Coastline ge hadhiya: Hiley kiyavaidhey bodu campaheh | Mihaaru\nޓީވެކް ސެންޓަރުގައި ކުރިއަށް ގެންދާ ތަމްރީނުތަކެއް: މިި ކޯސްތަކުގައި ބައިވެރިވުމުގެ ފުރުސަތު މިހާރު ވަނީ ހުޅުވާލާފައި\n07 އޮކްޓޯބަރ 2017 - 12:29 41 comments\nދިވެހި ޒުވާނުން މަސައްކަތްތެރިކަމުގެ ރޮނގުން ތަމްރީނު ކުރުމަށް ކޯސްޓްލައިން ފައުންޑޭޝަނުން ބ. ކިހާދޫގައި ކެމްޕަހެއް ގާއިމުކޮށްފި އެވެ.\nރާއްޖޭގެ މަޝްހޫރު ވިޔަފާރި ކުންފުނި، ކޯސްޓްލައިނުން ކިހާދޫގައި އެޅި 200 ކުދިންގެ ޖާގައިގެ މި ކެމްޕަހުގައި ކިޔަވައިދޭނީ ހިލެ އެވެ. އަދި ދަރިވަރުން ހިލޭ ތިބުމަށް އެތަނުގައި ދަނާލެއް އަޅާފައިވާއިރު ކެއުން ވެސް ހަމަޖައްސައިދޭނީ ކެމްޕަހުންނެވެ.\nކޯސްޓްލައިންގެ ޕްރޮޖެކްޓު ކޯޑިނޭޓަރު މުހައްމަދު ވިޝާމް ވިދާޅުވީ އަންނަ ޖެނުއަރީ މަހު ފަށާ މި ތަމްރީން ޕްރޮގްރާމްގައި ބައިވެރިވުމުގެ ފުރުސަތު ހުޅުވާލާފައިވާއިރު، އެންމެ ފުރަތަމަ ޖާގަ ދޭނީ 50 ދަރިވަރުންނަށް ކަމަށެވެ. އެކަމަކު ކުރިއަށް އޮތްތަނުގައި ކޯސްތައް އިތުރުވާ ވަރަކަށް ޖާގަ ވެސް އިތުރު ކުރާނެ ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ.\nކޯސްޓްލައިންގެ ކެމްޕަހުގައި ހިންގާ ކޯހެއްގެ އިޝްތިހާރެއް: އެތަނުގައި ހުރުމާއި ކެއުން އަދި ތަމްރީނުތައް ވެސް ކުރިއަށް ގެންދަން ނިންމާފައި ވަނީ ހިލޭ\n"އަޅުގަނޑުމެން އެއްވެސް ކުއްޖެއްގެ އެއްވެސް އަތުން ފީއެއް ނުނަގާނަން. މިތަނުގައި ހުރިހާ ކަމެއް ވެސް ހަމަ އޮންނާނީ ހިލޭ. ކެއުމާއި ހުރުމުގެ އިތުރުން ކުދިން މުނިފޫހިފިލުވުމަށް ވެސް ގިނަ ކަންތައްތަކެއް އޮންނާނެ،" ވިޝާމް ވިދާޅުވި އެވެ.\n"ދަނާލުގައި ތިބެން ބޭނުން ނުވާ ކުދިންނަށް އެ ރަށުގެ ގޭގޭގައި ވެސް ތިބެވޭނެ،"\nޓެކްނިކަލް ވޮކޭޝަނަލް އެޑިއުކޭޝަން ސެންޓަރުގެ ނަމުގައި މި ކެމްޕަސް ޖެނުއަރީ މަހު ހުޅުވަނީ ތިން ކޯހަކާއެކު އެވެ. އެއީ ޑީސަލް އަދި ޕެޓްރޯލް އިންޖީން މަރާމާތުކޮށް ބެލެހެއްޓުމާއި އިލެކްޓްރީޝަން އަދި އެއާކޮންޑިޝަނާ އާއި ރެފްރިޖަރޭޓާ މަރާމާތު ކުރުމުގެ ކޯހެކެވެ.\nމިއީ ކޮލިފިކޭޝަން އޮތޯރިޓީން ގަބޫލު ކުރާ ކޯސްތަކެއް ކަމަށް ވިޝާމް ވިދާޅުވި އެވެ.\nއޭނާ ވިދާޅުވީ 15 ހަފުތާގެ މުއްދަތަށް މި ކޯސްތައް ހިންގާނީ އެކި ސެޓްފިކެޓް ލެވެލްތަކަށް ބަހާލައިގެން ކަމަށެވެ. އެގޮތުން ފުރަތަމަ ދެ ހަފުތާ ކިޔެވުމުން ސެޓްފިކެޓް އެކެއް އަދި ކޯސް އެއްކޮށް ފުރިހަމަ ކުރުމުން ސެޓްފިކެޓް ތިނެއް ލިބޭނެ ކަމަށް ވިދާާޅުވި އެވެ.\nޓިވެކް ސެންޓަރުގައި ކުރިއަށް ގެންދަން ނިންމާފައިވާ ތަމްރީނު ޕްރޮގްރާމްތައް ދައްކައިދޭ އިޝްތިހާރެއް\nރާއްޖޭގައި ޒުވާނުން ތަމްރީނު ކުރަން ބޭނުންވާ ދާއިރާތައް ބަލައިގެން ކޯސްޓްލައިނުގެ ކެމްޕަހުގައި ފަށާ މި ކޯސްތަކުގައި ބައިވެރިވުމުގެ ފުރުސަތު މިހާރު ވަނީ ހުޅުވާލާފަ އެވެ. އަދި މި ފުރުސަތު ތަކާ ގުޅޭ ގޮތުން މައުލޫމާތު ދިނުމަށް ބ. އަތޮޅުގެ ރަށްތަކުގައި މި މަހު 21 ގައި އަދި ރ. އަތޮޅުގައި 28 ގައި އޯޕަންޑޭ އެއް ބޭއްވުމަށް ވަނީ ނިންމާފަ އެވެ.\n"އެކަމަކު ރާއްޖޭގެ ކޮންމެ ރަށަކުން ވެސް މި ކޯސްތަކުގައި ބައިވެރިވެވޭނެ. ވަކި ޖިންސަކަަށް ވަކި އުމުރެއްގެ ޒުވާނަކަށް ނުބަލަން،" ވިޝާމް ވިދާޅުވި އެވެ.\nކޯސްތަކުގައި ބައިވެރިވުމަށް އެތަނުގެ ވެބްސައިޓް ޓީވީއީސީޑޮޓްއެމްވީ އިން ފޯމު ޑައުންލޯޑް ކުރެވޭނެ އެވެ.\nއިތުރު ލިޔުންތައް ތައުލީމް ބ. ކިހާދޫ


5 އޮކްޓޯބަރ 20194ކޮމެންޓް\n(19 ވަނަ ބައި)\nޗެންނާއީގެ މޫސުން ރަގަޅު ދުވަސްވަރަކަށްނުވާތީ، މަގުތަކުގައި ހިނގާބިނގާވެ އުޅެން ފަސޭހައެއް ނޫނެވެ. ފަގީރު އަވަންތަކުގައި ހިނގާފައި އުޅުމުން، އެމީހުންގެ ދިރިއުޅުމުގެކަންކަން ހަމަލޮލުން ދެކިލުމަށް ފަސޭހަތަކެއް ލިބެއެވެ. ގިނަކަންކަން ތަޖުރިބާކުރުމުގެ ޝައުގުވެރިކަން ކޮންމެ ކުއްޖެއްގެ ކިބައިންވެސް ދިޔައީ ފެންނަމުންނެވެ.\nކުރެވުނު ބުރަ މަސައްކަތުން، ފާއިތުވެގެންދިޔަ ހަތަރު ދުވަހުވެސް، ހިތްދަތި މަންޒަރުތަކެއް ފެނިފައިވެއެވެ. ރެއާއި ދުވާލުން ތިންއިރު ބަނޑުހައިހޫނުކަން ފިލުވާލާނެ ރަގަޅު ކާއެތިކޮޅެއް ލިބޭނެ ތަނަވަސްކަމެއްނެތް އެތައް އާއިލާއަކަށް، މުސްކާންމެންގެ ޓީމުން އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދީފިއެވެ. ނަމަވެސް އެއީ ވަގުތީ އެހީތެރިކަމެކެވެ. އެކަށީގެންވާ ސިއްޙީފަރުވާ ލިބޭނެގޮތެއްނެތި، އުނުއޮރިޔާން ނިވާކުރެވޭނެ ފަދައެއްވެސް ނެތް ކިތަންމެ އާއިލާއެއްގެ ހިތްދަތި ވާހަކަތައް މުސްކާންގެ ކަންފަތުގައި ރައްކާކުރެވިފައި އެބަހުއްޓެވެ. މައިން ބަފައިންގެ ނިކަމެތިކަމުގެ ފައިދާ ނަގައިގެން ދަރީން ވަގަށް ނަގާފައިވާ ކިތަންމެ އާއިލާއަކާއި ބައްދަލުވެއްޖެއެވެ. ލޯބޯކޮށައިގެން ލިބުނު މަދު ފައިސާކޮޅުވަނީ، މަކަރާއި ހީލަތުން ވަގަށް ނަގާފައެވެ.\n"ހިތައްއަރާ، މިތަނުން ކުއްޖަކު ގޮވައިގެންނޭ މާލެ ދާނީ.." ކުޑަކުޑަ ޖިފުޓިއަކުން ދުވެފައި ނިކުތް ކުއްޖަކުފެނުމުން، މުސްކާން ހުއްޓިލާފައި ބުންޏެވެ.\n"އެންމެ ކުއްޖަކު ނުވަތަ ދެކުއްޖަކު ގެންގޮސްގެން އަހަރުމެންގެ މަޤްޞަދު ހާޞިލެއްނުވާނެ.. މި ތަނުން މިކުރާ ދިރާސާތަކުގެ އަލީގައި އެތައްކުއްޖެއްގެ ދިރިއުޅުން ބަދަލުކުރުމަށް އަހަރުމެންނަށް އެހީތެރިވެވޭނެ.. އެކަމުގެ ހިތްހަމަޖެހުން އަހަރެންގެ އެބައޮތް" ރުއުޔާ ބުނެލިއެވެ.\nތެދެކެވެ. އެހީގެ ފަންޑުތައް ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށް މަޝްވަރާކުރެވި އެކަންކަން ގެންދާނެ ގޮތްވެސް ޓީމުގެ ފަރާތުން މިހާރުވަނީ އެކުލަވާލާފައެވެ. ހުރިހައި ކަމެއްގައި އެންމެ އިސްދައުރެއް އަދާކުރަނީ މުސްކާންއެވެ.\nހަނިގޯޅިތަކުން ހިނގަމުން މުސްކާންގެ ޓީމް ދިޔައީ ކުރިއަށެވެ. ސާޅީސް ފަސްމިނެޓް ހިނގިއިރުވެސް ފައިވާޅުވެގެން އެތަން ދޫކޮށް އެހެން މިސްރާބަކަށް ދަތުރުފަށަންވެއްޖެކަމަށް އެއްވެސް ކުއްޖަކު ނުބުންޏެވެ. ދަބަހުގައި ގެންގުޅުނު ފެންފުޅިތައް ހުސްވާން ފަށައިފިއެވެ. ތިބެވުނު ހިސާބު ފާހަގަކުރާން ފަސޭހަވީ، އެހީތެރިވާނެ ޓީމެއް އެކުގައި އުޅުނީތީއެވެ.\n"ދެން އޮތް މަންޒިލަށް އަހަރުމެންގެ ދަތުރުފެށުމުގެކުރީން މެންދުރުގެ ކެއުން ނިންމާލަންވާނެ... ދެން މިތަން ނިންމާލަންވީ.." ޅިނދުގައި އަތް ވިއްދާލާފައި މުސްކާން ބުނެލިއެވެ.\nއެއާއެކު ވަށައިގެން ފެންނާން އޮތް މަންޒަރަށް ބަލައިލިއެވެ. ބާވެ ފޫގޮސްފައިވާ ޓިނުން ހިޔާކޮށްފައިވާ ޖިފުޓިތަކުން، ބައެއް ކުޑަކުދިންނާއި އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުން ބޯދިއްކޮށްގެން ތިއްބެވެ. މުސްކާންއަށް ބަލައިލެވުނީ، ހިމަހިމަ ދަނޑިތަކުން ފުޅަށް ހަދާފައި ސުތުލި ގޯނިން، އެތަންތަން ނިވާކުރުމަށް ދެތިން ފިރިހެނަކު ކުރަމުންދިޔަ އާދަޔާ ޚިލާފު މަސައްކަތަށެވެ. ދިއްގާގަހު ވަކައާއި، އޮށިފަދަ ތަކެތި އެމީހުންގެ ކައިރީގައި ހުއްޓެވެ. ކާބަފައިންގެ ޒަމާނުގައި ރަށްފުށުގައިވެސް އެފަދަ މަސައްކަތްތައް ކުރެވިފައި ހުރިކަން ތާރީޚީ ފޮޓޯތަކުން މިހާރުވެސް ފެނެއެވެ.\nހިނިތުންވުމަކާއެކު ދެއަތުގެ ބޮޑުވައި އިނގިލިން މުސްކާން އެމީހުންނަށް އިޝާރާތްކޮށްލީ، ކުރަމުންދިޔަ މަސައްކަތުގެ ފުރިހަމަކަމަށްޓަކައި އުފާކުރާކަމެވެ. ނަމަވެސް ހިތުގައި އޮތީ ރިހުމާއި، ހަމްދަރުދީއެވެ. ޔަގީންވާކަމަކީ، ގަދަ ވައި ރޯޅިއެއް އެރިކަމުގައިވިޔަސް، އެމީހުންގެ އެމަސައްކަތް ސުންނާފަތިވާނެކަމެވެ. މުސްކާންއާއި އެއްފަދައިން އެމީހުންނަށްވެސް އެކަން އިނގޭނެއެވެ. ނަމަވެސް އެނޫން އޮތެއް އެބައޮތް ހެއްޔެވެ؟\nފުންނޭވާޔަކާއެކު، މުސްކާން ބަލައިލީ އަމިއްލަ ދެފަޔަށެވެ. ބައެއްކުދިން ހޭންފެށިއެވެ.\n"ކިހިނެއްވީ؟ މަ ބުނިންދޯ، މިސަރަހައްދަށް އަންނާނެކަމެއް ނެތޭ! އުޅެންޖެހޭނީ މިހާލުގައޭ.. ބަލާބަލަ ފައިވާނުގެ ވަދު..! މިވެސް މިއޮތީ ކަޅުކުލައިގައި.. ކަށިމައްޗާއި ހަމައަށް ޖީންސް އޮޅާފައި ބެހެއްޓިއަސް، ވީކަމެއް ހަރާން.. މިއޮތީ...! ޗީޑި.. ބަލާބަލަ!" ޗަކަ ބިންގަނޑުގެ ތެރެއިން ތަންކޮޅެއް ބާރަށް އިރާޝާގެ ފައި ހިއްލައިލެވުނީތީވެ، މިފަހަރު ޗަކަބުރީ، އޭނާލައިގެން ހުރި ޓޮޕްކޮޅަށެވެ. ފޮޅާލަން އުޅެނިކޮށް، އިތުރަން ހޭކުނީ މާބޮޑަށެވެ. އެންމެން އެކުގައި ހެމުން، ކުރިއަށް ހިނގައިގަތެވެ.\n"އަސްލު މިތަނަށް އާދެވުނުކަން ރަގަޅު.. މެންދުރުކުރީގެ މަސައްކަތުން، ވަރަށްބޮޑު ބައެއް މި ކަވަރކުރެވުނީ.. މިހިސާބުން ނިކުމެ، ވިއްސަކަށް މިނެޓް ދުއްވާލައިގެން އަހަރުމެންގެ ދެން އޮތް މަންޒިލަށް ދެވޭނެ.. ހަތަރެސްފައި ދޮވެލެވޭނެ ގޮތެއް ފުރަތަމަ ހޯދަން ޖެހޭނީ" މުސްކާންގެ ނިންމުމަށް ފަޚުރުވެރިވާނެ ސަބަބެއް ބުނެދިނީ ހަސްނާއެވެ.\nޔަނާލްގެ ކޮންމެ ފޯންކޯލަކީ ދަރިފުޅުގެ މަސައްކަތާއި އޭނާގެ ކޮންމެ ހަރަކަތަކާއި ގުޅޭގޮތުން އެތައް ސުވާލެއް ކުރިމަތިކުރާ ވަގުތުކޮޅެކެވެ. ޔަނާލްގެ ހާސްކަން ފިލުވައިދިނުމަކީ ބައެއް ފަހަރު މުރުޝިދާއަށް އުނދަގޫ ކަމެކެވެ.\n"ރޭންޖުނުލިބޭ ހިސާބަކަށް ދަންޏާ، އެތަނުން މުސްކާން އަންނާނެ އިރެއް މަންމަމެން އޮޅުން ނުފިލުވީ ކީއްވެ؟" ހިތްހަމަނުޖެހިފައި ޔަނާލް ސުވާލުކުރީ، ހެންދުނުން ފެށިގެން މުސްކާންގެ ޚަބަރެއް މުރުޝިދާއަށްވެސް ނުލިބޭކަމަށް ބުނުމުންނެވެ. މުޅިދުވަސް ފާއިތުވެގެން ދިޔައީ އެފަދަ ގޮތަކަށެވެ.\n"އަހަރެން ހަމަ އެއްގޮތަކަށްވެސް މުސްކާން ފޮނުވާކަށް ބޭނުމެއް ނޫން.. އެކަމަކު އޭނާ ބޭނުންކަންކަން ކުރުމަށްވެސް ފުރުސަތު ދޭންވާނެ ދޯ.. ހިތާއި ދެކޮޅަށް މިފޮނުވީ.. މިހާރު ހިތައްއަރާ ދާންވިއްޔޭ! އެކަމަކު މިވަގުތު ޗުއްޓީއެއްވެސް ނުލިބޭނެ" ޔަނާލްގެ ބޮލަށް އުނދަގޫވުމުން، ޝަރީފުއާއެކު ކޮފީއަކަށް ދިޔައީ ވާހަކަދައްކާލުމުން، އަލިމަގެއް ފެނިދާނެކަމަށް އުއްމީދުކުރެވޭތީއެވެ.\n"މިހާރު އެމަންޖެ ބޮޑުވެއްޖެ ދޯ.. މިނިވަންކަން ދިނުމަކީވެސް މައިންބަފައިންގެ މައްޗަށް ދަރިންގެ ހިތުގައި އިތުރަށް ލޯބިއުފެދޭ ކަމެއް.. އަބަދު އަހަރުމެންގެ ލޯކުރިމަތީގައި ނުވެސް ގެންގުޅެވޭނެ.. އެދިޔައީ ވަރަށް ރަގަޅު ދަތުރެއްގައި.. ކެތްކޮށްލާ އަންނަންދެން.. ހުރިހާކަމެއްވެސް ރަގަޅަށް ދިއުމަކީ އަހަރެންގެވެސް ދުޢާ" ޝަރީފު މަސައްކަތްކުރީ، ޔަނާލްގެ ހިތްހަމަޖައްސައިދެވޭތޯއެވެ.\n"މަންމައަކީވެސް ބައްޕައަކީވެސް ތިޔައީ.. އެހެންވީމައި ޔަނާލްގެ އިޙްސާސްތައް އަހަންނަށްވެސް ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް އެނގެޔޭ ބުނެވިދާނެ " ނަޔާލްގެ މޫނަށް ބަލައިލަމުން ޝަރީފު ބުންޏެވެ.\nޔަނާލްގެ ލޮލުން ކަރުނަ ފޮހެލީ ދުރަށް ބަލައިލަމުންނެވެ. ތެދެކެވެ. އަސަރުކުރާނެއެވެ. މުސްކާން މިއަދު އެހުރީ، ފުރިހަމަ ޒުވާނެއްގެ ގޮތުގައެވެ. މަންމައަކާއި ނުލައި އެދަރިފުޅު ޔަނާލް ބޮޑުކުރި ހާލެއް އިޙްސާސްކުރެވޭނެ އެހެން އިންސާނަކު ނުހުންނާނެއެވެ. ދަރިފުޅުގެ ބަނޑުހައިކަން ފިލުވުމަށް، ބުއްފުޅި ނުދެވިގެން ކިތަންމެ ދުވަހަކު ޔަނާލް ރުއެވެ. މައެއްގެ ލޯތްބަށް އެދިއެދި ގިސްލެވޭ ހާލުގައި އެދަރިފުޅަށް ނިދުނީ ކިތައްދުވަހު ހެއްޔެވެ؟ އެ ހިތްދަތިކަމާއި އެ ވޭންތައް އެހެންމީކަށް ބަޔާންކޮށްދޭނެ ހިތްވަރެއް އަދިއަދަށްވެސް ޔަނާލްއަށް ނުލިބެއެވެ.\nއިރުއޮއްސި އަނދިރިވެއްޖެއެވެ. ދުވަހުގެ މަސައްކަތްތައް ނިންމާލާފައި އެންމެ ލަސްވެގެންވެސް ހަގަޑިބައިވުމުގެ ކުރީން، މުސްކާންމެން ހޮޓަލަށް އާދެއެވެ. ނަމަވެސް މިރޭ ހަތެއްޖަހާ ބޮޑުވެއްޖެއެވެ. މުސްކާންގެ ފޯނަކަށް ނުގުޅެއެވެ. ޓީމުގެ އެއްވެސް ކުއްޖަކު އަދި އެނބުރި ނާދެއެވެ. މުރުޝިދާގެ ކަންބޮޑުވުން ފިލުވައިދެވޭތޯ ޒަމީލް މަސައްކަތްކުރިއެވެ. ހޮޓަލުގެ ބޭރުގައި ހައްދާފައިވާ ބަގީޗާއަށް މުރުޝިދާ ގޮވައިގެން ހިނގާލަން ނިކުތީވެސް ހާސްކަމުގެ ތެރެއިން ތަސައްލީއެއް ލިބޭތޯއެވެ.\n"ވަރަށް ލަސްވެއްޖެ! ބަނޑުހައިވެސް ވެއްޖެ.. އަހަރުމެން ގެންގުޅުނު ސްނެކްސްވެސް ހުސްވެއްޖެ.. މިހިސާބުން ރަގަޅު ފެންފޮދެއްވެސް ގަންނަން ނުލިބޭނެ.. އެމީހުންނާއެކު ދެވުނުނަމަ ދޯ" އިރާޝާ ކަރުހިއްކުން ފިލުވާނެ ގޮތަކާއިމެދުގައި އޭނާ ވިސްނަމުންދިޔައެވެ. މޮޔަހީވެފައި އިނީ، އެމްބިއުލަންސަށް އެރުނީތީއެވެ.\n"ހާސްނުވޭ.. ކޮންމެވެސް އަލިމަގެއް ފެންނާނެ.. މިވަގުތު ތި ވާހަކަ ނުދައްކާ.. ހަމަޖެހިލާ!" މުސްކާންގެ އަޑުގައި ހާސްކަން ނޫނީ ނުވެއެވެ. އަނދިރިމަގުތަކުން އެމްބިއުލަންސް ދުއްވަމުންދަނީ ނުހަނު ބާރަށެވެ. ނަމަވެސް ކުދިކުދި ގޯޅިތައް ހަނިވެފައި ޖާގަކުޑަކަމުން، އެސަރަހައްދުން ނިކުތުމަކީ ވަރަށް ބޮޑު ތަކުލީފެކެވެ.\n"އަސްލު އަހަރުމެން ކޮންމެހެން، ހޮސްޕިޓަލަށް ނުދިޔަޔަސް އޯކޭވާނެނޫންތަ؟ އެމީހުން ދިޔައިރު ހޮޓަލަށް ދެވުނުނަމަ..! އެތަނުގެ ފަރާތުންވެސް މީހަކު މީގައި އެބައިން.. މި ޕޭޝަންޓަށް އޭނާ ޒިންމާވާންޖެހޭނެ" ވަރަށް މަޑުމަޑުން އިރާޝާ ބުނެލިއެވެ.\n'އެހެންމީހުން ދިޔައިރު، ތި ދެމީހުންވެސް ދާށޭ އަހަރެން ބުނީމެއްނުން.. އަހަންނަށް ކެތް ކުރެވޭނެ.. ރޯދައަށްވެސް ތިބެނީދޯ.. އެހެންގޮތަކަށް ބުނަންޏާ، މިމީހުންގެ ހާލަތު ހިތައް އަރުވާލާފައިވެސް އެންމެ ދުވަހަކު ކާއެތިކޮޅެއް ނުލިބި ތިއްބަސް، އަހަރުމެންގެ ގޮހޮރު ވަޔާއި ނުތެޅޭނެ ދޯ؟ ޔަގީނުންވެސް މަށަށް ކެތްވާނެ! އެކަމަކު މީހެއްގެ ފުރާނަ އިގްނޯރކޮށްލާފައި ގޮސް އަހަރެންގެ ކަރުން އެންމެ އެތިކޮޅެއްވެސް އެތެރެނުކުރެވޭނެ.. އެސްފިޔަތައް ލައްޕައިގެން ނިދާކަށްވެސް ކުޅަދާނައެއް ނުވާނެ.. މިތަނަށް ދިއުމަށްފަހުވެސް ތި މީހުން، ހޮޓަލަށް ދާންވީ.. އަހަރެން ދާނަން ތަންކޮޅެއް ލަހުން" މުސްކާންގެ އަޑާއި ރާގުން ދެން ތިބި ދެކުދިންގެ އަނގަ ބަންދުވިއެވެ. މުސްކާން ހިތްހަމަ ނުޖެހުނުކަން ޔަގީންވެއްޖެއެވެ.\nއިރުއޮއްސުނީއްސުރެން ޝެނީން، ޝަރީފްއަށް ގުޅަނީއެވެ. ފޯނެއް ނުނަގައެވެ. މެސެޖްވެސް ކޮށްފިއެވެ. ޖަވާބެއް ނުދިނެވެ. ޝަރީފުގެ އެހީތެރިކަން ޝެނީން އަދިވެސް ބޭނުމެވެ. ކުރެވުނު ކުށަށް ތަކުރާރުކޮށް މަޢާފަށްވެސް އެދެފިއެވެ. ނަމަވެސް ޝަރީފުގެ އެއްވެސް އިޝާރާތެއް ނުލިބުނެވެ. އިތުރަށް ކަމަކު ކިޔާކަށް ދެން ޔަނާލްއަށް ގުޅާކަށް ނުކެރުނެވެ. ރަށަށް ދިއަޔަސް، ކުރެވޭނެކަމެއް ނޯންނާނެއެވެ. މަންމަ ވަރިކޮށްލާފައި ބައްޕަވެސް އެހެންމީހަކާއި އިނދެފިއެވެ. ޝެނީންގެ ހަގަށް ތިންބެއިން އެބަތިއްބެވެ. އެކުދިން ބެލުމުގެ ޒިންމާއާއި ޝެނީން ހަވާލުވާން ޖެހިދާނެކަމަށްޓަކައިވެސް އޭނާ ރަށަށް ނުދާނެއެވެ. ވިސްނާ ވިސްނާ ސިކުނޑި ހާސްވެއްޖެއެވެ. ޝަރީފުގެ ހަޔާތުން ޝެނީން ބޭރުކޮށްލިފަހުން ކިތަންމެ މީހަކާއި ރައްޓެހިވެ، ގާތްކަމެއް ބާއްވައިފިއެވެ. އެމީހެއްގެ އަމިއްލަ އެދުމެއް ފުއްދާލެވުމުން ކޮންމެ މީހަކުވެސް ޝެނީން ދޫކޮށްލަނީއެވެ. އެއިން މީހެއްގެ ފަރާތުން ޝެނީންއަށް ލިބުނު ކުޑަވެސް ފައިދާއެއް ނެތެވެ. ޝަރީފުއާއި ގާތްވާން ޖެހުނު ސަބަބު ފުތަރަމަ ދުވަހުން ފެށިގެން ބުނެނުދެވުނީތީ ޝެނީން މިއަދު ހިތާމަކުރެއެވެ.\nއެކުވެރިންގެ ކަންބޮޑުވުންތައް މުސްކާންއަށް ކަމުނުދިޔައިއެވެ. ދަތުރުގައި ހަމަޖެހިފައިވާގޮތުން މުސްކާންގެ ޓީމް ދިރާސާކުރާން ހަމަޖެހިފައިއޮތީ، ކުޑަކުދީން ނުވަތަ ފުރާވަރު އުމުރުގެ ކުދީންގެ ދިރިއުޅުމުގައި ހުރި ދަތިތަކާއި އެމީހުންގެ މުސްތަޤްބަލަށް އެޅިފައިވާ ހުރަސްތަކެވެ. އަދި އެކަންކަން، ތަހުޒީބު ދުނިޔޭގެ ސަމާލުކަމަށް ގެނެސް، އަވަށްޓެރި ގައުމުތަކުގެ ހާލަތާމެދު މިހާރަށްވުރެން ބޮޑަށް ސަމާލުކަންދީ، އެކަންކަން ރަގަޅުކުރުމަށް ބާރުއެޅުމަކީ ދަތުރުގެ މައި މަޤްޞަދެވެ. ޓީމުގެ މާބޮޑު ދެކޮޅު ހެދުމެއް ނެތަތީވެ، ގެދޮރު ނެތި ދަތިހާލުގައި އުޅޭ، އަންހެނުންނަށް އެހީތެރިވާ މަރުކަޒަކަށް މިއަދު ދިޔައީއެވެ.\nއެތަނުގެ ހާލަތަކީ، ދުވަހެއްގައިވެސް އެކުދިން އަޑުއަހާފައި ނުވާފަދަ ނިކަމެތިކަމެކެވެ. ފަގީރުކަމާއި ނަފުސުގެ ބަލިކަށިކަމަކީ އެމީހުންގެ އެންމެ ބޮޑު ބަލިމަޑުކަމެވެ. ތިން އިރު ކާއެތިކޮޅު ލިބޭކަމީ އެތަނުގެ ހިޔާވަހިކަމުގައި ތިބި ހާލުދެރަ އެތައް އަންހެނެއްގެ ނަސީބެވެ. ފަނޑު އަލިކަމުގެ ތެރެއިންވެސް، ބައެއްމީހުންގެ ހާލަތު ދެނެގަންނާން މާ ބޮޑު އުނދަގުލެއް ކުރިމައްޗަށް ނުވިއެވެ.\nވަކިވަކީން، މީހުންގެ ހާލު ބަލަމުންދަނިކޮށް މުސްކާންގެ ސަމާލުކަން ހުއްޓުނީ، ހިކި އަނަރޫފަވެ، ގުޑާލާނެ ވަރެއްވެސް ނެތިފައި، ބަލިއެނދުގައި ބާއްވާފައި އޮތް އަންހެނަކަށެވެ. ޚާއްޞަ އަޅާލުމެއް ނުލިބިއްޖެނަމަ، ދާދިއަވަހަށް މިދުނިޔެއަށް އޭނާގެ ފަހު ނޭވާ ދޫކޮށްފާނެކަމުގެ އިހްސާސް މުސްކާންއަށް ކުރެވުނެވެ. އެތަނުން، މައުލޫމާތު ލިބުނުކަންކަން މުސްކާން ގަބޫލެއް ނުކުރިއެވެ. ތިން ހަފްތާއިން އެއްފަހަރު ޑޮކްޓަރަކު އައިސް އެތަނުގެ އެންމެންގެ ހާލު ބަލައި، ޚާއްޞަ ފަރުވާ ބޭނުންމީހުންނަށް އެކަމުގެ އަޅާލުން ދޭނަމަ، އެ އަންހެން މީހާގެ ހާލު އެހާދަށަށް ހިނގައިދާނެކަމަށް ބުއްދިހުރި ސިކުނޑިއަކަށް ގަބޫލެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ.\n"ލޯ ހުޅުވާލާނެ ބާރެއްވެސް އެފަކީރުގައިގައި ނެތް" ދެރަވެލާފައި މުސްކާން ބުނެލީ، ބަލިމީހާގެ މޫނަށް ބަލައިލާފައެވެ.\n"ގަބުރު ކަށިގަނޑެއްގައި ތުނި އުރައެއް ލައްވާފައި އޮތަސް، މި އަންހެން މީހާއަށްވުރެން ހާލަތު ރަގަޅުކަމަށް ބުނެވިދާނެދޯ" ޔަލްވީ ވާހަކަދެއްކީ ވަރަށް މަޑުންނެވެ. އޭނާގެ މޫނުމަތީގެ ހާސްކަމާއި ނުތަނަވަސްކަމުން މުސްކާންއަށް އުނދަގޫވިއެވެ.\nތެދެކެވެ. މުސްކާންގެ ހިތުގައި ޖެހުނީ ބަލިމީހާގެ އަނަރޫފަ ހާލަތުގެ ސަބަބުންނެވެ. ލޯ ހުޅުވާލާނެ ބާރެއްވެސް އެހަށިގަނޑުގައި ނެތެވެ. މުސްކާންގެ ހަތަރެސްފައި ފިނިވެ، ގައިން ހީނބިހިނެގިއެވެ. އެންމެ ވިންދެއް ހުއްޓައިވެސް ފުރާނައެއްގެ ކަރާމަތް ކަނޑާލުމަށް އިންސާނަކަށް ގަބޫލުނުވެވޭނެއެވެ. އެހާލަތަށް ދިއުމުގެ ކުރީން، ރަގަޅު ފަރުވާއެއް ދެވެންޖެހޭނެކަމަށް މުސްކާން ގަބޫލުކުރާތީ، އެމަރުކަޒުގެ ވެރިންނާއި ބައްދަލުކޮށް، ބަލިމީހާގެ ޒިންމާއާއި ވަގުތުން ހަވާލުވީއެވެ. އެކަނި އުފުލޭވަރަށްވުރެން ބުރަބޮޑުކަމެއްކަންވެސް އިނގެއެވެ. ނަމަވެސް ފުރާނައެއްގެ އަގަށްވުރެން، މުހިއްމުކަމެއް މުސްކާންއަށް އެވަގުތު ނުވިސްނުނެވެ.\nޝަރީފުގެ ފޯނު އޮތީ ޑްރެސިންޓޭބަލް މަތީގައެވެ. ފުލުފުލުގައި ފޯނު އަންނަކަން އިނގޭއިރުވެސް ޝަރީފުގެ ފޯނުގައި އަތް ނުލައެވެ. ސައިލެންޓްކޮށްފައި އެއޮތީ ކުދިން ފިލާވަޅުތައް ހަދާގަޑިއަށްވެފައި އެކަމުން އުނގަދޫވާނެކަން އިނގޭތީއެވެ.\n"މިރޭ ހާދަހާ ވަރަކަށް ފޯނު އަންނަ ރެއެއް؟ އޮފީހުންތަ؟" އެކޯލް އެކުރަނީ އޮފީހުން ނޫންކަން އެނގިހުރެ ނިޝާނާ ސުވާލުކުރިއެވެ. ގުޅަމުންއެދަނީ، ސޭވް ކޮށްފައިވާ ނަމްބަރަކުން ނޫނެވެ. އަޑުއިވޭކަމަށް ޝަރީފު ނުހެދުމުން ނިޝާނާ ފޯނުނެގިއެވެ. ފުރަތަމަވެސް އަންހެން އަޑެއް އިވުނީތީވެ، ނިޝާނާގެ މޫނުމަތިވެސް ހާސްކަން ފެނުނެވެ.\n"ކާކު؟" ސުވާލުގައި ހަރުކަށި ގޮތެއް ހުއްޓެވެ. ލިބުނު ފުރުސަތުގެ ބޭނުން ހިފަން، ޝެނީން ތައްޔާރުވިއެވެ. ނިޝާނާއާއިބެހޭގޮތުން ޝަރީފުގެ ފަރާތުން އޭރު ޝެނީންއަށް އިވިފައިވަނީ މާ ރަގަޅު ވާހަކަތަކެއް ނޫނެވެ. ހަތިޔާރެއްގެ ގޮތުގައި އެވާހަކަތައް ބޭނުންކުރުމުން ކާމިޔާބެއް ލިދިދާނެކަމަށް ހީކުރެވުނެވެ.\n"އަހަރެންގެ ނަން ބުންޏަސް، ނޭގިދާނެ.. ތަންކޮޅެއް ތިލަކޮށް ބުނެދެވޭތޯ ބަލާނަން.. އަހަރެންމީ ޝެނީން! އަހަރެން މިއީ، ކަލޭ ފިރިމީހާގެ ލޯބިވެރިޔާ" ނިޝާނާގެ ލޭ ހޫނުވެގެން ދިޔައެވެ. ބޮލަށް ހޫނުގަނޑެއް އެރިހެން ހީވިއެވެ. ދަތްކުނޑިވިކާލާފައި މުށްކަވާލި ވަގުތު ޝަރީފު ބަލައިލިއެވެ. ވެގެން އުޅެނީ ކިހިނެއްކަން އިތުރަށް ސާފުކުރަން ޝަރީފުއަށް ވަގުތުކޮޅެއްވެސް ނުނެގިއެވެ. ނިޝާނާގެ އަތުން ފޯނު އަތުލިއެވެ.\n"އަހަރެން ނުދެކެން ކަލޭވަރުގެ ގޮތެއްފޮތެއް ނެތް އަންހެނެއް! އަހަރެންގެ އަންހެނުންނަކީ އަހަރެންގެ ފުރާނަ.. އެއީ އަހަރެންގެ ލޯބި.. ކަލޭހެން އަމިއްލަ އެދުމުގައި އަހަރެންގެ އަބުރު އޭނާ ނީލަމަށް ނުލާނެ ދުވަހަކުވެސް.. އެއީ އަހަރެންގެ ދެދުނިޔޭގެ ލޯބިވެރިޔާ! އެއީ އަހަރެންގެ ނިޝާނާ.. ދެވަނަ ދުވަހު މަގޭ އަންހެނުންނާއި ދިމާއަށް އެއްޗެއް ބުނެލައިފިއްޔާ، މަގޭ ނުލަފާކަން ދައްކާލާނަން.. މިކަން ހަނދާންކުރާތި! މީގެ ފަހުން މަގޭ ހިޔަނިފެންނަ ހިސާބަށްވެސް ގާތްވާން ހިތައް ނާރުވާތި!" ޝަރީފުގެ ކޮންމެ ލަފްޒެއް ނިޝާނާއަށް އުފާވެރިކަން ގެނެސްދިނެވެ. އަތުގެ ތެރޭގައި އަނބިމީހާ ހައްޔަރުކޮށްލަމުން، ޝަރީފު ލޯބިކޮށްލިއެވެ. އެއީ ކޮންމެ އަންބަކުވެސް އެފަދަ ވަގުތެއްގައި އެދޭނެފަދަ ލޮބުވެތިކަމެކެވެ.\n"މާޒީއާއި ދޭތެރޭގައި ނުވިސްނާ! ނިޝާނާގެ ފުރާނަ ހުއްޓައި އެހެން އަންހެނެއް ގައިގައި އަހަރެން ނުބީހޭނަން" ޝަރީފުގެ ލޮލުން ފެނުނީ ނުހަނު ލޯތްބާއި އޯގާތެރިކަމެވެ.\nސައިރެންގެ ބާރުގަދަ އަޑާއެކު ސިޓީ ހޮސްޕިޓަލާއި އަރަހަމިއިރު، ބަލިމީހާ އުފުލާނެ ވަސީލަތްތަކާއެކު އެކަމުގެ މުފައްޒަފުންތިބީ ތައްޔާރީ ހާލަތުގައެވެ. ހީކުރިވަރަށްވުރެން މާހަލުވިމިނެއްގައި ބަލިމީހާއަށް ފަރުވާދެވެންފެށިއެވެ. ލިޔެކިޔުންތަކާއި ހަވާލުވެ، ސޮއިކުރުމުގައި މުސްކާންގެ ފިކުރެއް ޚިޔާލެއްނެތްތަން ފެނިފައި އެކުވެރިން ކަންބޮޑުވިއެވެ.\n"ކާކުކަން ނޭގޭ މީހެއްގެ ތިޔަފަދަ ބޮޑުކަމެއްގައި މުސްކާން ޒިންމާނުވެބަލަ.. އަހަރުމެންގެ މަސައްކަތް މިހިސާބުން މިނިމުނީ.. ދެން ހިނގާ ދާން! މިހާރު ވަރަށް ލަސްވެއްޖެ.. ބަލިމީހާގެ ކަންކަން އެތަނުގެ ފަރާތުންވެސް، އަދި ހޮސްޕިޓަލުގެ ފަރާތުންވެސް ބަލަހައްޓާނެ" އިރާޝާ ބުނެލިއެވެ.\n"އަހަރެން ދާނީ އަދި އިރުކޮޅަކު މަޑުކޮށްލާފައި.. ތި ދެމީހުން ދެން ދޭ.. މާމައާއި ކާފައަށް ބުނެދޭތި، އަހަރެންނަށް ނާދެވުނު ސަބަބު.. އެހެންނޫނީ ވަރަށް ކަންތައް ބޮޑުވާނެ.. ބުނެދެއްޗޭ، ބައްޕައަށްވެސް ގުޅާލައްޗޭ.. ހުރިހައި ކަމެއް ރަގަޅޭ ބުނާތި އިނގޭ" ހޮސްޕިޓަލުގެ ތެރެއަން ބަލައިލަމުން މުސްކާން ބުނެލީ ވަރަށް އާދައިގެ ގޮތަކަށެވެ.\n"ތިކަމެއްނުވާނެ..! މުސްކާން ބަހައްޓާފައި ދާކަށް މަށަކަށް ލާހިކެއްނޫނެ.. މިހާރުވެސް މާމައާއި ކާފަގެ ހާލެއް ނޭގެ! ޔަގީނުންވެސް ދެފައި އެއްތާގަ ނުޖަހާ، މުސްކާންގެ ޚަބަރެއްލިބޭތޯ އުޅޭނެ.. އަހަންނަކަށް ނުކެރޭނެ މުސްކާން ބަހައްޓާފައި ދާކަށްވެސް، އަދި މިތާގައި އިތުރަށް މަޑުކުރާކަށްވެސް" ހަސްނާގެ ވަރުބަލިކަން އޭނާގެ ދެލޯ ހެކިދެއެވެ. އިރާޝާއާއި ހަސްނާ މުސްކާން އާއި ގާތަށް ޖެހިލިއެވެ.\n"ތިއީ ރަގަޅު ވިސްނުމެއް ނޫން" ހަސްނާ އުޅުނީ މުސްކާންއަށް ވިސްނައިދެވޭތޯއެވެ.\nނަމަވެސް މުސްކާން ބޭނުންވާ ގޮތް ބަދަލުނުކުރާނެކަން އެނގުމުން ދެކުދީން ވިސްނީ، މުސްކާން ބަހައްޓާފައި ހޮޓަލަށް ދިއުމަށެވެ. މާދަމާއަކީ އަރާމުކޮށްލުމަށް ހުސްކޮށްފައިވާ ދުވަހަކަށްވާތީ، ރަގަޅަށް ނިދާލަން ހުރިހައި ކުދިންވެސް ވަނީ ރާވާފައެވެ. ނަމަވެސް މުސްކާން ބަލައި އެކުދިން ހެނދުނު އަންނާންދެން، އެއްވެސް ތާކަށް ނުގޮސް، ހޮސްޕިޓަލުގައި މަޑުކުރުމަށް އިރާޝާ މަޝްވަރާދިނެވެ. ގޮތްނޭގޭ މާޙައުލެއްގައި ލިބިދާނެ ނުރައްކަލަކަށް ސަމާލުވުމަށް މުސްކާންއަށް ހަނދާންކޮށްދެމުން ދެކުދިން ހިގައްޖެއެވެ.\nއެކަނިވުމުން މުސްކާން ވިސްނާލިއެވެ. ވަރަށް ވަރުބަލި ވެއްޖެއެވެ. ކަށިމައްޗާއި ހަމައަށް އޮޅާލާފައިހުރި ޖީސްއަށް ބަލައިލިއެވެ. ކަކުލާއި ހަމައަށް ކިސަޑުގެ ތިކިތައް ބުރާފައި ހުއްޓެވެ. ޖީބުގައި އޮތް މޮބައިލް ނަގާފައި ބަލައިލިއެވެ. އޭގައިވެސް ފުރާނައެއްނެތެވެ. މާޔޫސްކަމާއެކު ކޮނޑުގައި އޮތް ދަބަސް ނަގާފައި އޭގެތެރެއަށް ފޯނު ލިއެވެ. ބައްޕައަށް ނުގުޅިގެން މުސްކާން މާޔޫސްވެފައިވާވަރެއް އެހެން މީހަކަށް އަންގާކަށް އޭނާ ބޭނުމެއް ނޫނެވެ. މާމައާއި ކާފައަށް އެކުދިންގެ ފަރާތުން ޚަބަރުލިބޭނެކަން ޔަގީނެވެ. ކޮނޑުގައި އޮތް ދަބަސް ނަގާފައި ބިންމަތީގައި ބަހައްޓާލިއެވެ. ބުރަކަށީގައި ރިއްސަމުންގޮސް އައްސިވީ ކޮންއިރަކު ކަމެއް ހަނދާނެއްވެސްނެތެވެ.\nލިބުނު ހިތްހަމަޖެހުމަކީ، ކުއްލި ހާލަތެއްގައިވެސް ބޭނުންކުރަންޖެހިދާނެކަމަށް ހަރުވާޅަކާއި ކޮޓްން ކުރުތާއެއް ދަބަހުގައި އޮންނާނެކަން ހަނދާންވުމެވެ. ބޭނުމެއް ފުއްދާލެވޭނެވަރުގެ ކުޑަ ތުވާލިކޮޅެއްވެސް ބެކްޕެކްގައި އޮންނާނެއެވެ. ވަރުބަލިކަމުގެ މައްޗަށް ހިތްވަރުގަދަކުރުމަށް މުސްކާން ބޭނުންކުރީ ހިނިތުންވުމެކެވެ. ހަށިފުރާ ނޭވާއެއް ދޫކޮށްލާފައި މުސްކާން ކައިރިކޮށްލީ، ނަރުހުންގެ ޖަގަހައަށެވެ. އެކުދިންނާއި ހިއްސާކުރަންޖެހޭ މައުލޫމާތަށްފަހު އެދިޔައީ ފާޚާނާއަށެވެ.\nމުސްކާންގެ އެކުވެރިންގެ ފަރާތުން ލިބުނު މައުލޫމާތަށްފަހު މުރުޝިދާގެ ދެފައި އެއްތާގަ ނުޖެހެއެވެ. ކިތަންމެ ފަހަރަކު ޔަނާލްއަށް ގުޅައިފިއެވެ. މެންދަމުގެ މިގަޑީގައި ކުރެވޭނެ އެއްކަމެއްވެސް ނެތެވެ. ހެނދުނުވަންދެން ތިބުންފިޔަވާ، އެހެންގޮތެއްނެތެވެ. މުސްކާންގެ ޖެހިލުންކުޑަކަމާމެދު ޔަނާލް ހައިރާންވިއެވެ. ދަރިފުޅަށް ރައްކާތެރިކަން ދެއްވުންއެދި މުޅިރޭ، ދުޢާކުރުމުގައި ޔަނާލް ހޭދަކުރާނެއެވެ.\nހާލުދެރަ ބަލިމީހާއަށް ލިބެންޖެހޭ ފުރަތަމަ އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދިނުމަށްފަހު ޑޮކްޓަރ ނިކުންނަވާ، ނަރުހަކާ ވާހަކަދެއްކެވިއެވެ. ދެން ވާހަކަދެއްކެވީ މަރުކަޒުގެފަރާތުން އައިސްހުރި މީހާއާއެވެ. ރަންޖަންގެ ތައާރަފް ޑޮކްޓަރަށް ދިނެވެ. ސީރިއަސް ވާހަކަތަކެއް ޑޮކްޓަރާއި އޭނާއާއި ދެމެދުގައި ދެކެވުނުކަން ޔަގީންވަނީ ދެމީހުންގެ މޫނުމައްޗަށް އަރާފައިބަމުންދިޔަ ކުލަވަރުތަކުންނެވެ.\nބަލިމީހާއާއި ހަވާލުވެގެން ހުރި، ރަންޖަން، އޭނާގެ އަތުން އިޝާރާތްކޮށްލީ މުސްކާންއަށެވެ. ފާރުކައިރީގައި ނަމާދަށް އިން އަންހެންކުއްޖާ ފެނުމުން ޑޮކްޓަރވެސް ހިނިތުންވެލިއެވެ. ހަމައެވަގުތު މުސްކާން ސަލާމްދިނުމަށްފަހު ތެދުވިއެވެ. ބަޔަކު ބަލަންތިބިކަން އިހްސާސްކުރެވިގެން، ބަލާލިވަގުތު ޑޮކްޓަރ އިޝާރާތްކޮށްލެއްވީ ގާތަށް އައުމަށެވެ. ހަމައެވަގުތު ޑޮކްޓަރަށް ފޯނެއްއައެވެ. އުއްމީދީ ހިނިތުންވުމެއް މުސްކާންގެ މޫނުމަތީން ރަންޖަންއަށް އެވަގުތުފެނުމުން، ނިއްކުރިމައްޗަށް ރޫއަރުވާލާފައި މުސްކާންއަށް ބަލައިލިއެވެ.\n"ނަމާދުކޮށްލެވުނީމައި ވަރަށް ހިތްހަމަޖެހިއްޖެ" އިނގިރޭސިބަހުން މުސްކާން ބުނެލިއެވެ. މުޅިން ދޭހަނުވިޔަސް، ޖުމުލަ ގޮތެއްގައި އެބުނި އެއްޗެއް އެނގުނުކަން ރަންޖަންގެ އިޝަރާތުން ފާހަގަވިއެވެ.\nޑޮކްޓަރާއި މުސްކާން ފަރިތަކޮށް ވާހަކަދައްކަމުންދިޔައިރު، ނަރުހާއި އަދި ރަންޖަންވެސް އެދެމީހުންނަށް ބަލަމުންދިޔައެވެ. މުސްކާންއަކީ ތަޢުލީމީކުއްޖެއްކަމާމެދު އުފައްދާނެ އިތުރު ސުވާލެއް ނެތްކަން އެމީހުންނަށް އެނގިއްޖެއެވެ. މޫނުމަތީގެ ހިނިތުންމުވާއި، ލޮލުގެ އިޝާރާތްތަކުން އެކަން ފާޅުކޮށް ފެނުނެވެ.\nގިނަ ވާހަކަތަކެއް ދެކެވުނެވެ. މުސްކާން އެދުނީ އެންމެކަމަކަށެވެ. ފޯނު ޗާޖްކޮށްލެވޭނެ ގޮތެއް ވެދާނެތޯއެވެ. އެސުވާލުކުރުމަށް ހިތްވަރުލިބުނީ ޑޮކްޓަރ ގެނގުޅުނު އައިފޯން މުސްކާންއަށް ފެނުނީތީއެވެ. ދިގު ޑިއުޓީއަކަށް އަންނަމުން ޗާޖަރުގެނެސްފާނެކަމަށް ހީކުރެވުނީއެވެ. ކަންތައްވީވެސް އެހެންނެވެ. ފޯނު ޗާޖްކޮށްލުމަށް ނާރސްއާއެކު ދިއުމަށް އިޝާރާތްކުރިއެވެ.\nތިން ގަޑިއިރު ހޮސްޕިޓަލުގައި ހޭދަކުރެވުނުއިރު ދެފަހަރު ކޮފީވެސް ލިބިއްޖެއެވެ. ބައްޕައަށްވެސް ގުޅިއްޖެއެވެ. މާމާއާއި ކާފައާއިވެސް ވާހަކަދައްކާލެވިއްޖެއެވެ. އެމީހުންގެ ނުތަނަވަސްކަން ދުރުކޮށްދިނުމަށް އުޅެންޖެހުނު ހާލު، މުސްކާން ވަރުބަލިކޮށްލައިފިއެވެ. ގޮނޑިއެއްގައި އިނދެ، ފާރުގައި ބޯޖައްސައިލައިގެން އިރުކޮޅަކު ނިދާވެސް ލެވިއްޖެއެވެ. ސިއްސައިގެން ގޮސް ލޯހުޅުވާލެވުނީ ކަނދުރާއަށް ތަދުވެގެންނެވެ. ނިދިބަރުވެފައި ހުއްޓަސް، ދެކޮޅަށް ހިނގާލަމުން ކަނދުރާއަށް ލުޔެއް ލިބޭތޯ މަސައްކަތް ފެށިއެވެ.\nޔަނާލްގެ ލޮލުގައި ނިދީގެ އެއްވެސް އަސަރެއް ނެތެވެ. މުސްކާންއާއި ވާހަކަދައްކާލުމުންވެސް ހިތްހަމައެއް ނުޖެހުނެވެ. ނޭގޭފަދަ އުނދަގޫތަކެއްވަނީއެވެ. ނޭވާލާން އުނދަގޫވެ، ބޮލަށްވެސް ބަރުވަނީއެވެ. ހަތަރެސްފައި ފިނިވަނީއެވެ.\nއުނދަގުލުން ނަމަވެސް ރަންޖަންއާއި ވާހަކަދައްކާލުމުން މުސްކާންއަށް ގިނަ މައުލޫމާތުތަކެއް ލިބިއްޖެއެވެ. ބަލިމީހާއާމެދު އިތުރަށް ހަމްދަރުދީ އުފެދިއްޖެއެވެ. އޭނާގެ ވާހަކަތައް އަޑުއަހާލުމަށް ކެތްތެރިކަން ކުޑަވެއްޖެއެވެ. މިހާރު އިންތިޒާރުކުރެވެމުންދަނީ، އިރުއަރައި ހެނދުނުވާނެ ވަގުތަކަށެވެ. ބަލިމީހާއާއި ބައްދަލުކޮށްލުމަށްއެދި މުސްކާންގެ ހިތް އަވަސްވަނީއެވެ.\nހާދަ ގިނަ ދުވަހެއް ވެއްޖޭ މިވާހަކައަށް އިންތިޒާރު ކުރާތާ\nއަވަހަށް އަނެއްބައި އަޕް ކޮށްދޭތި\nހާދަ ދުވަހަކަށްފަހު..ތިހެން ނުހަދާ ވާހަކަ ގެނެސްދިނުން އެދެން.\nމީ ކިހިނެތް އަޕްވާ ވާހަކައެއް


Jeddah in Male ah: Harukashi visnumaai terrorsim huttuvaane nazariyya\nހަރުކަށި ވިސްނުމާއި ޓެރަރިޒަމް ހުއްޓުވާނެ ނަޒަރިއްޔާ\nސީރިއާއަށް ދިޔަ ދިވެހި ހަނގުރާމަވެރިއެއް ކަމަށް ބުނާ މީހެއް\nޓެރަރިޒަމްގެ އަމަލުތަކަކީ މުޅި އިންސާނިއްޔަތަށް ބިރުވެރިކަމާއި ގެއްލުން ދެނިވި ޢަމަލުތަކެކެވެ. ހަރުކަށި ވިސްނުމާއި ޓެރަރިޒަމް ނައްތާލަން ހުރިހާ ފަރާތްތަކުން ގުޅިގެން މަސައްކަތްކުރަންޖެހޭނެ އެވެ. ޓެރަރިޒަމަކީ ވަކި ދީނަކާ ގުޅުން އޮތް ކަމެއް ނޫނެވެ. ޓެރަރިޒަމަކީ ނުރައްކާތެރި ފިކުރީ ބައްޔެކެވެ. އެކި ވަކި ދީނެއްގެ އަހުލުވެރިންނަށް ޚާއްޞަ ކަމެއްނޫނެވެ. އެކި ދީންތަކަށް ނިސްބަތްވާ މުޖުތަމަޢުތަކުގެ ތެރޭގައި ވެސް ޓެރަރިސްޓުން އުޅެއެވެ. މިކަން އދ. އާއި އޯއައިސީގެ ޤަރާރުތަކާއި ސަމާވީ ދީންތަކުގެ ދަންނަބޭކަލުންގެ ނިންމުންތަކުން ސާފުވާން އެބައޮތެވެ.\nއަދި ފަހުން، ސްރީލަންކާއާއި ނިއުޒިލޭންޑްގެ އެކި ދީންތަކުގެ މީހުން އަޅުކަންކުރާ މުޤައްދަސް ތަންތަނަށް ދިން ޙަމާލަތަކުން އެއީ ވަކި ދީނަކާ ގުޅުންހުރި ކަންކަމެއް ނޫންކަން ސާފު ވެއެވެ. ޓަރަރިސްޓް ޙަމަލާތަކުގެ ސަބަބުން އެއް ޤައުމުގައި މަރުވީ މިސްކިތުގައި އަޅުކަންކުރަން ތިބި މުސްލިމުންނެވެ. އަނެއް ޤައުމުގައި މަރުވީ ފައްޅިތަކުގައި ތިބި ކްރިސްޓިއަނުންނެވެ. އަދި ފަލަޞްޠީނުގެ ރައްޔިތުންނަށް ޒަޔަނިސްޓުންގެ ފަރާތުން ލިބެމުންދާ އަނިޔާއަކީ ވެސް ވަކި ތަފާތު ކަމެއް ނޫނެވެ. އެ އަނިޔާއަކީ ދުނިޔޭގައި އެކިކަންކޮޅުތަކުގައި ދިރިއުޅޭ އެންމެހާ ޔަހޫދީނަށް ނިސްބަތް ކުރެވޭނެ އަނިޔާއެއް ވެސް ނޫނެވެ. މަސީޙީންނާއި ޔަހޫންދީންނާއި އިސްލާމުންނާއި އަދި އެހެންދީންތަކުގެ މީހުންނާ މެދު އޮންނަންޖެހޭ ގުޅުމުގެ އަޞްލަކީ ޞުލްޙަވެރި ކަމެކެވެ. އަނިޔާވެރިކަން ކުރިއަށް ނުނެރޭހާ ހިނދެއްގައި ދިރިއުޅުމުގެ މަބުދައަކީ ކޮންމެ ބަޔަކާއެކުގައި ވެސް ޞުލްޙަވެރި ކަމެވެ. މިއީ ޤުރުއާނާއި ސުންނަތުގައި މިކަން އޮތް ގޮތެވެ.\nޓެރަރިޒަމްގެ މަފްހޫމާ މެދު ސަމާލުވުން\nހަރުކަށި ވިސްނުން ނައްތާލަން ކުރެވޭ މަސައްކަތްތަކުގައި ޚާއްޞަކޮށް އިސްލާމީ ޤައުމުތަކުން ވަރަށް ބޮޑަށް ވިސްނަންޖެހޭ އަދި ސަމާލުވެ ތިބެންޖެހޭ ކަންތައްތަކެއް އެބަހުއްޓެވެ. ފުރަތަމަ ކަމަކީ ޓެރަރިޒަމް ނައްތާލުމާއި ތަޞްނީފު ކުރުމާއި މާނަ ކުރުމުގައި ގެންގުޅޭ ނަޒަރިއްޔާތަކާ މެދު ވިސްނަންޖެހޭނެ އެވެ.\nއެހެނީ ބައެއް ފަރާތްތަކުގެ ނަރަޒަރުގައި "ޓެރަރިޒަމް" އަކީ ސީދާ އިސްލާމްދީނެވެ. އެހެންކަމުން އެމީހުންގެ މައިގަނޑު އަމާޒަކީ އިސްލާމްދީނާ މެދު ބިރުވެރިކަން އުފެއްދުމާއި ޓެރަރިޒަމް ނައްތާލުމުގެ ނަމުގައި އިސްލާމީ އުޞޫލުތަކާއި ޘަޤާފަތް ނައްތާލުމާއި އެކަމަށް މަގު ފަހިވާ ގޮތައް ޤާނޫނުތައް ހެދުމާއި އިސްލާމްދީނަށް ނަޞްރު ދިނުމުގެ ގޮތުން ކުރެވޭ ކޮންމެ ކަމެއް ޓެރަރިޒަމްގެ ޢަމަލުތަކުގެ ގޮތުގައި ބެލުމާއި ޓެރަރިޒަމް ނައްތާލުމުގެ ނަމުގައި އިސްލާމީ ޤައުމުތަކަށް އަރައި އެތަންތަން އިޖުތިމާޢީ ގޮތުންނާއި ފިކުރީ ގޮތުން ބައިބައިކޮށް ޙަޟާރަތްތައް ވީރާނާކޮށް ހަލާކު ކުރުމެވެ.\nއެ ރޭވުންތަކުގެ ތެރެއިން އިސްލާމީ ޙަޟާރަތްތަކުގެ ކުރި ބޯށިތައް ފުނޑުފުނޑުއަރުވައި އިސްލާމީ ވަރުގަދަ މުޖުތަމަޢުތަކާއި ޤައުމުތަކުގެ އަސްކަރީ ނިޒާމުތައް ވެސް ދުއްވާލީއެވެ. އަދި ޤައުމުތަކުގެ ތަޢުލީމީ މަންހަޖުތައް އިސްލާމްދީނުގެ ތަރުބަވީ ފަލްސަފާ އާއި ދުރަށް ގެންދިޔައީ އެވެ. މިއަދު ވެސް ދުނިޔެއަށް ޢާއްމުވެފައިވާ "އިސްލާމޮފޯބިއާގެ" ކަންކަންކަމަކީ ސީދާ ރޭވިގެން އެއަށް ފަންޑު ކުރެވިގެން މާތްވެގެންވާ އިސްލާމްދީނާ ދެކޮޅަށް ހިންގޭ ކަންކަމެކެވެ.\nމީގެ އިތުރުން އިސްލާމީ ޤައުމުތަކަށް އަރައި އިސްތިޢުމާރު ކޮށްގެން އުޅޭ ފަރާތްތަކާ ދެކޮޅުވެ އަމިއްލަ ވަޠަނާއި ޙައްޤުތަކުގެ ދިފާޢުގައި މަދަނީ ގޮތުން ޙަރަކާތްތެރިވާ މުސްލިމު ރައްޔިތުންނާއި އެފަދަ މަދަނީ ޖަމާޢަތްތަކާއި ދުނިޔޭގެ ސިޔާސީ އިސްލާމީ ޙަރަކާތްތައް ވެސް ބައެއް ފަރާތްތަކުން ވަނީ ޓެރަރިސްޓުންގެ ގޮތުގައި ތަޞްނީފު ކޮށްފައެވެ.\nމީގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ބައެއް ސިޔާސީ އިސްލާމީ ޙަރަކާތްތަކަކީ އެ ޤައުމުތަކުގެ އިންތިޚާބުތައް ކާމިޔާބު ކޮށް ޑިމޮކްރަޓިކް ހަމަތަކުން ވެރިކަމަށް އައިސް ވެރިކަން ވެސް ކުރާބައެކެވެ. މިހާރު ވެސް ވަރަށް ގިނަ އިސްލާމީ ޤައުމުތަކުގެ ވެރިކަމުގައި އެފަދަ ފަރާތްތައް ވެއެވެ. މި ޖަމާޢަތްތައް އެއްޤައުމުގައިވާ ޖަމާޢަތާ އަނެއްޤައުމުގައިވާ ޖަމާޢަތާ ފަލްސަފާގައި ތަފާތުކަމެއް ހުރެއެވެ. ނަމަވެސް ބައެއް މީހުން އެ އެންމެންނަކީ ޓެރަރިސްޓުންގެ ގޮތުގައި ދެކެއެވެ.\nއޮގަނައިޒޭޝަން އޮފް އިސްލާމިކް ކޯޕަރޭޝަން (އޯއައިސީ) ގެ ޓެރަޒިޒަމް ހުއްޓުވުމާ ބެހޭ މުޢާހަދާ ގައި ވާގޮތުން ޓެރަރިޒަމަކީ، ދައުލަތުގެ ސިޔާދަތު ނަގާލަން ނުވަތަ ދައުލަތުގެ އެއްބައިވަންތަކަން ނަގާލުމަށް ނުވަތަ ސަރަހައްދުގެ ސަލާމަތާއި ހަމަޖެހުން ނަގާލުމަށް ނުވަތަ ބައިނަލްއަޤުވާމީ ތަންތަނަށް ގެއްލުންދިނުމަށް ނުވަތަ ޤައުމީ މުއައްސަސާތަކަށް ގެއްލުންދިނުމަށް ނުވަތަ އެފަދަ މުއައްސަސާތަކުގެ މައްޗަށް ގަދަވެގަތުމަށް ނުވަތަ ދައުލަތުގެ ޢާއްމު ނުވަތަ ޚާއްޞަ ތަންތަނާއި އިންފްރާސްޓްރެކްޗަރ އަށް ގެއްލުންދިނުމަށް ނުވަތަ މީހުންގެ ޙައްޤުތަކާއި އަމާންކަމާއި މިނިވަންކަމާއި އަބުރާއި ފުރާނައާއި ދިރިހުރުން ނެތިކޮށްލުމަށް ކޮންމެ ސަބަބެއް ނުވަތަ މަޤުޞަދެއް އޮވެގެންވިޔަސް، ބިރު ދައްކައި ބިރުވެރިކަން އުފައްދައި ނުވަތަ އެ ފަދަ ޖަރީމާއެއް ހިންގުމަށްޓަކައި ފަރުދީގޮތުން ނުވަތަ ޖަމާޢީގޮތުން ކުރެވޭ ކޮންމެ ކަމަކީ ޓެރަރިޒަމްގެ ޢަމަލެކެވެ. (އޯއައިސީ 28 ޖޫން 1999.)\nއަދި މައްކާގައި (1-10 2002) އޮތް 17 ވަނަ ބައްދަލުވުމުގައި މުސްލިމު ވޯލްޑް ލީގް ގެ އިސްލާމީ ފިޤުހު އެކަޑަމީއިން މާނަ ކޮށްފައިވާ ގޮތުން ޓެރަރިޒަމްގެ ޢަމަލަކީ އިންސާނާގެ ފުރާނަ އާއި ދީނާއި ފިކުރާއި މުދަލާއި ލެއާއި ވިސްނުމާއި އަބުރާ ދެކޮޅަށް، ފަރުދަކު ވިޔަސް، ޖަމާޢަތަކުން ވިޔަސް ދައުލަތަކުން ވިޔަސް ހިންގާ ޢުދުވާނީ ޢަމަލެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ބިރުދެއްކުމުގެ އެންމެހާ ޢަމަލުތަކެއް ޝާމިލުވެއެވެ. އަދި މީސްތަކުންގެ ފުރާނަ ދުއްވާލުމާއި އަމަންއަމާންކަން ނަގާލުމާއި ދައުލަތުގެ ޢާއްމު ތަންތަނާއި ޚާއްޞަ ތަންތަނަށް ގެއްލުން ދިނުމާއި ދަތުރުފަތުރުކުރާ ރާސްތާގައި (މަގުމަތީގައި) ބިރުވެރިކަން ފެތުރުމާއި ދައުލަތުގެ އުފެއްދުންތެރި މުއައްސަސާތަކަށް ގެއްލުންދިނުން ވެސް ހިމެނެއެވެ. އަދި މިކަންކަމަކީ ބިންމަތީގައި ފަސާދަކުރުމުގެ ޢަމަލުތަކުގެ ގޮތުގައި ފިޤުހު އެކަޑަމީގެ ޤަރާރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ.\nޓެރަރިޒަމް ނައްތާލުމަށް އިސްލާމްދީން ކޮށާދީފައިވާ މަގުން ނޫން މަގަކުން އިސްލާމީ ޤައުމުތަކުން ހިނގަން ފަށައިފި ނަމަ ފިކުރީ ގޮތުން އިސްލާމީ މުޖުތަމަޢު ބައިބައިވެ އިޖުތިމާޢީ ފޭރާން ވީދިގެން ހިގައިދާނެ އެވެ. ފިކުރީ ހަމަނުޖެހުމުގެ ތެރެއަށް ޤައުމު ވެއްޓިގެން ހިގައިދާނެ އެވެ. އެއަށް ފަހު ދެން ދުވަހަކުވެސް ޤައުމުގައި އެއްބައިވަންކަން ޤާއިމެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ.\nޤައުމުގައި އުފެދޭ ފިކުރީ ޚިޔާލުތަފާތުވުންތައް ނައްތާލަން ޖެހޭނީ ފިކުރީ ގޮތުން މަސައްކަތްކޮށް އިސްލާމީ ނަޒަރިއްޔާއާއި ފަލްސަފާގެ އަލީގައެވެ. ހަރުކަށި ފިކުރަކީ ފިކުރީ ބައްޔެކެވެ. އެ ބަލީގެ ފަރުވާ އަކީ ޢިލްމާއި ފިކުރާއި ރަނގަޅު ތަރުބިޔަތު ދިނުމާއި ފިކުރީ އަމާންކަން ޤާއިމު ކުރުމެވެ.\nރާއްޖޭގައި އުފެދިގެން އުޅޭ ކަންކަންކަމަކީ އެއް ދުވަހުން ދެ ދުވަހުން އުފެދުނު ކަން ކަމެއްނޫނެވެ. ސިޔާސީ، އިޖުތިމާޢީ ތަޢުލީމީ އެތައް ސަބަބުތަކާ ހުރެ އުފެދިގެން އުޅޭ ކަންކަމެވެ. ރާއްޖެގައި ފިކުރީ ގޮތުން އަމާންކަން ޤާއިމު ކުރުމަށް ގިނަ ކަންތައްތަކެއް ކުރަން ޖެހެއެވެ.\nއެހެންކަމުން ހަރުކަށި ފިކުރު ނައްތާލުމުގެ ނަމުގައި ކުރެވޭ ކަންކަމުން ސީދާ އިސްލާމްދީން ނައްތާލުމަށް މަގު ފަހިވެގެން ނުވާނެ އެވެ. އަދި ޓެރަރިޒަމް ނައްތާލުމުގެ އިޞްލާޙީ މަސައްކަތަކީ ޤާނޫނީ ގޮތުން ވަކި ކޮޅަކަށް ބަރުވެފައިވާ މަސައްކަތްތަކަކަށް ވެގެން ނުވާނެ އެވެ. ސައްތައިން ސައްތަ އިސްލާމީ މުޖުތަމަޢެއްގައި ހަރުކަށި ފިކުރާއި އިލްޙާދީ (އޭތިޒްމް) މިއީ އެއް ފައިސާ ފޮއްޗެއްގެ ދެފަރާތެވެ. ޓެރަރިޒަމް ނައްތާލުމުގައި ޢަމަލުކުރުމުގައި އެހެން ޤައުމުތަކާ ރާއްޖެއާ ތަފާތެވެ.\nއިސްލާމްދީނަށް ޖޯކު ޖެހުމާއި ނަބިއްޔާއަށް މަލާމާތް ކުރުމާއި ނަބިއްޔާގެ ކާޓޫނު ކުރެހުމާއި ނަބިއްޔާގެ އަނބި އަނބިކަނބަލުންނަށް ޖޯކު ޖެހުމާއި ޤުރުއާނާއި ސުންނަތާ މެދު އިސްލާމީ މުޖުތަމަޢުތަކުގައި ޝައްކު އުފެއްދުމާއި އަޞްޙާބު ބޭކަލުންގެ އަގު ވައްޓާލުމާއި އެންމެހާ ރަސޫލުބޭކަލުންނާއި އެބޭކަލުންނަށް ބާވާލެއްވުނު ފޮތްތަކާ މެދު ޝައްކު އުފެއްދުމާއި ޤިޔާމަތް ދުވަހަށް އިންކާރު ކުރުމާއި އެދުވަހާމެދު ޝައްކު އުފެއްދުމަކީ ވެސް އިސްލާމީ މުޖުތަމަޢެއްގައި ޓެރަރިޒަމްގެ ޢަމަލުތަކަށް ހިއްވަރު ލިބޭ ކަންކަމުގެ ގޮތުގައި ބެލެވިފައިވާ ކަންކަމެވެ.\nމިކަންކަން ވެސް ޤާނޫނީ ގޮތުން މަނާ ކުރެވެންޖެހޭނެ އެވެ. ޓެރަރިޒަމްގެ ޤާނޫނަކީ ހަމަ އެކަނި އިސްލާމް ދީނާ ގުޅުންހުރި ހަރަކާތްތަކުގެ ފަޅިއަށް ބުރަވެފައިވާ އެއްޗަކަށް ވެއްޖެނަމަ އެއީ އިސްލާމްދީނާ ގުޅުވެނީ އެވެ. ޓެރަރިޒަމްގެ ޤާނޫނު ވާންޖެހޭނީ އިންޞާފުވެރި ޤާނޫނަކަށެވެ. އެއީ ވަކި ބަޔަކު ދެކި އަދާވާތްތެރިވެގެން ފޯރި އަރައިގެން ކުރަންޖެހޭ ކަމެއްނޫނެވެ. މިއީ ދިވެހިދައުލަތުގެ އެންމެ މަތީ މަޞްލަޙަތުތަކާއި ޤައުމީ ސަލާމަތާ ގުޅުންހުރި ކަމެކެވެ\nހަރުކަށި ފިކުރުތަކާއި އިސްލާމީ މުޖުތަމަޢުގެ ކަންކަން ދިރާސާކުރާ ފަރާތްތަކުން ހާމަކުރާ ގޮތުން، އިސްލާމީ މުޖުތަމަޢުގައި ހަރުކަށި ފިކުރު ފެތުރެން މެދުވެރިވާ ސަބަބުތަކުގެ ތެތޭގައި އަންނަނި ވިކަންކަން ހިމެނެއެވެ.\nއިސްލާމްދީން ރަނގަޅަސް އޮޅުން ފިލުވައި ނުދިނުން\nއިސްލާމް ދީނުގައިވާ ގޮތަށް ސަރުކާރުތަކުން ޢަމަލު ނުކުރުން\nއިސްލާމީ ޝަރީޢާގެ ޙުކުމްތައް އުވާލައި އޭގެ މައްޗަށް ވަޟުޢީ ޤާނޫނު އިސްކުރުން\nޚިޔާލުތަފާތުވާ ފަރާތްތަކަށް އަނިޔާއާއި ހަރުކަށި އަދަބު ދިނުން\nޖާހިލުންނާއި ރޯނު އެދުރުން ފަތުވާ ދިނުން\nޚިޔާލުފާޅުކުރުމުގެ މިނިވަންކަމަށް ހުރަސް އެޅުން\nދައުލަތުގެ ފަތުވާ ދިނުމާއި ދީނީ ކަންކަން ހިނގާ އިދާރާއާއި ނިޒާމު ބަލިކަށިވުން\nއިސްލާމްދީނަށް ފުރައްސާރަ ކުރުން ގިނަވުން\nމިކަންކަމުގެ ސަބަބުން ހަރުކަށި ޢަމަލުތަށް ހިންގުމަށް މަގުފަހިވެފައި ވެއެވެ. އިސްލާމީ ވަރަށް ގިނަ ޤައުމުތަށް އެކަމުގެ ޝިކާރައަކަށް ވެގެން ގޮސްފައި ވެއެވެ. ފަހު ތާރީޚުގައި ހަރުކަށި ޢަމަލުތައް އުފެދުނު އެއް މަރުކަޒަކީ މިޞްރެވެ.\nޖަމާލު އަބްދުއްނާޞިރުގެ ދުވަސްވަރު، އޭނާއަށް ވެރިކަން ހޯދައިދިނުމުގައި އިސްރޯލެއް ކުޅުނު، ފަހުން އޭނާއާ ޚިޔާލު ތަފާތުވި އިސްލާމީ އެކި ފަރާތްތަކަށް މިޞްރުގެ ޖަލުތަކުގައި ގަދަފަދަ ޢުޤޫބާތް ދީފައިވެއެވެ. އަދި ބައެއް ޢިލްމުވެރިންނާއި މުފައްކިރުން ދަން ޖައްސައި މަރާލާފައި ވެއެވެ. އެއިގެ ތެރޭގައި އިސްލާމީ ޖިނާއީ ޤާނޫނާ ގުޅޭ ގޮތުން މިހާތަނަށް ލިޔެވިފައިވާ އެންމެ ފުރިހަމަ އެއް ފޮތް "އައްތަޝްރީޢުލްޖިނާއީ އަލް އިސްލާމީ" ގެ މުޞައްނިފް މިޞްރުގެ ޢިލްމުވެރިޔާ ޑރ ޢަބްދުލްޤާދިރު އަލްއަޢުދާ ވެސް ހިމެނެއެވެ. އަދި ސައްޔިދު ޤުޠުބު ވެސް ދަންޖައްސައި މަރާލި އެވެ.\nމިފަދަ އެތައް މުފައްކިރުންނާއި ޢިލްމުވެރިން މަރާލިއެވެ. ސައްޔިދު ޤުޠުބަކީ ބޮޑު ތަފްސީރު "ޡިލާލުންޤުރުއާން" ގެ މުޞައްނިފެވެ. އޭނާ އެ ތަފްސީރު ލިޔުއްވީ ޖަލު ގޮޅީގަ އެވެ. އޭނާ 20 އަހަރު ވަންދެން ޖަލުގައި އޮތެވެ.\nސައްޔިދު ޤުޠުބުގެ ބައެއް ފިކުރުތަކަކީ އެއްގޮތަކަށް ވެސް ޤަބޫލުކުރެވޭ ފިކުރުތަކެއް ނޫނެވެ. އެ ފިކުރުތަކުގައި އާރުލީ އަނިޔާލިބުމުގެ ސަބަބުންނެވެ. އެ ފިކުރު ތަކުގެ ސަބަބުން ބައެއް ހަރުކަށި ޙަރަކާތްތައް އުފެދިގެން ދިޔައެވެ. ސައްޔިދު ޤުޠުބަކީ ދީނީ ޢިލްމުވެރިއެއް ނޫނެވެ. އޭނާއަކީ އަދީބެކެވެ. އަލްޤައިދާއާއި އައިއެސް ފަދަ ޖަމާޢަތްތަކުގެ މައިގަނޑު ފިކުރު ބިނާ ކުރުމުގައި އަނިޔާ ލިބުނު މިދެންނެވި ފަރާތްތަކުގެ ފިކުރާ ގުޅޭ ޙަރަކާތްތަކުގެ ތެރެއިން އުފެދުނު ބައެއް ފިކުރުތައް ހިމެނެއެވެ.\nހަރުކަށި ފިކުރުން މުޖުތަމަޢު ސަލާމަތްކުރަން ސަޢޫދީ ޢަރަބިއްޔާގައި ހަރުދަނާ ފިޔަވަޅުތަކެއް އެޅުނެވެ. އޭގެ ނަތީޖާއަކީ ދުނިޔޭގައި ހަރުކަށި ފިކުރު ނައްތާލަން "ރިހެބިލިޓޭޝަންގެ" އިސްލާމީ ކާމިޔާބު ނަޒަރިއްޔާއިން އުފަންވެގެން ދިއުމެވެ. ސަޢޫދީ އަރަބިއްޔާގެ ވެރިރަށް ރިޔާޒުގައި ސަޢުދީ ސަރުކާރުން ޤާއިމު ކުރި މުޙައްމަދު ބިން ނާއިފް ކައުންސެލިން އެންޑް ކެއާރ ސެންޓަރު ވެގެންދިޔައީ ކާމިޔާބު މުއައްސަސާއަކަށެވެ.\nހަރުކަށި ޖަމާޢަތްތަކާ ގުޅިގެން ހަނގުރާމަކުރުމަށް ޤައުމުން ބޭރަށް ދިޔަ ފަރާތްތަށް އަނބުރާ ގެނެސް އެތަނަށްލައި އެތަނުގެ އެކޮމޮޑޭޝަންގައި ބައިތިއްބައި، ކިޔަވައިދީ، މުސާރަ ވެސް ދީ، ކައިވެނި ކުރެވޭނެ ގޮތްވެސް ހަދައި ރަނގަޅު ފުރުޞަތުތައް ފަހިކޮށްދީ ރަނގަޅު ޢިލްމުވެރިން މެދުވެރިކޮށް ކްލާސްތައް ނަގައިދީ އެންމެން އިޞްލާޙު ކުރީ ޤާނޫނީ ގޮތުން އެގޮތް ލާޒިމު ކޮށްގެންނެވެ.\nއެއްވެސް ޙާލެއްގައި ޖަލަށް ލައި ދިގު މުއްދަތަށް އަނިޔާ ދިނިކީއެއް ނޫނެވެ. ޝައްކެތްނެތެވެ. ޖަލަށްލާންޖެހޭ ކުށްތައްވެސް ހުންނާނެއެވެ. މީހުން ކިޑްނެޕް ކުރުމާއި ނުޙައްޤުން ލޭ އޮހޮރުވާލުމާއި ތަންތަން ގޮއްވުމާއި ދީނުގެ ނަމުގައި ޖިހާދު ކުރުމުގެ ނަމުގައި ދީންތަކުގެ އަޅުކަންކުރާ ތަންތަން ގޮއްވުމާއި އަންހެނުން މެރުމާއި ކުޑަކުދިންނާއި މުސްކުޅިން މެރުމާއި ގަސްގަހާ ގެހި ސުންނާފަތި ކުރުމާއި މިކަންކަމަކީ ޢުޤުބާތްދޭން ޖެހޭ ކަންކަމެވެ. އަދި އެއިގެ އަރިމަތިން އެމީހުންނަށް ކައުންސިލިންދޭނެ ސެންޓަރެއް ވެސް ޤާއިމު ކުރެވެންޖެހޭނެ އެވެ. އެތަނުގައި ވަކި މުއްދަތެއް ވަންދެން ހޭދަ ކުރުމަކީ ޤާނޫނީ ގޮތުން ލާޒިމު ކަމަކަށް ހަދަންޖެހެއެވެ.\nދަންނަވަން މިއުޅޭ އެއްޗަކީ ހޭލުންތެރިކުރުމުގެ ނިޒާމުގެ ކަންކަން ކުރިއަށް ނެރެންޖެހޭވާހަކައެވެ. މީހަކު ބުނާ އެއްޗަކުން ނުވަތަ މީހަކު ލާފަ ހުންނަ ފޭރާމަކުން އެއީ ޓެރަރިސްޓެއްކަމުގައި ކަނޑައެޅުމުން ދުވަހަކު ވެސް ޓެރަރިޒަމަށް ނިމުމެއް ނާންނާނެ އެވެ. އެއީ ޤާނޫނަކުން އެކަނި ޙައްލުވާނެ ކަމެއްނޫނެވެ. ނުރަނގަޅު ފިކުރަށް ނިމުން އަންނާނީ އިސްލާމްދީނުގެ ސަމާޠަތްތެރިކަމާއި ދީނުގެ މަޤުޞަދުތަކާއި ދީނުގައި ޓޮލަރެންސަށް އޮތް މަޤާމު އުނގަންނައިދީ ޞައްޙަ ޢަޤީދާއާއި ރަނގަޅު ފިކުރާއި ހެޔޮ ތަރުބިޔަތު ކުޑައިރުން ފެށިގެން ވެސް ދެވިގެންނެވެ.\nދައުލަތުގައި ފަތުވާ ދިނުމުގެ ރަނގަޅު ހަރުދަނާ ނިޒާމެއް ވެސް ޤާއިމުވެގެންނެވެ. ރާއްޖޭގައި ފިކުރީ ޢަމާންކަން ޤާއިމުކުރުމަށްޓައި ކުރެވިދާނެ ބައެއްކަންކަން މީގެ ކުރިން ވެސް މަޒްމޫނެއްގައި ބަޔާން ކުރީމެވެ. އެކަންކަމާއެކު ބައެއް އެހެންކަންކަން ބަޔާން ކޮށްލާނަމެވެ.\nފިކުރީ އަމާންކަން ޤާއިމު ކުރަން ޤައުމީ އިސްތިރާތީޖީ ޕްލޭނެއް އެކުލަވާލުން\nއަޅުގަނޑުގެ ނަޒަރުގައި މި ފަދަ ޕްލޭނެއް އެކުލަވާލަންވީ މޯލްޑިވްސް ނޭޝަނަލް ޑިފެންސް ފޯސްގެ ކައުންޓަ ޓެރަރިޒަމް ސެންޓަރުންނެވެ. މި ޕްލޭން އެކުލަވާލާއިރު ރާއްޖެއާއި ބޭރުގެ އިސްލާމީ ތަޖުރިބާކާރުންގެ އެހީތެރިކަން ހޯދަންވާނެ އެވެ.\nފިކުރީ އަމާންކަމަކީ ޤައުމީ ސަލާމަތުގެ އަސާސެވެ. މި ޕްލޭނުގައި ޚާއްޞަކޮށް ތަޢުލީމީ ދާއިރާއާއި މީޑީޔާ ގެ މަސްއޫލިޔަތު ބަޔާން ކުރެވެން ވާނެ އެވެ. އަދި މިފަދަ ޕްލޭނެއް އެކަށައެޅުމަށް ފަހު އޭގައި ވާގޮތައް އެހެން މުއައްސަސާތަކުން ޢަމަލު ކުރަންޖެހޭގޮތައް ޕްލޭން ކުރުމުން ޤައުމަށް ފައިދާ ކުރާނެއެވެ.\nރާއްޖޭގެ ޤައުމީ އިސްލާމީ މަންހަޖު މުރާޖިޢާކުރުން\nއިސްލާމީ އަޤީދާއާއި އަޚުލާޤާއި މުޢާމަލާތުގެ އިތުރުން އިސްލާމީ ރިސާލަތުގައި ސަމާޙަތްތެރިކަމާއި ޓޮލަރެންސާއި ލުއިފަސޭހަކަމަށް ދީފައިވާ ޤަދަރު ޝާމިލްވާނޭ މަބުދައުތަކުގެ މައްޗަށް އިސްލާމީ މުޤައްރަރުތައް އަންނަން ޖެހޭނެ އެވެ. މި މައުޟޫއަށް މީގެ ކުރިންވެސް އަޅުގަނޑު ލިޔެފައިވާނެ އެވެ. ޤައުމީ މަންހަޖު އިޞްލާޙު ކުރުމުގެ މި ނަޒަނިއްޔާގައި މިދެންނެވި އަސާސްތަކުގެ ވާހަކަ ބަޔާންވެފައި ހުންނާނެ އެވެ.\nދީނަށް އުޅުމަކީ ހަރުކަށި ވުމެއް ނޫނެވެ. ސުންނަތުގެ ކަންކަމުގައި ހިފުމަކީ ވެސް ހަރުކަށި ވުމެއް ނޫނެވެ. ހަރުކަށި ވުމަކީ ދީނުގައި އޮތް ގޮތް ނޫން ގޮތަކަށް ދީނީ ކަންކަމުގައި ޢަމަލު ކުރުމެވެ. ދީނުގެ ކަންކަމަށް އުނި އިތުރުގެނައުމެވެ. ވާޖިބު ދަރަޖަ ލިބިގެން ނުވާ ސުންނަތުގެ ކަމެއްގައި ހިފައިގެން ހުރި މީހާ އަނެއް މީހުންނާ މެދު ދެކޭ ގޮތަކުން އޭނާއަކީ ހަރުކަށި މީހުންގެ ތެރޭގައި ތަޞްނީފު ކުރެވިދާނެއެވެ. ދީނަށް އުޅުމަކީ ބޭރުފުށުން ފެންނަން ހުންނަ ފޭރާމެއް ވެސް ނޫނެވެ. ތިމާއަޅާ ފޭރާން ނާޅާ އަނެއް މީހަކީ ސުންނަތަށް އުޅޭ އަޚެއް ނޫންކަމަށް ދުށުމަކީ ގޯހެކެވެ.\nއިސްލާމްދީނުގައި ވަކި ފޭރާމެއް އަޅަން އަންގަވާފައި ނޯވެއެވެ. އޮންނަނީ ނިވާ ކުރަންޖެހޭ މިންވަރެއް ދަސްކޮށްދީފަ އެވެ. އެ މިންވަރު ނިވާވުމުން އެހުރީ އިސްލާމަކަށް ވެފައެވެ. ކޮންމެހެން ކަޅު ހެދުން ނުވަތަ ކުރުތާ ލާކަށް ނުޖެހެއެވެ. ވަކި ގޮތަކަށް ފޭރާން އަޅަން މަޖްބޫރު ނުކުރެވޭނެ އެވެ. ދީނަށް އުޅުމަކީ ތިމާގެ ރިވެތި އުޅުމާއި ރިވެތި ޚުލުޤާއި ތަޤުވާވެރިކަމެވެ. އެހެން މީހުންނަށް ހެޔޮ އެދުމެވެ. އިންސާނުން ދެކެ ލޯބިވުމެވެ. ދީނަށް އުޅުމަކީ ތިމާ ނޫން އެހެން އެންމެން ދީނުން ބޭރު ކުރުމެއް ވެސް ނޫނެވެ. ނުވަތަ ތިމާއާ ޚިޔާލު ދިމާނުވާ މީހާ ނިކަމެތި ކޮށްލުމެއް ވެސް ނޫނެވެ. ދީނަށް އުޅޭ މީހާ ވެސް ވާޖިބާއި މުސްތަޙައްބު ކަންކަމުގެ ދަރަޖަތައް ތަފާތުކޮށް ދެނެގަންނަންޖެހެ އެވެ. މުސްތަޙައްބު ކަމަކަށް ރުކުނެއްގެ ދަރަޖަ ދެވިގެން ނުވާނެއެވެ. ސުންނަތްތައް އަދާކުރުމުގައި އެންމެން އެއް ހަމަ ނުވާނެ ކަން ދަންނަންޖެހޭނެ އެވެ.\nއޭތިޒަމްގެ ޢަމަލުތައް ކޮންޓްރޯލް ކުރުން\nދިވެހިރާއްޖޭގައި އެތިޒަމްގެ ފިކުރު ފެތުރެމުންދަނީ ހަލުއިމިނުގަ އެވެ. ސޯޝަލްމީޑިއާ އަށް ބަލާލުމުން މިކަން ފާހަގަ ވާނެއެވެ. އެކި އެކި ޕޭޖުތަކުގައި އިސްލާމްދީނަށް ފުރައްސާރަކޮށް ނަބިއްޔުންނަށް މަލާމާތްކޮށް ހުކުރު ޚުތުބާއަށް މަލާމާތްކޮށް އެއްޖިންސުން ގުޅުން ހިންގަން ގޮވާލާއި ﷲ ވޮޑިގެންވާ ކަމާ ދެކޮޅު ވިސްނުން ދިވެހި މުޖުތަމަޢުގައި ފަތުރަން މަސައްކަތް ކުރެ އެވެ.\nމި ބާވަތުގެ ޢަމަލުތަކަކީ ދީނީ ހަރުކަށި ޢަމަލު ފަދައިން ހުއްޓުވަންޖެހޭ ކަންކަމެވެ. މި ބާވަތުގެ ޢަމަލުތަކަކީ ވެސް ރާއްޖޭގެ ޤައުމީ ސަލާމަތަށް އޮތް ހުރަހެކެވެ. މިހެންކަމުން ޓެރަރިޒަމް ހުއްޓުވުމުގެ ޤާނޫނުގެ ތެރެއިން މިކަންކަން ވެސް މަނާކުރެވެންޖެހޭނެއެވެ.\nނަތީޖާއެއް ނިކުންނާނީ ރަނގަޅު ޕްލޭނާއެކު މަސައްކަތްކޮށްގެނެވެ. ދީނީ ގޮތުން ރާއްޖޭގައި ހުރި މައްސަލަތައް ދެނެގަނެ އެއަށް ފަރުވާ އެއް ހޯދެންޖެ އެވެ. އެކި ރައްރަށުގައި އެކި އަތޮޅުތަކުގައި ހުރީ އެކި އެކި މައްސަލަތަކެވެ. ޒުވާނުންނަށް ދިމާވެފައިވާ ފިކުރީ މައްސަލަތައް ވެސް ތަފާތެވެ. މުހިންމު މައުޟޫޢުތަކާއި އެންމެ މުހިންމު މައުޟޫޢުތައް ވަކި ކުރެވެން ޖެހެއެވެ. މިހެންކަމުން މިކަންކަން ވަރަށް ރަނގަޅަށް ދިރާސާކޮށް އެކްޝަން ޕްލޭނެއް އެކުލަވާލަން ޖެހެ އެވެ. ސޯޝަލް މީޑިޔާގައި ޒުވާނުންނާ ހަމަ އަށް ވާޞިލްވާންޖެހެއެވެ.\nއަދި އިސްލާމިކް މިނިސްޓްރީގެ ދައުވާ ޓްވިޓާ އެކްޓިވް ކުރަންޖެހެއެވެ. ދުވާލަކު އެއްމެ ޓުވީޓެއް ކުރެވުނަސް އެއީ ވަރަށް އަގުހުރި ޚިދުމަތަކަށްވާނެ އެވެ. ނަތީޖާއަކަށް ވާނީ ރަސްމީ ޞައްޙަ މަޞްދަރުތަކުން މަޢުލޫމާތު ނަގަންފެށުމެވެ. މުޖުތަމަޢުގައި ހުރި މައްސަލަތަކަށް މިފަދަ ރަސްމީ ޓުވިޓަރ މެދުވެރިކޮށް ދީނީ ގޮތުން އެޑްރެސްކުރުމަކީ ވަރަށް މުހިންމު ކަމެއްކަމުގައި ދެކެމެވެ. އިނިގިރޭސި ބަހާއި ދިވެހި ބަހުން ޓުވިޓަރގައި ޙަރަކާތްތެރިވެވޭނެއެވެ. ރާއްޖެއާއި ރާއްޖެއިން ބޭރުގައި ތިބި ދިވެހިންނަށް އަމާޒުކޮށް ޞައްޙަ މަޢުލޫމާތު ފޯރުކޮށްދިނުމަކީ ވަރަށް މުހިންމު ކަމެކެވެ. ރާއްޖެއަށް ކުރިމަތިވަމުން އަންނަ ކަންކަމުގެ ނުރައްކަލުން ރާއްޖެ ސަލާމަތްކުރެވޭނީ އިސްލާމީ މެދުމިނުގެ ދަޢުވަތު ހަރުދަނާކޮށް ވަރުގަދަ ކޮށްގެންނެވެ.\nދިވެހިރާއްޖޭގައި ޤާނޫނީ ގޮތުން އިސްލާމީ ފިޤުހު އެކަޑަމީ އެއް އުފެއްދުން\nފިޤުހު އެކަޑަމީއަކީ ވަރަށް ބޭނުންތެރި މުއައްސަސާއެކެވެ. (2008) ގައި އަޅުގަނޑުމެން މިނިސްޓްރީ އޮފް އިސްލާމިކް އެފެއާޒާ ޙަވާލުވެ ފިޤުހު އެކަޑަމީ އެއް އުފެއްދީމެވެ. އެއިގެ ނަތީޖާ ވެސް ވަރަށް ރަނގަޅެވެ. ފަތުވާ މަޖްލިސް އުފެދުމާއެކު ފިޤުހު އެކަޑަމީ އުވިގެން ދިޔައީއެވެ.\nއަޅުގަނޑު އަދިވެސް ތާއިދުކުރަނީ ރާއްޖޭގައި ފިޤުހު އެކަޑަމީ އޮވެފައި އެކި ކަންކަމުގައި ރަނގަޅަށް ދިރާސާކުރެވިގެން ފަތުވާތަކާއި ޤަރާރުތައް ނެރުމަށެވެ. ޒަމާން މިއޮތީ ބަދަލުވެފައެވެ. މީސްތަކުންގެ ޙާލަތާ އާދަކާދަތަކާއި ހުރިހާ ކަމެއް ވެސް މިވަނީ ބަދަލުވެފައެވެ. އަޤީދާ ފިޔަވައި ދިރިއުޅުމުގެ މުޢާމަލާތާއި އެހެނިހެން ކަންކަމާ ގުޅޭ ފިޤުހީ ފަތުވާ ތަކަކީ ވަގުތާއި ޙާލަތާއި މީސްތަކުންގެ ޢާދަކާދަ އަށް އަންނަ ބަދަލުތަކާ އެކު ބަދަލުވެގެންދާ އެއްޗެކެވެ.\nވަކި ފިޤުހީ މައްސަލައެއްގައި އެއްޒަމާނެއްގެ ޖުމުހޫރުންގެ ރައުޔު އަނެއް ޒަމާނުގެ ޖުމުހޫރުންގެ ރައުޔާ ތަފާތުވާ ފަހަރު ވެސް އާދެއެވެ. އިޖުމާޢެއް ނެތް ކޮންމެ މައްސަލައެއްގައި އިޖުތިހާދުކުރެވޭނެއެވެ. މިޒަމާނުގައި ހުރި ގިނަ ކަންކަމަށް އިސްލާމީ ފިޤުހުގެ ތެރެއިން ޙައްލު ހޯދޭނީ ފިޤުހީ ގޮތުން ބަހުޘްކޮށް ރިސާރޗްކުރެވޭނެ ނިޒާމެއް ޤާއިމުކޮށްގެންނެވެ. އެތަނުގައި މެމްބަރުންގެ ގޮތުގައި ތިބެންވީ އިސްލާމީ އެކި އެކި ތަޚައްޞުތަކުގެ ދާއިރާއިން އެންމެ މަތީ ތަޢުލީމު ޙާޞިލްކޮށްފައިވާ މީހުންނެވެ. ފިޤުހާއި އުޞޫލު ފިޤުހާއި މަޤާޞިދާއި ޤަޟާއު، ހަދީޘް، ތަފްސީރު ފަދަ ދާއިރާތަކުގެ މީހުން ތިބެންވާނެއެވެ. އަދި އެމެމްބަރުންނަށް އެކި އެކި ދާއިރާތަކުން އެހީތެރިވުމަށް މެންބަރުން ނޫންގޮތަށް އެހީތެރިން ތިބެންވާނެއެވެ.\nމިސާލަކަށް ދަރިއެއް އެބޯޓް ކުރުމުގެ ފިޤުހީ ފަތުވާ އެއް ބިނާވާނީ މެޑިކަލް ޑޮކްޓަރގެ ރައުޔަކަށް ބުރަވެއެވެ. އެހެންކަމުން މެޑިކަލް ދާއިރާގެ އެހީތެރިން ތިބެންވާނެއެވެ. މިގޮތައް އެކި ދާއިރާތަކުގެ މީހުންގެ އެހީތެރިކަން ހޯދަންވާނެއެވެ. އެކަޑަމީގެ މެމްބަރުންގެ ގޮތުގައި ތިބެންވާނީ ތަފާތު ފިކުރީ މަދުރަސާތަކުން އެންމެ މައްޗަށް ކިޔަވާފައި ތިބި މީހުންނެވެ. އަލްއަޒްހަރު ޔުނިވަރސިޓީއާއި މަދީނާގެ އިސްލާމީ ޔުނިވަރސިޓީއާއި މެލޭޝިޔާގެ އިންޓަރނޭޝަނަލް އިސްލާމިކް ޔުނިވަރސިޓީއާއި އިސްލާމްއާބާދުގެ އިންޓަރނޭޝަންއިސްލާމިކް ޔުނިވަރސިޓީއާއި މި ފަދަ މި ނޫންވެސް ތަޢުލީމީ މުއައްސަސާތަކުން އެންމެ މައްޗަށް އިސްލާމީ ދާއިރާތަކުން ތަޢުލީމު ޙާޞިލްކޮށްފައިވާ ފަރާތްތައް ހިމެނެންވާނެއެވެ. ހަމަ އެކަނި މަދީނާގައި ކިޔެވި މީހުން، ނުވަތަ މިޞްރުގައި ކިޔެވި މީހުން ވީމަ ވެސް ކަމަކު ނުދާނެއެވެ. އެންމެން ތިބެ ބަހުޘްކޮށް، ޢިލްމީ ގޮތުން ދިރާސާކުރުމަށް ފަހު، ކުރަންޖެހޭ ޒުވާބެއް ކޮށްފަ ދެން ޤަރާރު ނެރުނީމަ އޭގެ ސަބަބުން ދީނީ އެއްބައިވަންތަކަން ޤާއިމުވެގެންދާނެއެވެ. ފަތުވާތަކާއި ޤަރާރުތަކާއި ޢިލްމީ ދިރާސާތައް ޕަބްލިޝްކުރެވޭނެ ހަރުދަނާ ނިޒާމެއް ވެސް އޮންނަންވާނެ އެވެ.\nއެއްވެސް ސިޔާސީ ޙަރަކާތްތަކެއްގައި ނޫޅޭ ޢިލްމުވެރިންގެ ޔޫނިއަން އެއް އޮތުމަކީ ވެސް ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ. މިޒަމާނުގައި މި ފެންނަ ސިޔާސީ ޙަރަކާތްތަކާއި ޝަރުޢީ ސިޔާސަތާ މިއީ ދެކަމެކެވެ. ޝަރުޢީ ސިޔާސަތުގެ ނަޒަރުން އަބަދުވެސް ބަލާނީ އިސްލާމްދީނުގެ މަޞްލަޙަތު އޮތް ގޮތެވެ. ޙަޤީޤީ އިސްލާމީ ޙަރަކާތެއް ކިތައްމެ ބޮޑު ގެއްލުމެއް ލިބުނަސް އެއްވެސް ސިޔާސީ މަޞްލަޙަތަކަށްޓަކައި ދީނީ މަޞްލަޙަތު ހުރި ކަންކަމުން ތަނާޒުލްނުވާނެއެވެ.\nދީނަށް ކުރިމަތިވާ ގޮންޖެހުންތަކުން ދީން ރައްކާތެރިކޮށް ދީނާ މެދު އުފެދޭ ސުވާލުތަކަށް ޖަވާބުދޭނެ ޕާޓީ ސިޔާސީ ޙަރަކާތްތަކުން އެއްކިބާވެފައިވާ ސާފު އަދި ތަފާތު ފިކުރީ މަދުރަސާ އަކަށް ނިސްބަތްވާ ޢިލްމުވެރިންގެ ޔޫނިއަންއެއް އޮތުމަކީ ޤައުމީ ސަލާމަތަށްޓަކައި ނުހަނު ބޭނުންތެރިކަމެއްކަމުގައި ވެސް ދެކެމެވެ.\nމި ފަދަ ޔޫނިއަންއެއް ޤާއިމު ކުރަންވާނީ އަމިއްލަ ބަޔެކެވެ. އެއީ ސަރުކާރު ނުވަތަ ސިޔާސީ އެއްވެސް ބައެއްގެ ނުފޫޒު އެބައެއްގެ މައްޗަށް އޮތް ބަޔަކަށް ވެގެން ނުވާނެއެވެ. އަދި އިންތިޚާބު ތަކުގައި ވެސް ވަކި ބަޔަކަށް ކެންޕޭންކޮށްދޭ ބަޔަކަށް ވެސް ވެގެންނުވާނެއެވެ. ޢިލްމީ ދިރާސާކުރުމާއި ސުވާލުތަކަށް ޖަވާބު ދިނުމާއި ފޯރަމްތައް ބޭއްވުން ފަދަ ކަންކަން މި ފަދަ ޔޫނިއަންއަކުން ކުރިއަށް ގެންދެވިދާނެއެވެ. މިފަދަ ޔޫނިއަން އެއް ހިންގުމަށް އިސްލާމިކް ސޯޝަލް ފަންޑެއް ޤާއިމު ކުރެވިދާނެއެވެ.\nހަރުކަށި ޚިޔާލު ގެންގުޅޭ ފަރާތްތައް އިޞްލާޙު ކުރުން\nހަރުކަށި ޚިޔާލު ގެންގުޅޭ ފަރާތްތައް އިޞްލާޙުކުރުމަކީ ވަރަށް މުހިންމު ކަމެކެވެ. ހަރުކަށިވުމަކީ ފިކުރީ މައްސަލައެއް ކަމުން އެކަމެއް އަދަބުދީގެން ނުވަތަ ހަމަ އެކަނި ޤާނޫނަކުން ޙައްލެއްނުވާނެއެވެ. ރާއްޖޭގައި މީގެ ކުރިން ދީނީ ގޮތުން ޚިޔާލުތަފާތުވި ފަރާތްތަކަށް ޖަލުތަކުގައި ލާއިންސާނީ އެތައް އަދަބެއް ދީފައިވެއެވެ. ވަކި ގޮތަކަށް ހެދުން އަޅައިގެން އުޅުނު މީހުން މަގުމަތިން ހޮވައިގެން ގެންގޮސްގެން ވެސް ޖަލަށް ލިއެވެ. ޗިލި ސޯސް ޖަހައި ތުބުޅިތައް ބޭލިއެވެ. ނަމާދަށް ތިއްބާ ވެސް ވަދެ ނަގައިގެން ގޮސް ޖަލަށް ލިއެވެ. އެތައް އަނިޔާއެއް ދިނެވެ.\nނަތީޖާއަކަށްވީ އެކަންކަން ވަރުގަދަވެ ވަކިން ޖަމާޢަތް ހަދައިގެން ނަމާދުކުރަން ފެށުމާއި ވެރިންނަކީ ޠާޣޫތުންކަމަށް ދެކެން ފެށުމެވެ. ރާއްޖޭގައި (ޑޮޓް ފިކުރު) އުފެދިގެން އައީ އެއިގެތެރެއިންނެވެ. ވަކިން ޖަމާޢަތް ހެދުމުގެ ޙަރަކާތްތައް ހުއްޓުވުނީ ޑރ ޢަބްދުލްމަޖީދުގެ މިނިސްޓަރކަމާއި އަޅުގަނޑުގެ ވަޒީރުކަމުގައި ގެންދިޔަ ދީނީ ކައުންސިލިންނާއި ރިހެބިލިޓޭޝަން ޕްރޮގްރާމްތަކުގެ ސަބަބުންނެވެ. އެއިރުގައި ހިމަންދޫ މީހުން ޖަލުގައި ބަންދުކޮށްފައި ތިބި އިރު ކިޔަވާދޭން އަޅުގަނޑުވެސް ދަމެވެ. އަދި ވަކިން ޖަމާޢަތް ހެދުން ހުއްޓުވުމަށް އެރަށަށް ވެސް އެކި ފަރަހަރު މަތުމަތިން ދެވުނެވެ.\nއަދި ފަހުން އެފަދަ ފަރާތްތަކަށް ޚާއްޞަކޮށްގެން އިމާމް ޕްރޮގްރާމެއް ފަރުމާކޮށް މިނިސްޓްރީ އޮފް އިސްލާމިކް އެފެއާޒުގެ ދަށުން ޤުރުއާނާބެހޭ މަރުކަޒު މެދުވެރިކޮށް އެ ޕްރޮގްރާމް ހިންގައި އެއިގެތެރެއިން އެތައް ބަޔަކު އިޞްލާޙުވެ މިސްކިތްތަކަށް ޖަމާޢަތަށް ނަމާދަށް އަރަންފެށިއެވެ. އަޅުގަނޑު ދެކޭ ގޮތުގައި ފިކުރީ މައްސަލަ ޙައްލުކުރެވޭނީ ނަސޭހަތާއި ޢިލްމު ދީގެންނެވެ. އެހެންކަމުން އެފަދަ ފަރާތްތަކަށް ކައުންސެލިން ދެވޭނޭ ހަރުދަނާ ނިޒާމެއް ދައުލަތުގައި އޮންނަންޖެހެއެވެ. މިކަމަށް ޚާއްޞަ ޕްރޮގްރާމެއް އެކުލަވާލެވިދާނެއެވެ. މިކަންކުރުމުގައި އިސްލާމީ ޤައުމުތަކުގެ ތަޖުރިބާތަކުން ފިލާވަޅު ލިބިގަތުން މުހިންމު ކަމުގައި ދެކެމެވެ.\nމީޑިޔާއަކީ ފިކުރީ އަމާންކަން ޤާއިމުކުރުމުގައި މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރެވިދާނެ އެއް ވަސީލަތެވެ. އެންމެ މުހިންމު އެއް ވަސީލަތަކީ އެއީއެވެ. އެކަމަކު މިކަންކުރުމުގައި ޕްލޭނެއް އޮންނަންޖެހެއެވެ. ދިވެހި މުޖްތަމަޢުގައި ހުރި މައްސަލަތައް ދެނެގަނެވެން ޖެހެއެވެ. އެއަށް ފަހު އެކަންކަމަށް އަމާޒުކޮށް ޑިސްކަޝަންތައް ބޭއްވުން މުހިންމެވެ. ޒުވާނުންގެ ހިތްތަކުގައި އުފެދިފައި ހުރި ސުވާލުތަކަށް ޖަވާބު ދެވެންޖެއެވެ. ފިކުރީ އަމާންކަން ޤާއިމު ކުރުމުގައި ޢިލްމީ ޖަވާބަކީ އެންމެ މުހިންމު ދޮރެވެ. މިޒަމާނުގެ ޒުވާން ޖީލަށް ކީރިތި ރަސޫލާ މުޙައްމަދު ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ސިޔަރަތާއި އެކަލޭގެފާނުގެ ޙަޔާތްޕުޅުން ފެނިގެންދިޔަ ޙަޟާރީ އަޚުލާޤީ ސަމާޙަތްތެރި ރީތި ދީން އުނގަންނައި ދިނުމަށް މީޑިޔާ މެދުވެރިކޮށް އުފައްދައި ފޮނުވި ދިވެހި ބަހުން އޮތް ދިވެހިންގެ އަމިއްލަ ޕްރޮގްރާމަކީ " ރަޙުމަތުގެ ނަބިއްޔާ" ސިޔަރަތު ޕްރޮގްރާމެވެ.\nމިއީ ސިޔަރަތާ ގުޅުވައިގެން ދިރިއުޅުމުގެ ގިނަ ދާއިރާއަކަށް އަމާޒުކޮށް ދިވެހިބަހުން ތައްޔާރުކޮށްފައިވާ އެންމެ ބޮޑު ސިލްސިލާ ޕްރޮގްރާމެވެ. އެ ޕްރޮގްރާމުގައި މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ރަސޫލާގެ ޙަޔާތްޕުޅުގެތެރެއިން ދީނުގެ ހުރިހާ ދާއިރާއެއް ޝާމިލްވެފައިވާނެއެވެ. ނަމަވެސް މުހިންމު ކަން އަދިވެސް ދެވެނީ ޖުއްބާއާއި، ފޮށާއާއި ޖަމަލާއި ޙިމާރާއި މީހުން މަރާ ތަންތަނާއި އެފަދަ ލައިފް ސްޓައިލް ދައްކައިދޭ ސިޔަރަތު ޕްރޮގްރާމްތަކަށެވެ. އަޅުގަނޑު ދެކެކޭ ގޮތުގައި ބައެއް ސިޔަރަތު ޕްރޮގްރާމްތަކުގެ ލަވަ ކިތައްމެ ރީއްޗަކަށް އެ ޕްރޮގްރާމްތަކަކީ މިޒަމާނުގެ ކުޑަ ކުދިންނާއި ޒުވާން ޖީލަށް އެންމެ އެކަށީގެންވާ ޕްރޮގްރާމްތަކެއްނޫނެވެ. ފެންނަ މަންޒަރުތަކާއި ލައިފް ސްޓައިލުން ފިލާވަޅު ލިބެނީ އެހެންގޮތަކަށެވެ. ވީމާ މީޑިޔާގެ ޕްރޮގްރާމްތައް ވެސް ޙާލަތާއި ޒަމާނަށް ފެތެންޖެހެއެވެ.\nމި ދެންނެވީ ހަރުކަށި ވިސްނުންމާއި ޓެރަރިޒަމް ނައްތާލުމަށާއި ފިކުރީ އަމާންކަން ޤާއިމު ކުރުމުގައި ކުރުން މުހިންމު ކަމަށް ފެންނަ ކަންކަމެވެ. މިކަންކަމަކީ ތަޖުރިބާތަކުގެ އަލީގައި ދަންނަވާ ވާހަކަތަކެވެ. މިކަންކަމާމެދު ޚިޔާލު ތަފާތުވާ ބަޔަކު އުޅެވެސް ދާނެއެވެ. އެކަމަކު ޢިލްމީ ބިނާކުރަނިވި ޚިޔާލުތަކަށް އަބަދުވެސް މަރުޙަބާއެވެ.\nޖިއްދާއިން މާލެއަށް ޓެރަރިޒަމް ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިސް + އިސްލާމިކް މިނިސްޓްރީ ދީނީ އިލްމުވެރިން އޯއައިސީ


Charity Shield Match: Dhevana leg faskoffi - vNews.mv\nޗެރިޓީ ޝީލްޑް މެޗު: ދެވަނަ ލެގު ފަސްކޮށްފި\nއިސްމާޢީލް ޝާހު (ކުޑަ ޝާހު) 09 June 2019, 16:02\nމާދަމާރޭ ކުޅެން ހަމަޖެހިފައި އޮތް ޗެރިޓީ ޝީލްޑްގެ ދެވަނަ ލެގުގެ މެޗު އަންގާރަ ދުވަހުގެ ރެޔަށް ފަސްކޮށްފި އެވެ.\nގައުމީ ފުޓްބޯޅަ ދަނޑުގައި މާދަމާރޭ ކުޅެން ހަމަޖެހިފައި އޮތް މެޗު ފަސްކުރީ މޫސުން ގޯސްވުމުގެ ސަބަބުން ފޯކައިދޫ ޓީމަށް މާލެ ދަތުރުކުރުމަށް އުނދަގޫތަކެއް ހުރުމުގެ ސަބަބުން ކަމަށް އެފްއޭއެމުން ވަނީ ބުނެފައެވެ.\nމިފަހަރުގެ ޗެރިޓީ ޝީލްޑް މެޗުގައި ބައްދަލުކުރަނީ ދިވެހި ޕްރިމިއާ ލީގުގެ ޗެމްޕިއަން ޓީސީ ސްޕޯޓްސް ކްލަބާއި މިނިވަން ޗެމްޕިއަންޝިޕްގެ ރަނަރަޕް ށ. ފޯކައިދޫ އެވެ. ފޯކައިދޫއަށް މެޗުން ފުރުސަތު ލިބުނީ މިނިވަން ޗެމްޕިއަންޝިޕުގެ ޗެމްޕިއަން ތ. ތިމަރަފުށްޓަށް ދިން ފުރުސަތު އެޓީމުން ދޫކޮށްލުމުންނެވެ.\nމިފަހަރުގެ ޗެރިޓީ ޝީލްޑް މެޗު ދެ ލެގަށް ބަދަލުކޮށް މާލޭން ބޭރުގައި އެއްމެޗު ކުޅޭ ގޮތަށް ރޭވިއިރު، ފޯކައިދޫގައި ކުޅުނު ފުރަތަމަ ލެގުގެ މެޗު ނިމުނީ 1-1 އިން ދެޓީމު އެއްވަރުވެގެންނެވެ.\nރާއްޖޭގައި މިއީ ހޯމް އެންޑް އަވޭ އުސޫލުން ފުރަތަމަ ޑިވިޝަން ފެންވަރުގައި މެޗެއް ކުޅޭ ފުރަތަމަ ފަހަރެވެ. ސީޒަން ހުޅުވުމުގެ ގޮތުން ކުޅޭ ޗެރިޓީ ޝީލްޑް މެޗުން ލިބޭ ފައިސާ ރާއްޖޭގެ ކޮންމެވެސް ޖަމިއްޔާއަކަށް ހަދިޔާ ކުރެއެވެ.\nމިދިޔަ އަހަރުގެ ފުޓްބޯޅަ ސީޒަން ފެށުން ފަސްވުމާއެކު ޗެރީޓީ ޝީލްޑް މެޗު ކެންސަލްކުރިއިރު، އެންމެ ފަހުން ކުޅުނު ތިން އަހަރުވެސް މި މެޗު ކާމިޔާބުކޮށްފައި ވަނީ މާޒިޔާ ސްޕޯޓްސް އެންޑް ރެކްރިއޭޝަން އެވެ.


ވާހަކަ ނުދެއްކޭ ވަރަށް ޒާތީ މިނިވަންކަން ހިފެހެއްޓިދާނެތަ؟\n11 މެއި 2017 - 09:00 41 comments\nރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ މާމިގިލީ ދާއިރާގެ މެންބަރު ގާސިމް އިބްރާހީމަކީ މިހާރު ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ޝަރީއަތަށް ހާޒިރުކުރާ ބޭފުޅެކެވެ. މި ވެއަތުވެ ދިޔަ ވިއްސަކަށް ދުވަހު ގާސިމް ހުންނެވީ ފުލުހުންގެ ބެލުމުގެ ދަށުން ހައްޔަރުކޮށް ބަންދުކޮށްފަ އެވެ. އެހެންކަމުން އޭނާ މިނިވަންކޮށް ދޫކޮށްލާ ނަމަ ގާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ އަށް ރިއާޔަތް ކުރަން ޖެހެ އެވެ.\nމި މާއްދާގައި ބުނެފައިވާ ގޮތުގައި ކުށެއްގެ ތުހުމަތު ކުރެވޭ މީހަކު މިނިވަންކޮށް ދޫކޮށްލާ ނަމަ، ކަފާލާތުގެ އުސޫލުން ނުވަތަ ކޯޓަށް ބޭނުންވާ ގޮތެއްގެ މަތިން ކޯޓަށް ހާޒިރުވާނޭ ކަން ކަށަވަރު ކުރުމަށް އެހެން ޝަރުތުތަކެއް ކަނޑައެޅިދާނެ އެވެ. އެހެންކަމުން ކުށުގެ ތުހުމަތުގައި ހައްޔަރުކޮށްފައި ހުންނަ މީހަކު ދޫކޮށްލާ ހާލަތުގައި، ޝަރުތުތަކެއް ކަނޑައެޅޭނީ ކޯޓުން ބޭނުންވެއްޖެ ހާލަތެއްގައި އެ މީހަކު ކޯޓަށް ހާޒިރުވާނެ ކަން ކަށަވަރު ކުރުމަށްޓަކައި ކަން މި މާއްދާ އިން އެނގެ އެވެ.\nގާސިމް އިބްރާހީމް މިނިވަންކޮށް ދޫކޮށްލުމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން އިއްޔެ ކަނޑައެޅި އިރު އޭނާ އަށް މައިގަނޑު އަށް ކަމެއް ޝަރުތު ކުރި އެވެ. އެއީ (1) ތަހުގީގަށް އެއްބާރުލުން ދެއްވުން، (2) ފުލުހުންގެ ހުއްދަ ލިބިގެން ނޫނީ ރަށުން ބޭރަށް ވަޑައިނުގަތުން، (3) ފިތުނަ އުފެދޭ ފަދަ ވާހަކަތައް ދައްކާ މީހުންނާ އެކު ބައްދަލުވުންތައް ނުބޭއްވެވުން، (4) ހެކި ގެއްލިދާނެ ފަދަ ނުވަތަ ހެއްކަށް ނުފޫޒު ފޯރާ ފަދަ އެއްވެސް ކަމެއް ނުކުރެއްވުން، (5) ފިތުނަ އުފެދޭ ވާހަކަތައް ނުދެއްކެވުން، (6) ފިތުނަ އުފެދޭ ވާހަކަތައް ދެއްކެވުމަށް ގާސިމްގެ ގޯތިގެދޮރު ބޭނުން ނުކުރެއްވުން، (7) އެފަދަ ކަންކަމަށް މީހުންނަށް ތަންތަން ދޫ ނުކުރެއްވުން އަދި (8) ދައުލަތުގެ ތިން ބާރާއި އެ ބާރުގެ ވެރިންނާ ބެހޭ ގޮތުން ނުތަނަވަސްކަން އުފެދޭ ވާހަކަތައް ނުދެއްކެވުމެވެ.\nކްރިމިނަލް ކޯޓުން ގާސިމް އިއްޔެ މިނިވަން ކުރުމުން އޭނާގެ ގެ މާފަންނުވިލާ ދޮރުމަތީގައި މަޑުކޮށްލައްވައިގެން.---މިހާރު ފޮޓޯ: ހުސެއިން ވަހީދު\nސުވާލަކީ މި އަށް ޝަރުތުގެ ތެރޭގައި، ގާސިމް އިބްރާހީމް ކޯޓަށް ހާޒިރުކުރަން ބޭނުންވެއްޖެ ހާލަތެއްގައި އޭނާ ކޯޓަށް ހާޒިރުވާނެ ކަން ކަށަވަރު ކުރެވޭނެ އެއްވެސް ކަމެއް ހިމެނޭ ހެއްޔެވެ؟ ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ހުރި މީހަކު ދޫކޮށްލާ ހާލަތުގައި ފުރިހަމަ ކުރުމަށް ގާނޫނުއަސާސީގެ 49 މާއްދާ ލާޒިމް ކުރާ އެއްވެސް ކަމެއް މި ޝަރުތުތަކުން ފުރިހަމަވޭ ހެއްޔެވެ؟\nއެ މާއްދާގައި ބުނެފައިވާ އިޖުރާއާތު ފުރިހަމަ ކުރުމަށްޓަކައި ކޯޓުތަކުން އަމަލު ކުރަމުން އަންނަނީ "ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ބަންދުކުރެވޭ މީހުން ފަނޑިޔާރެއްގެ ކުރިމައްޗަށް ހާޒިރުކޮށް ބަންދާ މެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގެ ގަވާއިދު" އަށެވެ.\nމި ގަވާއިދުގެ ހަތް ވަނަ މާއްދާ އާއި އަށް ވަނަ މާއްދާ އަށް ރިއާޔަތް ކުރުމުން އެނގެނީ، ގާސިމް ބަންދުކޮށްފައި ހުއްޓައި އޭނާ ދޫކޮށްލަން ކޯޓުން ނިންމީ، އޭނާގެ މައްޗަށް ތުހުމަތު ކުރެވިފައިވާ މައްސަލައިގެ ހެކި ފޮރުވަން މަސައްކަތް ކުރާނެ ކަމަށް ނުފެންނާތީ އެވެ. އަދި ހެކިބަސް ދޭން ހުރި މީހަކަށް ނުފޫޒެއް ފޯރުވަން މަސައްކަތް ކުރާނެ ކަމަށް ނުފެންނާތީ އާއި ކޯޓަށް ހާޒިރު ނުވެދާނެ ކަމަށް ނުފެންނާތީ އާއި ފިލައިފާނެ ކަމުގެ އިހްތިމާލެއް ނެތުމުންނާއި އޭނާގެ ފަރާތުން މުޖްތަމައުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވެދާނެ ކަމަށް ކޯޓަށް ނުފެންނާތީ އެވެ.\nމި ހާލަތުގައި މީހަކު ބަންދުން ދޫކޮށްލެވޭނީ މައިގަނޑު ތިން ގޮތަކުންނެވެ. އެއް ގޮތަކީ ޝަރުތުތަކަކާ އެކު އޭނާ ދޫކޮށްލުމެވެ. ދެ ވަނަ ގޮތަކީ ކަފާލާތުގެ އުސޫލުން އޭނާގެ މައްޗަށް އެހެން މީހަކު ޖާމިނުވުމެވެ. ތިން ވަނަ ގޮތަކީ ތަހުގީގަށާއި ކޯޓަށް ނުފިލާނެ ކަމުގެ އިތުބާރެއްގެ ގޮތުން، ފަނޑިޔާރު ކަނޑައަޅާ ވަކި އަދަދަކަށް ކޯޓުގައި (ކަފާލާތުގެ) ފައިސާ ބެހެއްޓުމެވެ.\nގާސިމް ދޫކޮށްލާފައިވަނީ މީގެ ތެރެއިން ފުރަތަމަ އިޖުރާއާތުގެ ދަށުންނެވެ. އެއީ ޝަރުތުތަކަކާ އެކު މިނިވަންކުރުމެވެ. މި ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުން، ބަންދުގައި ހުރި މީހަކު ދޫކޮށްލުމަށް ކުރިމަތި ކުރެވޭނީ ހަތަރު ޝަރުތެކެވެ. އެއީ (1) ރަށުން ބޭރަށް ފުރައިގެން ނުދިޔުން، (2) ރަށުގެ ވަކި ސަރަހައްދަކަށް ނުދިޔުން، (3) ކަނޑައެޅޭ ވަކި ދުވަސްތަކެއްގެ ވަކި ގަޑިއެއްގައި ވަކި ތަނަކަށް ހާޒިރުވެ ސޮއިކުރުން އަދި (4) އުޅޭ އެޑްރެހާއި ފޯނު ނަންބަރު ބަދަލުވެއްޖެ ނަމަ، ކަނޑައެޅޭ ވަކި އިދާރާއަކަށް އެންގުމެވެ.\nގާސިމް ބަންދުން ވީއްލުމަށް ކުރި އަށް ޝަރުތުގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ މީގެ ތެރެއިން އެންމެ ފުރަތަމަ އޮތް ޝަރުތު އެކަންޏެވެ. ސުވާލަކީ، ބަންދުގައި ހުރި މީހަކު މިނިވަންކުރާ އިރު، މި ގަވާއިދުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ޝަރުތުތައް ފިޔަވައި އެހެން ޝަރުތެއް ކުރެވިދާނެ ހެއްޔެވެ؟\nޖުމްހޫރީ ޕާޓީގެ ލީޑަރު ގާސިމް އިބްރާހިމްގެ ބަންދުގެ މުއްދަތު އިތުރުމަށް އޭނާ ކްރިމިނަލް ކޯޓަށް ހާޒިރުކުރުމުން، ގާސިމްގެ ސަޕޯޓަރުން އެ ކޯޓުގެ ބޭރުގައި އިހުތިޖާޖު ކުރަނީ. --މިހާރު ފޮޓޯ: ހުސެއިން ވަހީދު\nމި ސުވާލުގެ ޖަވާބު ލިބޭ އެއް ގަޒިއްޔާ އަކީ، 30 ދުވަސް ވަންދެން، ހަތަރު މީހުންނަށް ވުރެ ގިނަ މީހުންނާ އެކު މަގުމަތީގައި ނޫޅުމަށް، މަޖިލީހުގެ ގަލޮޅު ދެކުނު ދާއިރާގެ މެމްބަރު އަހްމަދު މަޚްލޫފްގެ މައްޗަށް ޖިނާއީ ކޯޓުން ޝަރުތުކުރުމާ ގުޅިގެން އޭނާ އިސްތިއުނާފު ކުރުމުން ހައި ކޯޓުން ނިންމި ގަޒިއްޔާ އެވެ.\nމި ގަޒިއްޔާގައި އެނގޭ އެއް ކަމަކީ، ބަންދުގައި ހުރި މީހަކު މިނިވަންކުރާ އިރު، ގާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ޝަރުތު ކަނޑައެޅުމުގެ އިޚްތިޔާރު ކޯޓަށް ލިބިދެވިފައިވަނީ، ހަމައެކަނި ކޯޓަށް ހާޒިރުވާނެ ކަން ކަށަވަރު ކުރުމުގެ ބޭނުމުގަ އެވެ. ދެ ވަނަ ކަމަކީ ބަންދުގައި ހުރި މީހަކު ދޫކުރާ އިރު ކުރެވޭނެ ޝަރުތުތައް، "ބަންދާ މެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގެ ގަވާއިދު"ގެ ނުވަ ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަމެވެ.\nމި ގަޒިއްޔާ އިން އެނގޭ ތިން ވަނަ ކަމަކީ، ގާނޫނުއަސާސީން ލިބިދޭ ހައްގުތަކާއި މިނިވަންކަން މުޅިން ހިފެހެއްޓޭ ފަދަ ގޮތަކަށް ކޯޓުތަކަށް ޝަރުތު ނުކުރެވޭނެ ކަމަށް ދައުލަތުން (ޕީޖީ އޮފީހުން) ވެސް ދެކޭ ކަމެވެ. އަދި ހަތަރު ވަނަ ކަމަކީ، ކޯޓުން ޝަރުތެއް ކުރާ ނަމަ ކުރެވޭނީ، މި ދެންނެވި ގަވާއިދުގައި ބުނާ ފަދަ ޝަރުތެއް ނުވަތަ އެ މީހަކު ކޯޓަށް ހާޒިރުވުން ކަށަވަރު ކުރުމުގެ ގޮތުން ކުރެވޭ ޝަރުތެއް ކަމަށް ދައުލަތުން ދެކޭ ކަމެވެ. އަދި ފަސް ވަނަ ކަމަކީ، މި ގަވާއިދުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ޝަރުތުތައް ފިޔަވައި އެހެން ޝަރުތުތައް ބެލެވޭނީ ގާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އުސޫލާ ޚިލާފު ޝަރުތެއް ކަމަށް ވެސް ދައުލަތުން ދެކޭ ކަމެވެ.\nމި ގަޒިއްޔާ އިން އެނގޭ ހަ ވަނަ ކަމަކީ، ބަންދުގައި ހުރި މީހަކު ޝަރުތަކާ އެކު ނުވަތަ ޝަރުތަކާ ނުލައި ވިޔަސް ބަންދުން ދޫކޮށްލެވޭނީ ހެކި ފޮރުވަން މަސައްކަތް ކޮށްފާނެ ކަމާއި، ހެކިބަސް ދޭން ހުރި މީހަކަށް ނުފޫޒެއް ފޯރުވުމަށް މަސައްކަތް ކޮށްފާނެ ކަމާއި ކޯޓަށް ހާޒިރު ނުވެދާނެ ކަމާއި ފިލައިފާނެ ކަމާއި މުޖްތަމައުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވުން ފަދަ އެއްވެސް ސަބަބެއް ވުޖޫދުގައި ނެތް ހާލަތުގައި އެކަނި ކަމެވެ.\nއެހެންކަމުން ބަންދުގައި ހުރި މީހަކު ދޫކޮށްލާއިރު، ކޯޓަށް ހާޒިރުވާނެ ކަން ކަށަވަރު ކުރުމުގެ ގޮތުން މެނުވީ ޝަރުތެއް ކަނޑަނޭޅޭނެ ކަމަށާއި، އެކަން ކަށަވަރު ކުރުމުގެ ގޮތުން ވެސް ކަނޑައެޅޭނީ، "ބަންދާ މެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގެ ގަވާއިދު"ގެ ނުވަ ވަނަ މާއްދާގައި ބުނާ ޝަރުތުތައް ކަން ވެސް ހައި ކޯޓުގެ މި ގަޒިއްޔާގައި ވަނީ ކަނޑައަޅައިފަ އެވެ. އަދި އެ ނޫން ޝަރުތެއް ކަނޑައެޅުމަކީ ގާނޫނުއަސާސީއާ ޚިލާފަށް ކަނޑައަޅާ ޝަރުތެއް ކަމަށް ވެސް މި ގަޒިއްޔާގައި ވަނީ ކަނޑައަޅައިފަ އެވެ.\nހައި ކޯޓުގެ މި ގަޒިއްޔާ އިން ކަނޑައަޅާފައިވާ ހުކުމް، މިހާތަނަށް ވެސް ސުޕްރީމް ކޯޓުން ބާތިލުކޮށްފައި ނުވާއިރު، މި ގަޒިއްޔާ އިން ކަނޑައަޅައި ކަށަވަރުކޮށްދީފައިވާ ޝަރުއީ އަދި ގާނޫނީ މަބާދިއުތައް ދަށު ކޯޓުތަކުން ދަމަހައްޓަންވާނެ އެވެ.\nގާސިމް ހައްޔަރުކުރި މައްސަލައެއްގައި 2010 ވަނަ އަހަރު ސުޕްރީމް ކޯޓުން ނިންމި ގަޒިއްޔާއެއްގައި ބުނެފައިވާ ގޮތުގައި ބައިނަލްއަގުވާމީ އެއްބަސްވުންތަކާއި މަބާދިއުތަކަށް ބަލާއިރު، އެންމެ ނުރައްކާތެރި އަދި އެންމެ ނޭއްގާނީ ގޮތުގައި ނަގައިލެވޭ އިންސާނީ ހައްގެއްގެ ގޮތުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ ޝަރީއަތުން ހުކުމެއް ކުރުމުގެ ކުރީގައި ކުރެވޭ ބަންދު (ޕްރީޓްރައިލް ޑިޓެންޝަން) އެވެ.\nއަދި ގާނޫނުއަސާސީގައި ބަޔާންވެފައިވާ އަސާސީ ހައްގެއް ނުވަތަ މިނިވަންކަމެއް ގާނޫނުއަސާސީ ހުއްދަކުރާ އިންތަކުގެ ތެރޭގައި ބޭނުންކުރުމާ ޚިލާފަށް ދެވޭ އަދަބަކީ ނުވަތަ ކުރެވޭ ހުކުމަކީ ގާނޫނުއަސާސީއާ ޚިލާފު އަދަބަކަށް ނުވަތަ ހުކުމަކަށް ވާނެކަމާއި އެފަދަ ޣައިރު ގާނޫނީ ކަމަކަށްޓަކައި މިނިވަންކަމެއް ނިގުޅައިގަތުމަކީ ފާޅުކަން ބޮޑު ގޮތުގައި ގާނޫނީ އެއްވެސް އަސާސެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް އެކަން ހުއްދަވާނެ ކަމުގެ ހުއްޖަތެއް (ޖަސްޓިފިކޭޝަނެއް) ދެއްކުން އެކަށީގެންވާ ކަމެއް ނޫން ކަމަށާއި އެފަދަ ހާލަތުގައި މިނިވަންކަން ހިފެހެއްޓުން ވާނީ އަނިޔާވެރި ގޮތުގައި މިނިވަންކަން ހިފެހެއްޓުމެއް ކަމުގައި ވެސް ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އެ ގަޒިއްޔާގައި ބުނެފައިވެ އެވެ.\nދިރިހުރުމުގެ ހައްގާއި އަމިއްލަ މިނިވަންކަމާއި ނަފްސު ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ހައްގު ގާނޫނުއަސާސީގެ 21 ވަނަ މާއްދާ އިން ކަށަވަރުކޮށްދެމުން ބުނެފައިވަނީ، ގާނޫނުއަސާސީގެ 16 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެ މަތީން ހަދާފައިވާ ގާނޫނަކާ އެއްގޮތަށް މެނުވީ އެއްވެސް މީހެއްގެ ކިބައިން، މިއިން ހައްގެއްގެ ނުވަތަ މިނިވަންކަމެއްގެ އެއްވެސް މިންވަރެއް ނިގުޅައިގަނެވިގެން ނުވާނެ ކަމަށެވެ.\nޖުމްހޫރީ ޕާޓީގެ ލީޑަރު ގާސިމް އިބްރާހިމް އާއި އެމްޑީޕީގެ ޕީޖީ ގްރޫޕް ލީޑަރު އިބްރާހިމް މުހައްމަދު ސޯލިހު (އިބޫ) އާއި ކުރީގެ ރައީސް މައުމޫން އަބްދުލްގައްޔޫމުގެ ދަރިކަލުން އަދި ދިއްގަރު ދާއިރާގެ މެމްބަރު އަހުމަދު ފާރިސް މައުމޫންގެ އިތުރުން އިދިކޮޅު ބައެއް ސިޔާސީ ޕާޓީތަކުގެ ބޭފުޅުން ކުނޫޒުގައި ކުރިން އޮތް ޖަލްސާއެއްގައި-- ފޮޓޯ: ނިޝާން އަލީ/ މިހާރު\nމުއާމަލާތްތަކާ ގުޅޭ ގޮތުން އޮންނަ ފިގުހީ ގާއިދާއަކީ، ދީނުގައި ކަނޑައެޅިގެން ހަރާމް ކުރައްވާފައި ނުވާ ކޮންމެ ކަމެއް ހުއްދަ ވެގެންވުމެވެ. މި ފިގުހީ ގާއިދާގެ ރޫހުގައި ގާނޫނުއަސާސީގެ 19 ވަނަ މާއްދާގައި ބުނެފައިވަނީ އިސްލާމީ ޝަރީއަތުގައި ނުވަތަ ގާނޫނުގައި ކަނޑައެޅިގެން މަނާކޮށްފައިނުވާ ކޮންމެ ކަމެއް ކުރުމުގެ މިނިވަންކަން ކޮންމެ ރައްޔިތަކަށްމެ ލިބިގެންވާ ކަމަށެވެ. އަދި ގާނޫނަކުން ހުއްދަ ލިބިގެން މެނުވީ އެއްވެސް މީހަކު ކުރާ އެއްވެސް ކަމަކަށް ހަމަ އެކަކު ވިޔަސް ހުރަސްއަޅައި ހުއްޓުވައިގެން ނުވާނެ ކަމަށެވެ.\nމި މާއްދާ އަށް ބަލާއިރު، ގާނޫނަކުން މަނާ ނުކުރާ ކަމެއް އެހެން މީހަކު ކުރަނިކޮށް ހުއްޓުވުމަކީ ސަރުކާރުގެ އިސް ވެރިއަކަށް ވެސް، ގާނޫނު ހަދާ ބާރުގެ މެމްބަރަކަށް ވެސް ނުވަތަ ކޯޓެއްގެ ފަނޑިޔާރަކަށް ވެސް ކުރެވިގެންވާނެ ކަމެއް ނޫން ކަން އެނގެ އެވެ.\nގާނޫނުއަސާސީގެ ދެ ވަނަ ބާބުގައި ކަށަވަރުކޮށްދީފައިވާ މިނިވަންކަމެއް ނުވަތަ ހައްގެއް ހިފެހެއްޓޭނީ، އެކަމަށްޓަކައި ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުން ހަދާފައިވާ ގާނޫނަކުން ކަން ގާނޫނުއަސާސީގެ 16، 19 އަދި 21 ވަނަ މާއްދާ އިން އެނގެ އެވެ. ނަމަވެސް ގާނޫނަކުން ވިޔަސް އެއިން މިނިވަންކަމެއް އެއިން މިނިވަންކަމެއް ނުވަތަ ހައްގެއް ހިފެހެއްޓޭނީ ކޮން ހާލަތެއްގައި ކަން 16 ވަނަ މާއްދާގައި ވަރަށް ސާފުކޮށް ބުނެފައިވެ އެވެ.\nދެ ވަނަ ބާބުން ކަށަވަރު ކޮށްދޭ ހައްގުތަކާއި މިނިވަންކަން ބޭނުންކުރެވޭނެ އިމަކީ، އިސްލާމް ދީނުގެ އަސްލަކާ ޚިލާފު ނުވުން ކަން ގާނޫނުއަސާސީގެ 16 (ހ) އިން އެނގެ އެވެ. އެ އިން ފަހަނަޅައި ދިޔަނުދިނުމަށްޓަކައި، އަދި އިސްލާމް ދީނުގެ އަސްލުތައް ރައްކާތެރިކޮށް ދެމެހެއްޓުމަށްޓަކައި އެ ހައްގުތަކާއި މިނިވަންކަން ހަނިކުރުމުގެ ބާރު ލިބިދޭ ގާނޫނުތައް ހެދިދާނެ ކަން ގާނޫނުއަސާސީގެ 16 (ށ) އިން އެނގެ އެވެ.\nނަމަވެސް ސުވާލަކީ އެ ފަދަ ގާނޫނެއް ހަދާފައި އެބަ އޮތް ހެއްޔެވެ؟ އެކަމާ ކިރިޔާ ވެސް ގުޅުން ހުރި ގާނޫނަކީ އަބުރު ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ނަމުގައި ހަދާފައިވާ ޚިޔާލު ފާޅުކުރުމުގެ މިނިވަންކަމުގެ ހައްގު ހަނިކުރާ ގާނޫނެވެ.\nގާސިމް އިބްރާހީމްގެ މައްޗަށް ކުރި ޝަރުތުތަކުގެ ތެރެއިން ހަތަރު ޝަރުތެއް ގުޅުވާފައި އޮންނަނީ ފިތުނަ އުފެއްދުމާ އެވެ. އެފަދަ ވާހަކަ ދައްކާ މީހުންނާ ބައްދަލު ނުކުރުމާއި އެފަދަ ވާހަކަ ނުދެއްކުމާއި އެފަދަ ވާހަކަ ދެއްކުމަށް ގާސިމްގެ ގޯތިގެދޮރު ބޭނުން ނުކުރުމާއި އެހެން މީހުންނަށް ތަންތަން ދޫނުކުރުމެވެ.\nޚިޔާލު ފާޅުކުރުމުގެ މިނިވަންކަން ހަނިކުރެވޭނެ ހަތަރު ހާލަތެއް މި ގާނޫނުގެ ހަ ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވެ އެވެ. އެއީ، (1) އިސްލާމް ދީނުގެ އަސްލަކާ ޚިލާފަށް ޚިޔާލު ފާޅު ކުރުމާއި، (2) ގައުމީ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާ ކުރުވާ ޚިޔާލު ފާޅުކުރުމާއި (3) އެހެން މީހެއްގެ ހައްގަކަށް ނުވަތަ ނަމަށް ނުވަތަ އަބުރަށް ގެއްލުންދެނިވި ޚިޔާލު ފާޅުކުރުމާއި (4) އާންމު ނިޒާމާ ޚިލާފު ޚިޔާލު ފާޅުކުރުމެވެ.\nމުޅި މި ގާނޫނުގައި ވެސް ފިތުނަ އުފެދޭ ފަދަ ވާހަކަތަކާ ގުޅޭ ގޮތުން އޮތީ އެންމެ މާއްދާއެކެވެ. އެއީ ހަތް ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގައިވާ، އާންމުންގެ މެދުގައި ދީނީ ގޮތުން ޚިލާފު އުފެދި ބައިބައިވުމާއި ފިތުނަ އުފެދޭނެ ގޮތަށް ޚިޔާލު ފާޅުކުރުމެވެ. މިއީ ދީނީ އެއްބައިވަންތަކަން ހިމާޔަތް ކުރުމުގެ ގާނޫނާއި ގާނޫނުލް އުގޫބާތުގައި ވެސް ކަނޑައެޅިފައި އޮތް ކުށެކެވެ.\nސުވާލަކީ، މިހާރުގެ ސިޔާސީ މަސްރަހުގައި ގާސިމް އިބްރާހީމާއި އެ ނޫން ވެސް ސިޔާސީ ބޭފުޅުން ދައްކަވަނީ ދީނީ ގޮތުން މީހުންގެ މެދުގައި ޚިލާފު އުފެދި ބައިބައިވުމާއި ފިތުނަ އުފެދޭނެ ފަދަ ވާހަކަތައް ހެއްޔެވެ؟\nދީނީ ގޮތުން ފިތުނަ އުފެދުން ފިޔަވައި، އާންމު ގޮތެއްގައި ފިތުނަ އުފެދޭ ފަދަ ވާހަކަތަކަކީ ކޮބައިކަން އެއްވެސް ގާނޫނެއްގައި ކަނޑައަޅާފައި އޮތް ކަމެއް އެނގޭކަށް ނެތެވެ. ފިތުނަ އުފެދޭނީ މިވެނި ބަހެއް ބުނުމުންނޭ ނުވަތަ މިވެނި އިބާރާތެއް ބުނުމުން ކަން ވެސް ގާނޫނެއްގައި ކަނޑައަޅައިފައެއް ނުވެ އެވެ.\nފިތުނަ އުފެދެނީ ކިހިނެއް ކޮން ގޮތަކުން ކަން ގާނޫނެއްގައި ކަނޑައަޅާފައި ނުވާ ހިނދު، މީހަކު ދެއްކި ވާހަކައަކީ ފިތުނަ އުފެދޭ ފަދަ ވާހަކައެއް ކަމުގައި ކަނޑައަޅާނެ ގޮތަކާ މެދު ސުވާލު ނުއުފެދޭނެ ހެއްޔެވެ؟ މީހަކު ދެއްކި ވާހަކައަކީ ފިތުނަ އުފެދޭ ފަދަ ވާހަކައެއް ކަމުގައި ކަނޑައަޅާ ނަމަ، އެ ވާހަކައިގެ ސަބަބުން އުފެދުނު ފިތުނައެއް ވެސް އޮންނަން ޖެހޭނެ އެވެ. އެހެން ނޫން ނަމަ އެއީ ފިތުނަ އުފެދޭ ފަދަ ވާހަކައެއް ކަމުގައި ކަނޑައެޅިދާނެ ހެއްޔެވެ؟ އެއީ އެއްވެސް ގާނޫނެއްގައި "ފިތުނަ އުފެއްދުން" މާނަކޮށްދީފައި ނެތުމުންނެވެ.\nއިތުރު ލިޔުންތައް މެމްބަރު ގާސިމް އިބްރާހިމް (މާމިގިލި) ކްރިމިނަލް ކޯޓް ސުޕްރީމް ކޯޓް ހައި ކޯޓް ޖުމްހޫރީ ޕާޓީ އިދިކޮޅު ފަރާތްތައް ޖުޑީޝަރީ


އިތުބާރު ގެއްލުވާ ނުލާ – 1 | Vaahaka އިތުބާރު ގެއްލުވާ ނުލާ – 1 – Vaahaka\n6k 18 2\tDecember 16, 2020\nމީހުން ބުނާތީ އަޑު އަހަމެވެ. އިތުބާރަކީ ކޮންމެ\nގުޅުމެއްގެ ވެސް މައި ތަނބެވެ. ހޯދަން އެހައި އުނދަގޫވެފައި ފަޅި ސިކުންތުކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި ބީވެގެން ވެސް ހިނގައިދާނެ ފަދަ ނާޒުކު އެއްޗެކެވެ. ކުރިން ޤަބޫލު ނުކުރިއަސް މިއީ ތެދެއްކަން އަހަރެންނަށް ވިސްނުނީ އެފަދަ ގުޅުމަކާ ކުރިމަތި ލާންޖެހުމުންނެވެ. އެފަދަ ހާލަތެއް އަހަރެންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ދޮރުފަތުގައި ޓަކި ދިނުމުންނެވެ.\nއެ ގުޅުމަށް ދޭނެ ނަމެއް ވެސް އޭރު އަހަރެންނަކަށް ނޭނގެއެވެ. ނަމަވެސް އިތުބާރުގެ މުހިންމުކަން އަހަރެންނަށް ވިސްނުނީ އަކިލް އާއި ދިމާވުމުންނެވެ.\nއަހަރެންނަކީ އާއިލާގައި ހުރި ހަމައެކަނި އަދި އެންމެ ކުޑަ އަންހެން ކުއްޖާއެވެ. ޤުދުރަތުން ލިބިފައިވާ ރީތިކަމަކީ އެއް އިރަކު ވެސް އެކަމަކަށް އަހަރެން ކިބުރުވެރިވެ އުޅުނު ކަމެއް ނޫނެވެ. ބައެއްފަހަރު ފޫހި ވެސް ވެއެވެ. އެ ރީތި ކަމުގެ ސަބަބުން އަހަރެންގެ ފިޔަތައް ކޮށި، ކޮށްޓެއްގައި ބަންދު ވެފައިވާ ފަދަ އިހުސާސެއް ކުރެވޭތީއެވެ. އަހަރެންނަށް އެހެން ކުދިންނަށް ލިބޭފަދަ ކުޑަ މިނިވަންކަމެއް ވެސް ނުލިބެނީ އެ ރީތި ކަމުގެ ސަބަބުން ކަމަށް ވީތީއެވެ.\nއަކިލް އަހަރެންނަށް ވުރެން ބޮޑު ވާނީ ގާތް ގަނޑަކަށް އަހަރެއް ހައި ދުވަހެވެ. އޭނާއަކީ ރީތި ފިރިހެނެކެވެ. އޭނާގެ އެ ރީތިކަމަށް އަންހެން ކުދިން މަރުދިން އިރުވެސް، އަހަރެންނަކަށް އޭނާ ކަމަކު ނުދެއެވެ. އޭނާ ހުތުރު ނޫނަސް، އޭނާގެ ފިރިހެންވަންތަ ކަމާއި ރީތިކަން އަހަރެންގެ ހިތާ ކުޅެލުމުގައި ނާކާމިޔާބު ވީ އޭނާގެ އުޅުން ހުންނަ ގޮތުގެ ސަބަބުންނެވެ.\nފުރަތަމަ އަހަރެންނާއި އޭނާ ދިމާވީ ދުވަސް ވެސް މިހާރަކު ހަނދާނެއް ނެތެވެ. ނަމަވެސް އެއީ އަހަރެން ގުރޭޑު ހަތެއްގައި ކިޔަވަމުން ދިޔަ އަހަރެވެ. އަކިލް ވީ އަހަރެންނަށް ލިބުނު ވަރަށް ގާތް އެކުވެރިއެއްގެ ތިމާގެ ކުއްޖަކަށެވެ. ބޭބެ އަކަށެވެ. އެގެއަށް މަދު މަދުން ގޮސް ހަދާއިރުވެސް އަހަރެން އޭނާ އަކަށް އެއްވެސް ސަމާލުކަމެއް ނުދެމެވެ. ކުޑަ މިނުން އޭނާ ހުންނަ ދިމާލަކަށް ބަލައި ވެސް ނުލަމެވެ. ވާ ފޫއްސެއްގެ ބޮޑު ކަމުންނެވެ. އޭނާގެ ގޮތާއި އުޅުން އަހަރެންނަށް އޮޅިފައި ނުވާތީއެވެ. އޭނާގެ ވާހަކައަކީ މުޅި އަތޮޅާއި ރަށަށް ވެސް މަޝްހޫރު ވާހަކައަކަށް ވީތީއެވެ.\nއަކިލް އަކީ ލާ އަންނައުނު ހެން އަންހެން ކުދިން ބަދަލުކުރާ މީހެކެވެ. އެއްފަހަރާ އެތަކެއް ކުދިންނަކައި ގުޅުން ބާއްވައި ރައްޓެހި ވާއިރު، މީހުންގެ އިޙުސާސްތަކާއި ކުޅެގެން އޭނާއަށް ލިބެނީ ކޮން ފައިދާއެއް ބާއޭ އަހަރެންގެ ހިތަށް އަރައެވެ. އަހަރެންގެ އެތައް ރައްޓެހިންނަކާއި އަދި، އަހަރެން ދަންނަ އެތައް ބަޔަކާއި އޭނާ ގުޅުން ބާއްވައި އެކުދިންނަށް ލަނޑުދީ ބޭވަފާތެރިވުން ވެގެން ދިއައީ އަހަރެން އޭނާ ދެކެ ވާ ފޫހި އިތުރުވި ސަބަބަކަށެވެ.\nއޭނާ އަބަދުވެސް އަހަރެން ވާހަކަ ދައްކައި ތޯއުޅޭނެވެ. ތަނަކުން ފެނިއްޖެ ނަމަ ބުޅާ މަސްގަނޑަކަށް ބަލާހެން ކަޅިޖަހައި ނުލައި ބަލަން ހުންނާނެއެވެ. ބައެއްފަހަރު އޭނާގެ ދެލޯ ނަގައި ފަސްއޮށް ކުޅެލައި ފާނަމޭ ވެސް ހިތަށް އަރައެވެ. އެތައް ފަހަރަކު އޭނާގެ ކުރިމަތީގަޔާއި، އޭނާގެ ކޮއްކޮ ކަމަށް ވާ އަހަރެންގެ އެކުވެރިޔާ ޝާޔާގެ ކައިރީގަޔާއި، އަހަރެންގެ އެހެން އެކުވެރިންގެ ކުރިމަތީގައި ވެސް އަހަރެން އޭނާއާއި ދިމާލަށް އެއްޗެހި ކިޔައި ހަދަމެވެ. ވާ ފޫއްސެއްގެ ބޮޑުކަމުން އެއްޗެކޭ ނުކިޔައި ވެސް ނުހުރެވެނީއެވެ.\nމީހެއް ނުހުންނަ ތަނެއްގައި އެމީހެއްގެ ނުރަނގަޅު ވާހަކަ ދެއްކުމަކީ ގޯސް ކަމެއް ކަން އަހަރެންނަށް ވެސް އިނގެއެވެ. ނަމަވެސް އަކިލް އޭ ބުނާ އިރަށް އަހަރެންގެ ހަށިގަނޑުގެ ލޭ ކެކިގެން ދާ ގޮތެއް ހުދު އަހަރެންނަކަށް ވެސް ނޭނގެއެވެ. އަހަރެން އޭނާ ދެކެ އަރާ ރުޅި ފެނިފައި އަހަރެންގެ ބައެއް އެކުވެރިން ބުނާނެއެވެ. "ތިހެން އުޅެނިކޮށް މަލަކް ޖެހިދާނެ އަކިލް އާ އިންނަން" އެމީހުން އެހެން ބުނާ ކޮންމެ ފަހަރަކު އައްޗީޑިއޭ ބުނެ އެއިން ކޮންމެ މީހެއްގެ ކޮނޑުގައި އަހަރެންނަށް ބޮނޑިއެެއް އަޅައިލެވެނީ އިޙްތިޔާރަކާއި ނުލައެވެ. އަދި ދުނިޔޭން ފިރިހެނުން ހުސްވިޔަސް މި މަލަކް ފާއިޒެއް އެ އަހްމަދް އަކިލް އާހިމް އަކާ ނީންނާނަމޭ އަހަރެން ބުނަމެވެ.\nއަހަރެން އަކިލް އާއި ދިމާލަށް އެއްޗެހި ކިޔައި ހަދާ ކޮންމެ ފަހަރަކު ޝާޔާގެ ކަމަކީ ހުނުމެވެ. އެއީ ތެދުކަން އޭނާއަށް ވެސް އިނގޭވިއްޔާއެވެ. އަކިލްއަށް ވިސްނައިދޭން އެތައް ބަޔަކު މަސައްކަތް ކުރި ނަމަވެސް މީހެއްގެ ނަސޭހަތެއް އަޑުއެހުމަކީ އޭނާ ކުރާކަމެއް ނޫނެވެ.\nއަކިލް ދެކެ އަހަރެން ވަމުން އައި ފޫހި ނަފްރަތަށް ބަދަލުވެގެން ދިއައީ އަކިލް އަހަރެންގެ ގާތް އެކުވެރިޔެއް ކަމުގައިވާ ރައިމާ އާއި ރައްޓެހިވީކަން އަހަރެންނަށް އިނގުނު ހިސާބުންނެވެ. ރައިމާއަކީ އަހަރެންގެ އިތުރުން ޝާޔާގެ ވެސް ވަރަށް ގާތް އެކުވެރިއެކެވެ. ފުރަތަމަވެސް އެ ގުޅުމަށް އަހަރެންގެ ފަރާތުން ރައިމާއަށް ފެންނާނީ ނުރުހުމެވެ. އޭނާ ދެރަ ވާނެކަން ވެސް އަހަރެން ދެނެހުރީމެވެ. ނަމަވެސް އަހަރެން އެހެން ކަންތައް ކުރީ ރައިމާއަށް ދެރައެއް ލިބެން އަހަރެން ނޭދޭ ތީއެވެ. ޝާޔާގެ ގޮތެއް އަހަރެންނަކަށް ނޭނގެއެވެ. ރައިމާއާއި އަކިލްގެ ގުޅުމާއި ބެހޭގޮތުން އޭނާ އެއްޗެކޭ ބުނި އަޑެއް އަހަރެން ނާހަމެވެ.\nނަމަވެސް އަކިލްގެ އުޅުމާއި އޭނާ ކޮށްފައި ހުރި ނުރަނގަޅު ކަންތައް އެންމެ ރަނގަޅަށ އިނގޭނީ ވެސް ޝާޔާ އަށެވެ. އަކިލް އާއި ޝާޔާއަކީ، ބޭބެ ކޮށްކޮއަށް ވުމުގެ އިތުރުން ރަޙްމަތްތެރިން ކަންވެސް އަހަރެންނަށް އިނގެއެވެ.\nރައިމާއާއި އަކިލްގެ ގުޅުން ކުރިއަރަމުން ދިއައިރު، ރައިމާގެ ހިތުގައި އަކިލްއާއި މެދު ވަރުގަދަ އިހުސާސްތަކެއް ހެދި ފޯދެމުން އައިކަން އަހަރަންނަށް ނަގައިގަނެވުނެވެ. ފަހުން އަކިލްއާއި ބެހޭގޮތުން ނުރަނގަޅު ބަހެއް ރައިމާގެ ކުރިމަތީގައި ނުބުނެ ވޭތޯ އަހަރެން ބެލީ، ރައިމާ އަހަރެންނާއިމެދު ހިތްހަމަ ނުޖެހިދާނެތީއެވެ. އަހަރެމެންގެ އެކުވެރިކަމަށް އަކިލްގެ ސަބަބުން އެއްވެސް ލޮޅުމެއް އަންނަށް ބޭނުންނުވާތީ އެވެ.\n ނަމަވެސް އަކިލް އެއީ މޫސުމެއް ކަހަލަ ފިރިހެނެއް ކަމާއި، އޭނާ ދުވަހަކުވެސް މީހަކަށް ވަފާތެރި ނުވާނެކަމަށް އަހަރެން ތަކުރާރުކޮށް ބުނަމުން ދިއައީމެވެ. އޭނާއަށް އިތުބާރު ކުރުމަށް ވުރެން މަރުވުން ވެސް ރަނގަޅު ވާނޭކަމަށް އަހަރެން ބުނީމެވެ. ރައިމާއަށް ހެޔޮ އެދޭތީއެވެ.\nފުރަތަމަ ފަހަރަށް ރީތިކޮށް އަހަރެން އަކިލް އާއި ވާހަކަ ދެއްކީ އެއް ޓިއުޝަން ކްލާހަކުން އޭނާއާއި ބައްދަލުވުމުންނެވެ. އޭނާއަށް އަހަރެން އޭނާއާއި މެދު ދެކޭ ގޮތާއި، ވާ ފޫހި އޭރުވެސް ރަނގަޅަށް އިނގޭނެއެވެ. އަހަރެންގެ އަމަލުތައް ވެސް އެކަމަށް ހެކި ދޭނެ ވިއްޔާއެވެ.\nއޭރުވެސް އަކިލް އުޅުނީ ރައިމާއާއި ލޯބީގެ ގޮތުން ގުޅިގެނެވެ. އޭނާ ފުރަތަމަ އަހަރެންނާއި ވާހަކަ ދެއްކީ ރައިމާގެ ކަމަކު ރައިމާއާއި ބެހޭގޮތުންނެވެ. އަހަރެން އޭނާއަށް ޖަވާބުދާރީ ވީވެސް ރައިމާގެ އެކުވެރިއެއްގެ ހައިސިއްޔަތުންނެވެ.\nއަހަރެން އަދިވެސް ހަނދާން އެބަހުއްޓެވެ. އެއްދުވަހު އަހަރެން ޓިއުޝަނަށް ދިއައިރު، ޓިއުޝަނުގައި އުޅޭ ފިރިހެން ކުއްޖަކު އަހަރެންނަށް ގޮވާލައި ދިމާކުރުމުގެ ގޮތުން އެއްޗެކޭ ބުނުމާއި އެކު، އަކިލް އަހަރެން ދިފާޢު ކުރި ގޮތެވެ. ނަަމަވެސް އަހަރެން އައީ ރުޅިއެވެ. ކޮންމެ މީހަކު އަހަރެންނާއި ދިމާލަށް ކޮންމެ އެއްޗެކޭ ކިޔަސް އަކިލް އަށް ކީތް ހެއްޔެވެ؟ އަހަރެން ދިފާއުކޮށް ވާހަކަ ދައްކަން އޭނާއަށް އޮތީ ކޮން ހައްގެއް ހެއްޔެވެ؟ އޭނާ އެއީ އަހަރެންގެ ވަކީލެއް ނޫންވިއްޔާއެވެ.\nއެދުވަހު އަކިލްއާއި ދިމާލަށް ކަޅި އަޅައިލުމަށް ފަހު އަކިލްއާއި ވީހައިވެސް ދުރުގައި އަހަރެން އިށީނީމެވެ. ރައިމާއާއި ރައްޓެހިވެގެން ހުރެވެސް ޓިއުޝަން ކުލާހުގެ އަންހެން ކުދިންނާއި ގައިގޯޅިވެ އޭނާ އުޅެމުން ދިޔަ ގޮތް ފެނުމާއި އެކު އަހަރެން އަވަހަށް ރައިމާއަށް އެކަން އެންގީމެވެ.\nއަހަރެން ހީކުރި ގޮތާއި ހިލާފަށް ރައިމާ އެކަމާ އަޅައެއް ވެސް ނުލިއެވެ. އޭނާ ބުނީ ކީކޭ ކަން އިނގޭ ހެއްޔެވެ. އަކިލް އޭނާއަށް ޗީޓުކުރާ ކަން އޭނާއަށް އިނގޭކަމަށް އޭނާ ބުންޏެވެ. ނަމަވެސް އެހެން ކިޔައި އަކިލްއާއި ގުޅުން ކަނޑައިލަން އޭނާ ބޭނުން ނުވާކަމުގައި އޭނާ ބުންޏެވެ. އެއީ އަކިލްގެ އުޅުން ހުންނަ ގޮތް ކަމުން އެކަން ރަނގަޅު ކުރުމަށް އަކިލްއަށް ފުރުސަތު ދޭން ބޭނުންވާ ކަމުގައި ރައިމާ ބުނުމާއި އެކު، ތިހިރީ މޮޔަ ވެފަ ހެއްޔޭ ފުރަތަމަ ވެސް އަހަރެންނަށް އަހައި ލެވުނެވެ.\nއަދި ރައިމާ ތިހިރީ ލޯބީގައި ކަނު ވެފައި ކަމަށް އެދުވަހު އަހަރެން ބުނީމެވެ. ރީއްޗަށް ދެލޯ ހުޅުވައި އަމިއްލަ ނަފްސާއި މެދު ވަމުންދާ ނާއިންސާފީއާއި ދެކޮޅަށް ތެދުވުމަށް އަހަރެން އެދުނީމެވެ. ރައިމާ ތި ފެން ފުރަނީ ފޫނެއް ފަޔަކަށް ކަމުގައި ބުނެ، ވިސްނައިދިނީމެވެ. ރައްޓެހިވެގެން އުޅުނެކޭ ކިޔައި އަކިލް ތެޅެން ބޭނުން ހައި ވައްތަރަކަށް ތެޅެން ދޫކޮށްލައިގެން ނުރުހުމަށް އަހަރެން ރައިމާ ގާތު އެދުނީ އޭނާ ވާންޖެހޭނެ ދެރަ އަހަރެންނަށް އިނގޭތީއެވެ.\nއަހަރެން ދެކޭ ގޮތުގައި މީހަކާ ރައްޓެހިވެގެން އުޅޭނަމަ އެ ގުޅުމުގައި ދެމީހުނަށް އެއްވަރަށް ހައްޤު ލިބެން ޖެހޭނެއެވެ. ގުޅުމެއް ރަނގަޅު ގޮތުގައި ކުރިއަރާނީ ހުރިހައި ކަމެއް ހަމަހަމަ ވެގެންނެވެ. އެއީ އަހަރެންގެ ވިސްނުމެވެ.\nކިޔަވަން މޮޅުވެފައި މައިންބަފައިންގެ ބަސްއަހާ\nކުއްޖެއްގެ ގޮތުގައި އެންމެން ވެސް އަހަރެން ދަންނާތީ، ޝާޔާ މެންގޭ މީހުން ވެސް އަހަރެންނަށް ވަރަށް ރަނގަޅެވެ. ޝާޔާގެ މަންމައާއި ބައްފަގެ އިތުރުން އަކިލްގެ މަންމައާއި ބައްޕަވެސް އަހަރެންނާއި ވާހަކަ ދައްކައި ސަމާސާ ކޮށް ހަދާނެއެވެ. އަކިލްގެ ކޮއްކޮ ވެސް އަހަރެންނާއި ނުހަނު އެކުވެރިވާނެއެވެ. އަހަރެންނަކީ އަނގަ ގަަދަ މީހެއް ކަމުން އެންމެނާއި އެކުވެރިވާން އަހަރެންނަކަށް އެހައި އުނދަގުލެއްވެސް ނުވިއެވެ.\nއެ އާއިލާގެ ހުރިހައި މެމްބަރުން އަހަރެންނަށް ކަމުދިޔައެވެ. އަކިލް ފިޔަވައެވެ. ބައެއްފަހަރު އޭނާއަކީ ހަމަ ވަޒްލިފާ ދައްތައާއި އާހިމް ބޭބެގެ ދަރިއެއްބާއޭ ވެސް އަހަރެންގެ ހިތަށް އަރައެވެ.\nދެން ކަންތައް ވެގެން ދިއައީ އަހަރެން ހީވެސް ނުކުރާ ފަދަ ގޮތަކަށެވެ.\nމެގްނަމް December 16, 2020\nދުވަސްތަކަކަށްފަހު، އަފީގެ އައު ވާހަކައެއް ކިޔައިލަން ލިބުނީމަ ވަރަށް އުފާވެއްޖެ😊💕 ހީކުރިިގޮތަށް، ވާހަކައިގެ ފެށުންވެސް ވަރަށް ރީތި މާޝާﷲ💜.މިހުރީ ދެވަނަބައިގެ އިންތިޒާރުގައި.❤😘\nAfyy December 17, 2020\nRysh December 16, 2020\nވަރަށް ރީތި😍👍 އަފާގެ ހުރިހާ ވާހަކަތަކެއް ކީން އިނގޭ!! ވަރަށް ރީތި ހުރިހާ ވާހަކަތައްވެސް އެސްފިޔަގަ މިހާރު އަޕްކުރަމުންދާ "އިންތިހާ" ވާހަކަ ވެސް ވަަރަށް ސަޅި❤ މިވާހަކައިގެ އެއްވަނަ ބަޔަށް އިންތިޒާރުކުރަން\n🤪 December 16, 2020\nއަފީ ހަމަ ހަބޭސް އިނގޭ! ނިއު ސްޓައިލް އަކަށް ދޯ ތި ލިޔަނީ ހެހެހެ😘 މަށަށް ހީވަނީ ތި މަލަކް ހަމަ އެންމެ ފަހުން ތި އަކިލްއާ ހެން ކައިވެނިކުރާނީ😂😂😂 އަވަހަށް ނެކްސްޓް ޕާރޓް ކިޔާލަން ލިބޭނެ ކަމަށް މި ހުރީ\nހެހެހެ ބަލަމާ ދޯ! ޝުކުރިއްޔާ❤\nsaaya December 16, 2020\nވަރަށް ވަރަށް ރީތި ވާހަކަ ❤\nއެންޑީ December 16, 2020\nމާޝާ ﷲ! ވަރަށް ރީތި މިވާހަކަވެސް😘💖 މިވާހަކައިގެ2ވަނަ ބައި ކޮންދުވަހަކުން!! ދެންއިނަބަޔަށް އިންތިޒާރުކުރަން🌈💜\nއިންޝާﷲ ވަރަށް އަވަހަށް ދެވަނަ ބައި ކިޔާލަން ލިބޭނެ🙂 ޝުކުރިއްޔާ❤\nސަޅި އިނގޭ މަންޖޭ😏\nބެސްޓް December 17, 2020\n💖 February 16, 2021\nShikko_11 March 11, 2021\nMolhu🙌🏼❣.watin for next part❣


galehiri: ޖަޕާނުން ރާއްޖެއަށް ދިންކަމަށް ބުނެވޭ ބަދަލުގެ ވާހަކަ\nދެވަނަ ބޮޑުހަގުރާމައިގެ ދުވަސްވަރު ދިވެހިރާއްޖެއަށް ދުއްތުރާތައް އެންމެގިނައިން ފޯރީ ޖަޕާނު މީހުންގެ ފަރާތުންނެވެ. ހިތަދޫ އެޅެދީދީގެ އަލިދީދީގެ ޔާހުންބަރާސް އޮޑި ފައްތައި ސާޅީހަކަށް މީހުން މަރައިލިއެވެ. ދާންދޫ މުދިން ތައްޚާނުގެ އޮޑި ފައްތާލައި ފަންސަވީހަކަށް މީހުން މަރައިލިއެވެ. އަދިވެސް މިޒާތުގެ ކިތަންމެ އޮޑިޔަކާއި މީހުންނެވެ\nއިއްތިހާދީންނަށް ކާމިޔާބުލިބިގެން 1945 ގައި ހަގުރާމަ ނިމުނީމާ ހަގުރާމައިގެ ކުށްވެރީންގެ މައްޗަށް ސަރިޔަތް ހިންގައި ހުކުމް ތަންފީޒު ކުރެވުނެވެ. މަރުގެ ހުކުމް ތަންފީޒުކުރެވުނު އެކަކީ ބޮޑުވަޒީރު ޖެނެރަލް ޓޯޖޯއެވެ. ޖަޕާނުގެ ޖަރީމާތައް ބަލައި ހޯދައި ޖަޕާނުގެ ދައުލަތް ޒިންމާވާންޖެހޭ ކަންކަމުގެ ބަދަލު ގައުމުތަކަށް ނަގައިދިނުންވެސް އޮތެވެ. ދިވެހިރާއްޖެއަށް ލިބުނު ގެއްލުންތަކުގެ ހިސާބުބަލައި ރާއްޖޭގެ ފަރާތުން ދައުވާކުރިކަމަށްވަނީ އިނގިރޭސީންނެވެ. މިބަދަލު ރާއްޖެއަށް ލިބުނުކަމަށް ބުނެވެއެވެ.\nރާއްޖެއަށް ބަދަލު ލިބުނުކަމުގެ ހެއްކަކީ ކޮބައިބާވައެވެ. ލިބުނީ ކިހައިވަރެއް ބާވައެވެ. އޭގެ ހައްގުވެރީންނާ ހަމަޔަށް ފޯރިބާވައެވެ. އެފައިސާ ދިޔައީ ކޮންމަގަކުން ކޮންގޮތަކަށް ބާވައެވެ. މިލިޔުމުގައި އަލިއަޅުވައިލެވޭތޯ މިބަލަނީ މިކަމާމެދު ލިޔެވިފައިހުރި ބައެއް ލިޔުންތަކާއި މި މުއާމަލާތުގެ ކަންކަން އެނގިފައިތިބި މީހުން ދައްކާފައިހުރި ބައެއް ވާހަކަތަކަށެވެ. އެކަންކަމަށް ރިއާޔަތްކުރީމާ ފައިސާޔަށްވީގޮތް ހާމަވެދާނޭކަންވެސް ނޭގެއެވެ.\nޔާހުންބަރާސް ފައްތައިލީ އައްޑޫން ކޮޅުނބަށް ދަތުރުކުރަނިކޮށް ޖަޕާނުގެ ސަބްމެރީނަކުންނެވެ. އެންމެ ދެމީހުން ފިޔަވައި އެންމެން ކަނޑުފައްތައި ވަކިވަކީން މަރައިލީއެވެ. ސަބްމެރީނަށް ނެގި ދެމީހުންނަކީ އޮޑީގެ ވެރިމީހާޔާއި ކައްޕިތާނުކަމަށް ފަޅުވެރީން ދެއްކި ދެމީހުންނެވެ. އެއީ އައްބެއްޔާގެ އިބްރާހިމްދީދީ އާއި ސިއްކަގޭ މުހައްމަދު މަނިކުފާނެވެ. އެދެމީހުން ސިންގަޕޫރަށް ގެންގޮސް އެތާގެ ޖަލެއްގައި ހައްޔަރުކުރީއެވެ. ސަލާމަތްވީ އަހަރުތަކެއް ފަހުން އިނގިރޭސިން ސިންގަޕޫރު އަލުން ހިފުމުންނެވެ.\nދާންދޫ މުދިން ތައްޚާނުގެ އޮޑި ފައްތައިލީ ކޮޅުނބުން ހުވަދޫއަށް ދަތުރުކުރަނިކޮށެވެ. އެއިން ހަމައެކަކުވެސް ސަލާމަތެއްނުވެއެވެ. އިންޒާރުދިނުމެއް ސުވާލުކުރުމެއްވެސް ނެތެވެ. ޓޮރުޕިޑޯއެއް ފޮނުވާލައިގެން ގޮއްވައިލީއެވެ. މަރުވި މީހުންގެ ތެރޭގައި ހުވަދޫ ވަރަށް ގިނަ ރަށްރަށުގެ ވިޔަފާރިވެރީންނާއި އައްޑޫ މީދޫ ވިޔަފާރިވެރިޔަކުވެސް ހިމެނުނެވެ. މިއޮޑިޔަށް މިގޮތް މެދުވެރިވީކަން އެނގުނީ ދާދިއެކުއެކީގައި ކޮޅުނބުން ފުރައިގެން ދަތުރުކުރި އެހެން ބައެއް އޮޑިފަހަރުގެ މީހުންގެ ފަރާތުންނެވެ.\nމުދިން ތައްޚާނުގެ އޮޑީން މަރުވި މީހުންގެ ތެރެއިން މަދުވެގެން ވިހި މީހުންނަކީ ވިޔަފާރިވެރިންނެވެ. ޔާހުންބަރާސް އޮޑިން މަރުވި މީހުންގެ ތެރެއިން ތިރީސް މީހުންނަކީ އައްޑޫގެ އެކިއެކި ވިޔަފާރިވެރިންނެވެ. މި ދެއޮޑިޔާއެކު ޖަޕާނުން ފައްތައިލީ ހަގީގަތުގައި ހުވަދުއަތޮޅާއި އައްޑުއަތޮޅުގެ މުޅި ވިޔަފާރިއާއި އިގްތިސާދެވެ. އެހެންވީމާ ދެއޮޑީގެ އަގާއި މުދަލުގެ އަގާއި މީސްމީހުންގެ މަރުގެދިޔައާއި މިހުރިހާ އެއްޗެއް ހިމަނައިގެން ހިސާބުޖެހީމާ އެޒަމާނުގެ ފައިސާއިންވެސް މިލިޔަނަކަށްވުރެ މައްޗެވެ.\nދެވަނަ ބޮޑު ހަގުރާމަޔަކީ އެއްކޮޅުގައި ޖަރުމަންވިލާތާއި ޖަޕާން އަދި އިޓަލީވިލާތް އޮވެގެން އަނެއްކޮޅުގައި އެމެރިކާޔާއި އިނގިރޭސީންނާއި ރޫސީން މައިގަޑުގޮތެއްގައި ތިބެގެން ކުރެވުނު ހަގުރާމައެކެވެ. ހަގުރާމަޔަށްފަހު ބަދަލު ނަގައިދިނުން ބިނާވެގެންވީ އެމެރިކާގެ ސެންފްރެންސިސްކޯގައި ކުރެވުނު ދިގުވެގެންވީ ސައްލާޔަކަށްފަހު ދެބަޔަކަށެވެ. އެއްބަޔަކީ ގެއްލުންލިބުނު ގައުމުތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ މަދުން ދޭންޖެހޭ އެންމެ ނިކަމެތި ފަގީރު ގައުމުތަކަށް ވީހާވެސް އަވަހަށް ބަދަލުދިނުމެވެ. އަނެއްބަޔަކީ ބިލިޔަނުން ބިލިޔަނުން ދޭންޖެހޭ ބޮޑެތި ބާރުގަދަ ގައުމުތަކަށް ބަދަލު ދިނުމެވެ. މިބައި ކުރިޔަށް ގެންދިޔައީ އެކި ފިޔަވަހިތަކަށް ބަހާލައިގެންނެވެ. ދިވެހިރާއްޖެ ހިމެނުނުކަމަށްވަނީ ކުރިން ދެންނެވި ބައިގެ ތެރޭގައެވެ.\nޔާހުންބަރާސް އޮޑިން ދެމީހަކު ނަގައިގެން ގެންގޮސް ސިންގަޕޫރު ޖަލެއްގައި ހައްޔަރުކުރިވާހަކަ އިސްވެ ހިނގާއްޖެއެވެ. އިނގިރޭސިން ސިންގަޕޫރު އަލުން ހިފައި ގައިދީންތައް މިނިވަންކޮށް ސިއްކަގޭ މުހައްމަދު މަނިކުފާނާއި އައްބެއްޔާގެ އިބްރާހިމްދީދީގެ ބަޔާންތައް ނަގައި ފައިލްކޮށް އެމީހުންނަށް ލިޔުންވެސްދީ ހެދުމަށްފަހު ކޮޅުނބު މަގުން ރާއްޖެއަށް ފޮނުވައިލީއެވެ. ފަހުން މިކަމުގައި ހިނގައިދިޔަ ކަންކަމުގެ ގިނަ މައުލޫމާތު ހާމަވެގެންގޮސްފައިވަނީ އެ ދެމީހުންގެ ފަރާތުންނެވެ. ދިވެހިސަރުކާރުން އެމީހުންނާމެދު އަމަލުކުޅަގޮތްވެސް ހާމަވެގެންދިޔައީ އެ ދެމީހުންގެ ބުނުންތަކާއި ލިޔުންތަކުންނެވެ.\nސިއްކަގޭ މުހައްމަދު މަނިކުފާނަށް އިނގިރޭސީން ދީފައިއޮތް ލިޔުން އަތުލާން ދިވެހި ސަރުކާރުގެ ފަރާތުން މުހައްމަދު އަމީނު އުޅުއްވި ވާހަކަ އޭނާޔާ ހަވާލާދެއްވައި މަރުހޫމް އަބްދުލްހަކީމް ހުސައިންމަނިކު ލިޔުއްވާފައިވަނިކޮށް ދުށީމެވެ. އިނގިރޭސީން މެދުވެރިވެގެން ޖަޕާނު ސަރުކާރުން ނަގައިދިން ބަދަލު މުހައްމަދު އަމީނުގެ އަތްޕުޅަށް އެރިގޮތުގެ ވާހަކަ ކޮޅުނބުގެ ވިޔަފާރިވެރިންނަށް އިނގިރޭސީންގެ ކިބައިން އެނގިގެން އެމީހުން އެވާހަކަ ދައްކަނިކޮށް އަޑުއެހީމޭވެސް އަބްދުލްހަކީމު ހުސައިންމަނިކު ލިޔުއްވާފައިވެއެވެ.\nކޮންމެއަކަސް މިލިޔުމުގައި ބޮޑަށް އަލިއަޅުވާހިތްއޮތީ އަބްދުލްހަކީމުގެ ވާހަކަޔަކަށް ނޫނެވެ. އެއީ ޗާޕުކުރެވިފައިވާ ވާހަކައެކެވެ. އެންމެންވެސް ދަންނަ ވާހަކައެކެވެ. އަޅުގަޑު ލިޔާނީ މަރުހޫމް އައްބެއްޔާގެ އިބްރާހިމްދީދީގެ ރިވާޔާއި އެނޫންވެސް ރިވާތަކެވެ. އެއީ މިހާތަނަށް ޝާއިއުކުރެވި އާއްމުކުރެވިފައިވާ ވާހަކަތަކަކަށް ނުވާތީ މިކަންކަން ގިނަބަޔަކަށް އޮންނަނީ ވަންހަނާވެފައެވެ. ތިލަކުރެވޭތޯ މިއުޅެނީ އެކަހަލަ ވާހަކަތަކެވެ.\nޔާހުންބަރާސް އޮޑީގެ ފަހު ދަތުރުގައި އޮޑިވެރިޔަކަށް ބައިވެރިވީ ފިނިފެންމާގޭ މުހުއްމައިދިއެވެ. އެކަމަކު ޖަޕާނު ސިފައިން ކައިރިކޮށްފައި އޮޑިވެރިޔަކީ ކާކުހޭ އެހީމާ މުހައްމައިދީގެ އެދުމަކަށް ފަޅުވެރިން ދެއްކީ ސިއްކަގޭ މުހައްމަދު މަނިކުފާނެވެ. މި މަނިކުފާނަކީ މުހައްމައިދިގެ ޅިޔަނެކެވެ. ޔާހުންބަރާސް އޮޑިޔަށްވީ އެއްޗެއްވެ ނިމުނުތާ ފަންސާސް އަހަރުވެސް ފާއިތުވީފަހުން މުހުއްމައިދިގެ ހަމައެކަނި ދަރިފުޅު ހިތަދޫ އަހުމަދު މުހައްމަދާއި ސިއްކަގޭ މުހައްމަދު މަނިކުފާނުގެ އެއްބަނޑު އެއްބަފައި ކޮއްކޮ ސިއްކަގޭ ހުސައިން މަނިކުފާނާއި ދެބޭފުޅުން ގުޅިވަޑައިގެން 1992 ވަނަ އަހަރު ސިލޯނުގައި ޔާހުންބަރާސް އޮޑީގެ މައްސަލައެއް ފެންމަތި ކުރެއްވިއެވެ.\nޔާހުންބަރާހުގެ ހާދިސާއަކީ ތެދު ހާދިސާއެއްކަމުގެ ބަޔާން ދިވެހި މުވައްރިޚުންގެ ތެރެއިން އުސްތާޒު މުހައްމަދު އިބްރާހިމް ލުތުފީއާއި ބޮޑުފެންވަޅުގޭ މުސްތަފާޔާއި މިހެންގޮސް ހަތަރުފަސް ބޭފުޅެއްގެ ބަޔާންތައް ހޯއްދަވައި ސޮއިވެސް ހޯއްދަވައި މިބަޔާންތައް އިނގިރޭސިބަހަށް ތަރުޖަމާކުރައްވައި ސިލޯނުގެ މަޝްހޫރު ގާނޫނީވަކީލެއްކަމަށްވާ މިސްޓަރ ޕެރޭރާ މެދުވެރިކޮށް ބަދަލު ހޯދުމުގެ ގޮތުން ކޮޅުނބުގައި ހުންނަވާ ޖަޕާނުގެ ސަފީރަށް ހުށައެޅުއްވިއެވެ. މިކަމުގައި އިސްކޮށް ހުންނެވީ އަހުމަދު މުހައްމަދެވެ. އޭނާގެ ބައްޕަ ފިނިފެންމާގޭ މުހައްމައިދި ނިޔާވުމާއި ގެންދިޔަ ފައިސާޔާއި މުދާވެސް ގެއްލުމާއި އޮޑިވެސް ފައްތައިލުމާއި މިކަންކަމުން އެއާއިލާޔަށް ލިބުނު ގެއްލުމުގެ ބަދަލެއްގެ ގޮތުން ޖަޕާނުގެ ކިބައިން އޭނާ އެދިވަޑައިގަތީ 8 ލައްކަ އެމެރިކާ ޑޮލަރެވެ.\nމިސްޓަރ ޕެރޭރާ ފޮނުއްވި ސިޓީއާއި ލިޔުންތަކަށް ޖަޕާނުގެ ސަފީރު ޖަވާބެއް ނުދެއްވިއެވެ. ތިން ހަތަރުމަހެއް ފާއިތުވީފަހުން އަނެއްކާވެސް ހުސައިން މަނިކުފާނާއި ފިނިފެންމާގޭ އަހުމަދު މަޝްވަރާ ކުރައްވައިފައި ޖަޕާނު ސަފީރަށް ހުސައިން މަނިކުފާނު ސިޓީއެއް ލިޔުއްވައިފިއެވެ. އޭރު ހުސައިން މަނިކުފާނަކީ ރާއްޖޭގެ މިނިސްޓަރ އޮފް ސްޓޭޓް ފޯރ ކަސްޓަމްސްއެވެ. ސިޓީ ލިޔުއްވީ މަގާމުގެ ރަސްމީ ލެޓަރހެޑުގައެވެ. ލިޔުއްވިއެވެ. ތިމަންނާގެ ކޮއްކޮ އަހުމަދު މުހައްމަދުގެ މަސްލަހަތު ތަމްސީލުކުރައްވާ ގާނޫނީވަކީލު މިސްޓަރ ޕެރޭރާ ތިޔަ އެމްބަސީއަށް ހުށައެޅުއްވި މައްސަލައިގެ ޖަވާބެއް ނުދެއްވުމުގެ ސިއްރަކީ ކޮބައިތޯއެވެ.\nހުސައިން މަނިކުފާނުގެ ސިޓީއާ ގުޅިގެން ދާދިއަވަހަށް މިސްޓަރ ޕެރޭރާއަށް ޖަޕާނުގެ ސަފީރު ޖަވާބުދެއްވައިފިއެވެ. ލިޔުއްވިއެވެ. ތިޔަހުށައެޅުއްވި މައްސަލައިގައި ޖަޕާނުވަނީ ސެންފްރެންސިސްކޯ ޕީސް އެންޑް ރިކޮންސިލިއޭޝަނާބެހޭ އެއްބަސްވުމުގައި ޖަޕާނުގެ މައްޗަށް ލާޒިމުކުރާ އެންމެހައި ކަންކަން ފުރިހަމަކޮށްފައެވެ. ދިވެހިރާއްޖެއަކީ އެދުވަސްވަރު އިނގިރޭސީންގެ ހިމާޔަތުގެ ދަށުގައިވާ ގައުމަކަށްވާތީ ދިވެހީންނަށް ޖަޕާނުން ދޭންޖެހޭ ބަދަލެއް އޮތިއްޔާ އިސްވެ ދެންނެވުނު އެއްބަސްވުމުގައި ލާޒިމުކުރާކަންކަން އިނގިރޭސިވިލާތް މެދުވެރިކޮށް ޖަޕާނު އޮތީ ފުރިހަމަކޮށްފައެވެ. އެހެންވެ މިވާހަކަ ދެންނެވީމެވެ.\nމިޖަވާބު ލިބިވަޑައިގަތީމާ އަހުމަދު މުހައްމަދު އަނެއްކާވެސް މިސްޓަރ ޕެރޭރާ މެދުވެރިކުރައްވައި ސިލޯނުގައި ހުންނަވާ އިނގިރޭސި ހައިކޮމިޝަނަރަށް ސިޓީއެއް ފޮނުއްވައިފިއެވެ. އޭގައި ލިޔުއްވިއެވެ. ޔާހުންބަރާސް އޮޑީގެ މައްސަލައިގައި ޖަޕާނު ސަރުކާރުން ދިން ޖަވާބު މިއޮތީއެވެ. އެހެންވީމާ މިކަމުގައި އިނގިރޭސި ސަރުކާރުން ވިދާޅުވާ އެއްޗެއް ދެނެގަތުމުގެ ޝައުގުވެރިކަމުގައި ހުރީމެވެ. ދެން ކުރިޔަށްދާންވީ ގޮތުގެ ލަފާފުޅެއް އޮތިއްޔާ އެލަފާފުޅެއްގެ އިންތިޒާރުގައި ހުރީމެވެ.\nމިސިޓީއަށް އިނގިރޭސި ހައިކޮމިޝަނަރު ވަރަށް އަވަހަށް ޖަވާބުދެއްވިއެވެ. ލިޔުއްވިއެވެ. ދެވަނަ ބޮޑު ހަގުރާމައިގައި ޖަޕާނު ސިފައިންގެ އަމަލުތަކުން މަރުވި މީހުން ވަރަށް ގިނައެވެ. ދިވެހީންނާއި އިނގިރޭސިންވެސް ޝާމިލްވާގޮތުންނެވެ. ވަކިވަކި ފަރުދުންގެ ކޭސްތައް ތިލަކޮށްގެން ހުޅުވާން ފަސޭހަވަރަށްވުރެ ގިނައެވެ. ތިޔަ އިޝާރާތްކުރައްވަނީ ދިވެހިރާއްޖެއާއި ދިވެހީންގެ ވާހަކައަށެވެ. ދިވެހީންގެ ފުރާނަޔާއި މުދަލަށް ލިބުނު ގެއްލުންތައް ޖުމްލަކޮށްފައި ދިވެހިރާއްޖެއަށް ލިބޭންޖެހޭ ބަދަލެއް އޮތިއްޔާ އެޔާމެދު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސަރުކާރާއެކު އިނގިރޭސި ސަރުކާރުން ވާނީ މުއާމަލާތުކޮށް ކަންކަން ޚަލާސްކޮށްފައެވެ. އެހެންވީމާ ތިޔަކަމުގައި ވާހަކަދައްކަވަން ޖެހިވަޑައިގަންނަވާ ފަރާތަކީ އަދި މައުލޫމާތު ދެއްވޭނެ ފަރާތަކީވެސް ދިވެހި ސަރުކާރުކަމުގައި ދެކެމެވެ.\nޖަޕާނުގެ ސަފީރާއި އިނގިރޭސި ސަފީރުގެ ޖަވާބުން ސާފުވާ އެއްޗަކީ މުއާމަލާތު ކުރެވިފައިވާކަމެވެ. މުއާމަލާތު ހިނގީ ރަސްމީ ސިފައެއްގައި ރަސްމީ އިދާރާތަކުގެ މެދުގައި ކަމެވެ. މިހިސާބުން އުފެދޭ ސުވާލަކީ ވާރިސުންނަށް ރޭކާލުމެއްނެތީ ކީއްވެގެންތޯއެވެ. އޭރު ދިވެހި ސަރުކާރު ހިންގަވާން ހުންނެވި މުހައްމަދު އަމީނު މިކަމުގައި އަދާކުރެއްވި ދައުރަކީ ކޮބައިތޯއެވެ. މިކަމަށް އައްޔެއް ލިބޭ އެއްވަސީލަތަކީ ޔާހުންބަރާސް އޮޑީގެ ކައްޕިތާނު އައްބެއްޔާގެ އިބްރާހިމްދީދީއެވެ. އިބްރާހިމްދީދީގެ ވިދާޅުވުން ވަރަށްވެސް ސާފެވެ.\nއައްޑުއަތޮޅު ކުރީގެ އަތޮޅުވެރިޔާ މޫސާ އަލިދީދީގެ އެރީނާއޭ ކިޔުނު ބޯޓު ދުއްވީ ޔާހުންބަރާސް ހާދިސާއަށް ތިރީހަކަށް އަހަރު ފަހުންނެވެ. އެރީނާ ދުވަސްވަރު ފިނިފެންމާގޭ އަހުމަދު މުހައްމަދަށް އައްބެއްޔާގެ އިބްރާހިމްދީދީ ދެތިން ސަފުހާގެ ސިޓީއެއް ފޮނުއްވިއެވެ. އޭގައި ލިޔުއްވާފައިވަނީ ޔާހުންބަރާސް ހާދިސާޔާ ގުޅިގެން ދިމާވި ކަންތައްތަކުގެ ވާހަކައެވެ. ލިޔުއްވާފައިވެއެވެ. ސިންގަޕޫރު ޖަލުގައި އަހަރުތަކެއް ވާންދެން އޮތުމަށްފަހު ސަލާމަތްވެގެން އިނގިރޭސީން ދިން ލިޔުމާއެކު ރާއްޖެއައިސް ހިތަދޫގައި އަހަރެއް ދެއަހަރެއްހާ ދުވަހު ހުރުމަށްފަހު މާލެ ހިނގައްޖައީމެވެ. މުހައްމަދު އަމީނާ ބައްދަލުކޮށް އިނގިރޭސީންގެ ލިޔުން ދައްކައި ބަދަލުގެ ތެރެއިން ލިބޭންޖެހޭ ހަައްގު މިންވަރު ލިބިގަތުމަށްޓަކައެވެ. އުޅެއުޅެގެންވީވަރަކީ ދާޚިލިއްޔާއަށް ހާޒިރުކުރުމެވެ.\nއެތަނުގައި އިންނަވައިގެން ސަރުކާރުގެ ފަރާތުން ޖަވާބުދެއްވީ އޭރުގެ އައްޑުއަތޮޅުގެ އަތޮޅުވެރިޔާ ކުއްޅަވައް އަލިދީދީއެވެ. ހުންނެވީ މާލޭގައެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ. ޔާހުންބަރާހޭ ދެން ނުކިޔާށެވެ. އިނގިރޭސީން ދީފައިވާ ލިޔުމެއްގެ ވާހަކަވެސް ނުދައްކާށެވެ. މިއަދަށްފަހު އެވާހަކަ ދައްކައިފިނަމަ ކުށްވެރިވާނޭކަންވެސް ދަންނާށެވެ. ތިޔަ އައީ ސިންގަޕޫރު ޖަލުގައި އޮވެފައެވެ. އުމުރުގެ ބާކީބައި ރާއްޖޭގެ ހުރަގޭގައި އޮންނާން ބޭނުންނުވަންޏާ މިހިސާބުން ދެން ތިޔަކަމާ އުޅުން ހުއްޓައިލާށެވެ.\nއެނބުރި ހިތަދޫއަށް އައިސް މިވާހަކަތައް ތިޔަ ދީދީގެ ކާފަ އެޅަދީދީގެ އަލިދީދީޔަށް ކިޔައިދިނީމެވެ. ޔާހުންބަރާސް އޮޑީގެ ހަގީގީ ވެރިޔަކީ އެއީކަމަށްވާތީއެވެ. މިވާހަކަތައް ދެންނެވީމާ އަލިދީދީ ވިދާޅުވިއެވެ. ދެންކުރެވޭނެ ކަމެއްނެތެއް ނޫންތޯއެވެ. ކުށްވެރިވެގެން ލިބޭންއޮތް މަންފާއެއްވެސް ނެތެއްނޫންތޯއެވެ. އެހެންވީމާ މިހިސާބުން ތިޔަވާހަކަ ހުއްޓައިލަައިގެން މަޑުމަޑުން ތިބެވޭތޯ ބަލަމާބަހީއެވެ. މިވާހަކަތައް ތިރީހަކަށް އަހަރުފަހުން ތިޔަ ދީދީއަށް މިހާރު ކިޔައިމިދިނީ ކަންކަންވީގޮތް އެންމެ ރަގަޅަށް ސާފުވެފައި އޮންނާންޖެހޭ މީހަކީ ތިޔައީކަމަށް ގަބޫލުކުރާތީއެވެ.\nޔާހުންބަރާހޭވެސް އިނގިރޭސީން ދިން ލިޔުމެކޭވެސް ނުކިޔާން އަންގައި އެވަރަށް ދާޚިލިއްޔާއިން މިކަން މަނާކުރަންޖެހުމުގެ ސިއްރަކީ ކޮބައިބާވައެވެ. އެއީ ވަންހަނާވެފައިވާ ސިއްރެކެވެ. މިއަދު މިވާހަކަ ތިލަކުރީ ވަކި މީހެއްގެ ބޮލުގައި އިލްޒާމު އަޅުވައި ވަކިގޮތަކަށް ނިޔާއިއްވުމުގެ ނިޔަތެއް އޮވެގެނެއް ނޫނެވެ. ގިނަބަޔަކަށް އެގިފައިނެތް ބައެއް ވާހަކަވާހަކަ ކިޔައިދިނުމުގެ ގޮތުންނެވެ. ބޮޑުހަގުރާމަޔަށްފަހު އެންމެންވެސް އިނދަޖެހިފައިވީ ވަގުތެއްގައި ޝީލާއޭ ކިޔުނު ބޯޓެއް ގަނެގެން ޝިޕިން ލައިނެއް ވުޖޫދުކުރެވުނުގޮތާއި އެކިއެކި ކަނބަލުންނަށްޓަކައި ބޮޑެތިބޮޑެތި ގަނޑުވަރުތައް މާލޭގައި އިމާރާތްކުރެވުނު ގޮތާއި އެކަމަށް ފައިސާ ލިބުނުގޮތާއި މިހިރަމިހިރަ ވާހަކަތަކަކީ އެހެން މައުޟޫއެކެވެ. އެހެންވީމާ މިހިސާބުން ކުރުކޮށްލީއެވެ.\n26 ސެޕްޓެމްބަރ 2020މ.


Miadhu 6,941 meehaku vaccine jehi, jumula 145,700 in mahchah - One Online\n01 ފެބްރުއަރީ 2021، މާލެ، ވެކްސިން ޕްރޮގްރާމް ފެށުމުގެ ގޮތުން މާފަންނު ސޯޝަލް ސެންޓަރުގައި ބޭއްވި ހާއްސަ ހަރަކާތުގެ ތެރެއިން -- ވަން ފޮޓޯ: މުހައްމަދު އައުޒަމް\nކޮވިޑުން ރައްކާތެރިވުމަށް ރާއްޖޭގައި ހިންގާ ވެކްސިނޭޝަން ޕްރޮގްރާމުގެ ދަށުން މިއަދު 6،941 މީހަކު ވެކްސިން ޖަހައިފިއެވެ.\nހެލްތު ޕްރޮޓެކްޝަން އެޖެންސީ (އެޗްޕީއޭ) އިން ބުނީ މިދިޔަ 24 ގަޑިއިރުގެ ތެރޭގައި (އިއްޔެ ހަވީރު 6:00 އިން މިއަދު ހަވީރު 6:00 އަށް) ރާއްޖޭގައި 6،941 މީހަކަށް ވެކްސިން ދީފައިވާ ކަމަށެވެ. އެއާއެކު މިދިޔަ މަހުގެ އެއްވަނަ ދުވަހުން ފެށިގެން މިހާތަނަށް ޖުމުލަ 145،768 މީހަކު ވަނީ ވެކްސިން ޖަހައިފައެވެ.\nމިއަދު ވެކްސިން ޖެހި 6،941 މީހުންގެ ތެރެއިން މާލެއިން ވެކްސިން ޖަހާފައިވަނީ 2،154 މީހެކެވެ. އަދި އަތޮޅުތެރެއިން 4،787 މީހަކު ވެކްސިން ޖެހި އެވެ. މިހާތަނަށް ވެކްސިން ޖެހި ޖުމުލަ މީހުންގެ ތެރެއިން މާލެއިން 87،045 މީހަކު، އަތޮޅުތެރެއިން 58،723 މީހަކު ވެކްސިން ޖަހާފައިވެއެވެ.\nމާލޭ ސަރަހައްދުން ވެކްސިން ދެނީ އައިޖީއެމްއެޗް އާއި އޭޑީކޭ އާއި ސެނަހިޔާ ހޮސްޕިޓަލާއި ހުޅުމާލޭ ހޮސްޕިޓަލާއި ޓްރީޓޮޕް ހޮސްޕިޓަލާއި ވިލިމާލޭ ހޮސްޕިޓަލާއި ސޯޝަލް ސެންޓަރާއި އިސްލާމީ މަރުކަޒާއި ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ އިދާރާ އަދި ފުލޫ ކުލިނިކުންނެވެ. މާލޭގެ އިތުރުން އަތޮޅުތެރޭގެ ހޮސްޕިޓަލުތަކުން ވެސް އަންނަނީ ވެކްސިން ދެމުންނެވެ.\nރާއްޖޭގައި ޖަހަމުން އަންނަނީ އޮކްސްފޯޑް-އެސްޓްރާޒެނެކާ ކޮވިޑް-19 "ކޮވިޝީލްޑް" ވެކްސިނެވެ. އެ ވެކްސިންގެ 200،000 ޑޯޒް އިންޑިއާ އިން ވަނީ ރާއްޖެއަށް ހަދިޔާކޮށްފައެވެ.\nއެ ވެކްސިންގެ އިތުރުން ރާއްޖެއަށް 10،000 ޑޯޒްގެ ސައިނޯފާމް ވެކްސިން ގެނެސްފައިވާ އިރު، ޗައިނާ އިން ވެސް ރާއްޖެއަށް 200،000 ޑޯޒްގެ ވެކްސިން ހަދިޔާކުރުމަށް ވަނީ ނިންމައިފައެވެ.\nގުޅޭ ޓެގު ހެލްތު ޕްރޮޓެކްޝަން އެޖެންސީ (އެޗްޕީއޭ) ކޮވިޑް 19 ވެކްސިން އެޗްއީއޯސީ ކޮވިޝީލްޑް ވެކްސިން


Faisal Lh. atholhugai, Shaheem fuvahmulakah | Mihaaru\nރައީސް ޔާމީންގެ ރަނިން މޭޓް ޝަހީމާއި އިދިކޮޅު ކޯލިޝަންގެ ރަނިން މޭޓް ފައިސަލް-- ފޮޓޯ: މިހާރު\nފައިސަލް ޅ. އަތޮޅުގައި، ޝަހީމް ފުވައްމުލަކަށް\n10 އޯގަސްޓް 2018 - 18:54 12 comments\nއަންނަ މަހުގެ 23 ގައި ބާއްވާ ރިޔާސީ އިންތިހާބަށް ކެމްޕެއިން ކުރުމަށް އިދިކޮޅު ކޯލިޝަންގެ ރަނިން މޭޓް ފައިސަލް ނަސީމް ޅ. އަތޮޅުގެ ރަށްތަކަށް މިއަދު ފުރާވަޑައިގެންނެވިއިރު ރައީސް އަބްދުﷲ ޔާމީންގެ ރަނިން މޭޓް ޑރ. މުހައްމަދު ޝަހީމް އަލީ ސައީދު ފުވައްމުލަކަށް ފުރާވަޑައިގެންފި އެވެ.\nވާދަވެރި ކެނޑިޑޭޓް އިބްރާހިމް މުހައްމަދު ސޯލިހު (އިބޫ) ގެ ރަނިން މޭޓް ފައިސަލް މިއަދު ހެނދުނު ޅ. އަތޮޅުގެ ރަށްތަކަށް ފެއްޓެވި ދަތުރުގައި އެ އަތޮޅުގެ އޮޅުވެލިފުއްޓަށާއި ހިންނަވަރަށް މިއަދު ވަޑައިގެން ރައްޔިތުންނާ ބައްދަލު ކުރައްވާފައިވެ އެވެ. ފައިސަލާ އެކު އިދިކޮޅު ކޯލިޝަންގެ އިސް ބޭފުޅުން ބައިވެރިވެ ވަޑައިގަންނަވަ އެވެ.\nރައީސް ޔާމީންގެ ރަނިން މޭޓް އަދި އިސްލާމިކް ޔުނިވާސިޓީގެ ޗާންސެލާ ޝަހީމް މިއަދު ހަވީރު ފުވައްމުލަކަށް ފުރާވަޑައިގެންނެވުމުގެ ކުރިން ނޫސްވެރިންނާ ވާހަކަ ދައްކަވަމުން ވިދާޅުވީ ރިޔާސީ އިންތިހާބު ރައީސް ޔާމީން ކާމިޔާބު ކުރައްވާނީ އިދިކޮޅު ކޯލިޝަނަށް ތާއީދު ކުރައްވާ ބޭފުޅުންގެ ވޯޓާ ވެސް އެކުގައި ކަމަށެވެ.\nއެ ދަތުރުގައި ފުވައްމުލަކު ރައްޔިތުންނާއި ބައްދަލުކުރައްވައި ރައްޔިތުން ބޭނުންވާ ކަންކަން ސާފުކުރައްވާނެ ކަމަށް ޝަހީމް ވިދާޅުވި އެވެ.\nދެ ރަނިން މޭޓުން ރާއްޖޭގެ ދެ ހިސާބެއްގައި މިއަދު ކެމްޕެއިން ފެށިއިރު އިދިކޮޅު ކޯލިޝަންގެ ކެނޑިޑޭޓް އިބޫ މާދަމާ ހދ. އަތޮޅުގެ ރަށްތަކަށް ވަޑައިގަތުމަށް ފުރާވަޑައިގަތުމަށް ވަނީ ނިންމަވާފަ އެވެ.\nރިޔާސީ އިންތިހާބަށް ކުރިމަތިލުމުގެ މުއްދަތު މިއަދު ހަމަވިއިރު ކުރިމަތިލެއްވި ބޭފުޅުންގެ ތެރެއިން ޝަރުތު ހަމަވެ އިންތިހާބުގައި ވާދަ ކުރައްވާނީ ރައީސް ޔާމީނާއި އިބޫ ކަމަށް އިލެކްޝަންސްއިން ވަނީ ނިންމައިފަ އެވެ.\nއިތުރު ލިޔުންތައް ފުވައްމުލައް އިދިކޮޅު ފަރާތްތައް ޅ. އޮޅުވެލިފުށި ޑރ. މުހައްމަދު ޝަހީމް އަލީ ސައީދު ރައީސް އިބްރާހިމް މުހައްމަދު ސޯލިހް ޕީޕީއެމް ކެމްޕޭން ޅ. ހިންނަވަރު ރައީސް އަބްދުﷲ ޔާމީން ނައިބު ރައީސް ފައިސަލް ނަސީމް\nރިޔާސީ ރޭހުގައި ވާދަކުރައްވާނީ ރައީސް ޔާމީނާއި އިބޫ


އަދި ތިޔަކަނބަލުންގެ ގެތަކުގައި اللَّه ގެ آية ތަކާއި، حكمة ގެ ތެރެއިން ކިޔެވޭ ތަކެތި ތިޔަކަނބަލުން ހަނދުމަކުރާށެވެ! ހަމަކަށަވަރުން، اللَّه އީ، އޯގާވަންތަކަން ބޮޑު، މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވާ ރަސްކަލާނގެ ކަމުގައިވެއެވެ.\nހަމަކަށަވަރުން، مسلم ފިރިހެނުންނާއި، مسلم އަންހެނުންނާއި، مؤمن ފިރިހެނުންނާއި، مؤمن އަންހެނުންނާއި، ކިޔަމަންތެރި އަޅުވެރި ފިރިހެނުންނާއި، ކިޔަމަންތެރި އަޅުވެރި އަންހެނުންނާއި، ތެދުވެރި ފިރިހެނުންނާއި، ތެދުވެރި އަންހެނުންނާއި، ކެތްތެރި ފިރިހެނުންނާއި، ކެތްތެރި އަންހެނުންނާއި، ބިރުވެތިވާ ފިރިހެނުންނާއި، ބިރުވެތިވާ އަންހެނުންނާއި، صدقات ދޭ ފިރިހެނުންނާއި، صدقات ދޭ އަންހެނުންނާއި، ރޯދަހިފާ ފިރިހެނުންނާއި، ރޯދަހިފާ އަންހެނުންނާއި، އެއުރެންގެ فرج ތައް ރައްކާތެރިކުރާ ފިރިހެނުންނާއި، (އެއުރެންގެ فرج ތައް) ރައްކާތެރިކުރާ އަންހެނުންނާއި، ގިނަގިނައިން اللَّه ހަނދުމަކޮށް ذِكر ކުރާ ފިރިހެނުންނާއި، ذِكر ކުރާ އަންހެނުންނާއި، އެ އެންމެންނަށްޓަކައި اللَّه ފާފަފުއްސެވުމާއި، ބޮޑުވެގެންވާ ދަރުމަ ތައްޔާރު ކުރެއްވިއެވެ.\nއަދި اللَّه އާއި، އެކަލާނގެ رسول އާ ކަމަކަށް ނިޔާކުރައްވައިފިހިނދު، مؤمن ފިރިހެނަކަށްވެސް، އަދި مؤمن އަންހެނަަކަށްވެސް، އެއުރެންގެ އެކަމުގައި އެއުރެންނަށް اختيار އޮތުމަކީ ނެތްކަމެކެވެ. އަދި اللَّه އަށާއި، އެކަލާނގެ رسول އާއަށް އުރެދިއްޖެ މީހާ (ދަންނާށެވެ!) ފަހެ، ފާޅުވެގެންވާ މަގުފުރެދުމަކުން އެމީހަކު ފުރެދިއްޖެކަން ކަށަވަރެވެ.\nاللَّه، އެމީހަކަށް (إسلامى هداية ގެ) نعمة ދެއްވައި، އަދި އެމީހެއްގެ މައްޗަށް ކަލޭގެފާނު ހެޔޮކަން ދެއްވާފައިވާ މީހާއަށް، ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާހިނދު ހަނދުމަ ކުރައްވާށެވެ! ތިބާގެ އަނބިމީހާ ދޫކޮށްނުލައި، ތިބާގެ ގާތުގައި ބައިންދާށެވެ! އަދި اللَّه އަށް تقوى ވެރިވާށެވެ! އަދި اللَّه ފާޅުކުރައްވާނޭ ކަންތައް ކަލޭގެފާނުގެ ހިތްޕުޅުގައި ވަންހަނާ ކުރައްވަމުއެވެ. އަދި މީސްތަކުންދެކެ ކަލޭގެފާނު ބިރުފުޅު ގަނެތެވެ. އަދި ކަލޭގެފާނު ބިރުފުޅުގަތުން حق ކަންބޮޑީ اللَّه ދެކެއެވެ. ފަހެ، زيد، އެކަމަނާގެ ކިބައިން ބޭނުމެއް ފުއްދައިފިހިނދު (އެބަހީ: އަނތްބެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރުމަށްފަހު ވަރިކޮށް عدّة ހަމަވުމުން) ތިމަންރަސްކަލާނގެ، ކަލޭގެފާނާ އެކަމަނާއާ ކާވެނިކޮށްދެއްވީމެވެ. އެއީ مؤمن ންނަށް، އެއުރެން ދަރިންކަމަށް ހަދައިގެންއުޅޭ މީހުންގެ އަނބިންގެ ކިބައިން، އެއުރެންގެ ބޭނުމެއް ފުއްދައި (ވަރިކޮށް) ފިހިނދު، އެއުރެންނާ ކާވެނި ކުރުމުގައި ފާފައެއް ނެތްކަން އެންގެވުމަށްޓަކައެވެ. އަދި اللَّه ގެ އަމުރުފުޅަކީ، ހިނގަނިވި ކަމެއްކަމުގައި ވެއެވެ.\nاللَّه، ނަބިއްޔާއަށް ހުއްދަކޮށްދެއްވި ގޮތާމެދު، އެއްވެސް ކުށެއް ފާފަޔެއް އެ ނަބިއްޔާއަކަށް ނުވެއެވެ. (އެއީ) އިސްވެދިޔަ ނަބިއްޔުންގެ ތެރޭގައިވެސް اللَّه، ކަން ހިންގެވިގޮތެވެ. އަދި اللَّه ގެ امر ފުޅު އެއީ، ކަނޑައެޅި ނިޔާކުރައްވާފައިވާ ނިޔާއެއް ކަމުގައި ވެއެވެ.\nއެއުރެންނީ (އެބަހީ: رسول ންނީ) اللَّه ގެ އެންގެވުންތައް މީސްތަކުންނަށް އަންގަވާ ބަޔެކެވެ. އަދި އެބޭކަލުން އެކަލާނގެ ދެކެ ބިރުވެތިވެތެވެ. އަދި އެބޭކަލުންނީ اللَّه ފިޔަވައި އެހެންފަރާތަކަށް ބިރުވެތިވާ ބަޔެއްނޫނެވެ. އަދި حساب ބައްލަވަނިވި ކަލަކު ކަމުގައި اللَّه ފުދިވޮޑިގެންވެއެވެ.\nތިޔަބައިމީހުންގެ ބޮޑެތި ފިރިހެނުންގެ ތެރެއިން އެކެއްގެވެސް ބަފައިކަލަކު ކަމުގައި محمد ގެފާނު ނުވެތެވެ. އެހެނެއްކަމަކު، (އެކަލޭގެފާނީ) اللَّه ގެ رسول އާއެވެ. އަދި ނަބީކަން ختم ކުރެއްވި ކަލޭގެފާނުވެސްމެއެވެ. އަދި ކޮންމެ ކަމެއްމެ މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވާ ކަލަކުކަމުގައި اللَّه ވޮޑިގެންވެއެވެ.\nއޭ إيمان ވެއްޖެ މީސްތަކުންނޭވެ! ތިޔަބައިމީހުން ގިނަވެގެންވާ ހަނދުމަކުޅައުމަކުން اللَّه ހަނދުމަކުރާށެވެ!\nއަދި ހެނދުނާއި، ހަވީރު އެކަލާނގެއަށް تسبيح ކިޔައި އުޅޭށެވެ!\n0 ... 346.5 347.5 348.5 349.5 350.5 351.5 352.5 353.5 354.5 355.5 357.5 358.5 359.5 360.5 361.5 362.5 363.5 364.5 365.5 ... 623


ކޮޕާޑެލްރޭ: އެޓްލެޓިކޯއާ އެއްވަރުކޮށް އެގްރިގޭޓް ނަތީޖާއިން ބާސާ ފައިނަލަށް\nފައިނަލްގައި ބާސާއާ ދެކޮޅަށް ނިކުންނާނީ އަލަވޭސް ނުވަަ ސެލްޓަވިގޯ\nމެޗުގައި ޖުމްލަ ތިން ރަތް ކާޑު ފެނުނު\nކޮޕާޑެލްރޭ ފައިނަލްގައި ސުއަރޭޒްއަށް ނުކުޅެވޭނެ\nކ. މާލެ | 8 ފެބްރުއަރީ 2017 | ބުދަ 22:09 | 2,895\nބާސާ ކުޅުންތެރިން ލަނޑު ޖެހުމަށްފަހު އުފާފާޅުކުރަނީ - ސްކައި ނިއުސް\nކޮޕާޑެލްރޭގައި އެޓްލެޓިކޯ މެޑްރިޑާ އެއްވަރުކޮށް، އެގްރިގޭޓް ނަތީޖާއިން ބާސެލޯނާ މުބާރާތުގެ ފައިނަލުން ޖާގަ ހޯދައިފި އެވެ.\nބުދަ ދުވަހުގެ ރޭ ކުޅުނު މި މެޗުން އެޓްލެޓިކޯއާ ވާދަކޮށް ބާސާ އެއްވަރުވީ 1-1 ގެ ނަތީޖާއިންނެވެ.\nބާސާ ދަނޑުގައި ކުޅުނު މި މެޗު ފެށިގެން ދެޓީމުގެ ފަރާތުންވެސް ވާދަވެރި ކުޅުމެއް ވަނީ ފެނިގެންގޮސްފައެވެ. އެގޮތުން ލަނޑު ޖަހަން ރަނގަޅު ފުރުސަތުތަކެއް ދެޓީމަށްވެސް ވަނީ ލިބި ބޭކާރުވެފައެވެ.\nމެޗުގައި ފުރަތަމަ ލަނޑު ޖަހާ ލީޑު ނެގީ ބާސާ އިންނެވެ. މި ލަނޑު 43 ވަނަ މިނެޓުގައި އެޓީމަށް ކާމިޔާބުކޮށްދިނީ މި ސީޒަނުގައި މޮޅު ކުޅުމެއް ދައްކަމުން އަންނަ ލުއިސް ސުއަރޭޒް އެވެ.\nމި ލަނޑާއެކު ފުރަތަމަ ހާފް ނިމުނީ 0-1 ގެ ނަތީޖާއިން އެޓްލެޓިކޯގެ މައްޗަށް ބާސާ ކުރިހޯދައިގެންނެވެ.\nބާސާގެ ސުއަރޭޒް އަށް ދެވަނަ ރީނދޫ ކާޑާއެކު ރަތްކާޑު ދައްކަނީ\nދެވަނަ ހާފް ފެށިގެން އެޓްލެޓިކޯ އިން ވަނީ އެޓީމުގެ ކުޅުން އިތުރަށް ރަނގަޅުކޮށްފައެވެ. އެގޮތުން އެޓީމުން ވަނީ ބާސާގެ ހާފަށް ބާރުބޮޑުކޮށް ގިނަ ހަމަލާތަކެއް އުފައްދާފައެވެ.\nމެޗުގައި ބާސާ އަށް ހުރަސްތަކާ ކުރިމަތިވީ 57 ވަނަ މިނެޓުގައި އެޓީމުގެ ސާޖިއޯ ރޮބާޓޯ އަށް ރެފްރީ ދެވަނަ ރީނދޫ ކާޑާއެކު ރަތް ކާޑު ދެއްކުމުންނެވެ. އެގޮތުން އެޓްލެޓިކޯ އިން ވަނީ އޭގެ ފައިދާ ނަގާ ބާސާގެ ގޯލަށް ފުލުފުލުގައި ހަމަލާ އުފައްދާފައެވެ.\nއެހެންނަމަވެސް 69 ވަނަ މިނެޓުގައި އެޓްލެޓިކޯގެ ޔަނިކް ފެރެއިރާ ކަރަސްކޯ އަށް ރެފްރީ ވަނީ ދެވަނަ ރީނދޫ ކާޑާއެކު ރަތް ކާޑެއް ދައްކާފައެވެ. އެގޮތުން މެޗުގެ ބޮޑުބައި ދެޓީމުންވެސް ކުޅުނީ 10 ކުޅުންތެރިންނާއެކުގައެވެ.\nމެޗުގެ 80 ވަނަ މިނެޓުގައި އެޓްލެޓިކޯ އަށް ވަނީ ޕެނަލްޓީއެއް ލިބި ބޭކާރުވެފައެވެ. އެގޮތުން އެޓްލެޓިކޯގެ ކެވިން ގަމީރޯ ފޮނޮވާލި ޕެނަލްޓީ ދިޔައީ ދަނޑިމަތިން ބޭރަށެވެ. އެހެންނަމަވެސް އޭގެ ތިން މިނެޓު ފަހުން އޭނާ ވަނީ ލަނޑެއް ކާމިޔާބުކޮށް އެޓްލެޓިކޯ އަށް ނަތީޖާ ހަމަހަމަކޮށްދީފައެވެ.\nމެޗުގެ އިތުރުވަގުތުގައި ބާސާގެ ލުއިސް ސުއަރޭޒް އަށް ރެފްރީ ދެވަނަ ރީނދޫ ކާޑާއެކު ރަތް ކާޑު ދެއްކިއިރު، މެޗުގެ ފަހު މިނެޓުތައް އެޓީމު ނިންމާލީ ނުވަ ކުޅުންތެރިންނާއެކުގައެވެ.\nމި ނަތީޖާއާއެކު 2-3 ގެ އެގްރިގޭޓް ނަތީޖާއަކާއެކު ބާސާ ފައިނަލަށް ދަތުރުކޮށްފައިވާއިރު، އެޓީމާ ދެކޮޅަށް ކޫޅޭ ޓީމެއް ކަށަވަރުވާނީ ބުރާސްފަތި ދުވަހުގެ ރޭ އަލަވޭސް އަދި ސެލްޓަވިގޯ ބައްދަލުކުރާ މެޗަށްފަހު އެވެ.


ބާލާކޯޓު ހާދިސާއަށް އަށް އަހަރު: އިންޑިޔާ ކުރި ހޯދައިފި – Haftha\nSun,5July, 2020, 3:28 am\nބާލާކޯޓު ހާދިސާއަށް އަށް އަހަރު: އިންޑިޔާ ކުރި ހޯދައިފި\nޕާކިސްތާންގެ އަޑީދައުލަތުން ވަނީ ޕުލްވާމާ ގެ ހަމަލާ ދިނުމަށް ވަރަށް ބޮޑު ރިސްކެއް ނަގާފައެވެ. ކަޝްމީރު މައްސަލަ ހައްލުކުރުމަށް 2017 އިން ފެށިގެން އިންޑިޔާއިން އަޅަމުން ދިޔަ ފިޔަވަޅުތަކުން ޕާކިސްތާން އޮތީ ނުތަނަވަސް ކަމެއްގައެވެ. ޕާކިސްތާނުން ބޭނުންވީ މިމަސައްކަތަށް ހުރަސް އެޅުމަށް 2019 ގެ ކުރީކޮޅު ފިޔަވަޅެއް އަޅާށެވެ. ޕާކިސްތާނުން މިފަދަ ކަމަކަށް ފައިނަގައިގަތް ސަބަބު ބަލާލަން ޖެހެއެވެ.\n1989 އިން ފެށިގެން ޕާކިސްތާނުން ފަށާފައިވަނީ ތަފާތު އުކުޅުތައް ބޭނުން ކޮށްގެން ކުޑަވަރެއްގެ ހަނގުރާމައެކެވެ. ޕާކިސްތާނުން ނިއުކްލިއަރ ބާރުވެރިކަމުގެ ދަޅަވެސް ދެއްކިއެވެ. އަދި ކަޝްމީރުގެ މައްސަލައިގެ ތެރެއަށް އެހެން ފަރާތްތައް ވައްދައި މިއީ ބައިނަލްއަގްވާމީ މައްސަލައެއް ކަމަށް ދައްކަން ޕާކިސްތާނުން ބޭނުންވިއެވެ. އިންޑިޔާއާއި ޕާކިސްތާން ދެމެދު ސޮއިކޮށްފައިވާ ޝިމްލާ އެގްރިމެންޓުގައި ބުނާ، ކަޝްމީރު މައްސަލައަކީ، ދެގައުމުގެ ދެމެދުގެ މައްސަލައެއް ކަމަށް ބުނާ ވާހަކައަށް ޕާކިސްތާން ސަރުކާރުންވެސް އަދި ޕާކިސްތާން ސިފައިންވެސް އިޙްތިރާމް ކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ. އެއަށްފަހު ދެގައުމުންވެސް ނިއުކްލިއަރ ބާރަކަށް ވުމާއެކު ޕާކިސްތާނުން ކެރިގެން އިންޑިޔާއާ ކުރިމަތިލާން ނިކުތެވެ. ކާރްގިލްގެ ހަނގުރާމަ 1999 ގައި ފެށިއެވެ. އަދި އޭގެފަހުން 2001 ވަނަ އަހަރު އިންޑިއާގެ ޕާލަމެންޓަށް ހަމަލާ ދިނެވެ.\nޕާކިސްތާނަށް ހީވެގެން ދިޔައީ ނިއުކްލިއަރ ބާރަކަށް ވެގެން ދިއުމުން އިންޑިޔާއިން ރައްްދު ފިޔަވަޅެއް އެޅުމަށް ފަސްޖެހޭނެ ކަމަށެވެ. މި ނުތަނަވަސްކަމުގެ މަތީގައި ދުވަސްތައް ދަމުންގޮސް، އޭގެ ހަތް އަހަރުފަހުން ޓެރަރިސްޓުން މުމްބާއީއަށް ހަމަލާ ދިނެވެ. އަދި މިހަމަލާއަށް ފަހުވެސް ފެށިގެން ދިޔައީ އަނެއްކާވެސް އިންޑިޔާއިން ރައްދު ހަމަލާއެއް ދިނުމަށް ފަސްޖެހުނު ތަނެވެ.\nޕާކިސްތާނުން އިންޑިޔާގައި ޓެރަރިސްޓުން އިންދައިގެން ދެމުންދާ ދާ ހަމަލާތައް އައުގޮތަކަށް ބަދަލުވެފައިވާތަން ފެނިފައިވަނީ 2013 ގައެވެ. ޕާކިސްތާން އައިއެސްއައި އާއި ސިފައިން ބަލަހައްޓަމުންދިޔަ އެމީހުންގެ އަމިއްލަ ހަނގުރާމަވެރިންގެ ކޮންޓްރޯލް އެމީހުނަށް ގެއްލުނެވެ. ހަމައެއާއެކު 2015 ގައި އިންޑިޔާއަށްވެސް މަޖުބޫރުވީ، ބައެއް ސިޔާސަތުތަށް ބަދަލުކޮށްލާށެވެ. ޕާކިސްތާންގެ ބޮޑުވަޒީރު ނަވާޒު ޝަރީފު ހިންގެވި ސިޔާސަތުން ސިފައިން އޭނާ ދެކެވެސް ނުރުހުން ވިއެވެ. 2016 ވަނަ އަހަރު ޕާކިސްތާނުން މަދަދު ލިބިގެން ޓެރަރިސްޓުން ޕަޓާންކޯޓަށް ހަމަލާދިނެވެ. އަދި ހަމަ އެއަހަރުގެ ފަހުކޮޅު އޫރީއަށް ދިން ހަމާލާއާއި ނަގްރޯޓާއަށް ދިން ހަމަލާތައް އިންޑިއާ ސިއްސަމުން ދިޔައެވެ.\n2016 ގައި އިންޑިޔާއިން ސަރަހައްދު މަތީގައި އަސްކަރީ ހަރަކާތްތައް އިތުރުކުރިއެވެ. އަދި އަވަސް ކުއްލި ރައްދު ހަމަލާތަކެއްވެސް ދިނެވެ. 2016 އާއި 2017 ގައި ޕާކިސްތާނުން ޓެރަރިސްޓުން މެދުވެރިކޮށް ހަމަލާތަށް ދިނުމުގައި ކާމިޔާބު ވިނަމަވެސް އިންޑިޔާއިން އޮޕަރޭޝަން އޯލް އައުޓް ފެށިފައެވެ. އިންޑިޔާއިން ބޭނުންވީ ޓެރަރިޒަމަށް ހިތްވަރުދޭ މީހުންނާއި އެފަދަ ވިސްނުމާއި ފިކުރު ފަތުރާ މީހުންނާއި އަދި މިފަދަ ފަރާތްތަކަށް މާލީ އެހީތެރިކަންދީ، އެމީހުންގެ މަސްލަހަތާއި މުއާސަލާތު ބަލަހައްޓާ ފަރާތްތަކާ ދެކޮޅަށް ފިޔަވަޅޚު އަޅައި ބާރު ކަނޑުވާލާށެވެ. މިމީހުންނަކީ ޕާކިސްތާންގެ އިންޓަރސްޓޭޓް ޕަބްލިކް ރިލޭޝަން އެޖެންސީގެ މަދަދު ލިބިގެން ހަރަކާތްތެރިވާ މީހުންނެވެ.\nމިފަދަ މައްސަލަތަކުގައި އުޅޭ އެހެން ގައުމުތަކުންވެސް، މިފަދަ ހާލަތްތަކުގައި ފިޔަވަޅު އަޅަނީ މިފަދައިންނެވެ. އިންޑިއާއިން އަޅަން ފެއްޓި ފިޔަވަޅުތަކުން ޕާކިސްތާން ސިހިގެން ދިޔައެވެ. 2018 ނިމެން ދިޔައިރު ޕާކިސްތާން އޮތީ ޓެރަރިޒަމަށް މާލީ އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދިނުމުގެ ސަބަބުން އިންޓަރނޭޝަނަލް ފައިނޭންޝަލް އެކްޝަން ޓާސްކްފޯސްގެ ގްރޭ ލިސްޓްގައި ހިމަނާފައެވެ. އެހިނދު އިންޑިއާގެ ނޭޝަނަލް އިންވެސްޓިގޭޝަން އެޖެންސީން ދިޔައީ ޕާކިސްތާނުން އެހީލިބިގެން އޮޕަރޭޓްކުރާ މާލި ވިއުގަ ރޫޅާލުމަށް މަސައްކަތް ކުރަމުންނެވެ.\nމާޗް އެޕްރީލް 2019ގައި އާންމު އިންތިޚާބަށް އިންޑިއާ ތައްޔާރުވިއިރު ޕާކިސްތާނުން ތައްޔާރުވީ ޕުލްވާމާ ހަމަލާއަށެވެ. 12 ދުވަސްފަހުން އިންޑިއާއިން ދިން ޙަމަލާއަކީ ޕާކިސްތާނުން ޚިޔާލަށް ގެނެސްފައި އޮތް ކަމެއް ނޫނެވެ. ބާލާކޯޓުގެ ހަމަލާއާއެކު އިންޑިއާއިން ބައިނަލްއަގްވާމީ ތާއީދު ހޯދިއެވެ. އަދި ޕާކިސްތާނުން ކުރަމުން ދިޔަ މަސައްކަތުން ޕާކިސްތާނަށް ލިބިގެން ދިޔައީ އިތުރަށް ހުތުރުނަމެވެ. ބައިނަލްއަގްވާމީ މުޖުތަމައުން ގޮވަމުން ދިޔައީ ޓެރަރިޒަމްގެ ހަމަލާތައް ހުއްޓައި ޕާކިސްތާނުން ޓެރަރިސްޓުންނާ ދެކޮޅަށް ފިޔަވަޅު އެޅުމަށެވެ.


ރުޅީގަ އަނެކާގެ ސިއްރުތައް ބޭޒާރުނުކުރާށެވެ! ތިމާގެ ސިއްރުތައް ﷲ ބޭޒާރުކުރައްވަވައިފިނަމަ ވާނެ ފަޟީޙަތް މާބޮޑުވެދާނެ!\nދެމަފިރިންނަމަވެސް ދެ އެކުވެރިންނަމަވެސް ކޮންމެ ދެމީހަކުނަމަވެސް އެކުގައި އުޅުމަށްފަހު ރުޅިވި ނަމަވެސް، ޚިޔާލުތަފާތުވި ނަމަވެސް އަދި ހިތް ހަމަ ނުޖެހުނު ނަމަވެސް އަނެކާގެ ސިއްރުތައް ބޭޒާރުކުރުމަކީ ކޮށްގެންވާނެ ކަމެއް ނޫނެވެ.\nވިސްނަންވީ ކޮންމެ މީހެއްގެ ވެސް ސިއްރުތަކެއް ހުންނާނެކަމާއި ޚުދު ތިމާގެ ވެސް ސިއްރުތަކެއް ހުންނާނެއެވެ. ހުރިހާ ކަންކަން އެންމެ މޮޅަށް ދެކެ ދެނެވޮޑިގެންވާ ﷲ ތަޢާލާ ތިބާގެ ސިއްރުތައްވެސް ދެނެވޮޑިގެންވެއެވެ. ވީމާ\nމީހަކު ދެކެ ރުޅި އަންނައިރަށް އެމީހާގެ ސިއްރުތައް ބޭޒާރުކުރާއިރު ﷲ ތަޢާލާ ރުހިވޮޑިނުގަންނަވާ ގޮތަށް ކިތައް ކަންތައް ކޮންމެ ދުވަހަކު ތިބާ ކުރަމުހެއްޔެވެ؟ އެހެންކަމާއިއެކުވެސް ތިބާގެ ސިއްރުތައް ﷲ ތަޢާލާ ހާމައެއް ނުކުރައްވަވައެވެ. ސިއްރުކުރައްވަވައި ހިފަހައްޓަވައެވެ. އަހަރެމެން ސިއްރުން ކުރާ ހުރިހާ ކަންކަން ﷲ ތަޢާލާ ހާމްކުރައްވަވާނަމަ އަހަރެމެންނަށް އުޅެންޖެހޭނެ ހާލާއިމެދު ނިކަން ވިސްނައިލަބަލާށެވެ!\nއެކުވެރިކަން ދެމެހެއްޓުމާއި ބަދަހިކުރުމާއި އަދި ދުރުހެލިވާންޖެހޭ ޙާލަތުގައި ދުރުހެލވުމަކީވެސް ހަމަ ތަފާތު ކަންކަމެވެ. އަހަރެމެންނަށް އޮތީ ސިއްރު ސިއްރުގެ ބާއްވައިދިނުމެވެ.\nދެމީހަކު އެކުގައި އުޅޭނަމަ ގިނަ ފަހަރަށް އެކެއްގެ ވަރަށް ގިނަ ސިއްރުތައް އަނެކަކަށް އެނގޭނެއެވެ. އެއީ ހިއްޞާކުރާތީއެވެ. ދެ މީހުންގެ މެދުގައި ދެބަސްވުމެއް ހިނގައި އެކަކު އަނެކަކު ދެކެ ރުޅިއަންނައިރަށް އެމީހާގެ ސިއްރުތައް ބޭޒާރުކުރުމަކީ ގިނަ ބައަކު ކުރަމުން އަންނަކަމެކެވެ. ބޭނުމަކަށްވެފައި އޮންނަނީ އެމީހަކު މީސްތަކުންގެ ކުރިމަތީގައި ފަޟީހަތްކޮށް ނިކަމެތިކޮށްލުމެވެ. ލަދުގަންނަވައިލުމެވެ.\nމީހެއްގެ އައިބު ފޮރުވައިދީފި މީހެއްގެ އައިބުތައް ﷲ ތަޢާލާ ޤިޔާމަތް ދުވަހު ފޮރުއްވަވައިދެއްވަވާނެތެވެ. މިވަރުގެ ބޮޑު ނިޢްމަތެއް ލިބެން އޮއްވައި ދޫކޮށްލަން ހެޔޮވެދާނެ ހެއްޔެވެ!\nވީމާ މިކަންކަމަށް އިތުރަށް ވިސްނައިލާށެވެ! ކޮންމެ ކަމެއް މެދުވެރިވެގެން ދެމީހަކު ވަކިވި ނަމަވެސް ސިއްރުތައް ސިއްރުގެ ގޮތުގައި ހިފަހައްޓަންވާނެއެވެ! ދުނިޔެއާއި އާޚިރަތުގައިވެސް އެންމެ ފައިދާކުރާނެ ގޮތަކީ އެއީއެވެ.


SunOnline: Malaysia ge rasgefaanu, sarukaarah faadu vidhaalhuvejje\nމެލޭޝިއާގެ ރަސްގެފާނު، ސަރުކާރަށް ފާޑު ވިދާޅުވެއްޖެ\nރުގިއްޔާ މުހައްމަދު މޫސާ 29 Jul 2021, 17:52\nމެލޭޝިއާގެ ރަސްގެފާނު އަބްދުﷲ ސުލްތާން އަހުމަދު ޝާހު -- ފޮޓޯ: އޭއެފްޕީ\nކުއަލަލަމްޕޫރު (ޖުލައި 29): މެލޭޝިއާގެ ރަސްގެފާނު އަބްދުﷲ ސުލްތާން އަހުމަދު ޝާހު އެގައުމުގެ ބޮޑުވަޒީރު މުހިއްޔުއްދީން ޔާސީންގެ ސަރުކާރަށް ފާޑު ވިދާޅުވެއްޖެއެވެ.\nމެލޭޝިއާގެ ޝާހީ ގަނޑުވަރުން ނެރުނު ބަޔާނެއްގައި އެގައުމުގެ ސަރުކާރާ މެދު ހިތްހަމަނުޖެހުން ފާޅު ކުރީ، އެގައުމުގައި މިދިޔަ ޖެނުއަރީ މަހު އިއުލާން ކުރި ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ހާލަތު އަންނަ އާދިއްތަ ދުވަހުގެ ފަހުން އިތުރު ނުކުރާނެ ކަމަށް ސަރުކާރުން އިއުލާންކުރި ފަހުންނެވެ. އަދި ފާއިތުވި މަސްތަކުގައި އިއުލާން ކުރި ހަ ކުއްލި އަމުރެއް، މިދިޔަ ބުދަ ދުވަހު ބޭއްވި ކެބިނެޓު ބައްދަލުވުމަކަށް ފަހު އުވާލާފައިވާކަން މިދިޔަ ހޯމަ ދުވަހު އެންގި ފަހުންނެވެ.\nމެލޭޝިއާގެ ޝާހީ ގަނޑުވަރުން ނެރުނު ބަޔާނުގައި ވަނީ ރަސްގެފާނު އިއުލާން ކުރެއްވި ގަވާއިދުތައް، ރަސްގެފާނާ މަޝްވަރާ ކުރުމެއް ނެތި އުވާލުމުން ހިތާމަ ކުރައްވާ ކަމަށެވެ.\n"ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ހާލަތުގެ ތެރޭގައި ރަސްގެފާނު އިއުލާން ކުރެއްވި ހުރިހާ ކުއްލި އަމުރެއް ރަސްގެފާނުގެ ހުއްދައާ ނުލައި ސަރުކާރުން އުވާލާފައިވާ ކަމަށް ބުނާ ބަޔާނާ ހެދި ރަސްގެފާނު ވަނީ ހިތާމަ ފާޅު ކުރައްވާފަ،" ގަނޑުވަރުގެ ބަޔާނުގައިވެއެވެ.\nމީގެ އިތުރުން ކުއްލި ހާލަތާ ބެހޭ ގޮތުން ޕާލިމެންޓުގައި ބަހުސް ކުރާނެ ކަމުގެ ޔަގީންކަން ސަރުކާރުން ރަސްގެފާނަށް ދިން ނަމަވެސް، އެފަދަ ބަހުސެއް ބާއްވާފައި ނުވާތީ ރަސްގެފާނު ވަނީ ހިތްހަމަނުޖެހުން ފާޅު ކުރައްވާފައެވެ.\nއެ ބަޔާނާ ބެހޭ ގޮތުން މެލޭޝިއާގެ ސަރުކާރުން އަދި އެއްޗެކޭ ބުނެފައި ނުވެއެވެ. ނަމަވެސް އިދިކޮޅު ލީޑަރު އަންވަރު އިބްރާހީމް ވަނީ މުހިއްޔުއްދީންގެ އިސްތިއުފާއަށް ގޮވާލައްވާފައެވެ.\nމެލޭޝިއާގައި ކޮވިޑް-19 ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށް ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ހާލަތު އިއުލާން ކުރީ މިދިޔަ ޖެނުއަރީ މަހުގެ 12އިގައެވެ. އަދި އެގައުމުގައި އަނެއްކާވެސް ކޮވިޑްގެ ކޭސްތައް އިތުރުވެ، ހޮސްޕިޓަލްތަކަށް ބާރު ބޮޑުވެފައިވާ ދަނޑިވަޅެއްގައި ސަރުކާރުން ފިޔަވަޅުތައް އުވާލާތީ އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކުން ވަނީ ނުރުހުން ފާޅުކޮށްފައެވެ.\nމެލޭޝިއާގެ ބޮޑުވަޒީރަކަށް އިސްމާއީލް ސަބްރީ\nމެލޭޝިއާގެ ބޮޑުވަޒީރަކަށް ބޭފުޅަކު އިހުތިޔާރުކުރުން ދަތި


Sovereign fundah jamaakuri adhadhu 92% madhu vejje\nސޮވެރިން ފަންޑަށް ޖަމާކުރި އަދަދު 92 ޕަސެންޓް މަދުވެއްޖެ\nރާއްޖޭގެ މައި އެއާޕޯޓް ވެލާނާ އިންޓަނޭޝަނަލް އެއާޕޯޓް -- ފޮޓޯ: އަވަސް\nސަރުކާރުން ނަގާ ލޯނުތަކަށް ފައިސާ ދައްކަން އުފެއްދި ސޮވެރިން ޑިވެލޮޕްމެންޓް ފަންޑް (އެސްޑީއެފް) އަށް ޖަމާކުރި ފައިސާގެ އަދަދު 93 ޕަސެންޓް ދަށްވެއްޖެ އެވެ.\nފިނޭންސް މިނިސްޓްރީގެ ތަފާސް ހިސާބުތައް ދައްކާ ގޮތުން ޖޫން މަހު ސޮވެރިން ފަންޑަށް ޖަމާ ކޮށްފައިވަނީ 13 މިލިއަން ރުފިޔާ އެވެ. ނަމަވެސް މިދިޔަ އަހަރުގެ ޖޫން މަހު ޖަމާކުރި އަދަދު އުޅެނީ 176 މިލިއަން ރުފިޔާގަ އެވެ.\nމި އަހަރުގެ ޖެނުއަރީ މަހުން ޖޫންގެ ނިޔަލަށް ސޮވެރިން ފަންޑަށް ޖަމާކުރި އަދަދު އުޅެނީ 246 މިލިއަން ރުފިޔާ އެވެ. އަދި މި އަހަރު ސޮވެރިން ފަންޑަށް ޖަމާކުރަން ބަޖެޓް ކޮށްފައި ވަނީ 756 މިލިއަން ރުފިޔާ އެވެ.\nފިނޭންސް މިނިސްޓްރީން ބުނެފައިވާ ގޮތުގައި މިދިޔަ އަހަރުގެ އޮގަސްޓް މަހުގެ ނިޔަލަށް ސޮވެރިން ޑިވްލޮޕްމަންޓް ފަންޑުގެ ބެލެންސުގައި 181 މިލިއަން ޑޮލަރު (2.7 ބިލިއަން ރުފިޔާ) ހުއްޓެވެ.\nވެލާނާ އިންޓަނޭޝަނަލް އެއާޕޯޓް ފިނޭންސް މިނިސްޓްރީ އެމްއޭސީއެލް + ދައުލަތުގެ އާމްދަނީ ސޮވެރިން ޑިވެލޮޕްމަންޓް ފަންޑު