Die Welt: Хангошвили вийначунна набахтехь дIовш дала дагахь хиллачух тера ду\nНохчийн тIеман буьйранча лаьттина Хангошвили Зеламха вийна аьлла, шеконашца лаьцначунна дIовш дала дагахь хиллачух тера ду. Немцойн Die Welt ресурсна еллачу интервьюхь дина иштта дIахьедар журналиста Кренинг Аннас.\nВуьйцург ву Оьрсийчуьра 55 шо долу Красиков Вадим, ткъа цо ша чIагIдарца, ву иза 50 шо долу инженер-гIишлошъярхо Соколов Вадим.\n"Схьагарехь, набахтехь цунна дIовш дала Iалашо хилла. Кхелан процессехь мукIарло динчу тешо, 2019-чу шеран гурахь Красиков левинчу зуламан гIуллакхаш луьстучу полицин коьртачу комиссаро бина и хаам. Цо дийцарехь, Красиков кхерамечу хьолехь хиларна Моабит олучу набахтера тутмакхийн дарбан цIийне дехьаваьккхина, могуш воллушехь", - яздо Inopressa.ru. портало гочйинчу артиклехь.\nКомиссаран информацина тIетевжинчу Die Welt ресурсо дийцарехь, Красиковна дIовш дала план хиларх хаам кхаьчна цаьрга, цхьайолчу къайлахчу сервисашкара. Ша кхерамечу хьолехь вуйла, хетарехь, Красиковна хууш хилла. "Иза кхоьруш вацара, цунна са ца гаттадора цо", - дагалоьцу комиссаро.\nТиргартенехь стаг вер толлучу кхелахойн кхеташонехь тоьшаллаш дина Хангошвилин йоIа Амирас. 2019-чу шарахь Марсхьокху-беттан делкъанна рузба дан маьждиге ваха дагахь хиллера цуьнан да.\n"Суьйранна ялх сахьт долучу хенахь ден шолгIачу зудчо хаамбинера цуьнга, делкъанна 12 сахьт долучу заманчохь Малый Тиргартен олучу паркехь нохчо вийна аьлла. Фейсбукерчу цхьанна-м агIонехь дешна хиллера цо, цунна шена кхин дага а ца догIу. Цул тIаьхьа и зулам динчу меттиге яханера иза. Цигара юхаеъча зудчо хаийтинера цунна, вийнарг цуьнан да хилар", - яздо хаамийн гIирсо.\nПолицин хаамашца, боццачу некъатIехула а ца воьдуш, кхечу агIор - Малый Тиргартен парк йолчу агIор ваханера Хангошвили оцу дийнахь. Цуьнан йоIа бахарехь, ламазан хан хила цхьа сахьт диссинчу хенахь араваьллера иза.\n"Криминалан полицино хьалхо дийцарехь, Хангошвили цу дийнахь цхьаьнакхета лерина хиллера Гуьржийчоьнан хиллачу президентан Саакашвили Михаилан хIусамненаца. Цуьнан йоIа бахара, цхьана дийнахь шен дас элира, кхечу махкара, Гуьржийчуьра, хьеший бу ша волчу бахка безаш, амма церан цIераш ца ехира цо аьлла. Цуьнан да волчахь кест-кеста хьошалгIахь хуьлуш хиллера Артур цIе йолу стаг а, цуьнан хIусамнана а", - яздо артиклехь.\nРесурсо карладоккху, Welt am Sonntag тобано дукха хан йоццуш бинчу талламца, вийна Хангошвили а, кхин а 18 стаг а Оьрсийчоьнан президентан "Iаьржачу тептарехь" хиллера аьлла.\n"Тептаран Iалашо яра, оьрсийн Iедална дуьхьал болчу, эмиграцехь бехачу нохчашна бекхам бар. ТIаьххьарчу шерашкахь зуламаш деш хиларца Берлинца цхьаьна яра Стамбул а, Киев а",- яздо Die Welt гIирсо.\nМасех кIира даьлча суьдхоша бовзуьйтур бу шаьш бина сацам.\nЛурчаха Марсхьокху-беттан 23-чохь Берлинна юккъехь герз тоьхна вийра Хангошвили. Полисхоша лецира и зулам дина хила тарлуш йолчу шеконашца Оьрсийчоьнан вахархо. Цуьнан цIе немцойн Iедалхоша йоккхуш яц, делахь а, журналистийн хаамашца, Красиков Вадим ву иза.\n"Бандитийн къестамашкахь" нисделла цуьнан валар, аьллера Оьрсийчоьнан президента Путин Владимира.


коьртаниг - Synonyms of коьртаниг | Antonyms of коьртаниг | Definition of коьртаниг | Example of коьртаниг | Word Synonyms API | Word Similarity API\nTop 10 similar words or synonyms for коьртаниг\nTop 30 analogous words or synonyms for коьртаниг\nДаниела Эскобар Даниела Эскобар (; вина 16 январехь 1969) — бразилин актриса, коьртаниг а ю. «Superbonita» — олучу программа тӀехь, болх беш йолу масийтта шо ду.\nТӀуьна тропикийн хьаннаш Тропикийн хьаннашкахь эпифиташ коьртаниг Орхидан а, Бромелийн а доьзалера ю. Эпифитийн ю тайп-тайпана хи молу а, даар озоран а гӀирс:\nМассин хаамийн гIирс Коьртаниг оцу меттигехь ю хаамийн муьран, даржаран, МКГӀ тиражан, цуьнан форматан, чухоаман комплекс; царна богӀуш болу гайтамаш Ӏаткъам бо, масала, хааман сихаллин. Муьраца арахоьцурш декъало хӀора деннарш, хӀора кӀираннарш, хӀора беттанарш, кхаа баттахь цкъа арадовлурш, кхин а.\nЖеребцова, Полина Викторовна Коьртаниг цунна — адамаш кхетар тӀемаш бийлита мегарг цахиларх, къаьсттина шайн пачхьалкхан махкахь. Иштта «Дневник» тӀехь цо дуьйцу, 1994 шарал хьалха Республикехь, оьрсийн а, нохчийн а халкъийн юкъаметтиг гергара а, лараме а яра бохуш.\nМассин хаамийн гIирс «Массин хаамийн гӀирс» цхьаьна классификаци йо оцу билгалонца хьалий-охьий, билгалчу пачхьалкхан административан-лаьттан хӀоттам муха бу хьаьжжина, цу тӀе коьртаниг билгалчу МКГӀ хьашт кхочушдо латта ду, иза арадолу меттиг яц. Цуьнга хьаьжжина билгалйолу цхьа могӀа бухара классаш:\nТираж Тира́ж () — цхьа цӀе йолчу зорбанан арахецаран экземплярийн барам бу. Термин лелайо коьртаниг арахецаран гӀуллакхна, амма наггахь «тираж» бохучу дашо билгалбоккху кхечу кхолламийн барам а, масала кинематографера фильман копийн тираж.\nДзюдо "Дзюдо" цӀе японийн латаран говзаллашкахь лелош яра дзюдзюцу шозлугӀа цӀе санна, амма Дзигоро Канос диллира оцу дешанчу керла маьӀана. Цо элира дзюдохь коьртаниг техника яц, ша шен кхачаме валор ("до") ду аьлла. Иштта и цӀе хержина Кано гайта гӀертар дзюдон гуманизман хьажам. Цу хенахь дзюдзюцу дукха наха лоруш дара шога гӀуллакх, нах хӀаллак бан кхоьллина, оьзда стагехь товш доцу хӀума.\nКаспий-хӀорд Каспий-хӀордан коьртаниг физико-географин хьал ду, иза къевлина континентан юкъара хи ду, Дуьненан океанца Ӏаламан зӀе яц цуьнан. Цундера, Каспий-хӀордан автоматаца дало ца деза дуьненаюкъара хӀордан бакъон низам а, кхетам а, масала, 1982 шеран хӀордан бакъон ВКЪКХ конвенци. Цундера, Каспий-хӀордан бакъо яц кхетам бало, «меттиган хӀорд», «къаьсттина экономикан зона», «континентан шельф», кхин дӀа а.\nЦийн Халкъан Республика Цийхь цемент яр коьртаниг шайн гӀишлошъяре йоьдуш ю, АЦШ-ал 80 сов а йо. Цийх АЦШ-н метта дуьненан хьалхелелориг хилла йинчу а, еш йолчу а тӀехлекхачу гӀилошъярех. 2013 шарахь Чаншехь йина ялар ларъеш ю карайирзинчу чехкачу технологица ешйолу керла уггара а дуьненахь лекха (838 метр) 220 тӀекӀалйина тӀехлекха гӀишло «Стиглара ГӀала» (Sky City).\nДиалектика Диале́ктика ( — къийсаман а, ойла яран а говзалла) — философехь аргументацин некъ а, ойланан чулацамех лаьцна теорин ойланан кеп а. Диалектикан некъ бу европин а, индин а философехь коьртаниг. «Диалектика» дош схьадаьлла Шира Грецин философера. И дош даьржина Платонас язйина «Диалогаш» бахьнехь. Оцу диалогашкахь дакъа лоцу нах ойланаш цхьана йогӀуш ца хила а тарлора, амма цара бакъо лоьхура шайн ойланаш вовшега юцуш. Гегелин тӀера диалектикa дуьхьала хӀоттош ю метафизикин. Метафизикас массо а хӀума а, хиламаш а хийца ца луш а, вовшийца доьзна йоцуш а лору.


Стаг лачкъийна аьлла бехкевен гIалгIай дIа ца хоьцу хIирийша\nМангал-бутт 02, 2018\nШен юьртахо Дзицоев Казбек лачкъийна хилла аьлла, бехкевен гIалгIай Чаниев Хьамзат лаьцначуьра дIахеца реза ца хилла Къилбаседа -ХIирийчоьнан кхел. Дзицоевс иза вацара аьлла, кхелахошка дIахаийтина ша лаьцна латтийнарг. "Кавказан узел" агенталло хаамбарца, Къилбаседа-ХIирийчоьнан Лакхарчу кхеле Чаниевн гIуллакх листар ГIалгIайчоьнан Лакхарчу кхеле я кхечу регионе кховдор дехнера кIентан адвокаташа, хIирийн-гIалгIайн конфликт бахьанехь юкъаметтигаш ира хиларна. Стохка Iай Къилбаседа-ХIирийчоьнан кхело дуьхьало йира дехарна.\nХIирийн-гIалгIайн конфликт иккхира 1992-чу шарахь гIалгIай, хIирий бехачу Къилба-ХIирийн Пригородный олучу кIоштахь. Прокуратуран хаамашца, оцу конфликтехь 583 стаг вийра, 939-нна чевнаш йира, 261 стаг тIепаза вайра. Иттанашкахь эзарнашкахь гIалгIайн дийзира шаьш беха меттигаш дIатийса.\nПригородный кIоштан вахархочо Дзицоев Казбека, ша йийсарехь латтийнарг Чаниев вацара аьлла дIахьедича, Чаниевн адвокаташа дехар дира кхеле, иза маьршаваккха аьлла. "Кхелахошна хьалха, ша лачкъийначарлахь хиллачух тера ву Чаниев, амма иза вац элира Дзицоевс", - хаамбина Чаниевн адвокато Тепсаев Шерипа. Шоьтадийнахь хиллачу кхелан кхеташонехь дехар дIатеттина суьдхоша. РогIера кхелан ладегIарш тIедогIучу шоьтадийнахь нисдина.\nКарладоккху, талламчийн версица, Чаниев цхьана а волуш вовшахкхеттачу тобано 1998-чу шарахь Пригородный кIоштан Тарское эвларчу хьуьнчохь тIелатар динера дарбан бецаш лехьочу меттигерчу шина вахархочунна. Шиннах цхьаъ вийра, Дзицоев лаьцна дIа а вигина, етта а етташ, ларми чохь латтийнера. Цунах ахча делча бен маьрша ца ваьккхианера иза.\nЧаниевца цхьана хилла бохург шен хан а текхна, набахтера араваьлла, важа шиъ федералан лехамашкахь ву. Чаниевн адвокаташа цунна дуьхьалдаьккхина гIуллакх бух боцуш ду аьлла.


Цкъа цхьана дийнахь мацалла дала доллу цхьогал хилла хьуьнахула дедда догIуш. ЦIеххьана хьалахьаьжча, дитта тIехь Iaш акха-котам а гина, цхьогал сецна. Цхьогал гина кхераеллачу акха-котамо мохь тоьхна. Дика дIа а нисделла, цу дитта кIелахь охьа а хиъна, хьастаделла, цхьогало акха-котаме аьлла:\n— Хьажахь, ма тамашийна хIума ду xlapa, хIинццалц схьа акха-котамаша мохь легашкара схьа туху моьттуш дара-кх со, хIинца хии-кх суна, цара бIаьргашца мохь хьоькхуш хилар.\n— ХIан-хIан, цхьогал, хьо гIалатдаьлла, оха легашкара схьа туху мохь, бIаьргашца ца туху, — аьлла акха-котамо.\n— ДIаялахь дIа, хьуна хьайна а ца хаьа, айхьа хIун дуьйцу. Нагахь хьо сох ца тешахь, охьайосса со йолчу, аса хьан бIаьргаш дIакъовлур бу, тIаккха, нагахь санна ахьа легашкара мохь хьакхахь, хьо бакъ лоь-кха.\n— Вай, ма эрна ду-кх хьан кхерар. Аса дуй биъна, стохка дуьйна цкъа а акха-котаман жижиг ца даа, нагахь аса сайн дуй къарбахь, кIамдар а кхетта, со лийр ду, — элира мекара цхьогало.\nАкха-котам, цхьогалх теша а тешна, дитта тIера охьайоьссира. Катоьхна цуьнан когаш схьалецира цхьогало:\n— Дела дуьхьа, ма Iовдал а ю хьо, сох теша мегар ма дац, хIинца аса хьо юур ю!\n— Ма яахьа со иштта, — дехар дира акха-котамо. — Со яале хьалха, ахьа Деле: «Йо, АллахI-Дела, хьан ц!арца аса яа йолайо xlapa», аьлла, дехахь, сан жижиг хьуна дийнна шарахь даа тоьар ду-кх.\nЦо бохучух теша а тешна, цхьогало бага дIайоьллушехь, Деле дехар дан, кIелхьараяьлла акха-котам, тIома а яьлла, ша хьалха Iийнначу дитта тIе охьахиина.\n— ХIан, хIинца хьо ю хьуна Iовдал! — аьлла, ша кIелхьараяларна йоккхаеш йолчу акха-котамо.\nШа лейина хилар ца лалуш, дIасахьийзара цхьогал, хIун дийр ду ца хууш. Ша цомгуш хилла, бохуш, гайх кадетташ, цIийзара, узарш а деш, дитта кIелахь дIасакерчара цхьогал.\nОцу хенахь таллархойн а, церан жIаьлийн а евлла гIовгIанаш хезира цхьогална.\n— И хIун гIовгIа ю те? — хаьттира цо акха-котаме.\n— Шек дIа ма ялалахь, уьш-м барзана тIаьхьа бевлла жаIуй бара, — жоп делла акха-котамо.\nДукха хан ялале, «гIалх-гIилх» а деш, таллархойн жIаьлеш гучудевлира, уьш цхьогална тIе тасаделира. Цхьогал шен ницкъ ма-ббу дедда, кIелхьарадала гIоьртира, жIаьлеш цуьнан лорах доьлхура.\nХала дела балица церан ирачу цергех даьлла цхьогал. Цхьана доккхачу жIаьлин багахь цIога а дуьсуш, коьллаш юкъахь цхьогал кIелхьарадаьлла. КIад а делла, мацалла дала доллуш, чевнаш лозуш, Iуьллура цхьогал.\n— Ва везан Дела, сан дайша а, ден дайша а, ворхIе а дас а цкъа а ца доладора-кх шайн гIуллакх «бисмиллахIир-рохьманир-рохьим» бохучу дешнашца, сан хIун гIуллакх дара бага дIаелла. Ма юьхьIаьржо ю xlapa! Акха-котамо хIилла ди-кх суна, — бохуш, холчудаханера цхьогал.


Канадехь дан кечдина хилла эккхийтар чехк ца даьлла, бусулба нах сема хилар бахьанехь\nКанада -- VIA Rail цlерпошта дlайоьдуш ю Цхьаьнакхетаран Станцера, Торонто, Онтарио, 22Оха2013\nБостонехь лелхийтарш хиллачул тIаьхьа масех де даьлча хаам баьржинера, Канадерчу Торонто гIалахь террорхой эккхийтарш дан кечдуш хилла, аьлла. ХIинца баржинчу хаамашца, и зулам дан дагахь хила тоба меттигерачу бусулбачийн семалла бахьана долуш гучуяьлла хилар. Азимова Сийлахас дуьйцу цунах лаьцна.\nОхан беттан 22-чохь хаам баржийра Канадерачу полисхоша, шаьш ши стаг лаьцна, махкахь терроран тIелатарш дан кечлуш хилла волу, аьлла. Цара дийцарехь, Раед Джасер а, Чихеб Эсегхаер а цIераш йолу и ши жима стаг Нью-Йоркера Торонто гIала йоьдуш йолу цIерпошта эккхийта дагахь хиллера.\nПолисхоша чIагIдора, и шиъ ГIажарийчохь жигара долчу „Аль-Къаида“ тобан декъера хьехарш оьцуш хилла, церан тIеIаткъамца лелаш а хилла, аьлла.\nХIинца коста даьржина, и ши стаг лаца аьтто баьккхинарш Торонто гIалара бусулба нах хилла, аьлла. Дийцарехь, меттигерачу маьждиган имам волу Муххьамад Роберт Хефт вара иза, цу лаьцначу шина кIантах цхьаъ, Джасер Раяд, шеконе а лерина, цунах лаьцна хаам полисхошка бинарг.\nЦуо ша Iамеркерачу NBC News телеканале динчу къамелаца, цуо имамалла дечу маьждиге оьхучу бусулбачарех массийтамо тидам бина хиллера, Раядан леламехь а, цуо дечу къамелашкахь а уьш шеконе баьхна йолу зуламан хьу хилар. Цара шайн шеконаш имаме йовзийтинера, ткъа цуо шен декхар леринера полисхошка хаам бан.\n„Вай, бусулбанаш, ваьш хила деза кхерамазалла ларъяран уггаре а хьалхарчу могIаршлахь, вайн декхар ду и тайпа зуламаш, уьш хилла довлале, гучудаха а, цу Iалашонца Iедалхошца цхьаьна болх бан а," - элира цуо шен къамелехь, ша а, шен маьждиге оьхуш болу бусулбанаш а Канада шайн даймохк а хеташ, иза а, цигара бахархой а, уьш муьлха а дин лелош белахь а, дукха а безаш, машаре нах бу, аьлла, тIе а тухуш.\nТоронто гIаларчу полисхойн векало а дина официала дIахьедар, меттигера бусулбачийн семалла бахьана долуш йисина зуламхойн Iалашо кхочуш ца хуьлуш, аьлла.\nЦу юкъана, лаьцна волу шиъ шайн бехкана мукIарло деш вац. Цара шаьш лацар гIалат ду, бохуш, чIагIдо, цхьа а эккхийтарш дан шаьшшиъ лерина вацара, бохуш.\nИштта ГIажарийчоьнан куьйгалло а дина дIахьедар, Канадехь лаьцна ши стаг шайн махкарчу тобанашкара омранца лелаш вара бохург дацаре деш. ГIажарийчоьнан урхаллин векало элира журналисташкахь, шайн пачхьалкхехь радикалан суннитийн тоба ларалуш йолчу „Аль-Къаидин“ векалш бу бохург аьттехь а бакъ дац, аьлла. Цуо карладаьккхира, ГIажарийчура бахархой а, цигара Iедал а бусулба динан шиIатийн кеп лелош хилар.


Яхь йолчу къонахийн сий лардан бисинарш\nОхан-бутт 12, 2015\nНохчийчоь - ТIеман муьрехь шайн байна доьзалхой лоьхуш хьийза зударий.\nМуьлххачу махкахь а бирзина тIом дагалоцуш, я цуьнан жамIаш деш дагалоьцу уггаре хьалха мостагIчунна дуьхьал лаьттинарш, мохк ларбеш эгнарш. Наггахь хьахабо тIепаза байнарш а. Амма дош шайх аланза буьсу Нохчийчохь лаьттинчу тIамашкахь байинчу а, байначу а къонахех бисина зударий.\nМассо кIошташкахь, хIора юьртахь, хIора урамехь бу бисина зударий. Юхьанца нехан тергоне бовлу уьш, къахета царех нахана, амма хан-зама яьлча нехан а, Iедалан а тидамера бов, шаьш шайна, шайн берийн гIайгIанашца цхьаьна баха буьсу и зударий. Олуш ма-хиллара, неI дIачIаьгIча, арахь висинарг гергара вац.\n20 шо ду Маряьн шен цIийнда цIаваре сатуьйсуш еха. 15 шо ду хабар доцуш Асетан хIусамда вайна. Азас керла хIусамаш дIахIиттийна, берийн да ша ларвечу юкъанна. Балха тIера вигина майра вийначу Тумишас шен дерриг а са чудиллина, кхиийна виъ воI.\nЗударийн шийла, гIийла кхолламаш…\nЗамано чов ерзайо олу нахалахь. Ткъа иза бакъдац. Замано ца до дарба, цо Iамаво стаг шен лазамашца ваха.\nМаршо Радиоца къамелдинчу оцу зударша, логе шад хIоьттина, белхар къурдашца а сецош, дийцира, цхьана дийнахь, цхьаьна сахьтехь, минотехь, шайн доьзалшна цIехьана, дагахь а доцуш, дуьне тIекхетарх лаьцна.\nИсс беро а, Марьянас а лардо ШаIман цIавогIу де\nВеданахь еха Батукаева Марьян. Оьрсийчуьрчу Волгоградан гIамар-аренашкахь шайн доьзална хьаннал рицкъ а доккхуш, жа лелош бехара церан боккха доьзал, коьртехь да ШаIман а волуш, цхьа ирча де тIедаллалц ...\nОха дийхира Марьянига, цунна дагалецамаша мел ницкъ бахь а, ма-дарра хIетахь хилларг дийцар.\nБатукаева: «Тхо Волгоградехь Iаш дара хIетахь. Шен да-нана схьадало воьду ша аьлла, Ведана цIаваханера иза. Бутт, ши бутт бели юха ца вогIуш, корашна куьзга дуьллуш ву бохуш, цIенойн тхоьвнан шифер хуьйцуш ву бохуш, тхуна ца хоуьйтуш хиллера. Юха цигара кхуза баьхкинчу наха вайнчуьра берашка аьлла хиллера, шун да вайна. Юха со хатта яха цаьрга.\nСуна новкъа деанера верасашна хууш дерг суна хIунда ца хаийтина-те аьлла. Сайн йиша берашца а йитина со Нохчийчу дIаяхара. Доьхна де дара и Iаламат. Лоьхуш лийлира, тахана а цуьнах яьлла йист яц. Кху аьхка 20 шо дузур ду».\nИсс доьзалхо ву Марьянан - ялх йоI, кхо кIант. ЦIийнда дIавигале шаьш цхьана деха зама дагалоьцу цо кхин дIа къамелехь, шегахь байна боцу безам а ца хьулбеш, ларамца дуьйцу шен цIийндегахь баьхначу лаамех, дахаре хиллачу хьежамех лаьцна.\nБатукаева: «Воккхахволчу кIентан 14 шо дара, жимчуьнан ши шо дара. Шена дас трактор Iамийнехьара, ша цу тIехь болхбийра бара, олура кIанта. Дас беза болх ца бойтура цуьнга, ша санна трактортIехь вуьссур ву хьо бохуш, школа яьккхина ваьлча деша вохуьйтар ву бохуш, кхоош лелош вара и.\nБатукаева Марьянин доьзал\nЦул тIаьхьа а ши шо даьккхира оха Волгоградехь, хIинций-хIинций хабар хуьлу-кх, цIа вогIу-кх бохуш, тIаккха дог диллина, цIа даха деза вай, кхузахь Iийна дан хIума а дац аьлла, цIа даьхкира тхо».\nДоьзал, доккхаха дакъа кегий бераш а долуш, тIехь да воцуш бисича, муьлххачу а дика махкахь Iедало шен куьйга кIел лоцу. Ткъа Марьян ша цхьаъ йисира шен берашца. Хилла цуьнан хIетахь 34 шо.\n«Дуккха а доьзал дуьненчу-м баьккхинера кхо, хIинца и бераш мацалла далла, тIехь-когахь доцуш, хецна дитина-кх кхо», къацахетачаьрга шена тIехьашха аларна кхоьруш, Марьяна сема, напха леха ша ца кхоош, кхиадора шен бераш. Тахана яц иза оцу халачу гIаролера яьлла.\nБатукаева: « Дела воцург накъост воцуш хене баьккхира ас доьзал, йоьдург дIа яхийти, кIенташна зударий балийна. Чуяха нехан санна хIусамаш яцахь а, цхьаццанхьа доьзалш дIа а тарбелла. Хала хан яьккхира. Бакъду, цхьа дика лулахо ву сан. Цо дукха гIо дина суна. ХIетахь туркх вара и юьртан, тхуна тIех даьккхина цхьанхьа сагIа ца долуьйтора цо».\nШераш дIаоьху, де дийне а тоьгуш. ШаIманан, Марьянин доьзалш кхиъна, йоьIарех хилла наной, кIентех - дай, амма хIумма а хийца ца делла Марьянин дахарехь. 20 шо хьалха санна, сатийсамашкахь, цIийнда хIинца-тIаккха неI сагIех чоьхьаволу бохуш, дегайовхонца еха иза.\nБатукаева: «Дог ца диллина тахана а. Неханиг цIавеана, карийна аьлча, хьодий цига йоьду со. Тахана а бераша а да цIа вогIур волуш ву тхан олу. Тхан да цIахь велхьара ма дика охьахевшина хир дара вай олу. Дог диллаза Iа со. Цхьанхьа чувоьллина велахь, масане хуьлу вогIур вай и-м бохуш».\nБакъдац Марьян санна болу зударий дилхах кхоьллина бохург. Уьш, тешна а, болатах кхуллуш бу. Иштта ца хилча мичара болу царна тола ницкъ, лан цадаллал Iазап лан дезча?\nЦкъа, цхьана буса хIоттийра УмаровгIарна жоьжахате\n...Буьйса юкъал тIехъяьлча, юьрт дIатийча, адамашна кIоргга набарш кхетча, кхо сахьт даьлча, гобаьккхина къевлина лаьттачу керта тIехула бевлла лилхира ТIехьа-Мартанарчу Умарова АсетгIеран цIачу мостагIий. Ца елха а ца туьгуш, дагалоьцу цо ша а, шен доьзал а дийна боллушехь жоьжахате кхачийна бала.\nУмарова: «Буьйсанна кхо сахьт даьлча дара и, тхо дуьйшина дара хIетахь, герзаш тIе а хьажийна уьш чулилхича. Дага деачи а ца йилхича цIа Iало со тахана. Ирча сурт дара, цхьанна ма гойла и де.\nСуна сайн бераш дойур ду моьттара цара. Iадийнера тхо. Маьхьарий хьоькхуш бераша. Оцу юккъехула дIавигира сан берийн да. Ас телефон туьйхира РОВД, цIийнда вигина сайн аьлла, цара са ма гатде, неханиш а буьгу, схьавоуьйтар ву элира. Дукха лийхира оха, кара ца вира».\nДуьне даьккхина лийхира вашас ваша, боху Асета, оьрсийн эскарша бехк-гунахь доцуш вигина берийн да. Вайначун лорах кхетта, тахана-кхана хаза кхаъ кхочу шайга бохуш, марвашас дегайовхо латточу муьрехь, шаьш йина харцо кIеззиг йолуш санна, вешех хиллачун дуьхье кхиича, марваша а тIепаза войу Асетан.\nУмарова Асетан доьзал (цIийнда дийна волуш)\nУмарова: «ЦIийнда велла кхо бутт баьлча, марваша а вигира тхан дIа. Шен ваша лоьхуш, тIехьаваьлла лелаш вара иза. Ша тIехьакхиъна, хIиций- хIинций бохуш дегайовхо йолуш Iара тхо, тIаккха марваша а дIавигира тхан гIазакхийша. Молуш-узуш вацара, берашна дика да вара йижаршна-вежаршна дика ваша а вара, суна дика цIийнда вара».\nЦа хаьттича ца Iийра тхо Асете а, хIун хьоьху цуьнан даго? ВогIур ву боху цIа берийн да, я боху дог дилла.\nУмарова: "Дог-м ца диллина ас. ГIенах го тхуна сих-сиха, цундела дог тешаш Iа-кх. Хуур ду-кх!»\nБобераш хилира мухIажирех\nСоьлж-ГIалара ю Муртазова Аза. Нохчийчохь шолгIа тIом боьдучу шерашкахь мухIажариш хилла ГIалгIайчу дехьадаьллера къона дай-наний Азий, Рашиддий, шайн шина бераца. Рашидан жимахволу ваша кхеран ненаца гIаличохь сецнера. Шен нанна са хьаьвзина ГIалгIайчуьра вогIуш хиллера Рашид Соьлжа-ГIала, Окружной олучу меттехь еха нана ган.\nАзас дахначу шерашка юха а хьоьжуш дуьйцу, цхьана дийнахь цкъа а ца моьттачу кепара хийцаделлачу шен дахарх лаьцна.\nМуртазова: «Cуна цкъа а ца моьттара, дахарехь ишта нислур ду а, сайн цкъа а борша стага дан деза гIуллакхаш дан дезар ду а. Делахь а тIехIоьттинарг дIа ца кхехьча а ца долу. Берийн да вигира сан шолгIа тIом дIабоьдучу хенахь.\nТахана а цунах хилларг хууш дац тхо, я дийна ву я вац. ТIехьадоьвлла ца лоьхуш меттиг ца битира, амма яьлла йист яц тахна а. ГIалгIайчохь мухIажариш хилла дIадахана Iаш дара тхо. Шен нана ган цIа веанера иза. Цхьана дийнахь дуьне дуьйхира суна, цIийнда дIавигира, цIенош дохийра. Цул тIаьхаь ГIалгIайчохь Iийра тхо болх беш, цIа ян цIа а доцуш».\nМуртазова Аза а, цуьнан кIант Iайнди а\nКхин дIа дийцира Азас цIийнан дукъ шен белшаш тIехь дисина цхьалха ша йисича, куьйгаш охьа ца дохуьйтуш, доьзал нийсачу новкъа баккхарх а, тIамо дохийна цIа, хьаькхна дIа а даьккхина, цуьнан метта ща дIахIоттийначу цIенох лаьцна а.\nМуртазова: «Цхьана а ненан шен берашка кхочуш хIума хир дац. Цу берашка айхьа дешийтича, уьш нийчачу новкъа баьхча, эццахь паргIатйолу хьо, хьажахь, уллехь накъост вацахь а, ди-кх ас и, да дели-кх соьга, олий.\nСан йоккха Iалашо яра, кIант доьшуш Орел гIалахь вара сан, ГIалгIайчуьра цIа даькхкичхьана тхо сан денцIахь Iаш дара. КIантана товш ца хетара воккха мел хуьлу ненахойн баьрчехь. Шен да ваьхначу керта ван лаам бара цуьнан.\nЮха а дагахь хуьлура суна, кхана-лама берийн да цIа веача, тхо дог диллина ма даций цуьнах хIинца а, кертахь даьлла къух, йоьхна керт-ков гича дог духур ду-кх цуьнана, цIенош дина, тхо ков-керт сирла а даьккхина Iаш хилча, цуьнан а самукъадера ду, олий хетара.\nСан коьртехь ойла яра, цIенош дан. Йоьдуш-йогIуш нехан цIенош бен гуш хIума а дацара суна. ЦIенош дина, тхо чу а девлла, кIант цIа а веана чоьхьа валча соьга элира цо, мама, къар-м ца ели хьо хIара цIено ца дича. И-ду-кх ирс!\nАдамашлахь хьаннал ларочу кепехь ша шен доьзална хьалха декхарш кхуочушдина аьлла хета Азина.\nМуртазова: «ХIинца сунна дезарг хIун ду аьлча, иманчохь йолуш, со чуеача йина яахIума а йолуш, суна хьалха чай а хIоттощ, чохь хьийзаш беркате нус езара суна. Кхин даккхий хIуманаш ас ца доьху Деле. Со балхаца а ю, айса мел дийриг сан берийн дуьхьа ду, уьш могаш-ирсе хилча, сайн декхар айса кхочудина аьлла хета-кх суна а».\nТхан программин турпалхой Марьян, Асет, Аза а сатийсамашкахь бехаш бу, хIунда аьлча тахана дац церан цIийдайн кешнийн баьрзнаш. Цундела дог ца дуьллуш, шераш мел дIаэхарх а гIел ца луш, шайн доьзалшна хехь лаьтташ, шиннан меттан, ден-ненан декхарш кхочушдеш схьабогIу уьш.\nТIехь да а воцуш, тоьлла виъ кIант кхиийна Тумишас\nТкъа Веданарчу Аюбова Тумишин кхоллам къаьсташ бу кхечерачех. Цуьнан яц сатуьйсийла, Абусолта, цуьнан хилла цIийнда, гIазакхаша лаьцна вигина, чохь-тIехь йиттина хIаллакхвина, схьавеллачул тIаьхьа, цуьнан бIаьргаш хьалхха дIаваьлла.\nШераша ерзоза чевнаш карлаехира оха цуьнан, телефон тоьхна.\nАюбова: «Iуьйрана шен балха вахана волу и, белхан меттига уллехь цхьа эккхар хиллера, сан бIаьргашна хьалххара дIа вигира гIазакхаша. Деа беран да вара. БIаьрзе къена шен нана лелош, да лелош вара. Эцца дIавигарх, етта а йиттина, схьаваийтинера, 6-7-чу дийнахь велира.\nБехк-гунахь доцуш и вен а вийна, массарна а и хуш ду, маIаршна бухахь раствор йолуш, болх бечара лаьцна дIа а вигина, хIаллаквина. Iедале ваьлча а, мичча ваьлча а, пенсии доцург кхин гIо а доцуш дисира тхо. Тахана а тхоьгахь цуьнан докъанан даьхна суьрташ ду, цара йиттина талхийна, ах шо а хир дац кехаташ суьде чу деллера ас, тоьшаллаш тоъал дац аьлла, тергал ца ди».\nАюбова Тумиша а, цуьнан виъ воI а\nЦIийнда воцуш, берашца байлахь йисина, кхин дIа дахарехь ша биттина лол бийцира Тумишас тхан хиллачу каъамелехь.\nАюбова: «Цул тIаьхьа бераш лело дезара, ков-керт, цомгаш марнана, хала денош ма даьхкира, делахь а нехан дикаллийца, берийн дехоша, лулахоша, юьртахоша, гIо а дина, цIенош хьалахIиттийра, массо орцахбевлла чу даха хIусам йира тхуна.\nЧохь яа йоцуш ма дисара, школе боьлхуш кога юха мача йоцуш а ма буьсура, ишта хан яьккхина оха. Тахана бераш дешна девлла, шайн-шайн белхан меттигаш дIа а лаьцна беха, суна гIо а хуьлу цаьргара. Аттачу яьлла со хIинца».\nШен хIусамда Абусолта юьртахь а гIараваьлла вара боху Тумишас шен оьзда хиларца, комаьршаллица, юьртахь хьанна а гIо эшначу хенахь, даима кийча вара боху цо гIоьнна гIатта а. Юьртахойн тоьшаллаш шена а, доьзална а доккха дозалла хета.\nАюбова: «И санна оьзда, комаьрша, нехан гIуллакхе хьожуш стаг хилла а хир вац олий, юьртахоша ишта цуьнан мах хадабар, дозалла ду сан а, берийн а. Дага а вогIу, даима вийца а вуьйцу чохь бераша, хьехош бIаьргара хи а долу. Цхьаъ цуьнгара даьлла, дуьхьал вийнехь, иштта халонга а дера дацара».\nТхан къамел хиллачу хIора а хIусамнанас дозаллийца билгалдоккхура, шайн цIийндай яхь, доьналла, оьздангалла йолуш нах хилар.\nТкъа ярий йиш иштачу къонахийн ца хилча и тайпа тешаме хIусамнаной?\nЦкъа шайн доьзал кхоллабеллачу дийнахь кхерчахь латийна цIе ца йойтуш, кху дийне баьхкина, шайн доьзалшна гIаролехь лаьтташ, шайца йолуш къонахчун яхь, шайн доьзалийн сий лардан.\nТIом ца бирзина цIийндай беллачу зударшна


Закари — Википеди\nХалиль, Бану Исраьил\nХалеб, Къудс-ГӀала, Бану Исраьил\n2 Яхья пайхамар дуьнен чу валарх\nЗакария-пайхамар волчу хенахь Къудс-ГӀалин килсехь дийнахь а, буса а Далла гӀуллакх деш бара. Оцу килсан гӀуллакххой бара ХӀарон-пайхамаран тӀаьхьенах. Цо Исраилан къоман юкъахь шен дине кхайкхар. Ӏимранан йоӀ Марьям кхобуш вара иза, цунна Товрат а Ӏамийнера цо. Ӏийса-пайхамар винчул тӀахьа. Исраилаш Закариян цӀачу а лилхина иза вийна.\nЯхья пайхамар дуьнен чу валарх[нисйе бӀаьра | нисйе]\nЗакария пайхамаран а, цуьнан зудчунна Элисан а дукха хена дуьйна цхьа бера ца хилла, тӀаккха иза АллахӀ-деле доьхуш вара, шен кӀант валарца. АллахӀ-дала тӀеэцна хилла цуьнан дехар, цуьнга маликаш а дахкийтина, кхаъ баьккхина хилла цуьнга. ТӀаккха къанвелла Закария, бӀе шо долуш хиллачу хенахь, шекваьлла маликаш дийцинчух, цо хаьттина цаьрга и дешнаш бакъ хиларан хаам барх. Хаам гучубаьлла кхаа дийнахь Закария вистцахуьлуш.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Закари&oldid=2263269»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2017, 24 октябрь, 17:56.


Кхаьънаш эцарна инарлаш лецар муха туьду Нохчийчохь?\n"Оьрсийчоь йоьхча бен дIаер яц коррупци"\nОьрсийчоьнан Нохчийчуьрчу эскаршлахь гучудаьлла зулам зийна яьлла Талламан комитет. Ши инарла а, цхьа капитан а бехкево шайн куьйгакIелхьарчу контрактхошкара кхаьънаш ийдарна.\nДIалаьцначех цхьаъ ву Нохчийчохь еххачу хенахь тIеман комендант лаьттина Кривонос Леонид.\nТалламо къастийна, цо а, кхечу инарлас Головацкий Андрейс а, капитана Зуев Вадима а, ахча схьа а оьцуш, эскархошна контракташ яхъеш хилла хилар. Шаьш динчу «гIуллакхах» ахча банкан карти тIе доккхуьйтуш хилла цара.\nТалламо къастийна цара эцначу кхаьан барам - цхьа миллион ах миллион сом. Иза талламан кодексца боккхачу барамехь лоруш ду.\nОьрсийчоьнан юкъараллана ши инарлаш дIалацар чIогIа тамаше хеттехь, Нохчийчохь бахархойн шеко яц, эскаршлахь коррупци лелла хиларх. Делахь а, цецбуьйлу нах ши эпсар Iедало х1инцца Iораваккхарх.\nДиц ца делла нохчашна шайн махкахь тIом лаьттачу хенахь эскархошна мел чIогIа лууш хуьлура кхузахь хан яьккха. Хийлачу эскархочо гулбира шена махкахь хIонс-бахам. Къаьстина дика меттиг лоруш яра цунна некъашца лаьтта блок-посташ. Леллачух шена хетарг элира Кавказерчу къаьмнийн Ассамблеян куьйгалхочун гIовс волчу Хизриев Iабдуллас.\nХизриев: «И инарлаш а, важа капитан а кхаьънаша цхьана нисвина. Хаттар кхоллало: хIунда луш хилла царна ахча? Цо гойтург хIун ду? ТIом болчу меттера стаг водура ма ву. Ахча а луш, Iийр ма вац иза цигахь. ТIом бийраш хьаннашкахула дIасабахана лелара. Маьрша нах а хьийзош, блок-посташкахь кепекаш а йохуш а, нах бойуш а уьш лелар гойту-кх оцу балхо».\nИнарла Кривонос Леонид 2004-чу шарахь Соьлж-ГIаларчу стадионехь, Кадыров Ахьмад а леш, эккхар дича лазийра. Цул тIаьхьа 3 шо даьлча хIоттийра иза Нохчийчоьнан комендантан дарже.\nКривонос а, Головацкий а, капитан Зуев а дIалацар шена хетачу кепехь туьду нохчаша. Цунах шена хетарг иштта довзуьйту Хизриев Iабдуллас.\nХизриев: «Коррупцино ша-шен дIа муха йоккхур ю?! «Цара» хIун дийр ду? «Цара» цхьа кепаш лелор ю, масала, шайх къайлах «юкъара ахча» лачкъийнарг чувуллур ву».\nОьрсийчохь коррупци дIаяьккхалур ю аьлла а ца хета Кавказерчу къаьмнийн Ассамблеин куьйгалхочун гIовсна Хизриев Iабдуллина.\nХизриев: «Оьрсийчоь коррупцех цIанлучуьра яьлла. Хийцалур доцу зил хадийна цо. Коррупци дIаялийта, Оьрсийчоь йоха еза. Керла юха ца кхоллахь гIуллакх хир дац».


Листьев верца йоьзна Захаровн верси харцйина журналисто Политковскийс\nМарсхьокху-бутт 13, 2018\nЖурналисто, "Взгляд" программа дIахьош хиллачех цхьаъ волчу Политковский Александра комментари йина шен белхан накъосто Захаров Дмитрийс, 1995-чу шарахь Листьев Владислав вейтинарг карарчу ханахь дийна воцу олигарх Березовский Борис вара аьлла ялийначу версина.\nПолитковскийс РЕН ТВ телеканалана дийцарехь, иза яьржина теори яра. И верси хила тарлуш ю. Амма, Политковскийна хетарехь, атта дара махкара веддачу Березовскийна иза тIетатта. Цо чIагIдарехь, телеэфирехь реклама алсам яларх лаьцна сацам беш верг Листьев вацара, директорийн кхеташо яра. "Цундела Листьевна герз тохар, телевизорна герз деттар санна хIума дара".\nПолитковскийс дIахьедар дарехь, цхьа а таллам бина бац Березовский бехке хилар гойтуш. "Ша цуьнах ца теша", - элира цо.\nТележурналист а, телепрограммаш дIаяхьархьо а, продюсер а волчу Захаров Дмитрийс, 1995-чу шарахь вийна волчу Хьалхарчу каналан инарлин директоран Листьев Владиславан хиллачу белхан накъосто, аьлла и зулам дайтинарг карарчу ханахь дийна воцу олигарх Березовский Борис вара аьлла. Цунах лаьцна цо хаам бира MixTV телеканалана ша еллачу интервьюхь.\nЗахаровна хетарехь, Листьев вер доьзна дара реклама эфирехь дIахIоттош телеканалан куьйгаллан монополи хиларца.\nЗахаровс дийцарехь, дерриг "вуно гуш дара, талла оьшуш хIума доцуш". Листьевс лелош дерг бахьана долуш телекомпанино йоккхучу 250 миллион доллар сана тIера Березовскийн йовш йолу проценташ екъар дара дуьйцург, боху Захаровс.\nТележурналист а, Оьрсийчоьнан Юкъараллан телевизионан (ОРТ) инарла директор а Листьев вийра Москох ша вехачу цIанна хьалха 1995-чу шарахь Зазадоккху-баттахь. И зулам динарг карийна вац хIинца а.


27 — Сурат Аннамл « islamanserlo.net\nАхьмад Хьамза: Мархийн хьокъехь кхузткъе итт хаттар-жоп 1-ра дакъа\nАхьмад Хьамза: Сурат ал-МутIаффифийн\n27 — Сурат Аннамл [Зингаташ] [Маккахь доьссина ‚ 93 аят ду]\n1.Т1ó- сúн [Аллах1 т1ех дика хууш ву Шéна х1окхáрех луург] . Х1орш Kъуръáнан а , [бакъ-харц] билгалдечу жайнан а áяташ ду .\n2. [шá] Нийса некъ а , муъманáхана [ялсаманийца] кхаъ а болуш ,\n3.шаьш [кхáчаме] лáмаз х1оттош [деш] а , закат луш а , эхартах шаьш догтешна болуш а .\n4.Баккъалла а шаьш эхартах цатéшарш , Оха цаьрна хазйина шайн [ирча] 1амалш . Боьхна [хьайрé хиле] лéла уьш .\n5.Уьш , шайна [дуьнéнахь] 1áзапан вон [гур] дерш бу , уьш бу уьш эхартахь шаьш [массáрал а] сов эшнарш [зен хиндерш] .\n6.Баккъалла а хьоьга [Мухьаммад] Къуръáн кхóчу [ахь и схьаоьцу] хьéкъалалла долчуьнгара , хуучуьнгара .\n7.Мусас элира шен ох1улунга [зудчуьнга , новкъах тилавелла шá вóг1уш] :»Баккъалла а суна [геннахь цхьа] ц1е хааели [ги] , асa цуьнах [цун т1ебоьдучу нéкъах цхьа] хаам бохьур бу шуна , я асa [цуьнах] шуна хаьштиг — [бóгу] к1éга бохьур бу . [т1аккха] Шу дохдала тарло».\n8.Ткъа и цуна т1евеанчу хéна , цуьнга кхайкхира :»Беркате [сийлахь] хили ц1ерна юххехь верг [Мýсá] а , [малийкех] цуна гóнаха [мел] верг а . Ц1ена ву Аллах1 — 1áламийн Дéла .\n9.Х1ай Муса ! Баккъалла а , Аллах1 ву Со — сийлахь , хьéкъалалле волу .\n10. Охьакхосса [охьатаса] хьан [карар] 1áса !» Шéна и гича меттах-хьуьйш [сетташ] , баккъалла а шá [моьлкъа санна чехка] тéкхарг болуш санна , д1ахьадира иза букътоьхна , [кхéраваларна] юха ца хьаьжира [ца вирзира] иза . [т1аккха Дáла элира] «Х1ай Муса ! Ма кхéра [цуьнах] ! Баккъалла а Со , Сайна гергара гéланчаш [цуьнах , кхéчух] ца кхоьруш [ма] ву .\n11.[нáхех] Шá [цхьа] зулам дина , т1аккха [оцу] вóнал т1аьхьа диканца [шá и] хийцанарг вóцург . Баккъалла а Со [ишттачуна] гечдийриг , къинхетам бийриг ву».\n12.Хьан [г1аг1ан] чоьта долла хьан куьг , [т1аккха] и áрадéра ду [Сан пурбанца] к1ай [нуьре] долуш , [шéца цхьá] вон [сиркхóнах х1ума] дóцуш . Фир1авнé а , цуьнан къóме а [гайта хьоьга Оха еллачу] исс билгалóнех [цхьа билгало ю и] . Баккъалла а уьш хиллéра пéсакъ къам [нáх].\n13.Шайга Тхан билгалóнаш йаьхкинчу хéна [шайна билггала] гуш [йолуш] , цáра элира :»Х1ара билгала [долу] бозбуанчалла ду».\n14.Цара [къобал ца деш] юхатуьйхира уьш зуламцá а , дозаллийцá [кураллийцá] а шайн синош цáрех [уьш Дéлера хиларх дог] тешна долушéхьа . Хьажа мýха хилла бóхам [талхам] бечéран чаккхе [т1аьхье] .\n15.[Дéлóра] Бакъдолуш Оха [дала ма] делла Дáвýданá а , Сулайманнá а 1илма [хаар] . Цаьршимма элира :»Хастам бу Аллах1ана , Шá тхо тóлийначу [хаьржинчу] Шен муъма лайшха дукхахболчаьрна т1ехь».\n16.Сулаймáна ирс [пайхамаралла , паччахьалла , 1илма] ийцира [шен дéх] Дáвýдах [цул т1аьхьа] . Цо [Сулаймáна] элира :»Х1ай нах ! Тхуна [Дáла] 1áмийна [кхéтийна] олхазарийн мотт , тхуна [сунá а , со санна чаьрнá а] делла массó а [пайхмаршна , паччахьашна лучу] х1уманах . Баккъалла а х1ара , [Дéлера] билгала [йолу] комаьршалла ма ю [суна]».\n17.Сулаймáна д1агулдира жинех а , адамех а , олхазарех а [долу] цуьнан эскарш [б1ахой] . Уьш [низамехь] д1асадоькъу [д1анисдо шайн дéкхаршна] .\n18.Уьш [Сулайман а , цуьнан эскарш а] зингатийн тóг1е [боьра] кхаьчча , [коьртачу] зингато [шéна уьш гина] элира :»Х1ай зингатий ! [чехка] Шайн баннаш [х1усамаш] чудовла ! Шу ма хьоьшийла [кегдойла] Сулаймáнá а , цуьнан эскаршá а , шайна [шу новкъахь дуй] ца хууш».\n19.Вéла къежира иза [Сулайман] цуьнан [зингатан] дешах [тáмашбина] . Цо элира :»Х1ай сан Дéла ! Сан дагчохь сацадéхьа [дагчу диллахь] Хьан зовкхана баркалла áлар , шá Ахьa сунá а , сан дéна-наннá а делла долчу , [иштта] Хьо шéна рéза волу диканиг асa дар а , Хьан къинхетамца Хьан дикачу лайшха со д1атóхахь».\n20.Цо лехира [шен хьаштана х1уттут óлу] олхазар , т1аккха [шéна и ца гича] цо элира :»Х1ун ду сýна [хилларг] , х1уттут ма ца го суна ? Я [кхузахь] дóцучáрех дара и [олхазар] ?\n21.[Дéлóра] Асa ч1óг1а та1зар дийра ма ду цунна , я [Дéлóра] ас урс хьокхур ма ду цунна , я и суна [яннé а] йóг1ур ма ю билгалчу бухца [бехказлонца]».\n22.Гéна [éха] ца лаьттира и . [еана кхаьчна] Цо [х1уттýтa] элира :»Хьуна [х1ай Сулайман] ца девзинарг девзина [хиъна] суна . Асa хьуна деана Сабаэра бакъ [билгала] хабар .\n23.Баккъалла а суна карийра [цхьа] зуда , шá цаьрна [Сабаъ къóмана т1ехь] óлалла деш . [паччахьан оьшу] Массó а х1уманах [дáкъа] делла цуна . Йоккха [исбаьхьа] васхал [паднар] а ю цуьнан .\n24.Суна карийра изá а , цуьнан къам а маьлхана сужуд [1ибáдат] деш Аллах1 [1аддá] а витина . Шайт1ано хазйира цаьрна шайн [вон] 1амалаш , цо бухатуьйхира [д1ахьовзийра] уьш [нийсачу] новкъах , [цундела] уьш ца нисло [нийсачу новкъа] .\n25.[шайт1ано бухатуьйхира] Уьш Аллах1ана гóра [сужуде] ца бахийтархьама , стигланашкахь , лаьттахь хьул [мел] динарг Шá схьадоккхуш [1óрадоккхуш] волу а , ашa хьулдийриг [къайладоккхург] , гучудоккхург хууш волу а .\n26.[цхьа] Аллах1 ву [Шéна 1ибáдат дан хьакъ верг] , кхин дéла вац Иза вóцург , сийлахьчу «1аршан» Дéла волу».\n27.Цо [Сулаймáна] элира :»Хьовсур ду вай бакълийна хьо , я харцлуьйчáрех хилла хьо .\n28.Х1окху сан кéхатца [г1ан] г1ой , цаьрна и охьá а тасé , т1аккха цáрех юьстах а йáле хьажа цáра х1ун сацам бо [жоп ло]».\n29.Цо [Билкъийса] элира :»Х1ай [сийдолу] элийн пхьоьха ! Баккъалла а соьга [мух1артоьхна] лéраме кéхат тесна [кхаьчна].\n30.Баккъалла а и [кéхат] Сулаймáнера ду . Баккъалла а и ду :»Бисмиллáх1иррохьмáниррохьúм [Аллах1а ц1арца къинхетамечу , къинхетам бечу] .\n31.Дазмалó [курамадовла] суна ! [Аллах1ан] Муьт1ахь хилé т1едуьйла суна !»\n32.Цо [Билкъийса] элира :»Х1ай [сийдолу] элийн пхьоьха ! Хьéхар дéша суна [х1окху] сан балхан [г1уллакхан] т1ехь , со ма яц х1ума хáдор [луьстур] долуш шу сайна юххехь [теш] дóцуш».\n33.Цáра элира :»Вай ницкъан а , ч1óг1ачу г1óран а дай ду . [делахь а] Болх [цуьнан сацам] хьоьга [хьан карахь] бу , хьажахь [тхоьга] х1ун омaр до ахьa [тхо муьт1ахь хир ду хьуна]».\n34.Цо [Билкъийса] элира :»Баккъалла а паччахьаш [шайна дуьхьал яьлла] юьрта [тóламца] чубаьхкича , талхийна [йóхийна] и , цуьнан сийлахьнаш [шайна муьт1ахь хилийта] сийсазбина . Иштта до цáра [и] .\n35.Баккъалла а асa [гéланчашка] цаьрна совг1ат а дахьийтана [т1аккха] хьожур ю со [ладýг1ур ду асa] стенца буха боьрзу [сан] гéланчаш».\n36.И [гéланча шен нáкъосташца совг1аташ дохьуш] Сулайман волчу веача , цо [цаьрга] элира :»Бáхамехь совваккха дохку шу со ? Аллах1а суна [пайхамараллах а , паччахьаллах а] делларг тоьлуш [дика] ма ду [Цо] шуна [дуьнéнан хазаллех] деллачул а . Мелхó а , шайн совг1атах [тáмашбеш] даккхийдоь шу .\n37.Вухаверза цаьрга [хьан совг1атца] ! [ахьa д1аáла цаьрга , Дéлора] Тхо цаьрна дóг1ур ма ду цéран шéца [лáро] ницкъ [хир] бóцучу эскаршца . [Дéлóра] Оха áрабóхур ма бу уьш цу [шайн Сабаъ махка] чуьра юьхь1аьржа х1иттийна , шаьш сийсаз болуш [бохийна , охьата1ийна]».\n38.Цо [Сулаймана] элира :»Х1ай пхьоьха ! Шоьх муьлхачо йохьур яра суна цуьнан [Билкъийсан] васхал [паднар] , уьш сýна т1екхáчале [т1ебахкале шаьш Аллах1ан] муьт1ахь хилла ?»\n39.Жинашха [уггар] буьрсачо [ч1óг1ачо] элира :»Асa йохьур ю-кх хьуна и , хьо хьайн меттигéра [пхьоьханéра] хьалаг1атталé . Баккъалла а со цу т1ехь нуьцкъала , тéшаме ду».\n40.Шéгахь жайнара 1илма [хаар] долчо элира :» Асa йохьур ю-кх хьуна и , ахьa б1аьрг-нег1ар тóхале». [ткъа] Цуна и [васхал] гича шена хьалха [гергахь] лаьтташ , цо элира :»Х1ара сан Дéлан комаьршаллах ду , Шá со зерхьама ; асa [зовкхана] баркалла óлу , йа керстаналла до [те] . Шá баркалла аьллачо , баккъалла а шен дéг1ана [шéна] баркалла óлу , ткъа шá [зовкхаца] керстаналла динчо [шéна до и] , баккъалла а сан Дéла [баркаллé] хьаштвóцуш [таро йолуш] , лéраме ву».\n41.Цо [Сулаймана] элира :»[хийцé] Цуна йоьвзар йóцучу яккха шен васхал [паднар] , вай хьовсур ду иза нисло [шен васхал йовзар т1е] , йа шаьш ца нислочáрех хир ю иза».\n42.Ткъа иза [Билкъийс] схьаеанчу хéна , [цуьнга] элира :»Иштта юй хьан васхал [паднар] ?» Цо [жоп луш] элира :»Баккъалла а и йолуш санна ю-кх и . Тхуна [Дáла] хаар делла цул хьалха , тхо хилира [Дáлла] муьт1ахь».\n43.Аллах1 [1адда] витина цо [шéна] 1ибáдат деш хиллачо [Дáлла 1ибáдат дарха] юхатуьйхира [сацийра] иза . Баккъалла а иза [Билкъийс] керстачу къóмах яра .\n44.Цуьнга элира :»[аьнгалин] Г1ишло чуйáла !» Шéна и гинчу хéна , [чекхсагуш хиларна] хина к1урк1мане ю моттаделира цуна и , [т1аккха] шен [кýчан юх т1ад ца ялийта хьалатесна шен] шиъ ност гучуйаьккхира цо . Цо [Сулаймана цуьнга] элира :»Баккъалла а и аьнгалин [шéра] лекха [нуьцкъал] г1ишло ю». Цо элира :»Х1ай сан Дéла ! Баккъалла а асa зулам дина сайн дéг1ана [айса лелийначуьнца] . [х1инца] Сулайманца [цхьана] муьт1ахь хили со Аллах1ана — 1áламин Дáлла».\n45.[Дéлóра] Бакъдолуш , Оха хьажийра [вахийтара] Самýдашка цéран [тайпан] ваша — Сáлихь [пайхамар] :»Аллах1ана 1ибáдат де !» [áларца] . Ткъа уьш [цáрех] къийсало шиъ тóба [хилира] .\n46.Цо [Сáлихьа] элира :»Х1ай сан къам ! Х1унда сихдо ашa вóниг [1áзап] дикачул [къинхéтамал] хьалха ? Аллах1е гечдардéхахьáра ашa , [Цó] шоьх къинхетам бан тарлора».\n47.Цара элира :»Ойла йоьжна [дог даьлла] тхан хьоьх а , хьоьца болчех а». Цо элира :»Шун ойла йóжар [дог дáлар] Аллах1ан гергахь [хууш] ду [бéкхам бийр болуш] . Мелхó а , шу зуьйш къам ду».\n48.Оцу шахьарехь [коьрта] исс стаг [нáкъост] вара , [цу] лаьттахь бóхамаш лéлош , диканиг ца деш .\n49.Цара [вовшашка] элира :»Аллах1аца дуй баа [ч1áг1о йé массáра] , [Дéлóра] х1окху буса вай х1аллаквийра ма ву изá а , цуьнан ох1лá [динвежарий] а [áлé] . [Дéлóра] Цул т1аьхьа вай эра ма ду цуьнан вéрасе :»Тхо ма дáцара цуьнан доьзал х1аллакбечохь . Баккъалла а тхо бакълуьйш [ма] ду».\n50.Ямартлонца [тешнабехкаца] мéкарло йира цáра [Сáлихьна] . [т1аккха] Охá а йира [цаьрна] дуьхьал [бéкхаман] мéкарло . Царна [и та1зар т1едóг1ий] хаалуш дóцуш .\n51.Хьажа муха хилла цéран мéкарлóнан чаккхе [т1аьхье] . Баккъалла а Оха [ц1ог1анца , т1улгашца] х1аллак бира [бóхийра] уьш а , цéран къам а — [уьш] берригé .\n52.И цéран х1усамаш ю [цáрех] йаьсса [эрна , йоьхна лаьтташ] цáра динчу зуламна . Баккъалла а цу [та1зар] чохь [кхéтаме] билгало ма ю [Тхан ницкъ мел бу] хуучу [хиъча хьéхам оьцучу] къóмана [нáхана] .\n53.Оха [цу та1заран] к1елхьарбéхира шаьш [Сáлихьах] тешнарш а , [Дéлах] кхоьруш хилларш а .\n54.Лýт1 а [хьажийра Оха] , цо элира шен къóме :»Ирчаниг [дáстамé боьханиг муха] до ашa , шайна [и 1áсалла хилар] гуш [хууш] долуш ?\n55.Баккъалла а шу [муха] дóг1у стегаршна [герга шайн] дéг1ан лаамца [шовкъаца , Дáла шайна бéзамна кхоьллина] зударий [1адда] битина ? Мелхó а , шу сонта къам [ма] ду».\n56.Цуьнан къóман жоп [ма] дáцара цáра áлар [дóцург] бен :»Áрадаккха [лáлла] Лýт1ан ох1ла шайн юьртара ! Баккъалла а уьш [вай бóжаршца лéлóчух] ц1анло [рéза дóцуш] адамаш ду».\n57.Т1аккха Оха к1елхьарваьккхира изá а , цуьнан доьзал а , цуьнан зуда йóцург . Оха [х1аллак хила] бухабисанчáрех лéрира иза .\n58.Оха [т1улге] дог1а делхийра цаьрна т1е . Ма вон ду-кх [1áзапца шайна] кхерамтесначéран дог1а .\n59.Ахь áла :»Хастам бу Аллах1ана . [салам] Маршалла ду Цо шаьш хаьржинчу Цуьнан лайшна . Аллах1 тоьлуш [дика] ву , я цáра [Цуна шех] дéкъаховийриг ду [тоьлуш] ?»\n60.Я [мелхó а] Шá стигланаш а , латтá а кхоьллина , шуна стиглара [дог1ан] хи доссийнарг [вац ткъа тоьлург] , Оха шéца хаза [исбаьхьа] бошмаш кхиийна . Шун [ницкъехь ма] дáцара цуьнан [деккъа цхьа] дитт кхиор . Вуй ткъа Аллах1аца кхин дéла ? Мелхó а , уьш [бакъóнах] д1адоьрзуш къам [ма] ду .\n61.Я Шá латта сецна [ца техкаш] дина , цуна юккъéхула тáтóлаш дáлийна , цуна [т1ехь и ч1агдеш] лаьмнаш доьг1на , шина [дуьра , теза] х1ордан юккъехь [вовшах цаэйта] дуьхьало йинарг [вац ткъа тоьлург] ? Вуй ткъа Аллах1аца кхин дéла ? Мелхó а , цáрех дукхахболчарна ца хаа [и] .\n62.Я Шá г1айг1анехь [гаттóнехь] волчуна жоплуш , цо шéга кхайкхача , [цуьнах] вон д1аойъуш [д1адоккхуш] , шу лаьттан вéрасаш деш верг [вац ткъа тоьлург] ? Вуй ткъа Аллах1аца кхин дéла ? Ма к1еззиг ойла йо-кх ашa !\n63.Я Шá áрéнан а , х1ордан а бóданашкахь шу [сéдарчашца , билгалóнашца] нисдеш , Шá Шен къинхетаман [дог1ан] хьалхá кхаъца [мела] мехаш хьежóриг [дохкуьйтург вац ткъа тоьлург] ? Вуй ткъа Аллах1аца кхин дéла ? Аллах1 лакхавели [ц1анвели] цáра [Шéца] дéкъашховечух [ц1уйх] .\n64.Я Шá [халкъ] кхоллар дóлош , цул т1аьхьа и [кхелхача] юхакхуллуш , Шá шуна стигларá а , лаьттарá а рицкъа луш верг [вац ткъа тоьлург] ? Вуй ткъа Аллах1аца кхин дéла ? Ахьa [цаьрга] áла :»Схьабáлабе [схьагайта] шайн [бакъ хиларан] бух . Шу бакълуьйш хиллехь».\n65.Ахьa [цаьрга] áла :»Стигланашкахь а , лаьттахь а болчарна къайле ца хаа , Аллах1ана бен . [делахь а] Царна тýса ца ло [ца хаа шаьш] маца г1иттор [дендийр] ду».\n66.Мелхó а , цéран [цуьнах долу] хаар эхартахь [бен] т1екхиъна [дац] . Мелхó а , уьш цуьнах шéконехь бу . Мелхó а , уьш цуьнах б1аьрзе бу .\n67.Шаьш [Дéлах] цатешначáра элира :»Тхоьх а , тхан дайх а чан хилча , баккъалла а тхо [тхан кешнашчуьра ден дина] хьаладóхур ду те ?\n68.[Дéлóра] Бакъдолуш , х1ара ч1áг1о тхунá а , тхан дайшнá а [х1инца чул] хьалха йина ма ю . Х1ара ма дац хьалхалéрчийн туьйранаш [аьшпаш] бен».\n69.Ахь áла :»Лаьттахула д1асхьа а дуьйлалой , хьовса муха хилла къадечéран [1éсачéран] чаккхе [т1аьхье] !»\n70.Царна [уьш ца тешнéра áле] г1айг1ане ма хила хьо . Цара лéлочу мекарлонна [ямартлонна вóхе] са ма гатделахь !»\n71.Цара óлу :»Маца [хир йолуш] ю и [ашa 1áзапца йина] ч1áг1о шу бакълуьйш хилча ?»\n72.Ахь áла :»Шуна герга хила тарло ашa [1áзапех] сихден цхьадерг».\n73.Баккъалла а хьан Дéла адамашна комаьршаллин [къинхетаман] дá ву , делахь а цáрех дукхахболчáра баркалла ца óлу .\n74.Баккъалла а хьан Дáлла [хаа] ма хаа цéран кийранаша [дегнаша] шá хьулдийриг а , [цéран меттанаша] шá гучудоккхург а .\n75.Стиглахь а , лаьттахь а цхьá а хьуламéниг [къайлаха х1ума ма] дац [шá] билгалчу [лавхьулмахьфуз] жайнахь [д1аяздина Дáлла хууш] долуш бен .\n76.Баккъалла а х1окху Kъуръáно Исрáилан к1енташна дуьйцу уьш шéгахь бéкъабеллачух дукхахдерг [билгалдарха лаьцна] .\n77.Баккъалла а и [Kъуръáн] муъманáхана нийса некъ а , къинхетам а ма бу .\n78.Баккъалла а хьан Дáла кхел йийра ма ю цаьрна юккъехь Шен [нийсачу] кхоьлаца [хьукманца] . Иза сийлахь [нуьцкъал] верг , [Шá дийриг] хууш верг ву .\n79.Аллах1ана т1етовжа [Цуьнах тешна] ! Баккъалла а хьо билгалчу бакъонна т1ехь ву .\n80.Баккъалла а хьуна [пайдéниг] д1ахазийталур дац беллачаьрна , хьуна д1ахазийталур бац [хьан] кхайкхам [бакъдолчух] къорачаьрна , [къаьсттина] уьш букътоьхна д1ахьоьвдича .\n81.Хьо ма вац б1аьрзéнаш шайн тиларха нисбийр болуш . Хьуна [бакъдерг] д1ахазийта лур ма дац шá Тхан áйатех тéшачуьнгá бен , уьш [Аллах1ана] муьт1ахь [догц1ена] бу .\n82.[1áзапца ч1áг1о йина] Дош цаьрна [бакъ хилла] т1едоьжча [т1ех1оьттича] , Оха цаьрна лаьттара хьаладоккхур ду шá цаьрга дистхуьлу цхьа хьайба [дийнат] , баккъалла а адамаш Тхан [Kъуръáнан] áйаташха догцатéшаш хиллера [áларца] .\n83.Оцу [къемат] дийнахь х1ор умматах [къóмах] цхьа тóба схьагулйийр ю Оха , Тхан áйаташ харцдечáрех [йолу] . Уьш [т1аьхьара] лоьхкур [тоьттур] бу .\n84.Уьш [хьéсапе] д1акхаьчча , Цо [Дáла цаьрга] элира :»Ашa [х1унда] харцдира Сан áйаташ [билгалóнаш] , шаьш цéран гуобинá бóцуш хаарца [довзарца] ? Йа [шайга омaр динчуьнах] х1ун деш дара шу ?»\n85.[т1аккха 1áзапан] Дош [хьакъ хилла] т1едуьйжира цаьрна , зулам дарна цара . Уьш бист ца хуьлу [дала жоп ца хиларна] .\n86.Царна ца гина ткъа , баккъалла а Оха царга шéна чохь сада1ийта [бóдане] буьйса яр [кхоллар] а , [шайн г1уллакх дан] гуш [сирла] де дар а ? Баккъалла а цу [кхолларна] чохь билгалóнаш ма ю [Дéлах] тéшачу къóмана [нáхана] .\n87.[Исрáпил малийко шен] Зурманчу «х1уп» — óлучу дийнахь , стигаланашкахь а , лаьттахь а [мел] дерг [кхéраделла] 1áдийра , шá Аллах1ана [кхéра ца валийта] лиънарг вóцург . Массó а баьхкира Цуна [хьалха] муьт1ахь хилла [хьастабелла] .\n88.[оцу хéнахь] Хьуна го и лаьмнаш , [даккхий хиларна] хьайна шаьш севцина [лаьтташ] хéташ [моьттуш] , ткъа уьш лéлаш ду [мох баьлча] марха ма-леллара [чехка] . Аллах1ан болх [кхоллам] бу [и] , Шá массó а х1ума говза [кхáчаме] динчу . Баккъалла а Иза , хууш ву ашq дийриг .\n89.Шá [оцу къематдийнахь] диканца веанарг [милла велахь] , цуна [бéкхамна] цул диканиг [хир] ду . Уьш 1áдóрах [кхéрамах] оцу дийнахь маьрша [хир] бу .\n90.Шá вонца веанарг , цéран яххьаш [уьш] ц1ерга тийсина [эгийна] . «Шуна бéкхам бой ткъа ашa [дуьненахь] деш хилларг [бахьанца] бен ?»\n91.Баккъалла а соьга [Дáла] омaр дина , х1окху [Макка] шахьаран Дáлла 1ибáдат дарца , Шá и [вóчух] йихкина волчу . Цуьнан [дóлахь] ду массó а х1ума . [иштта] Соьга [Цó] омaр дина бусулбанех хиларцá а ,\n92.ас Къуръáн дéшарцá а . Ткъа шá нисвелларг , баккъалла а шен дéг1ана [шéна] нисло . Ткъа шá [нийсачу новкъах] тилларг [милла велахь] , ахьa [цуьнга] áла :»Баккъалла а со [деккъа] д1ехьéдечáрех [кхерамтосучáрех] ву».\n93.Ахь áла :»Хастам бу Аллах1ана . Цо шуна гойтур ю Шен билгалóнаш , [т1аккха] шуна евзар ю уьш . Хьан Дéла ма вац ашa дечух чидам бóцуш [и ца хууш]».\n17 декабря, 2017 | Меттиг: Сийлахь Къуръан | 940 Хьаьжна\n« 28 — Сурат Алькъасас\n26 — Сурат Ашшу1арáъ »


Низъоамалхой сийдар — Сердало\nПодмосковни шахьар Одинцове август бетта 2-11 деношка дIайихьача низъоамала яхьашка дакъалоацаш хиннача гIалгIай кагийча наьха лерхIам беш, цар сий деш вIашагIкхетар дIадихьар ГIалгIайчен керттерча шахьаре Магасе.\nГIалгIай мехкара бахача низъоамалхоша кхоъ награда енай цIа: шиъ лакхахьари, цаI лохераи. Никита Мельниковаца тоссавеннача Йовлой Мусас цу сахьате котало яьккхар, цу наькъаца жалтий-рима латара даькъе 97 кийла дозал долча латарах Россе чемпион хиларца. ХIаьта Оздой Бекхана дохьал латаш олимпийский чемпион Давит Чакветадзе вар, бакъда, гIалгIа дуккха а дикагIа кийчвеннавар цу наькъа. Финале тоссавеннача 87 кийла дозалах дошо майдалг йоаккхаш котваьлар из. 63 кийла долча дозалах латаш геза майдалг яьккхар Хучбаранаькъан Рустама.\nИштта коталонаш а яьха, вай мохк а, къам а эздийча оагIорахьа, денале дIагойтарца хьалхара моттигаш яьха цIабахкарах цар сий деш дар хинна вIашагIкхетар. ДIахо йодача хана а иштта денале шоай наькъ тIехьа къахьегаш дIабаха аьттув балба цар.\n← Противопожарная защищённость школ\nГенерал Укуров — профессор военных наук →\nЭггар тIехчарех футбола стадион хургья ГIалгIай Мехка\nИгра есть, будут и победы


Доьзалхочух ю ша бохуш, хене яьллачу зудчо тайнигаш эцна хилла\nДагестанерчу яхархочо Тамадаева Лаурас дийцина, исс баттахь ша доьзалхочух ю бохуш, цIийнда Iехийнера ша, "цуьнан дог ца дохон" аьлла.\nТкъа "бер дан" хан герга кхаьчча, ши тайниг эцнера цо, уьш дуьненчу девлла кIира даьлча, делла аьлла, лаьттах дохка Iалашонца.\nТамадаеван дийцар зорбане даьккхина Ставрополан кIоштан губернаторо Владимиров Владимира шен инстаграмерчу аккаунтехь. "Бер дуьненчу даккха" аьлла, Ставрополе дIаяханера зуда, ткъа цуьнан хIусамдас бехкбиллинера оцу бераш дуьненчу дохучу центрна, шен ши доьзалхо лачкъийна аьлла.\nТамадаевас бахарехь, стохка аьхка доьзалхочух йолуш санна, билгалонаш хилча, шен цIийндега хаийтинера цо. Ткъа дарбан хIусаме тIеяхча, бакъ ца динера.\n"Суна гуш вара, со доьзалхочух ю ас аьлча, воккхавуьйш лела сан майра, цундела цуьнан дог дохон ца лиира суна. Оцу бахьанца, иза а, сайн марзой а Iехон дагадеара суна, суо берах йолуш санна", - дийцина зудчо полицин декъехь.\nШен план кхочушъярхьама, Тамадаевас хIусам лаьцнера Ставрополерчу перинаталан центрна гергахь. 2 400 сом делла ши тайниг эцнера цо, бераш делла аьлла, кеп хIоттон дагахь. Бабай-Юьртарчу Тамазатюбехь шен бераш дIадухкучу 33 шо долчу цуьнан хIусамдена Даудов Давудна гучудаьллера, Ставрополерчу центрехь бераш хийцина хилар.\n"ХIара тайпаниг тхо долчахь хилла ду, - дуьйцу Кавказ.Реалиига Юкъарчу палатан векало Хадулаев Шемала. - Масех шо хьалха а зудчо аьшпаш боьттинера шен хIусамдена, доьзалхо вира ша, амма иза велира аьлла, тIаьхьо хийцина лоьраша шен бер аьлла, дIахьединера цо. Эххара а зуламан гIуллакх даьккхира цунна дуьхьал, хаа а хууш, харцо лелорна. Изза хьал хIинца а хIоьттина-кх".\nБераш дIадухкучу хенахь, шаршу юкъахь тайнигаш хилар гучудоккхуш дIаязйина видео ю социалан машанашкахь яржийна. Дагестанерчу чоьхьарчу гIуллакхийн министарлло толлуш ду гIуллакх.


Циски, дехкийи — Сердало\nШурий xIaнгe тIapa тIoa баъарах эгIазъяхача цIен-нанас, йийтта аракхессад циск. Ший лазача дегIага ла а дувгIаш, горанга чу дагIаш уйла яьй циско: «Кхы-м доадергдац аз, хьона, уж мискаш дехкий. ГIулакх а мича хетт укханна-м, аз ше царех лораярах. Ховргда-кх хьона хIанз, цар хье хIаччий мишта йоакх».\nДIахьажача бедда бода дахка бIарга а байна, кхайкад циск:\n– Жи, хьабел хьай со долча, сона безар хьо цхьан гIулакха.\n«Айяхь, дIадиллахь сона, Дала лораболба со хьона тIабоагIача балийх!» – аьнна, циска кхайкарга юха ца хьожаш, къакъ, аьнна, баха ший Iypгa чу ийккхаб дахка.\nКIийленна даьгIа-даьгIа, лора а баь, арабаьннача гIолла, лаьцаб цо дахка.\n– ЛадувгIалахь!.. ГIойя, дерригача дахкашка со кхайк боккха а, зIамига а ца къасташ, хIанз денз мaшар ба вай, вIаший къинтIера довлара хьадувла а йоах вайга, аьле, хьагулде дехкий, – аьнна, дIахийцаб из циска.\nБедда бахача цо, укхаза а, дIа а, хьалла а, Iоа а – массанахьа а дахкех дIатехад циско шийна тIадилла хабар;\n– ХIанз денз машар ба вай, вIаший къинтIера довргда вай, хьагулле йоах вайга циско!\n3Iамига дехкий гIоздаьнна, ловза лилхад… Доккхий нана-дехкий цецдаьнна, вIаший бIарахьежача дагIийсад…\n– Довла хIаьта, довла, гIo вай, хьажа вай цо фу йоах, ер а хьа ма хийцабий цо, бакъ хила а мег из-м, – аьннад цхьан дехко.\nЦу горанга чу хьагулдала доладеннад дехкий. ДоккхагIа дараш гаьно, агегIадараш циска юхехьо, Iохувша даьннад дехкий. Цхьа дола кагийдараш, геттара айхьаза даьнна циска цIогаца ловза доладеннад. Мишта дола-хьогI ер, аьнна, хьалхашка а баьнна зем баккха эттачоа, циско кертах тIод хьокхаш хиннад.\n– Хьайла укх наьха аьладит, даьра яц укхан-м, ира меттале е аьрхIа а, мIараш – оалаш хиннад циско хьаьстача дахкилга.\nЦарел тIехьабисаь цхьа дахкилг, хала астагIа а лелхаш, бена хьаэттаб. (Тхьовра цкъа Iypгax чуэккхаш циско тессача мIаро яьча човнах астагIа баь хиннаб из). HaIapa caнaгIa тIа этта ай а бенна, хьалчухьажаьб из цискагахьа.\n– Дьара дац ер-м хIамма а хувцаденна, тхьовра ше хиннар да-кх, дилла ший хинна боагаш бIарг а, овраш санна дIадагIа мекхий чеш а тIехь – аьннад астагIча дехко. – Даьра бац со-м укхаза Iе раьза, – аьнна, дIаийккха шийна ма могга баха Iypгa чу ийккхаб из.\n– ХIанз дерригаш а гулденна даьннадий шо? – хаьттад циско, дегI хьоадеш, тоссадала тIодаш тIа нийс а луш.\n– Дерригаш а гулденнад – аьннад цхьан дехко.\nIотоссаденна даха наIара санагIа тIа а даьнна, эгIазе, цIимхара бIара а хьажаь аьннад циско:\n– ЭхI, сабар делаш, диц а даьра деннадар со-м… Вай-м даьра да къоастаде дезаш цхьаькха хIама а… Сабар, сабар… дехе ма хьовза, даха моттиг яц шун-м. Айя, хьаьр кIийле йизза Iоиха дадаш фийгаши, буртигаши доллашехь футтаройна, лаьжгаши, галеши дохаду-кх цар, яхаш истий ба шоана-м чIoaггIa латкъаш.\nТIаккха чуийнад циск дахкех дорх яккха.\n← Яь чIоагIо кхоаччаш чакхъяккхар


Нохчийчоь -- Лермонтовн театрна хьалха, Соьлж-ГIала, 20Тов2012\nДеношкахь нохчийн матте гочйинчу Лермонтов Михаилан байтийн жарга арахецна Соьлж-ГIалахь. Дуккха а ю вуно хаза гочйина байташ, амма ю ледаранаш а...\nНохчийн исбаьхьаллин литературана, къаьсттина байталлина дика тIеIаткъам биначех ю Лермонтов Михаилан кхолларалла. Говзанчаша билгал ма-даккхара иза хаало Мамакаев Iаьрбин а, Гадаев Мохьмад-Салахьан а, Сулаев Мохьмадан а, Сулейманов Ахьмадан а кхечеран а кхоллараллехь.\nЦундела лаа дац сийлахьчу поэтан 200 шо кхочучу шарахь цуьнан ирташ тIехь йолу жарга нохчийн маттахь араялар.\nИ хIоттийначу Минкаилов Эльбрусан а, редактаро Сумбулатов Денис а цу тIехь зорбане даьхна иттех авторий гочдарш: Саидов Билалин «Вайн заманан турпалхо», Гадаев Мохьмад-Салахьас гочйина поэма « Мцыри», Мамакаев Iаьрбис нохчийн матте яьккхина «Измаил –Бей» поэмин кийсак, ишта кхин дIа а.\n"Метехи-гIап", Лермонтовс диллина сурт\nЛермонтов Михаилан хатI, кIоргалла кхета а еш, нохчийн меттан таро-шорталла а гойтуш, кхиаме гочдарш динчех лара богIу Сулейманов Ахьмад а, Сулаев Мохьмад а, Абдулаев Леча а, Хатаев Хьусайн а. Цу могIарера ю Сулаевн «Сагатло, сахьийза..»\nСагатлдо, сахьийза! Куьг кховдо стаг а вац,-\nСа бIарздеш, хьовзийча воно…\nТкъа безам?..Цунах а бухабиса пайда бац:\nШераш дIаоьхий-ца-и шераш къона!\nТкъа мила везар ву? Цхьана ханна -дош и дац.\nГуттар-х йиш яций-ца веза…\nХьо вухахьаьжча а, хиллачун лар а яц,\nМел дайнарг ду цигахь деса.\nСулейманов Ахьмадан гочйинчу Лермонтов байташлахь вуно дукха ю оригиналана герга а хеталуш дика язйинарш. Царех ю хIара «Кавказ» байт юкъара кийсак а.\nХIара дуьне-м сан дагах ца кхетта хир ду…\nДуьненна-м ца оьшу вайн буьрса дегнаш!\nКъайленах дуьзначу дуьненан кийра\nКхочур дац уггар а сирлачун бIаьрса.\nСан боде. КIоргачу дагна яц хийра\nСийлахьчу Кавказах еш йолу ойла.\nСан дагчохь гIеллур бац хьох болу безам!\nМиччхьа а со хьан ву! Хьан ву со даим!.\nСулейманов Ахьмадан гочдарш хьахаделччара аьлчи, тоьллачарех лара йогIу цуьнан «ГIалгIазкхийн аганан илли» а, «СагIадоьхург» а, «Суо цхьалха буьйсанна со араволу» ишта кхин а дуккха а.\nГусаран Лермонтов Михаилан сурт\nЛермонтовн ирташ тIехь нохчийн маттахь араяьккхинчу жарги тIехь, бIаьрса а, лерса а йийсаре деш, екачех ю Абдулаев Лечас гочйина байташ. «ХIорда-кема», масала.\nДIо кIайн гата хIордан –кеман\nКъеста сенчу дахкарлахь…\nЦо хIун лоьху цIенна генахь?\nЦо хIун дитна генна цIахь?\nХIорд, тIулг боьлу, мохо лоькхуш\nЧардакх сетта, цIийза и.\nХIан-хIа, цо я ирс ца лоьху,\nЯ ирсах ца уьду кхин.\nСенчу хи тIехь маьрша доьду,\nДашо малх бу хьоьжуш тIе.\nТкъа тем боцчу цо дарц доьху.\nДорцехь хуьлуш санна тем.\nСхьагучу суьртехь гочдарехь хIетал-металш дац Абдулаев Лечин садууш. Уьш гочдарш ду ала хала а долуш ешало дукха хьолехь цуо ненан матте ерзийна байташ:\nСо цхьа-цхьалха гIоттий новкъаволу,\nДахкарлахь дIаIуьллу гIорза некъ;\nДалла муьтIахь арено ладоьгIу,\nСеда бу цхьаъ дуьйцуш седане.\nСтиглахь ю цхьа Iийдан исбаьхьалла!\nСенчу нуьрехь лаьтто наб йо шен.\nСатийсарна ю-те сиэхь и хало,\nЯ цхьа хилларг дагахь долу –те?\nХIума дац ас кху дуьнене доьхуш,\nЮхахьаьжна я тIехиндерг гуш.\nПаргIато ю,синтем бу ас лоьхург,\nТхьовса хьаьгна, ваха виц а луш», ишта кхин дIа а.\nКхеташ ма-хиллара нохчийн матте яьхна Лермонтов Михаилан байташ ерриш а даладелла ю бахар бакъдолчунна гена ду.\n"Кавказ", Лермонтовс диллина сурт\nЦхьаерш,ма-дарра аьлчи гочйина, уьш дIахезча 200 шо хьалха дIакхелхина байтанча, денвелла, девне вала, кошара гIоттур варий те аьлла ледара а, оригиналана бIоста нислой те аьлла, гена а. Масала Ахматукаев Адама гочйина:\n«Iодика йойла хьан, Россия,\nЛех элех буьзна боьха мохк.\nДIаIе мундираш сирла, сийна,\nДIаIе хьо, царна муьтIахь халкъ!».\nКхеторхьама аьлчи гочйинарг ю «Прощай немытая Россия, страна рабов,страна господ». Изза байт нохчийн матте яьккхина исбаьхьаллин литературехь вахчавеллачу Кусаев Iадизан а:\n«Боьха Росси, марша Iойла!\nМохк хьо элийн, мохк хьо лайн!\nСийна духарш кхин ма гойла,\nХьо къам царна тешамен».\nАла дашна уьш санна «эшаме» байташ кIезиг яц оццу жарги тIехь. Сан лаам а бац, я со охIла а вац церан мах хадо. Ас и бакъо дIало махкахь дика вевзаш волчу байтанча-гочдархочуьнга Хатаев Хьусайне.\nХьусайн: « И болх дукха лерина бан безаш бу. Лерина ца бича, цхьа тамашена, беламе нислуш меттиг а йогIу. Масала оцу цхьаммо бах: « Iодика йойла хьан Россия». Цкъа делахь нохчаша Россия ца олу Росси олу. Кхечанхьа боху цуо «лайн, элийн боьха мохк». Ахь мел чIогIа ойла йича а, мел чIогIа кIаргвелча а хьо дуьхе кхуьуш верг хIун ду?\nГIаддайна, гIорасиз мохк бохучу маьIнехь аьлла ма ду цо «немытая Россия». Цо ишта аьлла ма дац и юьхь йилна а йоцуш, юьхь йилаза хIунехдинарг бохург ма дац иза. Са-м и дийца Iалашо а яц. Ас-м и болх ша и болх буй и лерина беш ца хилча хуьлуш болу, хила тарлуш болу пайда буй и пайда ахь лачбоккху».\nНохчийн маттахь зорбане яьхна Лермонтов байташ йовзийтар оха дерзадо Хатаев Хьусайне ша гочйина «Ма теша» байт а йоьшуьйтуш.\n"Дагестан", Лермонтовс диллина сурт\nХьусайн: « ХIун Iалашо йолуш язйина Лермонтовс и байт ала лаьа суна. Сан кхетамехь цо хьо яздан дагахь велахь ма язде боху цо. Стенна бах цо? Цо хьан дог оьцуш, нахера баркалла а долуш, ца дерза а там бу бах хьан къахьегар. Цундела IадIе бах цо. Оцу маьIнехь, и некъ атта а хеташ, хьенех, хьо цу новкъа волуш велахь IадIе бах цо.»\nМа теша,ма теша, сатуьйсург къона,\nКхера сингIаттамх хьо, чевнах санна…\nАхь цуьнца стиглара къайле ма леха.\nИ цIий ду, гIора ду, дегIехь дерг шортта!\nIанадай дIаьвше мутт, хьо ваха хIотта!\nТкъа нислахь хазачу, башхачу хенахь\nДIаделла тийначу хьайн синан хьоста,\nЦа девза, ца гина, ахь кхаьбна генахь,\nАьхначу аьзнийн зов мерзачу костан!\nБиталахь и зевне мукъамаш цунна,\nКъорвоьлча хьо санна, кеп еш ца хеза,\nШерачу байтаца, шан дашца,хьуна,\nКхеталур дац церан маьIна тIех деза.\nСтенна веза Лермонтов нохчашна?


1. Делера а‚ Цуьнан элчанера а шаьш цIена хилар ду аша барт бина хилла болчу мушрикунашка.\n2. ДIа-схьа лела лаьттахула беа баттахь‚ тIаккха шуна хаалаш, Далла тIехь шун ницкъ кхочур боцийла‚ и Дела вуйла цатешарш сийсазабийр болуш.\n3. Делера а‚ Цуьнан элчанера а кхайкхар ду нахе Доккха хьаьж доьхкучу дийнахь. И Дела цIена ву мушрикунех‚ Цуьнан элча а /цIена/ ву, аьлла‚ аша тоба дахь – и шуна дика ду‚ шу дуьхьалдовлахь – шуна хаалаш, шуна Далла тIехь ницкъ боцийла. Кхаъ баккха цатешачарна лазош долчу Iазапаца.\n4. Аша шайца барт бина хилла берш боцучарех‚ тIаккха шуна цхьанне хIуманца эшам бина хилла боцучарех‚ шуна тIехь цхьаннена гIо дина хилла боцучарех – цаьрца бина барт кхочушбе шен хан чекхъяллалц‚ Далла беза /Шех/ кхоьруш берш.\n5. Деза /хьаьж доьхку/ беттанаш чекхдевлча /и шайца маслаIате ца богIу, шуьца мостагIалла лелош болу/ мушрикунаш байа, шайна уьш карабоьллачохь‚ схьалеца уьш‚ гуо бе царна‚ охьаховша царна кIелонна массанхьа а. Уьш дохкобовлахь‚ цара ламаз хIоттадахь‚ закат лахь – церан некъ маьрша бе. Баккъалла а, Дела гечдийриг ву‚ къинхетам бийриг ву.\n6. Мушрикунех цхьаммо хьоьга ша тIеэцар дехахь – тIеэца иза цунна Делан дош хаззалц‚ тIаккха дIакхачаве иза кхерам боцучу меттиге /шен даймахка‚ цунна лаахь/, – иза уьш ца хууш къам хиларна ду.\n7. Муха хир бу мушрикунашца барт Далла гергахь а‚ Цуьнан элчанна гергахь а‚ Хьарам-маьждиган гергахь аша шайца барт бинарш боцучаьрца? Уьш шуьца нийса ма хилла‚ шу цаьрца а нийса хила. Баккъалла а, Далла беза /Шех/ кхоьрурш.\n8. Муха..? Шаьш шуна тIехь толам баьккхича‚ цара тергал ца до шуна юккъехь гергарло а‚ барт а‚ шу реза до цара шайн багенашца‚ куралла йо церан дегнаша‚ царех дукхахберш песакъ /вон лела‚ Iесалла еш болу нах/ бу.\n9. Делан аяташ доьхкина цара кIеззигчу мехах‚ Цуьнан новкъах /дуккха а нах/ тилий цара. Баккъалла а, ма вон хилла-кх цара деш хилларг.\n10. Тергал ца до цара муъма стагехь гергарло а‚ барт а‚ уьш дозанех белларш бу.\n11. Нагахь санна цара тоба дахь‚ ламаз хIоттадахь‚ закат лахь – тIаккха шун вежарий бу уьш динехь, (иштта) къастадо Оха аяташ хууш долчу къомана.\n12. Нагахь санна цара шайн дуйнаш къардахь, шайн барт хиллачун тIаьхьа‚ Iиттарш яхь шун динна – керсталлин кортош дайа‚ – баккъалла а, церан дуйнаш бан а бац‚ – уьш совца мегара /шайн коьртехь берш байича/.\n13. Шу ца лета шаьш шайн дуйнаш бохийначу къомах‚ элча араваккха гIайгIа беш хилла долчу‚ шаьш юьхьанцара шуьца и (тIом) болийна хиллачу? Царех кхоьру шу? Дела там болуш ма вара шу Шех кхера‚ шу муъма нах хиллехь!\n14. ТIом бе цаьрца‚ Дала шун куьйгашца Iазап дийр ду царна‚ сийсазбийр бу уьш‚ царна тIехь шуна гIо дийр ду‚ тодийр ду муъма нехан (къоман) дегнаш.\n15. ДIайоккхур ю церан дегнийн оьгIазло‚ Дала гечдо Шена луучунна (бусулба дине верзош Абу-Суфьян санна)‚ Дела хууш верг а‚ /нийса/ хьукма дийриг а ву.\n16. Шу моьттуш дара шаьш дуьтур ду (балане а ца лоцуш)? Далла хIинца а шух гIазот динарш а‚ Дела а, элча а витина‚ муъма нах а битина, кхин доттагIий ца лаьцнарш а ца бевзина (нахана гучабохуш)? Дела сов дика хууш верг ву аша дийриг.\n17. Оьшуш дац мушрикунаш Делан маьждигашкахь Iен, керстанаш шаьш хиларан тешалла а деш‚ церан Iамалш дIатили‚ уьш цIергахь гуттар лаьттар бу.\n18. Делан маьждигашкахь Iийр ву Делах а‚ эхарт дийнах а тешна верг‚ ламаз хIоттийнарг‚ закат делларг‚ Дела воцчух ца кхоьрург – уьш хила там бу нисбеллачарех.\n19. Аша хилийти хьаьжина хи далар а‚ Хьарам-маьждигехь Iар а Делах а‚ эхарт дийнах а тешначух а‚ Делан новкъах къахьегначух а тера? Ца нисло уьш Далла гергахь‚ Дала ца нисдо зуламе къам.\n20. Иман диллинарш‚ дIакхелхинарш‚ (пайхамарца Маккара Мединате ислам Iалашдархьама)‚ Делан новкъахь шайн дохнаца а‚ шайн синошца а къахьегнарш дуккха беза бу даржаца Далла гергахь‚ уьш бу тоьлларш.\n21. Царна церан Кхиош-кхобучо кхаъ боккху Шегара къинхетам хиларца а‚ резахиларца а‚ бошмаш (ялсамани) хиларца а‚ шайна цуьнан (ялсаманин) чохь лаьтташ долу ниIмат долуш.\n22. Цу чохь уьш гуттар лаьттар бу‚ баккъалла а, Дела Шегахь сийлахь-еза ял йолуш ву (царна яла).\n23. ХIай иман диллинарш! Ма лацалаш шайн дай а‚ шайн вежарий а доттагIий, (ма бе царех дола дийраш) царна иманал керсталла дукхадезахь. Шух царех доттагIий бинарг – уьш бу зуламхой.\n24. Ахьа ала: "Нагахь санна шун дай‚ шун кIентий‚ шун вежарий‚ шун зударий‚ шун гергарнаш‚ даьхний‚ аша гулдина хилла долу‚ йохка-эцар‚ ша (са йоцуш) йисарх шу кхоьруш йолу‚ цIенош шайна шу реза долу‚ шуна дукха- дезахь Делал а‚ цуьнан элчанал а‚ Делан новкъахь гIазот дарал а, – хьоьжуш Iе Дела валлалц Шен гIуллакхца. (цуьнан Iазап‚ оьгIазло йогIур ю шуна). Дала ца нисдо песакъ къам.\n25. Дала гIо дира шуна дуккхачу меттигашкахь‚ Хьунайн дийнахь а. Шу цецдехира шун дукхалло‚ цо (шу дуккха хиларна, Делан гIоьнах ойла еш дацара шу) шун хIумма кIелхьара ца дехира‚ сел шортта хилла долу латта гатделира шуна (довда меттиг йоцуш дисира шу)‚ тIаккха шу духадевлира.\n26. ТIаккха Дала Шен синтем боссийра Шен элчанна а‚ муъма нахана а; эскар доссийра‚ шуна гуш доцу; цатешачарна Iазап дира‚ цатешачеран бекхам и бу.\n27. ТIаккха гечдийр ду Дала, цул тIаьхьа, Шена луучунна‚ и Дела гечдеш верг а‚ къинхетам беш верг а ву.\n28. ХIай иман диллинарш! Мушрикунаш нажс /боьха хIума/ ю‚ хIокху шарал тIаьхьа Хьарам-маьждигна герга ма гIойла уьш. Шу кхерахь мискаллех (мушрикунаш ца баьхкича йохка-эцар сецна), – тIаьхьа Дала хьоле дийр ду шу Шен комаьршаллах, Шена лаахь. Баккъалла а, Дела хууш верг а‚ хьукаме верг а ву.\n29. ТIом бе шайга жайна деллачарех Делах а‚ эхарт дийнах а ца тешаш болчаьрца‚ Дала а‚ Цуьнан элчано а хьарам динарг хьарам ца деш болчаьрца‚ хьакъ-бакъ долу дин (Ислам) къобал ца деш болчаьрца шайн куьйгаца (мукIар хилла) жизьят луш, уьш кIел совццалц.\n30. Жуьгташа элира: "Iузайр – Делан кIант ву"‚ насараша (Iисана тIаьхьа хIиттинарш – христианаш) элира: "Масихь /Iиса пайхамар – Христос/ – Делан кIант ву". Иза – церан дош ду шайн багара (схьадаьлла)‚ тардеш бу уьш хьалха керсталла диначеран дашах‚ Дала хIаллак бойла уьш! Ма бакъдолчух дог даьлла бу уьш!\n31. Шайн епископаш а‚ монахаш а делий лецира цара Дела а витина‚ Марьяман кIант Масихь а (Дела лецира цара). Цаьрга омра дина дацара цхьанна Далла Iибадат де аьлла бен‚ кхин Дела воцчу И ша бен – цIена ву иза цара Шеца накъост лацарх.\n32. Уьш лууш бу Делан нур дайа шайн багенашца‚ Дала ца магадо Шен нур кхоччуш хилийтар бен‚ керстанашна ца дезахь а.\n33. И ву ваийтинарг Шен элча нийсачу некъаца а‚ бакъонан динца а, и массо динна тIехь толийтархьама, мушрикунашна ца дезахь а.\n34. ХIай иман диллинарш! Баккъалла а, епископех а‚ монахех дукхахберш харцонца нехан даьхний дууш бу хьуна‚ Делан некъах (шайна тIаьхьахIуьтту нах) дIатоьттуш а бу. Деший а‚ детий а гулдеш болчаьрга‚ Делан новкъахь цуьнца харж ца еш – царна ахьа кхаъ баккхалахь, шайна лазош долу Iазап хиларца.\n35. Цхьана (къематан) дийнахь жоьжахатин цIергахь цIе юьллур ю царех‚ цуьнца (цIарца) дагор ду церан хьаьжнаш а‚ церан агIонаш а‚ церан баккъаш а: "ХIара ду аша шайна гулдинарг‚ Iовша шаьш гулдина хилларг"‚- (маликаша) олуш.\n36. Баккъалла а, беттанийн дукхалла Далла гергахь – шийтта бутт бу Делан жайна чохь язбина Цо стигланаш а‚ латта а кхоьллинчу дийнахь‚ царех биъ беза бу (зуль-къаIада‚ зуль-хьиджа‚ мухьаррам‚ раджаб). И ду мехала дин. Цу чохь шайна зулам ма де. ТIом бе массо мушрикунашца цара шуьца массаьрца тIом баре терра‚ шуна хаалаш, и Дела (Шех кхоьручаьрца) вуйла.\n37. (Цхьа беза бутт кхечуьнга ) тIаьхьататтар керсталлехь сов валар ду‚ шеца цатешарш тилош, цхьана шарахь хьанал беш и (беза бутт‚ цу чохь тIом бан магош)‚ вукху шарахь - хьарам беш, Дала базбинчийн дукхаллица богIуш хилийтархьама – хьанал бо цара Дала хьарам бинарш. Хазйина царна шайн вон амалш. Дала ца нисдо керста къам.\n38. ХIай иман диллинарш! Шуна хIун хилла, шайга Делан новкъахь (гIазотана) арадовла аьлча, (лаьттахь) дазлой ма Iа шу (гIазоте ца гIош)? Эхартал а дуьненан дахарна реза хилла-те шу? Ма кIезиг хIума ю-кх и, дуьненан дахар, эхартаца юьстича!\n39. Шу гIазотана ара ца довлахь – Цо шуна лазош долу Iазап дийр ду‚ хуьйцур ду шу кхечу къомаца‚ аша Цунна зен дийр дац цхьанне хIуманца. Дела массо хIуманна тIехь ницкъ болуш ву.\n40. Аша цунна (вай пайхамарна Мухьаммадана гIазоте хIуттуш) гIо ца дахь – Дала гIо дира цунна керстанаша иза (Маккара) араваьккхинчу хенахь‚ шиннех шолгIаниг и хилла волчу хьолехь. Уьш шиъ нокхечохь (хьехахь) болуш‚ цо (пайхамара) элира шен накъосте (Абу-Бакре): "Хьо гIайгIане ма вожалахь‚ вайца Дела ву хьуна". Дала дог-паргIато йоссийра цунна тIе‚ Цо чIагIвира и эскарца‚ шуна ша гуш ца хилла долчу‚ цатешачеран дош бухахь хилийтира. Делан дош – и ду лакхахь дерг‚ Дела Ша веза верг а‚ хьукаме верг а ву.\n41. Арадовла шаьш дайа дерш‚ деза дерш а‚ къахьега (гIазот де) шайн дохнаца а‚ шайн синошца а Делан новкъахь. И дика ду шуна, шу хууш хиллехь.\n42. Iалашо гергахь хилахь‚ некъ атта а хилахь – хьуна тIаьхьахIуьтту уьш‚ хIетте а (некъ) гена хиларца хилла царна /хало/‚ Делаца дуйнаш буур бу цара: "Шайн ницкъ кхачахьара, шуьца арадевр дара шаьш" (гIазотана)‚- бохуш. Шаьш шайн хIаллакдо цара шаьш. Далла хаьа уьш харцлуьйш буй.\n43. Дела къинтIера ваьр хьуна! Ахьа хIунда пурба делла царна хьайна бакълуьйш берш билгалбовллалц‚ харцлуьйш берш бовззаллц?\n44. Хьоьга пурба доьхур дац хьуна Делах а‚ эхар дийнах а тешаш болчара шайн дохнаца а‚ шайн синошца а гIазот ца дан. Дела хууш ву (Шех) кхоьруш берш.\n45. Хьоьга пурба доьху Делах а, эхар дийнах а цатешачара‚ шайн дегнаша шеко ечара‚ – уьш шайн шекон чохь ойланаш керчош бу.\n46. Шаьш /гIазотана/ арабовла лууш хиллехьара‚ цунна кечамбина хир бара цара‚ делахь а Далла ца деза церан гучубовлар /гIазотана/. Цо уьш бухабуьтуш бу /шуьца гIазотана арабовларх, мало ярца/‚ элира /цаьрга/: "Охьаховжший Iиэ охьахевшина Iачаьрца" /зударшца а‚ берашца а‚ къеначу нахаца а/.\n47. Шуьца уьш арабевллехьара а‚ шу совдохур ма дацара цара, низам дохорца а бен‚ шун юкъ эгIор ма яра цара шуна питана лоьхуш‚ шуна юкъахь ма бу цаьрга ладоьгIуш берш. Дела бевзаш ву-кх зуламе берш.\n48. Хьалха а питана лехира цара‚ хьуна мекарлонаш йира бакъдерг даллалц‚ Делан гIуллакх гучуделира, уьш ца лууш а болуш.\n49. Царех ву ша олуш верг: "Пурба лохьа /гIазотана ара ца вала/ суна‚ питана ма де суна". Ткъа питанна чубегна бац уьш? Баккъалла а, жоьжахати гуо бийр болуш ма ю керстанашна.\n50. Хьуна диканиг хилахь‚ цо вон хоьтуьйту царна. Хьуна хало хилахь‚ цара олу: "Оха хьалха дIалецира тхан гIуллакх" /гIазоте ца даха сацам бира оха хьалха‚ цундела тхуна вон ца хили/. Уьш дIабирзира шаьш баккхийбуьйш.\n51. Ахьа ала: "Тхуна хиланне а хир ма дац Дала тхуна яздинарг бен. И ву тхан гIоьнча"‚ Далла тIетевжийла муъма нах.\n52. Ахьа ала: "Шина диканах /я толам хир бара тхуна‚ я гIазот хир дара тхуна/ цхьанне а бен хьоьжийла дарий шун тхуна? Тхо хьоьжуш ду шуна Дала шегара я тхан куьйгашца Iазап кхачориг хиларе. Хьоьжуш Iе‚ тхо а шуьца цхьаьна хьоьжуш Iийр ду".\n53. Ала: "СагIа ло шайна лаахь а‚ ца лаахь а‚ шуьгара данне а къобалдийр дац и. Баккъалла а, шу хили-кх песакъ къам".\n54. Цаьргара сагIа къобалдар духатоьхна, уьш Делах а‚ элчанах а тешаш ца хиларо‚ шаьш мало еш бен цара ламаз ца даро‚ ца лууш, халла бен цара сагIа а ца даккхаро.\n55. Ахьа тамаша ма бойла церан дохнах а‚ церан кIентех а. Далла лууш ду цаьрца царна Iазап дан дуьненан дахарехь‚ синош дер ду церан уьш керстанаш болуш.\n56. Цара Делаца дуйнаш боу шаьш шух ду‚ бохуш‚ шух бац уьш‚ хIетте а къаьсташ къам ду уьш.\n57. Шайна лачкъа меттиг караяхь‚ лаьттах бола меттиг караяхь я чудовла меттиг караяхь – цига сихлур бу уьш чехка /къаьхкина говр санна/.\n58. Царех бу хьуна ирча бехкаш бохуш берш сагIадаккхарехь‚ цунах шайна делча реза хуьлу уьш‚ цунах шайна ца лахь – уьш оьгIазбоьлху.\n59. Уьш реза хиллехьара Дала а‚ цуьнан элчано а шайна деллачунна‚ аьллехьара цара: "Тхуна кхачам болуш ву-кх Дела‚ тIаьхьа лур ду тхуна Дала Шен комаьршаллах. Цуьнан элчано а /лур ду тхуна/‚ баккъалла а, тхо Деле догдохуш ду-кх" /дика хир дара-кх царна/.\n60. СагIанаш ло Делера парз хилла пекъаршна а‚ мискачарна а‚ царна тIехь болх бечарна а‚ дегнаш кIаддархьама а‚ леш азат бахарехь а‚ декхарийн кIелбисинчарна а‚ Делан новкъахь а‚ некъан накъостана а. Дела хууш а ву‚ /нийса/ хьукам деш а ву.\n61. Царех бу пайхамарна халахоьтуьйтуш берш‚ олуш берш: "Иза /пайхамар/ – лергаш ду" /массо хIума хезаш ду-кх цунна/. Ахьа ала: "Дикаллин лергаш ду-кх шуна‚ тешаш ву и /Мухьаммад пайхамар/ Делах а‚ тешаш ву и муъма нахах а‚ шух иман диллинчарна къинхетам бу и". Делан элчанна халахоьтуьйтуш берш – царна ду лазош долу Iазап.\n62. Шуна Делаца дуйнаш боу цара шу реза дархьама. Дела а‚ Цуьнан элча а хьакъ бар-кх цара реза бан, шаьш муъма нах хиллехь.\n63. Царна ца хаьа-те Далла а‚ Цуьнан элчанна а дуьхьало йиначунна жоьжахатин цIе хир юйла, и цу чохь гуттар лаьтташ? Ма йоккха сийсазалла ю-кх и!\n64. Кхоьруш бу мунепикъаш цаьрга /бусулба нахе/ шайн дегнашкахь дерг /мунепикъийн дегнашкахь йолу шеко гучуйоккхуш/ дуьйцуш сурат доссарх. Ахьа ала: "Ма даша шу" /ма лара аша дин а‚ Дела а‚ бусулбанаш а/. Баккъалла а, Дела арадоккхург ву шу кхоьруш (ларлуш) дерг.\n65. Ахьа цаьрга хаьттича‚ цара алланне а эр ду хьуна: "Тхо-м забар еш‚ ловзуш дарий". Ахьа ала: "Делах а‚ Цуьнан аятех а‚ Цуьнан элчанах а доьлуш хилла шу?"\n66. Бехказлонаш ма е аша. Керсталла дина аша шайн иманал тIаьхьа‚ шух цхьана тобанна Тхо къинтIера довлахь а‚ кхечу тобанна Оха Iазап дийр ду, уьш хиларна къинош динарш.\n67. Мунепикъ божарий а‚ мунепикъ зударий а – уьш цхьаберш вовшех бу. Вониг омра до цара‚ диканиг ма де олу‚ шайн куьйгаш дIакъовлу цара /сагIа ца луш‚ Делан новкъахь харж ца еш/. Дела вицвина цара – Цо а ма биц бина уьш. Баккъалла а, мунепикъаш - уьш бу-кх песакъаш.\n68. Дала ваIда йина мунепикъ божаршна а‚ мунепикъ зударшна а‚ керстанашна а жоьжахатин цIарца‚ цу чохь уьш гуттар лаьттарг болуш. И ю царна кхачо йийриг‚ Дала неIалт аьлла царна‚ царна хIоьттина долу Iазап ду.\n69. Шул хьалха хиллачарех тера /ду иза/. Шул чIогIа бара уьш ницкъаца‚ алсам бара дохнаца а‚ доьзалшца а. Шайн декъах зовкх хьийгира цара‚ шайн декъах зовкх хьийгира аша а‚ шул хьалха хиллачара а зовкх хьегаре терра шайн декъах‚ забарш йира аша а, забарш йиначарех терра. Уьш бу-кх шайн Iамалш яйнарш дуьненахь а‚ эхартахь а‚ уьш бу-кх шаьш эшийнарш.\n70. Цаьрга ца деъна-те шайл хьалха хиллачу Нухьан‚ Iадин‚ Самудан къаьмнийн хабар‚ ИбрахIиман къоман‚ Мадъянан дайн‚ Муътафикатийн хабар? Цаьрга шайн элчанаш ма баьхкира билгалонашца. Дела ца хилла царна зулам деш‚ хIетте а шаьш хилла уьш шайна зулам деш.\n71. Муъма божарий‚ муъма зударий – цхьаберш вовшийн доттагIий /верасаш/ бу‚ дикачуьнца омра деш‚ /вон дерг ма де олуш/ вочух духатухуш‚ ламаз хIоттадеш‚ закат луш‚ Далла а‚ Цуьнан элчанна а муьтIахь а болуш. Царех тIаккха къинхетам бийр бу Дала. Баккъалла а, Дела ма ву веза верг а‚ хьукаме верг а.\n72. Дала ваIда йина муъма божаршна а‚ муъма зударшна а бошмаш /ялсаманехь/‚ шайн бухахула татолаш оьхуш йолу‚ цу чохь уьш гуттар лаьтташ‚ цIена гIишлош Iаднин бошмашкахь‚ Делера реза хилар дуккха доккха ду – иза беза-боккха толам бу.\n73. ХIай пайхамар! ГIазот де керстанашца а‚ мунепикъашца а‚ кIоршаме хила цаьрца‚ церан чохьIойла жоьжахати ю, – вон дIадерзар ду-кх иза.\n74. Цара /мунепикъаша/ дуйнаш боу Делаца‚ ца аьлла /пайхамарна вониг/ шаьш‚ бохуш. Аьлла цара керсталлин дош‚ царех керстанаш хилла шаьш бусулбанаш хиллачул тIаьхьа‚ шайна карх ца даьлларг дан хьаьвсира уьш‚ бекхам бира цара, беккъа Дала а‚ Цуьнан элчано а шайна Шен комаьршаллах хьал даларна. Цара тоба динехьара дика хир дара царна. Уьш дIаберзахь– лазош долчу Iазапца Iазап дийр ду Дала царна дуьненахь а‚ эхартахь а. Ма вац царна лаьттахь верас а‚ гIоьнча а!\n75. Царех бу шаьш Делаца ваIда йинарш: "Цо тхуна Шен комаьршаллах /ниIмат/ лахь‚ /шортта/ лур ма ду шаьш /дала дезачунна/ сагIа, хиллане а хир ду шаьш дикачарех"‚- аьлла.\n76. Цо /Дала/ Шен комаьршаллах шайна делча‚ уьш цуьнца пис хилира‚ дIабирзира, шаьш дуьхьала хуьлуш.\n77. Церан дегнашка Цо /Дала/ доссийра мунепикъалла, уьш Цуьнца цхьанаькхетар долу /къемат/ де тIекхаччалц‚ цара шаьш Делаца йина ваIда йохийна хиларна‚ уьш шаьш харцлуьйш хиларна.\n78. Царна ца хаьа-те Далла хууш хилар церан хьулдинарг а‚ церан къайлах дерг а‚ и Дела Ша къайлах долу хIуманаш дика хууш верг хилар а?\n79. Муъма нахах сагIанашкахь муьтIахь болчарех а‚ шаьш къахьегнарг бен цакарийначарех а, луьйш берш‚ тIаккха уьш хьийзош берш, – Дала хьийзор бу уьш‚ царна ду лазош долу Iазап.\n80. Ахьа гечдар деха царна я ахьа гечдар ма деха царна. Ахьа царна кхузткъе уьттазза гечдар дехча а – Дала данне а гечдийр долуш дац царна. И ду цара Далла а‚ Цуьнан элчанна а керсталла дарна. Дала ца нисдо песакъ къам.\n81. Баккхийбийра шаьш бухабитинарш Делан элчанна тIехьахь хевшина бисарна (гIазоте ца боьдуш)‚ царна ца дийзира Делан новкъахь шайн дохнаца а‚ шайн синошца а къахьега /гIазот дан/‚ цара элира: "Ма довла (гIазотана ара) йовхонгахьа". Ахьа ала: "Жоьжахатин цIе йовхонца кхин а нуьцкъала ю"‚ уьш кхеташ хиллехь.\n82. Боьлийла уьш кIеззиг‚ боьлхийла уьш дуккха – шаьш деш хиллачун /вонан/ бекхам бу и.\n83. Дала хьо вухаверзийча царех цхьана тобана тIе хьоьга пурба доьху цара ара довла /гIазотана/. ТIаккха ахьа ала: "Цкъеллига цкъа соьца ара довлур дац шу‚ соьца цхьаммо а мостагIца тIом бийр бац аша. Шу реза хилла дуьххьара хевшина Iен – ховший Iиэ хIинца а бухабисинчаьрца".\n84. Царех цхьанненна велча цкъеллига цкъа ламаз ма де‚ цуьнан коша тIе ма хIотта. Баккъалла а, цара керстаналла дина Далла а‚ Цуьнан элчанна а‚ уьш белла шаьш песакъ хилла.\n85. Хьоьга тамаша ма бойтийла церан бахамо а‚ церан доьзалша а. Далла лаьа цуьнца царна Iазап дан дуьненахь а‚ церан синош довла уьш керстанаш а болуш.\n86. Сурат доьссича Делах а теша‚ Цуьнан элчанца гIазот а де‚ аьлла‚ царех хьалдолчара хьоьга пурба дийхира‚ элира: "Дитахь тхо‚ хевшина лаьттачаьрца хир дара тхо".\n87. Реза хилла уьш бухабисинчаьрца хила‚ церан дегнашна мухIар тоьхна, – уьш ца кхета.\n88. ХIетте а элчано а‚ цуьнца иман диллинчара а гIазот дира шайн бахамца а‚ шайн синошца а‚- уьш бу шайна диканаш деш берш‚ уьш бу шаьш баккхийбуьйр берш.\n89. Царна Дала бошмаш кечйина‚ шайн бухахула татолаш а оьхуш‚ цу чохь уьш гуттар лаьттар бу. И бу-кх беза-боккха толам.\n90. Бевлла лелачу Iарбех бехказлонаш еш берш баьхкира шайна пурба далийтархьама‚ бухабисира шаьш Делаца а‚ Цуьнан элчанца а харц хилларш‚ тIаьхьа кхетар ду царех керсталла диначарна лазош долу Iазап.\n91. ЗаьIапхошна а‚ цомгуш болчарна а‚ ян харж ца карочарна а къа дац /гIазоте ца бахча а/ уьш Делаца а‚ Цуьнан элчанца а дог цIена хилча. Диканиг деш болчарна некъ бац /бехк билла/. Дела гечдеш верг а‚ къинхетам беш верг а ву.\n92. Хьо волчу баьхкинчарна а дац /къа/ ахьа шаьш кечдахьара, бохуш‚ ахьа аьлча: "Шу шеца кечдан хIума ца карадо суна"‚ дIабирзина болчу шайн бIаьргаш хих буьзна вон хеташ, шайна харж ярна хIума ца карадарна /шайна гIазоте баха таро ца хиларна/.\n93. Некъ бу /бехк билла/ хьоьга пурба доьхучарна а шаьш хьалдолуш а болуш. Уьш реза хилла бухабисинчаьрца /зударшца/ хила‚ церан дегнех Дала мухIар тоьхна, – царна ца хаьа.\n94. Шуьга бехказлонаш йо цара шу царна тIе духадирзича. Ахьа ала: "Бехказлонаш ма е! Тешшане а шух тешар дац тхо. Дала дийцина тхуна шун хабарех. Гур ю Далла а‚ Цуьнан элчанна а шун Iамал‚ тIаккха шу духадерзор ду къайлахь дерг а‚ гучахь дерг а хууш волчунна /Далла/ тIе – Цо дуьйцур ду шуьга аша деш хилларг".\n95. Шуна Делаца дуйнаш буур бу цара шу царна тIедирзича шу шайх духа- дахархьама. Духадовла царех! Баккъалла а, уьш рижс ю‚ церан чугIойла жоьжахати ю – бекхамна уьш деш хиллачунна (дуьхьал).\n96. Дуйнаш боу шуна шу шайна реза хилийтархьама. Шу царна реза хилахь – Дела реза хир вац песакъ къомана.\n97. Бевлла лела Iарбий керсталлица а‚ мунепикъаллица а мелхо а чIогIа бу (кхечарел)‚ Дала Шен элчане диссийна дозанаш ца хаарехь а сов бу. Дела хууш верг а‚ хьукаме верг а ву.\n98. Бевлла лелачу Iарбех бу шаьш сагIийна луш дерг гIуда лоруш берш‚ шуна баланаш хиларе хьоьжуш берш. Царна бу-кх вочун бала. Дела хезаш верг а, хууш верг а ву.\n99. Бевлла лелачу Iарбех бу шаьш Делах а‚ тIаьхьарчу дийнах а тешаш берш а, шаьш луш долу сагIа Далла гергахь гIурба а‚ элчанна /шайна/ доIа дан /некъ/ лоруш берш. Царна гIурба дац, ткъа, и?! Дала Шен къинхетамна чубухкур бу уьш. Баккъалла а, Дела гечдеш верг а‚ къинхетам берг а ву.\n100. ДIакхелхинчарех а‚ (царна) гIо лаьцначарех а дуьххьара (ислам дин оьцуш) хьалха хилларш‚ дикачуьнца царна тIаьхьа хIиттинарш – Дела реза хилла царна. Уьш а реза хилла Цунна. Цо царна бошмаш кечйина бухахула татолаш оьхуш йолу. Уьш цу чохь гуттар лаьттар бу. И сийлахь- боккха толам бу!\n101. Шуна гонах болчу бевлла лелачу Iарбех мунепикъаш бу‚ Мадинатан бахархойх а бу уьш (мунепикъаш)‚ мунепикъаллин чу кIорга бахана уьш‚ хьуна ца бевза уьш‚ Тхуна бевза уьш. Оха шозза Iазап дийр ду царна‚ тIаккха доккхачу Iазапе берзор бу.\n102. Кхиберш къера хилира шайн къиношна‚ цара эйира дика Iамал кхечу вочуьнца‚ Дала гечдан мега царна. Баккъалла а, Дела ву гечдийриг а‚ къинхетам берг а.\n103. Церан бахамах сагIа эца – цуьнца догIмаш а‚ синош а цIандийр ду ахьа церан‚ /Деле/ доIа а де царна‚ баккъалла а, хьан доIа царна паргIато ю. И Дела хезаш верг а‚ хууш верг а ву.\n104. Царна ца хаьа-те Дала къабалдеш хилар Шен лешкара тоба а‚ сагIа оьцуш хилар а‚ и Дела ша тоба къобалдеш верг а‚ къинхетам беш верг а вуйла?\n105. Ахьа ала: "Iамал е! Далла а‚ Цуьнан элчанна а‚ муъма нахана тIаьхьа гур ю шун Iамал‚ тIаьхьа дерзор ду шу хьуламехь дерг а‚ гучохь дерг а хууш волчунна тIе – (Далла тIе). ТIаккха Цо шуьга дуьйцур ду аша деш хилларг".\n106. Цхьа кхиберш Делан гIуллакхе догдохуьйтуш хир бу: я Iазап дийр ду Цо царна‚ я церан тоба къобалдийр ду Цо. И Дела хууш верг а‚ хьукаме верг а ву.\n107. Цхьа кхин берш бу шаьш зуламна а‚ керсталлина а‚ муъма нахана юккъехь барт эгIорна а‚ хьалха Делаца а‚ Цуьнан элчанца а тIом беш хиллачарна кечамна а маьждиг дина берш – баъанне а дуйнаш буур бу цара шайна диканиг бен лууш ма дацара хьуна‚ бохуш. Дала тешалла до: "Баккъалла а, уьш бу харцлуьйш"‚- аьлла.\n108. Хьо ма хIотталахь цу чохь цкъа а. Дуьххьарлерачу дийнахь дуьйна (Делах) кхерарна тIехь хIоттийна долу маьждиг мелхо а хьакъ ду хьо шена чохь хIотта – цу чохь бу шаьш цIанбала лууш болу божарий. Далла беза шаьш цIанлуш берш.\n109. Шен гIирс Делера кхерарна а‚ резаллина а тIехь хIоттийнарг ву дика‚ я шен гIирс йоьхна‚ охьаоьгуш йолчу (бердан) йистехь хIоттийнарг ву‚ цо шеца жоьжахатин цIерга вожийна волу? Дала ца нисдо-кх зуламе долу къам.\n110. Ца соцу церан гIирс‚ цара шаьш бина болу‚ церан дегнашкахь шеко хилла а бен‚ церан дегнаш кийсигаш хилла теда даллалц. Дела хууш верг а‚ хьукаме верг а ву.\n111. Баккъалла а, Дала эцна муъма нахера церан синош а‚ церан бахам а царна ялсамани яларца. Уьш Делан новкъахь тIом беш бу‚ цара а бойу‚ уьш а бойу. И цуьнан (Далла) тIехь ваIда ю‚ хьакъ-бакъ хилла йолу Товратан чохь а‚ Инжилан чохь а‚ КъурIан чохь а. Мила ву шен ваIда Делал дика кхочушъеш верг? Шу даккхийде шайн йохка-эцарца‚ аша Цуьнца кхочушйина йолчу /ваIдица/. Иза – сийлахь-боккха толам бу-кх!\n112. Тоба деш берш‚ Iибадат деш берш‚ (Далла) хастам беш берш‚ къахьоьгуш берш‚ рукIе-суждане гIош берш‚ дикачуьнца омра деш‚ вочух (нах) бухатухуш берш‚ Делан дозанаш Iалашдеш берш (уьш бакхийбуьйр бу), – кхаъ баккха муъма нахана.\n113. Ца оьшу пайхамаро а‚ иман диллинчара а мушрикунашна гечдар дехар‚ уьш шайн гергара хиллехь а‚ шайна уьш жоьжахатин дай хилар билгалдаьллачул тIаьхьа.\n114. ИбрахIиман шен дена гечдар дехар ца хилла еккъа цо цуьнца йина ваIдина дуьхьа а бен. Шена и Делан мостагI хилар билгалдаьлча цIанвелира и цунах. Баккъалла а, ИбрахIим ма ву хьасталуш верг а‚ дуккха собаре верг а.\n115. Ца хилла Дела къам тилош, Цо Ша нисдинчул тIаьхьа уьш Шех ларбала дезарг царна билгалдаккхалц. Баккъалла а, Дела массо хIума хууш верг ву.\n116. Баккъалла а, Дела стигланийн а‚ лаьттан а паччахьалла Шегахь долуш ву‚ дендолуьйтуш а ву И‚ долуьйтуш а ву – И воцург верас а вац шуна‚ гIоьнча а вац.\n117. Дала тоба къобалдира пайхамаран а‚ дIакхелхинчеран а‚ ансарийн а‚ халачу сохьтехь цунна тIаьхьахIиттина хилла болчу‚ царех цхьана тобанан дегнаш дIатиладеллачул тIаьхьа‚ тIаккха Цо тоба къобал- дира церан‚ баккъалла а, И царех дог лозуш а‚ къинхетам болуш а ву.\n118. Кхааннен а /тоба къабалдира Дала/‚ шаьш бухабисийтина хилла болчу‚ (уьш дукха пошме хилира) шайна латта готта даллалц‚ ша шортта хилла долу‚ шайн синош а царна гаттаделира‚ царна хиира Делах довдийла доцийла, Цунна Шена тIе а бен‚ тIаккха царна тIевирзира Иза (церан тоба къабал деш), цаьрга (нахе) тоба дайтархьама. Баккъалла а, Дела тоба къабалдийриг а‚ къихетаме верг а ву.\n119. ХIай иман диллинарш! Делах кхералаш‚ бакълуьйчаьрца хилалаш.\n120. Ца безара Мадинатан бахархой а‚ цунна гонахара бевлла лелаш хиллачу Iаьрбех берш а Делан элчанах бухабисина‚ и (пайхамар) витина шайн синош деза а. Иза ду – царех ца хьакхаялийта Делан новкъахь хьогалла а‚ хало а‚ мацалла а‚ уьш ца биссийта керстанашна кхерам тосучу меттиге‚ уьш ца кхиийта мостагIчуьнгара цхьанне кхиаме, цуьнца шайна дика Iамал язъеш бен. Баккъалла а, Дала ца эшайо дикачийн ял.\n121. Жима а‚ йокха а харж йир ма яц цара‚ цхьа а тогIий хадор ма яц цара (некъ беш)‚ и шайна яздина долуш бен‚ Дала царна бекхам балархьама цара деш хиллачух хазачуьнца.\n122. Ца оьшу муъма нахана массо а (гIазотана) гIатта. Царех хIора тайпанах цхьа тоба гIаьттича (тоьар ду)‚ (бисинчара) динехь гIуллакхаш къастор ду‚ нахана уьш шайна тIе бухабирзича хьехам а бийр бу, – уьш (вочух) ларбала (Iама) мегара.\n123. ХIай иман диллинарш! ТIом бе керстанех шайна гергахь болчаьрца‚ шуьгахь луьралла карайойла царна‚ шуна хаалаш‚ Дела /Шех/ кхоьруш болчаьрца вуйла.\n124. Царех бу сурат доьссича олурш: "Шух мила соввоккху хIокхо иманца?" Иман диллинарш – уьш совбоху цо иманца‚ уьш баккхийбоь.\n125. Шайн дегнашкахь цамгар ерш – уьш совбоху боьха леларна тIе а боьха леларца‚ уьш белла шаьш керстанаш болуш.\n126. Царна ца го-техьа шаьш хIора шарахь цкъа я шозза питане лоцуш хилар? ТIаккха а тоба ца до цара‚ ойла а ца йо цара.\n127. Суратах хIума доьссича цхьаберш вовшашка хьовсу уьш‚ цхьаннена шу гуш дуй-те бохуш‚ тIаккха дIабоьлху /и ца хазархьама/. Дала церан дегнаш дIадерзийна /серлонах/, уьш ца кхеташ къам долу дела.\n128. Шуьга веъна элча‚ шух шайх а волуш‚ шуна хала хилларг шена дазлуш‚ шух чIогIа гIайгIа еш волуш‚ муъма нахах дог лозуш а‚ къинхетаме а волуш.\n129. Уьш дIаберзахь‚ ахьа ала: "Кхачо ю сан Дела‚ кхин дела вац И бен‚ Цунна тIетевжина со. И ву сийлахь-йоккхачу Iаршан Да".


Буданов вийна чIир оьцуш аьлла, сацам бина талламхоша\nГIадужу-бутт 10, 2012\nОьсийчоь -- Буданов верна бехке веш волу Темерханов Юсуп-Хьаьжа (Аьрр), Москох кхелехь, 23Марс2012\nМоскох талламхой зийна бевлла иттех шо хьалха нохчийн йоΙ Кунгаева Эльза ерна, набахтехь а Ιийна, араваьлла полковник Буданов Юрий верах долу гΙуллакх. ХΙинца иза прокуратуре кхаьчийна. Буданов верна бехке во Устрада-ГΙалин вахархо 42 шо долу Темерханов Юсуп-Хьаьжа.\nТалламчашна хетарехь, цо борхΙазза тапча тоьхна Будановна, цунах иза вала а велла. Темерханов бехке хиларан тоьшаллехь ву, боху талламчаша, массех стаг. Буданов цо вийна, чΙагΙдо талламчаша, шен 2000-чу шарахь эскархоша хΙаллаквинчу дена дуьхьал бекхам беш.\nНохчийчохь, вийца ца оьшуш, вевзаш волу оьрсийн эпсар хилла Буданов Юрий вийра стохка Мангал-беттан 10-чу дийнахь Москох, Комсомольски проспектехь. Иза вийначу стага борхIазза тапча тоьхнера цунна. ЦултIаьхьа иза дIавахнера жимчу машена а хиина.\nМарсхьокху-беттан 26-чу дийнахь Москох Пресненский суьдо дIалецира 41 шо долу Нохчийчура схьаваьлла волу Сулейманов Мохьмад. Талламхоша дийцарехь, цу стага шен накъосташца цхьаьна, план а хIоттийна, вийна хилла Буданов.\nАмма Сулемановн адвокато Мусаев Мурада дийцира Маршо Радионе, и стаг Iедалша лацале муьлаш бу ца хуучу наха, нуьцкъаша дIа а вигина, хьийзийна хилла бохуш.\nМусаев Мурад: «Муьлаш бу ца хуучу наха, машен тIера охьа а ваьккхина, дIа а вигина, шайн яххьаш а ца гойтуш, пхи-ялх дийнахь вуно буьрса ницкъ бина цу стагана.\nЦара ток етташ а, когех гIожмаш етташ а, бетах тоьрмиг а буллий, садукъош а, кхалла хIума ца луш а, наб ца йойтуш а, дуккха а ницкъ беш кIира ца кхоччуш хан яьккхийтина цуьнга, иза вийнарг хьо ву ала, и бехк хьайна тIелаца бохуш».\nСудейманов къар ца велча, зуламхоша Марсхьокху-беттан 26-чу дийнахь буьйсанна, «Тропарево-Никулино» олучу парке а валийна, куьйгех гIоьмаш а тоьхна, диттах дIатесна хилла иза. Дукха хан ялале йийсархочунна тIаьхьа баьхкина талламхой. Оццу дийнахь суьдо бакъо елла иза дIалаца.\nТамашийна а, тIаьхьакхиа хала долуш а хIуманаш дуккха а ду цу гIуллакхехь. Масала, талламхошна Нохчийчохь ца карийра Сулеймановн цхьа а лар. Иза вевзаш стаг вацара цуьнан прописка йолчу Устрада-ГIалахь а, я иза ваьхначу Веданахь а.\nАмма ша ларвийриг шен беза-бевзарш а болуш стаг ву бохуш дийцира вевзаш волчу адвокато Мусаев Мурада.\nМусаев Мурад: «Махкара араваьлла иза 20 шо муххале а хир ду. Цкъа дуьххьара кхузахь доьшуш хилла иза. ТIом баьллачул тIаьхьа цIа ваха меттиг боцуш а лелла. Москох Iаш волу дуккха а хан ю иза. Амма, мухха а делахь а, иза везарш а, вевзарш а болуш бу кху гIалахь. Цуьнан накъостий а бу, цуьнца цхьаьна болх бинарш а бу. Ша цхьаъ вац-кх иза мухха а делахь а».\nТIаьхьо талламхоша хаам бира экспертизо Сулейманов Мохьмад боккъалла Темерханов Юсуп-Хьаьжа хилар гайтина аьлла. Схьагарехь, ша и стаг шен бакъйолу цIе ца юьйцуш сецна хилла, шен гергарнаш ларбеш.\nАдвокато Мусаев Мурада иштта элира цунах лаьцна.\nМусаев Мурад: «ХIара гIуллакх ахьа нахала даккхахь, хьо хьийзавар ахьа нахала даккхахь шаьш кхин цкъа а дист хир дац хьоьга, амма хьо а, хьан бала мел кхочуш верг а хIаллак вийра ву бохуш, кхерамаш тийсина цара.\nШа доьналла долу стаг хиларе терра, шех доьзначун тIехь мало а ца йина, бехк шена тIе а ца лаьцна цо. Амма гергарчарна а, доттагIашна а сагатдо цо. Цундела цхьа дукхах долу хIуманаш ца дуьйцуш сеца до оха».\nТалламхоша чIагIдарехь, Темерханов Юсуп-Хьаьжас Буданов Юрий вийна шен дех чIир оьцуш. Церан версица Нохчийчохь шолгIа тIом боьдуш Темерхановн да туьканан хехо болх беш хилла Куршлой-кIоштарчу Гелдагенахь. Иза заьIапхо хилла, Iасанаш лелош волу. Цхьана буса, малар лоьхуш цу туькана баьхкинчу оьрсийн салтташа, дийна воллуш вагийна иза, хехочуьнан цIа чу а воьллина, шайна дуьхьало ян гIоьртина аьлла.\nБуданов цу хенахь кхечу кIоштахь хилла, амма, талламхошна хетарехь, Темерхановс иза вийна, Нохчийчохь акхалла гайтинчеран масал санна ша иза тIеоьцуш хиларна.\nЦхьаъ шо ши бутт хан яьлла Темерханов Юсуп-Хьаьжа дIалаьцна. Шинарин дийнахь талламхой зийна бевлла цуьнан гΙуллакх. ХΙинца иза прокуратуре кхачийна. Буданов верна кхоччуш бехке веш ву Темерханов Юсуп-Хьаьжа.\n«Коммерсант» газето дийцарехь, Будановх йисинчу цуьнан хIусамнанна кхин керла хIума а ца карийна прокуратуре дIакхачийначу талламан гIуллакхехь. Бехке веш волчу Темерхановгара ахча деха дагахь яц иза. Нагахь и стаг бехке хилар тIечIагIдахь, иза набахте хьажо веза аьлла, хета цунна, Кунгаева Эльза йийна волу шен хIусамда хьажийна ма-хиллара.\nБуданов вийна чIирхочо


Францехь бохам хиларх пайдаэца лууш ю Кремл\nПарижехь байина нах дагалоцуш.\nФранцехь динчу терроран тIелатарех пайдаэца мегарг цхьа пачхьалокх ю – Оьрсийчоь. Иштта жамI до бевзаш болчу политикан эксперташа.\nФранцехь, маьрша адамаш а дойуш, терроран тIелатарш хиаларх стратегин пайдаэца мегаш ю Оьрсийчоь. Цунах лаьцна Парижехь и бохам хиллачул тIаьхьа дIахьедар дина ЦИАКР олучу Украинера арми а, конверси а, герз дIадаккхар а толлучу центро. Цу центран эксперташна хетарехь, Парижера бохам вуно дика дIатарлуш бу Москохо юьхьарлаьцначу кху дуьенентIехь дуккха а конфликташ хилийтаран стратегица.\nТIеман аналисташна хетарехь, мелла а алсам Евробертехь лаьтташ долу хьал дохор а, Европан а, евроатлантикан а доттагIалла малдар а Гергарчу Малхбалера а, кхечу регионашкара а конфликташ марсаяхар а ду Кремлна оьшург.\nМа-дарра аьлча, Парижехь динчу терроран тIелатаршна Кремлан уьйр хилар тIечагIдан аьтто луш долу тоьшаллаш доцуш ду. Амма интернетехь оьрсийн сегментехь дуьйцучуьнга хьажча, Кремл катоьхна пайдаоьцуш ю Францехь динчу зуламах. Цунах лаьцна элира ша Новый Регион сайтана еллачу интервьюхь ЦИАКР директоран когаметто Самусь Михаила.\nМасала, Москох жигара хьехамаш беш ю францхошна Путин доттагI йолчу Ле Пен Маринехьа кхаж таса харжамашкахь, нагахь шайн сий далахь бохуш.\nКхин цхьа хIума а хьоьху гIазакхаша Европерчу нахана. Оьрсийчоьнца цхьаьна духьал йовла еза аьлла хета царна Европера пачхьалкхаш ДАIИШ тобанна, амма цул хьалха «даржера йохо еза «Киевера хунта».\nЦу кепара план Iора яьккхианрг ву Оьрсийчура политолог Марков Сергей.\nЦкъа делахь, Москох кхерамазала алсам яккъа еза аьлла хета цунна. ШолгIа делахь, Оьрсийчоьно а, Iамерко а, Францино а цхьаьна хIаллак ян еза Исламан пачхьалкх олу тоба. КхоалгIа дан дезарг ду Украина бахьана долуш къийсамаш бар сацадар. "Киевера хунта" хийца еза техникан чулацам болчу Iедалца, аьлла хета Марковна.\nАмма цуьнан план Малхбузенна оьшуш яц аьлла хета вевзаш волчу политикан аналистана Пионтковский Андрейна.\nЦкъа делахь, Малхбузе ша а ларалур ю Исламан пачхьалкх олучу тобанца, шолагIа делахь, Украина агрессаран караялар вуно боьха гIуллакх ду, амма угарре а коьртаниг Украина ша шен маршонах юхаер цахилар ду бохуш яздо Пионтковскийс Каспаров.ру сайт тIех.\nМаршо Радион авторна Вачагаев Майрбекана хетарехь, Парижехь хиллачух пайдаэца гIерташ Францера политкаш а, Исламан пачхьалкх тоба а, Оьрсийчсоь а ю.\nЦхьа наггахь верг дIаваьккхича, нохчаша Парижехь хилларг туьдуш бIаьрг буьзира шен бохуш вара Вачагаев Майрбек.\nФранцехь бохам хиларх пайда эца лууш ю Кремл


Абу-Дабехь дIаяьхьначу дуьненаюкъарчу IDEX-2021 тIеман -техникан гайтамехь шена уллохь лаьттина Украинан вице-премьер Уруский Олег мила ву а ца хьара шена аьлла, дIахьедина Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана.\nКарладоккху, дуьнено а санкцеш тоьхначу куьйгалхочуьнца уллохь сурта тIехь нисвеллачу вице-премьеран бехказвийла дийзира оршотан дийнахь.\n"Терго ян оьшу хIума дац и гIовгIа яьккхина дуьйцург. И скандале дерзийначаьрга ала дара сан: пайдабоцу хIуманаш ма леладе. Селхханалц Уруский мила ву хиъна а дац суна. Хиънехь -улло вуьтур а вацара. Иштачу нахана улло вахар, цаьрга куьйг далар а мегар доцург ду. Донбассехь а, кхечу регтионашкахь а шен къам балане лаьцначу нахе куьйг лур дацара ас", - аьлла, яздина Кадыровс телеграм-каналехь.\n"Сийлахь дара" аьлла Кадыровс Урускийна, шена уллохь нисвалар: "Сурт цIахь а, балхахь а уггар а тоьллачу меттиге дIатоха. Цунах дозалла дан мегар ду хьуна!"\nНохчийчоьнан куьйгалхочуьнца Кадыров Рамзанца цхьана сурта тIехь муха нисвелла тIекхиаве ша аьлла Украинан премьер-министро Шмыгаль Дениса шен гIовс волчу Уруский Олеге. Новости агенталло бинера цунах лаьцна хаам.\nЦхьанатоьхначу Iарбойн Эмираташкахь хIоттийначу Дуьненаюкъарчу IDEX 2021 тIеман техникан гайтамехь Уруский Кадыровца цхьана вогIуш даьккхина сурт хьалхо Фейсбукерчу шен аккаунтехь зорбане даьккхинера Шмыгаля.\n"Уруский Олегера маса жоп доьху ас", - аьлла, буха яздинера премьеро.\nГайтам вовшахтоьхначийн протокол бахьана долуш нисвеллера ша Кадыровца цхьана даьккхинчу сурта тIехь аьлла, жоп деллера вице-премьеро. Цо бахарехь, IDEX 2021 гайтам схьабоьллучу официалан церемонехь даьккхина сурт ду иза.\n"Церемони йолалучу юкъанна официалан делегацийн куьйгалхой дIасахIиттор барам вовшахтоьхначийн карахь дара. Элпийн могIарехь дIахIиттийнера тхо", - яздира Урускийс фейсбукехь, Нохчийчоьнан куьйгалхочуьнца шен цкъа а уьйр хилла а яц, я хир ю ала меттиг а бац аьлла, тIе а тухуш.\n"БIа ца болар а, Украинан ледаралла а гойтуш санна, цхьана а пачхьалкхан, я агрессор лоручу мехкан векалх "къехкар" нийса а ца хета суна",- аьлла, дIахьедира Урускийс.


ЦIенал дика я, миччахьа яле а — Сердало\nЦIенал – сага унахцIена вахара куца керттера дакъа да. Бусалба саг хIаьта а хила веза цIена. Сага Iалам, цун чухье цIенал эшаш я. Шийца цIенал йоацаш дукха ваха могаргдац сага. АллахIа цIена волаш кхеллав саг. ЙоагIа цIенал ца лелайича, сага организм сиха талхаргья. Бусалба Iилма дийшача наха хьаяхачох, Дала Къуръана чухьа хьоахабаьб цIенал лелаеш бола нах, АллахI цIенлуш бараш дукха безаш ва, аьнна.\nСаг ше цIена хила а, ший дезал ишта Iомабе а декхарийла ва. Даьла салам хилда цунна, даьла Элчас аьннад йоах: «ЦIенал – ах дин да», аьнна. ТIаккха вай бусалба хилча, вай дезал а ишта кхебе беза вай. ХIаьта бIехача метте жинаш, харца хIама гуллу, аьнна ма дий. Дала лорадолда вай цар зенах. Ший цIагIа цIенал лоаттае декхарийла ва хIаравар. Нагахьа санна кхалсага хьаькъал, низ дIа ца кхоаче, маIа саг ше оарцагIвала веза цу гIулакха. Кхы мел дар дIадаьлча, во лазараш гуча ма дувлий бIехача метте. ВIалла эхь тIакхоачаш хIама дац, маIача саго ше вахача метте цIенал лоаттайича.\nЦхьайолча хана вай мехкал арахьа, Россе шахьарашка нийслу со, цхьацца гIулакха дIа-хьа вахе. Дукха ха йоацаш ишта ваха нийсделар са. Цигара юха цIавоагIаш никъ кхыча тайпара а нийсбенна, вай мехка гIолла чакх а яьнна йодача маршрутни машинаца ва вийзар са. БархI сахьат ха машена чу а яьккха, Кропоткино яхача городе кхаьчача, кIаьдденна а долаш, тхо сайцар «Горец» яхача салаIа а, хIама даа а сувцача метте.\nХьатIаховшале наькъахочун доагIа ламазаш даьдале а, тIехьа тIадоагIачар ха эттаяр. Шоай дин, шоай Iадат долаш хиларах арахьара нах, ламаза лаьрхIа кийчьяь моттиг хургйий-те укхаза, яхаш, уйла еш, сагота долаш тхо Iодаьлча, бIарг сийрдабаьлар тха, геттара дега салоIам хилар цига лаьттача лостамах.\nЛамаза цIено е а, эца а, хьаде а лаьрххIа терко тIаяхийта яь кийчо яр. ВIалла саг а хиннавий-хьогI укх чу, аьнна, хеталуш, тамашина цIена яр чу мел ваьннача, салаIа соцача наIарга автобусашца тхол хьалха а тхоца кхаьча а дукха адам доллаше. Мишта вIаштIехьадоал акхар ер цIенал иштта лоаттае, аьнна, хеталуш, лостам бар массанахьа. Гуш дар, цу метте лаьрххIа кулгал делга. Из паргIато еннача Далла хоастам кхайкабир аз. БIайха хаоттам болаш, бIаьхача новкъа даьхкача тха чIоагIа сапаргIатдаьлар цигача. ХIана аьлча цхьайола цу тайпара моттигаш хул, хилар мара, кхы цхьаккха оттадаь низам доацаш. ЙоагIаш во хьаж йолаш, лелаш жIалеш долаш, халла мара ког Iоловза цIена моттиг йоацаш, бакъда, шоаш деча гIулакхах бизза мах бехаш а хул уж цу хьал тIа болаше.\nЦIадахка арадовлача дийнахьа бусалба наха деза дола, Дала къахетам беш дайта «Iашура» яха ди а долаш, марха хиннадар тха оаха бахьача новкъа. Сайрийна 18:30 даьлча ха а хинна хурмайца, хица марха дастар мара, хIама даанза дар со а са новкъостий а. ХIаьта тхо салаIа сайцача хана бийсан 11 сахьат доалаш латтар. ГIаххьа меца а дар тхо.\nЛамазацара болх паргIатта чакхбаьнна, ламаз даь долаш-м, юача хIаманцар яр-м кхы йоккха сагото яцар, аьнна, хеташ, эгIа чу тхо Iочудаьлча, хIама дуа моттиг яр йоккха. Болхлой а бар, тIехьарча технологеца кийчдаь вайнаьха бIарзкъаш а дувхаш. Гаьнарча шахьарера, бовзаш боацача наха юкъера цIадоагIача тхона геттара хоза хийттар из сурт. ЦIена лостам болаш яр Iохов моттиг а. ВIашагIъийна доацаш, ше-ший метте дар шедар: хIама дуа, хьакийчду, хьалу моттиг, хьожаш хIара саг волаш, тIехдика лостам болаш яр. Дика гIулакх а даь, хьадахкийтар тхо фусам-даьша.\nБеррига хоастам АллахIа ба. Дег тIара баркал ала лов наькъахошта совца а салаIа а иштта моттиг кийчьяьчоа, цига Iунал деш, ишта хоза лостам а хулийташ из лоаттаечоа. Дала сий долда наха гIо мел дечар!\nЕр аз хIана дувц аьлча, цу тайпара моттигаш лелаеш болча наха цох хьокхам хилар, вайна гонахьа цIена хилар догдоахаш. ЦIенал дика я, миччахьа яле а.\n← Магасе бодача новкъа\nДаьлах кхерар →