ПIераскан-де 24 Гезгмашин-бутт 2021\nГезгмашин-бутт 24, 2021\nНохийчуьрчу Iедалхоша шен гергара нах юкъа а балийна, ша сийсазвойтуш, шена тийсинчу кхерамашна жоп делла Лондонехь вехачу Ичкерин арахьарчу Iедалан куьйгалхочо Закаев Ахьмада. Цунна хетарехь, махкахь Iедалан коьртехь берш "шайн даймахкана ямартбевлла нах бу"\nТелефонашна ток лучу гIирсашна юкъахь болу тIом дIаберзийна Еврокомиссино. Кхечу смартфонашна лерина болу сара арахеца дезар ду Apple-а а\nГезгмашин-бутт 23, 2021\nНохчийн парламентан спикера Даудов Мохьмада хаам бина Лондонехь вехачу политике Закаев Ахьмаде, цуьнан "гергарчу нахе иза хIун стаг ву дуьйцуьйтур ду" шаьш аьлла. Республикерчу хьаькамо бахарехь, нагахь санна, Закаевс Нохчийчоьнан куьйгалхочунна ен критика саца ца яхь, и дан дагахь бу уьш\nКху деношкахь "Тийналлин мукъамаш" цIе йолу кхин а цхьа а книга арахецна нохчийн поэта Гезгмашин-беттан 23-хь 70 шо кхаьчначу Юсупов Iилмана. Цуьнан байтех цхьаъ ю хIара\nГезгмашин-бутт 22, 2021\nНохчийчохь бакъонаш Iалашъеш цахиларх лаьцна Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн президента Джо Байдена шога динчу дIахьедарна жоп лучу Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана республике кхайкхина иза. Шен Telegram агIонехь пост хIоттийна Кадыровс цунах лаьцна, яздо ТАСС агенталло\nГезгмашин-бутт 21, 2021\n2006-чу шарахь Оьрсийчоьнан ФСБ-н хилла белхахо Литвиненко Александр верах жоьпалла Европан адамийн бакъонашкахула йолчу кхело Оьрсийчоьнна тIехь хилар тIечIагIдина. Литвиненкон хIусамнанна 100 эзар евро компенсаци яла декхарелахь йина Оьрсийчоь\n1997-чу шарахь хаьржина Нохчийчоьнан президент Масхадов Аслан вина 70 шо кхочу тахана. Маршо Радионо карладоккху цуьнца тIаьххьара хилла къамел, къоман иэсехь дисна цуьнан аз а хозуьйтуш\nГезгмашин-бутт 20, 2021\nРекорд а хIоттош, Нохчийчоьнан куьйгалхочун харжамашкахь толам баьккхина карарчу хенахь мехкан урхалла дечу Кадыров Рамзана, яздо меттигерчу хаамийн гIирсашкахь. Листинчу 100 протоколашлахь 99,7 процент наха кхаьжнаш дIаделла цунна. Тахана, Гезгмашин-беттан 20-чохь дина оцу кепара дIахьедар ЦИК-н ин\nЮккъерчу школашкахь Афганистанехь доьшу зудабераш школе чу ца дитина кху беттан 18 - чохь. "Талибанан" боламерчу Афганистанан керла урхалхоша омра дина школе бахка божаршна а бен ца магош\nГезгмашин-бутт 17, 2021\nПачхьалкхан думан харжамашкахь кхажтасар тIекхачале де хьалха Нохчийчохь "Единая Россия" партин баннерш бен ца йисна. Кхечу партийн кандидатийн дерриг а суьрташ дIадаьхна республикехь\nГезгмашин-бутт 15, 2021\nНохчийчохь харжамаш тIекхочуш а болуш, Ичкерин заманахь хилла хьаькамаш схьа а гулбина, цаьрца масех сахьтехь дехха къамелаш дина Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана\nНТВ-н телеканалан эфирехь сюжет гайтина, нарколепси лазарца йолчу Чита гIаларчу яхархочун нанас Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана шен йоIана "Iаламате дарбадарх" лаьцна дуьйцуш. Цо чIагIдарца, Кадыровс КъорIан дешча хилла ду и "Iаламат


Динул-Ислам - Хаттаршна жоьпаш - Иштта кхин цIийнада тIевогIуш воцуш, я цо деш дола доцуш цунна кхидIа Iа ца лаьа... Коьрта агIо\nАссаламу Iалайкум! ХIара кехат соьга яздахьара аьлла яздеш ду ас. И зуда ша суна йоьвзаш яц.\nИ зуда оцу кIанта шен бухахь кхи 3 зуда ю ца олуш Iеха йина йигина ю боху. Уьш цхьанакхетта 3-4 бут бен кхи хан яц боху. И йигинчул тIаьхьа вогIуш ца вогIуш, шина кIирнах цкъа гучуволуш, баттахь цкъа гучуволуш, кхин кхунна деш дола доцуш Iаш хилла. ТIаккха кхунна хиъна ша йоцург цуьна кхин зудрий хилар. Цхьана зудчунца стабильно Iаш ву боху и, цунна кхуьна кхи зудрий буй хууш дац боху. Оцу зудчунга шен кхин зудрий буй ма хаийта бохуш чIогIа дехар дина боху цо. А хIара кхо зуда иштта шена лиинчу хенахь наггахь гуча волуш лаьтташ ю боху. Иза хIар йолчахь лартIехь Iаш хилла вац, Iуьйранна вогIий сарахь дIавоьдуш, я сарахь вогIий Iуьйранна дIавоьдуш. ТIакха хIара и хIума кIорда дина дIайаха гIоьртича дIа ца яхийтина цо. ХIокхо шена хьан зудрий хилар новкъа дац, но тхуна юкъехь нийсо лелайе, цхьанца ахь кIира даккхахь шеца а кIира даккха, цхьанци ахь де дакхахь, шеца де даккха аьлла. Иштта и барт бина дIавахана бутт хан ю боху, кхин гучуваьлла вац боху. ДIа телефон тоьхчи хьа оьцуш яц, я дIайайина йу боху. Ша цуьнга йита ала цхьанна агIор цуьнца контакте ялалуш яц боху. ТIакха изначально дуьйна и аьшпаш буьттуш лелаш кIордийна боху, шен дега цаI дуьйцуш, вешига цаI дуьйцуш, ша аьллачунна тIехь чекхваьлла вац боху. ХIинца ша хотя бы йитийта карош вац боху. ХIинца оцу хьолехь цо ша йитина йоцуш цIа еача ша йитаелла хуьлий боху? Иштта кхин цIийнада тIевогIуш воцуш, я цо деш дола доцуш цунна кхидIа Iа ца лаьа. Цо хIун дича нийса хир дара?\nДела реза хилла.\nДоьххьара дуьйна оцу стага хIара зуда иштта Iехийна ялор – вон хIума а, ирча хIума а ду, бусалба стагаца догIуш хIума дац. Цул тIаьхьа и стаг шен зударшна юкъахь нийсо ца еш лелар а вочу къинойх цхьа къа ду. Цо нийсо ца йар зулам ду, ткъа зулам дар даккхийчу къиношна юкъадогIуш ду. Делах кхера везара иза, ша́ доьххьара и зударий иштта Iеха а беш ба́лочу хенахь а, балийначул тIаьхьа царна юкъахь нийсо ца ечу хенахь а, ша́ царна зулам дечу хенахь а. Шена зулам хилла волчуьнан доIа Дала сихха жоп луш дуй ца хаьа-те цунна? «Шена зулам хилла волчуьнан доIанаха кхералахь, бакъдолуш цунна а, АллахIана а юкъахь пардо дац хьуна» - ма аьлла Пайхамара (Делера салават а, салам а хуьлда цунна). Шен собар кхачийначохь оцу зударех цхьамма Деле доIа дахь, цуьнан къа шех хьаьрчар дуйла ца хаьа-те цунна? Йа цара цхьамма а доIа ца дича а, Дала цхьаъа хIума бекхам боцуш дуьтуш доций ца хаьа-те цунна? Тахана сихонца Дала ша́ оцу зуламна бекхам беш дIа ца лацарх, кхана ша́ лоцур вуйла ца хаьа-те цунна? Шен хьакъ Дала могуьйтуш, тардолуьйтуш хуьлуш делахь, Шеца доьзна долчуьнца Дела къинхетаме хуьлуш велахь а, нехан хьакъ Дала чIогIа чIагIдина дуй а, адам къинтIера даллалц Дела цунна къинтIера волуш воций а ца хаьа-те цунна? ХIинца ша́ нехан зударшца лелориг шен йижаршца, шен гергарчу зударшца лелийча реза хир варий-те иза? Шех теша а тешна, ша цхьа адам а хетта, ша цхьа бусалба а хетта, ша цхьа къонах а хетта шега зуда маре еача, цуьнца тIаккха иштта юхахьаваьлла лелар эхь дац? ХIун туодан воллу иза иштта лелла, хIун нисдан воллу? Зударий Iехош, цаьрца нийсо ца еш-м лелар ву иза, Дела Iехалур ма вац цуьнга а, йа и санна волчуьнга а! Дела кхера везара-кх иза, Делах кхера везара… доьххьара а, тIаьххьара а.\nТIаккха, хIара зуда оцу стаге йоьдучу хенахь билггал цу стагах далларг талла ца гIортар а церан гIуллакх иштта хIокху хьоле даларан бахьанех цхьа бахьана ду. Масийттанхьа хоттуш, дагабовлуш, муха лелаш ву, хIун лелош ву, юьртахошка, лулахошка, бевзачаьрга, иза вевзачаьрга дикка хоттуш хIума дан деза зуда маре луш болчара. Цхьанхьа хилчахьана мегар дара иза-м аьлла, талла а ца толлуш, динца дика вуй а, гIиллакх-оьздангаллийца дика вуй а ца хьовсуш хьаьнг-хьаьнга дIаелча, кхоно тIаьхьа оцу йоIана бала хуьлу цунах, цуьнан дахар телха, цуьнан бIаьрхиш Iено деза.\nХIума дечу хенахь дуьйна Бусалба дино ма-бохху ца дича иштта галдолуш хуьлу, цундела хIара гIуллакх иштта нисдаларан бахьанех коьрта бахьанаш дара вайна хьахо лиънарш, йоьшучунна пайда алсам хилийта а, уьш вайна довзийта а, вайна юкъахь даржийта а.\nТIаккха, майрачо шен дола дан лаар, майра шена тIеван лаар, иза шега хьажа лаар оцу зудчуьнан бакъо ю. Цуьнга шега хьажа аьлча а, шайна юкъахь нийсо лелайе аьлча а, шен дола де аьлча а иза бакъ ю.\nЗуда, ялочу хенахь АллахIан цIарца, чIогIачу мехаца, йоккхачу чIагIонца ялош ю. Иштта чIогIа бина болу и мах ловзо йиш яц, йа майрачо а, йа зудчо а, цундела иштта атта деш дац и зуда йитар а, йитайалар а бохург.\nЦундела, хIинца сих а йелла, иза шен денцIа йахар дика а, нийса а хир ду аьлла ца хета суна. Майрачо телефон схьа ца эцар, йа иза и йолчу ца ва́р цхьа бахьана долуш хила а тарло, цунна тIе цхьа хало хIоьттина хила а тарло. Цундела, сих ца йелча дика хила мега иза денцIа йаха. Къаьсттина, иза денцIа йахча йитина ларалур йолуш а ца хилча.\nШена лаахь жимма собар дича дика хила мегара цо, иза схьавогIий хьожуш. Иза схьавеъча, цо царна юкъахь нийсо ца йаран хIокху зудчо къобал дан мегар долу (йа хIара къобал дан реза йолу) бахьана дацахь, шена иштта кхидIа яха ца лаьа, йа хьан дахар хила ма-дезза долчу новкъа а даккхий, тхуна юкъахь нийсо а еш ваха, йа ша йита ала мегар ду цо, кхечунна тIехь шайн барт хуьлуш бацахь. Цо ша ца юьту бахахь, нийсо йан а иза лууш вацахь, «суна вай дIасакъастар Дала ма-бохху хила лаьа, сайгара хIуманаш лело ца лаьа, ахь со иштта юьтуш яцахь со сайн гергарчаьргара гIо ца лехча ера яц, цундела хIара гIуллакх ма-дарра цаьрга дийца йоллу хьуна со, цара хIара гIуллакх Iеламнахе а даккха тарло хьуна», - аьлла, иштта хаза и кхетош, паргIат, дIахаийтича дика хир ду цо цуьнга иза. Нагахь санна тIаккха а иза реза ца хилахь, шен гергарчу нахе и гIуллакх дIа а довзийтина, тIекхочехь велахь баккхийчерах цхьаъ йа шиъ ваийта веза оцу майрачунна тIе, йа и зуда йита, йа хьайн дахар лартIе даладе аьлла. ТIаккха а цо иза юьтуш ца хилахь, Iеламстаге (имаме, къедане) кховдо деза иза, тIаккха цо иза талла а теллина, муха хIун ду а хьаьжна, оцу майрачуьнга йа и зуда йита, йа хьайн дахар лартIе даладе эра ду, иза тIаккха лартIе вогIур волуш ца хилахь, йа цо иза юьтуш ца хилахь, оцу Iеламстага и зуда цунах дIакъастор ю, йитина хир йолчу кепара, ша и шиъ дIасакъастор кехат тIехь яздина охьа а дуьллур ду цо, цу балхана шиъ тешаме волу теш а хIоттош.\nАмма нагахь санна, «хIан-хIа, иза схьаваллалц сан собар дойла яц», цо бахахь, тIаккха и гIуллакх шен гергарчу нахе дIа а дийцина, кхидIа а иштта вай ма-дийццара луьстур ду иза.\nТIаккха, хIокхунах тера догIуш долу хIара ши хаттар дешча а пайда хир бу аьлла хета суна, Дала мукъа лахь:\n«Цуьнга йуха йаха лууш яц иза, цуьнан майрачо цуьнца развод ца йо, зудчунна хIуьттаренна..»\n«Майрачуьнгара пурба доцуш зуда шен цIа дIаяхар муха ду?»\n21.06.2011 = 19.07.1432


Зелимха ловзарга кхачар.\nХилларш а, лелларш а. Адамаша дуьйцу.\nЛекхачу ламанан юьртахь—Шуьйтахь — ехаш хилла цхьа\nйо1, шен нийсархойх хазаллица, г1иллакхаца, оьздачу тайпанца, къоначу вежаршца къаьсташ. Мичча меттехь — Нохчмахкахь — ловзар хилча, цунна т1аьхьа иза ловзарга йига йоуьйтуш хилла кечйин пайто: гонд1а 61о болуш, локхуш пондар а, тухуш вота а йолуш, кхуьйсуш герз а долуш юссуш\nхилла иза ловзар га. Къеггина кхетта малх а болуш, цхьана хазчу 1уьйранца исбаьхьа кечйина пайто кхаьчна йо1 ехачу х1усаме. И пайто яийтинарг хилла шен хьолаца, таронашца, олаллица Нохчмахкахь г1араваьлла\nволу хьолахо Тапа Чермоев.\nПайто арахь лаьтта дукха хан яцара ловзарга йига йо1 ара йоккхуш. Цуьнан юьхь-сибате леррина хьаьжча, кхоламе марха гора иоь-1ан хазачу б1аьргаш чохь, к1алура 1аьржа ч1аба наггахь хьокхучу мохо ловзайора, 1аьржа б1аьргаш лаьтта хьежош, хетачу иэхьо бос лепош, дашочу варкъаца кхелииа г1абали куьйга лоьцуш, пайто т1е хиира йо1. Хьарг1а санна 1аьржачу говраш т1ехь, гонд1а б1о болуш, локху чу пондарца, тухучу вотанца кхечира замой Теркайистерчу ловзарга. Ловзаргахь инарла хиъна Тапа Чермоев вара, шена гонд1а эскаран б1о а болуш. Кхаьршиннан юкъаметтиг хууш бара цу ловзаргахь болу дукхахберш. Оццул к1орге баьлла бара цаьршиннан безам, иштта х1ара шиъ вовшахкхетар дуьххьара а дацара.\nЛовзар юккъе даьллачу хенахь кху ловзарга йоьссира туьйранашкахь буьйцучу мехкарех, инзаре хазчу куьцехь х1ириин къоман цхьа хьаша. Ловзарга баьхкина болу кегий нах цуьнга хьаьжначохь бисинера : инарлин б1аьрго а лаьцнера йоь1ан хазалла. Кхузахь ша дог доху йо1 йицйина, оццул гена баьлла болу шаьшшиннан безам а бицбина, х1ирийн йо1аца сакъера волавелира Тапа Чермоев. И хааделла стиглахь ю - те ша, я лаьттахь ю-те ша, я х1ара лекха лаьмнаш д1ашарлуш ду-те, я сийна стигал т1екхеташ ю-те, бохуш, ойланаш еш, лаьтта хьожу 1аьржа ши б1аьрг хьала хьажо йиш йоцуш, юьхь1аьржа х1оьттина 1ара Чермоевс хьалха сакъоьруш хилла йо1.\nМалх делкъал т1ехьа баьлла хан хилла иза, т1етаь11ина д1адоьдуш ловзар а долуш. Цхьа йо1 йоцург самукъадаьлла бу берриш а. Эццехь расхачу динахь, сийна ши б1аьрг а болуш, т1е-дуьйхина\nчергазийн 1аьр жа верта, яьлла морса 1аьржа маж-мекх, т1еюьйхина беркъа\nбедар а йолуш цхьа бере ма кхаьч на кху ловзарга. Хьошаллин хан чекхъяьлла хелхаран бал баккха юккъе ваьккхина и бере. Шена биичу тешна бехко 1адийна лаьттачу йо1а деле дехна, ща цуьнца хелха ялар нисдахьара,\nаьлла. Хелхаран болан цхьа го а баьхьна, шолг1а го боккхуш волчу берено, йо1ана хьалха бухь а боьг1на, шеца хел ха яла кхайкхина. Цхьа го\nа баьхьна, шолг1ачу гонехь лере т1аь1на, хьеше йист хилла йо1. Тахана санна юьхь1аьр--жа х1оьттина де дацара шен, шена вошалла а, накъосталла а\nдахьара ахь. Нагахь хьайгахь герз делахь, инарлина уллохь герз кхоссахьара, аьлла. Йо1ана хилла ца-там гуш волу бере хелхаран бал боккхуш инарлина улло кхаьчча ц1еххьана вертана бухара герз дийла доладелла инарлина хьалха ченан к1ур а г1аттош. Инарлина гоннд1ара б1о тохабелла: инзаре тамашийна х1ума дара паччахьан метта волчу инарлин когашкахь герз кхосса вахьар. Хьалаиккхинчу инарлас ловзар сацийна. Куьйгаш герза т1е дохкуш, юха схьадохуш хьий зара иза. Т1аьххьара а а къамеле ваьлла Тапа Чермоев.\n- Деллахьа, цхьа 1овдал ламанхо, цхьана ломан ч1оьжара схьаваьлла бежа1у хир ву-кха хьо ша цавевзаш кхоьсина хир ду-кха ахьа и герз сан когашкахь. Х1ара нах тешаш а болуш, ша коча хеча а\nхьарчийна, д1ахьажор ву хьо. Тапас, т1аъххьара а аьлла дешнаш шен лере кхаьчча, беречун дог вертана бухахь тохалуш санна хийтира, цуьнан б1аьргаш майраллица парг1ат хьоьжура, цуьнан 1аьржа верта шорлуш, белшаш\n«Ахь вуьцу 1овдал ламанхо лаьмнийн ч1оьжара схьаваьлла обарг, хорачойн Зелимха ву-кха!», — аьлла, шен 1аьржачу, дехачу вертанан га д1атесира Зелимхас, вертана бухара гучаделира уггаре а\nтоьлла герз. Зелимха ц1е яьккхича, эскаран б1о ша болчуьра юхабелира. 1аь лекъча санна, вистхилар доьхна 1ара инарла а. «Лаьмнийн некъаш хедачохь вовшахкхетар нислур ду вайн»,—аьлла, шен 1аьржачу расхачу дина яйн шед хьакхош, ламанан аьрзу санна, чергазийн 1аьржа верта мохо ловзош, лома т1ехьа д1авайра обарг Зелимха. Д. АХМАДОВ, Махкат1ерчу культуран ц1ийнан директорКолхозан дахар 12.08.89 1\n5Категория: Проза | Добавил: kav-kaz (31.01.2011) Просмотров: 1757 | Теги: проза, Проза на чеченском языке\nээ ле мага, пачиму у миня фанарык не гарит?один Ингуш расказывает другуИзвестно, что во время битвы за Кавказ в ходе Великой Отечественной Войны немцы были остановлены под Малгобеком.Приключения семеркивсадники джигитыКодекс Чести «Къонахалла»"Мама"ЭЗДЕЛ И САМОНАЗВАНИЯ ВАЙНАХОВЭскерхан Осканов - борецПpиходит ингуш (И) в ювелиpный магазин в Пригородном районе


Кхи цхьа хаттар дара са шуьга, сун бехка ма билла хаттарш дукха дарна.\nМархи баттахь зудчуьна цхьацца бахьанаш 1итталой и мархи бутт буьса-кх кхабаза, (доьзалхочух хуьлийла иза йа кхи цомгаш хуьлийла иза), х1ун дан деза цо? Доькхаш кхаба деза йа кхи х1умма дуй цигахь дан дезаш?\nДала диканца бекхам бойла\nОьшург хаттар бехке дац, муххале а ваьшна ца хуург хуучаьрга хаттар тIедиллина ду вайна лекха хинволчу АллахIа.\nЦхьана стеган, йа зудчуьнан, кхабаза парз марханаш диссинехь, цо уьш доькхуш кхаба деза тIебогIу мархин бутт тIекхачале. Шега кхабалушшехь цо и шен диссина марханаш шолгIа мархин бутт тIекхачале доькхуш ца кхабахь къа хуьлу цунна. Шен диссина марханаш шолгIа мархин бутт тIекхаччалц тIаьхьататтар хьарам дуй хуъушехь, цхьамма – стага йа зудчо – и марханаш шолгIа мархин бутт тIекхаччалц доькхуш ца кхобуш дитахь, цкъа и шена тIехIоьттина болу мархин беттан марханаш а кхаьбна, тIаккха цул тIаьхьа доькхуш кхаба а деза цо уьш, оццул уьш тIахьататтарна гIуда а дужу цунна тIе – хIора мархина тIера цхьацца кан (650 грамм) даар дала а деза цо мискачу нахана. Нагахь санна цо шега кхабалушшехь и марханаш доькхуш ца кхобуш масийтта мархин бутт тIекхачийтахь, хIора шарахь цхьаццозза тIекхета и гIуда.\nАмма нагахь санна цхьамма шен диссина марханаш, марха даста бакъо луш долу бахьанаш бахьана долуш шолгIа мархин тIебале ца кхаьбнехь, цунна тIе гIуда ца дужу, и бахьанаш дIа ма-девлла доькхуш кхаьбчахьана волу иза.\nИмам Нававийс – Дала къинхетам бойла цунах – бах: «Нагахь санна цхьанна тIехь рамадан беттан марханаш делахь доькхуш кхаба дезаш, тIаккха цо уьш доькхуш кхабар цхьана мегаш долчу бахьанийна тIаьхьататтахь – масала цуьнан цамгар дIа ца яларна, йа иза некъахо волчура ца вáларна – мегар ду цунна уьш тIаьхьататта, и бахьанаш лаьтташ мел ду, цо масийтта шарахь тIаьхьататтахь а. Иштта, цхьана бахьанийна тIаьхьатеттинехь гIуда дала а ца деза цуьнан, цунна тIе масийтта рамадан бутт хIоьттинехь а; шен диссинарг доькхуш кхаьбчахьана волу иза, хIунда аьлча оцу бахьанашца мегаш ду рамадан беттан марханаш кхабар тIаьхьататта, ткъа уьш доькхуш кхабар тIаьхьататта магар кхин а хьалхе йолуш ду. Ткъа нагахь санна цуьнан цхьа а баьхьана дацахь, шолгIа рамадан бутт тIекхаччалц тIаьхьататта мегар дац… муххале а, тIедогIучу шеран рамадан бутт тIебале декха деза цо уьш… Ткъа нагахь санна цо уьш декха ца доькхуш, тIебогIу рамадан бутт тIехIотталц тIаьхьататтахь – къа а латийна цо, карара мархин бутт кхаба а беза цо, цул тIаьхьа, дIабаьлла болчу рамадан беттан диссина марханаш доькхуш кхаба а деза цо, декха ца доькхуш дитинчу хIора денна тIера цхьацца кан даар гIуда а дужу цунна тIе, шолгIа рамадан бутт тIехIоттарца».\nОцу хьукманан тешалла ялх асхьаба делла фатва ду, Имам Мáвардийс а, кхечара а ма-аллара. Церах цхьадерг нийсачу иснадаца дийцина ДáрукъутIнийс.\nИ хьукм билгалдеш, кхета атта хилийта, масал далор ду вай. Масала цхьана зудчуьнан 2006-чу шеран мархин беттан итт марха кхабаза диссина, йа берриг бутт биссина, доьзалхочух хилар бахьана долуш, йа цомгаш хилар бахьана долуш. Оцу хенахь дуьйна цуьнан цамгар дIа ца яьлла, йа доьзалхо дуьненчу ваьллачул тIаьхьа иза вакхо дезна цуьнан. Иштта и бахьанаш долуш 2007-чу шеран мархин бутт тIехIоьттина. Кхузахь, оцу зудчуьнан дерриге шарахь бахьана хилла, марха ца кхаба магош долу, цундела цо и бахьана долуш шен диссина марханаш доькхуш ца кхаьбна шолгIа мархин бутт тIехIотталц. ХIун дан деза цо? Цо шен и бахьана дIа ма даьллинехь шен диссина марханаш доькхуш кхаба деза. ГIуда дужий цунна тIе? Ца дужу, хIунда аьлча цо уьш декхар тIаьхьататтаран бахьана хилла, марха ца кхаба магош долу.\nТкъа нагахь оцу зудчунна мегаш хиллехь, ша шен бер дакхош йоллушехь шен диссина марханаш доькхуш кхаба, йа цхьайолчу хенахь цуьнан цамгар дIаайлуш хиллехь, марха кхаба мегачу кепара, хIетте а цо уьш шолгIа мархин бутт тIекхаччалц тIаьхьатеттинехь, хIун дан деза цо? И мархин бутт дIабаьлча доькхуш кхаба а деза цо уьш, гIуда дала а деза цо хIора денна тIера цхьацца кан даар, хIунда аьлча цо шега кхабалушшехь уьш тIахьатеттина дела.\nНагахь санна ца кхеташ хIума делахь хатта, ийза ма ло.\n «Ал-Хьáвил-Кабúр», 3/984, Имам Ал-Мавардий; «МугIнил-Мухьтáдж», 1/441, Имам Аш-Ширбúний; «Тухьфатул-Мухьтáдж», 14/20, Имам Ал-ХIайтамий.


НОХЧИЙН МЕТТАН ДЕННА ЛЕРИНА КОНКУРС «НОХЧИЙН МОТТ- НОХЧИЙН КЪОМАН СИЙ». - Официальный сайт газеты "Столица ПЛЮС" - Чеченская Республика, город Грозный\nКъовсаме яла йиш ю нохчийн маттах лаьцна, нохчийн маттахь йолу байташ.\nОханан (апрель) беттан 22-чу дийне кхаччалц схьаоьцур бу конкурсана лерина белхаш. Ткъа жамIаш дIакхайкхор ду Нохчийн меттан де билгалдоккхуш, оханан беттан 25-чу дийнахь. Толамхошна деза совг1аташ дийр ду. Ткъа хьалхара меттиг яьккхина байт Кадыров Ахьмад-Хьаьжин ц1арахчу «Путь» телерадиокомпанино, кеч а йина, шуьйрачу хаамийн г1ирсашкахь д1агойтур ю. Конкурсехь дакъалаца аьтто бу лаам болчуьна муьлххачуьна а.


Квирис палитра: Тбилисехь байинарш нохчий бу\nТбилиси. Маршо Радион архивера сурт.\nТбилисерчу Исани кIоштахь Салоси Габриэлан урамехь 20 сохьтехь яхйелла хиллачу лерринчу тIеман операцин йилбазмохь хIинца а тийна бац. Гуьржийчоьнан пачхьалкхан кхерамазаллин сервисо бинчу хаамца, иза дIахьош вийна зуламхо хила мега аьлла шеко йолу кхо стаг.\nКхин цхьаъх лаьцна ву. Дараш ду эскархошна а, полисхошна а юкъахь. Полицин лерринчу тIеман тобан цхьа эскархо вийна, чевнаш хилла ву чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан ши белхахо. Йохийна масийттта петар. Цхьаболча хаамашца, царах 8 ерриг аьлча санна юха ян езаш ю.\nТбилисера леррина операци\nЦкъачунна билггала хууш дац байинчу зуламхой бу бохучу нехан цIераш. Амма, гарехь, уьш нохчийн тIемалой я цаьрца уьйраш йолу нах хила мега бохуш, яздо зорбанан гIирсаша. Иза иштта хила мега бохург тIечIагIдеш бу хьалхо Гуьржийчоьнан пачхьалкхан кхерамазаллин сервисо шайн лерринчу ницкъалан тобанна герз тоьхнарш «Гуьржийчоьнан махкахой а бац, терроран вовшахтохараллан декъашхой хила мегаш а бу» аьлла, баржийна хаам. Цуьнца цхьаьна, муьлхачу къомах бу и нах дуьйцуш дац.\nГуьржийчуьрчу "Квирис палитра" (КIиранан палитра) газето хаам бира кхаарин дийнахь, Тбилисехь байина нах «Исламан пачхьалкх» шех олучу тобан декъашхой хила мега аьлла. Газето яздарехь, террорхой хила мега аьлла шеко йолу и нах «нохчий бу, къайлаха Гуьржийчу баьхкина болу".\nReuters агенталло бинчу хаамца, Гуьржийчоьнан пачхьалкхан кхерамазаллин сервисан векло Гиоргобиани Нинонс дIахьедар дина, "гуьржийн леррина сервисаша масийтта кIиранах шайн тидамехь латтош бара и нах, ткъа хIинца дуьненаюкъарчу терроризмаца къийсам латточу органашца цхьаьна болх беш ду шаьш церан хила мега уьйраш толлуш аьлла.\nГиоргобианис дийцарехь, цаьрца тIом болабале хьалха ницкъаллин структураш гIоьртина хилла уьш машарца карабало. Амма и нах реза ца хилла Iедалша бохург дан.\n«Грузия online» хьастано бинчу хаамца, карарчу хенахь тIом хиллачу меттехь болх беш бу криминалисташ. Цу цIанна хьалха лаьтташ ю "Кобра" олу БТР а, лерринчу полицин декъан тоба а, ткъа иштта орцанхой а, цIеяйъархой а. Леррина операци дIахьош юкъаерзийна меттиг хIинца а дIахецанза ю эскарша. Герз диттинчу цIа чохь адамаш дац. Луларчу цIеношка цIабоьрзуш бу бахархой.\nТбилисерчу тIеман операцехь вийначех цхьаъ Чатаев Ахьмад хила мега бохуш, яздо цхьамогIа зорбанан гIирсаша, Украинехь волчу гуьржийн эскархочун Макишвили Давидан тIе а тевжаш.\n"Соьгахь болчу хаамашца, дIаяьхьначу лерринчу операцехь вийна Чатаев Ахьмад а, цуьнан хадархой а", - яздина Макишвилис Фейсбукехь.\nДукха хан йоццуш Маршо Радионе кхаьчначу хаамца, Чатаев кхелхина хилар бакъдина теша мегар долчу хьастано. И хаам тIечIагIбина бац Гуьржийчоьнан официалан векалша.


«Iедале кхаьчнехь – чувуллур ву, бакъвийр вац»\nЛахьан-бутт 13, 2017\nНохчийчуьра схьаваьллачу тутмакхан гергарчара дуьйцу, Карелерчу №7 набахтехь цуьнан бакъонаш талхайо, дуьхьал керла бехктакхам айбина бохуш.\nГабзаев Хасболат Шема ваха гIортина аьлла шена тоьхна кхо шо токхуш ву. Гоьвелира иза Мохкох митингашка леларна чувоьллинчу жигархочо Дадин Ильдара набахтерчу тутмакхашкахь яллочу къизаллах лаьцна стохка дийцича.\nДадина даржориг бакъдеш, Габзаевс ша а дийцира зорбане дахначу шеран Iай шена дайнарг: Дадинна етта, цунна тIехь Iазап латтадо.\nОццу муьрехь президентан цIарх адамийн бакъонаш тергалъечу урхаллан куьйгалхо Москалькова Татьяна а, бакъоларъярхой а бахара набахте. Лаьтта хьал цаьрга а дийцира хIетахь Хасболата. Дадин юьхьанца кхечу набахте ваьккхира, юха дIахийцира.\nБухабисинчарна «мотт бастар» окхуш бу хIинца набахтера хьаькамаш, дуьйцу Габзаевн цIерачара.\n«Нохчийчуьра стохка бIаьста вигира Хасболат Кареле. Новъкахь цомгуш хилла. Ткъа дIакхаьчча, етта йолийна цунна. Иза веккъа ша чоьнаш чохь кхобийла (ШИЗО) хаьара тхуна, амма еттий хууш а дацара. Дадина дийцадаьккхича хиира. ТIаккха девзира цо бакъоларъярхошка дийцинарг а», - элира Кавказ.Реалига Габзаевн нанас Гайрбекова Женетас.\nЦо бахарехь, Хасболат цо бусалба дин лелорна а ву хьийзош. Цунна ницкъаша хьакха яон а гIиртина набахтин белхахой, ца йиича – хьийзо волийна.\n«Ирх а уьхкуш, дечиган жIов йиттина, межеш ницкъах дIаса а ийзош («растяжка»). Мацалла вуьйчу кхачийна, хьакха ца яарна, ламазаш дарна. И волчу со кхаьчча, суна гинарг еккъа цхьа адаман чарххий, чкъоррий бен дац», - дуьйцу Гайрбекова Женетас.\nЦунна еттарх тоьшаллаш доллушехь, бекхтакхам ца боьху Iедало цхьаьнгге а, адвокаташ дуккхаза а гIиртина Талламан комитете дов айдайта – эрна дисина. Бакъду, набахтера накъостий протесте ийзорна аьлла, шена дуьхьал бехк баьккхина цунна хIинца.\nНабахтино кечдинчу аьрзнаша бахарехь, стохка Iай Хасболат летта чубаьхкинчу набахтин хьаькамех.\nТкъа нанас иштта дуьйцу: «ГIуран-беттан 20-чохь цунна йиттина, юха чубаьхкинчу белхахоша, дарвархьама, цуьнан стоьла тIехь Iуьллу Кур’ан боьхча горгамна тIедиллина. Яьккхинчу видеоца ду гуш цо оцу муьрехь, катухий кад-Iайг схьаоьций, уьш юьстах ластош. Цул тIаьхьа летта цунах белхахой. И видео «Комитет за гражданское содействие» цIе йолчу боламан куьйгалхочунна Бабушкин Андрейна а гина – цо, мелхо а, сан кIантанна йина хьаькамаша, боху, гIело».\nНанас юьйцу видео хьожийла ду РЕН ТВ телегойтийлан сюжетехь а.\nГайрбековас дийцарехь, Хасболате шена тIебаьхьначу бехкех набахтин хьаькамаша цхьаъ тIеэца , тIаккха шаьш шолгIаниг буйцур а бац, боху. Амма реза вац иза дан Хасболат.\nНанас дуьйцу, муха «вира» Хасболатах Шема ваха араваьлларг. «Iедале кхаьчнехь – дIадаьлла, бакъвийр вац. Шема ваха валлара бохург тIеэцар тоьлу, арахь такха цхьа шо бен лур дац, бехира талламчаша. Со къар ца елча бен Хасболата тIе а ца ийцира иза шена».\n«Кавказ. Реалии» зIене елира Карелерчу набахтийн урхаллица. Пресс-гIоьнчин Фефелов Виталийн иштта боху: «Габзаевн историн дикка зама ю, стохка Дадин Ильдарца йозаяларх схьайогIу иза. Набахтехь ницкъ бо бохуш, тутмакхаша яздина аьрзнаш бакъ ца хилира, доцург тIекхоллинчу нахана дуьхьал бехктакхам а бу айбина».\n«Реза боцчийн йиш ю прокуратуре арздан. Чоьхьара низам талхориг ша кхобучу изолятор чохь латтон тхан бакъо ю. …Оцу тутмакхо (Габзаевс – КР) дуккха дина аьрзнаш, амма цхьа а бакъ ца карийна», - ду Фефеловн жоп.


Адамашна даймохк а къахьбина Кремло\nГIуран-бутт 12, 2014\nГуьржийчоь - Паьнказа баьхкинчу мухIажирийн хIусаман уьйтIахь, 23Ман2013\nОьрсийчоьнан бахархой, шайн Даймохк а буьтуш, тулгIенашкахь дIаоьху кху ткъеха шера чохь Малхбале а, Малхбузе а. Дуьххьара тулгIе дахначу бIешеран чаккхенна кхочуш хиллехь, шолгIа туьлгIе гIаьттира кху керлачу бIешеран юьххьехь. ХIинца рогIера тулгIе а гIаьттина бохуш, орцадоху статисташа.\nДайша олуш ду «Дика пхьид шен Iамчохь екар ю», ткъа логашад къуьйлуш хилча?\nТIаьххьарчу хенахь Оьрсийчуьра нах шайн ка ма йоллу уьдуш бу, хIусамаш дIа а юхкуш.\nТергамчашна хетарехь, бахьанаш тайп-тайпана ду: я экономикан бахьанаш, я политикан.\nОьрсийчохь гоьваьллачу поэта-сатирика Иртеньев Игора, ши шо хьалха шен доьзалца Израиле новкъаволуш, иштта довзийтинера шен дIавахаран бахьанаш: «ПаргIат садаIар дац сан кху махкахь. Кхин а 12 шарахь, хIора денна телевизионехула Путине бIаьрг а бетташ, и лан де дац сан», - аьлла хиллера.\nОьрсийчуьра уьду нах даим хилла даккхийчу терахьашца, амма тахана санна жигараллица дIа ца ихина хьалха шерашкахь.\nТайп-тайпанчу статисташна а, тергамчашна а хетарехь, Оьрсийчуьра уьдучийн терахь 1917-чу шарахь революцин карчам хиллачу заманахь санна, десташ ду де дийне мел долу.\nОьрсийчоьнна эшаме дийриг а, даьндерг а ду, цу нахана юкъахь доккхаха долу дакъа Iилманчаш, дешан говзанчаш, экономисташ, журналисташ хилар.\nОьрсийчохь луш долчу лахарчу алапах тоам ца хуьлу шайна, я ширчу техникаца белхаш ца бало шайга, бохуш, леткъамаш бо цара интернетерчу машанашкахь. Мича кхочур-те Оьрсийчоь, я хьаьнца юьсур-те?\nХ1унда аьлча, лаккхара Iилма долчу нахал дукха тIаьхьа ца дуьсу Оьрсийчуьра уьдучу мог1арерчу бахархойн терахь а.\nКху деношкахь маьрша ю, белхан меттигашца шорто ю бохуш Iедало хестаечу, денна ирахIиттош керл-керла хIусаман цIенош долчу Нохчийчуьра, шен Даймахкара, цигахь ког билла латта ца карийна, пана махка новкъа яла кечлуш Ламара.\nЙина а, кхиъна а ю иза Соьлж-ГIалахь.\nХIун бахьанашна йоьду хьо, йина мохк дIа а тесна, хийрачу Европе, аьлла, Маршо Радионо деллачу хаттарна Ламарас жоп луш, ялхийра Iедалшкара ша а, ша санначара а ловш йолу гIелонаш. Нехан бакъонаш ларъян декхарийлахь болучара, мелхо а, цу нахаца лелаен харцонаш кхидIа лан ницкъ ца хиларна, вада везаш хилла къена къанваллалц ваьхначу махкара.\nЕвропе дIабаха беттало Ламарара\nМаршо Радиоца хиллачу къамелашкахь, Оьрсийчуьра бахархой, шайн мохк а буьтуш, дIаэхар уггаре хьалха дозург дац болх цахилар, я чохь Iен хIусамаш ца хилар, я кхин долу социалан хьелаш цатоар, уггаре коьрта бахьана Оьрсийчохь адамийн бакъонаш янне а ларъеш яцар ду , оьрсийн поэта Иртеньев Игора ма-бохху, «адамаш маьрша садаккха йиш йолуш ца хилар» ду.


Мусаев Сулиман. Зарема | ВАЙНАХ\nМусаев Сулиман. Зарема\n29.02.2016\tЛитература, Проза Оставить комментарий\n– Маржан йолче яхнера со, – лохачу г1анта т1е охьахиира нана. – Ч1ог1а таь1на ю. Тамаша бу-кх цу лазарах иза хьалха ялахь. Ишколера ц1а ма-веанехь Муса вахитнехь х1ун дара-те Заремига хаийта? – хаттарца соьгахьа йирзира иза. – Цунна ма хаийта-м баьхнера Маржана. – Х1унда? – жоп сайна хуушехь хотту аса.\n– Шен йо1ана цхьа бохам баларна кхоьру-кх, миска. Ч1ог1а г1оьртина бу боху цуьнца марзахой. – Вахита веза. Цхьаъ хилахь, дагахь-баллам буьсур бу – чайн стака д1а а мелла хьалаг1аьттира со. – Соъ г1уо Маржанна гуча. Не1 йоьллуш хезча халла меттахь хьалахиира Маржан, «меттаха ма хье, 1адда 1иллахьа» боху сан дешнаш тергал ца деш. – Сох бала хили-кх шуна, – ша цхьана х1уманна бехке йолуш санна, эхь хеташ, г1ийла йистхилира иза. – Х1унда сагатдора ахь? Баянт а ма еънера дукха хан йоццуш теттина х1ума яхьаш, – маьнги юххехь лаьттачу букътуху г1ента т1ехь шун дара, чохь хингалший, пели чохь даьттий, чайий долуш.\nСо маьнги т1е, йоккхачу стагана когашка охьахиира, сайгара паста охьайуьллуш. Ма дукха хан яра со кху чохь хиланза, амма х1инца а х1уммаъ хийца-м ца делла. Маьнги т1ехула пенаха кхозу куза, т1ехь ц1оькъалоьмийн сурт долу. Кора хьалхахь лаьтта сол. Юккъерачу не1ара т1ехь куьзга долу шипанер. Дехьа пена т1ера киншкийн терхе. Арахьа, кора хьалхара сиренан кол а хьалха санна махехь техкара, заманан чкъург карчанза йолуш санна. Амма дуккха а х1ума хийцаделлера. Хьалха кху чохь декна самукъаме зевне аз кхеча х1усамехь декара, я иза х1инца иштта зевне а дацара. Чохь цхьацца дезарш деш хьийзина зуда а кхин яра – азъелла, хебаршка яхна юьхь, чукхетта беса б1аьргаш, лазаро г1ора д1адаьккхина, метта дожийна дег1. Аг1ор яла бахарх Маржана аьттехьа а ца дитна, иштта лацаелла 1ен цунна хала хир ду-кх аьлла, дукха ца 1аш хьалаг1аьттира со. Аса хиъна 1аш киншкийн терхе т1ехула б1арг кхарстош тидам бина хир бара Маржана, со араволуш: – Мовсар, и киншкаш д1ахьо-хь, цхьана хенахь уьш ч1ог1а йоьшуш ма вара хьо, – г1ийла елакъежира иза. – Х1ан-х1а, ца хьо аса, йита ахь, – сайн д1асахьежар цунна нийса ца кхетта-кх аьлла, бехкала вахара со. – Д1ахьо ахьа. Со д1аяьлча эцца д1асакхуьссуш 1оьхкур йолуш ю хьуна. Цу йо1а гулъйинера уьш. Дукха хан йоццуш и еъча, д1а х1унда ца хьо ахьа аьлла, аса хаьттича, шен уьш еша х1инца йиш ца хуьлу, ткъа шайн ц1ахь цаьрца бала болуш стаг а вац, эли. Д1ахьо-хь, сан безамна лелор ахь, еша ца ешахь а, – дехаре дирзира цуьнан аз. Нийса ца хетташехь, дегабаам бан мега-кх кхуо аьлла, терхе т1ера т1е чан йиллина болу киншкийн барз схьа а эцна, йоккхачу стеган 1одика еш аравелира со.\nСан итт шо дара, дуьххьара Зарема гуш. Г1алара еънера и шиъ. Тхуна гена доццуш лаьттачу шен вешех дисначу ц1а чохь яха хиира Маржан шен йоь1аца. Сарахь, ловзаш лелачура ц1авог1уш, х1инццалца деса лаьттина ц1а чохь г1овг1анаш хезна, кет1ахь сацавелира со. Дукха хан ялале ц1евзина схьаделладеллачу кевнера сан хеннара хир йолуш цхьа йо1 араелира, ведар дара цуьнгахь. Цу чуьра хи д1а 1ана а дина, схьахьаьжира. Аса мотт баьккхира. Ела а елла, шен лергаюххе п1елг хьовзийра цуо. Кертара ара га кховдийна лаьттачу дитта т1ера сихха сийна б1ар даьккхина, цунна кхоьссира аса. Йо1а чуэкхаш т1етоьхначу кевнах кхеттачу б1аро «д1апп» аьлла, тата доккхушехь цигара «к1ур» бира аса. Дукха хан ялале, со х1ума юуш 1аш, цхьана зудчунца и йо1 гира сина, тхайга йог1уш. Х1инца сан нене арз дан йог1у-кх и шиъ аьлла, дехьачу а вахана, со д1алечкъира. Нана божала чохь етт узуш юй а ца хууш, и шиъ д1аяхаре сатуьйсура аса. Дикка хан а ялийтина, не1 херйин, арахьаьжира со. Уьйт1арчу кхура к1елахь лаьттачу соьла гондахьа хиъна 1ара и къоъ. Наний и зудий, лоха къамелаш а деш, йоьлхуш яра. Ладоьг1ча, цара суо вуьйцуш а ца хилла, доккха садаьккхира аса. Со д1а араваьлча, йо1 суна къайлаха елаелира. Цхьа к1ира даьлча т1екхечира ишколе ваха веза де а. Класси чохь сайн метте, шолг1ачу парте т1е, охьахиира со. Х1инццалца соьца цхьана 1ийна волу Ахьмад ялхалг1ачу классе хьала ца воккхуш витнера. Даккхий к1айн бантикаш долуш, к1айн фартук юьйхина йо1 ялийра хьехархочо: – Х1ара вайн керла дешархо, Амаева Зарема ю. Вайн классехь хир ю х1ара, – чухула д1асахьаьжира иза. – Яло, д1о к1антаца охьахаа, – суна юххерачу г1анта т1е п1елг хьажийра.\nСоьгахьа схьахьаьжна елаелира йо1. Т1аккха евзира суна сайн керла лулахо. Иза даима а яра елаелла. Ши б1арг а хьаббой, беснеш т1е к1аьгнаш а х1уттуш мел жимчу а бахьанна а елалора. Ч1ог1а ца дийзира суна иза сайца хаош. Цунна цхьацца новкъарлонаш лелайора, иза т1ехьа парти т1е, еса меттиг йолче д1аг1ур яцара-те, бохуш: цуо язъечу хенахьа цуьнан голе т1е куьг тухура, г1алата даккхийта, хьехархо д1айирзича месаш озайора… Амма цуо, гуттара а ела а лой: – 1адда 1ехьа, Малика Махмудовнас дов дийр ду хьуна! – олура. …Т1аьххе а доттаг1алла тасаделира тхойшинно. Ишколе доьдуш а, ц1адог1уш а цхьана хуьлура. Цхьана ловза а ловзура. Тилвизор яцара церан, цундела наггахьа кино хьажа а йог1ура иза тхоьга. Цхьана урокаш ян – тхьоьгахь я цаьргахь – сих-сиха цхьанакхетара тхо. Дика доьшура Заремас. Суна дика ца кхеташ йолу алгебран, химин темаш кхетон г1ерташ дукха хан йойъура. Цкъа – барх1алг1ачу классехь дара тхо – шелвелла, цомгаш хилла к1ирнах сов меттахь 1иллира со. Х1ора сарахь Зарема йог1ура тхьоьга, ишколехь хьехнарг дуьйцуш ехха 1ара иза. Цхьана шийлачу дийнахь чоьхьаяьлла, сан маьнги юххе г1ант х1оттош охьа а хиъна: – Муха ву хьо тахана? – хаьттира цуо.\n– Г1оле хета суна х1инца-м. Йовхарш а д1аяьлла. Х1ара дагар цхьажимма лахделлехь… – Молханаш молуш хир яц ахьа? – сан хьажт1е куьг диллира йо1а. Шийлачу арара х1инца чуеана йолчу цуьнан куьг ч1ог1а тайра суна. – Дукха мийлича-м дика а яцара уьш. Нанас лелош цхьа дарба ду суна: кхехкийна шурех к1он бурччий, даьттий, моззий тухуш. Х1ора 1уьйранна йистматтаха и шура молу аса. Не1 йоьллуш нана чуьхьаелира. Ц1еххьана, дагийча санна, сан хьажт1ера шен куьг д1ададош хьалаиккхира Зарема. Со а, сайгара цхьа г1алат даьлча санна, вуьйхира. – Хаий 1е, ма г1атта хьала, – куьг ластийра нанас. – Ч1ог1а новкъахеташ ву х1ара тхан лазархо, ша ишколана юкъахаволуш. Кхана воьду ша бохуш 1аш ву. Аса-м дикка г1оле хиллалца собар де аьллера кхуьнга, – г1о доьхуш санна, Заремига хьаьжира иза.\n– Ша товаллалца собар дан деза. Ишколехь керла 1амийнарг аса дуьйцур ду-кх, – ц1енкъа доьг1на дара Заремин б1аьргаш. Дукха ца хьелуш, д1аяхара иза. Цу дийнахь дуьйна тхойшинна юкъаметтиг мелла а хийцаелира. Нанас кест-кеста – бахьана долуш а, доцуш а – хьехон йолийра Зарема, иза хестош: «Маржанан йо1», бохуш. Со керлачу б1аьргашца хьоьжура х1инца йо1е, ца гуш сагатлора, сахьаьвзара иза ган, амма со цаьрга я иза тхоьга наггахьа, цхьа г1уллакх хилче бен ца доьдура. Ишколе боьду а, цигара ц1абог1у а некъ бехха бора – дукха дара дийца: оха кинош йуьйцура, тхайн гина, киншкаш. Ловзарш д1адевлира.\n*** Хьалхарчу классийн хьехархо хила лууш яра иза, ишкол чекхъяккхича г1алахь деша а дешна. Ткъа аса мехкадаьттан институте ваха сацам бинера. Дукха дийцира охашимма хиндолчух. Дерриге а дахар хьалхахьа дара. Къегина гора хиндерг. Амма кхолламо яздина йозанаш кхин хиллера… *** Т1екхечира рог1ера аьхке. Чекхдевлира ишколан шераш. Сайн кехаташ вовшаха а тоьхна Соьлжа-Г1ала деша ваха кечам бан волавелира со. Заремин йиш ца хилира цу аьхка деша ян – нана цомгуш хилира цуьнан. Оршот дийнахьа г1ала а, шот дийнахьа ц1а цхьаьна оьхур ду тхойша бохуш ойла хилла волу со мелла а г1айг1анехь вара, амма дан х1ума дацара. Т1едог1учу шарахь х1уттур ю ша деша, элира Заремас, ца дог1учу дагца ела а елла, кху шарахь ц1ахь йисарх а дац кхин доккха х1ума, кечам дикаха бан аьтто хилар бен, аьлла.\nСо деша вахара, экзаменех чекх а ваьлла. Ленинан урамера юкъара1ойлехь 1ара со, мукъачу деношкахь ц1а вог1уш. Хьалхарчу эхашарахь сайн аьтто массаза болу ц1а вог1ура со, Зарема, цуьнан еха 1аьржа месаш, даккхий б1аьргаш ган, елар хаза сихлой. Г1алахь доккхуш дерг пхи де бен доццушехь, цу юкъана Зареме цхьаъ-шиъ кехат а яздаро, бакъду, д1а-м ца тосура, суо ц1авеъча цуьнга д1алора. Бухахь цо соьга яздина а хуьлура кехат, х1ора к1ирнахь цхьаъ, дехха, шена цу к1ирнахь мел гинарг а, ша йина ойланаш а йолуш т1ехь. Цхьанакхетарш к1езиг нислора. Суо ц1авеъча цуьнан нанна гучувала воьдура со, хьал-де хатта, ткъа Заремин дезар дукха дара кертахь. Т1аьхь-т1аьхьа ц1а эхар к1езгаха хуьлура сан. Цхьацца бахьанаш нислуш мукъа деношкахь а г1алахь сеца велира со. Керла дахар девзира суна кхузахь. Керла накъостий а. Мехкарий а бевзира. Юьртарчарех тера дацара г1алара зудбераш. Ч1ог1а кечделла а, б1аьрг т1ера ца баккхалуш хаза а дара уьш. Юха… Аса Зареме яздеш хилла кехаташ а севцира… Херъелира тхан юкъаметтигаш. Цхьана баттахь соьгара кехат ца кхаьчча ша соьга яздеш хилларш а совцийра Заремас. Шолг1ачу аьхка а ца еара иза г1ала деша. Ткъа со… ши шо даьлча институт д1а а тесна Перме шабашке вахара. Цигахь кхин ши шо а даьккхина, зуда яло дагахь ц1авеъча, Зарема марехь яра. Луларчу юьрта ненахошка яхханчехь церан лулахойн гергарчу к1анта т1е захало деъна хиллера цунна. Кхуо иза т1е ца дитча, ц1а йог1уш лара а йина ядийнера… Со юха а Перме д1авахна, шина-кхаа шарахь цигахула йорт йиттина, ц1авирзина цхьа бутт бара…\n*** Г1анта т1ера киншкех цхьацца схьаоьцуш, уьш луьстуш маьнги т1ехь аг1орваьлла 1ара со. Церан цхьайолчу аг1онаш т1ехь ц1ен, баьццара къоламашца дехкина зезагаш дара. Б1аьргаш киншки т1е хьуьйсуш делахь а, ойланаш гена яра сан. Цхьана аг1он т1ехь сийна шекъаца байтан кепехь яздина мог1анийн тидам хилира ц1еххьана. Сан ц1е а яра лакхахьа, «Мовсаран лерина» аьлла. Ахматова Раисин гулар яра сан буйнахь ерг. Раисин: Денош ма д1аоьху Хьо гуча ца волуш, Суьйренаш д1аоьху Хьан къамел ца хезаш… – дешнаш т1ехула Заремин куьйгаца язйина кхин байт яра. Буьйсанан бодано юрт маракъуьйлу, Стиглара седарчий г1айг1ане хьоьжу, Диллинчу кораха байн мох чухьоькху, Б1аьрхиша т1унйина сан юьхь цо хьоьсту… Т1е сизаш хьекхна болу т1аьххьара биъ мог1а къаьсташ бацара. Киншка охьа а йиллина, кет1а велира со. Де суьйренга лестинера. Дайн нека деш мархаш яра стиглахь. Олхазарийн «чкъар-чкъир» хезара. Лаьттахула кхиссалуш, цхьаъ юуш долчу хьозана тебаш тхан хьаьрса цициг а. Ши бер т1аьхьа а даьккхина йог1уш цхьа зуда гучаелира урамехь. Юххекхаьчча Зарема евзира суна. – Суьйре дика хуьйла хьан, Мовсар! Хьо ц1авеъна… – сацаелира иза суна т1екхаьчча. – Далла езийла, Зарема! Х1аъ, цхьа бутт гергга хан ю со ц1авеъна… – сайн аз девзира суна. Цо цхьацца хеттарш дора, аса жоп лора. Кхоьлина б1аьргаш, царна юххехь хебарш, чукхетта беснеш, охкаелла белш йолуш зуда яра суна хьалхахь лаьтташ ерг. Амма суна кхин Зарема гора: алунах лепа 1аьржа ши б1аьрг, даккхий б1аьргнег1арш, елаелча к1аьгнаш х1уьтту беснеш, х1аваэхула лелаш санна дайн болар долуш хилла йолу сайн лулахо лаьттара сан б1аьргашна хьалхахь.\nдебют книжные новинки проза\t2016-02-29\nМетки: дебют книжные новинки проза\nНазад: ЗАЯВЛЕНИЕ Председателя Парламента Чеченской Республики, Героя России Магомеда Хожахмедовича ДАУДОВА\nВперед: Лейла Кусаева. Стихи


МУСАЕВ МОХЬМАД (1915 – 1999)\nНохчийн халкъан поэта Арсанукаев Шайхис яздо: «ДIадаханчу бIешеран 60-70 шерашкахь Нохч-ГIалгIайн книжни издательствехь Мусаев Мохьмадца цхьаьна болх беш вара со, цхьана кабинет чохь а вара тхойшиъ. Цо дас санна, терго йора сан, даим гIо дора. Мохьмад нохчийн къоман тоьлла яздархо, журналист хилла ца Iара, иза дог дика стаг вара, лаккхара похIма а долуш, шен халкъан, ненан меттан дезаршна кийчча вара».\nНохчийн прозаик, драматург Мусаев Мохьмад вина 1915 шеран 15 июнехь Соьлжа-ГIалина юххерчу нохчийн юьртахь Алдахь ахархочун Мусан доьзалехь. Жимчохь дуьйна а тIах-аьлла, хIума хаа лууш, керланиг довза гIерташ хилла Мохьмад. Шен дас хьуьжаре деша вахийтина иза. Дика доьшуш, хьуьжарехь хьоьхург тIевирззина Iамош хилла Мохьмад.\nМузаев Нурдин (1913 – 1983) вина 100 шо кхачарна\nШен чулацамца, жанрийн башхаллашца шуьйра а, произведенешца дукха а ю Музаев Нурдинан кхолларалла. 1930-гIа шераш дуьйлалучу муьрехь нохчийн исбаьхьаллин литератури юкъа а веана, шовзткъе иттех шарахь поэзехь, прозехь, драматургехь йоккхачу эвсараллица болх бина ву Музаев Нурдин. Цуьнан кхоллараллехь массо а жанрашкахь произведенеш ю: лирически стихотворенеш, поэмаш, повесташ, романаш, пьесаш. Къоман исторехь хилла долу а, ша ваьхначу заманан а гIуллакхаш ду яздархочун произведенийн чулацамехь.\nПоэт, прозаик, драматург Музаев Нурдин вина 1913 шеран 15 октябрехь Шелан районерчу БелгIатой-эвлахь ахархочун Джамалдинан доьзалехь. Шайн юьртахь дIадахана хинволчу яздархочун бералла. Жимчохь кIанта дукха ладийгIина денанас Бецис шена дуьйцуш хиллачу туьйранашка. «Жоьра-Бабин кIант», «Саьрмак эшийнарг», «Соскин Солса», кхидолу а денанс дийцина туьйранаш воккхахилча а дагахь лаьттина цунна.\nМАМАКАЕВ IАЬРБИ (1918-1958)\nМамакаев Iаьрбин кхоллараллехь коьртаниг, йоккха меттиг дIалоцушъерг поэзи ю, лирически поэзи. 1940 – 1950 шерашкахьлерчу нохчийн литературехь цIеяххана поэт-лирик вара иза. Амма цо прозехь а, драматургехь а язйина мехала произведенеш. Иза автор ву дийцарийн, очеркийн, повестан, пьесийн.\nМамакаев Iаьрби вина 1918-чу шеран 2-чу декабрехь Теркайистерчу Лаха-Неврехь халкъан хьехархочун Шамсуддинан доьзалехь. Iаьрбин да Шамсуддин дикка дешна хилла. Цо чекхъяьккхина Соьлжа-ГIалара ламанхойн школа, цул тIаьхьа Тифлисехь хьехархойн семинари а. ШамсуддингIеран хIусамехь дуккха а книгаш хилла. Жимчохь Iемина Iаьрбина деша а, яздан а. Берахь дуьйна книгашца уьйр йолуш кхиъна кIант.\nМАМАКАЕВ МОХЬМАД АМАЕВИЧ (1910 – 1973)\nНохчийн литературехь хьалхарчу чкъурах болчу яздархойн дахаран а, кхоллараллин а некъ Iаламат хала, чолхе хилла. Сталинан таIзар лаьттинчу хенахь – 1930-40 шерашкахь – лаьцна хIаллакбина къоман тоьлла яздархой Бадуев СаьIид, Айсханов Шамсудди, Актемиров Мусита, Дудаев Iабди, Нажаев Ахьмад. Чубоьхкина, ГУЛАГан лагершкахь яккхий хенаш яьхна Арсанов СаьIид-Бейс, Ошаев Халида, Мамакаев Мохьмада, Мамакаев Iаьрбис, кхечаран а. Оцу инзаре халчу хьелашкахь адамаллица ца догIу Iазап шаьш токхуш, доьналлех, къонахаллех ца боьхначу нохчийн яздархойх вара Мамакаев Мохьмад.\nДУДАЕВ IАБДИ ДУДАЕВИЧ (1901 – 1937)\nНохчийн йозанан литература кхоллалуш ХХ бIешеран юьххьехь шайн исбаьхьаллин произведенеш язйинчарах бу Дудаев Iабди, Нажаев Ахьмад, Сальмурзаев Мохьмад, Тучаев Ахьма, кхиберш а. Церан произведенеш нохчийн йозанан литература йолорехь, исбаьхьаллин дош кхиарехь мехала хилла ю. Къоман литература, культура кхиорехьа къийсам латтош шайн хьуьнарш, дахар дIаделла оцу яздархоша. Шайн йозанан корматалла бахьана долуш сталински таIзар лаьттинчу хенахь бехк боцуш, лаьцна чу а боьхкина, хIалакбина и вай цIерш яьхна яздархой цхьа Сальмурзаев Мохьмад воцург, иза а махках ваьккхинчуьра цIа верзар ца хуьл.\nХIинцалера нохчийн литература оцу яздархойн произведенешца юьстича ша кхиарехь дуккха а лакхарчу тIегIане яьллехь а, церан цIерш йицъян ца йогIу. Нохчийн литератураца бала болчарна бовза а, шайга лерам хила а хьакъ бу и яздархой.


Германи, Шарите дарбан хIуман, Оха82014\nЛоьрийн дарба дар Нохчийчохь а, йоллучу Оьрсийчохь а Малхбузерчуьрга хьаьжча дикка тIаьхьадисина ала мегар ду. Коьртачу декъехь иза лоьрийн говзаллехь гучудолуш ца хуьлу, амма цу лоьрийн лазархошца йолчу юкъаметтигашкахь - уьш цомгашчу нахаца юьхьаза хиларца а, церан ларам ца барца а. Цундела а хила мега тIаьхьарчу шерашкахь алсам вайнах Европе дарбанаш лаха оьхуш хилар.\n„ЦIена а, сакхтех ларлуш сайн дахар а, сайн исбаьхьалла а дIакхоьхьур ма ю ас. Муьлхачу а хIусаме ас ког баккхахь, лазархочунна болчу пайдана боккхур ма бу ас иза, цIенадоцучунна а, нийса доцучунна а, зуламечунна а хийра а волуш...“\nИ Гиппократан дуйна юккъера дешнаш, лоьрийн дешар доьшучуш волчу хIоранна а девзаш а, цуьнан, олуш ма-хиллара, тIамарах доьлла а хила дезаш долу, дукха хан ю цхьа деса, чулацам боцу, ткъа дукхахболчарна-м беламе а, хета аьзнаш хилла дIахIиттина.\nУьш муха ца дайло, вайнзаманахьлерачу дуьненан лоьрийн Iилманий бух билина волчу бусулба лоьро Ибн Синас лоьрийн лазархошца хила езачу юкъаметтигехь дитина весеташ а, цуо бина хьехамаш а бицбина хилча. Ткъа цуо лазархочунна дарба хилийтархьама оьшучех уггаре мехалчарна юккъехь хьахийнера лор къинхетаме хилар а, дархочуьнца кIеда-мерза хилар а. Иштта мехала леринера цуо лоьран оьзда хилар а, иза ша шех тоам бина ца хилар а.\nАмма и аматаш, халахеташ делахь а, вайнзаманахьлерачу дукхаъчу лоьрашца доцуш ду. Къаьстина, Нохчийчурчаьрций, цара масала оьцучу Оьрсийчурчаьрций. Наггахь стаг висина хир вац, цигарчу лоьраша дера бисхиларца юхь ягонза я цавашарца я тергалцаварца вас янза.\nНагахь санна Нохчийчохь болчу лоьрийн дералла тIеман тIаьхьалонашца цхьана агIор кхетон а, туда йиш елахь, кхоьтийла дац, Оьрсийчохь лоьрийн кхерчашкахь адамашна дарба дан а, цаьргара бала лахбан а декхарийлахь болчу наха, мелхуо, шайн кIоршамаллийца я къиза, дегаза куьгтохарца лазархошна кхин а алсамох ницкъ бар.\nИза дуккхаъчу шерашкахь, Iедалера хаддаза еш терго а йолуш, лоьрийн кхерчийн белхахошна, цаьрцарчу цу амалийн хIу даллалца, Iамон а, хьеха а дезаш хIума ду.\nЦундела а хила мега Европе дарба лаха оьхучу наха, коьртачу декъехь, шаьш оьрсийн я нохчийн лоьрийн къизаллех а, церан ларам ца хиларх а бевдда баьхкина бу бохург билгадоккхуш хилар.\nТкъа цу нехан, Малхбузерчу пачхьалкхашка лерина дарбанашна оьхучу нохчийн, терахь тIаьхь-тIаьхьа алсамдолуш ду. Дукхахьолехь, шайн хьалхехьуо мухIажарш санна дIабаха болу гергарнах бехачу мехкашка оьху нохчи лоьрашна тIе, уггаре а хьалхарчу меттигашкахь Германий, Австрий а йолуш, хIунда аьлча карарчу хенахь, Цхьанатоьхначу Штаташций, Израильций цхьаьна, и ши пачхьалкхе уггаре а кхиина медицина йолу меттиг дуьнентIехь ларалуш ю.\nАвстрехь дарба динчарех ю Соьлжа-ГIалара Сацита а. Цу пачхьалкхехь дарбан хьалхара дакъа чекхдаьллачул тIаьхьа Москоха процедурашка иха дийзира шен, бохуш дуьйцу цуо, ма йоккха башхалла а яра шина пачхьалкхашкарчу лоьрашна юккъехь, бохуш.\nСацита: „Цигахь, операци а еш, цхьадолу дарба дира ас, юха Москоха юха а йирзина, цхьадолу дарба Москохахь дира. Дозанал арахь болчу лоьраша чIогIа со хьостуш, суна дарба хир ду бохуш, ахь хьайна цхьа а Iаткъам ца бичахьана толур ю олуш, дан йиш дина тойийр ю шаьш олуш, иштта хаза бистхуьлура соьга.\nТIаккха Москоха схьаеъча, цхьа тамашийна дера бара цигара и лоьраш, ванах, хIорш схьаган ца безаш хан йогIур юй те аьлла хеташ. Вайнехах волу стаг цавезаш бу те хIорш иштта дера аьлла хетта, дIаладоьгIча, бен а дацара царна, оьрсишца а бара уьш иштта дера а, юхьйойъуш а. Муьлхачу къомах стагца а иштта бара уьш – оьгIазе, дера, шайгара цхьаъ деха хьо веъча санна. Малхбаленний, Малхбузенний юккъехь санна башхалла яра цигарчу лоьрашний, кхузарчанний юккъехь“.\nНагахь санна шен таро елахь, хIора стаг а Малхбузе ваха везар аьлла хета Сацитина дарба лаха, хIунда аьлча цигахь лоьраш дан йиш ерг дийриг хиларх тоьшийла долун дена.\nСацита: „Дала цхьанна а стагах лазар ма тухийла! Делахь а, цхьацца бахьанашца кхеташ ма хуьлий лазар а. Тахана муьлхачу а цомгуш а хилла, шен дегIе ладоьгIуш волчу стаге, шен аьтто а белахь, шегахь рицкъ делахь, кхечу пачхьалкхехь бен, сайн ницкъ а кхочуш, дарба дойтур дацара ас“.\nИзза аьлла хеташ ю масех шарахь Берлинерчу Шарите клиникехь шен кIантана бIаьрсина дарба дан оьхуш йолу Бусана а. Цуо дийцарехь, механа Европера клиникаш езох елахь а, амма ког баькх-баьккхинчехь кхаьънаш дала дезаш йолу оьрсийн лоьрийн система а яц боху цуо кхин башха йораха.\nБусана: „Ишттаъ-вуьштаъ а мах лучу Москохарчу доларчу клиникашкахь лелош болчу нехан ахча дIа мел долу суна дика хаьа, хIунда аьлча, со суо а дукха лелла, ахча а луш, цигарчу цу клиникашкахула. Iедало ковта а елла, цига хьажийна хилча-м ша ду иза. Амма шен чотах Оьрсийчурчу лоьрийн цIийна воьдуш волчу стагана кхуза вар а, цига вахар а йоккха башхалла яц харжана тIехь.“\n10 шо долу Ахьмад шен доцачу дахарех пхиалгIа веана ву Германе дарба дан. Цунна дика дагадогIу, ша Европе кхачале Москохара лоьраш шеца муха бара. Тамашийна а дац цундела, цунна Берлин Москохал товш хилар.\nАхьмад: „Москохахь со вогIуш лаьтташ охьа а виллина, когаш-куьйгаш дIа а дихкина, бIаьрга чу мехий диттира суна. Кхузахь суна дикох хета, когаший, куьйгаший схьа а ца лоцу кхузахь“.\nДарбанаш дан Европе оьхучу нохчийн терахь хаддаза лакхадолуш ду. Сацитас Маршо радиоца ша динчу къамелехь хьахийна ма-хиллара, лазархочун бухахь тIеваха гергар нах хиларо хааъалла аттачу доккха и хIума. Дорахчу а доккху.\nХIунда аьлча ишттачу цомгушчийн лоьрийн цIеношкахь, ахча а луш, буьйсанаш яха ца еза, ткъа, хууш ма-хиллара, Европерчу лоьрийн системехь боккхох болу мах, операцеш дIаевллачул тIаьхьа, цу лоьрийн цIеношкарчу маьнгех, я вуьшта аьлча, цигахь буьйса йоккхуш висарх луш хуьлу. Цул совнаха, царна гочдархойх бала безаш болу мах а чохь буьсу, шайн гергарчара я доттагIаша талмажалла шайна тIеоьцуш хиларна.\nЕвропе дарба дан оьхучу нохчийн терахь алсамдолуш ду


Чеченское Изложение Цхьана Буса — Решебники и учебники\nЧеченское Изложение Цхьана Буса\nУважаемый гость, на данной странице Вам доступен материал по теме: Чеченское Изложение Цхьана Буса. Скачивание возможно на компьютер и телефон через торрент, а также сервер загрузок по ссылке ниже. Рекомендуем также другие статьи из категории «Конспекты».\nЧеченское Изложение Цхьана Буса.rar\nСредняя скорость 4469 Kb/s\nИзложенин барам – 100 – 120 дош\n1- ра чийрик ( 18с)\n1амочу коьчалан ц1е\nНохчийн халкъан кхолларалла\nНохчийн халкъан кхолларалла йовзийтар\nТуьйра «Тамашина олхазар»\nДешначу суьртан сурт х1отто 1амор\nТуьйра «Кхо ваша» вежарша дина ха.\nаг1о 10-12 чулацам схьабийца\nТуьйра «Кхо ваша» кхоалг1ачу вешин толамаш\nДас, нанас аьлларг дича хуьлу дика болх гайтар\nТуьйра «Барзо 1ахарца мохк къовсар»\nДаймахке болу безам бовзийтар\nаг1о 22-24 чулацам схьабийца\nКлассал арахьара дешар «Хьекъал долу йо1 а, кхелахо а»\nХаа деза, харцонал хьекъал тоьлий\nТуьйра «Кхо ваша а, саьрмак а»\nДина хьехар схьалаца дезий хаар\nДоьшуш хилла к1ант\nШен дешан да хила везар гайтар\nДешархоша шайна дуьйцуш хезна халкъан туьйранаш дуьйцуш д1ахьон урок\nХаа деза, туьйранашка ладог1а а, схьадийца а.\nЦхьацца туьйра кечде\nИзложени «Ломмий, цхьогаллий»\nЛом къан а дела к1елдисина. Тохара санна акхарой леца карх ца долура цуьнан. Т1аккха цо х1илла дира. Ша цомгаш ду аьлла сурт а х1оттийна, охьадижира Лом шен бен чу. Цуьнга хьажа ца веънарг кхана бехке хир ву, бохуш, акхарой т1еэха дуьйладелира цунна, могшалла хатта.\nЧу мел деана экха кхаьллина делира Лом. Цхьана дийнахь лоьме хьажа деана хилла Цхьогал. Не1аре а х1оьттина, цо хаьттина: «Х1ун хьал ду хьоьгахь, хьоме Лом, г1оли юй хьуна?» – аьлла.\nШа 1аламат ч1ог1а цомгуш долчуха сурт а х1оттийна, халла йовхарш а тоьхна, г1ийла ц1евзина Лом:\n– Цхьогал, хьо дац и? Дера соьгахь вон хьал ма ду. Чу долий, парг1атдалахьа.\n– Дера чудеача соьгахь кхин а вон хьал хир ма дара. Хьан чу йог1уш лараш дуккха а го сунна, арайолуш-м яц цхьа а, – аьлла х1илла долчу цхьогало.\n1. Къеначу лоьман цамгар. 3. Цхьогалан Лом долчу дар.\n2. Акхарошна хуьлу х1илла. 4. Цхьогалан х1илла\nКицанаш довзийтар, царах кхетор\nХ1етал-металех кхетам балар\nаг1о 49-51 книги т1ехь доцу х1етал-металш язде\nЦ1ахь д1аяздина кицанаш, х1етал-металш дуьйцуш д1ахьон урок\nДешархой шаьш болх бан 1амор\nСаидов Билалин кхолларалла\nБ.Саидов «Майра к1ант Сулима» Седин, Сулимин безам\nДегий, нене болу безам к1аргбар\nСулимин акхарошца тасаделла гергарло\n1аламе а, акхарошца а тасаделла гергарло\nаг1о 57-66, цхьа дакъа дагахь 1амо\nСодина дагабеана шолг1а тешнабехк\nТешнабехк ша шех бахар гайтар\nСулимина карийна накъостий\nБарт берш цхьаьнга эшалац\nСуьртах лаьцна сочинении язъяр «Дашо гуьйре»\nДозуш долу къамел кхиор\n2-г1а чийрик (14с)\nМусаев М. «Ц1ен маьхьси»\nЦхьогало барзана бина бекхам\nНахана даьккхинчу ор чу ша эккха\nГацаев С. «Чкъоьрдиг» к1ант кхоьру\nНанас Чкъоьрдигна дина г1о\nаг1о 103- 112 чулацам схьабийца\nИсмаилов А. Бух1анан дийцар. Лоьман пачхьалкх. Кура сай.\nАкхаройн амалш йовзийтар\nаг1о 115- 121 чулацам схьабийца\nБарт адамашна санна акхарошна а оьший хаийтар\nаг1о 121- 125 чулацам схьабийца\nКлассал арахьара дешар «Лулахой»\nЛулахойн барт хилча цхьанна вон ца хуьлу.\nЛитературни туьйраний а, халкъан туьйраний юкъара башхалла.\nТуьйранийн юкъарчу башхалла йовзийтар.\nБадуев С. кхолларалла\nБадуев С. «Зайнди» Зайндис дина ц1ийнананолла\nНенан марзо йоккха хилар хаийтар\nаг1о 129- 137 чулацам схьабийца\n«Зайнди» дега даитина кехат\nАрухин дохко яларан бахьана хаар\n«Зайнди» дийцаран план х1оттор\nПлан х1отто хаар.\nПланаца чулацам схьабийца\nКлассал арахьара дешар «Хьасанний, Ахьмаддий»\nВежарийн вовшашца болу безам бовзийтар\nаг1о 338 чулацам схьабийца\nИзложени «Дика амал»\n1аьнан зама. Ша хьаьхначу арахь когаш шерша. Хи дахьаш йог1у цхьа йоккха зуда. Гу т1е хьалайолуш галйолу иза. Когаш шершаш саца а ца елла, охьакхета зуда. И гира ша т1ехь ловзуш волчу 1умарний, Мохьмадний. 1умар, зудчуьнга а хьаьжна, велавелира. Цунна оьг1азваханчу Мохьмада элира: «Эхь ца хетта хьуна вела, хьо-х дешархо ву!» Т1аккха цо, зудчунна хьалаг1атта г1о а дина, ведарш юха дуьзна, уьш ц1а даьхьира. Зудчо резахиларца даггара баркалла элира Мохьмадна. Шолг1ачу дийнахь хьехархочо дикачу амалех лаьцна къамел дира.\nКласс ладоьг1уш д1атийнера.\nХьехархочо дийцира Мохьмада селхана зудчун г1о лацарх. Зудчо кехат даийтина хиллера школе.\n– Мохьмад ц1ийвеллера, цул а ц1ийвеллера селхана зудчух вийлина 1умар.\nЭххар а хьехархочуьнга дош дийхира цо. Хьехархочо бакъо елира. Шега даьлла г1алат ма-дарра д1адийцира 1умара. Дешархошка а, Мохьмаде а шена бехк цабиллар дийхира цо.\n1. Зудчун охьакхетар баркалла . 4. Йоккхачу стеган.\n2 . 1умаран г1алат валар . 5. Хьехархочун къамел.\n3 . Мохьмадан оьг1азвахар. 6. К1ентан кхетар.\nИзложени йийцаре яр. Г1алаташ т1ехь болх бар\nШайн г1алаташ лаха а, нисдан 1амор\n3-г1а чийрик (20с)\nХь. Саракаев «Баьпкан чкъуьриг»\nХаа деза, бепиг иза массо а х1уманан корта буй\nаг1о148-151 чулацам схьабийца\nЛийрбоцурш бохучу дашах кхетам балар\nМ. Мамакаев «Баппа»\nХалкъана ницкъ а беш, гулбина бахам, даьккхина дарж, говро хьоршам тоьзча а, духий д1адолучу зезагел баппел тешаме а, т1аьхьало йолуш а дац.\nСатуев Хь. «Лаьмнийн къоналла»\n1аламе болу безам к1аргбар, шорбар\nМ. Сулаев «Ламанан хи»\nДаймехкан, халкъан дуьхьа шен ницкъ кхочу г1уллакх дан дезий хаар.\n1аламах лаьцна сочинении «Б1аьсте»\nМахмаев Ж. кхолларалла\nЖ. Махмаев «Буьйсанан г1улчаш» 1,2 дакъа\nБилггал шена хууш доцчу х1уманна стаг бехке ван мегар цахилар хаар.\nаг1о 175- 184 чулацам схьабийца\n«Буьйсанан г1улчаш» 3 дакъа\nШегара даьлла г1алат нисдар цкъа т1аьхьа дац\nаг1о 184- 190 чулацам схьабийца\nКлассал арахьара дешар «Лом-1елин хьуьнарш»\nДешаре болу безам к1аргбар\nаг1о 271 чулацам схьабийца\nСулейманов А. «Борз ю уг1уш» мох\nАдамийн дахар 1аламан хьелашца дустар муха нисло гайтар\nаг1о 192- 194 чулацам схьабийца\nСулейманов А. «Борз ю уг1уш».\nШел г1ийлачух къахетар\nЦхьа дакъа дагахь 1амаде\n1-Хь. Хатуев «Аьрзунан илли»\nКъоман г1иллакхаш довзийтар, уьш лара дезар\nаг1о 195- 196 чулацам схьабийца\nИзложени «Цхьана буса» ( изл.гулам аг1о 8)\nЖ1аьлешка луьйчу Ахьмадан аз а хезаш, ша висна Ибрах1им ойланаш еш вара. Иштта ша висча, ойланашца шеен кийра хьоьжура воккха стаг. Дуккха а хан ю Ибрах1им же лела. Хийла арахь буьйса яьккхина цо кхузахь.\nУьстаг1ашна го а баьккхина, вухавирзинчу Ахьмадана тог1ий чохь ж1аьлеш леташ хезира.\nДарцо охьа ветташ, вухавоьдучу цунна берзалойх тасаделла доллуш шен ц1агара к1айн ж1аьла а, чучча а г1оьртина, басахь дохкуш уьстаг1ий а гира. Дукха чевнаш хилла ц1агара ж1аьла ц1ела кирчича санна дара. Б1арзвеллачу Ахьмада воьддушехь схьаяьккхина шена т1ера кетар кхоьссира берзалошна юккъе. Царах схьайирзинчу цхьаммо Ахьмадана ирча къажийна цергаш гайтира, уьстаг1ашна т1ег1ерташ яра арданг.\nКатоьхна шеен карайог1у яраш а лахьийна, цу ц1евнах сирник 1оьттира Ахьмада, т1уьначу ярех ц1е ца летира: т1аккха, шена т1ера схьаяьккхинчу г1овталх сихха ят1ийна ши дакъа а дина, шина а кийсках сирник 1оьттира цо. Бекъа бамба, цхьа ира-муьста хьожа а йолуш, бага болабелча и ши кийсак, цхьацца буйна а йоьллина, лестош, берзалошна чуг1оьртира Ахьмад.\nШена хьалха и тохара санна кхераме къажийна берзан к1омсарш гина йовлаллий, т1екхеттачу барзо некхе ка тоьхна, т1ек1ел эккхийтира Ахьмад. Оцу минотехь, шена юххехь шозза топ йолуш хезира цунна. Берзалой кхераелла д1асаевдира.\n1. Дорцах кхераделла жа. 4.Берзалойн т1елатар\n2. Воккхачу стеган йоьхна ойла. 5. Ахьмадан къонахалла.\n3. Майра ж1аьла 6. Яьллачу тоьпах кхераделла акхарой.\nГ1алаташ т1ехь болх бар. Кагерманов Д. кхолларалла\nИзложени язъеш предложенеш нийса х1итто 1амор\nКагерманов Д. кхолларалла\nКагерманов Д. «Доттаг1ий»\nДайн г1иллакхаш довзийтар, Бакхий нах муха лара беза хаар\nаг1о 200- 202 чулацам схьабийца\nШ.Арсанукаев «Баьпкан юьхк»\nБаьпкан кхоам бан безар\nБаьпках лаций жима сочинени язъе\nШ. Рашидов «Т1амна дуьхьал довла»\nХаа деза, машаро дахар тодо, т1амо дахар дохадо.\nДешархоша шаьш ешна произведенеш йийцаре яр.\nДешаре болу безам сов баккхар\nКлассал арахьара дешар «Лом-1елин исс корта болчу Хожин г1аланашкахь»\nБакъдерг тоьлу, харцо оьшу\n1. Ахмадов «Къонахалла» Тимар борз ен вахар\nДас к1ант кхетош кхиор. Къонах мила ву хаар.\nаг1о 210- 215 чулацам схьабийца\n1амийнарг карладаккха. Жам1 даран урок\n4-г1а чийрик (16с)\n«Къонахалла» Тимара къу вожор\nК1анта дена хьалха ша къонах хилар гайтар\nаг1о 215- 221 чулацам схьабийца\nВ-Хь. Амаевн кхолларалла\nАмаев В-Хь. «Малх чубаре хьоьжура иза» жима кор\nВайн дайшна гина хало гайтар\nаг1о 222-227 чулацам схьабийца\n«Малх чубаре хьоьжура иза» Г1ан\nБераша шайн Даймахке, ирсе тийсина са довзийтар\nаг1о 227-230 чулацам схьабийца\nХ-М Эдилов «Ненан марзо»\nНене болу безам шорбар к1аргбар\nаг1о 232-233 чулацам схьабийца\n1. Мамакаевн кхолларалла\n1. Мамакаевн кхолларалла йовзийтар\nаг1о 236-237 чулацам схьабийца\n1. Мамакаев «Садаьржаш»\nСатосучу хенахь, самадолучу 1аламан васт х1отто хаар\nаг1о 237-238 чулацам схьабийца\nМ-С. Гадаевн кхолларалла\nМ-С. Гадаевн кхолларалла йовзийтар\nаг1о 239-240 чулацам схьабийца\nГадаев М-С. «Доттаг1ашка»\nМассо а Даймахкана орцах бовла кийча хилар\n«Суна т1ом ца беза» жима соч. язъяр.\nКлассар арахьара дешар «Мархийн к1айн г1арг1улеш» Бексултанов М.\nНохчийн матте а, дешаре а болу безам шорбар\nаг1о 350 чулацам схьабийца\nХь. Хасаев «Ц1окъ»\nДийнаташ а, акхарой а, церан дахар довзийтар\nаг1о 245-253 чулацам схьабийца\nИзложени «Зайнди» (лит. 5кл. аг1о 142-143)\nБисолта, денна шен мангала а воьдуш, Зайнди лаха д1асхьа т1аьхьа ца волуш, 1ад1ара. Цунна хаьара, иза Дадалг1еран ц1ахь, шен доттаг1 1алболат волчохь, 1аш вуйла. Зайнди 1алботатца Михайловске деша ваха барт бина вуйла-м ца хаьара Бисолтина.\nКхана д1аваха веза аьлла Зайндий, 1алболаттий кечвелла 1ачу дийнахь еана копирацина товар дохьуш Соьлжа – Г1алит1ера грузовик кхечира. Цу т1ехь и шиъ Соьлжа – Г1алит1е а веана, цигара машинаца Михайловске вахара.\nБутт белира. Кхо бутт а белира. Зайндий, 1алболат Михайловскехь ч1ог1а доьшуш вара. Бисолтг1арна хиънера, Зайнди 1алболатца Михайловске деша вахнийла.\nБоьалг1ачу беттан пхоьалг1ачу дийнахь Бисолтг1еран кет1а веанчу цхьа жимачу стага\n– Х1е-е, чохь дуй шу? Бисолта? – аьлла, з1арах г1аж а тухуш, мохь туьйхира.\n– Да дера чоххьа-м тхо! Х1ун дора ахь? – аьлла, кет1а веара Бисолта.\n– Х1ара кехат даийтина шуьга, Зайндигара ду моьттуш а ву со х1ара, – аьлла, Бисолте кехат д1а а кховдийна, чехка юхавирзира и жима стаг.\nСкачайте, распечатайте и согните по пунктирной линии и предложите ребенку отгадать загадку, после того как загадка отгадана можно развернуть отгадку и раскрасить картинку.\nСкачать раскраски “Чеченский алфавит-азбука” в формате PDF (2.12 Мб)\nИсточник: Журнал “Стела1ад”, №1, 2010 шо.\nИсточник: Журнал «Стела1ад», №6, 2009 шо.\nУчим чеченский язык. Учим цвета на чеченском языке. Эти карточки помогут Вам выучить цвета на чеченском языке.\nСкачать карточки в формате PDF (1.9 Mb): Учим цвета на чеченском языке.\nDownload free cards: Colors Chechen language\nПеревод Тамары Чагаевой\nЭхI, ма хаза дийца а хаьа-кх цунна! Сарахь, бераш стоьлан йистехь я шайн кегийрачу гIенташ тIехь Iаш долчу хенахь, вогIу Оле Лукойе.\nГIартата доцуш хьалаволу иза ламеш тIехула, хIунда аьлча, кога мачаш ца юхуш, пазаташца лелаш хуьлу иза. Цхьа а тайпа тата доцуш схьайоьллу цо неI, тIаккха берийн бIаьргаш чу мерзачу шурин кегийра дарц туху цо. Берашка бIаьрг беллалур боцуш а, хIара бIаьрга гур воцуш а хуьлу и дарц.\nТебаш, тIехьахула тIе а вогIий, кIесаркIаг чу меллаша хIуп олу цо берашна, тIаккха церан кортош, даш санна, набарна дазло.\nЦIаьххьана, Ялмаран дешаран кинишканаш Iохкучу стоьлан яьшки чуьра, хьенан ду а ца хууш, цхьа аз схьахезира, арз деш.\n— ХIара хIун ду те? — аьлла, тIеваханчу Оле Лукойес стоьлан яьшка схьайиллира.\nДешархоша шена тIехь яздеш йолу грифелан* экъа хиллера иза. Цу тIехь арифметикин задачаш еш харцахьа яздина терахь хиларна, цIийзаш, етталуш цхьа хIума яра цу чохь. Терахьаш, охьаэга кеч а делла, лаьтташ дара. Шен тIийриг тIехь кхийсалуш, етталуш яра грифель, зIенах дIатесна жIаьла санна.\nГIалат нисдан лаьара цунна, амма иза муха нисдан деза ца хаьара. Цул сов, арз деш Ялмаран тетрадь а дара: къина воьлхур вара цуьнга ладоьгIнарг. Цуьнан хIора агIонна тIехь лаьтташ даккхий элпаш дара, царна уллохь дехкина кегий элпага а дара. Уьш массо а моггIара дIахIиттина лаьтташ дара. Царна тIе а хьоьжуш, яздан Iама дехкина элпага дара уьш. Царна уллохь лаьтташ кхин элпаш а дара. Гайта дехкинарга санна, шаьш а ду моьттура царна, хIунда аьлча, хIорш Ялмара дехкина дара. Амма къоламца хьаькхначу сизашна тIехь гораоьхуш дара уьш, гааьга нийсса латта дезаш доллушехь.\n— Хьовсал, иштта латта дезаш дуй шу-м, — бохура цаьрга гайта дехкинчу элпаша. — КIеззиг цхьана агIор а таIий латта.\n— Тхо-м хаза а хеташ нийсса дIахIуьттур ма дара, тхаьш хIитталахьара, — бохура Ялмаран элпаша, — ца хIиттало-кх тхо, боьха дай тхо-м!\n— ТIаккха молха малор ду-кх шуна, — элира Оле Лукойес.\n— Ма маладе, ма маладе! — аьлла, шайга хьаьжча милла а воккхавер волуга, нийса дIахIиттира уыш.\n— ХIай-хIай!-аьлла,тохавелираОлеЛукойе.-БIо санна, Iамор ду ас хIорш хIинца. Цхьаъ шиъ… Цхьаъ, шиъ…\nЭлпашна нийса латта Iамо вуьйлира иза гайта яздина элп санна цхьа а латталур доцчу тайпанара нийса а, къовладелла а, тIахъаьлла а лаьтташ дара уьш.\nОле Лукойе дIаваханчул тIаьхьа Ялмар сама велира. ДIахьаьжначу кхунна гира: хIара вижал шаьш ма-хиллара, гоман-чIоман дара кхуьна: элпаш.\nЭхI, ма чIогIа догIа доьлхур-кх арахь!\nНабарха санна хезара Ялмарана иза доьлхуш. Оле Лукойес кор дIадиллича, коре хьалакхаччал хьаладаьлла дара хи. Арахь лаьтташ дийнна Iа бара, цIеношна хьалха лаьтташ сов башха кема дара.\n— Тхоьца кеманахь лела ван лаьий хьуна, жима Ялмар? — аьлла, хаьттира Оле Лукойес. -Буса, сахилале, нехан мехкашка а хьаьвсина, Iуьйранна юха а цIахь хир ду вай.\nТIеюьйхина дезчу диинахь ша юхуш иолу бедар а йолуш, цIеххьана кеманна тIе нисвелира Ялмар. Де а сов хаза деанера. Цу кеманахь урамашкахула дIабахара хIорш, тIаккха боккхачу хIорда тIе кхечира.\nШайн бIаьргашна латта ца гучу гена бевллера хIорш. ТIаккха чIерийлоьцургийн боккха бIо гира кхарна. Уьш а яра шайн цIера дIа бовхачу мехкашка йоьлхуш. Вовшашна тIаьхь-тIаьхьа а хIиттина, дIайоьлхуш ярачIерийлоьцургаш.\nДукха хан яра уьш новкъахь йолу. ТIемаша халла бен хIаваэхь латта а ца еш, чIогIа гIелъелла яра царах цхьаъ: бIона юккъехь уггар тIаьхьайисна йоьдуш яра иза. Дукха хан ялале шен накъостел дикка тIаьхьайисира иза. ТIаккха, тIемаш шор а дина, тIеттIа лахайолуш, охьаян йолаелира иза. Кхин а маситтаза тIемаш туьйхира цо, амма цунах гIуллакх ца хилира.\nТIаккха, ирахъяхана лаьттачу тIеман мачтех когаш хьакхабелира цуьнан. Цул тIаьхьа кеманан гатанца шершшина еана, кхарна юккъе охьаюьйжира иза.Матрос волчу цхьана жимчу стага хьала а эцна, яьхьна, цхьана бун чу охьахаийра иза. Цу чохь котамаш а, бедаш а, москалш а яра. Царна юккъе а хIоьттина, гIийла лаьтташ яра и миска чIерийлоьцург.\n— ДIахьовсийша, и муха ю! — элира котамаша, ца ешаш.\nЦхьа кура юса а елла: «ХIара мила ю?» -аьлла, хаьттира москалан боргIало. Юханехьа а оьхуш: «Вакъ! вакъ!» — бохура бедаша.\nТIаккха йовхонан тов хьийзо Африкех а, цигара гуттар а хьалха хиллачу заманашкахь баьхна хиллачу пирIунех а, тIулгех доьттина дина, сов даккхийра кешнех-пирамидех а, цигахь, малхо яхчийначу есачу аренашкахула, акха говраш санна, маса уьдуш лелаш долу страус-олхазарех а лаьцна дийца йолаелира чIерийлоьцург.\nАмма кхо дуьйцучух ца кхетара бедаш, вовшашка, «вакъ! вакъ!» а бохуш, цара элира:\n— Схьадуьйла, сонта ю алий, сацам бей вай кхунах лаьцна?\n— Шеко йоццуш сонта ю иза, — аьлла, дIахадийра москалан боргIало. ТIаккха, «чIов-чIов-чIов!» — аьлла, лен Iанаяхара иза.\nЛуьйчуьра сецира чIерийлоьцург. Африкех лаьцна ойла ян йолаелира иза.\n— Ма безамехь деха когаш а ду-кх хьан, хIун доьху ахьа церан аьршанах? — хаьттира москалан боргIало.\n— Ваххьа-хьа! — бохуш, йоьлура бедаш. Амма цара дуьйцург шена ца хеза сурт хIоттийра чIерийлоьцурго.\n— Хьо а елаяла мегар дара кхунах-м, — элира цуьнга москалан боргIало, — сов хаза аьлла дош дара хьуна иза. Делахь а, ахьа-м тоам ца беш хила а мега цунах!\n— КIакI, кIакI! — аьлла, ека йолаелира котамаш.\n— Вакъ! Вакъ! — бохуш, дIахIоьттира бедаш а. Сов хаза аьлла ду моьттура царна и дешнаш. ТIаккха Ялмара, буьнан берте а вахана, неI дIа а йиллина, схьакхайкхира чIерийлоьцурге. Цу чуьра ара а иккхина, кхунна тIееара иза. Са а даьIна, меттаеанераизахIинца. КортаатеIош, цо, шена баркалла бохуш санна, хийтира Ялмарна.\nЦул тIаьхьа, шен шуьйра ши тIам а баржийна, стигала хьала а яьлла, бовхачу мехкашка дIаяхара чIерийлоьцург.\nКотамаш екара, бедаша «вакъ! вакъ!» бохура, москалан боргIал-м, дукха дог даьттIа, цIаста санна, цIийеллера.\n— Кхана чорпа йийр ю оха шух, — элира цаьрга Ялмара.\nИза оллушехь, шен маьнги тIехь сама а велира иза.\nК1ант – суьрташдахкархо.\nК1АНТ. Нана, тховса а еа-кх хьо. Суна тахана цхьа де дагадеънера, нана. Казахстанехь дара иза. Цхьана малх кхеттачу дийнахь хьо балхара ц1аеара, к1адъелла, халла са а доь1уш. Хьо бос баьхьна яра, х1етте а ирсе елакъежара. Ахь дуьххьара хьайна деллачу алапех суна мачаш а, кампеташ а еънера. Сан х1етахь ялх шо бен дацара. Суна ца хаьара, ахьа оцу алапех хьайн могашалла луш юйла. Шахтехь болх беш хиллера хьо… Божаршна а хала болх айхьа беш, со меца ца вита г1ерташ, къахьоьгуш, г1елъелла, цамгаро лецира хьо.\nХьо кхелхинчу дийнахь суна чубуьзна малх х1инца а кхетаза бу.\nДуьненчу кхета-м кхета малх, амма суна ца го иза. Х1етахь дуьйна суна ца деза малх кхетта денош.\nЦундела сайн суьрташ кхоьлинчу дийнахь, я буса дохку аса.\nНана, дийцахьа, муха хилира иза: сан да кхузахь каш доцуш вайна, ткъа хьо генарчу махкахь 1уьллу, со кхузахула волавелла лела, эсарчу мохо лоьхку комала колл санна.\nБуьйса. Суьрташдахкархочун пхьалг1а. Гучудолу ненан г1аларт.\nНАНА. Сан к1ант, дера дара иза доккха де, доьхна де. Боккха бала боьссинера вайн махка.\nОцу 1уьйранна хьой, хьоьца дуьненчу яьлла хьан йиша Маримий юза а йина, йина сискал кхе йиллина со йоллушехь, вайн не1 бух а йоккхуш, чу лилхира адам-йилбазаш. Цаьрца цхьаьна чу хьаькхира и шийла, къиза йилбазмох. Цо д1аяйира вайн кхерчара ц1е. Ткъа сийдоцчу мостаг1ашна, ши салти а вуьйш, дуьхьал ваьлла хьан да, оцу йилбазмахо, ваьхьна, т1епаза вайъира.\nТкъа хьоьца шала йина хьан йиша Марима цара 1адийначуьра метта ца йог1уш, сих а хаьдда, г1орийна шагат1улг а хилла, д1аелира.\nИза кешнашка-м мича йохьуьйтура соьга, маьждиган кергахь д1айолла г1ерташ, т1ехь лаьтташ салтий а болуш: «Яла сихха!» – бохуш, г1орийначу лаьттах туьйсуш, ц1ийш а оьхуьйтуш йохийна м1араш со коша йиллалц лезира сан.\nИ чуьйна болат ма ч1ог1а ду,\nИ сенчу ц1аро лаладо –\nХьо стенах дина, кийрара дог,\nМа ч1ог1а дина хиллера хьо.\nИ шийла шовданаш г1орийна,\nЦу диттийн баххьаш т1е к1ац йиллина.\nХ1окху нохчийн, г1алг1айн махка\nШийла кхаъ кхаьчча,\nЦа дешир, ца дегира кийрара дог.\nХьо стенах дина хиллера-те,\nБолатан цу багахь сийна ц1е летош,\nГомачу новкъа дуткъа дег1 сеттош.\nИ ц1еран машенаш юьйлаелча,\nЦа дегир, ца дешир кийрара дог.\nК1АНТ. Нана, нана… Сайн пхийтта шо кхаьчча, со х1окху юьрта веара. Ас лийхира сайн йишин Маримин даь1ахкаш маьждиган кертахь, уьш кешнашка яьхьна, бусалба динехь д1айохкийта дагахь. Х1умма а ца карийра суна. Маьждигах, цхьа т1улгийн пенаш бен, х1умма а ца йисинера. Вай юьртах даьхна д1адуьгуш, юхахьаьжначарна гина хиллера маьждигах хьерча сийна ц1е…\nЦ1а дирзича, вайн юьрта баха хьала ца бахийтира нах. Теркал дехьа совцийра, кара1амош, къарбан атта хир ду аьлла.\nНана, нана… И соьца цхьаьна исс баттахь хьан кийра бекъна сан йиша Марима гуттар а эшна суна. И д1акъаьстичхьана сайн аьтту аг1o боцуш санна веха со. Сан кхин цхьа а ваша а, йиша а хилла ма дац, и йоцург.\nХ1ан-х1а, нана, б1аьрхиш дац хьуна сан б1аьргех оьхуш. Уьш кхачаделла. Хьо цигахь, хийрачу мехкан лаьттахь а йитина, тхо ц1а дог1уш, ц1а кхаччалц а, цул т1аьхьа шо шаре даллалц а воьлхуш, кхачийна сан б1аьрхиш… Ас х1инца ц1е марсайоккху, нана, ахьа дийцахьа… Бийцахьа и вайн декъаза кхоллам.\nНАНА. Кира кхоьхьучу вагонашна, бежнаш санна, чу а лаьхкина, оцу вагонаш чохь д1абоьлхуш, цхьаберш г1айг1анах хорам хилла, вуьйш цамгаршна леш, уьш ц1ерпошта сецча лайла a 1уьттуш, д1абохкаран метта. Шен хьаштана юьстахвала меттиг йоцуш, иэхь-бехк, оьздангалла ларъян йиш йоцуш (бакъду, вайн эвлара Пайзуллин йо1 Хазбика – б1аьрго йоххол оьзда йо1 – шен иэхьах ца юхуш кхелхира цу чохь), дуьхьал шаршош а оьхкина, керла адамаш дуьненчу дохуш, ванах, xlapa сел ирча г1ан ма дахделла бохуш, хиллачух теша ца лууш д1аихира берх1ийтта дийнахь-бусий. Т1аккха шийлачу мохо лоькхучу аренашка, акхарой дог1у шуна, сема хилалаш, бохучу хабаро дарбинчу нахана т1ебиссийра. Цигахь мацаллина, шелонна, дужу г1a санна, д1абохка а ца кхиош, хьарчо марчо а доцуш – луо а, дарц а хилир-кха царна марчо, – х1аллакъхилира вайнах…\nК1АНТ. Ткъа къонахий бацара цигахь.\nНАНА. Къонахий а бара, къонахий боцурш а бара дуккха а… Сулайми Бауддис илли аьлча, вилхина Ч1ебарлара Бетар, цхьамма мотт а тоьхна, 25 шо хан а тоьхна, чувоьллира.\nТхов т1ера котаман бен бохий ахь,\nЦу т1е боьду берийн некъ бохий ахь,\nСталин, тхан дахар дохий ахь,\nВа-а, Дала вилла хьо яьшки чу.\nХ1аъ, и йиш лекхна аьлла, Шарара Себила, 16 шо кхаьчна кхиъна йог1у йо1, 15 шо а тоьхна, шийлачу махка хьажийра. Дера яра, к1ант, декъаза зама, цхьа Дела воцург, орцахвала стаг а воцуш.\nНохчийн, г1алг1айн и г1ийла къам\nХ1аллакъхилла долуш лаьтта,\nДохкодевлла тхо хьоь кхойкху,\nАхь гечдехьа, везин Дела.\nИ Дег1аста юхалохьа,\nТхан Даймохк ахь б1аьрга гайта,\nОха дош ло, везин Дела,\nХьо виц ца веш, Хьуна даха.\nХьог1ах, гамох дегнаш ц1андеш,\nТхаьш санна, тхайн накъост везаш,\nДаим маттахь Хьо хьехавеш,\nОха дош ло хьуна даха.\nТхан къинош сов алсамдевлла,\nХьоьга деха юьхь йоцуш ду,\nТхоь ца хьоьжуш, Хьайга хьажий,\nКъинхетам бе, везин Дела.\nТхаьш лелийна хьарам дериш,\nДохкодовлуш, кхин ца лело\nОха Хьоьца тоба ма до,\nКъобал делахь, везин Дела.\nТхайн Дег1аста ахь схьаяллалц,\n1аьржа лелаш, таь1на лелаш,\nСинкъерамех, цу ловзарех\nТхо ларлур ду, везин Дела.\nШен дег1ана темаш лоьхуш,\nХьо реза веш, вовза йиш яц,\nШайт1ан дуьней, дегг1ий эшо\nХьуьнар лохьа, везин Дела.\nИ хьаг1, гамо дагчохь йолуш,\nХьо реза ван йиш йоцуш ду,\nХьог1ах, гамох, хьегарх ц1андеш,\nБезам лохьа, везин Дела.\nХьо воцчуьнга толур доцуш,\nДоьхна г1уллакх Ахь тодехьа,\nТилла тоба кхетаехьа,\nТхан Дег1аста юхалохьа.\nК1АНТ. Иштта Дег1астане сатуьйсуш, боьлхуш, кхойтта шо д1аделира. Делира Дала мискачеран до1ина жоп. Ц1а дерза бакъо а елира. Амма суна ца лаьара, нана, хьо цигахь а йитина, ц1а ваха, Даймахке сатийсам мел боккха хиллехь а. Суна цигахь, кест-кеста хьан коша т1е а вог1уш, сайн бала а ловш, ваха лаьара. Делахь а девашас хийцира сан ойла.\n«Хьан ненан даь1ахкаш кху лаьттахь яхкахь а, цуьнан са тоххарехь ц1а а дахана, вайн юьртарчу кешнийн ох1ланехь ду хьуна», – элира цо.\nСо ц1а веара. Оцу бехачу новкъахь б1аьрхиш а 1енош.\nСтигланаш, шу марша 1ойла,\nЛаттанаш, шу марша 1ойла,\nМарша 1ойла, кешнийн ох1ла,\nТхо-м д1адоьлху Дег1астана.\n1уьйренаш, шу оха йити,\nСуьйренаш, шу оха йити,\nОха йити сийна Сибрех,\nКхин ца лела ч1аг1о йина.\nТерзанца оьзна бен рицкъа доцчу,\nЭзар волчух б1е ца вог1учу,\nВа дийца каш доцчу\nЦу сенчу Сибарех,\nВешеха ва яьлла\nДоьзалах ва яьлла\nТхан рицкъа яздина\nХилла-кха цу сенчу Сибарех.\nЙорабби, шаьш байлахь\nБисина доьзалаш бог1у,\nЙорабби, вешеха яьлла,\nДе доьхна хийла йиша йог1у.\nЕлалой, хьасталой, дуьхьал ялахьа,\nХьайн уммат дог1уш.\nК1АНТ. Ц1а кхаьчча, ма хетта дахар ца нислуш, дийнахь тем а, буьйсанна наб а йоцуш, б1аьрзе хьийзара нах. Церан кхетамо лоьхура хьалхалера дахар. Амма иза гуттаренна а д1адахнера вайн къоман х1аллакъхиллачу баккхийчеран чкъураца цхьаьна.\nАмма дукханна а баха ца лаьара керлачу дахарца. Уьш бехара сатийсамашца а, дагалецамашца а.\nЦхьанххьа а синтем ца карош, Россин г1аланашкахула волавелла лийлира со а.\nХ1инца шовзткъа шо кхаьчча, кху вайн яссаеллачу юьрта веъна, xlapa суьрташ а дохкуш, хан токху ас. Сан белхийн гуттар а цхьа тема ю: вайн хедийна орамаш, вай ц1ийнах, ц1арах дахар… (Суьрташна хьалха а сецна, дуьйцу царах лаьцна). Делахь а цхьаъ ца тоьаш санна хета суна гуттар а сайн суьрташкахь. Нана, тхан дахарехь ца тоьарг ца тоьа сан суьрташна а – шун дахарехь хилла бакъйолу нохчолла…\nХиллачу оьздаллин дисна цхьа 1индаг1,\nХиллачу кураллин дисна цхьа 1индаг1,\nДерриге дахана к1оргачу 1инах,\nЦхьа синош схьах1уьтту, цкъа кхузахь 1ийнарш.\nХиллачу адамийн 1индаг1аш ду вай,\nЕса ю вайн б1аьвнаш, стаг воцуш чу ван,\nВаг1ахь а шарахь цкъа генара хьаша,\n1индаг1а ду иза – д1авоьду маса.\nХ1уъу деш вай хьовзарх: охуш, дуьйш ялта,\nСакъера ховшахь а, эт1абеш пондар, –\nД1адийнарг ца кхуьу цхьа сискал ял а,\nСакъерар хуьлу вайн шайт1анийн ловзар.\nВайн мехкан са даьхьна цу 1аьнан буса,\nЦ1ерпошто даьккхина турпалчу дег1ах,\nЦундела вайн ялтийн буьртиг ца бузу,\nЦунах ду шовданаш т1етесна 1exa.\nЦ1ен коьрте довлийша доггах дан зикарш,\nДаккхийша ц1ийн carla, д1атоттуш бала,\nЦу Деле до1ица дехийша дикка,\nВайн мехкан даьхьна са духа ло алий.\nЯсное Морозное Зимнее Утро Сочинение Борис Колесов...\nЯрослав Андрианов каталог Монет скачать...\nЯзык и Речь Конспект Урока 1 Класс...\nЯз Турында Сочинение 3 Класс...\nПогода Навесні Конспект Уроку 2 Клас\nКонспект Урока Скороговорки 1 Класс Гармония\nОхрана Наследственного Имущества Курсовая Работа...\nРеферат по Предмету Управление Качеством...\nПлан Продаж Курсовая Работа...\nОхрана Наследственного Имущества Курсовая Работа\nРеферат по Предмету Управление Качеством\nПлан Продаж Курсовая Работа


"Набахтехь тутмакхашна тIехь латториг Iазап ду-кх!"\nХьалхо Вологда кIоштарчу набахтехь бусулбанаша, шайн бакъонаш хьоьшу набахтин хьаькамаша аьлла, кхайкхийна мацалла сацийна. Амма бац синтем хIетте а церан гергарчарна.\nВологда кIоштан набахтерчу тутмакхаша, шайна юкъахь дуккха а нохчий а болуш, мацалла кхайкхийнера кIира хьалха.\nЦара арз деш дара, шайна тIехь бехк-бахьана а доцуш, таIзар деш ду аьлла. Иштта цара хаам бинера, бусулба нахе ламаз ца дойтуш, лаьтта тосу куз а, КъорIанаш а дIадаьхна аьлла.\nОцу набахтера тутмакхашна тIехь латтош дерг гIарадаьккхинарг ю цу чохь хан токхучу Магомерзаев Адаман нана Iайшат.\nМаршо Радиоца шинарийндийнахь зIене яьллачу кIентан нанас хаамбира, тутмакхаша мацалла сацийна аьлла. Набахтин куьйгалла озаделла и гIуллакх гIарадаларх аьлла, дийцира цо шен къамелехь.\n"Селхана, суьйрана дуьйна и мацалла цара сацийна. Юкъараллехь гIовгIа яьлла цигахь, «сацаяхьара аш» бохуш, дехарш дина цаьрга. Етта а етташ, царна тIехь ницкъ бина хилла цара. Шайна кIордийна и гIуллакх, хIора дийнахь чу а лелхаш, набахтерачу изолятор чохь дахкош ду шаьш, цундела кхайкхийна шаьш мацалла бохура цара".\nНохчийн тутмакхаша дIакхайкхийначу дуьхьалонан акцина тIетайнера кхиъ чохь бахкош болу нах. Бусулбаниш хилла дуккха а. Къаьсттина цхьаберш билгал а бохий, царна тIехь бахьана а доцуш, таIзар дина аьлла дийцира шега боху Магомерзаева Iайшата.\nТутмакхашна тIера харцо сацаяйта гIерташ прокуратуре а, меттигерачу бакъонашларъярхошка а арз дина хилла Вологда яхначу Магомерзаева Iайшата. Амма и гIуллакх журналисташка гIарадаьллачул тIаьхьа бен лартIе дан ца доладелла аьлла, кхин дIа а дийцира цо.\n"Сайн ма хуьллу оцу гIуллакхан тидам бан гIерташ яра со. Прокуратуре а, адамийн бакъонашкахула векалате а яхнера со. Шаьш бахийтина цига нах, гина дац бакъонаш йохор аьлла, и гIуллакх шайн кочара а доккхуш, жоп деллера суна. Оцу набахтехь бусулба нахана тIехь латториг таIзар ду-кх".\nМагомерзаева Iайшатна, иза нана хиларе терра, синтеме дац мацалла сацийна шаьш аьлла, шеаг хаам кхаьчнехь а.\nТахана иштта делахь а, кхана-лама кхечу агIор дерза мега иза, цундела и гIуллакх шен тидамехь латто дагахь ю иза.


ТIаьххьарчу шина кIиранчохь вакцинаци яйтар жигара даьллачу кхаа регионан топехь нисъелла Москваца цхьана Нохчийчоь. Iедалхоша Москвахь юкъадаьхначу шогачу дозанашца а, Нохчийчохь нуьцкъаша вакцинацина тIетеIорца а дузу и хьал эксперташа.\nШи бутт хьалха Нохчийчоь вакцинаци йойтучу мехкашлахь тIаьхьайисна йогIура. Карарчу беттан 7-чохь, официалан статистико бахарехь, прививкаш яйтина нах алсам хиларца хьалхарчу меттигехь ю иза. Цхьна дийнахь-буса а прививкаш йойту Нохчийчохь 13 эзар вахархочо.\n"Спутник V" а, кхинйолу Оьрсийчоьнан вакцинаш йиттина ву Нохчийчохь 300 эзар сов стаг. Оцу боларца йоллу республика вакцинацех чекхъяккха цхьа бутт хан оьшур ю хIинца а.\nДустуш хьахийча, луларчу Дагестанехь 0,9 процент бу 24 сахьтехь ечу прививкийн барам. Оцу боларехь ах республика прививкех чекхъяккха оьшур ду цхьа шо ах шо. ГIалгIайчохь – 0,25, вакцинацех боллу бахархой чекхбаха оьшу биъ бутт.\nБертаза мехий детта шайна бохуш, дуьйцучу бахархойн хаамаш зорбане боху нохчийн оппозицин IАДАТ телеграм-каналан авторша. Цара дийцарехь, прививка йина аьлла, карахь сертификат дацахь аптекехь ца духку царна молханаш, ца буьту туькана, ткъа юьстахчу эвлашкахь лоьрашна улло бевлла хуьлу Росгвардин белхахой.\n"Вакцинаци ца яхь, мацалла лийр ву хьо хьайн доьзалца, (хIунда аьлча, болх бан а, молха эца а йиш хир яц) юьхьдуьхьал хьайга схьа аьлча, вахана маха тохуьйту ахь я лоьрашца барт а бой, цхьа витаминаш тохуьйту вакцинан метта. Делахь а бу, шайн дашах ца бухуш, прививка йойтур яц бохурш а, амма уьш а лахлуш бу де дийне, хIунда аьлча, Iедало Iаткъамбар алсамдоккхуш ду. Нах туькана ца буьту, пачхьалкхан белхан меттигашка а ца буьту, цхьанхьа а ца вуьту, ур-атталла, машена чу бензин а ца дутту. Адамашна кхерамзалла латторхьама деш хIума а дац иза, нах вакцинаци яйта декхаре бар ду", - дийцина Кавказ.Реалиига IАДАТАН векало.\nКоронавирусах вакцинаци яйтинчу Оьрсийчоьнан регионашлахь тIаьххьарчу меттигашкахь ю Адыгей а, Дагестан а, ГIебарта-Балкхаройчоь а, Къилбаседа-ХIирийчоь а.\nОцу гайтамехь тIахьайисина йогIу Оьрсийчоь дуьненан пачхьалкхашлахь. Ковидна дуьхьал вакцина кхоьллина шаьш аьлла, уггар а хьалха дIакхайкхийна пачхьалкх а йоллушехь, регионашкарчу Iедалхоша тIеIаткъамаш бешшехь йиссина Оьрсийчоь тIаьххьарчу позицешкахь.\nДе-юре аьлча, бертаза цхьанна а детташ мехий дац, бакъду, де -факто аьлча, бахархошна дуьхьал хIиттийначу хьелаша ца бевллачу денна декхаре бо уьш прививкаш яйта.\nВакцинаци яйта резабоцчарна лоьрашкара гIо тIаьххьарчу рогIехь бен кхачо ца деза, "кислород ца тоар мел хала хIума ду царна дIахаийтархьама аьлла, Кадыровс Стигалкъекъа-беттан 26-чохь дIахьединчул тIаьхьа хийцаделира Нохчийчохь прививкаш ярца долу хьал. Вакцинаци яйта езаш хиларх бахархой кхетош болх дIабахьар тIедожийра Соьлжа-ГIалин мэро Кадыров Хас-Мохьмада Мангал-баттахь полицина а, динан урхаллана а.


www.islamannur.org - Дакъа 38: АллахIа хьанал динарг хьарам деш а, хьарам динарг хьанал деш а болучу Iеламнахана а...\nДакъа 38: АллахIа хьанал динарг хьарам деш а, хьарам динарг хьанал деш а болучу Iеламнахана а...\nАллахIа хьанал динарг хьарам деш а, хьарам динарг хьанал деш а болучу Iеламнахана а, куьйгалхошна а муьтIахь хиллачо - царех шен делий тарбина\nИбн Iаббаса аьлла: «ХIинций-хIинций шуна тIе стигалара тIулгаш доьлху бохуш кхоьруш Iа-кха со! Ткъа со а - «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) аьлла бохуш ву шуьга», ткъа шу а – «Абу Бакара а, Iумара а элира бохуш ду»» («Ахьмад»: 1/337).\nИмам Ахьмад бин Хьанбала аьлла: «Цецвоху-кха со наха - хьадисан иснад а, и бух болуш хилар а хиъна, хIетте а Супяянна хетачунна тIаьхьахIиттина болучу, Сийлахь-Везачу АллахIа бохуш доллушехь а: «Цуьнан омрина дуьхьал буьйлуш берш ларлойла - шайга питана ца даийта я балане Iазап ца даийта!». Цо хаьттира: «Ткъа питана хIун ду хаьий хьуна?». Питана – ширк ду. Схьахетарехь, цуьнан маьIна иштта ду: нагахь муьлххачо а цхьамма пайхамаран къамелах цхьадерг дIататтахь - цуьнан дагчу тилар догIур ду, тIаккха иза хIаллакъхир ву».\nIадий бин Хьатима дийцина: «Суна хезна пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) тIаьхьадогIу аят доьшуш: «АллахI а витина, делий тарбира цара шайна шайн мозгIарш а, иштта Мареман кIант Масихь а. Ткъа цаьрга дина омра дара: цхьана Далла Iибадат де аьлла, И воцург кхин Дела воцучу. ЦIена ву АллахI цара Цуьнга нисбечу накъостех» («Товба»: 31). Аса элира цуьнга: «Тхо царна Iибадат деш ма-дац!». ТIаккха цо хаьттира: «АллахIа хьанал динарг цара хьарам дича - аша а ца лора и шайна хьарам, иштта АллахIа хьанал динарг цара хьарам дича - аша а ца до и шайна хьанал?». Аса жоп делира: «ХIаъ, иштта-м ду иза». Цо элира: «И ду-кха и - царна Iибадат дар» (Ахьмада а, Тирмизис а дийцина, хIара хьадис «хьасан» дарджехь ду аьлла Тирмизис).


Психиатриян цIа - диссидентийн хIусам\nИбрагимов Ризвана 10 жайна яздина, царех 5 зорбане а даьлла, довза луучунна девзина. Пхиъ ала дац арадер ду – авторна дихкина кхидIа яздан а, дийца а цунна ма-хетта нохчийн къам стенгара схьадаьлла, муьлхачу заманара бу цуьнан орамаш.\nЮхьанца, кхо бутт гергга хьалха, Ибрагимов а, цуьнца кхин цхаъ яздархо-историк а вадийна, даима а санна, муьлш бу ца бевзаш бисинчара вадийра. Денош девлча, Кадыров Рамзанна тIе а вигина, довдеш, дакъаза а ваьккхина, дIахийцира.\nШолгIаниг хIеттехь ведда махкахвелира, ткъа Ибрагимов Ризван, шена дендолу таIзар хьалххе ган а гуш, ца хIоьттира махкахвала.\nХIинца иза хьерабевллачийн цIийнехь ву, амма араваьлча а дац ала, цуьнан дахар маьрша хир ду.\nСтенна бехкево иза? ХIунда ца мега цуьнан тептарш харц хетачаьрга цо санна зорбанехь а алийтина, Iилманчашка цуьнан белхаш листа а листийтина, ша Ибрагимов, ца хьийзош, вита, цуьнца лелориг низамца догIуш а ца хилча?\nТкъа и хаттар Кадыров Рамзане ду. Цо жоп лур доцийла а хаьа.\nИбрагимов Ризванца хьераваьлла ву я вац, догIу я ца догIу психиатриян хIусаме а лачкъийна, цо цхьаьннан легаш Iовдале, нахах херван санна, таIзаре верзо?\nМила ву кхетамбоцчу нехан хIусаме рогIехь кхачонволу яздархо, историк, политик-тергамча, бакъоларъярхо? Хаттар диллина дуьсу, шена цавезарг Iедало я набахте, я Ибрагимов Ризван кхоббуче кхаччолц.\nИсторик Ибрагимов Ризван кхеле ийзош ву\nИсторик Ибрагимов Ризван психиатриян цIийнехь кхобу Iедало


"Сан гIала - сан дагалецамаш..."\nГIадужу-бутт 28, 2017\n"Сан-ГIала. Сан дагалецамаш". Иштта цIе йолу суртийн гайтам дIахьош бу Соьлж-ГIалахь. Хасаев Чингисханан суьрташ ду уьш.\n"Сан гIала - сан дагалецамаш"\nХасаев Чингисхан таханлерачу суртдиллархойх тоьллачарех лоруш ву.\nДуьне ма-дду цхьацца гайтамашкахь дакъа а лаьцна, цигахь хьалхара меттигаш а яьхначу цо, шен коллекци Соьлж-гIалахь дIахIоттийна хIинца.\nТайп-тайпана жанрехь болх беш ву и говзанча, амма къаьстина меттиг дIалоцу хиллачу Соьлж-гIалах долчу суьрташа. 70-гIа шераш чекхадовлу хенаш ю, дукхачу хьолехь, гIала уггаре а кхуьу хан.\nГайтамехь Iалам а, лаьмнаш а тIехь долу дуккха а суьрташ делахь а, къаьсттина дуккха а совцу нах шира гIала тIехь йолчарна хьалхахь. Малика цIе ю шен аьлла зуда ларамаза кхаьчна кху гайтаме.\n"ГIала дагаеъна суна. ЧIогIа хазахета хьалхалера гIала гина. Гайтам бу аьлла йоза а гина кху чуеънера со. Сайн бераш а далош йогIура ю со кхуза.Царна хаа ма деза хьалха тIом балале вайн гIала муха хилла, - бохуш, йоккхерца хьоьжура иза суьрташка.\nГIалин юккъахь догIа долало хан а, хьалхалера машенаш а, духар доьхна нах а, урамаш а, нехан дагалецамаш карлабоху. Ткъа, суьртийн эксперташа, масала, Хадчукаева Миланас тидам бо, суртдиллархочун говзаллан. Хасаев Чингисхан Iаламат чIогIа похIма долуш хилар цо билгалдаьккхира иштачу дешнашца: -"Кху гайтамехь дукхахдолу суьрташ Советан заманна лерина суьрташ ду. ХIара сурт суна чIогIа хазахета. Кху тIехь суртдиллархочо чIогIа дика гайтина догIа доладалле хенан хIоттам. Iаьржа стиглара маьлхан зIаьнарш къагадо догIан тIадамаш.\nЦхьадолу суьрташ историкан маьIна долуш ду. ХIокху суьртийн цIе ю: «Баркалла хьуна, Соьлжа-гIала. КъинтIера а ялалахь». Ша суртдиллархочо бахарехь иза дуьллуш оцу майдан сурт ца карийна цунна. Цо кийсакашца меттахIоттийна иза".\nГайтаме баьхкинчу дукхачарна дагацадогIура Соьлж-гIалара муьлха урамаш а, меттигаш а ю суьрташ тIехь йиллина. Цхьаболчарна сан а дагадаийта дийзира.\nХасаев Чингисханан белхаш лаккхара мах хадийна ду дуккха а гайтамашкахь. Иза Оьрсийчурчу а, Нью-Йоркерчу суртдиллархойн кхеташонийн декъашхо а ву. Цо ша а къастадо Соьлж-гIалах шен суьрташ дагана уллера ду аьлла. Ша оцу гайтамехь вацара иза. Телефонан зIенехь цо иштта элира: -"ХIара йохийна гIала, дерриге а сурт дуьхьал хIоьттича, чIогIа вас хиллера суна. Дуьненахь а безам баьллера, бакъдерг дийцича. Ас гIала юьллучу хенахь ойла йора ас, цхьанна а оьшур дуй теша уьш аьлла. Амма нахана уьш хазахетаро чIогIа дог дохдо".\nТаханлерачу Соьлж-гIалан суьрташ а ду Хасаев Чингисханан гайтамехь. Амма дIадаьлларг, кхин цъа а юха гун а, хиндоцург тIехь долу суьрташ дагна юххера хета цуьнан гайтаме баьхкинча


Ницкъахоша лачкъийна болу вежарий-гейш Нохчийчуьра дIабигина\nМагамадов Салахь а, Исаев ИсмаьIил а\nНизамехь йоцу герзаца йолу вовшахкхетараллан декъашхочуьнга сурсаташ даларна хан тоьхна болу вежарий Магамадов Салахь а, Исаев ИсмаьIил а кхелан бина сацам болх бан болабелча Соьлжа-ГIалара дIабигина.\nКхерамна кIелахь лаьттачу Къилбаседа Кавказерчу ЛГБТ-н декъашхошна гIо латтош йолчу "СК SOS" кризисан тобанан хаамца, бархI шо хан тоьхна волу Магамадов (цхьа шо набахтехь, ворхI – шогачу рожера колонехь даккха дезаш ву иза) Владимирерчу луьрачу рожан Набахте-2 хьажийна.\nЮккъерчу хьелашкахь йолчу колонехь яккха ялх шо хан тоьхна волу Исаев Краснодарерчу СИЗО-1 хьажийна. Иза транзитан меттиг ю: цигара иза мича вуьгур ву – хIинца а хууш дац.\nМагамадовс, Исаевс тIе ца лоцу шайга кхийдон бехкаш. Адвокаташа тидам бо, церан гIуллакхехь бехк гучубоккху тоьшаллаш ца хилар, кхелехь шортта низамаш хедор хилар, вежаршна тIехьбоьвлла хьийзар церан сексуалан хьежамашца а, гендеран шатайпаналлаца а доьзна хета царна (цу шиннах цхьаъ гей, ткъа важа кхечу гендере дехьавала гIерташ хиларна), иштта цара Нохчийчуьрчу Iедална оппозицехь йолчу телеграм-каналана модераци йар а хета бахьанех цхьаъ.\n20 шо долу Магамадов а, 18 шо долу Исаев а бехкевеш сацам бира Нохчийчоьнан ТIехьа-Мартанарчу кхело 2022-чу шеран Чиллан-беттан 22-хь. Нохчийчоьнан лаккхарчу кхело апелляцин инстанцехь теллира иза Стигалкъекъа-беттан 11-хь, амма хийцам боцуш битира.\n2022-чу шеран Чиллан баттахь Лахарчу Новгородехь кризисан петар чуьра лаьцна, Нохчийчу дIавигира Исаев а, Магамадов а. 2021-чу шеран Марсхьокху-беттахь вежарша дIахьедира, шаьшинна еттарх, бехк тIелаца бохуш. Амма Нохчийчуьрчу Талламан комитето дуьхьало йира, царна тIехь ницкъ бар талла.\nМагомадов а, Исаев а шайн гIуллакх Оьрсийчоьнан кхечу субъекте дехьадаккхийта гIерташ вара, хIунда аьлча Нохчийчохь озамбезаме йоцу кхеле догдаха йиш яц. ГIуран-беттан 21-хь кхело арз къобал ца дарна дуьхьал мацалла кхайкхийра вежарша, оцу хьолехь Iийра и шиъ Дечкен-Беттан 9-гIа дийне кхаччалц. Дечкен-бутт чекхболуш Нохчийчоьнан Лаккхарчу кхело тIаьххьара тIе ца ийцира оцу хьокъехь кховдийна арз.\nБакъонашларъяран "Мемориал" центро Магомадов а, Исаев а политикан тутмакхаш лерина. Amnesty International организацино а и шиъ сихонца араваккхар тIедожийнера.\nАмерикан президенте Джо Байдене а, пачхьалкхан департаментан куьйгалхочуьнга Энтони Блинкене а хьажийна йолу All Out дуьненаюкъарчу платформи тIехь арахецначу петицина кIел вазвелла 100 эзар сов стаг. Шайн хьолах пайда а оьцуш, Исаев а, Магамадов а ЛГБТ-н декъашхой санна кIелхьараваккхар доьху цара.


Берашна маьхза операцеш ян баьхкина лоьраш-волонтёраш\nХIинжа-ГIалахь болх бийр бу кху беттан 12-16-чу деношкахь массех махкара веанчу берийн лоьро – «Къажар» операци" шех олучу, берашна маьзха дарбан акцеш дIахьош йолчу юкъаралло. Пациенташлахь ду 20 сов цIаро дагийна бер.\nШо хьалха баьхкинера и лоьраш Кавказе. ХIетахь церан акци яра деш дуьйна челакх долчу берашна лерина. Массанхьачул дукха ду ишта бераш Дагестанехь. Цуьнан бахьана дузу сов дукха доьзалш вовшашна гергара болчу нахах кхоллалуш хиларца.\n«Сан декхар ду нах ирсе бан»\n«Къажар» операци» боламера лоьраш Кавказе лела ши шо ду, церан куьйгалхочо Войцеховский Игора бахарехь.Ткъа ша и сагIадеш йолу дуьненан юкъаралла кхоллаелла ду 35 шо, Оьрсийчуьра лоьраш кхетта цунах 25 шо хьалха. 60 ю юкъараллерчу волонтераша маьхза болхбен пачхьалкх.\nЛор Войцеховский Игорь\nХIинца ХIинжа-ГIала баьхкинчу лоьрашца ву Британин эскаршкара пластикан хирург Паинда Анкур а. 2003-2004-чу шерашкахь Иракъехь тIом бина цо. Цигара цIавирзича цуьнца гучуяьлла рак. Химиотерапиях чекхваьлла, товелла иза – оцу муьрехь кхетта ша «нах ирсе бан декхаре вуйла».\n10 шо даьлла Паинда волонтер волу, масситазза хилла иза БуьритIехь а, Соьлжа-ГIалахь а.\nБританера лор Паинда Анкур\nЦо бахарехь, вагийначу стагана юьхьанца оьшу гIо кхоччуш дика до Кавказерчу лоьраша, амма «проблемаш ю хенан йохалла дарба дарца».\nГергарчара шаьшлахь доьзалш кхолларца а, тIемаша а дина зенаш\nНохчийчуьра пластикан лор Баиев Хьасан виллина ву волонтерашца, маьхза къахьоьгуш. Цо дийцарехь, вуно дукха бу «Къажар» операцин» пациенташлахь дагестанхой. Цхьаъ делахь, 3 миллион адам деха Дагестанехь, шиъ делахь, «гергарчара вовшашлахь дечу маренаша-ялораша кхоьллина аномали а ю кхузахь». Деш дуьйна даьттIа балда долуш, чIениг нийса йоцуш дукха бераш ду.\n"Ас айса БуьритIехь акци дIахьош, 27 бер кхайкхинера Дагестанера сайна тIе дарбанна. Амма 7-8 бен ца далийра – бисинчеран ахча ца хилира Дагестанера ХIирийчу автобусан билет эца а», - дегалазамца дийцира «Кавказ.Реалиига» Баиевс. Цундела волонтераша уггаре хьалха тидаме оьцу таройоцчу доьзалшкара бераш, бобераш, элира цо.\n2019 шо доьрззуш ХIинжа-ГIалахь, Берийн клиникехь операцеш йира Баиевс а, цуьнан накъосташа а – 40 беранна. Лоьран хьехарш дира 120 цомгушчарна. Оцу хенахь дIакъастийра цо тахана шен тобано операцеш еш долу бераш.\nДелахь а дуккха бу ХIинжа-ГIала лоьрашка гIодоьхуш кхаьчнарш, Къилбаседа Кавказера хьовха – ГIиргIазойчуьра а тIехь. Интернетехула даьржа «Къажаро» стенгахь акцеш йолош ю, цига дIахьаьлха шайн берашна дарба лоьху дай, наной.\nБаиев Хьасана дийцарехь, кхин бух бу, масала, Нохчийчохь цуьнгара гIо оьшучу берашкарчу цамгарийн – тIеман тIаьхьало. «Кхеташ ду, психика ю телхина. Психика могуш йоцчу наха дуьнентIе доху бераш дукха ду Нохчийчохь. Ткъа кхузахь – вовшийн гергара болчу наха генетика талхорца кхуллу цамгарш. Экологи а ю боьха, оцо а бо могашаллина Iаткъам», - боху гоьваьллачу лоьро.\nВойцеховскийс а тIечIагIдира нохчийн лоьро бохург: балда даьтта, багара стигал йоьхна бераш массанхьачул а дукха до Кавказехь а, Юккъерчу Азин республикашкахь а.


КОАЗОЙ И.А. "ГIАЛГIАЙ МЕТТА ГРАММАТИКА" | magas.ru\nВы гость вход | регистрация 27 / 11 / 2021 Время Московское: 2581 Человек (а) в сети\nГIалгIай метта грамматика\nХаттар: ГIалгIачό гIалгIай йоазув сихха мишта Iомадергдар?\nНаьна мотт – Даьла совгIат!\nАь - аьннад (сказал), лаьтта (земля),\nГI - гIалгIá (ингуш), гIанд (скамья),\nKI – кIá (пшеница), кIор (уголь),\nКх - кхор (груша), кхокха (голубь),\nКъ - къу (вор), бокъό (право),\nTI - тIом (война). тIод (лапа),\nПI - пIелг (палец), пIенда (планка),\nЦI – цIá (дом), цIé (красный),\nЧI - чIéга (замок), чIуг (кольцо),\nХь - хьу (лес), хьайр (мельница),\nXI - хIама (вещь), хIана? (почему?),\nЯь - яьсса (пустой), яьгá (сгоревшая),\nI - Iа (зима), муIа (рог).\nСа цIи Ахьмад яхаш я. Со юрта вах. Со чувáха цIа, са дас даьд. Из лакха а, хоза а да. Со зIамига кIаьнк вар, дас цIá деш. Аз новкъостал дόра даьна.\n- Дика гIонча ва хьо, Ахьмад! - оалар сόга дас.\nСо гIадводар, сé цό хьаьстача. Дас сона хьéхар дора:\n- Саг хIама хьадеш хила вéза, яьсса йорт еттар саг вац. Эсала макхéлахь! ТIема тIа хиннав са дá. Цунна чов яьй. ХIанз со къонах ва, да моццагIе кхелхав. Даь хьéхар дицденнадац.\nЧоагIа вéзар сона сай дá.\nаь яь оа\nаькха яьсса оачув\nаьшк яьшк оаркхув\nаьлар яьинг оамал\nаьрдагIа яьрдá оалам\nмаьре яьллá оагIув\nнаьци яьгIá оаз\nдаьци йодаяь гоама\nлаьча лотаяь хьоа\nкIаьда уллаяь тIоа\nгIаьлé кIордаяь боал\nкхаьра айяь соа\nчIаьпилг язъяь доал\nйй йи йий\nййс йиъ йий\nийцай йис йийрзай\nийшa йитa йийшай\nий йиззa йийттай\nIийсa йиттa йийлай\nбийса йиллa йийкхa\nкхий йига йийзай\nлийчa йижа йийхьар\nбийзa йихьай йийбай\nбий йист йийцa\nхий йичи йийрзай\nсий йиIий (коч) йийстa\nIотIахьажа! Зембаккха! Iодеша!\nГI + ГI = ГГI\nЧIоггIа, воаггIаше, гIoггIe.\nКХ + КХ = ККХ\nВоккха саг, теккха, хьаккхá, иккхá, дуккха, боккхарг.\nTI + TI = ТТI\nИйттIа, ларттIа, кIаттIа бац.\nХЬ + ХЬ = ХХЬ\nДуххьала, буххье, цавуххьаше.\nTI + КЪ = ТКЪ\nТкъам, лоткъам, ткъов, Iоткъам, биткъа.\nЩ + КЪ = ЦКЪ\nЦкъáла, цкъарчоа, цкъазá, цкъа.\nЧI + КЪ = ЧКЪ\nЧкъаьра, лечкъар, чкъорд, "чкъап" аънна\nxIa хIараздаьнна ворхI\nxIaa хIаччиваьнна бapxI\nхIайт аьнна хIинде йoapxI\nхIаллак хIире берхIа\nхIама хIилла лархIа\nхIана? хIаьтденз морхI\nхIанги xIoппa аьрхIа\nхIанз хIайкал ХIарон\nхIай? хIаьта ХIини\nхIаьта СохIип ХIажар\n…и, …и, …и …а, …а, …а\nСои, Мувсаи деша долх. Хьасани, Хьусени шоай беша лаьтта оахкаш ба. Лакха а, сийрда а, йIайха а яр тха класс. ЦIa а кхий а керда хьадаьдар.\nЧаи, Борзи, Цогали даха хайшад шоашта цIa а даь. Сона дешаш мел эшар Iалашдаьд дас: книжкаш а, тетрадаш а, тIорми а.\nВадеи, вaлеи моттиг йоацаш, готтавир аз из. ТIахIир а, Залина а, Лόли а дешаш багIар.\nХозеи, цIенеи яр сона ийца коч. Каникулех ада а, ловза а мукъа вар со.\nНанас базар тIара ийца енай харбази, пастaи. УстагIа а, етт a, Iaca a кхий чу доахкар.\n…-кх …-м …-те\nДика да-кх хьо бакъвале. Сона-м хац, цо фу дувц. Кертa вIаштIехьа волий-те из?\nХовргда-кх, болх чакхбаьлча, укхох фу хул. Болх-м дукха ба, низ боаца мара. Болх-м дукха ба, низ боаца мара.\nХоза хIамаш тика тIа дукха яр, ахча дацар-кх. Нана-м яцар со вахийта лаьрхIа. Iайха леладер фуц мукъагI хой-те хьона?\nДаьна ловр-кх воIа дешар. Циск-м кIийлен дагIар. ЧуIе моттиг йий-те цига?\nХоза хул-кх эздий хIама. Книжка-м хьадийллaча уллаш дар. Иззал дозал айлургдолий-те вайна?\nИйрча вале а, из кIант йоIа везар-кх. Чай-м хьадаьннадар тхьоврре а. Тховсара дувша моттиг корайоа-гIаргйолий-те вайна?\nбI вI жI дI йI зI\nбIу вIов жIали дIa ЙIаьха зIар\nбIарг вIалла жIарг дIам йIайха зIок\nбIар вIайха жIов дГaьха йIовхал зIамига\nбIoarIa вIашка жIaка дIайха йIовхараш зIак\nбIийг вIай-са! ЖIайрах дIур йIоахал зIόгал\nбIаьха вIаьха жIармиг дIоагIа йIайхача зIы\nбIул вIашта жIaмагIа дIадехка йIоахалаш зIий\nБIаьха никъ лоацбу сакъердамeча къамаьло.\nЙиIий дега дIоагIа – кIанта эздел.\nМайрра, хийццá Iодеша!\nЦиска - ловзар, дахкá - балар.\nЙоIа - цу, воIа - фу.\nЗIамсага ший бéзам бийцаб, йоIό поартал йийцай, дас гаргало йийцай, нанас урдув дийцад.\nШийна лостае йоаца цIог, реманна лостае гIийрта IайгIар санна, вар из.\nхий шийлеи, яьхад.\nйоI хозеи, яьхад.\nЭггара мерзагIа дола хIама - гон кхийтта пIелг ба.\nЦόгал дув баъа эттад, ше котам йиаьяц, яхаш.\n"Хьа батах йоахка бедараш мичара йенай?".\nIаттό "ку-кук!" аргдац, цискό\n"Iав-Iав!" аргдац , сахаддалца Iа хьéхé а.\nНаьна кόча юх лаьца бер, майра хул.\nДа раьза воацаш араваьннар,\nДаьла раьза волаш чувоагIаргвац.\nЛакхера кхера - ер Дуне да.\nЛохера кхера - Iаьхарте я.\nIохьашдола ялат - вай синош да.\nШий мехках ца бала\nбаьгаб, йоах, Сармак.\nIана эздел - Мовхал.\nКхáчан эздел - чамал.\nКIанта эздел - камоаршали гIулакхи.\nЙоаккха боадо эккхаю\nСр, 11/03/2015 - 18:39\nфонетику вижу, грамматику не вижу\nВ станице Орджоникидзевская обнаружены самодельные бомбы\nСейчас на сайте 0 пользователей и 2581 гость.