menpe bideratzeko eta lehentasunak.\nR8 (Red Centre Mid) antzezlanak mishit puntutik pasatzen T1 eta da B5 lor.\nB5 (Blue Centre Back) B7 (Eskuin Erdilari) pasatzen da.\nR3 urratsak aurrerantz B7 sakatu.\nRed Team = 1pt du Target Player (T1) sartu pasatuz\nBlue Team = 1pt in tamaina osoan gola.\nBaloia jokatua denean kontuan duten defendatzaile rolak aldatuko da eta azkar egokitu behar dute.\nAireko pilotak luzeetan (2. diagrama bezala), jokalariek antzezlana irakurri eta baloi eramaileen gorputzaren posizioa baloratu beharko lukete. 3 atzelari luze jokatzeko itxura edukiz gero, atzean egon behar duen atala babesteko unitate gisa erortzeko prest egongo litzateke.\nDefentsak ezin du irabazi ezingo dituen erronkei aurre egin.\nDefendatzaile beren gorputza kokatzea kontuan hartu presionatzeko (hau prentsaren alde batetik, nola estu markatu nahi dute, aurrean oinez gorako pisua biasa rekin) behar.\nLaguntzeko defendatzaile gisa jarduten denean, estaldura-ildoak kontuan hartu eta jokalariak baloia eta beste talde lagunak presionatzeko aldean orekatzeko.\nLurrera bizkar baloia garraiolari behera begiratu behartuz aurre egiteko feint daiteke.\nR8 B5 sartu igarotzen.\nBaloia atzera osoa atzean espaziora Played (Centre bizkar laguntzeko eta korrikalari jarraipena)\nB5ek ukitu bat ematen du eta aireko pase luze bat entregatzen du defendatzaile gorrien gainetik. R3, R4 eta R5 aldeak egon behar dira eta espazioa estaltzeko prest egongo da.\nDiagrama 2. Baloia atzera osoa atzean espaziora Played (Centre bizkar laguntzeko eta korrikalari jarraipena)\na) Ball aurreraka oinak (B9) sartu Played edo b) airean (a goiburua / bularrean) jokatu zen.\nR4 aurrera prentsak jabe den behartzeko atzeraka. R3 eta R5 jaregin in R4 estaltzeko.\nDiagrama 3. Baloia aurrerantzean oinak edo airerantz jokatu zituzten.\nBaloia erdiko zelaian (B8) jokatu zen. Defentsako jokalari estuena (R8) sakatzen du.\nR3, R4, R5 saiakera urratsera Hamaikakoari han baloia presioa handia bada.\nDiagrama 3. Baloia erdilari oinak jokatuta.\nAldatzeko hasierako posizioa eta dute GK jaurtiketa (punt) baloia B5 barrura.\n-05 03 2014-Hits: 41037 Funtzionala zulatzeko defendatzeko Darren Pitfield\n-05 12 2013-Hits: 25604 Funtzionala zulatzeko defendatzeko Alexander Trukan\n-10 12 2011-Hits: 46753 Funtzionala zulatzeko defendatzeko Darren Pitfield\n-02 12 2011-Hits: 36001 Funtzionala zulatzeko defendatzeko TonyDeers\n-29 06 2011-Hits: 49469 Funtzionala zulatzeko defendatzeko Darren Pitfield\n-31 03 2011-Hits: 40195 Funtzionala zulatzeko defendatzeko Darren Pitfield\n-10 11 2010-Hits: 41877 Funtzionala zulatzeko defendatzeko Darren Pitfield\n-19 03 2010-Hits: 59916 Funtzionala zulatzeko defendatzeko Darren Pitfield\n-29 09 2008-Hits: 49995 Funtzionala zulatzeko defendatzeko Darren Pitfield\n-24 09 2008-Hits: 61865 Funtzionala zulatzeko defendatzeko Darren Pitfield


Eskatutako udalerrien aldaketa - Etxebideko informazioa - Etxebide - Eusko Jaurlaritza - Euskadi.eus\nInstrukzioak esleipen prozeduretan parte hartzeko\nEskatutako udalerrien aldaketa\nErroldatze-udalerriak aldatzeko eskaerara zuzenean jotzeko, berton sakatu.\nLantokiko udalerriak aldatzeko eskaerara zuzenean jotzeko, berton sakatu.\nAukeratu duzun beste udalerria aldatzeko eskaerara zuzenean jotzeko, berton sakatu.\nEtxebidek hiru aukera ematen dizkizu Web atariaren bidez, osoki, zure espedientean eskatutako udalerriak aldatzeko eskaera egiteko.\nLehenengo aukera: B@kQ ziurtagiri bat edo itsasontzi-joko bat behar duzu. B@kQ ziurtagiri hori identifikazio elektronikoa egiteko modu bat da; administrazioarekin telematikoki jardun nahi baduzu, ziurtagiri hori da lortu errazena eta erabil samurrena. Jakin nahi al duzu nola eskuratu eta erabili B@kQ bat? Informazio gehiago nahi baduzu, hemen egin klik.\nBigarren aukera: zure eskabideak teleizapidetzeko, ziurtagiri elektroniko bat behar duzu. Baliozkoa izan behar du eta indarrean egon behar du. Ba al daukazu ONA txartela, NANe edo CERES ziurtagiria? Orduan, eskabidea izapidetzen hasten zarenean bertan aukera dezakezu teleizapideak egiteko modu hau.\nHirugarren aukera, berriz, "on-line izapideak egiteko pasahitza" esaten dioguna da. Pasahitz hori erabiliz, ziurtagiri digital bat baliatuz egiten ditugun teleizapide berberak egin ditzakegu, erraz-erraz. Ba al dakizu nola eskatu izapideak egiteko zure pasahitza? Orduan, zuzen-zuzenean hemendik eska dezakezu.\nIgorri beharreko dokumentazioa\nOnline izapideak egiteko edozein modu aukeratuta ere, eskatutako udalerriak aldatzeko eskaera egiteko, honako agiriak aurkeztu behar dituzu ezinbestean:\nErroldatze-ziurtagiri berria, antzinatasun data eta guzti (eguna-hila-urtea): erroldako udalerria aldatu izan den kasuetan bakarrik.\nAzken aldaketako data: 2018/11/08


Piarres Larzabal Kolegioa - Adoenia elkartea 6.eko ikasleendako !!\nAdoenia elkartea 6.eko ikasleendako !!\nBurasoen parte hartzea\nKolegioa kudeatzen duen burasoen elkartea\nIraila bukaeran, ADOENIA elkartearen eskutik hainbat informazio eta solas saio ukan dituzte 6.eko ikasleek.\nIkasleak talde tipitan elkartu dira ADOENIAko hezitzaileekin. Honela errazago tratatu ahal izan dituzte hainbat gai, hala nola jazarpena, 6.ean sartzen dituzten kezkak, ikasleen arteko harremanak, sentitzen ahal diten ezinegona, etab... Solasaldi horietan, lehen mailako ikastoletako bizipenak aipatu dituzte ikasle batzuek eta baita ikasturte hasieran harremanetan ukan dituzten zailtasunak.\nSaio horietan, kolegioko ekipan ikasleengandik hurbil-hurbil ari garen beste profesionalak aukreztuak izan dira ere : Solasgunea Alicekin (Seaskako pzikologoa), irakasle tutoreak, hezitzaileak eta beste...\nAdoenia elkartea aurkeztua izan da : ikasleak eta familiak laguntzeko helburua duen egitura, Hendaia, Donibane Lohizune, Kanbo, Baiona, eta hainbat herritan permanentziak dituena. Familia guztiari irekia da Adoenia : xehetasunendako klikatu hemen.\nHorrelako solasguneak ukaitearen garrantziaz ohartzen gira eta hurrengo ikasturtean ere antolatzen saiatuko gara.


doako oparia archivos -\nAskotan zerbait oparitu nahi izaten diogu lagun, familiar edo ezagun bati eta ez dakigu zer egin. Normalean denda handi horietako batera joaten gara, buelta ugari eman, denbora pila bat igaro, eta azkenean zerbait hartzen dugu (askotan gehiegi ordainduta). Ondoren, pertsona horrengana joaten gara oparia baloratuko duen esperantzarekin.\nGaurkoan, arlo honetan pixka bat laguntzeko asmoz hainbat ideia plazaratuko dizkizuet, baliagarriak izango direlakoan. Hain zuzen ere, doako opari batzuk aurkeztuko dizkizuet. Krisi garairako opariak direla idatzi dut ez direlako dirua balio duten opariak. Ez da egia izango! Ba, bai, egia da. Nire bazkide eta lagun @ikerhacedor-ek dion bezala: “erotu gara!”. Ziur naiz jasoko dituen pertsonari izugarri gustatuko zaizkiola, eta ez dituela nolanahi ahaztuko. Izan ere, nahiz eta doakoak izan, balio izugarria duten opariak dira. Baina, oparia egin behar duena (zu, alegia) gai izango ote da mota honetako opariak eskaintzeko?\nHemen dituzue ideiak:\n1 – EGIAZKO BESARKADA BAT\nBai, besarkada bat. Baina ez 2 segundoko horietakoa, ezta norbait agurtzeko erabiltzen den horietakoa ere. Ez, benetako besarkadez ari naiz. Abisatu ondoren ematen den horietakoa: “ama, besarkada bat emango dizut, merezi duzu eta”. Bihotzetik ateratzen den horietako bat. Inoiz jaso ahal duzue horrelako besarkadarik? Nola sentiarazi izan zaituzte? Opari bat da edo ez? Ba denbora galtzen ari zara dagoeneko. Ziur inguruko norbaitek horrelako besarkada bat merezi duela. Irribarre urduririk gabe, txiste eginez eman gabe, baizik eta benetako besarkada bat.\n2 – ARRATSALDE BAT\nArratsalde bat? Bai, arratsalde bat. Zer gustatzen zaio zure emazte, seme, aita, lagun edota andregaiari? Oparitu iezaiozu arratsalde bat berari gehien gustatzen zaion horretan. Berarentzako, berarekin. Ba al dago opari hoberik?\nBeti gogoratzen dut mutiko baten istorioa. Mutiko hark aita ospetsu bat zuen, mediku ospetsua hain zuzen. Hain ospetsua zen beti gaixoekin kontsultan edo konferentziak ematen aritzen zela munduan zehar eta familiarekin egoteko denborarik ez zuen izaten. Egun batean bere semeak zera galdetu zion: “aita, zenbat kobratzen duzu bi orduko kontsulta batengatik?” Eta aitak 400 euro kobratzen zituela erantzun zion. Denbora baten ostean, semeak 400 euro aurreztea lortu zuenean, dirua hartu eta aitarengana joan zen bi orduko kontsulta baten eske.\nMaite zaituen pertsonak ez du zure dirua edo zure titulurik nahi. Zu nahi zaitu, eta zu pertsona bezala berarekin egotea da oparirik hoberena, denbora oparitzea. Hitz egin, entzun, bere bizitzaz galdetu, kezkak elkarbanatu, elkarrekin barre egin, eta abar. Pertsona bati arratsalde bat oparitu eta seguru ez duela nolanahi ahaztuko.\n3 – ESKUTITZ BAT\nLehengo garaietan bezala. Ordenagailurik gabe, Whatsapp gabe, Facebook eta Twitter alde batera utzita. Hartu momentu goxo bat, gehien gustatzen zaizun boligrafoa, leku atsegin bat eta konektatu zure barruarekin, zure bihotzarekin eta idatzi. Konta iezaiozu pertsona horri zenbat baloratzen duzun, zenbat lagundu dizun eta berarekin igarotako zenbat une berezi dauzkazun gogoan. Gogorarazi zenbat balio duen eta zergatik den zuretzako hain garrantzitsua. Seguru izugarri gustatuko zaiola oparia, baina ausartzen al zara?\n4 – BARKAMENA\nEgiazko barkamena, aitzakiarik gabekoa. Bihotzetik ateratzen den barkamena, begietara begiratuz patekatzen dena. Ziurrenik guztiok daukagu inguruan gure barkamena merezi duen norbait. Beraz, aukera ona da beregana hurbildu eta bihotzez zera esateko, adibidez: “Zerbait esan diezazuket? Denbora daramat honi bueltak emanez, eta ohartu naiz barkamena eskatu behar dizudala biok dakigun horregatik”. Ole, ole eta ole! Hori egiteko gai bazara, munduko pertsonarik handiena zara. Izan ere, ez digute barkamena eskatzen irakasten, eta aitzakien atzean ezkutatzen pasatzen dugu bizitza guztia, biktima bihurtu eta gure errespontsabilitateei uko eginez. Oparitu barkamena eta ez du oparia inoiz ere ahaztuko.\n5 – ESKER ONA\nEgun bat aukeratu, zure buruarekin ados jarri eta atera kalera esker ona banatzera: irribarre bat, kaixo, egun on, mila esker, zer moduz doakizu, lagundu al dezaket, mesedez, gero arte… Zenbat aldiz joaten gara kaletik inguruan gertatzen denaz ohartu gabe? Badirudi panpinak garela, guk ezin dugula kontrolatu edo baldintzatu inguruan gertatzen den guzti hori. Horren aurrean jarrera aldatu, geldotasuna alde batera utzi eta gainontzekoei esker ona eskaini diezakegu.\nGogoratu Kalkutako Teresak zioena: “Ez dadila inor zure ondotik joan ezer onik jaso gabe edota etorri zenean baino zoriontsuago izan gabe”. Zure esku dago hori betetzea, ez dago beste inoren esku. Are gehiago, menpekotasuna sortzen du, izan ere, ematen duena da gehien jasotzen duena. Beraz, esker ona eskaintzen duzunean zure barnea ere esker onez, pozez eta harrotasunez beteta egongo da.\nSinplea da. Sinplea, baina ez erraza. Badakit esfortzu pertsonala egin behar dela opari hauek egiteko. Barrura begiratu eta indarrez betetzea beharrezkoa da besteari gure hoberena emateko. Ez da erraza umiltasunez bihotza irekitzea, emozioak ondo kudeatzea, barruak zer dion entzutea eta guzti hori eskuzabaltasunez agertzea.\nHorrelakoetan gure egoak oihu egiten digu: “geldirik! ez mugitu!”. Askotan esan ohi dudan bezala, ZURE ESKU DAGO. Zure esku dago egoak dion hori gainditu, ausarta izan eta inguruko pertsona horiei hain opari bereziak egitea. Hala ere, gure tailerretan asko errepikatzen dugun beste gauza bat ondorengoa da: guzti hori entzun eta artikulu hau irakurri eta gero ere ez bazara opari hauetakoren bat egiteko gai, zure barnean begiratu beharra daukazu. Zergatik ez naiz ausartzen? Zergatik ez naiz gai? Kontuan izan ez dela berdina opari horiek “ezin egitea” edo “egin nahi ez izatea”. Bigarren hori guztiz errespetagarria da, baina “ezin egitea”… begiratu beharra dago.\nBukatzeko doako oparitxo horietako bat eskaini nahi nizueke, bihotzez nire esker ona azaldu nahi nuke artikulu hau irakurtzeagatik, eta animatzen zaituztet ingurukoei oparitxo hauek egiten ausartzea.\nAzkenik, gomendio pare bat, interesgarriak direlakoan:\nPELIKULA: “CADENA DE FAVORES”\nLIBURUA: “VIVIR LA VIDA CON SENTIDO” (Victor Kuppers)\n“Behin bakarrik biziko gara, baina nahikoa da ondo biziz gero”\nhttp://www.luisoiarzabal.eus/wp-content/uploads/2018/02/i-give-you-love-1169523-1024x683@2x.jpg 1366 2048 carlos http://www.luisoiarzabal.eus/wp-content/uploads/2017/12/logotipo.png carlos2018-02-13 14:26:552018-02-22 09:00:20DOAKO 5 IDEIA KRISI GARAIAN OPARITZEKO


Euskaldunen eta itsasoaren arteko harremana, 'Baskoniako Historia Bat'en | El Diario Vasco\nTelevisiónEuskaldunen eta itsasoaren arteko harremana, 'Baskoniako Historia Bat'en\nEuskaldunen eta itsasoaren arteko harremana, 'Baskoniako Historia Bat'en\nAlberto Santana historialaria. / EITB\nAlberto Santanak aurkeztuta, Euskal Herriko itsas kulturaren aztarnak jarraituko ditu saioak\nJueves, 5 octubre 2017, 10:45\nOstegun honetan, 'Baskoniako Historia Bat' saioak euskaldunen eta itsasoaren arteko harremana aztertuko du. Paleolitoko lapa biltzaileetatik hasi eta Erdi Aroan itsas portuen inguruan lehen hiriak sortu arteko bidaia eskainiko du Alberto Santana historialariak, eta bereziki, Euskal Herrian itsas kultura garatzen hasi zen garaia aztertuko du.\nErromatarrak Atlantikoko kostaren azken zatia, Kantauri Itsas Iluna, kontrolatzen hasi zirenean, itsas merkataritza garatzeko toki eta porturik egokienetan kokatzen hasi ziren. Haien eskutik ikasi genuen euskaldunok nabigatzen, arrantza egiten eta arrainak kontserba faktoriatan prozesatzen. Faktoria haiei getariak deitzen zitzaien eta hori da gure Getaria eta Guethary herrien izenen jatorria.\nBaina Erromatar Inperioa erori zenean, euskal-erromatar populazioak nabigatzeari utzi zion eta arrantzaren inguruan sortutako merkatu txikiak desagertu ziren. Bikingoak iritsi zirenean, babesik gabeko herriak berriz ere itsasotik aldendu ziren.\nHurrengo bost mendeetan zehar, euskaldunek bizkarra eman zioten nabigatzeko ezinezkoa zirudien itsaso arrotzari. Euren kostaren aurretik, iparraldera eta mendebaldera bide berriak esploratzen zituzten bela-ontzi exotikoak ikusi zituzten, eta mito eta kondaira berriak sortu ziren itsasoaren inguruan.\nEuskal marinelen urrezko aroa hasi eta Amerikako epopeia handiari ekiteko, oraindik denbora luzea pasa beharko zen.\n'Baskoniako Historia Bat' ostegun honetan emitituko da 22:30etik aurrera ETB1en.\n'Tocados' por el 1-O ‘La que se avecina’, el caballo ganador de Telecinco


Conferencia de Javier Echeverría\nDatorren ekainaren 18an, Eusko Ikaskuntzaren Batzar Nagusiaren ospakizunekin batera, Javier Echeverria filosofoak “Teknogizarteak, teknopertsonak eta teknohizkuntzak” izenburupean hitzaldia eskainiko du.\nHitzordua larunbat horretan izango da, eguerdiko 12:00etan Donostiako Miramar Jauregian eta estuki lotuta dago Eusko Ikaskuntzaren 2016ko Urteko Galderarekin, Euskonews bidez, oso harrera onarekin, garatzen ari dena.\nXX. mendeko eraldaketa teknozientifikoak XXI. mendeko gizarte garatuak eraldatzen ari ditu erabat, eta euskal gizartea harekin ere. Kontuan izan beharreko bost teknozientzia nagusiak hurrengokoak dira: nanoteknologiak, bioteknologiak, informazio eta komunikazioaren teknologiak, adimen artifiziala (errobotizazioa barne) eta neurozientziak. Horiek guztiak berrikuntza eta gizarterako baita pertsonen, ez bakarrik natura, eraldaketarako gaitasun handi dutela adierazi dute.\nGaur egun, gizarte eta teknogizartearen, baita pertsona eta teknopertsonen arteko bereizketa egiten da. Horrek giza eta pertsonen baloreetan izugarrizko aldaketa suposatzen du, argi ikus daitekeenez sare sozialen kasuan. Ekarpen horrek ere hizkuntzetan, berez teknohizkuntzak izango direnak erabilitzeko beharrezko izango baitelako bitartekaritza teknologikoa, teknozientzia desberdinen eragina azalduko du.


Toki bat behar du gizakiak eguzkiaren azpian. Bertan kokatu ahala garatu ahal izango da edota bertan geratu ezinda deserrotuko. Baita ibilian eta joan-etorrian bizi direnak ere. Hauek ere badute, funtsean, sorterri, sortalde eta sartalderik.\nHorrela, nonbait toki bat eta denbora bat hartzen duenak –tarte bat, gune bat duenak– askatzen du bere nortasuna, beti hainbeste korapilok trabatua.\nHitzek ere beren tokia behar dute. Tokiek, ordea, ez gaituzte beti hautatzen, eta orduan, geure tokiaren irrikan ere bizi ohi gara, geu eta geure hitzak, geu edo geure itzalak. Izan ere, ez da aski batek hitza liburuan utzi nahi izatea, liburuek bere apala eta bere erakus-mahaian agertokirik aurkitzeko.\nHalaxe dabilzkigu azkenaldian Axel Luzarraga, J.A. Pagola eta Joxe Arregiren hitzak itzulinguruka. Aurrenekoari munduan tokia kendu nahi zaio, horrela bere hitzak baliogabetzeko, eta bigarrenei hitza kenduz kentzen zaie tokia. Azken biok beren tokia Elizan behar dute, nahi dute. Baina, nola ez, Elizak berak –ez bi edo hiru Jesusez hitz egiteko elkartzen den gune horrek– hartzen du hemen eta orain toki guztia, desplazatu egiten du dena: den guzti hori.\nAzken egunotan, J.M. Barandiaranen atzerriko egunerokoa irakurtzen askotan sentitu ditut oraindik beste elizgizon horienak izan daitezkeen xuxurlak, Pedro eta Mariaren artean, Pedroren harrizkoa Mariaren hezur-haragizkoaren ordez hautatu duen Elizaren indar eta ezinak sortuak.\nBaina toki guztia liturgiarentzat, liturgia guztia boterearentzat eta berriz irabazleen alde daukan Elizan ez dago tokirik orain ere euskal eliztarrentzat, Mariaren sinesmenarentzat, Liburuen liburua oinarritzat hartzen dutenentzat. Nola baina… Bibliaren tokia ere hain mugatua duen Elizan, Euskal Herria sekula aitortutako herritzat onartu nahi ez duen Elizan!


Kimika jasangarria | Technology | Tecnalia\nBihurketa- eta banaketa-teknologia berritzaileak garatzen ditugu biomasa, bigarren mailako korronteak eta CO2 -a erabat aprobetxatzeko eta produktu berriak lortzeko; halaber, prozesu kimiko eta biologikoak hobetzen jarduten dugu, haien efizientzia areagotuz eta kostuak ia industria-sektore guztientzat murriztuz.\nGure gako-teknologiek hainbat auzi aurreikusten dituzte:\nSintesi kimikoa eta biologikoa.\nErrekuperatzeko eta arazteko bereiztea.\nSistema katalitikoak eta mikroorganismoenak hobetzea.\nProzesuak areagotzea erreaktore miliegituratuak erabiliz, eskalatuz eta analisi kromatografikoa eginez.\nProzesu elektrokimikoak eta konbertsio kimikoko prozesuak, termokimikoak eta biologikoak, bai eta bereizketa-prozesuak ere, erreakzio-bitartekoen produktuak berreskuratzeko eta arazteko.\nTeknologia berriak gasak atzitzeko eta arazteko, ura tratatzeko eta arazteko eta hondakin solidoei balioa emateko.\nGaratutako prozesu guztiek hainbat alderdi biltzen dituzte, hala nola jasangarritasuna ekonomiari, ingurumenari eta gizarteari dagokionez.\nKonposatu eta material berrien sintesia, bereizketa- eta arazte-prozesu berriak garatzen ditugu, zeinak industria-sektore askotan aplika baitaitezke: kimika, energia, farmazia, nekazaritzako elikagaiak, medikuntza, ekoindustria, eraikuntza, medikuntza; sektore horietarako bitarteko konposatuen industria; uren, gasen eta hondakin solidoen tratamendua…\nSoraya Prieto doktorea\nKimika jasangarriaren arduraduna\nBioproduktuen katalogoa (gaztelaniaz)\nGLICYDOL: Bioglizidola ekoiztea\nGLICYDOL glizidola ekoizteko prozesu berri bat da, eta ezaugarri berritzaileak planteatzen ditu gaur egungo merkatu-arazoak konpontzeko, hala nola toxikotasun txikiagoa eta errentagarritasun handiagoa.\nKimika jasangarriko laborategia. Produktu berrien analisia\nKimika jasangarriko laborategia. Produktu berrien analisi kromatografikoa\nKimika jasangarriko laborategia. Produktu sintetizatu berrien karakterizazioa\nKimika jasangarriko laborategia. Ikuspegi orokorra