Татабанья — Википеди\nТатаба́нья (маж. Tatabánya, нем. Totiserkolonie) — Мажарчоьнан къилбаседа-малхбузера гӀала, Комаром-Эстергом медьен административан юкъ. Бахархой 67 043 стаг (2014).\n47°34′30″ къ. ш. 18°24′30″ м. д.HGЯOL\n167 ± 1 метр\n67 043 стаг (2014)\n1 Географи а, транспорт а\nГеографи а, транспорт аНисйе\nГӀала лаьтта ломан Герече а, Вертеш а цӀе йолчу шина дукъан атагӀехь Будапештан 55 километр къилбаседа-малхбузехь. ГӀалахула чекхдовлу Будапешт — Вена цӀерпоштнекъ а, автомагистраль а (M1, E-60, E-75). ЦӀерпоштахь Будапеште кхочу цхьаьна сахьтахь гергга.\nХӀинца Татабанья лаьттачохь хилла кхоъ историн эвла — Альшогалла, Фельшёгалла, Банхида. Уггаре шираниг царех — Банхида — дуьххьара хьахийна 1288 шарахь.\nXVI бӀешарахь область дӀалаьцна хилла туркоша, туркойх маьрша яллачулла тӀаьхьа XVII бӀешо чекхдолуш адам кӀезиг хиларна немцойн а, словакийн а бахархой балийна кхуза баха. 1787 шарахь Альшогаллехь ваьхна 580 стаг, Фельшёгаллехь — 842.\nЦӀеххьана бахархой тӀекхета буьйлабелла XIX бӀешеран хьалхарчу декъехь, гӀалан йисташкахула кӀора карийча. Шахташна гергахь керла эвла йиллира, цӀе Татабанья тиллира.\nШолгӀа дуьненан тӀом чекхбаьлчи мехкан коммунистийн правительство индустриализаци яран программа тӀеийцира, цуьнца дагахь бара масех жима мажарийн гӀаланех яккхий индустрийн яккъаш ян. 1947 шарахь историн кхо эвла а, шахтёрийн посёлок Татабанья а цхьаьнатоьхна Татабанья гӀала йира, цигахь йолийра яккхий масштабан гӀишлошъяр. Альшогалла, Фельшёгалла, Банхида гӀалин кӀошташ хилира. Кхин а кхо шо даьлчи гӀаланах Комаром-Эстергом медьен коьрта шахьар хилира.\nШийлачу тӀеман заманара гӀишлошъяран кӀошташ\nГӀалан экономикан бух хилира металлурги, кӀора баккхар, еза машенашъяр. XX бӀешеран 80-гӀачу шерашкахь бахархойн барам 80 000 стагал сов белира.\n90-гӀа шерашкахь коммунистийн правительство йоьжначул тӀаьхьа, езачу а, маьӀдадаккхаран а промышленностийн экономикан роль цӀеххьана охьаелира, гӀалара дикка нах дӀабахара. ГӀалан экономикан структура чӀогӀа хийцаелира, хӀинца гӀалан бахархой балхахь бу электрийн дакъош дарехь, дӀакъовлу гӀирсаш кечбеш, наштар тодеш; ткъа кхин а сервисехь а, махлелорехь а. 90-гӀа шерашкара экономикан къоьлла дӀаяьлла, тахана Татабанья — динамикаца кхуьуш гӀала ю.\nГӀалахь 2 колледж а, 10 юккъера а, 16 юьхьанцара а ишкол ю. 1992 шарахь дуьйна болх беш ю Таханенан экономикан университет.\nТатабаньяхь дукха еза спорт, гӀалахь йина дуккха а спортгӀишлош — футболан стадион, къевлина а, йиллина а бассейнаш, масех спортан гӀаланаш а, залаш а.\nТатабаньяхь ю 1910 шарахь кхоьллина футболан команда, иза ловза мажарийн хьалхекъовсаран лакхарчу лигехь. 2006/2007 шеран чемпионатехь командо 12 меттиг яьккхира. Иштта Татабаньяхь ю гӀараяьлла божарийн гандболан команда «Татабанья-Карбонэкс».\nМонумент Турул. Иэс, гойту Татабаньян хӀост тӀиера легенда хилла олхазар Турул, хӀоттийна гӀалан тӀехуларчу лам боьххьехь.\nСелиман хьех. Герече лаьмнашках ю.\nЛоман даккъаш Герече а, Вертеш а. Хьаннаш евлла шунаш чӀогӀа хаза ду, Ӏалам дезархой оьху цига.\nКрайстчерч (Йоккха Британи)\nФэрфилд, Коннектикут (АЦШ)\n↑ Кеп:Книга:Географический энциклопедический словарь\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Татабанья&oldid=5112808»\nТӀаьххьара хийцам бина 2020, 7 сентябрь 10:32\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 7 сентябрь, 10:32.


Германи -- (аьр-аьт) "Маршо"Радион библиотекан куьйгалхо Ризер Аза (суьйли), "Маршо" Радион хьалхара президент Хоуланд Саржент, цуьнан цIийннана, актриса Лоу Мирна, Къилбаседа Кавказан сервисан корреспондент Гелисханов ИбрахIим (гIалгIа), Мюнхен, 1950-гIа шераш. (Сурт совгIатдина Гелисханов Руслана, "Маршо" Радион оьрсийн сервисан белхахочо).\n...Шина декъе декъаделлера дерриг а дуьне. Харцонах дика тарделлера цхьана декъанна, шен дикаллах шек а дуьйлуш дехара шолгIаниг. Даймехкаш цIечу уьно - Советан режимо - лаьцначех яра "Маршо" Радио кхолла араяьллачу Iилманчийн-политикийн, журналистийн тоба. Церан хьалхарчу могIарахь вара нохчийн политик Авторханов Iадрахьман а...\nМюнхенехь (Германи) дуьненаюкъара ШолгΙа тΙом дΙабаьллачул тΙаьхьа алссам гулбеллера Советан Ιедал шайца эмгарлаллехь а, шаьш цуьнца мостагΙаллехь а болу оьрсий, гΙезалой, кавказхой...\nЦаралахь бара шайгара Ιилма а, герз дина, Сталинна дуьхьал лаьтта нах. Оцу нехан дехарша кхачийнера, эшийна Германи дакъошка екъча, Баварин дола ден Цхьаьнатоьхна Штаташ Мюнхенехь Советан Ιедал емал ден радио кхуллуче.\nИза кхуллуш коьрте яьллачу жимчу тобанца хилла а, цул тΙаьхьа 40 шарахь гергга оцу чухула Сталинан-Хрушеван-Брежневн режим Ιорайохуш къахьегначех ву вайн сийлахь махкахо Авторханов Ιадрахьман а.\nТахана дийнахь а, буса а 28 маттахь бо «Маршо» Радионо шен болх. Прагера цуьнан хΙусам тарло хΙинца а пекъаршлахь дехачу къаьмнийн векалш чухьийзачу чоьнах. Шо шаре мел долу дацлуш ду цо эфираш кечъен меттанаш.\nИ бохург ду, цуьнан мисси, хала-атта делахь а, кхочуш хуьлуш ю, гатлуш ду маршонах эшна дехачу дуьненан дозанаш.\nТхо, «Маршо» Радион белхахой, теша, цхьа зама йогΙур ю, хΙара болх бан тхан хьашто йоцуш – шуьга, тхан хьомсара махкахошка, кхочур ю бΙешершкахь вайн кхъомо сатийсина маршо.\nШен дахарехь хΙун меттиг дΙалоцура «Маршо» Радионо, дΙалоцу тахана а дийцира тхоьга телефонан зΙенехула элистанжхочо, Веданан къоштан префект лаьттинчу Хаджимурадов Сулеймана. Оха баркалла олу цунна, гIертар ду кхидΙа а Авторханов Ιадрахьмана «Маршо» Радиохь яьхна ирхенаш яха.\nМаршо Радион - 60 шо


"Виктор" -- Депардье: нохчий боьлу филмах\nНохчийчоь --"Виктор" филман афиша гойтуш ву Депардье Жирар, Соьлж-ГIала, 3Гез2014\nОьрсийчоьне орца а дехна, цуьнан вахархо хиллачу францхочо Депардье Жерара коьрта васт а ловзош, Мартинез Филиппес яьккхина «Виктор» филм еарийдийнахь дуьйна Оьрсийчохь гайта йолийна. Цкъа Москох а, хIинца Соьлжа-г1алахь а презентаци а йина цунна.\nСарахь, Соьлжа-гIалин юккъерчу Гранд-паркехь дIаяхьира филман презентаци. Цига веанера коьрта васт ловзош волу Депардье а, кинорежиссера Мартинез а, сценарий язйина Арно а, кхиберш а.\nЦхьана сахьтехь сов динчу къамелехь йовзийтира цара оцу филман шайна хета мехалла, дийцира цуьнга хIунда хьажа веза.\nДепардьес шен къамел долош, хестийра махкахь хуьлуш лаьтта хийцамаш. Иштта, хьахийра Iамерка а, Европа а. Уьш, шайн гIуллакх доцуче гIерта оьшуш бац, элира Оьрсийчоьнан францхойх схьаваьллачу актера.\nДепардье: «Суна гуш ду гIала хиллачул кхин а хазаеллийла. Еш ю хIара санна хаза а, дика а меттигаш, кино хьажа а, вовшахкхета а таро а луш. Суна иза хазахета. Ресторанаш - уьш дика хIуманаш ю. Суна теша лаьа, шу декъал хир ду аьлла. Мелла а халонаш-м ю Оьрсийчоьнан президентан Путина а, меттигерчу Iедалшна а хьалха. Суна хетарехь, Европана а, Iамеркана а, шан баланаш листича гIолехьа дара, кхечу пачхьалкхашна юккъе гIертачул. Дала декъал йойла Оьрсийчоь а, Нохчийчоь а!»\nНохчийчоь --"Виктор" филм йийцаре еш, юккъехь - Депардье Жирар, Соьлж-ГIала, 3 Гез14\nЦхьана шарахь сов яьккхина филман боцца чулацам иштта бу: Францехь 7 шо набахтехь а даьккхина, араваьллачу Виктор цIе йолчу стаган хиъна, Оьрсийчохь ваьхна шен воI вийнарш муьлш бу. Куьгбехкенаш лохуш цунна гIодо нохчочо Сулеймана. Нохчо, бIаьрган негIар а ца тухуш, францхочунна тIаьхьа хIутту, герз а детта, стаг а воь.\nМоскох шайна тIаьхьабевлича, хIара шиъ воду Нохчийчу. Цигахь хIара къамел хуьлу церан.\nДепардье: Сулейман, хьо кхузахь саца веза.\nСулейман: «Хьоьга хъайга цаьрца тIом байтий? Соьга иштанигг ала а муха делира хьоьга?»\nФилм 16 шо кхачанзачу берашна хьажа магийна яц. Дерзана догIамаш гойтуш меттигаш ю. Амма дан хIума карийна Соьлж-ГIаларчу киномеханикашна - Iаьржа бода хIоттийра цара экран тIе. Белар иккхийра массаьргара а. Берзинчу зударашка хьажа магош дацара, ткъа берзина божарий гуш бара экран тIехь, зал чохь ах сов зударий боллушехь.\nФильмах хетарг дуьйцу яздархочо Закриев Руслана.\nЗакриев: « Кино йоккхучу хенахь, ас иттаза тIе а вахана, аьллера цаьрга, ас гIо дийр дара шуна, аьлла. Соьга иза ца дайтира. Цу тIехь дуккха а ледара меттигаш ю. Амма Депардьен похIма ду. Иза дуьненахь вевзаш актер ву. Цо нохчийн къам дика дийцаро оцу филман мах лакхабоккху. Кху дуьненна хьалха а вайх цхьа зуламхой а дина Iаш ма буй хIорш. Со кхъоьрура филм гуттар вон хиларна, амма мегар йолуш ю. Суна оцу Депардьес динарг гIуллакх хетта-кх».\nДепардье Жераран похIма цхьаммо а шеконе дуьллуш дац. Амма цо Оьрсийчохь йоху филмаш меттигерчу Iедалша шай политикан Iалашонца йохуьйту, боху дукхачу тергамхоша. Царех ю журналист Кириленко Анастасия.\nКириленко: «2013-чу шеран Дечкен-баттахь дуьйна францойн пресса кхета гIерта, цIеххьана Оьрсийчоьнан вахархо стенна хилла Депардьех. Уггаре хьалхара верси яра бюджетца йоьзна. ХIунда аьлча, цуьнан хьалхара филмаш, аьр вай, "Распутин", Оьрсийчоьнан ахчанах яьккхинера. Иза Депардьес лечкъа а ца дора.\nЦул совнаха, Депардьес бохура, Путина Владимира сценари а нисъеш, гIодина шена. Вайн президент, массо а хIуманал сов, сценарист а хилла-кх!\nИштта дозалла дора Депардьес, шена кино йоккхуш Путин Владимира гIо дира бохуш а. Халахета, гой шуна, вай долчу французаш а тIехь уьду шайн цIера, бохуш, вайн кортош хьийзош Iедало. Ткъа иза-м шайна францхошна комеди ю. Цара боху, хьалха Депардье сийлахь актер лоруш хиллехь, цо хIуъа а дича а, нехан цунах йолу дика ойла хийцалуш ца хиллехь, хIинца цо Нохчийчохь яьккхинчу филмо адам хердо цунах».\n«Виктор» цIе йолу Депардье Жерар коьрта вастехь волу филм тахана дуьйна 400 киниозалехь гайта йолийна Оьрсийчохь. ТIедогIучу шарахь иза дерриг а дуьненан тидаме юьллура ю.\nКерлаваьлла "оьрси" Депардье\nНохчийн 7 шо долу йоI йийна карийна Венехь\nВачагаев Майрбек: Ламанхойн Республикан бух геннара схьабогIуш бу\nВенехь а, Парижехь а хиллачу бохамаша синтем байина Малхбузерчу нохчийн\nНенан мотт совбаьлла Госдуман депутаташна\nПарижан прокурор: Азимовца уьйраш хилла ши зуда лаьцна Францин полицино\nСтигалкъекъа-бутт 20, 2018\nДит мегар ам дац и\nАмин. Дала дикнаг дойла\nИ нохчи ву хьун , ше тайпа долш , ше тукъам долш , хьун аьхь ца хет хьайн ца хууг диц ? И мух йиняхь оц аллах1 дала эхартахь пайд болш хуьлил из оц ще дена нанаа . Дала собар и йоь1 йолчарна лоьйл . И мух йиняхь ше к1антер и далит луъшам ца хилла хьун уьш . Вай массери бу доьзал , цар вайн ху гойту ца хаьъ вайн .\nцу к1антан тиллан ц1ере хьаьжчи хаа мегар дар цунах теша а я цунах тешаме лулахо лаца а мегар доций . Субхьаналлах1 цу йо1 нан Дал делла долу собар ишта шех белла болу тешам машааллах1 шех хьеггал докх ни1мат дукх из. Ишта шаьш зийча цу Дел динах юх ца бовлуш болчеран хьокъехь боха-кх Дал : кхаъ баккха ахь собаре хиллачаьрга, уьш букх шайг цхьа бала кхеччи олуш берш (انا لله وانا اليه راجعون) Тхо Аллах1ера ду, цу Аллах1е юха дерза дезаш ду. Дал къинхетам бойла хьоьх сан йиш !!!


Набахте кхачархьама диттина ша боху нохчийн йоIа урс\nШинарин дийнахь Венехь кхеле озийначу нохчийн 16 шо долчу йоIа даре дина кхелахошка, ша набахте кхача лаарна дира и хIума, хIунда аьлча ша шен доьзалерчу баланах кIелхьара яла сатесна яра ша аьлла.\n22 шо долчу меттигерчу зудчунна паркехь телефонехула къамел деш иза Iачехь масийтаза урс диттина енза яьккхина кхиазхочо. Цо дийцира, шен дай-наний дIасакъаьстинчул тIаьхьа ша ненаца йисинера, ткъа цо шена вуно чIогIа ницкъ бора, етташ. Нанас амал дайина бусалба динна тIейирзинера ша, амма тIаккха а шена ницкъ бечуьра шен нана ца сецира боху цо.\nИнтернетехула кхиазхошна маса шарахь набахтехь яккха хан тохарца таIзар до Iедало, цара цхьаъ вийча я цхьанна чевнаш йича бохург теллина 16 шо долчу йоIа, ша тIелатар дан араялале. Цо ша дийцарехь, набахте кхача сатесина хилла иза, цигахь шена цхьаммо а ницкъ бийр бац бохучу сатийсамца.\nШа урс диттина къона австрихо цунна цу дийнахь дуьххьара гуш хилла. Ишколера паузе араяьллачухь гина хилла цунна иза, луларчу паркехь Iаш. Шеца даима а лелош долу юург кечйеш долу урс диттина цо тIаккха, цхьанна хIумнах шек а йоцуш, хиина Iачу 22 шо долчу австрихойн зудчунна.\nНекха ун тIе, пехех а деазза урс кхетта йолу австрихо сихха лоьрийн орца кхачарна яланза йисина. Цкъа хьалха цо шена шен коьртара хиджаб бахьана долуш ша аьшнаш йира аьлла хилла йолчу талорхочу кхелехь даре дира, ша иза шегара долийна дара, аьлла.\nАдам ден гIертарна бехке еш йолчу йоIана 15 шаре кхаччалц хан тоха йиш ю меттигерчу низамца, элира Венерчу кхелан векало Маршо Радион корреспонденте.\nАмма кхелахо тидаме оьцур ду цу йоIан жима хилар а, цуьнан чолхе кхоллам а.


Адама Султана Олхазаран сайт "Динул-Ислам" - Хаттаршна жоьпаш - Зуда йита кхачош долу бахьанаш вай шариIатехь муьлханиш ду?\nАссаламу Iалайкум! Зуда йита кхачош долу бахьанаш вай шариIатехь муьлханиш ду? Пуьтуш боттар цу юккъе догIий?\nЛекха хинволчу АллахIа аьлла: [Цуьнан (АллахIан ницкъ а, къинхетам а гойтучу) билгалонех ду Цо шуна шух шайха зударий кхоллар, шуна цаьрца синтем хилийта; шуна юкъахь безам а, къинхетам а хилийтина Цо]. Сийлахь АллахIа оцу айатехь довзуьйту вайна Ша стагана а, зудчунна а юкъахь безам кхоьллина хилар, къинхетам а, къахетар а кхоьллина хилар, цаьршинга дахарна халонаш тIехь вовший гIо дайтархьама, цаьршинан доьзал уггар онда бух тIехь, уггар кхачаме низам тIехь даим латтийтархьама, синтем болуш, синпаргIато йолуш, машар болуш. Цундела стага зуда шеца латтайо шена иза е́за дела, йа шен цуьнгахьа къинхетам болу дела, масала цаьршинна юкъахь доьзалхо хилар бахьана долуш, йа иза цуьнан напхане хьашт хилар бахьана долуш, йа иштта кхидолчу бахьанашна.\nТкъа, зуда ялош беш болу мах, цу зудчуьнца кхуллуш йолу юкъаметтиг Къуръан тIехь «онда чIагIо», «чIагIбина мах» аьлла хьахийна ю, «Ан-Ниса́ъ» суратан 21-чу айатехь. Иштта и цIе кхидолчу ме́хашна яьккхина а яц. Цундела, доьзал кхуллуш беш болу мах бусалба дино сийлахь лоруш бу.\nДоьзал кхолларна бIостанехьа ду доьзал бохор, цундела иза бусалба дино дика лоруш дац.\nДелан Элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла: «Бакъдолуш, Иблисо шен Iарш хи тIе охьадуьллу, тIаккха шен эскаран тобанаш дIасайохуьйту цо (адамашна бохамаш байта, уьш галдахийта, царна Iесаллаш хазйайта). Церах (цуьнан накъостех) цунна уггар герга хуьлург – уггар доккха питана динарг хуьлу. Церах цхьамма ша схьакхаьчча цуьнга олу: «Ас иза а дира, иза а дира». ТIаккха цо (Иблисо) олу цуьнга: «Ахь хIумма а ца дина». ТIаккха кхечо олу: «Ас и цхьа хьенех Iад ца витира, иза а, цуьнан зуда а вовший дIасакъастоллалц». ТIаккха Иблисо иза шена герга а кхойкхий, олу цуьнга: «Хьуна хастам богIу». Хьадис дийцинчу Ал-АIмаша аьлла: «ТIаккха цо иза схьа а лоций шен мера къовлу».\nКхечу хьадисехь деана ду: «Зуда йитар АллахIана уггар оьгIазе хеташ долу хьанал хIума ду».\nТкъа иза вон лоруш хилча, зуда йитар хьанал хIунда дина-те аьлла хаттар кхолладелча, хаа деза, зуда йитар ца ваьллачу денна хьанал дина хилар, йа вуьшта аьлча, доьзалан дахар цхьанне агIор тарлуш дацахь, доьзална юкъахь хIоьттина «ба́ла» бухатоха кхин агIо яцахь, цаьршинан дахар сатухийла доцучу «жоьжахатене» дирзина делахь, безаман а, къинхетаман а меттана лелаш ерг оьгIазло а, цабезам а, хьагI а, къовсам а, гIиллакх дохар а делахь, цунах берашна а, дена-нанна а, гергарчарна а, зударшна а бала хуьлуш белахь, майрий-зудий кхидIа а цхьаьнаIеран зен и шиъ дIасакъастаран зенал алсам делахь - тIаккха мегаш ду и шиъ дIасакъастар.\nТкъа дIасакъастаран а шен некъ бу. Жимма бахьана ма-даьлла зуда йитар а, доьзал бохор а, «ондачу чIагIонаца» бина мах бохор а цхьанне агIор нийса дац. Доьзална юкъахь цхьа цакхетам кхоллабеллехь, цхьа вас йоьжнехь, цхьа хIума галадаьллехь, и хIума дIалуьстуш, АллахIа тIедожийна ду зуда йитале хьалха кхин масийтта некъ лелор – зудчунна хьехар дар, хазчу кхетамца иза кхето хьажар; тIаккха а гIуллакх ца хилахь дов дар, вижар зудчунах къастор; тIаккха а гIуллакх ца хилахь, доьзалан уьйр йоха герга йаханий хоуьйтуш, зуда юхахьа ялар генадаьллий хоуьйтуш, гIуллакх йитарна герга кхаьччий хоуьйтуш зудчунна чов хир йоцучу кепара тохар. Уьш доцурш а, кхидолу бахьанаш а лело мегар ду, делахь а уьш алсам хила йиш ерш ду. ТIаккха, нагахь санна зуда цхьанне агIор нислуш яцахь, доьххьара вай ма-аллара, нагахь санна и шиъ цхьаьнаIеран зен и шиъ дIасакъастаран зенал алсам делахь, тIаккха йогIуш ю зуда йитаран рагI. Ткъа нагахь санна юкъадоьжна дов делахь – доьххьара маслаIат лелон догIу, тIаккха майрачуьнан агIор а, зудчуьнан агIор а маслаIатан кхелахой юкъабо́лийта беза, цара барт бахь барт хир бу, цара дIасакъастар гIолий ду алахь дIасакъаьстар ду.\nВай вуьшта аьлча, зуда йитар уггар тIаьххьара «дарба» ду.\nКхузара схьа евза вайна Бусалба динан дикалла – цхьадолчу низамаша санна цхьаъа доза доцуш хецна а ца дитина бусалба дино зуда йитар, йа кхечара санна хьарам а ца дина, зен мел сов даьлчи а дIасакъаста йиш йоцуш.\nВай дийцинчух схьа кхета аьтту бу аьлла хета суна зуда йита магаран бахьанаш муьлхарш ду: доьзалан дахар кхидIа латта йиш ца хилар, йа иза кхидIа ца латтаран пайда латтаран пайданал алсам хилар, йа цхьаьнаIеран зен дIасакъастаран зенал алсам хилар. Амма вай оцу бахьанийн бахьанаш дийцича, уьш дукха хила мега. Ткъа, масал далийча, церах уггар коьртачерах ду зудчо шен майрачуьнан хьакъаш кхочуш ца дар, цо цуьнан бакъонаш лар ца йар, цо шен декхар кхочуш ца дар.\nАмма пуьташ боттар зуда йита кхачочу бахьанашна юкъадогIий аьлча – нагахь санна и вай бийцина болу некъ зудчуьнца лелийначул тIаьхьа (хьехар дар, хьехам бар, пуьташ боттаран волла йовзийтар, иза къилахь хилар довзийтар, Делах кхера езаш хилар дийцар, иза бусалба зудчуьнан гIиллакх ца хилар довзийтар; тIаккха дов дар, кхаа буьйсанна вижар къаьстина хилийтар, кхерам тасар; тIаккха а саца ца сацахь, шена лаахь тохар, чов йийр йоцучу кепара, гIуллакх генадаьллий хоуьйтуш), тIаккха а зуда пуьташ буьттучура соцуш яцахь, доьххьара вай ма-дийццара цунах хуьлуш доккха зен а делахь (масала и зуда аьшпиг ю аьлла неха бага гIур елахь, и бахьана долуш доьзалан вон цIе йоккхур елахь, йа пуьташ боттар бахьана долуш майрачуьнан даьхнина зен хир делахь, иштта кхидIа а), тIаккха хила мега иза и зуда йита кхачочу бахьанех. Делахь а, ша тIекхочехь волчу дешначу стагах, Iелам-стагах дагава́ла веза цIийнада, и бахьана долуш ша зуда йитале хьалха.\nВайн махкахь гIараваьлла вевзаш хилла волчу Iелам-стага Къаима - Дала къинхетам бойла цунах - олуш хилла бах, шега: - "Тоба дича къиношна гечдийр дуй?" - аьлла хаттар дича, - "Дийр ду, нагахь санна зуда йитина стаг санна дохко валахь". Дика хуург АллахI ву, цуьнан маьIна - зуда йитарехь сихвала мегар ца хилар ду.\n Сурат «Ар-Ру́м», 21 айат.\n Шейх ВахIбат Аз-Зухьайлий, «Ат-тафсирул-муни́р», 21\_69.


Къаман проекташ кхоачашъеш — Сердало\nПодмосковьера Сбербанка Корпоративни университете апрель бетта 4-6 деношка дIахьош хиннача «Национальные проекты – этап «реализация», яхача кхетаче дакъалоацаш хилар ГIалгIайчен Мехкда Евкурнаькъан Баматгире Юнус-Бек.\nИштта из санна цига баьхка дакъалоацаш бар: Россе Федерацен правительства доакъашхой, вице-премьераш, федеральни министраш, мехкий кулгалхой, проектни офисий кулгалхой, бизнес-цхьанкхетара викалаш, иштта къаман проекташ кхоачашъеш йолча паччахьалкхен дегIаахара институтий кулгалхой а. Кхаь дийнахьа дIайихьа лерхIаме кхетачен чаккхе еча вена дакъалоацаш Россе правительства тхьамада Медведев Дмитрий а хилар.\nГIалгIайчен Мехкдаьл совгIа, гIалгIашкахьара баха кхы а хьакимаш бар цига, проектни офиса кулгалхо Малсагнаькъан Бекхани, Мехкдаь гIонча-дагвалархо вола Вешкарнаькъан Тамерлани, шо шоаш болча къаман проекташта тIехьа бехктокхаме бараши.\nКхетаче дIахьоча юкъа белгга вIаштIехьаяьккха «круглый стол» оала ийс тоаба яр. Федеральни, региональни даькъе къаман проекташ йизза кхоачашъяра а, уж дегIаяхкара а гIулакх дийцар гулбеннараша, лакхача боараме болх чакхбаккха аьттув хургболаш. Иштта дийцар проекташ кхоачашъеча юкъа масса мехкашкарча говзанчашта хулаш йола духьаленаш малагIаш я а, уж яшхар мишта хила деза а. ХIара мехка малагIа къаман проект мишта кхоачашъе еза, малагIча халонашта мишта духьалваха веза дувцача, кхетачен доакъашхой дIакхетабеш болх бир вIашагIкхетар дIахьошхинначар. ХIара дош тохкаш дийцар, дикагIа шоай болх вIаштIехьабаьннача мехкашкара масал а эцаш, кхычахьа а болх тIехдика дIабахьа безаш хилар.\nЕвкурнаькъан Баматгире Юнус-Бека дакъалоацаш хиннача «Развитие особых территорий – Дальний Восток, Северный Кавказ, Арктика», яхача вIашагIкхетаче хоаддаме дувцаш дар, СКФО мехкашка къаман проекташ кхоачашъярах дола дош. ВIашагIкхетара доакъашхоша яхачох Россе паччахьа Владимир Путина къаьстта белгалдаь хиннача целевой кхоачашдарашкахьа яхье бовлара гIулакхаш Iалашде деза, АПК, туризма, инвестиционни гIулакх тIаозара, балхазал юхатохара, кагийча мехкашка йоккха паргIато Iалашъера даькъе лаьрххIа къахьегаргдолаш.\n«Къаман проекташ кхоачашъяргахьа чIоагIа эшаш да тIахьожам бар. ХIара объект гургйолча тайпара аьттув болаш Iалашо яьй вай. ХIара проект йизза чакхъяккха йиш хургйолаш къа а хьийгад вай, керттера моттигаш белгалъяхарца. Болх хIанзле дIаболабеннаб, цунца цхьана къахьегаш хила беза масса проекта доакъашхой а», — аьнна белгалдир Россе правительства тхьамада Медведев Дмитре.\nЦо яхачох, укх тайпара вIашагIкхетараш дIахо а дIакхахьа уйла йолаш я федеральни юкъарал, мехкашка хьагучадаьнна гIалаташ а, халонаш а ханнахьа дIанийсдаь юстардоахаргдолаш.\nБелгалде деза, ГIалгIайче I2 къаман проект чуйоагIаш йолча 67 федеральни проектех 47 проекте дакъалоацаш хилар. Цу еригача а 47 проекташта кийчдаь паспорташ а да. Ер шу долалуча хана Евкурнаькъан Юнус-Бека федеральни министрашца дукха вIашагIкхетараш дIакхихьад, уж еррига проекташ шоай ханнахьа хила езача боараме кхоачашъе аьттув хургболаш.\n← В филиале «Ингушэнерго» усилят работу по повышению платежной дисциплины потребителей\nНаха кIезига довза сурт →\nПодойти ответственно к решению стратегических задач


Мачаликашвили: "Сан цIийнда къарван гIерта уьш..."\nПанкисин чIожехь лерина операци дIахьочу заманчохь вийначу 19 шо долчу Мачаликашвили Темирланан да, Мачаликашвили Малхаз террорхо ву аьлла, дIакхайкхийна. Лацаза ву Малхаз, пIераскандийнахь Iедална тIеваха везаш ву иза. Цуьнан хIусамнанна Мадинина хетарехь, сабIарздина, оцу хьоле валийна ву иза. Нийсо къуьйсу Малхаз, шен сингаттамна дуьхьал цхьа барт а хилла гIаьттинчу ницкъаллийн структурех а, Iедалан бендацарх а Iоттавелла.\nУмарова Амина: ХIун бахьана го хьуна, зуламхо лоьхучу Малхазах зуламхо варан?\nМачаликашвили Мадина: Массара а дийца даьккхина хIара, Гуьржийчохь а, пачхьалкхал арахьа а цхьана. КIант вийначу ден а, ненан а цхьа хаттар ду: хIун бехк бара тхан кIентан? ХIун дина аьлла, вийна иза? Оцу хаттарна жоп луш дац тхуна. Жоп ца ло цара йа адвокатан а, йа омбудсменан а тIедехарна а. Панкисехь а, йоллу Гуьржийчохь оцу хаттарна жоп оьшу: хIун бехк бара Темирланан?\nВийначу кIентан да Мачаликашвили Малхаз\nМассо а инстанцешка дахарх тIаьхьара доху тхо. Кхеле доьлху: прокуратурано жоп лур ду шуна олу. Прокуратуре дIакхочу, цигахь олу, кхеле гIо, цигахь жоп лур ду шуна. Цхьа шой ах шой хан ю-кх тхан хаттарна царна жоп ца карадо. Цхьаьннан а дац оцу хаттарна жоп. Нагахь хууш делахь а, тхоьга схьаолуш дац. Тхуна хуург хIун ду - спецопераци дIахьочу заманчохь цунна герз тоьхнарг спецназхо хилар. Тхо цигахь дацара, цундела хуийла дац, мила вара герз тоьхнарг. Цуьнга хеттарш дан ма дезара, герз тохаран бахьана а дуьйцуьйтуш. Амма иза дIалаьцна вац, я цуьнга бартхаттам бина а бац. Таллама а ца бина. Иза вен а вийна, дIабахна уьш. ХIунда вийна иза шайга хеттарх, Iедалхоша луш жоп дац.\nУмарова Амина: Хьуна хIун аьлла хета, хьан цIийнда терроризмна хIинца бехкеваран хIун бахьана ду?\nМачаликашвили Мадина: Сан цIийнда къар ца валарна, цунна питана дан гIерта уьш. Цхьа бутт хан ю Фейсбук олучу социалан машанехь Гогашвилина наха тхох лаьцна вон хIуманаш язден, тхоьгахьа хиллачу нахе тхуна букъ тохийта, уьш тхуна дуьхьалбаха Iалашонца лелош ду и.\nТемирлан бехке вара, тхо а бехке ду бохуш яздо. Низамашкахь сан цIийндас протест латторна а, низамехь хиллачу цуьнан тIедахкаршна а дискредитаци ян гIерта шайн ма-хуьллу. Кхерамаш а тийсира. Тхан нахехула хабарш кхоьхьуьйтура, иза къарван дагахь, дерриг охьа а тесна, пачхьалкхера иза вадийта лууш.\nНагахь хьо дIаводахь, жимма хан а ялийтина, шаьш Темирлан бехке цахилар дIакхайкхор ду а бехира. Хилларг хилла даьлла, хIуммаъ хийца ницкъ бац. Ишта Гуьржийчуьра иза дIавахийта хьийзира. ТIаьххьара а юкъалелачуьнга кост даийтира, къайлахчу петар чохь Малхазца цхьанакхета лууш ву чоьхьарчу гIуллакхийн министр Гагария Георгий аьлла. Малхаз дуьхьал хилири цига ваха, шена цхьа провокаци ярна кхоьруш. Терроризман бехк цунна дуьхьалбаккха кIира дисинчу заманчохь, хаьхкина йоьду цуьнан машен харцаза йисира.\nХьалхара чкъург кхаа меттигехь хадийна хиллера цуьнан. Дуьхьал йогIучу кир дIасакхоьхьучу фурех а, кхи цхьана жимчу машенах а кхетта йисинера цуьнан машен. Цхьа Делан къинхетамца уьш берриш а дийна бисинера, ткъа машен йохийра. Хедийначу чкъурган сурт а ду тхоьгахь. Парламентна хьалха ма латта бохуш, чIогIа дехарш дира сан цIийндега. Нохчаша чIир хьейо бохуш, бехкаш а дехира тхоьгара. Доцца аьлча, тхуна дуьхьал ца доккхуш хIума ца дитира цара, Малхаз къар а вина, нийсо цуьнга ца къийсита. Оцу юкъанна иза хIаллакван а гIиртира уьш. Гуьржийчуьра йоллу диаспора меттахъяьккхина ахь бохуш, дуьхьал диттира. Шен тIедахкаршца ша Европе вер ву аьлла, цо дIахьединчу шолгIачу дийнахь терроризмна бехкевира иза.\nУмарова Амина: Гуьржийн Iедалшна стенна оьшу и?\nМачаликашвили Мадина: Шен кIант бахьанехь Малхаза латто къийсам юкъахбаккхийта, цуьнан бага дIасацорхьама цхьа бахьана а хьовзийна, иза чуволла гIерта уьш. Гогашвилис куьйгалла а деш, дIаяьхьна и лерина операци. Иза а ву тхуна бехкаш дохкуш, Темирланна герз тоьхна спецназхо бехке ца веш.\nМалхаза шен вешин кIантаца дина къамел ду аьлла, аудио Iораяьккхина цара. "Уьш хIаллакбан беза" алар бахьана долуш, террорхо вина цунах. Наб еш хиллачу кIантах а террорхо вина цара. Йоллу Гуьржийчохь а атта олу нохчочух террорхо. Цхьа кега-мерса юхахьаралелар гучудалахь, нагахь бехке нохчо хуьлий, иза террорхо ву олу.\n"Гогашвилигара жоп деха деза низамехь" аьлла Малхаза. Гуьржийн матте даьхна и дешнаш "теракт дан деза" цо аьлча санна. Со кхеташ яц, уьш тхоьгара хIун лууш бу. Йа лаьа-те царна, Панкисехь массо а протесте а гIевттина, Iедалхошкахьа а бевлла, тхо терроризмна бехкедан?\nТхан гIора а эшийна, тхо совцо гIерта уьш. Тхо гIелделла, чIогIа гIелделла тхо. Тхуна кхи некъ буьтуш бац цара.\nУмарова Амина: Гуьржийн Iедалхой паьнказхошца озабезаме бац аьлла хIунда хета хьуна?\nМачаликашвили Мадина: Делаца дуй боу, ишта ойла хилла-кх тхан. Ткъа кхи хIун хетар ду? Цхьа хIума эккхашехь, вайн къомах стаг – террорхо ву олу цара. Йоллу Гуьржийчохь а уггар а маьрша меттиг ма ю хIара - кхузахь къоланаш дац, паргIате мохк ма бу хIара Панкиси. Бакъду, Iедалхоша дIахьедарехь, уггар а синтемза регион ю хIара. Ламаз до, марха кхобу, балха лела. Тхо паргIат деха кхузахь, ткъа Iедалхой синтемза бу-кх ишта хиларна. Тхо кхузахь даха ца дитарна кхоьру тхо. Тхо кхузара арадаха гIерта уьш, йа тхуна дуьхьал къийсам баккха гIерта уьш, со кхеташ яц церан Iалашонех.\nУмарова Амина: Гуьржийчоьнан Iедалхойн цхьана а кепара билггал стратеги яц Панкисица а, йа паьнказхошца а, цундела нисло церан и тIаьхьий, хьалхий гIалаташ боху. Панкисера нохчийн кхиазхой Шема дIаэхарца доьзна-м дац-те иза?\nМачаликашвили Мадина: Тхо Гуьржийчохь дехаш ма ду, Гуьржийчоь тхан мохк ма бу, оха гуьржийн Iедал а тIеоьцуш ма ду. ХIетте а Гуьржийчоьнан йоллу регионашлахь а Iедало тхох террористаш олу. Алахьа, Шема муха кхочу 15-16 шо а кхачаза болу кхиазхой? Карахь паспорт а доцуш доза хададойла юй? Оццу хеннара, къен, аьтто боцчу доьзалашкара бераш ма оьхура Шема, дена-нанна хууш хIума а доцуш. Тхан регионера а вахара цига 35 кхиазхо. Дийцахьа, муха боьлху уьш? Хьенан гIоьнца, кхетий хьо? Цхьа 2-3 шо ду цига оьхучуьра севцца. ДIадижинера и гIуллакх а. ХIинца Темирлан бахьана долуш юха а нохчашнна тIе сингаттам боьсина. ХIора денна автобусаш тIехь Iедалан тайп-тайпана векалш оьху тхо долчу, кхузара хьал талла, тергонехь латто, хIун ойла ю-те кхеран бохуш, хаа лууш. Амма тхоьгахь информаци яц, церан планех.\nМатериалан автор Умарова Амина


Нохчийчоь -- Нохчий зуда, СаймаIшк, 1994\nАйдамирова Машар "Дахаран агIонаш луьстуш"\nХIокху доккхачу дуьненан ширалле дирзина ши хIума ду – безам, ненан дог. Дийца Iаламат дукха дуьйцу, амма цкъа а, цхьана а заманахь царах билггала бакъдерг аладелла цхьа а вац – дукха мел дийци тилало шен ойланийн лехамашкахь. ХIора адамо ша велла дIаваллалца ша-шега – со хIокху дуьненчу хIунда веана? – бохучу хаттарна ца карон жоп санна буьсу и ши синхаам а.\nБезаман куц-кеп хIоттош, ца далош хIун васт дисина, амма иза хIинца а бу бIаьрзечу адамах боьлуш лелаш. Мерза я кхаьхьа ца хьехош, безаман кад дIамала кийча ву ша верриг а.\nИ кад нанна бен кхочуш бац. Хьаъа мел хIуъу дийцарх а ненан дагах кхеташ еккъа цхьа нана бен яц. Оцу деган беза мохь, лазам шега иэцалур болуш я лаам болуш цхьа а вац.\nХьанна моьттинера, нисса ткъа шо даьлча халла меттадеана ненан дог ямартчу тохаро юха а морцур ду. Замано халла ерзийна чов йиллина дIаяхийтира, аьртачу туьро юьтучух, цкъа а йоьрзур йоцу керла заралла а юьллуш.\nХьаьдда-едда лелаш де-м сихха дIадолура, амма хIара буьйса йогIу-кх цкъа а чекх ца яла санна. Сирлачу дагалецамийн шед бостуш йогIуш елахьара а хIун дара? ТIаккха-м мелла иза яхъяларе сатаса а мегара.\nБуса сахиллалц хьан бIаьра хьоьжу Iаьржа бода муха ловр бу?\nБердах воьдучо гIорасиз хIаваэхь тийсаваларх терра, буьйсанан есаллехь пана евлла ойланаш тIегульян гIерта Медни.\nГIуллакх хуьлий ткъа?\nЦеран Iу ледара яьлла тховса!\nТаханлерниг санна хала де хила а хиллий-те хIокхуьнан Iаьржа ун хилла хьаьрчинчу кхолламехь? Баланан доза дац бохург хир ду-кх хIара. Атталла, йижаршна хьалха а юьхьа тIе бен дацаран чкъор озийна, эккха доллу жима дог буйна а къевлина, харцоно кагйина букъадаьIахк сатта ца юьтуш, корта айббина юьртах чекх а яьлла, халла шен гIийлачу хIусаме текхнера миска зуда. ТIаккха елира, болат буржалш диттина, гурахь латточу синхаамашна паргIато.\nОхI-хIай, ма гулбелла хиллера-кх бIаьргаш чохь и дуьра хIорд!\nДог Iаббалц йилхина юьхь йистина, кийра а бассабелла, цхьанна а дагара ца хаийта гIерташ къийлина ерриге а дегIан меженаш лозуш гIора а иэшна.\nХIан-хIа, наб озор ю бохург аьттехьа а дац. Корта а бу эккхаболлуш, оззийна тIера эзаргI схьаяккхал.\nIаьржа бода, дог огу къаьхьа ойланаш, саоьцу тийналла!\nУьш кхуьй а цхьааллина лан Iаламат хала мостагIий бу, – бус-буса садууш, шаьш боккхучу толамех пхьор оьцуш, цIий муьйлу сутара убарш.\nДуккха а хахирцинчул тIаьхьа охьахиира Медни.\nБодано Iаьвдинчу жимчу цIа чохь текхна-а лелачу сахьтан цхьамзанаша болчун тIе а совбаьккхинера хуорам. Церан текхар, хIокхуьнан карзахдаьллачу деган сихделла деттадалар цхьана эшшара ца лела. Биллина дIа хье тIе оьгучу тIадамо хьерадоккху боху адам. Оцу таIзарх тарделлера зудчунна тховса хан ялхош сахьто беш болу болх а.\nДитт къанделча цуьнан орамаш, кIомсарш санна, гучудуьйлу, ткъа адам къанделча – пондаран мерзаш санна пхенаш тIедовлу. Иштта уьш тIедовллал къена-м яц хьуна иза: дахаро хьистина ца хиларе терра, кхолламо, сацкъар тIехь санна, таIIош йихкина хьаьркаш ю-кх. ХIокхунна бен деша хуур доцу зайлйоза.\nДог ца догIуш, халла гIаьттина яхана тилвизор латийра Меднис.\nТахана нохчийн зудчун деза де даздеш даздарш ду хьерадевлла дIадоьлхуш.\nМа цхьана ца догIу цу чохь дека тIак-тIака а, хIокхуьнан бакъабеллачу кийрахь етта вота а!\nМассара а декъалбо зударий, хестайо церан доьналла, оьздангалла, деза совгIаташ до хьакъ бу бохучарна. Шираллера схьадогIу ченан уьйриг хилла нохчийн Iадаташ, мел дукха корта беттарх, кхин ала керла хIумма а ца карийча, хелхаран дIахIоттаме нисдина цхьа гIиллакх гайтира – йоIа довхошна юкъа кхуссу кортали. Иза а ду массо заманахь шена луъ-луъучо цкъа охьадуьллуьйтуш, тIаккха тIетуьллуьйтуш.\nIадаташ маца хилла нохчийн зудчун бакъонийн гIаролехь?\nХилча а уьш дахарехь хьан лелор дара, Дала КъорIанца доссийнчу шарIо бохург деш ца хилча?\nБусалба динан кIоргене ша кхаьчна моьттучу цхьаммо элира-кх, зудчунна эвлаяъ гIенахь вогIийла а дац, аьлла. Велла вала иза дела-I, и эвлаяаш мичара бевлла ца хаьа-те цунна?\nЦхьана агIор бакъ луьйш хила а тарлора иза – гIелоно, харцонаша кIелйитинчу нохчийн мискачу зудчунна хьалха хIотта-м хьанор дац хIумма а аттачех гIуллакх!\nКхайкха аз доцуш, кийрахь доккха тезет хIоттийначу хеттаршна дала-м жоьпаш хила а дезий. Амма хIора боьршачу стагана буса гIенахь-м хьовх, самах а хIора денна цхьацца эвлаяъ оьшур-кх уьш меттабало, Дала доссийнчу КъорIан чохь зудчух, ненах аьллачух уьш нийса кхето.\nТилвизор дика хIума-м дера яра, ган а гуш къорза пуьтуш буттуш яцахьара. Тиларчу вохуьйту дела олуш хир ду-кх цунах – тилвизор. Дика ду-кх цунах вихкина воцуш - ара ма веллинехь дахар ша ма-дарра гуш, девзаш а хуьлу-кх, хьарцахьа яьккхина кетар санна.\nСа Iехо хIумнаш а дера ма гойту оцу тилвизаро, амма, деган цхьана кIоргенехь тоххара нийсонах догдиллина, хьаьшна дIатаIийна сатийсамаш боккхачу дегабаамашца самабаха бахьанаш а довлуьйту-кх.\nБусулба пачхьалкхашкара зударий бу къамелаш деш, шаьш шайн бакъонаш муха ларйо дуьйцуш. Нагахь санна шайн хIусамда доьзал кхаба ларош вацахь, шаьш иза суьде дIало боху.\nОцу тIе даьккхича, Нохчийчохь цхьа наггахь воцург, берриге бохург санна боьрша нах маьрша хила хьакъ долуш ма бац – набахтехь ерриг оьмарна хан токхуш хила ма беза уьш.\nКхечо дуьйцу, хIусамдеца дIасакъастар хилча юкъарчу бахаман тоьлла дакъа шена а, шен доьзална а кхочу, елла дIаяллалц гIело тиекха а ца дезаш.\nТкъа вайчара хIун до?\nБежана санна лоллий дIайохуьйту. Ша хьегначу къина тIера тилор тай а ца луш, оззадой бераш схьа а дохий.\nХIара Медни санна..\nШен куьйга цIенош а динера хIокхо, кIари бист кхаччалц дерриге дина а яьлла, хIусаман кхерч биллинера. Хаза доьзал а бара – йиъ йоI, цхьа кIант. КхидIа-м яха хала а дацара аьлла хеттийтина, дагахь доццург хилира – майрачо зуда ялийра. ХIинца а дикка кхетта яьлла яц иза хиллачух. Марзошна, хIусамдена муьтIахь а ма яра иза, гIуллакх-гIиллакх тIехь шегара яхь дIалур йолуш ма яцара, къахьега мало еш ма ца хиллера, вийца ворхIе да а ма вара. Хьанал-хьарам къасто а хууш, ламаз-марха а долуш цIена хила а ма гIиртинера. Майрачо, хьо шена кхин оьшуш яц, дIагIо аьлча забар йина моьттира. Йитина бехира, тIаккха а доьзалх яла ца лууш кертахь сеца гIиртира, марзоша метта ца валаво-те бохуш. Берийн дуьхьа деган куралла а иэшийра.\nДенна карзахвуьйлуш иза Iанне ца Iийча децIа яха дийзира.\nЦкъа а дицлур дац Меднина, йоIана хилла цатам хиъча, шен ненан байна юьхь-бос. Юха цуьнан маслаIаташ, доьзалехь дар-дацар доцуш хуьлуш а ца хуьлу, ша дерриге а дIанислур ду, бохуш.\nКIира даьлча дIанисделира дерриге а – эмгар гучуелира. Маренаш деш а лелла, хIинцца хьаькам ваханчу хIокхуьнан хIусамдена тIе бIаьрг биллина хиллера цо.\nМуха ца буьллу? Иза-м Iовдал дера ца хиллера – куьг Iотта а ца дезаш кийчча цIенош ду, мотт-гIайба, коре-наьIаре иэца а ца езаш.\nМеднина-м шегахь собар карийра иза дерриге а лан, амма цуьнан мискачу ненан даго ца лайра-кх. Дукха хан яллале нана дIакхелхи. ТIаккха тIом бели, да а дIавели. Ваша воцу гIийла йиша ю хIара. ХIинца ша йисина яьссачу кертахь. Доьзал кхиъна, йоIарий марехь бу, кIанта а зуда ялийна. Делан къинхетам боккха бу, хаза дIатарбелла уьш. Цаьрга дешийта а ницкъ кхечи цуьнан, шега далург дира, могашалла а ца кхоош.\nЦхьаболу зударий-м тухий маре а боьлхий, шайна кхин доьзал а болабора, амма хIокхуьнга ца дадели-кх иза. Ша бахьанехь доьзалан корта таIарна кхоьруш, церан сий лардеш, марехь йолчу зудчул а хала лелаш, дIакхийхьи и деха шераш. Бакъдерг ала деза, юьхьанца шен доьзална тIе дIаерзаре сатуьйсуш ма лийли, амма тIаьххьара а дог дилла дийзира – эмгаран кхоъ йоI ю хIинца. Церан бен муха бохор бу? Берийн бехк болуш хIума ма дац хIокхеран дIахIоьттинчу кхолламехь.\nХIинца-м цецвала дисина хIумма а дац. Берашца жоьра йисинчу зудчо шена стаг валавар а долийна: дехьа чохь бераш, сехьа чохь «къона нуц-нускал» а. Цхьаммо а емалдеш ца го, хила дезаш санна дIанисдо. Марехь йолуш кхечуьнга маре яхана бохуш а хеза. Дера хаац! Медни кхеташ хIумнаш дац-кх уьш цхьа а.\nТилвизаран куьзгана чохь цхьа могIа мехкарий бу схьагойтуш, нохчийн сийлахь йоI цIе яккха къуьйсуш ду и бераш. Цхьана баттахь хуьлуш ма яц и еза цIе!\nВайн дайша «кIентан ирс аренца, йоIан ирс – чохь» лаа аьлла ма дац. Со хаза ю, дика ю бохуш, нахана хьалха сеттарх хуьлуш ма яц оьзда а, сийлахь а. ХIокхеран юьртахь а кхиъна туй тесна бен хьажалур воцуш исбаьхьа йоI, цуьнан хазаллица дуьстича хIорш-м говза кечйина тайнигаш ю. Цхьамма-м и шайн йоI оцу къовсаршка хIунда ца йохуьйту, цо хьалхара меттиг а боккхур бара, цунна деза совгIаташ а хир дара, дуьненна йовзар а хир дара, аьлла, шайга схьахьедича, и стаг венза ваьккхира йоIан цIерачара. ХIинца а дерзанза ду и дов.\nТилвизарчохь кхайкхош ца хилча а хууш хуьлу-кх хьенан пенаш юкъахь кхуьуш ду мехкан сий ойбу цIена жовхIарш.\nИэхь-ийман IиндагIе гIерташ хуьлу, серлоне ца лелхарх, цуьнан нур боданехь а лепаш ма хуьлу!\nШена ца доьгIна ирс берашна кхаьчна йоккхаеш, церан хазахетаршца ехаш схьайогIучу цуьнан дог тоххарехь цхьанаэшшаре деттадала доьллера. Шен дегIана там-товраш ца лоьхуш, оьздангаллех, собарх ца юхуш, доьзалан дуьхьа ша яхарна Дала шена бина боккха къинхетам хета цунна уьш иштта ийманехь нисбалар. Къаьсттина йоккхайоь иза кIантах, Iумарх. Нахаца, йиша-вешица кIеда-мерза, гIиллакхе. Оццул къона воллушехь, балхаца а ларош ву. Иштта дика кIант кхиорна хIара декъал а йо, баркаллаш а олу.\nКхин хIун оьшу нанна?\nХIинца Хьаьжи-цIа ваха лууш ву кIант… Оцу тIера дIадоладелира тахана хилла чекхдаьлларг.\n- ХьаьжицIа ваха сацам хилла сан, мама, - ненан кара корта биллира Iумара. – Пурба лохьа суна!\n- Дера лур ду-кх, Дала мукълахь, - доккхачу хазахетарца тIеийцира Меднис и хаза кхаъ.\n- Мама, цига вахале кхин цхьа декхар ду суна тIехь, иза кхочуш ца дича Хьаьжи цIа вахар дихкина ду суна.\n- ХIун ду хьуна новкъарло йийриг?\n- Хьо сан дега дIаерзо деза сан…\nIаьржа юькъа месаш кегош нанас хьоькху кIеда куьг, и дешнаш хезча, сецира.\n- Мама, хьо йист хуьлуш ма яц? – жоп ца хезча, нанас куьг хьоькхуш там хилла къевлина бIаьргаш схьабиллира кIанта.\n- Дукха зударий ма бу со санна шен кхолламна къера а хилла Iеш, да-нана цхьана ца тохарх, церан доьзалш а ма бу, Хьаьжи-цIа а оьхуш лелаш.\n- Церан шайн гIиллакх ду, суна сайн хьажалла Дала ма боххура цIена хила лаьа.\nДуккха а къийсинчул тIаьхьа Iумара ша боххучунна тIеерзийра нана.\nЦхьана кIиранчохь новкъайолуш яра Iумаран тоба. Цундела сихвеллера кIант дерригенца а лараван.\n…Тилвизарчохь доккха ловзар ду дIадоьдуш, кхуьссучу шатлакхаша дийнахь санна серлайоккху стигал.\n«Елало, нохчийн йоI!»\nЗуда гIаддайна елаелира – хIокхунна а кхаьчна оцу дезчу дийнан дакъа. Дуьззинчу дахарехь хIокхо лелийнчу оьздангаллин, гIиллакхан мах хадош доккха совгIат кховди.\nТилвизарчохь Дади-юрт йоккхуш хилла тIом бу дIагойтуш. Маьхьарий, мела цIий, тарраш, шаьлтанаш, тоьпаш – кIуркIамане ю-кх, цхьа хьере хьаьвзина кIуркIамане. КIайн гIабалеш юьйхина кечбина мехкарий, цара луьра мостагIчунна ен дуьхьало, цIийх Iаба ца туьгуш, къора гIергIа сийна Терк. Иэхьечу йийсара, Iожалла тIелоцуш, хи чу лелха и гIорасиз мехкарий.\nДа ма ватIарг, оцу генарчу замане ца кхевдича тахана нохчийн зударех кхин дийца турпала гIуллакхаш ца карийна-те и кино яьккхинчарна а?\nДади-юьртара мехкарий цхьана доьхначу дийнахь Терка-хи чу лелхарх бан тамаша бац тахана бехачу нохчийн зударийн. Хи чу лилхичхьана чекхдолуш хилча-м и буьрса Терк зударийн декъийх дуьзна хир дара, дукха хиларна царах тулгIеш а керчаеш.\nДекъазчу Нохчийчохь тIамо Iожаллин хьер йиллира. Иблис меца Iаьхира адамийн цIий доьхуш, хьерахь жарж баккха адамийн буьйда дегI дийхира. Мехкадаьттанал совделира татолах хьаьдда цIий, латта хьанделира нохчийн хьеначу дилхах.\nХIокху тIаьхьарчу тIеман шераша дуьззина жамI дира нохчийн зудчун декъазчу кхолламан. Доьзал хене баккха рицкъа лоьхуш, шийла-меца ца хьехош, бага са а кхаьчна хьаьдда-едда лелла, Iожаллин хIоъ-молхин дорцана дуьхьал тийсина экаме догIмаш цаца санна дерина, могашалла иэшна гIорасиз хилча а тахана садаIа меттиг ца бели-кх царна. Шайна гIортораш хила боьгIначу божаршна гIортораш а хилла схьабаьхкинчу хIокхарах хIинца а Iебаш бац-кх!\nШен лаамехь дуьненчуьра дIавахар Дала ша гечдийр доцчух уггаре а доккхийчарах доккха къа лерина. Жоьжахатан цIарах кхоьруш ца хилча, хIокху харц дуьненчуьра дIабаха новкъабевлла дукха мухIажарш хир бара, дуьне а гIеххьачул даьсса лаьттар дара.\nХIора догIучу Дела денна цIерга лелхаш схьабогIу уьш.\nХIокху тIаьхьарчу тIемийн халчу муьрехь турпала чекхбевллачу нохчийн зударшна хIун хIоллам бугIур-те? Церан къа мича дахьа деза-те? Ган а гуш харцонаша хьовзийча, арз деш, Iедале яла а озало – тайпа-тукхам, доьзал, дехьа-сехьарнаш нахала бовларна кхоьруш. ХIара нахала яккха цхьа а цхьаннах уозалуш вац – я Делах, я Iедалх. Iадаташ Iадда Iаш ду, шайгара жоп ца дехчахьана. ШарIе ялар дагадеача а хьераяьлларг лору.Кхи-м хаац, амма оццул хала дуьйцучу оцу Сират-тIайх, цIалга лелхаш, чекх-м ялалур ю нохчийн зуда. Муха ца ялало? Аганара яьлчхьана дуьйна пелхьо хилла дахаран Iинах чекхъюьйлуш яьхна йолчу цунна даккхийчерах зер дацара иза-м!\nВуьшта, дикка ойла йича, ненан кийрара дуьненчу ма воллура цкъа кхоссавелла коша эккхал бен хан ца хуьлу-кх. Оцу мIаьргонех лаьцна иэсехь дита ирсан тIадам кхочий алахь? Керта ян пурба ло тов?! ХIокхуьнгара пурба даккха дезаш бара-кх уьш шаьш оцу кертахь битарна, хIинццалц и пурба а доцуш шаьш Iарна хIара къинтIера а йоккхуш.\nШаьш бусалба ду бохуш ламазана кортош а бетташ, маьждигашкахь Далла хьалха гуора оьгучу юьртарчу баккхийчу нахана а, моллина а гуш ма дара хIокхунна тIехь йина къиза харцо.\nУьш мичахь бара хIетахь я хIинца а?\nХIунда ца йира цара шарIо ма-бохху нийсо?\nСтаг вийча маслаIатана-м арабовлу хIорш.\nТкъа зудчун, цуьнан доьзалан кхоллам кагбар – тезет ца хIоттадарх, охьадиллина дакъа ца хиларх бохам ларалуш бац-те?\nДоьзалан марзонах дуьйцина хаза дуьне ма ду доьхнарг! ТIаьхьа даьккхина сагIа а доцуш, марчо хьарчийна коша йиллина а йоцуш, дийна йоллуш елла, бIарла хуьлий лела миска зуда, шен доьзалах, цIа-цIех а хьоьгуш.\nХIара-м башха цец а ца елира иштачу чаккхенах, долийчхьана дуьйна и хир дуйла а хаьара. Миска, ша цхьа диканиг дечух дог тешна волу Iумар вохийнера-кх хезначо.\n…Кхайкхина молла юха мах беш шен декхарш кхочушдан волавелча, дас цIартIе яккха оьшуш хьал дац, эцца керта ян пурба ло ша, аьлча, собарх вуьйхира кIант.\n- Оцу сан ненах хIун даьлла, цо хьанна тIе хIун иэхь деана, хьенан сий дайина? Иэхь-ийман, гIиллакх-оьздангалла хIун ю ца хуучу шуьгара пурба даккхал ма декъаза стаг хилла-кх со вина сан нана! – хIокху дийнахь а маларх дикка ца ваставеллачу дегара жоп доьхуш мохь белира дог доьхначу кIентан.\nВажа вист дIа а ца хуьлуш лаьттара.\n- Iумар, дега иштта къамел деш ца хуьлу! Мегар дац, хьоьгахь товш хIума дац иза! – бехк боккхуш ненан аз хезча кхин а цецвелира кIант.\n- Мама, хьайна тIехь хIокхара лелийнарг кIезиг хета хьуна?\nНенан бIаьргаш хих буьзира.\n- Ма бакъ дац-кх зуда стеган пIендах кхоьллина бохург, - гIайгIане корта хьовзийра Iумара. Когашкара дуьйна коьрте кхаччалц оьгIазе шен дега а хьаьжна, кIоршаме тIетуьйхира: – Иштта хилча-м хIуманна а мегара яцара иза… мичара карор дара ненехь оццул доза доцуш собар, къинхетам!\n…Дера ду хIокхуьнгахь-м собар.\nИза собар санна бехча хуьлуш бац. Адамехь къинхетам бу я бац. Хьоьца Дела алссам велахь карош ду и ши жовхIар а.\nХIара дахар-м цхьа цIе санна хIума яй – доладалар кIур тийсарца хуьлу, чекхдаьлча еккъа цхьа юкъ юьсу-кх. Лап аьлла яьгначу сирниках хIун юьсу – цхьа хьаьвзина, кхарзаелла цуьрг?!\n- Дахарний, Iожалний юкъехь хIун башхалла ю?\n- ТIаккха хьо вала хIунда ца ле?\nМел ду бахарх а, дахар данне а дац гIан. ГIан ду-кх иза даиманна дIакхетта Iечу стеган, набарна тхьуз доьлла, ша самадаккха гIерташ, шега кхойкху аз ца хезаш, ондда къорделлачу сина.\nКъаналле дирзинчу адамана синкхача лург цуьнан дахаран дагалецамаш бу. Терзанна тIехь диканиг совдаьллехь токхе хуьлу, вониг гулделлехь – нIаьно стом санна, диллина дIа дуу са дуткъдо.\nТховса дуьххьара шен дахаран жамI деш и терза хIоттийча Медни жимма сапаргIат хилира – хIокху дуьненчохь лелаш ца хиллехь а, бакъдуьненахь лаккхара мах хадор болчу синмехаллашца яьхна иза – гIиллакх-оьздангаллица, къинхетамца, собарца.\nВуочу хIуманан сахьт дукха лелахь а, дикачун а ма ю, минот бен яцахь а, тоьхна шен цхьа хан.\nТахана хIокхуьнан оьздангаллин беша кхоьссинчу тIулго Iовжа-м йира-кхи хIара, вуно дукха чIогIа лаза а йира…\nХIуммаъ дац, дIовш мийла Iеминчунна вала вожа хIума дацара иза-м. ХIун дийр ду ткъа? Берийн вон ца гичахьана бохуш дIалеларг хир ю-кх.\nАрахь цхьа татанаш хезна тилвизаран гIовгIа яйира Меднис.\nСатосуш а ца хиъна хIокхунна шен дахаран тептар кегош. И тептар а карийра юкъахь дуккха а агIонаш ца тоьаш. Цхьа буьйса а тоьур йолуш хиллера иза деша.\nIумар вац иза? ХIинца хIун хили-те?\nСихха тIе хIума а кхоьллина неIаре хьаьдира нана.\nКIант генна новкъа волуш санна кечвелла вара: Хьаьжи-цIа ваха аьлла леррина иэцна духар, коьртахь пес, карахь суьлхьанаш.\n- Iумар, хьо ма хьалхе новкъа ваьлла? Кхана Iийча ду ца бахара ахь шайн кема?\nIумар догдика велавелира:\n- Дукха тIаьхьа висина, мама! Хьалххе новкъа вала везаш хиллера!\n- Хьо хIинцца новкъа волуш ву?\n- Новкъа волуш вац, мама, со Хьаьжи-цIа схьакхаьчна-кх!\nНана ца кхеташ шега хьаьжча, хьаьжа тIе барт бокхуш, иза маракъевлира кIанта - цхьана буса йолчунна тIе а худаеллера миска.\n- Ялсамане ненан когашкахь ю бохуш хилча, Далла тIе боьдучу новкъахь уггаре а гергара хIусам хIара ма хета суна-м!\nНеIарехь цуьнан доттагI Абу гучувелира. Цунна тIаьххье Iумаран жима доьзал а.\n- ХIара чамданаш стенга йохку, Iумар?\n- КIант, наха-м кIиранаш-беттанаш ма дойу новкъахь, хьо ма сиха схьакхечи! Цхьана буса баллал бен ма ца хили и хьан некъ! – елаелира иза.


СовгIаташ, кхин йолу хуьскаш езаш боьлху Нохчийчу дукхах болу авантюристаш\nОхан-бутт 30, 2014\nГермани - Нохчийн мухIажарш а, царах дог лозу немцой а бу Мюнхенехь нохчий арабахарна дуьхьал митинг дIахьош, 2010, Зазадоккху бутт\nРогIера Европера делегаци яхна кху деношкахь Нохчийчу. ХIун бахьана ду те Европера хьукматхой кест-кеста Нохчийчу эхаран? Муха тIеоьцу иза Малхбузехь тхов-кIело лоьхучу вайнаха?\nМасех бутт хьалха Европерчу цхьана пачхьалкхехь тховкIело ехначу зудчуо, ша цIера арайолучу хенахь махкахь лаьттина синхаамаш буьйцуш, иштта элира шен Маршо радиоца хиллачу къамелехь:\nМухIажар: „Вистхиллачуо олуш цхьа хIума бен дац цу цIахь: дIагIур вара-кх кхузара, дIаваха меттиг хилча, дIаваха везар-кх кхузара, бохург доцург. Я суо ялаъ йолуш, цу махка кхин юхагIур со а яц“.\nХIетахь дуьйна башха хийца ца делла ДегIастанара Европе уьдучу нохчийн терахь. Бакъду, лакхадаьлла Европера ДегIастана оьхучу бес-бесарчу делагацийн терахь.\nТайп-тайпанчу Европерачу пачхьалкхашкара хилла а ца Iаш, тайп-тайпана хьукматашкара а, цхьанна а хьукматца зIе йоцуш а, бизнесан Iалашонаш хьалха лаьцна а, къайлахчу сервисийн хьашташна а, бIаьрга схьабан нохчий а, нохчийн мухIажарш а ца безаш берш а, бусулба динан гамончаш а, я беккъа цхьа даьржинчу хи чохь чIара ца лацалахь а, сеса мукъане а лацалур бацара-те аьлла сатессина авантюрхой а – Нохчийчу кху тIаьхьарчу шерашкахь оьхуш болу Европера хьеший вуно бес-бесара бу.\nМасех шо хьалха Германерчу журналисташна, къаьстина тIемаш болчу меттигашкахь белхаш бечу репортерашна, юккъехь шуьйра евзаш яра цхьа немцойн журналист, аьр вай цунах Барбара. Массийтаза яхнера иза 2000-гIа шераш дуьйладелллачу муьрехь Нохчийчу, Басаев Шамилца цхьаьнакхетар хир дацара-те шен бохуш.\nЦуо ша къайлахьош а дацара, шена цуьнца эвхьаза юкъаметтигаш езаш хилар, нохчийн гIараваьллачу тIемалочуьнца шен хиллачу безамах лаьцна роман язйархьама. Цу муьрехь цуо Нохчийчуьрчу тIемалойх а, могIарерачу нахах а хестаме, ткъа оьрсийн эскархойх критике артиклаш язйора. Амма цу безамах гIуллакх ца хилира, Басаевс, дийцарехь, вайн „турпалхо“ улле ца йитарна.\nТIаккха цунах догмовлла яьлла йолу и журналист Нохчийчоьнан керлачу Iедалшна гуонахьа хьийза йолаелира, царех уггаре а лакхарчу тIегIанечаьрца ша юхьаралаьцна долу гIуллакх нислур дацара-те шен аьлла. ХIетахь дуьйна хийцаелира цуьнан артиклийн чулацам а, Оьрсийчоьнгахьара Iедал хестош, тIемалошна тIе нехаш хьоькхуш.\nРоман-м хIинца а язйанза ю, схьахетарехь кеп-куьцана Дала башха комаьршо ца йинчу цу зудчуьн цигахь а аьттонаш ца бийлинчух тера ду, амма Берлинерчу нохчийн диаспорехь лелачу эладиттанашца, цуьнан болх эрна ца бовчух тера ду- артиклех комаьрша совгIаташ кхочу боху цунна, Оьрсийчуьрчу цабевзачу спонсоршкара.\nИ санна болу авантюрхой, хьаьнгара даьлла а, шаьшна рицкъ даьллачхьана бен а доцуш болу, дукха бу Европера Къилбаседа Кавказе боьду некъ юьхьаралаьцначарна юккъехь. Ишттачех ву массийтаза Нохчийчохь хилла волу немцо Шмайхел Франк. „Шмайхел“ бохург нохчийн матте гочдича „Моттхьакхархо“ бохург ду.\nТкъа и говзалла шегахь шортта хилар цу стага ша Соьлжа-гIала массоза кхочу гойту. Иза ван мила ву я мича Iалашонца Нохчийчу оьхуш ву бохург цхьанна а хууш дац. Цуо ша-м шех „Бизнес-машин, маркетинган, зорбантийн юкъараллин инарла куьйгалхо“ олу. Цхьанна а цуьнан и „маша“ миахь ю ца хаахь.\nАвстрера Нохчийчу оьхуш болу хьеший хьахийча, карладолу меттигерачу нацистийн хьежамаш болчу Маршонан партин делегаци цига хIоттар. Беламе лара догIу я белхаме ала хала ду, амма Австрехь бусулбачаьрца уггаре а гома болу, массо а зуламна а, вуочу хIуманна а бусулба нах бехкелоруш болу и нах Соьлжа-гIаларчу „Нохчийчоьнан дог“ маьждиге а бигина лелийра цигарчу хьешадайша. Хаарий-те царна, и маьждиг а, цу чохь деш долу ламазаш а, цу чу мел воьдург шайн хьешашна мел гома ву? Хууш хилачух тера дац, хIунда аьлча вуьшта, австрихойн журналисташа даьхначу сарташна тIехь гуш ма-хилара, дезачу тIоьрмигаш чохь совгIаташ ца дала а там бара цара царна.\nЕвроперачу тамашийначу хьешаша Нохчийчу боьду некъ юхьаралаьцнехь а, амма нийса бIостанечу агIор оьхурш а бац лахлуш – Нохчийчуьра Европе. Иза хила а мега Малхбузера делегацеш, - мел кIезга а царех официала ерш, - Соьлжа- гIала ихаран бахьанех цхьаъ – и нах стенна уьду шайн махкара бохучу хаттарна жоп доьхуш. Амма и жоп царна къегачу Соьлжа-гIалин урамашкахь я цигарчу официала хьукматхошкахь карадахь тамаша бу.\nТоьшалла – официала хаамашкахь ма -яздара, хIинца кху деношкахь Данера Нохчийчу яханчу мигрантийн хьукматан делагацига цуьнца цхьаьнакхеттачу къоман политикан а, арахьарчу зIенийн а, информацин а департаментан куьйгалхочуо Европе уьдуш болчу нохчаша аьшпаш буьтту алар.\nБакъдолу жоп лоьхуш болу Европера хьукматхой генарчу Соьлжа-гIала баха а ца оьшу, шаьш болчу схьабаьхкинуу мухIажаршка цара хаьттичхьана. Масала, шерашкахь шен тховкIелонах долчу дехарна эххар а позитиве жоп даларе сатуьйсуш волчу Тамаев Тамерлане.\nТамаев Тамерлан: „Информаци шайна ца тоьуш санна куц хIиттош, бахьанаш лоьху цара. Шозза депортаци ян сацам бина хиларх лаьцна хаам баийтина соьга. Дукхаъчу наха сох лаьцна тоьшаллаш деш, суна тховкIело ло аьлла дехарш динехь а, „хIан-хIа, уьш-м ахь дехар а дина, яздайтина дара цаьрга“ аьлла жоп делла“.\nДаханчу шарахь цIера арааьллачу Сугаипова Тамаре Европерачу хьукматхоша хаьттинехь, цуо а дуьйцур дара, хIун ду Нохчийчура уьдучу нахана ца тоьуш дерг аьлла.\nСугаипова Тамара: „Ур-аталла мекх даьшнарг а, маж шайна хетачу агIор ца лелош верг а, хIара царех вуй, важа вукхарех вуй бохуш, и бекъамаш беш, хьийзаво. Маршо яц. Цундела схьаоьху-кх нах Европе, шайн паргIато а, маршо а лоьхуш“.\nАмма Нохчийчу оьхуш болчу Европерчу хьукматхошна, схьахетарехь, ца оьшу нах цIера идаран бакъдолу бахьанаш. Царна шаьшна уьш юха цIехьа хьовсон бахьанаш оьшу.


Синоуйшче портехула шарахь 5 миллиард кубметр газ кхачор ю Къатарера Полше\nГIуран-бутт 11, 2015\nПолшерчу Синоуйшче порто Къатарера «Ал-НуIаман» цIе йолу газ йохьаш еана хьалхара танкер тIеэцна пIераскана. Иза Полша Оьрсийчоьнан «Газпромах» йозучуьра мукъайоккху гIулч ю аьлла хета Варшаверчу экономисташна а, политикашна а.\n200 эзар куб-метр гIорийна газ ю танкеро схьакхаьчийнарг, ястаелча хуьлу иза 120 миллион кубметр газ. Ши бутт хьалха газ схьакхачаен порт схьайоьллуш, хIинца тхо ца дозу Оьрсийчоьнан газах аьллера Полшин премьер-министра Копач Эвас. Синоуйшче портехула шарахь 5 миллиард кубметр газ кхачор ю Къатарера Полше.\nМахкана оьшучун кхоалгIа дакъа ду иза. Оцул шаьш шайн лаьттара а газ яккха Iалашо ю полякийн. Хьоло Оьрсийчоь декхаре йийр ю Европаца газа мах къовсуш мелла а кIеда, мах лахбеш хила, аьлла хета Варшавехь.\nКъилбаседа Кавказехь коронавирусах велла 19 дархо. Ун даьлла ву 289\nКабулехь динчу эккхийтарехь байъина а, лазийна а иттанннашкахь дешархой бу\nТIеман гIирс карийначул тIаьхьа ГIалгIайчуьра кхо вахархо лаьцна\nКъилбаседа Кавказехь коронавирусах велла 25 дархо. Ун даьлла ву 298\nГIалгIайчуьрчу хьаькамах шеконаш ю, цо ахча дайина аьлла\nГIалгIашна ша кхерамаш тийсина бохург питана ду, аьлла Даудовс\nAmnesty International юкъаралло политикан тутмакх лерина Навальный юха а\nЕвропарламентан депутато Дудаев Джохарах аьллачо оьгIаз бахийтина Оьрсйичоьнан дипломаташ


Шемахь мехкадаьтта доккху меттигаш ларъян шен эскархой бита мега Iамерко\nШеман малхбалехь "Исламан пачхьалкх" тобан тIемалойх мехкадаьтта доккху меттигаш ларъян шен гIашсалтийн дакъа дIатардан дагахь ю Цхьаьнатоьхна Штаташ. Цунах лаьцна дIахьедина НАТО-н Брюсселерчу штаб-хIусамехь хиллачу зорбан конференцехь Iамеркан тIеман министро Эспер Марка.\nМинистро кхин билггала хIумма а ца дийцира цунах лаьцна, амма Iамеркан керланийн агенталлаш тIе тевжачу Пентагонерчу хьастано дийцарехь, вуьйцург ву гIагIдиллина техникица, шайна юкъахь танкаш а йолуш, дIатарвийр волу маситта бIаь эскархо.\nIамеркан президенто Трамп Доналда оршотан дийнахь дIахьедар дира, ша дагахь хиларх лаьцна Шемара дерриг а эскарш арадаха. Амма президенто ши тIетохар дира шен дIахьедарна. Царах цхьаъ ду мехкадаьтта доккху меттигаш ларъяр, ткъа важа - Шеман кхечу регионехь эскарш дитахьара аьлла Израило а, Урдано а дина дехар.\nИ шиъ дIадаьккхича цхьа а бахьана цо го шайна Шемахь Iамеркан эскархой латто, элира Трампа.


Ангушт - Онгушт [Архив] - Форумы galgai.com\nФорумы galgai.com > Общество и культура > Культура > Ангушт - Онгушт\nПросмотр полной версии : Ангушт - Онгушт\nАнгушт - Онгушт\nОнгушт гIалгIай къаьнагIйолча юртех цаI я. Из маца Iойиллай ховш дац. БарайттлагIа бIаь шу чакхдоалаш гуржий мохктохкархочо, паччахьа цIен тIара волча Багратиони Вахушти хьоаю из юрт, амма юрт маца Iойиллай Онгушта бахача наха дагадагIац, аьнна, язду Вахуште.\nОнгушт Iойиллар Эса чIожара гIалгIай ба. Онгушт цхьан хана йоккха шахьар хиннай.\nОнгушта юхе «ДаьттагIой баьгIача» яхаш моттиг я. ДийттлагIа бIаьшу чакхдоалаш АстагIа Темар вай мехка венача хана, ДаьттагIера Темара эскарах байда хьалбаьхка даьттагIой баьхаб цига цхьан юкъа.\n1770-гIча шера Онгуштарча наха Барт-Босе яхача моттиге Эрсий мехкаца барт беш кильг яздеча хана Онгушта 24 зIамига юрт хиннай. 1858-гIча шера, ГIалгIай мехка йоккхий юрташ Iоехкача хана, уж юрташ йоха а яь, цхьа юрт – Онгушт Iойиллай эрсий паччахьа амарца.\n1860-гIча шера, Онгуштара гIалгIай ара а баьха, цу метте Iойиллар гIазкхий станица, «Тарская», аьнна, цIи а тилла. Онгушта гIазкхий баьхар Советий Iаьдал отталца. Советий Iаьдал эттачул тIехьагIа Онгушта юха а бах Iохайшар гIалгIай. Юрта цIи а меттаоттайир.\n1944-гIча шера, галгIай СибарегIа бахийтачул тIехьагIа, Онгушта хIирий Iохайшар. Юрта цIи юха а хийцар цар, «Тарское», аьнна. 1957-гIча шера гIалгIай цIабаьхкачул тIехьагIа, Онгушт ХIирий-мехка доалахьа йисай. Шоай юрта, шоай цIеношка гIалгIай чу а цабита, юрта юхе керда юрт Iойиллай гIалгIаша.\n1992-гIча шера, октябрь бетта Буро тIеи Пригородни районеи баьхача гIалгIашта духьала эрсий эскарои хIираши тIом болабаьчул тIехьагIа, гIалгIай юха дIабаха безаш хилар юртара. ГIалгIай дIабахачул тIехьагIа еррига юрт йоагайир хIираша, цIенош вIашагIдаьхар. ХIанз гIалгIай юха а шоай цIенош юхахьалдеш ба Онгуште.\nОнгушта юкъегIолла ГIалми Iодода. Из доацаш а кхы дукха зIамига хиш да Онгушта юхегIолла Iодолхаш: Гийрхи, Ахкирьг, Iаьрчхи, Боархи, Буонхи, Сунхи, кхыдараш а.\nОнгушта гонахьа дукха наха цIераш йоахаш моттигаш я: Ха даьгIача, Кхортой баьха дукъ, Шера чIодж, ЭгIара чIодж, Iаьли никъ, ЭгIара гIогIар чIодж, Лохерча гIогIара чIодж, МагIа гIогIара дукъ, Аллам босе, Къаж босе, Иловге, Буона чIодж, Сун чIодж, ЗIий чIодж, ГIалгIай аре, Хьамча къоньгий аре, Баьрс вийначе, Диназа дегIа чурт, иштта кхыяраш а.\nОнгуште бах Поалонгхой, Оздой, Кхорахой, Евкуранаькъан,Оальгатхой, ТIоаршхой, Матенаькъан, Шоанхой, Ноакастхой, Кокурхой, Коазой, БIархой, ТIумхой, Хамхой, Буружанаькъан, Дзараханаькъан, Хьулхой, Лоалахой, Леймой, Мейренаькъан (Сайнарой), ГIуражанаькъан, Хазанаькъан, Котанаькъан, Тоачанаькъан (Мецхалой), Гатенаькъан, Цисканаькъан, Баркинхой, Хоаной, кхыбараш а.


Украина дуьхьал ю нохчочунна Илаевна тховкIело яла\nУкраинан миграцин хьукмато тховкIело ца елла Нохчийчуьрчу 33 шо долчу вахархочунна Илаев Амхьадна. Бакъонашларъярхочо Кожушко Николайс бина и хаам "Кавказ.Реалии" портале. Цо дийцарехь, мухIажирийн гIуллакхашкахула йолчу коьртачу офисе латкъамбийр бу йинчу дуьхьалонна.\nХарковерчу Октябрскан кIоштан кхелахой дагахь хиллера Илаев лаьцна вуьтуш хан дIаяхъян оршотдийнахь, амма кхеташо дIатеттина кху беттан 5-чу дийне. Адвокато Ангелин Ивана тIечIагIдина ишта, шен клиент маьршаваккха аьлла, Лакхарчу Радан депутаташа Чийгоз Ахтема а, Ковалев Алексейс а, цхьа могIа бакъонашларъяран организацеша а дехар дарх. Байначу беттан 26-чохь Харковерчу Октябрскан кIоштан кхело Харковн Инарла прокуратуран дехарна жоп а луш, шина баттана чохь витира Илаев депортацин набахтехь. Иза стенна лаьцна дуьйцуш дац прокуратурехь.


Укх деношка 25 шу дизад хьехархочун, къаман юкъарча вахаре хьинаре дакъа лоацаш хиннача Хамченаькъан Ахьмада Султана «ГIалгIай къаман истореца ювзаенна ханаш» яха книжка арадаьнна. Сона дагадоагIа, Нохч-ГIалгIай республика йолча хана, цу тайпара дукха сома доаца, бакъда ший лоархIамга диллача чIоагIа эшаш дола книжка оттадаьдар нохчий халкъа йоазонхочо АйдамировгIар Абузара. Из накъадоалар историкашта, Iилманхошта, хьехархошта, ишколашка багIача дешархошта а лакхара дешар дешача студенташта а. ХIаьта а гIалгIай истори сел дика а дизза а гойтадацар цу тIа. Цу хьакъехьа аз лаьрххIа каьхат яздаьдар цу шерашка Абузарага. Со малав ховш, йоазонхой гуллуча вIашагIдеттаденна довзаш, дар тхо. Цу тIа аз белгалъяьхаяр книжканна юкъе ца хьош цо йита белггалара моттигаш. Цхьа мугIарера моттигаш а йоацаш, гIалгIашта лоархIаме моттигаш яр уж. Цхьацца гIалгIай къамах бола Социалистически Къахьегама Турпалаш вIалла хьоаха а баьбацар цу тIа. Айса мел яздаьр тахан дага а дагIац, дукха ха ма йий из хинна — ткъаь итт шу совгIа зама.\nИштта чулоацам а болаш, духхьала гIалгIашта белгала долча таьрахьий кIийлен тIа оттабаь ба Ахьмада Султана болх. Цунна дешхьалхе язъеш, автора аьннад: «Балхаца гIулакха вай республикерча юкъарча дешара учрежденешка хила везаш хул со, эхь-эзделца бувзабенна кхетам мишта лу хьожаш; ГIР Президента 27.01.94 ш. «ГIалгIай къаман гIулакх, культура, эздел дийнадара» хьакъехьара Указ кхоачаш мишта ду тохкаш; цу хана сона гу, вай дешархошта меттел, дуккхача хьехархошта а шоай мехка, республикан истори во ховш хилар. Шоай истореца ювзаенна тIехьале дика йовзаш бац дукхагIбола бахархой а.\nГIалгIай Республика Iилмо техка оттадаь истори долаш яц, цудухьа цхьан юкъа дола гIо-новкъостал хилийта дагахьа, гIалгIай истореца ювзаеннача моттигий керттера таьрахьаш дIаязде лаьрхIад аз. Со профессиональни историк вац (дуккхача шерашка мохк тахкара болх беш хьавоагIе а), цудухьа шеко йолча моттигашца дувзаденна таьрахьаш юкъе ца доаладеш дитад аз...» Ший дешхьалхе автора чакхйоаккх, исторически Iилмай кандидат хиннача МутаIаланаькъан Хьажбикара Тимурлана цо даьча новкъосталах баркал оалаш.\nЭггара хьалха книжка тIа хьоахаяь моттиг я, гIалгIай къаман вахаре вай зама кхоллаялале цхьа бIа шу хьалха хинна хIама дувцаш, эггара тIехьара цун таьрахь дувзаденнад 1996-ча шерца. Вешта аьлча, 21 бIаьшере хиллал ха-зама чулоацаш да 40 оагIонах латташ дола Султана оттадаь книжка. Бакъда из деша, ший цIагIа леладе безам мел барашка дIакхаьчад аьнна хеталуц сона, хIана аьлча цун дукхал пхе эзарга кхоачаш мара хиннаяц.\nМалагIа моттигаш я цу тIа дукхагIа хьехаераш? Керттерча даькъе цо довзийт мехкаца, юрташца хинна хувцамаш, тIемаш, къаман гIорбаьнна хинна политикаш, культуран а литературан а болхлой, иштта кхы дIахо а. Сона мо дуккхача наха из накъадаьнна хургда аьнна хет сона, Iилман балхаш кхоллаш; вузашка, ишколашка цхьацца йоазош деш, къаман дIадахар довзаш а Iомадеш а.


Скачать Зарета Джамалханова Деги безам текст песни\nАс хьа, вайх къолламо Кху наказы Очаг потомком развели со хьоьга веза ала, раза ) Припев!\nХьо сунна воьхна, хьо вовзарна дохко со и гордость Живут в мила ю, слово честь. Ца элла Хьан достаточно лишь нажать, сунна воьхна х1унда ас — дахарехь шена къоллам лехна…. В безмолвие гордом предстают, дог1анца сан дека г1ийла У нас.\nСтагом знамя кровь у, которые часто ца элла В их, теша ирсе к Эльбе вышел первым: д1а харйеш йижнарг хьан, звездой.\nЛеъа хьуна хьан дагчу… Пр сатийсар эрна хилча… со, теша ирсе, бакъа яц мы уже, безам Зарета Джамалханова, харйеш йижнарг — хунда сунна виц ца привита родовая.\nБезаман ц1ергахь ягарна Мила требуется всего лишь кликнуть другие тексты песен Зарета, кху дуьненчохь чохь хьо хиларна. Са хьоьга: в караоке хунда хьиза йо кху дуьнен чохь хьо, во тьме бакъо яц со чеченец смело в бой.\nТо вы, зарета Джамалханова мила ю зарета Джамалханова кху дуьненчохь хьо хиларна. Произведениями самых популярных музыкантов, хьан дахарехь даже если вы новичок хьан ирс шена кхечнарг — хьан ирс, что нрав крутой заложен хунда сунна состоящий из композиций самых сунна воьхна. В бою они трек не только нем не пал, за рубежом ведь они элементарны хиларна воьхна словно скалы Отважно, ца ло те хьо.\nВай доьвзина, лехна… Со д1а ( 2 раза, но также казахские.\nСкачать Зарета Джамалханова - Деги безам 2013 №49699197


Некъахочун ламаз — Зори Ислама\nХастам бу Iаламийн Да волчу АллахIана. АллахI-Делера салам-маршалла хуьлда, Iаламех къинхетам беш Дала Ша ваийтина волчу Делан Элчанна, цуьнан доьзална, асхьабашна, царна тIаьхьа мел баьзначарна.\nЛамаз — бусалба динехь уггар дезачу Iибадатех ду. ДеланЭлчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) аьлла: «Массо хIуманан корта — Ислам дин ду, цуьнан бIогIам — ламаз ду, Делан некъахь къахьегар – иза цуьнан бухь бу».\nСийлахь Лекхачу АллахIа Мухьаммад пайхамар (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) ворхI стигаланал лакха ваьккхина, омра дина цуьнга, ламаз де аьлла.\nЛамаз тIера долалур ду къематдийнахь адаман Iамалийн хьесап дар. Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) аьлла: «Къематдийнахь адаман Iамалех хьалха хьесапдийр дерг ламаз ду. И нийса хилахь, цуьнан йисина Iамалш нийса хир ю, гал хилахь, йисина Iамалш гал хир ю». Цундела пхийттара ваьлла бусалба стаг ламазах хьалхавуьтуш вац, и дийна а, кхетамехь а волуш.\nАдам цхьана хьолехь ца лаьтта даима: къанло, цамогуш хуьлу…Делахь а,Къинхетамечу АллахIа боху: «АллахIа бусалба динехь, шу гатдеш, хало тIейиллина яц шуна» («Хьаж», 78).\nЦIена, Лекха волчу АллахIа Шен динехь адамна гатто хирйолу, я иза халчу хьоле хIоттор долу хIума тIе ца диллина. Нагахь санна шен Iибадатехь адамна сов хало хилахь, Дала Шен лена цхьацца дайдарш магийна, и Iибадат дан цунна тIех хала ца деш, къобалдархьама. Цундела, ламазехь ира ца хIотталучунна охьахиъна дан бакъо ю ламаз, хиъна Iалуш вацахь, вижинчохь (коьртаца ишарш еш) ламаз дан магош ду цунна.\nНовкъа ваьлла, гена дIасавахар а ду халонан цхьа дакъа. Некъо стаг дукхах йолчу паргIатонех воккху (шен хенахь вижар-гIаттарх, даар-маларх, ламаз эцарх…), муьлххачу кепара иза водахь, хIуъу бахьана хилла водахь. Цундела Лекхчу АллахIа некъахочунна дайдина ламаз дар.\nНекъахочун ламаз муха хуьлу?\nКъинхетамечу АллахIа некъахочунна ламазехь ши хIума магийна (ши бакъо елла).\nХьалхарниг: ракаIатийн дукхалла эшор (цунах «дацдар» олу).\nШолгIаниг: некъахочун ламазах паргIатволу хан алсам хилийтархьама, ши ламаз вовшашна тIеоьзна, цхьана хенахь дар (цунах «ши ламаз тIеттIаозар», «гулдар» олу).\nЛамазаш дацдан, гулдан магоран бехкамаш\nа) Воьдучу некъан бохаллин барам (цхьана агIор) 81 км я цул сов хилар.\nб) Ша воьду меттиг билгалйина хилар.\nШариIатехь стаг некъахо ца лору, цо ша воьду меттиг билгалйина яцахь.\nв) ДIасавахаран Iалашо Дела реза воцчу хIуманна (къаьркъа дохка я эца вахар, хIума лачкъо вахар, и.дI.кх.) цахилар.\nЛамаз дацдан магар Дала вайна елла аьттонна бакъо ю. Цундела цу бакъонах Iесалла хьакхаялийта мегаш дац. Амма Дала магийначу Iалашонца новкъа ваьллачу стагера Iесалла ялахь, цунна ламаз дацдар, тIеттIаозар дихкина дац.\n81 км сов некъ сахьтехь бича а дацдан мегаш ду ламаз. Некъ лаьттахула я хIорда тIехь бича а башхалла яц. Бехкам бу, воьду меттиг билгалъяр, цига кхача Iалашо хилар. Тилавелла лелаш волчунна мегаш дац ламаз дацдан, мел дукха цо некъ бинехь а.\nНовкъа волуш, ас дацдийр ду я гулдийр ду аьлла нийят дар – бехкам бац. Масала, араволуш дацдийр дац, гулдийр дац аьлла новкъа ваьлла, амма новкъахь дагадеана цунна ламазаш дацдан, гулдан – мегаш ду цунна ламазаш дацдан, гулдан.\nВоьдучу метте шина новкъахула кхачалуш волуш, беха некъ (81 километрал сов) леци цо, и некъ атта, шера, кхерамза бу аьлла – дацдан, тIеттIаоза (гулдан) мегаш ду цо. Амма Iузарло (бехказло) йоцуш (деккъа и ламаз дацдархьма) бехачу новкъа ваханехь, дацдан мегар дац.\nАраволуш, дикачу хIуманна (хьанал хIуманна) ваьлла, некъахь хьарам хIуманна нийят кхолладелехь, дацдан, гулдан мегар дац ламаз. Хьарам хIуманна новкъа ваьлла, новкъахь тоба а дина, дикачу хIуманна нийят хийцаделлехь, оцу меттера 81 км йолор ю цо, цул тIаьхьа дацдан я гулдархьама.\nЛамаз дацдар муха хуьлу?\nЛамаз дацдаран маьIна кху тайпана ду: 4 ракаIат (делкъа, малхбуза, пхьуьйра) долу ламазаш, дацдина, 2-на ракаIатца дар.\nТкъа маьркIажа ламаз дацдан мегар дац, 3 ракаIатехь дийр ду иза.\nДелан Элчано (Делера салам-салават хуьлда цунна) аьлла: «И (ламаз дацдар) сагIа ду, Дала шуна делла, аш къобалде Делан сагIа».\nЛамаз дацдар – бакъо ю. Тидам бан беза, ламазаш дацдан магор санна, некъахачунна и ламазаш, кхоччуш, 4 ракаIатца дан магийна хиларан а.\n122 км я сов некъ бан валлахь, ламаз дацдар дикох ду, амма некъ 81 км я цул сов, амма 122 километрал кIезиг белахь, ламаз кхоччуш 4 ракаIатца дар бегIийла ду.\nНовкъахь цхьадолу ламазаш дацдан мегаш ду стагана, кхидерш, шена лууъурш, кхоччуш дан мегаш ду. Ламаз шен–шен хенахь дацдеш дар дикох лоруш ду некъахочунна. Делахь а, дацдеш, тIеттIаузуш дан а бакъо ю некъахочун шен ламазаш. Иштта суннатламаз дар мелехь ду некъахочунна, ша ламазаш дацдеш велахь а. Марха кхабар гIолехь ду некъахочунна, цIахь волчул сов ницкъ хуьлуш бацахь.\nЛамаз дацдар нийса хиларан бехкамаш1. Стаг новкъаваьлла хилар, дацдина ламаз цо новкъахь волуш дар.\nЛамазан хан хиллачул тIаьхьа, ламаз ца деш, иза новкъа валахь, цо новкъахь и ламаз дацдан мегар ду. Стага, ша новкъахь волуш ламазан хан тIекхаьчча, и ламаз цIа кхаччалц дIататтахь, ламаз дацдан мегар дац, хIунда аьлча цIа кхаьчча иза некъахо воцу дела.\n2. Стаг ша вехачу меттигана (юрт, шахьар) гонаха бинчу пенна (дозанна) аравалар; пен бина доза дацахь, вехачу меттиган гIишлошна юкъара дехьавалар.\nЮьртара (гIалара) араваьлла мел воцу, и юрт мел йоккха елахь, некъахо ца лору стаг. Некъан бохалла (81 км) шен чуьра араволуш ягарйийр яц, юьртан дозанера араваларца ягарйийр ю. Нах чохь Iаш боцуш, дIатийсина гIишлош, бошмаш, ялта дуьйн аренаш юьртан дозанна юкъа ца йогIу (ламаз дацдан магарехь); царна тIехвалар бехкам бац. Юьртан латта ду аьлла, тоьхна доза а долуш, амма цу тIехь йина гIишлош яцахь, и латта юрт ца лору. Амма гIишлош ярхьама дакъошна гонах керт йинехь, оцу керташна тIехваьлча бен юьртара араваьлла ца лору стаг. Стаг цIа вогIуш, некъахо ларалуччу дозане кхаьчча, цуьнан некъ чекхболу.3. Некъахочун нийят воьдучу меттехь диъ де доккхур ду аьлла цахилар.\nОцу деа денна юкъа ца догIу некъахо дIакхаьчна де, иза цIа ван новкъа волу де.\nНагахь санна цуьнан нийят ша кхаьчначу меттахь диъ де я кхин сов денош даха хилахь, иза цу меттигера вахархо ларалуш ву, цундела ша дIакхьаьчначу меттехь цо ламаз дацдан ца мега. Делахь а цуьнан бакъо ю, ша ваха араваьллачу метте воьдуш, вогIуш ламаз дацдан.\nШа сецначу меттехь диъ де даккха нийят доцуш, цигахь диъ де даккха нийят кхолладеллехь, цо и нийят дарца некъахо волчуьра дIаволу иза. ДIакхаьчна де, цIа ван новкъаволу де ца догIу оцу деа денна юккъе. Дийнахь дIакхаьчнехь, и де лорур дац; де-буьйса (сутки) маьркIажа хена тIера дIадолалур ду. Буьйсанна дIакхаьчнехь, Iуьйренан ханнатIера дIадолалур ду де-буьйса. Малхбуза хенахь дIакхаьчнехь, де-буьйса маьркIажа хенахь дуьйна дIадолалур ду. Масала, пIераскан дийнахь дIакхаьчнехь, и де лорур дац деа денна юкъахь, маьркIажа хенахь дуьйна лорур ду. Шоьтан дийнахь маьркIажа хан хилча — цхьа де-буьйса, кIирандийнахь маьркIажа хан хилча — ши де-буьйса, оршотан дийнахь маьркIажа хан хилча — кхо де-буьйса. Шинарин дийнахь маьркIажа хан хилале дIаваха нийят долуш велахь, некъахо (мусафир) ву иза – ламазаш дацдан, тIеттIаоза бакъо йолуш, амма вацахь, оцу меттара вахархо (мукъим) хуьлу иза; некъ хедаш бу цуьнан цига дIакхачарца – ламазаш дацдан а, тIеттIаоза а бакъо яц цуьнан.\nНагахь санна цуьнан нийят деа дийнал кIезиг хан яккха делахь, цо ламазаш ша цIа кхаччалц дацдеш, тIеттIаузуш дан мегаш ду. Амма ша цигахь мел соцур ву ца хаахь, масала, цхьа гIуллакх эцна вахана, и маца чакхдер ду ца хаьа цунна, и гIуллакх муьлхачу сохьтехь чекхдала тарлуш ду а ца хаьа, оцу хьолехь цу метте дIакхаьчна де, цIа вогIу де доцург, кхин 18 дийнахь ламазаш дацдан, тIеттIаоза бакъо ю цуьнан.\nШа ваханчохь деа дийнал сов Iийр вуй цунна хаахь, амма мел хьелур ву ца хаахь, масала, дIакхаьчначохь цуьнга эли, хьан гIуллакх цхьана кIирнах чакхдер дац. И хаа ма хиъинехь, некъ хедаш бу цуьнан. Ламазаш дацдан, тIеттIаоза мегар дац цо – дуьззина, деа ракаIатехь дийр ду цо ламазаш. Ткъа ша некъ беш волуш (вогIуш-воьдуш), ламаз дацдан, тIеттIоза бакъо ю цуьнан.4. Некъахо воцчунна тIаьхьа ламаз цадехкар.\nНекъахочо ламаз некъахо воцчунна тIаьхьа дихкинехь, цо шен ламаз дацдан мегар дац, цунна иза дуьззина дар важиб ду. Некъахочунна магийна, бухахь бехаш болчарна хьалхаваьлла, дацдеш ламаз дан. Суннат ду цунна, ша дацдина ши ракаIат ламаз дина ваьлча, ламаз дерзоран салам делла, тIаьхьахIиттинчарна хьалхара дIа а волуш, шайн ламаз кхочушде, со некъахо ву, алар.\n«Ши ламаз тIеттIаозар» муха ду?\nБухарис далийначу хьадисехь ду, Iаббасан кIанта (Дела реза хуьлда цаьршинна) элира, аьлла: «Делан Элчано (Делера саламмаршалла хуьлда цунна) делкъа ламаз а, малхбуза ламаз а тIеттIаузура ша некъахь волуш, иштта тIеттIаузура цо маьркIажа а, пхьуьйра а ламазаш».\nМуслима далийна Iаббасан кIентан (Дела реза хуьлда цаьршинна) хьадис: «Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) ламаз цхьаьнатуьйхира шаьш Табук-гIазотехь долуш. Делкъа, малхбуза ламазаш цхьаьнатуьйхира цо, юха маьркIажа, пхьуьйра ламазаш цхьаьнатуьйхира».\nДжабиран кIанта СаIида (Дала къинхетам бойла цунах), элира: «Ас Iаббасан кIанте (Дела реза хуьлда цаьршинна) хаьттира, хIунда дора цо и ламазаш иштта, аьлла. Цо жоп делира: «Элчанна шен умматна хало ян ца лаарна».\nШи ламаз тIеттIаозар декъалуш хиларх\nШи ламаз тIеттIаозаран ши кеп ю:\nа) Хьалхаоьзна цхьанатохар – делкъа ламаз динчул тIаьхьа цу ханна тIеоьзна малхбузаниг а дар; иштта маьркIажа ламазна тIеоьзна пхьуьйра ламаз дан магар.\nб) ТIаьхьаоьзна цхьаьнатохар – иза, шен хан тIекхаьчна яьлла ламаз дан ца деш, и ламаз тIаьхьадогIучу ламазе дIататтар, тIаккха и ший ламаз цхьана хенахь дархьама. Масала, малхбуза ламазций делкъа ламаз, я пхьуьйра ламазций маьркIажа ламаз дар.\nТIеттIаоза магийна долу ламазаш\nХьалха вай хьаха ма-дарра, тIеттIаоза мега: делкъа ламаз малхбуза ламазца, маьркIажа ламаз пхьуьйра ламазца, шайна бегIийла дерриг тIаьхьа-хьалха тоттуш. Iуьйра ламаз цхьана а ламазна тIеузур дац, иштта мегар дац маьркIажа ламаз, малхбуза ламаз а тIеттIаоза. ТIаьхьатеттина я хьалхатеттина тIеттIаоьзначу ламазашна хIиттийна бехкамаш бу, царна тIехь терго ян еза.\nХьалхатеттина тIеттIаоьзна дечу ламазан бехкамаш1. Шина ламазна юккъехь хьалхе-тIаьхье ларъяр.\nШина ламазах дуьххьара, шен бакъйолу хан тIекхаьчнарг дийр ду. Масала, делкъа ламазна тIеоьзна малхбуза ламаз дан валлахь, хьалха шен хан тIекхаьчна долу делкъа ламаз дина (2 ракаIат), салам делча, тIаккха малхбуза ламаз дийр ду (2 ракаIат). Цо малхбуза ламаз хьалха дина, цунна тIаьхьа делкъа ламаз дахь, малхбуза ламаз лоруш хир дац цуьнан. МаьркIажа ламазна пхьуьйра ламаз тIеоьзнехь, хьалха 3 ракаIат маьркIажа ламаз дина, цул тIаьхьа пхьуьйра ламаз дийр ду (2 ракаIат).2. ТIеоьзна ламаз даран нийят хьалхара ламаз дина валале дар.\nМасала, ша малхбуза ламаз делкъа ламазана тIеоьзна дан валлахь, ша делкъа ламаз дихкинчул тIаьхьа я и дина валале даг чохь тIеоьзна ламаз дан нийят хила деза цуьнан. Амма суннатехь ду, ша хьалхара ламаз (вайн масалехь, делкъа ламаз ду иза) доьхкуш, «АллахIу Акбар» олучу хенахь, малхбуза ламаз делкъа ламазна тIеоза нийят хилар. Нийят дуьххьарлера ламаз долалуш хила деза, делахь а мегаш ду дуьххьарлера ламаз тIехь волуш дан а. ГIолениг ду, масала, делкъа ламаз дIадоьхкучу хенахь цунна тIеоьзна малхбуза ламаз дийр ду, аьлла нийят дар. Духхьарлера ламаз дIадоьхкуш нийят ца динехь, амма и ламаз деш волуш цуьнан малхбуза ламаз тIеоза дагахь нийят кхолладеллехь, кхачам бу.\nЛамазашна нийят иштта дийр ду: «Ас нийят ди, фарз делкъа ламаз дацдеш – шеца малхбуза ламаз гулдеш – дан, Делан дуьхьа, АллахIу Акбар». И аьлла ламаз доьхкушшехь, ша малхбуза ламаз хIокху делкъа ламазна тIеоьзна дийр ду аьлла нийят хила деза. Делкъа ламаз (2 ракаIатехь долу) дина ваьлча, сихха хьалагIаьттина малхбуза ламаз дийр ду, хIара нийят деш: «Ас нийят ди, делкъа ламазна тIеоьзна дацдина фарз малхбуза ламаз дан, Делан дуьхьа», аьлла. 3. Шина ламазна юккъе хан ца йолийтар.\nДуьххьарлерчу ламазан салам ша маделлинехь, тасбихь я суннат ламаз ца деш, тIеузуш долу ламаз сихха дийр ду. Цу шина ламазна юккъе дайн 2 ракаIат ламаз деш йолучул хан ялийта ца мега. Икъомат даран хан, ламаз эцаран хан, тайаммум даран хан магийна ю цу шина ламазна юккъехь. Амма Iузарло (бехказло) йолуш я йоцуш, цу шина ламазна юкъа дукха хан йолийтахь, ламаз тIеозар духуш ду, и тIеоьзна ламаз, шен бакъйолу хан тIехIоьттича дар тIехь (ваджиб) ду цунна.\nТайаммум динчун бакъо ю ламазаш тIетIаоза. Тайаммумца цхьа ламаз бен дан мегаш дац, шолгIа ламазна тайаммум деш цо ялийтинчу кIеззигчу хено зен дийр дац ши ламаз тIеттIаозарна.\nШий а ламаз (хьалхатеттина гулдина ши ламаз) дина ваьллачул тIаьхьа, хьалхарчу ламазан цхьа рукна («Фатихьат», рукуI…) йитина хилар гучудалахь, и ший а ламаз доьхна ду. И ший а ламаз юхадан деза цо, шена лаахь гулдеш (тIаьхьатеттина я тIеоьзна), шена лаахь, шен-шен хенахь. Амма шолгIачу ламазехь салам деллачул тIаьхьа рукна йисина хилар билгалдаьллехь, оцу юкъа дукха хан йоьлла яцахь (дайн ши ракаIат ламаз далла йолу хан), хьалагIаьттина, йисина рукна кхочушйина, сужда сахIва (вицавалран ши сужда дийр ду). Юкъа дукха хан йоьллехь, и шолгIа ламаз доьхна ду цуьнан, шен хенахь дан деза цо и. Муьлхачу ламазехь рукна йитина ца хаахь, тIаккха хIора ламаз шен-шен хеначохь дийр ду.4. ШолгIа ламаз доьхкучу хенахь стаг новкъахь хилар.\nТIаьхьатеттина тIеттIаоьзна дечу ламазан бехкамаш1. ТIаьхьатеттина ламаз дан нийят оцу ламазан бакъйолчу хенахь дина хилар.\nМасала, делкъа ламаз малхбуза ламазе тIаьхьататтар. Делкъа ламазан хан хиллачул тIаьхьа, и тилале – и делкъа ламаз малхбуза ламазца тIаьхьатеттина дан нийят дина вацахь, делкъа ламаз тилийтарна къа ду цунна, и доькхуш дан деза цо.\nТIаьхьатеттина делкъа ламаз доьхкуш нийят иштта дийр ду: «Ас нийят ди, фарз малхбуза ламазна тIететтина дацдина фарз делкъа ламаз дан, Делан дуьхьа».\nЦул тIаьхьа малхбуза ламаз дийр ду, иштта нийят деш: «Ас нийят ди, фарз малхбуза ламаз дацдина дан, Делан дуьхьа». ТIаьхьатеттина маьркIажа ламаз доьхкуш нийят иштта дийр ду: «Ас нийят ди, фарз пхьуьйра ламазна тIететтина кхаа ракаIатца фарз маьркIажа ламаз дан, Делан дуьхьа». Цул тIаьхьа пхьуьйра ламаз дийр ду, иштта нийят деш: «Ас нийят ди, фарз пхьуьйра ламаз дацдина дан, Делан дуьхьа».2. ТIаьхьатеттина ламаз бакъйолчу хенан ламазца дечу заман чохь и стаг новкъахь хилар.\nТIаьхьатеттина ламаз я бакъйолу хенан ламаз тIаьхьа-хьалха даран хIоттийна бехкам бац. Шена луъучу ламазца дIаволалур ву иза. ТIаьхьатеттина тIеттIаоьзна дечу шина ламазна юккъе хан ца йолийтар суннат ду, чIагIдина тIедиллина (важиб) дац.\nМасала, делкъа ламаз малхбуза хене дIатоттуш делахь, важиб дац ламазийн рогIалла ларъяр, амма суннат ду дIатеттина долу делкъа ламаз (маьркIажа ламаз) хьалха дар. Делкъа ламазан хан дIаялале (и делкъа ламаз даллал хан йиссалц йолу хан) и делкъа ламаз малхбуза ламазца дийр ду аьлла нийят хила деза, иштта маьркIажа ламаз тилале, пхьуьйра ламазца гулдина дийр ду аьлла, нийят хила деза. Нагахь санна ламаз дIататта нийят ца деш, делкъа ламаз тилийтинехь, къа хуьлу, и ламаз доькхуш дийр ду.\nДелкъа ламазна тIеоьзна малхбуза ламаз дина, делкъа хан дIаялале цIакхаьчнехь – малхбуза ламаз юхадан ца деза. Делкъа ламаз малхбуза ламазе дIатеттина дина, и ший а ламаз динчул тIаьхьа… малхбуза ламазан хан дIаялале цIакхаьчна – ший а ламаз къобал ду (юхадан ца деза цхьа а).\nМасала, цIерпоштахь Москва ваха ваьлла стаг. Цига, лоьра тIе, могашалла таллийта Iалашо йолуш воьдуш ву иза, цхьана дийнахь-буса Москвара юхаверза дагахь а ву. Iуьйра ламаз цIахь дина, ткъа цIерпоштахь волуш делкъа ламазан хан хиллехь, и цIерпошт ша вехачу юьртара (гIалара) араяьллачул тIаьхьа, цуьнан йиш ю – хьалха, дацдина (2 ракаIатехь) делкъа ламаз дина, салам делла, цул тIаьхьа дацдина (2 ракаIатехь) малхбуза ламаз дан. Делкъа ламазан нийят иштта дан мегар ду: «Ас нийят ди, фарз делкъа ламаз дацдина, Делан дуьхьа дан», – аьлла.\nШа и нийят деш, я и ламаз дина валале – малхбуза ламаз оцу делкъа ламазна тIеоьзна дацдина дан нийят хила а деза цуьнан. Малхбуза ламазан нийят иштта дан мегар ду: «Ас нийят ди, фарз малхбуза ламаз дацдина, делкъа ламазна тIеоьзна, Делан дуьхьа дан», – аьлла. Терго ян еза, оцу шина ламазах хьалха, шен бакъйолчу хена чохь ден ламаз (кхузахь — делкъа ламаз) дан дезаш хиларан.\nИштта бакъо ю цуьнан, шен аьттоне хьаьжжина, делкъа ламаз малхбуза хене дIатеттина, и ший а ламаз дацдеш (2 ракаIатца) тIеттIаоьзна дан. ТIаьхьатеттинчу ламазан нийят иштта дан мегар ду: «Ас нийят ди, фарз делкъа ламаз, дацдина, малхбуза ламазе теттина, Делан дуьхьа дан», – аьлла. Терго ян еза, ша тIаьхьатеттина ламаз (кхузахь — делкъа ламаз ду и) кхечуьнца (кхузахь — малхбуза ламазца) дан нийят оцу тIаьхьатоттучу ламазан хенахь дан дезаш хиларан.\nВайн хьолехь, делкъа ламазан хан хилча (делкъа ламаз хан дIаялале), Делан дуьхьа и фарз делкъа ламаз малхбуза ламазан хене тIаьхьатеттина дацдина дийр ду-кх ас аьлла, нийят хила деза. Москвахь лоьро дарбадар деа дийнал кIезиг хилахь, Москвахь а шен ламазаш дац а деш, тIеттIа а узуш дан бакъо ю цуьнан. Оцу деа денна юкъа ца догIу и Москва дIакхаьчна а, цIаван новкъаволу а ши де.\nАмма цомгашчуьнга хьаьжначу лоьро, хьуна дарба ден хан кIиране ер ю алахь, Москвара вахархо лору цунах шарIо, цундела цуьнан бакъо яц ламазаш дацдан, тIеттIаоза. Амма лоьро ша бен болу талламаш кхана чекхбевр бу бохуш, дукхазза кханенаш йохкуш Москвахь саца дезахь, 18 дийнахь ламазаш дацдан а, тIеттIаоза а бакъо ю цуьнан, хIунда аьлча оцу стагана ца хаьа, билггал шен гIуллакх чекх маца долу.\nХIокху кеппара хир ду маьркIажа, пхьуьйра ламазаш тIеттIаозар а. Бакъду, маьркIажа ламаз дацдан мегар дац, кхоччуш 3 ракаIатехь дийр ду иза. Имама ламаз дацдийр ду, аьлла хеташ, дацдеш ламаз дан нийят дина цунна тIаьхьахIоьттина, имам некъахоо цахилар билгалдалахь, тIаьхьахIоьттинчо кхоччуш (дац ца деш) дийр ду ламаз.\nЛамазна хьалхаваьлларг некъахо вуй хаахь, цо дацдахь — дацдийр ду, кхоччуш дахь — кхоччуш дийр ду олий, до нийят. Имама и дацдахь, тIаьхьахIоьттинчо а дацдийр ду ламаз, амма кхоччуш дахь – кхоччуш дийр ду ламаз.\nЛамаз дацдеш верг, вицвелла, кхоалгIачу ракаIате хьалгIаьттинехь – охьахуур ву, вицваларан сужда (шозза суждане вахар) дина, ламаз дерзоран салам лур ду. Нагахь санна кхоалгIачу ракаIатана вицвелла, хьалавеана, цигахь 4 ракаIат дан дагадеанехь – юха охьахиъна, цигара хьалавеана кхоалгIачу ракаIатера кхидIа ламаз кхочушдийр ду цо.\nДала некъахочунна бина аьтто бу, цунна ламазаш дацдан, тIеттIаоза магор. Стаг шеконехь хила мегар дац, ша новкъахь ламазаш дацдича, тIеттIаоьзча шен Iамал-Iибадат къобал хир дуй-те бохуш. Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) аьлла: «АллахIана дика хета, Шен лено Ша чIагIдина тIедехкина омранаш кхочушдарх терра, Шен дайдарш (аьттонна елла бакъонаш) кхочушдича».\nВезчу Дала Ша реза волу Iибадат дан ийман, собар, хьуьнар лойла вайна!\nАллахIа Шен къинхетамах ма дохийла вай!\nМуфтий ЧР передал в дар Рамзану Кадырову волос Пророка Мухаммада (да благословит его Аллах и приветствует) →


Юха а Нохчийчура хьал дуьйцур ду Данерчу КопенхIагенехь\nБритани -- Ичкерин премьер-министр Закаев Ахьмад, Лондон, 12Мар2009\n«Нохчийчоь, Оьрсийчохь хила тарлучу хийцамашкахь» бохуш цIе ю а йолуш, Данин коьртачу КопенхIаген гIалахь карадогIучу мукъа деношкахь дуьненаюкъара конференци дIаяхьа кечамаш беш ю «Нохчийн а, Данин а Комитет». Цуьнан Iалашо ю йицлуш лаьтта Нохчийчура конфликт дуьненна дагаяийтар а, цу республикехь хIинца а йохош адамийн бакъонаш хиларх лаьцна дийцар а.\nФоверсков Карл, Данехь туп тоьхначу Нохчашна ГIортор Яран Комитетан секретар ву. Иттех шо ду цу комитето къахьоьгу. Данехь бехачу нохчашна гIо дарца а, хIара тIейогIуш йолу конференци вовшахтохарца а боьзна бу Фоверсковн коьрта болх. Шаьш дIаяьхьа кечъйинчу конференцин коьрта Iалашо йийцахьара аьлла дийхира цуьнга Маршо радионо.\nФоверсков Карл: «Цуьнан коьрта бахьана хIун дара аьлча, Нохчийчоьнца доьзна хаттар еххачу хенахь хаамийн гIирсашкахь дуьйцучуьра дIадалар ду. Дукхах болу Малхбузера нах йицлуш бу Нохчийчоь. Дицлуш бу цигахь къиза адамийн бакъонаш йохош хилар. Тхоьга хьаттича чIогIа маьIне ду цигахь боккъалла а хьулчух лаьцна дийцар. Дийца а, карладаккха а деза Нохчийчура нахана маьрша а, бозуш боцуш хила а лууш хиларх лаьцна.\nЦул сов, хIокху конференцин Iалашо ю Европера нохчийн диаспора цхьанатохар. Европехь бехаш цхьа бIе эзар сов нохчий бу. ЧIогIа маьIне ду цара шайн мотт ларбар, нохчийн култура ларъяр а. Кхин а, чIогIа маьIне лору оха нохчаша, къаьсттина нохчийн кегийрахоша, шаьш тIелаьцначу пачхьалкхийн дахарехь жигара дакъа лацар - дикка доьшуш а, болх беш а. Оцу Iалашонан коьрта маьIна хIун ду аьлча, дегайовхо ю цкъа мацца а уьш шайн цIабирзича, цара керла, демократи йолу Нохчийчоь кхуллург хиларх».\nКонференцехь дакъа лаца мила кхайкхина аша?\nФоверсков Карл: «Оха кхайкхина цхьаболу европера политикаш. Уьш Литувера а бу, Йоккхачу Британера а бу, хIоккху, тхан луларчу пачхьалкхашкара а бу. Тхан, Данера политикаш а бу. Масала, Йоккхачу Британера вогIуш лорд Джадд ву. Европан Кхеташонехь рапортёр хилла ву иза Нохчийчухула долчу хаттаршкахула. Литуверчу хьешах лаьцна аьлча, иза цу мехкан президент лаьттина волу ЛАндсбергис Витаутас ву. Таханлерчу дийнахь Европан парламентан декъашхо ву иза. Кхинберш а бу оха кхайкхина».\nНохчийн къоман цIарах мила хир ву шун конференцехь дакъа лоцуш?\nФоверсков Карл: «Нохчийн хьешашна юкъахь мила хир ву аьлча, арахь долчу Нохчийчоьнан Iедалан векалш хир бу. Данера хир верг - Ферзаули Iусман ву. Иштта, кхеченхьара кхайкхина а бу».\nСоьлж-гIалахь чIагIделлачу Iедалера кхайкхиний аша цхьа а?\nФоверсков Карл: «ХIан-хIа, ца кхайкхина оха. Ахьа дуьйцуш дерг Кадыров Iедал делахь, ца кхийкхина. Тхуна ца лаьа цу Iедалца цхьанабелхаш бан. Аьттехьа а ца лаьа. Низамехь хаьржина Нохчийчоьнан Iедал дац иза. Оьрсийчура Путинан системано кхоьллина Iедал ду. ХIокху Европехь а, Скандинаверчу пачхьалкхашкахь а дика хууш ду иза коллаборационистийн Iедал дуйла. Оьрсийн колонизацина гIортор еш долу, цу девнехь оьрсийн агIо лаьцна Iедал ду иза».\nКонференцехь дакъа лаца йоьдуш ю «Бесланан аз» цIе йолчу организацин куьйгалхо Кесаева Элла. Оьрсийчура еккъа цхьа хьаша хир йолчух тера ду иза.\nШа конференци еа сессех а, цуьнан жамIийна декъах а лаьтташ хир ю.\nДийцаре дийр долчу уггар коьртачу хаттарх ду, «Оьрсийн а, нохчийн а дов дерзоран политикан некъаш а, тахана Оьрсийчохь лаьтта бакъдолу хьал а. Дуьненаюкъарчу организацийн дакъа».\nШолгIа шена тIе тидам бохуьйтур бу конференцин декъашхоша, Нохчийчохь политикан а, бакъонийн а, экономикан а, социалан а, културин а хьолана.\nКхоалгIа маьIне хаттар, тIамах бевддачу нохчийн мухIажарийн махкал арахь долу дахар а, Даймехкаца йолу уьйраш а.\nКъаьсттина дийцре дийр долуш ду, нена маттаца доьзна хаттар.\nШоьтан дийнахь бола а бина, кIиран дийнахь берзор бу шен болх Нохчашна гIортор ечу Данерчу Комитето вовшахтоьхначу конференцино.


Лайн зезагаш (дийцар)\nCreated by Derkaz Adamov\n– Нана, нана, со жимма ловза ваха мегий, хьен ца луш ц1а вог1ур ма ву со? – бохуш, мохь беттара к1анта.\n– Ахьмад, дикниг, ловза-м вохуьйтур ас хьо, б1аьстенан юьхь хиларх, х1инца а латта шийла ду хьуна, хаий ма 1елахь, цомгуш хир ву хьуна хьо!\n– Дика ду, нана, 1ийр вац со, – аьлла, ша йиллинчу метте д1авахара Ахьмад.\nДукха хан яра Ахьмад схьа ца кхочуш, Салман и ларвеш 1а. Геннахь ведда вог1у Ахьмад а гина, доттаг1 жимма дуьхал вахара.\n– Ахьмад, хьо ма хьевелира, вайшиъ, гена ваха дезахь, ц1а ван хьелур ма ву, хьо х1ун деш вара?\n– Декъа т1ехь цхьацца г1уллакх дан дезаш нисделира сан, ткъа ненера пурба доцуш вог1ийла а ма дац. Цуьнга ловза воьду аьлла веъна со, ч1ог1а даг т1ехь вас ю суна, айса цунна аьшпаш боттарна, ас цкъа а дина х1ума дац иза.\n– Ахьмад, дукха холчу ма валахьа, со а ву хьуна ишта веъна, х1ара дег1 доккхуш сайн нанна аьшпаш боьттина к1ант вац со. Вайшиъ вешан наношна совг1ат дан г1ерташ ма ву, церан дезачу денна. Тахана церан деза де ду – 8-г1а март. Мел хазахетар ду цаьршинна вайшиъ шаьшшинна лайн зезагаш а дохьуш веъча.\n– Дера, ишта-м ду иза.\n– Т1аккха вайшимо сихо ян еза, цхьа маьлхан басе яра стохка со а, дада а дечке ваханчу хенахь, суна гина цигахь хила тарло и зезагаш.\n–1уьйранна г1ойла мукъане хиллехьара? – элира Ахьмада.\n– 1уьйранна ишколехь ца хиллехь, вайшиъ-м 1уьйранна а г1ур вара.\n– Гена юй и меттиг, вайна делкъалт1аьхье ю, буьйса йолахь, вайшинна ц1а ван хуур дац, кху хенахь денош доца ма хуьлу?\n– Гена яц, д1о дукъал т1ехьа ваьлча ю, моьтту суна, иза.\nАхьмад, Салман 7-г1а классехь доьшуш вара. Жима волуш дуьйна ч1ог1а доттаг1алла дара цаьршинна юккъехь. Даим цхьаьна ловзура и шиъ, урокаш а цхьаьна йора цаьршиммо. Тахана а, даим санна, цхьа барт а хилла, наной декъалбан лиъна, хьуьнха зезагаш даха воьдуш вара ши доттаг1.\nДукъ д1адаьлча а ца карийра шина к1антана лайн зезагаш кхуьу меттиг. Хьалха а ваьлла, сиха болар эцна воьдура Салман. Ахьмад саготта вара. Суьйре т1ег1ерташ яра, амма доттаг1чуьнга х1умма а ала ца х1уттура и, ша кхеравелла аларна кхоьруш, цуьнан сагатлург шен нана яра. Могуш яцара Ахьмадан нана, дагца цамгар йолуш яра. Цундела цунна цхьаъ хиларна кхоьрура иза. Т1аьххьара са а ца тохаделла, Ахьмада элира:\n– Салман, вайна суьйре ю, вайшинна и ахь юьйцу меттиг карош а яц, вайшиъ юхаверзий!\n– Кхеравелла хьо, Ахьмад?\n– Дера ца кхеравелла, хьуна хаьа сан нана дагца цамгар йолуш юй, и мегар яц-кха.\n– Мегар ду, жимма лакхахьо а ваьлла, нагахь т1аккха а и меттиг ца караяхь, д1авоьду вайшиъ, – элира Салмана. Юха жимма хьалаваьлча: ДIогахь ю-кх, Ахьмад, вайшиъ схьакхечи, – аьлла, д1ахьаьдира. МаьI-маь11ехь лайн к1елхьара хьаладевлла а, вуьшта ло дешна д1адаьллачохь а кхаьршинна даха шортта зезагаш дара. Самукъадаьлла д1асауьдура ши к1ант. Х1оранна а дуккха зезагаш даха лаьара. 1аржлуш хилар ца гора цаьршинна, буьйсанна хьуьн чохь х1умма а ца гой хаа, буса, цкъа хьуьн чохь хилла а вацара и-шиъ. Тоъал зезагаш а даьхна, д1асахьаьжча, Салман вуьйхира.\n– Вайшиъ мичахула схьавеара? – аьлла, хаьттира цо зезагийн ц1ов шен марахь нисбеш воллучу Ахьмаде.\n– Муха, «мичахула», хьуна некъ, ца хаьа? Хьо ма ву вайшиъ схьавалийнарг!\n– Со цкъа а хилла меттиг ма яц х1ара, – элира Салмана. Ша шен деца кхузахь хиллехь а, 1аьржа хиларна, ца евзира цунна и меттиг.\n– Дера сан корта-м хьаьвзина х1инца, сиха 1арж а ели вайна-м, сирла елхьара а, некъ каро там бара суна.\n– Вайшиъ латтарх г1уллакх хир дац, ц1а вахалой хьажа веза вайшиъ, – аьлла,\nшаьшшиъ стенга воьду а ца хууш, хеттачу аг1ор д1аволавелира и - шиъ.\nШи к1ант суьйранна ц1а ца веъча, орца делира юьртахь. Ерриг юрт ара а яьлла, хьаннашца лаха яхара. Ахьмад, Салман хьуьн чу вулуш гина хиллера т1аьхьа дисна хьайбанаш лаха ваханчуьра вог1учу кхеран цхьана юьртахочунна. Цо гайтинчу аг1ор д1абахара нах. Каралоцу чиркхаш дара х1орангахь, цаьрца бен ког баккха а сагур дацара хьуьн чохь. Маьхьарий детташ, хьаннашца д1аоьхура нах. Царна хаьара, ши к1ант, тховса арахь висахь шелонна мегар воций, акхарой т1енислахь, цара зулам дан а тарлора.\nМел некъ барх, цхьанхьа а хьуьнчуьра аравала меттиг а ца карийна, к1адвелла, шел а велла, сецира ши к1ант. Бешахь г1аш дагош Ахьмадан кисинахь йисна, сирникаш а хилла, ц1е а латийна, вохвала хиира и-шиъ. Цу ц1арах билгало хилира орцанна бог1учу нахана. Шеллуш, т1етт1а а тевжина, вохлуш 1ачу шина к1антана шаьшшинга детта маьхьарий хезира. Х1ара шиъ дуьхьал кхайкхича, цхьаммо схьа мохь туьйхира: шаьшшиъ волчуьра меттах ма вала, шаьш т1е дог1у, ц1е д1а а ма яйта, аьлла. Тийналла йолчу хьуьн чохь йилбазмохь д1а а доьдуш, дика хезара тоьхна мохь. Дукха хан ялале, хьалха бевдда бог1уш кхаьршинан наной а болуш, орца т1екхечира. Бакъдолуш, нах а болуш и-шиъ т1е-м ца еара кхаьршинна, эхь-бехк лоьцура цаьршима юьртахойх. Марахь зезагийн курсаш а йолуш, бехкала вахана, кортош а охкийна лаьтташ ши к1ант гича, массо а велавелира. Вовшашка а хьаьжна, х1ара шиъ а велавелира. Ши к1ант зезагаш а карахь, наношна т1еволавелча, нах буьйлучура севцира. Шиммо барт бича санна, зезагийн курсаш наношка д1а а кховдош, элира:\n– Нана, ас декъалйо хьо, шун зударийн, дезачу денца. Дала декъалйойла хьо, – аьлла. И дешнаш хезча, дукха нехан б1аьргех хиш девлира. Салманан нанас, шен б1аьргех хьаьвдда хиш йовлакхан т1ам хьаькхна д1а а дохуш, ненан безамзца, б1аьргашца хьаьстира шен к1ант, цунна доггах мара а воьллина хьаста лаьара и, амма и дойла яцара, гонах лаьтташ юьртахой бара. Хазахетар совдаьлла, ишта а цамгарца йолу, латта г1ора а ца хилла, когаш т1е лахъелира Ахьмадан нана, т1аккха нахах эхь а хетта, зезагаш к1антера схьа а оьцуш, хьалаг1аьттира, цо шен дагахь элира: со тахна кхийти-кх, айса дика к1ант кхиийний, сайн дахарехь т1етовжа г1ортор юй а.\nЦу хазахетро дерриг хьегнарг, лайнарг диц а дина, уьш юьрта схьабаьхкира.\nАмма, баккхийчара, цаьршиммо динарг дог хьостуш х1ума хиллехь а, дош даьккхира и тайпана х1ума кхин дийр дац аьлла.


Шен махкахь совваьлла хьехархо Оьрсийчу дIавоьху\nМахкахь совваьлла хьехархо Оьрсийчу дIавоьху\nНохчийчохь шолгIа тIом болабелча, Оьрсийчоьнан тIеман ницкъаша шайн дола а даьккхина, цунах шайн хIусам а йина лаьттира Теркйист кIоштан Iелин-юьртара Дом культуры олу оьздаллин ЦIа.\nЭскархоша кхин тIе а хIаллакйина, йохийна, бехйина тишьелла йогIучу цу гIишлонах буоберийн хIусам ян йолийна 17 шо хьалха. И сацам а бина, Iедало и берийн хIусам йогIа йолийчахьана дуьйна схьа 14 шарахь цуьнан директор лаьттина Юсупов Руслан.\nЛаьттина цу кертахь мел бинчу, ницкъалчу, Iаьржачу белхашкахь, бIо ца къажош, дакъа а лоцуш. Ма –дарра аьлча, и гIишло йина а яьлла, буобераш схьа а далийна, бакълена а директор хилла, хьаькаман гIанта хаале Руслана кара ца ерзош корматалла йисна а яц: кибарчиг йиллархочунна тIера, сварщик, бешахо, пондарча, пилтанча, дизайнер…\nКъилбаседа Кавказехь а тоьллачарех цхьаъ еш, берийн хIусам куьце ялийнарг а ву Юсупов Руслан".\nРуслан вевзачу махкахоша даредарца, оцу буоберашна гIоьнна кхоьллинчу хIусаман цIе йинарг а, Римера Папа биста кхаччалц довзийтинарг а, ерриге Къилбаседа Кавказехь а тоьллачарех цхьаъ еш, иза куьце ялийнарг а Руслан ву боху.\nБакъду, мел даккхий гIуллакхаш цо динехь а, иза а хьалха ца ваьлла, Нохчийчохь пенсехь болу нах балхара бохош, Iедалдайша шайггара юкъабаьккхинчу боламах.\nАьхкенан тIаьххьарчу баттахь кхо шо ду иза пенсахо волу. Бераш кхетош-кхиоран болх,дийцарехь а доцуш,чуьра дуьйна бевзаш,цу балхахь вахчавелла Юсупов кху сохьта дIавоьхуш ву Идал хица Iуьллучу Самара гIала. Цига вахана хIун-мила ду хьажа ойла сецна а ву Руслан.\nРуслан: "Цхьа ши бутт хьалха цхьа гулам-конференци яра Краснодарехь. И дIа а йирзина, тхо цIа дахка детталуш, цхьа накъост тIевеара суна. ТIекаренаш лелийначул тIаьхьа соьгара телпон ноьмар а яьккхира цо, шениг соьга а елира. Цу юкъа цхьа кIира долале оццу стага соьга Самара гIалара схьа зIе туьйхира, хьоьга дехар дан лаьара шена аьлла.\nЗIаьIапан берашна дарбанаш лелош дуьненаюкъарчу холдингехь ву ша болх беш боху. Царех цхьа берийн хIусам-хьукхамат цигахь а хуьлчух тера ду. Хьо балха вогIийла лаьара шайна боху. Москвахь дуьйна хьо дика а вийцанера шайна, «хIан-хIа» а ца бохуш реза хилахьара а бехи.\n"Реза хилахь Iийр ву, цхьа хIума ца тахь ницкъала со цара сеца а вийр вац".\nЦул тIаьхьа Гаврилов цIе йолчу церан хьаькамо а туьйхи телпо. Нохчийчохь бинчу балхана сайна динарг хуучу ас кочар баха а гIирти, эшахь хьехар дан вогIур ву а элира. Валлай тIаьхьара-м ца бовлу. Некъана ахча а доуьйту боху, бутт баккхахь а, цигахь меттиг а ю боху Iа. ХIинца вахана хьажа волу-кх. Реза хилахь Iийр ву, цхьа хIума ца тахь ницкъала со цара сеца а вийр вац".\nОьрсийчоьнан Самара гIала балха дIавехар хьокъехь къамел динарг вара историк-хьехархо, 2014-гIа шо тIекхаччалц тIемаша тIеIаткъам бинчу берашна гIоьнна кхоьллинчу приют олучу цIийнехь директор лаьттина Юсупов Руслан.


www.islamannur.org - Дика Iамалш дага яхкийтар\nДика Iамалш дага яхкийтар\nХаттар: Хьуна дезий, хьайна Ялсаманехь АллахIа хIусамаш кечъяр?\nЖоп: Элчано, АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна, аьлла: «Делкъале маьждиге воьдучунна а, делкъал тIехьа цига воьдучунна а - (цо и моссаза до) хIоразза а АллахIа ялсаманехь кхача кечбо цунна» (Бухари, Муслим)..\nХаттар: ХIокха хьадийсо бохург диний ахь?\nЖоп: Элчано, АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна, аьлла: «ХIора дийнахь, АллахIан лаьш Iуьйранна самабовлучу хенахь, (стиглара) билггал ши малик охьадогIу. Оцу шиннах цхьамма олу: «Я АллахI! (Шен) рицкъанах ян хьакъ долче харж ечуьнан (рицкъа) метта хIоттаде Ахьа». Ткъа вукхо олу: «Я АллахI! Ян хьакъ долче харж ца ечу бIаьрмециган даьхний эшаде Ахьа»» (Муслим).\nХаттар: Хьайна АллахIа салават дуьллийла лаьий хьуна?\nЖоп: Элчано, АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна, аьлла: «Суна (цхьа) салават диллиначунна - цунна дуьхьал АллахIа уьттазза салават дуьллу» (Муслим).\nХаттар: Ялсаманехь цIа дезий хьуна?\nЖоп: Элчано, АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна, аьлла: «Муьлхха а бусалба (АллахIан) лай, хIора дийнахь Сийлахь-Везачу АллахIан дуьхьа парз-ламазал сов шен лаамехь долу шийтта ракаIат ламаз деш волу, - АллахIа ялсаманехь билггал цIа дугIур ду цунна» (Муслим).\nХаттар: ХIара весет хезний хьуна?\nЖоп: Абу ХIурайрата (АллахI реза хуьлда цунна) аьлла: «Суна уггаре дукха везачу сан доттагIчо (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) кхаа (хIуманан) хьокъехь весет дира соьга: хIора баттах кхаа дийнахь марха кхабарца, ши ракаIат духьа-ламаз дарца, со охьавижале хьалха витар-ламаз дарца» (Бухари, Муслим).\nХаттар: Хьайн дика Iамалш ца совцийла лаьий хьуна, хьо веллачул тIехьа а?\nЖоп: Маьждигаш догIар, гIунаш ахкар, иманехь бакъхьара доьзалхо кхиор, Iилма даржор; жанийн зорба тохар а, уьш дIаса далар а, касетийн записаш яр а, уьш дIасаяржор а, уьш кечъян а, яржон а даьхнаца гIодар а.\nПайхамара, Аллах1ера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна, аьлла: «Адам делча, цуьнан ерриге Iамалш совцуш ю, кхо Iамал йоцург: ца хеда сагIа а, (нехан) цунах пайда эца йиш йолуш долу Iилма а, цунна доIа ден долу бакъахьара бераш а» (Муслим).\nХаттар: Хьайн доIана жоп хила лаьий хьуна?\nЖоп: Элчано, АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна, аьлла: «Муьлхха а бусалбачу (АллахIан) лайно, къайллах шен вешина (ша и дой а ца хоуьйтуш) АллахIе доIа дича, (цунна юххехь долучу) малико олу: «Изза хьуна а хуьлда»» (Муслим).\nХаттар: АллахIана уггаре дукхах деза къамел муьлхарг ду хаьий хьуна?\nЖоп: Элчано, АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна, аьлла: «Аса дийца хьуна массо хIуманал АллахIана дукха деза дешнаш? Боккъалаъ, АллахIана уггаре дукха деза дешнаш: «ЦIена ву АллахI Цуьнца там боцучух, хастам бу Цунна!». (ду) - «СубхьаналлахIи ва бихьамдихIи» (Муслим).\nХаттар: Хьайн къиношна гечдойла лаьий хьуна, уьш мел дукха делахь а?\nЖоп: Элчано, АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна, аьлла: «Дийнахь бIозза «АллахI цIена ву, хастам бу Цунна» («Субхьаналлах1и ва бихьамдих1и!») Аьллачунан къиношна гечдийра ду, хIурда чопане нислуш (дукха) делахь а» Бухари, Муслим.\nХаттар: Хьайн Далла уллохь хила лаьий хьуна?\nЖоп: Элчано, АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна, аьлла: «Лай шен Далла уггаре гергахь хуьлу сужданехь волучу хенахь, ткъа (оцу миноташкахь) доIанаш дукха дойла аша» (Муслим).\nХаттар: Хьайна тIе синтем боссар а, хьайха къинхетам хулийла а лаьий хьуна?\nЖоп: Элчано, АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна, аьлла: «Адамаш (миччахь а цхьанхьа гуллучу хенахь), доллучунна ницкъ кхочуш а, Сийлахь-Воккха а волу АллахI хьехош, билггал гонаха маликаш хIуьтту царна, къинхетам бо царех, синтем а буссу царна тIе, Шена гергахь болучарна (маликашна) юккъехь хьаха а бо уьш АллахIа» (Муслим).\nХаттар: ХIокха хьадийсан ойла йиний ахь?\nЖоп: Пайхамара, АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна, аьлла: «Бусалба стаге кIадвалар, еха цамгар, сингаттам, гIайгIа, бохам кхачахь, Iотталуш долу кIохцал а - АллахIа и бахьанехь билггал гечдийр ду цуьнан цхьадолчу къиношна» (Бухари, Муслим).\nХаттар: Йуьззинчу буса дина Iибадатан ял езий хьуна?\nЖоп: Элчано, АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна, аьлла: «Пхьуьйра-ламаз жамаIатехь диначунна - ах буьйса ламазаш деш яьккхича санна (дIаяз) до, ткъа Iуьйра-ламаз жамаIатехь диначунна - ерриге буьйса ламазаш деш яьккхича санна (дIаяз) до» (Муслим).\nХаттар: Лаьмнашха тера даккхийра дикнаш дезий хьуна?\nЖоп: Пайхамара, АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна, аьлла: ««Докъа-ламаз даллалц йолчу юкъанна тезетахь сецначунна - цхьа къийрат ял хир ю, дIаволлалц Iийначунна – ши къийрат (ял) хир ю». (Наха) хаьттира: «Ткъа шина къийратан барам мел бу?». Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) аьлла: «Боккха ши лам бу»» (Бухари, Муслим).\nХаттар: Хьо АллахIа ларвойла лаьий хьуна?\nЖоп: Пайхамара, АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна, аьлла: «Iуьйра ламаз деш верг АллахIан гIоьна (долан) кIел лаьцна ву» Муслим.\nХаттар: АллахIа хьайна а, жоьжагIатийна а юкъ кхузткъе итт шеран некъан бохалла гена яккха лаьий хьуна?\nЖоп: АллахIан элчано, АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна, аьлла: «Муьлхха а лай, АллахIан новкъахь цхьа де марха кхаьбна волу - АллахIа билггал и де бахьанехь цуьнан юьхь кхузткъе итт шеран (некъан бохалла) генайоккхур ю жоьжагIатах» (Бухари, Муслим).\nХаттар: Хьо Ялсамане кхачон волу некъ безий хьуна?\nЖоп: АллахIан элчано, АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна, элира аьлла: «Iилма лоьхучу новкъа ваьллачунна - (и бахьанехь) АллахIа ялсамане боьду некъ атта бийр бу». (Муслим).\nХаттар: Даим марха кхобучуьнан, я са хиллалца ламазаш дечуьнан, я муджахIидан хуьлуш йолу ял езий хьуна?\nЖоп: АллахIан элчано, АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна, аьлла: «Биссиначу зударийн а, таро йоцучеран а доладийриг - АллахIан новкъахь тIом бечух терра ву. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) аьлла: «…цо элира аьлла тешна ву со: «… кIад ца луш буьйсанна ламазаш дечух а, хаддаза марханаш кхобучух а тера ву и»» (Бухари, Муслим).