ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΝΟΜΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ... ΚΑΙ ΟΧΙ ΜΟΝΟ!: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΑΠΟ ΠΑΝΤΕΛΗ Β ΜΕΡΟΣ\nΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΑΠΟ ΠΑΝΤΕΛΗ Β ΜΕΡΟΣ\nΗ ΕΠΙΒΟΛΗ ΤΟΥ ΜΟΝΑΡΧΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑΤΟΣ – Η ΑΠΟΛΥΤΗ ΜΟΝΑΡΧΙΑ\nΤο πρωτόκολλο του Λονδίνου 1830 ορίζει ότι η ελληνική κυβέρνηση θέλει να είναι μοναρχική και κληρονομική και ότι ο αρχηγός του κράτους θέλει να φέρει τον τίτλο Ηγεμών Κυρίαρχος της Ελλάδος.\nΟύτε το Πρωτόκολλο του Λονδίνου ούτε η συνθήκη μεταξύ των τριών Δυνάμεων και της Βαυαρίας διευκρινίζουν αν η μοναρχία είναι απόλυτη ή συνταγματική.\nΗ απόλυτη αναρχία εξηγεί την εγκαθίδρυση απόλυτης μοναρχίας. Ο Όθων βρίσκει κενό εξουσίας και το καλύπτει για λογαριασμό του με στήριγμα το βαυαρικό στρατιωτικό σώμα που τον συνοδεύει.\nΣτις 06/02/1833 ο Όθων αποβιβάζεται στο Ναύπλιο. Ο πρόεδρος της ουσιαστικά ανύπαρκτης Διοικητικής Επιτροπής Γ. Κουντουριώτης του παραδίδει συμβολικά την εξουσία\nΤο διάγγελμα της Αντιβασιλείας έχει προμετωπίδα τις λέξεις Όθων ο Α ελέω βασιλεύς της Ελλάδος και δεν κάνει καμία νύξη για Σύνταγμα.\nΟ Όθωνα αποκτά την κυριαρχία με κατάληψη αδεσπότου χωρίς να συναντήσει ούτε καν πλατωνική αμφισβήτηση.\nΣτην περίοδο της απόλυτης μοναρχίας οι πράξεις του αρχηγού του κράτους φέρουν αδιακρίτως την ονομασία νόμος ή βασιλικό διάταγμα. Έχουν πάντοτε την ίδια τυπική ισχύ σύμφωνα με το αξίωμα.\nΗ ΑΝΤΙΒΑΣΙΛΕΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΤΗΣ ΕΡΓΟ\nΟ Λουδοβίκος διορίζει πρόεδρο της Αντιβασιλείας τον κόμη Άρμανσπεργ, πρώην υπουργό οικονομικών, και μέλη της τον καθηγητή Μάουρερ και τον στρατηγό Εϋδέκ.\nΟ κρατικός μηχανισμός διαιρείται σε επτά γραμματείς. Πρώτιστο μέλημα της Αντιβασιλείας είναι η δημιουργία τακτικού στρατού ώστε να ελέγχει τη χώρα. Αλλά και το νομοθετικό της έργο είναι πολύ μεγάλο. Τότε ιδρύεται και η Εφημερίδα της βασιλείας της Ελλάδος.\nΗ επικράτεια διαιρείται σε δήμους (νόμος περί συστάσεως των δήμων, 10/01/1834). Παρά την απόλυτη μοναρχία οι δημοτικές αρχές είναι αιρετές.\nΗ Αντιβασιλεία εκδίδει και νόμους περιοριστικούς των ατομικών ελευθεριών που άλλωστε δεν είναι συνταγματικά κατοχυρωμένες.\nΣτην προσπάθειά της να οικοδομήσει εθνικό κράτος η Αντιβασιλεία αποκόπτει τους δεσμούς με το Οικουμενικό Πατριαρχείο που βρίσκεται στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, και δημιουργεί εθνική εκκλησία. Η Ορθόδοξη Εκκλησία έχουσα αρχηγό τον βασιλέα της Ελλάδος που μάλιστα είναι καθολικός, κηρύσσεται αυτοκέφαλος και ανεξάρτητος από πάσης άλλης εξουσίας.\nΗ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΤΟΥ ΟΘΩΝΑ ΚΑΙ Η ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΛΥΤΗΣ ΜΟΝΑΡΧΙΑΣ\nΜε την ενηλικίωση του ο Όθων αναλαμβάνει τα ηνία της κυβερνήσεως καθόλη την έκταση. Στην προκήρυξή του προς τους Έλληνες τονίζει μεταξύ άλλων ότι θα προστατεύει την ιδιοκτησία, θα υπερασπίζει την ελευθερία. Εντούτοις ο Όθων δεν κάνει λόγο ούτε για Σύνταγμα ούτε για Εθνοσυνέλευση.\nΛίγο αργότερα ιδρύεται Συμβούλιο της Επικρατείας με οργανωτικό διάταγμα της 1835.\nΟ παραγκωνισμός των προκρίτων και η οικονομική αθλιότητα του λαού δημιουργεί προς το καθεστώς του Όθωνα αντίδραση, την οποία υποδαυλίζουν κυρίως η Αγγλία και η Ρωσία. Το ελληνικό κράτος δεν καταφέρνει να αντλήσει οφέλη από τον τουρκοαιγυπτιακό πόλεμο και το 1843 κηρύσσει τη δεύτερη πτώχευση.\nΓια να διασκεδάσει την αντίδραση ο Όθων διορίζει για πρώτη φορά Έλληνα πρωθυπουργό τον Αλ. Μαυροκορδάτο αρχηγό του αγγλικού κόμματος. Για να γίνει το καθεστώς βιώσιμο ο Μαυροκορδάτος προτείνει αφενός απομάκρυνση των Βαυαρών, ώστε να συνδεθεί ο θρόνος με τον λαό και αφετέρου μεταρρυθμίσεις που δεν φτάνουν σε παραχώρηση Συντάγματος αλλά σε Συγκερασμένη Μοναρχία.\nΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΜΟΝΑΡΧΙΑ (1843-1862)\nΤην απόλυτη μοναρχία καταλύει αναίμακτη επανάσταση την 3η Σεπτεμβρίου 1843.\nΑυθημερόν ο Όθων διορίζει νέο υπουργικό συμβούλιο με πρόεδρο τον Ανδρέα Μεταξά και ίση εκπροσώπηση των τριών κομμάτων και συγκαλεί εθνική συνέλευση για να συντάξουμε το Σύνταγμα του Κράτους.\nΣύμφωνα με απαίτηση των επαναστατών η Εθνοσυνέλευση εκλέγεται με τον τελευταίο εκλογικό νόμο δηλ του Καποδίστρια.\nΚηρύσσοντας την έναρξη των εργασιών της Συνέλευσης, ο Όθων αναφέρει να συνομολογήσουν μεταξύ τους συνθήκη και ως απάντηση η Εθνοσυνέλευση χαρακτηρίζει το αντιπροσωπευτικό σύστημα ως συνθήκη οπότε η Συνέλευση ψηφίζει Σύνταγμα –Συνάλλαγμα.\nΠρότυπά του είναι ο γαλλικός συνταγματικός χάρτης του 1830 και το βελγικό Σύνταγμα του 1831 το οποίο όμως αναγνωρίζει τη λαϊκή κυριαρχία. Ελήφθησαν υπόψη τα προηγούμενα ελληνικά Συντάγματα και ιδίως το ηγεμονικό.\nΤο σύνταγμα του 1844 υιοθετεί τον χωρισμό των εξουσιών. Η νομοθετική ενεργείται από βασιλιά, βουλή και Γερουσία. Η εκτελεστική ανήκει στον βασιλιά μαζί με τους διοριζόμενους από αυτόν υπουργών. Και η δικαστική ανήκει στους δικαστές διοριζόμενους από τον βασιλιά.\nΤο ΣτΕ καταργείται. Οι βουλευτές εκλέγονται ανά τριετία από τους πολίτες που έχουν το σχετικό δικαίωμα.\nΌλες οι βασιλικές πράξεις υπόκεινται σε υπουργική προσυπογραφή. Οι υπουργοί έχουν ελεύθερη είσοδο στη βουλή και τη γερουσία οι οποίες μπορούν να απαιτήσουν την παρουσία των υπουργών. Οι υπουργοί είναι ποινικώς ανεύθυνοι για τις πράξεις τους και για τις πράξεις του βασιλέα.\nΔηλαδή υπάρχουν όλες τις νομικές προϋποθέσεις για να λειτουργήσει κοινοβουλευτικό σύστημα αλλά κάτι τέτοιο δεν γίνεται εφικτό, δεν το επιτρέπουν οι συνθήκες.\nΤο νομοθετικό όργανο είναι μη αυτοτελές. Το αποτελούν η βουλή και η γερουσία που ψηφίζουν τα νομοσχέδια και ο βασιλιάς τα κυρώνει.\nΟ βασιλιάς δεν έχει αυτόνομη κανονιστική αρμοδιότητα αλλά ισχύει χωρίς εξαιρέσεις η αρχή της νομιμότητας. Το Σύνταγμα του 1844 δεν προβλέπει διαδικασία για την αναθεώρησή του. Εντούτοις μπορούσε να αναθεωρηθεί με τον ίδιο τρόπο που καταρτίστηκε δηλαδή με νέα συνθήκη μονάρχη και λαού. Αυτός είναι ο αποκλειστικός λόγος για τον οποίο το τεκμήριο της αρμοδιότητας ανήκει στον νομάρχη. Αλλά μόνο ψιλώ ονόματι.\nΗ μεγάλη σημασία του Συντάγματος αυτού είναι ότι αποτελεί τη βάση για όλα τα επόμενα.\nΟ ΕΚΛΟΓΙΚΟΣ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 1844\nΗ Εθνική Συνέλευση συμπληρώνει το Σύνταγμα με τον νόμο περί εκλογής των βουλευτών, ο οποίος δημοσιεύεται την ίδια ημέρα με το Σύνταγμα και εισάγει καινοτομίες επαναστατικές ακόμη και στο ευρωπαϊκό επίπεδο. Οι βουλευτές εκλέγονται άμεσα με ψηφοδέλτια που ο ψηφοφόρος γράφει μόνος ή με άλλον εμπιστοσύνης του και με σύστημα απόλυτης πλειοψηφίας. Το δικαίωμα της ψήφου ανήκει σε όλους τους Έλληνες που έχουν συμπληρώσει το 25ο έτος της2 ηλικίας και έχουν ιδιοκτησία εντός της επαρχίας ή εξασκούν σε αυτή οποιοδήποτε επάγγελμα ή ανεξάρτητο επιτήδευμα.\nΩς ιδιοκτησία νοείται και η ακίνητη και η κινητή εφόσον είναι προσοδοφόρος και φοροτελής. Αποκλείονται μόνο οι οικόσιτοι υπηρέτες και οι μαθητευόμενοι τεχνίτες που δεν έχουν ιδιοκτησία διότι θεωρείται ότι δεν έχουν ανεξαρτησία ψήφου.\nΗ Ελλάς είναι η πρώτη ευρωπαΐκή χώρα που εφαρμόζει στην πράξη την καθολική ψήφο.\nΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΤΟΥ 1844\nΟ Όθων ελάχιστα σέβεται το Σύνταγμα. Ο τύπος υφίσταται διώξεις, οι δημόσιοι υπάλληλοι και οι δικαστές με ελεύθερο φρόνημα απομακρύνονται από τις θέσεις τους κλπ. Την αντιπολίτευση υποδαυλίζει η Αγγλία, που θεωρεί τον Όθωνα επικίνδυνο για την ακεραιότητα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Συγχρόνως, όταν οι υπουργοί εφαρμόζουν βασιλική πολιτική, έχουν μόνο νομική ευθύνη. Την πραγματική την έχει ο Όθων, που φθείρεται τελικώς ο ίδιος, αντί να τον προστατεύει η ανεπηρέαστη εναλλαγή κυβερνήσεων στην εξουσία.\nΗ ΚΥΒΕΡΝΩΣΑ ΒΟΥΛΗ ΤΗΣ ΜΕΣΟΒΑΣΙΛΕΙΑΣ\nΗ DE FACTO ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ\nΎστερα από εξέγερση στο Ναύπλιο, εκρήγνυται επανάσταση πάλι από τη φρουρά και τον λαό των Αθηνών στις 10/10/1852. Η επανάσταση επιτυγχάνει και αποκαθιστά τη λαϊκή κυριαρχία ως θεμελιώδη κανόνα στην έννομη τάξη.\nΟι επαναστάτες εκδίδου Ψήφισμα του Έθνους όπου καταργείται η βασιλεία του Όθωνα, συνίσταται τριμελής Προσωρινή Κυβέρνηση και ανακοινώνεται ότι Εθνική Συντακτική Συνέλευση καλείται αμέσως προς σύνταξη της πολιτείας και εκλογή Ηγεμόνος.\nΗ προσωρινή κυβέρνηση διοργανώνει εκλογές που γίνονται με τον εκλογικό νόμο του 1844 ελαφρώς τροποποιημένο, ώστε οι πληρεξούσιοι στη Συντακτική Συνέλευση να είναι διπλάσιοι από τους βουλευτές στην κοινή βουλή και να ψηφίσουν και οι οπουδήποτε εκτός της Ελλάδος ευρισκόμενοι υπήκοοι Έλληνες.\nΗ ΑΜΕΣΗ ΕΚΛΟΓΗ ΤΟΥ ΑΛΦΕΔΡΟΥ ΚΑΙ Η ΕΜΜΕΣΗ ΕΚΛΟΓΗ ΤΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ\nΜε υπόδειξη της Αγγλίας, η Προσωρινή Κυβέρνηση τον καλεί να εκλέξει με άμεση ψήφο βασιλέα. Δικαίωμα ψήφου έχει κάθε πολίτης που συμπλήρωσε το εικοστό έτος της ηλικίας. Η ψηφοφορία για την εκλογή βασιλέα γίνεται μαζί με τις εκλογές για τη συνέλευση και ο Αλφέδρος συγκεντρώνει 230.016 ψήφους σε σύνολο 241.202. Εντούτοις ο Αλφέδρος δεν αποδέχεται το στέμμα διότι το Πρωτόκολλο του Λονδίνου του 1830 και οι άλλες δύο δυνάμεις αντιδρούν. Έτσι την επιλογή του ηγεμόνα την αναλαμβάνει τυπικά η Συνέλευση.\nΣτην πραγματικότητα τον βασιλέα τον επιλέγουν οι προστάτιδες δυνάμεις. Με υπόδειξή τους, η συνέλευση αναγορεύει τον δευτερότοκο υιό του μετέπειτα βασιλέα της Δανίας Χριστιανού Θ συνταγματικό βασιλέα υπό το όνομα Γεώργιος Α βασιλεύς των Ελλήνων. Ο Γεώργιος αποδέχεται την εκλογή του. Η εκλογή ολοκληρώνεται από τις προστάτιδες δυνάμεις.\nΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΥΒΕΡΝΩΣΗΣ ΒΟΥΛΗΣ\nΜία ημέρα πριν η Συνέλευση κηρύξει τον Αλφέδρο βασιλιά η προσωρινή κυβέρνηση της αναθέτει συμβολικά την εξουσία. Ύστερα από λίγες μέρες η συνέλευση ιδρύει τριμελή επιτροπή με το όνομα Προσωρινή Κυβέρνηση της Ελλάδος, τα μέλη της οποίας η ίδια η Συνέλευση είναι αρμόδια να εκλέγει. Έτσι εισάγεται σύστημα κυβερνώσης βουλής πράγμα που δείχνει τον επαναστατικό χαρακτήρα της περιόδου. Το σύστημα αυτό διαρκεί έως την ορκωμοσία του Γεωργίου.\nΗ ΠΡΩΤΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΒΑΣΙΛΕΥΟΜΕΝΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ 1864-1909\nΗ ΨΗΦΙΣΗ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ\nΗ Συνέλευση αρχίζει την ψήφιση Συντάγματος μόνο μετά την άφιξη των Επτανήσιων πληρεξουσίων, αλλά καρκινοβατεί. Ο Γεώργιος της θέτει δεκαήμερη προθεσμία να τελειώσει αλλιώς σε αντίθετη περίπτωση απειλεί την Ελλάδα ότι θα φύγει. Συγχρόνως υποβάλλει σε σχέδιο τις διατάξεις που δεν έχουν ακόμη ψηφισθεί. Η Συνέλευση τελειώνει την ψήφιση μέσα στην προθεσμία αλλά με βάση το σχέδιο της επιτροπής της, όπως έκανε μέχρι τότε.\nΟ Γεώργιος αποδέχεται το κείμενο και δηλώνει ότι θα δώσει τον όρκο τον οποίο προβλέπει το Σύνταγμα και εφιστά την προσοχή της συνέλευσης σε δύο διατάξεις του. Ο Γεώργιος τελικά δεν αρνείται να υπογράψει το Σύνταγμα και δίνει τον προβλεπόμενο όρκο.\nΤΟΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΟΥ 1864\nΤο νέο σύνταγμα ακολουθεί την κατάταξη της ύλης του προηγούμενου και επαναλαμβάνει αυτούσιες πολλές διατάξεις του με μία μεγάλη όμως διαφορά, ότι θεμελιώδης κανόνας του πολιτεύματος είναι τώρα η λαϊκή κυριαρχία. Το πολίτευμα είναι πλέον βασιλευόμενη δημοκρατία, όπου ο ανώτατος άρχοντας είναι κληρονομικός αλλά δεν είναι το ανώτατο όργανο. Η λαϊκή κυριαρχία επιβάλλει νέες επί μέρους ρυθμίσεις. Το Σύνταγμα αυτό αποτελεί τον κορμό όλων των επομένων.\nΣυνέπειες της λαϊκής κυριαρχίας είναι η θέσπιση της καθολικής ψηφοφορίας η μονήρης βουλή, η μη συμμετοχή του αρχηγού του κράτους στην αναθεώρηση του Συντάγματος και ειδικώς τον βασιλέα, το τεκμήριο αρμοδιότητας που διακηρύσσεται ότι είναι εναντίον του και υπέρ του λαού το ότι το πρόσωπο του βασιλέως είναι ανεύθυνο και απαραβίαστο και όχι πλέον ιερό, ενώ οι υπουργοί είναι υπεύθυνοι και το ότι η δικαιοσύνη δεν πηγάζει πλέον από τον βασιλέα, αλλά απονέμεται από ισόβιους δικαστές που ο βασιλέας διορίζει μόνο κατά νόμο.\nΗ κατάργηση της γερουσίας γίνεται για να μην υπάρχει αντίβαρο στη Βουλή και ο βασιλέας που είναι πραγματικό κέντρο εξουσίας να έχει απέναντί του ισχυρή και ενιαία λαϊκή αντιπροσωπεία. Πάντως ιδρύεται Συμβούλιο της Επικρατείας ως σώμα συμβουλευτικό αλλά πριν λειτουργήσει καταργείται όπως ειδικά επιτρέπει το Σύνταγμα. Ελλείψει Γερουσίας ιδρύεται ειδικό δικαστήριο για να δικάζει τους υπουργούς.\nΤέλος, όσον αφορά τα ατομικά δικαιώματα επαναλαμβάνεται ο κλασικός κατάλογος με την προσθήκη του δικαιώματος του συνέρχεσθαι και του δικαιώματος του συνεταιρίζεσθαι, που προϋποθέτουν συλλογική δράση. Γενικότερα βρισκόμαστε μετά τη Γαλλική Επανάσταση του 1848 και την πικρή εμπειρία της μοναρχίας του Όθωνα.\nΟ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΗΣ ΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΝΟΜΩΝ\nΗ ιστορική δυναμική που καταλήγει στο Σύνταγμα του 1864 και το φιλελεύθερο πνεύμα του οδηγούν στη νομολογιακή αναγνώριση της αυξημένης τυπικής ισχύς του Συντάγματος και στον δικαστικό έλεγχο της συνταγματικότητας των νόμων.\nΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΔΕΔΗΛΩΜΕΝΗΣ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ\nΑκολουθώντας το παράδειγμα του Όθωνα ο Γεώργιος θεωρεί αρχικά ότι ο σχηματισμός των κυβερνήσεων είναι αποκλειστικά προσωπικό του ζήτημα. Από την ορκωμοσία του έως το 1875 οι επεμβάσεις του προκαλούν 17 ή 18 αλλαγές κυβερνήσεων σε σύνολο 22. Συγχρόνως η εκλογική διαδικασίας γίνεται γενικώς αποδεκτή ως ο καθοριστικός κανόνας της πολιτικής ζωής. Το πολίτευμα όμως αδυνατεί να αντεπεξέλθει που εκάστοτε προκύπτουν.\nΟ Τρικούπης ξεκινά από τη δημοκρατική βάση του πολιτεύματος. Για να μη χρειασθεί να ασκήσει ο λαός το δικαίωμα αντιστάσεως πρέπει το πολίτευμα να λειτουργήσει κοινοβουλευτικά. Τούτο θα οδηγήσει σε δικομματισμό, περαιτέρω εγγύηση ομαλότητας.\nΓια το άρθρο αυτό ο Τρικούπης διώκεται ποινικά για εξύβριση του βασιλέα κα απόπειρα στάσεως και προφυλακίζεται αλλά γρήγορα απαλλάσσεται με βούλευμα του συμβουλίου πλημμελειοδικών Αθηνών. Τον Απρίλιο του 1875 όμως η κυβέρνηση Βούλγαρη έχει προκαλέσει αναταραχή με τις αντισυνταγματικές της ενέργειες και ο Γεώργιος για να την κατευνάσει, απευθύνεται στον Τρικούπη. Αυτός δεν είναι καν βουλευτής αλλά αποδέχεται πράγμα αντίθετο με τις διακηρύξεις του. Διορίζεται πρωθυπουργός και εν συνεχεία διοργανώνει υποδειγματικές εκλογές.\nΈτσι εισάγεται με συνθήκη του πολιτεύματος η αρχή της δεδηλωμένης εμπιστοσύνης της βουλής κατά την οποία αρχηγός του κράτους διορίζει πρωθυπουργό τον εκλεκτό της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας. Με αρχή της δεδηλωμένης αρχίζει να εφαρμόζεται το κοινοβουλευτικό σύστημα, βάση του οποίου είναι η υπουργική ευθύνη ενώπιον της βουλής. Η αρχή της δεδηλωμένης είναι έκφανση του κοινοβουλευτικού συστήματος.\nΤο σύνταγμα του 1864 δεν προβλέπει ότι η κυβέρνηση πρέπει να απολαμβάνει την εμπιστοσύνη της βουλής Η αρχή της δεδηλωμένης και το κοινοβουλευτικό σύστημα αποτελούν συνθήκες του πολιτεύματος και όχι έθιμα, μολονότι είναι μέσα στη λογική της βασιλευόμενης δημοκρατίας. Θεωρητικά η εμπιστοσύνη της βουλής απαιτείται προκαταβολικά για τον διορισμό της στην εξουσία, αφού κανένας άλλος δεν έχει την εμπιστοσύνη της βουλής για να μπορεί να σχηματίσει κυβέρνηση. Στην πράξη, όμως, η αρχή δεν εφαρμόσθηκε σε όλη τη θεωρητική της έκταση.\nΈτσι επαναλαμβάνονται οι βασιλικές παρεμβάσεις. Η αρχή της δεδηλωμένης έχει ιδιαίτερη σημασία όταν η βουλή δεν είναι σε σύνοδο και δεν μπορεί να καταψηφίσει την κυβέρνηση.\nΌταν μετά τις εκλογές η σύνθεση της πλειοψηφίας της βουλής ήταν αμφίβολη, ο βασιλέας δεν έδινε αμέσως την εντολή για τον σχηματισμό κυβέρνησης αλλά περίμενε την εκλογή του προέδρου της βουλής. Αυτή η εκλογή χρησίμευε ως τεκμήριο για το ποιος έχει τη δεδηλωμένη πλέον εμπιστοσύνη της βουλής.\nΣύμφωνα με την αρχή της δεδηλωμένης, κάθε νέα κυβέρνηση εμφανίζεται στη βουλή και ζητεί την εμπιστοσύνη της. Όταν την χάνει, μπορεί να παραμείνει στην εξουσία μόνο εφόσον διαλυθεί η βουλή και προκηρυχθούν εκλογές. Εκείνο που δεν συνάδει με την αρχή αλλά εμφανίζεται στην πράξη, είναι να διορίζεται κυβέρνηση μειοψηφίας συγχρόνως να διαλύεται η βουλή. Τούτο φανερώνει ότι ο βασιλιάς είναι πόλος πραγματικής εξουσίας.\nΗ ΒΑΣΙΛΕΥΟΜΕΝΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΜΕΤΑ ΤΟ ΚΙΝΗΜΑ ΣΤΟ ΓΟΥΔΙ 1909-1915\nΣτις 15/08/1909 εκρήγνυται στο Γουδί στρατιωτικό κίνημα οργανωμένο από κατώτερους αξιωματικούς που έχουν αναθέσει την αρχηγία στον συνταγματάρχη Ζορμπά. Το κίνημα επιτυγχάνει αναίμακτα. Πρόκειται για στρατιωτική προκήρυξη φαινόμενο γνωστότατο στη Λατινική Αμερική και άλλοτε στην Ισπανία. Ο στρατός, με την απειλή βίας, επιβάλει τη βούλησή του στον αρχηγό του κράτους τη βουλή και την κυβέρνηση που συμμορφώνονται.\nΣτο εξωτερικό το κίνημα το εκλαμβάνουν ως κακή απομίμηση της επανάστασης των νεότουρκων.\nΟ Γεώργιος χειρίζεται την κατάσταση με σύνεση και πολιτικότητα. Αυθημερόν η κυβέρνηση Δ. Ράλλη παραιτείται και σχηματίζει κυβέρνηση ο Κυριακούλης Μαυρομιχάλης διάδοχος του Θ Δηλιγιάννη. Τον Μαυρομιχάλη τον αποδέχεται ο στρατιωτικός σύνδεσμος και ο Μαυρομιχάλης αποδέχεται αμέσως τα αιτήματα των επαναστατών και γενικότερα το πρόγραμμά τους.\nΥπό την πίεση του Στρατιωτικού Συνδέσμου ο διάδοχος και οι βασιλόπαιδες απομακρύνονται από το στράτευμα και η βουλή ψηφίζει πολλούς νόμους. Το πολιτικό, όμως, πρόβλημα δεν λύνεται και ο στρατιωτικός σύνδεσμος συνειδητοποιεί πόσο επισφαλής είναι η νίκη του. Τα κόμματα καραδοκούν να ελέγξουν πάλι την κατάσταση. Άλλωστε ο Σύνδεσμος αποκλείει τη διάλυση της βουλής και τις εκλογές, ακριβώς για να μην αποκτήσει ο παλιός πολιτικός κόσμος νέο λαϊκό χρίσμα. Νέο πνεύμα όμως δεν επικρατεί χωρίς νέους ανθρώπους.\nΓια να βγει ο Σύνδεσμος από το αδιέξοδο καλεί στην Αθήνα τον Ε. Βενιζέλο.\nΔΙΕΞΟΔΟΣ Η ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ\nΟ Βενιζέλος θεωρεί ότι ο Στρατιωτικός Σύνδεσμος έχασε μέσα από τα χέρια του την ευκαιρία να προχωρήσει σε δικτατορία. Έτσι ο Βενιζέλος προτείνει την αναθεώρηση του συντάγματος.\nΟ Μαυρομιχάλης παραιτείται γιατί διαφωνεί με την αναθεώρηση. Ο Στρατιωτικός Σύνδεσμος υποδεικνύει ως πρωθυπουργό τον Σ. Δραγούμη.\nΗ άμεση σύγκληση αναθεωρητικής βουλής προϋποθέτει παραβίαση του άρθρου 107 που απαιτεί να ψηφίσουν δύο διαδοχικές βουλές και όχι μία την πράξη για την αναθεώρηση. Τήρηση των όρων του άρθρου 107 συνεπάγεται δύο εκλογικές αναμετρήσεις που ούτε ο Στρατιωτικός Σύνδεσμος δεν μπορεί να δεχθεί διότι ενδέχεται να χάσει τον έλεγχο της κατάστασης ούτε οι πολιτικοί που επείγονται να διαλυθεί ο Στρατιωτικός Σύνδεσμος.\nΗ κυβέρνηση Δραγούμη φροντίζει να ψηφίσει η βουλή, με την πλειοψηφία των ¾ του όλου αριθμού των βουλευτών πράξη για αναθεώρηση του Σ.\nΟ Γεώργιος απευθύνει διάγγελμα που δεσμεύεται ότι θα δημοσιεύσει το νέο κείμενο μετά την αναθεώρηση δηλ συμμετέχει ήδη στην παραβίαση του άρθρου 107.\nΜε την προκήρυξη εκλογών για την εκλογή διπλής αναθεωρητικής βουλής δηλ βουλής με διπλάσιο αριθμό βουλευτών από την προηγούμενη ο Στρατιωτικός Σύνδεσμος διαλύεται μόνος του.\nΛίγο μετά την έναρξη των εργασιών της αναθεώρησης η Κυβέρνηση Δραγούμη θεωρεί ότι η αποστολή της έληξε και παραιτείται. Τότε ο Ε. Βενιζέλος σχηματίζει την πρώτη του κυβέρνηση στις 6/10/1910.\nΗ Α ΑΝΑΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΒΟΥΛΗ\nΗ διπλή βουλή αν και συγκαλείται ως αναθεωρητική πρόκειται για συντακτική αφού δεν τηρήθηκαν οι όροι του Σ. Η βουλή αυτή αντιμετωπίζει τρία μείζονα ζητήματα\nΑ. Πρέπει να αποφασίσει η ίδια αν ονομάζεται αναθεωρητική ή συντακτική. Νομικά δεν υπάρχει αμφιβολία ότι πρόκειται για συντακτική. Το ζήτημα το λύνει ο Βενιζέλος εκτός βουλής υπέρ της αναθεωρητικής. Η ίδια η βουλή δεν προλαβαίνει να αποφασίσει σχετικά.\nΒ. Η αναθεωρητική της αρμοδιότητα περιλαμβάνει άραγε μόνο όσες διατάξεις του Σ κήρυξε αναθεωρητέες η προηγούμενη βουλή ή όλες τις μη θεμελιώδης. Αφού δεν τηρείται όλη η διαδικασία αλλά μέρος της, και οι δύο απαντήσεις έχουν επιχειρήματα.\nΓ. Ο όρος αναθεωρητική σημαίνει μόνο ότι η βουλή αυτή δεν μπορεί να θίξει τον βασιλευόμενο χαρακτήρα του πολιτεύματος και τη δυναστεία. Από την άλλη μεριά μπορεί να υποστηριχθεί ότι μία αναθεωρητική βουλή υπόκειται σε διάλυση εφόσον και η επόμενη βουλή α είναι αναθεωρητική.\nΕπειδή ο Βενιζέλος δεν έχει την πλειοψηφία των βουλευτών, η διάλυση της αναθεωρητικής βουλής του είναι χρήσιμη για να αποκτήσει δική του πλειοψηφία.\nΗ ΔΙΑΛΥΣΗ ΤΗΣ Α ΑΝΑΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΒΟΥΛΗΣ ΚΑΙ Η Β ΑΝΑΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΒΟΥΛΗ\nΗ βουλή εκφράζει την εμπιστοσύνη της στην κυβέρνηση Βενιζέλου με μεγάλη πλειοψηφία αλλά την επομένη η βουλή διαλύεται με βασιλικό διάταγμα και προκηρύσσονται εκλογές για νέα διπλή αναθεωρητική βουλή. Ευθύς εξ αρχής σκοπός του Βενιζέλου είναι να εκτοπίσει τα παλαιά κόμματα ιδρύοντας δικό του, να ελέγχει πλήρως και τη νομοθετική εξουσία. Τα παλαιά κόμματα του Θεοτόκη, Ράλλη, Μαυρομιχάλη δεν λαμβάνουν μέρος στις εκλογές. Δηλώνουν ότι έως τότε ενώπιον της απειλής της ανατροπής των πάντων και για να διασωθεί ο θρόνος, έκαναν όλες τις αναγκαίες υποχωρήσεις και ανέχθηκαν τις παραβιάσεις του Σ αλλά δεν μπορούν να αποδεχθούν και το καινοφανές δόγμα. Με άλλα λόγια καταγγέλλουν τη διάλυση της αναθεωρητικής βουλής και θεωρούν ότι η β αναθεωρητική βουλή θα έχει την απαραίτητη ελευθερία απόψεως. Η αποχή των παλαιών κομμάτων εξασφαλίζει τον θρίαμβο των βενιζελικών.\nΤο νέο συνταγματικό κείμενο δεν εκφράζει ρήξη με το προηγούμενο, αλλά μόνο την τάση προς οργάνωση και εμπέδωση του κράτους δικαίου και γενικώς του στοιχείου του φιλελευθερισμού στο δημοκρατικό πολίτευμα.\nΟι σημαντικότερες οργανωτικές καινοτομίες αφορούν την καταπολέμηση της κωλυσιεργίας στη βουλή, την άμεση εφαρμογή των νομοσχεδίων για δασμούς από την κατάθεσή τους στη βουλή, την αναμόρφωση των εκλογικών διατάξεων και τη μείωση του ορίου ηλικίας των εκλογίμων, τη μη εκλογιμότητα των δημοσίων υπαλλήλων και στρατιωτικών και την καθιέρωση ασυμβίβαστων του βουλευτικού αξιώματος προς ορισμένα έργα, την ίδρυση ειδικού δικαστηρίου, του λεγόμενου εκλογοδικείου, για την εξέλεγξη των βουλευτικών εκλογών και την πρόβλεψη για ανασύσταση του Συμβουλίου Επικρατείας ως ανώτατου διοικητικού δικαστηρίου με επί πλέον αρμοδιότητα την επεξεργασία των νομοσχεδίων και των κανονιστικών διαταγμάτων. Η πρόβλεψη αυτή δεν υλοποιείται.\nΑπό την άλλη μεριά το Σύνταγμα του 1911 ενισχύει την προστασία των ατομικών ελευθεριών ιδίως της φορολογικής ισότητας, της προσωπικής ασφάλειας και του ασύλου της κατοικίας.\nΗ ομαλή εφαρμογή του Σ του 1911 δεν διαρκεί πολύ. Οι βαλκανικοί πόλεμοι σχεδόν διπλασιάζουν την έκταση και τον πληθυσμό του κράτους. Στις 5/3/1915 ο Γεώργιος δολοφονείται στη Θεσσαλονίκη. Δεν είναι γνωστό αν υπάρχουν ηθικοί αυτουργοί. Στον θρόνο ανεβαίνει ο διάδοχος Κωνσταντίνος, σύζυγος του οποίου είναι η Σοφία, αδελφή του Κάιζερ της Γερμανίας Γουλιέλμου Β. Η κρίση δημιουργείται όταν τίθεται ζήτημα συμμετοχής στον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο.\nΟ ΚΛΥΔΩΝΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ 1915-1936\nΤΟ ΜΕΙΚΤΟ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑ ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ 1915-1917\nΗ κρίση του 1915\nΤον Φεβρουάριο του 1915 ο Βενιζέλος προτείνει στον Κωνσταντίνο να συμμετάσχει και η Ελλάς στην εκστρατεία των Δαρδανελλίων. Ο Κωνσταντίνος, που είναι γερμανόφιλος, αρνείται και ο Βενιζέλος παραιτείται. Ο Κωνσταντίνος διορύζει πρωθυπουργό τον Δ. Γούναρη που σχηματίζει κυβέρνηση αντιβενιζελικών. Η βουλή του 1912 διαλύεται και γίνονται εκλογές. Το κόμμα των φιλελευθέρων του Βενιζέλου κερδίζει άνετα.\nΣτις 21/9/1915 γίνεται συζήτηση στη βουλή για το ζήτημα εφαρμογής της ελληνοσερβικής συνθήκης και ο Βενιζέλος δεν αφήνει αμφιβολία ότι η Ελλάς πρέπει να μπει στον πόλεμο στο πλευρό της Σερβίας. Μετά τα μεσάνυκτα, η βουλή εκφράζει την εμπιστοσύνη της στην κυβέρνηση Βενιζέλου. Το απόγευμα της ίδιας ημέρας ο Κωνσταντίνος δέχεται τον πρωθυπουργό σε συνεργασία και δεν συμφωνεί με τις δηλώσεις του στη βουλή για τον λόγο ότι είναι πεπεισμένος για την τελική νίκη της Γερμανίας. Αμέσως ο Βενιζέλος παραιτείται για δεύτερη φορά. Κυβέρνηση σχηματίζει ο Ζαίμης αλλά η βουλή δεν του εκφράζει την εμπιστοσύνη της. Τότε πρωθυπουργός διορίζεται ο Σκουλούδης. Από τις εκλογές απέχει το κόμμα των φιλελευθέρων.\nΗ συνταγματική διάσταση\nΤο συνταγματικό θέμα στο οποίο αποκρυσταλλώνεται η πολιτική ρήξη είναι η δεύτερη διάλυση της βουλής για την ίδια αιτία. Με την πρώτη διάλυση ο λαός που αποτελεί το κυρίαρχο όργανο, καλείται να λύσει τη διχογνωμία μεταξύ δύο άλλων άμεσων οργάνων, του βασιλέα και της βουλής που στηρίζει με την πλειοψηφία της τον Βενιζέλο.\nΟ Κωνσταντίνος δεν έχει πλέον δικαίωμα να έχει διαφορετική γνώμη από τον πρωθυπουργό. Το Σύνταγμα του 1911 δεν περιέχει κανένα περιορισμό στο δικαίωμα για τη διάλυση της βουλής, το οποίο χαρακτηρίζουν τότε προνομία του στέμματος. Η διάλυση της βουλής δεν μπορεί να επαναλαμβάνεται συνεχώς για να επιβάλλει κάποτε ο ανεύθυνος βασιλιάς την πολιτική του ακυρώνοντας την πολιτική της υπεύθυνης κυβέρνησης. Το σύνταγμα προβλέπει τη διάλυση της βουλής για να εκφράσει ο λαός την ετυμηγορία του και όχι για να ακυρώνεται αυτή η ετυμηγορία. Αρκεί ότι ο λαός κρίνει τη διχογνωμία μία φορά αλλιώς δεν είναι κυρίαρχος. Άρα ο Κωνσταντίνος με τη δεύτερη διάλυση ολοκληρώνει την παραβίαση του Συντάγματος, την οποία έχει αρχίσει εξαναγκάζοντας τον Βενιζέλο στη δεύτερη παραίτησή του.\nΤο μεικτό πολίτευμα\nΑπό τη δεύτερη παραίτηση του Βενιζέλου το πολίτευμα προσλαμβάνει μοναρχικά στοιχεία και γίνεται μεικτό. Η δεύτερη διάλυση αποτελεί θραύση του συνταγματικού πλαισίου. Οι δεύτερες εκλογές υπό τις συνθήκες που γίνονται, δεν αρκούν για να δώσουν στο νέο πολίτευμα δημοκρατική νομιμοποίηση.\nΑπό τη δεύτερη παραίτηση του Βενιζέλου τη χώρα κυβερνά στην πράξη ο Κωνσταντίνος. Αφού προβάλλεται ως αρχηγός πολιτικής παρατάξεως του λαού παύει ουσιαστικά να είναι πολιτικά ανεύθυνος. Οι μετέπειτα Κυβερνήσεις είναι διεκπεραιωτικά όργανα των βασιλικών αποφάσεων όπως είναι και η δεύτερη βουλή του 1915.\nΜε διακοίνωσή τους οι τρεις εγγυήτριες της Ελλάδος Δυνάμεις καταγγέλλουν την παραβίαση του Συντάγματος με τη δεύτερη διάλυση της βουλής και την επιβολή αστυνομικής καταπιέσεως και τυραννίας και στηριζόμενοι στα δικαιώματα που απορρέουν από τις συνθήκες απαιτούν τελεσιγραφικά την άμεση αντικατάσταση της κυβερνήσεως Σκουλούδη με υπηρεσιακή κυβέρνηση και τη διάλυση τους βουλής. Το τελεσίγραφο γίνεται αποδεκτό. Τώρα η κυριαρχία του κράτους μόνο θεωρητικώς υπάρχει. Αντί όμως για διάλυση της βουλής λήγει με βασιλικό δάταγμα η βουλευτική σύνοδος και η βουλή εκείνη δεν ξανασυνέρχεται. Οι κυβερνήσεις εξαρτώνται πλέον αποκλειστικά από τον Κωνσταντίνο. Τα μοναρχικά στοιχεία του μεικτού πολιτεύματος υπερισχύουν και τα δημοκρατικά συρρικώνονται ακόμη περισσότερο. Το πολίτευμα, πάντως, δεν γίνεται αμιγώς μοναρχικό διότι το Σύνταγμα του 1911 ισχύει αν και δεν εφαρμόζεται πλήρως.\nΗ διαμάχη Κωνσταντίνου και Βενιζέλου προκαλεί τον εθνικό διχασμό. Η ψυχική διαίρεση των Ελλήνων σε βενιζελικούς και αντιβενιζελικούς διαχέεται σε όλο το κοινωνικό φάσμα ακόμη και μέσα στις οικογένειες. Τα πάθη είναι εκτός ελέγχου και η αμοιβαία δυσπιστία εμποδίζει την απαραίτητη ομοφροσύνη για την ομαλή λειτουργία δημοκρατικού πολιτεύματος, οπότε σημασία έχει ποια παράταξη ελέγχει τον στρατό.\nΟ εθνικός διχασμός είναι το μείζον πολιτικό γεγονός της νεοελληνικής ιστορίας Με βάση αυτόν διαμορφώνεται ακόμη και σήμερα το δικομματικό σύστημα. Από τη μια μεριά βρίσκεται η βενιζελική παράταξη κυρίως με το Κόμμα των Φιλελευθέρων, την Ένωση κέντρου – Γ. Παπανδρέου και το Πανελλήνιο Σοσιαλιστικό Κίνημα και από την άλλη η αντιβενιζελική παράταξη κυρίως με το Λαικό κόμμα – Δ. Γούναρης και Π. Τσαλδάρης, τον Ελληνικό Συναγερμό – Παπάγος, την Εθνική Ριζοσπαστική ένωση – Κ.Καραμανλής και τη Νέα Δημοκρατία.\nΗ DE FACTO ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 1916-1917\nΧάρη στη βοήθεια του στρατηγού Σαρράιγ, εκδηλώνεται το κίνημα της Εθνικής Άμυνας στη Θεσσαλονίκη τον Αύγουστο του 1916 και επιτυγχάνει.\nΎστερα από ένα μήνα ο Βενιζέλος φεύγει από την Αθήνα μαζί με τους συνεργάτες του και πηγαίνει στην Κρήτη. Εκεί σχηματίζει Προσωρινή Κυβέρνηση που αποτελούν ο ίδιος, ο ναύαρχος Κουντουριώτης και ο στρατηγός Δαγκλής. Η Προσωρινή Κυβέρνηση υποτίθεται ότι λαμβάνει λαϊκό χρίσμα από συλλαλητήριο στα Χανιά και σύντομα εγκαθίσταται στη Θεσσαλονίκη. Τώρα υπάρχουν δύο ελληνικά κράτη, το κράτος των Αθηνών και το κράτος της Θεσσαλονίκης.\nΗ προσωρινή κυβέρνησης αναγνωρισθείσα ως πραγματική εξουσία κηρύσσει τον πόλεμο κατά της Βουλγαρίας και της Γερμανίας.\nΤο κίνημα της Εθνικής Άμυνας δημιουργεί την αυτοδύναμη εξουσία. Στο νέο οργανωτικό σχήμα, κυρίαρχο όργανο είναι η τριμελής Προσωρινή Κυβέρνηση, που συγκεντρώνει την εκτελεστική εξουσία και τη νομοθετική εξουσία καθώς και τη συντακτική αρμοδιότητα δηλ ισχύει σύγχυση εξουσιών.\nΟ κρατικός μηχανισμός διαιρείται σε δύο υπουργεία, εξωτερικών και στρατιωτικών, και εννέα ανώτατες διευθύνσεις με επικεφαλής συμβούλους. Το Σύνταγμα του 1911 παραμένει θεωρητικά σε ισχύ, αλλά η Προσωρινή Κυβέρνηση που είναι ο κυρίαρχος αρχηγός του κράτους, μπορεί να τροποποιεί τα διατάγματά της. Οι υπουργοί και σύμβουλοι δεν μετέχουν στην Προσωρινή Κυβέρνηση.\nΤΟ ΜΕΙΚΤΟ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ ΤΩΝ ΛΑΖΑΡΩΝ\nΗ θραύση του συνταγματικού πλαισίου\nΗ κρισιμότητα του πολέμου αναγκάζει τις προστάτιδες Δυνάμεις να δώσουν τέλος στο κωνσταντινικό καθεστώς του κράτους των Αθηνών, διότι χρειάζονται τη βοήθεια της Ελλάδος. Ο ύπατος αρμοστής τους για τις ελληνικές υποθέσεις Ζοννάρ, Γάλλος Γερουσιαστής και πρώην διοικητής της Αλγερίας, φθάνει στην Ελλάδα και απευθύνει τελεσίγραφο στον πρωθυπουργό Ζαίμη. Πολύ απλά οι προστάτιδες δυνάμεις που έχουν προσφέρει το στέμμα στον Γεώργιο το αφαιρούν από το γιό του επειδή δεν τηρεί τις υποχρεώσεις του.\nΣυγχρόνως συμμαχικά αγήματα αποβιβάζονται στον Πειραιά. Το τελεσίγραφο γίνεται αποδεκτό και το συνταγματικό πλαίσιο σπάει. Ο Κωνσταντίνος εγκαταλείπει την Ελλάδα μαζί με τον διάδοχο του Γεώργιο, που οι Δυνάμεις θεωρούν γερμανόφιλο. Ο Κωνσταντίνος όμως δεν παραιτείται από τον θρόνο. Τον αφήνει στον δευτερότοκο γιο του Αλέξανδρο, όπως επιθυμούν οι Δυνάμεις αλλά δεν προβλέπει το Σύνταγμα.\nΗ Κυβέρνηση Ζαίμη παραιτείται και σχηματίζει κυβέρνηση ο Βενιζέλος τον Ιούνιο του 1917. Συνεχίζεται όμως και βαθαίνει ο εθνικός.\nΟ μεικτός χαρακτήρας του πολιτεύματος\nΠως όμως θα κυβερνήσει ο Βενιζέλος μέσα σε παγκόσμιο πόλεμο και εθνικό διχασμό;\nΗ λύση που προκρίνεται είναι ενδιάμεση, η διατήρηση του Συντάγματος του 1911 και η αναβίωση της βουλής του Μαίου 1915 (βουλής της Κ Περιόδου) την οποία αντισυνταγματικώς έχει διαλύσει ο Κωνσταντίνος. Η κυβέρνηση θεωρεί ότι από τη δεύτερη διάλυση του 1915 βρισκόταν ενώπιον ανατροπής της Λαϊκής Κυριαρχίας. Η ανατροπή αυτή επανορθώνεται με την αποκατάσταση του Συντάγματος. Με βασιλικό διάταγμα ανακαλείται το διάταγμα διαλύσεως του 1915 και καλείται η βουλή του Μαΐου 1915. Η βουλή αυτή επονομάζεται βουλή των Λαζάρων και λειτουργεί έως το 1920 με τέσσερις παρατάσεις της θητείας της εξαιτίας του πολέμου.\nΤο πολίτευμα είναι μεικτό διότι συνδυάζει στοιχεία μονοκρατικά, ιδίως την κατάληψη της εξουσίας με τα όπλα, με ορισμένα δημοκρατικά, τη λειτουργία κοινοβουλευτικού συστήματος με βουλή κανονικά εκλεγμένη, που όμως έχει ενδιαμέσως διαλυθεί και έχουν γίνει εκλογές. Η ανάκληση διαλυμένης βουλής μετά από εκλογές δεν αρκεί για τη δημοκρατική νομιμοποίηση του πολιτεύματος την οποία θα προσέφεραν μόνο νέες εκλογές.\nΗ νομοθεσία της βουλής των Λαζάρων\nΗ κυβέρνηση Βενιζέλου καταφεύγει σε έκτακτα μέτρα, ορισμένα από τα οποία είναι αντισυνταγματικά και δεν επιτρέπει ούτε η κατάσταση πολιορκίας.\nΥπολογίζεται ότι απομακρύνονται 570 δικαστικοί, 6500 δημόσιοι υπάλληλοι και 230 αξιωματικοί. Στην εκκλησία συγκροτείται για πρώτη φορά αριστίνδην ιερά σύνοδος για τη διοίκησή της, καθώς και ανώτατο εκκλησιαστικό δικαστήριο. Επίσης γίνονται πολλές εκτοπίσεις ακόμη και απλώς υπόπτων. Άλλωστε οι κυριότεροι αντιβενιζελικοί ηγέτες (Γούναρης, Μεταξάς, Δούσμανης, Δραγούμης κλπ) εκτοπίζονται αμέσως στην Κυριακή.\nΗ πρόταση για αναθεώρηση του Συντάγματος\nΜετά τη νίκη στον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο και τη συνθήκη των Σεβρών, που ικανοποιεί τους περισσότερους εθνικούς πόθους, η κυβέρνηση Βενιζέλου αποφασίζει να προχωρήσει σε εκλογές και μάλιστα για εθνική συνέλευση. Οι υπουργοί βουλευτές υποβάλλουν προτάσεις για αναθεώρηση του Συντάγματος.\nΜετά τον θάνατο του Αλέξανδρου συνέρχεται η διαλυμένη βουλή και εκλέγει αντιβασιλέα τον ναύαρχο Κουντουριώτη. Οι μοιραίες εκλογές της 1ης Νοεμβρίου δίνουν μεγάλη πλειοψηφία στους αντιβενιζελικούς. Ο ίδιος ο Βενιζέλος δεν εκλέγεται βουλευτής.\nΤΟ ΜΕΙΚΤΟ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑ ΤΗΣ Γ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗΣ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗΣ 1920-1922\nΗ μεταβίβαση της εξουσίας\nΟ Βενιζέλος αποδέχεται το εκλογικό αποτέλεσμα και παραιτείται. Ο αντιβασιλιάς Κουντουριώτης διορίζει Κυβέρνηση Δ. Ράλλη με προσυπογραφή Βενιζέλου και ύστερα υποβάλλει παραίτηση προς την Κυβέρνηση Ράλλη που την αποδέχεται. Αμέσως αναλαμβάνει την αντιβασιλεία η βασιλομήτωρ Όλγα και ξαναδιορίζει την κυβέρνηση Ράλλη. Ο Βενιζέλος φεύγει στο εξωτερικό.\nΤο δημοψήφισμα για την επάνοδο του Κωνσταντίνου\nΠριν από το δημοψήφισμα η Αγγλία, η Γαλλία και η Ιταλία γνωστοποιούν επισήμως ότι θεωρούν τυχόν επιστροφή του Κωνσταντίνου ως μη φιλική ενέργεια, που θα τους έδινε το δικαίωμα να επανεξετάσουν ολόκληρη την πολιτική τους στην Εγγύς Ανατολή χωρίς καμιά δέσμευση δηλ χωρίς δέσμευση από τη Συνθήκη των Σεβρών, και ότι θα διακόψουν κάθε οικονομική βοήθεια, αν επανέλθει ο Κωνσταντίνος.\nΣτο δημοψήφισμα της 22ας Νοεμβρίου 1920 η αποχή ήταν αισθητά μικρότερη και ο Κωνσταντίνος επανέρχεται μέσα σε λαϊκό παραλήρημα. Φυσικά το 98,97% το προσωπικό δημοψήφισμα δεν επιτρέπει να χαρακτηρίσουμε το πολίτευμα δημοκρατικό, μολονότι ξεκινά με εκλογές. Είναι μεικτό.\nΣταδιακά επανέρχονται οι αντιβενιζελικοί, τους οποίους έχει απομακρύνει η κυβέρνηση Βενιζέλου. Παρόμοια μέτρα εφαρμόζονται και στους δημόσιους υπαλλήλους.\nΗ Γ Συντακτική Συνέλευση\nΗ συνέλευση συνέρχεται και κηρύσσει τον εαυτό της Γ εν Αθήναι Συντακτική Συνέλευση των Ελλήνων.\nΈως το τέλος της η Γ Συντακτική Συνέλευση κατορθώνει να ψηφίσει ορισμένα μόνο άρθρα.\nΗ ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ ΤΟΥ 1922 (1922-1923)\nΜετά την ήττα του ελληνικού στρατού και τη Μικρασιατική Καταστροφή, αξιωματικοί των στρατιωτικών τμημάτων που έχουν καταφύγει στη Χίο και τη Λέσβο οργανώνουν κίνημα και καταλαμβάνουν εκεί την εξουσία. Ο στόλος προσχωρεί.\nΟι επαναστάτες αξιώνουν 1. Παραίτηση του Βασιλιά χάρη της Πατρίδας υπέρ του Διαδόχου 2. Άμεση διάλυση της εθνοσυνελεύσεως 3. Σχηματισμό κυβέρνησης αχρόου και εμπνεούσης εμπισοσύνην εις την Αντάντ για την ταχύτατη και αμερόληπτη ενέργεια εκλογών εθνοσυνελεύσεως κλπ και αποβιβάζουν στρατιωτικές δυνάμεις στο Λαύριο. Την επομένη, ο Κωνσταντίνος παραιτείται και αμέσως ο Γεώργιος Β δίνει τον βασιλικό όρκο κατά το Σύνταγμα.\nΗ επικράτηση του κινήματος αποτελεί θραύση του συνταγματικού πλαισίου. Κυρίαρχο όργανο είναι η πολυμελής Επαναστατική Επιτροπή ή Επανάσταση, την οποία αποτελούν αποκλειστικώς αξιωματικοί. Η Επανάσταση ασκεί την κυριαρχία στο όνομά της και όχι στο όνομα του λαού. Αρχικώς υπάρχει τριμελής Εκτελεστική Επιτροπή - Ν.Πλαστήρας, Στ. Γονατάς, Δ. Φωκάς- και αργότερα την Επανάσταση την εκφράζει και μόνος ο Πλαστήρας ως αρχηγός της. Ο Βενιζέλος διορίζεται αντιπρόσωπος της Ελλάδος στο εξωτερικό. Η Επανάσταση με αποφάσεις της ασκεί συντακτική αρμοδιότητα και τροποποιεί διατάξεις του Συντάγματος του 1911. Το πολίτευμα είναι στρατιωτική δικτατορία αν και δεν αποκτά πάγιο χαρακτήρα.\nΑρχικά η επανάσταση αποφασίζει ότι οι συλληφθέντες ως ένοχοι των επελθουσών Εθνικών συμφορών θα παραμείνουν εν προφυλακίσει μέχρις ότου η μέλλουσα Συνέλευση αποφασίσει περί του τρόπου της ταχύτερης δίκης των. Ύστερα όμως αλλάζει γνώμη.\nΗ Επανάσταση συνιστά έκτακτο στρατοδικείο. Πρόεδρος της ανακριτικής επιτροπής είναι ο στρατηγός Θ. Πάγκαλος. Το έκτακτο στρατοδικείο με πρόεδρο τον στρατηγό Αλ. Οθωναίο, καταδικάζει σε θάνατο για εσχάτη προδοσία έξι από τους οκτώ κατηγορουμένους. Οι έξι (Γούναρης, Στράτος, Πρωτοπαπαδάκης, Μπαλτατζής, Θεοτόκης και Χατζανέστης) εκτελούνται αμέσως.\nΟι εκλογές του 1923\nΣτο τέλος του 1923 η Επανάσταση προχωρεί σε εκλογές για συντακτική συνέλευση.\nΗ απομάκρυνση του Γεωργίου Β\nΤην επομένη των εκλογών ο πρωθυπουργός Στ. Γονατάς, σε συμφωνία με τον αρχηγό της Επαναστάσεως, υποδεικνύει στον Γεώργιο Β να ταξιδεύσει στο εξωτερικό υπο μορφή άδειας για να υπάρξει ήρεμη και άνετη συζήτηση για προσφορότερο πολίτευμα. Απομακρύνοντας τον Γεώργιο Β η Επανάσταση ξεκινά τη διαδικασία για την κατάλυση της βασιλευόμενης δημοκρατίας πριν συνέλθει η Δ Συντακτική Συνέλευση.\nΌταν ο Βενιζέλος επιστρέφει στην Ελλάδα βρίσκει μια συνέλευση όπου την αντιπολίτευση στο Κόμμα των Φιλελευθέρων αποτελούν επίσης βενιζελικοί, αλλά ακραίοι οπαδοί της αβασίλευτης, τους οποίους δεν μπορεί να ελέγξει και πολλούς αξιωματικούς να πιέζουν υπέρ της αβασίλευτης.\nΤΟ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑ ΤΗΣ Δ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗΣ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΣ 1924-1925\nΤο πολίτευμα είναι δημοκρατικό και μάλιστα χωρίς αρμοδιότητα της εκτελεστικής εξουσίας να διαλύει τη Συνέλευση, που είναι κυρίαρχο όργανο. Η Δ Συντακτική Συνέλευση πρέπει να επιλύσει το καθεστωτικό και να ψηφίσει Σύνταγμα.\nΗ εγκαθίδρυση αβασίλευτης δημοκρατίας\nΣτη συνέλευση συγκρούονται δύο τάσεις. Ο Βενιζέλος πάλι πρωθυπουργός εκπροσωπεί την ήπια. Δεν θέλει πια να δοθεί λαβή για να αμφισβητηθεί το νέο πολίτευμα. Η αδιάλλακτη τάση, της οποίας αρχηγός είναι ο Αλέξανδρος Παπαναστασίου, υποστηρίζει ότι πρέπει αμέσως η Συνέλευση να κηρύξει την αβασίλευτη δημοκρατία και ύστερα ο λαός να την εγκρίνει με δημοψήφισμα.\nΓια να αποφύγει αναμέτρηση με τη Δημοκρατική Ένωση, αλλά και τους στρατιωτικούς ο Βενιζέλος παραιτείται και αναχωρεί πάλι στο εξωτερικό. Με υπόδειξη του Βενιζέλου, σχηματίζει κυβέρνηση ο Γ. Καφαντάρης.\nΤην 25η Μαρτίου 1924 η Συνέλευση εγκρίνει ψήφισμα περί εκπτώσεως της Δυναστείας και ανακηρύξεως της Δημοκρατίας, το οποίο υποβάλλει η Κυβέρνηση Παπαναστασίου. Με το ψήφισμα, η Δ Συντακτική Συνέλευση 1. Κηρύττει οριστικά έκπτωτον την Δυναστεία των Γλυξβούργων 2. Αποφασίζει να συνταχθεί η Ελλάς σε Δημοκρατία κοινοβουλευτικής μορφής υπό τον όρο εγκρίσεως της αποφάσεως αυτής αμέσως υπό του Λαού μέσω δημοψηφίσματος. 4. Ο Ναύαρχος Παύλος Κουντουριώτης θέλει εξακολουθήσει να εκτελεί, ως μέχρι τούδε, καθήκοντα ρυθμιστού του Πολιτεύματος μέχρι συντάξεως του Δημοκρατικού Χάρτου της Ελλάδος. Με τον όρο Δημοκρατία νοείται το αβασίλευτο πολίτευμα.\nΣτο δημοψήφισμα 13/04/1924 περί εγκρίσεως της αποφάσεως της Εθνοσυνέλευσης όπως συνταχθεί η Ελλάς σε Δημοκρατία κοινοβουλευτικής μορφής τα ΝΑΙ συγκεντρώνουν 69,78% των έγκυρων ψήφων και τα ΟΧΙ 30,02%.\nΤο συντακτικό έργο\nΗ Συνέλευση αρχίζει εργασίες για την ψήφιση νέου Συντάγματος, αλλά προχωρεί με βραδύ ρυθμό.\nΗ ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΤΡΑΤΗΓΟΥ ΠΑΓΚΑΛΟΥ 1925-1926\nΟ κοινοβουλευτικός μανδύας\nΤο συνταγματικό πλαίσιο σπάει με κίνημα του Στρατηγού Πάγκαλου στις 25/06/1925.\nΟ Κουντουριώτης διορίζει αυθημερόν τον Πάγκαλο με προσυπογραφή του μέχρι τότε πρωθυπουργό Α. Μιχαλακοπούλου.Η Κυβέρνηση Πάγκαλου εμφανίζεται στη Δ Συντακτική Συνέλευση και την εξαναγκάζει να τις εκφράσει την εμπιστοσύνη της εγκρίνοντας ψήφισμα περί διακοπής εργασιών της συνελεύσεως και περί της κατά τον χρόνο των διακοπών επιψηφίσεως του Συντάγματος και εκδόσεως Νομοθετικών Διαταγμάτων.\nΤη μεγαλύτερη ευθύνη για την επικράτηση του Πάγκαλου την έχει ο Παπαναστασίου, που αποτρέπει τη δυναμική αντιμετώπιση του κινήματος και προτρέπει τη Συνέλευση να δώσει την εμπιστοσύνη της στην Κυβέρνηση Πάγκαλου.\nΗ απουσία αντιβενιζελικής αντιπολιτεύσεως διευκολύνει τον εκτροχιασμό. Ο Πάγκαλος δηλώνει στη Συνέλευση ότι θα επιβάλει την υπέρβαση του εθνικού διχασμού.\nΜε πρόεδρο τον Αλ. Παπαναστασίου η επιτροπή ψηφίζει Σύνταγμα και το υποβάλλει στην Κυβέρνηση για άμεση δημοσίευση σύμφωνα με το ψήφισμα.\nΤο θνησιγενές Σύνταγμα του 1925\nΤο Σύνταγμα της επιτροπής Παπαναστασίου μοιάζει με το Σύνταγμα του 1927. Προβλέπει αβασίλευτη δημοκρατία με δύο βουλές.\nΗ απροκάλυπτη δικτατορία\nΣυγχρόνως με τη δημοσίευση του τροποποιημένου Συντάγματος, η κυβέρνηση Πάγκαλου διαλύει με προεδρικό διάταγμα τη Συνέλευση, καίτοι Συντακτική, χωρίς μάλιστα να προκηρύξει νέες εκλογές.\nΌταν παραιτείται οπ Πρόεδρος Κουντουριώτης το 1926 ο Πάγκαλος καλεί τον λαό σε άμεση εκλογή Προέδρου της Δημοκρατίας.\nΤη δικτατορία του Πάγκαλου την καταλύει κίνημα του στρατηγού Γ. Κονδύλη.\nΗ ΔΕΥΤΕΡΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ 1926-1935\nΗ αποκατάσταση της δημοκρατικής νομιμότητας\nΟ ναύαρχος Κουντουριώτης αναλαμβάνει πάλι προεδρικά καθήκοντα και διορίζει τον Κονδύλη πρωθυπουργό.\nΎστερα από ένα μήνα δημοσιεύεται το Σύνταγμα του 1925 όπως το ψήφισε η επιτροπή Παπαναστασίου. Επίσης δημοσιεύεται ο εκλογικός νόμος που ψήφισε η επιτροπή Παπαναστασίου.\nΣύντομα η Κυβέρνηση Κονδύλη προκηρύσσει εκλογές. Το σχετικό προεδρικό διάταγμα προβλέπει ότι η βουλή θα έχει επί δεκαπενθήμερον από του καταρτισμού της εις Σώμα αναθεωρητικά δικαιώματα. Οι εκλογές διεξάγονται υποδειγματικά και με συμμετοχή όλων των κομμάτων. Έτσι λήγει η de facto κυβέρνηση.\nΎστερα από διαπραγματεύσεις μεταξύ των δύο παρατάξεων, σχηματίζεται οικουμενική κυβέρνηση με πρωθυπουργό τον Αλ. Ζαίμη.\nΗ βουλή του 1926 – βουλή της α περιόδου- είναι συντακτική, αν και δεν λαμβάνει τέτοια ονομασία. Πράγματι συνεχίζει το ημιτελές έργο της Δ Συντακτικής και δεν ακολουθεί καμία αναθεωρητική διαδικασία.\nΗ βουλή θέτει ως βάση της συντακτικής της εργασίας το Σύνταγμα του 1925, στο οποίο υποβάλλονται τροπολογίες. Εξαιρεί όμως από κάθε τροπολογία τη μορφή του πολιτεύματος δηλ την αβασίλευτη δημοκρατία, ζήτημα λυμένο.\nΤο Σύνταγμα ψηφίζεται 2/6/1927 και δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως με τις υπογραφές μόνο του Προέδρου της Δημοκρατίας, του προέδρου της βουλής και του πρωθυπουργού.\nΤο Σύνταγμα δεν το υπογράφουν οι υπουργοί ώστε να αποφύγουν το δίλημμα οι υπουργοί του Λαϊκού Κόμματος που διατηρεί επιφυλάξεις για την αβασίλευτη δημοκρατία. Τούτο μοιραία υποσκάπτει το κύρος του Συντάγματος.\nΟ Πρόεδρος της Δημοκρατίας μπορεί φυσικά με προσυπογραφή να διαλύσει τη βουλή.\nΤο κοινοβουλευτικό σύστημα ρυθμίζεται ρητά και παύει να αποτελεί συνθήκη του πολιτεύματος. Το Σύνταγμα δεν προβλέπει ούτε πως εκλέγει ο λαός τους γερουσιαστές ούτε πως αναδεικνύονται τα υπόλοιπα τουλάχιστον 2/12 των γερουσιαστών. Ο νόμος ορίζει ότι 92 γερουσιαστές εκλέγει άμεσα ο λαός με σύστημα σχετικής πλειοψηφίας και περιορισμένη εκπροσώπηση των μειονοψηφιών, 10 γερουσιαστές, τους λεγόμενους αριστίνδην, εκλέγουν μαζί η βουλή και η γερουσία και τους υπόλοιπους 18 ορισμένες επαγγελματικές οργανώσεις για τριετή θητεία. Τους νόμους πρέπει να τους ψηφίζουν και οι δύο βουλές, αλλά σε περίπτωση διαφωνίας υπερέχει σχετικώς η βουλή.\nΌσον αφορά τη δικαστική εξουσία το Σύνταγμα προβλέπει τα δικαστήρια υποχρεούνται να μην εφαρμόζουν νόμο, που το περιεχόμενό του αντίκειται στο Σύνταγμα. Επίσης προβλέπει για άλλη μια φορά, Συμβούλιο της Επικρατείας ως ανώτατο διοικητικό δικαστήριο. Η διαδικασία για την αναθεώρηση του Συντάγματος είναι ευκολότερη. Προβλέπεται προαιρετικό συνταγματικό δημοψήφισμα.\nΤέλος το Σύνταγμα του 1927 προστατεύει καλύτερα ορισμένα ατομικά δικαιώματα και δεν περιέχει διάταξη για επίσημη γλώσσα.\nΗ εφαρμογή του Συντάγματος και η αποσταθεροποίηση\nΤο Σύνταγμα του 1927 είναι ένα άρτιο δημοκρατικό Σύνταγμα, αλλά κατά την εφαρμογή του ο εθνικός διχασμός αναζωπυρώνεται.\nΌσον αφορά τους συνταγματικούς θεσμούς η κυβέρνηση Βενιζέλου διοργανώνει γερουσιαστικές εκλογές και έτσι λειτουργούν και τα δύο νομοθετικά σώματα. Το 1929, αρχίζει να λειτουργεί το Συμβούλιο της Επικρατείας. Επίσης ψηφίζεται ο νόμος περί μέτρων ασφαλείας του κοινωνικού καθεστώτος και προστασίας των ελευθεριών των πολιτών, το λεγόμενο ιδιώνυμο. Πρόκειται για έναν από τους αυστηρότερους αντικομμουνιστικούς νόμους της εποχής.\nΤη νύκτα των εκλογών του 1933 εκρήγνυται στρατιωτικό κίνημα του στρατηγού Πλαστήρα, αλλά αποτυγχάνει.\nΤα πολιτικά πάθη τα οξύνει ακόμη περισσότερο η απόπειρα δολοφονίας του Ελ.Βενιζέλου τον Ιούνιο του 1933 στη λεωφόρο Κηφισίας.\nΤην 1/3/35 εκδηλώνεται κίνημα από βενιζελικούς αξιωματικούς με την έγκριση του Βενιζέλου αλλά η Κυβέρνηση Τσαλδάρη το καταστέλλει.\nΗ αποτυχία του κινήματος αλλάζει άρδην το πολιτικό σκηνικό για πολλά χρόνια.\nΤΟ ΜΕΙΚΤΟ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗ 1935\nΤην 1/4/1935 η εκτελεστική εξουσία ιδιοποιείται τη συντακτική αρμοδιότητα και αρχίζει να εκδίδει συντακτικές πράξεις. Με την Α συντακτική πράξη διαλύεται η βουλή, καταργείται η γερουσία, στην οποία είχαν πλειοψηφία οι βενιζελικοί, και ορίζεται ότι θα προκηρυχθούν εκλογές εθνοσυνελεύσεως για να ψηφισθεί το νέο σύνταγμα της ελληνικής δημοκρατίας.\nΜε την αυθαίρετη αυτή άσκηση συντακτικής αρμοδιότητας , το πολίτευμα γίνεται μεικτό. Η Κυβέρνηση και δευτερευόντως ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας που έχουν αναδειχθεί δημοκρατικά, συγκεντρώνουν όλη την εξουσία, ενώ περιστέλλονται ορισμένες ατομικές ελευθερίες.\nΑφού αίρεται η κατάσταση πολιορκίας, οι εκλογές γίνονται με πλειοψηφικό σύστημα και ευρεία περιφέρεια ( για μοναδική φορά) σε όλη τη χώρα. Τα βενιζελικά κόμματα απέχουν για να μην αναγνωρίσουν εξελίξεις που θεωρούν αναπότρεπτες.\nΤΟ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑ ΤΗΣ Ε ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗΣ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗΣ 1935\nΗ Ε Συντακτική Συνέλευση όπως είναι γνωστή κυρώνει με ψήφισμα όλες τις συντακτικές και νομοθετικές πράξεις, νομοθετικά διατάγματα και αναγκαστικούς νόμους της κυβερνήσεως Τσαλδάρη.\nΣτις 10/10/1935 εκδηλώνεται στρατιωτικό κίνημα (Αλ.Παπάγος, Δ.Οικονόμου, Γ. Ρέππας) και επιτυγχάνει.\nΗ ΔΙΚΤΑΚΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΤΡΑΤΗΓΟΥ ΚΟΝΔΥΛΗ 1935\nΤην ίδια ημέρα το βράδυ συνεδριάζει η Ε Συντακτική Συνέλευση και η νέα Κυβέρνηση Κονδύλη, που όρισε η Επαναστατική Επιτροπή, ορκίζεται ενώπιόν της. Ο Τσαλδάρης, αποχωρεί μαζί με 165 πληρεξούσιους (σε σύνολο 300). Απομένουν 82. Η συνέλευση εκφράζει την εμπιστοσύνη της στη νέα κυβέρνηση Κονδύλη εγκρίνοντας ψήφισμα με το οποίο καταργείται η αβασίλευτη Δημοκρατία, ορίζεται πάλι ότι θα γίνει δημοψήφισμα στις 3/11/1935, εξουσιοδοτείται ο πρωθυπουργός να ασκεί τη βασιλική εξουσία μέχρι του δημοψηφίσματος και επαναφέρεται προσωρινά εν ισχύ το Σύνταγμα του 1911 μέχρι της επιψηφίσεως του νέου Συντάγματος.\nΗ Συνέλευση εγκρίνει και διάγγελμα του Κονδύλη με το οποίο κηρύσσεται η χώρα σε κατάσταση πολιορκίας και ανατίθεται σε στρατοδικεία η δίωξη και εκδίκαση όλων των αδικημάτων κατά της ασφάλειας του κράτους και της δημόσιας τάξης.\nΗ κατάσταση πολιορκίας αίρεται μόλις στις 28/10/1935. Στο δημοψήφισμα η βασιλευόμενη συγκεντρώνει 97,87% των έγκυρων ψήφων.\nΗ ΒΑΣΙΛΕΥΟΜΕΝΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΠΑΛΙΝΟΡΘΩΣΕΩΣ 1935-1936\nH de facto κυβέρνηση Δεμερτζή\nΟ Γεώργιος Β χειρίζεται την κατάσταση με σωφροσύνη. Αποδέχεται την παραίτηση της Κυβερνήσεως του Κονδύλη, που περίμενε να τον διατηρήσει. Η Ε Συντακτική Συνέλευση διαλύεται και προκηρύσσονται εκλογές βουλευτών.\nΗ διάλυση δεν παρουσιάζει νομικό πρόβλημα διότι ύστερα από δύο θραύσεις συνταγματικού πλαισίου, η Συνέλευση αυτή έχει παύσει να είναι κυρίαρχη.\nΗ Γ Αναθεωρητική βουλή\nΣτις εκλογές 26/1/1936 που γίνονται με το αναλογικό σύστημα του 1932, συμμετέχουν όλα τα κόμματα, αλλά δεν προκύπτει κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Με την έκφραση του λαού, το πολίτευμα αποκτά δημοκρατική νομιμοποίηση.\nΗ σύνθεση της Γ Αναθεωρητικής βουλής δεν επιτρέπει σχηματισμό κυβερνήσεως χωρίς σύμπραξη βενιζελικών και αντιβενιζελικών κομμάτων, που δεν συνεργάζονται. Έτσι σχηματίζεται νέα κυβέρνηση Δεμερτζή. Όταν μετά ένα περίπου μήνα, πεθαίνει ο Δεμερτζής, ο Γεώργιος Β με δική του πρωτοβουλία διορίζει πρωθυπουργό τον Ι. Μεταξά, έως τότε αντιπρόεδρο της κυβερνήσεως και υπουργό στρατιωτικών. Η κυβέρνηση Μεταξά παίρνει ψήφο εμπιστοσύνης με 241 ΝΑΙ, 16 Όχι και 4 αρνήσεις ψήφων.\nΗ Γ Αναθεωρητική Βουλή δεν ασχολείται με αναθεώρηση του Συντάγματος.\nΟ ΚΛΥΔΩΝΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΔΕΥΤΕΡΟΥ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ\nΗ ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ ΤΗΣ 4ΗΣ ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 1936-1941\nΤο πολίτευμα γίνεται δικτατορικό με τα δύο βασιλικά διατάγματα της 4ης Αυγούστου 1936. Με το πρώτο αναστέλλονται διατάξεις του Συντάγματος του 1911 που προστατεύουν ορισμένες ατομικές ελευθερίες και με το δεύτερο διαλύεται η Γ αναθεωρητική βουλή χωρίς να προκηρύσσονται εκλογές. Το Σύνταγμα του 1911 παραμένει σε ισχύ ακρωτηριασμένο.\nΣτην πραγματικότητα, στη δικτατορία οδηγεί ο συνδυασμός του αποτακτικού με τη διεθνή κατάσταση.\nΗ φύση της δικτατορίας\nΤο κυρίαρχο όργανο είναι ο βασιλέας. Η διάταξη κατά την οποία ο Βασιλιάς διορίζει και παύει τους υπουργούς του παραμένει σε ισχύ και ο Μεταξάς δεν την αμφισβητεί.\nΟ Γεώργιος Β είναι άτυπα αρχηγός της αντιβενιζελικής παρατάξεως και ο στρατός είναι βασιλικός. Η δικτατορία δεν είναι κατάληξη λαϊκού κινήματος, αλλά επιβάλλεται εκ των άνω. Ο Μεταξάς ήταν αρχηγός ενός πολύ μικρού κόμματος. Δεν είναι αρχηγός ούτε των αντιβενιζελικών ούτε των βενιζελικών. Εφαρμόζει την πολιτική του, εφόσον αυτό το δέχεται ο Γεώργιος Β. Από την άλλη μεριά ο Γεώργιος Β όσο και αν χρησιμοποιεί τον Μεταξά ως πολιτική ασπίδα, υπογράφοντας τα διατάγματα της 4ης Αυγούστου αναλαμβάνει την ουσιαστική ευθύνη για την αλλαγή πολιτεύματος και την άσκηση της εξουσίας.\nΗ δικτατορία της 4ης Αυγούστου προβάλλει ένα πρότυπο ουσιαστικού συντάγματος αυταρχικό και όχι δημοκρατικό και φιλελεύθερο.\nΗ νομοθετική αρμοδιότητα ασκείται με αναγκαστικούς νόμους που εκδίδει ο αρχηγός του κράτους και προσυπογράφει το υπουργικό συμβούλιο.\nΟ αποκλεισμός της αμφισβητήσεως\nΜε το πρώτο διάταγμα της 4ης Αυγούστου αναστέλλονται οι συνταγματικές διατάξεις που προστατεύουν την προσωπική ασφάλεια, αντιμετωπίζουν κάπως ευνοϊκά τα πολιτικά εγκλήματα και προστατεύουν τα δικαιώματα του συνέρχεσθαι και του συνεταιρίζεσθαι, το άσυλο της κατοικίας, την ελευθερία του τύπο και το απόρρητο των επιστολών. Η αναστολή του συνεταιρίζεσθαι την απαγόρευση των κομμάτων. Κατάσταση πολιορκίας κηρύσσεται μόνο με την έναρξη του πολέμου οπότε εκδίδεται και η μοναδική συντακτική πράξη της δικτατορίας περί αναστολής της ισοβιότητας και μονιμότητας.\nΤο ιδιώνυμο του 1929 αντικαθίσταται με αυστηρότερες διατάξεις. Το νομικό αυτό οπλοστάσιο επιτρέπει πρακτική αστυνομικού κράτους, δηλ εκτοπίσεις, στρατόπεδα συγκεντρώσεως, πιστοποιητικά κοινωνικών φρονημάτων, δηλώσεις μετανοίας, κλπ. Συγχρόνως ιδρύεται η Εθνική Οργάνωση Νεολαίας ΕΟΝ που επιχειρεί να χειραγωγήσει τους νέους. Μετά το 1939 η εγγραφή των μαθητών στην ΕΟΝ γίνεται υποχρεωτική.\nΟΙ ΚΑΤΟΧΙΚΕΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΙΣ 1941-1944\nΚατά την κατοχή όλη την εξουσία την κατέχουν οι Γερμανοί. Διορίζουν κυβερνήσεις σε αυτές ένα μέρος από την άσκησή της. Οι κατοχικές κυβερνήσεις μοιάζουν με διοικητικές αρχές.\nΕίναι περιττό να γίνει λόγος για ατομικές ελευθερίες στη διάρκεια της Κατοχής. Αρκεί να υπενθυμίσουμε τη γενοκτονία των Εβραίων Ελλήνων από τους Γερμανούς.\nΟΙ DE FACTO ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ 1941-1944\nΜετά τη μάχη της Κρήτης, ο Γεώργιος Β, η κυβέρνηση Τσουδερού και τα υπολείμματα των ενόπλων δυνάμεων καταφεύγουν στη Μέση Ανατολή. Έδρα της κυβερνήσεως ορίζεται τυπικά το Λονδίνο και αργότερα το Κάιρο. Οι σύμμαχοι αναγνωρίζουν τον βασιλέα και την κυβέρνηση ως όργανα του ελληνικού κράτους.\nΣτο εξωτερικό εκδίδονται δύο συντακτικές πράξεις. Με τη μία ρυθμίζεται μέχρι της απελευθερώσεως από των εχθρών της κατεχόμενης πατρίδος και της εισαγωγής και λειτουργίας ελεύθερου συνταγματικού πολιτεύματος, η άσκηση των λειτουργιών του κράτους. Η άλλη συντακτική πράξη ορίζει ότι είναι άκυρο το πρώτο διάταγμα της 4ης Αυγούστου το οποίο έχει αναστείλει ατομικές ελευθερίες. Νομικά η δικτατορία λήγει και αρχίζει de facto κυβέρνηση.\nΠάντως η γερμανική κατοχή έχει ήδη προσφέρει στη δικτατορία την ευθανασία.\nΤο καθεστωτικό μέσα στη θύελλα\nΚατά την παραμονή των ελληνικών αρχών στο εξωτερικό, οι ηγέτες των παραδοσιακών κομμάτων , ακόμη και ορισμένοι αντιβενιζελικοί, θέτουν από την Ελλάδα καθεστωτικό ζήτημα. Ακόμη εντονότερα το θέτουν οι αριστερές οργανώσεις και το ΚΚΕ που ανδρώνονται κατά την Κατοχή.\nΤο συμβόλαιο του Λιβάνου προβλέπει ότι μετά την απελευθέρωση ο ελληνικός λαός θα αποφασίσει κυρίαρχα και για το πολίτευμα και για το κοινωνικό καθεστώς και για την κυβέρνηση της αρέσκειάς του.\nΤο καθεστωτικό παραμένει εκκρεμές.\nΗ DE FACTO ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ 1944\nΎστερα από πρόσκληση της Κεντρικής Επιτροπής του Εθνικοαπελευθερωτικού μετώπου ιδρύεται η Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης (ΠΕΕΑ) που επικαλείται ότι η δύναμή της πηγάζει από το λαό και ότι θα αναλάβει την υπεύθυνη ανώτερη διοίκηση των ελεύθερων περιοχών σε όλους τους τομείς.\nΗ ΠΕΕΑ αποτελεί ένα εθνικό συμβούλιο από αντιπροσώπους του λαού που αναδεικνύονται με κατά επίφαση εκλογές όπου είναι δυνατόν. Το Εθνικό Συμβούλιο συνέρχεται στις Κορυσχάδες Ευρυτανίας και ορίζει το οργανωτικό σχήμα. Το Εθνικό Συμβούλιο έχει το τεκμήριο της αρμοδιότητας. Η ΠΕΕΑ και το Εθνικό Συμβούλιο αυτοδιαλύονται αρκετά ύστερα από την επιστροφή της κυβερνήσεως Παπανδρέου.\nΟΙ DE FACTO ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗΣ 1944-1946\nΤο κομουνιστικό κίνημα\nΟι Γερμανοί εγκαταλείπουν την Αθήνα στις 12/10/1944. Στις 14/10 φθάνει μία αγγλική ταξιαρχία υπό τον στρατηγό Scobie και στις 18 η κυβέρνηση Γ. Παπανδρέου.\nΌταν η Κυβέρνηση αποφασίζει την αποστράτευση του ΕΛΑΣ και των άλλων οργανώσεων, τη διάλυσή τους και την παράδοση του οπλισμού τους, οι υπουργοί του ΕΑΜ παραιτούνται και ο ΕΛΑΣ επιχειρεί να καταλάβει την εξουσία με τα όπλα. Στις αιματηρότατες μάχες που ακολουθούν στην Αθήνα, οι κυβερνητικές δυνάμεις τελικώς επικρατούν μόνο χάρη στην υποστήριξη των αγγλικών. Ο ΕΛΑΣ όμως συλλαμβάνει ομήρους και πολλούς τους εκτελεί, πράγμα που μεταστρέφει την κοινή γνώμη. Ο Τσώρτσιλ τελικά αναγκάζει τον Γεώργιο Β που είναι ακόμη στο εξωτερικό, να διορίσει αντιβασιλέα τον αρχιεπίσκοπο Δαμασκηνό κατά την περίοδο αυτής της ανάγκης. Στις 3/1/1922 επιβάλλει με το κύρος του την τάξη στις κόκκινες προσφυγικές συνοικίες.\nΟΙ εξουσίες των κυβερνήσεων\nΟι κυβερνήσεις της απελευθέρωσης είναι de facto κυβερνήσεις και διοργανώνουν εκλογές για να λειτουργήσει το δημοκρατικό πολίτευμα. Εν τω μεταξύ η νομοθετική αρμοδιότητα ασκείται με αναγκαστικούς νόμους.\nO EAM – EΛΑΣ αποτελεί αυτοδύναμη εξουσία. Η κυβέρνηση Πλαστήρα συνάπτει με το ΕΑΜ τη Συμφωνία της Βάρκιζας στις 12/2/1945 αφού από κοινού εξέτασαν τα μέσα και τον τρόπο της καταπαύσεως του εμφυλίου πολέμου και της συμφιλιώσεως του Ελληνικού Λαού. Συνοπτικά, η Κυβέρνηση αναλαμβάνει να αποκαταστήσει το κράτος δικαίου και το ΕΑΜ να καταθέσει τα όπλα και να διαλύσει τον ΕΛΑΣ ώστε να μην αμφισβητείται το κρατικό μονοπώλιο της νόμιμης βίας. Ενώ οι συμβαλλόμενοι συμπράττουν ισοτίμως η Συμφωνία της Βάρκιζας κυρώνεται με συντακτική πράξη και αποκτά αυξημένη τυπική ισχύ.\nΈτσι δηλώνεται ποια είναι η ανώτατη εξουσία.\nΎστερα από υπόδειξη των Συμμάχων η Κυβέρνηση Π Βούλγαρη προτάσσει τις εκλογές και όχι το δημοψήφισμα.\nΠαρά τις αντιδράσεις των φιλοβασιλικών κομμάτων, οι εκλογές γίνονται με το αναλογικό σύστημα για να λάβει μέρος το ΚΚΕ. Αυτό όμως απέχει, για να μην το δεσμεύει το εκλογικό αποτέλεσμα. Αυτό όμως απέχει, για να μην το δεσμεύει το εκλογικό αποτέλεσμα. Το ακολουθούν ορισμένα μικρά αριστερά κόμματα.\nΙδίως στις αγροτικές περιοχές οι φλοβασιλικοί ασκούν έντονη τρομοκρατία.\nΤην αποχή ακολουθεί ο εμφύλιος πόλεμος.\nΗ ΜΕΤΑΠΟΛΕΜΙΚΗ ΒΑΣΙΛΕΥΟΜΕΝΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ 1946-1967\nΤο Σύνταγμα του 1911 που με μεγάλες αβαρίες ισχύει πάλι από το 1935, καθιερώνει βασιλευόμενη δημοκρατία. Το αντιπροσωπευτικό σύστημα ξαναλειτουργεί με τις εκλογές του 1946. Η αμφισβήτηση του βασιλευόμενου χαρακτήρα λήγει με δημοψήφισμα. Η συνταγματική εκκρεμότητα όμως συνεχίζεται.\nΟ εμφύλιος πόλεμος έχει αρχίσει και η ψήφος υπέρ του Γεωργίου Β γίνεται σύμβολο αντιθέσεως προς το ΚΚΕ (έτσι θέλουμε και θα τον φέρουμε) πράγμα που φέρνει σε δύσκολη θέση τους βενιζελικούς. Το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος είναι 68,40% υπέρ της επανόδου και 31,60% εναντίον. Οι πολιτικοί αρχηγοί που είχαν αντιταχθεί στην επάνοδο αποδέχονται τη νέα κατάσταση αν και το δημοψήφισμα τούτο στερείται του ηθικού κύρους της αδιαβλήτου γνησιότητος. Ο Γεώργιος ο Β επιστρέφει.\nΗ Δ Αναθεωρητική Βουλή\nΗ βουλή του 1946 ονομάζεται Δ αναθεωρητική βουλή αλλά προφανώς είναι και αυτή συντακτική. Η Δ αναθεωρητική βουλή με το ψήφισμα Β /1946 συνιστά από μέλη της Επιτροπή Αναθεωρήσεως του Συντάγματος. Εξαιτίας του εμφυλίου πολέμου, η πλειοψηφία θεωρεί το σχέδιο του 1948 ακατάλληλο, διότι δυσπιστεί προς την επανασύνδεση με το συνταγματικό κίνημα.\nΗ ψήφιση του Συντάγματος του 1952\nΤο διάταγμα για τη διάλυση της Δ Αναθεωρητικής βουλής δεν αναφέρει τίποτε για συνέχιση του συντακτικού έργου από την επόμενη. Οι εκλογές του 1950 αναδεικνύουν βενιζελική πλειοψηφία. Τελικώς οι αρχηγοί των κατά τον κανονισμό της βουλής, θεωρουμένων κομμάτων δηλ χωρίς την δημοκρατική παράταξη την οποία είχε πριμοδοτήσει το ΚΚΕ υπογράφουν παρουσία του Παύλου, ένα πρακτικό, με το οποίο συμφωνούν στη διατύπωση του διατάγματος διαλύσεως και αναλαμβάνουν την υποχρέωση να ψηφίσουν , με τους οπαδούς τους, στη νέα βουλή το σχέδιο Συντάγματος της Επιτροπής του ΞΗ ψηφίσματος.\nΚαι η βουλή του 1951 έχει βενιζελική πλειοψηφία. Την αξιωματική αντιπολίτευση αποτελεί ο Ελληνικός Συναγερμός του στρατάρχη Αλ. Παπάγου, κόμμα νεοιδρυμένο του οποίου ο αρχηγός δεν έχει υπογράψει το πρακτικό. Ο Ελληνικός Συναγερμός δεν αναγνωρίζει στη βουλή την αρμοδιότητα να ψηφίσει Σύνταγμα και οι βουλευτές του αποχωρούν από τη σχετική ψηφοφορία. Το Σύνταγμα δημοσιεύεται την 1/1/1952 και ισχύει αμέσως.\nΑν και προϊόν πρωτογενούς ασκήσεως συντακτικής εξουσίας, το κείμενο του 1952 γενικώς ακολουθεί το Σύνταγμα του 1911 και παραλαμβάνει ορισμένες διατάξεις από το Σύνταγμα του 1927. Καθιερώνει ρητά τη βασιλευόμενη δημοκρατία και το κοινοβουλευτικό σύστημα με μονήρη βουλή, αλλά οι αξιόλογες νέες διατάξεις είναι λίγες. Εκτός από τη βουλή και τον βασιλέα που αποτελούν το νομοθετικό όργανο, ιδρύεται και δεύτερο. Αυτά τα νομοθετικά διατάγματα δεν χρειάζονται κύρωση από τη βουλή και ακολουθούν την ίδια αύξουσα αριθμητική σειρά με τους νόμους. Με άλλα λόγια, είναι νόμοι που ψηφίζει η Επιτροπή νομοθετικής εξουσιοδοτήσεως της βουλής και εκδίδει ο αρχηγός του κράτους.\nΣτο πολιτικό κλίμα της εποχής, το Σύνταγμα του 1952 δεν περιέχει διατάξεις με κοινωνικό περιεχόμενο αι εισάγει περιορισμούς σε ορισμένες ατομικές ελευθερίες. Έτσι στην ελευθερία του τύπου περιλαμβάνει στοιχεία από το προληπτικό σύστημα και χαρακτηρίζει τα αδικήματα του τύπου αυτόφωρα. Καθιερώνει περιορισμούς στην ίδρυση ιδιωτικών εκπαιδευτηρίων. Όσον αφορά τους δημοσίους υπαλλήλους το δικαίωμά τους να συνεταιρίζονται μπορεί να περιορισθεί με νόμο, η απεργία τους απαγορεύεται και ορίζει ότι ο ΔΥ οφείλει πίστη στη Πατρίδα κλπ.\nΗ βουλή του 1951 ρυθμίζει και την τύχη των συντακτικών πράξεων και ψηφισμάτων της ανώμαλου περιόδου.\nΑυτές οι διατάξεις χάνουν την αυξημένη τυπική ισχύ αλλά εξακολουθούν να ισχύουν ως κοινοί νόμοι Το σύνολό τους επονομάζεται παρασύνταγμα, ισχύει παραλλήλως προς το Σύνταγμα και τα αναιρεί σε πολλές και σημαντικές ρυθμίσεις. Το Σύνταγμα του 1952 δεν μπορεί να μελετηθεί παρά μόνο μαζί με το παρασύνταγμα. Αρκετές διατάξεις των συντακτικών πράξεων και ψηφισμάτων παρέμεναν σε ισχύ και ως ειδικές υπερίσχυαν, ενώ τυχόν διαφορετικές διατάξεις του Συντάγματος δεν μπορούσαν να εφαρμοσθούν. Γενικώς, το παρασύνταγμα καταργείται μόλις μετά την ψήφιση του Συντάγματος του 1975.\nΤο 1963 οι βουλευτές υπουργοί στην κυβέρνηση Καραμανλή καταθέτουν στη βουλή πρόταση για αναθεώρηση του Συντάγματος η οποία επονομάζεται βαθειά τομή διότι κατά τον πρωθυπουργό, μόνο μία βαθειά τομή στους θεσμούς μπορεί να επιφέρει την ευκταία ανανέωση. Η βουλή συνιστά ειδική επιτροπή που αρχίζει να επεξεργάζεται την πρόταση. Όταν όμως η κυβέρνηση Καραμανλή παραιτείται η προσπάθεια εγκαταλείπεται.\nΣτο πολιτικό κλίμα που επικρατεί, η πρόταση αποβλέπει κυρίως να μεταφέρει αρμοδιότητες για αστυνόμευση της πολιτικής ζωής από την εκτελεστική εξουσία στη δικαστική και, γενικότερα, να αφομοιώσει στο Σύνταγμα ορισμένα έκτακτα μέτρα πράγμα που προϋποθέτει κάποια άμβλυνσή τους. Ακρογωνιαίος λίθος είναι η σύσταση συνταγματικού δικαστηρίου.\nΩς υπόδειγμα προβάλλεται το Γερμανικό Συνταγματικό Δικαστήριο, αλλά μόνο όταν αυτό παρεμβαίνει στην πολιτική ζωή και όχι όταν προστατεύει τα θεμελιώδη δικαιώματα.\nΗ ένταση και η διάρκεια του εμφυλίου πολέμου οδηγούν στην έκδοση πολλών δρακόντειων νομοθετημάτων που περιορίζουν τις ατομικές ελευθερίες και συνήθως διατηρούνται ακόμη και μετά τη νίκη των κυβερνητικών δυνάμεων.\nΤα έκτακτα μέτρα περιλαμβάνουν διοικητικές εκτοπίσεις, ίδρυση στρατοπέδων συγκεντρώσεως, εκκαθαρίσεις δημοσίων υπαλλήλων, πιστοποιητικά κοινωνικών φρονημάτων, δηλώσεις μετανοίας, στέρηση της ιθαγένειας, δημεύσεις, στέρηση γεωργικού κλήρου, διάλυση πολιτικών κομμάτων και οργανώσεων κλπ.\nΕπίσης εκδίδονται πολλές πράξεις υπουργικού συμβουλίου χωρίς νομοθετική εξουσιοδότηση. Στην έκδοσή τους δεν μετέχει ο αρχηγός του κράτους, γίνεται επίκληση έκτακτης ανάγκης ή εξαιρετικά επείγοντος θέματος και συνήθως πρέπει να κυρωθούν από τη βουλή.\nΗ de facto προσωρινή δημοκρατική κυβέρνηση της ελεύθερης Ελλάδας\nΚατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου ο Δημοκρατικός Στρατός της Ελλάδας τον οποίο ελέγχει το ΚΚΕ συγκροτεί την Προσωρινή Δημοκρατική Κυβέρνηση της Ελεύθερης Ελλάδας με πρωθυπουργό τον Μάρκο Βαφειάδη . Πρότυπό του υποτυπώδους πολιτεύματος της είναι το τότε πολίτευμα των βορείων γειτόνων.\nΗ επικράτηση της Δεξιάς υπό το Σύνταγμα του 1952\nΗ απαγόρευση του ΚΚΕ στο οποίο τότε αντιστοιχεί τουλάχιστον 10% του εκλογικού σώματος, και η μη κατάργηση των έκτακτων μέτρων είναι τα νομικά δεδομένα που χαρακτηρίζουν την περίοδο αυτή. Ακόμη σημαντικότερο όμως είναι το γεγονός ότι ο εμφύλιος πόλεμος προξενεί γενικώς φτώχεια και εξαθλίωση και συχνά δυσπιστία στους δημοκρατικούς και φιλελεύθερους θεσμούς. Η εναλλαγή στην εξουσία δεν θεωρείται αυτονόητη από μεγάλος μέρος του κρατικού μηχανισμού, που είναι αντιβενιζελικός. Συγχρόνως, το στέμμα αποτελεί πραγματική εξουσία.\nΗ Ελλάς προσχωρεί στο ΝΑΤΟ και κυρώνει τη διεθνή σύμβαση της Ρώμης μεταξύ των κρατών μελών του Συμβουλίου της Ευρώπης.\nΌταν ο πρωθυπουργός Παπάγος πεθαίνει 4/10/1955, ο Παύλος, πριν περάσουν 24 ώρες, αναθέτει την εντολή σχηματισμού κυβερνήσεως στον Κ.Καραμανλή, υπουργό δημοσίων έργων, χωρίς να αναμείνει την ανάδειξη νέου αρχηγού από το κόμμα της πλειοψηφίας. Πρόκειται για καθαρή επέμβαση στα εσωτερικά του Ελληνικού Συναγερμού, που όμως δεν αντιδρά. Τότε φαίνεται φυσικό ο βασιλέας να ορίζει τον αρχηγό του βασιλικού κόμματος.\nΣύντομα ο Καραμανλής ιδρύει την Εθνική Ριζοσπαστική Ένωση. Με αυτό το κόμμα κερδίζει τις εκλογές του 1956, που γίνονται με το λεγόμενο τριφασικό εκλογικό σύστημα. Η ΕΡΕ κερδίζει τις εκλογές του 1958, που γίνονται με ενισχυμένη αναλογική.\nΟι υπηρεσιακές κυβερνήσεις\nΑπό το 1950 και μετά τις εκλογές τις διεξάγουν υπηρεσιακές κυβερνήσεις οι οποίες διορίζονται από τον αρχηγό του κράτους για την προεκλογική περίοδο, δεν παρουσιάζονται στη βουλή και αποτελούνται από προσωπικότητες εκτός πολιτικής.\nΠρόκειται για απλή πρακτική και όχι για έθιμο ή συνθήκη του πολιτεύματος.\nΠριν τις εκλογές του 1961 ως απάντηση στην άνοδο της ΕΔΑ οι βενιζελικοί ενώνονται και σχηματίζουν την Ένωση Κέντρου με αρχηγό τον Γ. Παπανδρέου. Τις εκλογές διεξάγει υπηρεσιακή κυβέρνηση υπό τον στρατηγό Κ. Δόβα, αρχηγό του βασιλικού στρατιωτικού οίκου, και τις κερδίζει η ΕΡΕ. Η ΕΚ αναδεικνύεται αξιωματική αντιπολίτευση. Στις εκλογές αυτές εφαρμόζεται το σχέδιο Περικλής του ΓΕΕΘΑ για επηρεασμό ψηφοφόρων της ΕΔΑ αλλά στην πράξη και του κέντρου.\nΣτις 12/06/1953 ο Καραμανλής υποβάλλει την παραίτηση της Κυβερνήσεώς του, επειδή ο Παύλος δεν αποδέχεται την εισήγηση να μην πραγματοποιήσει επίσημη επίσκεψη στο Λονδίνο. Η παραίτηση γίνεται δεκτή. Ο αρχηγός του κράτους δεν έχει αρμοδιότητα να χαράσσει πολιτική, αλλά και ο πρωθυπουργός με την παραίτηση αναγνωρίζει την αντισυνταγματική βασιλική πρωτοβουλία. Ακόμη χειρότερο, την ίδια μέρα, πριν δηλαδή διορισθεί νέος πρωθυπουργός, ο ραδιοφωνικός Σταθμός Αθηνών μεταδίδει βασιλικό διάγγελμα που δεν έχει προσυπογραφεί και για αυτό δεν έχει δημοσιευθεί στην ΕτΚ. Με το διάγγελμα ο Παύλος δικαιολογεί την πολιτική που επιλέγει. Πρόκειται για την επιδεικτικότερο αντισυνταγματική κατά τους τύπους πράξη, αλλά τούτο περνά απαρατήρητο. Ούτε ο Καραμανλής αντιδρά, διότι κάτι τέτοιο ισοδυναμεί με διαμελισμό του κόμματός του, ούτε ο Παπανδρέου, διότι καλύπτει το στέμμα για να απαλλαγεί από τον αντίπαλό του.\nΟ Πιπινελής σχηματίζει εξωκοινοβουλευτική Κυβέρνηση, παίρνει ψήφο εμπιστοσύνης μόνον από την ΕΡΕ και συνοδεύει το βασιλικό ζεύγος στο Λονδίνο. Το ταξίδι το καλύπτει κοινοβουλευτικά μόνο το κόμμα του Καραμανλή. Τις εκλογές τις διεξάγει υπηρεσιακή κυβέρνηση Μαυρομιχάλη. Στις εκλογές της 3ης Νοεμβρίου 1963, η ΕΚ συγκεντρώνει σχετική πλειοψηφία. Ο Γ. Παπανδρέου σχηματίζει κυβέρνηση και δηλώνει ότι αναμένει προσχωρήσεις ώστε το κόμμα του να αποκτήσει απόλυτη κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Η κυβέρνηση των 50 ημεών κάνει αφειδείς παροχές και παίρνει ψήφο εμπιστοσύνης χάρη στους βουλευτές της ΕΔΑ. Εντούτοις ο Παπανδρέου αρνείται να παραμείνει στην εξουσία με την ψήφο της ΕΔΑ, παραιτείται αμέσως και εισηγείται νέες εκλογές. Τις διεξάγει υπηρεσιακή κυβέρνηση Ι Παρακσυόπουλου, υποδιοικητή της Εθνικής Τράπεζας. Η ΕΚ νικά με 52,72% και 171 έδρες και ο Παπανδρέου σχηματίζει πάλι κυβέρνηση.\nΜόλις πεθαίνει ο Παύλος (6/3/1964), ο Παπανδρέου υποβάλλει την παραίτηση της κυβέρνησης στον νέο βασιλιά Κωνσταντίνο Β κατά την πρώτη τους συνεργασία. Η παραίτηση δεν γίνεται αποδεκτή, αλλά έτσι ο Παπανδρέου αναγνωρίζει ότι η κυβέρνηση χρειάζεται την εμπιστοσύνη και του εκάστοτε αρχηγού του κράτους.\nΕπειδή ο υπουργούς Αμύνης Π. Γαρουφαλιάς καλύπτει ορισμένες μεθόδους που θεωρούνται ότι καθοδηγούν τη στρατιωτική δικαιοσύνη προς την ενοχοποίηση αθώων, ο πρωθυπουργός Γ. Παπανδρέου ζητεί την παραίτησή του, ο Γαρουφαλιάς αρνείται προφανώς με την κάλυψη των ανακτόρων. Ο πρωθυπουργός ζητεί από τον Κωνσταντίνο Β να υπογράψει διάταγμα για την παύση του Γαρουφαλιά και την ανάληψη του υπουργείου Εθνικής Αμύνης από τον ίδιο τον πρωθυπουργό, αλλά ο Κωνσταντίνος αρνείται.\nΣτις 15/07/1965 περί τις 7 μμ κατά την συνεργασία Κωνσταντίνου και Γ Παπανδρέου επιβεβαιώνεται η διαφωνία και ο πρωθυπουργός δηλώνει ότι την επόμενη θα υποβάλει εγγράφως την παραίτηση της κυβερνήσεως. Ο Γ. Παπανδρέου κηρύσσει νέο Ανένδοτο Αγώνα για την αποκατάσταση της δημοκρατικής λειτουργίας του πολιτεύματος και ζητεί διάλυση της βουλής και εκλογές.\nΜετά την υπογραφή μυστικής συμφωνίας Π. Κανελλοπούλου και Γ. Παπανδρέου, εν γνώσει του Κωνσταντίνου, για την επάνοδο στην ομαλότητα, ο Κανελλόπουλος αποσύρει την υποστήριξη της ΕΡΕ στην κυβέρνηση Στεφανόπουλου που παραιτείται. Σχηματίζεται εξωκοινοβουλευτική κυβέρνηση Ι. Παρασκευόπουλου, στην οποία δίνουν ψήφο εμπιστοσύνης ΕΚ και ΕΡΕ αλλά και αυτή η κυβέρνηση παραιτείται, όταν, κατά τη συζήτηση νομοσχεδίου για απλή αναλογική, η ΕΚ επιμένει να ψηφισθεί τροπολογία για παράταση της βουλευτικής ασυλίας από τη διάλυση της βουής έως τις εκλογές προκειμένου να προστατευθεί ο Ανδρέας Παπανδρέου. Η ΕΡΕ δεν δέχεται την τροπολογία. Ο Κωνσταντίνος Β διορίζει κυβέρνηση Κανελλόπουλου στις 3/4/67. Την αποτελούν αποκλειστικά βουλευτές της ΕΡΕ. Η κυβέρνηση Κανελλόπουλου διαλύει τη βουλή με βασιλικό διάταγμα και προκηρύσσει εκλογές για τις 28/5/1967. Οι συνταγματάρχες ανατρέπουν κυβέρνηση της δεξιάς.\nΗ γενικότερη παρατήρηση υπό το Σύνταγμα του 1952 είναι ότι επικρατεί ορλεανική πρακτική. Η κυβέρνηση χρειάζεται και τη βασιλική εμπιστοσύνη σε πείσμα του Συντάγματος.\nΗ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ 1967-1974\nΤα πραγματικά γεγονότα και η ρυθμιστική τους δύναμη\nΤην 21η Απριλίου 1967 εκρήγνυται πραξικόπημα ομάδας συνταγματαρχών και επικρατεί. Αυθημερόν ο Κωνσταντίνος Β διορίζει κυβέρνηση που αποτελούν οι τρεις πρωτεργάτες του (Γ.Παπαδόπουλος, Στ. Παττακός, Ν.Μακαρέζος) και ως πρωθυπουργός ο εισαγγελέας του Αρείου Πάγου Κ. Κόλλιας. Πολιτικά, η υπογραφή αυτού του διορισμού ισοδυναμεί με υπογραφή απώλειας του στέμματος.\nΣύντομα η κυβέρνηση συμπληρώνεται με μη πολιτικούς, ενώ στις περισσότερες θέσεις γενικών γραμματέων υπουργείων διορίζονται συνωμότες συνταγματάρχες. Την πραγματική εξουσία την ασκούν οι τρεις πρωτεργάτες του πραξικοπήματος και οι γενικοί γραμματείς.\nΤη 13η Δεκεμβρίου 1967 εκρήγνυται βασιλικό αντιπραξικόπημα στη Βόρειο Ελλάδα, αλλά αποτυγχάνει. Ο Κωνσταντίνος φεύγει στη Ρώμη μαζί με τον Κολλία αλλά δεν συγκροτεί εξόριστη κυβέρνηση.\nΎστερα από την αποτυχία βασιλικού κινήματος στο Ναυτικό το υπουργικό συμβούλιο αποφασίζει με συντακτική πράξη ότι εγκαθιδρύεται το πολίτευμα της Προεδρικής Κοινοβουλευτικής Δημοκρατίας, Προσωρινός Πρόεδρος της Δημοκρατίας ορίζεται ο Παπαδόπουλος οπυ παραμένει και πρωθυπουργός. Αργότερα αυτός ως Πρόεδρος διορίζει πρωθυπουργό τον Σπύρο Μαρκεζίνη που χαρακτηρίζει την κυβερνητική εξουσία δοτήν και δηλώνει ότι αδιάβλητες εκλογές θα διεξαχθούν οπωσδήποτε. Ο πολιτικός κόσμο γενικά δεν συμπαρίσταται στο εγχείρημα Μαρκεζίνη. Ακολουθεί η εξέγερση του Πολυτεχνείου, την οποία οι στρατιωτικοί καταστέλλουν με τα όπλα (17/11/1973).\nΣτις 25/11/1973 νέο στρατιωτικό κίνημα ανατρέπει Παπαδόπουλο και Μαρκεζίνη.\nΠρόεδρος της Δημοκρατίας ορκίζεται ο στρατηγός Φαίδων Γκιζίκης. Το πραξικόπημα που οργανώνει η χούντα κατά του Μακαρίου (15/7/1974) δίνει αφορμή στην Τουρκία να πραγματοποιήσει απόβαση στην Κύπρο (20/7/1974) με την ανοχή των μεγάλων δυνάμεων. Αμέσως η κυβέρνηση κηρύσσει γενική επιστράτευση που γίνεται με απερίγραπτη αταξία. Υπό το βάρος της αμαχητί εθνικής καταστροφής, οι αρχηγοί του στρατεύματος αποφασίζουν να παραδώσουν την εξουσία στους πολιτικούς (23/7/1974). Ο Ιωαννίδης υπόσχεται να μην αντιδράσει και ο πρωθυπουργός και οι υπουργοί εξαφανίζονται. Ο Γκιζίκης διοργανώνει σύσκεψη με πολιτικούς και τελικώς καλείται από το Παρίσι ο Κ.Καραμανλής.\nΜόλις η είδηση ανακοινώνεται, οι έντονοι λαϊκοί πανηγυρισμοί σηματοδοτούν την αποκατάσταση της λαϊκής κυριαρχίας. Η κυρίως συνταγματική ιστορία τελειώνει.\nΜέχρι την άφιξη του Καραμανλή, τη χώρα εκπροσωπούν διεθνώς οι πολιτικοί που συσκέπτονται, και ιδίως ο Π. Κανελλόπουλος. Αυτός εκφράζοντας de facto κυβέρνηση, συνομιλεί τηλεφωνικώς με τον Αμερικανό υπουργό εξωτερικών Κίσσινγκερ και απειλεί με πολεμική σύρραξη, αν οι τουρκικές δυνάμεις μπουν στην Λευκωσία.\nΟ Καραμανλής επιστρέφει αμέσως και ορκίζεται μόνος ως πρωθυπουργός τα χαράματα της 24/7/1974.\nΑπό την 21/4 το πολίτευμα είναι στρατιωτική δικτατορία. Ως κυρίαρχο όργανο εμφανίζεται, μόνο μία φορά, η Επαναστατική Επιτροπή. Εντούτοις την ανώτατη εξουσία την έχει ευρύτερη αφανής επαναστατική ομάδα αξιωματικών (χούντα). Την 25/11/1973 αλλάζουν τα πρόσωπα και όχι το πολίτευμα. Στο ανώτατο επίπεδο υφίσταται διαρκώς μία de facto κυβέρνηση.\nΑπό την 21η Απριλίου η χώρα κηρύσσεται σε κατάσταση πολιορκίας.\nΜετά το πραξικόπημα της 25/11/1973 ο ΠτΔ και το υπουργικό συμβούλιο ασκούν τη συντακτική και τη νομοθετική εξουσία με συντακτικές πράξεις και νομοθετικά διατάγματα. Συγχρόνως οι προεδρικές αρμοδιότητες περιορίζονται δραστικά.\nΤα κύρια χαρακτηριστικά του είναι η επιβολή αυστηρών ρυθμίσεων στη βουλή και τον κοινοβουλευτισμό, ο περιορισμός της βασιλικής εξουσίας και η οργάνωση ανελεύθερου και στρατοκρατικού καθεστώτος.\nΤο κείμενο του 1968 αφιερώνει ιδιαίτερο τμήμα στις ένοπλες δυνάμεις. Κατοχυρώνει τη διοικητική και λειτουργική αυτονομία τους από την πολιτική εξουσία και προσδιορίζει την αποστολή τους. Με άλλα λόγια οι ένοπλες δυνάμεις ξεφεύγουν από τον δημοκρατικό έλεγχο.\nΔεσπόζουσα θέσει κατέχει ο ΠτΔ. Εκλέγεται άμεσα μαζί με έναν αντιπρόεδρο, που τον επικουρεί και αναλαμβάνει την προεδρία σε περίπτωση παραιτήσεως ή θανάτου. Η προεδρική θητεία είναι επταετής, αλλά το ίδιο το κείμενο ορίζει τον Παπαδόπουλο πρώτο Πρόεδρο για επτάμισυ χρόνια. Ο Πρόεδρος ρυθμίζει σχεδόν πάντοτε αυτόνομα, την εθνική άμυνα και ασφάλεια την εξωτερική πολιτική και τη δημόσια τάξη.\nΗ καταπάτηση των ατομικών ελευθεριών\nΗ κατάλυση του δημοκρατικού πολιτεύματος συνεπάγεται εκτεταμένες παραβιάσεις των δικαιωμάτων του ανθρώπου από το δικτατορικό καθεστώς. Αυτές γίνονται ή αυθαίρετα δηλ έξω από κάθε νομικό πλαίσιο ή με βάση το νομικό οπλοστάσιο που υπάρχει πριν από το πραξικόπημα ή με βάση νέα νομοθετήματα της δικτατορίας.\nΗ ελληνική υπόθεση στο συμβούλιο της Ευρώπης\nΕπειδή η Ελλάς δεσμεύεται διεθνώς από την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την προάσπιση των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών, οι κυβερνήσεις της Δανίας, της Νορβηγίας, της Σουηδίας και της Ολλανδίας καταθέτουν προσφυγές κατά της κυβέρνησης της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου για παραβίαση πολλών άρθρων της συμβάσεως. Οι προσφυγές κηρύσσονται παραδεκτές.\nΗ Ελλάς είναι το μόνο μέλος που εκδιώκεται από το Συμβούλιο της Ευρώπης. Η τουρκική εισβολή στην Κύπρο έχει πολλαπλασιαστικές συνέπειες, εθνικές, οικονομικές, ηθικές…\nΗ συνταγματική ιστορία αποτελεί τμήμα της ευρύτερης ιστορίας του νεοελληνικού κρατιδίου που αναγνώρισαν οι Προστάτιδες Δυνάμεις, το 1830, και σήμερα είναι κράτος μέλος της ΕΕ. Τη συνταγματική ιστορία τη χαράσσουν οι εθνικές προκλήσεις που η Ελλάς πρέπει να αντιμετωπίσει. Τα Συντάγματα είναι μέσα εκσυγχρονισμού και για αυτό τον σκοπό, χρησιμοποιούν ολοένα και περισσότερο την ταυτόχρονη ενίσχυση της εκτελεστικής εξουσίας και των ατομικών δικαιωμάτων. Έτσι επιδιώκεται αποτελεσματικότητα στην αντιμετώπιση των προβλημάτων με τη συμμετοχή του λαού στους δημοκρατικούς θεσμούς.\nΥπενθυμίζουμε πχ ότι το Σύνταγμα του 1844 είναι προϊόν της επαναστάσεως του 1843, η οποία ακολουθεί τη δεύτερη πτώχευση και την αδυναμία να αντληθούν κέρδη από τον τουρκοαιγυπτιακό πόλεμο, ότι το Σύνταγμα του 1864 είναι η απάντηση στη διαφθορά και στην απώλεια της ευκαιρίας για κέρδη από τον κριμαϊκό πόλεμο, ότι το Σύνταγμα του 1911 είναι συνέπεια του κινήματος του 1909, που προκαλεί η επανάσταση των Νεοτούρκων κλπ. Στο ίδιο σχήμα το 1844 καθιερώνεται η συνταγματική προστασία των ελευθεριών, το αντιπροσωπευτικό σύστημα και η καθολική ψήφος. Το 1864 η λαϊκή κυριαρχία και η μονήρης βουλή. Το 1911 η μονιμότητα των δημοσίων υπαλλήλων και η αγροτική μεταρρύθμιση κλπ.\nΑναρτήθηκε από lina mylona στις 9:49 μ.μ.


ΕΝΤΕΥΚΤΗΡΙΟ περιοδικό / εκδόσεις / εκδηλώσεις: Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ: Αίσθημα και αμεσότητα\nΣε έναν τόμο όλο το έργο μιας από τις εμβληματικότερες ποιήτριές μας\nΠοίηση 1963 - 2011Εκδόσεις Καστανιώτη, 2014,\nσελ. 505, τιμή 20,23 ευρώ\nΤον διάσημο στίχο του Μαγιακόβσκι «ο χρόνος είναι κάτι αφάνταστα μακρύ» τον διαψεύδουν με το έργο τους οι ίδιοι οι ποιητές. Ισως γιατί κανένα άλλο είδος του γραπτού λόγου δεν αντέχει στον χρόνο όσο η ποίηση. Κι όταν το έργο ενός σημαντικού ποιητή μάς προσφέρεται ολόκληρο σε έναν τόμο, διαπιστώνουμε πως στην ποίηση πρώτης γραμμής το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον ενοποιούνται. Τέτοια είναι και η αίσθηση της διάρκειας και του παντοτινού που αποκομίζουμε. Κι αυτή την αίσθηση έχει κάποιος σε πρώτη ανάγνωση της συγκεντρωτικής έκδοσης των ποιημάτων της Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ.\nΔεν πρωτοτυπεί κανείς λέγοντας πως η Ρουκ ανήκει στις σημαντικότερες ελληνίδες ποιήτριες. Οι αναγνώστες το γνωρίζουν εδώ και πολλά χρόνια. Αλλά τώρα, έχοντας σε έναν τόμο και τις δεκαπέντε ποιητικές συλλογές που εξέδωσε σε μια πεντηκονταετία, διαπιστώνουμε πως η ποιήτρια εξαρχής είχε ορίσει τις συντεταγμένες του έργου της, γι' αυτό και είναι δύσκολο - και για εμένα περιττό - να αποφανθούμε ποιο βιβλίο της είναι και το καλύτερο. Απλώς προχωρώντας από την πρώτη στη δεύτερη ανάγνωση διαπιστώνουμε πως αλλάζοντας τον φωτισμό, αποκάλυπτε συνεχώς νέα επίπεδα του κόσμου της, των εμπειριών της, των ενθουσιασμών, των τραυμάτων, των βιωμάτων και των αισθήσεων που την καταλάμβαναν κάθε φορά. Με γνήσιο αίσθημα και αδιαμφισβήτητη αμεσότητα.\nΗ Ρουκ είναι αισθησιακή ποιήτρια - όμως δεν είναι απλώς αυτό. Γιατί γνωρίζοντας ότι από μόνο του δεν αρκεί, το προεκτείνει σε υπαρξιακό βάθος χωρίς ταυτοχρόνως η ποίησή της να χάνει τη «σωματικότητά» της. Για χρόνια πολλοί τη χαρακτήριζαν «ερωτική» ποιήτρια - και τούτο δεν είναι ψόγος, αφού η ερωτική είναι ίσως η πιο δύσκολη ποίηση. Εν τούτοις, ο ερωτισμός στη Ρουκ είναι τόσο πιο έντονος όσο εντονότερο παρουσιάζεται το ερωτικό βίωμα, κυρίως όμως οι προεκτάσεις του και η αγωνία που προκαλεί το ερώτημα πάνω στο μείζον και αιώνιο ποιητικό θέμα: της ζωής και του θανάτου. Αυτό είναι κατά βάθος η ερωτική συνομιλία. Το ίδιο και η ποιητική της μεταγραφή. Ή αν θέλετε και η αλληγορική της εκδοχή, την οποία η ποιήτρια μας προσφέρει στη συλλογή της Τα σκόρπια χαρτιά της Πηνελόπης (1977), μια από τις πιο ευτυχισμένες στιγμές της μεταπολεμικής μας ποίησης όπου συνδυάζονται αριστοτεχνικά το άμεσο βίωμα και η έμμεση γλώσσα, η αίσθηση και ο σχολιασμός, το αυτόκαι το άλλο:\n«Αδειάζω, όλ' αδειάζω / τη στιγμή απ' το παρόν / και μπαίνω σ' άλλο τώρα / πηχτό κι αδιαίρετο» γράφει στο ποίημα «Ο χρόνος του ερωτευμένου» σε τούτη την εξαίρετη συλλογή. Για να καταλήξει στο σπαρακτικό τέλος του ποιήματος «Το τελευταίο φως» της ίδιας συλλογής: «Θα 'χει πεθάνει η καρδιά μου / κι ακόμα θα ζω / θα προσβλέπω στη φύση / και θα σε λέω καλοκαίρι / χωρίς μνήμη πια / θα σε λέω ανθό, ώσπου / ο μύθος να τραβήξει / πίσω μου την κουρτίνα: / απέναντι ο άσπρος τοίχος / όλα τελειωμένα και λευκά / κι εγώ μια πατημένη κατσαρίδα».\nΗ Ρουκ προσβλέπει στη φύση - και η φύση κυριαρχεί στο σύνολο της ποίησής της. Την απεικονίζει στο βλέμμα της και στην εικόνα του εραστή, στην έλλειψη και στο δόσιμο, στη μήτρα του ορατού και του αοράτου όπου κατοικούν οι πιο ενδόμυχες σκέψεις και τα πιο βαθιά μας αισθήματα. Η Δημιουργία (δηλαδή ο γύρω μας κόσμος), έτσι, είναι ταυτοχρόνως ευλογία και κατάρα και η ποίηση ο τρόπος να την υμνήσουμε και να την εξορκίσουμε. Κι εδώ βρισκόμαστε μπροστά στο σπάνιο φαινόμενο αυτή την αίσθηση του ιερού της ζωής και τον φόβο του θανάτου να την αποκομίζουμε από το έργο μιας ποιήτριας που δεν θρησκεύει, ακόμη κι όταν αναφέρεται στον Θεό.\nΗ φύση όμως είναι ομόλογη της σωματικότητας. Πέραν τούτου, νόημα χωρίς αίσθηση στην ποίηση δεν μπορεί να υπάρξει. Είναι σαν να έχει πάρει η ποιήτρια τοις μετρητοίς τον αφορισμό του Σεφέρη πως κατά βάθος ο ποιητής έχει ένα μόνο θέμα: το ζωντανό του σώμα, γι' αυτό και γράφει στο ποίημά της «Φάνηκε και από άλλα ποιήματα», της συλλογής Ωραία έρημος η σάρκα (1996): «Το θέμα είναι ένα: / το προσωπικό σώμα / κι ο απρόσωπος χαμός του».\nΕδώ χρειάζεται να προσθέσω και τον παράλληλο - και επί του προκειμένου συμβατό - αφορισμό ενός άλλου ποιητή, με τον οποίο η ίδια δεν έχει καμιά συγγένεια, του Γουάλας Στίβενς που στα Adagia του έγραφε πως «όλες μας οι ιδέες προέρχονται από τον φυσικό κόσμο. Π.χ. δέντρα = ομπρέλες». Η Ρουκ αγαπά τα δέντρα, τους κήπους, τα φυτά, τον άνεμο που επισκέπτεται τη Δημιουργία: τον αληθινό κόσμο της γέννησης και του θανάτου. «Η φύση έχει την πιο ωραία μνήμη» τιτλοφορεί ένα ποίημά της στη συλλογή Ο θρίαμβος της σταθερής απώλειας (1978) και Αδεια φύση μια συλλογή της του 1993.\nΣτον φυσικό κόσμο προβάλλεται το είδωλο όχι μόνο των ατομικών της παθών αλλά και του κόσμου μέσα στον οποίο ζει, θυμάται και ονειρεύεται ψάχνοντας τις απαντήσεις σε ερωτήματα που δεν τα θέτει η ίδια και υπάρχουν από πάντα, και στα αινίγματα της ζωής που έζησε και εκείνης που θα ήθελε να ζήσει και δεν έζησε.\nΠάθος και θλίψη\nΘα βρούμε τη λαχτάρα και το πάθος αλλά και τη θλίψη και τη δυσθυμία, όπως στην τελευταία της ποιητική συλλογή Η ανορεξία της ύπαρξης (2011) και ειδικότερα στο ποίημα «Η ευλογία της έλλειψης» όπου γράφει: «Δεν μπορώ δεν τολμώ / ούτ' έναν άγγελο να φανταστώ γιατί εγώ / σ' άλλον πλανήτη, χωρίς αγγέλους / κατεβαίνω». Σε τούτους τους υποβλητικούς στίχους, που παραπέμπουν στη μεγάλη παράδοση των ρομαντικών, έχουμε την απίστευτη αντιστροφή: στους πλανήτες δεν κατεβαίνει αλλά ανεβαίνει κανείς. Ομως ο πλανήτης στον οποίο αναφέρεται, ο χωρίς αγγέλους, είναι το μεγάλο άγνωστο. Κι η πορεία εκεί είναι καθοδική.\nΠώς ζει λοιπόν η ποιήτρια σε μεγάλη ηλικία; Ξαναζώντας μέσα από τις αναμνήσεις. Οχι τόσο ανακαλώντας τις εικόνες των περασμένων (που ποτέ δεν είναι ολοκληρωμένες), όσο παρατηρώντας τον άλλοτε αδιόρατο κι άλλοτε θαμπό φθορισμό τους. Κι η νέα αυτή ζωή, το μετείκασμα της παλαιάς, περιέχει και θλίψη και αυτοσαρκασμό και ειρωνεία, εμφανέστατα στις δύο τελευταίες συλλογές του τόμου: Στον ουρανό του τίποτα με ελάχιστα (2005) και στηνΑνορεξία της ύπαρξης, όπου η Ρουκ απευθύνεται στον εαυτό της και λέει «επιτέλους ξέφυγες από τη φυλακή του "εγώ"». Δεν υπάρχει κανένα ας πούμε φροϋδικό περιεχόμενο εδώ. Φεύγοντας από τη «φυλακή του εγώ» θα γίνουμε μέρος της φύσης, που αδειάζει και γεμίζει καθώς οι εποχές διαδέχονται η μία την άλλη, καθώς οι αναμνήσεις είναι κι αυτές παρακολουθήματα των εποχών, ενώ το παλαιό ερωτικό βίωμα λειτουργεί ως παραβολή και προβολή της ζωής αλλά και της εκφραστικής της μεταστοιχείωσης.\nΑυτογνωσία και ειρωνεία\nΥπάρχουν πλήθος αυτοβιογραφικά στοιχεία στην ποίηση της Ρουκ. Κι αυτά της παιδικής της ηλικίας παρουσιάζονται ως τα πλέον αναγνωρίσιμα. Οι βιαστικοί θα έλεγαν πως το σύνολο της ποίησής της είναι αυτοβιογραφικό. Πιστεύω, ωστόσο, πως δεν είναι εξομολογητικό και παραμένει υπαινικτικό από την αρχή ως το τέλος. Αν δεν γνωρίζει κάποιος τις πραγματικές αφορμές δεν θα τις βρει στα ποιήματα. Εξάλλου, όταν μιλάμε για ποίηση οι αφορμές ελάχιστη σημασία έχουν - κι αν έχουν.\nΤα βιώματα και τα περιστατικά είναι στοιχεία αυτογνωσίας. Αισθηματικής, ψυχικής και κυρίως εκφραστικής. Αν η Πηνελόπη λ.χ. ανήκει στα κυρίαρχα σύμβολά της είναι γιατί η ποιήτρια ανάγει στο πεδίο της ύψιστης, ψυχικής και σωματικής, μεταφοράς το θέμα της λαχτάρας και της αναμονής και τη στάση απέναντι στον χρόνο που μοιάζει σταματημένος, όπως το υφαντό της Πηνελόπης.\nΠοιος είναι ο απών εραστής και ποιοι οι μνηστήρες; Η αληθινή ζωή παρουσιάζεται αινιγματική, και στο συμβολικό πεδίο η Πηνελόπη είναι μια μορφή πολύ πιο περίπλοκη και ενδιαφέρουσα από την Ωραία Ελένη της Σπάρτης. Ο αναγνώστης όμως μπορεί να εκλάβει την Πηνελόπη (που εμφανίζεται και σε άλλες συλλογές της Ρουκ) ως περσόνα της ποιήτριας - αλλά και οιασδήποτε άλλης σύγχρονης γυναίκας.\nΟι παλαιότεροι αναγνώστες της Ρουκ έχουν τώρα σε έναν ωραίο τόμο όλο το ποιητικό της έργο. Και όσοι από τους νεότερους δεν το γνωρίζουν θα αποκτήσουν πλήρη εικόνα μιας από τις εμβληματικότερες ποιήτριές μας.\nΑναρτήθηκε από ΕΝΤΕΥΚΤΗΡΙΟ στις 5/09/2014 05:02:00 μ.μ.\nΕτικέτες 08. ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ, 11. ΤΟ ΦΙΛΟΞΕΝΟ ΕΝΤΕΥΚΤΗΡΙΟ, Αναστάσης Βιστωνίτης, Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ