"Со вен аьтто лоьхуш бу уьш". Нохчийчоьнан Iедалхошца даьллачу керлачу девнех дуьйцу блогеро Абдурахмановс\nГезгамашин-беттан 27-чохь герзашца нах баьхкира Йоккхачу АтагIа, Швецехь вехачу нохчийн оппозицин блогеран Абдурахманов Тумсон гергарнаш болчу. Ультиматум хIоттийра царна: блогер саца ца вахь, шаьш чIир кховдор ю аьлла. Цул а цхьа де хьалха Абдурахмановца телеграмехь йиллинчу чате ваьллера Нохчийчоьнан парламентан спикер Даудов Мохьмад. Жигархочунна кхерамаш а туьйсуш, цо чIагIо йинера, цо дуьйцучух цуьнан гергарчаьрга жоп доьхур ду ша аьлла.\nКавказ.Реалиина еллачу интервьюхь Абдурахмановс дийцина, шена чIир хьеяр ког-корта а боцуш хIума хиларх а, Даудовца а, шех дIахаьддачу гергарчаьрца а йолчу юкъаметтигех а.\n– Дийцахьа, Даудовца шайн хIетахь хиллачу къамелах. Муха хиира хьуна, зIене ваьлларг иза вуйла?\n– Сайн телеграмехь къамел а деш, чат дIахьош вара со кху беттан 24-чу буса – цхьа конференци ю-кх иза, милла а юкъагIорта йиш а йолуш. Суна цаевзачу никца цхьаъ гучувели, юьхьанца ца кхийтира со, иза Даудов хиларх, ша Мохьмад ву цо аьллашехь. Кхин дIа къамелаш деш тIекхиира со, и мила ву. Даудовца сан хилла дуьххьарлера контакт яц иза, амма хIинца цуьнан амалца цхьа хийцамаш бара. Хьалхалера собаре стаг вацара иза – хIокху чатехь мохаоьхуш, эткийн пхьеро санна, боьха мотт а лебеш, со сийсазван гIерташ, со дуьхьал вистхила а ца вуьтуш, саццанза къамел дора.\n– ХIунда ваьллера иза хьоьца зIене? Цхьа бахьана дара?\nЦкъа а хезна доцчу кепехь аьшнашвора массарна а хьалха Закаев\n– Цул а масех де хьалха [Нохчийчоьнан куьйгаллин] Масхадов Анзорца (Ичкерин хиллачу президентан Масхадов Асланан воI) лер-аларш хиллера Анзоре дастам мотт лебеш, цуьнан хIусамнанна а цхьаьна коча а оьхуш, Даудов Мохьмадца хIоттийначу эфирехь. Закаев Ахьмада (нохчийн политик, Ичкерин арахьарчу Iедалан векал) Путинан пхьуй ду шу аьллера царна, цунна дуьхьал дIабигинера Закаевн гергара нах. ХIинццалц схьа цкъа а хезна доцчу кепехь аьшнашвора массарна а хьалха Закаев, гей ву бохуш, бехкаш дохкура, ткъа иза нохчашлахь боккха бехк бу. Массарна а хезаш оцу тайпа къамел деш тхан Iедал дац, къаьсттина баккхийчу нахах лаьцна муххале а. Ас оцу тIехула жоп деллера, шайн зударийн а дай дац шу аьлла, кадыровхойн хьал хьахош. ХIун ду а хаац, амма и дешнаш къаьсттина чIогIа хьакхаделла хиллера Даудовх, ас-м цуьнан цIе а ца яьккхинера, массаьрга а бохург дара сан и. Делахь а, Даудовс шена тIеозийнера, тIаккха аьзнийн чат чу а ваьлла, доллу шен дIовш суна тIедиттира цо. Цо лечкъа ца дора, сан гергарчаьрга жоп доьхур ду шаьш сан багах мел даьллачух бохуш, шолгIачу дийнахь шаьш бохург дан а дира цара. Делахь а, Кадыровн Нохчийчохь а дагахь доцург дара, сан ненахой болчу уьш бахар, царна чIир кхайкхор ю шаьш аьлла, ультиматум а хIоттош. 30 гергга герзашца нах хиллера уьш иттех машенашкахь бахана. Сан ненан ши ваша вехачу Йоккхачу АтагIа баханера уьш. Шайн претензеш дIа а йийцина, чIиран кхерамаш тийсина, дIабаханера. ТIечIагIъязчу информацица, ши де хан елла царна, амма суна билггал хууш дац цунах лаьцна а, йа кIорггера кхин хууш хIума а дац – сайн гергарчаьрца зIенехь вац со.\n– Иштачу меттигехь Оьрсийчоьнан низамаш дохийна ца Iаш, ламасташ а талхадо?\n– Оьрсийчоьнан низамех-м ас дийцанне а ца дуьйцу, тхан гIиллакхийн гурашкахь ненахошка чIир хьееш данне а дац – акхаралла ю иза, юкъараллехь цкъа а иштаниг хилла дац. Соьца дешначаьрга а, сан хиллачу белхан накъосташка а хьеян тарло ишта-м – Iовдал хIума ма ду иза.\nВийна стаг а воцуш, хIун чIир юьйцу? Цхьа а доцург ду\nКхеташ хила деза, Нохчийчохь чIагIо йоллуш лелаш цахилар чIир, цуьнан низамех яздина дац. Тхан ишта долуш санна, хала ду ала, муха кхайкхош хуьлу чIир. ХIан-хIа, тхо долчахь и лелаш дац. Амма цIийца бекхамбар – Iанийначу цIийна дуьхьал бекхам бар ду, цхьаммо хаа а хуш стаг вехь, вийначун гергарчара духьал вуьйш хилла куьйгбехкениг. ТIаьххьарчу 100 шерашкахь тхан махкахь лелаш Оьрсийчоьнан низамаш ду, цхьаммо цхьаъ вехь, дуьхьал бехкениг вуьйш дац – иза набахте вуллу. Цундела, чIир екхар – пачхьалкхан институташна тIехваьлла, нийсо яр ду. Ткъа хIун чIир юьйцу, вийна стаг а воцуш? Цхьа а доцург ду! ГIиллакхех, ламастех долу хеттарш цхьанхьа а яздина дац, цхьа тIеэцна бакъонаш ю уьш. Амма цара хIинца дийриг – цкъа а цхьаммо а цадинарг ду. Доьзалхочуьнгара цхьаъ далахь, цуьнан цIийнах мел волчунна жоьпалла тIедожор – ламасташ а, гIиллакхаш а дохор ду иза, тхан хилла дац хьалха ишта.\n– Нохчийчоьнан Iедалхоша хьуна чIиран кхел кхайкхош дуьххьара ма дац, дуьххьара дац хьан Даудовца къамел хилар а. Шаьшинна юкъаметтигех лаций дийцахьа.\n– 2018-чу шарахь вевзина суна Даудов – сан ватсапе телефон туьйхира цо, со Нохчийчуьра дIавахначул тIаьхьа. Буданов вийна Темерханов Юсуп кхелхинера хIетахь набахтехь, Нохчийчохь доккха тезет хIоттийнера, цигахь къамел дира Даудовс а. Ас хIетахь дагадаийтира цунна, Юсуп церан турпалхо цахиларх, иза тхан турпалхо, къоман турпалхо ву аьлла. ТIаккха суна жоп луш телефон тоьхнера цо соьга. И къамел ас сайн каналехь даржийра, суна хетарехь, уггар а нахалахь даьржина къамел дара и.\nЦул тIаьхьа социалан машанашкарчу шен агIонехь ас аьллачунна дуьхьал чIир кхайкхийра цо\nШолгIа соьца зIене велира иза 20I9-чу шарахь, Кадыров Ахьмад емалвеш, Шевченко Максимца ас дебаташ дIаяьхьначул тIаьхьа. Сан дешнаша чIогIа лазийна хиллера цхьа Даудов къаьсттина. Инстаграмерчу эфире велира иза соьца, оха дукха дийцира: тIамах, политикех, хиндолчух, къамел дерзош тIе а чийхаш. Цул тIаьхьа социалан машанашкарчу шен агIонехь ас аьллачунна дуьхьал чIир кхайкхийра цо.\n– Цо цхьа а зен дирий хьуна?\n– Дира, цхьа шо даьлча суна кIело йира – сан хIусамчу а иккхина, со вен гIоьртира цхьа стаг. Делан къинхетамца, сан аьтто белира кIелхьарвала а, и стаг полици дIавала а. 12 шо а тоьхна, Швецин набахтехь хан токхуш ву иза. Даудовца иза воьзна хиларх тоьшалла тIечIагIдан аьтто ца хилира тхан.\n– Хьуна хIун аьлла хета, Даудов хIунда ву хьоьца къамеле вуьйлург? Ахь критика йо Кадыровн Нохчийчоьнна, логикехь хир дара, хьуна жоп лург Кадыров хилча.\n– Суна хетарехь, логика ю кхузахь, хIунда аьлча, Кадыров кхеташ ву, ша соьца тоьлар воций, интеллектуалан хаарш дац цуьнан. Цундела, юьхьанца соьца зIене ваккха хьийзира уьш шайн дешан говзанча Умаров Джамбулат (Нохчийчоьнан вице-премьер. – редакцин билгалдаккхар.), амма сан цхьана хаттар тIехь юьхьӀаьржахӀоьттира иза. ТIаккха арене велира Даудов, со тешна ву, иза шен лаамца ваьлла хиларх. Дуьххьара тхан хиллачу къамелехь цо схьа ма элира, шен паччахьера бакъо яьккхина ша соьца зIене вала аьлла. Царна хета, цуьнга суна дуьхьало ялур ю аьлла. Бакъдерг ала деза, къамел дарехь Кадыровл а гIоле ву иза.\n– Хьоьца дина къамел ахь нахаладоккхур дуйла а, ахь уьш дIаяздой а хуушшехь, хьоьца контакте буьйлу уьш. ХIетте а ийза а ца луш, хьуна кхерамаш а туьйсу цара. Хьуна хетарехь, хIун Iалашо йолуш хьийза уьш?\n- Кхузахь ала догIу, кхерамш тийсар даим а дара церан диллина. ТIаьххьарчу заманчохь кхин а гена бевлла уьш, ориентацех бехкаш ца дохкура хIинццалц схьа, хIинца цу тIе а бевлла. Вуьшта аьлча, уьш гIадъоьху, шаьш кхерамаш тийсина, цул тIаьхьа стаг валар нисделча – тхо чIогIа ма ду, тхаьш аьлларг – кхочушдо оха бохучу кепехь. Бандитийн низамашца бехаш бу уьш.\n- Даудовн амал хийцаялар билгалдаьккхир-кх ахь, цуьнан "мохаярх" дуьйцуш. Цхьана хIуманца доьзна ду аьлла хетий хьуна иза?\nЙоьдучу эфирехь дасатм къамелаш до Кадыровс, хьалха шена ца магиначу кепехь, хIунда аьлча, цуьнан дагах кхетта уьш\n– Суна хетарехь, тIаьххьара Кадыровн, Даудовн, Делимхановн чуьрабийлар доьзна ду, царна товш доцу, царех лаьцна бакъдерг алар – Путинан пхьуй бу уьш алар. Харцоно чов ца йо, хууш ма-хиллара. Бакъдолчо вас йо, цундела шаьш хIун леладо а ца хаьара царна. Цундела йоьдучу эфирехь боьха къамелаш до Кадыровс, хIинццалц ша шена магийтина доцу, хIунда аьлча, церан экамечу меттигех хьакхаделла и дешнаш. Шаьш Ичкерина ямартдовларна а, Оьрсийчоьнехьа дерзарна а бехказбийла гIерта уьш шайн ма-хуьллу. "Грозный" ЧГТРК-н эфиран пхи сахьт дайира цара, нах тешо гIерташ. Ямартдовларан темано чIогIа хьийзабо уьш, ткъа цунах ахь цаьрга дIахьедахь, цо Iаткъам бо царна.\n– Даудовца хьан хиллачу кхоалгIачу къамело хIумма а дохьур ду аьлла хетий хьуна? И къамел хиллачул тIаьхьа вогуш вуй хьо? Цхьаъ хир ду аьлла хетий хьуна?\n– ХIан-хIа, цхьа хIума хир дац, даим а суо ма ваххара дIа Iаш ву со. Ткъа сан гуттарлера режим муха ю аьлча – сатуьйсуш вахар. Со даим ву кхерамна кIел, уьш соьца зIене бевлча а, ца бовлахь а. Со кхета, царна со вицвелла вац, со вен таро лоьху цара. ХIинца хийцамаш хилла – гергарчийн коча оьху уьш, сан гергарчарна а, цхьаъ дуьйцуш волчу хIораннан а гергарчийн. Оцу практикех Iаламат чIогIа пайдаэца буьйлабелла уьш, цхьа дегайовхо йолчух тера ду церан, нехан баганаш иштта шаьш къовлур ю аьлла. Соьца дерг аьлча, эрна ду, со соцур вац. Сан бага сацалур яц цаьрга, цара хIуъа дахь а.\n– ХIунда ву хьо оцу тIехь ишта тешна? Хьан тIекхочийла а йоцуш, гергарчарна тIеIаткъам бар – ладам боллуш инструмент ма ю царна.\n– Дера сайн гергарчарна ас са а ма гатдо. Суна уьш дукха а беза, царна уллохь хила а лаьара суна, амма сан кхин дахар ду, кхин реалеш ю, цундела цхьаьна а сагатдаро суна Iаткъам бийр бац. Уьш берриш тоьпаш йиттина, цара бойъур белахь а, сан Iа лакъор яц цара. ХIара къийсам бу, оцу новкъа хьо вала дагахь велахь, хьайн са дIадала а кийча хила веза хьо.\n- И хьайн позици бахьана долуш, хьуо цхьалха хетий хьуна? Хьуо цхьаъ-м ца висина хьо доьзалехь?\n- 2019-чу шарахь сан гергарчу нахе со долара ваккхийтира, суна чIир кхайкхийначул тIаьхьа, амма иза-м фарс, спектакль ма ярий. Суна хаьа, хIара зама дIаиккхича, режим а южур ю, сайн гергарчу нахаца хIара хан дага а лоцур яц ас. Массо а доллучух а кхеташ ву, сан нахана со дукха а веза, доллу къам а санна, соьгахьа а бу уьш. Айса дечух воккхавоь со. Цхьаллех дерг аьлча – доза хадийча дуьйна сан гергарчаьрца зIе хилла яц сан. Со цунах дIавоьлла. Ткъа ас сайца схьабалийнарш – сан ваша, сан нана – со цаьрца даим а контактехь ву, кхин дIа болчу гергарчаьрца уьйр яц, ас ишта ларбеш бу уьш. Соьца зIе латтаяхь, кхин а боккхачу кхерамна кIел хир бара уьш.\nНохчйчоьнан Iедалхошна а, дозанал а арахьа бехачу оппозиционерашна а юкъахь керла конфликт иккхина. Оцу юкъанна, цара лелочух жоьпалла жигархойн гергарчарна тIехь дуьту Iедалша. Масала, цхьана кIиранчохь шозза лецна бигира Ичкерин премьер-министран Закаев Ахьмадан гергарнаш. Дуьххьара цкъа видеокхайкхам байтира цаьрга, политикна критика еш, цул тIаьхьа тIеман структурин дозана тIехь церан телефонаш а листина, цара болх бен меттиагш дIа а язйина, маьрша битинера. Оццу заманчохь дIалецнера Закаев Ахьмадан агIончан, Лондонехь эмиграцехь вехачу Солтыханов Iела-Пашин гергара нах а. Муьлххачу а бахьанна тIехула чIираш кхийкхар сацаде аьлла, видео дIаязйинера цо кху деношкахь.


Зазадоккху-бутт 17, 2014\nУкраина -- Гlагl-диллинчу машенна тlехь лаьтташ салти ву Украинан Львовера Гlаш-салтийн Академина хьалха. 17Заз2014\nРеферундум дIаяхьале вуно дера кхерамаш тийсина йолу Малхбузера пачхьалкхаша цкъачунна кIезигчу оьрсийн стоьлан дайшна дуьхьал санкцеш яьхна. Цу юкъана Украинин куьйгалло мобилизаци кхайкхийна. Нохчий куьйгаллехь а болуш, Европехь кхоьллина йолу „Машар баран батальон“ а ю Украинерчу хьолана юкъагIорта кечлуш.\nГIирма Оьрсийчоьнах дIакхетарх йолу референдум дIаяхьа цу ах-гIайренан куьйгалло сацам бича дуьйна схьа кхерамаш тийсира Малхбузерачу пачхьалкхенаша, шайна юккъехь Евроберта мехкаш а долуш, Цхьанатоьхна Штататаш а йолуш, шаьш Оьрсийчоьнна дуьхьал санкцеш йийр ю, нагахь санна и гIуллакх иштта гена далахь, бохуш.\nКIирандийнахь дIаяхьа лерина лаьтташ референдум а йолуш, ур-аталла цхьа буьйса хьалха, шоьтан сарахь а сатийсам кхобура, масала, немцойн арахьарчу гIуллакхийн министро Штайнмайер Франк Вальтера, туьйранахь санна, цхьа тамаша а кхоллабелла, Оьрсийчоь а, ГIирман куьйгалла а шаьш леринчунна тIера яла мега бохучух.\nАмма и тамаша, хIинца гуш ма-хиллара, ца нисбелира. Дуккхаъчу аналисташна хьалхехь дуьйна кхеташ ма-хиллара, ГIирман доккхахдолчу дакъано Оьрсийчоьнах дIакхета лаам бовзийтира, Путин президентан дарже хоржучу хенахь Къилбаседа Кавказерчу республикашца хуьлуш ма-хиллара, 96 сов процент кхаьжнаш цу сацамехь а тоссуш.\nХилларг хилла даьллачул тIаьхьа, мелла а кхечу агIор дека хIинцалца схьа референдум дIа ма яьхьний шаьш Оьрсийчоьнна дуьхьал гIулчаш йохур ю ьахначу Малхбузера аьзнаш. Нагахь санна Украинас а, Оьрсийчоьно а сихонца вовшаца дагадовларш дIадоладахь, тIаккха Евроберто ша хьехна йолу санкцеш ца ян а тарло элира оршот дийнахь Нидерландийн арахьарчу гIуллакхийн министро Тиммерманс Франса.\n„Вуно мехала ду Оьрсийчоь а, Украина а вовшашца доагадовларийн шуьне ховшар, цара иза дахь Евроберто санкцеш юккъе ца йохуш йитар толлур ду, “ - элира цуо ша Брюсселехь журналистшка динчу дIахьедарехь. И дIахьедар цуо дечу муьрехь Белгин коьртачу гIалахь дIайоьдуш яра Евробертан 28 пачхьалкхенан арахьарчу гIуллакхийн министрийн саммит.\nЕвробертан арахьарчу гIуллакхех йолчу векало Кэтрин Эштона элира шен рогIехь, кесталгIа нулйала езачу Европин Кхеташоно Оьрсийчоьнна вуно нуьцкъала сигнал яла еза гIирма бахьана долуш яьлла а, Евроберто ГIирмера референдум низамца йоцуш лору аьлла а. Амма цу ша башхачу пIелг ласторна тIехь цкъачунна Евроберто Оьрсийчоьнна тухуш долу гIуда сецна ду.\nЦу юкъана шен лаьттан доккхачу цхьаьна декъана, немцойн кацлеран Меркел Ангелин дашца аьлча, Оьрсийчоьнор аннекси яр бахьана долуш мобилизаци дIакхайкхина Украинин Iедало. Мел кIезга а, 20 эзар стаг герза кIел хIоттон ю цуьнан, Майданан комендант хиллачу Парубий Андрейс дийцарехь, „Оьрсийчоьнан агрессина дуьхьало ярхьама“.\nУкраинехь мобилизаци кхайкхийна бохучу костано карладоккху, Европехь цхьаьна „Маьрша Кавказ“ цIе йолчу юкъараллин боламо Украине баха луучех „Машар баран батальон“ кхоьллина хилар.\nНохчийчоьнан дуьхьарлерачу президентан Дудаев Джохаран цIе тиллинчу цу батальонан куьйгалхо ву Данехь вехаш волу Ичкерин эскарийн бригадин инарла хилла волу Мунаев Iиса. Маршо радионца шен хиллачу къамелехь цуо дацаре дира и батальон нохчийн батальон хилар, хIунда аьлча цу юккъехь, цуо дийцарехь, кхечу къаьмнийн векалш а бу.\nМунаев Iиса: „Машар баран батальон“ аьлла цIе ю цуьнан. Цуо гойту, тхо тIом бан арадевлла ца хилар. Цу батальонан юккъехь украинхой а бу, гуьржий а, азербаджанхой а, суьйлий а, гIалгIай а, нохчий а бу“.\nАмма батальон декъашхой нохчий хилла ца Iаш, кхечу къамьнийн векалш белахь а, цу тобана тиллина йолу цIе Нохчийчоьнан дуьхьарлерачу президентан Дудаев Джохаран хиларна а, куьйгаллехь нохчо хиларна а, иза доллучу дуьненна а нохчийн батальон санна гур ю аьлла хеташ ву политологин Iилманча Асхабов Хьамзат. Цунна хетарехь, нохчийн цхьанна а кепара хьашт дац Украинерчу къовсамехь агIо лаца.\nАсхабов Хьамзат: „Соьга хаьттича а, цхьа а стратегикаллин а, тактикан а нохчийн хьашт цигахь дац. Я вайн иза хилча а, вайгахь иза дIакхехьа ницкъ бац, яккхийчу дуьненан пачхьалкхаша вайга иза дIа а кхоьхуьйтур дац. Вайга хьовха, цу Украинига шега ца кхоьхьуйту цара иза дIа.\nЦу юккъе чу вай хIинца долхахь, вай бегдовлар бен кхин пайда вайна хир бац. Иза машар баран батальон елахь а, кхечу къаьмнех лаьтташ елахь а, амма Дудаев Джохаран цIе цунна тиллина хилча, хьалха бевлла нохчий а хилча, цу юккъера нохчий бен дуьненна гур бац. Нагахь санна Дудаев Джохар ша дийна велахь, цуо иза могуьйтур а дацара - шен цIарах иштта хIума дар.\nИза хазанехасанна политикехь похIма долуш а, и санна долчу хIумнашна тIехь боккха кхетам Дала белла а стаг вара. Цуо Абхазе нохчий бахар а ца магийра, ша президент волчу хенахь. ХIара а магадийрадацара“.\nТкъа цу юкъана Украинин куьйгалхой шайн пачхьалкхан тIеман таронаш вовшахтухуш бу. Шайн Даймохк ларон лууш берш Къоман гварде дIабазбала беза элира оршот дийнахь Украинин премьер-министро Яценюк Арсенийс.


Лас-Вегасе хьуьнарш шардан дIавоьдуш ву Чимаев Хьамзат\nКадыров Рамзан а, Чимаев Хьамзат а\nUFC-н латархочун Чимаев Хьамзатан тренеро Андреас Майкла дийцина, ша верасалла лелочун юхавирзинчул тIаьхьа йолчу Iалашонех. Америкерчу Лас-Вегасехь Iаморашкахь хир ву Чимаев, кху шарахь дуьххьара шен октагонехь хиндолчу латарна кечлуш, хаам бина BJPenn.com ресурсо.\nХаамийен гIирсо билгалдаккхарехь, иза меттавеанчул тIаьхьа Магни Нилца спортхочун латар кечдан Iалашо ю цуьнан командан.\n"И дика латар ду, тхуна лууш а ду. Оха хIуъа а дийцахь а, тIаьххьара дош Хьамзатан хир ду. Кепе а веана, тIедогIучу кIиранах лата лаьа шена ала а тарло цо. Далла бен хууш дац, кху шарахь масазза летар ву иза", - аьалла Чимаевн менеджеро Шамма Мадждис.\nШвецехь вехаш вара Чимаев Хьамзат.\nММА-рчу шен йоццачу карьерехь исс латарх чекхваьлла иза, иссазза а тоьлла, толамех кхоъ цо баьккхина UFC системехь. UFC-н рекорд хIоттийна цо хенал хьалха, 66 дийнахь кхузза толарца.\nЦул тIаьхьа UFC-н юккъерчу йозаллин латархочо Чимаев Хьамзата дIахьедира Инстаграмехула, ша шен спортера карьера дIатосу, аьлла. ТIаккха Кадыровс, шен Чимаевца къамел хилла, иза спортехь вуьсувш ву, элира.


ГАЗИЕВА Аза. Зударийн къамел - ГАУ «Издательский дом»\nАлло! Алло! ЗIе ю-кх хьо, Дала йитахь… Маржан, со хезий хьуна? Алло! ЗIе-м дера яцара хIара, цхьа Делан гIуда ду-кх! Хьуна хазахь а, со-м яц хьуна хьоьга къамел дан де долуш… Яла-м ца ели со сийсара, дог даьттIа. Инфаркт микарда хиллера суна. ХIинца а дикка дIаяланза а ю. Пехех, ша цецах санна, Iуьргаш дийлина. Iонжар-м сан кхаанхьа иккхина!.. ХIун хир дара суна?! ХIокху, воьдуш гинчунна вогIуш ма гаро, майра аьлча а, хIара сахь сецориг вац суна хьалхара, цо сериале ца хьажийти-кх. Сахь хIунда сецадо бохург хIун ду??? Йисна Iаш елхьара, шарахь цкъа делла а, наха мархийн сахь лур ма дара суна!.. ХIинца хьалха, хIара малхана дуьхьал хIоьттина IиндагI долуш, суна сахь дохьуш мила вогIур ву?! Маржан, со лолда хьан, дийцахьа, хIун хилира оцу дон Педрих? Карийрий цунна и шена дукхаеза Хуансита?\nНийсса кино хьажа со охьахуъушехь, хIокху дийна ма леларо, шена когах жIов тоьхна, и можа бIагор баийтина суна, йий-кх цо со… И велчу со хьийзарг!.. ХIун деш хир вара иза? Йолуш бIаьсте яра, кертахь куьг тоха дезара, гам тусахьара аьллера ас цуьнга, цуьнан ши куьг гара дуй сайна хуъушехь. ГIоза ма хиларг, гома тIера хьостам хилла малбелла. И дIачIагIбан воллу ша бохуш, жIов етташ вара хIара. ТIаккха, сакхваьлла, шена Дала беллачу ницкъаца ластийна, аьтту коган нана-пIелгах жIов тоьхна. ЖIов хилла Iара моьттий хьуна иза? Ша цхьа варзап яра-кх! Мел чIогIа ластийра, дийна ма леларо, ингалсан хьостам чутухуш санна. Витахьа иза! Цунна-м хIун хир дара…Катоххий дийций ялахьа! Хуансита Iаш юй Умбертица?\nУмберта дIа-м ца ваха Жануари йолчу? ХIор суьйранна чIогIа хьожуш ма яра со цу кинога. Сийсара хьожийла ца хили-кх. Ког лазийна шен бохуш, эха сахьтехь цхьана кога тIехь ирахкхиссавелла, тIаккха, вахана, оцу антенна тIекхетта хIара седа дуьхьал вахарг, и антенна бухъяьккхина, йити-кх со! Доккха хIума дац, ткъа хIокху йоккхачу кертахь, кхин кхета меттиг йоцуш санна, ваха а вахана, нал санна оцу антенна тIекхетар… Сан дакъазалла яра иза я-м, кхин хIумма а дац… Хьалхарчу буса цхьа вуон гIенаш гинера суна. ТIаккха, мухха кхеттехь а, и хабар-кост дIакхетта, лакхахьа юккъера кхуьнан йиша схьакхечи шийлачу маьхьарца: «Ва-а нанас йинарг яла хьан, хIун хили хьуна?!» – бохуш. ХIумма ца хилла аьлча а, юхайоьрзий, угIуш, ворхI велча санна.\nХIорш бац хьуна, Iаьржачу къийгел башха, лийр болуш а. Белла, барма тIехь дIахьош, догIанан кхо тIадам тIебожахь а, охьаховшур болуш бу, сан самалхадаларна кхоьруш… ТIаккха, схьадийцахьа: Леонси захало дуьйцуш вуй Мальвиница? Иза яло там бара цо, Эстерсита хи чохь бIаьргаш биллича санна а юьтуш. Тхан стеган когана-м хIун хир дара? ПIелг дIабаккхахь а, бухабуьсуш кхин а 19 пIелг бац цуьнан?! Аьтту коган нана-пIелган мIара дIаялар бен, хIумма а ца хиллера цунна-м… Дала дIаэцаро со кино хьажийтина елара, ша-шена бIостнехьа жIов ца етташ. Ког лазийнехь, дог гIелделла охьавожа ца мега, шовкъ еача санна, ирх а ца кхийсалуш, тIаккха, хIуьттаренна санна, вогIуш лаьтташехь антенна тIе ца кхеташ…\nВаллахIи, суна-м дон Роберто хаза стаг хета. ДIакхочур дуй хаахьара, кехат яздийр дара ас цуьнга. Мел товш стаг ву, алахь! ХIара цIоз Миладрос ю иза везаш. Ма кино йоккху-кх оцу мексиканцаша! Церан безамах хьоьгуш, цергех хиш туьйсу-кх суна. Массо а кинохь а Iанаоьхуш безам хуьлу церан. Вайна-м чIогIа къийбелла иза. Езаш вала волла ша бохуш, нускал далийнарг а, бутт а балале, акхахьоьжуш хуьлу, мичхьа хIун карор яр-те шена бохуш. Нехан кертара цIазам хазахеташ, леш бохку-кх вайн божарий…Тховса-м хьожур ю хьуна со цу кино, лулахошка яхна а. ДIаялахьа, вайчарна-м ЛУБОВ хIун ю дера ца хаьара…\nЧайнан стака дотта а, тIечевхина, эр ду хьуна, дуьненна нуьйр тиллина ша Iаш санна. ХIара сайниг-м, хIетте а Эвтархойн Ахьмад, Джумин Акхтулла цхьана зоки чохь хила гIерташ, къахьоьгуш ма вуй, къелла «къикъ» бохуш, цхьа мези, ши сагал кисана а тесна, ша Iаш воллушехь. Къонах Умберто ву-кх. Гирий хьуна шен езарна совгIатна цо эцна берлиантови колье?! Кхерам бац хьуна сайчо суна и эцарна. Нускалан хенахь а, ур-атталла дуьнено тоьгуьйтуш йолу, хийцина юха коч ца тегийтира, со ден цIа яхале… Пенцо схьаоьцучу дийнахь бен, велакъежна, юьхь серла ца йолу, кхин йолу забар-кабар, бегаш хьехочохь дацара. ДIабаьлла болх бу хьуна!\nДика дера ду, жимма самалхадалийта хьажа хIара кино йолуш. Наб кхетар яц суна, тховса дон Педрос хIун до ца хьажахь… Вайн Делора вац иза, Хуансита езаш лелаш, эцца цуьнгахь шай-кай хааелла, тебаш ву-кх…Ва устаз, ма тера ву вайчарех…Хьалха кIантана йоI хьахийча, хаза юй иза олий, хоттура. ХIинца ахь йоI хьахаяхь, со кхобур волуш юй иза олий, хотту. Йоккхайийна ца йолу-кх, и куйнан бакъонаш сайна хийисте хIуьттур йоцуш. Дала тIе ма доийтила, хIинца кху ца догIучу дагца «хаза кIант», «хаза йоI» баха дезар…ХIаъ. Дика ду Маржан, ер ю со дIанехьа а.\nХьо а ялахь, схьанехьа, ког лазийначу тхан стаге хьажа йогIу аьлла, чуьра араяла доккха бахьана ду хьуна! Цунна хазахетар ду, баккъала хьо шега хьажа еана моьттуш. Ткъа вайша чай молуш, Роберто хьахош, кухни чохь Iийр ю… Вай-й, ма дика ду-кх хIара телефонаш мукъане йолуш! Мелла са паргIатдаьккхи ахьа, дерг-доцург схьадийцина, Маржан. ДIаIе хьайна, кино дIайолаяла йиснарг дукха хан яц. ХIинцца схьавогIур ву дон Педро, Хуансите шен аьрга безам бийца. Кечам бал бен хан ца йисна. Туькана иккхина, цхьа стака хIуш эца дезаш ю со. ЧIогIа мерза хуьлу уьш, кинога хьожучу хенахь дууш!… Марша Iойла!


Дуьненаюкъара Зударийн Де Даздеш ю Нохчийчоь\nНохчийчоь - Нохчийн зудаберашна зезагаш делла Дуьненаюкъара Зударийн дезачу дийнахь, Соьлж-гlала, 07Заз2012\nНохчийчохь хIинцале даздан дуолийна Зударийн дуьненаюкъара де. Зударшна хестамаш бар совнаха, цхьацца концерташца а, спортан къйисадаларшца а билгалдоккхуш ду и де. Дуккха а зезагаш а ду Соьлж-гIалин урамашкахь.\nШи-кхо де ду Соьлж-гIаларчу зезагийн туьканашкахь, яьккхий раьгIнаш лаьтташ йолу. Уьш дийнахь а, буьйсана а къоьвлина а йоцуш, болх беш ю. Таханий-кханий зезагаш эца луучара, хьалххе дуьйна гIайгIа бан безаш хиллера, зударшна куц а долуш кечйина зезагийн курс яла лууш хиллехь.\nЗезагийн туькан долахо Оьрсийчохь воьвзаш волу флорист Чупалаев ИбрехIим ву. Цуьнна хIора минотехь тIеоьхуш нах бу, «ша-ша цигара ву, цхьамо ваийтина ву» бохуш. Амма мел чIогIа уьйраш хилча а, ша верриг а рогIехь латта веза. ХIара де, зезагаш лучу зударийн хилла а ца Iаш, зезагаш духкучеран а ду. ХIокху шина-кхаа дийнахь зезагийн мах гIаххьачул лакхаболу.\nНохчийчоь - Зезагаш духкучеран дика мах хуьлу Зударийн Деза Де Тlекхочуш, Соьлж-гlала, 03Заз2012\nСоьлж-гIалин массо а маьIIехь аьлча санна лаьтташ бу зезагаш духкуш берш. Iедалша новкъарло ца йо царна луъучехь дIахитта. Цундела, гIала къарзъйина тайп-тайпанчу зезагаш.\nТахана белхан тIаьххьара де долун дела, Iедалан балхахь болу, буожарий бу зезагаш оьцучарна юкъахь дукха. Соьлж-гIалин юккъехь зорбана цIийна хьалхахь дIахоьттина зезагийн базар. Некъ мел бу лаьтташ ю, зезагаш чохь долу кIудалш. Кхузахь, машенца тIех волучунна атта ду, охьа а воьссина, мах а къоьвсина зезагийн масех курс эца. Тайп-тайпана, нехан тароне хьаьжжина зезагаш ду кхузахь, бохуш дийцира Маршо радиога цхьана йохкархочо.\nЗезагаш дохкархо: «Дезачара дIаоьцу хIорш. Мах а тIе ца тоьхна оха. Зезагийн цхьана курсийн мах цхьа эзар а, ши эзар а, кхо эзар а бу. «Евробукет» олуш кечдинчу зезагийн курс кхаа эзарнах ду. ЧIогIа хаза курс ю иза».\nЗударийн дуьненаюкъара де Нохчийчохь лерринчу даздаршца билгалдоккхур долуш ду. Цу юкъахь хир ю концерташ а, спортан къйисадаларш а, урамехь зударшна а, зудаберашна а зезагаш декъар а. Зударшна юкъахь шахматийн дуьххьарлера турнир а йолаелла тахана.\nЗезагаш Дазделла Нохчийчохь


Доьзалхо кхиорехь дай-нанойн тIеIаткъам\nДоккха декхар ду, доьзал дахаран нийса новкъа боккхуш, ден-нанний хьалха лаьтташ.\nЦу т1ехь цхьа болчера доккха ирс хуьлу, ткъа кхечарна ирсан метта кхочу гIайгIа, бала, сингаттам. Кхузахь дало масал дукха делахь а, уьш массарна гина а, гуш а долу ца хьахош дуьтур ду вай. олуш ду, делахь а, статьян барам алсам баккха ца лаарна, ца далош дуьту ас. Дуьненахь ден-нанна вун доьзалхо кхиарал ирча хIума хир дац.\nЦу тIе а доьгIна аьлча, кхузахь луур дара дех-ненах, доьзалх лаьцна масех дош ала.\nАттачарех гIуллакх дац тахана доьзалхо дикачу амалехь, юкъараллин а, шен махкана а пайдехь стаг вина кхиор.\nТкъа мел боккха бала, гIайгIа хуьлу ден-нанна, шаьш цхьана дикане сатуьйсуш кхиийна волу доьзалхо, оьздангалла, гIиллакх а доцуш, къинхьегамна пе беташ, нехан бийлар а хилла кхиъча. Цу тайпана хьалакхиъначара юккха новкъарло йо адамийн а, иштта а чолхе долчу вайн дахарна.\nХалахеташ делахь а алаза ца долу, вайн гIалахь деш-дуьтуш доцуш девла лелаш 10-12 шо долу божабераш нислуш хилар. Ткъа шеко йоцуш ду, вайн ярташкахь а и саннарш хирг хилар.\nУьш хилар дика дара, Далла бу хастам. Дала ма эша дойла уьш вайна.\nКхузахь автор гIертарг кхин ду. Муха кхуьуш ду уьш? Вайн юкъараллехь, ден-нанна пайдехь кхууш делахь-м йоккха дегайовхо яра иза. Ткъа харцахьа, вочу амалехь кхуьуш делахь массо а орцах вала веза.\nИштта, харцахьа кхуьуш долу берийн тахана вай терго еш ца хилахь, тIейогIачу хенахь царах вайна юьхькIоме тIаьхье кхуьур ю бохучух теша хала ду. Ма-даггара лаьара суна, тахана вай хIорамма а цуьнан кIорггера йла ян а, диц ца деш, и дагахь латта дойла а.\nБераш, вайна лаахь а, ца лаахь, бераш ма ду. Диканиг цара дича-м хазахетера, вуониг деш хилча хала а хета, новкъа а догIу-кх. Юха а ойла йо, цIахь дас-нанас (школехь хьехархоша) харцахьадерг, цадог1ург, вониг шайгара ма-далийталаш, мегар дац шуна бохуш лергах мехий дохуш бераш кхетош-кхиош хилча, дера дарий те цаьргара и саннарг аьлла дагадог1у.\nСуна хетарехь, г1уллакх цу т1ег1ант1ехь хилахь церан барам хаъал охьа-м бер бара.\nЦунна тIе а доьгIна аьлча вайн йиш яц, вайн къона т1аьхье дика, оьзда лаьмнийн амалехь кхиорна тIе коьрта тидам ца бохуьйтуш Iен, юьстах латта.\nДош дерзош аьлча дай-нанойн, хьехархойн, баккхийчеран, юкъараллин хаддаза болчу тидамехь хила дезаш долу гIуллакх ду къона тIаьхье кхетош-кхиор. Иза ду вайн хиндерг, вайна дуьсур дерг. Дала аьтт бойла-кх вайн цу т1ехь.


Сих ма ло, яц Оьрсийчохь цхьа а демократи!\nShutterstock - набахти, чувоьллина стаг, маьршо ца хилар...\nХодорковский Михаил арахецар хIинца а Оьрсийчоьнан Iедал адамийн бакъонийн сий дан доладелла бохург дац, аьлла хеташ бу Берлинехь гулбелла хилла немцойн а, оьрсийн а адамийн бакъонашларйархой.\nШена Iедалхоша масех шарахь кхерамаш тийсинчул тIаьхьа Германехь политикан тховкIело лаха дийзира вевзаш волчу оьрсийн экологан Козлов Алексейн.\nХIинца Берлинерчу Бёлль ХIенрихан цIарахчу кхерчахь ша вистхуьлуш цуо ша куьйгалла дечу ЭКОСОЦИС фондо кечдина долу терахьаш дахкийра, Оьрсийчохь маьршачу нахана дуьхьал Iедалхоша лелочу харцонийн а, репрессийн а сурт гойтуш долу. Цу терахьашца, деккъа цхьана даханчу шарахь политикан бахьанашца схьадиллина хиллачу бехкталламан гIуллакхашца I00 герга стаг лаьцна цу махкахь.\nБакъду, нагахь санна царех цхьацца долу гIуллакхаш дуьненна а гIардовлуш, шуьйра дийцаре динехь, - масала, „болотное“ шех олуш дерг я Arctic Sunrise хIурдакеманна тIерачу экологашна гуонахьа дерг, - кхиндерш, я аьлча а, дукхохдерш юкъараллин а, хаамийн гIирсийн а терго йоцуш дуьсу. Къаьстина, нагахь санна уьш Москохахь а доцуш, Оьрсийчоьнан йистахуо Iоьхкучу кIошташкахь делахь.\nИштта Козловс дийцира, Оьрсийчоьнан конституцехь бахархойн митингаш ян бакъо чIагIйина елахь а, амма даханчу шарахь и шайн бакъо юхьаралаьцна арабевлла хилла болу дуьхьалонан акцийн декъашхойх 2000 сов стаг Iедалхоша цхьана ханна лецира, бохуш.\nЦуо дийцинчунна тIетайра иштта Германехь болх беш волу оьрсийн политолог Митрохин Николай а, Оьрсийчохь тIаьхьарчу шерашкахь экономикан хьелаш мелла а тодаларо юкъараллин семалла тхьовсийна аьлла хеташ волу. Митрохинна хетарехь, Оьрсийчохь вайн заманахь яьржаш цхьа ша-тайпа неоконсервативалла ю, килсаной, Кремлой говза бахархойн кхетаме юьллуш йолу.\nИ дерриге а тидаме эцча, дукха сихбелча санна хета аналисташна Ходорковский Михаил арахецар а, Оьрсийчохь цхьаццаболчу тутмакхашна амнисти яр а бахьана долуш цу махкахь политикан Iедал адамийн бакъонашна терго ян доладелла бохуш, Малхбузехь цхьаболчу политикан а, бизнесан а гуонашкахь кхобуш йолу ойла. Олимпиада дIа ма яьлла, Кремлан дай шаьш Iеминчу а, шаьшна аьхначу а агIор лела буьйлалур бу аьлла тешна бу уьш.\nБерлинерчу Бёлль фондехь дIадаьхьначу цхьанакхетараллехь дакъалоцуш хилла волу вевзаш волу немцойн Оьрсийчоьнах волу аналист Шредер ХIанс -ХIеннинг а вац кеста Оьрсийчохь башха дика хийцамаш хир бу бохучух тешаш.\nДаханчу шарахь ша Путинна йина критика бахьана долуш Оьрсийчу вахар цигарчу Iедалша дихкина волчу цу политолога карладаьккхира, ур-аталла Германехь а бакъйолу демократин пачхьалкхе немцойн махкахь демократин революци яьллачул тIаьхьа I00 шо даьлчий бен дIахIоьттина ца хилар. Ткъа тоталитаран зеделларг демократинчул дуккхаъ алсамох долчу Оьрсийчохь цу хIуманна кхин а дукхох хан оьшур ю аьлла хета цунна.


1. Алиф-лам-ра. Ша хьукаме волчуьнгара‚ ша сов хууш волчуьнгара Шен аяташ хьукаме дина долу‚ тIаккха къастийна жайна /КъурIан ду хIара/.\n2. Аша Iибадат ца дархьама Далла бен. "Баккъалла а, со шуна Цуьнгара кхерамча а‚ хаамча а ву"‚- аьлла.\n3. Аша шайн Кхиош-кхобучуьнга гечдар дехархьама‚ тIаккха аша тоба де Цуьнга – Цо шуна хаза бахам лур бу цIетоьхна хан тIекхаччалц‚ массо дозалла долчунна шен дозалла а лур ду. Шу духадовлахь – со кхоьру шуна доккхачу /къемат/ дийнан Iазапах.\n4. "Деле ду шун дIадерзар. И массо хIуманна тIехь ницкъ болуш ву".\n5. Хьажахь! Баккъалла а, уьш бац шайн дегнаш хьийзош, Цунах хьулдархьама. Хьажахь! Ткъа цара шайн бедар тIеюхуш Цунна ца хаьа цара къайладоккхург а‚ цара дIахьедийриг а? Баккъалла а, И хууш ма ву дегнашкахь дерг.\n6. Цхьа а дийнат дац лаьттахь Далла тIехь шен рицкъа долуш бен‚ Цунна хаьа церан латтам а‚ церан дIагIойла а, – массо а билгалчу жайнан чохь ду.\n7. И ву Ша кхоьллина стигланаш а‚ латта а ялх дийна чохь‚ Цуьнан Iарш хи тIехь яра‚ шу зерхьама‚ муьлха ву-те шух Iамалца мелхо а диканиг. Ахьа аьлча: "Баккъалла а, шу дендийр долуш ду деллачул тIаьхьа"‚ керстанаша аллане а эр ду: "Иза-м билггала бозбуанчалла ма дуй?"\n8. Оха царех Iазап тIаьхьатеттича цхьа масийтта ханна‚ цара алаза дуьтур дац: "Стено сацийна и /Iазап/?" Хьажал! Ткъа и цаьрга деъначу дийнахь царех дIатилар ма дац! Уьш шех цабешаш хилларг царех дIа ма хьаьрчира.\n9. Оха адаме Тхайгара къинхетам Iовшийтича‚ тIаккха Оха цунах и дIабаьккхича – и догдуьллург а‚ (Делан ниIматана) керста а ма хуьлу.\n10. Оха цуьнга ниIмат Iовшийтича, и схьалаьцначу баланал тIаьхьа‚ цо алаза ма ца дуьту: "Къинош дIадахна соьх". Баккъалла а, и хазахеташ‚ куралла еш ма хуьлу.\n11. Собар динарш‚ дика Iамалш йинарш боцурш – царна гечдар а‚ йоккха ял а ю.\n12. Хьо хила тарло хьайга делла цхьацца вехьиш дуьтуш‚ цуьнца хьан дог гатлеш цара олуш хиларна: "Хазна йоьссина хиллехьара цуьнга‚ я малик деънехьара цуьнца". Баккъалла а, хьо кхерамча ву. Дела массо хIуманна тIехь векал ву.\n13. Я цара аларна: "И цо кхоьллина". Ахьа ала: "Аша даладел делахь цунах тера итт сурат‚ шаьш кхоьллина долу‚ кхайкха Дела воцчу шайна мегачаьрга‚ шаьш бакълуьйш хиллехь.\n14. Цара шайна жоп ца лахь‚ шуна хаалаш, и Делан Iилманца доьссина дуйла‚ И воцург кхин дела воцийла. Шу бусулбанаш хуьлий (шу Далла муьтIахь хуьлий)?\n15. Дуьненан дахар а‚ цуьнан хазалла а езаш хиллачунна – церан /дикачу/ Iамалшна цу (дуьнена) чохь кхоччуш бекхам бийр бу Оха‚ уьш цу (дуьнена) чохь /рицкъах/ эшор бац.\n16. Уьш бу шайна эхартахь /жоьжахатин/ цIе а бен йоцурш. ХIаллакьхили цара цу /дуьнена/ чохь динарг‚ харцдерг ду цара деш хилларг /пайда бац цара дуьненахь деш хиллачу дикачух, Делах кхоьруш уьш хилла бацахь/.\n17. Ткъа шен Кхиош-кхобучуьнгара билгалонна тIехь хилларг‚ шена тIаьхьавозуш Цуьнгара теш а волуш‚ цул хьалха /теш/ – Мусан жайна хилла /нахана/ имам а‚ къинхетам а /хиллачу хьолехь – тера ву кхечаьрга?/ – уьш цунах /КъурIанах/ тешаш бу. Тобанех цунна керсталла дечарна ваIда хилларг /жоьжахатин/ цIе ю. Хьо цунах шеконехь ма хилалахь. Баккъалла а, и хьан Кхиош-кхобучуьнгара бакъдерг ду хьуна‚ делахь а дукхахболу нах ца теша.\n18. Мила ву, ткъа, алсам зуламе ша Далла тIехь харцдерг кхоьллинчул? Уьш шайн Далла хьалха хIоттор ма бу‚ тешаша эр ма ду: "ХIорш ма бу шайн Дела харцвинарш‚ Делан неIалт яц, ткъа, зуламхошна?!\n19. Шаьш Делан новкъах /нах/ дIатилош хилла болчу‚ шаьш и талхо лууш болчу‚ – эхартана уьш керстанаш хилла".\n20. Уьш ца хилира ницкъ кхочуш лаьттахь /хIумма хийцо/, Дела воцург доттагIий ца хилира царна‚ тIеттIа Iазап ду царна‚ ладогIа ницкъ кхочуш ца хилира уьш‚ гуш ца хилира уьш.\n21. Уьш бу шаьш шайна эшам бинарш‚ царех дIатилира цара кхуллуш хилларг.\n22. Дуьйцийла йоццуш, уьш бу эхартахь шаьш мелхо а эшнарш.\n23. Баккъалла а, иман диллинарш а‚ дика Iамалш йинарш а‚ шайн Кхиош-кхобучунна мукIар хилларш,– уьш бу ялсаманин дай‚ уьш цу чохь гуттар лаьттар бу.\n24. Шина тобанан масал тера ду бIаьрзечух а – къорачух а‚ гуш волчух а – хезаш волчух а. Нислой уьш шиъ масалца? Шу ца кхета?\n25. Оха Нухь вахийтира цуьнан къомана тIе: "Баккъалла а, со шуна билггала кхерамча ву‚ аьлла.\n26. Далла бен аша Iибадат ца дархьама‚ баккъалла а, со кхоьру шуна лазош долчу дийнан Iазапах"‚- аьлла.\n27. Цуьнан къомах цатешначеран элаша элира: "Тхуна-м ца го хьо, тхаьш санна, адам бен‚ тхуна ца го хьуна тIаьхьахIиттинарш, юьхьанца хьажарца‚ тхан уггар бухахь берш бен‚ тхуна ца го шун тхуна тIехь цхьа а дозалла‚ хIетте тхуна моттало шу харцлуьйш хилар".\n28. Цо /Нухьас/ элира: "ХIай сан къам‚ гой шуна со хилча сан Кхиош-кхобучуьнгара билгалонна тIехь‚ Цо Шен гергара къинхетам а белча суна‚ шу цуьнца бIаьрзе хилла? Ткъа оха шуна тIедуьллур ду иза шуна ца луушехь? (Тхуна мугур дац шуга ницIкъа дин тIелацийта).\n29. ХIай сан къам! Аса шуьга цунна тIехь бахам ца боьху‚ сан ял Далла тIехь а бен яц‚ со вац лелхор болуш иман диллинарш. Баккъалла а, уьш цхьаьнакхетар болуш бу шайн Кхиош-кхобучуьнца‚ делахь а суна шу го ца кхеташ къам.\n30. ХIай сан къам! Хьан гIо дийр ду суна Делан дуьхьал аса уьш лелхийча? Аша ойла ца йо?\n31. Аса шуьга ца боху: "Сан гергахь Делан хазнаш ю"‚ къайлах дерг а ца хаьа суна‚ аса ца боху: "Со малик ду"‚ аса ца олу шун бIаьргаш шайх ца бешаш болчарех: "Дала диканиг лур дац царна". Далла дика хаьа цаьргахь дерг – иза дича со хир вара, баккъалла а, зуламхойх".\n32. Цара элира: "ХIай Нухь‚ тхоьца къийси ахьа‚ тхан къийсам а алсамбаьккхи ахьа‚ даийта тхуна айхьа тхуна хир ду аьлларг‚ хьо бакълуьйчарех хиллехь".\n33. Цо элира: "И шуна доуьйтур ду Дала Шена лаахь‚ шуна ницIкъ кхочур бац /и Iазап духа тоха/.\n34. Сан хьехамо а шуна пайда бийр бац‚ суна шуна хьехам бан лиъча а, Дела лууш хиллехь шу тилдала дита. И ву шун Кхиош-кхобург‚ Цуьнга шу дIадерзор долуш а ду".\n35. Я цара олу: "И цо ша кхоьллина". Ахьа ала: "Нагахь и айса кхоьллинехь – суна тIехь ду-кх сан къинош‚ со цIена ву-кх аша дечу къинойх".\n36. Нухье вехьица хаам бира‚ хьан къомах цхьаммо а иман дуьллур дац хьуна‚ шаьш хIинцале иман диллинчара бен‚ аьлла‚ хьо гIайгIане ма вожалахь цара деш хиллачунна.\n37. Кема де Тхан тергамца а‚ Тхан вехьишца а‚ вист ма хилалахь Соьга зулам диначаьргахьа‚ баккъалла, уьш хин буха бохуьйтур болуш бу.\n38. Цо кема дора‚ Цуьнан къоман элий уллохула чекх мел бовлу цунах боьлура. Цо элира: "Шу тхоьх доьлу‚ тIаккха тхо шух доьлур ду, шу ма- деллара.\n39. ТIаьхьа хуур ду шуна‚ хьанна тIе Iазап догIур ду‚ цо иза сийсазвеш долу‚ лаьтташ долу Iазап шех хьаьрчар дерг мила ву".\n40. Тхан омра даллалц: пеш кхихкира‚ Оха элира: "Чу хьо цунна хIора тайпанех шишша‚ цо хIаллакви шена тIехь дош хьалхадаьлларг воцург‚ иман диллинарг воцург. Иман ца диллира цуьнца кIеззигчара бен.\n41. Цо /Нухьас/ элира: "ТIеховша цунна‚ Делан цIарца ду цуьнан лелар а‚ сацар а. Баккъалла а, сан Кхиош-кхобург гечдийриг а ву‚ къинхетам бийриг а ву".\n42. И /кема/ лелара уьш а тIехь тулгIенашна чухула лаьмнаш санна‚ Нухьас кхайкхира шен кIанте‚ и вара юьстах: "ХIай сан кIант! ТIе хаа тхоьца‚ ма хила керстанашца".\n43. Цо элира: "Со воьрзур ву лома тIе – цо ларвийр ву со хих". Цо /Нухьас/ элира: "Тахана цхьаммо а ларвийр вац Делан гIуллакхах Цо шех къинхетам бинарг бен". Царна шиннена юккъе тулгIе иккхира – иза хин буха ваханчарех хилира.\n44. Элира: "ХIай латта! Худа хьан хи‚ ва хIай стигал! ДIадаккха /догIа даийтар/. Хи дIаделира‚ гIуллакх кхочушхилира. И сецира Джудияхь. Элира: "Декъаза хуьлда зуламе къам".\n45. Нухьас кхайкхира шен Кхиош-кхобучуьнга‚ элира: "Сан Кхиош-кхобушверг! И сан кIант сан охIлах ма вуй‚ Хьан ваIда бакъ ма юй‚ Хьо хьукам дечарех уггар хьукаме верг а ма вуй!"\n46. Элира /Дала/: "ХIай Нухь! И хьан охIлах вац. Иза – дика боцу болх бу. Соьга ма деха хьайна шеца Iилма доцург. Аса хьехам бо хьуна хьо ца хилийта цахуучарех".\n47. Цо элира: "Сан Кхиош-кхобушверг! Со ларло Хьоьца сайна Iилма шеца доцург Хьоьга дехарх. Ахьа суна ца гечдахь‚ соьх къинхетам ца бахь – со хуьлуш ву-кх эшначарех".\n48. Аьллера: "ХIай Нухь! Охьавосса Тхоьгара маршаллица а‚ беркатца а хьайна а‚ хьоьца цхьаьна хиллачарех долчу умматашна а; Оха шайна тIаьхьа бахам а лур болуш /цхьа кхин умматаш хир ду/‚ тIаккха Тхайгара лазош долчу Iазапаца лоцур долуш.\n49. Уьш къайленан хабарш ду‚ Оха хьоьга дуьйцуш долчу вехьишца‚ уьш хууш ца хилира хьо а‚ хьан къам а хIокхул хьалха. Ахьа собар де. ТIаьхье /Делах/ кхоьручарна ю.\n50. Iадашка а церан ваша ХIуд /ваийтира Оха/. Цо элира: "ХIай сан къам‚ Iибадат де Далла‚ И воцург кхин дела вац шуна‚ шу ма дац харцдерг кхуллуш бен.\n51. ХIай сан къам! Цунна тIехь шуьга сайна мах ца боьху аса. Суна мах балар Далла тIехь ду‚ Ша со кхоьллина волчу‚ шу хьекъале ца хуьлу?\n52. ХIай сан къам! Гечдар деха шайн Кхиош-кхобучуьнга‚ тIаккха Цуьнга тоба де‚ Цо стигал йоуьйтур шуна шортта догIица‚ шун ницкъана тIе а ницкъаца совдохур ду Цо шу‚ шу дIа ма дерзалаш, къинош деш хилла".\n53. Цара элира: "ХIай ХIуд! Хьо ца веъна тхоьга билгалонца‚ тхо ма дац тхан делий буьтур болуш, хьан дош бахьанехь‚ тхо дац хьох тешарш.\n54. Оха олу: "Тхан цхьаболчу делаша зулам дина хьуна". Цо элира: "Баккъалла а, аса Дела хIоттаво теш‚ аша тешалла де со аша /Делаца/ накъост лацарх цIена ву алий\n55. И ша /Дела/ воцучух. Мекарло е суна массара а‚ ца еш тIаьхьа ма татталаш со.\n56. Баккъалла а, со Далла тIетевжи‚ сан а‚ шун а Эла волчу. Цхьа а дийнат ма дац Цо Шен чIаба лоцур йолуш бен. Баккъалла а, сан Кхиош-кхобург нийсачу некъа тIехь ма ву.\n57. Шу дуьхьалдовлахь – аса шуьга дIакхачийна шеца со шуьга ваийтинарг‚ сан Кхиош-кхобучо тIаьхье шу доцчу /кхечу/ къомана хуьлуьйтур ю‚ аша Цунна цхьана а хIуманца зен дийр дац. Баккъалла а, сан Кхиош-кхобург – массо хIуманан лардархо ву!"\n58. Тхан гIуллакх деъча‚ Оха кIелхьарабехира ХIуд а‚ цуьнца болу иман диллина хилларш а Тхайгарчу къинхетамца‚ Оха уьш кIелхьарабехира луьрачу Iазапах.\n59. Вуьйш Iадаш бу – шайн Кхиош-кхобучун аяташна инкарло йира цара‚ Цуьнан элчанашна Iеса хилира‚ хIора къарлур воцчу‚ ницкъ бечу хьолан ден гIуллакхна тIаьхьахIиттира уьш.\n60. НеIалт тIаьхьадаьлла царна хIокху дуьненахь а‚ Къематдийнахь а. Хьовсал! Баккъалла а, Iадаша керсталла ма дина шайн Кхиош-кхобучунна. Хьовсал! Белла бовла и Iадаш‚ ХIудин къам!\n61. Самудашна а церан ваша Салихь /ваийтира Оха/. Цо элира: "ХIай сан къам! Iибадат дейша Далла‚ И воцург кхин дела ма вац шуна. Цо кхиийна шу лаьттах‚ цу чохь дахийтина шу‚ Цуьнга гечдар деха‚ тIаккха Цуьнга тоба де‚ баккъалла а, сан Кхиош-кхобург гергахь а‚ жоп луш а ву".\n62. Цара элира: "ХIай Салихь! Хьо ма варий тхан юккъехь хIокхул хьалха тхан дегнийн йовхо йолуш. Ахьа тхо духатуху Оха Iибадат дарах тхан дайша Iибадат динчунна. Баккъалла‚ тхо чIогIачу шеконехь ма ду ахьа тхо шега кхойкхучух".\n63. Цо элира: "ХIай сан къам! Гой шуна‚ со сан Кхиош-кхобучуьнгара билгалонна тIехь хилча‚ Цо суна шегара къинхетам а белча‚ хьан гIо дийр дара суна Делан дуьхьал‚ со Цунна Iеса хилча? Аша суна сов ца боккху эшам а бен.\n64. ХIай сан къам! ХIара Делан эмкал ю шуна делил хилла‚ йиталаш и Делан лаьттахь яжа – вониг ма делаш цунна. ТIаккха герга долчу Iазапо схьалоьцур ду шу".\n65. Цара цунна урс хьаькхира. Цо (Салихьа) элира: "Зовкх хьега шайн цIеношкахь кхаа дийнахь. И харц йоцу ваIда ю!"\n66. Тхан гIуллакх деъча – Оха кIелхьараваьккхира Салихь а‚ цуьнца иман диллина хилларш а Тхайгара къинхетамца цу дийнан сийсазаллах. Баккъалла а, хьан Кхиош-кхобург нуьцкъала верг а‚ сийлахь-веза верг а ма ву.\n67. Зулам динарш мохьо схьалийцира – шайн цIеношкахь /белла/ бертал бегна Iуьйранга бевлира уьш.\n68. Шаьш царна чохь ца лаьттинарш санна. Хьовсал! Баккъалла, самудаша керсталла дина шайн Кхиош-кхобучунна? Хьовсал! Белла бовла и самудаш!\n69. Тхан элчанаш баьхкира ИбрахIиме кхаъца‚ цара элира: "Салам!". Цо элира: "Салам!"‚ хье ца велира и кхаьрзинчу эсица тIе ван.\n70. Цунна гича церан куьйгаш цунна (эсанна) тIе ца кхочуш‚ цо царна инкарло йира‚ и царех кхеравелира. Цара элира: "Ма кхера! Баккъалла, тхо дахкийтина ЛутIин къомана тIе" /уьш хIаллакбан/.\n71. Цуьнан (ИбрахIиман) зуда (Сарат) яра ирахIоьттина лаьтташ‚ и елаелира. Оха цунна кхаъ баьккхира Исхьакъаца‚ Исхьакъал тIаьхьа - ЯIкъубаца.\n72. Цо /Сарата/ элира: "Вададай! Бер до, ткъа, аса‚ со-х къена зуда ма юй‚ хIара сан майра а къена стаг ма вуй? Ма тамашийна хIума ду хIара!"\n73. Цара /маликаша/ элира: "Ахьа тамаша бо Делан гIуллакхах? Делан къинхетам а‚ Цуьнан беркат а хуьлда шуна тIехь‚ хIай цIийнан охIла! Баккъалла а, Иза хастаме верг а‚ сийлахь верг а ма ву".\n74. ИбрахIимах кхеравалар дIадаьлча‚ цуьнга кхаъ а беъча‚ Тхоьца (Тхан маликашца) къийса волавелира и ЛутIин къам бахьанехь /царна Iазап дан тIаьхьататтахьара бохуш, иман дилла мегара цара/.\n75. Баккъалла а, ИбрахIим собаре а‚ "ахI" дукха баьхнарг а‚ дIавирзинарг а ма ву".\n76. ИбрахIим! Дита и‚ Хьан Кхиош-кхобучун омра деана‚ духатохалур доцу Iазап царна догIуш ду.\n77. Тхан элчанаш ЛутIина тIебаьхкича‚ царна сингаттаме хилира иза‚ уьш бахьанехь дог гатделира цуьнан (шен къамо царна зен дан кхоьруш)‚ цо элира: "ХIара хала де ду!"\n78. Цунна тIедеара цуьнан къам‚ сиха цунна тIедирзира и‚ хьалха а хилира уьш къинош деш. Цо (ЛутIас) элира: "ХIай сан къам! Кхузахь сан мехкарий бу‚ уьш мелхо а цIена бу шуна /маре бига/. Делах кхерийша‚ сийсаза ма вейша со сан хьешашкахь! Шух цхьа а нийса стаг вац?!"\n79. Цара элира: "Хьуна хууш ма дара‚ хьан мехкаршкахь тхан гIуллакх дац‚ хьуна ма хаьа‚ тхуна хIун деза".\n80. Цо элира: "Шуьца ницкъ балхьара-кх суна‚ чIогIа гIортор елахьара тIетовжа"\n81. Цара /маликаша/ элира: "ХIай ЛутI! Тхо хьан Кхиош-кхобучун элчанаш ду‚ цкъа а хьуна тIекхочур бац уьш‚ хьан доьзалца буьйсанан дакъошкахь новкъа вала‚ вуха ма воьрзийла шух цхьа а, хьан зуда а бен. Баккъалла а, цунах кхетар ду царех кхеттарг. Царна тоьхна хан – Iуьйре ю. Генахь ю, ткъа, Iуьйре?"\n82. Тхан гIуллакх деъча‚ Оха цуьнан (ЛутIин юьртан) лакхахь ерг бухахь хилийтира‚ Оха царна тIе беккъачу поппарх тIеттIа тIулгаш делхийтира,\n83. Билгалдаьхна хилла долу хьан Кхиош-кхобучун гергахь. (Массо) зуламхойх генахь дац и (иштта таIзар хила). /Хьан къомана генахь ма яц и церан Дала йохийна ярташ, хIай Мухьаммад/.\n84. Мадъянашка а церан ваша ШуIайб /вахийтира Оха/. Цо элира: "ХIай сан къам! Далла Iибадат де‚ И воцург кхин дела вац шуна. Юстар а‚ озар а эша ма е. Суна гуш ду шу диканехь‚ со кхоьру шуна гуобечу дийнан Iазапах.\n85. ХIай къам! Кхочушъе юстар а‚ озар а нийсонца‚ ма эшае нахана шайн хIуманаш‚ ма лелалаш лаьттахула боьханиг даржадеш.\n86. Делан бухадуьсурш дика ду шуна шу муъма хиллехь‚ со ма вац шуна тIехь лардархо".\n87. Цара элира: "ХIай ШуIайб! Хьан дино омра до хьоьга тхан дайша шена Iибадат дийриг тхоьга дита олий‚ я тхан бахамехь тхайна луург дар /дита олий/? Баккъалла а, хьо собаре а‚ нийсачу кхетамехь а ма вуй".\n88. Цо элира: "Гой шуна‚ со хиллехь сан Кхиош-кхобучуьнгара билгалонна тIехь‚ Цо Шегара хаза рицкъа делла суна. Суна ца лаьа шуна хилпало ян аса шуна дихкинчуьнгахь. Со деккъа диканиг лууш ву сайна ма муггу. Сан кхиам Делаца бен бац. Цунна тIетевжина со. Цунна тIевоьрзу со.\n89. ХIай сан къам! Соьца эгIаро даллане а тIе ма даладойла шуна Нухьан къомана а‚ я ХIудан къомана а, я Салихьан къомана а хилларг. ЛутIин къам а шуна дукха генахь а ма дац.\n90. Шайн Кхиош-кхобучуьнга гечдар деха‚ тIаккха тоба де Цуьнга. Баккъалла а, сан Кхиош-кхобург къинхетам берг а‚ шена (шен халкъ) дезаш верг а ма ву".\n91. Цара элира: "ХIай ШуIайб! Ахьа дуьйцучух дуккхачух тхо кхеташ ма дац‚ тхо хьо тхайлахь ледара гуш ма ду‚ и хьан гергарнаш бацахьара, Оха тIулгаш диттина хир ма дара хьуна‚ хьо тхуна веза верг а ма вац".\n92. Цо элира: "ТIкъа сан гергарнаш беза бу шуна Делал? Аша Иза-м шайн букъа тIехьахь ма витий?! Баккъалла а, сан Кхиош-кхобург аша дийриг чулоцуш ма ву.\n93. ХIай сан къам! Шайна могург де аша‚ аса а дийр ду. ТIаьхьа хуур ду шуна‚ муьлхачуьнга догIур ду и сийсазвеш долу Iазап‚ мила ву харцлуьйриг! Хьежа! Со а шуьца цхьаьна хьоьжур ву".\n94. Тхан гIуллакх деъча‚ Оха кIелхьараваьккхира ШуIайб а‚ цуьнца иман диллинарш а Тхайгара къинхетамца‚ зулам динарш мохьо схьалийцира‚ шайн цIеношкахь бертал кхетта Iуьйренга бевлира уьш.\n95. Цигахь ца баьхнарш санна /бисира уьш/. Хьовсал! Белла бовла и мадъянаш‚ Самудаш белла бовларе терра.\n96. Муса ваийтира Оха Тхан аяташца а‚ билгалчу делилаца а\n97. ФирIавне а‚ цуьнан элашка а – ФирIавнан гIуллакхна тIаьхьахIуттуш бара уьш. ФирIавнан гIуллакх нийса ма дацара!\n98. Шен къомана хьалхавер ву и Къематдийнахь‚ цо буьгур бу уьш цIерга. Ма вон чугIойла ю уьш /шена/ чулохкург!\n99. ХIокху чохь (дуьненахь) а неIалт тIаьхьадаьлла царна‚ Къематдийнахь а. Ма вон совгIат ду-кх и ша лечунна!\n100. Уьш – яртийн хабарех ду‚ Оха дуьйцу уьш хьоьга. Царех лаьтташ ерг ю‚ /ялта санна/ хьаькхнарг а ю.\n101. Оха зулам ца дина царна‚ хIетте а шаьш шайна зулам дина цара. Шайн Дела а витина, шайга кхойкхуш болчу делаша хIумма а кIелхьара ца даьккхира царех хьан Кхиош-кхобучун гIуллакх деъначул тIаьхьа. Цара тIетуьйхира царна хIаллакьхилар.\n102. Иштта ду хьан Кхиош-кхобучун /зуламхой Iазапаца/ схьалацар‚ Ша зуламе йолу ярташ /Iазапаца/ схьалоцуш. Баккъалла а, Цуьнан схьалацар – чIогIа лазош ду-кх.\n103. Баккъалла а, цу чохь делил ма ду ша эхартан Iазапах кхийринчунна‚ и де ду шена тIе нах гулбийр долу‚ и де ду ша гур долу.\n104. Оха тIаьхьатоттур ма дац и ягарйинчу ханна бен.\n105. И де деъча сино къамел дийр дац Цуьнан пурбанца бен. Царех декъазниг а хир ву‚ ирсениг а хир ву.\n106. Дакъазабевлларш – уьш цIергахь хир бу‚ царна цигахь тийжамаш а‚ угIарш а ду.\n107. Гуттар лаьттар болуш бу уьш цу чохь, стигланаш а, латта а мел ду‚ хьан Кхиош-кхобучунна ма луъу. Баккъалла а, хьан Кхиош-кхобург деш ма ву шена луург.\n108. Амма ирсе хилларш – бешахь хир бу‚ цу чохь гуттар лаьттар болуш бу уьш, стигланаш а‚ латта а мел ду‚ хьан Кхиош-кхобучунна ма луъу‚ ша хадалур доцу совгIат хилла.\n109. Хьо шеконехь ма хилалахь хIокхара Iибадат дечух. Цара Iибадат деш ма дац хьуна хьалха шайн дайша ма-дарра бен. Баккъалла, Оха царна кхачор ма ду шайн /Iазапан/ дакъа ца эшадеш.\n110. Мусага жайна делира Оха‚ цу чохь хилпал хилира. Хьан Кхиош-кхобучуьнгара дош хьалха ца даьллехьара, царна юккъехь кхиэл йина хир яра. Баккъалла а, уьш оцунах шеконан шекончохь ма бу.\n111. Баккъалла а, хIоранна хьан Кхиош-кхобучо банне а бекхам бийр бу шайн Iамалашца. Баккъалла а, Иза цара дийриг дика хууш верг ву.\n112. Нисло‚ хьайга омра ма ди‚ хьо а, хьоьца цхьаьна ша тоба динарг а‚ /Делан дозанех/ тIех ма довла. Баккъалла а, Иза аша дийриг гуш ма ву.\n113. Зулам диначарна тIе ма тийжа – цIаро схьалоьцур ду шу‚ Дела воцург доладийраш бац шуна‚ тIаккха шуна гIо дийр дац.\n114. Ламаз хIоттаде дийнан шинне юьхьехь а‚ буьйсанах а дийнан герга долчу сахьташкахь. Баккъалла а, дикачу Iамалша дIайоху вон Iамалш. Иза – дагадаийтар ду дагадогIучарна.\n115. Собар де‚ баккъалла а, Дала эша ца йо дика Iамалш ечеран ял.\n116. Ма ца хилира шул хьалха хиллачу тIаьхьенах бухадуьсучун дай‚ шаьш /нах/ духатухуш лаьттахь дечу боьхачух Оха шаьш кIелхьарабаьхначарех цхьа кIеззиг бен. Зулам динарш тIехьабезира шайна делла хиллачу /хазачу/ хьолана‚ уьш хилира къинош деш берш.\n117. Хьан Кхиош-кхобург ца хилира зуламца ярташ хIаллакьеш, церан бахархой дика Iамалш еш а болуш.\n118. Хьан Кхиош-кхобучунна лиънехьара‚ нах цхьана умматах хилийтина хир бара Цо. Уьш дIа ца тила тайп-тайпана хуьлучух\n119. Хьан Кхиош-кхобучо шех къинхетам бинарг бен. Цунна /къинхетамна/ дуьхьа Цо уьш кхоьллина. Кхочушхили хьан Кхиош-кхобучун дош: "Юззане а юзур ю Аса жоьжахати жинех а‚ нахах массарех а"‚- аьлла долу.\n120. Дерриге а дуьйцу Оха хьоьга элчанийн хабарех хьан дог шеца Оха чIагIдеш дерг. Цу чохь деъна хьоьга бакъдерг‚ хьехам а‚ муъма нахана дагадаийтар а.\n121. Ахьа ала ца тешачаьрга: "Шайн гIуллакх де шайна тар малло (шайна могуш дерг де)‚ Оха а дийр ду.\n122. Хьовса‚ тхо а хьовсур ду!\n123. Делан ю стигланийн а‚ лаьттан а къайле. Цуьнга дIадоьрзу массо гIуллакх‚ Цунна Iибадат де‚ Цунна тIетовжа. Хьан Кхиош-кхобург тергал ца деш вац аша дийриг.


Ӏандийн меттанаш — Википеди\nӀандийн меттанаш (кваннийн) — суьйлийн-Ӏандийн-цезийн меттанийн (Нах-ДегӀастанан меттанаш) тоба. ДегӀастан малхбузера дакъан тӀехь Ӏаш долу Ӏандийн къаьмнаш буьйцуш болу меттанаш, мадарра Суьйлийн Койсу цӀе йолу хина бассейнехь (Ботлихан, Цумадан, Ахвахан, Шемалан кӀошташ); 1950 шерашкахь дукху берш нийсачу декъан тӀе дӀакхелхина. Цера дукхалла 15 эзар адам (ларар, 2010).\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Ӏандийн_меттанаш&oldid=2649998»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2018, 2 июль, 06:33.


Гилна — Нохчийчоьнан Нажи-Юьртан кӀоштан эвла ю.\nГилна картан тӀехь\nИза ю Гилнан юьртан меттиган административан центр.\nЭвла ю Ивги цӀе йолу хийистехь, Хаси-Эвлан къилба-малхбузехьа ю Нажи-Юьртан къилбаа-малхбалехьа ю.\nУллера нах беха меттигаш: къилбааседехьа — Кешен-Эвла а, Бони-Эвла а (ДегӀаста) ю, къилбехьа — Татай-Отар а, Байтарке а ю, къилбаа-малхбузехьа — Зандакъ ю, малхбалехьа — Ширча-Эвла а, Пхьарчхошка а (ДегӀаста) ю.\n1944 шаран 23 февралехь коммунистийн Ӏедало нохчий а, гӀалгӀай а махкахбахар а, ишта Нохч-ГӀалгӀайн АССР дӀаяккхар а бахьана долуш, эвлан цӀе Уриб аьлла хийцина. Эвла бахкина Дагестанера суьйлий. 1957 шаран 9 январехь Нохч-ГӀалгӀайн АССР меттахӀоттийна ишта меттахӀоттийна эвлан хьалхалера цӀе а. Коммунистийн харца Ӏедало баха охьахийшина болу суьйлийн дезна шаьш схьа баьхканча юха баха.\n↑ Гилянинский сельский округ (Ножай-Юртовский район) Архивацийина 11 февралехь 2012 шеран.\n↑ Тейпы Гилянинцев. gilno.ru (13.07.2014). Архив йина хьалхара хьостан чуьра 2020 шеран 7 апрелехь. Теллина 2020 шеран 7 апрелехь.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Гилна&oldid=5819990»\nТӀаьххьара хийцам бина 2021, 3 март 07:22\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 3 март, 07:22.


Кадыров Рамзан: Оьрсийчоьнах дIакъаста лууш бац нохчий\nМарсхьокху-бутт 26, 2013\nНохчийчоь -- Кадыров Рамзан.\nОьрсийчоьнан федералан хаамийн гIирсашкахь ша къамел деш, даиман а санна, Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана леррина тидам бо нохчий Оьрсийчоьнах дIакъаста лууш бац олий. Иштта аьлла цо тIаьххьара шен хиллачу интервьюхь а.\nОьрсийчоьнна юкъахь нохчий дуккха а шерашкахь бехара бу, аьлча а, ша махкана урхалла деш мел ву Москохана нохчий муьтIахь хир бу бохуш, дуьххьара деш дац республикан куьйгалхочо Кадыров Рамзана дIахьедар. Меттигерчу а, Оьрсийоьнан а телехьожийлашкахь кест-кеста меттах доккху цо и хаттар.\nЦу хаттарехь цуьнгара цхьаъ даккха гIерташ болуш санна, интервью эца луучу журналистех йоккха рагI а лаьтта Соьлж-ГIалахь. Амма ша бохучун тIера ца волу Нохчийчоьнан куьйгалхо. Республика даиман а Оьрсийчоьнна юкъахь хир ю бохучу маьIнехь къамел до цо хIоразза а.\nТIаьххьара цуьнгара интервью эцнарг ю «Россия-24» цIе йолу телеканал. Дехха хиллачу къамелехь Нохчийчоьнан куьйгалхочо керла хIума ца аьлла, амма цо юха а билгалдаьккхина нохчийн къоман кхане Оьрсийчоьнца бен ца го шена аьлла.\nДуккха а дийцина цо нохчийн дочлу декхарех лаьцна, амма, бакъонаш хьалха санна хьаха ца йира. Гуш ду, цхьана хенахь олуш долу дош ца лохуш хилла волу Кадыров Рамзан даржхочуьна цIокан чохь хилар. Кхечу агIор къамел дойла дац ук кепара даржехь волчу стеган.\nАмма, мелла а Iоттарш йина Нохчийчоьнан адмнистратора Москохарчу Iедалшна. Масала, хIунда ца деш ду Москох маьждигаш оха ма йо тхайн махкахь килсанаш. Цул сов, керстан кешнаш а цIандо бусулбачу наха бохуш вара иза.\nЦхьана а дашца ца хьахийна Кадыров Рамзана шен интервьюхь Оьрсийчохь меттигера националисташ бахьана долуш къаьмнийн юкъаметтигаш телхина хилар. Дукха хан йоцуш ши нохчий а, цхьа дагестанхо а вен а вийна, церан декъех дакъош а дина, гучудаьлла долу зулам дийцаре ца дина.\nИзза интервью йоьдучу деношкахь, Соьлжа-гIалийн коьртачу майданехь оцу зуламан дуьхьала митинг яра дIайоьдуш. Юкъаралла хIинца а ю кхехкаш и тIех сов къизаллийца дина зулам бахьана долуш.\nЦунна дуьхьала леррина хиллачу митингера хIара къамел дира цхьана стага. Даггара къамел деш а ву иза.\nТIехьа-мартан кIоштара вахархо: «ТIехьа - Мартан тIера ду тхо. Тхан да немцошца тIом бина вара. Тхуна хьалха иза турпалхо хетара. Суна сайн да хIинца ямартло хета. Сан массо а вежарий Советан эскарехь хилла. ХIинцна со дохко ваьлла цунна. Аса тахана хIумма а ца боху, аса неIалт кхайкхор ду-кх Оьрсийчоьнна даиман а.\nХIокху Нохчийчохь долу хIума вайга бен хийцалур дац. Схьа а баьхкина, хIинца санна камерашца видиео а яьккхина дIагIур бу. Оьрсийчохь цхьана стеган ког кагбича иза дезу ду вай массарел а».\nХIокху стага дуьйцург тахана Нохчийчохь уггаре а кIоршаме лоруш долу хIума ду. Хилла тIом а бицбина, оцу тIамехь, шайна ма тов, нах хьийзош, къизаллаш лелош, эскархоша дина зуламаш а дицде боху нохчашка. И мах бу къомо таханлерчу паргIатонах белларг. Дахаран токхо массарна а кхочу, цхьана стагана кхаьчна а ца Iаш.\nСочехь олимпийн ловзарш дуьйладалале Умаровца дерг къасто дагахь ву Кадыров\nСтенна оьшу Кадыровна адамийн бакъонаш ларъен кхеташо?\nЛиттелл Джонатан: «Нохчех суна хетарг дац хийцаделларг, шаьш нохчий бу вуно хийцабелларш".\nДагахь боцу дай бевлла Кадыровс сагIийна декъначу ахчанан\n"Судья продажная ..." къинтIера ваьккхина бохург бакъ ца до Соьлж-ГIалахь\nКадыров-югенд еш ю нохчийн кегийрхойх\n«Грозный-Сити» ягорна – 50000 сом гΙуда\nОьрсийн журналисто Ростов-гIаларчу кхеле кхойкхуш ву Кадыров Рамзан


Оьрсийчоь -- "Сталинград" кино гойтучу театрехь. 09.2013\nБондарчук Федоран «Сталинград» филм, оьрсийчоьнан киноиндустриехь, цхьа боккха кхиам санна аьлла кхайкхо йолийна яра, иза яьккхина ялле дуьйна. Иза хесточарах, дукхахберш, Iедалхой а, иза йоккхуш дакъалоцурш а бара. Iамеркхошна даиманна луьйша болчу цара, иза катоьхна Оскар преми яьккха, хьакъдолчу кинох ю аьлла цу юккъе а яхийтира. Амма, тахана хиина, кинофилм, и совгIат даккхаран къийсаман списке юккъера яьллийла.\n«Сталинград» филм гайта йолийначу дуйна цунна реза боцурш дуккха а бара. Ткъа, бакъболу кинокритикаша-м, цуьнга хьажа а ца хьаьжна, иза компьютеран графикех дукхачу декъана хIоттина йолун дела. Iамеркахоша яьккхина йолу «МогIархо Раяйн, кIелхьарваккха» цIе йолчу фильмах таръян гIерташ ю аьлла хета цхьаболчарна и филм. Нохчийчохь оцу кинога хаьжна дуккха а нах. ХIинца-м иза, телеканалехь а гойтуш ю, хаддаза.\nОлийла дац, иза хазахетаршний, ца хетаршний юккъахь бекъабелла. Хазахетарш кIезиг бу. Историк волу Демелханов Сулейман, и фильм ца тайначарах ву. Шина тIамах Соьлжа-ГIалара ара ца ваьллачу цунна, гина бу ма бара тIом. Цундела, дуккха а метигаш ю, оцу кино чохь бакъдолчуьнца цхьана ца йогIуш, элира цо.\nДемелханов Сулейман: «Суна и кино ца тара а, иза иссбаьхьаллийн хIунда ца хета аьлча, цунна массийта бахьан ду. Цхьадерг, вайна кху Нохчийохь безачарна, тIом гина бу. Цхьацца дакъош олу-кх. Масла, масса топ тухучу хенахь, оцу тухучуьнна мукъ цхьа жимма а юх ца кхета.\nМинаш кхуссучу хенахь, цхьанна акIура а, чан а ца йолу. Леррина эффекташ ю чIогIа, амма, дукхачу хIуманна терго а ца еш, наха кхетара бац, наха ца хаьа аьлла яьккхина ю иза. Бен ца хеташ яьккхина ялахь а. Цхьа, шиъ хилла Iаш яц и моменташ. Дуккха а ю уьш».\nИ кино йолаеллачу дуьйна, вахьоьхуш ду Iаьржа ло. Порошоках дина кIай ло тIедиттина ду дукхачу метигашка. Йохийна харцийна ю, и гIала а, къаьстина Павлован цIа лаьтта урам а. Амма, духар, цхьаболчарна тIера цIена хуьлу, йохь кIормIодех дуьзина далахь а.\nОьрсийн эскархой, гойту оцу кино чохь, къинхетамах дог соьвсина нах санна. Нохчийчохь, цара лелийнарг дагахь хIинца а лаьттачу нахана, иза беламе ца хета, бохуш кхин дIа а дуьйцу Демелханов Сулеймана.\nДемелханов Сулейман: «Оьрсийн салтий баккхий гуманисташ болуш санна гойту. Иштта хила хира бу. Уьш ца хилла бохург да циза. Хи эца вахана немцо гойту цу чохъь. Геннара топ тухий, воь иза. Иза хIунда вийна бохуш, шен салтийчуьнна тIе мохь хьоькху эскархочо.\nЦуьнах лата гIерта иза. Хин йисте яьхча, акхароша а вовшах ца юу, боху цо. Вайна дкиа хууш ду, муха хилла. Дуьйцура дац Малхбале Пруссехь совета эскархоша лелийнарг а, шай дозанехь динарг а. Уьш чIогIа гуманисташ а болуш, важа агIо къиза акхарой а болуш гойтуш ду. Шен мостагI сийсаза воккхучо, ша сийсаза воккху».\n«Сталинград» филм хазахетачарах, цхьа стаг бен ца карийра Маршо радиога вистхила лууш. Цунна хазахетта иза, амма, хIун бахьанашца шена а ца хаа. Ткъа, кIорге дийца ваьккхича гучдолу, цунна Iамеркхойн кино хазахеташ юьйла.\nКиноезархо: «Дела КъорIаннора, хийла дукха киношка а хьаьжна со, амма, ишттанг гина яц суна.\nХазахеттарг суна-м ца хаа муха эра дара. И мел долу хIума суна дийца ца хаа, со цкъа бен цуьнга хьаьжна вац. Суна хазъелла иза. ДIоггара кумир а вац со оьрсийн кинойн. Iамеркахойн кино езаш ву со. Накъосташа аьлла хьажна со цуьнга».\nКинохула Оьрсийчохь кхетош-кхиоран болх жигара баьккхина Iедалша. Бондарчук Федор шен ден Сергейн IиндагIехь хIинца а валлачуьнна, боккха аьтто баьлла, даккхийчу ахчанех, дика йоцу кинош яха. Амма, тахана и филм Оьрсийчохь уггаре а дукха хьаьжнчарах ю. Миллионашкахь гулдина ахча. Хьажначара олу цуьнга рекламех Iеха а делла хьаьжна шаьш олий.


Мултимедиа, Чиллан-бутт 13, 2020\nЕари-де 13 Чиллан-бутт 2020\nМуха яржайо коронавирусо расизм а, ксенофоби а\nКитайрчу бахархоша социалан машанашкахь #совирусяц аьлла, флешмоб йолийна. Цара юьйцу шайн истореш, масала, Азерчу бахархойн вастехь шаьш хиларе терра, метро чохь нах шайх къехкарх а, супермаркеташкахь сурсаташна тIе ца кхийдийтарх а.\nМахке безам а, маршоне ойланаш а лах ма лойла\nНохчийчохь кегийчарлахь а, баккхийчарлахь а Iаламат дукха ладогIархой бу гоьваьллачу иллиалархочун, хьехархочун, поэтан Бетельгериев Хьусайнан. Бехк а бац! Даймахках, мискачу къомах, адамех ду цуьнан хIора а илли. Маршо Радион корреспондентца дехха къамелаш хилира иллиалархочун.


Шелан КIоштера ТIаьххьара Висинчех Ши ТIемало Вийна Низамхоша\nСиржа-эвлана йистехь лерина операции а йина, вийна волу ЮсупхаджиевгIеран ши ваша, Шела кIоштахь хиллачу тIемалойх тIаьххьара вара бохуш дуьйцу ницкъаллийн структурашкахь. Амма цхьана кIоштахь тIемалойн доь дайина аьлла йолу и информаци гIараяккха сих ца ло уьш.\nСиржа-эвлана йистехь тусавеллера, тIемалойн могIанашкахь шайн жигараллица гIараваьлла волу, Шела гIалара ши вахархо Юсупхаджиев Абурайд а, Асхьаб а. И шиъ гучуваккха боккха болх бинера кIоштан милицийн декъо а, къайлахчу сервисо а. Дукха хан йоцуш, цигарчу милцойн хьаькам хилла волу Даудов Мохьмад, «Лорд» цIе яьккхича дика вевзаш волу, вице-премьер хIоттийначул тIаьхьа, оцу меттера тIемалойн дIабахар, цуьнан коьрта Iалашо ю.\nДийцарехь и операции, ма хетта, атта дIа ца яхьаеллера. Вукху шиммо буьрса дуьхьало йина хилла. И шиъ схьалацарх гIуллакх хир доцийла кхетча, вен сацам бина операци дIахьучара. Шегара герз кхачаделча, граната буйна а йоьллина, иза милцошна юкъа кхосса гIоьртина шина вешех цхьаъ. Коьртах тапча тоьхча, шен карара яьллачу граната тIе а воьжна, иккхина.\nВийна волу ЮсупхаджиевгIеран Абурайд а, Асхьаб а, Гакаев Муслима буьйралла дечу тIемалойн тобанна юкъахь а хилла, федералан лехамашкахь а хилла, бохуш чIагIдо низамхоша. Иттанаш бу боху цу шиммо байина болу милцой а, эскархой а.\nШоьтан дийнахь йолийна йолу и операции, кIирандийнахь делкъхенахь дIайирзира. Оцу меттигана гонахь йолчу хьаннашкахь кхин бисина тIемалой буй хьожуш, бехха талламаш бира низамхоша, шовкъе бахханчуьра. Амма, уьш хилла лар а ца карийна цигахь.\nНохчийчохь тIеман хиламаш дIабаьлла, тийналла а дIахоьттина аьлла, юккъаралла тешо гIерта Нохчийчура Iедал. Кадыров Рамзана емалдира, махкахь долчу оьрсийн эскархойн тобанна буьйралло тIемалойн терахьах дина долу дIахьедар. Иза цунна довзийтира министрийн кабинетехь, ницкъаллийн структурашкахула волчу вице-премьера Даудов Мохьмада. Эскархойн хьосташа чIагIдарехь, Нохчийчохь хIинца а висина ву 198 тIемало.\nНохчийчоьнан куьйгалхочой, оьрсийн эскархошший, оцу терахьех дуьйцург дукха хенахь дуьйна галморзах дуьйлуш ду.\nХIинца а Кадыров реза ца хилла цара бохучунна. Нагахь санна, оццул тIемало хьаннашкахь цара ву бохуш делахь царга хатта деза «уьш хIун деш бу уьш схьа ца луьйцуш?» Цаьргара жоп деха деза республикан куьйгалхой а, Iедал а лела дезаш дац и операцеш дIахьуш. ТIаьххьарчу операцехь дакъа лоцурш ша верг нохчий хилар долчух тера ду, Кадыровс бохург. Массийта шо ду цо ша, махкахь бисинчарех 50-60 бен тIемало вац бохуш долу. Ткъа, хIара шо доладелчхьана дуьйна, Нохчийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министралло бинчу хаамашца, махкахь вийна а, дIалаьцна а 65 тIемало ву.


Неолиберализм — Википеди\n(Неолиберализм (дуьненаюкъара юкъаметтигаш) тӀера хьажжина кхуза)\nТерминах тила ма ло «Неолиберализм» (политикан а, экономикан а философиин некъ).\nНеолиберализм (инг. neoliberalism) я неолибералан институционализм — дуьненаюкъара юкъаметтигийн теорин ишкол ю, ШолгӀа дуьненан тӀом чекхбаьлча политикан либералан-идеалистийн парадигман ойланаш кхиошйолу. Оцу теорино чӀагӀдо, дуьненаюкъара политикан институтийн таро ю дуьненаюкъара юкъаметтигашкахь пачхьалкхашка аьттонца коопераци яйта. Уггар гӀарабевлла неолиберализман векалш хилла Роберт Кеохэйн а, Най Джозеф а.\nЛибералан-идеалистийн парадигман шийлачу тӀамехь йохийна позицеш денъяр, нисделла биполяран дуьненаюкъара юкъаметтигийн система йоьхначул тӀехьа. Цуьнца цхьаьна дуьххьарлера парадигма дуьненаюкъара арени тӀехь баккхий хийцамаш хилар бахьна долуш (дуьненаюкъара интеграцин процессаш чӀагӀъялар; дуьненан политикан карти тӀехь керла пачхьалкхаш кхоллаялар, кхерамазаллин гӀиллакхца боцу кхерамаш тийсар; глобализацех йоьзна процессаш) кӀоргера трансформаци йира, цуо неолиберализман ойланаш кхолларе ялийра.\nДуьненаюкъара юкъаметтигашкахь неолиберализм тождество йолуш яц экономикан теорера неолиберализман — уьш ю юкъараллин Ӏилманан тайп-тайпана областашкара, юкъара аматаш елахь а, масала, тера методологи лелор (ловзарийн теори, кхин дӀа а). Цул сов, церан коьрта ойла хила тарло иштта формулировка йина: интенсификаци а, паргӀата базар дуьненахь яржар, экстенсиван — дуьненаюкъара масштабехь, интенсиван — юкъараллин дахаран массо а сферашна. Иштта, неолиберализмо гойту глобализацица принципан гергарло, экономикан сферехь муххале а. Дуьненан экономикан юкъайоьдуш, паргӀата йолу дуьненаюкъара базар Ӏаткъам бан йолало нийсса дӀа дуьненаюкъара юкъаметтигашна — айало транскъаьмнийн корпорацийн роль. Оцу хьолехь пачхьалкхан интересаш йолало ловзо ладаме, амма хьалхара тӀегӀан тӀиера йоцу роль.\nАмалийн сипташ[нисъе бӀаьра | нисъе]\nНеолиберализман къаьсташ долу сипташ, дуьненаюкъара юкъаметтигийн теори санна лелаш йолу тӀехьара меттигаш:\n● Классикан либералан парадигмехь санна, неолибералаш лору, пачхьалкх дуьненаюкъара юкъаметтигийн цхьа декъашхо ца хилар. Айбало роль иштта гӀиллакхехь йоцу акторийн транскъаьмнийн корпорацийн, дуьненаюкъара кхолламийн, террористийн а, зуламхойн а кхолламийн, индивидин, кхин дӀа а.\n● Дуьненаюкъара юкъаметтигийн декъашхой барам тӀекхетарца, тӀекхета цхьа могӀа гӀуо тӀехьлонаш, уггар хьалха, юкъараллашна а, адамашна а тӀекхета кхерам схьабаларан «шовдан» барам, тӀекхета кхерамийн дукхаллаш. ГӀоле некъ бу оцу хьолехь кооперативан кхерамазаллин концепци. Иштта, неолиберализман юккъехь ю дуьненаюкъара кхерамазаллин а, дуьненаюкъара политикин гӀирс бинчу тӀамах дӀахадаран а халонаш.\n● Дуьненаюкъара юкъаметтигийн декъашхойн коьрта Ӏалашо, неолиберализман агӀончийн моттарехь, дуьненаюкъара кхерамазалла ю, оццу хенахь либералан-идеалистийн парадигман декъашхоша гойтура Ӏалашонийн плюрализм хьалхе универсалан ойланийн а, адаман мехаллашний йолуш.\n● Дуьненаюкъара хьал чӀогӀа хиларан, дуьненахь къепе а, социалан прогресс а хиларан коьрта бахьна ду дуьненаюкъара гергарлонаш, цара экономикан таро ойбу.\n● Дуьненаюкъара юкъаметтигийн коьрта гӀирсаш — либералан демократин а, базаран а идеалаш яржаяр, дуьненаюкъара кхолламаш бар, дуьненаюкъара бакъонаш а, юкъаметтиг дӀакхехьар а кхиор.\n● Дозаллин дукъ дехьадоккху дуьненаюкъара бакъонаш а, кхолламаш а тӀиера, цера болх дукха хьолахь пайден ца хуьлундела, дуьненаюкъара гӀиллакх тӀе. Цуьнца цхьана гӀиллакхийн коьрта критери лору либералан демократи а, адамийн бакъонаш а, цуьнан бух тӀехь тӀехьалонехь таро хир ю кхолла керла дуьненан къепе дуьненаюкъара гражданийн юкъаралла а, глобалан базар а кепара.\nНеолиберализм а, неореализм а[нисъе бӀаьра | нисъе]\nШайн теоретикийн хӀиттамашкахь неолиберализм улло йогӀу неореализман, оццу хенахь либералан-идеалистийн парадигма хуьлу цуьнца конфронтацехь.\nНеолиберализман а, неореализман а теранаш:\nРационализм. Шинне а парадигман юккъехь — рационалан чоьтан куьйгалладеш волу рационалан политик. Неолибералашна чоьт билгалйоккху, уггар хьалха, бахаман, кхерамазаллийн ойланца, неореалисташна — Ӏедалан ойланца.\nНеолибералаш а, неореалисташ а лору, дуьненаюкъара юкъаметтигийн бух тӀехь къаьмнийн хьашташ латтар.\nШинне а парадигмо Ӏамайо, дуьненаюкъара юкъаметтигийн муьлха декъашхо ву гӀоле меттигехь.\nНеолиберализман а, неореализман а башхаллаш:\nНеолибералашна хетарца, дуьненаюкъара юкъаметтигийн анархилла (лакхара Ӏедал ца хилар) дӀайоккхийла ду, оццу хенахь неореалисташна хета яккхалул йоцуш санна.\nНеолибералаш лору, дуьненаюкъара юкъаметтиг дӀакхехьаран пайда абсолютан бу, аьлча а юкъаметтиг дӀакхехьар даиман пайдехь ду. Неореалисташна хетарца, пайда гӀеххьа бу, хӀунда аьлча цхьан а пачхьалкх реза хир яц кхечу пачхьалкхел кӀезиг абсолютан пайданна.\nДуьненаюкъара юкъаметтиг дӀакхехьаран бахьна неолибералашна ду — максимум экономика къагар, неореалисташна — тӀеман кхерамазалла.\nНеореалисташна хета, пачхьалкхан лелар хуьлу системан та1зарций, дозанций, ткъа иштта церан боккъала йолу таронашций, аьттунашций. Пачхьалкхаш дан гӀертарш билгала дац, цундела уьш лело ца мега анализан гӀирс меттана. Неолибералаш харц ца до пачхьалкхийн боккъала болу аьттунийн маьӀна, амма хета, пачхьалкхийн ойланаш ладаме хилар, цундела уьш даиман лара еза.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Неолиберализм&oldid=4979883»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 7 май, 21:25.


Парз пхьуьйра-ламазана тIаьхьа а, хьалха а тIедеш долу суннат-ламазаш\nХIокху декъана догIуш хIинцале а дийцина ибн Iумаран хьадис ду. (Оцу хьадисехь, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршщо а хуьлда цунна) элира аьлла, дийцина): «Пайхамарца (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) цхьаьна пхьуьйра-ламазана тIаьхьа ши ракаIат (ламаз) дар нисделира сан».\nИштта IабдуллахI бин МугIаффалан хьадис а ду. (Оцу хьадисехь дийцина, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршщо а хуьлда цунна), элира аьлла): «ХIора шина моллалла кхайкхарна юккъехь ламаз ду» (Бухари: 627, Муслим: 729).\n 1098 лоьмар йолучу хьадисе хьажа.\n 1099 лоьмар йолучу хьадисе хьажа.\nРамадан баттахь буса тlедеш долу (таравихь) ламазаш дар суннат хилар\n1187. Абу Хlурайрас (Аллахl реза хуьлда цунна) дийцина, Аллахlан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Ийманехь а волуш, Аллахlера йоле сатуьйсуш а волуш, мархинн-беттан буьйсанаш ламазашкахь яьхначунна,цул а хьалха летийна долчу къиношна гечдийр ду».(Бухари: 2008, Муслим: 759).\n1188. Абу Хlурайрас (Аллахl реза хуьлда цунна) дийцина, Аллахlан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)Рамадан баттахь т1едеш долу ламазаш дар (пайдехь ду олий) марздора (нахана), амма и диэ аьлла, сацаме омра ца дора, ткъа цо олура: «Ийманехь а волуш, Аллахlера йоле сатуьйсуш а волуш,мархин-беттан буьйсанаш ламазашкахь яьхначунна, цул а хьалха летийна долчу къиношна гечдийр ду».(Муслим: 759\nРамадан баттахь комаьрша хиларан а, (ШарIо) магийнарг даран а, диканаш дарехь сов вала (гIертаран) а хьокъехь, къаьсттина цуьнан тIаьххьарачу итт дийнахь\n1222. Ибн Iаббаса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элча (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) нахах комаьрша (верг) вара. Рамадан баттахь Жабраил (малекаца) вовшахкхеттачу хенахь гуттар а комаьрша хуьлура иза. Ткъа Жабраил (малек) Рамадан баттахь хIора буса кхетара цуьнца вовшах, цуьнца цхьаьна КъурIан а Iамош. Боккъалаъ, АллахIан элча (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ша Жабраилца цхьаьнакхетча, массо а диканна боуьйтучу мехал а чIогIа комаьрша хуьлура» (Бухари: 6, Муслим: 2307).\n1223. Iайшата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «(Рамадан) беттан (тIаьххьара) итт де тIекхаьчча, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ламазашкахь буьйсанаш денйора, шен доьзал сама а боккхура, къовллуш шен изар а къовлура» (Бухари: 2024, Муслим: 1174).\n Цигахь дуьйцург: цхьаммма хьалхара а доьшуш, вукхо тIаьхьара КъурIан дешар ду, пайхамарна (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дагахь латтар тешам боллуш тIечIагIдеш.\n Вуьшта аьлча: АллахIа нахана диканна боуьйтуш болу мох. Цуьнан чулацам: «Рамадан беттан деношкахь пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) диканаш дарехь сихо еш хуьлура» бохург ду.\n 1193 лоьмар йолучу хьадисе а, цунна беллачу кхетаме а хьажа.


«Тхо къен, миска нах ду, цундела хIаллакдина тхан бераш»\nНицкъаллийн структурийн белхахоша герз диттина, цкъа вен а вийна, цул тIаьхьа тIемалойн барзакъ а доьхна, гIаттамхой бара уьш аьлла, дIахьебинчу Дагестанерчу ГасангусейновгIеран вежарийн гIуллакх луьстучу адвокатийн балхана дуьхьало йо Iедало\nШина вешийн да-нана лерина ду адамийн бакъонашкахула йолчу Еврокхеле дала.\nШайх доглозучийн гIоьнца шинан кIентан Набин, Гасангусейнан цIарах бакъонашларъяран юкъаралла кхолла а Iалашо ю церан, тIейогIучу хенахь, шайга хIоттийначу хьоле кхочуболчарна гIодархьама.\nШаьш дехачу Дагестанан Шемалан кIоштарчу Гоор-ХIиндах эвлана гена доццуш полисхоша вийнера дахначу шеран аьхка 19 шо долу Гасангусейн а, 17 шо долу Наби а.\nХIетахь ницкъахоша даржийра, шаьш байинарш тIемалой бара аьлла. Церан версица, шина кIанта тIелатар динера царна, цундела дуьхьалоеш, герз диттина вийра шаьш и шиъ аьлла.\nШи ваша ваьхначу юьртарчу наха цхьабоса арабевлла дуьхьалонан акцеш дIаяьхьира, цара дукха тоьшаллаш далийра, ши кIант цхьанна а агIор тIемалошца возуш цахиларх.\nТIаккха дийзира полисхойн ши ваша зуламхо хиларан кхин керла бехкаш тIеохка: Шемалан кIоштарчу Ассаб эвлара Федералан кхелахо Магомедов Убайдул а церан карах велла, Хебда юьртарчу телевизионан бIов а цушимма эккхийтина, Телетлан школехь цIетеснарг и шиъ ву аьлла.\n«Полисхошна шал шера хаьа, и ши кIант хIуманна а бехке цахиллийла»\nХIинжа-гIаларчу бакъонашларъярхойн "Мемориал" тобанан офисехь вовшахтоьхначу пресс-конференцехь вийначу шина кIентан дас Гасангусейнов Муртазалис тидаме ийцира, шайн бераш хIаллакдина кIира даьллачул тIаьхьа, Шемалан кIоштахь кхи а масех стах вийна хилар.\nХьан байина уьш? Полисхой жоп луш бац оцу хаттарна.\n"И нах байарна сан ши воI бехке ца хилча, стенна ца боккху царна тIера Iедало бехк", ца кхета шина кIентан да.\nГасангусейновгIеран гергарнаш дукхазза гIиртира, бехк-гунахь доцу ши ваша вийнарш кхеле бала, царна таIзар дайта, амма тахана а цхьалха далаза ду и гIуллакх.\nБехктакхаман гIуллак а 317, 222 лоьмар йолчу шина артиклца бен диллина дац тахана а: (ницкъаллийн структурийн белхахошна тIелатар дарна а, бакъо йоцуш герз лелорна а). Вежаршна ГасангусейновгIарна дуьхьал долийна и гIуллакхаш а.\n"Бехк полисхоша шайна тIе ца лоцу хIинца а, дерриг вийначу шина кIантана тIе а тоьттуш Iа. Уьш дика кхета, и ши кIант жа дажош хиллийла а, уьш тIемалой боцийла а", - боху оцу гIуллакхан талламбан вовшахтоьхначу тобан куьйгалхочо Гасанов Джанбулата.\nИштта дуьйцу Гасановс, ши ваша верах талламаш шаьш дIахьочу муьрехь, полисхоша шайн белхан тобанна а, гергарчарна а, адвокаташна а, Гоор-ХIиндах юьртарчу бахархошна а новкъарлонаш ярх а.\nБакъонашларъяран «Мемориал» организацин адвокаташа шайн кара эцна хIинца оцу гIуллакхан талламбар, амма проццессана юкъагIорта ца ло уьш а.\nБакъонашларъярхочо Магомедов Мурада бахарехь, байначу беттан 22-чу дийнахь Дагестанерчу Талламан комитетан 3-чу декъан талламхочуьнга Сафаралиев Баграте дIакхачийна адвокатийн ордераш, вежарийн ГасангусейновгIеран гIуллакхан талламбар шаьш тIелаьцнийла хоуьйтуш кехат а. Амма оцу урхаллера жоп кхаьчна дац хIинца а.\nТелефончухула "Мемориалан" белхахошца хиллачу къамелехь, шун аьттехьа а бакъо яц адвокаталла дан, хIунда аьлча, шу доккхачу декъанна ГасангусейновгIеран векалш ду аьлла Сафаралиевс.\n«Гасангусейнов Муртазали тешна ву, шайн белхан лаккхара жамIаш гайтархьама, полисхоша харцонца вийна хиларх шен ши кIант»\nМагомедов Мурада бакъ ца до Сафаралиевн дIахьедар. "Тхаьш Талламан комитете дахьийтинчу кехатна тIехь оха билгал ца даьккхинера, хьаьнца бина барт. Сафараливс шена хетарг ду аьлларг. Низамехь дац и", боху Магомедовс.\nТкъа вийначу шина кIентан да Гасангусейнов Муртазали тешна ву, шайн белхан лаккхара жамIаш гайтархьама, полисхоша харцонца вийна хиларх шен ши кIант\nЦунна дика хаьа, "судья Магомедов Убайдула веран гIуллакх толлучу кIоштан полицина жамIаш оьшуш хиллийла".\nЮьхьанца Гасангусейнов Муртазалина хетара, шен ши кIант ларамза вийна, ткъа хIинца-м кхетта иза, цхьана Iалашонца и шиъ винийла.\nДас карладоккху, ши кIант вуьйчу дийнахь, меттигера полисхо цушинца цхьанакхетар а, шина кIантера телефон а яьккхина, цхьанхьа цо телефон тохар а.\n"И шиъ волу меттиг билгалйоккхуш хилла иза", боху цо.\nИштта дуьйцу Муртазалис, ши кIант вуьйчу буьйсанна, Шемал кIоштан полисхойн декъан кхаа белхахочо маьждигчохь буьйса яккхарх а.\nГусейнов Муртазалин сабIарзделлачу къамеле ладоьгIучу пресс-конференце баьхкинчаьрга лечкъа ца лора бIаьрхиш.\n"Тхо миска, къен нах ду, тхан тайпа-тукхум а ду жима, тхуна тIехIитта нах а бац тхан, цундела дайина тхан бераш", элира цо.\n"Полисхой шайн балхаца ларош цахиларна, 8, 11 патарма сан кIентийн дегIех чекхбаьлла,- элира, куьйгаш дIаса а тесна Гасангусейнов Муртазалис. – Царех тIемалой бан гIерта. Ткъа хуьлий гIаттамхой Оьрсийчоьнан байракх бухахь? Массарна а гина-кх, цушиннан жа дажочу меттигерчу цIийнан тIехула кхозу оьрсийн байракх".\n"Со а вейша. Сан кIентий санна"


Нана - бIоба, набахтехь - моз...\nВенера набахте, 2017ш\nЙирзи Австрехь нохчийн 16 шо долчу йоIанна тIехь йолийна кхел. Меттигерчу студентана урс диттина, чевнаш йина хилла цо.\nНенаца дахарал а набахте моз тарделла...\nШинарин дийнахь Венерчу кхелехь дIаяьхьанчу процессехь бехкебечийн гIентахь Iаш йолу йоI 16 шо долуш елахь а, амма тIехьажарехь хIинца а беран сибатехь яра, 13 -14 шо бен шена лур доцуш.\nБайначу баттахь 22 шо долу Венера цхьа жима зуда ен гIортарна кхеле озийна йолчу нохчийн кхиазхочо, кхелахочун хеттаршна жоьпаш луш дийцира, ша и талор муха, хIунда дира а, шен дахар муха дара а, ша стенга сатуьйсура а.\nШеца хуьлуш долчунах кхоьруш, егайора иза доллучу дегIаца, дегош дара цуьнан аз. Цуьнан сибат а, цо дина бохуш талламхойн материалашкахь яздинарг а, прокуроро кхелехь дийцинарг а цхьаьна ца догIу. Ткъа динарг иштта ду.\nБIаьстенан дийнахь паркерчу гIентахь агIор а яьлла, малхах марзо а оьцуш, телефонехула къамел деш йолчу шена цкъа а гина а, евзаш а йоцучу университетан студент йолчу австрихочунна тIе а яхана, урс диттинера цо. Белшех а, некъан ун тIе а, пехех а кхеташ.\nЮха и зуда мохь хьоькхуш, Iенаш цIий а долуш едча, ирах дахийтина урс а долуш цунна тIаьхьаиддера йоI, прокуроро дийцарехь. Дийна йисар тамаша а болуш, сихонца лоьрийн орца кхачарна яла ца леш йиснера цо тIелатар дина къона зуда.\nШа и талор динчул тIаьхьа шен ишколе юха яхнера и йоI, полисхошка ша лацийтархьама шен кехаташ чохь долу тIоьрмиг паркехь а битина. Ишколан директоре ша динарг дIа а дийцинера цо.\nПолисхошка шега цу зудчо шен коьртара хиджаб бахьана долуш кхардаме хIума элира, цундела диттира ша цунна урс аьллера цо хIетахь, ша лаьцначу дийнахь. Амма хIинца кхелехь цо мукIарло дира, ша милла а вийна а цхьаъ вен лууш яра я цхьаннан чевнаш ян, аьлла.\nБахьана – доьзалехь ненаца даима а шен дуьйлуш долчу девнех набахте кхаьчна а кIелхьараялархьама.\nЦу йоьIан адвокато Маер Рудолфа дийцира кхеле, шерашкахь цуьнан ден-ненан вовшашца девнаш а, скандалаш а хилла, бохуш. Цул тIаьхьа эххар а мар-зудий дIасакъаьстинчул тIаьхьа шен дена чIогIа тIера йолу кхиазхо цуьнца Iен лууш хилла, иза волчу яхана масех де а даьккхина цо, ткъа нанас и бахьана долуш хьо шена ямарт ю, хьо Дала шена дина таIзар ду, бохуш даима а аьшнаш еш хилла и йоI.\nЦо мел боккхучу когана тIехь терго еш а, даима а цунах сакхташ дохуш а, цунах кест-кеста леташ а хилла нана, адвокато чIагIдарехь. Иза дерриге а шена чохь къуьйлуш хилла кхиина догIучу зудберо, йозанашкахь ша шега дийцар бен цхьаннах дагаяла я дагар дийца а ца хIуттуш. Ткъа цхьана дийнахь иштта шена чохь IаIийна йолу оьгIазло а, вас а хийрачу зудчунна тIеясйина цо.\nМуха болх бан йиш ю аренца кхуьучу нохчийн зудберашца а, божаберашца а, уьш кийрахь бала а боцуш, шайгахь цхьа сингаттам хилча я Iедалера а, шайн къомахчу нахера а шайна бехкбилларах кхера а ца дезаш цаьрга дагар дийцита а, царна гIортораш кховдон а?\nИ хаттар Австрерчу нохчийн диаспорехь дийцаре деш долу дуккхаъ хан ю. Цу Iалашонца меттигерчу нохчийн-гIалгIайн кхеташонехь кхоьллина лерина Зударийн Кхеташо а ю. Социалан белхахо Мержоева Эльза ю цу Кхеташонан куьйгалхо. Маршо Радионе цо дийцира, Европехь кхуьуш долу нохчийн бераш дукхачу хьелашкахь вуно цхье хуьлу, бохуш.\n"Европехь кхуьуш долчу берийн шайн дагар дийца а, самукъа дала а кIеззиг аьттонаш бу. ЦIахь-м гергарчу нахана юккъехь хьалакхуьу бер, ткъа кхузахь даима а чохь дохкуш хуьлу и бераш. Ишколе дахар, цигара чудар, чудеъча цIахь бан болх бар я гIуллакх дар, я телефон чу хьажар. Да-нана а телефон чохь хуьлу, бераш а телефон чохь хуьлу. Ткъа да-нана чIогIа сема хила деза шайн берана, иза самукъне ду я саготта ду, цуьнан хIун проблемаш ю даима а хьожуш хила деза да-нана", - аьлла дийцира Эльзас.\nЦо дийцарехь, дуккхаъ зударий бу Венехь къоначу зудберашца болх бан лаам болуш а, царна гIо-накъосталла дан аьттонаш болуш а. Австрехь мел кхуьучу вайнехан берашна тIекхача церан аьтто бацахь а, амма ишколашкахь а, берийн бошмашкахь а, берашна Iуналла даран хьукматехь а вайнехан берашца доьзна долчунна сема а, гIо-накъосталла лаца а кийча бу уьш.\nЦу юкъана Венерчу кхелехь адам ден гIортарна бехке ечу нохчийн йоIан кхолламах дерг къасточу хенахь, ша урс диттинчуьнга шена къинтIера ялар доьху ша элира кхиазхочо, ша чIогIа дохкояьлла ша динчунах аьлла.\n4 шо набахтехь яккха хан кхайкхира кхелахочо Герсбергер Норберта. Австрин низамашца цу тайпанчу зуламна 15 шаре кхаччалца хан тоха йиш йоллушехь.\nАмма кхело тидаме ийцира, и йоI жима хилар а, иза дохкояьлла хилар а, ткъа иштта цуьнан дахарехь чолхе хьал хилла хилар а.


Титиевна тIехь харцо ма лелаяйтахьара аьлла, дехар дина интеллигенцино Путине\nСоьлжа-гIаларчу "Мемориалан" офисан куьйгалхо Титиев Аюб ницкъаллийн структурийн харцонах Iалашвар доьхуш, кехат дахьийтина Оьрсийчоьнан президенте искусствон, Iилман гIуллакхдархоша а, журналисташа а, Iеламчаша а.\n"Оьрсийчоьнан Конституцин гарант хьо хиларе терра оха доьху хьоьга катоьхна Титиевн гIуллакх листар федералан тIегIане дIакховдадайтар а, иза хьайн тергоне ахь эцар а, "Мемориална" тIаьхьабевлла лелар сацадайтар а", - аьлла бу кехатан чулацам. Кехатна буха куьйгаш яздина бакъонашларъярхочо Алексеева Людмилас а, актрисас Ахеджакова Лияс а, Москохан муфтийс Аляутдинов Ильдара а, яздархочо Быков Дмитрийс а, поэта Рубинштейн Левас а, яздархочо Улицкая Людмилас а, актрисас Хаматова Чулпан а, иштта кхечара а.\n"Мемориалан" пресс-гIуллакххоша бинчу хаамца, президентан Администрацига дIакхачийна кехат. Дечкен-беттан 9-чу дийнахь дуьйнна дIалаьцна ву Нохчийчуьрчу "Мемориал" офисан куьйгалхо Титиев Аюб. Наркотикаш лелийна аьлла, бехкала воьллина иза.\nТитиевс ша а, цуьнан белхан накъосташа а полисхоша наркотикаш цунна кхийсина лору. "Мемориало" политикан тутмакхийн тептаре ваьккхина Титиев Аюб.


Нохчийчоь - "Делакъажар" цIе йолчу лоьрийн акцехь дакъалоцуш ву гоьваьлла лор Баиев Хьасан, Соьлж-ГIала, 28ГIа2013\n«Делакъажар» цIе йолу болам айбина Нохчийчохь гоьваьлла вевзачу лоьро Баиев Хьасана. Цуьнан лаамца махка баьхкина Оьрсийчуьра а, кхечу пачхьалкхашкара а хирургаш. КIиранах цара дарбанаш лелор ду ерриг а Къилбаседа Кавказера шайна тIедаладечу берашна.\n«Делакъажар» цIе йолчу проектца Соьлжа-гIала берашна операцеш ян веънарг ву ткъеха лор а, царна гIо ден медикаш а. ДоьазлагIа баьхкина бу уьш Нохчийчу. Царна хаьлхаваьлла ву Оьрсийчохь а, цуьнан дозанал арахь а воевзуш волу пластикан хирург Баиев Хьасан.\nБаиев: «ХIара гIо-накъосталлан акци дуьххьара еш яц. Баьхкина бевзаш болу лоьраш. Дика говзанчаш бу уьш. ХIара акци вай цхьана республикан еш яц оха. Уллерачу мехкашкара нах а богIу шайна дарба дайта».\nХьошалгIара лоьраш, дийцарехь, Оьрсийчохь уггаре а тоьллачех бу. Шаьш кхузахь доккхучу кIирнах бан леринчу балхах ишшта дуьйцу проектан координатора Кудаманова Ольгас.\nКудаманова: «Кхуза баьхкина лоьраш тайпа-тайпана гIаланашкара бу. Владимирера, Ярославлера, Москохара, Иркутскера хирургаш бу, анестезиологаш Владимирера, Новосиберскера, Таганрогера, Эстонера бу.\nИшшта, Таганрогера бу лоьрийн йижарий а, педиатр а. 50 берана операцеш йийр ю оха. Хуур ду-кх хIора операцина мел хан оьшур ю. Операцийн деа дийнахь мел нах тIеэцалур бу тхоьга хуур ду-кх. Тхо дукха готтачу тIегIан тIера лоьраш ду. ДаьттIа балдаш дIатоьгу, ишшта стигална а операци йо. Аьтто хилахь, юха даьхкача операци ян еза бераш дIа а яздийр ду оха».\nСоьлж-гIаларчу республикан берийн дарбан хIусамехь дIахьо баьхкинчу лоьраша шайн болх. Мочхаллан а, юьхьан а хирургин декъана хьалха йолу чоь тIанк-аьлла хьалаюьзина ю юьхь тIехь сакхташ долчу берех а, церан дайх- нанойх а. Верриг а сатесина ву шаьш лоьраша тIеоьцург хиларна. ХIирийн махкара Людмила шен йоI ялош еъна. Тахана лоьрашна тIекхача дагахь а ю иза.\nЛюдмила: «Тхо ХIирийн махкара консультаце даьхкина. Хьовса ма хьаьвссинехь, лоьраша эр ду тхоьга операци маца хир ю. Сан беран исс бутт бу, и сакхт дуьненчу даьлчхьана дуьйна ду цуьнан. Дика чекхъер ю-м боху иза. Сатийсам бу тхан».\nСоьлж-ГIалара вахархочун Сайд-Эминан кIант а ву лакхара балда сакхте долуш. Довха дош олу цо баьхкинчу лоьрашна.\nСайд-Эмин: «Талламаш бинера кIантана. Тахана къаьстар ду, операци маца йийр ю. Уьш кхуза баьхкина бацахьара, суна йоккха проблема яра иза, цхьаьнхьа вига а, вало а. Доккха гIуллакх ду хIара. Иттанаш нах бу кхузахь кхечу мехкашкара баьхкина. ТIехула тIе, мехаза а ю хIара. Дела реза хуьлда царна а, уьш кхуза балийнчарна а».\nКIиранах Нохчийчохь берашна операцеш а йина, дIагIон болчу лоьрех дукхахболучара билгалдоккху, къаьстина Нохчийчохь юьхь тIехь сакхташ долуш дукха бераш хилар. Хирурган Баиев Хьасанна цуьнан бахьана хууш ду.\nБаиев: «Вайна хууш ма ду, вай лайнарг а, вайна гинарг а. Махканна диттина герз а ду, экологи а ю, талхийна синош а, ишшта дукха хIума ду-кх цу юкъадогIуш. Сакхташ долчу берашна дарба до оха. ЧIогIа еза операцеш ю уьш. Дукхачу нехан таро яц иза яйта. Да-нана доцурш а, хала бохкурш а уггаре хьалха боху оха дарба дан. Уьш бу тхан приоритетехь».\n«Делакъажар» барам чекхбаьлча дукхачу берийн юхь тIехь гуш хир дац сакхташ. Хилла долу уьш дагадохкуьйтуш, дикка хаьжча бен гуш доцу монаш бен дуьсур дац. Юьхь тIехь дерг санна, куьце дерзош берийн синош а делахьара, тIеман тIаьхьалонаш ерраш дIаевр яра. Синойн реабилитаци чекхъяла-м ду гена...\nХирурган Баиев Хьасанан болам


ОвхIанистанехь чудаийтина Iамеркан кема шаьш дохийна аьлла тIалибаша\nОршотдийнахь ОвхIанистанан малхбалерчу Газни провинцехь кема чудоьжнера. Информаци тIечIагIйира провинцин губернатора а. Цо бахарехь, тIалибаша доладечу дозанашкахь доьжна хилла кема. Шинаридийнахь Iорабаьккхинчу хаамца, тIалибийн векало МуджахIид Забихуллас дIахьедира, "Iамеркан кема дохор" боламо шена тIелаьцна аьлла.\n"Кема дохийна цу чохь мел хилла команда а, экипаж а, шайлахь Iамеркан Цхьанатоьхначу Штатийн иччархойн коьрта эпсарш а болуш", - аьллачу тIалибийн векалан дешнаш далийна зорбанашкахь. Iамеркан ОвхIанистанерчу тIеман буьйранчан официалан векало, полковнико Легетт Соннис Твиттерехь тIечIагIдина, охьадоьжна кема Iамеркахойн дара аьлла.\n"Iамеркан Bombardier E-11A доьхна тахана ОвхIанистанерчу Газни провинцехь", - яздира цо. Легетта бахарехь, кема чударан бахьана хууш дац цкъачунна, я мостагIчо дохийна иза ала цхьа а билгало яц аьлла.\nЮьхьанца дуьйцура, овхIанхойн Ariana авиакомпанин кема ду, цу чохь 83 пассажир а хилла бохуш. Цунна тIаьххье Герат гIалин аэропортехь дийца долийра, Ariana кема Гератера Дели доьдуш хилла, кеманчохь 110 стаг а хилла аьлла. Авиакомпанис хаамбира, шайн цхьа а кема доьхна дац аьлла.\nЭххар а Flightradar-о хаамбира, доьхнарг Bombardier E-11A ду, шен регистрацин 11-9355 лоьмар тIехь а йолуш аьлла. Iамеркан билгало ю доьхначу кеман даьхначу суьрташ тIехь:\nОвхIанистанан Iедалхоша дIахьедарехь, кема дерриг а даьгна.


Гуьржийн боксер Хурсидзе бехке лаьрра Нью-Йоркерчу кхелехь\nНью-Йоркерчу кхелехь. Гайтаман сурт.\nНью-Йоркан кIоштан кхелехь цхьамогIа зуламаш дарна бехккъасторхоша бехке лаьрра гуьржийн хилла боксер Хурцидзе Автандил. Цу хьокъехь хаам баржийна Iамеркан юстицин департаменто, яздо "Грузия Онлайн" агенталло.\nЦунна догIуш долу таIзар дIакхайкхор ду суьдхочо Гезгмашин-беттан 21-чу дийнахь.\nХурцидзен бехктакхаман гIуллакхехула жоьпе озийна ву "къуйн баьчча" лоруш волу Шулая Ражден.\n40 шо долу Шулая вевзаш ву "Брат" а, "Рома" а, "Ражден Питерский" а олучу цуьнан накъосташа шайлахь йоккхучу цIершца. И стаг хьалха Европехь а лаьцна хилла ву, 2013-чу шарахь Европоло цхьаьнаметта масийтта пачхьалкхехь, шайна юкъахь Итали а, Литва а, Чехи а, Португали а, Франци а, Венгри а йолуш, операци дIахьош.\nХурцидзе декъашхо хиллачу криминалан вовшахтохараллан декъашхошна бехке дуьллург ду нуьцкъала ахча даккхар а, бозбунчаллаш лелор а, нуьцкъала декхарш схьадахар а, талораш дар а, ахчанах адамаш дайар а, наркотикаш йохкар а, герз дохкар а.\nГуьржийчуьра а, Оьрсийчуьра а, Украинера а махкахоша кхоьллина зуламе вовшахтохаралла гучуяьккхира Iамеркан федералан Iедалша цхьа шо гергга хьалха. Цу гIуллакхехула Федералан талламан бюрон белхахоша лаьцна ву 30 гергга стаг.\nХурцидзен 39 шо ду. Боксах леташ цо 33 толам баьккхина, 2-зза эшна иза, шозза цо дакъалаьцна латар дIадирзина толамхо воцуш.\nБолчу хаамца, Хурцидзе чуволла мегаш ву 40 шо гергга хан а тоьхна.


Ассаламу Iалайкум! Ламаз деш вацахь, цо урс хьаькхна йолу бежана, йа уьстагI, йа кхиерг, яа мегар дуй? Цо, ша бусалба ву, ас шахIадат а даладо, бахахь?!\nЛамазана инкарло еш а воцуш, иза парз хилар керстадеш а воцуш, мало йарна делахь а, йа кхечу бахьанна делахь а ламаз ца деш волчу стеган хьокъехь хилпало (къастам) ю Iелам-нахана юкъахь, иза бусалба динера араваьлла лору йа ца лору, иза керста хуьлу йа ца хуьлу, аьлла. Дукхах болчара иза керста ца хуьлу аьлла, цундела, цара иза АллахIа хIоттийна таIзар деш вен веза аьлла. Цхьаболчара иза керста хуьлу аьлла, цундела цара иза бусалба динах юхаваларна вен веза аьлла.\nЦу хилпалонна тIедоьгIна ду хIара хаттар а. Иза керста ца лоручара магадо цо урс хьаькхна хIума яа, хIунда аьлча, цо латийнарг доккха къа делахь а, иза бусалба вуьссуш волу дела. Иза керста лоручара ца магадо цо урс хьаькхна хIума яа.\nЦундела, ламаз дитаран къа доккха хиларна а, и дитинарг керста хиларан кхерам болу дела а, ламаз деш верг ван а волуш, ламаз ца дечуьнга урс хьакхийта мегар дац. Ца-ваьллачу денна бен ламаз ца дечо урс хьаькхна хIума а ца яар гIолий ду. Цхьана агIор, хаттам хир боцуш, шена атта ду иза ца йиинчунна, вукху агIор ламаз деш воцучунна доккха хьехар а хир ду цунах.


Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн президент Джо Байден\nДагалацаман де тIекхачарца доьзна къамел деш Американ президента Джо Байдена хьахийна американ-оьрсийчоьнан саммитан тематика.\nСтигалкъекъа-беттан 31-хь Америкехь даздеш ду Дагалацаман де. Иза лерина ду Цхьаьнатоьхначу Шаташа дакъалаьцначу тIеман конфликташкахь эгначу айн эскархошна, яздо "Американ аз" зорбан гIирсо.\nЦхьа де хьалха, кIиранан дийнахь, Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн президент Джо Байден Дагалецаман дийнахь хIора шарахь хуьлучу далла гIуллакх дарехь вистхилира Мемориалан паркехь Делавэр хи тIехула долчу Мемориалан тIайн йистехь.\nКхузахь дагадаийта догIу, Байден еххачу хенахь Делавэр штатан цIарах сенатор хилла хилар, иза цIа вахнера мукъачу деношкахь Дагалецаман де гергакхаьчна хиларна.\nЦеремонехь дакъалоцучарна хьалха къамел деш, президента билгалдаьккхира, цхьана а дешнашца дийцалур ца хилар мел доккхачу пусар дарца хьожу бахархой Американ эскархошка, мохк ларбеш гIуллакх деш болчу.\n"Вай дицдан мегар дац… мел боккха мах белла вай маьрша хилийта, - элира Байдена. – Вай декхар ду, дагахь латто вай мел декхарелахь хилар и мах дIабеллачу нахана, вайн бицбан мегар дац церан доьзалш, кхузахь бисна болу".\nБайдена дагабахкийтира ОвхIанистанехь а, Иракъехь кхелхина Американ тIеман ницкъийн эскархой. Президента дIахьедира, 7036 эскархо, "эгна маликаш"(цо царах ма аллара) кхелхина хилар оцу конфликташкахь.\n"Уьш – вай Iалашдинарш, ткъа вай - церан тIаьхьенаш латтораш, церан миссин тIаьхьенаш, уьш, девр доцу, вайн дуьхьа уьш белла хиларан дийна долу тоьшалла", - элира Байдена.\nОццу хенахь цо билгалъяьккхира Американ юкъараллина хьалха лаьтта Iалашо – мохк кхин а схьабиллина а, маьрша а хилийтар.\nКестта ша Путин Владимирца цхьаьнакхета везаш хилар дага а даийтина, президента Байдена билгалдаьккхира, Оьрсийчоьнан президентана ша Iаткъам бан дагахь хиларх лаьцна, цуьнга адамийн бакъонаш ларъяйта\n"Цхьа ши кIира даьлча Женевехь Путинца цхьаьнакхеташ ву со, цунна дIахаийта вай хевшина Iийр ца хилар, цуьнга бакъонаш а хьоьшуьйтуш", - элира президента.\nТахана, Стигалкъекъа-беттан 31-хь, Вашингтонерчу Арлингтонан кешнашкахь хир ду ламастан Вевзаш воцчу салтичун коша тIе зезагийн кочарш дахкар.\nКхушара дуккха а америкахой цхьаццанхьа дIасабаханера Дагалацаман денца доьрзуш долу "деха мукъаденош" хиларна. Адамаш шайн хиллачу дахаре юхадерза гIерташ ду, пандемия хиларна дехкаршкахь шо сов хан яьккхинчул тIаьхьа.\nДагалацаман денца доьзна ламаст юкъадаларца юзу Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн масех гIала. Дийцарехь, цу кепара эгна эскархой дагалоцуш дуьххьара мероприяти хилла 1865-чу шарахь Гражданийн тIом чекхбаьлла масех шо даьллачул тIаьхьа. Яртийн кIошташкахь доьзалш шайн кхелхина тIемалой дукхачу хьолехь дагалоьцуш хилла бIаьсте чекхйолуш.\nЕххачу хенахь Дагалецаман де билгалдоккхуш хилла Стигалкъекъа-беттан 30-хь, амма 1971-чу шарахь цунах дина къоман дезде, ткъа иза даздеш хилла терахь дехьадаьккхина Стигалкъекъа-беттан тIаьххьарчу оршотан дийне.\nОцу дийнахь тIамехь кхелхинчу эскархойн доьзалш кешнашка боьлху, шайн беллачийн кешнашна тIехIитта, я хьовсу парадашка. Дуккха а америкахошна и де ду аьхкенан мур болало хьалхара де.


Интервью, Марсхьокху-бутт 31, 2010\nШинари-де 31 Марсхьокху-бутт 2010\nТовбеца-бутт 28, 2010\nДемократизацехь Бохучу Кхиамашца Масала Гойтуш Ю Украина, Амма Прогресс Гена Ца Яла Там Бу\nДерриг а дуьнентIерчу пачхьалкхашкахь мел маьршонаш ю таллам бечу, Вошингтонехь туп тоьхначу Фридом Хаусо дIахьедар дина, демократизацехь бохучу кхиамашца масала гойтуш ю Украина, аьлла. Амма, Маршо радиоца къамел хиллачу Фридом Хаусан талламийн директоро Уолкер Кристофера варе дина, хьал мелхуо а эрча дала тарло, аьлла.\nСтигалкъекъа-бутт 18, 2010\nЧIеберлойн Махка Юхаберза Лууш Бу Бахархой\nСхьагарехь, чIеберлойн мехкан хилла болу бахархой, уггар а жигаречарех бу, шайн дай баьхначу латта тIе юхаберза луучарна юкъахь. Аьхкенна тIехь шозза-кхузза цигахь вовшах а бетталуш, шайн проблемина тIе тидам бахийта гIерта уьш. ХIокху шарахь дуьххьарлера, цу тайпа цхьанакхетар хилира масех де хьалха. Оцу гIуллакхана хьалхаваьлла лелаш ву Аслаханов Марат. Цо вовшахтоьхнера журналистийн а, Iедалхойн а, меттигерачу бахархойн а цхьа йоккха тоба. Макажахь цхьанакхетар дIадаьхьира цара.\nСтигалкъекъа-бутт 17, 2010\nМеттаIилманча Николс Джоанна (1-гIа дакъа)\nНиколс Джоанна Iамеркехь а, цунна арахьа а евзуш йолчу Калифорнин университетехь ю болх беш. МеттаIилман профессор ю и, Славийн меттанашна тIехь а, Къилбаседа Евразин меттаIилман исторехь, меттанийн типологехь а белхаш беш. Профессор Николс Нохчийн а, ГIалгIайн а меттанаш толлучу цхьа кIеззиг болчу Iилманчех цхьаъ ю. Аюбов Аслана дира цуьнца хIара къамел\nМеттаIилманча Николс Джоанна (2-гIа дакъа)\nМаршо Радионо Калифорнин Университетехь Нохчийн а, ГIалгIайн меттанаш толлучу профессор Николс Джоанница йинчу интервьюн шоллагIа дуьллу оха шун тидаме. Интервью дIаяьхьнера Аюбов Аслана\nСтигалкъекъа-бутт 16, 2010\nКерла Амалш а, ГIиллакхаш а\nКху деношкахь Интернетехь наха хазахетарца хьоьжуш ю, цхьана Нохчийчоьнан аренца йолчу юртахь хиллачу ловзаргахь яьккхина йолу видео. 1уьйранна, ала мегар долуш, д1ах1оьттина т1аьххьалц лаьтта иза, бевзаш болчу республикерчу эшаршлакхархоша самукъа а доккхуш. Кхин цхьа а вон х1ума ала ца лууш билгалдаьккхича, шена т1е тидам бохуьйтуш дерг дара, цигахь халха буьйлучу мехкаршна кара ахчанаш кхийдор.\nНохчийчоьнна ГIортор Яран Комитетийн Iалашонаш\nНохчийчохь шолгIа тIом болабелча, махкахь йохош йолу адамийн бакъонаш гучуйохуш а, оьрсашний, нохчашний юкъахь маслаIатан некъаш лоьхуш а, комитеташ кхоллаелира маситта пачхьалкхехь. Оцу комитетех лаьцна Маршо Радиога дийцира политикан Iилманчас Свифт Кристофера.


Адамийн Бакъонаш, Дечкен-бутт 01, 2016\nШена орца деха а ца ларош велла Челябинскерчу набахтехь Гой-Чуьра Исраилов Султан. Хьакамаша иза ирхъоллавелла, боху. Бакъоларъярхоша - вен а вийна, таккха оьллина ирх, боху.\nТуркошца бинчу берта юкъара яьлла Орьсийчоь\nХьо Кремлан бага хьаьжжина вацахь...\nМасех де хьалха Екатеринбургерчу кхело меттигерчу яхархочунна Волегженинова Екатеринина дуьхьал айдина дов ду луьстуш. Иза бехкейо Оьрсийчоь цо Украинан гIуллакхашна юкъагIертар интернетехь емалдарна. Кхело иза бехке яхь, 4 шо набахтехь такха дезар ду цуьнан.\nМел мехала бу цо бина болх!\nДуьнено тидаме эцна, тергонехь латтодо дахначу шеран ГIуран-баттахь дуьйна лаьцна Азербайджанан журналист, бакъоларъярхо, Маршо Радион корреспондент Исмаилова Хадиджа набахтехь кхабар. Иза лацаран бахьанех а, шех журналистах а лаьцна артикл кечйина Маршо Радион корреспондента Рекнагел Чарлза.\nЕвропера а, Оьрсийчуьра а даймахка лелачу нохчашна некъан ханашкарчу полицица цакхетамаш, хьовзамаш бевлла меттиг нисъелча шайга арздеш зIене бовла телефон билгалъяьккхина Нохчийчуьрчу Iедалан дайша. 9-1-1 хир ю и ноьмар.\nКху деношкахь Оьрсийчоьнан президентан адамийн бакъонашкахула волчу Нохчийчуьрчу векало Нухажиев Нурдис дIахьедина, Владимир кIоштарчу набахтешкахь вайнахана тIехь къизалла латтайо аьлла.\nГуьмсан кIоштахь зуда ен а йийна, цунна тIехула а яьлла яхана Iедалан дай эцна йоьду машенийн ковра. Ткъа иза парггIат Iорадаккха а ца хIуьтту меттигера бахархой. Суьрто гойту Брюсселерчу Дуненаюкъарчу кризисаш зуьйчу тобан тептар харц дацар.


Инфоурок / Начальные классы / Другие методич. материалы / Къовсаман сочинени «Мерза дош-Нана»\nСоьлжа-Г1аларчу №35 йолчу\nшколан 9б классан дешархо\nХьехархо: Чемирзаева Яха Сайпудиновна\nМерза дош – Нана!\n«… Ма хаза дош ду хьо-Нана.\nМа мерза чам бу хьо – Нана.\nДуьххьара долу дош багара,\nДаккхийдеш олу вай даггара.\nШийлачохь йовхо ю-Нана.\n1аьржачохь серло ю –Нана.\nМел дукха адам ду хаза,\nМассарел Нана ю хаза!… »\nЧ1ог1а мехала ду Дуьнена юкъара зударийн де доллушехь - 8-г1а март, нохчийн къоман куьйгалхочо Кадырова Рамзана, шен указаца, нохчинй зудчун де билгалдаккхар. Берриге а нохчийн къоман зударийн де и делахь а хьан ойланца, кхетамца, безамца хьалха х1утту ненан сибат.\nКху дезачу денца суна декъалбан лаьа массо наной, къаьсттина, дерриге а къоман нана, сий долу Аймани. Шен деган аьхна йовхо, доьзалшна а, йиша –вешина а кховдийна ца 1аш, нохчийн халкъана д1акхийдош ехаш йолу.\nДала уггаре а еза леринарг нана ю.\n«Нана, сан хьоме нана» - сайн дагахь дуьйцу ас и дешнаш , наггахь меллаша а, наггахь жимма ч1ог1а а, х1ора хенахь со кхета а кхета: «Сайн ненал хьоме сан цхьа а вац». И дешнаш сан кийрахь цхьа хазачу эшарца дека. Иштта ала а лаьа : «Сан уггар дика, сан хьоме нана». Суна хаало, сайца цхьаъ хуьлуш санна, суна сайн нанна юххе хила лаьа, и ч1ог1а марайолла лаьа, цуьнга цхьа хаза дешнаш ала лаьа иза сайн жоьпана дуьхьала елаялийта а лаьа , цуьнга сайна алийта а лаьа: «Суна хьо ч1ог1а дукха еза!» Оцу хенахь суна дика хаало сан ирс, суна хетало, тхойшина цхьана дог деттадалар хезаш санна. Соьга дагара а со сайн нанна юххара д1а ца яккхало. Со теша иштта даима хир ду!\nМассо а синкхетамехь волчу стеган уггаре а дагна уллера адам ду-кх нана. Заь1ап, б1аьрзе, Дала шена синкхетам к1езиг белла долу бер а ша-тайпа хьаьвза-кха нанас шех ховха куьг тоьхча, б1аьрзечунна а девза-кх ненан куьйгаш.\nОцу ненан дагах дог, дилхах дилха, ц1ийх ц1ий цхьаьна уьйш, дуьненчу дог1уш ду бер. Цундела юй те и ша-тайпа, башха марзо цаьршинна юккъехь олий хетало.\nСо йоккхае сайн дикачу ненах. Цо со 1амайо оьзда хила. Бусалбачу динехь уггаре а ца магийнарг стагаца хьаг1 лелор ду олу цо. Цо суна даима а г1о до, цо сан дахар хаздо. Нана бахьанехь суна уггаре а коьрта ирс кхаьчча «Дахар».\nДуьненчохь мел веха шен ненан сий дан деза. Нана къинт1ера ца ялахь эхарте даха дог дац, вижа каш дац. Исс баттахь шен кийрахь а леладой, цул т1аьхьа и бер дуьненчу даьлча хийлаза набарха йолий ага техкош 1а нана. Г1ийлачу узамца цо Деле доьху «Массо а вочу х1уманах ларвелахь, ийманехь беркате доьзалхо велахь, халкъана, махкана пайдехьа велахь!» бохуш.\nНана, хьан сийлалла юьйцуш,\nКъур1анчохь аят ду дуьйцуш…\nДуьненахь хаза лар юьтуш,\nСибат хьан диц ца ло, Нана!\nМассо а хенахь ца лаьтта наной, уьш мел беха церан сий дан деза. Бер дукха жима долуш дуьйна шен маьршачу т1ома к1ел хьулдо нанас, хьо мел воккха хиларх, дуьненчохь уггаре тешаме меттиг хьуна цу т1ома келахь бен карор яц. Мел генахь хьо хиларх ненан безамо дог токхе до. Дерриг а шен са хьуна делла дахарехь мел халонаш т1ехоттарх хьан доттаг1 хуьлий лела нана. Шен берриг а безам, ца кхоош, хазачу з1аьнаршца схьакховдабо. Муьлххачу а дарбанел дика ду ненан довха дош, к1еда куьг. Сингаттамо б1арзвина коьрте бода хьаьдча, нанна бен ца кародо цуьнан дарба.\nДикачу нанна бер- уггаре а хьоме х1ума ду дахарехь. Берана хьалхара шен дахар, шен са д1адала кийча ю нана.\nДуккха а яздина, иллеш а даьхна яздархоша, халкъо нана хестош, цуьнан дикалла а,цуьнга болу шайн безам а буьйцуш, амма дуьне дозуш мел ду, мел дукха дийцарх кхачалур йолуш яц исбаьхьаллин кхоллараллехь нанойх лаьцна йолу тема. Х1унда аьлча, нана бохург ша долу дела дийнна Дуьне. Эрна олуш ма дац вайн «Нана –Дуьне», олий. Х1окху дуьненчохь мел хилла дов-т1ом, дика-вуо нанойн дегнашкахула чекхдолуш уьш лазош ду. Къаьсттина дукха баланаш лайна нохчийн наноша кху т1аьхьарчу хенахь.\nТхан хьоме,наной! Дала тхуна ма эшадойла шу! Дала дог хьостийла шун! Дала шайн доьзалийн кхиамех даккхийдеш дуккха а дахадойла шу! Дала декъал дойла шу, Нанойн денца!!!\nНомер материала: 475818