Yusra Niyaavee IGMH Ge Ihumaalun: Aailaa - Vaguthu\nމިއަހަރުގެ ކުރީކޮޅު ލ. އަތޮޅު ގަމަށް ނިސްބަތްވާ ޔުސްރާ އަހުމަދު 26، ނަމަކަށް ކިޔާ ޒުވާނެއް ނިޔާވެފައި ވަނީ ވިހެއުމުގެ ތެރޭގައި ނޫން ކަމަށާއި، އެކަމުގައި އައިޖީއެމްއެޗްގެ އިހުމާލު ވަރަށް ބޮޑަށް އޮތް ކަމަށް ޔުސްރާގެ އާއިލާ އިން ބުނެފިއެވެ.\nޔުސްރާގެ ބޮޑުދައިތަ ނާހިދާ އަލީ ފޭސްބުކްގައި ކުރި ޕޯސްޓެއްގައި ބުނީ ޔުސްރާ އޭރު ދިރިއުޅެމުން ދިޔަ އޭނާގެ ފިރިމީހާގެ ރަށް އދ. މަހިބަދޫ ހޮސްޕިޓަލަށް ވިހަން ދިއުމުން ޔުސްރާ އެމަޖެންސީކޮށް މާލެ ފޮނުވާލީ ގަދަކަމުން ވިއްސުމަށް މަސައްކަތް ނުކުރުމަށް އިލްތިމާސްކޮށްފައި އޮތް ބޮޑު ލިއުމަކާ އެކުގައި ކަމަށެވެ. އެ ލިއުމުގައި ޔުސްރާ ގަދަކަމުން ވިއްސުމަށް މަސައްކަތްކޮށްފި ނަމަ، ރަހިމު ހަލާކުވުމުގެ ފުރުސަތު ބޮޑު ކަން ފާހަގަކޮށްފައިވާ ކަމަށް ވެސް ނާހިދާގެ ޕޯސްޓުގައި ވަނީ ބުނެފައެވެ.\nމަހިބަދޫ ހޮސްޕިޓަލުން ޔުސްރާ އެމެޖެންސީކޮށް މާލެ ފޮނުވާލީ ވަނީ އޭނާ ވިއްސުމުގެ ކަންކަން މާލެއިން މާ ފުރިހަމައަށް ކުރެވޭނެކަން ގަބޫލުކުރާތީ އާއި، ޔުސްރާ ފަދަ ފުރާނައަށް ނުރައްކާވެދާނެފަދަ މީހަކު ވިއްސުމުގެ ރިސްކު ނުނެގުމަށް ކަމަށް ވަނީ ނާހިދާ ޕޯސްޓުގައި ވަނީ ބުނެފައެވެ.\nނަމަވެސް މާލޭގައި ޔުސްރާ ނުވިއްސާ އެންމެ ދެ ދުވަސް ވަންދެއް ބޭއްވި އިރު، އެ ދެ ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ވެސް އޭނާ ގަޔަށް އިންޖެކްޝަން އާއި ބޭސް ކާންދީފައިވާކަމަށް ނާހިދާ ބުންޏެވެ. އަދި އެއަށްފަހު އައިޖީއެމްއެޗްގެ ޑޮކްޓަރުން "އަތް ކޮށްޕައިގެން" ޔުސްރާގެ ދަރިފުޅު ނަގާފައިވާ ކަމަށާއި، ދަރިފުޅުގެ ހާލު ރަނގަޅު ނަމަވެސް ޔުސްރާގެ ހާލު ދިޔައީ ލޭ މަނާ ނުވުމުގެ ސަބަބުން ދަށްވަމުން ކަމަށް އޭނާ ވަނީ ބުނެފައެވެ.\n"އެރޭ އައިސީޔޫއަށްލި. ދެން ބުނީ ކޮއްކޮގެ ފުރާނަ ސަލާމަތްކުރާ ކަމުގައިވާނަމަ އޭނާގެ ރަހިމު ނަގާށޭ ޖެހޭނީ." ނާހިދާ ފޭސްބުކުގައި ބުންޏެވެ.\nތިން ގަޑިއިރުގެ އޮޕަރޭޝަނަކަށް ފަހު، ޑޮކްޓަރުން އެދިފައި ވަނީ ރަހިމު ނަގައި ހުސް ރީތި ފުޅިއެއް ގެނެސްދިނުމަށް ކަމަށް އޭނާ ބުންޏެވެ. ނަމަވެސް އެކަމަށް ޔުސްރާގެ އާއިލާގެ ފަރާތުން އެއްބާރުލުން ދީފައި ނުވާނޭ ކަމަށް ނާހިދާ ބުންޏެވެ. އެކަމަކު، އާއިލާ އިން އެކަމާ ދެކޮޅު ހެދި ނަމަވެސް، ޔުސްރާގެ ފިރިމީހާ އެ ފުޅި ގެނެސް ޑޮކްޓަރަށް ދިން ކަމަށް ވެސް ނާހިދާ ބުންޏެވެ.\nނާހިދާ ބުނީ އޮޕަރޭޝަން ކުރިފަހުން މަދު ގަޑިއިރުތަކެއްގެ ތެރޭގައި ލޭ މަނާ ނުވެ އުޅުމަށް ފަހު ޔުސްރާ ނިޔާވެފައިވާ ކަމަށެވެ. ޔުސްރާ މި ދުނިޔެއާ ވަކިވީ މިދިޔަ ޖެނުއަރީ މަހުގެ 15 ވަނަ ދުވަހުއެވެ.\nޔުސްރާ ނިޔާވި އިރު އޭނާގެ ގަޔަށް އެއް ފަހަރު ލޭ އެޅުމަށްފަހު ދެވަނަ ފަހަރަށް ލޭ އެޅުމަށް މަސައްކަތް ކުރި ކަމަށްވެއެވެ.\nމި މައްސަލާގައި ނާހިދާ ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ޔުސްރާގެ ފިރިމީހާ އާއި އޭނާގެ އާއިލާ ކުށްވެރިކޮށް ވާހަކަ ދައްކާފައެވެ. އެގޮތުން ޑޮކްޓަރުންގެ އިހުމާލު ފޮރުވަން މަސައްކަތް ކުރުމާއި، އެކަން ހިނގާކަން ހުދު ޔުސްރާގެ އާއިލާއަށް ސިއްރުކުރަން އުޅުން ހިމެނެއެވެ.\n"ކޮއްކޮ އައިސީޔޫގައި އޮތް އިރު އެއް ދުވަހު ކަންދިމާ ކުރި ގޮތުން އަހަރެން އައިސީޔޫ ވެއިޓިން އޭރިއާގައި އިނީ ކޮއްކޮ ފިރިމީހާގެ ކައިރީގައި. އެވަގުތު އޭނާއަށް ފޯނެއް އައި. ތަކުރާރުކޮށް ހަތަރު ފަހަރު ގުޅުމުން ނުހުރެވިގެން އަހަރެން އެހިން އެއީ ކާކު ކީއްކުރަންހޭ. އަދި ކޮންވާހަކައެއް ނުދައްކަންހޭ އޭނާ އެދުނީ" ނާހިދާ ކުރި ޕޯސްޓުގައި ވަނީ ބުނެފައެވެ.\nމި މައްސަލައާ ގުޅިގެން ޔުސްރާގެ ފިރިމީހާގެ އާއިލާއިންނާއި އައިޖީއެމްއެޗްގެ ބަހެއް ހޯދުމަށް "ވަގުތު" ގުޅުމުން ފޯނަށް ޖަވާބެއް ނުދެއެވެ.\n"ވަގުތު" އަށް އެނގިފައިވާ ގޮތުގައި ޔުސްރާގެ ދަރިފުޅުގެ ހާލު ރަނގަޅެވެ. އެކުއްޖާ ބަލަމުން ދަނީ މަހިބަދޫގައި ކުއްޖާގެ ބައްޕަގެ އާއިލާއިން ކަމަށް ވެއެވެ.\nފެބުރުއަރީ 24, 2020 11:13\nދަރިން ބެލުމަކީ މަންމަ ކުރަންޖެހޭ ކަމެއް. މަންމަ ނެތް ނަމަ މަންމަގެ މަންމަ. ނެތްނަމަ މަންމައާ އެއްބަޑު އަންހެނެއް. ނެތްނަަމަ ބައްޕަގެ މަންމަ. ނެތްނަމަ ބައްޕަޔާ އެއްބަޑު އަންހެނެއް. މި ހައިރާކީ ފޮލޯކުރަން އިންސާނާ ހެއްދެވި ފަރާތުން އަންގަވާފައި ވަނީ.\nފެބުރުއަރީ 28, 2020 12:38\nއޮޅުވާނުލައްވާ، ދަރިން ބެލުމުގައި އިސްކަން އޮތީ މަންމައަށެވެ. ނަމަވެސް މަންމައަށް ނުބެލޭނެ ފަދަ ހާލަތެއްގައި އެކަން އެންމެ ފުރަތަމަވެސް އޮތީ ބައްޕަ ފަރާތު މާމައަށެވެ.\nމާޗް 1, 2020 01:53\nކުއްޖާގެ މަންމަ ނެތީއްޔާ ދެން ބަލަން ޖެހެނީ ކުއްޖާ ގެ ބައްޕަގެ މަންމަ، ނުވަތަ ކުއްޖާގެ ބައްޕަ ފަރާތުން ބޮޑު ދައިތަ، "ނޫން" ގެ ކޮންމެންޓަށް ކިތަންމެ އަންލައިކް ކުރިއަސް ޝަރީއަތެއް ބަދަލެއް ނުކުރެވޭނެ ދެއްތޮ. އެއީ އިލާހީ ގާނޫނު ވީމަ..\nފެބުރުއަރީ 24, 2020 11:27\nއިހްމާލުން ކަމަށްވިޔަސް އެހެންގޮތަކަށް ވިޔަސް މީހަކު މަރުވާނީ އެމީހެއްގެ އަޖަލު ޖެހުނީމާ. މި ޙަޤީޤަތް، މިހާރު ދިވެހިން ގަބޫލު ނުކުރަނީ ކީއްވެބާވައޭ ހީވެ ހައިރާންވޭ.\nއެކަން ނޭނގިގެން ނޫން މިއުޅެނީކީއެއް. ބަޔަކުގެ އިހުމާލުން ނޫނީ ގަސްތުގަ އެ އަންހެން މީހާ މަރާލާފައިވާތީ. ކޮންމެ މީހަކަށް ވެސް އިވޭ މަރު އައިސް ޖެހުނީމަ މަދުވާނެ ކަން.\nސޯލިހުކުރެން ތިވާހަކަ އަހާބަލަ. ކީއްވެތޯ މަރުތައްބަލާ ކޮމިޝަނެއްހެދީ.\nފެބުރުއަރީ 24, 2020 12:11\nވިއްސުމުގައި އައިޖީއެމްއެޗަށް ނުކައިތައިގެން އުޅޭތަން ފެނޭ. ޑަކްޓަރުން މަދުކަމުން ފަރުވާ ތެރިވާންޖެހޭ މިންވަރަށް އަޅާވެސް ނުލާ.\nޙަޤީގަތެއް ނުބަލާ ތިކަހަަލަ ވާހަކަ ފަތުރަން ހެޔޮނުވާނެ. ބައެއްގެ އަބުރުކަތިލެވިދާނެ މިއަދު، ތިކަމާ ސުވާލު ކުރެވޭނެ ދުވަހެއް އަންނާނެކަން ޔަޤީން\nފެބުރުއަރީ 24, 2020 13:03\nމި ހަމަ މިސަރުކާރުގެ ނާގާބިލުކަން.. އަމީން އިސްތިއުފާ\nފެބުރުއަރީ 27, 2020 13:39\nޔާމީން ސަރުކާރުގެ ވެކްސިން ޖަހައިގެން ވީގޮތް ގިނަ މީހުން ހަނދާން އެބަހުރި\nއަޅުގަނޑަކީ ވެސް ޑޮކްޓަރެއް .. ކޮންމެ ކަމެއްގާ އިލްޒާމް ހޮސްޕިޓަލް ބޮލުގަ ނޭޅުވުން އެދެން\nފެބުރުއަރީ 24, 2020 14:13\nތި ތަނަކީ ވަރަށް ފަރުވާކުޑަތަނެއް ...މިދިޔަ އަހަރުގައި މަގޭ ކޮއްކޮ އެއް ވިހައިގެން އެތެރެއަށް މަސްދޫވެއްޖެ..އޭ ކިޔާފަ އެ މް އާރް އައި ޓެސްޓް ހަަދާފަ ބުނީ މަސް އެބައިއިނޭ.. މިހެން ބުނެފަ އިންޖެކްޝަން ޖެހީ.. އަދި އިންޖެކްޝަނާއި އެކުގައި އިތުރަށް ޖަހަން ޖެހޭ އިންޖެންޝަނެއް މާލެއިން ނުލިބިގެން2ދުވަސްވަންދެން އެތަނުގައި ބޭއްވީ އެތާނގައި ޑިއުޓީ އަށް ހުރި އަންހެން ނަރުހެއް ބުނީ އިނގޭހޭ މި އިނޖެންޝަނަކިީ ކީ މޯ އާއި އެއްވަރު އެއްޗެކޭ ޑރ.އިތުރަށް ޖަހަން ބުނިކަ މުގައި ވިޔަސް ނުކެރޭނޭ ޖަހަން ...ދެން ޕޭޝަންޓް ދޫކޮށްލަން ބުނީ އަ މިއްލަ ގޮތުން ބޭ ރަށް ގެންދަން.. ބުނީ މި ކޮޅުން ޒިން މާ ނުނެގޭނޭ ދެން މިކަ މުގައި އެ މީހުންނަށް އިތުރު ޗޮއިސް އެއް ނެތިގެން އާސަންދަ ދީފައި ބޭރަށް ދާން އެންގީ ލަންކާ ހޮސްޕިޓަލް އިން ލަންކާ އިން ޓެސްޓް ހަދާފަ ބުނީ ފައިބްރޮއިޑްސް ކަ މަށް... މި މައްސަލަ ނުޖައްސާ އޮތީ މަ އައިޖީއެޗް އިސްވެރިންނަށް ނޭނގި އޮވެދާނެ އެކަ މު މި ކޮ މެންޓް މި ޖަހަނީ ހޭލުންތެރިވު މަށް......ޟ\nފެބުރުއަރީ 24, 2020 14:41\nޔުސްރާއަށް ސުވަރުގޭޣެ ދާއިމީ ނިއުމަތް މިންވަރު ކޮށްދޭންވާނދޭވެ!\nފެބުރުއަރީ 24, 2020 15:26\nއެމީހުން އުޅެނީ މާމައައް ވެސް ދަރިފުޅު ނުދައްކަންށޯ\nފެބުރުއަރީ 25, 2020 08:15\nތިޔަ ބުނާ މާމަ ތީ އަމިއްލަ ދަރިވެސް ނުބަލައި އެއްލާލި މީހެއް. ދެން ކާކު ގަބޫލު ކުރާނީ މާމަ ދަރި ބަލާނެ ކަމަށް. ނޭނގޭ ވާހަކަ ނުދައްކާ\nފެބުރުއަރީ 24, 2020 16:42\nމޮޔަ ދިވެހިން....ބައެއްމާ ބަނޑު މީހުން ފުރާނަ އައް ނުރައްކާ ކަންކަން ދިމާވެގެން ދުނިޔޭގެ މޮޅު ހޮސްޕިޓަލް ތަކުގައި ވެސް ދުނިޔެ ދޫކޮއްފައި ވޭ.\nޑޮކްޓަރުން ގެ އަތުގައި އޮތް ބާރެއް ނޫން ކޮންމެ ބަލި މީހެއްގެ ފުރާނަ ސަލާމަތް ކުރުމަކީ.\nފެބުރުއަރީ 24, 2020 18:30\nކަމެއްގެ ތެދު ދޮގު އޮޅުން ނުފިލިޔަސް ވާހަކަ ދައްކާ ފިތުނަ އުފައްދާނީ މުނާފިގުން\nފެބުރުއަރީ 24, 2020 19:07\nހޮސްޕިތަލުން ވެސް ކަންތައްތައް ކުރަނީ ރަގަޅަކަށްނޫން އަނަނަށްވެސް ދިމާވި ތިކަހަލަ ކަމެއް އަހަރެންގެ ދަރިފުޅު ނިޔާވީ ހޮސއޕިތަލުގެ އިހުމާލުން\nފެބުރުއަރީ 24, 2020 20:26\nޑޮކްޓަރުން ބުނާގޮތެއް ހަދަން ބޭނުންވާނެ ފިރިމީހާ. ދެމީހުންނަށް ލިބިފަވާ ދަރިފުޅަށްޓަކައިވެސް. އަންހެނުން ދުނިޔޭގަ ބަހައްޓަން ކުރަން ޖެހުނު ކޮންމެކަމެއް ކުރާނެ ފިރިން. ދުޢާއަކީ ތި ކުޑަ ދަރިފުޅު ހެޔޮގޮތުގަ ތަރުބިއްޔަރު ކުރުމުގެ ތައުފީގު ދެއްވުން އެދެން. އާމީން\nފެބުރުއަރީ 24, 2020 20:31\nމަންމަ ފަރާތުގެ އާއިލާ މިހާރުތަ އޮތީ މިހާދުވަސް ވީރުވެސް ޔުސްރާގެ ހާލް ބަލާލި މީހުވެސް ނެތް ދެން މިޔަދު ކީކުރަން ތަ ތިޔައުޅެނީ މިޔަދު ޔުސްރާ ކިޔަމުން ތިދުވަނީ\nފެބުރުއަރީ 24, 2020 23:40\nޙޮސްޕިޓަލުގަ އެދެވިގެންވާ ފަރުވާއެއް ނުދެވޭ.. އަތެއް ފައެއް ބިންދައިގެން ގޮސްގެން ދިޔައިމަ ބޭރުފުށުން ބަލާލާފަ ތީ ކަމެއްނޫނޭ ގިނައިން ކިރުބޮއެ ހަދާލީމަ ރަގަޅު ވާނެޔޭ ބުނީ. ޢެބުނިގޮތަށް ހަދައިގެން މިހާރު އެއަތުގެ ބޭނުންކުރަން ޖެހެނީ އަނެއް އަތުގެ އެހީގަ. ބޭރަށްގޮސް ދެއްކީމަ ބުނީ މާ ލަސްވިއްޔޭ.. އައި ޖީ އެމް އެޗް (އިންސާނުން ގަތުލުކޮށް މަރާ ހޮސްޕިޓަލް)\nފެބުރުއަރީ 25, 2020 01:06\nއައިޖީ އެމް އެޗް އަކީ ވަރައް ފަރުވާ ކުޑަ ތަނެއް..\nހުދު އަަހަރެން ނަށްވެސް ތިތަނުން ދިމާވި ކަމަކީ ވެލްޑިން ކޮއްގެން ލޮލަށް ނުފެންނާތީ ތިތަނަށް ދިޔުމުން ޕެނަޑޯލް ދީފަ ގެއަށް ފުނުވާ ލުމުން ..ހަމަ އެވަގުތު އޭޑީ ކޭ އަށް ދިޔުމުން ލޮލަށް އައިވީ ފެންޖަހާ ސާފްކޮއްފަ މާގިނަ އިރު ތަކެއްނުވެ ރަނގަޅުވީމަ ގެއަށް ފުނުވާޅީ........ މީ އަދި ވަރައް އާދައިގެ ކަމެއް ޑރ ޒަންޖަބީލް ތިހެން ކޮމެންޓް ކޮއްފަ އިނީމަ މިހެން ލިޔަން މިޖެހުނީ\nފެބުރުއަރީ 25, 2020 03:06\nވިއްސާ ކޮޓަރީގެ މީހުން ތިބެނީ ފޭސްބުކަށް ވަދެ. ަބަދު ޗެޓްކުރަނީ. އެހެން ކަމަކަށް ސަމާލުކަމެއް ނުދޭ\nފެބުރުއަރީ 29, 2020 13:18\nތީ ތެދެއް، އަޅުގަނޑަށް ވެސް ދިމާވި ތިހެން... ރިހުން އާދެއޭ ވިހެނީއޭ ބުނީމަވެސް ތީ އަދި އެ ރިހުމެއް ނޫނޯ ކިޔާފަ އިނީ ފޭސްބުކަށް ވަދެ، ވަގުތު ޖެހުނު އިރު ރެޑީ ނުވެވި ތިބީ...\nފެބުރުއަރީ 28, 2020 17:01\nﷲ އިންސާަފް ދެއްވަވާނެ. ކެތްތެރިވޭ މިނޫން ދުވަހެއް ވެސް އެބޯތް


JP in Mashvaraa thakugai baiverivaanee Qasim ai Riyaaz\nޖޭޕީން މަޝްވަރާތަކުގައި ބައިވެރިވާނީ ގާސިމާއި ރިޔާޒު\nޖުމްހޫރީ ޕާޓީގެ ލީޑަރު ގާސިމް އިބްރާހިމްއާއި ކިނބިދޫދާއިރާގެ މެމްބަރު އަބްދުﷲ ރިޔާޒު. ފޮޓޯ ޖޭޕީ\nސަރުކާރުން އިސްވެ ބާއްވާ ސިޔާސީ ޕާޓީތަކުގެ މަޝްވަރާތަކުގައި ޖުމްހޫރީ ޕާޓީ (ޖޭޕީ) ފަރާތުން ބައިވެރިވެ ވަޑައިގަންނަވާނީ އެ ޕާޓީގެ ލީޑަރު ގާސިމް އިބްރާހިމްއާއި ކިނބިދޫދާއިރާގެ މެމްބަރު އަބްދުﷲ ރިޔާޒު ކަމަށް ނިންމައިފި އެވެ.\nޖޭޕީ އިން މިއަދު ނެރުނު ބަޔާނުގައި ބުނެފައި ވަނީ ސިޔާސީ ޕާޓީތަކުގެ މެދުގައި ބާއްވާ މަޝްވަރާތަކުގައި ބައިވެރިވުމަށް ސަރުކާރުން އެ ޕާޓީއަށްދިން ދައުވަތު ގަބޫލު ކުރާ ކަމަށާއި އެގޮތުން ޖޭޕީ ފަރާތުން ޕާޓީގެ ލީޑަރު ގާސިމާއި ޕާޓީގެ ޕާލިމެންޓަރީ ގުރޫޕްގެ ޑެޕިއުޓީ ލީޑަރު އަބްދުﷲ ރިޔާޒް ބައިވެރިވެ ވަޑައިގަންނަވާނެ ކަމަށެވެ. އަދި އެ ދެ ބޭފުޅުންގެ ނަން މިހާރު ރައިސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ އޮފީހަށް ފޮނުވާފައިވާ ކަމަށެވެ.\nމަޝްވަރާތަކުގައި ބައިވެރިވާނެ ކަމަށް ޖޭޕީ އާއި ޕީޕީއެމްގެ އިތުރުން ޑީއާރްޕީ ވެސް ވަނީ ބުނެފައެވެ. އެގޮތުން ސަރުކާރު ފަރާތުން ބައިވެރި ވަނީ ފިޝަރީޒް މިނިސްޓަރު ޑރ. މުހައްމަދު ޝައިނީ އާއި ޑިފެންސް މިނިސްޓަރު އާދަމް ޝަރީފްގެ އިތުރުން ޔޫތު މިނިސްޓަރު އަހުމަދު ޒުހޫރެވެ. އަދި ޕީޕީއެމް ފަރާތުން އެޕާޓީގެ ޕީޖީ ގްރޫޕް ލީޑަރު އަހުމަދު ނިހާން ހުސެން މަނިކާއި ޕީޕީއެމްގެ ނައިބު ރައީސް އަބްދުއްރަހީމް އަބްދުﷲ ބައިވެރިވުމަށް ވަނީ ނިންމައިފި އެވެ.\nނަމަވެސް އެމްޑީޕީއާއި އަދާލަތު ޕާޓީ އިން މި މަޝްވަރާތަކުގައި ބައިވެރިވުމަށް ދެކޮޅު ހަދައެވެ. އެ ދެ ޕާޓީ އިން ބުނާ ގޮތުގައި އަދާލަތު ޕާޓީގެ ރައީސް އިމްރާން އަބްދުﷲ އާއި، ކުރީގެ ރައީސް މުހައްމަދު ނަޝީދާއި އެހެންވެސް ސިޔާސީ ކުށްވެރިން މިނިވަން ކުރުމުން ނޫނީ މަޝްވަރާތަކުގައި ބައިވެރި ނުވާނެ އެވެ.\nގާސިމް އިބްރާހިމް ސިޔާސީ ޕާޓީތަކުގެ މަޝްވަރާތައް


Shaheed "Legacy" akah veegoiy - One Online\nއަހުމަދު ޝަހީދު (ޝަހީދު ލެގަސީ) ވަން ޕުލަސް ސްޓޫޑިއޯ ތެރޭގައި --- ވަން ފޮޓޯ: މުހައްމަދު އައުޒަމް\nޝަހީދު "ލެގަސީ" އަކަށް ވީގޮތް\nއެއީ 1990ގެ އަހަރުތަކެވެ. ތައުލީމު ހާސިލުކުރީ ދީނީ މަދަރުސާ، އަރަބިއްޔާ އާއި މައުހަދުންނެވެ. އެހެންކަމުން ކަން ވެސް ނޭނގެ އެވެ. ގިޓާ ކޮއްޓުމަށް އޭނާގެ އެއްވެސް ޝައުގުވެރިކަމެއް އޭރަކު ނެތެވެ. ޝައުގު ހުރީ އައިޓީ އަށެވެ. އެ ދާއިރާގައި ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް އުޅެންވެސް އުޅުނެވެ. މިއީ މިޔުޒިކީ ދުނިޔެއަށް އަހުމަދު ޝަހީދު ނުވަތަ ޝަހީދު ލެގަސީގެ ހިތް ދަމައިގަތް ދުވަސްކޮޅެވެ.\n"ފުރަތަމަ މިޔުޒިކަށް ތައާރަފުވީ ކުލާހުގައި އުޅުނު މައުރޫފު (ހިޔަނި ބޭންޑުގެ ގިޓަރިސްޓް) ދެއްކި ވީޑިއޯއަކުން. އެއީ ގްރޭޑް އަށެއް ނުވަތަ ނުވައެއްގަ އުޅުނުއިރު. ސްވިޑިޝް ގިޓަރިސްޓެއްގެ ވީޑިއޯތަކެއް އެއީ. އޭރު ދެން އެންމެ ގިނައިން މީހުން ޖަހަނީ ނިރްވާނާ އާއި މެޓާލިކާއާ އެއްޗެހި މިފެންނަނީ. އެކަމަކު ސްވިޑިޝްގެ ގިޓަރިސްޓް މަމްސްޓީންގެ ވީޑިއޯތައް ފެނުނީމަ އޭނަގެ ސްޓައިލަށް ކުޅެން ވަރަށް ބޭނުންވި،" ޝަހީދުގެ ވާހަކަ ފެށީ މިހެންނެވެ.\nއެއީ ޝަހީދުގެ ފުރަތަމަ އިންސްޕިރޭޝަނެވެ. އޭގެ ފަހުން ސައިބާ ކެފޭތަކަށް ގޮސް އޭނާގެ ލަވަތައް ޑައުންލޯޑުކޮށްގެން އެ ބަލައިގެން ގިޓާ ކުޅެން ފެށިއެވެ. ގިޓާ ކުޅެނީ ހަފުތާއަކަށް ނުވަތަ ދެތިން ދުވަހަށް ރައްޓެހިން ގެންގުޅޭ ގިޓާ ބޮރޯ ކޮށްގެންނެވެ. ނޫނީ އެމީހުންގެ ގެއަށް ގޮސްގެންނެވެ. މިކަމަށް ބެލެނިވެރިންގެ ފަރާތުން ކޮންމެވެސް ވަރެއްގެ އެއްބާރުލުމެއް ލިބުނަސް، އެކުގައި ތިބީ ރައްޓެހިންނެވެ.\n2008 ވަނަ އަހަރު ރާއްޖޭގައި ބޭއްވި ބްރޭކްއައުޓް ފެސްޓިވަލުގައި ޝަހީދު ލެގަސީ (ވ2): އެ މުބާރާތުން ޝަހީދު ލެގަސީގެ ސެކްރެޑް ލެގަސީއަށް ލިބުނީ ދެވަނަ ---\nއަމިއްލަ ގިޓައެއް ގަނެވުނީ ކުޅެން ފެށިތާ ހަ އަހަރު ފަހުން\nކިޔެވުން ނިންމާލުމަށްފަހު ޝަހީދުވެސް ނުކުތީ ވަޒީފާއަކަށެވެ. އެދުވަސްވަރަކީ މާބޮޑު އާމްދަނީއެއް ނުލިބޭތީ އަމިއްލަ ގިޓައެއް ގަތުމަށް ލައްކަ މަސައްކަތް ކުރާން ޖެހުނެވެ. އަހަރެއްގެ މަސައްކަތުން އެއްކުރި ފައިސާއިން ގިޓައެއްގެ މިލްކުވެރިއަކަށް ޝަހީދަށް ވެވުނީ 2003 ވަނަ އަހަރުއެވެ. އެއީ ގިޓާ ކުޅެން ފެށިތާ ހަ ވަރަކަށް އަހަރު ފަހުންނެވެ. އަދި އޭނާގެ ފުރަތަމަ ސޯލޯ އަލްމަބްގެ މަސައްކަތް ފެށިތާ ތިން އަހަރު ފަހުންނެވެ. ގަތީ 1500 ރުފިޔާއަށް ރައްޓިއްސަކު ވިއްކި ސެކަންޑް ހޭންޑް އިލެކްޓްރިކް ގިޓައެކެވެ.\nޝަހީދުގެ މިއުޒިކީ ދުނިޔެއިން އަމިއްލަ ރާގުތަކެއް ނުކުމެގެން އައީ މިހާ ހިސާބުންނެވެ. އޭނާގެ މައިގަނޑު ބޭނުމަކަށްވެސް ވީ އާ ރާގުތަކެއް އުފެއްދުމެވެ. ގިޓަޔަށް ރަނގަޅަށް ފަރިތަވެ، ގިޓަޔާ އެކު ޝަހީދު ސްޓޭޖަށް ތައާރަފުވީ 2004 ވަނަ އަހަރުއެވެ. ނަމަވެސް 2006 ވަނަ އަހަރު އަމިއްލަ ބޭންޑެއް އުފެއްދިއެވެ. އެއީ ދަ ސެކްރެޑް ލެގަސީއެވެ. ބޭންޑުގެ ނަމުގައި ފުރަތަމަ ސޯލޯ އަލްމަބް ރިލީޒްކޮށް، ޝަހީދުގެ ނަމުގެ ފަހަތަށް "ލެގަސީ" އައީވެސް ހަމަ އެއަހަރުއެވެ.\n2009 ވަނަ އަހަރު މާލޭގައި ބޭއްވި ގިޓާ ގިގުގައި އަނިލް އަދި ޒިޔާއާއެކު ޝަހީދު ލެގަސީ ގިޓާ ކުޅެނީ ---\nއަމިއްލަ ބޭންޑް ރެކޯޑް ލޭބަލްގެ ދަށަށް، އޭޝިއާ އާއި ޔޫރަޕު ގުގުމާލި\nފުރަތަަމަ ސޯލޯ އަލްމަބާއެކުވެސް ޝަހީދުގެ ލަވަތައް ހިޓްވިއެވެ. އަމިއްލަ ރާގުތައް ހަދަން އިތުރަށް ހިތް ޖެހުނެވެ. ފޯރި އެރިއެވެ. ނަތީޖާއަކަށްވީ ސެކްރެޑް ލެގަސީގެ ފުރަތަމަ އަލްމަބް، "އެޕޮކެލިޕްސް" 2007 ވަނަ އަހަރު ރިލީޒްކުރުމެވެ. އަދި ޖެހިގެން އައި އަހަރު އިތުރު އަލްމަބެއް ނެރުނެވެ. އެއީ "އަންޑައިއިން ހާޓް" އެވެ.\nނަމަވެސް ރާއްޖޭގައި މެޓަލް ލަވަތަކަށް އޮތްް ފުރުސަތު ކުޑަވުމުން ޝަހީދު ދެން މިސްރާބު ޖެހީ އެހެން ގައުމުތަކުގައި ޝޯ ދެވޭނެ ގޮތްތައް ހޯދުމަށެވެ. އެކަމަށް ބުރަ މަސައްކަތްތަކެއް ކުރިއެވެ. ކޮޅެއްގައި ޖެއްސީ އެކަންވެސް ކާމިޔާބުކޮށްފައެވެ. ޖަރުމަނުގައި ލަވަތައް ރެކޯޑް ކޮށް ސެކްރެޑް ލެގަސީގެ ތިންވަނަ އަލްމަބް، "ދަ ލެގަސީ ބިގިންސް" ރިލީސްކުރިއެވެ. އެއީ 2013 ވަނަ އަހަރުއެވެ.\n2012 ވަނަ އަހަރުގެ ދުނިޔޭގެ މިއުޒިކް ދުވަހުގައި ބޭއްވި ޝޯއެއްގައި ޝަހީދު ލެގަސީ --\n"ވަރަށް މަސައްކަތް ކޮށްގެން އިންޓަނެޓުންނާ އެއްޗެހިން ރެކޯޑް ލޭބަލްތަކަށް ފޮނުވައިގެން. ވީ ގޮޓް އަ ރެކޯޑް ޑީލް އޯލްސޯ. އެއީ އެޗްޓީއެފް ޖާމަނީން. ސޯ އިޓް ވޯސް ދަ ބިގެސްޓް އެކޮމްޕަލިޝްމަންޓް ސެކްރެޑް ލެގަސީއަށް ލިބުނު. ލޭބަލްއެއްގެ ދަށުގައި އަލްމަބެއް ރިލީސް ކުރުން. އެ އަލްމަބްވެސް ވަރަށް ހިނގި އަސްލު،" ޝަހީދު ބުންޏެވެ.\nމި އަލްމަބް ވެގެން ދިޔައީ އިންޓަނޭޝަނަލް ހިޓަކަށެވެ. ޔޫރަޕުގެ ގިނަ ގައުމުތަކުގައި އެ އަލްބަމަށް ބޮޑު ތަރުހީބެއް ލިބުނެވެ. އެކަމުން ހިތްވަރު ލިބި ސެކްރެޑް ލެގަސީން އެނބުރި ރާއްޖެ އައީ ޔޫރަޕާއި އޭޝިއާގައި ހުނަރު ދައްކާލި ޓުއާއަކަށްފަހުއެވެ. ނަމަވެސް ޝަހީދުގެ މަސައްކަތް އެ ހިސާބުން ނިންމައެއް ނުލައެވެ. އޭނާ އަދިވެސް މަސައްކަތް ކުރަނީ ރާއްޖޭގައި ހުނަރުވެރިން ތިބިކަން، ދުނިޔޭގެ މިއުޒިކް ދުނިޔެއަށް ދެއްކުމަށެވެ. އެމީހުންގެ އަޑަކަށް ޝަހީދު ވާން ބޭނުންވެއެވެ. އެ ހިސާބަށް ގެންދަން އޭނާ މަސައްކަތްވެސް ކުރެއެވެ.\nމެޓަލް ގިޓަރިސްޓެކޭ ބުނީމަ ޖަޖުކުރޭ، މާޔޫސްވެސް ވި\nރާއްޖެއިން ބޭރުގައި ބޭއްވި ޝޯއެއްގައި ޝަހީދު ލެގަސީ ---\nއެހެން ގިނަ އާޓިސްޓުންނެކޭ އެއްފަދައިން ޝަހީދަށްވެސް މީހުންގެ ފާޑުކިޔުން އަމާޒު ވިއެވެ. ބޯދިގުކޮށްފައި ހުންނާތީއެވެ. އަޅާ ހެދުމުގެ ގޮތުންނެވެ. ހާއްސަކޮށް މެޓަލް ގިޓަރިސްޓެކޭ ބުނުމުން، އެމީހުންނަށް އިތުރު ސްޓައިލެއް ކުޅެން ނޭނގޭނެ ކަމަށް ބުނެއެވެ. ޝަހީދު ބުނި ގޮތުގައި ދުނިޔޭގެ މަޝްހޫރު ގިޓަރިސްޓުންނަކީ ހުރިހާ ސްޓައިލެއްވެސް ކުޅޭ މީހުންނެވެ. ހުދު އޭނާއަކީވެސް ހުރިހާ ސްޓައިލެއް ކުޅޭ މީހެކެވެ. އެހެންކަމުން އެއީ ކުށް ހީއެކެވެ.\n"އަސްލު ރާއްޖޭގައި ވަރަށް އުދަނގޫވި ވަރަށް ޖަޖުކުރޭ މެޓަލް ގިޓަރިސްޓުންނަށް. އަނެއްކާ ޝަހީދުމެން ބޯދިގުކޮށްފަ، ޑްރެސް ކުރާ ގޮތުން ކަންނޭނގެ އެބައިވެސް އެ އަންނަނީ. އަސްލު ދުވަސްކޮޅެއް ވަރަށް ޑީމޯޓްވެގެން ގިޓާތަކާ އެއްޗެހި ވިއްކާލައި ހުރިހާ އިކުއިޕްމަންޓަކާއި އިންސްޓުރޫމެންޓެއް ވިއްކާލައި މިކަން ހުއްޓާލަން ވިސްނި ދުވަސްކޮޅެއްވެސް ދިޔަ. އެކަމަކު އެހާ މަސައްކަތް ކޮށްފަ އެހެން ހަދާކަށް ނުވާނޭ ފަހުން ހިތަށް އެރީ،" ޝަހީދު ބުންޏެވެ.\nޝޯއެއްގައި ޝަހީދު ލެގަސީ ---\nމިހާރު މިއީ ކޮމްޕޯސަރެއް، އެކަމަކު ގިޓާ ދޫކޮށެއް ނުލާ!\nމެޓަލް ގިޓަރިސްޓެއްގެ މަގާމުން ފެޔަށް ޖެހޭކަށް ޝަހީދު އަދި ނުވިސްނައެވެ. އޭނާގެ އޮފުދާރުކަން ކެނޑޭކަށްވެސް އަދި ނެތެވެ. އޭނާ ސޯޝަލް މީޑިއާ އަށް ދޫކޮށްލާ ކުދިކުދި ކަވާތަކުން އެކަން ފެނެއެވެ. އެކަމަށް ބޮޑު ތަރުހީބެއް ލިބެއެވެ. އޭނާ މިހާރުވެސް އަންނަނީ އަމިއްލަ ސޯލޯ އަލްބަމެއްގެ މަސައްކަތް ކުރަމުންނެވެ. އެއީ އޭނާގެ ފަސްވަނަ ސޯލޯ އަލްމަބެވެ. ޝަހީދުގެ މިހާރުގެ ބޭންޑް ގްރެވިޓީގެ ދެވަނަ އަލްމަބްގެ މަސައްކަތްވެސް އަންނަނީ ކުރަމުންނެވެ.\nނަމަވެސް މިހާރު އޭނާގެ މައިގަނޑު މަސައްކަތަކީ މިޔުޒިކް ކޮމްޕޯސް ކުރުމެވެ. ފިލްމު ތަކަށާއި އިޝްތިހާރުތަކަށްވެސް އޭނާ އަންނަނީ މިޔުޒިކް ހަދައިދެމުންނެވެ. ރިކުއެސްޓުތަކަށް ލަވަ އެއްޗެހިވެސް ހަދައިދެއެވެ. ކުރިއަށް އޭނާ ގެ ގިނަ ލަވަތަކެއް އެބަހުއްޓެވެ. ރާއްޖެއިން ބޭރަށްވެސް ޝަހީދުގެ ހުނަރު އަދި ފެންނާނެއެވެ.


Thinadhoo ah City ehge dharaja dheyn jehey: Committee\nތިނަދޫއަށް ސިޓީއެއްގެ ދަރަޖަ ދޭން ޖެހޭ: ކޮމިޓީ\nލާމަރުކަޒީ ކޮމީޓީގެ ބައްދަލުވުމުގެ ތެރެއިން: ގދ. ތިނަދޫއަށް ސިޓީއެއްގެ ދަރަޖަ ދޭން ޖެހޭކަމަށް ކޮމިޓީގެ މެމްބަރުން ވިދާޅުވި -- ފޮޓޯ މަޖިލިސް\nގދ. ތިނަދޫއަށް ސިޓީއެއްގެ ދަރަޖަ ދޭން ޖެހޭ ކަމަށް ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ލާމަރުކަޒީ ކޮމިޓީގެ މެމްބަރުން ވިދާޅުވެއްޖެއެވެ.\nމެމްބަރުން މިހެން ވިދާޅުވީ ތިނަދޫއަށް ސިޓީއެއްގެ ދަރަޖަ ދިނުމަށް އެދި އެ ރަށު ކައުންސިލުން އެލްޖީއޭއަށް ފޮނުވާފައިވާ ސިޓީ އާއި ގުޅޭގޮތުން މިއަދު ބޭއްވި ކޮމިޓީ ބައްދަލުވުމުގަ އެވެ.\nބައްދަލުވުމުގައި އެލްޖީއޭގެ ސީއީއޯ އަފްޝަން ލަތީފް ވިދާޅުވީ ލާމަރުކަޒީ ގާނޫނަށް ގެނައި ބަދަލުތަކާއެކު ސިޓީއެއްގެ ދަރަޖައަކަށް ބޭނުންވާ ހުރިހާ ޝަރުތެއް ތިނަދޫގައި ހަމަވާ ކަމަށް ކައުންސިލުން އެލްޖީއޭއަށް ފޮނުވި ސިޓީގައި ބުނެފައިވާ ކަމަށެވެ. އަދި އެކަން ސާބިތުކޮށްދެވޭނެ ކަމަށް ވެސް ބުނެފައިވާ ކަމަށެވެ.\nއަފްޝަން ވިދާޅުވީ ސިޓީ އެއްގެ ދަރަޖަ ދިނުމަށް ގިނަ ޝަރުތުތައް ތިނަދޫގައި ހަމަވާ ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް އެ ރަށުގެ ރަޖިސްޓްރީ ކޮށްފައިވާ އާބާދީ 10،000 އަށްވުރެ މަދުކަމަށާއި ކައުންސިލުން ފޮނުވި ސިޓީގައިވާ ގޮތުން ރަށުގައި ދިރިއުޅޭ އާބާދީއަކީ 12،000 ކަމަށެވެ. ސިޓީއެއްގެ ދަރަޖަ ދޭއިރު ބަލަނީ ރަޖިސްޓަރީ ކޮށްފައިވާ އާބާދީއަށް ކަމަށާއި ރަޖިސްޓްރީ ކޮށްފައިވާ މީހުންގެ އާބާދި މަދުވެފައި އޮތީ މާލޭގައި ހިންގާ ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ ސްކީމްތަކަށް ކުރިމަތިލުމަށް ގިނަ ބަޔަކު ރެޖިސްޓްރީން ކެނޑުމުން ކައުންސިލުން ބުނެފައިވާ ކަމަށް އަފްޝަން ވިދާޅުވި އެވެ.\nކޮމިޓީގައި ވާހަކަފުޅުދައްކަވަމުން ތިނަދޫ އުތުރު ދާއިރާ މެމްބަރު އަބްދުލް މުގުނީ ވިދާޅުވީ ސިޓީއެއްގެ ދަރަޖަ ދޭން ޖެހޭ ވަރަށް އާބާދި ހަމަނުވާ ކަމަށް ދެއްކި ކަމުގައިވިޔަސް ފަހުގެ ތާރީހެއްގައި ރާއްޖޭގެ އެއްވެސް ރަށެއްގައި ބޯހިމެނުން ކުރިއަށް ގެންގޮސްފައިނުވާ ކަމަށެވެ. އެހެންކަމުން އަސްލު އާބާދީ ޔަގީންކުރާކަން ނޭންގޭނެ ކަމަށާއި ދިރިއުޅޭ އާބާދީ 12 ހާހަށްވުރެ މަތީގައި އުޅޭނެ ކަމަށެވެ.\nމެމްބަރު މުގުނީގެ ވާހަކަފުޅަށް ތާއީދު ކުރައްވާ ތިނަދޫ ދެކުނު ދާއިރާގެމެމްބަރު އަބްދުﷲ ސަނީފް ވިދާޅުވީ ތިނަދޫގައި ސިޓީއެއްގެ ހުރހާ ކަމެއް ފުރިހަމަ ކަމަށެވެ. އެހެންކަމުން ސިޓީއެއްގެ ދަރަޖަ ލިބެނެ ޖެހޭނެ ކަމަށެވެ.\n"ތިނަދޫއަކީ ގިނަ ބަޔަކު އެކި ބޭނުމުގައި ދަތުރުކުރާ ރަށަކަށްވާއިރު ސިޓީއެއްގެ ދަރަޖަ އެ ރަށަށް ލިބިގެން ދިޔުމަކީ މުޅި އަތޮޅަށް ލިބޭ ބޮޑު ކުރިއެރުމެއް." ތިނަދޫއަށް ސިޓީއެއްގެ ދަރަޖަ ދިނުމަށް ތާއީދުކުރައްވާ ނައިފަރު ދާއިރާގެ މެމްބަރު އަހުމަދު ޝިޔާމް ވިދާޅުވި އެވެ.\nކޮމިޓީގެ މުގައްރިރު ޢަލީ ނިޔާޒް ވިދާޅުވީ ސިޓީގެ ޝަރުތުތައް ފުރިހަމަވާ ރަށްތައް އެ ދަރަޖަ ދިނުމަށް ތާއިދުކުރައްވާ ކަމަށާއި ތިނަދޫއަށް ސިޓީގެ ދަރަޖަ ދިނުމަށް ދެކޮޅު ނޫން ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް ސިޓީގެ ދަރަޖަ ދިނުމަށް ގާނޫނުގައި ވަކި ޝަރުތުތަކެއް ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަމަށެވެ. އަދި ގާނޫނަށް ބަދަލުތަކެއް ގެންނައިރު ރަނގަޅު ދިރާސާއެއް އޮންނަން ޖެހޭނެ ކަމަށް ވިދާޅުވި އެވެ.\nނިޔާޒް ވިދާޅުވީ ރަޖިސްޓާޑް އާބާދީއަށް ދިރިއުޅޭ މީހުންގެ އަދަދަށް ބަލާފައި މުނިސިޕަލްތައް ހިދުމަތްތައް ދިނުމަށް އެކުލަވާލާފައިވާ އިދާރާގެ އޮނިގަނޑު ބަދަލުކޮށް ހިންގުން ބަދަލުކުރާ ކަމަށްވާނަމަ އެމީހުންގެ ވޯޓުލުމުގެ ހައްގަށްވާނީ ކިހިނެއްތޯ އެއީ ވަރަށް ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި މަޝްވަރާކުރަން ޖެހޭ ކަމެއް ކަމަށެވެ.\nރާއްޖޭގެ އިދާރީ ދާއިރާތައް ލާމަރުކަޒީ އުސޫލުން ހިންގުމުގެ ގާނޫނުގައިވާ ގޮތުން ކައުންސިލަކަށް ސިޓީއެއްގެ ދަރަޖަ ލިބިގެން ދަނީ އެ ކައުންސިލެއްގައި ހިމެނޭ ރަށެއް ނުވަތަ ރަށްތަކެއްގައި ރަޖިސްޓްރީވެފައިވާ އާބާދީ 10،000 އަށް އެރުމުންނެވެ. ގާނޫނުގައި ބުނާ ގޮތުން ތިނަދޫ އަށް ސިޓީއެއްގެ ދަރަޖަ ލިބޭ އާބާދީ އެރަށުގެ ދަފްތަރުގައި ރަޖިސްޓްރީވެފައެއް ނުވެ އެވެ.\nލާމަރުކަޒީ ގާނޫނު ބުނާ ގޮތުން ވަކި ޝަރުތުތަކަކާ އެކު ސިޓީއެއްގެ ދަރަޖަ ދިނުމުގެ ބާރު ލިބިގެންވަނީ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ އަށެވެ. އެގޮތުން އެންމެ ފަހުން ސިޓީއެއްގެ ދަރަޖަ ދިނީ ޖެނުއަރީ 1، 2020 ގައި ހދ. ކުޅުދުއްފުށްޓަށެވެ.\nރާއްޖޭގައި ސިޓީއެއްގެ ދަރަޖަ ދީފައިވަނީ ކުޅުދުއްފުށީގެ އިތުރުން މާލެ، އައްޑޫ އަދި ފުވައްމުލަކަށެވެ. ލާމަރުކަޒީ ގާނޫނަށް އެންމެ ފުރަތަމަ އަމަލުކުރިއިރު ސިޓީއެއްގެ ދަރަޖަ ލިބެނީ އެ ކައުންސިލެއްގައި ހިމެނޭ ރަށެއް ނުވަތަ ރަށްތަކެއްގައި ރަޖިސްޓްރީވެފައިވާ އާބާދީ 25،000 އަށް އެރުމުންނެވެ. ނަމަވެސް ރައީސް މުހައްމަދު ނަޝީދުގެ ވެރިކަމުގައި ފުވައްމުލަކަށް ސިޓީއެއްގެ ދަރަޖަ ދޭން ބޭނުންވުމުން ލާމަރުކަޒީ ގާނޫނު އިސްލާހުކޮށް ސިޓީއެއްގެ ދަރަޖަ ދެވޭ އާބާދީ 10،000 އަށް ދަށްކުރީ އެވެ.\nރައްޔިތުންގެ މަޖިލިސް ރައީސް އިބްރާހިމް މުހައްމަދު ސޯލިހު އެލްޖީއޭ + ގދ. ތިނަދޫ\nތިނަދުއަށް ސިޓީއެއްގެ ދަރަޖަ ދޭން މަޖިލީހަށް\nދަތުރުފަތުރުގެ ހިދުމަތްތައް ކައުންސިލުން ދޭ ބިލް ތަސްދީގު ކުރައްވައިފި\nސިޔާސީ ގޮތުން ނަގަންޖެހޭ ކޮންމެ ފިޔަވަޅެއް ނަގާނެ


Kuredhdhoo gai 93 meehaku Bathala gai 11 meehaku isolation gai, - AO News\nޅ. ކުރެއްދޫ އައިލެންޑް ރިސޯޓުގައި ކޮރޯނާގެ ޕޮޒިޓިވް2ކޭސްއެއް ފެނުމާއި ގުޅިގެން 93 މީހަކު ރޫމް އައިސޮލޭޝަންގައި ބަހައްޓާފައިވާ ކަމަށް ހެލްތު މިނިސްޓަރު ޢަބްދުﷲ އަމީން ވިދާޅުވެއްޖެއެވެ.\nކޮވިޑް-19 އާއި ގުޅޭގޮތުން ރޭ ބޭއްވި ނޫސްވެރިންގެ ބައްދަލުވުމުގައި ހެލްތް މިނިސްޓަރު އަބްދުﷲ އަމީން ވިދާޅުވީ އެ ދެ ރިސޯޓްގައި ރޫމް ކަރަންޓީނު ކޮށްފައި ތިބި މީހުން މޮނީޓާ ކުރަމުންދާ ކަމަށެވެ. މި ބައްދަލުވުމުގައި ރާއްޖޭގެ ޙާލަތާއި ގުޅޭގޮތުން އެންމެ ފަހުގެ މަޢުލޫމާތު ދެއްވަމުން މިނިސްޓަރު އަމީން ވިދާޅުވީ މިހާތަނަށް ކޮވިޑް-19 އަށް ޓެސްޓް ކުރުމަށް ސާމްޕަލް ނެގިފައިވަނީ 24 ފަރާތެއްގެ ކަމަށެވެ. އަދި އޭގެ ތެރެއިން ޕޮޒިޓިވްވީ2ފަރާތެއް ކަމަށާއި 20 ފަރާތެއް ނެގެޓިވްވެފައި ވާއިރު،2ފަރާތެއްގެ ސާމްޕަލްގެ ނަތީޖާ ލިބިފައި ނުވާ ކަމަށެވެ. މީގެ އިތުރުން ފަރުކޮޅުފުށީގައި 8 މީހަކު އައިސޮލޭޝަންގައި އެބަތިބި ކަމަށާއި، އިތުރު2ފަރާތެއް ކަރަންޓީންގައި އެބަތިބި ކަމަށެވެ. އަދި ކުރެއްދޫގައި 93 ފަރާތެއް ރޫމް އައިސޮލޭޝަންގައި ބަހައްޓާފައިވާ އިރު، ކޮންޓެކްޓް ޓްރޭސިންގެ ގޮތުގައި މިހާތަނަށް ކުރެއްދޫއިން 80 ފަރާތެއް ފާހަގަ ކުރެވިފައިވާ ކަމަށެވެ.\nށ. ފޯކައިދޫގައި ހުރި ކުރެއްދޫ ރިސޯޓްގެ ދިވެހި މުވައްޒަފަކު، ކޮރޯނާ ވައިރަހަށް ޝައްކު ކުރެވޭތީ އޭނާ ކަރަންޓީނު ކުރުމަށް ފަރުކޮޅުފުއްޓަށް ގެންދިޔުމުގެ މަސައްކަތް މިހާރު ވަނީ ފަށާފަ އެވެ. ފޯކައިދޫއަށް ދިވެހި މުވައްޒަފު ދިޔައީ އޭނާގެ ޗުއްޓީގަ އެވެ. އޭނާ އެ ރަށަށް ދިޔަ ފަހުން ހުން އައިސް ހުރުމުން އޭނާ މީގެކުރިން ބެހެއްޓީ ގޭގައި އެކަހެރިކޮށްފަ އެވެ. އަދި އޭނާގެ ހާލަތު އެޗްޕީއޭއިން ދަނީ ކައިރިން ބަލަމުންނެވެ\nހެލްތު މިނިސްޓަރބަތަލާ ރިސޯޓްކުރެއްދޫކޮވިޑް-19


ބައިޑަންގެ ފުރަތަމަ ރަސްމީ ދަތުރުފުޅު ވިލާތަށް، އެލިޒަބެތު އަދި ޕުޓިންނާ ބައްދަލުކުރައްވާނެ ބައިޑަންގެ ފުރަތަމަ ރަސްމީ ދަތުރުފުޅު ވިލާތަށް، އެލިޒަބެތު އަދި ޕުޓިންނާ ބައްދަލުކުރައްވާނެ\nބައިޑަންގެ ފުރަތަމަ ރަސްމީ ދަތުރުފުޅު ވިލާތަށް، އެލިޒަބެތު އަދި ޕުޓިންނާ ބައްދަލުކުރައްވާނެ\nއެމެރިކާގެ ރައީސް ޖޯ ބައިޑަން ވިލާތަށް ފުރައިވަޑައިގަންނަވަނީ / ފޮޓޯ: ރޮއިޓަރސް\nވިލާތާއެކު އޮންނަ ގުޅުން ހަރުދަނާކޮށް ބަދަހިކުރުމަށް އެމެރިކާގެ ރައީސް ޤައުމުން ބޭރަށް ކުރައްވައި ފުރަތަމަ ދަތުރުފުޅުގައި އިނގިރޭސިވިލާތަށް ވަޑައިގެންފިއެވެ.\n8 ދުވަހުގެ ދަތުރުފުޅުގައި ބައިޑަން އެންމެ ބޮޑަށް މަސައްކަތް ކުރައްވާނީ ކުރީ ސަރުކާރުގެ ޢަމަލުތަކާއި ސިޔާސަތުތަކުގެ ސަބަބުން ހީނަރުވެފައިވާ ގުޅުންތައް ބަދަހިކުރެއްވުމަށެވެ. އެގޮތުން ކުރީގެ ރައީސް ޑޮނަލްޑު ޓުރަންޕު ގެންގުޅުއްވި ޓެކްސް ނެގުމުގެ ސިޔާސަތުތަކާއި މުހިންމު އެއްބަސްވުންތަކުން ވަކިވުމުގެ ސަބަބުން ހިތްހަމަނުޖެހުނު ވިލާތުގެ ބޮޑެތި ބާރުތަކާ ގުޅުން ބަދަހިކުރައްވައި މަޝްރަޙް ފިނިކުރެއްވުމަށް ބައިޑަން މަސައްކަތްކުރައްވާނެއެވެ.\nއިނގިރޭސިވިލާތަށް ވަޑައިގެންނެވުމުގެ ކުރިން ބައިޑަން ވިދާޅުވީ އެންމެ ބޮޑު އިސްކަމެއް ދެއްވާނީ އެމެރިކާއާއި ވިލާތުގެ ބާރުތައް އަދިވެސް އޮތީ ބަދަހިކަމާއެކުކަން ރަޝިޔާއާއި ޗައިނާއަށް ދެއްކެވުމަށްކަމަށެވެ. ބައިޑަންގެ ދަތުރުފުޅުގެ ތެރޭގައި ސުވިޓުޒަލެންޑުގެ ޖެނީވާގައި ރަޝިޔާގެ ރައީސް ވުލަޑުމީރު ޕުޓިންނާ ބައްދަލުކުރެއްވުމަށްވަނީ ހަމަޖެހިފައެވެ. އެގޮތުން މި މަހުގެ 16ވަނަ ދުވަހު ޕުޓިންނާ ބައްދަލުކުރައްވައި އެމެރިކާގެ ކަންބޮޑުވުންތައް ޙިއްޞާކުރައްވާނެކަމަށް ބެލެވެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި އިންޓަނެޓު މެދުވެރިކޮށް ދެމުންދާ ޙަމަލާތަކާއި ޔޫކްރެއިންނާ ދެކޮޅަށް ގެންގުޅޭ ސިޔާސަތުތަކަށް ބައިޑަން އަލިއަޅުއްވާލައްވާނެކަމަށް ބެލެވެއެވެ.\nވިލާތަށް ކުރައްވައި ދަތުރުފުޅުގެ ތެރެއިން އެންމެ ފުރަތަމަ ކަމަކަށް ބައިޑަން ބައިވެރިވަޑައިގަންނަވާނީ އިނގިރޭސިވިލާތުގެ ކޯންވޯލުގައި ބާއްވައި ޖީ7ގެ އެންމެ އިސްވެރިންގެ ބައްދަލުވުމުގައެވެ. އެ ބައްދަލުވުމުގައި މަޝްވަރާކުރުމަށް ހަމަޖެހިފައިވާ ކަންކަމުގެ ތެރޭގައި ކޯވިޑް-19އަށް ވެކްސިން ދިނުމާއި ވިޔަފާރިއާއި މޫސުމަށް އަންނަ ބަދަލުތަކާއި ތަރައްޤީވަމުން އަންނަ ޤައުމުތަކުގައި ޢުމުރާނީ ވަޞީލަތްތައް ބިނާކުރުމާއި ދުނިޔޭގައި ފެތުރެމުންދާ ޗައިނާގެ ނުފޫޒު ކުޑަކުރުން ހިމެނޭނެއެވެ.\nއިނގިރޭސިވިލާތުގައި ބައިޑަން ހޭދަކުރައްވައި މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި އެ ޤައުމުގެ ބޮޑުވަޒީރު ބޮރިސް ޖޮންސަންގެ އިތުރުން 39 އަހަރަށްފަހު ރާނީ އެލިޒަބެތާ ބައްދަލުކުރެއްވުމަށްވަނީ ހަމަޖެހިފައެވެ. އެއަށްފަހު ބެލްޖިޔަމުގެ ބުރަސަލްސަށް ވަޑައިގެން ވިލާތުގެ އިއްތިޙާދާއި ނޭޓޯގެ އިސްވެރިންނާ ބައިޑަން ބައްދަލުކުރައްވާނެއެވެ. އެ ބައްދަލުވުންތަކުގައި ވިލާތުގެ ޤައުމުތައް ގުޅިގެން ރަޝިޔާއާއި ޗައިނާއާ ކުރިމަތިލުމާ ގުޅޭގޮތުން މަޝްވަރާކުރައްވާނެކަމަށް ބެލެވެއެވެ. ޕުޓިންނާ ބައްދަލުކުރެއްވުމަށް ހަމަޖެހިފައިވަނީ ދަތުރުފުޅުގެ އެންމެ ފަހު މަންޒިލެއްގެ ގޮތުގައި ސުވިޓުޒަލެންޑުގެ ޖެނީވާއަށް ބައިޑަން ވަޑައިގެންނެވުމަށްފަހުއެވެ.


ރާއްޖޭގެ އެންމެ ބޮޑެތި ރިސޯޓްތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކުރެއްދޫ އައިލެންޑް ރިސޯޓަކީ އަބަދުހެން ވަރަށް ހެޕަނިން ތަނެވެ. ރާއްޖޭގެ ރީތިކަން ދެކިލަން އަންނަ ޓޫރިސްޓުންގެ ހިތް އުފާކޮށްދޭ މަންޒިލެކެވެ. ނަމަވެސް މުޅި ދުނިޔޭގައި ހަލުވިކަމާ އެކު ފެތުރެމުން ދާ ކޮވިޑް-19 އަށް އެ ރިސޯޓްގެ މުވައްޒަފުންތަކެއް ޕޮޒިޓިވް ވުމާ އެކު މަންޒަރު...\nރާއްޖެ އިން އިތުރު ދެ މީހަކު ކޮވިޑް-19 އަށް ޕޮޒިޓިވް ވެއްޖެ ކަމަށް ސަރުކާރުން ދެންމެ އިއުލާންކޮށްފި އެވެ.\nMarch 09, 2020 61\nކޮވިޑް-19: ޖިނާއީ ތަހުގީގެއް ހިންގަން އަމުރުކޮށްފި\nކޮރޯނާވައިރަސް އަށް ރާއްޖެ އިން ފުރަތަމަ ޕޮޒިޓިވްވި ބިދޭސީ ދެ މީހުންގެ ހަށިގަނޑަށް އެ ވައިރަސް އެރި ސަބަބު ކަމަށް ބެލެވޭ އިޓަލީގެ ފަތުރުވެރިޔާގެ ހާލަތު ކަމާ ބެހޭ ރަސްމީ...\nMarch 09, 2020 60\nMarch 09, 2020 94\nކޮވިޑަށް ޕޮޒިޓިވްވި މީހާ ދެ ދުވަހު މާލޭގައި ހުރި\nކޮވިޑް-19 ޖެހުނު މީހުންނާ ގުޅުން ހުރި 173 މީހެއް\nMarch 08, 2020 12\nޝައްކުވާ މީހަކު ފޯކައިދޫން ފަރުކޮޅުފުއްޓަށް ގެންނަނީ\nކޮވިޑް-19 އަށް ޕޮޒިޓިވްވި ދެ މީހަކު ފެނުނު ޅ. ކުރެއްދޫ އައިލެންޑް ރިސޯޓުގެ މުވައްޒަފަކު ށ. ފޯކައިދޫ އަށް ދިޔަ ފަހުން ބައްޔަށް ޝައްކުވާ އަލާމާތްތައް ފެންނާތީ އެ މީހާގެ ޓެސްޓްތައް...\nMarch 07, 2020 109\nކޮވިޑް-19 އަށް ރާއްޖޭން ދެ މީހަކު ޕޮޒިޓިވް ވެއްޖެ\nދުނިޔޭގައި ހަލުވިކަމާ އެކު ފެތުރެމުންދާ ކޮވިޑް-19 ގެ އަލާމާތްތައް ހުރެގެން ރާއްޖޭން މިހާތަނަށް ޓެސްޓްކުރި މީހުންގެ ތެރެއިން ޅ. ކުރެއްދޫ ރިސޯޓުން ޓެސްޓްކުރި އެތަނުގެ ދެ މުވައްޒަފަކު...\nކުރެއްދޫ ރިސޯޓުގައި ޓޫރިސްޓަކު ގެނބިގެން މަރުވެއްޖެ\nޅ. ކުރެއްދޫ އައިލެންޑް ރިސޯޓުގައި އިނގިރޭސިވިލާތުގެ ޓޫރިސްޓަކު ގެނބިގެން މިއަދު މަރުވެއްޖެ އެވެ.\nކުރެއްދޫ ރިސޯޓުގައި އަލިފާނުގެ ހާދިސާއެއް ހިނގައިފި\nޅ. އަތޮޅު ކުރެއްދޫ އައިލެންޑް ރިސޯޓުގައި ރޭ އަލިފާނުގެ ހާދިސާއެއް ހިނގައިފި އެވެ.


MMC ai Broadcom ehkohlumuge bill mi dhaurah\nއެމްއެމްސީއާއި ބްރޯޑްކޮމް އެއްކޮށްލާ ބިލް މި ދައުރަށް\nމީޑިއާތަކުން ކުރިއަށް ގެންދިޔަ މަހާސިންތާއެއް -- އަހުމަދު އަޝްހާދު އަބްދުﷲ (ޖެރީ) | އަވަސް\nމޯލްޑިވްސް މީޑިއާ ކައުންސިލް (އެމްއެމްސީ) އާއި ބްރޯޑްކާސްޓިން ކޮމިޝަން (ބްރޯޑްކޮމް) އެއް މުއައްސަސާއަކަށް ހަދާ ގޮތަށް އާ މީޑިއާ ކޮމިޝަންގެ ބިލް މަޖިލީހަށް ހުށައެޅުމަށް ނިންމައިފި އެވެ.\nރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ތިން ވަނަ ދައުރަށް ސަރުކާރުގެ ފަރާތުން 28 ބިލެއް ހުށައެޅުމަށް ނިންމާފައިވާ ކަމަށް އެޓާނީ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުން މިރޭ ވަނީ ބުނެފަ އެވެ. އަދި ހުށައަޅަން ސަރުކާރުން ނިންމާފައިވާ ބިލްތަކުގެ ލިސްޓް ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހަށް މިއަދު ވަނީ ފޮނުވާފަ އެވެ. އޭޖީ އޮފީހުން މިރޭ ބުނީ މިއަދު ފެށި މަޖިލީހުގެ ތިންވަނަ ދައުރަށް 28 ބިލެއް ހުށައަޅާނެ ކަމަށެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި "މޯލްޑިވްސް މީޑިއާ އެންޑް ބްރޯޑްކާސްޓިން އޮތޯރިޓީގެ ބިލް" ވެސް ހިމެނެ އެވެ.\nއޭޖީން އެކުލަވާލާ އެ ގާނޫނަށް ހިޔާލުތައް ހުށަހެޅުމަށް މިނިވަން މުއައްސަސާތަކުގެ ކޮމިޓީން ތިން މެންބަރުންގެ ސަބް ކޮމިޓީއެއް ނަގައި މީޑިއާގެ ބޭފުޅުންނާ ބައްދަލުކޮށް މަޝްވަރާ ކޮށްފައިވެ އެވެ. ކޮމިޓީގައި ތިއްބެވީ ކުރީގެ ދެ ނޫސްވެރިން ކަމުގައިވާ ވެލިދޫ ދާއިރާގެ މެންބަރު މުހައްމަދު އަބްދުﷲ ޝަފީގް އާއި ގަމު ދާއިރާގެ މެންބަރު މުހައްމަދު ވިޝާމްގެ އިތުރުން ވިލިމާލެ ދާއިރާގެ މެންބަރު އަހުމަދު އުޝާމެވެ.\nނަމަވެސް މިނިވަން މުއައްސަސާތަކާއިބެހޭ ކޮމެޓީން ފުރަަތަމަ ނިންމީ ބްރޯޑްކޮމްއާއި އެމްއެމްސީ އަދި ހައިކޮމް ހިމެނޭހެން އެއް އިދާރާއެއް އުފައްދާށެވެ. އެ ކޮމެޓީން ނިންމި ނިންމުމާއި ގުޅޭ ރިޕޯޓް ވެސް ދާދި ފަހުން އޭޖީއަށް ފޮނުވާފައި ވެއެވެ.\nރައްޔިތުންގެ މަޖިލިސް އެޓާނީ ޖެނެރަލް މޯލްޑިވްސް މީޑިއާ ކައުންސިލް + މޯލްޑިވސް ބްރޯޑްކާސްޓިން ކޮމިޝަން އިބްރާހިމް ރިއްފަތު


Al Jazeera ge thahugeegu Malaysia ge fuluhun dhifaaukohfi\nމެލޭޝިއާގެ ވެރިރަށް ކުއަލަ ލަމްޕޫރުގައި ހުންނަ އަލް ޖަޒީރާ ނޫހުގެ އޮފީސް. -- ފޮޓޯ: އަލް ޖަޒީރާ\nކުއަލަ ލަމްޕޫރު (އޯގަސްޓް 6) - އަލް ޖަޒީރާ ނޫހުން ގެނައި ރިޕޯޓަކާ ގުޅޭގޮތުން ކުރަމުންދަނީ ވަރަށް "ޕްރޮފެޝަނަލް" ތަހުގީގެއްކަމަށް ބުނެ، މީޑިއާގެ މިނިވަންކަމަށް ހުރަސްއަޅާކަމުގެ ފާޑުކިއުންތައް މެލޭޝިއާގެ ފުލުހުންގެ ވެރިޔާ ދިފާއުކުރައްވައިފި އެވެ.\nއެ ނޫހާ ދެކޮޅަށް ތަހުގީގެއް ފަށާފައިވަނީ، އަލް ޖަޒީރާގެ މަޝްހޫރު 101 އީސްޓް ޕްރޮގްރާމްގައި، ކޮވިޑް-19 އިގެ ބަލިމަޑުކަމުގެ ތެރެއިން، މެލޭޝިއާގައި ގަވައިދާ ހިލާފަށް އުޅޭ ބިދޭސީންނާމެދު ސަރުކާރުން އަމަލުކުރިގޮތް ގެނެސްދީފައިވަނިކޮށެވެ.\nއަދި އެ ތަހުގީގާ ގުޅިގެން، މެލޭ ފުލުހުން ވަނީ ވެރިރަށް ކުއަލަ ލަމްޕޫރުގައި ހުންނަ އަލް ޖަޒީރާ ނޫހުގެ އޮފީހަށް ވަދެ، ދެ ކޮމްޕިޔުޓަރު ބެލުމުގެ ދަށަށް ގެންގޮސްފަ އެވެ.\nޖަލު ހުކުމާއި ބޮޑެތި ޖޫރިމަނާތަކެއް ހިމެނޭ ދައުވާތަކާގުޅިގެން، މީޑިއާގެ މިނިވަންކަމަށް މެލޭޝިއާގެ ސަރުކާރުން ހުރަސްއަޅަމުންދާކަމަށްބުނެ އަލް ޖަޒީރާއިން ވަނީ ކަންބޮޑުވުންފާޅުކޮށްފަ އެވެ.\nމިދިއަ މަހުގެ ތިން ވަނަ ދުވަހު ގެނެސްދިން ޕްރޮގްރާމާ ގުޅިގެން އަލް ޖަޒީރާގެ ހަތް ނޫސްވެރިއަކާ ފުލުހުން ވަނީ ސުވާލުކޮށްފަ އެވެ.\nއަދި އޭގެ ފަހުން، އެ ނޫހުގެ ނޫސްވެރިންގެ އިތުރުން، އެ ޕްރޮގްރާމަށް މައުލޫމާތު ދިން މީހުނަށް ބިރުދައްކައި، އިންޒާރު ދެމުންދާކަމަށްވެސް އެ ނޫހުން ވަނީ ބުނެފަ އެވެ.\nފުލުހުންނަށް އަމާޒުވެފައިވާ ތުހުމަތުތަކާ ގުޅިގެން މެލޭ ފުލުހުންގެ އިންސްޕެކްޓާ ޖެނެރަލް އަބްދުލް ހާމިދު ބަދޫރު ވިދާޅުވީ، އަލް ޖަޒީރާގެ އޮފީހަށް ކޮމިޔުނިކޭޝަން މިނިސްޓްރީގެ އޮފިޝަލުންނާ ގުޅިގެން ފުލުހުން ވަދެ ބަލާ، ފާސްކޮށްފައިވަނީ ވަރަށް ޕްރޮފެޝަނަލްކޮށް ކަމަށެވެ.\nއަދި އޮފީހަށް ވަނުމުގެ ކުރިން، އަލް ޖަޒީރާއަށް އެކަން ދުރާލައި އަންގާފައިވާކަމަށް އޭނާ ވަނީ ވިދާޅުވެފަ އެވެ.\nބަދޫރު އިތުރަށް ވިދާޅުވީ އެ ތަހުގީގު ފުލުހުން ކުރިއަށް ގެންދާނީ ވަރަށް ހާމަކަން ބޮޑު ގޮތެއްގައި، އިންސާފުވެރިކަމާއެކު ކަމަށެވެ. އަދި މީޑިއާގެ މިނިވަންކަމަށް މެލޭގައި އެއްވެސް ހުރަހެއްނެތްކަމަށް އޭނާ ތަކުރާރުކުރެއްވި އެވެ.\nނަމަވެސް، ހާއްސަކޮށް ބައިނަލްއަގުވާމީ ނޫސްތަކުން މައުލޫމާތު ގެނެސްދޭއިރު، ޒިންމާދާރުވުމަށް އޭނާ ވަނީ އިލްތިމާސް ކުރައްވައިފަ އެވެ.


ހަމަ އެ ވާހަކަ: އަދިވެސް ކިޔައިލަން ބޭނުންތަ؟ |\nހަމަ އެ ވާހަކަ: އަދިވެސް ކިޔައިލަން ބޭނުންތަ؟\nލިޔުންތެރިކަމުގެ ކޮންމެ ވައްތަރަކީ ވެސް އޭގެ ޒާތުން ޝައުގުވެރި ގޮތަކަށް ހުށަހެޅިއްޖެ ނަމަ ޝައުގުވެރިވާ އެއްޗެކެވެ. ލިޔުމުގެ އުސްލޫބާއި ހުށަހަޅާ އުސްލޫބު މޮޅު ނަމަ އެ ލިޔުމެއް ހިނގާނެއެވެ. މީހުންގެ މެދުގައި މަޤުބޫލު އެއްޗަކަށް ވާނެއެވެ. ދިވެހިބަހުން ލިޔެފައިވާ ފީޗަރ ރިޕޯޓުތަކުގެ ތެރެއިން މިހައިތަނަށް އަޅުގަނޑަށް އެންމެ ކަމުދާ އެއް ރިޕޯޓަކަށް ފެނިފައިވަނީ 27 ޖުލައި 2001 ގައި ނުކުތް "ހުވާސް" މަޖައްލާގައި ޝާއިއުކޮށްފައިވާ ފީޗަރ ރިޕޯޓެކެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގައި މިހާތަނަށް އެފަދަ ދެވަނަ ލިއުމެއް ފެންނާން ނެތް، އާދަޔާޚިލާފު މޮޅު ރިޕޯޓެކެވެ. މި ރިޕޯޓް ލިއުއްވައިފައި ވަނީ ދިވެހި ނޫސްވެރިކަމުގައި މުޅީން ތަފާތު ރަހަތަކެއް ގެނެސްދެއްވި ތަޖުރިބާކާރު ލިއުންތެރިޔާ މުހައްމަދު ޝަހީބެވެ. ހަވީރު ނޫހުގެ މެނޭޖްމަންޓުގެ ފަރާތުން 2000ވަނަ އަހަރު ނެރެން ފެށްޓި ހުވާސް މަޖައްލާގެ އެޑިޓަރަކީ ވެސް ޝަހީބެވެ. ޝަހީބު ވަނީ ހަވީރު އޮންލައިންގެ އެޑިޓަރުކަން ވެސް ކުރައްވައިފައެވެ. ނޫސްވެރިކަމުގައި 30 އަހަރު ހޭދަކުރައްވައިފައިވާ ޝަހީބަކީ މިހާރު "އަދިވެސް" އޮންލައިންގެ ސީ.އީ.އޯ އަދި އެޑިޓަރ އިންޗީފެވެ.\nޝަހީބުގެ މި ރިޕޯޓު ވުޖޫދުވިތާ 20 އަހަރު ވީއެވެ. މިއީ އަލަށް ނޫސްވެރިކަމުގެ ދާއިރާއާ ގުޅޭ ނޫސްވެރީންނާއި ލިޔުންތެރިކަމަށް ލޯބިކުރާ ކޮންމެ ދަރިވަރަކު ވެސް ނަޒަރު ހިންގައިލަން މުހިންމު ލިޔުމެކެވެ. ވިހި އަހަރަށް ފަހު މި ރިޕޯޓު "އަދިވެސް"ގައި ގެނެސްދިނުމުގެ އެއް ބޭނުމަކީ ދިވެހި ނޫސްވެރިކަމުގައި ކޮށްފައިވާ ތަފާތު ތަޖުރިބާއެއްގެ ރަހަ މިއަދުގެ ޒުވާނުންނަށާއި ލިއުންތެރިކަމަށް ޝައުގުވެރިކަން ހުންނަ އެންމެ ބޭފުޅުންނަށް ފޯރުކޮށްލަދިނުމެވެ. އަނެއް ބޭނުމަކީ އެއްވެސް ވެބްސައިޓެއްގައި މި ރިޕޯޓު އޮންލައިންކޮށް މީގެ ކުރިން ޝާއިއުކޮށްފައި ނުވާތީ، މިފަދަ ލިއުމެއް ކިޔައިލަން ބޭނުންވެދާނެ އަދުގެ ދަރިވަރުންނަށް ވެސް ފަސޭހައިން ބަލައިލުމުގެ ފުރުސަތު ތަނަވަސްކޮށްދިނުމެވެ.\nމިއީ އަދުގެ ފަހިވަމުން އަންނަ ނޫސްވެރިކަމުގައި ކޮންމެހެން ވެސް ނަޒަރުކޮށް އިސްކަން ދޭންވީ ޒާތު ލިޔުމެކެވެ. މި ފަދަ ލިޔުންތައް އެބަ އިތުރުވާން ޖެހެއެވެ. ވަރަށް ގިނަ ނޫސްތަކުން މިހާރު އެންމެ އިސް ޖާގަ ހޯދަނީ ސިޔާސީ ވާހަކަތަކާއި ކަބަރުތަކެވެ. މުޖުތަމައުގެ އިސްލާހުގައި ހަމަ އެކަނި އެއްޗަކީ ސިޔާސީ ކަންކަމަށް ފާޑުކިޔުމައި ސިޔާސީ މީހުންގެ ހަޔާތުގެ ވާހަކަތައް ހިއްސާކުރުމެއް ނޫނެވެ. މުޖުތަމަޢުގައި ހުރި ކެކުޅުންތަކާއި މީސްތަކުންގެ ފިޠުރަތާއި ދިރިއުޅުމަށް ކުރާ ތަފާތު މަސައްކަތްތަކާއި ތަޖުރިބާތަކާއި ހާދިސާތަކާއި އެކި މީސްމީހުންގެ ކާމިޔާބީގެ ދަތުރުތަކާއި ޖަމާއަތުގެ ކުރިއެރުމާއި ތަރައްގީގައި އެކި ޒަމާންތަކުން ފެންނަ މަންޒަރާއި ފޮޓޯ ސިފަކޮށްދީ ކަންކަން އާންމު ވިސްނުންތަކަށް އުފެއްދުންތެރި ލިއުންތެރިކަމުގެ ނުވަތަ ފީޗަރ ލިއުންތެރިކަމުގެ ތެރެއިން ތިލަކޮށްދެވިދާނެއެވެ. ޝަހީބުގެ މި ލިޔުން ނިކަން ވިދާޅުވާށެވެ. ދިވެހި މުޖުތަމަޢުގައި ވެސް ހިތްތިރިކަމާއި ކެތްތެރިކަމާއި އަދަބު އިހުތިރާމާއި އޯގާވެރިކަމާއި ކުލުނުވެރިކަމާއި ލޯބިވެތިކަމަކީ ދާއިމުވެ ގާއިމުވެފައި ހުރި ރިވެތި ތަހުޒީބު ސިފަތައް ކަމުގައި އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކަށަވަރުވާނެއެވެ. ވިދާޅުވާށެވެ. ޝުކުރިއްޔާ!\nހދ. އަތޮޅުގެ ފަޅު ރަށެއް ކަމަށްވާ ހޮނޑާފުށިން: މުޙައްމަދު ޝަހީބު\nދަތުރު ސަލާންކޮށްފައި ވެސް އަންހެނުންގެ ގާތު ބުނީމެވެ: "ކުރިއަށް އޮތް ދެ ދުވަހު އަހަންނަކާ ނުގުޅޭނެއެވެ. މިއީ ވަރަށް ބޮޑު މިޝަންއެކެވެ. ނޫސްވެރިކަމުގައި އަހަރެން ކުރާ ވަރަށް ތަފާތު ތަޖުރިބާއެކެވެ. އަހަރެން މިދަނީ ހަނިމާދޫ ކައިރީގައި އޮންނަ ފަޅު ރަށަކަށެވެ. އެ ރަށުގައި ދިރިއުޅޭ އާދަޔާޚިލާފު ދެމަފިރިއަކާ ބައްދަލުކޮށްލައި އެރަށުގައި ރޭކުރާށެވެ. އެރަށުގައި ކަރަންޓެއް، ފޯނެއް ނުހުންނާނެއެވެ. ނަމަވެސް ހޮނިހިރުގެ ނިޔަލަށް ޚަބަރެއް ނުވެއްޖެނަމަ ވީކީއްތޯ ބަލާށެވެ."\nއެއީ 2001 ޖުލައި މަހުގެ 12ވީ ބުރާސްފަތި ދުވަހެވެ. މަތިންދާބޯޓުގައި ހަނިމާދޫއަށް ދާކަށް ގިނައިރެއް ނުނެގިއެވެ. ހެނދުނު 10 ނުޖަހަނީސް ބޯޓު ޖެއްސިއިރު އަހަރެންގެ ރައްޓެހި މަޢުރޫފު އެއާޕޯޓުގައި ހުއްޓެވެ. އޭނާ އޮތީ ހޮނޑާފުއްޓަށް އަހަރެން ދަތުރުކުރާނެ ދޯންޏެއްގެ ކަންތައްވެސް ހަމަޖައްސައިފައެވެ. ހަނިމާދޫގެ އަތިރިމައްޗަށް ނުކުތުމުން ވަރަށް ކައިރިން އެރަށުގެ ވެލި ފެނެއެވެ. ގިނަ އިރުތަކެއްނުވެ އަހަރެމެން އެރަށަށް ފުރައިފީމެވެ.\nއަނގަމަތި މަސްދޯނީގެ އިންޖީނުގެ ސްޕީޑާ އެއްވަރު ނުވިއަސް، އަހަރެންގެ ހިތުގެ ވިންދު އަވަސްވަމުންދިޔައެވެ. އެންމެ ބޮޑު ސަބަބަކީ އަހަރެން މިރޭ ރޭކުރަން ނިންމާފައި މިވަނީ މާސިންގާ ބޮޑު ފަޅުރަށެއްގައި ކަމަށްވެފައި އެތާ ތިބީ ކޮން ކަހަލަ މިޖާޒެއްގެ ދެމަފިރިންނެއްކަން ނޭނގޭތީއެވެ. އަދި ފަޅުރަށްރަށުގައި ހިނގައިފައިވާ މަރުގެ ހާދިސާތަކާއި ބިރުވެރި ހާދިސާތަކުގެ މަތިން ހަނދާންވާތީއެވެ.\nކޮންމެ ގޮތެއްވިއަސް އެރަށުގައި ރޭނުކޮށް އަހަރެންގެ ދަތުރު އެންމެ ފުރިހަމައެއް ނުވާނެއެވެ. ދެން ފިކުރުބޮޑުވި އަނެއް ކަމަކީ މަޖައްލާއެއްގައި ޖަހަން، އެމީހުންގެ އަމިއްލަ ދިރިއުޅުމުގެ ވާހަކަ ކިޔައިނުދީފާނެތީއެވެ. އެހެންވެއްޖެނަމަ އަހަރެންގެ މުޅި މިޝަން ނާކާމިޔާބުވީއެވެ. އެކަމަކު ނާކާމިޔާބު ވާނެއެކޭ އެންމެ ފަހަރަކުވެސް އަހަރެންގެ ހިތަކަށްނާރައެވެ. ކޮންމެއަކަސް ބައިގަޑިއިރު ދުއްވާލިތަނާ ހޮނޑާފުށީ ފަޅަށް ވަދެވިއްޖެއެވެ.\nކުރިން އެނގިފައި އޮތީ މި ރަށުގައި އުޅޭނީ ހަމައެކަނި ދެމަފިރިން ކަމަށެވެ. އެކަމަކު އަތިރިމަތިން އެއަށްވުރެ ގިނަ މީހުން ފެނުނެވެ. ކައްޕި ބުނީ އެއީ ހުއިފިލަނޑާ ނަގަން ބަނޑަހަ ޖަހައިގެން ތިބޭ، ކައިރި އަތޮޅުތަކުގެ މަސްވެރިންކަމަށެވެ.\nފަޅުގައި އޮތް ކެނޯއަށް އަރައިގެން އަހަރެން މިރަށަށް ފައިބައިފީމެވެ. ކެނޯ ބަންޑުން ޖަހައިލަފާނެ ކަމަށް ބިރުން ފޮށިވެސް ބެހެއްޓީ ފަހުން ގެންނާށެވެ. ދޮންވެލިގަނޑު ބޮޑު ރަށަށް ފޭބި ވަގުތު، ހުއިފިލަނޑާ ފެނުކައްކަން ތިބި މީހުންގެ ތެރެއިން އެކަކު އައިސް ހިނިތުންވެފައި އަހަންނާ ސަލާންކޮށްލިއެވެ.\n"ކޮން ދަތުރުފުޅެއްތޯ މިރަށަށް؟" ބާ ޓީޝާޓަކާއި ސޯޓެއްލައިގެން ހުރި ވަރުގަދަ ޒުވާނާ އަދަބުވެރިކަމާއެކު އެހިއެވެ. އޭނާގެ ވަރުގަދަ ތުނބުޅިއެއްވެސް ހުއްޓެވެ. ދަތުރުގެ ތަފްސީލު އޭނާއަށް ދޭކަށް އަހަރެން ބޭނުމެއް ނުވިއެވެ. އެހެންވެ ކުރު ޖަވާބަކުން ނިންމާލީއެވެ.\n"ކޮފީއެއް ބައްލަވަންވީނޫންތޯ؟" އޭނާ އަނެއްކާވެސް ވާހަކަ ދެއްކިއެވެ. ނަމަވެސް އަހަރެން ބުނެލީ ހަމައެކަނި ޝުކުރިއްޔާއޭއެވެ.\nފޮށި ހިފައިގެން ކައްޕި އަންނަންދެން އަހަރެން ހުރީ، ތާނގީ ބުރިއެއްގައި ހުއިފިލަނޑާ ފެނުކައްކާތަން ބަލާށެވެ. އެތަނުގައި ދެތިން މީހަކު ތިއްބެވެ. ކައްޕި އައުމުންވެސް އެމީހާ ސަލާންކުރިއެވެ. އޭރު އަހަރެންގެ ފޮށި ހުރީ ކައްޕީގެ ކޮނޑުގައެވެ. އެވަގުތު ކައްޕި އައިސް ބުންޏެވެ. "ރަށްވެރިއަކީ އެއީއެވެ. ވާހަކަ ދައްކަންވީ އޭނައާއެވެ." އަހަރެން ދިޔައީ ސިހިގެންނެވެ. އަދި ބުނީމެވެ. މިވީ ހާދަ ދެރަ ގޮތެކެވެ. ރަށްވެރިއާއާ މެދު ކަންތައް މިކުރެވުނީ ވަރަށް ހަރުކަށިކޮށެވެ. އޭނާ މިތަނުގައި ހުންނާނެ ކަމަށް އަހަރެން ކުޑަކޮށްވެސް ހިއެއްނުކުރަމެވެ. އަދި އެކަހަލަ ހިތްހެޔޮ މިޒާޖެއްގެ ވެރިއަކަށް އޭނާ ވާނެ ކަމަކަށްވެސް ހިތަކަށްނާރައެވެ. އެވަގުތު ކައްޕި ބުންޏެވެ. ރަށުތެރެއަށް ހިނގައިގަންނާށެވެ. އޭނާ ގޮވައިގެން ތިމަންނާ މިދަނީއެވެ.\nއެއްގަމަށް ދާން އޮތް ހަނިމަގުން އަހަރެން ހިނގައިގަތީ ކައްޕިގެ ދަރިފުޅާއެކުގައެވެ. ނަމަވެސް އެއީ މީގެ ކުރިން މިރަށަށް އައި ކުއްޖެއްނޫނެވެ. އިރުކޮޅަކު ހިނގާލިތަނާ ފަން ޖިފުޓިތަކެއް ފެންނަން ފަށައިފިއެވެ. އެތާ ހުރީ ދެތިން ހަތަރު ޖިފުޓިއެކެވެ. ކަނާތްފަރާތުން ފުރަތަމަ ޖެހުނު ޖިފުޓިއަށް ބޯދިއްކޮށްލިއިރު އެއީ ކުޑަކުޑަ މިސްކިތެކެވެ. ގޮނޑިއެއް މަތީގައި ޚަތިމެއްވެސް އޮތެވެ. އަހަރެން ވިންދު އަވަސްވެފައިވާ ހިތަށް ހަމަޖެހުން ލިބި، މި ރަށުގައި އުޅޭ ދެމަފިރިންނާ މެދު އިތުބާރެއް އުފެދެން ފެށީ އެވަގުތުއެވެ. ވާތްފަރާތުގައި ހުރީ އެއަށްވުރެ ތަންފުކެއް ބޮޑު ޖިފުޓިއެކެވެ. އެއީ ނިދާ ތަނެވެ.\nއަތިރިއާ ކައިރީގައި ހުރި ބޮޑު ގަހެއްގެ ހިޔަލުގައި އަންހެނަކު އިށީނދެގެން މަދުފަޅަން އިނެވެ. އޭނާއާ އަރައި ހަމަވާންވާއިރަށް ދެތިން ހަތަރު ފޮޓޯ ނަގައިފީމެވެ. ފޮޓޯ ނަގަން ފެށުމުން އެދައިތަ ގަޔާވެލިއެވެ. އެއީ ދުވަސްވެފައިވާ އަންހެނެއްކަން އެނގެނީ ހަމައެކަނި މޫނުމަތިންނެވެ. އަނދެފައި އިނީ ކަނޑިއްކެއް ނަމަވެސް ލައިގެން އިން އަތްދިގު ރަތް ޓީޝާޓުގެ ސަބަބުން އޭނާ އަދިވެސް ޒުވާންކަމާއި މިނިވަން ކަމަށް ލޯބިކުރާކަން އެނގުނެވެ.\nއެއީ ހދ. ހޮނޑައިދޫއަށް އުފަން ފާތުމަތު މުހައްމަދު (ބޮޑުދައިތަ) އެވެ. ލިޔެކިއުންތަކުން އެނގޭގޮތުގައި އުމުރަކީ 67 އަހަރެވެ. އޭނާގެ ހަތަރު ކުދިންނާއި 26 މާމަ ދަރިންނާއި ދެ މުނިމާމަ ދަރިން ތިބެއެވެ. ބޮޑުދައިތަގެ އެންމެ ދޮށީ ދަރިފުޅުގެ އުމުރަކީ 52 އެވެ. ނަމަވެސް މިހާރު ބޮޑުދައިތަ އަކީ މިރަށުގެ ޒުވާން ރަށްވެރިޔާ ކަމަށްވާ އުމުރުން 37 އަހަރުގެ އިސްމާއިލް (އިއްސޭ)ގެ އަލަތު އަނބިމީހާއެވެ. އިއްސޭއަކީ ބޮޑުދައިތަގެ ދޮށީ ދަރިފުޅަށްވުރެ 15 އަހަރު ހަގު މީހެކެވެ.\nއިރުކޮޅެއްނުވެ އިއްސޭ އަތުވެއްޖެއެވެ. އަހަރުމެން ދެމީހުން ވާހަކަ ދައްކަން ތިބީ އުނދޯލިގޭގައެވެ. އެއީ ދަނޑިފަނުން ހަދައިފައިވާ، ދުވަސްވެފައިވާ ތަނެކެވެ. ފުރަތަމަވެސް، އަހަރެން މާފަށްއެދުނީމެވެ. ކަންތައް ކުރެވުނު ގޮތުންނެވެ. ނަމަވެސް އެއީ އެއްވެސް ކަމެއް ނޫންކަމަށް އިއްސޭ ބުންޏެވެ.\nއަހަރެންގެ މަގްސަދު އިއްސޭއަށް ބުނެދީފީމެވެ. އަދި މިރަށުގައި ރޭކުރަން ބޭނުން ކަމަށްވެސް ބުނެފީމެވެ. އިއްސޭ އެކަމަށް މަރުޙަބާކިއެވެ. އެހެންވެ އަހަރެން އުޅުނީ ދޯނި ފޮނުވާލައިފައި ހުކުރު ދުވަހުގެ 10 ޖަހާއިރަށް އަލުން ގެންނާށެވެ. ނަމަވެސް އިއްސޭ ބުނީ ދޯނި ނައި ނަމަވެސް، ހުއިފިލަނޑާ ނަގާ ދޯންޏެއްގައި ހަނިމާދުއަށް ފޮނުވައިދެވިދާނެ ކަމަށެވެ. އެހެންވެ ކައްޕި މާދަމާ ނަޔަސް ހެވޭ ބުނެފީމެވެ. އެކަމަކުވެސް ސިއްރުސިއްރުން ބުނެލީމެވެ. "މާދަމާ 11 ޖަހާއިރު ޚަބަރެއް ނުވިއްޔާ މިކޮޅަށް އަންނާތި!"\nކައްޕި ފުރައިގެން ދިޔައީ އިއްސޭ އާއި އަހަރެން ބަނޑަހައެއްގައި ކޮފީބޯން ތިއްބައެވެ.\nއުތުރުގައި އެއާޕޯޓު އޮންނަ ހަނިމާދުއާ ޖެހިގެން އޮންނަ ބޮޑު ހޮނޑާފުއްޓަކީ ފަޅުރަށެކެވެ. ނަމަވެސް މިއީ ތާރީޚުގައި ލިޔެވިފައިވާ ނަމެކެވެ. ބޮޑުތަކުރުފާނުގެ ވާހަކައިގައިވެސް މިރަށުގެ ވާހަކަ އާދެއެވެ. އެއީ އެދުވަސްވަރު ރާއްޖެ އަންނަ ބޭރުގެ އޮޑިފަހަރު ބަނދަރުކޮށްފައި އޮންނަނީ މިރަށު ފަޅުގައި ކަމަށްވާތީއެވެ.\nހއ. ދިއްދޫ މީހުން އެންމެ ފުރަތަމަ ވަޒަންވެރިވީވެސް ހޮނޑާފުށީގައެވެ. ނަމަވެސް އޭރުގެ އެއްވެސް އަސަރެއް މިރަށުގައި މިހާރު ފެންނާކަށް ނެތެވެ. މިހާރު ފެންނާން ހުރީ ރަށްވެރިންގެ ގޮތުގައި މިރަށުގައި ދިރިއުޅޭ ދެމަފިރިންގެ، ބާވެފައިވާ ކުޑަކުޑަ ދެތިން ޖިފުޓިއަކާއި އުނދޯލިގެއަކާއި ކުޑަކުޑަ މިސްކިތެކެވެ. ރުކާއި ކަނަމަދު ފިޔަވައި، އެއްވެސް ކާއެއްޗެއް އަޅާ ގަހެއްވެސް ނެތެވެ.\nއިއްސޭ ހޮނޑާފުއްޓަށް އައުން:\nހޮނޑާފުއްޓަކީ ވަރަށް ކުރިއްސުރެ އިއްސޭގެ ބައްޕަގެ ރަށެކެވެ. އިއްސޭމެންގެ އާއިލާ އަކީ މާލޭގެ، ގަދަރުވެރި އާއިލާއެކެވެ. މަޖީދިއްޔާއިން ކިޔެވުމަށްފަހު ސަރުކާރަށް ވަނީ 1980 ގައެވެ. އިއްސޭ އެންމެ ފުރަތަމަ މިރަށަށް އައީ 1992ގައި އާއިލާއާއެކު ޗުއްޓީއެއްގައެވެ. މި ރަށުގައި ދަނޑުވެރިކަންކޮށް ރަށް ތަރައްޤީ ކުރުމަށް ބައްޕައާއެކު އޭނާ މަސައްކަތްފެށީ 1993 ގައެވެ. ހޮނޑާފުށީގެ ތަރައްޤީއަށް ވަރަށް ބުރަ މަސައްކަތް ކުރައްވަނިކޮށް އިއްސޭގެ ބައްޕަ ނިޔާވީ 1994 ގައެވެ. އެހެންވެ ސަރުކާރުން ވަކިވެގެން އޭނާ މިރަށް ފެހިކުރެވޭތޯ މަސައްކަތް ފެށީއެވެ.\nހޮނޑާފުށީގައި މަސައްކަތް ކުރަން ދެތިން މުވައްޒަފުންވެސް އޭނާ ގެންގުޅުނެވެ. ނަމަވެސް ރަށުން އެއްޗެއް ނުލިބޭތީ، އެމީހުންނަށް މުސާރަ ދެވޭވަރުވެސް ނުވެގެން ވަޒީފާއިން ވަކިކުރީއެވެ.\nއިއްސޭއާއި ބޮޑުދައިތަ ބައްދަލުވުމާއި ކައިވެނި:\nބޮޑުދައިތަ މި ރަށަށް ގެނައީ 1994 ގައި އިއްސޭއަށް ކައްކައިދީ ހެދުމަށެވެ.\n"އަހަރެންނާއި އަދި އެހެން އަންހެނަކާ އެއް ދުވަހަކު ގާދިރާ އެކީގައި ހަނިމާދުއަށް ގޮސްފައި މިރަށަށް ލެފީ ފެންބޯށޭ ކިޔައިފައި. އޭރު އަހަރުމެން ދިރިއުޅެނީ ހޮނޑައިދޫގައި. ގާދިރަކީ މިރަށުގައި އުޅޭ މީހެއް. ފެންބޯށޭ ކިޔައިފައި ލެފިއިރު އިސްމާލު ބުނީ ކެރިދާނެހޭ އަހަރުމެންނަށް ކާއެތިކޮޅު ކައްކާލަދީހަދަން އަންނަން މުސާރަދިނިއްޔާ. އެކަމަކު އޭރު އެއްޗެއް ނުބުނެ އަހަރެން ދިޔައީ،" ބޮޑުދައިތަ ކިޔައިދިނެވެ. "ގޮސް ރަށުގައި ހުއްޓައި، އިސްމާލު އެއްބަނޑު ޔޫސުފެއް ކިޔާ ސޮރަކު ގޮސް ބުނީ ތުއްތުބޭ ބުނުގެން މިއައީ ބޮޑުދައިތަ ބަލައްޔޭ. ދެން އެ އައިގޮތަށް މިއުޅެނީ."\nބޮޑުދައިތަ ބުނީ، ފަޅު ރަށަކަށް ވާތީ، އޭނާ މި ރަށަށް އަންނަން އޭނާގެ ކުދިން ފުރަތަމަ ނުރުހުންވި ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް، ކުދިން ބޮޑުވެފައި ތިބުމުން، އަމިއްލައަށް ނިންމައިގެން އައީ ކަމަށެވެ.\n"މިހާރު އެމީހުންވެސް އަންނާނެ މި ރަށަށް."\nބޮޑުދައިތަ ފުރަތަމަ މިރަށަށް އައިއިރު، މިރަށުގައި މަސައްކަތު ދެމީހަކު އުޅުނެވެ. ނަމަވެސް ފަހުން އެމީހުން ގޮސް ބޮޑުދައިތަމެން އެކަނިވީއެވެ. އެގޮތަށް އެމީހުން އެކަނި މިރަށުގައި އުޅުމުގެ ތެރޭގައި ގާތްކަން އުފެދި ލޯތްބަށް ބަދަލުވީއެވެ. ބޮޑުދައިތަ ބުނީ އޭނާ އިއްސެ ދެކެ މިހާރު ވަރަށް ލޯބިވާ ކަމަށެވެ.\n"ލޯބިވާނެއެންނު އުމުރުން ދޮށްޓަސް، ބޮޑު ފަޅުރަށެއްގައި މިގޮތަށް ދެމީހުން އެކަނި އަބަދު އުޅެންޏާ،" ބޮޑުދައިތަ ބުންޏެވެ. "ދެންވާނެގޮތަކީ އެއްތާކު ދެމީހުން އަބަދު އުޅޭ ކަމަށްވަންޏާ ލޯބިއުފެދޭނެތާ ދޯ ކޮންމެވެސް ދުވަހަކުން! ދެން ބުނެވޭނީ ލޯބިވެވުނީއޭ ދޯ!"\nލޯބިވެގެން އުޅެފައި ކުއްލިއަކަށް އިނީ ކީއްވެގެންތޯ އެހުމުން ބޮޑުދައިތަވެސް ކުރީ ސުވާލެކެވެ.\n"...ދެން އަބަދު އެގޮތަށް އުޅެވޭނެ؟"\nފާތުމައަށް އެންމެ ފުރަތަމަ ކިޔަމުން އައީ ބޮޑުދައިތަ ކަމަށްވިޔަސް، މިހާރު ބައެއް މީހުން ކިޔަނީ ދޮންކަމަނައެވެ.\n"އިސްމާލުވެސް ކުރިން ކިޔާނީ ބޮޑުދައިތަ. އެކަމަކު ފަހުން އިނީމަ ބޮޑުދައިތަ ނުކިޔަންވެގެން ކީ ދޮންކަމަނަ،" ބޮޑުދައިތަ ބުންޏެވެ. "ދޮންކަމަނަ އެއީ އިސްމާލު ކީ ނަމެއް."\nއިއްސޭމެން ކައިވެނިކުރީ ހަނިމާދޫގައެވެ. ބޮޑުދައިތަ ރަންކީ 10ރ. އަށެވެ. އެ ދެމީހުން ކައިވެނިކޮށްގެން އެނބުރި އައުމުން މަސްވެރިން ވަރަށް ހޫނު މަރުޙަބާއެއް ކިޔެވެ.\n"ކަންދިމާކުރި ގޮތަކުން އޭރުވެސް އަހަރެން ހުރީ ހުއިފިލަނޑާ ނަގަން (މިރަށަށް) އައިސް. އެރޭ އިއްސޭމެން އަންނަންވާއިރަށް މަގުކޮޅުގައި ފަންޖަހައި ވަރަށް ތައްޔާރުކުރިން. އަދި ދަޅުބަހާވެސް ހެދިން،" މިހާރުވެސް ހުއިފިލަނޑާ ނަގަން އައިސްހުރި ރ. ކަނދޮޅުދޫ ޒުވާން މަސްވެރިއެއް ކަމަށްވާ ތުއްތު ބުންޏެވެ. "މަޖާ ރެއެއް އެއީ."\nއިއްސޭ ބުނީ ކައިވެނި ކުރުމުގެ ކުރިން އެކަމުގެ ލަފާ އެއްވެސް މީހަކު ކައިރިން ނުހޯދާ ކަމަށެވެ. އަދި އޭގެ ފަހުން އެކަމާ އާއިލާގެ ފަރާތުންވެސް ދެކޮޅުވެރިކަމެއް ފާހަގަކުރިކަން އެނގިފައި ނެތްކަމަށެވެ.\nބޮޑުދައިތައާއި އިއްސެއާ ދެމެދު ތިރީހަކަށް އަހަރުގެ ތަފާތު ހުރި ނަމަވެސް، އިއްސޭ އެގޮތަކަށް ނުދެކެއެވެ.\n"އެ ތަފާތު އަހަރެން ނުދެކޭ ކަމަށް ވަންޏާ، އެއީ މައްސަލައަކަށް ނުވާނެއެއްނު!" މިއީ އިއްސޭ ދެކޭގޮތެވެ.\nއިއްސޭ ބުނީ އޭނާ ކައިވެނިކުރަން ފުރަތަމަ ބެލީ 2000 ވަނަ އަހަރު ފެށުމުގެ ސުންގަޑީގައި ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް އެކަން އެގޮތަށް ނުވުމުން ފަސް ކުރީއެވެ.\n"އަހަރެން ކައިވެނި ކުރިތާ ކުރީކޮޅު ބައެއް މީހުން ހަޖޫވެސްކި އަދި ފާޑުވެސް ކީ. އެކަމަކު ގިނަ މީހުންގެ ސަޕޯޓް އޮތީ މިކަން ކުރުމަށް. އެމީހުން ބުނަނީ އެއް ރަށެއްގައި އުޅޭ ކަމަށް ވަންޏާ ތިއީ އެންމެ ރަނގަޅު ގޮތޭ. އަނެއް ބަޔަކު ބުނަނީ އުމުރާ ނުގުޅޭ މުސްކުޅިއަކު ކަމަކު ނުދެއޭ."\nއިއްސޭ ބުނީ މިދިޔަ އަހަރުގެ ކުރީކޮޅު އޭނާ ބޮޑުދައިތައާ ކައިވެނި ކުރިއިރު، ސީރިއަސްކޮށް ރައްޓެހިވެގެން އުޅުނު ކުއްޖެއްވެސް މާލޭގައި ހުރި ކަމަށެވެ.\n"ދެން މިހާރުގެ ގޮތެއް ނޭނގޭ ބުނާކަށް. މި ކަންތައް މިގޮތަށް ދިމާވީމާ އެކަން އެ ނިމުނީތާ..." އޭނާ ބުނެލިއެވެ.\nބޮޑުދައިތަގެ ތިބި ހަތަރު ކުދިންނަކީ އޭނާ ކުރިން ކުރި ދެ ކައިވެނީގެ ތެރެއިން ފުރަތަމަ ކައިވެންޏަށް ލިބިފައިވާ ކުދިންނެވެ. ކުދިންގެ ބައްޕަ މަރުވީ ހޮނޑައިދޫ މީހުން ފުރަތަމަ ފަހަރު ހަނިމާދުއަށް ބަދަލުވި ދަނޑިވަޅުގައެވެ.\n"ފަނަރަ ފުރުން އިރު އަހަރެން އޮތީ ވިހައިގެން،" ބޮޑުދައިތަ ބުންޏެވެ.\nބޮޑުދައިތަގެ ހަޤީޤީ އުމުރެއް އޭނާއަކަށް ވެސް ނޭނގެއެވެ. އޭނާ ލަފާކުރަނީ އަދި 60 އަހަރު ވެސް ނުވާކަމަށެވެ. ނަމަވެސް ރަސްމީ ލިޔެކިއުންތަކުން އެނގޭގޮތުގައި މިހާރު 67 އަހަރުވެއްޖެއެވެ.\nއުމުރުން ދުވަސްވެފައި ވީނަމަވެސް، ބޮޑުދައިތަ ބުނަނީ ބޭނުންވެއްޖެނަމަ އަދިވެސް ކުދިން ހޯދިދާނެ ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް އިއްސޭ އެކަމާ ޤަބޫލު ނުވަނީ ކަމަށެވެ.\n"އިހަށް ދުވަހުވެސް (ރޭޑިއޯއިން) އެ ގޮވީއެންނު 60 އަހަރުގެ މީހަކު ވިހޭ ވާހަކަ. ގައިމު އެމީހެއްގެ މަސްވަރުކަމެއް ނުހުންނާނެއެންނު އެހާވަރު ވީމައެއް. (އެކަމަކު) އަހަރެންގެ މަސްވަރު ކަންތައް ހުރޭ އަދިވެސް،" ބޮޑުދައިތަ ފަޚުރުވެރިކަމާ އެކީ ބުންޏެވެ. ނަމަވެސް އަހަންނަށް އެކަން ގަބޫލުކުރަން ދައްޗެވެ. އެބުނާ 60 އަހަރުގެ މީހާ ވިހެއީ ދަރިމައިވުމަށް ބޭނުންކުރާ ބޭސް ކައިގެން ކަމެއް ބޮޑުދައިތައަކަށް ނޭނގެއެވެ.\nބޮޑުދައިތަ ބުނީ އޭނާގެ ޒުވާންއިރު ލިބުނު ދެ ފިރިންނާ އަޅާބަލާއިރު، މުސްކުޅިވި ދުވަހު ލިބުނު ޒުވާން ފިރިމީހާ "ހުރިހާ ގޮތަކުންވެސް" ވަރަށް ރަނގަޅު ކަމަށެވެ.\nމިފަދަ ގޮތަކަށް ދިރިއުޅުން ފަށަން ނިންމިގޮތް އިއްސޭ ކިޔައިދިނެވެ. "އަހަރެން އަޒުމެއް ކަނޑައަޅާފައި މިއޮތީ މިތަނުގައި ދަނޑުވެރިކަން ކޮށްގެން ކުރިއަށްދާން. އެހެންވެ އަހަރެން މާލޭގައި ހުރެގެން މިކަން ކުރަން އުނދަގޫވާނެއެންނު. ދެން އަހަރެން ބެލީ ހުރިހާ ގޮތަކުންވެސް ބޮލަށް ފަސޭހަވާނީ މިގޮތަށް ނިންމީމާ ކަމަށް."\n"އަހަރެން މިކަމުގައި ދެމިހުންނަން ބޭނުން ކަމަށް ވަންޏާ އެހެން ގޮތްގޮތުން ހުރަސްތަކެއް އެޅިގެން މިކަން ކުރެވޭކަށް ނެތް. އަހަރެން ބޭނުމެއްނެތް އެއްވެސް ހުރަހެއް އެޅޭކަށް."\n"ދިރިއުޅެން ބޭނުން ކަމަށް ވަންޏާ ބައިވަރު މަސައްކަތްތައް އެބަހުރި ކުރެވިދާނެ. އެކަމަކު ދަނޑުވެރިކަން ކުރަން ބޭނުމިއްޔާ އޮތީ މިގޮތް. ހަގީގަތުގައި މިއީ ބައްޕަގެ ހުވަފެނެއް. އަހަރެން ބޭނުން އެ ހުވަފެން ހަގީގަތަކަށް ހަދަން ކޮންމެވެސް ދުވަހަކުން. މިކަން ކުރުމަށް އަހަންނަށް ލިބުނު ހުރިހާ ހިތްވަރަކީވެސް އެއީ... ބައްޕަގެ ހުވަފެންތައް."\nކުއްޖަކު ހޯދުމާމެދަކު ވެސް އިއްސޭ ނުވިސްނައެވެ. އެއީވެސް އޭނާގެ އަމާޒަށް ދަތުރު ކުރުމަށް ހުރަސްއެޅިދާނެތީއެވެ.\n"ކުއްޖަކު ހޯދައިފިއްޔާ މި މަސައްކަތް ހުއްޓާލައިފައި އާމްދަނީ ލިބޭ މަސައްކަތެއް ކުރަން ޖެހޭނެއެއްނު. އެހެންވެ އަމިއްލަ ފައިމައްޗަށް ތެދުވެފައި އެކަން ކުރާނީ."\nހޮނޑާފުށީގެ މިނިވަން ދިރިއުޅުން:\nއިއްސޭ އާއި ބޮޑުދައިތަ މިރަށުގައި އުޅެނީ ވަރަށް މިނިވަން، އަދި އެހާމެ އުފާވެރި ދިރިއުޅުމެކެވެ. ކާބޯއެއްޗެތި ގަންނަނީ ކައިރި ރަށްރަށަށް ގޮހެވެ. މިގޮތުން އަބަދުވެސް މަސްދުވަހުގެ ކޮއްތު ގަނެފައި ހުރެއެވެ. ދަތުރުކުރަނީ އިއްސޭ ގެންގުޅޭ ކުޑަކުޑަ އިންޖީނު ދޯންޏެއްގައެވެ.\nމި ރަށަކީ ހުއިފިލަނޑާގެ މަސްވެރިކަންކުރާ މީހުން ބަނޑަހަޖަހައިގެން ތިބޭ ރަށެކެވެ. އެމީހުން ބަނޑަހަ ޖަހަނީ ރަށުގެ އަނެއް ފަރާތުގައެވެ. އެހެންކަމުން އިއްސޭމެނަށް އެކަމުން އެއްވެސް އުނދަގުލެއް ނުފޯރައެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި ލިބެނީ އިތުރު ފަސޭހަކަމެކެވެ. އެއީ އެމީހުން ބަނޑަހަ ޖެހުމުން، އިއްސޭމެންގެ ހުރިހާ ކެއުމެއް އެތަނުން ހަމަޖެހޭތީއެވެ.\n"އެމީހުން ބުނާނެ ތިމަންނާމެނާއެކުއޭ ކާންވާނީ، އެހެންވެ އެގޮތަށް އޮންނަނީ،" އިއްސޭ ބުންޏެވެ.\nބޮޑުދައިތަ ބުނާގޮތުން ކޮންމެ ދުވަހަކު ހެނދުނު ތެދުވާގޮތަށް އޭނާ ކުރާ އެންމެ ބޮޑު މަސައްކަތަކީ އުޅޭ ސަރަޙައްދު ކުނިކެހުމެވެ.\n"މިއޮތް ބޮޑުތަން ކޮންމެ ދުވަހަކު ކުނިކެހުމަކީ ހާދަ ބުރަކަމެކޭ. ކުނިކަހާފައި އެއްޗެހި ދޮވެ ކައްކާފައި އެހެން ކަމެއް ކުރާވަރެއް ނުވޭ،" ބޮޑުދައިތަ ބުންޏެވެ. "މިހާރު ދެން ކާން ހަދާކަށް ނުޖެހޭ."\nއިއްސޭ ބުނީ ރައްޓެހި ބައެއް ދޯނިފަހަރު އައުމުން އެމީހުންނަށް އެހީވުމަކީ އޭނާގެ އުފަލެއް ކަމަށެވެ.\n"ވަރަށް ގިނަ ފަހަރަށް އަހަރެން ގޮސް އެމީހުންނަށް އެހީވަން. އެއީ އެއްގޮތަކަށްވެސް އެއްޗެއް ބޭނުންވެގެނެއްނޫން. އެހީއެއް ވުމުގެ ގޮތުން."\nމިރަށުގައި މިހާރުވެސް ރ. އަތޮޅުގެ ހަތަރު ގްރޫޕަކުން ހުއިފިލަނޑާ ނަގަން އައިސް ބަނޑަހަ ޖަހައިގެން އެބަތިއްބެވެ. އެހެންވެ ބޮޑުދައިތަ ބުނާގޮތުން އޭނާގެ ބަދިގެއަށް ހުޅު ނުލާތާ މަހަކަށްވުރެ ގިނަވެދާނެއެވެ.\nބަނޑަހަތަކުގައި އުޅޭ މީހުންނަކީ ވަރަށް އެކުވެރި ބައެކެވެ. އިއްސޭމެންގެ ދެމަފިރިންނަށް ކަމޭހިތާ ވަރަށް އަހަންނާ މެދުވެސް ހިތައެވެ. އެހެންވެ ވަރަށް ބޮޑު މައްސަލައަކާވެސް ދިމާވިއެވެ؛ ކޮންމެ ފަހަރަކު އެ ހަތަރު ބަނޑަހައިންވެސް ކާންޖެހޭތީއެވެ. އެހެންވެ އިއްސޭގެ ލަފާގެމަތިން އަހަރެން ކައިބޮއެ ހެދީ ފަހަރަކު ބަނޑަހައަކުންނެވެ.\nބަނޑަހަތަކުގެ ކެއުން މީރެވެ. ފަރުމަހެއްވެސް ނުލިބޭތީ އެމީހުން ކަނީ ދަޅުމަހެވެ. އެ ހިސާބުގައި ފަރުމަހެއްވެސް ނޫޅެނީ ހުއިފިލަނޑާ ނަގާތީ ކަމަށް ހަނިމާދޫ ދޯނީގެ ކައްޕި ބުންޏެވެ.\nމިރަށުގެ ކޮއްތަށް ބަލާއިރު އަހަންނަށް އެންމެ ކަމުދިޔައީ ކަނދޮޅުދޫ ބަނޑަހައަކުން މެންދުރު ކޭ ބަތާއި ނޫޑްލްސް ރިހައެވެ. ބޮޑުދައިތައަކީ މެންދުރު ކާ މީހަކަށް ނުވުމުން އެވަގުތު ކެއީ އަހަންނާއި އިއްސޭ އެކަންޏެވެ.\nރޭ ފުރަތަމަ ކެއީ ރ. މަޑުއްވަރީ ބަނޑަހައަކުންނެވެ. އެފަހަރު ބޮޑުދައިތަވެސް ބައިވެރިވިއެވެ. ހުރީ ބަތާއި ވަރަށް މީރު މަސްރިހައެކެވެ. ބަނޑަހަތަކުގައި ތިބޭ ޒުވާން ކުދިންކޮޅު ބޮޑުދައިތައާ ސަމާސާކޮށް ހަދައެވެ. ބޮޑުދައިތަގެ ބޯ ޒުވާނުން ގޮތަށް ރަތްކޮށްފައި، ލިޕްސްޓިކް ޖައްސާ ވާހަކަވެސް ދައްކައެވެ. އަދި މޮޑެލް ކުރަން މާލެ ދާ ވާހަކަވެސް ދައްކައެވެ. މަޑުއްވަރީ ބަނޑަހައިން ކައި ނިމުނުތަނާ ކަނދޮޅުދޫ ބަނޑަހައަކަށް ކޮންމެހެން ދާން ޖެހިއްޖެއެވެ. އެތާ ހުރީ ބިރިޔާނީ ސްޓައިލަށް ކައްކާފައި ހުރި ބަތްގަނޑެކެވެ. ޓޮމާޓޯ ސޯސް އަޅައިގެން އިއްސޭއާއި ބޮޑުދައިތަ އެތަނުންވެސް ކެއެވެ. އަހަރެން ހަފާލީ ހަމައެކަނި ހިކި މަސްކޮޅެކެވެ. ދެން ކޮފީއެކެވެ.\nމި ރަށުގައި ބޮޑު ކަމަކަށް އަހަންނަށް ދިމާވީ ހަމަ އެންމެ ކަމެކެވެ. އެއީ ބޮޑުކަމުދިއުމެވެ. ގިފިލީގައި ހަނޑަސްބުރިއެއް ނެތުމުން، އެރެން ޖެހުނީ އަތިރިއަށެވެ. ކޮންމެއަކަސް ކުރެދިގަސްތަކުގެ ތެރެއަށްވަދެ، ދެ ފަރާތް ބަލައިލައިފައި އިށީނީއެވެ. އެއްލި ކަޅިއަކުން ފެނުނީ ފަޅުގައި އަޅާފައި އޮތް އިއްސޭގެ ކުޑަ ދޯންޏަށް އައިސް ތިރިކޮށްލި މާކަނައެކެވެ. އަވަހަށް ފޮޓޯއެއް ނަގައި، އެވަގުތުކޮޅުގެވެސް ބޭނުންހިފާލީއެވެ.\nބޯފެނުގެ މައްސަލައިގައިވެސް އަހަރެން ކަންބޮޑުވިއެވެ. ސަބަބަކީ މިރަށުގައި އެންމެން ބޮނީވެސް ވަޅުފެނެވެ. ފެނާ ދޭތެރޭ ޔަގީންކަން ނެތުމުން ފަހަރުގައި އަތިރިން ނާރާ އުޅެން ޖެހިދާނެތީ ފަހަށް ޖެހެވުނެވެ. ނަމަވެސް ފަހުން ނިންމީ ކާނީވެސް އަދި ބޯނީވެސް އިއްސޭމެން ކާއެއްޗެއް ކަމަށެވެ. ނަސީބަކުން ދެވަނަ ފަހަރަކަށް އަތިރިއަށްވެސް ދާކަށް ނުޖެހުނެވެ.\nމިރަށުގައި ބޮޑުދައިތަމެން ނިދަނީ ދަނޑިފަނުން ހިޔާކޮށްފައި ހުރި ކުޑަކުޑަ ޖިފުޓިއެއްގައެވެ. ދިގުމިނުގައި ހުންނާނީ 10 ވަރަކަށް ފޫޓެވެ. ފުޅާމިނުގައި އަށެއްކަ ފޫޓެވެ. އަހަރެންގެ ފޮށިވެސް ބެހެއްޓީ އެ ޖިފުޓީގައި ކަމަށް ވުމުން، އެތަން ވަރަށް ރަނގަޅަށް ބެލީމެވެ. އެއްފަރާތުގައި ހުރީ ފަތްޖެހި އެނދެކެވެ. އަނެއް ފަރާތުގައި އައްޓެއް ކަހަލަ، ތަންކޮޅެއް ފުޅާ އެނދެއް ހުއްޓެވެ. ދެމަފިރިންގެ އަންނައުނު ހުރީ ރޯނެއްގައި އެލުވާފައެވެ. މުޅިންވެސް ޓީޝާޓު ހުރުމުން ގިނައީ ކާކުގެ އެއްޗިއްސެއް ކަމެއް ނޭނގުނެވެ.\nމިރަށުގައި ހުންނަ ކުޑަ މިސްކިތް ހުންނަނީ ތަޅުން އަޅާފައި ތަރަފާލު އަޅާފައެވެ. ބޮޑުދައިތައާއި އިއްސޭ އަދި ބައެއް މަސްވެރިންވެސް އެ މިސްކިތަށް ގަވައިދުން އަރައެވެ. ވުލޫކޮށް ހަދަނީ އެތާ ހުންނަ ވަޅަކުންނެވެ. ފެންވަރާ ހެދުމަށް ގިފިއްޔެއްވެސް ހުރެއެވެ.\nއިއްސޭއަކީ ވަރަށް މިނިވަން ޚިޔާލެއްގެ މީހެކެވެ. މުއްސަނދި ދިރިއުޅުމަކީ އޭނާ ލޯބިކުރާ ކަމެއްނޫނެވެ. އެހެންވެ ފައިސާތަކެއް ހޯދާކަށް އޭނާ ބޭނުމެއް ނުވެއެވެ.\nއިއްސޭގެ އާއިލާއަކީ މާލޭގެ ބޮޑު އާއިލާއެއްކަމުން، ރަށުގެ ވަރުވާއާއި އެހެނިހެން ކަންތައް ހަމަޖައްސަނީ މާލެއިންނެވެ. އިއްސޭމެން ދެމަފިރިންނަށް ފުދޭ ވަރަށް މިރަށުން ލާރިކޮޅުކޮޅު ލިބެއެވެ. މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ލިބޭ އެއްޗަކީ ބަނޑަހަ ޖަހައިގެން ތިބޭ މީހުން އަތުން ލިބޭ އެއްޗެކެވެ. މިރަށުގައި ތިބޭ ކޮންމެ ރެއަކަށް 50ރ. އެމީހުން ދެއެވެ. ނަމަވެސް އިއްސޭ ބުނަނީ އެއީ ކޮންމެހެން މަޖުބޫރު އަދަދެއް ނޫން ކަމަށެވެ.\n"އެބަޔަކު ދިން އެއްޗެއް އެއީ ރަނގަޅު އެއްޗެއް. އެހެން ވަކި ރޭޓެއް ކަނޑައަޅާފައެއް ނޯންނާނެ. އެމީހުން ތިބޭއިރު ދަރަކަސް، ކާއްޓަކަސް މިތަނުން ލިބޭނެ."\nއިއްސޭ ބުނިގޮތުގައި މިރަށުގައި ދަނޑުވެރިކަން ކުރުމަށް ކުރި ހުރިހާ މަސައްކަތެއް ވަނީ ކާމިޔާބުނުވެފައެވެ. އެއީ ރަށުގެ ބިންގަނޑުގައި ދޮންފަސް ގިނަވުމުގެ ސަބަބުން ވާކަމެއް ކަމަށް އޭނާ ލަފާކުރެއެވެ.\nއިއްސޭގެ އަޒުމް ފިސާރި ވަރުގަދައެވެ. އޭނާ ބޭނުންވަނީ، މި ރަށުގައި ދަނޑުވެރިކަން ކުރުމަށް އިއްސޭގެ ބައްޕަ ދެކެވަޑައިގެންނެވި ހުވަފެނުގައި ކުލަޖެއްސުމެވެ. އޭނާ މި ރަށަށް ފައިބާ "ވަޒަންވެރިވެގެން" ހުރުމުގެ މައިގަނޑު ބޭނުމަކީވެސް އެއީއެވެ.\n"އަހަރެން ބޭނުން މިރަށުގައި ދަނޑުވެރިކަން ކުރަން. އެއީ ބައްޕަގެ ދުނިޔޭގައި ބައްޕަގެ ވަރަށް ބޮޑު ހުވަފެނެއް. އެކަމަށް ވަރަށް ބޮޑު އިންވެސްޓެއްވެސް ބައްޕަ ކުރެއްވި. ނަމަވެސް އާލާވާގޮތް ނުވީ. އެތަން ފެނިފައި އަހަރެން ނިންމީ މި މަސައްކަތުގެ ތެރެއަށް ވަންނަން. އަދި ކާމިޔާބު ނުވަނީ. އެކަމަކު އަދި އިރާދަކުރެއްވިއްޔާ ކާމިޔާބު ކުރާނަން."\nއިއްސޭ ބުނީ މިރަށުގައި އިންވެސްޓްކުރަން މަޑުޖައްސާލައިގެން ހުރީ ޓޫރިޒަމް ޒޯނަކަށް މި ސަރަހައްދުވެ މިރަށް ނެގިދާނެކަމުގެ ބިރު އޮތުމުން ކަމަށެވެ.\n"ޤާނޫނަށް އައި ބަދަލާ ގުޅިގެން މަޑުކޮށްލައިގެން މިތިބީ. ޓޫރިޒަމް ޒޯނަކަށް މި ހިސާބު ވެއްޖެނަމަ އެންމެ ފުރަތަމަ ނަގާނެ ރަށަކީ މިއީކަން 100 ޕަސަންޓް ޔަގީން."\nއިއްސޭ ބުނީ އާންމު ގޮތެއްގައި ކޮންމެ އަހަރަކުވެސް ރޯދަމަހު އޭނާ މާލެ ދާ ކަމަށެވެ.\n"މިދިޔަ އަހަރު ވީ ގޮތަކީ ރޯދައަށް ކަރާ ހައްދަންވެގެން ނުދެވުނީ. އެކަމަކު އެކަންވެސް ކާމިޔާބެއް ނުވި،" އިއްސޭ ބުންޏެވެ. "އަނެއްކާ މިއަންނަ ރޯދައަށް މަސައްކަތް ފަށަން މިއުޅެނީ."\nހުރިހާ ވަގުތެއްގައިވެސް ގަވައިދުން ނަމާދުކުރާ ބޮޑުދައިތަ ބުނީ މިއަހަރު ހައްޖަށް ދިއުމަށް އޭނާއަށް މިހާރު ވަނީ ފައިސާ ދައްކައިފައި ކަމަށެވެ.\n"އެއީ އިއްސޭ އާއި ކުދިން ގުޅިގެން ދެއްކި ފައިސާ،" އޭނާ ބުންޏެވެ.\nއިއްސޭ ބުނީ އޭނާ މިހާރު މަސައްކަތް ކުރަނީ މި ރަށުގައި ގެއެއް އެޅުމަށް ކަމަށެވެ. އެއީ އޭނާގެ މަންމަމެން މިރަށަށް އަންނަން އުޅޭތީއެވެ.\n"ބޮޑު ޗުއްޓީގައި އަންނަންވާއިރަށް އެތަން ހެދޭތޯ މިބަލަނީ،" އިއްސޭ ބުންޏެވެ.\nމަންމަގެ ހާލުބަލަން އިއްސޭ ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ފޯނުކުރެއެވެ. ނަމަވެސް ފޯނުކުރަންވެއްޖިއްޔާ ޖެހެނީ ދަތުރެއް ނަގައިގެން ރަށަކަށް ދާށެވެ.\nއިއްސޭ ވަނީ ހަނިމާދޫން ގޯއްޗެއް ލިބޭތޯ ދެފަހަރު ސިޓީވެސް ލައިފައެވެ. ނަމަވެސް އަދި އަލިމަގެއްވަނީ ނުފެނިފައެވެ.\nއިރުއޮއްސުމުން މުޅި ރަށުތެރެ އޮތީ ވަރަށް އަނދިރިވެފައެވެ. ޖަނަރޭޓަރު ގެންގުޅެނީ ހަމައެކަނި ބަނޑަހަތަކުގައެވެ. އެއީވެސް ތަނަކަށް އެންމެ ހޮޅިބުރިއެކެވެ. ކައި ނިމުމުން 10:30 ވީމާ އެމީހުންވެސް ޖަނަރޭޓަރު ނިއްވާލައެވެ.\nއިއްސޭމެން ގެންގުޅެނީ މުޅިންވެސް ފުޅިބައްތިއެވެ. ކައިގެން އައިސް އަހަރެމެން ވާހަކަދައްކަން ތިބީ އުނދޯލިގޭގައެވެ. އަހަރެން ބަނޑު ދަމާލަން އޮށޯވެލައިގެން އޮތީ ހޮޅުއައްޓެއްގައެވެ. އެކިއެކި ވާހަކަތައް އަހަރެމެން ދެއްކީމެވެ. ވެލާބިސް ނަގަންދާންވެސް ރޭވީމެވެ. އެކަމަކުވެސް ވަރުބަލިވެ ނިދިއައުމުގެ އިތުރުން މާ ބޮޑަށް ފިނިވެދާނެތީ އެކަމާ އަޅާނުލީއެވެ. އިއްސޭ ބުނީ އަހަރެން އެކަނި ނުކުރާންވެގެން، އެމީހުންވެސް ނިދާނީ އުނދޯލިގޭގައި ކަމަށެވެ. އެހެންވެ އަހަރެން ވަރަށް ހިތްހަމަޖެހުނެވެ. އިރުކޮޅަކުން އިއްސޭ ގޮސް ފަތްޖެހި އެނދެއް ގެނެސް އުނދޯލި ކައިރީގައި ބެހެއްޓިއެވެ. އަދި ބޮޑުދައިތަ އައިސް ކުނަލެއް އަޅައިދީފައި ބާލީހެއް ދިނެވެ.\n"މިއީ ބޮޑުދައިތަގެ އެނދުތަ؟" އިއްސޭ ނެތީސް އަހަރެން އަހައިލީމެވެ. ބޭނުމަކީ އިއްސޭމެން ޖިފުޓީގައި ހުންނަނީ ހަމައެކަނި ދެ އެނދު ކަމަށްވާއިރު އަހަންނަށް މި ނިދެނީ ހަގީގަތުގައި ކާކުގެ އެނދެއްގައިތޯ ބެލުމެވެ.\n"އުހުނ!" އޭނާ ބުންޏެވެ.\n"ދެން ކާކުގެ؟ އިއްސޭގެ؟"\n"އުނހު! އެކަކުވެސް ނުނިދާނެ ތިއެނދަކު،" ބޮޑުދައިތަ ބުންޏެވެ. އޭނާ އެބުނި އެއްޗެއްގެ މާނަ އަހަންނަށް ވިސްނުނީ ފަހުންނެވެ.\n"މި އުނދޯލިގޭގައި ނިދަންތަ ކުރިންވެސް؟"\n"ބައެއް ރޭރޭ މާ އަރާމު މިތަން،" ބޮޑުދައިތަ ބުންޏެވެ.\n"ކޭމްޕުތަކުގައި (ބަނޑަހަތަކަށް ބޮޑުދައިތަމެން ކިޔަނީ ކޭމްޕެވެ.) އުޅޭ މީހުނެއް ނާދޭތަ؟"\n"އާނ! އެމީހުން އަންނާނީ އަލިވިލުނީމަ."\nއޭރު އަހަރެން އޮށޯވެއްޖައީއެވެ. ފަހުން އިއްސޭވެސް އައިސް އުނދޯލީގައި، ބޮޑުދައިތަގެ މަގަތުގައި އޮށޯތެވެ.\n"އިއްސޭމެން ބިރެއް ނުގަނޭތަ މިގޮތަށް އުޅޭކަށް؟ ވިއްސާރަ ރޭރޭ ކިހާ ހިއެއްކަރުވާނެތަ؟"\n"އާނ! ބިރެއް ނުގަނޭ. ކޮންކަމަކާ ބިރުގަންނަންވީ؟ ވިއްސާރަވެ ވައި ގަދަވީމަ ވަރަށް ކަންތައް ހުރޭ،" އިއްސޭ ބުންޏެވެ.\n"ވާރޭ ވެހޭއިރު ފެން ވެހޭނެ ހުރިހާ ތާކަށްވެސް،" ބޮޑުދައިތަ ބުންޏެވެ.\nއަހަރެންގެ އައިނު ނަގައި ފާރުބުރިމަތީގައި ބޭއްވީމެވެ. ބޯލާކޮޅުގައި ހުރި ފުޅިބައްތީގެ ފަނޑުއަލީގެ ތެރެއިން މިހާރު އަހަންނަށް އެއްވެސް ތަނެއް ނުފެނެއެވެ. އެކަމަކު ގޮނޑުދޮށަށް ބީއްސަމުންދާ ރާޅުތަކުގެ ހިތްގައިމު އަޑު އިވެމުންދިޔައެވެ. ޖެހެމުންދާ ރޯޅި، މާ ބޮޑު ހުރަހެއްނެތި އަހަރެންގެ ގައިގައި ބީހެމުން ދެއެވެ. ކައިރީގައި ބައިވެރިޔާ ނެތުމުން ލިބޭ އެކަނިވެރިކަން އެ ވަގުތު އިހުސާސްވިއެވެ.\nހުކުރު ދުވަހު ހެނދުނު ހޭލެވުނީ ހަމައެކަނި ކާޅުތަކާއި ދޫނިތައް ގޮވާތީއެއް ނޫނެވެ. މަދިރިތައް ހީވަނީ އަހަރެން ހަފައިކައިފާނެހެންނެވެ. ކަހާކަހާ މޫނާއި ދެ އަތުގައި ފިތްނަގައިފިއެވެ. ހިތަށް އެރިއެވެ. ރޭގައި އުނދަގޫ ނުކުރިކަން ހާދަ ރަނގަޅެވެ.\nއަހަންނަށް ހޭލެވުނުއިރު އެކަކުވެސް ނެތެވެ. ގަޑި ބަލައިލިއިރު ހަތެއް ޖަހައިފިއެވެ. ބޭރަށް ނުކުތްއިރު ބޮޑުދައިތަ ހުރީ ފިހިގަނޑެއް ހިފައިގެން ކުނިކަހާށެވެ. އަހަރެން މޫނު ދޮވެލަން ގޮސް ވަޅުދޮށުގައި ހުއްޓާ ބޮޑުދައިތަ އައެވެ. އަދި ބުންޏެވެ.\n"ކަލޯ! ހިނގާ ކޮފީ ބޯން ކޭމްޕަށް ދަމާ!"\nކޮފީ ބޯން ދިޔައީ އަހަރުމެން ދެ މީހުންނެވެ. ދިޔަ މަގުމަތީގައި، ދެ ފަރާތުގެ ގަސްތައް ތެމިފައިވާތަން ފެނުނެވެ.\n"އެއީ ފިނި ފައިބައިގެން،" ބޮޑުދައިތަ ބުންޏެވެ.\n"ރޭގައި އަހަރެން އައުމުން ބޮޑުދައިތަމެނަށް ވަރަށް ގެއްލުންދޯ؟" އަހަރެން ސަމާސާ ރާގެއްގައި އަހާލީމެވެ. ބޮޑުދައިތަ ވެސް ލާނެއް ފާޑަކަށް ބަލައިލިއެވެ.\n"މިފަހަރު ކޮން ކޭމްޕަކަށް ދާނީ؟ މިކޮޅަށްތަ އެކޮޅަށްތަ؟ އެކަމަކު މިކޮޅު ކޭމްޕުގައި އިށީނދެލާނެ ޖޯއްޔެއްވެސް ހުންނާނީ،" ދެ ފަރާތަށް އިޝާރަތް ކޮށްލާފައި ބޮޑުދައިތަ އެއްސެވެ. އެވަގުތު އަހަރެން ޖަވާބު ދިނީމެވެ.\n"ރޭގައި ކެއީވެސް އެތަނުން. މިފަހަރު ދާނީ މިކޮޅުން ކަނދޮޅުދޫ ކޭމްޕަކަށް. އޭރުން ހަމަހަމަކުރެވޭނީ. މިއީ ފަހުފަހަރޭ."\nއަހަރުމެން އެ ކޭމްޕަށް ދިޔައިރު އިއްސޭވެސް އެތާ އިނެވެ. ދެން ކޮފީ ބުއީއެވެ. އެކަމަކު ބޮޑުދައިތަ ކޮފީއެއް ނުބޮއެވެ. އޭނާ ބުނީ އެއްގޮތަކަށްވެސް ކޮފީ ނުބޯކަމަށެވެ.\nއަހަރެން ފުރަން އޮތީ 9:30 ގައެވެ. ހެނދުނު ސައިބޯން ދިޔައީ ނުވައެއް ޖަހަނިކޮށެވެ. އިއްސޭ އާއި ބޮޑުދައިތަ އާއި އަހަރެން ދިޔައީ އެންމެފަހު ބަނޑަހައަށެވެ. އެތަނަށް ދިއުމުން ރޮށި އެއްޗާއި ރިހަތެލި އެމީހުން ދެއްކިއެވެ. އެވަގުތު އިއްސޭ ހަތަރު ރޮށި ނަގައި، ވަޅިއަކުން ކޮށާފައި އަހަންނަށް ދިނެވެ. އެއަށްފަހު ބޮޑުދައިތައަށް ރޮށި ކޮށައިދިނެވެ. އަހަންނަށް ރިހަ އަޅައިދިނީވެސް އިއްސޭއެވެ. ބޮޑުދައިތައަށް އެހީތެރިވީ ކޭމްޕުގެ ޒުވާން ކުއްޖެކެވެ.\nއަހަރުމެން ސައިބޯން ތިއްބާ އަތިރިމަތިން ފެނުނީ ވަރަށް ލޯބިކޮށް ހިނގާލައިފައި އަންނަ ޖޯޑެކެވެ. އެމީހުން އައިގޮތަށް އައީ އަހަރުމެން ތިބި ކޭމްޕަށެވެ. އެއީ ހަނިމާދޫ ބައެކެވެ. ބޮޑުދައިތަމެންގެ ރައްޓެހިންނެވެ. މިރަށަށް ދަތުރު އައިއިރު ބޮޑުދައިތަމެންނަށް ހަދިޔާވެސް ގެނައެވެ. ދެން ސައިބުއިމުގައި އެ ދެ މީހުންވެސް އަހަރުމެންނާ ބައިވެރިވިއެވެ.\nޗުއްޓީ ދުވަސް ދުވަހު މި ރަށަށް ދަތުރު އައުމަކީ ވަރަށް އާންމުކަމެކެވެ. އަތުގުޅުވާލައިގެން ގޮނޑުދޮށުގައި ހިނގާލައި މޫދަށް އެރި އުޅުމަކީ ޒުވާން ޖޯޑުތަކުގެ އުފަލެކެވެ. އެކަމަކު ޔަގީންވާކަމަކީ އަހަރެންގެ ރަހުމަތްތެރި ދެމަފިރިން ތަޖުރިބާ ނުކުރާ އުފަލަކާއި އަރާމެއް މިރަށުގައި އެހެން ބަޔަކަށް ނުވާނެކަމެވެ. އުމުރުން ދުވަސްވީ ބޮޑުދައިތައާއެކު، އިއްސޭ އުޅެމުން އެ ގެންދަނީ ދިވެހި ޒުވާން ދެމަފިރިއަކު ހަނީމޫންގައި ވެސް އުޅެފައިނުވާ ފަދަ މިނިވަން އަދި ފިކުރެއްނެތް ދިރިއުޅުމެކެވެ.\n"ކޮއްކޯ އަދި މިރަށަށް އަންނާތި! ކޮޓަރިތައް ހެދީމާ އަންނާނީ،" ގާތްގަނޑަކަށް 24 ގަޑިއިރު މިރަށުގައި ހޭދަކުރުމަށްފަހު ފުރަންވެގެން ވަދާއީ ސަލާންކޮށްލި ވަގުތު ބޮޑުދައިތަ އަހަންނަށް ދައުވަތުދިނެވެ. އިއްސޭ ހެވިފައި ހުއްޓެވެ. އަހަރެން އާނއެކޭ ބުނެފައި އެންމެ ފަހު ޖުމްލައެއްގެ ގޮތުން ބުނެލީމެވެ.\n"އިއްސޭ އާއި ބޮޑުދައިތަގެ މެހެމާންދާރީއަށް ފަށްފަށުން ޝުކުރިއްޔާ! މިއީ އަހަރެންގެ ހިތުން ފުހެވިގެންދާނެ ދަތުރެއް ނޫން. ތިޔަ ދެމަފިރިންނަށް ބާއްޖަވެރިކަން އެދެން. ބޮޑުދައިތަ ރަނގަޅަށް އިއްސޭ ބަލާތި!"\nމިހެން ބުނިތަނާ، ދެން އަންނާށޭ ބުނެ އަހަރެންގެ ފޮށި ކޮނޑަށް ލައިގެން އިއްސޭ ހިނގައިގަތެވެ. އަހަރުމެން ދެމީހުން ގޮސް ދޯންޏަށް އެރީއެވެ. އަހަންނާ އެކު ހަނިމާދުއާ ހިސާބަށްވެސް އިއްސޭ އައެވެ.\n"ޚަބަރެއް ނުވެގެން އަހަރެން މިހާރު މިހުންނަނީ ކަންބޮޑުވެފައި. ކިހިނެއްތަ؟" ހަނިމާދުއަށް އައިސް ފޯނުކޮށްލުމުން އަންހެނުން އަވަހަށް އެހިއެވެ.\n"އަހަރެންގެ ހާލު ރަނގަޅު. މިޝަން ކާމިޔާބު! އަލްޙަމްދު ލިއްލާހި! އިރާދަކުރެއްވިއްޔާ މާދަމާ ހެނދުނު މާލެ ދާނަން،" ކުދިންގެ ހާލު އަހައިލުމަށްފަހު އަހަރެން ފޯން ބޭއްވީއެވެ.\nވިދާޅުވުމަށް: ބޮޑުދައިތަ ވާހަކައިގެ ނުދައްކާ ހުރި ވާހަކަތައް... 20 އަހަރަށްފަހު


vnews - ނައިފަރަށާއި ހިންނަވަރަށް ގާސިމް ވަޑައިގެންފި\nނައިފަރަށާއި ހިންނަވަރަށް ގާސިމް ވަޑައިގެންފި\nޖުމްހޫރީ ޕާޓީ (ޖޭޕީ) ލީޑަރު އަދި ރިޔާސީ ކެންޑިޑޭޓް ގާސިމް އިބްރާހިމް ޅ. އަތޮޅަށް ކުރައްވާ ދަތުރުފުޅުގައި މިއަދު ނައިފަރަށާއި ހިންނަވަރަށް ވަޑައިގެންފި އެވެ.\nނައިފަރަށް ވަޑައިގެން ރައްޔިތުންނާ ބައްދަލުކުރައްވާ ގާސިމް ވިދާޅުވީ ވިލާ ކޮލެޖްގެ ފަރާތުން ރަށްރަށުގައި އަޅާ ކެމްޕަސްތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ރަނގަޅު ކެމްޕަސް އިމާރާތް ކުރާނީ ނައިފަރުގައި ކަމަށެވެ. އަދި އެރަށުގެ ޒުވާނުންނާ ބައްދަލު ކުރެއްވުމަށްފަހު ފުޓްބޯޅަ އެސޯސިއޭޝަނުން ރަށްރަށުގައި ހަދަން ނިންމި ފުޓްސަލް ދަނޑުތަކުގެ ތެރެއިން ނައިފަރުގައި ހަދާ ދެ ފުޓްސެލް ދަނޑުގެ ހަރަދު ސްޕޮންސާ ކޮށްދެއްވާނެ ކަމަށް ވެސް ވިދާޅުވި އެވެ.\nމީގެ އިތުރުން ނައިފަރުގައި މިހާރު ބޭނުންކުރަމުންދާ ފުޓްބޯޅަ ދަނޑުގައި ޗޭންޖިން ރޫމްއެއް ހެދުމަށާއި ދަނޑުގެ ކަންކަން ރަނގަޅު ކުރަން ފަސްލައްކަ ރުފިޔާގެ އެހީއެއް ދެއްވާނެ ކަމަށް ވެސް ގާސިމް ވައުދުވެ ވަޑައިގެންނެވި އެވެ.\nނައިފަރަށް ފަހު ގާސިމް ދެން ވަޑައިގެންނެވީ އެ އަތޮޅު ހިންނަވަރަށެވެ. ހިންނަވަރުން ގިނަ އަދަދެއްގެ ރައްޔިތުން ވަނީ ގާސިމަށް ހޫނު މަރުހަބާއެއް ކިޔާފަ އެވެ. ޖޭޕީން މިރޭ ހިންނަވަރުގައި ޖަލްސާއެއް ވެސް ބާއްވާނެ އެވެ.


އަނދުންހުލި(sty) އަކީ ލޮލުގެ ބޮޑީގެ މަތީގައި (ލޮލުގެ މަތީބޮޑި ނުވަތ ތިރީ ބޮޑީގައި) ނުވަތަ ބޮޑީގެ ތެރޭގައި ނުވަތަ ލޮލުގެ ވަށައިގެން ޖަހާ ނުވަތަ ނަގާ ކުޑަ، ރިހުން އެކުލެވޭ ރަތްކުލައިގެ ބިއްސެކެވެ. ނުވަތަ މުލިއްސެއްގެ ސިފަޔަށް އިންނަ/ ނަގާ / އުފެދޭ ފުއްޕުމެކެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި އަނދުންހުލި ނަގަނީ އެސްފިޔަތަކުގެ ބުޑުންނެވެ. ނުވަތަ ލޮލުގެ ރަވައިގައެވެ.ނުވަތަ ލޮލުގެ ބޮޑީގައެވެ. މިއީ ވަރަށް އާންމުކޮށް ލޮލުގެ ބޮޑީގައި އުފެދޭ އެއްޗެކެވެ. ގިނަ ފަހަރު އެއްވެސް ކަމެއް ނުކުރިކަމުގައި ވިޔަސް، އޭގެ ޒާތުގައި 2-1 ހަފްތާއާއި ދެމެދުގެ މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި އަނދުންހުލި ހިނދި ނެތިއުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. މިއީ ވަރަށް މަދުން ނޫނީ އެކަމުގައި ސީރިޔަސް ކަމެއް މެދުވެރިކުރުވާ ކަމެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް ނެގުމަށްފަހު، އެއްކޮށް ހިނދި ނެތިދަންދެން ވެސް ރިހުން ހުރުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ.\nއަނދުންހުލި ވަށައިގެންވާ ހިސާބު ދުޅަވެ، ރަތްވެ، އެތެރޭގައި ދޮސް ޖަމާވެފައި ހުރުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ. ހަމުގެ ކުލަ ކަޅު ނުވަތަ އަދިރި މީހެއްނަމަ، އަދުންހުލީގެ ވަށައިގެން ހުންނަ ރަތްކަން ފާހަގަކުރުމަކީ ދަތިކަމަކަށް ވެދާނެ އެވެ. ނުވަތަ އެފަދަ ރަތްކަން ފާހަގަނުވެދާނެ އެވެ. އަނދުންހުލި ނަގާފައި ހުންނަ ދުވަސްވަރު ލޯރަތްވެ، ލޮލުން ފެން އައިސްފާނެ އެވެ. ނަމަވެސް މިއީ ލޮލުގެ ފެނުމަށް އަސަރުކުރުވާ ކަމެއް ނޫނެވެ. އެންމެ އާންމުކޮށް އަނދުންހުލި ނަގަނީ ބެކްޓީރިޔާގެ ސަބަބުން ޖެހޭ އިންފެކްޝަންގެ ސަބަބުންނެވެ.\nއަނދުންހުލި އާންމު ގޮތެއްގައި ނަގަނީ ކޮންމެވެސް އެއް ލޮލެއްގައެވެ. ނަމަވެސް އެއްލޮލުގައި އެކައްޗަށްވުރެ ގިނަ އަނދުންހުލި ނެގުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ.\nބައެއް ފަހަރު ލޮލުގެ ބޮޑީގެ ސަތަހަ މަތީގައި ދިރިއުޅޭ ނުވަތަ ހުންނަ ބެކްޓީރިޔާއެއްގެ ސަބަބުން ބޮޑީގައި ހުންނަ ތެޔޮ އުފައްދާ ގްލޭންޑް ތައް ބައްދާލައި، އެކަމުގެ ސަބަބުން ދުޅަވެދާނެ އެވެ. އަނެއްބައި ފަހަރު ލޮލުގެ ރަވައިގައި ޖަރާސީމުތައް ނުވަތަ މަރުވެފައި ހުންނަ ހަމުގެ ސެލްތައް ހަރުލާގޮތް ވެއެވެ.\nގިނަ ފަހަރު އަނދުންހުލި ފެށިގެން އަންނަނީ އެސްފިޔައެއް ޖެހިގެން ނަގާ ބިއްސެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އެއަށްފަހު ރަތްކުލައިގައި އިންނަ ރިހުން އެކުލެވޭ ދުޅައަކަށް ބަދަލުވެ، އެގޮތުގައި ދުވަސްކޮޅެއް ހޭދަވެ، ފަޅައިގެން ގޮސް، އެއަށްފަހު ރަނގަޅުވެދެއެވެ. ބައެއް ފަހަރު އެއްވެސް ކަމެއް ނުކުރިޔަސް އޭގެ ޒާތުގައި އަނދުންހުލި ހިނދި ރަނގަޅުވެދެއެވެ.\nއާންމު ގޮތެއްގައި އަނދުންހުލި ނަގަނީ ލޮލުގެ ބޮޑީގައި ކަމުން ވަރަށް ރީތިކޮށް އަނދުންހުލި ފެންނަށް ހުންނާނެ އެވެ. ނަމަވެސް ބައެއް ފަހަރު ބޮޑީގެ އެތެރޭގައި ނުވަތަ ދަށްފުށުގައި އަނދުންހުލި ނަގައެވެ. މިގޮތަށް ނަގާ އަނދުންހުލި ވެސް އެ ނެގުމަށް ކުރިމަތިވި އިންފެކްޝަން ފިލައި ދިއުމުން ރަނގަޅުވެދެއެވެ.\nސަބަބު / މަގުފަހިކުރާ ކަންތައްތައް\nއަނދުންހުލި ނަގަނީ ލޮލުގެ ބޮޑީގައި ހިމެނޭ ތެޔޮ އުފައްދާ ގްލޭންޑް ތަކުގައި އިންފެކްޝަން ހެދުމުންނެވެ. އެގޮތުން މިގްލޭންޑްތަކުގައި އިންފެކްޝަން އެންމެ ބޮޑަށް އަށަގަންނަނީ “ސްޓެފައިލޮކޯކަސް” ބެކްޓީރިޔާގެ ސަބަބުންނެވެ. ގިނަ ފަހަރު އަނދުންހުލި ނަގަނީ ލޮލުގެ ބޮޑީގައި ހުންނަ ތެޔޮ އުފައްދާ ގްލޭންޑް ތައް ބެދުމުންނާއި، އިންފެކްޝަން ހެދުމުގެ ސަބަބުންނެވެ.\nއަނދުންހެލި ނެގުމަށް މަގުފަހިކުރާ ކަންތައްތަކުގެ ތެރޭގައި އަންނަނިވި ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ.\nއަތްނުދޮވެ ލޮލުގައި އަތްލައި، އުގުޅައި، ހާކައި ހެދުން\nއަތް ނުދޮވެ، ލޮލަށް ލައްވާ ލެންސްގައި އަތްލުން، ނުވަތަ ރަނގަޅަށް ސާފުނުކޮށް ލެންސް ލޮލަށްލެއްވުން\nލޮލުގައި މޭކަޕްގެ އަސަރު ހުއްޓައި، މޭކަޕް ނުފިލުވައި ނިދުން\nދުވަސްވީ ނުވަތަ މުއްދަތު ހަމަވެފައި ހުރި ރީތިވާ ސާމާނު ބޭނުންކުރުން (ޚާއްޞަކޮށް ލޮލުގައި އުގުޅުން)\nލޮލުގެ ބޮޑި ދުޅަވުން\n“ރޯޒޭޝާ”(rosacea) ކިޔާ ހަމުގެ ބައްޔެއް ހުރުން\nސެބޯރިކް ޑާމަރޓައިޓިސް ކިޔާ ހަމުގެ ބައްޔެއް ހުރުން\nދެވްތަރެއްގެ އަނދުންހުލި ހުރެއެވެ. އެއީ ލޮލުގެ ރަވައިގައި (އެސްފިޔަތަކުގެ ބުޑުގައި) ނަގާ އަނދުންހުއްޔާއި، ލޮލުގެ ބޮޑީގައި ނަގާ އަނދުންހުއްޔެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ލޮލުގެ ރަވައިގައި ހުންނަ އެސްފިޔަތަކުގެ ބުޑުގައި އަނދުންހުލި ނަގަނީ އެސްފިޔަތަކުގެ ބުޑުގައި ހުންނަ އިސްތަށީގެ ބުޑުގައި އިންފެކްޝަން ހެދުމުންނެވެ. މިގޮތަށް ނަގާ އަނދުންހުލި އިންނާނީ ކުޑަކުޑަ ބިއްސެއްގެ ސިފައިގައެވެ. މިއީ އެކްސްޓާރނަލް ހޯރޑިއޯލަމް(external hordeolum) އެވެ. ލޮލުގެ ބޮޑީގައި ނަގާ އަނދުންހުލި އާންމު ގޮތެއްގައި ނަގަނީ ލޮލުގެ ބޮޑީގައި ހުންނަ ތެޔޮއުފައްދާ ގްލޭންޑް ތަކުގައި އިންފެކްޝަން ހެދުމުންނެވެ. މިއީ އިންޓާރނަލް ހޯރޑިއޯލަމް(internal hordeolum) އެވެ.\nލޮލުގެ ބޮޑި ދުޅަވުމުން ވެސް އަނދުންހުލި ނަގައިފާނެއެވެ. މިއީ އެސްފިޔަތަކުގެ ބުޑާއި ހަމައިން ލޮލުގެ ބޮޑި ދުޅަވެ، ރަތްވާނެ ހާލަތެކެވެ. އަނދުންހުލި އެންމެ ފުރަތަމަ ނަގާއިރު ލޮލުގެ ބޮޑިރަތްވެ، ބީހިލުމުން ރިހުން ހުންނާނެއެވެ. ފަހަރުގައި އަނދުންހުލީގައި ހިރުވައި ކެހުން ހުރެދާނެއެވެ.\nރަތްކުލައިގެ ބިއްސެއް ނުވަތަ މުލިއްސެއް ލޮލުގެ ބޮޑީގައި ނެގުން\nލޮލުގެ ބޮޑީގައި ރިހުން\nއަނދުންހުލި ހުރިކަން ދެނެގަންނަނީ ލޮލުގެ ބޮޑި ބަލައި ޗެކުކޮށްގެންނެވެ. ބައެއް ފަހަރު ބޮޑުވާ ބިއްލޫރި ފަދަ އެއްޗެއް ބޭނުންކޮށްގެން ލޮލުގެ ބޮޑި ޗެކުކޮށްދާނެ އެވެ.\nއަނދުންހުއްޔަކީ ގިނަ ފަހަރު އެއްވެސް ފަރުވާއެއް ބޭނުންވާނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. އެކަމަކު ތާފަނާ ފެނުން ބޮޑިތާން ކޮށްހެދުމުން އަނދުންހުލި ފަސޭހަވުން އަވަސް ވެއެވެ. އެގޮތުން ދުވަސްކޮޅެއް ވަންދެން ދުވާލަކު 4-2ފަހަރާއި ދެމެދު، ފަހަރަކު 15-10 މިނިޓް ވަންދެން ތާފަނާ ފެނުން އަނދުންހުލި ނަގާފައިވާ ލޮލުގެ ބޮޑި، ބޮޑިތާންކުރެވިދާނެ އެވެ. ތާފަނާ ފެނުން ބޮޑިތާން ކޮށްލުމަށްފަހު ސާފު އެއްޗަކުން ނޫނީ އިގިލި ރީތިކޮށް ދޮވެ ސާފުކުރުމަށްފަހު، އިގިލިން އަނދުންހުލި މަސާޖު ކޮށްލެވިދާނެއެވެ. އޭރުން އަނދުންހުލީގެ ތެރޭގައި ހުންނަ ދޮސްތައް ބޭރުވުމަށް އެހީތެރިވެދޭނެ އެވެ. މިގޮތަށް ހެދުމުން ތަދުވި ނަމަވެސް އަނދުންހުލި އަވަހަށް ފަސޭހަވާގޮތް ވެއެވެ. އާންމުކޮށް އަނދުންހުލި އޭގެ ޒާތުގައި ހިނދި ރަނގަޅުވެދާނެ އެވެ. ނަމަވެސް ދޭތެރެ ދޭތެރެއިން އަނދުންހުލި ނެގުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ.\nއަނދުންހުލި ރަނގަޅުނުވެ، ދިގުދެމިގެންދާނަމަ އަންނަނިވި ކަންތައްތައް ފަރުވާގެ ގޮތުގައި ކޮށްފާނެ އެވެ.\nއެންޓިބަޔޮޓިކް ބޭނުންކުރުން: ލޮލުގައި އުގުޅުމަށް އެންޓިބަޔޮޓިކް ކްރީމް، ނުވަތަ ލޮލަށް އެޅުމަށް އެންޓިބަޔޮޓިކް ލޮލަށް ޖައްސާތިކި ބޭނުންކުރަން ޑޮކްޓަރުން ލަފާދީފާނެއެވެ. އަނދުންހުލި ރަނގަޅުނުވެ ގިނަ ދުވަސްވާނަމަ، ނުވަތަ ލޮލުގެ ބޮޑިން ވެސް ބޭރަށް ފެތުރިފައިވާނަމަ، ގުޅަ ބޭހުގެ ގޮތުގައި ވެސް އެންޓިބަޔޮޓިކް ނަގަން ޖެހިދާނެއެވެ.\nފަޅާލައިގެން ދޮސްތައް ނެރެ ސާފުކޮށްލުން : އަނދުންހުލި ރަނގަޅުނުވެ، އެތެރޭގައި ދޮސްހެދިފައިވާނަމަ ބައެއް ފަހަރު ފަޅާލައިގެން ދޮސްތައް ނެރެ ސާފުކޮށްލަން ޖެހިދާނެއެވެ.\nއަނދުންހުލި ނެގުމުން ރައްކާތެރިވުމަށް އަންނަނިވި ކަންތައްތައް ކުރެވިދާނެ އެވެ.\nރަނގަޅަށް އަތްނުދޮވެ ލޮލުގައި އަތްނުލުން\nއެހެން މީހުންގެ ރީތިވާ ސާމާނު ބޭނުންނުކުރުން\nދުވަސްވެ، މުއްދަތު ހަމަވެފައި ހުންނަ ރީތިވާ ސާމާނު ބޭނުންނުކުރުން\nލޮލަށް ލައްވާ ލެންސް ރަނގަޅަށް ސާފުކޮށް ބެލެހެއްޓުން\nތާފަނާ ފެނުން ލޯ ބޮޑިތާންކުރުން\nލޮލުގެ ބޮޑި ދުޅަވެ ކަމެއްވެއްޖެނަމަ ޑޮކްޓަރަށް ދައްކައި ފަރުވާކުރުން\n21 މޭ, 2019


Taylor Swift ge tour gai Camila Cabelo aai Charli XCX baiverivany | Mihaaru\nޓޭލާ ސްވިފްޓް (މ) އަދި ކެމީލާ ކެބެލޯ (ވ) އާއި ޗާލީ: ޓުއާގެ އޯޕަނިންގައި ދެ ފަންނާނުން ބައިވެރި ވާނެ.\nޓޭލާ ސްވިފްޓްގެ "ރެޕިއުޓޭޝަން ސްޓޭޑިއަމް ޓުއާ" ގެ އޯޕަނިންގައި ކެމީލާ ކެބެލޯ ޗާލީ ބައިވެރި ވަނީ\n03 މާޗް 2018 - 15:39\nއެމެރިކާގެ މަޝްހޫރު އަންހެން ލަވަކިޔުންތެރިޔާ ޓޭލާ ސްވިފްޓް މިދިޔަ އަހަރު ނެރުނު ކާމިޔާބު އަލްބަލް "ރެޕިއުޓޭޝަން" ޕްރޮމޯޓް ކުރަން މި އަހަރު ކުރިއަށް ގެންދާ ސްޓޭޑިއަމް ޓުއާގައި، މަޝްހޫރު އެހެން ދެ ފަންނާނަކު ވެސް ބައިވެރިވާ ގޮތަށް ހަމަޖެހިއްޖެ އެވެ.\nޒުވާން ލަވަކިޔުންތެރިޔާގެ ޓުއާގައި، ލަވަކިޔުންތެރިޔާ ކެމީލާ ކެބެލޯ ބައިވެރިވާނެ ކަމުގެ އަޑުތަކެއް ފެތުރެމުން ދަނިކޮށް، ޓޭލާ ވަނީ ޓްވިޓާގައި އެކަން މިހާރު ކަށަވަރުކޮށްދީފަ އެވެ. އޭނާ ބުނީ "ރެޕިއުޓޭޝަން ޓުއާ" ގެ ހަތަރު ވަނަ ލެފްގައި އޭނާއާ އެކު އޯޕަނިންގައި ކެމީލާގެ އިތުރުން އިނގިރޭސި ލަވަކިޔުންތެރިޔާ ޗާލަޓް އެމާ އެކިޒަން (ޗާލީ އެކްސްސީއެކްސް)، 25، ބައިވެރި ވާނެ ކަމަށެވެ.\nޓޭލާ މިކަން އިއުލާން ކުރުމާ އެކު ކެމީލާ އާއި ޗާލީ ވަނީ އެ މީހުންގެ އިހުސާސްތައް ވެސް ޓްވިޓާގައި ބަންޑުންކޮށްލައިފަ އެވެ. އެގޮތުން މިއީ ހުވަފަނެއް ހަގީގަތަކަށްވުން ކަމަށާއި މިފަދަ ފުރުސަތެއް ދިނީތީ ޝުކުރު އަދާ ކަމަށް ކުރާ ކަމަށް ދެ މީހުން ވެސް ބުނެފައިވެ އެވެ.\nމި އަހަރުގެ ނޮވެމްބަރު މަހުގެ9އާ ހަމައަށް ދެމިގެންދާ ޓުއާ ފަށަން ހަމަޖެހިފައި ވަނީ އަންމަ މެއި މަހުގެ 8 ގަ އެވެ.\nޓޭލާއެކު ކެމީލާ އާއި ޗާލީ ނުކުންނަ އިރު، އެ ދެ ފަންނާނުން ވެސް ވަނީ ދާދި ފަހުން ވަރަށް ކާމިޔާބު އަލްބަމްތަކެއް ނެރެފަ އެވެ. އެގޮތުން ކެމީލާ ނަން ދީފައިވާ އޭނާގެ ފުރަތަމަ ސޯލޯ އަލްބަމްގެ ލަވަތަކުގެ ތެރެއިން "ހަވާނާ" އާއި "ނެވަ ބީ ދަ ސޭމް" އަކީ އާންމުންގެ މެދުގައި ވަރަށް މަގުބޫލު ދެ ލަވަ އެވެ. އަދި ޗާލީގެ މިކްސްޓޭޕް އަލްބަމް "ޕޮޕް 2" ވެސް ވަނީ ވައިގައި ހިފައިފަ އެވެ.\n"ރެޕިއުޓޭޝަން ސްޓޭޑިއަމް ޓުއާ" އަރިޒޯނާ އިން ފަށައިގެން ނިއުޒިލަންޑްގެ އޯކްލަންޑުން ނިންމާލަން ރޭވިފައިވާ އިރު، ޓުއާގެ ތެރޭގައި ޖުމްލަ 51 ޝޯ ދޭނެ އެވެ. އެގޮތުން އުތުރު އެމެރިކާގެ 40 ސިޓީއަކާއި ޔޫރަޕްގެ ހަ ގައުމަކާއި އޯޝެނިއާގެ ފަސް ގައުމެއްގައި ޝޯ ދޭނެ އެވެ.\nޓޭލާއަކީ އިންޓަނޭޝަނަލް ފެޑެރޭޝަން އޮފް ދަ ފޮޓޯގްރަފިކް އިންޑަސްޓްރީ (އައިއެފްޕީއައި) އެކުލަވައިލި 2017 ގެ އެންމެ ކާމިޔާބު އާޓިސްޓުންގެ ތިން ވަނައިން ޖާގަ ހޯދި ފަންނާނެވެ.


SunOnline: France ge luxury fair ehgai raajje ishthihaaru kuranee\nފްރާންސްގެ ލަގްޒަރީ ފެއާއެއްގައި ރާއްޖެ އިޝްތިހާރުކުރަނީ\nމުހައްމަދު އައުޒަމް 05 Dec 2019, 15:45\nއައިއެލްޓީއެމް ފެއާގައި ރާއްޖޭގެ ސްޓޭންޑް--- ފޮޓޯ: އެމްއެމްޕީއާރުސީ\nފްރާންސްގެ ކާންގައި މިދިޔަ ހޯމަ ދުވަހު ފްރާންސްގެ ކާންގައި ފެށި އިންޓަނޭޝަނަލް ލަގްޒަރީ ޓްރެވަލް މާކެޓް (އައިއެލްޓީއެމް)ގައި މޯލްޑިވްސް މާކެޓިންގް އެންޑް ޕަބްލިކް ރިލޭޝަންސް ކޯޕަރޭޝަން (އެމްއެމްޕީއާރުސީ)ގެ ފަރާތުން ބައިވެރިވެއްޖެ އެވެ.\nމިއަދުގެ ނިޔަލަށް ކުރިއަށް ގެންދާ އެ ފެއާގައި ފަތުރުވެރިކަމުގެ ސިނާއަތުގައި ހަރަކާތްތެރިވާ 13 ކުންފުނީގެ 17 މަންދޫބުން ވަނީ ބައިވެރިވެފަ އެވެ.\nރީޑް އެގްޒިބިޝަންގެ ފަރާތުން އިންތިޒާމު ކުރާ އައިއެލްޓީއެމް ފެއާއަކީ ދުނިޔޭގައި ބާއްވާ ލަގްޒަރީ ފެއާތަކުގެ ތަރެއިން އެންމެ މަގްބޫލު އެއްފެއާ އެވެ.\nމިއީ މި ފެއާ ބާއްވާ 18 ވަނަ ފަހަރަށް ވުމާ އެކު، މި އަހަރުގެ ފެއާ ހުރިހާ ގޮތަކުން ވެސް ހާއްސަ ވާނެ ކަމަށް ރީޑް އެގްޒިބިޝަން އިން ބުންޏެވެ.\nއެގޮތުން މިފަހަރުގެ ފެއާއަށް 5000 އަށް ވުރެ ގިނަ މީހުން ޒިޔާރަތްކުރާނެ ކަމަށް ވެސް ލަފާކުރެވޭ ކަމަށް ރީޑްއިން ބުންޏެވެ.\nމިދިޔަ އަހަރުގެ އައިއެލްޓީއެމް ފެއާގައި 80 ގައުމާއި 1880 ކުންފުނީން، 72000 އަށް ވުރެ ގިނަ ބައްދަލުވުންތައް ވަނީ ބާއްވައިފަ އެވެ.\nއެމްއެމްޕީއާރުސީ އިން ބުނީ އެ ފެއާގައި ރާއްޖޭގެ ފަތުރުވެރި ކަމުގެ ސިނާޢަތުގައި ހަރަކާތްތެރިވާ ފަރާތްތައް، ފްރާންސްގެ މަތީފަންތީގެ ފަތުރުވެރި ކަމުގެ އިސްފަރާތްތަކާ ބައްދަލުކޮށް ފްރާންސްގެ މަތީފަންތީގެ ފަތުރިވެރީންނަށާއި ދާއިރާގެ މަންދޫބުންނަށް ދިވެހިރާއްޖެ އިތުރަށް އިސްތިހާރުކުރުމުގެ މަސަތްކަތްތައް ކުރެވިގެންދާނެ ކަމަށެވެ.\nރާއްޖޭގެ ސްޑޭންޑް ފަރުމާކުރެވިފައި ވަނީ 60 މީޓަރުގެ ޖާގައެއްގައި ރާއްޖޭގެ ގުދުރަތީ އެތައް މަންޒަރުތަކެއް ދައްކުވައިދޭ ގޮތަށެވެ. މިއާ އެކު މި ސްޓޭންޑްގައި ބައިވެރިވި ކޮންމެ ކުންފުންޏަކަށް ހާއްސަކުރެވިފައިވާ ބައްދަލުވުން ބާއްވާނެ ޖާގަ އެކުލެވިގެންވެ އެވެ.\nފްރާންސްއަކީ ރާއްޖެއަށް ފަތުރުވެރިން ޒިޔާރަތްކުރާ މައިގަނޑު އެއް ޤައުމެވެ. މި އަހަރުގެ ޖަނަވަރީ މަހުން ފެށިގެން އޮކްޓޫބަރު މަހާ ހަމަޔަށް ތަފާސް ހިސާބުތަކަށް ބަލާ އިރު، ފްރާންސްއަކީ ރާއްޖެއަށް ހަތް ވަނަޔަށް އެންމެގިނައިން ފަތުރުވެރިން ޒިޔާރަތްކުރާ ޤައުމެވެ. އެއީ ރާއްޖެއަށް ޒިޔާރަތްކުރާ ފަތުރުވެރިންގެ މުޅި ޖުމްލަ ނިސްބަތަށް ބަލާއިރު 3.5 ޕަސެންޓެވެ.\nރެޑިސަން ބްލޫ މޯލްޑިވްސް ރިސޯޓު ހުޅުވައިފި


Noorul-islam.NET :: އަހަރެން އެދެނީ ޖަމާޢަތުގައި ނަމާދެއް ކުރުމަށެވެ.........\nއަހަރެން އެދެނީ ޖަމާޢަތުގައި ނަމާދެއް ކުރުމަށެވެ.........\nތާރީޚް:2އޮކްޓޯބަރ 2011\nމީހެއްގެ ވާހަކައެވެ. ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ އޭނާއަށް އާރާއި ބާރު ދެއްވިއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް އޭނާ، އޭނާއަށް ބާރުދެއްވި ގަދަކީރިތިވަންތަ އިލާހު ހަނދުމަ ނައްތާލިއެވެ. ﷲ ގެ ޙަޟްރަތުން ގޮވާލެވޭ އަޑު އޭނާއަށް އިވެއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް އެއަޑަށް އޭނާ ދިނީ ބީރު ކަންފަތެކެވެ. އޭނާ ތަބާވީ އޭނާގެ ހަވާ ނަފްސަށެވެ. ދުނިޔޭގެ ފަނާކުރަނިވި މުދާތަކެއް އެއްކުރުމުގައި އޭނާގެ ދިރިއުޅުން ފަނާ ކުރަމުން ގެންދިޔައެވެ. ޙަލާލުތޯ ޙަރާމްތޯ ނުބަލައެވެ. ލިބެންޏާ ވަރިހަމަ އުޞޫލުންނެވެ. <?xml:namespace prefix = "o" />\nއޭނާ މަސައްކަތް ކުރަމުން ދިޔައީ ބާޒާރުމަތީގައި މުދާ އުފުލާ މީހެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އެއް ދުވަހަކު އާދައިގެ މަތިން ބާޒާރުގެ ފިހާރައަކަށް މުދާ ހިފައިގެން ދިޔައެވެ. އަދި އެމުދާތައް ބޭލުމާއި، އޭގެ ހިސާބު ކިތާބު ނެގުމުގައި އުޅެނިކޮށް އެފިހާރައިގެ ފާރު ވެއްޓި، އޭގެ ދަށުގައި މި މީހާ ވެއްޖެއެވެ.\nވަގުތުން ހޮސްޕިޓަލަށް ގެންދެވުނެވެ. އަދި އަވަސް ފަރުވާ ދެވުނެވެ. އޭނާގެ ފުރާނަ ސަލާމަތްވިއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް .... ފާރު ވެއްޓުނީ އޭނާގެ ބުރަކަށްޓަށް ކަމުން އޭނާގެ އޮހިބަދައަށް ލިބުނު ގެއްލުމުގެ ސަބަބުން ހިނގައި ބިނގައި އުޅުމުން މަޙްރޫމްވިއެވެ. އަދި އަމިއްލައަށް ފާޚާނާވެސް ނުކުރެވެއެވެ. އެއްވެސް ގޮތަކަށް ޙަރަކާތެއް ނުކުރެވެއެވެ. މެޝިންތަކުގެއެހީގައި ހަށިގަނޑުން ނަޖިސް ބޭރު ކުރުމަށް އެތައް އިރެއް ނަގައެވެ. އެކަމުގައިވެސް އެތައް ވޭނަކާއި ކެކުޅުމެއް އޭނާއަށް ލިބެއެވެ.\nމިޙާލުގައި އޭނާ ވަނިކޮށް، ޒިޔާރަތްކޮށްލަން ދިޔަ މީހަކު ސުވާލު ކުރިއެވެ. "މިހާރު ތިބާގެ އެންމެ ބޮޑު އުއްމީދަކީ ކޮބާހެއްޔެވެ؟"\nޖަވާބުގައި އޭނާ ބުންޏެވެ. "އަހަރެން އެންމެ އެދެނީ ޖަމާޢަތުގައި ނަމާދު ކުރުމަށެވެ.........."\nމިހާރު ހެއްޔެވެ؟ މީގެ ކުރިން ތިބާއަށް އޭގެ އަޑު އިވުނެވެ. އެ ނަމާދަށް ގޮވާލެވުނު އަޑު އިވުނެވެ. އެވަގުތު ތިބާވީ ފުރިހަމަ ޞިއްޙަތުގައެވެ. ހަށިގަނޑުގައި ބާރު ހުއްޓެވެ. އެހެންނަމަވެސް އެއަކަށް ތިބާ އިޖާބައެއް ނުދެމެވެ. ފަހެ މިއަދު އެއަޑަށް އިޖާބަ ދޭން ތިބާގެ ހިތްޖެއްސީ ކޮންކަމެއް ހެއްޔެވެ؟؟؟؟؟؟\nލޮބުވެތި އަޚުންނޭވެ! ވިސްނާލާށެވެ. އަދި ތިމާއަކީ މި ވާހަކައިގައި މިވާ މީހާކަމުގައި ތަޞައްވުރު ކޮށްލާށެވެ.\nލޮބުވެތި އަޚުންނޭވެ! ﷲ ގެ ނިދާއަށް އިޖާބަދޭށެވެ. ﷲ އަށް ޙައްޤުގޮތުގައި ޝުކުރުވެރި ވާށެވެ. ދަންނާށެވެ! ތިބާއަށް ލިބިފައިވާ ޞިއްޙަތަކީ ﷲ ދެއްވި ނިޢުމަތެކެވެ. އެއަށް ޝުކުރުވެރި ވާށެވެ! (( لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ وَلَئِنْ كَفَرْتُمْ إِنَّ عَذَابِي لَشَدِيدٌ )) ތިޔަބައިމީހުން ޝުކުރުވެރިވާކަމުގައިވާނަމަ ތިމަން އިލާހު ތިޔަބައިމީހުންނަށް އިތުރު ކޮށްދެއްވާ ހުށީމެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުން ކުފުރުވެރިވާކަމުގައި ވާނަމަ، ހަމަކަށަވަރުން ތިމަން އިލާހުގެ ޢަޛާބު ގަދަފަދަވެގެން ވެއެވެ.\nމި ނިޢުމަތްތަކަށް ޝުކުރުވެރިވުމަކީ، މި ނިޢުމަތްތައް ދެއްވި އިލާހަށް ކިޔަމަންތެރިވުމުގައި މި ނިޢުމަތްތައް ބޭނުންކުރުމެވެ. ހުކުރުނަމާދާއި ފަރުޟު ފަސްނަމާދުގެ ޖަމާޢަތަށް ޙާޟިރު ވުމުގައެވެ. އަދި ގާތްތިމާގެ ކަމުގެ ގުޅުން ބަދަހި ކުރުމާއި، މައިންބަފައިންނަށް އިޙްސާންތެރިވުމާއި، މިފަދަ ހެޔޮ ކަންތަކުގައި އެ ނިޢުމަތްތައް ބޭނުން ކުރުމުގައެވެ.\nހައްދަވާ ގެންގުޅުއްވާ އިލާހު! އަޅަމެންނަކީ ފަރުޟު ފަސްނަމާދު މިސްކިތުގައި، ޖަމާޢަތުގައި ކުރާ ބަޔަކު ކަމުގައި ލައްވާށި! އަދި އަޅަމެންނަކީ އިބައިލާހު ދެއްވާފައިވާ ނިޢުމަތްތަކަށް ޙައްޤު ގޮތުގައި ޝުކުރުވެރިވާ ބަޔަކު ކަމުގައި ލައްވާށި! އަޅަމެންނާއި އަޅަމެންގެ މައިންބަފައިންނާއި އަނބީންނާއި ދަރީންނާއި ގާތްތިމާގެ މީހުންނާއި އެންމެހާ މުސްލިމުންނަށް ފާފަފުއްސަވައި އިބައިލާހުގެ ތަނަވަސް ރަޙުމަތުން ރަޙްމަތް ލައްވާށި! އާމީން


Hamalaa dheegen Saudi princess ge bodyguard aa France fuluhun suvaalu koffi | Mihaaru\nސައުދީ ޕްރިންސަސްގެ އެޕާޓްމަންޓް ހުރީ ޕެރިހުގެ އެންމެ އަގު ބޮޑު ހިސާބުގައި. --ފޮޓޯ:އޭއެފްޕީ\nހަމަލާދީގެން ސައުދީ ޕްރިންސަސްގެ ބޮޑީގާޑާ ފްރާންސް ފުލުހުން ސުވާލުކޮށްފި\n04 އޮކްޓޯބަރ 2016 - 15:236comments\nސައުދީ ރަސްގެފާން ސަލްމާންގެ ދަރިކަނބަލުންގެ އެޕާޓްމަންޓުގެ މަސައްކަތެއް ކުރަން ދިޔަ މީހާ ފުލުހުންނަށް ބުނީ އެޕާޓްމަންޓަށް ގޮސް އެތަނުގެ އެތެރޭގެ ފޮޓޯ ނެގުމުން ޕްރިންސަސްގެ ބޮޑީގާޑު ވަނީ އޭނާ ބަނދެ އަނިޔާކޮށްފައި ކަމަށެވެ. މި ހާދިސާ ހިނގާފައި ވަނީ މިދިޔަ މަހު 26 ގަ އެވެ. އުމުރުން 53 އަހަރުގެ އިންޓީރިއާ ޑެކަރޭޓަރު ފުލުހުންނަށް ބުނީ އޭނާ ދެކް ޕްރިންސަސް ރުޅި އައީ އެޕާޓްމަންޓުގެ އެތެރޭގެ ފޮޓޯތައް މީޑިއާ އަށް ވިއްކައިފާނެތީ ކަމަށެވެ. އެކަމަކު އޭނާ ބުނީ އެ ފޮޓޯތައް ނެގީ އެޕާޓްމަންޓުގެ އެތެރޭގެ ޑިޒައިން ތައްޔާރު ކުރަން ފަސޭހައަކަށް ކަމަށެވެ.\nސައުދީ ޝާހީ އާއިލާގެ މީހުންނަށް ފްރާންސް އިން ވަނީ ޑިޕްލޮމެޓިކް އިމްތިޔާޒްތައް ދީފަ އެވެ. އަދި އެ މީހުންގެ ބޮޑީގާޑުން ހަތިޔާރު ގެންގުޅުމުގެ ހުއްދަ ވެސް ދީފައިވެ އެވެ.\nމި ހާދިސާ ހިނގުމާ އެކު ޕްރިންސަސް ވަނީ ޕެރިހުން ފުރައިގެން ގޮސްފަ އެވެ.\nބައެއް ރިޕޯޓްތައް ބުނާ ގޮތުގައި މަސައްކަތް ކުރަން ދިޔަ މީހާ މަރާލުމަށް ބޮޑީގާޑަށް ޕްރިންސަސް ވަނީ އަންގައިފަ އެވެ. އަދި އޭނާ ދޫކޮށްލީ ޕްރިންސަސްގެ ދަށްފައިގައި ބޮސް ދިނުމުން ކަމަށް ވެސް ބުނެފައިވެ އެވެ.\nމަސައްކަތް ކުރަން ދިޔަ މީހާ އެ މަސައްކަތުގެ އަގަށް ކިޔާފައި ވަނީ 20،000 ޔޫރޯ އެވެ. އަދި ފުލުހުން ވަނީ އެ އެޕާޓްމަންޓަށް ގޮސް މަސައްކަތް ކުރަން ދިޔަ މީހާ ގެންދިޔަ ސާމާނުތައް އަނބުރާ ހަވާލުކޮށްފަ އެވެ.\nއިތުރު ލިޔުންތައް ސައޫދީ އަރަބިއްޔާ ފްރާންސް މާރާމާރީ ޔޫރަޕް


Mi Buin Thakun Bandhu Hindhaaladhey - Vaguthu\nމި ބުއިންތަކުން ބަނޑުހިންދާލަދޭ\nބަނދުރަން ލުއިކުރަން ބޭނުންވާނަމަ ކެއުމަށާއި ކަސްރަތުކުރުމަށް އިސްކަންދޭން ޖެހޭނެއެވެ. ކެއުމަށް ބަދަލެއް ގެނައުމުގެ އިތުރުން ބައެއް ބުއިންތައް ބޭނުންކުރާށެވެ. އެގޮތުން މި ބުއިންތަކަކީ ކެއުމާއި އެކު ނުވަތަ އެނޫންވެސް ވަގުތުތަކުގައި ބުއިމުން ބަނޑު ހިންދާލަދިނުމަށް އެހީވެދޭ ބުއިންތަކެކެވެ.\nހޫނު ފެނާއި އައިސް ފެނުގެ ތެރެއިން ބަނޑުހިންދާލުމަށް ފަސޭހަވެގެންދާނީ ފިނިފެން ބުއިމުންނެވެ. އެއީ އައިސް ފެން ބުއިމުގެ ސަބަބުން ހަށިގަނޑުގެ މެޓަބޮލިޒަމް ރޭޓް އިތުރުކޮށްދިނުމަށް އެހީވެދޭތީ އެވެ. ކޮންމެ ދުވަހުން 500 މލ އައިސް ފެން ބުއިމުން ތަފާތު ފެނިގެންދާނެ އެވެ.\nގިނަ ފައިދާތަކެއް އެކުލެވޭ ކުރުނބާ ފެނަކީވެސް ބަނޑުހިންދާލުމަށް އެހީވެދޭ ބުއިމެކެވެ. ކުރުނބާ ފެނުގައި އެހެން ބުއިންތަކާއި އަޅާބަލާއިރު ގިނަ އަދަދަކަށް އެލެކްޓްރޯލައިޓްސް ހިމެނެއެވެ. އޭގެ ސަބަބަން އަވަހަށް ކަރުހިތްކާ ދިނުމުގެ އިތުރުން ހަށިގަނޑު ސާފުކޮށްލަދިނުމަށް އަވަސްވެގެން ދެއެވެ.\nގްރީން ޓީ އަކީ ބަނޑުހިންދާލުމަށް އާންމުކޮށް ބޭނުންކުރާ ބުއިމެވެ. ގުރީންޓީއިން ލިބޭ ފައިދާތައް ގިނަގުނައިރު އާދައިގެ ބުއިންތަކާއި ހިލާފަށް ގުރީންޓީއިން ހަށިގަނޑުގެ މެޓަބޮލިޒަމް ރޭޓް އަވަހަށް މަތި ކޮށްދިނުމުގެ އިތުރުން 43 އިންސަންތަ ކެލޮރީސް ވިރުވާރަލައެވެ.\nކަރާ ސްމޫތީ އަކީ ތައްޔާރުކޮށްލަން ފަސޭހަ ބުއިމެކެވެ. މި ބުއިމުގެ ފައިދާ ލިބޭނީ އެއްވެސް އާޓިފިޝަލް ރަހައެއް ނުހިމަނައެވެ. އަދި ކެލޮރީސް މަދުން ހުންނަ އެއްޗަކަށް ކަރާ ވެގެންދާއިރު، މިބުއިމުން ހަށިގަނޑަށް ގިނަ އަދަދަކަށް ފެން ލިއްބައިދެއެވެ.


Ras Online - އާބޯޓާއެކު ކޮންސްޓްރަކްޝަން ސާމާނުގެ ދަތިކަން ދެން ކުރިމަތިނުވާނެ - އެމްއެސްއެސް\nއާބޯޓާއެކު ކޮންސްޓްރަކްޝަން ސާމާނުގެ ދަތިކަން ދެން ކުރިމަތިނުވާނެ - އެމްއެސްއެސް\nއަހުމަދު ޝާހް 12 ޖޫން 2022 - 9:43\nމޯލްޑިވްސް ސްޓޭޓް ޝިޕިން (އެމްއެސްއެސް)ގެ އައު ބޯޓާއެކު ކޮންސްޓްރަކްޝަން ސާމާނުގެ ދަތިކަން ރާއްޖެއަށް ދެން ކުރިމަތިނުވާނެކަމަށް އެމްއެސްއެސްގެ މެނޭޖިންގ ޑިރެކްޓަރ އަބްދުﷲ ސައީދު ވިދާޅުވެއްޖެއެވެ.\nރާއްޖޭގެ މީޑިއާއެއްގައި ރޭ ވާހަކަދައްކަވަމުން ސަޢީދު ވިދާޅުވީ ދިވެހި ދަޢުލަތުގެ ޝިޕިންގ ކުންފުންޏަށް މުޅިން އަލަށް ގެނެސްފައިވާ "އެމް.އެސް.އެސް ކްރޯމް" ގެ ދަތުރުތަކުގެ ސަބަބުން ކޮންސްޓްރަކްޝަން ސާމާނުގެ ދަތިކަން ރާއްޖެއަށް ދެން ކުރިމަތިވާނެކަމަށް ދެކެވަޑައިނުގަންނަވާ ކަމަށެވެ. އަދި ޔޫއޭއީ އާއި ރާއްޖެއާ ދެމެދު ދަތުރުކުރާ އެބޯޓު ބޭނުންކުރަން ވިސްނަނީ ކޮންސްޓްރަކްޝަން ސާމާނު އުފުލުމަށް ކަމަށްވެސް ސަޢީދު ވިދާޅުވިއެވެ.\nސައީދު ވިދާޅުވީ ކޮންމެ 20 ދުވަހުން އެބޯޓުގެ ދަތުރެއް ކުރެވޭތޯ މަސައްކަތް ކުރަމުންދާ ކަމަށާއި މިހާރުވެސް ކުރިއަށް އޮތް6މަސް ދުވަހަށް ވާވަރަށް ކޮންސްޓްރަކްޝަން ސާމާނު ގެނެސްފައިވާ ކަމަށެވެ.\n"އަޅުގަނޑުމެން މި ދެކެނީ މިބޯޓު ދުއްވަން ފެށުމާއެކު ކޮންސްޓްރަކްޝަން މެޓީރިއަލްގެ ޝޯޓޭޖެއް ދެން ނާންނާނެއޭ ރާއްޖެއަކަށް. ހަމައެއާއެކު ލޯންގް ޓާރމަށް އެއް އަގެއްގައި ފްރައިޓް ގެންގުޅެވޭނެ ކަމުގެ ޔަޤީންކަން ވަރަށް ބޮޑަށް އެބަ ލިބޭ." ސަޢީދު ވިދާޅުވިއެވެ.\n"އެމް.އެސް.އެސް ކްރޯމް" ރާއްޖެއަށް ކުރި ފުރަތަމަ ދަތުރުގައި 41،500 މެޓްރިކް ޓަނުގެ ހިލައާއި، ވެލި ރާއްޖެ ގެނެސްފައިވާއިރު ސަޢީދު ރޭ ވިދާޅުވީ ކުންފުނީގެ ފްލީޓް ބޮޑު ނުކޮށް އިތުރަށް ވިޔަފާރި ފުޅާނުކުރެވޭނެ ކަމަށެވެ. އެގޮތުން 680 ކޮންޓެއިނަރ އުފުލޭ އިތުރު ބޯޓެއް މި މަހުގެ 26 ނުނީ 27 ގައި ރާއްޖެ އަންނާނެ ކަމަށް ސަޢީދު ރޭ ވިދާޅުވިއެވެ.\n"މީތި ލިބުނީމަ އަޅުގަނޑުމެން ޤަސްދުކުރަނީ މިހާރު އަޅުގަނޑުމެން ކޮންޓެއިނަރ މިގެންނަނީ ހަމަ އެކަނި ކޮލަމްބޯއިން. އޭގެ ބަދަލުގައި ޑައިރެކްޓް ސިންގަޕޯރ އިންވެސް މެލޭޝިއާއިންވެސް ފަށަން." ސަޢީދު ވިދާޅުވިއެވެ.\nއެމްއެސްއެސްއަކީ ރާއްޖެއަށް އެތެރެކުރާ މުދާ ވީހާވެސް ހެޔޮ އަގެއްގައި ގެނެވޭނެ މަގު ފަހިކުރުމަށްޓަކައި ސަރުކާރުން އުފައްދާފައިވާ އެސްޓީއޯގެ ސަބްސިޑަރީ ކުންފުންޏެކެވެ. 2020 ވަނަ އަހަރުގެ އޭޕްރީލް މަހުގެތެރޭގައި ހިދުމަތްދޭން ފެށި މޯލްޑިވްސް ސްޓޭޓް ޝިޕިން ކޮމްޕެނީ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑަކީ އެސްޓީއޯގެ 99.99 އިންސައްތަ ހިއްސާވާ ކުންފުންޏެކެވެ. ބާކީ އޮތް 0.01 އިންސައްތައަކީ ފިއުލް ސަޕްލައިސް މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑުގެ ހިއްސާއެވެ.


Manaathakethi Jalah Vahdhaa Officer In Thibun Balai Nuganeveyne - Imran - Vaguthu\nމަނާތަކެތި ޖަލަށް ވައްދާ އޮފިސަރުން ތިބުން ބަލައި ނުގަނެވޭނެ - އިމްރާން\nމިނިސްޓަރ އިމްރާން ވާހަކަދައްކަވަނީ - ފޮޓޯ ކަރެކްޝަން\nޖަލުތަކަށް މަނާ ތަކެތި ވައްދާ އޮފިސަރުން ކަރެކްޝަންގައި ތިބުމަކީ ބަލައިގަންނާނެ ކަމެއް ނޫން ކަމަށް ހޯމް މިނިސްޓަރު އިމްރާން އަބްދުﷲ ވިދާޅުވެއްޖެ އެވެ.\nމިނިސްޓަރ އިމްރާން މިހެން ވިދާޅުވީ، ޖަލަށް ވައްދާ މަނާ ތަކެތި ވެއްދުން ހުއްޓުވާނެ ގޮތްތަކާއި ބެހޭގޮތުން މަޝްވަރާ ކުރުމަށް މިއަދު ފެށި ވޯކްޝޮޕްގެ ފެށުމުގެ ރަސްމިއްޔާތުގައި ވާހަކަދައްކަވަމުންނެވެ.\nމިނިސްޓަރ އިމްރާން ވިދާޅުވީ ޖަލަށް ވެއްދުން މަނާ އެއްޗެއް ޖަލަށް ވެއްދުމުގައި ކަރެކްޝަންސްގެ އޮފިސަރަކު ބައިވެރިވުން ބަލައި ނުގަންނާނެ ކަމަށެވެ. މިނިސްޓަރ ވިދާޅުވީ، ޖަލުތަކަށް ގާނޫނީ ގޮތުން ވެއްދުން މަނާއެއްޗެއް ވެއްދުމުގައި އޮފިސަރަކު ބައިވެރިވެއްޖެނަމަ، ކަރެކްޝަން ސާވިސްގެ އޮފިސަރެއްގެ ކިބައިގަ ހުންނަންޖެހޭ ޝަރުތު ފުރިހަމަ ނުވާނެ ކަަމަށެވެ.\n"އެފަދަކަމެއް ސާބިތުވެއްޖެ އޮފިސަރަކު މި މުއައްސަސާގައި ހުރުމަކީ އަޅުގަނޑު ގަބޫލުކުރާނެ ކަމެއް ނޫން. އަޅުގަނޑުމެން ޓޮލަރޭޓް ކުރާނެ ކަމެއް ވެސަް ނޫން. "މިނިސްޓަރު ވިދާޅުވި އެވެ.\nމިނިސްޓަރ އިމްރާން ވިދާޅުވީ، ޖަލަށް މަނާ ތަކެތި އެތެރެ ކުރާ މައްސަލައަކީ ޖަލުތަކަށް ދިމާވެފައިވާ ވަރަށް ބޮޑު ގޮންޖެހުމެއް ކަމަށެވެ. އަދި މ ވޯކްޝޮޕް ނިމޭއިރު މިފަދަ ކަންކަން ހުއްޓުމަށް ކުރެވިދާނެ ކަންތައް ހޯދައި ދެނެގަނެވި، އެ ކަންކަން ޖަލުގައި ޤާއިމް ކުރެވިދާނެ ގޮތްތަކާއި ބެހޭގޮތުން މަޝްވަރާ ކުރެވިފައި ހުންނަން ވާނެ ކަމަށް މިނިސްޓަރ ވިދާޅުވިއެވެ.\nއަދި މިކަމަށް ބޭނުންވާނެ ވަޞީލަތްތައް ވީވަރަކުން ފޯރުކޮށްދިނުމަށް މަސައްކަތް ކުރައްވާނެ ކަމަށް މިނިސްޓަރ ވިދާޅުވިއެވެ.\nއެއް ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ކުރިއަށްގެންދާ މި ވޯކްޝޮޕަކީ، ޖަލަށް އެތެރެކުރާ މަނާ ތަކެތި ވެއްދުން ހުއްޓުވުމަށް ކުރެވިދާނެ ކަންތައްތައް ދެނެގަނެ އެފަދަ ކަންކަމާއި ބެހޭޣޮތުން މަޝްވަރާ ކުރުމަށް ބޭއްވޭ ވޯކްޝޮޕެކެވެ.\nއޮކްޓޯބަރ 3, 2019 13:25\nމިނިސްޓަރ ނޯނޮންސެސް ، ޖަސްޓް އެކްޝަން ޕްލީޒް !\nއޮކްޓޯބަރ 3, 2019 13:39\nރަގަޅު ވަގުތުން އެމީހަކު ކަނޑާލާފަ އެމީިހަކު އެއްޗެހި ވައްދަން އުޅުނު ގޮޅިއަށް އެމީހާ އެއްލާލާ\nވީމާ ކަލޯވެސް ތިއީ ބަލައިގަނެވޭނެ މީހެއްނޫން! ހަނދާންވޭތް ޖަލުގައި ހުރިއިރު ވަގަށް ފޯނުވައްދައިގެން ސެލްފީނެގި ދުވަސް!\nއޮކްޓޯބަރ 3, 2019 14:58\nމަނާ ކަންކަން ކުރާތީ ވަޒީފާއިން ވަކިކޮށްފަ ތިބޭ މީހުން އަނބުރާ ވަޒީފާ އަށް ގެނައުމަށް ތިޔަ ކުރައްވާ މަސައްކަތް ވެސް ބަލައިނުގަނެވޭނެ


Kudhinge gaigai nujahaathi, natheejaa varah goas | Mihaaru\nކުދިންގެ ގައިގައި ޖެހުމުން އެ ކުދިންގެ ސިކުނޑިއަށް ނޭދެވޭ އަސަރުކުރޭ\n07 ނޮވެމްބަރ 2018 - 07:33 12 comments\nކުޑަކުދިން ތަރުބިއްޔަތުކުރުމުގައި އެ ކުދިންގެ ގައިގައި ޖެހުމަކީ އެއް ދުވަސްވަރެއްގައި ވަރަށް އާންމު ކަމެއް ނަމަވެސް އެކަމުގައި ހުރި ގެއްލުންތައް އެނގި ހޭލުންތެރިކަން އިތުރުވަމުން އައި ވަރަކަށް އެކަން މަދުވެއްޖެ އެވެ. އެކަމަކު އަދިވެސް މިކަން އެބަ ހިނގަ އެވެ.\nކުދިންގެ ގައިގައި ޖެހުމުގެ ނުރައްކާތެރިކަން އެނގޭތީ މިހާރު ގިނައީ އެކަމާ ދެކޮޅުހަދާ މީހުންނެވެ. ނަމަވެސް ކުޑަކުދިންގެ ޑޮކްޓަރުންނާއި ކުޑަކުދިންގެ ކަންކަން ދިރާސާކުރާ ތަޖުރިބާކާރުން އަނެއްވާސް މި ވަނީ ކުދިންނަށް ޖިސްމާނީ އަދި ނަފްސާނީ ގޮތުން އަނިޔާ ލިބޭ އަދަބުތައް ނުދިނުމަށް ހަނދާންކޮށްދީ އިންޒާރު ދީފަ އެވެ.\nއެމެރިކަން އެކަޑަމީ އޮފް ޕީޑިއޭޓްރިކްސް (އޭއޭޕީ) އިން ބުނީ ކުދިންގެ ގައިގައި ޖެހުމަކީ އެ ކުދިންގެ ސިކުނޑި އާދައިގެ ގޮތުގައި ހެދިބޮޑުވެ ތަރައްގީވުމަށް ނޭދޭވެ އަސަރުކުރާ އަދަބެއް ކަމަށެވެ.\nގައިގައި ޖެހުމުގެ އިތުރުން، ކުދިން ލަދުގަނެ މާބޮޑަށް ދެރަވާ ގޮތަށް އެއްޗެހި ބުނުމަކީ ވެސް ހަމަ މިގޮތަށް ސިކުނޑިއަށް ގެއްލުން ހުރި ކަމެއްކަން އޭއޭޕީގެ ޕޮލިސީ ސްޓޭޓްމަންޓެއްގެ އަޕްޑޭޓެއްގައި ބުނެފައިވެ އެވެ.\n"ރަނގަޅު ކަމަކީ މިގޮތަށް ކުދިން ގައިގައި ޖެހުމަށް ތާއީދުކުރާ ބެލެނިވެރިންގެ އަދަދު މިހާރު މަދުކަން،" އެ ބަޔާނުގައި، ޑރ. ރޮބަޓް ސީގޭ ވިދާޅުވެފައިވެ އެވެ.\nރޮބަޓް ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، ޖެހުމާއި ހަރުކަށި ބަސްތައް ބުނުމުން ސިކުނޑިއަށް ކުރާ ނޭދެވޭ އަސަރުތަކުގެ ސަބަބުން، އެހެން ކުދިންނާ ގުޅިގެން އުޅެން ނޭނގުމާއި ކިޔެވުމަށް ދަށްވުމުގެ މައްސަލަ ކުރިމަތިވެ އެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ އަނިޔާ ކުރުމާއި ބާރަށް އެއްޗެހި ގޮވުން ފަދަ ކަންކަމުގެ ސަބަބުން ކުއްޖާގެ ސްޓްރެސް ހޯމޯން އިތުރުވެ ސިކުނޑީގެ ސްޓްރަކްޗާ އަށް ގެއްލުންވާން ފަށަ އެވެ.\nމިކަމާ ބެހޭ ގޮތުން ކުރި އެއް ދިރާސާއަކުން ދައްކާފައިވާ ގޮތުގައި، އުމުރުން ތިން އަހަރުގައި، މަހަކު ދެ ފަހަރަށް ވުރެ ގިނައިން ޖަހައި އަނިޔާ ދޭ ކުއްޖެއް ނަމަ އެ ކުއްޖާގެ އުމުރުން ފަސް އަހަރު ވާއިރު އެއީ ހަރުކަށި ކުއްޖަކަށްވެ އެވެ. އަދި ނުވަ އަހަރު ވާއިރު ވެސް އެ މައްސަލަ ކުއްޖާގެ ކިބައިން ފެންނާނެ އެވެ.\nއިތުރު ލިޔުންތައް ސިއްހަތު ކުޑަކުދިން ސައިންޓިފިކް ރިސާޗް މެންޓަލް ހެލްތް\nއޭޑީއެޗްޑީގެ ކުދިންގެ ފަރުވާއަކަށް ވީޑިއޯ ގޭމެއް\nލިޔަންކިޔަން އެނގޭ ނަމަ ހަނދާންނެތޭ ބައްޔާ ދުރުކޮށްދޭ


ކަމެއްކުރުމުގައި އެތައްގޮތަކުން އެތައްކަމެއް އެކަމަކަށް މެދުވެރިވުމުން އެކަމެއް ނިމިގެން ދިޔުމުގައި ކަމުގެ ކުޑަބޮޑުމިނާއި، ފުރިހަމަވުމާއި ނުވުމާއި މިކަހަލަ އެތައްކަމެއް ފެނެއެވެ. މިހެންވީ ކަމެއްގައި އެކަމެއް އެންމެ ފުރިހަމަކޮށް ނޫނަސް ވަކިވަރަކަށް ނިންމާލެވޭގޮތްވީމާ އެކަމަކާއިބެހޭ ގޮތުން ދަންނަވާލަން ޖެހިދާނެ އެއްޗެއްވެސް އޮވެދާނެއެވެ. އެއީ މިވަނަވަރުތައް ބައްލަވާ ފަރާތްތަކާއި އައްސަވާ ފަރާތްތަކަށް އެކަން އެނގިވަޑައިގަންނަވާނީ އެއްޗެއް ދަންނަވައިގެންކަމަށް ވާތީއެވެ.\nކޮންމެ ކަމެއްވެސް ވާނީ އެކަމެއް ވާންވީގޮތަކަށް ޙާލަތާއި ކަމާއި އެކަމުގެ ސަބަބުތައް ފުރިހަމަވީމައެވެ. ދެން ލަހެއްނުވެ އެކަމެއް ވެދެއެވެ. އިލާހީ ގާނޫނުގައިވާ ގޮތުގެމަތީން އެކަމެއްވުމުގެ ވަގުތުގައެވެ.\nހަވަރުތިނަދޫއާއި ގުޅުންހުރި ޢާއިލީ ވަނަވަރުތަކަކީ ވަގުތާއި ޙާލަތާއި ކަންއޮތްގޮތުން ވަރަށް ދަތިކަމާއެކު ހޯދައި އެއްކުރެވުނު އެއްޗެކެވެ. އޭގެތެރެއިން މިހާތަނަށް ހޯދުނު ވަނަވަރުތައް ޢާއްމުކޮށް ފެންނަފަށަށް ގެނެސްފައިވާނީ އެވަނަވަރުތައް ބައްލަވައިލައްވަން އެޢާއިލާތަކުގެ ގިނަޢަދަދެއްގެ ބޭފުޅުން އެދިވަޑައިގެންފައިވާތީއެވެ. މިމަސައްކަތް ކުރުމުގައި އަޅުގަނޑުގެ އެއްވެސްކަހަލަ މާއްދީބޭނުމެއް ނެތެވެ. މިހެންމެ މިވަނަވަރުތައް މީގެކުރީން ހޯއްދަވައި އެއްކުރެއްވުމުގެ މަސައްކަތްކުރެއްވި ފަރާތުން (މަރުޙޫމު ޙަސަން ޙިލްމީ ޖަނަވަރީގެ/ ގދ. ތިނަދޫ)ވެސް މިކަމުން އެފަރާތަށް މާއްދީފައިދާއެއް ހޯއްދެވުމަށް އުޅުއްވާފައި ނުވެއެވެ. އަޅުގަނޑުމެން މިމަސައްކަތްކޮށްފައި ވަނީ ޢާއިލީގޮތުން ޙަގީގަތުގައި ގުޅުމެއްނުވާ ފަރާތްތަކެއްކަން އެނގިތިބެ ގަލަމުން ނޫނީ އަނގައިން އެފަރާތްތައް ޢާއިލީގޮތުން ގުޅުވައިލުމުގެ ނުބައިކަމުން ދުރުވެ ތިބެގެންނެވެ. އަދި ޢާއިލީގޮތުން ޙަގީގަތުގައި ގުޅިފައިވާ ބަޔެއްގެ ވިސްނުމަށް އެކަންކަން މިހާތަނަށް ނުގެނެވިވާނަމަ އެބަޔަކަށް އޭގެ އެކަކުއަނެކަކު އަންގައި ދިނުމުގައި ރަނގަޅުނޫން މަގްޞަދެއް ވެސް ނެތިއެވެ. ނަމަވެސް މިދަރިދަރިކޮޅުތަކުން އެކަކު އަނެކާއާއި ގުޅިފައިވާ މިންވަރުގެ ތަޢާރަފެއް ލިބުމުން އެބަޔެއްގެތެރޭ އެނގުމާއި ދަތުމާއި ގުޅުންތެރިކަމަށް ހަރުދަނާކަމެއް އައުމަކީ ވެދާނެކަމެކެވެ.\nވަކިދަރިކޮޅަކަށް މީހަކު ނިސްބަތްވުމަކީ އެމީހަކަށް ލިބޭ ވަކި މޮޅުކަމެއްނޫނެވެ. މިކަން ހާމަކޮށްލީ މިވަނަވަރުތައް އެއްކޮށް ލިޔުމުގެ މަސައްކަތްކުރަމުން ގެންދިޔަ ދިގު ދުވަސްތަކުގައި މިކަންކުރި ބަޔަކަށް އެއަޑުތައް އަހަން އެންމެ ފަސޭހަނޫން އަޑުތަކެއް އެކިގޮތްގޮތުން އެކިދިމަދިމާލުން އެކިޙާލަތްތަކުގައި އަޑު އިވިފައިވުމުންނެވެ. އެއަޑުތައް ނުވަތަ އެވާހަކަތައް ދޫދޫމަތީން އަދި އެންމެފަހުން ޒަމާނުގެ ޓެކްނޮލޮޖީއާއި ހަމައިގައިވެސް އުޅުމަކީ ކުޑަކަމެއް ނޫންތާއެވެ.\nވަކިޢާއިލާއެއް މާ ބޮޑުކަމަށް މާ ނަންހުރިކަމަށް ފެނުމަކީ އެކަމާ ފަޚުރުވެރިވާންޖެހޭ ވަރުގެ މޮޅުކަމެއްނޫނެވެ. ދުނިޔެއަށް ނޭވާލި އިންސާނަކަށް ލިބޭނޭ އެންމެމޮޅުކަމަކީ ދެދުނިޔޭގެ ބާއްޖަވެރިކަން ލިބުމެވެ. ކޮންމެ ޢާއިލާއަކީ ވެސް ބޮޑު ޢާއިލާއެކެވެ. އެހެނީ ކޮންމެމީހަކީވެސް ކޮންމެވެސް ހަތަރު ފަރާތަކާއި އިލީގޮތުން ގުޅިފައިވާނޭ މީހެކެވެ. އެއީ އެމީހެއްގެ ބައްޕަގެ ބައްޕައާއި ބައްޕަގެ މަންމައާއި މަންމަގެ ބައްޕައާއި މަންމަގެ މަންމައެވެ. ސީދާކޮށް ނުވަތަ ނުސީދާކޮށް ވިޔަސް މިކަން މިހެންނުވެ އާދަމު ޢަލަހިއްސަލާމުގެ ކާފަބޭފުޅުންގެ ފަހަށް ދުނިޔެއަށް އެއްވެސް އިންސާނަކު އުފަންނުވާނެއެވެ. މިއީ މިކަން އިލާހީ ސުންނަތާއި އެއްގޮތްވާގޮތުގެ މަތިން ދުނިޔެ ދެމިއޮތްހާ ދުވަހަކު ހިނގާނޭގޮތެވެ. ދަރިކޮޅެއްގެ ބޮޑުކަމާއި ކުޑަކަމުގެ ތަފާތުތަކެއް ލިބިފައިހުރި ވަނަވަރުތަކުން ފެންނަން ހުއްޓަސް އޭގެ ޙަގީގަތަކީ އެ ދަރިކޮޅެއް ކުޑަވުމެއްނޫނެވެ. އެހެންވާންޖެހުނީ އެދަރިކޮޅެއްގެ މަޢުލޫމާތު ފުރިހަމައަށް ލިބޭނޭގޮތެއް ނުވީމައެވެ.\nދަރިކޮޅަކަށް ނިސްބަތްވާ ގިނަ މީހުންނަށް އެނގެނީ އެދަރިކޮޅެއްގެ ވަރަށްކުޑަ މިންވަރެކެވެ. މިހާވަރަށް އެނގުމުގައިވެސް ދަރިކޮޅެއްގެ ދެމީހެއްގެތެރޭ ބައެއްފަހަރަށް އެނގުމުގެ ތަފާތުތަކެއް ހުރުމުން އެކަން ޙަގީގަތާއި އެއްގޮތްކޮށް ހޯދައިގަތުމުގައި ވަރަށްއުނދަގޫ ދަތި މަސައްކަތްތަކެއް ކުރަން ޖެހުނެވެ. ބައެއްމީހުންނަށް އެމީހުންގެ މާމަ މާފަ(މަންމަގެ ބައްޕަ) މުންނަ (ބައްޕަގެ މަންމަ) ކާފަގެ ނަންވެސް ހަނދާނަށްގެނައުން ދައްޗެވެ. ބައެއް މީހުންނަށް އެހާވަރުވެސް ނުވެއެވެ.\nއިންސާނެއްގެ ދިރިއުޅުމުގައި އުނދަގޫ އަދި ބުރަކޮށް ވިޔަސް އޭނާކުރާ ހުރިހާ މަސައްކަތަކީ އެއިން މާބޮޑު މާއްދީ ފައިދާއެއް ހޯދުމަށް ކުރާ ކަމެއްކަމަށް ނުވެދާނެއެވެ. އެކަމަކު މިކަހަލަ ބައެއް ކަންކަންކުރާ މީހުން ދެކޭގޮތުގައި އެކަމެއް ކުރެވޭގޮތް ވުމަކީވެސް ލިބޭ ވަރަށްބޮޑު އެއްޗެކެވެ. ހިތްހަމަ ޖެހުމެކެވެ. ފައިސާ ނުވަތަ ތަކެތީގެގޮތުގައި ފެންނަންނެތް އަގުހުރި ކަމެކެވެ. އަދި އެކުރެވުނު ކަމަކީ ތިމާފިޔަވައި ދެން ތިބީންގެގާތުގައި "ބޭނުންތެރި" ކަމެއްކަމަށް ވެއްޖެނަމަ އެއީ މިކަހަލަ މަސައްކަތެއްކުރި މީހަކަށް ލިބޭ ހިތްހަމަޖެހުމެއް ކަމަށްވެސް އެމީހަކަށް ވެދާނެއެވެ. މިގޮތަށް މީހަކުކުރާ ކަމަކީ އޭގެޒާތުގައި އެވަގުތަކު މާބޮޑު ބޭނުމެއްނެތް ކަމެއްކަމަށް ބަޔަކަށް ހީވިޔަސް އޭގެފަހުން އެކަމަކީ ރަނގަޅު ބޭނުންތެރި ކަމެއްކަމުގައި ގިނަ މީހުންގެ ގާތުގައިވެސް ވެދާނެއެވެ. ޒަމާނާއި ޙާލަތު ބަދަލުވަމުންދާ ދިޔުމުގައެވެ. ހުވަދުއަތޮޅު ތިނަދޫ ޖަނަވަރީގޭ އަލްމަރުޙޫމް ޙަސަން ޙިލްމީ (ތުއްތުކަތީބު) ފެއްޓެވި މިމަސައްކަތަކީ މިދެންނެވި ކަހަލަ ކަމަކަށްވުން އެކަށީގެންވެއެވެ.\nދަރިކޮޅު ލިޔުއްވުމުގެ އިތުރަށް ތާރީޚީ މަޢުލޫމާތު ހޯއްދެވުމުގައިވެސް މަރުޙޫމް ޙަސަން ޙިލްމީ ވަރަށްބޮޑު އިސްކަމެއް ދެއްވިކަން ގަބޫލު ކުރެވެއެވެ. އަދި މިކަންކަމުގެ ފައިދާއާއި ބޭނުންތެރިކަން ބައެއް ފަރާތްތަކުންވެސް ޙިއްޞާކުރަމުން ގެންދަވާފައިވާކަމީ ޔަގީންކަމެކެވެ. ޙަސަން ޙިލްމީ އެއްކުރެއްވި މަޢުލޫމާތުގައި ގިނައީ އޭނާގެ އުފަން އަދި މައިފުށުގެ އަތޮޅުކަމަށްވާ ހުވަދުއަތޮޅާއިބެހޭ ދުވަސްވީ މަޢުލޫމާތެވެ. އޭނާގެ ބައްޕަ ނިސްބަތްވަނީ އައްޑޫ މީދޫއަށެވެ. މިކަން މިހެންއޮތް ނަމަވެސް އައްޑުއަތޮޅާބެހޭގޮތުން އޭނާ ހޯއްދަވާފައިވާ އެއަތޮޅުގެ ދުވަސްވީ މަޢުލޫމާތު މަދެވެ.\nމަރުޙޫމް ޙަސަން ޙިލްމީ ލިޔުއްވާފައިވާ ދަރިކޮޅުތަކުގެ ނުވަތަ ޢާއިލީ ވަނަވަރުގެ އަޞްލު ނުގެއްލޭގޮތަށް އެތައްބަޔެއްގެ ވަރަށްބޮޑު މަސައްކަތުން އެޢާއިލީ ވަނަރުތައް ޢާއްމުކޮށް ފެންނަފަށަށް ގެނެވިފައިވަނީ އޭނާ ދުނިޔެ ދޫކުރެއްވިފަހުން ގިނަ ފަރާތްތަކެއްގެ އެދިވަޑައިގަތުމުގެ މަތިންނެވެ. މަރުޙޫމް ޙަސަން ޙިލްމީއަށް މުޅީން ފުރިހަމަ ނުކުރެއްވިފައިވާ މަސައްކަތެއް އަޅުގަނޑަށްވެސް މުޅީން ފުރިހަމަނުކުރެވި ވަނިކޮށެވެ. ނަމަވެސް ހޯދިފައިވާ ވަނަވަރެއް ހޯދިފައިވާވަރަކީ އެންމެ ފުރިހަމަވަރެއް ނޫންކަމަށް ވިޔަސް އެއީ ފަށައިގަތުމުގައި އޭގެ ބޭނުންކުރާ މީހަކަށް މިފަހަރަށް ރަނގަޅު ވެދާނެ އެއްޗެއްކަމަށް ބަލައިގެން ތަންކޮޅެއް އަވަހަށް މިވަނަވަރުތައް ބައްލަވާލެއްވޭނޭ ގޮތެއްވުމަށް ގިނަ ފަރާތްތަކުންވަނީ އެދިވަޑައިގެންފައެވެ. މީގެތެރޭ މަރުޙޫމް ޙަސަން ޙިލްމީ ދުނިޔޭގައި ހުންނެވިއިރު އޭނާއާއިއެކީ މިދަރިކޮޅުތަކުގެ ވަނަވަރުތައް ބައްލަވައި އޭގެ މަޢުލޫމާތު އިތުރަށް މުއްސަނދިކޮށްދެއްވި އަދި އެއަށް އިޞްލާޙީ މަސައްކަތްތަކެއް ކޮށްދެއްވި ފަރާތްތަކެއްވެސް ހިމެނެއެވެ.\nމަރުޙޫމް ޙަސަން ޙިލްމީ ލިޔުއްވި ދަރިކޮޅުތަކުގެ އިތުރަށް ޢާއިލީ ވަނަވަރުތަކުގައި ހިމަނާފައިވާނީ އޭނާގެ ކޮއްކޮ ތިނަދޫ ހަލަވެލި އަލްމަރުޙޫމް މުޙައްމަދު ޙިލްމީ ލިޔުއްވާފައިވާ އެ ދެބެއިންގެ ބައްޕަ ފަރާތުން އައްޑޫ މީދޫ ގައުމާތުގޭ ޢީސާފުޅު ކަލޭގެފާނުގެ ދަރިކޮޅުން މުޙައްމަދު ޙިލްމީއަށް އެހާތަނަށް ލިޔުއްވިފައިވާ ޢާއިލީ ވަނަވަރެވެ. މިބައި އަޅުނގަޑަށް ދެއްވީ މުޙައްމަދު ޙިލްމީއެވެ. ޙަސަން ޙިލްމީ މިމަސައްކަތް ކުރައްވަމުން ގެންދެވިއިރު މިކަމުގައި އޭނާގެ އެންމެބޮޑު އެހީތެރިއަކީ ތިނަދޫ އޯޝަންޕާކް އަލްމަރުޙޫމް ވިލިގިލީ ޙުސައިނެވެ. މި ދެ ކަލުން މިމަސައްކަތްކުރައްވަނިކޮށް އަޅުގަނޑު ވަރަށްގިނަފަހަރު ދުށީމެވެ.\nއަލްމަރުޙޫމް ވިލިގިލީ ޙުސައިނަކީ އޭނާ ދާދިކުޑައިރު ހަވަރުތިނަދޫ ޙާޖީ މުޙައްމަދު ކަލޭގެފާނު ހުވަދުއަތޮޅު ވިލިގިލިން ގެންނަވައިގެން މުހައްމަދު ކަލޭގެފާނުގެ ގޭގައި ބަހައްޓަވައި، ގެންގުޅުއްވި ކުއްޖެކެވެ. މުޙައްމަދު ކަލޭގެފާނަކީ ދަރިކޮޅުގެ ވަނަވަރާއި އެހެނިހެންވެސް އެޒަމާނުގެ ބައެއް ކަންކަން ލިޔުއްވުމުގެ މަސައްކަތްކުރެއްވި ބޭކަލެކެވެ. ތިނަދޫއާއި މަޑަވެއްޔާއި، ހޯޑެއްދޫގައި އޭނާ ނިސްބަތްވާ ދަރިކޮޅު އޭރުވެސް އަދި މިހާރުވެސް ވަރަށްބޮޑަށް ފެތުރިފައިވެއެވެ. ހުވަދުއަތޮޅުގައި އެންމެ ގިނަދުވަހު އަތޮޅުވެރިކަން ކުރެއްވި ބޭކަލަކަށް މުޙައްމަދު ކަލޭގެފާނު ވުމުގައި އޭނާގެ ތަނަވަސްކަމުގެއިތުރަށް ޢާއިލާގެ ބޮޑުކަމާއި ގުޅުންތެރިކަމުގެ ވަރަށްބޮޑު ޙިއްޞާއެއް ގުދުރަތުން އޭނާއަށް މިންވަރުކުރައްވާފައިވެއެވެ. އޭނާކުރެއްވި ވެރިކަމުގެ ޒަމާނުގެ ގޮތުންނާއި އެކު، އޭނާއަކީ އެޒަމާނުގައި މާލޭގެ އަތިރީގެއާއި ނޫރައްދީން ބަންޑާރައިންގެ ޚާންދާނާއި އަދި އެހެންބައެއް ޚާންދާނާއިވެސް ގުޅުން ރަނގަޅު ބޭކަލެކެވެ.\nމަރުޙޫމް ވިލިގިލީ ޙުސައިނުގެ ބައްޕައަކީ މާލެއަށް ނިސްބަތްކުރެވޭ ބޭކަލެއް ކަމަށްވެފައި ޢާއިލީވަނަވަރަށް އިސްކަމެއްދެއްވި ބޭކަލަކަށްވާތީ، އެޒަމާނުގެ މާލޭގެ ނަންހުރި ބޮޑެތި ދަރިކޮޅުތަކުގެ ވަނަވަރުތައްވެސް ޙުސައިނަށް އޭރުވެސް ރަނގަޅަށް އެނގިލައްވައެވެ. އަދި އޭރު މުޙައްމަދު ކަލޭގެފާނުގެ ގެއަށް ޒިޔާރަތްކުރައްވާ އެކިފަންތީގެ އެކި ފަރާތްތަކުގެ ތަޢާރަފާއި ވަނަވަރު ހޯއްދެވުމަށްވެސް މަރުޙޫމް ވިލިގިލީ ޙުސައިން ވަރަށްބޮޑު ސަމާލުކަމެއް ދެއްވިއެވެ. އެހެންކަމުން ޙުސައިނު ހިމެނިފައިވަނީ ހުވަދުއަތޮޅާއި އެނޫންވެސް ރާއްޖޭގެ އެޒަމާނުގެ މަޝްހޫރު ބައެއް ދަރިކޮޅުތަކުގެ ވަނަވަރުތަކަށް ފަރިތަ ބޭކަލެއްކަމަށެވެ. މަރުޙޫމް ޙުސައިނުގެ މިފަންނުގެ ކުޅަދާނަކަން ރަނގަޅަށް އެނގޭނޭ ވަރަށްގިނަމީހުން މިހާރުވެސް ތިނަދޫގައި އެބަ ތިއްބެވެ. އެމީހުން އެވާހަކަ މިހާރުވެސް ދައްކައެވެ.\nޢާއިލީ ވަނަވަރުގެ މަޢުލޫމާތު އެއްކުރެއްވުމުގެ ޝައުގުވެރިކަން އަލްމަރުޙޫމް ޙަސަން ޙިލްމީގެ ކިބައިގައި އުފެދުމުގެ އެންމެބޮޑު އަޞްލަކީ ޢާއިލީވަނަވަރު ލިޔުއްވުމުގެ މަސައްކަތް ކުރައްވާފައިވާ އަލްމަރުޙޫމު ޙާޖީ މުޙައްމަދު ކަލޭގެފާނާއި ގާތްކަމެއް އޮތުން ފިޔަވައި އަލްމަރުޙޫމު ވިލިގިލީ ޙުސައިނުގެ ޢާއިލީވަނަވަރުގެ މަޢުލޫމާތުގެ ގިނަކަމާއި ފުރިހަމަކަންކަމުގައި ވުމަކީ ދުރުކަމެއްނޫނެވެ. އެހެންކަމާއިއެކުވެސް މަޢުލޫމާތު އެއްކުރެއްވުމުގައި ގިނަ ފަރާތްތަކެއްގެ އެހީތެރިކަން ޙަސަން ޙިލްމީ ހޯއްދަވާފައިވާނެކަން ޔަގީނެވެ.\nއޭގެތެރޭ ތިނަދޫ ސަވޭރާ ޙަސަންފަހުމީ ދީދީ އާއި ތިނަދޫ ވައިލެޓްވިލާ މުޙައްމަދު ކަލޭގެފާނާއި ތިނަދޫ ދީފްރަމްގޭ ޙަސަން ތަކުރުފާނު(ޙަސަންބެ) އާއި ތިނަދޫ ބްލެކްބާރޑް ކާސިމްބޭގެ ނަން އެކި ފަރާތްތަކުން އަޅުގަނޑަށް އިވިފައިވެއެވެ. ނަމަވެސް ޙަސަން ޙިލްމީ އެމަސައްކަތް ކުރެއްވިއިރު ތިނަދޫ މާނެލް ޝައިޚު އަލްމަރުޙޫމް ޔޫސުފު ޞިދުގީ އާއި ޙަސަން ޙިލްމީގެ ބޭބެ ސްޓާރލިންގ އަލްމަރުޙޫމް އަޙުމަދު ޙިލްމީ އާއި ޙަސަން ޙިލްމީގެ ކޮއްކޮ ހަލަވެލި އަލްމަރުޙޫމް މުޙައްމަދު ޙިލްމީ އާއި ހުވަދުއަތޮޅު ވިލިގިލީ ޝަބްނަމީގޭ އިބްރާހީމް އަނީސާއި ތިނަދޫ އޯޝަންމީޑް ޙައްވާ މުޙައްމަދުދީދީ އާއި ތިނަދޫ ޖަނަވަރީގޭ ފާޠިމަތު ހުސޭންއާއި އަދި ޢާއިލީވަނަވަރުގެ އެދުރު ވިލިގިލީ ޙުސޭން، ޙަސަން ޙިލްމީ އާއި އެކީގައި އެމަސައްކަތުގައި އުޅުއްވިތަން ވަރަށް ގިނަފަހަރު އަޅުގަނޑަށް ވަނީ ފެނިފައެވެ. މިފަރާތްތަކުގެ ތެރެއިން އިބްރާހީމް އަނީސް ނޫން އެހެން ފަރާތްތައް މިހާރުވަނީ ދުނިޔެ ދޫކުރައްވައި ދެމިއޮތުމުގެ ޢާލަމަށް ދަތުރުކުރައްވާފައެވެ. ޙަސަން ޙިލްމީއާއި އެކީގައި ޢާއިލީ ވަނަވަރާއި އެހެން ބައެއް ލިޔުންތައް ލިޔުއްވުމުގެ މަސައްކަތްކުރައްވާތީ އަޅުގަނޑަށް ފެނި ހަނދާނަށް ގެނެވޭ ލިޔުންތެރިންނަކީ ޙަސަން ޙިލްމީއާއި އެކީގައި އޭނާ މަސައްކަތްކުރެއްވި ދެ އޮފީހުގައި ވަރަށްގާތްކޮށް އުޅުއްވި ތިނަދޫ އަލިދޯދި ޢަބުދުﷲ ޢަފީފާއި ތިނަދޫ ނޮޑެލް ޢަދުނާނު އިސްމާޢީލާއި ތިނަދޫ ޓްވައިލައިޓް ޝަމީމާ އާދަމެވެ. މި ބޭފުޅުން މިހާރުވެސް ދުނިޔޭގައި އެބަ ތިއްބެވިއެވެ.\nޙަސަން ޙިލްމީ ދުނިޔެދޫކުރެއްވި ފަހުން އޭނާގެ މިމަސައްކަތް ނިންމާލުމަށްޓަކައި މަސައްކަތްކުރަން އަޅުގަނޑަށް ޖެހުނުއިރު އޭނާއާއިއެކީ އެމަސައްކަތުގައި އެންމެބޮޑަށް އުޅުއްވިކަމަށް އަޅުގަނޑަށް ފާހަގަކުރެވިފައިވާ ޝައިޚު ޔޫސުފް ޞިދުގީ އާއި އަޙުމަދު ޙިލްމީ ވަނީ ދުނިޔެ ދޫކުރައްވާފައެވެ. ދެން ހުންނެވި މުޙައްމަދު ޙިލްމީ މިމަސައްކަތް ގެންދާނޭގޮތާއި އަދި މިކަމަށް ބޭނުންވާނޭ އިތުރު މައުލޫމާތާއި އިރުޝާދުވަނީ ދެއްވާފައެވެ. އޭގެއިތުރަށް މިވަނަވަރުގެ %95 އޭނާވަނީވެސް ބައްލަވާފައެވެ.\nހަލަވެލި މުޙައްމަދު ޙިލްމީ ދުނިޔެދޫކުރެއްވީ އަޅުގަނޑަށް ދެއްވަމުން ގެންދެވި އަތޮޅުގެ ތާރީޚީ ބައެއް މަޢުލޫމާތު އެންމެފަހުން ދެއްވިތާ ދެތިން ހަފުތާގެ ފަހުންނެވެ. އަޅުގަނޑު މިމަސައްކަތްކުރަން ފަށައި ވަކިވަރަކަށް ނިމިގެން ވަނަވަރާއިބެހޭ ތަޢާރަފުގެ ލިޔުމެއް ފުރަތަމަލިޔުނީ 13 ޝައްވާލު 1423، 17 ޑިސެމްބަރ 2002 ގައެވެ. ނަމަވެސް ގިނަ މީހުންނަށް ވަނަވަރުތައް ބަލައިލެވޭނޭ ގޮތެއް ތަނަވަސްވެފައި ނުވުމުގެ ސަބަބުން އެގޮތަށް ދިޔަ ދުވަސްކޮޅުގެ ތެރޭ ވަނަވަރުތަކުގެ އިތުރުބައިތައް ހޯދީމެވެ. މިހާރު މިފެންނަގޮތަށް ވަނަވަރުތައް ގެނެވިފައިވަނީ އޭގެ 8 އަހަރުގެ ފަހުންނެވެ. ނަމަވެސް ޙަސަން ޙިލްމީ ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ލިޔުއްވާފައިނުވާ އިތުރު އެއްވެސް ޢާއިލީވަނަވަރެއް އަޅުގަނޑު ނުލިޔަމެވެ. އަޅުގަޑު ކުރި މަސައްކަތަކީ އެވަނަވަރުތަކަށް އެހާތަނަށް ނުގެނެވިފައިވާ އިތުރުމީހުންގެ ނަންތައް ގެނެވޭތޯކަމަށް ވިޔަސް އެމަޢުލޫމާތު އެނގޭމީހުން މަދުކަމާއެކު މިކަން އެންމެރަނގަޅަށް ކުރެވޭނޭގޮތެއް ނުވިއެވެ.\nމަރުޙޫމް ޙަސަން ޙިލްމީ ލިޔުއްވާފައިވާ ޢާއިލީވަނަވަރުގެ އިތުރު މަޢުލޫމާތުހޯދުމަށް އަޅުގަނޑު ގޮސް ބައްދަލުކޮށް ވާހަކަދައްކައި މަޢުލޫމާތު ދެއްވި ފަރާތްތަކުގެ ތެރެއިން ވަރަށްގިނަ ބޭކަލުންނާއި، ކަނބަލުން އަޅުގަނޑަށް މިވަނަވަރުތައް ވުޖޫދަށް ނުގެނެވެނީސް ދުނިޔެ ދޫކުރައްވައި ދެމިއޮތުމުގެ ޢާލަމަށް ދަތުރުކުރެއްވުމަކީ އެފަރާތްތަކުގެ ވަރަށްބޮޑު އެހީތެރިކަމެއް ލިބިފައިވާ ކަމަކަށް މިކަންވުމުގެ އިތުރަށް އަޅުގަނޑާއިވެސް ގާތް ފަރާތްތަކެއްކަމަށް ވާތީ އެއީ އަޅުގަނޑު ވަރަށްދެރަވެ ހިތާމަކުރަން ޖެހުނު ކަމެކެވެ. މިހާތަނަށް އައިއިރުވެސް މިވަނަވަރުތައް ފެންނާނޭގޮތް ނުވީކަމާއި އެހެންވީނަމަ އޭގެ އިތުރު މަޢުލޫމާތު ހޯއްދަވަން ބޭނުންފުޅުވާ ފަރާތްތަކުން މިމަޢުލޫމާތު އަޅުގަނޑަށް ވެސް ދެއްވި މުހިއްމު ބައެއް ފަރާތްތަކާއި ބައްދަލުކޮށްލެއްވުމުގެ ފުރުޞަތުވެސް ތަނަވަސް ވެފައި އޮންނާނެތީއެވެ. ދެން އަޅުގަނޑު އެންމެ ދެރަވާންޖެހޭ ކަމަކީ މިވަނަވަރުތައް ބައްލަވައިލައްވަން ބޭނުންވެލައްވައި އަޅުގަނޑާއި އެންމެ ގިނަފަހަރު އެވާހަކަ ދައްކަވަމުން ގެންދަވާފައިވާ އަދި މިވަނަވަރުތަކުގައި އެ ދެ ބޭކަލެއްގެ ޢާއިލާހިމެނޭ ދެ ބޭކަލުންކަމަށްވާ ތިނަދޫ ޝިމްލާ އަލްމަރުޙޫމް މުޙައްމަދު މުފީދާއި ތިނަދޫ އީގަލް މުޙައްމަދު މުޞްޠަފާއާއި ދެބޭކަލުން ކުރެ މުފީދު މިހާރު ނިޔައުވެފައިވާ ކަމެވެ. މި ވަނަވަރުތައް ޢާއްމުކޮށް ބެލޭނޭގޮތްވީއިރު މުފީދުވަނީ ދެމިއޮތުމުގެ ޢާލަމަށް ދަތުރުކުރައްވާފައެވެ. އެމަރުޙޫމަށް މަތިވެރި ﷲ ސުބްޙާނަހޫވަތަޢާލާ ސުވަރުގޭގެ މަތިވެރި ނިޢުމަތް ދެއްވާށިއެވެ. މުޞްޠަފާ ދެއްވި ހިތްވަރަށް ޝުކުރު އަދާކުރަމެވެ.\nތިރީގައި އެވަނީ މި އިލީވަނަވަރުގެ މަސައްކަތް ކުރުމުގައި އަޅުގަނޑަށް ގިނަ މަޢުލޫމާތުދެއްވައި އެންމެބޮޑަށް އެހީތެރިވެދެއްވި ފަރާތްތަކުގެ ތެރެއިން ހަނދާންހުރި ފަރާތްތަކުގެ ނަންތަކެވެ. މީގެތެރެއިން ދުނިޔެ ދޫކުރައްވާފައިވާ ފަރާތްތަކަށާއި، އަދި މިވަނަވަރުތައް ފުރަތަމަ ހޯއްދަވައި އެއްކުރެއްވި ފަރާތްތަކުގެތެރެއިން މިހާރު ދުނިޔެ ދޫކުރައްވާފައިވާ ފަރާތްތަކަށް ސަވާބާއި މަޣުފިރާ ދެއްވުން އެދި ﷲ ސުބްޙާނަހޫވަތަޢާލާގެ ހަޟްރަތުގައި ދުޢާ ދަންނަވަމެވެ. އަދި މިވަނަވަރުތައް ވުޖޫދަށް ގެނެވުމުގައި މަސައްކަތްކުރައްވާފައިވާ މިހާރު ދުނިޔޭގައި ތިއްބެވި ފަރާތްތަކުގެ އަގުހުރިޚިދުމަތް ޝުކުރުވެރިކަމާއެކު ފާހަގަކުރަމެވެ. އަޅުގަނޑަށް މަޢުލޫމާތުދެއްވި ފަރާތްތަކުގެ ނަންތައް ތިރީގައި ފާހަގަކޮށްފައިވާއިރު ރަށުގެނަން ލިޔެފައިނެތީ ހުވަދުއަތޮޅު ތިނަދޫގެ ފަރާތްތަކެވެ.\nޢަލީ ޙުސައިން/ރަންގަލް (މިހާރު ނިޔައުވެފާ)\nޢަލިތަކުރުފާނު/ގުލްޝަން (މިހާރު ނިޔައުވެފާ)\nއަބުދުﷲ ޔޫސުފު(ރެކިބެ)/ޕޭލް (މިހާރު ނިޔައުވެފާ)\nއާމިނަތު ޔޫސުފު(އާމިންދައްތަ)/ކޮތަރުގެ (މިހާރު ނިޔައުވެފާ)\nޤާސިމް މުޙައްމަދު/ބެކިންގހަމް (މިހާރު ނިޔައުވެފާ)\nދުވަސްވީ ދަރިކޮޅަކީ އޭގެ އެތައްއަހަރެއްގެ ފަހުން އޭގެ ވަނަވަރުލިޔާއިރު އުނިއިތުރު ހުރުން އެކަށީގެންވާ އެއްޗެކެވެ. އެއްޗެއްވެސް ނޫނެވެ. އެހެންކަމުން ކުރިން ދެންނެވިހެން މިވަނަވަރުތަކުގައި އުނިއިތުރު ހުރުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމަކަށް ވާތީ އެކަން ފާހަގަކުރެއްވޭ ފަރާތެއްވާނަމަ އެކަމެއް އަޅުގަނޑުމެންނަށް އަންގަވާލަދެއްވައި އިޞްލާޙްކޮށްލުމުގެ ފުރުޞަތެއް ލިބޭނޭގޮތްވުމަކީ ވަރަށް ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ މިމަސައްކަތް އެކަށީގެންވާ ގޮތަކަށް ކުރިޔަށް ދާނަމަ ވަނަވަރުތަކަށް އަންނަ އުނިއިތުރުގެ ޞައްޙަކަން ބެލުމަށްފަހު އެގޮތަށް ވަނަވަރު އިޞްލާޙްކޮށް އިރާދަކުރެއްވިއްޔާ "ގަލެހިރި" ނުވަތަ އެނޫންވެސް ބައެއް ވެބްސައިޓްތަކަށް އަޕްލޯޑް ކުރާގޮތަށް ހަމަޖެހިފައިވެއެވެ.\nޢާއިލީ ވަނަވަރުތައް ލިޔެފައިވަނީ ތިނަދޫ ޖަނަވަރީގޭ ޙަސަން ޙިލްމީ ދުނިޔެ ދޫކުރެއްވިތާ އަހަރުތަކެއްގެ ފަހުންނެވެ. ނަމަވެސް އޭގެ އަޞްލު ނުގެއްލޭ ގޮތަށެވެ.\nމިމަސައްކަތް ކުރުމުގައި އަޅުގަނޑުމެންނަށް ދަތިވި އެއްކަމަކީ ޢާއިލާއަކުން އެނގެންހުރި އެންމެ އިސްމީހާ ނުވަތަ އެންމެ އިސް ދެ ކަނބަލެއްގެ ނަންތައް އެނގޭކަމަށް ވިޔަސް އެ ދެކަނކަބަލުންގެ ޢާއިލާ އުފަންވުމުގެ ތަރުތީބުން އެނގުމުގައި ދިމާވި ދައްޗެވެ. ޙަސަން ޙިލްމީގެ ލިޔުއްވުމުންވެސް އެ ކަން އެހާ ރަނގަޅަށް(އުފަންވުމުގެ ތަރުތީބުން) އެނގޭކަށް ނެތެވެ.\nމި ވަނަވަރުތަކުގައި ހިމެނެންޖެހޭ އެކަމަކު އެފަރާތްތަކުގެ މަޢުލޫމާތު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ހޯދައި ނުގަނެވުނު ފަރާތްތަކާއި އަދި ފަހުގެ ޒުވާން ޖީލުގެތެރެއިން މިވަނަވަރުތަކާއި ގުޅެންޖެހޭ ފަރާތްތަކުން އެފަރާތްތަކުގެ ވަނަވަރު ފާހަގަކޮށް ދެން އިތުރަށް ކުރިއަށް ގެންދަންޖެހޭ ގޮތް ދެނެގަތުމުގައި ދައްޗެއްނުވާނޭ ގޮތަށް މިވަނަވަރުތައް އެކުލަވާލުމުގައި ބަލާފައި ވާނެއެވެ.\nގާތްތިމާގެ މީހުންގެތެރޭ އެކަކު އަނެކަކީ ކާކުކަމާއި އެ ދެ ފަރާތުގެ ތިމާގެކަމުގެ މިންވަރު އެނގުމަކީ ދީނީ އަދި ދުނިޔަވީގޮތުންވެސް ރަނގަޅު ކަމެކެވެ. މިހެނީ އެކަމުން ތިމާމެންގެ ލޭގެ ގުޅުންތެރިކަން ހަރުދަނާވުމާއި އެކަކު އަނެކާއަށް އެހީތެރިކަން ފޯރުވައި، ގުޅުން ބަދަހިކުރުމަށްވެސް ބާރުއަޅައެވެ. މިފަހަކަށްއައިސް ދެބެންގެ ދެދަރިއަށްވުރެ ދުރުވުމަކީ ތިމާގެކަމެއް ނޫންކަމަށް ދެކޭ ބަޔަކުވެސް އުޅެއެވެ. އަދި އެއަށްވުރެ ދުރުވުމުން އެކަކު އަނެކާއަށް ތިމާގެކަމުގެ މިންވަރު ނޭނގޭ މީހުންވެސް މިހާރު މަދެއްނޫނެވެ. މިހެންވެފައިވަނީ ކުރީގެ ދުވަސްތަކުގައި އުޅުނު ކާބަފައިންނާއި، މީސްމީހުން އޭގެ އެކަކު އަނެކާއާއި ހުރި ތިމާގެކަމަކާއި ގާތްކަމެއް އެމީހުންގެ ދަރިންނާއި ޒުވާން ޖީލަށް ފޯރުކޮށްދީފައިވިޔަސް މިހާރު އެފަދަ ފަރާތްތަކުން އެކަން އެގޮތަށް ކުރަމުން ނުގެންދަވާކަމެވެ.\nމިހެންވަނީ މިހާރަކަށްއައިސް މާއްދީ ދުނިޔޭގެ އަވަދިނެތިކަމުގެ ސަބަބުން އެކަހަލަ ކަންކަން ދަރީންނާއި ގާތް މީހުންނަށް ފާހަގަކޮށް ދެއްކުމަށް ވަގުތުނުވަނީކަމަށް ވުންވެސް ނުވަތަ އެއީ ހުސް އަނގަ ތެޅުމެއްކަމަށް ބަލަނީކަމަށް ވުންވެސް އެކަށީގެންވެއެވެ. މިއީ ކޮންމެހެން ޒަމާން އޭގެ ޒާތުގައި ގެނުވި ބަދަލެއްނޫނެވެ. އަދި ކީއްހެއްޔެވެ. މިއީ މީސްމީހުން އެމީހުން އަމިއްލައަށް އެމީހުންގެ ޒަމާނުގައި އަމިއްލައަށް ގެނުވާ ބަދަލެވެ.\nއެންމެފަހުގެ ޝުކުރު އަދާކުރުމަށްޓަކައި ބައެއް ފަރާތްތައް ޚާއްޞަކޮށްލުމަކީ މި ކަމުގައި އެހީތެރިވެދެއްވި އެހެން ބޭފުޅުންނަށް ކުރެވޭ ބޭއިންޞާފެއްކަމަށް ނުބެއްލެވުން އެދެމެވެ. އެއް ފަރާތަކީ މި ޢާއިލީ ވަނަވަރުތަކުގައި ފާހަގަކުރެވޭ އެންމެބޮޑު ދަރިކޮޅަށް ވެސް ނިސްބަތްވާ ހ. ތެވެލި އަލްފާޟިލް މުޙައްމަދު ޝަރީފެވެ. އަނެއް ފަރާތަކީ އެދަރިކޮޅަށް ނިސްބަތްކުރެވޭ ތިނަދޫ ޖޭނެސްޓް އަލްފާޟިލް މުޙައްމަދު ޒުހައިރެވެ. އެންމެފަހުގެ ޝުކުރު އަދާކުރާނީ މިޢާއިލީ ވަނަވަރުތައް ލިޔުމުގެ މަސައްކަތްކުރި ކުދީންނަށެވެ.