‘ދީނީ ހަރުކަށި’ ފިކުރަކީ ކޮބައިކަމާއި އެކަމުގެ ސަބަބާއި އަދި އެކަމުގެ ހައްލުގެ މައްޗަށް ބަލައިލުން –3| Sandhaanu\n‘ދީނީ ހަރުކަށި’ ފިކުރަކީ ކޮބައިކަމާއި އެކަމުގެ ސަބަބާއި އަދި އެކަމުގެ ހައްލުގެ މައްޗަށް ބަލައިލުން – 3\nމި ލިޔުމުގެ ފުރަތަމަ ބައިގައި އިސްލާމް ދީނުގައި ދީނުގެ މަފްހޫމަކީ ކޮބައިކަމާއި އެ މަފްހޫމުގެ މާނަ ދެނެގަތުމުގެ ގޮތުން ދެނެގަންނަން ޖެހޭނޭ ހަތަރު ލަފްޒެއްގެ މާނަ ބަޔާންކުރެވުނެވެ. ދީނާއި އިސްލާމާއި ޝަރީއަތާއި ފިގުހާއި މި ހަތަރު ލަފްޒުގެ މާނައެވެ. މީގެ ތެރެއިން ދީނާއި އިސްލާމުގެ މާނަ ގުޅެނީ، މާތްކަލާނގެއަށް އީމާންވެ، ހެޔޮކަންތައްތައްކޮށް، އަދި، ނުބައިކަންތައް ކުރުމުން ދުރުވެ، އެކަލާނގެއަށް ކިޔަމަންތެރިކަން އަދާކުރުމާކަން އެބައިގައި ބަޔާންކުރެވުނެވެ. ޝަރީއަތާއި ފިގުހުގެ މާނަ ގުޅެނީ ހެޔޮގަތަކީ ކޮބައިކަން ކަނޑައަޅާލުމާއި އެ ގޮތް ތަފްސީލީ ސިފައެއްގައި ބަޔާންކުރުމާކަން ވެސް ފުރަތަމަ ބައިގައި ބަޔާން ކުރެވުނެވެ.\nމިލިޔުމުގެ ދެވަނަ ބައިގައި ޝަރީއަތުގެ ހުކުމްތައް ޖުމްލަ ގޮތެއްގައި ބެހިގެންވާ ދެބައިގެ މައްޗަށް ބަލާލެވުނެވެ. އިންސާނާގެ ފަރުދީ ހަޔާތާ ގުޅޭ ބަޔާއި އަދި މުޖުތަމައީ ކަންތައްތައް ހިންގުމާ ބެހޭ ބައެވެ. ހަނދާން އާކޮށްލުމުގެ ގޮތުން މި ދެބައިގެ ޚުލާސާއެއް ލިޔެލާނަމެވެ. ޝަރީއަތުގެ ތައުލީމާތުތަކުގެ ފުރަތަމަ ބައިގައި ހިމެނެނީ އަޅުކަންކަމާއި ހަލާލު-ހަރާން ކަންތަކެވެ. މިބައިގެ މަގުސަދަކީ ފަރުދީ އިސްލާހެވެ. އެކަން ކުރުމުގެ ޒިންމާ ނަގަން ޖެހެނީ ކޮންމެ މުއުމިނު ފަރުދެކެވެ. މިއީ ޝަރީއަތުގެ ޚާލިސް ‘ދީނީ’ބައި ކަމުގައި ބެލެވެއެވެ. ތަނާއި ޒަމާނާ ގުޅުވައި މި ބަޔަކަށް ބަދަލެއް ނުގެނެވޭނެއެވެ. ޝަރީއަތުގެ ހުކުމްތަކުގެ ދެވަނަ ބައި ގުޅެނީ މުޖުތަމައު ހިންގުމާއެވެ. މި ބައިގައި ހިމެނޭ ހުކުމްތަކުގެ މަގުސަދަކީ މުޖުތަމައުގެ އަފުރާދުންގެ މެދުގައި ހަމަހަމަކަމާއި އަދުލުވެރިކަން ގާއިމުކުރުމެވެ. މި ބައިގައި ހިމެނޭ ހުކުމްތައް އިބާރަތްކުރެވިފައިވަނީ އެ ހުކުމްތަކުގެ މަގުސަދުތަކުގެ މައްޗަށް ބާރު އެޅިގެންނެވެ. މިކަންކަން ހިންގާލުމުގެ ބާރާއި އިޚުތިޔާރު ލިބިގެންވަނީ ހާކިމާއަށެވެ. ނުވަތަ ހާކިމާ އައްޔަނުކުރާ ފަރާތަކަށެވެ. މިކަންކަން ހިންގުމުގެ ބާރު، އަމިއްލަ ފަރުދުންނަށް ލިބިގެން ނުވެއެވެ.\nދެން އިސްލާމީ ދީނީ ފިކުރު ހަރުކަށިވާ ސަބަބުތަކުގެ މައްޗަށް ބަލައިލާނަމެވެ.\nއިސްލާމީ ދީނީ ހަރުކަށި ފިކުރުގެ ތައާރުފެއް\nމި ހިސާބުން ‘އިސްލާމީ ހަރުކަށި ފިކުރު’ މި މަފްހޫމުގެ ތައާރުފެއް، ‘އިސްލާމީ ހަރުކަށި ފިކުރަކީ’ ކޮބައިކަން، ކަނޑައަޅާލަން ޖެހެއެވެ. އިލްމީ ދިރާސާތުތަކުގައި މި މަފްހޫމުގެ މާނަ ކަނޑައަޅާލެވެނީ މިފަދައިންނެވެ. ‘އިސްލާމީ ހަރުކަށި ފިކުރަކީ’، އިސްލާން ދީނުގެ ފިކުރު ނޫން އެހެން ހުރިހާ ފިކުރަކީ ބާތިލު ފިކުރެއްކަމުގައި ދެކި، އެކަން މުޖުތަމައުގައި ގަދަކަމުން ހިންގާލަން އުޅުމެވެ.\nމިތަނުގައި އިސްލާމީ ދީނުގެ ފިކުރޭ ބުނެ އިޝާރަތް ކުރެވެނީ އިސްލާމީ ޝަރީއަތުގެ އިލްމުގައި ބަޔާންކޮށްދެވިފައިވާ ފިކުރަށެވެ. މިތަނުގައި ދީން ބޭނުން ކުރެވިފައި މިވަނީ މިލިޔުމުގެ ފުރަތަމައިގައި ދީނުގެ މާނަ ބަޔާންކުރެވުނު އިރު ބަޔާންކުރި ޚާއްސަ މާނައިގައެއް ނޫނެވެ. މާތްކަލާނގެއަށް ކިޔަމަންގަނެ، މުއުމިނާ އެކަލާނގެއާ އުފައްދާ ގުޅުމުގެ މާނައިގައެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް، ދީނުގެ އާންމު މާނައިގައެވެ. އިސްލާމީ ޝަރިއާތުގެ ހުރިހާ އުނގަންނައި ދިނުން އޭގެ ތަފްސީލާއި އެކު ހިމެނޭ އާންމު މާނައިގައެވެ. އާދެ، ‘ރެލިޖަން’ގެ މާނާއިގައެވެ.\nއިސްލާމީ ދީނީ ހަރުކަށު ފިކުރުގެ އަހުލުވެރިން ދެކޭ ގޮތުގައި އިސްލާމީ ޝަރީއަތުގެ ތަފްސީލު ބަޔާންކުރެވިފައި ވަނީ ކީރިތި ޤުރުއާނުގައްޔާއި ސުންނީ ހަދީސް ފޮތްތަކުގައްޔާއި އަދި އިމާމުވެރި، (އިމާމު އަބޫ ޙަނީފާ، އިމާމު މާލިކު، އިމާމު ޝާފިޢީ އަދި އިމާމު އަޙްމަދު އިބްނު ޙަންބަލް، މި) ފިގުހުވެރިންގެ މަޒްހަބީ ފިގުހު ފޮތްތަކުގައެވެ. އާދެ، ޙަނަފީ، މާލިކީ، ޝާފިއީ އަދި ޙަންބަލީ ފިގުހު ފޮތްތަކުގައެވެ. މިފަދަ ފިކުރުގެ އަހުލުވެރިންގެ ތެރޭގައި ވެސް، ‘ހަރުކަށިވުމުގެ’ ތަފާތު ދަރަޖަތަކެއް ވެއެވެ. މީގެ ތެރެއިން އެންމެ މަތީގައި ހިމެނެނީ، ޝަރީއަތުގެ އިލްމު ބަޔާންކުރެވިފައިވަނީ ކީރިތި ޤުރުއާނުގައްޔާއި އަދި ހަދީސް ފޮތްތަކުގައޭ ބުނެ، ފިގުހީ ފޮތްތަކަކީ ވެސް، ޝަރީއަތުގެ އިލްމު ދެނެގަތުމުގައި، އެ ފޮތްތައް، ބަލައި، އެ ފޮތްތަކަށް ކޮންމެހެން ރިއާޔަތްކުރަން ޖެހޭ ފޮތްތަކެއް ނޫންކަމަށް ދެކޭ މީހުންނެވެ. އަނެއް ބަޔަކީ، ފިގުހީ ފޮތްތަކުގައި ޝަރީއަތުގެ މައްސަލަތައް ވަކި ގޮތަކަށް ނިންމާފާވާ އިރު، އެ ނިންމުން، ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ، ނޫނީ ހަދީސްތަކުގެ ނައްސުތަކުގެ (ޓެކްސްޓުތަކުގެ) ބޭރުފުށުގެ މާނައާއި ފުށުއަރާ ނަމަ، މި ބޭރުފުށުގެ މާނައަށް އިސްކަންދޭ މީހުންނެވެ. ތިން ވަނަ ބަޔަކީ ޝަރީއަތުގެ އިލްމުގެ އެންމެ ފަހުގެ ނިންމުމަކީ ފިގުހު ފޮތްތަކުގައި ނިންމާފާވާ ގޮތް ކަމުގައި ދެކޭ މީހުންނެވެ.\nމުޖުތަމައުގައި އިސްލާމީ ޝަރީއަތް ހިންގާލުމާ ބެހޭ ގޮތުން ވެސް، މި ތިން ބައި މީހުންގެ ތެރޭގައި ވެސް ތަފާތުތަކެއް ވެއެވެ. މީގެ ތެރެއިން، އެއް ބަޔަކީ، މިކަންކަމީ، މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި، ހަމައެކަނި ގަބޫލުކުރުންތަކެއްގެ ގޮތުގައި ދެކޭ ބަޔެކެވެ. އެމީހުން ގަބޫލުކުރާ ގޮތް ހަގީގަތަކަށް ވުމަށް އެދި ތިބި ކަމުގައި ވިޔަސް، ބާރުގެ ބޭނުން ކޮށްގެން، މުޖުތަމުގައި، އެމީހުން މާނަކުރާ ގޮތަށް، ޝަރީއަތުގެ އިލްމު ހިންގާލާކަށް އެމީހުން ބޭނުމެއް ނުވެއެވެ. އަނެއްބައި މީހުންނަކީ، ތަނުގެ ގާނޫނުތަކާއި ގަވާއިދުތަކަކީ، އެމީހުންގެ ނަޒަރުގައި، އިސްލާމީ ޝަރީއަތާއި ޚިލާފު އެއްޗެހި ކަމަށް ދެކި، އިސްލާމީ ޝަރީއަތް އަމިއްލައަށް މާނަކޮށް، އެ ގޮތްތައް، ހިންގާލަން އުޅޭ މީހުންނެވެ. ނަމަވެސް، މި ގޮތް ގަބޫލުކުރާ އެންމެންނަކީ، ހުރިހާ ވަގުތެއްގައި ބާރުގެ ބޭނުންކޮށްގެން، ޝަރީއަތުގެ ހުކުމްތައް އެމީހުން މާނަކުރާ ގޮތަކަށް ހިންގާލަން އުޅޭ މީހުންނެއް ވެސް ނޫނެވެ. ޝައްކެތް ނެތް ގޮތުގައި، އެފަދަ މީހުން ވެސް މި ބައިގެ ތެރޭގައި ހިމެނެއެވެ. މީގެ އެއް މިސާލަކީ އައިސިސް (އިރާގާއި ޝާމުކަރައިގެ އިސްލާމީ ދައުލަތް) މި ޖަމާއަތުގެ މީހުންނެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ އަނެއްބައި މީހުންނަކީ، ކައިވެންޏާ ބެހޭ ފަދަ ބައެއް ކަހަލަ ހުކުމްތައް، އިސްލާމީ ޝަރީއަތް، އެމީހުން އަމިއްލައަށް މާނަކުރާ ގޮތަކަށް، އެ ގޮތް ގާނޫނުތަކާއި ގަވާއިދުތަކާ ޚިލާފުވެ، ފުށުއެރި ކަމުގައި ވިޔަސް، ހިންގާލާ މީހުންނެވެ. މިސާލަކަށް، ގާނޫނުތަކުގައި ކައިވެނިކުރުމުގެ އެންމެ ހަގު އުމުރަކީ އަށާރަ އަހަރު ކަމުގައި ކަނޑައެޅިފައި އޮތަސް، މިއާ ޚިލާފަށް، އެއަށް ވުރެ ހަގު އުމުރުގައި ވެސް، ގާނޫނާއި ގަވާއިދުގެ އޮނިގަނޑުން ބޭރުން، އެބަހީ އަމިއްލަ ‘ގާޒީންނާއި’ އަމިއްލަ ‘ހެކިން’ ބައިތިއްބައިގެން، ކައިވެނީގެ ރަސްމުތައް އަމިއްލައަށް ނިންމާލާ މީހުންނެވެ. ޝައްކެތް ނެތް ގޮތުގައި މި ފަދަ މީސް މީހުން ރާއްޖޭގައި ވެސް އުޅެއެވެ. މީގެ ހެކި، މިފަދަ މީސް މީހުން ހިންގާ ފޭސްބުކް ފަދަ ޚަބަރު ފަތުރާ އިޖުތިމާއީ ވަސީލަތްތަކުގެ ސަފްހާތަކުން، ފެންނާނެއެވެ.\nމި ވާހަކަ ކޮޅުން، ‘އިސްލާމީ ހަރުކަށި ފިކުރޭ’ ބުނެ އިޝާރަތްކުރާ މާނަ، ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ނަމަވެސް، ސާފުވެދާނެ ކަމަށް އުއްމީދުކުރަމެވެ. މިފިކުރުގެ މާނައިގެ ޚުލާސާއަކީ، އިސްލާމީ ޝަރިއަތުގެ ހުކުމްތައް، ބައެއް ފަހަރު، ކީރިތި ޤުރުއާނާއި ހަދީސްގެ ނައްސު (ޓެކްސްޓު) ތަކުގެ ބޭރުފުށުގެ މާނައަށް ބަލައި، އޭގެ މާނަ އަމިއްލައަށް ކަނޑައަޅައި، އަދި އަނެއް ބައިފަހަރު، ފިގުހުގައި މި ނައްސުތައް މާނަކުރެވިފައި ހުރި ގޮތަށް ބަލައި، އެމީހުން މާނަކުރާ ގޮތަކީ ހަމަ އެކަނި ރަނގަޅު ގޮތް ކަމަށް ދެކި، އެހެން ހުރިހާ ގޮތްތަކަކީ، އެއީ، އެހެން މުސްލިމުން އިސްލާމީ ޝަރިއަތް މާނަކުރާ ގޮތް ކަމުގައި ވިޔަސް، ނޫނީ މުސްލިމު ނޫން އެހެން މީހުންގެ ދީނާ ނުގެޅޭ، ޑިމޮކުރަސީ، ދައުލަތް ތަމްވީލުކުރުމުގެ ނިޒާމު، ޓެކްސްގެ ނިޒާމު، ރައުސްމާލިއްޔަތު މައްޗަށް ބިނާވާ އިގުތިސާދު، ފަދަ ފިކުރު ވިޔަސް، މިހުރިހާ ފިކުރަކީ ވެސް ބާތިލު ފިކުރުކަމުގައި ދެކި، އެމީހުން ގަބޫލުކުރާ ގޮތް ހިންގާލަން އެދޭ، ނުވަތަ އަމިއްލައަށް ހިންގާލަން އުޅޭ މީހުންގެ ފިކުރެވެ. މިފިކުރަށް އިސްލާމް ދީނުގެ ތައުލީމާތުގެ ހަރުކަށި ފިކުރޭ ނުވަތަ އިސްލާމީ ޝަރީއަތުގެ ހަރުކަށި ފިކުރޭ’ ކިޔިދާނެއެވެ. މި ފިކުރަށް އިޝާރަތްކޮށް ދެން، މި ލިޔުމުގައި، ތިރީގައި ބޭނުންކުރެވޭނީ ‘އިސްލާމީ ދީނީ ހަރުކަށި ފިކުރު’ މި އިބާރާތެވެ.\nއިސްލާމީ ޝަރީއަތުގެ ފިކުރު ހަރުކަށިވުމުގެ ސަބަބުތައް\nއިސްލާމީ ދީނީ ހަރުކަށި ފިކުރުގެ ސަބަބުތަކުގެ މައްޗަށް ބަލާލާއިރު، މައިގަނޑު ދެ ކަމެއްގެ ތެރޭގައި މިސަބަބުތައް ޖަމާކޮށްލެވިދާނެއެވެ. ފުރަތަމަ ކަން ގުޅެނީ އިސްލާމް ދީނުގެ ތައުލީމާތުތައް، މިޒަމާނުގައި ހިންގާލާނީ ކިހިނެއްކަން ބަޔާންކުރުމާއެވެ. މިޒަމާނޭ ބުނެ، އިޝާރަތް މިކުރަނީ ހަދާސަތު، ނޫނީ އަސްރާނިއްޔަތު އާދެ، މޮޑާނިޓީ، މި މައްސަލައާއެވެ. ހަދާސަތުގެ މަފްހޫމު ގުޅެނީ މީލާދީ ސަނަތުން 17ވަނަ ގަރުން ފެށިގެން އަންނަމުން ދިޔަ ބޮޑު ބަދަލާއެވެ. ސިނާއަތުގެ އިންގިލާބާއި އަދި ތަންވީރީ ފިކުރުގެ ހަރާކާތްތަކުގެ ސަބަބުންނެވެ. ސިނާއަތުގެ އިންގިލާބުގެ ސަބަބުން، އަތުން ފައިން ކުރަމުން އައި މަސައްކަތްތައް މެޝީނުތަކުގެ ޒަރީއާއިން ކުރެވެން ފެށިއެވެ. މީގެ ސަބަބުން، ގަނޑުކޮށް، ގިނައަދަދަކަށް މުދާ އުފެއްދެން މެދުވެރިވިއެވެ. ހަމަ އެހެންމެ، މި އިންގިލާބުގެ ސަބަބުން، އަމިއްލަ، ނުވަތަ ގައުމެއްގެ، ބޭނުންތައް ފުއްދުމުގެ މައްޗަށް އުފެއްދުންތެރިކަން، މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި، ބިނާވެފައި އޮތް އިގުތިސާދު، ރައުސްމާލީ، ބާޒާރީ އިގުތިސާދަކަށް (ކެޕިޓަލިސްޓް މާކެޓް އިކޮނޮމީ އަކަށް) ބަދަލުވެގެން ދިޔައެވެ. ފައިސާގެ މަފްހޫމު ވެސް ބަދަލުވެގެން ދިޔައެވެ. އޭގެ ޒާތަށް ބަލައި، ފައިސާގެ އަގު ކަނޑައެޅުމުގެ ބަދަލުގައި، ތަނެއްގެ އިގުތިސާދުގެ ބާރާއި، މުދާ އުފެއްދުމާއި، ވަޒީފާ ލިބުމުގެ ފުރުސަތާއި އެއްޗެހީގެ އަގުމައްޗަށް ދިޔުން ފަދަ ބާޒާރީ އާމިލުތަކުގެ (މާކެޓް ފެކްޓާސްގެ) މައްޗަށް ބަލައި ފައިސާގެ އަގު ކަނޑައަޅާލެވުމެވެ. ތަންވީރީ ފިކުރުގެ ސަބަބުން، އާ ޚިޔާލުތައް އާންމުގެ ތެރެއަށް ތައާރުފު ވިއެވެ. މީގެ ތެރޭގައި، ވެރިކަމުގެ ނިޒާމު އޮންނަން ޖެހޭނީ ކިހިނެއް ކަމާއި، ރައްޔިތުންނަށް ލިބިދޭން ޖެހޭ ހައްގާއި އެމީހުންގެ މަސްއޫލިއްޔަތާއި ވެރިންނާ އެމީހުންގެ ދެމެދުގައި އޮންނަ ގުޅުމަކީ ކޮބައިކަމާ، އިންސާނީ ހައްގުތަކަކީ ކޮބައި ކަމާއި، ދެޖިންސުގެ ދެމެދުގެ ހަމަހަމަކަމާއި، މިފަދަ ކަންކަމާ ބެހޭ ގޮތުން ޚިޔާލުތައް ފާޅުކުރެވުނެވެ. ކޮންމެ އަކަސް، ސިނާއީ އިންގިލާބާއި ތަންވީރީ ފިކުރުގެ ޚިޔާލުތައް، ދުނިޔެއަށް ހަދާސަތު، އާދެ ކުރިން ދެކިފައި ނުވާ މުޅިން އާ އަސްރެއް، ޒަމާނެއް، ގެނުވިއެވެ.\nސިނާއީ އިންގިލާބާއި ތަންވީރީ ފިކުރު ދުނިޔެއަށް ގެނައި އާޒަމާނާ މުސްލިމުން ވެސް ކުރިމަތިލާން ޖެހުނެވެ. ސިނާއީ އިންގިލާބާއި ތަންވީރީ ފިކުރުގެ ފައިދާ މުސްލިމުން ވެސް ލިބިގަތެވެ. މިސާލަކަށް ދަތުރު ފަތުރުކުރުމުގައެވެ. އެކިއެކި ޖަނަވާރުތަކުގެ ބަދަލުގައި ކާރާއި ބަހާއި ޓުރޭމާއި ރޭލު ދަތުރުކުރަން ބޭނުންކުރެމުވެ. ރިޔަލު ދޯންޏައި އޮޑީގެ ބަދަލުގައި އާގުބޯޓާއި އިންޖީނު އެޅި ބޯޓު ފަހަރު ބޭނުންކުރުމެވެ. މަތިންދާބޯޓު ބޭނުންކޮށް ވައިގެ މަގުން ދަތުރުކުރުމެވެ. މީގެ އިތުރުން އެހެން ދާއިރާތަކުގައި، ސިނާއީ އިންގިލާބާއި ތަންވީރީ ފިކުރުގެ ކުރިއެރުން ގެނުވި ފަސޭހަތައް ވެސް މުސްލިމު ބަލައިގަތެވެ.\nމި ބޮޑު ބަދަލު އައި ކަމުގައި ވިޔަސް، އިސްލާމީ ޝަރީއަތުގެ ތައުލީމާތުތައް މި ބޮޑު ބަދަލަށް ފެތޭ ގޮތަށް ކާމިޔާބީއާއެކު ހަމަޖެއްސޭ ގޮތެއް ނުވެއެވެ. އިސްލާމީ ފިގުހު ބިނާވެފައި އޮތީ ހަދާސަތުގެ ކުރީގެ ޒަމާނުގެ (ޕްރީ-މޮޑާނިޓީގައި) ކަންތައްތައް ކުރަމުން އައި ގޮތުގެ ތަސައްވުރުގެ މައްޗަށެވެ. މިކަން ދެނެގަނެ، އިހުގެ އުސޫލުތަކަކީ ކޮބައިކަން ފާހަގަކޮށް އެ އުސޫލުތަކުގެ މައްޗަށް އަލުން އާ ސިފައެއް ދިނުމުގެ މަސައްކަތެއް، ކާމިޔާބީ، ގޮތެއްގައި މުސްލިމުންނަކަށް އަދި ކުރެވިފައެއް ނެތެވެ. މި މަސައްކަތް 18ވަނަ ގަރުނުގައި މުސްލިމުންގެ މެދުގައި ކުރެވެން ފެށުނެވެ. ނަމަވެސް، އެކަމަށް މުސްލިމު ގައުމުތަކުގައި މާ ބޮޑު ތަރުހީބެއް ނުލިބެއެވެ. މީގެ އިތުރު ތަފްސީލު، ފަހުން، އިސްލާމީ ދީނީ ހަރުކަށި ފިކުރުގެ ހައްލުގެ ވާހަކަ ދެއްކޭއިރު ގެނެވޭނެއެވެ. މިތާގައި ފާހަގަކޮށްލަން ބޭނުންވަނީ އިސްލާމީ ދީނީ ހަރުކަށި ފިކުރު ފެތުރުމުގެ މައިގަނޑު އެއް ސަބަބަކީ، އިސްލާމީ ޝަރީއަތުގެ ތައުލީމާތުތައް، ހަދާސަތު ނުވަތަ މޮޑާނިޓީ އާދެ، ސަތާރަވަނަ ގަރުނާއި އަށާރަވަނަ ގަރުނާ ހަމައިން ފެށިގެން ދުނިޔެއަށް ތައާރުފުވެގެން ދިޔަ އާޒަމާނާއި، އިސްލާމީ ޝަރީއަތުގެ އަލީގައި، އެ ޝަރީއަތުގެ ތައުލީމާތުތައް ފިގުހުގައި ބަޔާންކުރެވިފައިވާ ބަޔާންކުރުމަށް ގެންނަން ޖެހެނީ ކޮން ބަދަލުތަކެއްކަން ކަނޑައަޅައި މިއާޒަމާނާ ގުޅޭ އާ ފިގުހެއް އަދި އުފެއްދިފައި ނުވާތީއެވެ. މީގެ އިތުރު ތަފްސީލު ފަހުން ގެނެވޭނެއެވެ.\nއިސްލާމީ ހަރުކަށި ފިކުރު ފެތުރުމުގެ ދެވަނަ ސަބަބު ގުޅެނީ ސިޔާސަތާއެވެ. އިސްލާމީ ގައުމުތަކުގެ ސިޔާސީ ނިޒާމާއެވެ. ސިޔާސީ ނިޒާމުތަކުން ގަސްދުކުރެވޭ ހަގީގީ ފައިދާ އާންމުންނަށް ނުލިބުމާއެވެ. ތަރައްގީގެ ނަމުގައި އެތަކެއް އަހަރުތަކެއް ވޭތުވީއިރުވެސް، އެމީހުންގެ އާންމު ދިރިއުޅުމުގެ ހާލާތަށް، ހެޔޮ ބަދަލެއް ނައުމާއެވެ.\nއިސްލާމީ ގައުމުތަކުގައި އޮތް ސިޔާސީ ނިޒާމުތަކަކީ އިސްލާމީ އަގުތަކަކާއި އުސޫލުތަކެއްގެ މައްޗަށް ބިނާވެގެން އޮތް ނިޒާމުތަކެއް ނޫނެވެ. މިތަނުގައި ސިޔާސީ ނިޒާމެ ބުނެ އިޝާރަތް މިކުރަނީ ތަނެއްގެ ޖަމާއީ ހަޔާތް ބިނާވެ، ހަމަޖެހިފައި އޮންނަ ގޮތަށެވެ. އިސްލާމީ ސިޔާސީ ނިޒާމެއްގެ މައިގަނޑު ދެ އަސްލަކީ ހަމަހަމަކަމާއި ވެރިކަމުގައި ރައްޔިތުން ބައިވެރިކުރުމެވެ. މި އަސްލަށް ތަފާތު ސޫރަތައް ގެނެވި ތަފާތު ނަން ކިޔިދާނެއެވެ. ޚިލާފަތޭ ޖުމްހޫރިއްޔަތޭ، ޑިމޮކުރަސީއޭ ކިޔިދާނެއެވެ. މައްސަލައަކީ ނަމުގެ މައްސަލައެއް ނޫނެވެ. ކަމުގެ މައްސަލައެވެ. ކޮންމެ ސިފައެއްގައި ވެރިކަމުގެ ނިޒާމު އޮތްކަމުގައި ވިޔަސް، މަތީގައި ބުނެދިޔަ ދެއަސްލަށް ހުރުމަތްތެރިކޮށް ހިތަން ޖެހެއެވެ.\nމި ނަންގަތް ދެ އަސްލުގެ ތެރެއިން ފުރަތަމަ އަސްލުގެ މައްޗަށް ބަލާލަމާ ހެއްޔެވެ. ހަމަހަމަކުމުގެ އަސްލަށް އަމަލީ ސިފަ ލިބެނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟ އެކަން ފެނިގެންދަނީ ތަނުގެ މުއްސަނދިކަން ރައްޔިތުންގެ މެދުގައި އަދުލުވެރި ގޮތެއްގައި ބެހިގެންދާނޭ ނިޒާމެއް ގާއިމުކުރެވިގެންނެވެ. މިފަދަ ނިޒާމެއް އޮވެއްޖެ ނަމަ، ރައްޔިތުންގެ އަސާސީ ބޭނުންތައް އޮންނާނީ ފުދިފައެވެ. ކެއުން ބުއިން، އުނުއަނުން، ބޯހިޔާކުރުން، ތައުލީމާއި ސިއްހީ ޚިދުމަތް ލިބުން، މިކަން ހަމަޖެހިފައި އޮތުމެވެ. މުސްލިމު ގައުމުތަކުގެ މުޖުތަމާތަކަށް ބަލާލާއިރު، އާންމު ގޮތެއްގައި މިކަންކަން އެންމެނަށް، ސަލާން ނުޖަހައި، އަބުރުވެރި ގޮތެއްގައި، ފުއްދެން އޮންނަ ތަނެއް ނުފެނެއެވެ. ތަނުގެ މުއްސަނދިކަން އޮންނަނީ މަދު ބައެއްގެ މުށުތެރެއަށް ލެވި، އެމީހުންގެ މުށްކަވާލެވިފައެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ރާއްޖެއަށް ބަލާލިޔަސް މި ހަގީގަތް ފެންނާނެއެވެ. މިސާލަކަށް ރާއްޖޭގެ ގިނަ ރަށްރަކެއް ވަނީ ތަނުގެ މަދު ބައެއްގެ މިލްކިއްޔާތަކަށްވެ، ނުވަތަ ބޭރު ބަޔަކަށް ވިއްކާލެވިފައިވާ ކަހަލަ ގޮތަކަށެވެ. ތަނުގެ އާންމު ރައްޔިތުންނަށް އެ ރަށްތަކުން ލިބެންޖެހޭ ފައިދާ ނުލިބޭ ގޮތަކަށެވެ. އެންމެ ކުޑަވެގެން، އެތަންތަނުގެ ވަޒީފާގައި ސަތޭކައަކުން ދިވެހި ތިރީސް މީހުން ނޫޅެއެވެ. މިއީ ނިޒާމުގެ މައްސަލައެކެވެ. ސަރުކާރުގެ ސިޔާސަތު ކަނޑައަޅާލުމުގެ މައްސަލައެކެވެ.\nދެން، އަދުލު އިންސާފުގެ މައްޗަށް ނަޒަރު ހިންގާލާށެވެ. މިކަމުގެ ހަގީގަތް ދެނެގަތުމައްޓަކައި މާދުރަށްދާކަށް ނުޖެހެއެވެ. ރާއްޖެއަށް ނަޒަރު ހިންގާލާށެވެ. އަދި މިސުއާލުކޮށްލާށެވެ. ރާއްޖޭގައި އޮތީ އަދުލު އިންސާފުގެ ހެޔޮ ނިޒާމެއް ހެއްޔެވެ؟ ނަޒާހަތްތެރި މަދު ބަޔަކު އެ ނިޒާމުގެ ދަށުގައި މަސައްކަތް ކުރިކަމުގައި ވިޔަސް، މުޅި ނިޒާމުހެން އޮތީ ފަސާދަވެފައޭ ބުނުން އެއީ ހަގީގަތާ ޚިލާފުކަމަކަށް ނުވާނެއެވެ. އެހެން ބުނެވެން އޮތީ ކީއްވެ ހެއްޔެވެ؟\nއެންމެ ފުރަތަމަ ރާއްޖޭގައި އޮތް އަދުލު އިންސާފުގެ ނިޒާމަކީ މުސްތަގިއްލު ނިޒާމެއް ނޫނެވެ. އިހުގައި ވެސް އަދި، މިހާރުވެސް، ތަހުގީގުތަކާއި ޝަރީއަތްކުރުމަށް، ވެރިކަމުގެ ބާރުތަކުން ނުފޫޒު ފޯރުވެއެވެ. މީގެ ދެތިން ހެކި ނަންގަނެލާނަމެވެ. އަދުލު އިންސާފުގެ ނިޒާމުގެ މަގާމުތަކަށް ބޭފުޅުން އިސްކޮށް ވަކިކުރުމަށް ސަރުކާރުގެ ނުފޫޒު އޮންނަކަމީ ވަންހަނާ ވެގެންވާ ކަމެއް ނޫނެވެ. މިފަދައިން ކަންތައް އޮންނައިރު، އަދުލު އިންސާފު ގާއިމުކުރުމުގެ ދާއިރާގައި މަސައްކަތްކުރާ ގިނަބައެއްގެ އެންމެ މުހިއްމު މަގުސަދަކަށް ވެފައި އޮންނަނީ ވަޒީފައިގައި ދެމިހުރެވޭނޭ ގޮތެއް ހެދުމެވެ. އެކަމަށް އޮންނަ އެންމެ މުހިއްމު ވަސީލަތަކީ ސަރުކާރު ރުއްސުމެވެ. ސަރުކާރު ރުހޭ ގޮތަކަށް ހުކުމްތައް ކުރުމެވެ.\nއެއިރެއްގައި އޮންނަ ސަރުކާރެއް ބޭނުންވާ ގޮތަކަށް ހުކުމްތައް ނުކުރާ ފަނޑިޔާރުން ވަކިކުރުމަކީ އެންމެންވެސް ދަންނަކަމެކެވެ. ބަލަން ބޭނުން މީހަކަށް ނޫސްތަކުން މީގެ ހެކި ފެންނާނެއެވެ. އިހުގެ އުއްތަމަ ފަނޑިޔާރަކާ އަށްޑިހައިގެ އަހަރުތަކުގެ ފަހުކޮޅު ނުވަތަ ނުވަދިހައިގެ އަހަރުތަކުގެ ކުރީކޮޅު ކުރެވުނު ބަސްދީގަތުމެއްގައި އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ. ބައެއް ކަހަލަ މައްސަލަތައް، ޚާއްސަކޮށް ސިޔާސީ މައްސަލަތައް، ނިންމާލެވެނީ ސަރުކާރުން އަންގާ ގޮތަށެވެ. މި ބަސްދީ ގަތުން ޝާއިއު ކުރެވުނީ، އަޅުގަނޑު ހަނދާންވާ ގޮތުގައި، ހުކުރު ނޫހުގައެވެ. ދެވަނަ ހެއްކަކީ ދާދި ފަހުން ކުރިމަތިވި ކެންޏާގެ އަންހެން ކަނބަލުގެ މައްސަލަ އެ ބަލަން ފެށުނު ގޮތާ ދިމާއިދި ކޮޅަށް އެނބުރިގެން ދިޔައީ ‘މަތިން އައި ފޯނުކޯލެއްގެ’ ސަބަބުންކަން ނޫސްތަކުގައި ކުރެވުނު ރިޕޯޓުތަކެވެ.\nއަދުލު އިންސާފުގެ ނިޒާމަށް ބާރު ފޯރުވެނީ ހަމައެކަނި ސަރުކާރަކަށް ނޫނެވެ. ފައިސާހުރި ކޮންމެ މީހަކު، އެމީހެއްގެ މައްސަލަ، އެމީހަކު ބޭނުން ގޮތަކަށް ނިންމާލަން އެދޭ ނަމަ، އެފުރުސަތު އެފަދަ ފައިސާވެރިންނަށް އޮވެއެވެ. މީގެ ގިނަ ހަގީގީ މިސާލުތައް އެބަ ހުއްޓެވެ. ގާޒީން މީސްމީހުންނަށް ފޯނުކޮށް، ނުވަތަ މެދުވެރިއެއް މެދުވެރިކޮށް، މިވެނި އަދަދަކަށް ފައިސާ ދިނުމުން މައްސަލަތައް ނިންމާލެވޭނޭ ބުނެފަ ހުރި މިސާލުތަކެވެ. އަދި އެބުނާ ގޮތަށް މައްސަލަތައް ނިމުނު ގަޒިއްޔާތަކުގެ މިސާލުތަކެވެ. މި ވާހަކަތައް ލިޔުމުގެ ބޭނުމަކީ ވަކި ބަޔަކު ފަޟީހަތްކުރުން ނޫންކަމުން، އޭގެ ތަފްސީލަށް ދިޔުމުގެ ބޭނުމެއް ނެތެވެ. މިއީ ހަގީގަތުގައި ކަން އޮތްގޮތްކަން، ހިތާމައާއެކު، ގިނަ ބަޔަކު ފާހަގަކުރާނެހެން ހީވެއެވެ. މިވާހަކަތައް ދެއްކުމުގެ ބޭނުމަކީ ކަން އޮތް ގޮތް ބަޔާންކުރެވޭތޯ ބެލުމެވެ. ކަން އޮތްގޮތް ފާހަގަ ނުކުރެވި، ކަމެއް އިސްލާހު ނުކުރެވޭނެތީއެވެ.\nކުރީގައި ނަންގަނެވުނު، ގައުމެއްގެ މުޖުތަމައުގެ ބޮޑު ބައެއްގެ އަސާސީ ބޭނުންތައް ފުއްދައިދޭ ސިޔާސީ ނިޒާމެއް އެ ގައުމުގައި ނެތިފައި، އަދި މީގެ އިތުރުން، އެ ގައުމުގެ އަދުލު އިންސާފުގެ ނިޒާމު ފަސާދަވެއްޖެ ނަމަ، ތަފާތު ފިކުރުތައް އެތަނުގައ އުފެދެން މެދުވެރިވާނެއެވެ. ރާއްޖެ ފަދަ، މުސްލިމު ގައުމުތަކުގައި، މުއްސަނދިކަން، މަދު ބައެއްގެ މުށުތެރެއަށް ލެވި، ރައްޔިތުންގެ އަސާސީ ބޭނުންތައް ފުއްދާނުދެވޭ ބޭއިންސާފުވެރި ސިޔާސީ ނިޒާތަމުތައް އޮވެފައި، އަދި އެތަންތަނުގައި އަދުލުވެރިކަން ހަމަހަމަ ގޮތެއްގައި ހިންގާލެވޭނެ ފަދަ ނަޒާހަތްތެރި އަދުލު އިންސާފުގެ ނިޒާމެއް ނެތުމުން، އެންމެ ފަސޭހައިން، އެފަދަ ގައުމުތަކުގައި އުފެދެން ދިމާވަނީ ދީނީ ހަރުކަށި ކަމުގެ ފިކުރެވެ. ހުރިހާ ކަމެއް، އިސްލާމީ ޝަރީއަތް، ފިގުހުގައި އެކަން ކަނޑައެޅިފައިވާ ގޮތުގެ މަތިން، ނުވަތަ އެފަދަ ފިކުރުގެ ބަޔަކު މާނަކުރާ ގޮތަކަށް ހިންގާލުމުން، މުޖުތަމައުގެ ހުރިހާ ނުބަޔަކަށް ހައްލު ލިބިގެންދާނޭ ކަމަށް މިފިކުރުގެ މީހުން ބުނެއެވެ. މިއީ އަދި އެކަންވާނޭ ގޮތެއް ނޫންކަން، ފެންނަން އޮތް އިރުވެސް މެއެވެ. ސައުދީ އަރަބިއްޔާއިންނާއި އަދި އަފްޣާނިސްތާނުގައި ހިންގާލެވުނު ތާލިބާނުންގެ ދެއަހަރެއްހާ ދުވަހުގެ ވެރިކަމުންނެވެ.\nއާދެ، އިސްލާމީ ދީނީ ހަރުކަށި ފިކުރު އުފެދެން ދިމާވާ މައިގަނޑު ދެކަންތައް، ދީނީ ސަބަބާއި ސިޔާސީ ސަބަބު، ޖުމްލަ ގޮތެއްގައި، މިނަންގަނެވުނީއެވެ. ދެން މިކަމުގެ ބައެއް އިތުރު ތަފްސީލުގެ މައްޗަށް، ދެން އަންނަ ބައިގައި، އިރާދަކުރެއްވިއްޔާ، ބަލާލެވޭނެއެވެ.


ފުރަތަމަ މެޗުގައި ޒުވާން ޓީމު ބަލިވެއްޖެ\nރާއްޖޭގެ 23 އަހަރުން ދަށުގެ ގައުމީ ޓީމާއި އޮފިޝަލުން. ޓީމު މިއަދު ބައްދަލުކުރި ފުރަތަމަ މެޗުގައި ވަނީ ބަލިވެފައި\nއޭއެފްސީ ތޭވީސް އަހަރުން ދަށުގެ އޭޝިއަން ކަޕް ކޮލިފައިންގައި ވާދަކުރާ ރާއްޖޭގެ ގައުމީ ފުޓްބޯޅަ ޓީމު ކުޅުނު ފުރަތަމަ މެޗުގައި ބޮޑު ތަފާތަކުން ބަލިވެއްޖެ އެވެ.\nރާއްޖެ ހިމެނޭ ގުރޫޕްގެ މެޗުތައް ހޯސްޓް ކުރާ ބަހްރޭންގައި ކުޅުނު މެޗުގައި ރާއްޖޭގެ ޓީމު މިއަދު ވާދަކުރީ އިރާގުގެ ގައުމީ ޓީމާ އެވެ. ރާއްޖެ ބަލިވީ ހަތަރު ލަނޑު ސުން ލަނޑުންނެވެ.\nރާއްޖެ ހިމެނޭ ގުރޫޕް ސީގެ މެޗުތައް މިމަހުގެ 27 އިން 31 އަށް ކުރިއަށްދާއިރު ރާއްޖެއާއި އިރާގުގެ އިތުރުން ގުރޫޕްގައި ދެން ހިމެނެނީ ބަހްރޭނާއި އަފްޣާނިސްތާނެވެ.\nރާއްޖޭގެ ދެވަނަ މެޗުގައި މިމަހުގެ 29 ވަނަ ދުވަހު ބަހްރޭނާ ބައްދަލުކުރާއިރު ތިންވަނަ މެޗުގައި އަފްޣާނިސްތާނާ ދެކޮޅަށް ރާއްޖެ ކުޅޭނީ މިމަހުގެ 31 ވަނަ ދުވަހު އެވެ.\nކޮލިފައިން މެޗްތައް ކުރިއަށް ދަނީ 11 ގުރޫޕަކަށް ބަހާލައިގެން ކަމަށްވާތީ ކޮންމެ ގުރޫޕަކުން އެންމެ މޮޅު ޓީމު މުބާރާތަށް ކޮލިފައިވާނެ އެވެ. ކޮންމެ ގުރޫޕަކުން ދެވަނައަށްދާ ޓީމު ތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ރަނގަޅު ނަތީޖާ ހޯދާ ހަތަރު ޓީމު ވެސް މުބާރާތަށް ކޮލިފައިވާނެ އެވެ. އޭއެފްސީ ތޭވީސް އަހަރުން ދަށުގެ އޭޝިއަން ކަޕް ކޮލިފައިން އަންނަ އަހަރު ކުރިއަށްދާނީ އުޒްބަކިސްތާނުގަ އެވެ.\nރާއްޖޭގެ 23 އަހަރުން ދަށުގެ ގައުމީ ޓީމު މިމަހުގެ 18 ވަނަ ދުވަހު ބަހްރޭނަށް ފުރިއިރު ގައުމުން ބޭރުގައި ވާދަވެރި އެއްވެސް މެޗެއް ކުޅެފައެއް ނުވެ އެވެ. އެކަމަކު ޓީމު ބަހްރޭނަށް ފުރުމުގެ ކުރިން ޅ. އަތޮޅުގައި ކޭމްޕްކޮށް ހަ މެޗެއް ކުޅެފައިވެ އެވެ.\nއޭއެފްސީ އޭޝިއަން ކަޕް ކޮލިފައިން މެޗުތަކުގައި ކުޅޭ 23 އަހަރުން ދަށުގެ ޓީމުގައި ސީނިއާ ގައުމީ ޓީމުގެ ބައެއް ކުޅުންތެރިން ވެސް ހިމެނެ އެވެ. އެގޮތުން އެންމެ ފާހަގަކުރެވޭ އެއް ކުޅުންތެރިޔަކީ ނިމިގެން ދިޔަ ސާފް ޗެމްޕިއަންޝިޕްގައި މޮޅު ކުޅުމެއް ދެއްކި ޑިފެންޑަރު ހައިޝަމް ހަސަން (ބިޑި) އާއި، ސީނިއާ ޓީމުގެ ބަދަލު ގޯލްކީޕަރު އަލީ ނާޖިހު (ނާޖީ) އެވެ.\nމި ޓީމުގެ ކެޕްޓަނަކީ ވެސް ހައިޝަމް އެވެ. ކޯޗަކީ ނިމިގެން ދިޔަ ސާފް ޗެމްޕިއަންޝިޕްގައި ވެސް ރާއްޖޭގެ ސީނިއަ ޓީމުގެ ކޯޗަކަށް ހުންނެވި އަލީ ސުޒޭން އެވެ.


އިދިކޮޅު އިހުތިޖާޖުގައި މީހުން ހައްޔަރު ކުރުން\nހައްޔަރު ކުރި މީހުންގެ ތެރޭގައި މަޖިލީހުގެ ކުރީގެ ދެ މެންބަރުން ހިމެނޭ\nއިދިކޮޅު ކޯލިޝަނުން އަންނަނީ ސަރުކާރާ ދެކޮޅަށް ސިލްސިލާ ގޮތެއްގައި މާލޭގައި އިހުތިޖާޖުކުރަމުން\n16 މާރޗް 2021 | އަންގާރަ 21:03\nއިދިކޮޅު ޕީޕީއެމް އަދި ޕީއެންސީން ކުރިއަށްގެންދިޔަ އިހުތިޖާޖުގައި މިހާތަނަށް5މީހަކު ހައްޔަރުކޮށްފައިވާކަމަށް ފުލުހުން ބުނެފިއެވެ.\nއިދިކޮޅު ކޯލިޝަނުން އަންނަނީ ސަރުކާރާ ދެކޮޅަށް ސިލްސިލާ ގޮތެއްގައި މާލޭގައި އިހުތިޖާޖުކުރަމުންނެވެ. މިގޮތުން ކޮންމެ ހަފްތާ ބަންދެއްގައި އިދިކޮޅުން މީހުން ނިކުމެ ސާރުކާރާ ދެކޮށް އަޑުއުފުލަމުން ދެއެވެ. މިދިޔަ ހުކުރު ދުވަހު ކުރިއަށް ގެންދިޔަ އިހުތިޖާޖުގައިވެސް 25 މީހަކު ހައްޔަރުކޮށްފައިވެއެވެ.\nމި އިހުތިޖާޖުތަކުގައި ހައްޔަރުކުރާ މީހުން އެޗްޕީއޭ ގައިޑްލައިނާ ޚިލާފުވެފައިވުމުން، 1000 ރުފިޔާއިން ޖޫރިމަނާ ކުރުމަށްފަހު، ފުލުހުން ގެންދަނީ ދޫކޮށްލަމުންނެވެ.\nކޮވިޑް 19އާއި ގުޅިގެން މާލޭގެ ހާލަތު ގޯސްވެފައިވާތީ އެޗްޕީއޭއިން ވަނީ މާލެ ސަރަހައްދުގައި އަޅާފައިވާ ފިޔަވަޅުތައް ވަރުގަދަކޮށްފައެވެ. އެގޮތުން އެއްފަހަރާ5މީހުންނަށްވުރެ ގިނަ މީހުން އެއްވެ އުޅުން އެޗްޕީއޭއިން ވަނީ މަނާކޮށްފައެވެ. އެޗްޕީއޭގެ ގައިޑްލައިނާ ޚިލާފަށް، އާންމުންގެ ސިއްހަތަށް ނުރައްކާ ވާނޭހެން އަމަލުތައް ބަހައްޓާ ފަރާތްތަކާއިމެދު ޤާނޫނީ ފިޔަވަޅު އަޅާނެކަމަށް މީގެ ކުރިންވެސް ފުލުހުން އަންގާފައިވެއެވެ.


ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިހުގެ ހަގީގީ ދައުރާމެދު ރައްޔިތުންނަށް އޮޅުމެއް އޮވެގެން ނުވާނެ – Maldivian Democratic Party\n07 އޭޕްރީލް 2009\nރައްޔިތުންގެ މަޖިލިހުގެ ހަގީގީ ދައުރާމެދު ރައްޔިތުންނަށް އޮޅުމެއް އޮވެގެން ނުވާނެ\n(ޚަބަރު ސިޓީ ވޮލިއުމް 01، ނަންބަރ 10)\nތިންބާރުގެ ވާހަކައަކީ ދިވެހީންނަކަށް އައު ވާހަކައެއް ނޫނެވެ. ތިންބާރަކީ ކޮން އެއްޗެއްކަން ނޭގުނު ނަމަވެސް މިހާރު ރާއްޖޭގައި ހިންގާ ގާނޫނު އަސާސީއަކީ ތިންބާރު ވަކިވެފައި އޮންނަ އެއްޗެއްކަން އެންމެންވެސް ދަންނާނެއެވެ. ރާއްޖޭގައި އިޖްތިމާއީ އަދި ސިޔާސީ އިސްލާހަށް މަސައްކަތް ކުރި މީހުންގެ ހިންމަތާ މިންނަތުން ގާނޫނު އަސާސީގައި ވެރިކަމުގެ ތިން ބާރު އެއޮތީ ވަކިކޮށްފައެވެ. ފުރަތަމަ ބާރަކީ ވެރިކަން ހިންގުމުގެ ބާރު ނުވަތަ ސަރުކާރެވެ. ދެވަނަ ބާރަކީ ގާނޫނު ހެދުމުގެ ބާރު ނުވަތަ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިހެވެ. ތިންވަނަ ބާރަކީ އަދްލު އިންސާފުކުރުމުގެ ބާރު ނުވަތަ ކޯޓުތަކެވެ. ހިތާމައަކީ އަޅުގަނޑުމެންގެ މިހާރުގެ ޖީލުތައް އުމުރުގެ އެންމެ ފުރަތަމަ ދުވަހުންވެސް ދިރިއުޅެމުން މިއައީ ތިންބާރު މުށުތެރެއަށް ލައިގެން ހުރި ޚުދުމުޚްތާރު ވެރިއެއްގެ ވެރިކަމުގެ ތެރޭގައި ކަމުން އަޅުގަނޑުމެންގެ ވިސްނުމުގައި އަދިވެސް ތިންބާރު އެއްވެފައި އޮތުމެވެ.\nގައުމެއްގެ އަމާޒަކީ ރައްޔިތުންނެވެ. ގައުމެއްގެ ޖުމްލަ ތަސައްވަރަކަށް ވާނީ އެ ގައުމަކީ އަމިއްލަ ފައިމައްޗަށް ތެދުވެވި ފުދުންތެރި ތާހިރު ދިރިއުޅުމެއް އުޅެމުންދާ އެބައެއްގެ ތެރޭގައި ހިތްހަމަޖެހުމާ ހަމަޖެހުން އޮވެ އުފާވެރިކަމާ ފަސޭހަކަން މަތީ ދިރިއުޅެމުންދާ ބައަކަށްވުމެވެ. ގައުމެއްގައި އެއިރެއްގައި އޮންނަ ސަރުކާރުގެ ދައުރަކީ މިދެންނެވި ތަސައްވަރު ކާމިޔާބު ކުރުމެވެ. މިހާރުއޮތް ސަރުކާރުގެ ހަގީގީ ދައުރަކީ އެއީއެވެ. އެ ތަސައްވަރަށް ވާސިލުވުމަށް ކުރިއަށް އޮތް5އަހަރަށްވަނީ5ކަމެއް ރައްޔިތުން އިޚްތިޔާރުކޮށްފައެވެ. އެއީ އެމްޑީޕީގެ ރިޔާސީ ކެންޑިޑޭޓް މުހަންމަދު ނަޝީދު ވިދާޅުވަމުންގެންދެވި5ވައުދު ފުއްދައިދިނުމުގެ މަސައްކަތެވެ. އެކަންކަން ފުއްދައިދިނުމަކީ މިއަދުގެ ސަރުކާރު އަދާކުރަންޖެހޭ ދައުރެވެ.\nރައްޔިތުންގެ މަޖިލިހުގެ ދައުރަކީ ގާނޫނު ހެދުމެވެ. އެގާނޫނަކީ މިހާރު އަމަލުކުރެވެމުންދާ ގާނޫނު އަސާސީގެ ތަރަހައިގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ގާނޫނުތަކެވެ. މިއަހަރުގެ މޭމަހުގެ9ވަނަ ދުވަހު އޮންނަ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިހުގެ އިންތިޚާބަކީ ކުރިން ބޭއްވުނު އިންތިޚާބުތަކާ ވަރަށް ތަފާތު ކަމެކެވެ. ކުރިން 50 ގޮނޑިއަށް މީހުން އިންތިޚާބު ކުރާއިރު މިފަހަރު 77 ގޮނޑިއަށް މެމްބަރުން އިންތިޚާބު ކުރަންޖެހެއެވެ. ކުރިން އިދާރީ ގޮތުން ރާއްޖެ ބައިވެފައިވާ އަތޮޅުތަކުގައި ދިރިއުޅޭ މީހުންގެ އަދަދަށް ބެލުމެއްނެތި ކޮންމެ އަތޮޅަކަށް2ގޮނޑި ދެވިފައި އޮތް އޮތުން މިއަދު މިވަނީ އަތޮޅެއްގައި ދިރިއުޅޭ ކޮންމެ 5000 މީހަކަށް ގޮނޑިއެއް ދީފައެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިހަށް ކުރިމަތިލާ ކޮންމެ މީހަކަށްވެސް އެމީހަކު ޖަވާބުދާރީ ވާންޖެހޭ ސަރަހައްދާއި މީހުން މިވަނީ އެހެން މީހަކާ ހިއްސާނުވާގޮތަށް އެމީހަކު ޒިންމާވެވިފައެވެ.\nރައްޔިތުންގެ މަޖިލިހުގެ އިންތިޚާބީ ހޫނުގަނޑު ގަދަވަމުން އަންނައިރު މިހާރު އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ ކަމަކީ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިހަށް ކުރިމަތިލާފައިވާ ކެންޑިޑޭޓުން ރަށްރަށަށް އަރައި އެކިބާވަތުގެ ކަންކަން ކޮށްދޭނަމޭ ބުނަމުން ދާދިޔުމެވެ. ބޭސް ސިޓީއަށް ބޭސް ނަގައިދިނުމާއި، ބޭސް ދަތުރަށް ރާއްޖެއިން ބޭރަށް މީހުން ފޮނުވައިދިނުމާއި، ގެދޮރު އިމާރާތްކޮށްދިނުމާއި ޒުވާނުންގެ ކުލަބުން ބާއްވާ ކުޅިވަރު މުބާރާތްތަކަށް އެހީވުމާ މިޒާތުގެ ކަންކަން ގެންދަނީ ކުރަމުންނެވެ. މި ވިސްނުން މިއަދުވަނީ ބަދަލުވާންޖެހިފައެވެ. އެ ފަދަ ކަންކަން ރައްޔިތުންނަށް ކޮށްދިނުމަކީ ސަރުކާރުގެ މަސްއޫލިއްޔަތެކެވެ. ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިހުގެ މެމްބަރުންގެ މަސްއޫލިއްޔަތެއް ނޫނެވެ.\nރައްޔިތުންގެ މަޖިލިހުގެ މެމްބަރުންނަކީ ގާނޫނު ހަދާ ބައެކެވެ. އެ ގާނޫނުތަކަކީ ހުރިހާ ރައްޔިތުންވެސް އަމަލުކުރަން ޖެހޭނެ ގާނޫނުތަކެކެވެ. އެ ގާނޫނުތަކަކީ ގައުމުގެ ވެރިއެއްވިޔަސް ވަޒީރެއްވިޔަސް އަދި ސިފައިންގެ އޮފިސަރެއްވިޔަސް އެއިން ގާނޫނަކާ ޚިލާފުވެއްޖެނަމަ އެމީހަކާމެދު އަދްލުއިންސާފުގެ ނިޒާމުން ފިޔަވަޅު އެޅޭނެ އެއްޗެކެވެ.\nކުރިއަށް އޮތް ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިހަށް މެމްބަރުން އިންތިޚާބު ކުރާއިރު މަޖިލިސް މެމްބަރުންގެ ހަގީގީ ދައުރާމެދު އަޅުގަނޑުމެން ފުންކޮށް ވިސްނާލަންޖެހެއެވެ. މަޖިލިހުގެ މެމްބަރުންގެ ދައުރާމެދު ޓީވީއާއި ރޭޑިޔޯ މެދުވެރިކޮށް އަޅުގަނޑުމެންގެ ހިތްތަކުގައި އުފެދިފައި އޮންނަ ޚިޔާލާއި ބޭނުން ބަދަލުކޮށްލާންޖެހެއެވެ. ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިހުގެ ޖަލްސާތައް އަޑުއަހަމުން ދާއިރު ވާހަކަ ދެކެވޭ ބިލާމެދު ވާހަކަ ދައްކަނީ ކާކުތޯ ސުވާލުކުރެއެވެ. އެ ދައްކާ ވާހަކައާ ބިލާ އޮތީ ކޮން ގުޅުމެއްތޯ ސުވާލު ކުރަންޖެހެއެވެ. ބިލަށް މަޖިލިހުގެ މެމްބަރުން ހިއްސާވާން ޖެހެނީ ކޮންގޮތަކަށްތޯ ސުވާލު ކުރަންޖެހެއެވެ. ބިލަކަށް ވަކާލާތު ކުރަމުން ދާއިރު ވާހަކަ ދައްކަން ޖެހޭނީ ބިލާމެދުތޯ ނުވަތަ މާޒީގައި ކަންހިގާފައިވާ ގޮތާތޯ ނުވަތަ ބިލް ބިނާކޮށްފައިވާ މައުޟޫއަށްތޯ ސުވާލުކުރަން ޖެހެއެވެ.\nއަޅުގަނޑު ދެކޭގޮތުގައި ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިހުގެ މެމްބަރުންގެ ދައުރަކީ ގާނޫނު ހެދުމެވެ. އެކަމަށް ބޭނުންވަނީ ގާނޫނެއް ހެދޭއިރު އެ ގާނޫނެއް ހެދެނީ ކޮންކަމަކާ މެދުތޯ ދެނެގަތުމެވެ. އަދި އެއީ ބޭނުންތެރި ގާނޫނެއްތޯ ދެނެގަތުމެވެ. އަދި އެގާނޫނަކުން ބައެއްގެ ހައްގުތަކެއް ގެއްލިގެން ދޭތޯއާއި ގެއްލޭނަމަ ގެއްލެނީ ކިހާވަރަކަށްތޯއާއި ބައެއްގެ ހައްގުތަކެއް ރައްކާތެރި ކުރެވޭތޯއާއި ރައްކާތެރި ކުރެވެނީ ކިހާ މިންވަރަކަށްތޯއާއި އެފަދަ ގާނޫނެއް ތަންފީޒު ކުރުމުގައި ހުރި ދަތިތަކަކީ ކޮބައިތޯއާއި އެގާނޫނެއްގައި ގާނޫނު އަސާސީ ނުވަތަ އެހެން ގާނޫނުތަކާ ތައާރަޒްތަކެއް ހުރިތޯ ބެލުމެވެ. އަދި އެފަދަ ގާނޫނަކުން މުޖްތަމައަށް ކުރާ ފައިދާއާއި ގެއްލުން އަދި އެކަންކަމުގެ މިންވަރު ބެލުމެވެ.\nރައްޔިތުންގެ މަޖިލިހުގެ މެމްބަރުންނަކީ އެ މަޖިލިހުގެ ކޮންމެ ޖަލްސާއެއްގައި އެމަޖިލިހުގެ ގަވާއިދު ހުއްދަކުރާ އެންމެ ގިނަ މިންވަރަށް އެމީހެއްގެ އަޑު އިއްވަން ތިބޭ ބައެއް ނޫނެވެ. (ނިމުނީ)


Israel Ge Ehme Fahu Ge Vote Thah Gunun Kuriyah Netanyahu Othee Dhevanaigai - Vaguthu\nއިސްރާއީލްގެ އެންމެ ފަހު ވޯޓްތައް ގުނުން ކުރިއަށް، ނަތަންޔާހޫ އޮތީ ދެވަނައިގައި\nއިސްރާއީލްގައި އަންގާރަ ދުވަހު އޮތް އާއްމު އިންތިޚާބުގައި ލާފައިވާ ވޯޓްތައް ގުނުން ނިމުމަކާއި ގާތްވެފައިވާ ކަމަށާއި މިހާރު ކުރިއަށް ދަނީ ޕޯސްޓް މެދުވެރިކޮށް ވޯޓްލާފައިވާ މީހުންގެ ވޯޓްތައް ގުނުން ކަމަށް އިސްރާއީލްގެ މީޑިއާތަކުން ބުނެފިއެވެ.\nއޭގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ ޑިޕްލޮމެޓުންނާއި، ސަލާމަތީ ބާރުތަކުގެ ބައެއް މެންބަރުންނާއި، އެހެން ގައުމުތަކުގައި އުޅޭ މީހުންނާއި ހޮސްޕިޓަލްތަކުގައި ތިބި ބަލި މީހުންނާއި މުވައްޒަފުންގެ އިތުރުން ޖަލުތަކުގައި ތިބި ކުށްވެރިންގެ ވޯޓެވެ. މިއީ ވޯޓް ލާފައިވާ މީހުންގެ ފަސް އިންސައްތައެވެ.\nމިހާތަނަށް ލިބިފައިވާ ނަތީޖާތަކަށް ބަލާއިރު ބްލޫ އެންޑް ވައިޓް ޕާޓީ އިން ވަނީ 33 ގޮނޑި ކާމިޔާބު ކޮށްފައެވެ. އެޕާޓީގެ ލީޑަރަކީ ބެނީ ގަންޓްޒް އެވެ. ނަތަންޔާހޫގެ ލިކޫދް ޕާޓީއަށް ލިބިފައި ވަނީ 32 ގޮނޑިއެވެ.\nމިހާރު ގުނަމުންދާ ވޯޓްތައް އަރަބި ޕާޓީތަކާއި، ހަރުކަށި ފިކުރުގެ ޕާޓީތަކަށް ލިބުމުގެ ފުރުސަތު ކުޑަ ނަމަވެސް ގޮނޑިތަކުގެ އަދަދަށް ބަދަލެއް އަންނަ ވަރުގެ ނަތީޖާއެއް ނިކުތުން ދުރުކަމަށް އިސްރާއީލްގެ މީޑިއާތަކުން ބުނެއެވެ.\nނަމަވެސް ނަތަންޔާހޫގެ ލިކޫދް ޕާޓީން އުއްމީދު ކުރަނީ އެންމެ ގޮނޑިއެއްގެ ނަތީޖާއަށް ވެސް ބަދަލެއް އައިސް، ސަރުކާރެއް އެކުލަވާލުމުގެ ފުރުސަތު އެޕާޓީއަށް ލިބޭނެ ކަމަށެވެ. އެފުރުސަތު ލިބިއްޖެނަމަ ކޯލިޝަން ސަރުކާރެއް ގާއިމް ކުރުމުގެ މަސައްކަތް ފެށޭނެއެވެ.\nއިސްރާއީލްގެ މީޑިއާތަކުން ބުނާ ގޮތުގައި ސިޓީ އުރައިގައި ހުންނަ ވޯޓް ކަރުދާސްތައް ގުނުން އެއީ ވަރަށް ލަހުން ކުރިއަށްދާ މަސައްކަތެކެވެ. އެހެންކަމުން ވޯޓްގެ އެންމެ ފަހުގެ ނަތީޖާތައް ކަށަވަރު ވާނީ އިސްރާއީލްގެ ގަޑިން މިއަދު ހަވީރު އެވެ. އެއީ ރާއްޖޭ ގަޑިން މިރޭގެ ވަގުތެއްގައެވެ.\nސެޕްޓެމްބަރު 19, 2019 12:38


Footboalha ah takai dhakkaa namoonaa ah Dhangadey ge Thureef\nދިވެހި ފުޓްބޯޅައަށް ދެރަ ލިބޭ ކޮންމެ ފަހަރަކު ފުޓްބޯޅަ ކޮމިއުނިޓީން ކުރާ މަސައްކަތަށް، ގައުމީ ޓީމުގެ ފޯވަޑް އަދި ކުލަބު ވެލެންސިއާ ކެޕްޓަން އަލީ އަޝްފާގް (ދަގަނޑޭ) ތައުރީފް ކޮށްފި އެވެ.\nދިވެހި ޕްރިމިއާ ލީގް ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށް، އެޗްޕީއޭއިން ދިން ހާއްސަ ހުއްދައާއެކު ކޮވިީޑް-19 ގެ ގައިޑްލައިނާ އެއްގޮތަށް ކުރިއަށް ދަނިކޮށް ކުއްލިއަކަށް ލީގް މެދުކަނޑާލަން އެޗްޕީއޭއިން އެނގުމުން ފުރަތަމަ ޑިވިޝަންގެ ކުޅުންތެރިން އިސް ނަގައިގެން މީޑިއާއާ ބައްދަލުކޮށް ކަންބޮޑުވުން ވަނީ ފާޅުކޮށްފަ އެވެ.\nއެ ބައްދަލުވުމުގައި ވާހަކަ ދައްކަމުން އަޝްފާގް ބުނީ، ފުޓްބޯޅައަށް ދެރައެއް ލިބޭ ކޮންމެ ފަހަރަކު ކުލަބުތަކާއި ކުޅުންތެރިންނާއި މުޅި ފުޓްބޯޅަ ކޮމިއުނިޓީ އިސް ނަގައިގެން، އެ ކަންކަން ހައްލު ކުރަން ކުރާ މަސައްކަތަކީ ނަމޫނާ މަސައްކަތެއް ކަމަށެވެ.\n"ފުޓްބޯޅައަށް ދެރައެއް ލިބޭ ކޮންމެ ފަހަރަކު އެންމެން އެކައްޗެއް ކިޔައި އެއްގޮތެއްގައި ނުކުމެ ކުރާ މަސައްކަތަކީ ތައުރީފް ހައްގު މަސައްކަތެއް." މިއަދު ބޭއްވި ބައްދަލުވުމުގައި ވާހަކަ ދައްކަމުން އަޝްފާގް ބުންޏެވެ.\nދިވެހި ޕްރިިމިއާ ލީގް ކުއްލިއަކަށް ހުއްޓާލަން ޖެހުމުން، ފުޓްބޯޅައަށްޓަކައި ތެދުވެ ބަސް ބުނުމުން ސްޕޯޓްސް މިނިސްޓަރު އަހްމަދު މަހްލޫފް އާއި އެފްއޭއެމްގެ ރައީސް ބައްސާމް އަދީލް ޖަލީލަށް އަޝްފާގް ވަނީ ޝުކުރު އަދާ ކުރާކަން ހާމަ ކޮށްފަ އެވެ.\nއޭނާ ބުނީ، ޑިސެމްބަރު މަހު ފުޓްބޯޅަ ސީޒަން ފެށުނީ މިނިސްޓަަރު މަހްލޫފް އާއި އެފްއޭއެމްގެ ރައީސް ބައްސާމްގެ ކުރެއްވި ބުރަ މަސައްކަތުން ކަމަށެވެ. އަދި މިހާރު ކުރިމަތިވެފައިވާ ހަލަތު ހައްލު ކުރުމުގައިވެސް މަހްލޫފާއި ބައްސާމް ކުރާ މަސައްކަތް ފާހަގަ ކުރާ ކަމަށް އަޝްފާގް ބުންޏެވެ.\nރާއްޖޭގެ ސިއްހީ ދާއިރާގައި މަސައްކަތް ކުރާ ފަރާތްތަކާއި ހާއްސަކޮށް ކޮވިޑްގެ ބަލިމަޑުކަމުގައި ފްރޮންޓްލައިންގައި މަސައްކަތް ކުރާ އެންމެހާ ފަރާތްތަކުގެ ބުރަ މަސައްކަތް އަޝްފާގް ވަނީ ފާހަގަ ކޮށްފަ އެވެ. އަދި ވީ އެންމެ އަވަހަކަށް ކުލަބަތަކުގެ ޕްރެކްޓިސް ފެށުމަށް ހުއްދަ ލިބޭނެ ކަމަށް އުންމީދު ކުރާ ކަމަށް އޭނާ ބުންޏެވެ.\nދިވެހި ޕްރެމިއާ ލީގް އެފްއޭއެމް އަލީ އަޝްފާގު (ދަގަނޑޭ)


Hamajehumaai tharaggee genesdheynee MDP memberun, enmen vote ah nukunnavaathi: Fayyaz | Mihaaru\nހަމަޖެހުމާއި ތަރައްގީ ގެނެސްދޭނީ އެމްޑީޕީ މެންބަރުން، އެންމެން ވޯޓަށް ނުކުންނަވާތި: ފައްޔާޒު\nފައްޔާޒްގެ ޓީމާ އެކު ކެމްޕޭނުގައި އުޅުއްވަނިކޮށް.\n13 މެއި 2022 - 22:26\nނަފްރަތުން އެކަހެރިވެ، ރާއްޖެއަށް ހަމަޖެހުމާއި ތަރައްގީ ގެނެސްދެވޭނީ އެމްޑީޕީގެ މެމްބަރުންނަށް ކަމަށާއި، މާދަމާ އޮންނަ އެމްޑީޕީގެ ޗެއާޕާސަަން ކަމަށް ބޭފުޅަކު ހޮވުމަށް ބާއްވާ އިންތިހާބުގައި ޕާޓީގެ ހުރިހާ ބައިވެރިވުމަށް، އެ އިންތިހާބުގައި ވާދަކުރައްވާ އިކޮނޮމިކް މިނިސްޓަރު ފައްޔާޒު އިސްމާއިލް އެދިވަޑައިގެންފި އެވެ.\nޗެއާޕާސަން އިންތިހާބާ އެކު އެމްޑީޕީގެ ޒުވާނުންގެ ގޮފީގެ އިންތިހާބުގެ ވޯޓުލުން އޮންނާނީ މާދަމާ ހެނދުނު9އިން ހަވީރު5އަށެވެ.\nއެ އިންތިހާބުގައި ޗެއާޕާސަން ކަމަށް ފައްޔާޒާ އެކު ވާދަކުރައްވަނީ މާފަންނު އުތުރު ދާއިރާގެ މެމްބަރު އިމްތިޔާޒު ފަހުމީ އެވެ.\nފައްޔާޒު ކުރެއްވި ޓްވީޓެއްގައި ވިދާޅުވީ އެންމެން އެކުވެ ގުޅިގެން ތިބެ ކުރިއެރުން ހޯދައި ފިތުނަ އާއި ނަފްރަތުން އެކަހެރިވެ، ރާއްޖެއަށް ހަމަޖެހުމާ ތަރައްގީ ގެނެސްދޭ އާރުކާޓީންނަކީ އެމްޑީޕީ މެންބަރުން ކަމަށެވެ. އަލުން އާބާރަކާ އެކު "އެމްޑީޕީ ހިންގާލަން" ޕާޓީގެ ހުރިހާ މެމްބަރުން ވެސް ވޯޓަށް ނިކުންނެވުމަށް އޭނާ އެދިވަޑައިގަތެވެ.\nއެންމެން އެކުވެ ގުޅިގެންތިބެ ކުރިއެރުން ހޯދާ ފިތުނައާ ނަފްރަތުން އެކަހެރިވެ، ދިވެހިރާއްޖެއަށް ހަމަޖެހުމާ ތަރައްގީ ގެނެސްދޭ އާރުކާޓީންނަކީ އެމްޑީޕީ މެންބަރުން\nއަލުން އާބާރަކާއެކު #MDPHingaalan ޕާޓީގެ ހުރިހާ މެންބަރުން މާދަމާގެ ވޯޓަށް ނުކުމެވަޑައިގެން ދެއްވުން އެދެން#GoVote\n— Fayyaz Ismail (@faya_i) May 13, 2022\nއެމްޑީޕީގެ އެތެރޭގެ ކޯޅުން ބޮޑުވެ ފާޅުގައި އެއް ބަޔަކު އަނެއް ބަޔަކަށްބަހުގެ ހޫނު ހަމަލާތައް ދެމުން އަންނައިރު އެމްޑީޕީގެ ރައީސް މުހައްމަދު ނަޝީދުގެ ފެކްޝަނުގެ ތާއީދު އޮތީ އިމްތިޔާޒަށެވެ. އަދި ރައީސް އިބްރާހިމް މުހައްމަދު ސޯލިހްގެ ފެކްޝަނުން އަންނަނީ ފައްޔާޒަށް ކެމްޕެއިން ކުރަމުންނެވެ.\nއެ ކެމްޕެއިންގެ ތެރެއިން އިންތި ވަނީ އިންތިހާބަށް ނުފޫޒު ފޯރުވާކަމުގެ ތުހުމަތު ފައްޔާޒަށް އަމާޒުކުރައްވައިފަ އެވެ. ވައްކަމާއި ކޮރަޕްޝަނާއި ދައުލަތުގެ ބަޖެޓުން އާއިލާއަށް ފައިދާ ހޯދައިދޭ ކަމުގެ ތުހުމަތުކުރެ އެވެ. އެކަމަކު ފައްޔާޒު ވަނީ އެ ތުހުމަތުތައް ދޮގުކުރައްވައިފަ އެވެ.\nއިމްތިޔާޒު ވިދާޅުވެފައި ވަނީ އެމްޑީޕީއަށް އިންތިހާބު ކާމިޔާބުވާން އޮތީ "ތިލަފަތުގެ ރަމްޒު" ކަމަށްވާ އިންސާފާއި ހަމަހަމަކަމާއި އަދުލު އިންސާފު ގާއިމްކޮށް، ޕާޓީގެ އާއްމު މެމްބަރުންގެ އިތުބާރު އުފައްދައިގެން ކަމަށެވެ. އެކަން ކުރެއްވޭނީ އޭނާއަށް ކަމަށް ވިދާޅުވެފައިވެ އެވެ.\nއެކަމަކު ފައްޔާޒު ވިދާޅުވީ ޗެއާޕާސަން ކަމަށް ވާދަކުރައްވާ މައިގަނޑު އަމާޒަކީ އެމްޑީޕީއަށް 2023 ކާމިޔާބު ކޮށްދިނުން ކަަމަށާއި ފަސް އަހަރުގެ ދައުރަކަށް އަނިޔާވެރި ވެރިކަމެއް ރާއްޖެއަށް އަޔަ ނުދިނުމަކީ ޗެއާޕާސަންގެ މަގާމުގައި އޭނާ ކުރައްވާނެ ކަމަށެވެ.\nއެއްކަލަ ބޮންޑޭ ބުނާ ޖިންސް ލައިގެންދޯ.\nފަޔާ ތި މަގާމައް އެންމެ ގާބިލު ބޭފުޅަކީ2ބަހުސްވެސް ބެލިން އަލުގަޑައް މާބޮޑައްވެސް ފަޔާ ރަގަޅު ✅2\nފައްޔާޒަށް ކާމިޔާބީއަށް އެދެން.\nއުންމީދަކީ ކާމިޔާބު މިންވަރުކުރުން އަދި ކަލްޓް ސަގާފަތް އެމްޑީޕީން ފޮހެލަދިނުން\nއިންޑިޔާގެ ފްލޯޓިންގ ބުރިޖެއް ބޭނުންކުރަން ފެށިތާ ދެ ދުވަސްތެރޭ ހަލާކުވެއްޖެ


Rajje in Burundi ah honorary consul eh\nރާއްޖެއިން ބުރުންޑީއަށް ކަނޑއެޅި ކޮންސިއިލްއަށް ފަތްކޮޅު އެރުވުމުގެ ރަސްމިއްޔާތު ތެރެއިން —- ފޮޓޯ: ފޮރިން މިނިސްޓްރީ\nދިވެހިރާއްޖެއިން ބުރުންޑީއަށް ފުރަތަމަ ފަހަރަށް އޮނަރަރީ ކޮންސުލް އެއް އައްޔަން ކޮށްފި އެވެ.\nބުރުންޑީގައި ހުންނަވާ ރާއްޖޭގެ ފުރަތަމަ އޮނަރަރީ ކޮންސުލް މރ. ސިލްވިއޭ ބަންކިންބާގާ އަށް އެމަގާމު ހަވާލުކުރިކަމުގެ ލިޔުން، ފަރިން މިނިސްޓްރީގެ ސްޓޭޓް މިނިސްޓަރު އަހުމަދު ހަލީލު އިއްޔެ ވަނީ ހަވާލުކޮށްދެއްވާފަ އެވެ.\nފޮރިން މިނިސްޓްރީގައި އިއްޔެ ބޭއްވި ރަސްމިއްޔާތެއްގައި އޮނަރަރީ ކޮންސުލްކަމަށް އައްޔަންކުރިކަމުގެ ލިޔުން ބަންކިންބާގާ އާ ހަވާލުކުރުމާ ގުޅިގެން ފޮރިން މިނިސްޓަރު އަބްދުﷲ ޝާހިދު ވިދާޅުވީ އޮނަރަރީ ކޮންސުލް އައްޔަންކުރެވުމާ ގުޅިގެން ދެގައުމުގެ މެދުގައި ވިޔަފާރިއާއި އިންވެސްޓްމަންޓް އަދި އެހެނިހެން ދާއިރާތަކުން ގުޅުން ބަދަހިވެގެންދާނެކަމަށް އުއްމީދުކުރައްވާކަމަށެވެ.\nރާއްޖެއާ ބުރުންޑީއާ ދެމެދު ޑިޕްލޮމެޓިކް ގުޅުން ގާއިމްކުރީ މީގެ އެއް ހަފްތާ ކުރިން، 20 ޖެނުއަރީ ގައެވެ. 12 މިލިއަނެއްހާ މީހުންގެ އާބާދީއެއް އޮންނަ ބުރުންޑީއާ ރާއްޖެއާއި ދެމެދު ޑިޕްލޮމެޓިކް ގުޅުން ގާއިމްކުރުމުގެ އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއިކުރެވުނީ ނިއުޔޯކްގައި ހުންނަ\nރާއްޖޭގެ ދާއިމީ މިޝަންގައި ބޭއްވި ރަސްމިއްޔާތެއްގައެވެ.\nފަތުހުﷲ ބިލްޑިންގަށް ފޮރިން ބަދަލު ކުރަނީ


"Nach Baliye" 10 ge judge ehge gothugai Bipasha fennaane kamuge aduthakeh – Iru\nނަޗް ބަލިޔޭ 10 ގެ ޖަޖެއްގެ ގޮތުގައި ބިޕާޝާ ފެންނާނެ ކަމުގެ އަޑުތަކެއް\nޝާޝާ· 12 އޮގަސްޓް 2020\nސްޓާ ޕްލަސް އިން ގެނެސްދޭ މަޤުބޫލު ޑާންސް ޝޯ “ނަޗް ބަލިޔޭ” ގެ 10 ވަނަ ސީޒަނުން ފަނޑިޔާރެއްގެ ގޮތުގައި ބޮލީވުޑް ބަތަލާ ބިޕާޝާ ބާސޫ ފެންނާނެ ކަމަށް ރިޕޯޓުތައް ބުނެފިއެވެ.\nމި އަހަރު ގެނެސްދޭން ތައްޔާރުވަމުން އަންނަ ސީޒަންގައި ބިޕާޝާގެ އިތުރުން ޖަޖުންގެ ގޮތުގައި ފެނިގެންދާނީ ޑައިރެކްޓަރު ޑޭވިޑް ދަވަނާއި މަޝްހޫރު ކޮރިއޮގްރާފަރު ވައިބާވީ މާޗަންޓް ކަމަށްވެސް ރިޕޯޓުތައް ބުނެއެވެ. ބޮލީވުޑްގެ އެތައް ފިލްމެއްގެ ލަވަތަކެއްގެ ނެށުން ތައްޔާރުކޮށް ދީފައިވާ ވައިބާވީ އަކީ ކުރިން ވެސް “ނަޗް ބަލިޔޭ” ގެ ފަނޑިޔާރުކަން ކޮށްފައިވާ މީހެކެވެ.\n‘ޕިންކްވިލާ ‘އިން ބުނީ އަންނަ ހަފުތާގެ ތެރޭގައި ސްޓާ ޕްލަސް އިން ޝޯގެ ޖަޖުންގެ ޕެނެލް ފައިނަލްކޮށް، އެއްބަސްވުމަކަށް އަންނާނެ ކަމަށެވެ.\nއެކްޓަރު ކަރަން ސިންގް ގްރޯވާއާ 2016 ގައި ކައިވެނިކުރި ފަހުން ފިލްމީ ދާއިރާ އިން ގެއްލިފައިވާ ބަތަލާ ބިޕާޝާގެ އަންނަނީ ފަސް އަހަރުގެ މެދުކެނޑުމަކަށް ފަހު، އޭނާ ކުޅެފައިވާ ފިލްމެއް ވެސް ބެލުންތެރިންނަށް ގެނެސްދޭން ތައްޔާރުވަމުންނެވެ. އެއީ މި މަހުގެ 14 ގައި އެމްއެކްސް ޕްލެޔާ އިން ސްޓްރީމްކުރަން ހަމަޖެހިފައިވާ “ޑޭންޖަރަސް” އެވެ.\nކަންގަނާއަށް ގަދަކަމުން މީހަކު މަސްތުވާތަކެތި ދިނީ ކިހިނެއްތޯ އަނުރާގް ސުވާލު އުފައްދައިފި\n2005 ން ފެށިގެން ގެނެސްދެމުން އަންނަ “ނަޗް ބަލިޔޭ” އަކީ މަޝްހޫރު ސެލެބްރިޓީ ޖޯޑްތައް ބައިވެރިކޮށްގެން ގެނެސްދޭ ޝޯއެކެވެ. މީގެ އެންމެ ފަހުގެ ސީޒަން ކާމިޔާބުކުރީ ދެމަފިރިން ކަމަށްވާ ޕްރިންސް ނަރޫލާ އާއި ޔޫވިކާ ޗައުދަރީ އެވެ.


Dhivehi kulhivaruge kurimagu fennanny ujaalaa koh!\nރިޕޯޓު - ކުޅިވަރު\nދިވެހި ކުޅިވަރުގެ ކުރިމަގު ފެންނަނީ އުޖާލާކޮށް!\nއެޝޯސިއޭޝަން ތައް ހަރުދަނާ ވަމުން އެބަދޭ\nސަރުކާރުން ކުޅިވަރު ކުރި އެރުވުމަށް މަސައްކަތް ކުރަމުން ދޭ\nކ. މާލެ 15 އޯގަސްޓު 2019 | ބުރާސްފަތި 08:28 1,562\nއައިއޯއައިޖީ ކޮންޓިޖެންޓް މެޑައްޔާ އެކު ރާއްޖެ އައުން - ޝުއައިބް މުހައްމަދު އިގްބާލް\nމިއީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ކުޑަކުޑަ ދިވެހިރާއްޖެ އެވެ. ބިމުގެ ނިސްބަތުން ކުޑަކުޑަ ޤައުމެކެވެ. އާބާދީގެ ނިސްބަތުން ވިޔަސް ވަކި ބޮޑެއް ނޫނެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ބަވަނަވެފައިވާ މި ދުނިޔޭގައި މި ރާއްޖެ އަކީ ވެސް މިހާރު މަޝްހޫރު ޤައުމެކެވެ. ބައެއްގެ ހުވަފެނީ މަންޒިލެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ މި ކުޑަކުޑަ ޤައުމުން ވެސް ލައްކަ ކުރިއެރުންތަކެއް ހޯދައިފިއެވެ. ޚާއްސަކޮށް މި ރާއްޖޭގެ އިޤްތިޞާދުގެ މައި ނާރެސް ކަމަށްވާ ފަތުރުވެރިކަމުގެ ރޮނގުން ބައިނަލްއަޤްވާމީ ފެންވަރުގެ އެތައް އިނާމުތަކެއް ވެސް ހާސިލު ކޮށްފިއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް، ދިވެހީންގެ ގިނަ ބައެއްގެ ޝައުގުވެރިކަން އެކަމަކަށް ހުންނަ "ކުޅިވަރު"ގެ މައިދާނުގައި އަދި އެހާ ދުރަކަށް ނުދެވެއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް، ދާންވީ މަންޒިލު ފެންނަން ފަށައިފިއެވެ. ކުރިއަށް ދެން އޮތީ އެ މަންޒިލާ ހަމައަށް ވާޞިލުވުމަށް ހިތްވަރާއެކު ދަތުރު ކުރުމެވެ.\nބައިނަލްއަޤްވާމީ ކުޅިވަރުގެ ބޮޑު ހަރަކާތެއްގައި ދިވެހީންތަކެއް ރަން މެޑަލްތަކެއް ހާސިލުކޮށްގެން އައިތާ އަދި މާ ގިނަ ދުވަހެއް ނުވެއެވެ. އެ އައި އައުމާއެކު، ހަމަ އެ ހަރަކާތް ދިވެހިރާއްޖޭގައި ބޭއްވުމުގެ ފުރުސަތު ވެސް ވަނީ ލިބިފައިކަން ފާހަގަ ކޮށްލެވެއެވެ. ފެންނަމުން މިދަނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސަރުކާރުން ވެސް ކުޅިވަރު ކުރިއެރުވުމަށް މަސައްކަތްތަކެއް ކުރަމުންދާ ތަނެވެ. އަދި ހަމަ އެއާއެކު، ކުޅިވަރު އެސޯސިއޭޝަންތަކުން ވެސް އެ އެސޯސިއޭޝަންތަކުގެ އަގު ވަޒަން ކުރާ ކަމުގެ އިހްސާސްކުރެވެމުންދާ މަންޒަރު އެބަ ފެނެއެވެ. އެސޯސިއޭޝަންތައް ހަރުދަނާވަމުންދާ ތަން ފެންނަމުން އެބަދެއެވެ. މިއީ ވަރަށް ވެސް ބޮޑު އުފާވެރިކަމެކެވެ. ވަކި ކުޅިވަރަކަށް ނުބަލާ، ހުރިހާ ކުޅިވަރެއް ވެސް އެއް ހަމައެއްގައި، ކުރިއަރަމުންދާ މަންޒަރަކީ ވެސް ދުރުގައި އޮތް މަންޒަރެއް ނޫނެވެ.\nކުޅިވަރު ކުރިއެރުމުގައި އެތުލީޓުން ކުރާ މަސައްކަތާއި ދައްކާ ހިތްވަރަކީ ވެސް ވަރަށް މުހިއްމު ކަމެކެވެ. ދިވެހި ގިނަ އެތުލީޓުންގެ ފަރާތުން މިހާރު ފެންނަމުންދަނީ "ޕޮޒިޓިވް" ވިސްނުމެކެވެ. ފާއިތުވެދިޔަ މުބާރާތްތަކަށް ބަލާއިރު، ދިވެހި އެތުލީޓުން ހޯދަމުން އައިސްފައި ވަނީ ޝުކުރު ހައްގު ކުރިއެރުމެކެވެ. ދިވެހިރާއްޖެ އަކީ މާ ގިނަ ވަސީލަތްތަކެއް ނެތް ޤައުމެއް ނަމަވެސް މި ދަތިތަކާ އެކު ވެސް ދިވެހި އެތުލީޓުން ވަމުންދަނީ ބޮޑު ޤުރުބާނީއެކެވެ. މި ޤައުމަށްވުރެ ހުރިހާ ގޮތަކުން ވެސް މާބޮޑު ޤައުމުތައް ފަހަތަށް ޖައްސާލައި، މެޑަލްތައް ހޯދަމުންދާއިރު، ދިވެހި ކޮންމެ ރައްޔިތެއްގެ ލޮލުން ވެސް އުފާވެރިކަމުގެ ކަރުނަ ފާއްދާލަނީ އެހެންވެގެންނެވެ. ދިވެހިރާއްޖެ ޖިއޮގްރަފީގޮތުން ދުނިޔޭގައި މި އޮތް ހިސާބަކީ (ދެކުނު އޭޝިއާ) އަކީ ގިނަ ކުޅިވަރުތަކެއްގައި މޮޅު ޤައުމުތަކެއް އޮތް ހިސާބެކެވެ. ހާއްސަކޮށް އިންޑިއާ އަކީ މި ސަރަހައްދުގެ އެންމެ ބޮޑު ބާރެވެ. އެހެން ނަމަވެސް އިންޑިއާ ފަހަތަށް ޖައްސާލައިގެން ވެސް ދިވެހީން ކުޅިވަރުގެ މައިދާނުގައި ކާމިޔާބުތަކެއް ހޯދައިފިއެވެ. ކުރިއަށް ދެން އޮތީ އެ ކާމިޔާބު އެކި ގޮތްގޮތުން ތަކުރާރު ކުރުމެވެ.\nކޮންމެއަކަސް، ދިވެހި ކުޅިވަރު މިއޮތީ ރަނގަޅު ފައްތަރެއްގައެވެ. ކުރިމަގު މިއޮތީ އުޖާލާކޮށް ފެންނާށެވެ. ދިވެހި ސަރުކާރާއި، ކުޅިވަރު އެސޯސިއޭޝަންތަކާއި، ދިވެހި އެތުލީޓުން އަދި ދިވެހި ރައްޔިތުން ގުޅިގެން މަސައްކަތް ކޮށްފިނަމަ، މި ކުޑަކުޑަ ދިވެހިރާއްޖެ އިން މުޅި ދުނިޔެ ސިއްސުވާލާނެކަމީ ޝައްކެއް އޮތް ކަމެއް ނޫނެވެ.


Crystal Palace balikoh, Chelsea jehijehigen3vana FA Cup final ah | Mihaaru\nކްރިސްޓަލް ޕެލަސް ބަލިކޮށް، ޗެލްސީ ޖެހިޖެހިގެން ތިންވަނަ އެފްއޭ ކަޕް ފައިނަލަށް\nލޮފްޓަސް ޗީކް ޗެލްސީގެ ފުރަތަމަ ލަނޑު ޖެހުމަށް ފަހު އުފާފާޅުކުރަަނީ.-- ފޮޓޯ: އޭއެފްޕީ\n17 އެޕްރީލް 2022 - 23:32\nލަންޑަން (އޭޕްރީލް 17) - އިނގިރޭސި އެފްއޭ ކަޕް ސެމީ ފައިނަލުގައި ކްރިސްޓަލް ޕެލަސްއާ ވާދަކޮށް 2-0 އިން މެޗު ކާމިޔާބު ކޮށްގެން, ޗެލްސީ ޖެހިޖެހިގެން ތިންވަނަ ފަހަރަށް މުބާރާތުގެ ފައިނަލަށް ދަތުރު ކޮށްފި އެވެ.\nނިމިދިޔަ ދެ ސީޒަނުގެ އެފްއޭ ކަޕް ފައިނަލުގައި ޗެލްސީ ވާދަކުރި ނަމަވެސް މުބާރާތް ކާމިޔާބެއް ނުކުރެވެ އެވެ. މިދިޔަ އަހަރު ކޯޗު ތޯމަސް ޓުޗެލްއާ އެކު ޗެލްސީ ކުޅުނު ފުރަތަމަ ފައިނަލުގައި ލެސްޓާ ސިޓީ އަތުން ބަލިވި އިރު އޭގެ ކުރީ ފަހަރު ބަލިވީ އާސެނަލް އަތުންނެވެ.\nކްރިސްޓަލް ޕެލަސް ނުކުތީ ފަސް އަހަރަށް ފަހު މުބާރާތުގެ ފައިނަލުން ޖާގަ ހޯދާށެވެ. ނަމަވެސް އެ ޓީމުގެ މެދުތެރޭގައި އެންމެ މުހިއްމު ދައުރެއް އަދާކުރާ ކޮނޯ ގަލަގާ އަށް މި މެޗު ނުކުޅެވޭތީ އެޓީމަށް އުނދަގޫތަކެއް ކުރިމަތިވި އެވެ. ގަލަގާ އަކީ މި ސީޒަނުގައި ޗެލްސީން ލޯނު އުސޫލުން ޕެލަސް އަށް ދޫކޮށްފައިވާ ކުޅުންތެރިއެކެވެ.\nChelsea aa dhekolhah Palace ge Gallagher nukulhuvan angaifi\nމިރޭގެ މެޗުގެ ފުރަތަމަ ހާފުގައި ދެ ޓީމުގެ ފަރާތުން ވެސް ހަމަހަމަ ކުޅުމެއް ފެނިގެން ދިޔަ ނަމަވެސް ފަހު ހާފުގައި ބޮޑަށް ކުރިޔަށް ޖެހިގެން ކުޅުނީ ޗެލްސީ އެވެ. އެކަމަކު ޗެލްސީން ލީޑު ނެގުމުގެ ކުރިން ޕެލަސްގެ އެބެރޭޗީ އެޒޭ ނެގި ކޯނަރަކުން ޑިފެންޑަރު ޗީކޫ ކުޔާޓޭ އަށް ވަނީ ލަނޑު ޖަހަން ފުރުސަތު ލިބިފަ އެވެ. ނަމަވެސް އޭނާ ހުސްކޮށް އަރައި ބޮލުން ފޮނުވާލި ބޯޅަ ދިޔައީ ގޯލު ކަނާ ދިމާލުން ބޭރަށެވެ.\nޗެލްސީން ލީޑު ނެގީ 65 ވަނަ މިނިޓުގައި ރުބެން ލޮފްޓަސް ޗީކެވެ. އޭނާ އަކީ ފުރަތަމަ ހާފުގައި މިޑްފީލްޑަރު މަޓެއޯ ކޮވަސިޗަށް އަނިޔާވެގެން އެރުވި ކުޅުންތެރިއެކެވެ. ލޮފްޓަސް ޗީކް ވަނީ ކައި ހަވާޓްޒް ދިން ބޯޅައެއް އެއްފަހަރުން ޖަހައި ގޯލު މަތީ ކަނަށް ފޮނުވާލައިފަަ އެވެ.\nމޭސްނަ މައުންޓް ޗެލްސީގެ ދެވަނަ ލަނޑު ޖެހުމަށް ފަހު.-- ފޮޓޯ: އޭއެފްޕީ\nޗެލްސީގެ ދެވަނަ ލަނޑު 76 ވަނަ މިނިޓުގައި ޖެހީ މެސަން މައުންޓެވެ. އޭނާ މި ލަނޑު ޖެހީ ޓިމޯ ވާނާ އޭރިއާ ތެރެއިން ކްރިސްޓަލް ޕެލަސްގެ ދެ ކުޅުންތެރިން ދޭތެރެއިން ދިން ޕާސް ހޯދައި ތިރިތިރިން ގޯލުގެ ދުރު ކަނަށް ބޯޅަ ފޮނުވާލައިގެންނެވެ.\nމެޗުގެ ފަހުކޮޅު ކުޅެން އެރުވި ފޯވާޑް ރޮމެލޫ ލުކާކޫ ވެސް ވަނީ ނުރައްކާތެރި ހަމަލާއެއް ފޮނުވާލައިފަ އެވެ. ފުރިހަމަ ވަގުތު ހަމަވެގެން ދެއްކި އިތުރު ވަގުތުގައި ވާނާ ތަނަވަސްކޮށްދިން ފުރުސަތެއްގައި އޭނާ ފޮނުވާލި ހަމަލާ އަމާޒުވީ ގޯލުގެ ދަނޑިއަށެވެ. ކުޅުމުގެ ތެރެއަށް އައި ބޯޅަ ހަކީމް ޒިޔެޝް ފޮނުވާލުމުން ބްލޮކްވިއިރު، ފަހުން އެންޓޯނިއޯ ރުޑިގާ ފޮނުވާލި ހަމަލާއެއް ވެސް ޕެލަސްގެ ޑިފެންޑަރުން ބްލޮކް ކުރި އެވެ.\nއަންނަ މެއި މަހުގެ 14 ވަނަ ދުވަހުގެ ރޭ އެފްއޭ ކަޕް ފައިނަލުގައި ޗެލްސީ ކުޅޭނީ ލިވަޕޫލާ ދެކޮޅަށެވެ. ލިވަޕޫލް ވަނީ ސެމީ ފައިނަލުގެ ފުރަތަމަ މެޗުގައި މެންޗެސްޓާ ސިޓީ 3-2 އިން ރޭ ބަލި ކޮށްފަ އެވެ.\nLiverpool govaigen Klopp FA Cup final ah\nމިހާތަނަށް އަށް ފަހަރު މުބާރާތް ކާމިޔާބުކޮށްފައިވާ ޗެލްސީ އެންމެ ފަހުން އެފްއޭ ކަޕް ޗެމްޕިއަންކަން ހޯދީ 2018 ވަނަ އަހަރު އެވެ. އޭގެ ކުރިން 2012 ވަނަ އަހަރު މުބާރާތް ކާމިޔާބުކުރީ ލިވަޕޫލް ބަލިކޮށްފަ އެވެ.\nމި ސީޒަނުގެ ޔޫއެފާ ސުޕަ ކަޕާއި ފީފާ ކްލަބް ވޯލްޑް ކަޕް ކާމިޔާބުކޮށްފައިވާ ޗެލްސީ ވަނީ އިނގިރޭސި ލީގު ކަޕް ފައިނަލުގައި ވެސް ކުޅެފަ އެވެ. ނަމަވެސް ޕެނަލްޓީ ޖަހައިގެން ލީގު ކަޕް ކާމިޔާބު ކުރީ ލިވަޕޫލެވެ. ޗެލްސީ ވަނީ މިދިޔަ ހަފްތާގައި ޗެމްޕިއަންސް ލީގުގައި ރެއާލް މެޑްރިޑް ބަލިކުރި ނަމަވެސް އެގްރިގޭޓުން ކުރި ނުލިބުމުން ސެމީ ފައިނަލަށް ނުގޮސް ކަޓައިފަ އެވެ. ޕްރިމިއާ ލީގުގައި ޗެލްސީ އޮތީ ތިންވަނައިގަ އެވެ.\nއިނގިރޭސި އެފްއޭ ކަޕް ޗެލްސީ\nމަރުހަބާ ކޮންޓެ ބްރޯ.\nޝުކުރިއްޔާ ރަދީފް ދަންނަކަލޭފާނު. އުއްމީދަކީ މެއި 14 ވަނަ ދުވަހު ވެމްބްލީގަ ލިވަޕޫލް ބަލިކޮށް ތަށި ނެގުން. މަނިކްފާނުގެ އެއްވަނަ ޓީމް އާސެނަލް ބަލިވާތީ ހިތާމަކުރަން.


Ahivakaa jehi feenuvi Ali Supaaree: Majaa character ge serious moonu\nއަހިވަކާ ޖެހި ފީނުވި އަލީ ސުޕާރީ: މަޖާ ކެރެކްޓާގެ ސީރިއަސް މޫނު\nހުޝާމް އަވަސް އަށް ދިން ނިކަން ސީރިއަސް އިންޓަވިއުގެ ތެރެއިން. --އަވަސް ފޮޓޯ: އަހުމަދު ޝުރާއު\nއަހިވަކު ޑޮޓް ކޮމްއޭ ކިޔާ ފޭސްބުކް ޕޭޖެއްގެ ނަން ދުވަހަކު ވެސް އަޑުއަހާފައިވާ ނަމަ މި ޕޭޖެއް މެދުވެރިކޮށް އާންމުން ހެއްވައި، އެމީހުންގެ ބަނޑުގައި ގޮށްލާ ވަރަށް ޕާފޯމު ކުރަމުން އަންނަ ކޮމޭޑިއަން، އަލީ ސުޕާރީއެއްގެ ވާހަކަ ވެސް އޮންނާނީ އަޑުއިވިފަ އެވެ. ބާޒާރު ބޮޑު ރަތް ކޮތަޅެއް ލައިގެން އެއަށް ވުރެ ތަންކޮޅެއް ކުޑަ ބާޒާރު ކޮތަޅެއް ބޮލުގައި އަޅުވައިގެން މާލޭގެ މަގެއްގެ ހަވާސާއިން އޭނާ މީގޭ އަހަރުތަކެއް ކުރިން ގެނެސްދިން އާދަޔާހިލާފު މޫސުމާ ބެހޭ ކޮމެޑީ ސްކެޗަކީ ވާރޭވެހިލާއިރަށް މިހާރު ވެސް ހަނދާނަށް އަންނަ އެކަމަކު ކިތަންމެ ބޯވާރެއެއްގައި ވެސް "ފޯނުވެ" ހިފަހައްޓާލެވޭ ފެންވަރުހުރި، ނިކަން ވަރުގަދަ ޕާފޯމަންސެކެވެ.\nފަނޑުވުމެއް ނެތް މި ސަމާސާއާއެކު އަލީ ސުޕާރީ މި ވަނީ ތަރިއެއްހެން އަރައިގެން ގޮސްފަ އެވެ. ކެމެރާގެ ކުރިމަތީގައި މި އާދަޔާހިލާފު ކެރެކްޓާއެއް ތަމްސީލުކޮށްދޭ ޒުވާނާ އަށް ވުރެން ވެސް އަލީ ސުޕާރީ މިހާރު މަޝްހޫރެވެ. އެކަމަކު މ. ދިއްގަރަށް ނިސްބަތްވާ ހުޝާމް ޝަރީފަކީ އޭނާގެ އަސްލު ދިރިއުޅުމުގައި އަލީ ސުޕާރީއަކަށް ވުރެން ވަރުގަދަ ޕާފޯމާއެކެވެ.\nއުމުރުން 29 އަހަރުގެ މި ޒުވާނާ އާންމުންގެ މެދުގައި އަލީ ސުޕާރީގެ ގޮތުގައި މަޝްހޫރުވެފައި ވިޔަސް މިއީ ހަމައެކަނި އެ ރަތް ބާޒާރު ކޮތަޅުގެ ހެދުމަށް ވުރެ ގިނަ ފަންނީ ހެދުންތަކެއްގައި ފެންނަ ހުނަރުވެރިއެކެވެ. އެގޮތުން ދެން އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވެނީ ޒަމާނީ ބޮޑުބެރުގެ ތެރެއިންނެވެ. އޭނާ ނިސްބަތް ވަނީ ޒަމާނީ ބޮޑުބެރުގެ އެންމެ އާ އަދި އެންމެ މަގްބޫލު ގްރޫޕް ކަމަށްވާ "ސާދަ ތިރީސް އަށެކަ"ށެވެ.\nއެކަމަކު އޭގެ މާ ކުރިން ވެސް ހުޝާމް އަކީ ބޮޑުބެރަށް ޝައުގުވެރިވި، ބޮޑުބެރުގެ ހުނަރުން މުއްސަނދިވެފައި ހުރި ޒުވާނެކެވެ. ހަމައެއާ އެކު އަލީ ސުޕާރީއެއްގެ މާ ކުރިން ވެސް އެކި އަޑުތަކުން މަޖާ ޑައިލޮގްތަކާ އެކު މީހުން ހެއްވައި އުޅުނު މީހެއް ވެސްމެ އެވެ. އަމިއްލަ ރަށުގައި އެކުވެރިންނާ އެކު ފުޓްބޯޅަކުޅެން ގޮސް ދަނޑުމަތީގައި ދެއްކި ހުނަރަށް ވުރެން ބެންޗުގައި އިނދެ އޭނާ ދިން އާދަޔާހިލާފު ކޮމެންޓްރީތައް ވެސް މާ ފުރިހަމަ އެވެ.\nއަލީ ސުޕާރީގެ ކެރެކްޓާއިން ނުކުމެ އަހިވަކު ފޭސްބުކް ޕޭޖު މެދުވެރިކޮށް ހުޝާމް އާންމުންނާއި ބެލުންތެރިންނާ ހަމައަށް ދެން އެންމެ މަގްބޫލުވެގެން ގޮސްފައި ވަނީ ކުރީގެ ދިވެހި ރޭޑިއޯ ފުޓްބޯޅަ ކޮމެންޓްރީގެ ރާގުގައި އޭނާ ދޭ ހެއްވާ މަޖާ ކޮމެންޓްރީތަކަށެވެ.\n"ރޭޑިއޯ ކޮމެންޓްރީ އަކީ ރަށުގައި ފުޓްބޯޅަކުޅެން ގޮސް ބެންޗުގައި އިންނައިރު ވެސް ދޭ އެއްޗެއް. ހިތަށް އެރި ގޮތަކަށް ކިޔަމުން ގެންދާނީ. އެގޮތަށް ގޮސް ކިޔާލަފާނަން، ކާޑު ދެއްކުމުގެ ބަދަލުގައި މިފަހަރު މި ދެއްކީ ތެލުނުލައި އޮތް ގުޅައެކޭ ވެސް. އެކަހަލަ ގޮތަކަށް ދާނީ،" އަވަސް އަށް ދިން އިންޓަވިއުއެއްގައި ހުޝާމް ބުންޏެވެ.\nމިގޮތަށް އޭނާ ވާހަކަ ދައްކާއިރު ކޮމެޑީ ސްކެޗުތަކުން އެ ފެންނަ އަލީ ސުޕާރީއަކާ ނުވަތަ އާދަޔާހިލާފު ކޮމެންޓްރޭޓަރަކާ ގާތް އެއްވެސް ސިފައެއް އޭނާގެ ފަރާތަކުން ނުފެނެ އެވެ. އާންމު ދިރިއުޅުމުގައި ހުޝާމް އަކީ މުޅިން ތަފާތު މީހެކެވެ.\n"މަގުމަތީގައި އުޅޭއިރު އަދި ގޭތެރޭގައި އުޅޭއިރު ވަރަށް ސީރިއަސްކޮށް އާންމުކޮށް ފެންނާނީ. މަންމަ ކުރިމަތީގައި ވެސް އެގޮތަށް ވައްތަރު ޖައްސައި އުޅެން ވަރަށް އުނދަގޫވޭ،" ހުޝާމް ކިޔައިދިނެވެ.\nއެކަމަކު އާންމު ދިރިއުޅުމުގައި ކިތަންމެ ސީރިއަސްވެގެން އޭނާ އުޅުނަސް، މަގުމަތިން ފެނިގެން އަލީ ސުޕާރީއާ ވައްތަރުވެގެން ފޭނުން އައިސް އޭނާއާ އެކުގައި ސެލްފީ ނަގަން ފެށީމަ ދެން މަޑަކުންނެއް ނުހުރެވެ އެވެ. މަގުމަތިން ދިމާވެގެން، ތިޔައީ އަލީ ސުޕާރީދޯއޭ މީހަކު ސުވާލުކޮށްފި ނަމަ ބައެއް ފަހަރަށް ނިކަން ލަދުން އާނއެކޭ ބުންޏަސް އަނެއްބައި ފަހަރަށް އޭނާ ހަދަނީ އެހެން ގޮތެކެވެ.\n"ބައެއް ފަހަރު އެގޮތަށް އައިސް މީހަކު އަލީ ސުޕާރީދޯ އޭ އަހާލައިފި ނަމަ ސަމާސާކޮށްލަން ވެގެން ބުނެލަން، ނޫނޭ އެއީ އަހަރެންގެ ކޮއްކޮއޭ ވެސް. އަޅުގަނޑު މިއީ އެހެން އުޅޭ މީހެއް ނޫނޭ ވެސް ބުނަން،" ހުޝާމް ބުންޏެވެ.\nރަށުން ދަސްކުރި ބޮޑުބެރުގެ އުކުޅުތަކާއި ހުނަރުތަކާ އެކު މާލެ އައިސް އޭނާ އެންމެ ފުރަތަމަ އުފެއްދީ ކާލާބޮޑުބެރު ނަމަކަށް ކިޔާ ބޮޑުބެރު ގްރޫޕެކެވެ. ތިން އަހަރު ވަންދެން ވަރަށް ކާމިޔާބުކަމާ އެކު އަދި ގޮންޖެހުންތަކާ އެކު އެ ގްރޫޕުގެ ލީޑަރެއްގެ ގޮތުގައި އުޅުމަށް ފަހު އޭނާ ދެން ގުޅުނީ ޒުވާނުންގެ މެދުގައި މަގްބޫލު އަދި މިހާރު އޭނާ ނިސްބަތްވާ "ސާދަ ތިރީސް އަށެއް" ގެ އެންމެ ވާދަވެރި ބޮޑުވެރި ގްރޫޕް ހަބޭސްއާ އެވެ.\nއަހިވަކު ޑޮޓްކޮމްގެ ސަމާސާ އާއި އަލީ ސުޕާރީއެއް އުފެދުނީ ހަބޭސް ސްޓޫޑިއޯގައި ޖެހި ސަކަރާތެއްގެ ތެރެއިންނެވެ.\n"އަހިވަކަކީ ވަރަށް ކުޑަކުޑަ އެތިކޮޅަކުން ވެސް ވަރަށް ގިނައިރު ވަސް ހުންނަ އެއްޗެއް. މި ވީޑިއޯތަކުން ދޭ މެސެޖަކީ ވެސް އެއީ. މިއީ ވަރަށް ގިނަ ދުވަހަށް ދެމި ހުންނާނެ ގޮތަށް ރާވައިގެން ކުރާ މަސައްކަތެކޭ،" އަލީ ސުޕާރީ އާއި އޭނާގެ އެހެން ކެރެކްޓާސްތައް ވެސް ނިސްބަތްވާ ހިޔާލީ ދުނިޔެ އުފެދުނު ގޮތް ކިޔައިދެމުން ހުޝާމް ބުންޏެވެ.\nއޭނާ ބުނީ އެންމެ މަގްބޫލު ކެރެކްޓާ އަށް އަލީ ސުޕާރީގެ ނަން ދެވުނީ ސުޕާރީ އާއި އޭނާގެ އަސްލު ދިރިއުޅުމާ ވެސް އޮތް ގާތްކަމެއްގެ ތެރެއިން ކަމަށެވެ.\n"ވަރަށް ގިނައިން ސުޕާރީ ކެވޭނެ. އެކުގައި އުޅޭ ގްރޫޕުގައި ސުޕާރީ ކަނީ އަޅުގަނޑެއް ނޫން. ގަންނާނީ އަޅުގަނޑު. އެހެން މީހުން ސުޕާރީ ކަނީ. މިގޮތަށް މިހާ ގިނައިން ސުޕާރީ ގެންގުޅެވޭތީ އަބަދުވެސް ބޮލުގައި އިންނަ ނަމެއް ސުޕާރީ އަކީ. އެގޮތަށް ނަމެއް ހޯދަން އުޅެނިކޮށް ޓަސްލާފައި ބޮލަށް އައި ނަމެއް އަލީ ސުޕާރީއަކީ،" ހުޝާމް ބުންޏެވެ.\nއޭނާ ބުނީ އޭނާގެ މި ކެރެކްޓާ އަކީ މަޝްހޫރު ޓީވީ އެންކަރެއް ކަމުގައިވާ އަލީ ސުލައިމާނުގެ އަސްލަށް ނުވަތަ އޭނާ އަށް ހަޖޫ ޖެހުމަށް އުފައްދާފައިވާ ކެރެކްޓާއެއް ކަމަށް ބައެއް މީހުން ބުންޏަސް އެފަދަ އެއްވެސް ބޭނުމެއް އޮތް ކެރެކްޓާއެއް ނޫން ކަމަށެވެ.\n"އެއްގޮތަކަށް ވެސް ވަކި މީހަކާ ދިމާކުރާކަށެއް ނޫން މި ނަން ކިޔައިގެން އުޅެނީ. ވަކި މީހަކާ ޖައްސާލާކަށެއް ވެސް ނޫން. އެއްފަހަރަކު އަލީ ސުލައިމާނު ފޭސްބުކުން ހުރި ޕްރައިވެޓްކޮށް މެސެޖުކޮށްލާފައި ބުނެފައި، ތިމަންނަ ބޭނުންވެޔޭ ސެލްފީއެއް އެއްޗެއް ނަގާލަން ވެސް،" ހުޝާމް ބުންޏެވެ.\nއޭނާ ބުނީ އެހެން މީހުން އަޑުތަކުން ވާހަކަ ދެއްކުމަކީ ނުވަތަ މަޖާ އަޑުތަކުން ވާހަކަ ދައްކައި އުޅުމަކީ ކުޑައިރުއްސުރެން ފެށިގެން އޭނާ ކުރަމުން އަންނަ ކަމެއް ކަަމަށެވެ.\n"އެންމެ ކުރިން ފެށިގެން ވެސް މީހުންގެ އަޑުތައް ކޮޕީކޮށްގެން ވާހަކަ ދެއްކޭތޯ މަސައްކަތްކުރަން. ކުރިމަތީގައި ހުންނަ މީހަކު އަޑެއް ގޮއްވާލިޔަސް އެ އަޑެއް ވަގުތުން ކޮޕީކޮށްލެވޭނެ. ވަރަށް ފަސޭހައިން ނަގައިގަނެވޭނެ. އެގޮތަށް ފެށުނީ މިކަންތައް،" ހުޝާމް ކިޔައިދިނެވެ.\n"ކޮމެޑީއަންއަކަށް އެންމެ ކަމުދަނީ ތަޖޫބެ ރާއްޖެއިން. ދެން މުހައްމާކަލޯ. އެކަމަކު އަޅުގަނޑު ބަލަނީ އެމީހުން ކޮޕީނުކޮށް އަމިއްލަ ކެރެކްޓާއެއް އުފެއްދޭތޯ. އެގޮތުންކަން ނޭނގެ އަލީ ސުޕާރީ އުފެދުނީ ވެސް."\nކޮންމެއަކަސް ނިމިގެން ދިޔަ ހިތާނީ މޫސުމުގައި ވެސް އެންމެ މަގްބޫލު އެއް ކެރެކްޓާއަކީ ޔަގީނަށް ވެސް އަލީ ސުޕާރީއެވެ. ސާދަ ތިރީސް އަށެއްގެ ޝޯތަކުގެ ހަވާސާގައި އެންމެ ޑިމާންޑްބޮޑު ޕާފޯމެންސަކީ އަލީ ސުޕާރީގެ ޕާފޯމަންސް ކަމަށް އެމީހުން ވެސް ބުނެ އެވެ.\nގޭގެއަށް ގޮސް އަލީ ސުޕާރީގެ ކެރެކްޓާއަށް އޭނާ ބަދަލުވެލުމާ އެކު ދެން ތިބޭ އެންމެން ވެސް އޭނާއާ އެކު އެ ކެރެކްޓާއަށް ބަދަލުވެލަ އެވެ. ހުޝާމް ބުނީ އެންމެ ބޮޑު ހިތްހަމަޖެހުމެއް ލިބޭ އެއް ކަމަކީ އެއީ ކަމަށެވެ.\n"އަލީ ސުޕާރީގެ ޑައިލޮގްތައް ހިތު ދަސްކޮށްގެން މީހުން ކިޔާހެން ހީވަނީ. ވަރަށް އުފާވޭ އެހެން މީހުން އެގޮތަށް ކިޔާތަން ފެނުނީމަ،" ހުޝާމް ބުންޏެވެ.\nހުޝާމްގެ ނިކަން ސީރިއަސް މި އިންޓަވިއުއަކަށް ފަހު އޭނާގެ އަލީ ސުޕާރީގެ ކެރެކްޓާއިން ތަންކޮޅެއް ޖައްސާލަ ދިނުމަށް އަޅުގަނޑުމެން ވެސް އެދުނީމެވެ. ބޮޑަށް ބޭނުންވީ މި އިންޓަވިއުއާ އެކު ކިޔުންތެރިންނާ ހަމަ އަށް އަލީ ސުޕާރީގެ އަޑާއި މަންޒަރު ވެސް ގެނެސްދިނުމެވެ. ނަމަވެސް އަލީ ސުޕާރީގެ ކެރެކްޓާއަށް ހުޝާމް ބަދަލު ހަމަޖެހިލުމާ އެކު އަޅުގަނޑުމެންގެ ވީޑިއޯ ކްރޫއަށް ހެވޭވަރުން ބޭނުންވި އެންމެ ފުރިހަމަ ޕާފޯމަންސެއް ރިކޯޑްކުރެވޭ ގޮތްނުވިއިރު ހުޝާމުގެ ހަށިގަނޑުން ވެސް އަސްލު އަލީ ސުޕާރީއެއް އެ ދުވަހަކު ނުނިކުތެވެ.\nއޭނާ ބުނީ މިހާތަނަށް ގެނެސްދިން ކޮމެޑީ ސްކެޗްތައް ނުވަތަ ކުރު ވީޑިއޯތައް ވެސް ރިކޯޑްކޮށްފައިވަނީ ވަރަށް ހާލުން ކަމަށެވެ.\n"އާންމުކޮށް އަޅުގަނޑުމެން ހަދާގޮތަކީ ވީޑިއޯއެއް ނަގަންވީމަ ކެމެރާ ރިކޯޑަށް ޖައްސާލާފައި އެންމެން ކޮޓަރިތެރެއިން ބޭރަށް ނުކުމެލާނީ. ދެން ހުނުްނާނީ އަޅުގަނޑާއި ކެމެރާ އެކަނި،" ހުޝާމް ބުންޏެވެ.


Noodles Thashi Kulhi Kurumah Edhumun Restaurant In Dhinee Bodu Lanndeh - Vaguthu\nނޫޑްލްސް ތަށި ކުޅި ކުރުމަށް އެދުމުން ރެސްޓޯރެންޓުން ދިނީ ބޮޑު ލަނޑެއް\nބައެއް މީހުންނަކީ ރެސްޓޯރެންޓަށް ގޮސް އޯޑަރު ކުރާ އެއްޗެހިވެސް ވަކި ވަރަކަށް ތައްޔާރުކުރުމަށް އެދޭ މީހުންނެވެ. އެގޮތުން، ބައެއް މީހުން އޯޑަރު ކުރާއިރު ވަކި އެއްޗެއް ކުޅި ގަދަ ކުރުމަށް ނުވަތަ ކުޅި މަޑު ކުރުމަށް އެދެއެވެ.\nއެގޮތުން، ރެސްޓޯރެންޓަކުން ޕެޑް ތައި ތައްޓަކަށް ނުވަތަ ނޫޑްލްސް ތައްޓަކަށް އޯޑަރު ކުރި މީހަކު، އެކާނާ ކުޑަކޮށް ކުޅި ގަދަ ކުރުމަށް އެދުމުން، ރެސްޓޯރެންޓުންވަނީ ބޮޑު ލަނޑެއް ދީފައެވެ.\nލޯގަން ޑޯން ނަމަކަށް ކިޔާ މީހަކަށް މި ލަނޑު، ރެސްޓޯރެންޓުން ދީފައިވަނީ ގަސްދުގައިކަން ހާމަވެއެވެ. އެމީހާއަށް ގެނައި ނޫޑްލްސްގެ ކުޅި، އިންތިހާއަށް ގަދަކޮށްފައިވާއިރު އެއީ އިންސާނަކަށް ކެއުމަށް އެކަށީގެންވާ ވަރަށް ވުރެވެސް ކުޅިގަދަ އެއްޗެއްކަމަށް ލޯގަން ބުނެފައިވެއެވެ.\nކައި ނިމުމުން ގެނައި ބިލުކޮޅުން، މިއީ ގަސްދުގައި ކޮށްފައިވާކަމެއް ކަމެއްކަމަށްވާއިރު، މިއީ ހުންނަ ގޮތް ނޫން އެހެން ގޮތަކަށް ނޫޑްލްސް ހެދުމަށް ބުނުމުން ކުރި ކަމެކެވެ. ގެނައި ބިލުކޮޅުގައި "ސްޕައިސީ" އެތައް ފަހަރަކު ޖަހާފައިވާއިރު ބިލުގެ ތިރީގައި ބުނެފައިވަނީ "ކުރި އޯޑަރަށް ހިތާމަ ކުރާވަރު ކުރުވާށޭ" އެވެ.\nލޯގަން މި ނޫޑްލްސް ކެއުމަށް ފަހު އެތައް ވޭނެއް އެޅިކަމަށްވެސް ނޫސް ތަކުން ބުނެފައިވެއެވެ.\nދާދިފަހުން މިކަން ހިނގާފައިވާއިރު، ދުނިޔޭގެ ކުޅި މިރުހެއް ކައިގެން، މީހަކު ސީރިޔަސް ޙާލަތަށްވެސް، މި ފަހުން ގޮސްފައިވެއެވެ.\nއޭޕްރީލް 16, 2018 09:36\nމަމެން ނަމަ ތިޔާ ބިލެއް ވެސް ނުދައްކާނަން މޭޒު ނަގާ ހޫރާލާނީ ކުޑަ ދޮރުން ބޭރަށް ފަހުން ވާނެ އެއްޗެއް ވާނީ. ފަހުން ވާނެ އެއްޗެއް ވާން ޖެހޭނީ. އޮން ދަ ސްޕޮޓް ގައި ޖެހޭނެ ކަން ނިންމާލަން.\nއޭޕްރީލް 16, 2018 09:48\nޓިޕިކަލް މޯލްޑިވިއަން އިޑިއަޓް. ?\nތަމެންގެ ސަރުކާރުންވެސް ކަން ކުރަނީ ތަމެން ތިބުނަަ ގޮތަށް!! އެކަމަކު މަމެން ކަން ކުރަނީ ވަރަށް ވިސްނާފަ!!!! ނޮވެމްބަރުމަސް ވަރަށް ކައިރި\nއޭޕްރީލް 16, 2018 10:21\nލާލާ ތަމެން މަހަށް ދޭބަލަ. މަަހަށް މަހަށް މަަހަށް ދޭބަލަ. މީ މަމެންގެ ވެރިކަން އަދި މީ މަމެންގެ ގައުމު ދޯ.\nއޭޕްރީލް 16, 2018 11:08\nތި ކުޅިރަހަ މަޑުކޮށްލުމަށް ކައިރީގައި ހުރި ފެންތަށި އޮއްސާލާ އަދި ހަކުރުފުޅި އެއްސާލުމުން ރަގަޅުވީސް.\nފެންނަގޮތުގައި ފޮޓޯގައި ވަނީ ސްޕެކެޓީ ތައްޓެއް.\nއޭޕްރީލް 16, 2018 22:48\nއޭޕްރީލް 16, 2018 14:43\nމަހަށްދާށޭ ބުނަނީ ދެރަކޮށްލަންތަ؟\nއޭޕްރީލް 16, 2018 16:53\nތަމެން ދަގަ ވަލަށް ދަރުހޮވަން ދަރުހޮވާ ދޯ


ރޯދައިގެ ހަތްދިހަ މައްސަލަ | އަޅުކަން | ފިޤުހު | ދީނާއިދުނިޔެ\nBack ކަވާސާ ދީނާއިދުނިޔެ ދީނާއިދުނިޔޭގެ ބައިތައް ފިޤުހު އަޅުކަން ރޯދައިގެ ހަތްދިހަ މައްސަލަ\n11 އޮކްޓޯބަރު 2004\nﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ ވަނީ، އެކަލާނގެ އަޅުތަކުންނަށް އިތުރު ޘަވާބާއި ބަރަކާތް ހޯދައި، ފާފަތައް ފޮހެވި ދަރަޖަ މަތިވެރި ކުރުމުގެ ފުރުސަތު ލިބޭ މަސްތަކަކާއި ދުވަސްތަކެއް ކަނޑައަޅުއްވާފައެވެ. އެ ގޮތުން ހުރިހާ މަސްތްކަށްވުރެ ރޯދަ މަސް މަތިވެރި ކުރެއްވިއެވެ. ހުރުހާ ދުވަސްތަކަކަށްވުރެ ޢަރަފާތް ދުވަސް މަތިވެރި ކުރެއްވިއެވެ. ހުރިހާ ރެޔަކަށްވުރެ ލައިލަތުލް ޤަދުރިވިލޭރޭ މަތިވެރި ކުރެއްވިއެވެ. ހަފްތާގެ ހުރިހާ ދުވަހަކަށްވުރެ ހުކުރު ދުވަސް މަތިވެރި ކުރެއްވިއެވެ.\nއިންސާނުން ހައްދަވައި މާތްﷲ އަމުރު ކުރެއްވީ އެކަލާނގެއަށް އަޅުކަން ކުރުމަށެވެ. އަދި އެންމެ މަތިވެރި އަޅުކަމުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ އެއް އަޅުކަމަކީ ރޯދަ ހިފުމެވެ. ރޯދަ ހިފުމަކީ އިސްލާމްދީނުގެ ފަސް ރުކުނުގެ ތެރެއިން އެއް ރުކުން ކަމީ ހުރިހާ މުސްލިމުންވެސް ދަންނަ ކަމެކެވެ.\nމާތް ﷲ ވަޙީ ކުރައްވަނީ: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ\nމާނައަކީ: ''އޭ އީމާންވެއްޖެ މީސްތަކުންނެވެ. ތިޔަބައި މީހުންގެ ކުރީގެ މީހުންނަށް ފަރުޟު ކުރެއްވުނު ފަދައިން، ތިޔަބައި މީހުންގެ މައްޗަށްވެސް ރޯދަ ފަރުޟު ކުރެއްވިއްޖެއެވެ. އެއީ ތިޔަބައި މީހުން ތަޤުވާވެރިވޭތޯއެވެ.''\nއަދިވެސް ވަޙީކުރައްވަނީ: وَأَن تَصُومُواْ خَيْرٌ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ\nމާނައަކީ: ''އަދި ތިޔަބައި މީހުން ރޯދައަށް ތިބުން (އެބަހީ އުނދަގޫ ކަމާއެކު ކުޅަދާނަވާ މީހާވެސް) ރޯދައަށް ތިބުން ތިޔަބައި މީހުންނަށް ހެޔޮކަން ބޮޑެވެ.''\nދެން ވަޙީކުރެއްވައި އިރުޝާދު ދެއްވީ ނިޢްމަތަށް ޝުކުރުވެރިވުމުގެ ގޮތުން ރޯދަ ހިފުމަށެވެ. وَلِتُكَبِّرُواْ اللّهَ عَلَى مَا هَدَاكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ\nމާނައަކީ: ''އަދި ތިޔަބައި މީހުންނަށް ތެދުމަގު ދެއްކެވިކަން މައްޗަށް، މާތް ﷲގެ ކިބައަށް ތަކުބީރު ކިޔައި އުޅުމަށްޓަކައެވެ. އަދި ތިޔަބައި މީހުން ޝުކުރުވެރިވޭތޯއެވެ. ''\nރޯދަ ފަރުޟު ކުރެއްވުމަށްފަހު އެންގެވީ ރޯދަ އަކީ ބުރަ އުނދަގޫ ކުރުމުގެ ގޮތުން ފަރުޟު ކުރެއްވުނު އެއްޗެއް ނޫންކަން އެންގެވިއެވެ. އަދި އެއީވަކި ދުވަސްތަކަކު ހިފަންޖެހޭ އެއްޗެއްކަންވެސް އެންގެވިއެވެ.\nއެ ގޮތުން ވަޙީ ކުރެއްވީ: أَيَّاماً مَّعْدُودَاتٍ\nމާނައަކީ: ''ޢަދަދު ކަނޑައެޅިގެންވާ ދުވަސްތަކަކަށެވެ.''\nހަމަ އެހެންމެ ބަލި މީހުންނާއި ދަތުރުވެރިންނަށް ރޯދަ ހިފުން އުނދަގޫވާނެކަން، އިންސާނުން ހައްދަވާ ހުރިހާކަމެއް މޮޅަށް އެނގިވޮޑިގެންވާ މާތްﷲ ދެނެވޮޑިގެންވެއެވެ. އެގޮތުން މިފަދަ މީހުން އެހެން ދުވަސްތަކަކުން ރޯދައިގެ ޢަދަދު ފުރިހަމަ ކުރުމަށް އެންގެވިއެވެ.\nރޯދައަކީ އެއީ އަޅުކަމެއްގެ އިތުރުން އަދި އޭގައި، ރޫހީ، ޖިސްމާނީ އަދި އިޖްތިމާޢީ ފައިދާތަކެއް ލިބެގެންވާ، ހެޔޮކަންބޮޑު ކަމެކެވެ. ކޮންމެ އަޅުކަމަކީ ވެސް، އެކަން ދަސްކޮށްގެން ކުރަންޖެހޭ ކަމެކެވެ. ޙުކުމްތައް ދަސްކުރަންޖެހޭ ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް ބައެއް މީހުންނަށް، ނަމާދުގެ މައްސަލަތަކަށް ދޭ އަހައްމިއްޔަތުކަން، ރޯދައިގެ މައްސަލަތަކަށް ނުދެވެއެވެ. އެހެންވެ، ރޯދައިގެ ޙުކުމްތައް ބައެއް މީހުންނަށް ނޭނގޭތީއާއި އަދި އޮޅުން އަރާފައިވާ މީހުންނަށް އެހީއެއްގެ ގޮތުން ރޯދައާއި ބެހޭ ކުޑަ ލިޔުމެއް ލިޔެލާނަމެވެ. މި ލިޔުމުގައި ހިމެނޭނީ ރޯދައާއި ބެހޭ ޙުކުމްތަކައި އޭގެ އަދަބުތަކާއި ސުންނަތްތަކެވެ.\n1- ރޯދައިގެ މާނަ :\nޢަރަބިބަހުން ރޯދަށް ކިޔަނީ ''ޞައުމް'' އެވެ. ޞައުމް އަކީ ހިފަހައްޓައިގެން ހުރުމެވެ.\nއެ ބަހުގެ ޝަރުޢީ މާނައަކީ ވަކި ނިޔަތަކާއި އެކު ﷲއަށް ކުރެވޭ އަޅުކަމެއްގެ ގޮތުން، ފަޖުރުއްސުރެ އިރު އޮއްސެންދެން، ފަރުޖާއި ބަޑުގެ ޝަހުވަތާއި ދުރުހެލިވެ ހުރުމެވެ.\n2- ރޯދައިގެ ޙުކުމް:\nރޯދައަކީ މުސްލިމުންގެ މައްޗަށް ފަރުޟެކެވެ. އަދި ކަނޑައެޅިގެން ރޯދައާއިމެދު އިންކާރު ކޮށްފިއްޔާ މުރުތައްދުވާނެއެވެ. ރޯދަ ފަރުޟު ކުރެވުނީ ހިޖުރައިން ދެވަނަ އަހަރުގައެވެ. ކީރިތި ރަސޫލު -ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- ރަމަޟާން މަހުގެ ފަރުޟު ރޯދަ ހިއްޕެވީ ނުވަ އަހަރު އެވެ.\nމަތީގައި ހާމަވެ ދިޔަ، ބަޤަރާ ސޫރަތުގެ 183 ވަނަ އާޔަތުން ޜޯދައިގެ ޙުކުމް އެބަ އެނގެއެވެ. ރަސޫލު -ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- ޙަދީޘްކުރައްވާ، ބުޚާރީ މުސްލިމްގައި ރިވާކުރެވިފައިވާ ޞައްޙަ ޙަދީޘްގައި ވަނީ އިސްލާމް ދީނުގެ ފަސްރުކުނުގެ ތެރޭގައި ރޯދަހިފުން ވާ ކަމަށެވެ.\nޥީމާ، އުޒުރަކާއި ނުލައި ރަމަޟާންމަހު ރޯދަ ނުހިފައި ހުރުމަކީ ބޮޑު ޙަރާމްކަމެކެވެ. ރޯދަ ކެނޑުމުން އަރައިގަނެވެނީ ބޮޑު ފާފައަކަށެވެ.\n3- ރޯދައިގެ މަތިވެރިކަން:\nރޯދައިގެ މަތިވެރިކަމާއި ބެހޭ ގޮތުން އެތަކެއް ޙަދީޘެއް ވާރިދުވެފައިވެއެވެ. އެގޮތުން ބުޚާރީ މުސްލިމުގައި އައިސްފައިވާ ޞައްޙަ ޙަދީޘްތަކުގެ ތެރެއިން އެއް ޙަދީޘެއްގައި ވަނީ: أَبي هُرَيْرَةَ  رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ  قَالَ  سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ  صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ  يَقُولُ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ  كُلُّ عَمَلِ ابْنِ  آدَمَ  لَهُ إِلَّا الصِّيَامَ هُوَ لِي وَأَنَا أَجْزِي بِهِ\nމާނައަކީ: ''އަބޫ ހުރައިރާ ރިވާކުރެއްވިއެވެ. ރަސޫލު -ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- ޙަދީޘްކުރެއްވި އަޑު އަހަރެން އެހީމެވެ. ﷲ ޢައްޒަ ވަޖައްލަ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ. ރޯދަ ފިޔަވައި، އާދަމުގެ ދަރިއާ ކުރާ ކޮންމެ ޢަމަލަކީވެސް އޭނާއަށްޓަކައި ވާ އެއްޗެކެވެ. ރޯދައަކީ ތިމަން ރަސްކަލާނގެއަށްޓަކައި ވާ އެއްޗެކެވެ. އަދި އެ ކަމަށްޓަކައި ތިމަންރަސްކަލާނގެ އޭނާއަށް ހެޔޮޖަޒާ ދެއްވާނަމެވެ.''\nމުސްލިމުން ކުރާ ހުރިހާ ހެޔޮކަމަކީ ވެސް ﷲގެ ވަޖުހުފުޅަށްޓަކައި ކުރެވޭ ކަމަކަކަށް ވާތީ، މި ޙަދީޘްގައި އޮތް އަސްލު މާނައަކީ ކޮބައިކަމާ މެދު ޢިލްމުވެރިންގެ ޚިޔާލު ތަފާތުވެފައިވެއެވެ. މި ގޮތުން ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވެފައި ވަނީ، ޙަދީޘްގެ މުރާދަކީ، ރޯދައަކީ ނަމާދާއި ޙައްޖާއި ޞަދަޤާތް ދިނުންފަދަ ބޭރުފުށަށް ފެންނަ އަޅުކަންތަކާ ޚިލާފު، އެއްވެސް ކަހަލަ ދެއްކުންތެރިކަމެއް އޭގެ ތެރެއަށް ނުވެއްދޭނެ އަޅުކަމެއް ވާހަކައެވެ. އަނެއްބައި ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވީ އޭގެ މުރާދަކީ، ރޯދައަކީ ﷲ ނުން އެއްވެސް އިލާހަކަށް އަޅުކަމުގެ ގޮތުގައި ކުރެވުނު ކަމެއް ނޫންވާހަކައެވެ. ހީވާ ގޮތުން ބޮޑަށް ރަނގަޅީ ފުރަތަމަ މާނައެވެ.\nކޮންމެއަކަސް، ރޯދަ ވެރިއާ އޭނާގެ ކާނާއާއި ޝަހުވަތް ދޫކުރަނީ މާތް ﷲ އެނގެވިކަމަށްޓަކައެވެ. އެހެން އެއްވެސް ސަބަބެއް އޭގައި ނެތެވެ. އަދި ރޯދަ ހިފައިގެން ހުންނަނީ މީހަކަށް ދައްކާކަށް ވެސް ނޫނެވެ. އިޚްލާޞްތެރިކަމެއް ނެތިއްޔާ، ވަގަށް ކެޔަސް އެކަން އެނގޭނެ އިންސިއެއް ނުހުންނާނެއެވެ.\nމުސްލިމް ރިވާކުރެއްވި އެހެން ޙަދީޘެއްގައިވަނީ: لِلصَّائِمِ فَرْحَتَانِ فَرْحَةٌ عِنْدَ فِطْرِهِ وَفَرْحَةٌ عِنْدَ لِقَاءِ رَبِّهِ\nމާނައަކީ: ''ރޯދަވެރިއާއަށް ދެ އުފަލެއް ލިބެއެވެ. ރޯދަ ވީއްލާވަގުތު ލިބޭ އުފަލާއި، އޭނާ ހައްދަވައި ބޮޑު ކުރެއްވި ކަލާނގެ އާއި ބައްދަލު ކުރެވޭވަގުތު ލިބޭ އުފަލެވެ.''\nބުޚާރީ މުސްލިމްގައިވާ އެހެން ޙަދީޘެއްގައިވަނީ: مَنْ صَامَ يَوْمًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ بَاعَدَ اللَّهُ وَجْهَهُ عَنْ النَّارِ سَبْعِينَ خَرِيفًا\nމާނައަކީ: ''އެއް ދުވަހު ވެސް ﷲ ގެ މަގުގައި ރޯދައެއް ހިފައިފި މީހެއްގެ މޫނު، ނަރަކައާއި ހަތްދިހަ އަހަރުގެ ރާސާތާއަކަށް، މާތްﷲ ދުރުކުރައްވާނެއެވެ.''\nބުޚާރީ މުސްލިމްގައި އައިސްފައިވާ ޙަދީޘެއްގައިވެއެވެ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ  صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ  إِنَّ فِي الْجَنَّةِ بَابًا يُقَالُ لَهُ الرَّيَّانُ يَدْخُلُ مِنْهُ الصَّائِمُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ لَا يَدْخُلُ مَعَهُمْ أَحَدٌ غَيْرُهُمْ يُقَالُ أَيْنَ الصَّائِمُونَ فَيَدْخُلُونَ مِنْهُ فَإِذَا دَخَلَ آخِرُهُمْ أُغْلِقَ فَلَمْ يَدْخُلْ مِنْهُ أَحَدٌ \nމާނައަކީ: ''އައްރައްޔާން އޭ ކިޔޭ، ޤިޔާމަތް ދުވަހު ރޯދަވެރިން ވަންނަ ދޮރުކޮޅެއް ސުވަރުގޭގައިވެއެވެ. އެ މީހުންނާއެކު އެހެން އެއްވެސް ބައެއް އެ ދޮރުން ނުވަންނާނެއެވެ. ގޮވާލެވޭނެއެވެ. ރޯދަވެރިން ކޮބައިހެއްޔެވެ؟ ދެން އެ މީހުން އެ ދޮރުން ވާންނާނެއެވެ. އަދި އެ މީހުންގެ ތެރެއިން އެންމެ ފަހު މީހާ ވަދެ ނިމުމުން ދޮރު ލެއްޕޭނެއެވެ. ދެން އެކަކުވެސް އެއިން ނުވަންނާނެއެވެ.''\nރޯދަ މަހަކީ އިސްލާމްދީނުގެ ރުކުނެކެވެ. އެ މަހަކީ އިސްލާމް ދީނުގެ ދުސްތޫރު އަދި ﷲގެ ކަލާމްފުޅު ކަމުގައިވާ ޤުރުއާން ބާވައިލެއްވުނު މަހެވެ. ލައިލަތުލް ޤަދްރިވިލޭރޭ ޤުރުއާން ބާވައިލެއްވުމާ ބެހޭ ގޮތުން ވަރަށް ގިނަ ގޮތް ގޮތަށް ޢިލްމުވެރިން ވާހަކަ ދައްކާފައި އެބަހުއްޓެވެ. ނަމަވެސް، އެންމެ ޞައްޙަ ރައުޔެއް ކަމަށް ބެލެވޭ ރައުޔަކީ، އިބްނު ޢައްބާސްގެ ރައުޔެވެ. މި ރައުޔު ދެކޭ ގޮތުގައި، ލައިލަތުލް ޤަދްރި ވިލޭރޭ ޤުރުއާން ބާވައިލެއްވުނީ، ލައުޙުލް މަޙްފޫޡުން ދުނިޔޭގެ އުޑުގެ ބައިތުލް ޢިއްޒާ އަށެވެ. މި ބާވައިލެއްވުމަކީ، އެއްފަހަރާ އެއްކޮށް ބާވައިލެއްވުނު ބާވައިލެއްވުމެކެވެ. ދެން ފަހުން ވަކިވަކިން ޤުރުއާން ބާވައިލެއްވުނީއެވެ. އައްޝަޢްބީ އަދި މުޙައްމަދު ބިން އިސްޙާޤު ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، ޤުރުއާނަށް ވަނީ އެންމެ ބާވައިލެއްވުމެކެވެ. ދެ ބާވައިލެއްވުމެއް ނޫނެވެ. ބާވައިލެއްވުމުގެ ފެއްޓުމަކީ، ސޫރަތުލް ޢަލަޤް ގެ ފުރަތަމަ ހަތަރު އާޔަތެވެ. މި ހަތަރު އާޔަތް ބާވައިލެއްވުނީ، ލައިލަތުލް ޤަދްރި ވިލޭރޭގައެވެ.\nރަމަޟާން މަހަކީ، ސުވަރުގޭގެ ދޮރުތައް ހުޅުވި ނަރަކައިގެ ދޮރުތައް ލެއްޕޭ މަހެވެ. ބުޚާރީގެ ''ޚަލްޤުފެއްޓެވުން'' ކިތާބުގެ ގެ އިބިލީހުގެ ސިފައާއި ބެހޭ ބާބުގައި އައިސްފައިވާ ޙަދީޘްގައިވަނީ: إِذَا دَخَلَ رَمَضَانُ فُتِّحَتْ أَبْوَابُ الْجَنَّةِ وَغُلِّقَتْ أَبْوَابُ جَهَنَّمَ  وَسُلْسِلَتْ  الشَّيَاطِينُ\nމާނައަކީ: ''ރޯދަމަސް އައުމުން ސުވަރުގޭގެ ދޮރުތައް ހުޅުވި، އަދި ނަރަކައިގެ ދޮރުތައް ލެއްޕޭނެއެވެ. އަދި އަދި ޝައިޠާނުންތައް ކަސްތޮޅު އެޅުވޭނެއެވެ.''\nބުޚާރީގެ ރޯދަ ބާބުގައި އައިސްފައިވަނީ: مَنْ صَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ\nމާނައަކީ: ''ތެދުވެރި އީމާންކަމަކާއެކު، ﷲގެ ދަރުމައަށް އެދި ރަމަޟާންމަހު ރޯދަ ހިފައިފި މީހެއްގެ ވޭތުވެދިޔަހާ ފާފައެއް ފުއްސެވިއްޖެއެވެ.''\n4- ރޯދައިގެ ބައެއް ފައިދާތައް:\nރޯދައިގެ ގިނަގުނަ ފައިދާތަކެއް ވެއެވެ. މި ފައިދާތައް އެނބުރެނީ ތަޤުވާގެ ވަށައިގެންނެވެ. މިކަން ރޯދައާއި ބެހޭ ބަޤަރާ ސޫރަތުގެ 183 ވަނަ އާޔަތުން އެނގެއެވެ. ރޯދައާއި ތަޤުވާވެރިކަމާއި ހުރި ގުޅުމުގެ ފަލްސަފާއަކީ، ﷲގެ ރުއްސެވުމަށް އެދި، ޙަލާލް ކަންތައް ކަމުގައިވާ ކެއުން ބުއިމާއި އަނބިފިރި ކަމުގެ ގުޅުން ފަދަ ކަންތަކުން ދުރުހެލިވާ ފަދައިން، އެކަލާނގެ ޢަޛާބަށްޓަކައި ޙަރާމް ހުރިހާ ކަމަކުން ދުރުހެލިވެ ހުރުން ދަސްކޮށް ދިނުމެވެ.\nކުރަން އަމުރު ކުރެއްވި ކަންތައް ކުރާ ފަދައިން ކުރުން ޙަރާމް ކުރެއްވި ކަންތަކުން ދުރުހެލިވެ ހުރުމަކީ ފުރިހަމަ އިސްލާމްކަމެވެ.\nހަމަ އެހެންމެ ރޯދައިގެ ސަބަބުން މުސްލިމާ ބަނޑުހައިވުމުން އޭނާގެ އެހެނިހެން ވަރަށް ގިނަ ގުނަވަންތައްވެސް ހުންނާނީ ހިނދިފައެވެ. އަދި ބަނޑު ބޮޑުވުމުން އޭނާގެ އެހެން ގުނަވަންތައް ހުންނާނީ ހައިޖާންވެފައެވެ. ވީމާ ރޯދައިން ދަސްކޮށްދޭ އެއް ފިލާވަޅަކީ އެ ޝައިޠާނާގެ ވަސްވާހަށް ނު ހެއްލުމާއި، ޝަހުވަތްތެރިކަން މައިތިރިކޮށް، އަތްފައި ހިމޭންކޮށްގެން ހުރުމެވެ.\nރޯދައިން ލިބޭ އަނެއް ފައިދާއަކީ ފަޤީރުންވެސް ދުނިޔޭގައި އުޅޭ ކަމާއި އެ މީހުންނަށް އެހީތެރިވާންޖެހޭ ކަން ދަސްކުރުމެވެ. ނުވަތަ ހަނދާން ކުރުމެވެ. ރޯދަވެރިއާ ބަނޑުހައިވުމުން އެހެން މަސްތަކުގައި ފަޤީރުން އުފުލާނެ ވޭން ހިތަށް ގެންނަން ފަސޭހަވާނެއެވެ. އެހެނީ ކަމެއްގެ ވާހަކަ ބުނުމަށްވުރެން އެކަމެއް ކުރުމުން ލިބޭ ތަޖުރިބާ ބޮޑުވާނެއެވެ. އަބަދު ކާރުގައި އުޅޭ މީހަކަށް، ހިނގާފައި އުޅޭ މީހުން އުޅޭ ހާލު އެނގޭނީ، ހިނގާލީމައެވެ.\nރޯދައަކީ ކެއްތެރިވާން ދަސްކޮށްދޭ މަދަރުސާއެއްވެސް މެއެވެ. އަދި އަޒުމް ވަރުގަދަ ކޮށްދޭ އުސްތާޒެއްވެސް މެއެވެ. ވަގުތައް ހުރުމަތްތެރި ކުރަން ބުނެދޭ އެދުރެއް ވެސް މެއެވެ.\nރޯދައަކީ ދުނިޔޭގެ ހުރިހާ މުސްލިމުންގެ އެއްބައެއްވަންތަކަން ދުނިޔެއަށް ހާމަކޮށްދޭ އިޢްލާނެއްވެސް މެއެވެ. އިސްލާމީ އުއްމަތް ރަމަޟާންމަސް ޖެހުމުން ރޯދަ ހިފާފައި ނިމުމުން ޢީދު ފާޅުކުރު ކުރުމުން، މި ކަން ވަރަށް ފުރިހަމަ ގޮތެއްގައި ފާޅުވެއެވެ.\nހަމަ އެހެންމެ މި މަހަކީ، ދީނަށް ގޮވާލާ ދީނުގައި ސާބިތުވެ ތިބުމަށް ނަސޭހަތްތެރިވެ، ތައުބާވެ އިސްލާހު ވުމަށް ގޮވާލާ ވާޢީޡުންނަށް އެ ފުރުސަތުވެސް އިތުރަށް ލިބޭ މަހެކެވެ. މިސްކިތާއި މަރުކަޒުތަކުގައި ވަޢްޡާއި އިރުޝާދު ދޭ މަހެކެވެ. ގިނަ ޢަދަދަކަށް މީހުން ނަމާދަށާއި ހުކުރަށް ދާ މަހެކެވެ. އަދި ކުރިން ނުދާ މީހުން ދާން ފައްޓާ މަހެކެވެ.\n5- ރޯދައިގެ ސުންނަތްތަކާއި އަދަބުތައް:\n- ހާރުކާން ސަމާލުކަމެއް ދިނުމަކީ ސުންނަތެކެވެ. ނުކެޔަސް ބަނޑުހައި ނުވާނެއޭ ކިޔާފައި ހުރުމަކީ އެއްގޮތަކަށްވެސް ރަނގަޅު ގޮތެއް ނޫނެވެ. ހާރުކަނީ ކޮންމެހެން ދުވާލު ބަނޑުހައި ނުވާކަށް ނޫނެވެ. ހާރުކަނީ އެއީ ރަސޫލު -ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- އެކަން ކުރަން ދަސްކޮށްދެއްވި ގޮތް ކަމަށް ވާތީއެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ޙަދީޘް ފުޅެއްގެ މާނައިގައި ވަނީ ''ހާރުކާށެވެ. ފަހެ ހާރުކެއުމުގައި ބަރަކާތް ވެއެވެ.'' (އަލްބުޚާރީ)\n- ރޯދަ ވީއްލާވަގުތު ޖެހުމުން ރޯދަ ވީއްލުން އަވަސް ކުރުމަކީ ސުންނަތެކެވެ. އެއީ ބައެއް މީހުން ހީކުރާހެން ''ކެތްތެރިކަން ކުޑަވުމެއް'' ނޫނެވެ.\n- ކަދުރުން ރޯދަ ވީއްލުމަކީ ވެސް ސުންނަތެކެވެ. އަދި ހަށިގަނޑަށް ފައިދާ ވެސް ބޮޑު ކަމެއް ކަމަށް، ބައެއް ތަޖުރިބާކާރުން ބުނެއެވެ.\n- ރޯދަ އަށް ހުރެގެން، ހަޑި އެއްޗެހި ކިއުމާއި ގޮވުމާއި ޒުވާބު ކުރުމާއިި ދޮގު ހެދުމަކީ ރޯދައިގެ ބަރަކާތް ކެނޑޭ ކަމެކެވެ. ރަސޫލު -ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- އަންގަވާފައިވަނީ މިފަދަ ކަންތަކުން ދުރުހެލި ނުވާނަމަ، ނުކައި ނުބޮއެ ހުރުމުގެ މާނައެއް ނެތް ކަމަށެވެ.\n- ރޯދައަށް ހުރެ ހުރިހާ މުންކަރާތްތަކަކުން ދުރުވާން ޖެހޭނެއެވެ. ޣީބަ ބުނުމާއި، ދެބަ އޮޑުވުމާއި ދޭތެރެ ޖެއްސުމާއި މަކަރު ހެދުމާއި ޙަރާމް ތަންތަން ބެލުމަކީ ރޯދައިގެ ރޫޙާއި މުޅިން ޚިލާފު ކަމެކެވެ. ''ރޯދައަށް ހުރުމުން ބަނޑުހައިވުން ނޫން އެހެން ކަމެއް ނުވާނެ'' ކަމަށް ރަސޫލު -ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- ޙަދީޘް ކުރައްވާފައިވަނީ ފަދަ މީހުންނާއި ބެހޭ ގޮތުންނެވެ.\n- ރޯދަ މަހުގެ ހެޔޮކަންތަކުން މަޙްރޫމުވެ، ބައެއްފަހަރު ނުބައި ކަންތަކަށް މަގުފަހިކޮށްދޭ އެކައްޗަކީ ފިލްމާއި ލަވައާއި ސިލްސިލާ ބެލުމެވެ. އަދި ހުސް އަނގަ ތަޅަން އެއްވެ ތިބުމާއި، ގޯޅިގޯޅީގެ ކަންމަތީ އެއްވެ ތިބުމާއި ކަމަކާއި ނުލައި މަގުމަތީ ދުއްވާ އެއްޗެހި ގިނަ ކުރުމެވެ.\nއަޅުކަން ކުރުމާއި ބަނޑުހައިކަން އިޙްސާސް ކުރުމުގެ މައްސަރު ބައެއް މީހުންނަށް ވެފެއި އޮންނަނީ މުނިފޫހިފިލުވުމާއި ނިދުމުގެ މައްސަރަކަށެވެ. ދުވާލު ނިދުމުގެ ސަބަބުން ނަމާދު ނުކުރެވި ނުވަތަ ޖަމާޢަތް ގެއްލި، ރޭގަނޑު ނުނިދިގެން ހޫރެން ޖެހެއެވެ.\n- ރޯދަ މަހަކީ ރުޅި މަޑުކުރަން ދަސްކުރަން ޖެހޭ މަހެވެ. ވީމާ ރުޅި މަޑު ކުރުމުގެ ބަދަލުގައި އެ މަހަކީ ރުޅި ގަދަވެ އަރާރުންވެ އެންމެ ފަހުން ތަޅާފޮޅުން ހިންގައިގެން ނުވާނެއެވެ. ގަދަފަދަ މީހަކީ އޮޅުލާން ގަދަ މީހާއެއްނޫނެވެ. ގަދަފަދަ މީހަކީ ރުޅި މަޑުކުރަން ދަންނަ މީހާއެވެ.\n- ރޯދަ މަހު މާ ގިނައިން ނުކާށެވެ. ތިރްމިޛީ ރިވާކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘެއްގައިވަނީ: مَا مَلأَ ابْن آدَم وعَاءً شَرًا مِنْ بَطْنٍ\nމާނައަކީ: ''އާދަމުގެ ދަރިއަކު ފުރާ އެންމެ ނުބައި އެއްޗަކީ ބަނޑެވެ.''\nބުއްދިވެރިއަކީ ދިރިހުންނަން ކާ މީހާއެވެ. ކާން ދިރި ހުންނަ މީހާއެއް ނޫނެވެ. ބައެއް މީހުން ކާން ހުންނަ ވަރެއްގެ ބޮޑުކަމުން، އެމީހުންގެ އަނބީންގެ ބުރަކަށި ބިނދި، އަޅުކަމުން މަޙްރޫމު ވެއެވެ. ހެނދުނު ތެދުވެ ޖެހެނީ ޒާތްޒާތުގެ ހެދިކާ ހަދައި، ބާވަތް ބާވަތުގެ ކެއުމާއި ބުއިން ތައްޔާރު ކުރާށެވެ. ތިމާ އަޅުކަން ކުރާ ވަރަށް، އަނބިމީހާ އަށް ވެސް އެ ފުރުސަތު ދޭށެވެ.\nރަމަޟާން މަހު ކެއުމާއި ހެދި މޮޔަވުމުގެ ސަބަބުން، އަހަރުގެ އެހެން ހުރިހާ މަސްތަކަށް ވުރެ އެ މަހުގެ ޚަރަދު ބޮޑުވެގެން ދެއެވެ. ގައިގައި ސަރުބީ އިތުރުވެއެވެ. ރޯދަ ހިފުމުން މައިދާއަށް ފަސޭހަކަން ލިބުމުގެ ބަދަލުގައި ލިބެނީ އުނދަގޫކަމެވެ. މެޔަށް ފިނިކަން ލިބުމުގެ ބަދަލުގައި ނަގަނީ ދިލައެވެ. ޢިޝާނަމާދަށް ދިޔައިއްޔާ ތިބެން ޖެހެނީ ލޮޑުވެ، ސަޖިދައަށް ދާން އުނދަގޫވެފައެވެ.\n- އަމިއްލައަށް ގިނައިން ކެއުމުގެ ބަދަލުގައި އެ ފައިސާ ފަޤީރު މިސްކީނުންނަށް ދޭށެވެ. ބުޚާރީ އަދި މުސްލިމުގައި ވާ ގޮތުން ''ރަސޫލު -ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- އަކީ އެންމެ ދީލަތި މީހާއެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނު އެންމެ ދީލަތިކަން ބޮޑީ ރަމަޟާން މަހުގައެވެ.''\nވީމާ ރަމަޟާން މަހު ދީލަތިކަން ބަޚީލުކަމަށް، އަޅުކަމުގައި ހީވާގިވުން ކަންނެތްކަމަށް ބަދަލު ކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.\nރަމަޟާން މަހު، ފަޤީރުންނާއި މިސްކީނުން އަދި ޔަތީމުންނަށް ރޯދަ ވީއްލުން ބޭއްވުމަކީ، ޘަވާބުގެ މައްޗަށް ލިބޭ ޘަވާބެކެވެ. ތިރްމިޛީ ރިވާ ކުރެއްވި ޙަދީޘެއްގައިވަނީ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ  صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ  مَنْ فَطَّرَ صَائِمًا كَانَ لَهُ مِثْلُ أَجْرِهِ غَيْرَ أَنَّهُ لَا يَنْقُصُ مِنْ أَجْرِ الصَّائِمِ شَيْئًا\nމާނައަކީ: ''ރޯދަވެރިއެއްގެ ރޯދަ ވީއްލުވައި ދިން މީހަކަށް، ރޯދަވެރިއާގެ ޘަވާބު ލިބެއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ރޯދަވެރިއާގެ އަޖުރުން މަދެއް ނުވާނެއެވެ.''\n* ރޯދައިގެ ޙުކުމްތަކުގެ ތެރެއިން:\n6- ބައެއް ރޯދަތަކަކީ ޖެހިޖެހިގެން ހިފަން ޖެހޭ ރޯދައެކެވެ. މިސާލަކަށް ރަމަޟާން މަހުގެ ރޯދަ، ރޯދަމަހު ދުވާލު ޖިމާޢުވުމުގެ ކައްފާރައިގެ ރޯދަ، ނުވަތަ ޖެހިޖެހިގެން ރޯދަ ހިފަން ނަދުރު ބުނާ ރޯދައެވެ.\n- ބައެއް ރޯދަތަކަކީ، ޖެހިޖެހިގެން ހިފަންޖެހޭ ރޯދައެއް ނޫނެވެ. މިސާލަކަށް ރަމަޟާން މަހުގެ ޤަޟާ ރޯދަ، ހައްޖުވެރިއާއަށް ހަދުޔު ނުލިބުމުން ހިފަން ޖެހޭ ދިހަ ރޯދަ، ހުވައި އުވާލުމުގެ ސަބަބުން ހިފަން ޖެހޭ ކައްފާރައިގެ ރޯދައެވެ.\n7- ސުންނަތް ރޯދައަކީ، ހިފި ފަރުޟު ރޯދައިގައި ހުރެދާނެ އުނިކަމެއް ފޫބައްދައިދޭ އެއްޗެކެވެ. މީގެ މިސާލަކީ ޢާޝޫރާ ދުވަހުގެ ރޯދަ، ޢަރަފާތް ދުވަހުގެ ރޯދަ، ހަ ރޯދަ އެވެ.\n8- ހަމައެކަނި ހުކުރު ދުވަހު، ނުވަތަ ހަމައެކަނި ހޮނިހިރު ދުވަހު ޚާއްޞަކޮށްގެން ސުންނަތް ރޯދަ ހިފުން ރަސޫލު -ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- ވަނީ ނަހީ ކުރައްވާފައިވެއެވެ. ދުވަސްތައް ގުޅުވައިގެން ރޯދަ ނުވީއްލައި ރޯދަ ހިފުމާއި މުޅި އަހަރު ރޯދަ ހިފުންވެސް ނަހީ ކުރެވިފައިވެއެވެ.\nދެ ޢީދު ދުވަހާއި އައްޔާމުއް ތަޝްރީޤުގެ ތިން ދުވަހު ރޯދަ ހިފުން ޙަރާމް ކުރެވިފައިވެއެވެ.\nހަނދު ސާބިތު ކުރުން:\n9- ރަމަޟާން މަސް ފެއްޓިއްޖެކަން ސާބިތުވާނީ އެ މަހުގެ ހަނދު ފެނުމުން ނުވަތަ ޝަޢްބާން މަހުގެ ތިރިސް ދުވަސް ހަމަވުމުންނެވެ. ހަނދު ފެނުނު ނުވަތަ، ފެނިއްޖެކަން އިތުބާރު ހުރިގޮތަކަށް ކަބަރު ލިބޭ މީހާ ރޯދަ ހިފުން ވާޖިބުވެއެވެ. އަދި މީގައި ތަބާވާން މި ވަގުތު އޮތް އެންމެ މަސްލަހަތު ބޮޑު ގޮތަކީ، އެ މީހަކު ދިރިއުޅޭ ޤައުމެއްގެ މީހުންނަށް ތަބާވުމެވެ.\nރޯދަ ވާޖިބުވާ މީހުން:\n10- ރޯދަ ވާޖިބުވަނީ މުސްލިމް، ބާލިޣު، ބުއްދިހުރި، ދަތުރުވެރި ނޫން، ކުޅަދާނަ، ޙައިޟު ނިފާސްކަން ފަދަ މަނާ ކުރާ ސަބަބެއް ނެތް މީހުންނަށެވެ.\nބާލިޣުވީކަން އެނގޭނީ މި ތިން ކަމުން ކަމެއް ވުމުންނެވެ.\nހ - އިޙްތިލާމްވެގެން ނުވަތަ އެ ނުން ގޮތަކަށް ނަމަވެސް މަނި ބޭރުވުން.\nށ - އިސްމަތީގައި ހަރު އިސްތަށި ފެޅުން.\nނ - ފަނަރަ އަހަރު ފުރިހަމަ ވުން.\nއަދި ހަމަ އެކަނި އަންހެނުންނަށް ދިމާވާ ޢަލާމަތް ކަމުގައިވާ ޙައިޟުވުމެވެ. ދިހަ އަހަރު ކުރިން ޙައިޟުވިއަސް އޭނާ ބާލިޣުވީއެވެ. އަދި ރޯދަ ހިފުން ވާޖިބުވާނެއެވެ.\n11- ކުދިންނަށް ހަތް އަހަރުވުމުން، އެ ކުދިންނަށް ތަޙައްމަލު ކުރެވޭނަމަ އަދި ގެއްލުމެއް ނުވާކަން އެނގޭނަމަ، ރޯދަ ހިފުވަން ފަރިތަ ކުރުވަން ޖެހޭނެއެވެ. އަދި ދިހަ އަހަރުވުމުން ނުކުރާނަމަ އެކަށީގެންވާ، ގެއްލުން ނުވާ އަދަބު ދީގެންވެސް ރޯދަ ހިފުން އާދަ ކުރުވަން ޖެހެއެވެ. ހަމަ ނަމާދެކޭ އެއްގޮތަށެވެ.\nތަކުލީފު ނުވިއަސް ކުޑަކުދިން ރޯދަ ހިފުމުން އެ ކުދިންނަށް ވެސް ޘަވާބު ލިބެއެވެ. އަދި ތަރުބިއްޔަތު ކުރުމުގެ ޘަވާބު މައިންބަފައިންނަށް ވެސް ލިބެއެވެ. ބާލިޣްވާ އަންހެން ކުދިންނަށް މަންމަ ޚާއްޞަ ސަމާލުކަމެއް ދޭން ޖެހެއެވެ. އެއީ ބައެއް ކުދިން ޙައިޟުވީމާ ވެސް ލަދުން ރޯދަ ހިފާފައި، އަލުން އެ ރޯދަ ޤަޟާ ނުކޮށް ތިބެއެވެ. ވީމާ އެއީ ލަދު ގަންނަން ޖެހޭ ކަމެއް ނޫންކަމާއި، ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރު ރޯދަ ހިފުން ޙަރާމްކަން، މަންމަ ބުނެދޭން ޖެހޭނެއެވެ. އަދި ރޯދަ އަލުން ހިވުފަންވެސް ބުނަންވާނެއެވެ.\n12- ކާފިރަކު އިސްލާމް ވުމުން ނުވަތަ ކުޑަކުއްޖަކު ދުވާލުގެ ވަގުތެއްގައި ބާލިޣުވުމުން، އެ ދުވަހު ބާކީ އޮތް ބައިގައި ރޯދަ ހިފަން ޖެހޭނެއެވެ. ނަމަވެސް މަހުގެ ވޭތުވެދިޔަ ދުވަސްތަކުގެ ރޯދަ ހިފާކަށް ނުޖެހޭނެއެވެ.\n13- މޮޔަވެފައި ތިބޭ މީހުން ރޯދަ ހިފާކަށް ނުޖެހެއެވެ.\n14- މީހަކު ރޯދަ މަހު މަރުވެއްޖެނަމަ، ބާކީ ހުރި ދުވަސްތަކުގެ ރޯދަ އޭނާގެ ބޮލުގައި ނޭޅޭނެއެވެ. އަދި ބަދަލުގައި އޭނާގެ ވަލީވެރިއެއް ރޯދަ ހިފާކަށްވެސް ނުޖެހޭނެއެވެ.\n15- ރޯދައަކީ ފަރުޟު އެއްޗެއްކަން، ނުވަތަ ރޯދަ ހިފައިގެން ހުރެ ކެއުން ޙަރާމްކަން، ނުވަތަ ރޯދަ ހިފައިގެން ހުރެ ޖިމާޢުވުން ޙަރާމްކަން ނޭނގޭ މީހަކު މިފަދަ ކަމެއް ކުރީމާ އެއީ އުޒުރެއް ކަމަށް ބެލޭނީ، އަލަށް އިސްލާމްވާ މީހެއް ނުވަތަ ކާފިރު މުޖްތަމަޢެއްގައި ބޮޑުވި މީހެއް ފަދަ މީހެއްނަމައެވެ. މުސްލިމުންގެ ތެރޭގައި ބޮޑުވާ މީހަކަށް، މިފަދަ ކަމެއް ނޭނގެއޭ ކިޔައި އުޒުރުވެރިއެއް ނުވެވޭނެއެވެ. އެހެނީ އެކަން ދަސްކުރުމުކީ އޭނާއަށް ވާޖިބުކަމެކެވެ. އަދި އެކަމުގެ މަގުވަނީ ފަހިވެފައެވެ.\n16- ބައެއް ފިޤުހުވެރިން ބުނެފައިވަނީ، ދަތުރުވެރިއެއް ކަމުގައި ބެލެވޭނީ، 83 ކިލޯމީޓަރު ދުރު ދަތުރަށެވެ. އަނެއްބައި ފިޤުހުވެރިން ބުނެފައިވަނީ، އާއްމުކޮށް ދަތުރޭ ބުނެ ނަންދެވޭފަދަ ދަތުރުކަމަށެވެ. ކޮންމެހެން މި ޢަދަދަށް ކިލޯމީޓަރު ހަމަވާކަށް ނުޖެހެއެވެ. އަދި ދަތުރަކީ ހުއްދަ ކަމަކު ކުރާ ދަތުރަކަށްވެފައި، ދަތުރު ކުރަނީ، ރޯދަ ނުހިފަން މަކަރު ހަދަން ކަމުގައިވެގެންވެސް ނުވާނެވެ.\nޖުމްހޫރު ޢިލްމުވެރިން ދެކެލައްވަނީ، ދަތުރު ފެއްޓުމުގެ ކުރިން ދަތުރުވެރިއަކަށް ނުވާނެކަމަށެވެ. ވީމާ ބޯޓަށް އެރުމުގެ ކުރިން ރޯދަ ކަނޑައިގެން ނުވާނެއެވެ. ނަމަވެސް އަނަސް ބިން މާލިކް ސަވާރީއަށް އަރާ ވަޑައިގަތުމުގެ ކުރިން ރޯދަ ކެނޑުއްވިއެވެ. އިބްނުލް ޤައްޔިމް އިޚްތިޔާރު ކުރެއްވީ މި ގޮތެވެ.\n17- ދަތުރުވެރިއާ ރޯދަ ހިފަން ކުޅަދާނައަސް، ކުޅަދާނަ ނޫނަސް އޭނާ ރޯދަ ނުހިފުން ހުއްދައެވެ. ވަރުބަލިވިއަސް ނުވިއަސް ވަރިހަމައެވެ.\n18- އިރު އޮއްސުމުން ރޯދަ ވީއްލައިގެން، މަތިންދާ ބޯޓަށް އެރުމަށްފަހު އިރު ފެނުނަސް އެއީ މައްސަލައެއް ނޫނެވެ. އޭނާގެ ރޯދަ އެހެރީ ފުރިހަމަ ވެފައެވެ. ވީމާ އެ ރޯދަ އަލުން ހިފާކަށް ނުޖެހޭނެއެވެ.\nއިރު އޮއްސުމުގެ ކުރިން މަތިންދާ ބޯޓަށް އެރުމަށްފަހު، އެ ރޯދަ ފުރިހަމަ ކުރަން ބޭނުންނަމަ، ރޯދަ ވީއްލަންވާނީ އޭނާ ބޯޓު އެ ވަގުތަކު ހުރި ހިސާބަށް އިރު އޮއްސުމުންނެވެ.\nއެނގޭނެ ފަދައިން ދުވާލު ފުރައިގެން އިރުމައްޗަށް ދަތުރު ކުރުމުން ރޯދަވެރިއާގެ ދުވާލު ވަގުތު ކުރުވާނެއެވެ. ހުޅަނގަށް ދަތުރު ކޮށްފިއްޔާ ދުވާލު ދިގުވާނެއެވެ. ވީމާ މީގައި އޮންނަ ގަވާއިދަކީ މަތިންދާބޯޓުގައި ހުންނަ މީހާ އޭނާ ހުރި ހިސާބަށް ފަޖުރު ވެއްޖެކަން އެނގުމުން ރޯދަ ހިފާނީއެވެ. އެއަށް ފަހު އިރު އޮއްސޭތަނަކާ ހަމަވުމުން ރޯދަ ވީއްލާނީއެވެ. މިހެން ހެދުމުން އޭނާ ރޯދައަށް ހުންނަ ވަގުތު ފަސް ގަޑިއިރަށް ކުރުވިއަސް އެއީ މައްސަލައެއް ނޫނެވެ. އަދި ދިގުވެގެން ގޮސް ވިހި ގަޑި އިރުވެސް ވެދާނެއެވެ.\n19- ރަށަކަށް ގޮސް ހަތަރު ދުވަހަށް ވުރެ ގިނަ ދުވަސްވަންދެން ހުންނަން ނިޔަތް ގަނެއްޖެނަމަ، އޭނާ ވާނީ ރަށުގައި ޤާއިމުވެ ހުންނަ މީހަކަށެވެ.\n20- ރޯދަ ހިފައިގެން ހުއްޓާ ކުއްލިއަކަށް ފުރަން ޖެހުނަސް، އޭނާ ދަތުރު ފެއްޓުމުން ރޯދަ ކަނޑާލުން ހުއްދަވާނެއެވެ.\n21- ވަޒީފާގެ ގޮތުން އާދަވެގެން ދަތުރުކޮށްކޮށް ހުއްޓަސް، މިސާލަކަށް ކައްޕިތާނުން، ފަޅުވެރިން، ވިޔަފާރިވެރިން ވެސް ވާނީ ރޯދަ ދޫކޮށްލުން ހުއްދަ ދަތުރުވެރިންގެ ތެރޭގައެވެ. އެ މީހުން ޖެހޭނީ ރޯދަ ދޫކުރިއްޔާ ރޯދަ ޤަޟާކުރާށެވެ.\n22- ރޯދަ މަސް އަމިއްލަ ޤައުމުގައި ފައްޓާފައި، އެހެން ތަނަކަށް ފުރައިގެން ދިޔައީމާ އޭނާ ތަބާވާނީ ދާ ޤައުމެއްގެ މީހުން ރޯދަ ހިފާ ޢަދަދަށެވެ. އެއީ ތިރީސް ރޯދަ އަށްވުރެ ގިނަވިޔަސްމެއެވެ. ނަވާވީސް ދުވަހަށްވުރެ މަދުވާ ގޮތް މެދުވެރިވެއްޖެނަމަ، ޖެހޭނީ މި ދިޔަ ޤައުމުގެ ޢީދު ދުވަހު ރޯދަ ނުހިފާ ދޫކޮށްފައި އަނެއް ދުވަހު ރޯދަ ހިފައި 29 ދުވަސް ހަމަ ކުރާށެވެ. އެހެނީ ހިޖުރީމަސް 29 ދުވަހަށް ވުރެ މަދުވެގެން ނުވާނެއެވެ.\n23- ޞިއްޙަތު ރަނގަޅު ނޫނޭ ބުނެވޭ ކޮންމެ ބައްޔަކީ ރޯދަ ދޫކުރުން ހުއްދަ ބައްޔެކެވެ. ގުނެވޭ އެއްޗަކީ ''ބަލި'' މި ބަހެވެ. އާދައިގެ ބޮލުގައި ރިއްސުމެއް ހުމެއް، ގައިގައި ފާރުކޮޅެއް ހުރެގެން، ކުޅެނިކޮށް ކަށިމަތި ދުޅަވެގެން، މިފަދަ ކަންތަކަކީ ރޯދަ ދޫކުރުން ހުއްދަވާވަރުގެ ކަންކަމެއް ނޫނެވެ.\nޑޮކްޓަރީ ގޮތުން، ތަޖުރިބާއިން، ނުވަތަ ބޮޑަށް ހީވާގޮތުން ރޯދަ ހިފުމުން ބަލި ބޮޑުވެ، ނުވަތަ ބަލިން ފަސޭހަވުން ލަސްވާނެކަން އެނގޭނަމަ ރޯދަ ކެނޑުން ހުއްދަވާނެއެވެ. ކިއެއްތަ، ބަލި ބޮޑުނަމަ ރޯދަ ހިފުން މަކްރޫހައެވެ. އަދި ނަފްސަށް ގެއްލުމެއް ލިބިދާނެކަން އެނގޭނަމަ ރޯދަ ހިފުން ޙަރާމްވާނެއެވެ.\n24- ރޯދަ ހިފުމުގެ ސަބަބުން ވަރަށް ބޮޑަށް ބަނޑުހައިވެ ކަރު ހިއްކައިގެން، ނަފްސު ހަލާކުވާ ދަރަޖައަށް ދާކަން ޔަޤީންވެއްޖެނަމަ ރޯދަ ކަނޑާލުން ހުއްދައެވެ. ފަހުން ޤަޟާކުރާނީއެވެ. އެހެނީ ނަފްސު ރައްކާތެރި ކުރުމަކީ ވާޖިބުކަމެވެ. ނަމަވެސް ބޮޑަށް ބަނޑުހައި ވިޔަސް، ކަރުހިއްކިއަސް ނުވަތަ ވަރުބަލިވެލީމާ ބަލިވެދާނެއޭ ހީވީގެން ރޯދަ ކަނޑާލުން ހުއްދައެއް ނުވާނެއެވެ.\nވަރަށް ބުރަ މަސައްކަތުގައި އުޅޭ މަސައްކަތުމީހުން ވެސް ރޯދަ ދޫކުރުން ހުއްދައެއް ނުވާނެއެވެ. އެ މީހުން ޖެހޭނީ ރޯދަ ހިފައި ފުރިހަމަކުރުމުގެ ނިޔަތުގައި ރޭގަނޑު ރޯދައަށް ނިޔަތް ގަނެގެން ދުވާލު މަސައްކަތަށް ނުކުންނާށެވެ. ކުރިއަށް ގެންދެވޭނަމަ ކޮޅެއް ނެތްހާވެސް ރަނގަޅެވެ.\nނަމަވެސް މަސައްކަތް ދޫކޮށްލުމުން ބޮޑު ގެއްލުމެއް ތިމާއަށްވެ، އަދި މަސައްކަތް ކުރުމުން ހަށިގަނޑު ހަލާކުވެދާނެކަން ޔަޤީންވާނަމަ، ހަމައެކަނި ނަފްސު ސަލާމަތް ކުރެވޭވަރަށް އެއްޗެއް ކާލާ ނުވަތަ ބޮއެލާނީއެވެ. ނަމަވެސް އިރު އޮއްސެންދެން އެ ގޮތަށް ތިބެންޖެހޭނެއެވެ. ވަން ހަނާ ނުވާނެ ފަދައިން މި ރޯދައަކީ މިހާރު ރޯދައަކަށް ނުވާނެއެވެ. ވީމާ ބަދަލުގައި ރޯދަ ޤަޟާކުރަން ޖެހޭނެއެވެ.\nގަދަ އަލިފާނުން ބަނަސް ފިހޭ އުނދުންތައް ނުވަތަ ދަގަނޑު ވިރުވާ ކާރުޚާނާ ފަދަ ތަންތާގައި މަސައްކަތް ކުރާމީހުން ދުވާލު ރޯދަ ހިފައިގެން ނުތިބެވޭނަމަ ޖެހޭނީ ރޭގަނޑު މަސައްކަތް ކުރެވޭ ގޮތް ހައްދުވާށެވެ. ނުވަތަ ރޯދަމަހު ޗުއްޓީ ހޯދާށެވެ. ނޫނީ މުސާރަ ނުނަގާ ގޮތަށް ނަމަވެސް ޗުއްޓީ ނަގާށެވެ. މިހެންވެސް ނުވާނަމަ އެހެން ވަޒީފާއެއް ހޯދަން މަސައްކަތް ކުރާނީއެވެ. ދުނިޔަވީ ވާޖިބަކާއި ދީނީ ވާޖިބެއް ކުރިމަތިވުމުން އިސްކަންދޭން ޖެހޭނީ ދީނީ ވާޖިބަށެވެ.\n25- ބަލިން ފަސޭހަވާނެކަން އެނގޭ ބަލިމީހާ، ބަލި ރަނގަޅުވީމާ ރޯދަ ޤަޟާކުރަން މަޑުކުރާނީއެވެ. އޭނާ މިސްކީނުންނަށް ކާންދީގެން ރޯދައިގެ ވާޖިބު ބޮލުން ނުކެނޑޭނެއެވެ.\nޝިފާއެއް ނުވާނެކަން އެނގޭ ބަލިމީހުންނާއި ނުކުޅެދުންތެރި މުސްކުޅިން ދޫކުރާ ކޮންމެ ރޯދައެއްގެ ބަދަލުގައި މިސްކީނަކަށް ކާންދޭނީއެވެ. ކާންދޭން ޖެހޭ މިންވަރަކީ ބައި ޞާޢް އެވެ. (ގާތްގަނޑަކަށް އެކެއް ބައި ކިލޯ ހަނޑޫ)\nހުރިހާ ރޯދައެއްގެ އެއްޗެހި އެއްކޮށްފައި ރަމަޟާން މަސް ނިމުނީމާ އެއްފަހަރާވެސް މި ކާއެއްޗެހި ނެރެވިދާނެއެވެ. ނޫނީ ދުވަހުން ދުވަހުންވެސް ނެރެވިދާނެއެވެ. އަދި އެކަކަށް ވެސް ދެވިދާނެއެވެ. ވަކި ވަކި ތިރީސް މީހުންނަށް ވެސް ދެވިދާނެއެވެ.\nބައެއް ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވަނީ، ދޭން ޖެހޭނީ ކާއެއްޗެއްސެވެ. ވީމާ ފައިސާ ދީގެން ކަމު ނުދާނެކަމަށެވެ. ނަމަވެސް އަނެއްބައި ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވަނީ، ފަޤީރުންނަށް ބޮޑަށް މަސްލަހަތުހުރި ގޮތެއް އިޚްތިޔާރުކުރިއަސް މައްސަލައެއް ނެތް ކަމަށެވެ. އަދި އިތުބާރު ކުރެވޭ ބަޔަކާއި، ކާއެއްޗެހި ގަނެފައި ބެހުމުގެ މަސައްކަތް ހަވާލު ކުރިއަސް އެންމެ ރަނގަޅެވެ.\nފަސޭހަވާނެކަން އެނގޭ ބައްޔެއްގައި ރޯދަ ނުހިފި އޮވެފައި، ޝިފާވީމާ ހިފަން ނިޔަތް ގަނެގެން އޮތްވާ، ކުއްލިގޮތަކަށް މަރުވެއްޖެނަމަ، އޭނާގެ ކުށެއް ނެތެވެ. ވަލީވެރިއާ ބަދަލުގައި ރޯދަ ހިފާކަށްވެސް ނުޖެހޭނެއެވެ.\n26- މީހަކު ބަލިވެފައި ބަލިން ރަނގަޅުވީމާ ވެސް، ދޫކުރި ރޯދަ ޤަޟާނުކޮށް ހުއްޓާ މަރުވެއްޖެނަމަ، އޭނާގެ ފައިސާއިން ކޮންމެ ދުވަހަކަށް މިސްކީނަކަށް ކާންދޭނީއެވެ. އަދި އޭނާގެ ތިމާގެ މީހަކު ބަދަލުގައި ރޯދަ ހިފަން ބޭނުންވެގެން ހިފިއަސް ރަނގަޅުވާނެއެވެ. ޞަޙީޙައިން (ބުޚާރީ މުސްލިމް) ގައި ރަސޫލު ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- ޙަދީޘް ކުރައްވާފައިވަނީ: مَنْ مَاتَ وَعَلَيْهِ صِيَامٌ صَامَ عَنْهُ وَلِيُّهُ\nމާނައަކީ: ''ހިފަންޖެހޭ ރޯދައެއް އޮއްވާ މަރުވެއްޖެނަމަ، ބަދަލުގައި އޭނާގެ ވަލީވެރިއާ ރޯދަ ހިފާނީއެވެ. ''\n27- ދުވަހެއް ދުވަހަކަށް ބަލިކަށި ވަމުން އަންނަ، ވަރުދެރަ މުސްކުޅިއާ ރޯދަ ހިފަން ނުކުޅެދޭނަމަ ރޯދަ ހިފާކަށް ނުޖެހެއެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި މީސްކީނަކަށް ކާންދޭނީއެވެ.\nއަދި މުސްކުޅިވެގެން ގޮސް، ތަންދޮރުވަކި ނުވާ ދަރަޖައަކަށް އޭނާގެ ސިކުނޑި ބަލިވެއްޖެނަމަ ރޯދަ ހިފާކަށް ނުޖެހޭނެއެވެ. އެހެނީ އޭނާއަކީ މިހާލަތުގައި މުކައްލަފަކަށް ނުވާނެއެވެ.\n28- ޖިހާދު ކުރުމުގެ ތެރޭގައި، ރޯދަ ހިފުމުގެ ސަބަބުން ވަރުބަލިވަންޏާ ރޯދަ ކެނޑިއަސް އެންމެ ރަނގަޅެވެ. ޞަޙީޙް މުސްލިމުގައިވާ ޙަދީޘެއްގައި ވަނީ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ  صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّكُمْ مُصَبِّحُو عَدُوِّكُمْ وَالْفِطْرُ أَقْوَى لَكُمْ فَأَفْطِرُوا\nމާނައަކީ: ''ކަލޭމެން ތިދަނީ ހެނދުނު ޢަދުއްވުންނާއި ކުރިމަތިލާށެވެ. އަދި ރޯދަ ކެނޑުމުން ބާރު ގަދަވާނަމަ، ރޯދަ ކަނޑާށެވެ.''\nތަތާރުންނާ ޝާމު މީހުން ހަނގުރާމަ ކުރަންވެގެން، އިބްނު ތައިމިއްޔާ ވެސް މިފަދައިން ފަތުވާދެއްވިއެވެ.\n29- ރޯދަ ދޫކޮށްލުމުގެ ސަބަބަކީ ފާޅު ސަބަބެއްނަމަ، ފާޅުގައި ރޯދަ ދޫކުރިއަސް އެންމެ ރަނގަޅެވެ. ރޯދަ ދޫކުރާ ސަބަބަކީ ޙައިޟު ނިފާސްފަދަ ސިއްރު ސަބަބެއް ނަމަ، ބޮޑަށް ރަނގަޅީ ރޯދަ ދޫކުރުންވެސް ސިއްރު ކުރުމެވެ. އެއީ ރޯދަ ނުހިފާ ކަމުގެ ތުހުމަތު ބޮލުގައި އެޅުވުނަ ނުދިނުމަށްޓަކައެވެ.\n30- ފަރުޟު ކޮންމެ ރޯދައެއްގައި އަދި، ކައްފާރާފަދަ ވާޖިބު ރޯދައެއް ޞައްޙަވުމުގައި، ނިޔަތަކީ ޝަރުޠެކެވެ. ރޭގަނޑުގެ ކޮންމެ ވަގުތެއްގައި ނިޔަތް ގަތަސް ކަމުދާނެއެވެ. ނިޔަތަކީ ހިތުން ގަންނަން ޖެހޭ އެއްޗެކެވެ. މާދަމާއަކީ ރޯދަ ހިފަންޖެހޭ ދުވަހެއްކަން އެނގިގެން ރޯދަ ހިފަން ބޭނުންވުން އެއީ ނިޔަތަކަށް ފުދެއެވެ.\nރޯދަ ހިފައިގެން ހުރެ ދުވާލުގެ ވަގުތެއްގައި ރޯދަ ވީއްލަން ނިޔަތް ގަތަސް، ރޯދަ ނުގެއްލޭނެއެވެ. ރާޖިޙް ރައުޔަކީ މިއީއެވެ. އޭނާވާނީ ނަމާދަށް ހުރެފައި ވާހަކަ ދައްކަން ހިތަށް އަރުވާފައި، ވާހަކަ ނުދެއްކި މީހާގެ މިސާލުގައިވާ މީހަކަށެވެ. ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވަނީ ރޯދަ ކަނޑަން ނިޔަތް ގަތުމުން ރޯދަ ކެނޑުނީކަމަށެވެ. ވީމާ މިރައުޔު ނަގަންޏާ ރައްކާތެރި ގޮތަކީ މިފަދަ ރޯދައެއް ޤަޟާކުރުމެވެ.\nރަމަޟާން މަހުގައި ކޮންމެ ރެއަކު ނިޔަތް ނުގަނެ، މަސް ފެއްޓޭވަގުތު ރޯދަ މަހު ރޯދަ ހިފާނެކަމަށް ނިޔަތް ގަތުމުން ފުދޭނެއެވެ. އުޒުރަކަށްޓަކައި ރޯދަ ކަނޑަން ނިޔަތް ގަނެފައި ރޯދަ ކެނޑުމުގެ ކުރިން އުޒުރު ހިގައްޖެނަމަ، ރޯދަ ފުރިހަމަ ކުރަން އަލުން ނިޔަތް ގަންނަން ވާނެއެވެ. އަދި ރޯދަ ނުހިފޭ ފަދަ ސަބަބެއް މެދުވެރިވެގެން ރޯދަ ހިފުން މެދުކަނޑާލާފައި، އެ ސަބަބު ފިލައިދިއުމުން ރޯދަ ހިފަން ފައްޓަންޏާ ވެސް ނިޔަތް ގަންނަން ޖެހޭނެއެވެ. އެއީ ނިޔަތް ގަންނަ ދުވަހާއި ނިޔަތް ނުގަންނަ ދުވަސް ވަކިކުރާށެވެ.\nކޮންމެ ވާޖިބު ރޯދައެއް ހިފަންވެސް، ފަޖުރުގެ ކުރިން ނިޔަތް އޮންނަން ޖެހޭނެއެވެ. މިސާލަކަށް މީހަކު ޤަޟާ ރޯދައެއް މާދަން ހިފަން ނުހިފަން ހުއްޓާ ފަޖުރުވުމުން ދެން ހިފާނަމޭ ބުނެ، ދުވާލު ނުކައި ހުއްޓަސް އެ ރޯދަ ކަމު ނުދާނެއެވެ.\nއެކަމަކު ސުންނަތް ރޯދައިގައި މިކަން އޮންނަ ގޮތް ތަފާތެވެ. ހެނދުނު ތެދުވެފައި ސައި ނުބޮއެ، ތިމަންނަ ދެން މި އަދު ސުންނަތް ރޯދައެއް ހިފާނީއޭ ކިޔާފައި ރޯދަ ހިފުމުން، އެ ރޯދަ ޞައްޙަވާނެއެވެ.\n31- މުޠްލަޤް ސުންނަތް ރޯދަ ހިފަން، ރޭގަނޑު ނިޔަތް ގަތުން އެއީ ޝަރުޠެއް ނޫނެވެ. މީގެ ދަލީލަކީ ރަސޫލު -ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- ޢާއިޝަތުގެފާނު އަރިހަށް ވަޑައިގަނެފައި، ކާނެ އެއްޗެއް އެބަހުރިތޯ ޙަދީޘްކުރެއްވުމުން، ޢާއިޝަތުގެފާނު އެއްޗެއް ނެތްކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ. ދެން ރަސޫލާ ޙަދީޘްކުރެއްވީ ''އެހެންވިއްޔާ އަހަރެން މި ރޯދަ ހިފީއެވެ. '' (މި ޙަދީޘްވަނީ މުސްލިމްގައި)\nނަމަވެސް ވަކި ދުވަހެއް ކަނޑައެޅިފައިވާ، ޢަރަފާތް، ޢާޝޫރާ ފަދަ ރޯދަ ހިފަން ރޭގަނޑު ނިޔަތް ގަންނަންވާނެއެވެ.\n32- ވާޖިބު ރޯދައެއް ހިފަން ފައްޓައިފިއްޔާ (ޤަޟާ، ނަދުރު، ކައްފާރާ) އެ ރޯދަ ފުރިހަމަކުރުން ލާޒިމެވެ. އުޒުރަކާއި ނުލާ މިފަދަ ރޯދަ ކަނޑައިގެން ނުވާނެއެވެ. ނަމަވެސް ސުންނަތް ރޯދައެއް ކަމުގައި ވަންޏާ، ބޭނުން އިރަކު ބޭނުންވީމާ ކަނޑާލެވިދާނެއެވެ.\nރަސޫލު -ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- މިގޮތަށް ރޯދަ ދޫކުރެއްވީ، މީހަކު ކާ އެއްޗެއް ހަދިޔާއަކަށް އެރުވުމުންނެވެ. ވީމާ ޝަރުޢީ ގޮތުން އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް ނެތި ސުންނަތް ރޯދައަކަސް، އެ ރޯދަ މެދުކެނޑުން ރަނގަޅެއް ނޫނެވެ. އެއީ އެކަން ކުޅޭ ކުޅޭ ކަމަކަށް ނުހެދުމުގެ ގޮތުންނެވެ.\n33- ރޯދަމަސް ފެއްޓިއްޖެކަން ނޭނގި ނިދާފައި އޮވެފައި، ހެނދުނު ހޭލެވިއްޖެނަމަ ބާކީ އޮތް ވަގުތު ރޯދަ ހިފަންޖެހޭނެއެވެ. ނަމަވެސް ފަހުން އެ ރޯދަ ޤަޟާކުރަން ޖެހޭނެއެވެ.\nރޯދަ ހިފުމާއި ވީއްލުން:\n34- އިރުގެ ބުރު އެއްކޮށް އުދަރެހުން އޮބާލުމުން، އިރު އޮއްސުނީއެވެ. އަދި ރޯދަ ވީއްލަން ވީއެވެ.\nސުންނަތް ގޮތަކީ ރޯދަ ވީއްލުން އަވަސް ކުރުމެވެ. ނަމަވެސް އިރުއޮއްސިއްޖެކަން ޔަޤީން ކުރަންވާނެއެވެ. ފަތިހުވެސް ފަޖުރުވަންދެން ކައި ބޮއެ ހެދިދާނެއެވެ. ފަޖުރުލުމުގެ ކުރިން ރައްކާތެރިވުމަށްޓަކައޭ ކިޔާފައި އެންމެފަހުން ކެވޭ ވަގުތުގެ ކުރިއަށް ވަގުތުކޮޅެއް ލުން އެއީ ކުރަންޖެހޭ ކަމެއް ނޫނެވެ.\n35- ޙައިޟު ނިފާސް ފިޔަވައި، ރޯދަ ގެއްލޭ ކަންތައްތަކުގައި3ޝަރުޠެއް ބޭނުންވެއެވެ. އެއީ އެނގުން، ހަނދާންހުރުން، އިޚްތިޔާރު އޮތުން މިއެވެ.\n36- ކެއިން ބުއިމުގެ މާނައިގައި ހިމެނޭ އިންޖެކްޝަން ފަދަ އެއްޗެހިން ރޯދަ ގެއްލޭނެއެވެ.\n37- ފުރަގަސްފަރާތުގެ ގުންބާ، ލޮލަށް އަޅާ ބޭސް، ކަންފަތަށް އަޅާ ބޭސް، ދަތް އުފުރުން، ފާރުގައި ބޭސް އެޅުން، މިހުންނަނީކީ ރޯދަ ގެއްލޭ ކަންތަކެއް ނޫނެވެ.\n38- ލޭ ޓެސްޓުކުރަން ލޭ ނެގުމަކީވެސް ރޯދަ ގެއްލޭ ކަމެއް ނޫނެވެ.\n39- މިއަންނަނިވި އެއްވެސް ކަމަކީ ރޯދަ ގެއްލޭ ކަމެއް ނޫނެވެ.\nހ- ކަންފަތް ދޮތުން، ނޭފަތަށް ބޭސް އެޅުން، ނޭވާހިއްލާ މީހުން ބޭނުންކުރާ ގުންބާ ފަދަ އެއްޗެހިން ރޯދަ ނުގެއްލޭނެއެވެ. ކަރުތެރޭގައި ރަހަ ލުން އެއީ ރޯދަ ގެއްލޭ ކަމެއް ނޫނެވެ.\nށ - ޓެސްޓެއް ކުރުމުގެ ގޮތުން ފަރުޖުތެރެއަށް ވެއްދޭ ހޮޅިއެއްފަދަ އެއްޗަކުން ނުވަތަ، ކޮޕާރ-ޓީ ލެއްވުމަކުން ރޯދަ ނުގެއްލޭނެއެވެ.\nނ - ދަތް ތޮރުފުން، ދަތް ސާފުކުރުން ދަތް އުނގުޅުން ފަދަ އެއްވެސް ކަމަކުން، އެއްޗެއް ނުދިރުވާނަމަ، ރޯދަ ނުގެއްލޭނެއެވެ.\nރ - ވުޟޫކުރާއިރު އަނގައަށް ފެންލުން\nބ - ގައިގައި އުނގުޅާ ބޭސް ތެޔޮ، ބާމުފަދަ އެއްޗެހި\n40- އުޒުރަކާ ނުލާ ރަމަޟާން މަހު ދުވާލު ރޯދަ ކަނޑައިފި މީހާއަށް އެކުރެވުނީ ބޮޑު ފާފައެކެވެ. އޭނާ އެކަމުން އަވަހަށް ތައުބާވެ، ފަހުން ރޯދަ ޤަޟާކުރަން ޖެހޭނެއެވެ.\n40 - ރޯދައަށް ހުރެ، އިސްތިމްނާކުރުން އެއީ ބޮޑު ޙަރާމްކަމެކެވެ. އެހެން މަސްތަކުގައިވެސް މި ކަމަކީ ޙަރާމްކަމެކެވެ. ރޯދަ މަހު ރޯދައިގެ ހުރުމަތް ކަނޑައި، މަހުގެ ހުރުމަތް ކަނޑައި، ފާފައެއް ކުރުމުން ފާފަ އިތުރުވާނެއެވެ.\n42- ހަނދާން ނެތިގެން ކެވިއްޖެނަމަ ރޯދަ ފުރިހަމަ ކުރާށެވެ. އޭނާއަށް ރޯދަ ޤަޟާކުރުމެއް އަދި ކައްފާރާއެއްވެސް ނެތެވެ. އެ ރޯދައަކީ ހަމަ ބަރާބަރު ރޯދައެކެވެ.\n43- ރޯދަ އަށް ހުރެފައި ހަނދާން ނެތިގެން ކާ މީހަކު ފެނިއްޖެނަމަ ހަދާންކޮށް ދޭން ޖެހޭނެއެވެ. އެއީ ހެޔޮކަންތަކަށް އެހީތެރިވާ އުސޫލުގެ ދަށުންނެވެ.\n44- ހަލާކުވެގެން ނުވަތަ މަރުވެގެންދާ މީހަކު ސަލާމަތް ކުރުމަށްޓަކައި، ރޯދަ ކަނޑަން ޖެހިއްޖެނަމަ އެކަން ހުއްދައެވެ. މިސާލަކަށް ކަނޑުވެފައިވާ މީހެއް ސަލާމަތް ކުރަން އަލިފާނުން މީހަކު ސަލާމަތް ކުރަން ފަދަ ކަންކަމެވެ.\n45- ރަމަޟާންމަހު ރޯދައަށް ހުރެފައި ޖިމާޢުވެއްޖެނަމަ، މަނި ފޭބިއަސް ނުފޭބިއަސް، އޭނާގެ ރޯދަ ފާސިދުވީއެވެ. އަދި ކުރެވުނު މި ބޮޑުފާފައަށް ތައުބާވެ، އެ ދުވަހު ބާކީ އޮތް ބައި ފުރިހަމަކޮށްފައި، ރޯދަ ޤަޟާކޮށްފައި އަދި ކައްފާރާ ވެސް ދޭންޖެހޭނެއެވެ.\n46- އެއް ދުވަހު އެތައްފަހަރަކު ޖިމާޢުވިއަސް ދޭންޖެހޭނީ އެއް ކައްފާރާއެވެ.\n47- އެތައް ދުވަހަކު ޖިމާޢުވެއްޖެނަމަ ކޮންމެ ދުވަހެއް ޤަޟާކޮށްފައި ކޮންމެ ދުވަހަކަށް ކައްފާރާ ދޭން ޖެހޭނެއެވެ.\n48- އަނބިމީހާއާއި ޖިމާޢުވުމަށްޓަކައި، ފެން ބޮއެގެން ފުރަތަމަ ރޯދަ ކަނޑާލާފައި ޖިމާޢުވުމުން އެ ކުރެވުނީ އަދި މާ ނުބައި ކަމެކެވެ. އޭރުން ރޯދަ ކެނޑުމާއި މަހުގެ ހުރުމަތް ކަނޑައި ޖިމާޢުވެވުނީއެވެ. ވީމާ މިއީ ކައްފާރައިން ރެކެވޭނެ އުކުޅެއް ނޫނެވެ.\n49- ދެމަފިރިން ދޮންދިނުމާއި ބެއްދުމާއި އަތްލުމާއި ބެލުމަކީ ރޯދަ ހިފައިގެންވެސް ހުއްދަ ކަމެކެވެ. ބުޚާރީ އަދި މުސްލިމްގައި އައިސްފައިވާ ޙަދީޘެއްގައި ވަނީ: عَنْ  عَائِشَةَ  رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا  قَالَتْ  كَانَ النَّبِيُّ  صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ  يُقَبِّلُ  وَيُبَاشِرُ  وَهُوَ صَائِمٌ وَكَانَ أَمْلَكَكُمْ  لِإِرْبِهِ \nމާނައަކީ: ''ޢާއިޝަތުގެފާނު ރިވާކުރެއްވިއެވެ. ކީރިތި ރަސޫލު -ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- ރޯދައަށް ހުންނަވައިގެން، (އަނބިކަބަލުންނާއި) ބޮސްދެއްވާ، ބައްދާލައްވަވާ ހައްދަވައެވެ. އަދި އެކަލޭނގެފާނުވީ ކަލޭމެން އެންމެންނަށްވުރެ، ''ނަފްސު'' ހިފެހެއްޓެވޭ ބޭކަލެއް ކަމުގައެވެ.'' (ޞަޙީޙް ބުޚާރީ، ކިތާބުއް ޞައުމް/ މުސްލިމް ކިތާބުއް ޞިޔާމް)\nއެހެން ޙަދީޘެއްގައި، ﷲ އަށްޓަކައި ކެއިން ބުމާއި އަންހެނުންނާއި ދުރުވެ ހުންނަ ވާހަކައިގެ މާނައަކީ، ޖިމާޢުވުން ކަމުގައި ޢިލްމުވެރިން އެއްބަސްވެލައްވައެވެ.\nފާހަނގަކޮށްލަން ޖެހޭ ތަންކޮޅަކީ، ދޮން ދިނުން ނުވަތަ ބެއްދުން ފަދަ ކަންކަން ކުރުމަށްފަހު، ނަފްސު ނުހިފެހެއްޓޭ މީހުންނަށް މިކަން ހުއްދަ ނުވާނެކަމެވެ. އެއީ ނަފްސު ނުހިފެހެއްޓިގެން ޖިމާޢުވުމާއި ހަމައަށް ދިއުމަކީ، އެއީ ޙަރާމްކަމެކެވެ. ވީމާ ދޮން ދިނުމާއި ބީހުން ހުއްދައީ މިފަދަ ބިރެއް ނޯންނަ މީހަކަށެވެ.\n50- ޖިމާޢުވުމުގެ ތެރޭގައި ފަޖުރުވެއްޖެކަން އެނގިއްޖެނަމަ، ޖިމާޢުވުން ހުއްޓާލަން ޖެހޭނެއެވެ. އަދި އެއާއި ވިދިގެން މަނި ބޭރުވިއަސް އޭނާގެ ރޯދަ ކަމުދާނެއެވެ. ފަޖުރުލުމުންވެސް، ޖިމާޢުވުން ނުހުއްޓައިފިނަމަ، އޭނާގެ ރޯދަ ގެއްލޭނެއެވެ. އަދި ކުށަށް ތައުބާވެ، ކައްފާރާ ދިނުން ވާޖިބުވާނެއެވެ.\n51- ޖުނުބުވެރިވެފައި ހުއްޓާ ފަޖުރުލިއަސް، އެއިން ރޯދައަށް އެއްވެސް އަސަރެއް ނުކުރާނެއެވެ. އަދި ހިނައިގަތުން ފަޖުރުގެ ފަހަށް ލަސްކުރުންވެސް ހުއްދައެވެ. ނަމަވެސް އިރުއެރުމުގެ ކުރިން ފަތިސްނަމާދު ކުރަން، ހިނައިގަންނަން ޖެހޭނެއެވެ.\n52- ރޯދައަށް ހުރެގެން، އެއްވެސް ގޮތަކަށް ޤަސްދުގައި މަނި ބޭރުކޮށްފިނަމަ ރޯދަ ގެއްލޭނެއެވެ. ރޯދަ ގެއްލުނަސް އޭނާ އެ ދުވަސް ފުރިހަމަ ކުރަންޖެހޭނެއެވެ. އަދި އެ ރޯދަ ޤަޟާކުރަން ޖެހޭނެއެވެ.\nރާޖިޙް ރައުޔަކީ މަޛްޔު ފޭބިއަސް ރޯދަ ނުގެއްލޭނެކަމަށް ބުނާ ރައުޔެވެ. މަޛްޔުފޭބުމުން ހިނައިގަންނާކަށް ނުޖެހޭނެއެވެ. ޖެހޭނީ ހަމަ އެކަނި އެތަން ދޮވެފައި، ހެދުމުގައި ޖެހުނު ތަންކޮޅު ފެންފޮދަކުން ދޮވެލާށެވެ. ދެން ވުޟޫކޮށްގެން ނަމާދުވެސް ކުރެވޭނެއެވެ.\n53- ގަސްތަކާ ނުލާ ހޮޑުލެވުނަސް ރޯދަ ނުގެއްލޭނެއެވެ. ނަމަވެސް، ގަސްތުގައި ހޮޑުލައިފިއްޔާ ރޯދަ ގެއްލޭނެ ކަމަށް ގިނަ ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވެއެވެ. ނަމަވެސް ބައެއް ޢިލްމުވެރިން އެ ގޮތް ދެކެވަޑައިނުގަނެއެވެ. ގަސްތުގައި ހޮޑުލުމުން ރޯދަ ގެއްލޭނެ ކަމަށް ވިދާޅުވާ ޢިލްމުވެރިންގެ ދަލީލަކީ، ރަސޫލު -ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- ގެ މި ޙަދީޘެވެ. مَنْ  ذَرَعَهُ  قَيْءٌ وَهُوَ صَائِمٌ فَلَيْسَ عَلَيْهِ قَضَاءٌ وَإِنْ  اسْتَقَاءَ فَلْيَقْضِ\nމާނައަކީ: ''ރޯދައަށް ހުއްޓާ ހޮޑުލެވުނަސް، ރޯދަ ޤަޟާކުރުމެއް ނެތެވެ. އަދި ގަދަކަމުން ހޮޑުލައިފިއްޔާ ރޯދަ ޤަޟާ ކުރާށެވެ.'' (އަބޫ ދާއޫދް، ބާބުއް ޞައުމް / މާލިކް / އިބްނު މާޖާ / ތިރްމިޛީ)\nނަމަވެސް، މި ޙަދީޘްގެ ޞައްޙަ ކަމަށް ނުދެކޭ ޢިލްމުވެރިން، ވިދާޅުވަނީ ރޯދަ ނުގެއްލޭނެ ކަމަށެވެ. ބުޚާރީގައި އިމާމް ބުޚާރީ ނަންގަވާފައިވާ ރައުޔަކީ ނުގެއްލޭނެ ކަމަށް ބުނާ ރައުޔެވެ.\nވުޟޫ ކުރާއިރު އަނގަޔަށާއި ނޭފަތަށް ފެންލުމަކުން ރޯދަ ނުގެއްލޭނެއެވެ. ނަމަވެސް، ރޯދަ ހިފައިގެން ހުރިއްޔާ އެހާ ބޮޑަށް ނޭފަތަށް ފެން ނުލުމަށް، ލަޤީޠް ބިން ޞަބްރާ އަށް ކީރިތި ރަސޫލު -ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- އިރުޝާދު ދެއްވާފައިވާ ޙަދީޘެއް އޮވެއެވެ.\nއަނގައިގައި ހޭކިފައި ހުންނަ ފެނުގެ އަސަރަކުން ރޯދަ ނުގެއްލޭނެއެވެ.\nހިރގަނޑުގައި ހުރިފާރުކޮޅަކުން ލޭ ފޭބިއަސް އެ ދިރުވާނުލާނަމަ ރޯދަ ނުގެއްލޭނެއެވެ. އަދި އަނގައިގައި ހުންނަ ކުޅު ދިރުވުނަސް ރޯދަ ނުގެއްލޭނެއެވެ. ވީމާ ރޯދައަށް ހުރެފައި އިރުއިރުކޮޅާ ކުޅުޖެހުން އެއީ ކުރަންޖެހޭ ކަމެއް ނޫނެވެ.\nމުހިއްމު ބޭނުމަކަށް ކާއެއްޗެއްގެ ރަހަ ދުލުކުރިން ބެލިއަސް ރޯދަ ނުގެއްލޭނެއެވެ. މިސާލަކަށް ދަރިފުޅަށް ކާންދޭން މަންމަ އަނގައިން ކާއެއްޗެއް ކުދިކުދި ކުރުން، ރަހަ ބަލައިގެން ނޫން ގޮތަކަށް ކާ އެއްޗެހީގެ ލޮނު ނުވަތަ ކުޅި ރަހަ ހެޔޮވަރު ނުކުރެވުން، އެއްޗެއް ގަންނަންވެގެން އޭގެ ރަހަބަލަން ޖެހުން ފަދަ ކަންކަމެވެ.\nމި ގޮތަށް ރަހަ ބަލާފައި އެ ދިރުވައިގެން ނުވާނެއެވެ. ޖެހޭނީ ކުޅުޖަހައިގެން ނަމަވެސް އެ ބޭރު ކުރާށެވެ. އަދި ބޭނުމަކާއި ނުލައި ކާ އެއްޗެހީގެ ރަހަ ބެލުމަކީ މަކްރޫހަ ކަމެކެވެ.\n54- ރޯދައަށް ހުރެގެން ކޮންމެ ވަގުތަކުވެސް ދަތް އުނގުޅުން ހުއްދައެވެ. ކޮންމެ ވަގުތެއްގައި ކުރި އަސް ދަތް އުނގުޅުމަކީ ސުންނަތް ކަމެކެވެ. އަދި ދަތް އުނގުޅާއިރު ބޭސް ނުވަތަ ފެން ޤަސްދުގައި ދިރުވައިގެން ނުވާނެއެވެ. ނޭނގި އިޚްތިޔާރަކާއި ނުލާ އެތެރެއަށް ދާ އެއްޗެއްސަކީ އަފޫ ކުރެވޭ އެއްޗެކެވެ.\n55- ސިގިރޭޓް ބުއިމުން ރޯދަ ގެއްލޭނެއެވެ. އަދި ސިގިރެޓި ބުއިމަކީ ޙަރާމް ކަމެކެވެ.\n56- ފިނި ކުރުމުގެ ގޮތުން ފެން އެއްޗަށް ބޯ ކޮއްޕުން، ފެންވެރުން، ފެންފޮތި ގައިގައި އެޅުމަކީ ހުއްދަކަމެކެވެ. ފަތާއިރު ލޮނު ނުބޮވޭނެކަން އެނގޭނަމަ ފެތިއަސް މައްސަލައެއް ނެތެވެ.\n57- ފަޖުރުލުމާއި ދޭތެރޭ ވަގުތު އެބައޮތް ކަމަށް ހީކޮށް، އެއްޗެއް ކައި ބޮއެ ނުވަތަ ޖިމާޢުވުމަށްފަހު، ފަޖުރު ލައިފިކަން އެނގުނަސް ރޯދަ ނުގެއްލޭނެއެވެ. ނަމަވެސް މިއީ ފަރުވާ ކުޑަވެގެން ދިމާވާ ގޮތެއް ކަމުގައި ވެގެން ނުވާނެއެވެ. އިބްނު ތައިމިއްޔާގެ ރައުޔަކީވެސް މިއީއެވެ. (މަޖްމޫޢުލް ފަތާވާ 29/263)\n58- އިރު އޮއްސިއްޖެކަމަށް ހީކޮށް ރޯދަ ވީއްލުމަށްފަހު، އަސްލު އިރު ނު އޮއްސޭކަން ހާމަވިއަސް ރޯދަ ކަމުދާނެއެވެ. އިބްނު ތައިމިއްޔާ ވިދާޅުވީ މިފަދައިންނެވެ. އިބްނު ތައިމިއްޔާ ނަންގަވާ އެއް ދަލީލަކީ ބުޚާރީ މުސްލިމްގައި އަސްމާއު ބިންތު އަބީބަކްރުގެ އަރިއަހަން ރިވާވެފައިވާ ޙަދީޘެއްގައި މި ޙަދީޘެވެ. عَنْ  أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ  قَالَتْ  أَفْطَرْنَا يَوْمًا فِي رَمَضَانَ فِي غَيْمٍ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ  صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ  ثُمَّ طَلَعَتْ الشَّمْسُ \nމާނައަކީ: ''ރަސޫލު -ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- ގެ ޙަޔާތްޕުޅުގައި، ބަނަ ދުވަހެއްގައި އިރު އޮއްސިއްޖެކަމަށް ހީކޮށް ރޯދަ ވީއްލުމަށްފަހު އަސްލު އިރު ނޯއްސޭކަން އެނގުނެވެ.''\nމި ހާދިސާގައި ރޯދަ ޤަޟާކުރަން ރަސޫލު -ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- އަމުރު ކުރެއްވިކަން، ސާބިތުކޮށް އެނގޭކަށް ނެތެވެ.\nނޯޓް: މަތީގައިވާ ދެ ހާލަތުގައިވެސް (އިރު އޮއްސިއްޖެކަމަށް ހީކޮށް ރޯދަ ވީއްލުން އަދި ފަޖުރު ނުލާކަމަށް ހީކޮށް ކެއުމަށް ފަހު އެއާ ޚިލާފަށް ކަންތައް ވުމުން) ރޯދަ ގެއްލޭނެކަމަށް ޖުމްހޫރު ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވެއެވެ. ހަތަރު އިމާމުން ވިދާޅުވީ ރޯދަ ގެއްލޭނެ ކަމަށެވެ. ފަހުގެ ޢިލްމުވެރިންގެ ތެރެއިން އިބްނު ބާޒް ވެސް ވިދާޅުވީ ވަގުތު ބެލުމުގައި މީހުން ކަންފަސޭހަ ކުރުމުގެ ދޮރު ހުޅުވުނަ ނުދޭން ޢިލްމުވެރިން، މިފަދަ ރޯދަ ޤަޟާކުރަން ޖެހޭނެކަމަށް ވިދާޅުވެފައިވާ ކަމަށެވެ.\nނަމަވެސް އިބްނު އިސްޙާޤު އަދި އިބްނު ތައިމިއްޔާ ވިދާޅުވީ ނުގެއްލޭނެކަމަށެވެ.\n59- ބާލިޣުވެ ޙައިޟުވުމުން ވެސް، ރޯދަ ނުހިފައި ހުރުން އެއީ ފާފައެކެވެ. މިފަދަ ގޮތަކަށް ކަންތައް ކުރާ ކުއްޖަކު ތައުބާވެ، އެ ރޯދަ ޤަޟާކުރަން ޖެހޭނެއެވެ. މިއީ އިއްތިފާޤު މައްސަލައެކެވެ.\nމި ކުއްޖާ ރޯދަ ޤަޟާ ނުކޮށް ހުއްޓާ އަނެއް ރޯދަ މަސް އައިސް ޖެހިއްޖެއްޔާ، ރޯދަ ޤަޟާކުރުމުގެ އިތުރަށް، ނުހިފައި ލަސްކުރީތީ ކޮންމެ ދުވަހަކަށް މިސްކީނަކަށް ކާންދޭންޖެހޭ މައްސަލައަކީ އިޚްތިލާފު ވެފައިވާ ކަމެކެވެ. ޝާފިޢީ، މާލިކީ އަދި ޙަންބަލީ މަޛްހަބު ބުނަނީ ކާންދޭން ޖެހޭނެކަމަށެވެ. ނަމަވެސް ޙަނަފީ މަޛްހަބު ބުނަނީ ކާން ދޭން ނުޖެހޭނެ ކަމަށެވެ. ހަމައެކަނި ރޯދަ ޤަޟާކުރުމުން ފުދޭނެ ކަމަށެވެ. އިމާމް ބުޚާރީވެސް ވިދާޅުވީ މި ގޮތަށެވެ. ވީމާ ރައްކާތެރިވުމުގެ ގޮތުން ކާން ދިނަސް އެންމެ ރަނގަޅެވެ. ޙަނަފީ މަޛްހަބް މި މައްސަލާގައި ނަގައިގެން، ކާން ނުދިނަސް އެންމެ ރަނގަޅެވެ. އެންމެ މުހިއްމީ ތައުބާވެ، ކުރިއަށް އޮތް ތާނގައި ރޯދަ ހިފުމެވެ.\n60- ފިރިމީހާ ރަށުގައި ހުއްޓާ އޭނާގެ ހުއްދަނެތި، ފަރުޟު ނޫން ރޯދަ އަނބިމީހާ ހިފުން ހުއްދައެއް ނޫނެވެ. ފަރުޟު ރޯދަ މަނާކުރެވޭނެ މީހެއް ނުހުންނާއެވެ. ވީމާ ރަމަޟާން މަހުގެ ރޯދަ އަދި، ރަމަޟާން މަހުން ޙައިޟުގެ ސަބަބުން ދޫކޮށްލާ ރޯދަ، ފަހުން ހިފުން އެއީ ފިރިމީހާއަށް މަނާ ކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. އަދި އަނބިމީހާ މިފަދަ ރޯދައެއް ހިފައިގެން ހުއްޓާ އޭނާއާ ޖިންސީ ގުޅުން ހިންގަން އުޅުމަކީ ޙަރާމް ކަމެކެވެ.\nސުންނަތް ރޯދަ ހިފަން ހުއްދަ ހޯދަން ޖެހެނީ، އަނބިމީހާގެ ކިބައިން އަރާމު ލިބިގަތުމަކީ ފިރިމީހާއަށް ލިބިފައިވާ ޙައްޤަކަށްވާތީއެވެ. ސުންނަތް ރޯދަ ނުހިފައި ފިރިމީހާގެ ޢިއްފަތްތެރިކަން ރައްކާތެރިކޮށް ދިނުމަކީ އަނބިމީހާއަށް ޘަވާބު ލިބޭނެ ކަމެކެވެ.\n61- ޙައިޟުވެރިއާ ޠުހުރުވެއްޖެކަން އޭނާ ފާހަނގަ ކުރާ ޢަލާމާތްތައް ފެނުމުން ރޯދަ ވާޖިބުވާނެއެވެ.\n62- ފަޖުރު ލުމުގެ ކުރިން ލޭ ކެނޑުނީމާ ރޯދަ ހިފުން ވާޖިބާނެއެވެ. ހިނައިގަތުން އެއީ ޝަރުޠެއް ނޫނެވެ. ވީމާ ރޭގަނޑު ލޭ އައުން ހުއްޓުނީމާ ވެސް، ތިމަންނަ މި ހުރީ ހިނައި ނުގަނެއޭ ބުނެ، އެރޭ ފަތިހު ހިފަންޖެހޭ ރޯދަ ނުހިފުން އެއީ، ހެދޭ ގޯހެކެވެ. ރަނގަޅު ގޮތަކީ ހިނައިނުގަނެ ހުއްޓަސް ލޭ ހުއްޓުމުން ރޯދަ ހިފުމެވެ.\n63- މާދަމާއަކީ ތިމަންނަގެ ޙައިޟު ފެއްޓޭނެ ދުވަސްކަން އެނގޭ އަންހެން މީހާ، ރޭގަނޑު ރޯދައަށް ނިޔަތް ގަނެގެން ދުވާލު ލޭ ފެންނަންދެން ރޯދައަށް ުހުންނާނީއެވެ. ލޭ ފެނުމުގެ ކުރިން ރޯދަ ކަނޑައިގެން ނުވާނެއެވެ.\n64- ރަމަޟާން މަހުގައިވެސް ޙައިޟުވެރިއާއަށް ބޮޑަށް ރަނގަޅު ގޮތަކީ، އޭނާގެ ޠަބީޢީ ގޮތުގައި އެއްވެސް ބޭހެއް ބޭނުންނުކޮށް ހުރުމެވެ. ފާޑުފާޑުގެ ބޭސް ބޭނުން ކޮށްގެން ޙައިޟު ހުއްޓުވައިގެން ރޯދަ ހިފުމަކީ ކޮންމެހެން ބޭނުން ކަމެއް ނޫނެވެ. އުއްމަހާތުލް މުއުމިނީން، އަދި ޞަޙާބިއްޔާތުން ވެސް ޙައިޟުވުމުން ރޯދަ ނުހިއްޕަވާ ތިއްބެވީއެވެ.\nނަމަވެސް ރަމަޟާން މަހު ރޯދަ ހިފަންވެގެން ޙައިޟުވުން ހުއްޓުވާ ކަހަލަ ބޭސް ބޭނުން ކުރުން އެއީ ހުއްދަ ކަމެކެވެ. އެކަމަކު އެ ބޭހުން ހަށިގަޑަށް ގެއްލުމެއް ނުވާކަން ގައިމުކުރަން ޖެހޭނެއެވެ. އެއަށްފަހު ބޭސް ބޭނުންކޮށްގެން ރޯދަ ހިފުމުން އެ ރޯދަ ކަމުދާނެއެވެ. އަދި ފަހުން ޤަޟާކުރަން ޖެހޭ ރޯދައެއް ނޯންނާނެއެވެ.\n65- އިސްތިޙާޟާގެ ލެއިން ރޯދައަށް އެއްވެސް އަސަރެއް ނުކުރާނެއެވެ.\n66- މާބަނޑު އަންހެނާ އާއި ކިރުމައި މީހާ އެއީ ރޯދަ ދޫކޮށްލުން އޭގެ ޒާތުގައި ހުއްދަ ދެވިފައިވާ މީހުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ބައެއް ނޫނެވެ. މާނައަކީ ހަމަ މާބަނޑުވެލީމާ ނުވަތަ ކިރުދޭތީއޭ ކިޔާފައި ރޯދަ ދޫކޮށްލުން ހުއްދައެއް ނުވެއެވެ. މި ހުއްދަ ދެވެނީ މި ދެމީހުންނަށް ނުވަތަ ދެ މީހުންގެ ދަރިފުޅަށް ގެއްލުން ވާނަމައެވެ.\nމާބަނޑު އަންހެނާ އާއި ކިރުމައި މީހާ އެ ދެމީހުންގެ ނަފްސަށް ނުވަތަ ދަރިފުޅަށް ރޯދަ ހިފުމުން ގެއްލުމެއްވެދާނެ ކަމުގެ އެއްވެސް ވަރެއްގެ ބިރެއް ހީވަންޏާ، ރޯދަ ނުހިފައި ދޫކޮށްލުން ހުއްދައެވެ. އެ ދެމީހުންނަށް ޖެހޭނީ ފަހުން ރޯދަ ޤަޟާކުރާށެވެ. ރާޖިޙް ރައުޔަކީ މިއީއެވެ. މި ވާހަކައިގެ ޚުލާޞާއަކީވެސް މިއީއެވެ. ތިރީގައިވަނީ މީގެ އިޚްތިލާފު ތަކެކެވެ.\nއިބްނު ޢައްބާސް، އިބްނު ޢުމަރު ދެކެލެއްވީ ޤަޟާކުރުމެއް ނެތި، ހަމަ އެކަނި ފިދުޔައިން ފުދޭނެކަމަށެވެ. (ދުވަހަކަށް މިސްކީނަކަށް ކާން ދިނުން) . ޙަނަފީން ދެކެނީ ވާޖިބުވާނީ ފިދްޔަ ދިނުމެއް ނެތި ހަމައެކަނި ޤަޟާކުރުން ކަމަށެވެ.\nޝާފިޢީ އަދި ޙަންބަލީން ދެކެނީ ބިރު ހީވަނީ ހަމައެކަނި ދަރިފުޅަށް ކަމަށް ވަންޏާ ވާޖިބުވާނީ ފިދްޔައާއި ޤަޟާކުރުން ކަމަށެވެ. ބިރު ހީވަނީ ހަމަ އެކަނި އެ ދެމީހުންނަށް (ކިރުމައި މީހާ، މާބަނޑު މީހާ) ނުވަތަ އެ ދެމީހުންނާއި ކުޑަކުއްޖާއަށް ނަމަ ވާޖިބުވާނީ ހަމައެކަނި ޤަޟާކުރުން ކަމަށެވެ.\nމިމައްސަލައާއި ބެހޭ ގޮތުން ޤަރަޟާވީ ވިދާޅުވަނީ: ''މާބަނޑު މީހާ އޭނާގެ ދަރިފުޅަށް ބިރުހީވާނަމަ، ރޯދަ ދޫކުރުން ހުއްދަވާނައެވެ. އަދި ގެއްލުންވެދާނެކަން ޔަޤީންވަންޏާ ރޯދަ ދޫކޮށްލުން ވާޖިބުވެސް ވާނެއެވެ. އެއީ ނަފްސަށް ރައްކާތެރި ވުމަކީ ވާޖިބު ކަމެކެވެ. ޖުމްހޫރު ޢިލްމުވެރިން، މާބަނޑު އަންހެނާއާއި ކިރުމައި މީހާ ރޯދަ ހިފުމުން ގެއްލުމެއް ވެދާނެކަމަށް ބިރު ހީވަންޏާ، ރޯދަ ދޫކޮށްލުން ހުއްދަ ކުރެއެވެ. އަދި އެ ދެމީހުން ޖެހޭނީ ރޯދަ ޤަޟާކުރާށެވެ. މި ހާލަތުގައި އެ ދެމީހުންވާނީ ބަލި މީހާއަށް އޮންނަ ޙުކުމް ފެއްތޭ ބައެއް ކަމުގައެވެ. ''\n67- ރަމަޟާން މަހުގެ ރޯދަ ހިފައިގެން ހުރި އަނބިމީހާ އާއި، ފިރިމީހާ ޖިމާޢުވީ އަނބިމީހާގެ ރުހުމުގައި ނަމަ، އަނބިމީހާގެ ޙުކުމަކީ ހަމަ ފިރިމީހާގެ ޙުކުމެވެ. މާނައަކީ ފާފަ ކުރެވުން، ކައްފާރާ ވާޖިބުވުން ޤަޟާ ކުރަން ދެ މީހުންނަށް ވެސް ޖެހޭނެއެވެ.\nއެކަމަކު ޖިމާޢުވީ އަނބިމީހާ ދެކޮޅު ހެދުމާއެކު ކަމުގައި ވަނީނަމަ، އަންހެނުންގެ ކުށެއް ނެތެވެ. އަދި ކައްފާރާއެއް ވެސް ދޭން ނުޖެހޭނެއެވެ. އިބްނު ތައިމިއްޔާ ވިދާޅުވެފައި އޮންނަނީ މި ހާލަތުގައި އަންހެން މީހާގެ ރޯދަ ފާސިދެއް ވެސް ނުވާނެކަމަށެވެ.\n68- ޙައިޟުވެރިއާއާއި ނިފާސްވެރިއާގެ މައްޗަށް ރޯދަ ވާޖިބެއް ނޫނެވެ. އަދި ރޯދަ ހިފައިފިއްޔާ ފާފަވެރިވާނެއެވެ. އަދި ދޫވާ ރޯދަ ޤަޟާކުރުން ވާޖިބެވެ.\nރޯދަ ޤަޟާކުރުން :\n69- ރަމަޟާން މަހު ދޫވާ ރޯދަ، ފަހުން ޤަޟާކުރުމަކީ ވާޖިބުކަމެކެވެ. ރޯދައެއް ދޫކުރެވިފައި އޮތިއްޔާ އަނެއް ރަމަޟާން މަސް އައުމުގެ ކުރިން ރޯދަ ޤަޟާކޮށް ނިންމަން ޖެހެއެވެ. ޝަރުޢީ އުޒުރެއް ނެތި އެއަށްވުރެ ލަސް ކުރުމުން ފާފަވެރިވާނެއެވެ. މުޅި އަހަރުގައިވެސް އުޒުރެއް ތެރޭގައި އުޅުނުނަމަ، ނުހިފުން އެއީ މައްސަލައެއް ނޫނެވެ. އަދި އުޒުރެއް އޮވެގެން ރޯދަ ޤަޟާ ނުކުރެވިގެން އުޅެނިކޮށް މަރުވެއްޖެނަމަ އޭނާގެ ތިމާގެ މީހުން އެ ރޯދަ ހިފުން ވާޖިބެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް ބޭނުމިއްޔާ ހިފިއަސް އެންމެ ރަނގަޅެވެ.\nފަރުވާކުޑަވެގެން ރޯދަ ޤަޟާ ނުކޮށް ހުއްޓާ މަރުވެއްޖެނަމަ، އެނާގެ ތިމާގެ މީހުން އެ ރޯދަ ހިފާނީއެވެ. ނުވަތަ ކާން ދޭނީއެވެ.\n70- ރޯދަ ޤަޟާ ކުރުމުގައި ޖެހިޖެހިގެން ހިފަން ނުޖެހޭކަމަށް ޖުމްހޫރު ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވެއެވެ. އަދި ޤަޟާ ކުރަމުންދާ ރޯދައެއްގެ ތެރޭގައި ޖިމާޢުވުމުން ކައްފާރާ ވާޖިބެއް ނުވެއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް އެ ރޯދަ ފާސިދު ކުރުން އެއީ ފާފައެކެވެ. އަދި އަލުން އަނެއްކާ އެ ރޯދަ ހިފަން ޖެހެއެވެ.


Reethi Application Eh Beynuntha | Mihaaru\nމައިކްރޮސޮފްޓް އެޕްލިކޭޝަންތަކަށް އާ އައިކަން ޑިޒައިނެއް، ލަސްތަކެއް ނުވެ ތައާރުފުކުރަނީ\n18 ޑިސެމްބަރ 2019 - 08:44\nމައިކްރޮސޮފްޓަކީ ބިޔަ ކުންފުންޏެކެވެ. އެޕްލިކޭޝަން އުފައްދަނީ ހަމައެކަނި ވިންޑޯޒަކަށް ނޫނެވެ. އެޕަލް މެކްއޯއެސް، އައިއޯސް އަދި އެންޑްރޮއިޑް ފަދަ ވިޔަފާރީގައި ގުޅުން ހުރި އެހެން އޮޕަރޭޓިން ސިސްޓަމްތަކަށް ވެސް އައިކަންތައް އުފައްދަ އެވެ. ސަބަބަކީ ތަފާތު އޮޕަރޭޓިން ސިސްޓަމްތަކުގައި ހިނގާ ގޮތަށް މައިކްރޮސޮފްޓުން އެޕްލިކޭޝަންތައް ޑިވެލޮޕްކުރުމެވެ.\nވިންޑޯޒް އެޕްލިކޭޝަންތަކަށް އާ އައިކަންތަކެއް ލިބިދާނެ ކަމަށް ބުނި ހިސާބުން، އިންތިޒާރުގައި ތިބި މީހުން އަދިވެސް ތިބީ އެވެ. މި އިންތިޒާރަށް ނިމުމެއް ދެންމެ ދެންމެ އަތުވެދާނެހެން ވެސް މިހާރު އެބަ ހީވެ އެވެ. އާ އައިކަންތައް ޑިޒައިކުރަމުން ދާ ގޮތާ ބެހޭ ލިޔުންތައް، މައިކްރޮސޮފްޓް ބާރުހިނގާ ފޯރަމްތަކުގައި ދަނީ ގިނަވަމުންނެވެ.\nއެންޑްރޮއިޑް އޮފީސް އެޕްލިކޭޝަންތަކަށް، ދާދި ފަހުން ވަނީ އައިކަން އަޕްޑޭޓެއް ލިބިފަ އެވެ. އަނެއްކޮޅުން، މައިކްރޮސޮފްޓުން ޑިޒައިންކުރަން ވިސްނާފައި ހުރި ގިނަ އައިކަންތައް ނިމިފައި ހުރި ކަމަށް ބެލެވޭއިރު، ވިންޑޯޒް 10، އައިއޯއެސް އަދި ކުންފުނިން ބޭރު އޮޕަރޭޓިން ސިސްޓަމްތަކަށް އައިކަން އަޕްޑޭޓެއް އަތުވެދާނެ ކަމަށް ބެލެވެ އެވެ.\nތިޔަ ގެންގުޅޭ ޑިވައިސްގައި މައިކްރޮސޮފްޓް އެޕްލިިކޭޝަންތައް ހުރި ނަމަ އަދި އަވައްޓެރިންނަށް ވުރެ ކުރިން އާ އައިކަން ސެޓެއްް ބޭނުން ނަމަ، މައިކްރޮސޮފްޓް އެޕްލިކޭޝަން އަޕްޑޭޓެއް ލިބޭތޯ ޗެކުކޮށްލާށެވެ. ފަހަރެއްގައި ނެޓްވޯކް މައްސަލައަކާ ހެދި ވެސް އާ އައިކަންތައް މައިކްރޮސޮފްޓް ސާވާގައި ތާށިވެފައި ހުރެދާނެ އެވެ.\nއިތުރު ލިޔުންތައް އެންޑްރޮއިޑް މައިކްރޮސޮފްޓް އެޕަލް ވިންޑޯޒް އައިއޯއެސް


Kurin Nukuraa Varuge Bodu Heydhaeh FUlhunge Thamreenah Kuraane- Home Minister ކުރިން ނުކުރާވަރުގެ ބޮޑު ހޭދައެއް ފުލުހުންގެ ތަމްރީނަށް ކުރާނެ- ހޯމްމިނިސްޓަރ – Huvadhoo News Kurin Nukuraa Varuge Bodu Heydhaeh FUlhunge Thamreenah Kuraane- Home Minister Huvadhoo News\nކުރިން ނުކުރާވަރުގެ ބޮޑު ހޭދައެއް ފުލުހުންގެ ތަމްރީނަށް ކުރާނެ- ހޯމްމިނިސްޓަރ\nފުލުހުންގެ 33ވަނަ ތަމްރީން ޕްރޮގްރާމް ނިންމުމަށް ދ.ވާނީގައި ބޭއްވި ރަސްމިއްޔާތުގައި މިނިސްޓަރ އިމްރާން ވާހަކަފުޅު ދައްކަވަނީ- ފޮޓޯ: ޕީއެސްއެމް\nމިއަހަރު އައްޑޫގައި ހުޅުވުމަށް ނިންމާފައިވާ ޕޮލިސް ޓްރެއިނިންގ އެކަޑަމީ “ނެޝަނަލް ކޮލެޖް އޮފް ޕޮލިސިންގ އެންޑް ލޯ އެންފޯސްމަންޓް”އާއެކު ރާއްޖޭގައި ފުލުހުން ތަމްރީންކުރުމަށް، މީގެ ކުރިން ނުކުރާވަރުގެ ބޮޑު ހޭދައެއް ކުރުމަށް ސަރުކާރުން ނިންމާފައިވާ ކަމަށް ހޯމް މިނިސްޓަރ އިމްރާން އަބްދުﷲ ވިދާޅުވެއްޖެއެވެ.\nމިނިސްޓަރ މިހެން ވިދާޅުވީ ފުލުހުންގެ 33ވަނަ ތަމްރީން ޕްރޮގްރާމް ނިންމުމަށް ދ.ވާނީގައި ބޭއްވި ރަސްމިއްޔާތުގައި ވާހަކަފުޅުދައްކަވަމުންނެވެ. މިނިސްޓަރ ވިދާޅުވީ ފުލުހުން މި5އަހަރަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ސްޓްރެޓީޖިކް އެކްޝަން ޕްލޭނާއެކު، ފުލުހުންނަށް ދެވޭ ތަމްރީންތަކަށް ބޮޑު ބަދަލެއް ގެނެސްފައިވާކަމަށެވެ. އެގޮތުން މިހާރު ދެމުން އަންނަ ތަމްރީންތަކަކީ ބަދަލުވަމުން އަންނަ ޙާލަތާ ގުޅޭގޮތަށް ބަދަލުގެނެސް ދެމުންދާ ތަމްރީންތައްކަމުގައި ފާހަގަކޮށްފައި ވެއެވެ.\nފުލުހުންގެ އެންމެ ބޮޑު މަސްއޫލިއްޔަތަކަށް ވާންވާނީ ނުފޫޒުން އެއްކިބާވެ، ރައްޔިތުންނަށް ޚިދުމަތްކުރާ ބަޔަކަށް ވުންކަމަމުގައި މިނިސްޓަރ އިމްރާން ވިދާޅުވިއެވެ. ޚާއްސަކޮށް ސިޔާސީ ނުފޫޒުން އެއްކިބާވެ ހަމަހަމަކަން ޤާއިމުކުރާ ބަޔަކަށްވުމަށް ފުލުހުންގެ ކިބައިން މިނިސްޓަރ އިމްރާން އެދިލެއްވިއެވެ. އަދި ފުލުހުންގެ ޚިދުމަތަކީ ރައްޔިތުންގެ އުއްމީދު ބޮޑު ޚިދުމަތަކަށްވާއިރު، ފުލުހުންގެ ފޯކަސް އަބަދުވެސް ހުންނަންވާނީ ރައްޔިތުންގެ ޙައްގުތައް ޙިމާޔަތްކޮށް އިންސާފު ހޯދައިދިނުމަށް ކުރެވޭ މަސައްކަތްތަކަށް ކަމަށް މިނސްޓަރގެ ވާހަކަފުޅުގައި ވިދާޅުވިއެވެ.\n“އެންމެ މުހިންމީ ފުލުހުންގެ ހުނަރާއި ޤާބިލުކަން. އާ އެކަޑަމީއާއެކު، ދައުލަތުން މީގެކުރިން ފުލުހުން ތަމްރީން ކުރުމަށް ހޭދަ ނުކުރާވަރުގެ ބޮޑު ހޭދައެއް ކުރާނެ. މިކަންވަނީ ދަޢުލަތުގެ ބަޖެޓުގައި ކަނޑައެޅިފައި.” އިމްރާން ވިދާޅުވިއެވެ.\nމި ރަސްމިއްޔާތުގައި ކޮމިޝަނަރ އޮފް ޕޮލިސް މުޙައްމަދު ޙަމީދް ދެއްކެވި ވާހަކައިގައި ވިދާޅުވީ، ފުލުހުންގެ އާ އެކަޑަމީގެ ޚިދުމަތްތައް މިއަހަރު ފަށާނެކަމަށެވެ. އެއާއެކު ފުލުހުންގެ އެސްއޭޕީގައިވާ ގޮތަށް އެންމެ ބޮޑު އިސްކަމެއް ދޭނީ އެކަށީގެންވާ ތަމްރީންތައް ދިނުމާއި، ފުލުހުންގެ ތަޙުޤީޤީ ދާއިރާ މިހާރަށްވުރެ ހަރުދަނާ ކުރުމަށްކަމަށެވެ. ޚާއްސަކޮށް މަސްތުވާތަކެއްޗާ ދެކޮޅަށް ކުރާ މަސައްކަތްތައް ވަރަށް ބޮޑަށް އިތުރުކުރެވިފައިވާ ކަމަށް ސީޕީ ޙަމީދް ވިދާޅުވިއެވެ.\nކުށުގެ ވެއްޓަށް ބޮޑެތި ބަދަލުތައް އަންނަމުންދާކަމަށާއި، އެހެންކަމުން ފުލުހުންގެ ޚިދުމަތް ބައްޓަންކުރަނީ ބަދަލުވަމުންދާ ޙާލަތާ، އާވިސްނުންތަކާއެކު ކަމަށް ކޮމިޝަނަރ އޮފް ޕޮލިސްގެ ވާހަކަފުޅުގައި ފާހަގަކޮށްފައި ވެއެވެ.