Москварчу прокуратуро тIедиллина Нохчийчуьра гей лачкъор таллар\nМоскварчу кIоштийн юккъерчу прокуратуро декхаре йира "Новогиреево" ОМВД Дагестанера 21 шо долу вахархо лачкъор талла. Жимачу стеган гергарчеран цуьнан ориентацица болу цабезам бахьана долуш Селимханов цIера ведира, тIаьхьо Нохчийчу дIавигира иза. Ткъа хIинца кхерамазаллехь ву иза.\nТIечIагIдо, Селимханов Дагестанехь вина хилар, амма кхиъна иза Нохчийчоьхь.\nХьалхо ЛГБТ+ нахана гIо дечу "СК SOS" тобанан адвокаташа масийттаза аьрзнаш хьийсийнера МВД-га, Талламан комитете а и стаг лачкъоран хьокъехь таллам болор доьхуш, амма и латкъам урхаллашна юкъехула дIайсакхуьйсура. ТIаккха юристаш Москван Перовскан кIоштан кхеле боьвлира, Талламан комитета доьазза тидам боцуш дитира таллам хилале гулйина материалаш схьаялар тIедожош кхело бина сацам.\nТIаьххьара жамIехь прокуратуро тIечIагIдира, "Новогиреево" ОМВД-но стаг лачкъор ца таллар низамца догIуш ца хилар а, бух боцуш хилар а. ТIехьоьжучу урхалло тешаш лебан декъаре бира полисхой, иштта кхин тоьшаллаш тидаме а эций, шайн жамI довзийтар а.\n"Селимханов зIене велира тхоьца 2020-чу шеран Лахьан-баттахь, гергарчара еттарна а, кхерамаш тийсарна а, цуьнан ориентаци бахьанехь. Цунна Москва дIавоьдуш гIо дира", - дийцина "СК SOS" тобан декъашхочо Розанов Мирона.\nБилгалдоккху, жима стаг Москвахь дийнахь метрона уллохь нохчийн мотт буьйцучу рогIерчу вахархочун бедарш йоьхначу бевзаш боцчу наха лачкъа а вина, нуьцкъаха машена чу а тоьхна, "Внуково" аэропорте дIавигира, цултIаьхьа Соьлжа-ГIала йоьдучу рейсаца дIа а хьажийра. Цхьахволчунгахь тапча хиллера, амма иза цхьа а дуьхьало йоцуш аэропортера контролах чеквелира. Соьлжа-ГIалахь лачкъийнарг левира, бакъоларъярхойх лаьцна дийца бохуш, тIаккха гергарчеран кара дIавелира. Шена вада меттиг а лехна, новкъахь кхетачу машенашца Нохчийчуьра дIавахара иза.\n"Чолхе хьал: нохчийн шиъ жима стаг валарна кхерам бу" цIарца дуьненаюкъарчу ЛГБТ-н бакъонаш ларъяран All Out платформи тIехь арахецначу петицина кIел вазвелла I00 эзар сов стаг. Тайп-тайпана мехкашкара бахархоша доьху Американ Iедалхошка глобалан дипломатих а, дуьненаюкъарчу зIенех а пайда а оьцуш, Соьлжа-ГIалахь чохь латтон ши ваша, 20 шо долу Магомадов Салахь а, I7 шо долу Исаев ИсмаьIил а кIелхьараваккхар.\nКавказ.Реалиис арахийцира Леоца интервью: иза Нью-Йоркехь Iаш ву, оьрсийн мотт хуучеран дуьххьара прайд кхоьллина цо цигахь, ЛГБТ+-нахехьа хIитточу акцешка а лела иза, стелаIодан бесашца кечбина черкесан куй а туьллий. Леос шен батт хьулйо, телевиденина а, радиона интервьюш цало, амма цуьнан аьтто болу баккхийра гей-синкъерамаш хIиттон, цига Оьрсийчуьра артисташ а богIу.


Туркойчоьнан ницкъаша Шеман тIеман кема чудаийтарх лаьцна хаам бина Анкарано\nШеман къилбаседа-малхбузехь туркойн тIеман ницкъаша Шеман Iедалан ницкъийн тIеман кема чудаийтарх лаьцна хаам бина Анкарано\nТуркойчоьнан тIеман министралло бинчу хаамца, тIеман кема чудаийтина туркойн ницкъаш куьйгалла а деш оппозицин тIеман тобанаша президентан Асад Башаран армин позицешна тIе атака йолийча, хаам бо Маршо Радион Оьрсийн сервисо.\nБилгалдоккхуш ду иза тIеман-Iаморан Аэро L-39 "Альбатрос" кема хилар. Цу моделан кеманаш арахоьцуш дара Чехословакехь. Карарчу хенахь цу кеманех пайда оьцуш ю иттаннаш пачхьалкхийн армеш, шайна юкъахь Шема а йолуш, хаам бо "Интерфаксо".\nХьалхо кху баттахь туркойн эскархоша хаам бира Шеман къилбаседехь шаьш Су-24 олу оцу мехкан тIеман хIаваан ницкъийн ши кема чудаийтина хиларх лаьцна.\nЧIагIдарехь, царна герз тоьхнера "туркойн кеманаш чудаийта уьш гIоьртинчул тIаьхьа". Иза хилира Идлибан стиглахь. Стохка ГIуран-беттан чакхенехь дуьйна Асадан эскарш ду цигахь оппозцин тIеман тобанашна дуьхьал тIеман операци дIахьош.\nИдлиб тIаьххьара чIагIо ю Димашкерчу режиман дуьхьалончийн. Ткъа Анкара гIортор еш ю Шемарчу оппозицина.\nКIирандийнахь Туркойчоьнан Iедалша тIечIагIдина, туркойн эскархоша тIеман операци дIайолийна хилар, Оьрсийчоьно гIо деш йолчу Асадан армина дуьхьал. ДIадаханчу кIиранах Анкарано дIахьедар динера 30 сов туркойн эскар вийна хиларх лаьцна, Шеман тIеман кеманаша тохарш а дина.\nШемахь адамийн бакъонаш йохорна мониториг ечу центро бинчу хаамца, цунна жоп луш пIераскан дийнахь дуьйна туркоша, бомбанаш а йиттина, вийна Шеман Iедалан ницкъийн 90 сов салти а, Ливанерчу "Хезболла" шиIатийн тобан иттех декъашхо а, ткъа иштта гIажарошкахьа ойла йолчу тIеман тобанийн маситта декъашхо а.\nЕарин дийнахь, Зазадоккху-беттан 5-хь, Москвахь цхьаьнакхетар ву Оьрсийчоьнан президент Путин Владимира, Туркойчоьнан президент Эрдоган Реджеп а. Шемахь Оьрсийчоьнан а, Туркойчоьнан а ницкъаша вовшаца тIом боло мегаш хиларан кхерам хIоьттина, Идлибехь хаьл карзахдаларна.


Уггар а кIезиг алапаш оьцуш хиларца билгалъевлла Кавказан республикаш\nОьрсийчоьнан регионашлахь пачхьалкхо хIоттийначу лахарчу барамца (МРОТ) уггар кIезиг алапаш оьцу нах дукха хиларца билгалъяьхначу пхеа республикана юкъахь бу Къилбаседа Кавказан пхи мохк. Росстатан зерашна тIетевжина хаамбина цунах лаьцна "Известия" газето.\n2021-чу шарахь МРОТ-н барам бара 12 792 эзар сом. Ма-дарра аьлча, официалан зерашца а догIуш, йоллу Оьрсийчохь оцу барамал а лахара алапаш оьцуш бу 2,5 процент белхалой, иза хуьлу 690 эзар стаг.\nКъаьстинчу реогионашкахь хьал ледара го Дагестанехь. Лахара алапаш оьцуш бу цигахь 13,7% бахархой. Цунна тIаьхьа йоьгIу Къилбаседа ХIирийчоь (10,8%), Кхарачой Чергазийчоь (10,3%), ГIалгIайчоь (9%), ГIебарта-Балкхаройчоь (8,3%).\nНохчийчуьрчу хьолах лаьцна хааамаш ца балийна "Известия" газето, Росстатан сайтехь а информаци яц цкъачунна.\nДукхаъчу социалан-экономикан хьолах хIиттийначу рейтингашкахь Къилбаседа Кавказан мехкаш тIаьххьарчу меттигашкахь ду. Оцу кепарчу гайтамашкахь уггара ледара хьал белхазаллица хиларца билгалъяьлла ю Нохчийчоь.\nСтохка Охан -баттера схьа дуьйна кху шеран Дечкен-батте кхаччалц ГIебарта-Балкхаройчоь а, Ставропол-мохк а, Кхарачой-Чергазийчоь а белхазалла лакхаяьллачу регионашлахь яра. Къинхьегаман министралло далийнера и зераш.


Стигалкъекъа-бутт 23, 2015\nНохчийчоь -- Яздархо Канташ (Ибрагимов Лоьма)\nКIира кхечи нохчийн литературехь шен харш долуш, шатайпа къахьоьгуш схьавеъна Канташ (Ибрагимов Лоьма) цIеххьана дог а сецна шен 65 шо кхочуш велла.\nКху беттан 14-чу дийнахь махкана, къомана, нохчийн маттана,вайнахана деза а,сийлахь а мел долчу хIуманна лезна дог саца а сецна бакъ дуьнене дIакхелхина яздархо Ибрагимов Лоьма. И ван а вара цу дешан шуьйрачу маьIнехь яздархо – байтанча, драматург, критик, Iилманча. ТIехь бIаьрг соцуш,ойла ахкаме йоккхуш ду хIинцачул 23 шо хьалха «Орга» журналехь, критика декъехь Лоьмас зорбане баьккхина, «Нохчийн литературан беха-боца некъ» цIе йолу болх.\nЧот йоцуш дукха ю цу тIехь тахана а мехалла яза,маьIне ойланаш. Масала нохчийн эланаш хилла а бац бохуш дозалла дечарна жоп дала санна авторо яздо: « Хьанна хаьа, уьш хиллехьара-м тахана вай йилла гIерта йозуш йоцу пачхьалкх йолуш вай Iаш долу дуккха хан яьлла хир ярий? Хьанна хаьа уьш цахиларо дахаран хьалхенна вай мел тIаьхьатеттина,титтина?» ХIетахь I990-чу шерашкахь цу кепара хеттаршка вийлина Ибрагимов Лоьма.\nОццу балха тIехь цо нохчийн литературан некъ шина декъе боькъуш долу терахь санна билгалдоккху къам дохийна I944-гIа шо. ХIетахь дуьйна нохчийн исбаьхьаллин литературо бинчу некъан башхаллаш билгалйохуш цо цхьа кхачамбацар санна 7 пунктехь даладо ишта тоьшалла а: «Iедална тиэкъар,цунна мукIарлонаш дар, тIетийжар.\nХIара дуьне кхолладелчахьана Iедалан бакъволу яздархочун барт хилла бац.Iедал-Iедал ду,искусство-искусство ю. И шиъ цхьана ненан а дац,я цхьана мехкан а дац. ХIораннан а шен-шен декхар ду, Iалашо а ю,цхьа цуьрриг а цхьана йогIуш а яц».\nАс юха а билгалдоккху Ибрагимов Канташа и а, кхин а чулацаме ойланаш ялхийна I992-шеран «Орга» журналан 3-чу ноьмарехь. Нохчийн литературехь дукха яц оццул кIорге а йолуш язйина талламан ирташ.\nСо къастам боллуш ала вахьац мичахь, исбаьхьаллин литературан муьлхачу декъехь , тайпанехь дина Ибрагимов Лоьмас беркате, хьанала «охана», муьлха стом кхиийна цо къаьсттина дика?\nДраматурги юьхьарлаьцча масала суна дало лаьа «Дуьххьарлерчу безамах туьйра» пьеси тIера дешнаш. Дикка хьалха язйина елахь а цу дешнаша хьакъболлу мах хадориш вай ду - адамаш. ШайтIа ду къамел деш. Цуо шайтIано боху:»…сайн вешех долийла со, цхьадолу адам вайл,шайтIанел, оьшуш дацахь.\nУьш Дала хIунда кхоьллина хууш дац-кх со. Адамаш ледара хIумнаш ю, делахь а дуьне дага а доьхна леш дохку. Ахча шайн сил дукхадеза. Ахчанах да а,нана а,мохк а,мотт а бохка реза бу. И ю церан синан гIело Цо вийна церан воцуш цатерг. Ша тхойга Iехабайта ца кхоьллинехь,суна-м ца хаьа уьш Дала стенна кхоьллина?»\nМотт керчар бац 13-14 шо хьалха цу кеппара хеттаре дийлинчу шайтIано дуьйцург тахана а бух болуш дац ала.\nИбрагимов Канташ коьрта редактор лаьттина «Гоч» журналан. Хьуьнаре куьйгалхо а хилла и каде хьийзар бахьнехь цу журнало шенчул дакъалаьцна нохчийн мотт «самсабаккхарехь»,цуьнан таронаш шорьярехь, Хатаев Хьусайнна а дайна, ненан маттана ша мел бу а,мича меха а бу хаийтарехь.\nДог-ойла кхето тигац муьлхха а цхьана журналан редакцехь, я цо тIаьххьара болх бинчу Iилманан цIийнехь вела а къежаш, шеха текхош къамел а деш, векхавелла, «хьо муха мичара кхечи « аьлла Кfнташ дуьхьал вер вац аьлча.Басарш дукъдина ала а ца оьшуш,Лоьмас хьасартне дакъалаьцна нохчийн афоризмийн а,ирчу аларийн а дозанаш шордарехь а.\nЦу а, кхечу а декъехь вуно дукха ю цуьнан зорбане йийлина исбаьхьаллин ирташ,массара а кхаъ хуьлуш тIеэцна «Хьалхамартанхой энциклопедина» тIера, «Либретто» биста кхаччалц. Уьш ягарйина а, церан мах хадийна волийла а дац. Кхузара ас къамел Лоьмин байталлех доладо. Цара, дагна синтем бохьуш «лешачу» синтемечу,исбаьхьчу ойланаша даре до Ибрагимов дуьненан мехаллаш дика евзаш, дахаран хиламийн мах хадо хууш, мух-мухха а воцу дешан говзанча хиларан.\nОндда бух болуш ду Ибрагимов Лоьма Дала похIма делла байтанча- хьекъалда, исбаьхьаллин дош кIоргечу ойланца кхала хууш, даима а лехамехь байтанча-Iилманча а хилла бохург, Яздархьама а ца яздеш,ша дуьйцург,далхориг тIех дика кхета а деш,дешархочун ойла партала ца юьтуш,халкъан дIадаьлларг,цунна лазаме мел дерг карзахе карладоккхуш, Лоьмас санна тIаьхьаязийнарш нохчийн литературехь дукха бац.\nТахана суна синтеме кхаъ бу Ибрагимов Лоьма сап-сов а волуш,шо хьалха цуьнан кхоллараллех «Маршо радионо» хастаме дош аьлла хилар Дахаран мах хадош,мацах дIадаьлларг карладохуш ека цуьнан байташ, йоьшург хьа а веш. Цу могIарера ю аьлла хетта ,цкъачунна кхето цхьа атта хеталуш йолу «Бералла» байт а.\nБералла сан ян а яцара,\nЯ со цуьнан а вацара.\nМасане хьо йоьлуш яцара.\nСатеснарг – гIенаха гуора,\nЦахиндерг – собарехь гуора.\nЦу хенахь и мичар хир яра,\nСан къоман лаг лаьцна хилча.\nМасане хьо маьрша яцара.\nИбрагимов Лоьмин шатайпа кхоллараллин билгало, хIатI санна хета кхета аттачу кIеззигчу дешнашца яккхий ойланаш листийтар.\nЛаамо шад тоьхча,\nЛазамо ов туху,\nДахаро це тухий,\nДикано пе тухий,\nОйлане гуо бойту,\nОйлане болх бойту.\nКхолламан дог девза,\nОьмаран букъ бевза.\nШен боллу мах бевза.\nХьалха а хьехийна ма-хиллара цуьнан синхааман турпалхо шен къомана юкъара къестамаш а ца беш «схьаэцна», кхето хала воцу,могIарерчарна юкъахь а могIарера, шена юххерчарех дог лозуш, цара мел лайнарг ловш, дахаран къахь дагца луьттуш,цаьрга нийсса чекхваьлла стаг ву. И бакъдерг дика тусало цуьнан байталлехь а.\nГуьйренан гIайгIа ю лаг лаца гIерташ.\nГIайгIанан бала бу са лаца гIерташ.\nСо шеха кхийринарг тIекхечи суна,\nГIенаха мел гинарг самаха хили.\nКуьйгаш тIехь лелийнарг мостагIа хили,\nАс емал мел динарг дог кIеда карий.\nСо шеха кхаьрдинарг тIекхечи суна.\nГIенаха цагинарг самаха хили.\nМоьттура, сайн бен дац сайх доьзна дерг,\nМоьттура, нехан ду нахана хилларг.\nКхечунна тIедеъча, ас атта лайна –\nГIенах а цагундерг самаха хили.\nИбрагимов Лоьмас,кхечара масал эца адогIуш, кхиамца яьстинчех ю Даймехкан,безаман, Iаламан теманаш. Царех муьлха юьхьарлаца,муьлхачунна тIехь бIаьрг сацабе боху хеттарш чолхе дуьйлуш дукха ю шайх дийца догIу «кIорга» байташ.\nСинойн дуьхьа марха кхобуш,\nДилхан дуьхьа латта охуш,\nКхуьу адам –\nКхуьу сан къам.\nБерийн дуьхьа хало токхуш,\nБиэхкан дуьхьа Iазап токхуш,\nЗерийн дуьхьа шахьар юьллуш,\nЗаан дуьхьа вала дуьллуш,\nИсбаьхьаллин дош,дашо,дети варкъ дуьллуш кхин дIа кхала а лур дуй те аьлла, дог хьадещ дуьйцу синхааман турпалхочо Даймахках а.\nИман доцчохь синтем боцуш,\nЭвлаяъ воцчохь тоба доцуш,\nОрца даккхал цхьалха висча,\nАс хьо Деле сайна ехна.\nКъа латийча, къера хилла,\nХалкъан гIайгIа хорам хилла,\nХьераваллал зама зийча,\nАс хьо Деле цIарца ехна.\nНана йоцчохь ненан воцуш,\nВаша воцчохь бакъо йоцуш,\nИэсах валлал жоьра висча,\nАс хьо Деле цIийца ехна.\nПана махкахь пана висна,\nМалик делхар сайна дисна,\nЭрна арахь эрна висча,\nИбрагимов Лоьмин синхааман турпалхо дахар девзина,цуьнан «тIум» мичахь йоллу а хууш зеделла стаг,юьхьша велахь а цо цунах кураллаш ца йо. Ша могIарера стаг хиларе терра, ша тидаме эцийта,шена тIехь бIаьрса сацийта иза кхечарех схьа а ца къеста. Цундела безам балхабо цо, говрара вуссучух тера, халкъан фольклор юкъара хIинцца схьаваьлча санна.\nХьайн дагна цхьа эла лоьхучу хьуна\nДуьххьара со гур ву цIеххьана сирла...\nАзаллин йозано цхьа бахьна лехна,\nВай вовшахтухур ду вовшех ца довла.\nАхь паччахь сох вийр ву, хуьлийла лууш,\nТоламе кхойкхур ву, вогIийла лууш.\nСан доцчу хьуьнарийн да ван сох гIерташ,\nХьан безам гIеллур бу, кхолламца къуьйсуш.\nГIелбелла дIагIур бу, ша-шеха леташ,\nДе дика, Iодика – гергарло хеташ.\nДекъала мел хилларг бехказаваккха,\nДекъазчун кийрара байттамал даккха.\nЦу хьан хазаллех сан къа гIура ду,\nШена суждане сан са дигарна.\nХьанна хаьара, хьанна моьттура:\nДакъаз ца валлал, декъал хила ду.\nЦу хьан сибатна сан бIаьрг хира бу,\nБуьйра бIарлагIаш буоча хьестарна.\nИрсах ца хьеггал, ирсе хила ду.\nЦу хьан кхолламах сан чIир хьаьрчар ю,\nЮххехь лаьтта со хийра хиетарна.\nХьанна хаьара, хьанна моьттура\nШен лаамца дог хьуна къарлур ду.\nИбрагимов Лоьмин турпалхочунна муьлххачу а нохчочунна санна хийра яц забар а . ЦУьнца дерзадо ас сайн къамел а.\nДолаяллалц, гIенах гира,\nДолаяьлча, пах сенбира.\nИйна яллалц, са кIамдира,\nИйна яьлча, и малдира.\nЯханчуьра ян ца кхеташ,\nХийла буьйса байлахьора.\nОйла екъа адам эшча,\nНевцан баьрччехь карайора.\nДолаяллалц, гIенах гинарг,\nДолаяьлча, пах сенбинарг.\nИбрагимов Лоьмин кхолларалла


Кху деношкахь шовзткъа шо кхаьчна вевзаш волчу поэтан Абдулаев Мохьмадан. Шеран уггаре а беркате, токхечу муьрехь, гурахь, 1974-чу шеран 4-чу сентябрехь Т1ехьа-Мартан районера Котар-Юьртахь дуьненчу ваьлла Мохьмад.\nШен нийсархойх къаьсташ, дика кхетам болуш кхуьуш вара к1ант. Дукха жима волуш яздан а, деша а 1емира цунна. Иза ларамаза а дацара. Республикехь хилла ца 1аш, амма цуьнан дозанел генна арахьа а ц1еяххана вевзаш волчу республикин халкъан поэтан журналистан Абдулаев Лечин, оьрсийн меттан, литературин хьехархочуьн Абдулаева Асмаан доьзалехь вина а, кхетош-кхиош а вара Мохьмад.\nК1ентан пхи шо а кхачале юьртара №1 йолчу юккъерчу школе воьду иза. Т1ех дика доьшуш иза чекх а йоккхий, 1990-чу шарахь Нохч-Г1алг1айн пачхьалкхан университете филологически факультетан къоман отделене деша воьду Мохьмад.\nКхиамца университетехь дешарца цхьаьна, балха воьду ялхийтта шо а кхачаза волу к1ант. Шен дех, Лечех, масал эцна, журналистан корматалла герга хетта иза хоржу Мохмада. Цо юьхьанца корректоран, корреспондентан, гочдархочун, цул т1аьхьа отделан редакторан, коьртачу редакторан заместителан даржехь болх бира - «Стела1ад», «Вайнах» журналашкахь, «Васт», «Иман», «Даймохк» газеташкахь. Карарчу хенахь «Даймохк» газетан коьртачу редакторан заместитель ву иза.\nАла деза поэзин, литературин хьу Мохьмадна шен дегара, цуьнан хьехарца доцуш цIийца кхаьчна хилар. ХIунда аьлча, дас гуттар а шен некъа тIе-м муххале а ца кIовора кIант, мелхуо а, цу атта боцчу некъах и ларвеш хуьлура. Некъан халонна хилла ца Iаш, кхин а дара цIеяххана вевзаш волчу поэтан Абдулаев Лечин шен кIант шен лорах варах ларваран бахьана. Язъярхьама яздеш болчу нехан кIезиг доцчу эскаре керла салти волийла ца лаьара цунна шен куьйга. Ца язлуш Iелахь ма язйе олура цо, ткъа дагахь цхьаъ хуьлура: бакъдолу похIма, ша делахь, зIийдиг хецна хьаладер ду, мел дуьхьало ярх а.\nШен кхоллараллин болх поэзи т1ера д1аболийра цо. Школехь оьрсийн мотт а, литература а хьоьхуш йолчу шен ненан Асмаан корматалло а шен дика лар йитина Мохьмадан кхоллараллехь. Цо цхьабосса кхиамца язйо поэзин а, прозин а жанарашкахь оьрсийн а, нохчийн а меттанашкахь. Цул сов, Мохьмад билгалваьлла пох1ме гочдархо хиларца. Цо поэзин произведенеш говза гочйо оьрсийн маттера нохчийн матте а, нохчийн маттера оьрсийн матте а. Уьш кIезиг йийлинехь а, арайийлина республикехь а, дозанел арахьа а арахоьцуш йолчу изданешкахь. Ткъа уьш кIезиг хиларан бахьана цо, кхоллараллин новкъахь кIезиг къахьоьгуш хилар доций хаьа, иза гергара вевзачарна, зорбане вийларца шовкъ кIезиг хиларна дуйла а.\nМохьмад шен кхоллараллин балхахь мехала талламаш бо историн а, археологин а дакъошкахь. Уьш шайна т1е боккха тидам бохуьйтуш хуьлу керланиг довзийтарна а, дешархойн хаарш алссам дахарца а. Цу темашна Мохьмада язйина материалаш кест-кеста арайовлу меттигерчу зорбанехь.\nАбдулаев Мохьмад яздархойн боккхачу доьзалера цхьаъ ву – СССР-н а, Россин а яздархойн союзан виъ декъашхо ваьллачу ц1ийнера. Абдулаевг1еран доьзалера цхьаъ. Республикехь ц1еяххана вевзаш ву цуьнан да, Нохчийн Республикин халкъан поэт Абдулаев Леча. Советийн хенахь дихкина дара нохчий а, г1алг1ай а, цхьамог1а кхин долу халкъаш а махках даьхна, Юккъерчу Азие нуьцкъала д1акхалхорх лаьцна дийцар. Цу темех лаьцна дуьххьара дийцира д1адаханчу б1ешеран 90-чу шерашкахь яздархочо Абдулаев Зиявдис (Лечин де шича). Х1етахь араелира цуьнан «Сатоссуш серлонаш», цул т1аьхьа «Х1уьппалгаш йохор» ц1е йолу книгаш. Карарчу хенахь Москвахь вехаш ву Зиявдин к1ант яздархо Абдулаев Асланбек. Иза оьрсийн маттахь язъеш ву, поэзин шина гуларан автор а ву. Ткъа Абдулаевг1арех уггаре а къона яздархо Мохьмад ву. Иза Россин яздархойн а, журналистин союзан декъашхо а ву.\nМохьмад шен дайшкара дуьйна нохчийн къоман г1иллакх-оьздангалла, ламаст лерина лардеш болчу доьзалера ву. Ша къона велахь а, шен леларца а, нахаца йолчу юкъаметтигца а Мохьмада гойту, и шайн дайн дика г1иллакх, оьздангалла ша юьззина схьаэцна хилар. Цундела иза редакцин белхахойн коллективехь а, накъосташа лоруш а, сий деш а ву.\nМохьмад винчу денца кхин цкъа а хьо даггара декъал во хьо. Лаьа, хьайн кхоллараллин балхахь кхин а баккхий кхиамаш хуьлийла, дахар токхе долуш, хьайн гергачеран вон ца гуш, могаш-маьрша дуккха а шерашкахь вехийла.


Исаев Руслан: "ХIуъа хилахь а, маршо къийсалаш"\nЛоллехь бахкон нах мукъабохучу Дагестанерчу тобанхойн куьйгалхочо Исаев Руслана дуьйцу шайн балхах.\nДагестанехь бертаза бацош болу нах лоьхуш, уьш кIелхьарбохуш вовшахтоьхначу тобан куьйгалхо ву 40 шо долу Исаев Руслан. Оьрсийчохь кху маьршачу заманахь хIунда нисло стаг йийсарехь, уьш маьршабохучу заманчохь полисхоша мел дакъа лоцу а дийцина "Кавказ.Реалиига" Исаевс.\n- Руслан, хьан тобанехь болх беш волу волонтер милла а хила йиш йолуш ву, я цхьа леринчу кечамах чекхваьлла хила веза иза?\n- Веза. Бакъду, оха дуьххьара стаг кIелхьарвоккхуш, цхьана а кепара бина кечам а боцуш, майрачу зударийн гIоьнца нисделира. 12 шо а хиллера Казахстанан дозанехь жа дажош, йийсарехь и жимстаг латтон. Цуьнан гергарчу наха орца дехнера полисхошка а, "Альтернатива" организацига а… Цхьаннан а гIодан аьтто ца баьллера. Тхан тобано маьршаваьккхира и жимстаг. Уггар а тхо даккхийде гIуллакх дара иза!\n- "Руслан Исаев" ю хьан тобан цIе. Хьан бакъйолу цIе юй иза?\n- Исаев сан бакъйолу фамили ю, ткъа Руслан цIе сан дас, нанас со дуьненчу ваьлча тиллина хиллера суна. Со буобер ду. Цхьана дикачу наха доьзале а эцна, хьалакхиийна ву со. Паспорт тIехь сан цIе шина элпаца хийцалуш ю. Сан бакъйолу цIе муха ю хаар маьIне а дацара, лакхарчу даржхошкара а цхьана кхерамаш тийсина суна дукхазза, кхин дIа а туьйсур бу. Амма со дIаийна доллучух а, со кхоьруш вац, хIунда аьлча, Делах тешаш стаг ву со. Дала сайгара хоттунболчу бартна сагатдо ас.\nМаьршаваьккхина лай Юликиев Ильхом\n- Дукха нислой Кавказехь олаллехь нах латтош меттигаш?\n- Шина шерачохь 20 стаг маьршаваьккхина оха. ДIоггара гоьялла йоцчу тхан организацина и терахь Iаламат лакхара ду.\n- "Лиза Алертца" юкъаметтигаш юй шун?\n- Тхайн тобан бух тIехь "Лиза Алерт" аьлла, Дагестанехь дакъа схьаделла лаам хиллера тхан, амма аьтто ца белира. Делахь а зIенехь ду тхо цаьрца.\n- Полицица а, кхинйолчу официалан структурашца а юкъарлонаш муха леладо аш?\n- Дукха хьолахь, лоллехь нах бахкочу оцу "йилбазаша", бехк ма биллалахь ишта аларна, кхин царех ала дош ца карадо суна, дакъа а деш, цаьрца юкъара нисло полици. Казахстанерчу оцу мискачу кIантаца а ишта нисделлера. Меттигерчу полисхочунна дерриг а хууш хиллера, хIетте а пIелг пIелгах тоьхна а, хIума деш ца хиллера цо. Украинера цхьа заьIапхо вара, масала, Ростов-гIалахь лаьцна... Полицина кхаъ луш хиллера иза латточара. Иштачу хьелашкахь накъосталла ца хуьлу полисхошка орца дехарх, кхин а лакхарчу урхаллашка вийла дезаш хуьлу. Бакъду, цхьацца меттигашкахь полицино доккха гIо до тхуна, церан накъосталлаца йийсарехь латтон нах мукъабоху оха. Цкъа федералан телеканал а цхьана яра тхоьца нах лоьхуш, гIо деш.\n– ХIа, цхьанхьа олаллехь латтош стаг вуйла хии шуна. Кхин дIа хIун до аша?\n– Шен-шен некъаш, кепаш хуьлу хIора а меттиган. Уггар а хьалха лехамийн тобанашца зIе таса еза, уьш юкъа а озош. Махачкалана гергарчу эвлахь йийсарехь нах латточу стеган хIусамнанана бахьана долуш гучуделира тхуна, цхьана стагах лаьцна. Германехь ехачу шен йишига хаийтина хиллера цо цунах лаьцна, тIаккха иза тхоьца зIене елира.\nХала хеташ делахь а, таханалерачу дийнахь а кест-кеста нисло стаг йийсарехь латтош меттиг. Цундела хьеннан а, миччахь а аьтто бу стаг кIелхьарваккха. Казахстанерчу цу кIантах лаьцна, масала, лулахочо Iорадаьккхинера. Дежийлашкахь етт байна аьлла, йиттина а хилера цунна. Лулахочунна хаьара, айкхъялахь шена могуьйтур доцийла, шен цIийндеца а дов даьккхина хиллера цо оцу тIехула. Амма хIетте а хаам бира цо тхоьга. Доьналла долуш стаг хиллера иза!\n- Муха хуур ду стаг йийсарехь латтош вуйла? Цхьа билгалонаш хуьлу цуьнан?\n- Масех тайпа хуьлу олалла: вацош, сагIа доьхуьйтуш, хьийзош. Индустрин долахоша, кега-мерса бизнес лелочара, масала, бацабо нах. Цхьаццайолчу сферашкахь (юьртбахаман, гIишлошъяран) алапаш лахара хиларна, балха нах лаца атта дац. Хаа ду-кх хьуна цу меттигашкахь лоллехь нах хир буйла.\nСагIа деха хийшош болу заьIап нах, дуй баа а, лоллехь латтош бу. ХIара интервью мел йоьшучаьрга дехар дара сан: ма лахьара аша сагIа доьхучу нехан кара ахчанаш, церан долахоша дIадоху цаьргара уьш. Цул а, царна юург я тIеюха бедар эцахьара аша.\n- Нагахь санна, хьо хьуо лолле нисвеллехь хIун дан догIу?\n- Уггар хьалха, хьо кхаьчначу меттигах доьзна хуьлу. Амма, хIуъа хилахь а, маршо къийсалаш.\n- Вайн заманахь лолла хиларан бахьанаш хIун ду аьлла хета хьуна?\n- Маьрша стаг а, лай а вовшех дIакъасториг ду - цхьана агIонна Iедал шен доладерзо мегаш хилар. Бахархойн маршонаш хIорангахь а ю, амма, халахеташ делахь а, вайн пачхьалкхера дуккхаъ бахархой лайш бу. Iедална реза а бац уьш, хIетте а бистхьулуш бац. Iедалхойн бендацаро а, "йилбазаш" полисхошца цхьана хиларна а нисло олаллехь нах бацор.


Урок-конспект по подготовке к работе над третьей частью (сочинение-рассуждение) КИМА ОГЭ по чеченскому языку по чеченск\nИнфоурок › География ›Конспекты›Урок-конспект по подготовке к работе над третьей частью (сочинение-рассуждение) КИМА ОГЭ по чеченскому языку\nКъамел кхиоран урок. Яшуркаев Султанан «Маьрк1аж-бодан т1ехь к1айн хьоькх» повеста буха т1ехь «Г1иллакх-оьздангаллин аг1о» ц1е йолу ОГЭ-н форматехь 9.3 ц1е йолу сочинени-ойлаяр язъяр.\n1алашонаш: нохчийн литературин мотт хаар к1аргдар; йозанца шайн ойланаш нийса а, к1орггера а гучуяха 1амор; барта къамелан корматалла лакха а йоккхуш, ойланехь дерг йозане дилла 1амор.\nКхочушдан лору жам1аш: дешархошна хаа деза ешначух лаьцна шайна хетарг цхьана кепе а далош, йозане дилла; хаа деза ОГЭ-н форматехь сочинени язъян.\nСочинени язъян кечамбар.\n1. Хьехархочо йовзуьйту сочиненин тема а, язъяран кеп а.\n- Дешархой, таханлерчу урокехь вай шакепара сочинени язъян 1амор ду шуна. Иза ОГЭ-н форматехь Г1ИЛЛАКХАХ лаьцна хир ю. Аьлча а, уьссалг1ачу классехь аша алссам язйир ю кху тайпа сочиненеш, х1унда аьлча, экзамен д1алуш иза хьашт йолу дела.\nХ1инца аша шуна цуьнан коьрта некъаш довзуьйтур ду.\nУггар хьалха дийца дезар ду шу муха кхета шу Г1ИЛЛАКХ бохучу дешан маь1нах. Цул т1аьхьа кепе а далош, комментари ян езар ю шаьш цунах билгалдаьккхинчунна.\n«Г1иллакх-оьздангаллин аг1о» темина сочинени-ойлаяр язъяр т1ехь ду шуна шаьш билгалдаьккхинчун буха т1ехь. Г1иллакхех лаьцна билгалдаьккхинарг т1еч1аг1деш, ши масал-т1еч1аг1дар даладан деза: цхьа масал-т1еч1аг1дар - ешначу текстера, шолг1аниг – шайн дахарехь зеделлачух.\nСочиненин барам 70 дашал к1езиг хила ца беза. (Абзац 4).\n2. Карладаккхаран хаттарш:\n- Вай ешначу «Маьрк1аж-бодан т1ехь к1айн хьоькх» ц1е йолчу повестехь г1иллакх гайтина кийсакаш схьалахий вай? Хьенан васташца гучуделира вайна турпалхойн г1иллакхе хилар?\n- Ц1ера а даьхна, де эшна, г1аддайна доллушехь, нохчийн къомо муха лардина хилла г1иллакх?\n- Къаьсттина ч1ог1а муьлхачу турпалхочун амалехь гайтина автора г1иллакх долуш хилар?\n- Кхин муьлха дешнаш х1иттор дара аша Г1ИЛЛАКХ бохучу дешан мог1аре?\n- Г1иллакх- иза воккханиг ларар, г1ийлачунна шега дало накъосталла дар, лела хаар ду. Г1иллакхе стаг леларца а, духарца а, маттаца а оьзда хир ву. Г1иллакх багахь дийцина ца 1аш, г1уллакхашца гайта дезаш ду бохучунна реза дуй шу? Аша х1ун т1етухур дара?\n- Дахарера масалш далон хуур дарий шуна г1иллакх-оьздангаллех лаьцна? (Ешначу киншки юкъара, я шайца нисделларг (халкъан исторера а), я гиначу кинофильмера а мегаш дуй хаийта деза дахарера масал далон).\nДешархошна г1оьнна ларамах лаьцна язйина сочиненин кеп йовзийтар.\n9.3 Ларам-иза адаман дикалла къобалъяр,цуьнца оьзда юкъаметтиг лелор ,цуьнан хьашташ лоруш хилар ду.Сан кхетамехь,адамашна юкъахь лараме кхочуш х1умма а дац.\nХ1окху кхетамах лаьцна сайна хетарг олуш ,билгалдаккха лаьа Х.-А.А. Берсановн текстера Кавказе веана волу хьаша Алексанр Иванович ларар гайтина масал.Цунна ч1ог1а хазахеттера шега болчу лерамна адам иштта хаза вовшахкхетарна.Ч1ог1а воккхавеш вара иза вайнехан хьаша лараран г1иллакхех. Яздархочо вайна иза гойту 29-30-чу предложенешкахь.\nДахарера масал далош,лакхахь ялийна ойла т1еч1аг1ъеш,ала лаьа вайнехан хьаша-да ларарх лаьцна дош. Массо а вайнехан г1иллакхаш ч1ог1а хаза ду: воккханиг чувеъча, дег1 нисдеш, хьалаг1аттар, воккхачунна дуьхьала цалер, жимачун воккхачуьнга а, воккхачун жимачуьнга а болу лерам. Амма уггаре а сийлахьниг- иза хьаша-да ларар хилла а ду,тахана а вайнаха лелош а ду. Хьаша- иза беркат ду олуш ду. Кхечу юьртара хьаша веъча, синкъарам беш а хилла хьалха заманахь, хьешана хазаелла х1ума цунна совг1атна д1алуш хилла. Иштта деш хилла хьешана олий, оти ц1а а.\nЦу т1ера схьа жам1 дан таро ю:вайн дайша хьаша ч1ог1а лоруш хилла, иштта вайна т1ехь а ду и ларам цкъа а вайна юкъара д1а а ца болуьйтуш,вешан хазачу г1иллакхийн дай а хилла, даха.\nIV. Сочинени язъяр. ( Литературин шолаг1чу урокехь тептарш т1е схьаязйойту).\nНомер материала: ДБ-1375918\n1256 0 16.10


Товбеца-бутт 17, 2014\nУкраинехь хуьлуг бахьана долуш резолюци тIеэцна Еарин дийнахь Европарламенто. Цу тIехь депутаташа кхайкхам бина Оьрсийчоьнан куьйгалхошка Украинин Малхбалера хьал машарца дIанисдан Киево кечйина план буьззинчу барамехь кхочуш ян гIулчаш яха аьлла.\nОьрсийчоьнан эскарш Украинин дозанан уллера дехьаа даха а деза, Украинехь болу тIемалой цIа бига а беза, сепаратисташа лийцина болу закъалтхой, шайна юкъахь Оьрсийчохь лаьцна йолу Украинин пилот Савченко Надийа а йолуш, сихха дIахеца а беза аьлла ду Европарламенто тIеэцначу документан тIехь.\nЕвропарламентан декъашхошна хетарехь Евроберто керла санкцеш кхайкхо еза Москохна дуьхьал, энегетикан секторах хьакъалуш йолу. Европарламентан резолюци магоран кеп йолуш ю. 497 депутатах цунна дуьхьал кхаж тесна 121 стага. 21 шена хетарг а ца хоуьйтуш Iад Iийна.


Х1ара к1ира хулаш йола Халкъа Гуллама Совета заседани даехьай Йовлой Заьлмаха.\nГлавнаяХоамашХ1ара к1ира хулаш йола Халкъа Гуллама Совета заседани даехьай Йовлой Заьлмаха.\nСовета доакъашхош Парламента арг1анара заседане повестка юкъе яхача законопроекташка хьажарах бола а т1аккха иштта республике хиннача тайп-тайпара мероприятешка законодателаш дакъа лацарах бола а хоам бир.\nЦхьацца республика юрташка нах бахача меттигашка хий ца хилар хьоадир депутаташ законопроектех дар дувцача юкъе. Цу г1улакха сагота болча бахача наха ухийта хьалхара хоамаш аха даьннад парпламентарешка Пхьилекъонгий юртара, Т1ой юртара, Лакхерча Ачалкхера. Хила-м цу уж х1амаш Г1алг1ачене бахача наха шерра-шера а хулаш да. Массанена дагадоаг1а соахка аьхки хий ца тоъаш нийсдана х1ама бахьан Халкъа Гулама расширенни заседане дийца дош. Цу тайпа цхьацца (кхоачамбоацараш долча даькъ т1а бахача) наха 1аткъаш дола х1ама дагадоаллаш ба депутаташ. Йовлой Заьлмаха хьалхадаккхарца муниципальни образовани а республика Правительства а цу г1улакха бехктокхаме хила безараш дечох йолча информацега цкъара ладог1а деза аьнна соцадаьд цудухьа парламентареш.\nХ1анз укх сахьата бюджета 1алашонца де лерх1ача х1амашта юкъе нах бахача 10 метте хицара уж меттигаш 1алашъяра г1улакх тоадолда аьнна оттадаьд, цу юкъе 4 город а я, 6 юрт а я. Керда хий чудулаш болх бе лерх1 Маг1албике, Назране, Пхьилекъонгий юрта, Ч1ималха, Аки-Юрта, Вежарий-Юрта – еррига а 40 км. сов хи чу лела турбаш я 1ояхка лерх1араш. Ч1оаг1ъяьча мероприяте планах шолаг1ча этапах Назране 8, Магасе 5, Пхьилекъонгий юрта 5, Нестеровске 1 артезиански скважина тоха лерх1. Цул сов цхьацца йолча республика нах бахача меттигашка керда насосни станцеш а водозабораш а е лерх1.\nЙовлой Заьламхана аьлар: «Т1еххьарча хана Г1алг1айче хицара 1алашо йизза хилайтара духьа цхьацца х1амаш даьд, наха эша ма эшша хий хилайта беш дукха болх ба. Х1аьта а соахка доала хьалхале шоашка ярашта а бахача наха а регионе хинна халонаш теркал еш хила йоаг1а бехктокхаме йола ведомстваш. Ахка хьадеча хий дуккха а дукхаг1а эшалга ховш ма дий. Цудухьа х1анззе а хайча бакъаьхьа да, цу юкъе хила тарлуш йола халонаш к1езигъе де лерх1араш фуд».\nРегиона лоарх1аме дола кхы х1амаш а хьедеш Совета доакъашхош мехка социальни сферах, Г1алг1айчен Республике зуламаш дирах боаг1ача административни бехктокхамах, Г1алг1ачен Республика даькъ т1а корта бохабеш дола малар мелар к1езигдарах а гонахьарча 1аламах йоакхо йирах а дола вурийтта хаттар дийцар.\nВ Парламенте подвели итоги законотворческой деятельности за прошедший год\nРоссийскому Парламенту – 25 лет\nУважаемые работники средств массовой информации Республики Ингушетия!\nУважаемые сотрудники прокуратуры Республики Ингушетия!\nОткрылась весенняя сессия Народного Собрания РИ\nВ Народном Собрании состоялось заседание Совета\nЮнус-Бек Евкуров провел совещание с депутатами и сенаторами от РИ\nВ Государственной Думе в первом чтении принят законопроект о паллиативной помощи


Доьху, ас доьху...\nДокъаза к1ентий байначу а, цхьана дийнахь масех к1ант лахьти чу верзийначу а мискачу наной къина…\nДелхаран къурдаш лечкъош, шайн б1аьрхих а кхийринчу декъазчу буоберийн къина…\nШен доьзалхо веллачохь велха бехк лийцинчу къеначу дадин къина…\nХ1ара малх кхета к1айн дуьне ган йиш йоцуш, шайн дахарехь цхьа 1аьржа бос бен ца гиначу б1аьрзечийн къина…\nВаларан лазар кхетта, 1азап хьоьгуш, бала лайначу лазархочуьн къина…\nШен мецачу к1орнешна, даларх уьш хьалхадаха, ижу йохьуш хьаьдда дог1учохь, син метта топ кхетта, деллачу экханан къина…\nШайн х1усамех баьхна, Даймахкаца йолу з1енаш хедийна, генарчу Сибрехах шайн мецачу доьзалшка, дан амал доцуш, г1ийла б1аьра хьийжинчу нанойн къина…\nТ1аьхьа доккхуш саг1а а, я каш даккхар, д1абохкар доцуш, эрна арахь, кошан борзах хьоьгуш 1ихкинчу декъийн къина…\nХьайбахахь дийна доллуш дагийначу синойн къина…\nШен дагна хьоме во1 т1ам т1е хьажийна, цуьнга ладоьг1уш синтем барна, дилха дог дуткъаделлачу дайн-нанойн къина…\nСел лерина 1алашдеш лелийна долу, мостаг1чо марчо дагийначу цу бабин къина…\nКхойтта шарахь шен мискачу къомана сагатдеш, къежъеллачу яртийн а, ша хьаналчу куьйгаша кенашкахь схьаоьцуш, дог 1аббалц маларе сатийсинчу сирлачу шовданийн къина…\nДог-ц1ена б1аьргаш шайга дозаллица юха а хьежа лууш, ладег1начу б1аьвнийн къина…\nМассо а дикачу адаман дуьха… Хьайн къена чкъор лар а деш, къона чкъор ийманца кхиош, яхалахь, НОХЧИЙЧОЬ, тхуна!..\nКIАНТ ВЕЛЛАЧУ ДИЙНАХЬ\nСа а тасале Доккин (вешин к1ант) телефонан горгалино самайоккху... Ма сиха кхийтира со Заурина цхьаъ хилла хиларх… Машен хаьрцина, лазийна… я велла, я дийна ву а ца хууш 1уьллу масех де дара. Ма ца лаьара и ирча кхаъ хозийла. Ма йоккха миска яр-кх цуьнан нана Румиса а... Цхьа эг1аза, г1ийла… Амма догц1ена… Сан уггаре а дикачу доттаг1чуьн нана. Цаьргахь хьалакхиина ю ала а мегар дара со. Вели-кх церан и к1ант… Ма жима вара и… ткъех б1аьсте бен гинерий цунна… Ша ма вара, цхьа цициг санна, к1айн корта а болуш, цхьа тийна бер дар-кх… Делахь а х1ун дийр ду?.. Делан болх бу-кх и… Виснарг кхин д1а ца ваьхча а ца волу… Амма доьналла-м дала ма лой цу Сийлахьчо… Т1ех1отта каш доцуш йисина нана-м Румисех а хир ю хьегна… Хийла хир бу и саннарш а, мел хала хетахь а…\n…«Хьажахь, вели-кх церан и…», «Муха ловр ду-те Румисас а, 1умара а?», «К1ант вели-кх церан…шел хьалха шен доьзалхо валарал лан хала х1ун ду те?..» – цу ойланашца юха дагайог1у Айдамиров Абузаран «К1ант веллачу дийнахь» дийцаран ц1е. «К1ант веллачу дийнахь»… Цу ойланашца наб озаяр а дац доккха х1ума?! Юха г1ан а ма го… Доггаха со йоьлху г1ан… Таханлерчу дийнахь вайна ваьшца дуй а ца хуу, д1о-о геннахь кийрахь дуй-м хаьа, амма т1е ца лоцу сакхташ. Летадо къинош… Г1ийбаташ… Уггаре а Далла ца деза х1умнаш… Х1ун дича кхуьур бара те вайн и синкхетам? Абузара к1оргга ойлайина, шена 1аьткъинарг-м д1а а яздина, дийцар ма диний цунах – «К1ант веллачу дийнахь», – аьлла. Х1орамма а деша дезар-кх и дийцар. «Деана вон а долуш, к1ант веллачу ден-ненан г1айг1а йайъян баьхкинчу наха т1аьхьа дуьйцурш-м хаза х1умнаш дацарий… «Вай, церан чу тоьхна кира ца гира шуна, пешан го а ма бара, коржамаш а йийлина, докъанна т1етесна юрг1а ца гира шуна?...» – иштта божарша а дуьйцурш х1ун ду… шаьш мацах цкъа къийрина са, кегирхойн духарш дийцар… царна лер.\nТ1аьххьар а, дакъа айбина х1орш бохкуш, 1одара яьккхича санна, машенашкахь зуда ялош берш а лелха-кх , шайн эшарш а лоькхуьйтуш, т1ех. К1ант веллачу ден хиллачу чевна т1е т1аьххьар а т1е туьха тосу-кх цара. Абузара эццахь вайн къоман шира г1иллакх а ма доккху карла. Нехан юьртахула чекхволуш, цу юьртахь хьаьнга х1ун вон деана ца хууш хиларе терра, говрахь верг а охьавуссий, шен говран урх карахь волуш хилла чекх. Кегийрхошна а ма ца хаьа, шаьш нийсачу новкъа ца даьхча, лелон деза г1иллакхаш. Церан кхетам а ма хуьлу цхьа х1оан буьйранал жима. Амма д1акхачо хаа деза, сeрах хьокха хилале. … И ас охьадагардина адамийн кхачамбацарш воккхачу стеган к1ант веллачу дийнахь гучудовлу. Букъа юккъе мокха 1уьтту-кх цунна чорда, челакха амалш йолчу наха.\n… Заур веллачохь дар-кх кхин а ирча сурт. Вон деънарш-м гуш бацара… Белхарехь тобанаш а йина, шайн-шайн эладиттанаш дуьйцу зударий. Кхи а доьхнарг – кегайо телпонаш. «Х1ара гайтий, важа гайтий», – бохуш. Иштта, суна т1е а йог1ий, сан йишас а доьху-кх соьга «блютуз» латаяр…Белхарехь… Румисаг1еран к1ант веллачу кадахь… Ца 1ело, ца лало и дерриг а… к1ант веллачохь… дуьйцурш х1ун ду?...Нахана вон деанчохь…дог-м иккхина д1а ца доьдуш а дика дисира… елхаран къурдаш.. т1аьххьара а 1ана йоьду-кх…\n…Оф-фай… суна жимма хьалха хезначу кхоал ирча г1ан!.. Ма ирча г1ан дайна хиллера суна… Дала диканиг дан хир дац-те?... Цу т1е-м девриг хир ма дац вайн адамаш?... Дера дукха хан-м яц-кхий еллачу зудчунна тоьшалла деш, зударша вовшашка «вай д1асовца, ма е г1овг1анаш» бохуш суна хезна а… Божаршна юкъахь а хуьлу боху-кх и тайпа г1иллакхах боьхна, шаьш мичахь ду а, х1ун лело деза а цахуурш. Дала ийманчу даладойла вай…\n…Амма шозлаг1чу дийна Румисг1еран белхарехь и г1ан дуьхьал ца даьлла йоккхайира со. Ма лалур дацара соьга, г1енах санна, и сурт гинехь…\nТкъа к1ант велла нана-м 1аш яра… Ма са дехьна яра и… Пекъар, воьлхачунна синтем бала а г1ертара… «Ма елха, мегар ма яц хьо», – олуш…. йоьхна хилла а ца 1ара..\n...Дала гечдойла вайн беллачарна массарна а, т1аьхьабуьсучарна нехан дика-вонехь г1иллакхах ца боха ийманехь кхетам а луш…\nАС ГАТДИНА СА-М ХЬУНА ХИЛЛЕРИЙ…\nБертаза Даймахках даьхна, бертаза са лаьттачу лаьттан коржамах хьегийна, бертаза хьан массо уьйр-марзонаш хедийна шераш…\n…Ц1ен-къорза бустамаш долу куз… Хийла йоьлхура со цуьнга а хьоьжуш… Чуьра чиркх д1абайина боллушехь, уьйт1ахь йолчу серлоно дика гойтура цу т1ера суьрташ. Елхар а ма дара, буоберан елхарх тера. Цхьа жима мух1ажар ма яра со цу хена… 10 шо а дара дуьззина далаза. Да-нана ц1арах кхехкачу Нохчийчохь… Тхо доллу бераш а, нус а, девешин а, дешичин а доьзал д1а а нисбина Карамахехь, Нохчийчу юхадаханчу шуьшинна гаттадийриг к1езиг са ма дацара… Елха а ма ца юьтура т1е доггаха, аз хозуьйтуш… Ца юьтура соьца мух1ажарш бина аш битинчара. «Д1асацал», – олий човхайор-кх. … Т1аккха со т1ехь йижина 1уьллучу маьнгина уллорчу пенах тоьхна куз болчу аг1ор д1а а йоьрзий, дуьрачу хиша б1аьргаш 1ийжош, г1ийла йоьлхура… «Нана, со хьан когашкахь х1унда яц те, стенгахь ю те хьо, ма ирс долуш хир яра хьо сайца цхьаьна елхьара», – цу ойланаша йижа а йора, оццу ойланаша иштта г1атта а… Дог хьостуш-м яцара х1умма а… Къийзадора-кх мелхо а… Х1ан-х1а… 1ийждора…\nТхан баккхий доьзалш т1еэцначарех а ала дог1у кхузахь. Тамашийна хаза г1иллакхаш лелийра тхоьца х1усаман дайша (шина метте д1асадекъна дара тхо, ши шича волче). Юург-мерг тхаьш эцча доккха дов г1аттадора. Цул сов дегабаамаш а бора цара. Массо кепара шайгара там бан г1ерташ лелара. Дог-м х1ета а лозура тхох.\nЦхьа йо1 яра церан сан хеннара. Хадишт яра цуьнан ц1е. Х1ора дийна и ишколе деша йоьдуш со ч1ог1а хьоьгара цунах. Со маца хир ю те маьрша сайн ишколе а лелаш, олий ойла кхоллалора. Ткъа Хадиштан йоккхахйолу йиша лор яра. Цхьаьна дийна йоьлхуш чуиккхира и «ЭТА ВАША ПРОКЛЯТАЯ ВОЙНА!!!» бохуш… Тахана а сан лерса къорадоккхуш санна хета и мохь дагабеъча цуьнан. Ваша вара церан армехь. Нохчийчу т1аме хьажош ву аьлла кехат деана хиллера царна. Ойла йича, холчах1оьттинчу йишина билла бехк бацара. Делахь а, т1ом боьхуш беана бацарий Нохчийчу а. Иштта а якхделлачу синошна чов йира оцу йо1а. Бакъду, Гульнарас и сурт х1оттийний хиъча, юьхь-1аьржа к1езиг ца х1оьтнера церан да-нана. Йилхина ша парг1атъяьлча, къинт1ера довларе а даьхна хиллера йо1а. Тхан дадас шен гергарчу нахе Москва телефон а тоьхна, цхьацца уьйрашца муха нисделира-м хаац, кхеран Нариман т1ам т1е ца хьажош, ц1аваийтар нисделира. Ондда той-ловзар лаьттира цаьргахь. Дадина баркаллаш бахар а дагадог1у…\nЦхьана хена х1ара тхо т1едиссина дай Нохчийчохь картолаш, ж1онкаш духкуш лелачу хенахь тасаделлера церан сан деца гергарло а. Ша балхара ц1а вог1уш, шийлачу арахь буьсу-кх х1ара нах, шайн машенаш чохь 1ахь а олий, тхоьга схьабалош лелийначех бара х1орш. Дагадог1у суна, сарахь пхьор дан тхаьш т1егулделча, дада вог1ур ву хьуна х1инца цхьаъ валош, олий ойла кхоллалора сан а, сан йоккхахйолчу йишин а. Ненах ца яьхьара тхойша и ч1ог1а ала. Хьаша цавезар а дацара тхойшинна, берриг тхайн доьзал цхьаьна охьа а хиъна, цхьаьна шуьнара марзонца кхача баа лаар дара. Ламех хьала волуш цуьнца и суьлий гича «ов-вай-кх» олий, дог а дет1ара. Тахана суна эхь хета иштта ойланаш сайн хиллий дагадеача а. Дера дуьне хьийзаш дуй схьа-м гайтира Цу Сийлахьчо. Шайна дина дика дицдина ца хиллера тхо т1елаьцначара. Уьш къар а ца белла диссина дарий а хаьа царна т1е.\n…Иштта буьйсанаш ас токхуш да-нана юххехь доцуш, цхьа хан д1аяьлча уьш а т1аьхьакхечира… Массо а цу шинна воьлхурий а дагадог1у, 1ожалла ца хиларна, некъаца йиначу дуьхьалонаша кхин зен-зулам доцуш, Дала шен къинхетамца схьакхачийнерий а хаьа тахана… Хаттарш дуккха а дара ц1ера схьабаьхкинчу цаьрга. Баккхий сингаттамаш 1иттабелла хиллера цу к1езигчу хенахь тхан юьртахошна т1е. Тхан Марта а мини т1е баьлла белла хиллера. Цунах къахетта дог меттадеана далале, Майсаэран 1ела веллий а хиира. Мел жима вар-кх и цу хена… 3-4 шо… Йоккхачу тоьпан д1аьндарг яхана хиллера цу жимачу 1елин дилхах… Сан доттаг1чун ваша вара и. Х1инца санна дагадог1у суна, 1ела шайн юхкуш йолчу х1умнаш юкъара цхьацца мерза х1ума а оьций, вела а воьлуш д1аводуш. Борзера кхин цхьа к1ант а хиллера вийна…. Иштта ирча кхаьънаш кхечира багош а г1аттийна ладоьг1учу тхоьга…\n… Да-нана схьакхаьчча доллу дуьне а сайн хетар долуш со хиллехь а, сингаттам ша хецначу орамех хеца-м ца белира… Цуьнан орамаш сайн хьомсарчу Даймахкахь диснийла т1аьхьий бен ца кхийтира. Тохара санна елха ца йилхинехь а, оццу пенарчу кузе хьоьжуш, ойланашка сайн жима, цхьа жима дог къийзадойтуш, х1ан-х1а… 1ийжадойтуш, йисина хан а текхир-кх д1а.\nЦу хена со ца кхетара, и х1ун сингаттам бу.\nДаймохк, ас гатдинарг-м хьуна са хиллерий… Х1етахь дуьйна схьа хьох яла ца луш, хьох яла деза там бара аьлла сайн коьрте ойла кхерстича а, наха хьенехг1еран йо1, минехг1еран нус коьртана галъяьлла аьлла ц1е кхуллур яцахьара, хьан х1ора а кол , муьлхха а кондар хьоьстур йолуш хьал х1утту соьга... Хьоьца хьаьрчина, хьан сих дозаделла ма ду сан декъаза са а… Сакхонца еха со хьан марзонах яккхарна кхоьруш…\nДаймохк, сан хьоьца уьйриг хилла хьаьрчина лаьтта цхьа хьаса а хадахь, ма эрна хетар долуш ю со сайн яхар.\nТахана санна кур аркъал хилалахь даима а, охьате1а ахь хьайна меттиг битина а бац хьуна. Шеко цу т1ехь янне а яц.\nХьайна теш хилла лаьттинчу лаьмнашкий, б1аьвнашкий хатта а мегар ду хьуна…\nХийла ц1ий хуьйдина хьан хьаналчу лаьтто а…\nТ1аьххьара беанчу т1амо гайтинарг а тоьар ду…


БIаьстенан дезде » Нийсо-Дагестан\n06.03.2019 252 0 niyso\nШеран уггаре хаза, самукъане зама ю б1аьсте. И т1еяре сатесна хуьлу вай. Х1унда аьлча, гонахара 1алам самадолу хан ю иза, цуьнца схьакхета дуьххьара йолу маьлхан йовха з1аьнарш. Цуьнца цхьаьна вай массо а хуьлу вайн дахарехь дикчу аг1ор хийцамаш хиларе сатесна… 8-г1а март. Зударийн дезде. Вайн массо а доьзалшкахь бу уьш: наной, йижарий, йо1арий, х1усамнаной. Церан ц1арах довха дош ала декхарийлахь до вай оцу дезчудийно.\nТахана цхьа а белхан коллектив яц юкъахь зударий боцуш. Бу уьш тхан коллективехь а, оха даггара лоруш а, тхуна ч1ог1а хьоме болуш а.\nДезчуденца, тхан хьомсара белхан накъостий! Даим сирла хуьлийла шун дахар, декхаделла-деладелла хуьлийла шун дегнаш. Могашалла, ирс, безам, иман, беркат, латтийла шун доьзалшкахь!


2. Шен лех Закарийах хьан Кхиош-кхобучо /бина болу/ къинхетам хьехор /ду хIара/.\n3. Цо кхайкхира шен Кхиош-кхобучуьнга къайлах кхайкхарца.\n4. Элира: "Сан даьIахкаш ледар евлла сол‚ /сан/ корта буьзна къоьжачу чоьша‚ со ца хилира Хьоьга кхайкхарехь‚ /везан/ Дела‚ декъазниг /Ахьа сан доIийна жоп ца луш ца вуьтура со – жоп лохьа суна хIинца а/.\n5. Со кхоьру соьл тIаьхьа буьсучу сан гергарчарех /цара Хьан дин дIатасарна/‚ зуда а ю сан бер ца хуьлуш‚ лохьа суна Хьайгара доьзалхо.\n6. Сан ирс оьцур цо‚ ЯIкъубан доьзалан ирс а оьцур цо‚ ахьа хилийталахь иза‚ со Кхиош-кхобуш волу сан Дела‚ /Хьо шена/ реза волуш".\n7. "ХIай Закарийа! Оха кхаъ боккху хьуна кIантаца‚ шен цIе Яхья йолчу. Ца хилийтина Оха цул хьалха и цIе ерг".\n8. Цо элира: "Со Кхиош-кхобург‚ мичара хир вара суна кIант?! Сан зуда а бер ца хуьлуш ма ю‚ со а воккхаллехь дукха беркъа ма ваьлла".\n9. Цо /Делан малико/ элира: "Иштта аьлла хьан Кхиош-кхобучо: "И Суна /дукха/ атта ду‚ хьо а кхоьллина Аса хьалха‚ хьо хIумма а ма яцара".\n10. Цо (Закарес) элира: "Со Кхиош-кхобуш волу сан Дела‚ цхьа билгало хилийтахь суна!" Элира: "Хьуна билгало ю-кх ахьа нахе нийсса кхаа буьйсанна хабар ца дийцар".\n11. ТIаккха шен нах болчу аравелира иза михьраба чуьра‚ цо цаьрга хаийтира ишар ярца: "Тасбахь делаш /Далла/ Iуьйранца а‚ суьйранца а"‚- аьлла.\n12. /Дала элира/: "ХIай Яхья! Схьалаца жайна ницкъаца! "Оха делира цуьнга хьукам и жима кIант волуш.\n13. Тхан гергара къахетар а‚ цIеналла а /дара иза/. И хилира /Делах/ кхоьруш а,\n14. Дена-нанна дика а /хилира и/‚ и вацара /нахана/ ницкъ бийриг а‚ Iеса верг а.\n15. Салам ду цунна и дуьнена ваьллачу дийнахь а‚ и лийр волчу дийнахь а‚ и вуха /гIаттийна/ денвийр волчу дийнахь а.\n16. Ахьа хьахае жайна чохь Марьям. Жимма генаелира иза шен нахах малхбалечу меттиге.\n17. ТIаккха цо лецира шена царна дуьхьал пардо. Оха дахийтира цунна тIе Тхан Са‚ и тарделира цунна боккъала долчу адамах.\n18. Цо элира: "Со Къинхетам болчуьнца /Делаца/ ларло хьоьх‚ хьо /Делах/ кхоьруш хиллехь".\n19. Цо /Джабраил малико/ элира: "Со хьан Кхиош-кхобучун элча ву‚ хьуна цIена кIант вала веъна".\n20. Цо /Марьяма/ элира: "Мичара хир ву суна кIант! Соьх адам а хьакха ца делла‚ со нахаца лелаш а ца хилла".\n21. Цо элира: "Иштта аьлла хьан Кхиош-кхобучо: "И суна атта ду". И /Iиса пайхамар/ хуьлуьйтур ду Оха нахана делил а‚ Тхайгара къинхетам а. ГIуллакх кхочушхилла".\n22. И цунах берах йисира‚ тIаккха и цуьнца генаелира генарчу меттиге.\n23. Бер хиларо и ялийра хурман диттан гIад долчу‚ цо элира: "Елла елахьара со хIокхул хьалха – йицъелла яьлла хир яра со!"\n24. Цо /Джабраил малико/ цуьнга кхайкхира цуьнан /хурман диттан/ кIелара: "ГIайгIане ма йожа‚ хьан Кхиош-кхобучо хьуна бухахь /хин/ татол хилийтина.\n25. ДIасаластаде хьайна хурман диттан гIад‚ цо егор ю хьуна мадъелла тIеда хурманаш.\n26. Даа‚ мала‚ бIаьрг бекхабе (йоккха еда). Хьайна нахах милла гахь а‚ ала: "Со Къинхетам болчунна /Далла/ марха лаца ваIда йина ю‚ со тахана йист хир яц адамме а".\n27. ТIаккха и яхара цуьнца /бераца Iисаца/ шен нах болчу‚ ша и хьош /шен карахь/‚ цара элира: "ХIай Марьям‚ ма тамашийна хIума деъна ахьа!"\n28. "ХIай ХIарунан йиша! Хьан да ма ца хилла вон стаг‚ хьан нана ма ца хилла нахаца лелаш".\n29. Цо /Марьямо/ иза /шен кIант Iиса/ гайтира. Цара элира: "Тхо муха дист хуьлу ша аганчохь бер долчуьнга?"\n30. Цо /Iисас/ элира: "Со Делан лай ву. Цо соьга жайна делла‚ Цо соьх пайхамар хилийтина.\n31. Цо со декъала хилийтина со миччахь велахь а‚ суна весет дина Цо ламаз а‚ закат а со дийна мел лаьтта.\n32. Сан нанна дика хилар а. Цо ца хилийтина со /нахана/ ницкъбийриг а‚ декъазниг а.\n33. Салам ду суна дуьнена ваьллачу дийнахь а‚ лийр волчу дийнахь а‚ юха /гIаттийна/ денвийр волчу дийнахь!"\n34. Иза ву Iиса‚ Марьяман кIант – бакъонан дош‚ цара шена чохь шеко еш долу.\n35. Далла ца хилла /там болуш/ шен доьзалхо лаца. Вонах цIена ву Иза. Ша цхьа гIуллакх кхочушдеш‚ Цо цуьнга олу: "Хила!" – иза хуьлу.\n36. "АллахI – сан Кхиош-кхобург ву‚ шун Кхиош-кхобург а ву‚ Цунна Iибадат дейша. ХIара бу нийса некъ".\n37. Оцарех тобанийн юккъехь хилпалонаш хилира: бала бу тешаш хиллачарна дезачу /къемат/ дийнахь гур долчух.\n38. Ма билгала хозур ду царна, ма къаьггина гур ду царна шаьш Тхуна тIедаьхкинчу /къемат/ дийнахь! Делахь а зуламхой тахана билгалчу тиларчохь бу.\n39. Кхерам таса царна баланан /къемат/ дийнаца‚ гIуллакх кхочушхилла уьш тидаман чохь боцуш‚ уьш цатешаш болуш.\n40. Баккъалла а, Оха ирсана оьцу латта‚ цунна тIехь мел верг а‚ Тхуна тIе бухаберзор болуш бу уьш а.\n41. Хьехаве жайна чохь ИбрахIим. Баккъалла а, иза хилла бакълуьйш верг а‚ пайхамар а.\n42. Цо аьллера шен дега: "Дади‚ ахьа хIунда Iибадат до ша шена хезаш йоцчу‚ шена гуш йоцчу‚ ша хьо цхьана а хIуманах кIелхьара воккхуш воцчу хIуманна?\n43. Дади‚ соьга деъна Iилманах хьоьга ца деънарг‚ суна тIаьхьахIотта – аса нийсачу новкъа вуьллур ву хьо.\n44. Дади‚ шайтIанна Iибадат ма дехьа. Баккъалла а, шайтIа Къинхетам болчунна /Далла/ Iеса хилла.\n45. Дади‚ со кхоьру Къинхетам болчуьнгара Iазапо хьо лацарна – тIаккха хьо шайтIанан доттагIа хир ву".\n46. Цо /ИбрахIиман дас/ элира: "Ткъа хьо къаьхка сан делех‚ хIай ИбрахIим? Хьо ца сацахь‚ аса хьуна деттанне а тIулгаш деттар ма ду. Генавала суна цхьана ханна!"\n47. Цо /ИбрахIима/ элира: "Салам ду хьуна. Аса гечдар доьхур ду хьуна сан Кхиош-кхобучуьнга‚ Иза соьца къинхетаме хилла.\n48. Шух а дIакъаьста со‚ аша‚ Дела а витина‚ шена Iибадат дечух а. Аса Iибадат до сан Кхиош-кхобучуьнга‚ со ца хила тарло сан Кхиош-кхобучуьнга Iибадат дарца декъазниг".\n49. Иза царех а‚ Дела а витина‚ цара шена Iибадат дечух а дIакъаьстича‚ Оха цунна велира Исхьакъ а‚ ЯIкъуб а – хIораннах хилийтира Оха пайхамар.\n50. Оха белира царна Тхан къинхетамах /даьхний а‚ доьзал а/‚ Оха хилийтира царна бакъдолчун мотт лекхачу даржехь.\n51. Хьехаве жайна чохь Муса. Баккъалла а, иза вара /Дала Шена/ къастинарг‚ иза вара элча а‚ пайхамар а.\n52. Оха цуьнга кхайкхира ламанан аьтту агIорхьара‚ гергавалийра иза къайлахчу къамелана.\n53. Оха велира цунна Тхан къинхетамах шен ваша ХIарун пайхамар хилла.\n54. Хьехаве жайнахь ИсмаIил. Баккъалла а, иза вара ваIда бакъьеш верг‚ и вара элча а‚ пайхамар а.\n55. Иза хуьлура шен охIланна омра деш ламазций‚ закатций‚ и вара шен Кхиош-кхобучун гергахь шена /Иза/ реза верг.\n56. Хьахаве жайнахь Идрис. Баккъалла а, иза вара бакълуьйш верг а‚ пайхамар а.\n57. Оха хьалаваьккхира иза лекхачу меттиге.\n58. Уьш бу пайхамарех Дала шайна ниIмат делларш Адаман зуьретах‚ Оха Нухьаца лелийначарех‚ ИбрахIиман а‚ Исраилан а зуьретах‚ Оха шаьш нисбинчарех а‚ хаьржинчарех а. Шайна Къинхетам болчун аяташ дешча – охьа гора гIора уьш сужд дарца а‚ белхарца а.\n59. Царел тIаьхьа цхьа тIаьхье хилира ша ламаз дойуш‚ шовкъашна тIаьхьахIоьттина. ТIаьхьа хIаллакхиларна дуьхьал гIур бу уьш.\n60. Тоба динарг а‚ иман диллинарг а‚ дика Iамал йинарг а воцург. Уьш ялсамани чу гIур бу‚ царна хIумма зулам дийр дац.\n61. Iаднан бошмашна чу‚ Къинхетам болчо Шен лешна ваIда йина йолчу гуш йоцуш. Баккъалла а, Иза вара Шен ваIда кхочушхир йолуш.\n62. Царна цу чохь деса хабар хезар дац‚ "Салам" бен‚ царна шайн рицкъа хир ду цу чохь Iуьйранна а‚ суьйранна а.\n63. И ялсамани ю Оха ирсана луш Тхан лех /Делах/ кхоьруш хиллачунна.\n64. "Тхо охьа ца дуссу хьан Делан омраца бен. Цуьнан ду вайн хьалха дерг а‚ вайн тIехьа дерг а‚ оцарна юккъехь дерг а. Ца хилла хьан Кхиош-кхобург вицлуш".\n65. Стигланийн а‚ лаьттан а‚ царна юккъехь мел долчун а Кхиош-кхобург ву иза‚ Цунна Iибадат де‚ Цунна Iибадат дар тIехь собар а де. Хьуна вевзий Цуьнан цIерхо?\n66. Адамо олу: "Со велча тIаьхьа денвина аравоккхур ву?"\n67. Дага ца догIу-те адамна Оха ша кхоьллина хилар хьалха – и хIумма ма яцара?\n68. Хьан Кхиош-кхобучух дуй боу‚ Оха гулбийр ма бу уьш а‚ шайтIанаш а‚ тIаккха жоьжахатин гонаха балор ма бу горабахана.\n69. ТIаккха Оха схьавоккхур ву хIора тобанах Къинхетам болчунна дуьхьало ярца уггар чIогIа верг.\n70. ТIаккха Тхо дика хууш ду шаьш цу чохь бага там берш.\n71. Шух ма вац цу чу гIуш верг бен. Хьан Кхиош-кхобучун и хилла сацам боллуш кхочушхилларг.\n72. ТIаккха Оха кIелхьарабохур бу шаьш /Делах/ кхоьруш хилларш‚ зуламхой буьтур бу Оха цу чохь горабахана.\n73. Шайна билгала долу Тхан аяташ дешча‚ цатешачара элира иман диллинчаьрга: "/Вайх/ шиннах муьлха тоба ю дика бахамца‚ вовшашца цхьаьнакхетарца хаза?"\n74. Мел хIаллакйина Оха царел хьалха тIаьхьенаш‚ оцарел мелхо хаза йолуш хьолаца а‚ гарца а!\n75. Ахьа ала: "Милла хиллехь а тиларчохь‚ Къинхетамболчо яхйо цунна хан /балане ца лоцуш/, шайна ваIда йинарг галц я /дуьненан/ Iазап‚ я сахьт – тIаккха хуур ду царна‚ мила ву вон верг меттигаца‚ уггар ледар верг эскарца.\n76. Совбоху Дала нисбалагIертарш нийсачу некъаца. Бухаюьсу дика Iамалш тоьлу хьан Кхиош-кхобучун гергахь мелаца‚ тоьлу духадерзор долчуьнца а.\n77. Хьуна гирий и Тхан аятех цатешнарг? Цо элира: "Суна ланне а лур бу бахам а‚ доьзал а".\n78. Къайлах дерг гучудаьлла-те цунна я Къинхетамболчуьнгара ваIда эцна-те цо?"\n79. ХIан-хIа! Оха яздийр ду цо бохург‚ яхйийр ю цунна Iазапан хан яхйарца.\n80. Тхуна тIе доьрзу цо мел бохург‚ Тхуна тIе вогIур ву иза цхьа /даьхний а‚ доьзал а боцуш/.\n81. Цара лаьцна Дела воцург /кхин/ делий‚ шайна царех сий хилархьама.\n82. ХIан-хIа! Церан Iибадатна керсталла дийр ду цара‚ царна мостагIий хир бу царех.\n83. Хьуна ца го‚ Оха шайтIанаш дахийтина керстанашна тIе цара уьш луьйра къиношна тIекхойкхуш (уьш царна хаздеш)?\n84. Сих ма ло царна. Оха царна дагардеш ду /денош/ дагардарца.\n85. Оцу /къемат/ дийнахь Оха гулбийр бу /Делах/ кхоьрурш Къинхетамболчунна тIе тIехевшина.\n86. Оха лохкур бу къинош динарш жоьжахате гIаш.\n87. ШафаIатан да хир вац ша Къинхетамболчуьнгара ваIда эцнарг а бен.\n88. Цара элира: "Къинхетамболчо доьзалхо лаьцна /шена/"\n89. Ирча хIума деъна аша.\n90. Стигланаш этIаран герга ду цунах‚ латта дадаран‚ лаьмнаш доьхна дегаран /герга ду/\n91. Цара Къинхетамболчунна доьзалхо кхайкхарна.\n92. Там бац Къинхетам болчунна доьзалхо лаца.\n93. Массо а стигланашкахь а‚ лаьттахь а мел верг ма вац Къинхетам болчунна тIе лай хилла вогIур волуш бен.\n94. Цо церан хьесап дина‚ багарбина уьш багарбарца.\n95. Уьш массо а Цунна тIе богIур бу шаьш-шаьш.\n96. Баккъалла а, иман диллинарш а‚ дика Iамалш йинарш а – царна Къинхетамболчо безам хуьлуьйтур бу.\n97. Баккъалла а, Оха атта дина и /КъурIан/. Хьан маттахь хьоьга /Делах/ кхоьручарна цуьнца кхаъ баккхийта‚ луьрачу къомана цуьнца кхерам тасийта.\n98. Мел хIаллакйина Оха царел хьалха тIаьхьенаш‚ хаалой хьуна царех цхьа а‚ я хезий хьуна церан тата а?".


Чергазий: чекхболуш боцу къовсам\nЗазадоккху-бутт 05, 2018\nЧергазийн къано-жигархо Гвашев Руслан\nЖигархочо сатуьйсу кхелехь бакъдерг толаре\nIедалца къовсуш, стохка мацалла лаьцна Iийна чергазийн къано Гвашев Руслан эшна Краснодар-мехкан кхелехь. Оцу бахьаница ша Новороссийскехь а, Москох а адвокатех кхета воллу, церан гIоьнца Лакхарчу кхеле вер ву, элира цо "Кавказ.Реалиица" къамел деш. Ткъа Оьрсийчохь ца толахь, Европан кхеле а лур ду ша арз, боху цо.\nГвашев Руслан стохка бIаьста, чергазийн мохк оьрсаша Кавказан тIамехь шайн долаберзийначу дийнахь (цо иштта олу оцу иэсан дийнах), доIа дайтинера шен махкахошка Сочина йисттехь, ша вехачу Лазаревски кIоштахь. Оцу бахьаница меттигерчу кхело 10 эзар соьмана гIуда туьйхира цунна. Сацамна резавоцчу Гвашевс мацалла кхайкхийра.\n"Хьовсур вай, азаллехь дуьйна кхузахь даьхначу къомана магадо я ца магадо Дагалецаман де билгалдаккха. Федералан центр адыгашкара Iаьржачу хIордан йист дIаяккха гIертий а кхетош, кхочур ду-кх Стигалкъекъа-беттан 21-чу дийне (чергазий Кавказан тIамехь эшна де – Маршо Радион билгалдаккхар). Кхечу кепара иза туьдийла а дац. Ас сатуьйчу тхан къоман баланах Европан кхел кхетаре. Оха гойтур ду дуьненна муха ду Iедал чергазашца," – боху Гвашевс.\nКIелдIахула бо жигархошна тIеIаткъам\nЧергазийн жигархочо Негуч Шамсуддина бахарехь, тIеIаткъамбар кхин башха хаалуш дацахь а, ца беза Iедална къам Iалашдан гIертачу чергазийн жигархой. Цу тIе, шайна чергазашна юкъахь а бу цхьацца цакхетамаш.\n"Цхьаалла яц чергазийн жигархошлахь, царна кеп-кепара го Iалашонаш. Маршонах дерг аьча, Оьрсийчоь ерриг а ю авторитаран, тоталитаран пачхьалкх, адамаш къардан араяьхна хьийза ницкъаллин структураш", – элира Негуча.\n"Нах буьйда лела, кхоьру, "лайк" хIоттон а - набахти чу хаон тарло. Чергазийн жигархошна кхин а хала хир ду хенан йохалла, суна хетарехь", - боху цо.\nГвашев Руслана арадаьккхинарг шен гIуллакх дац, боху Негуча, массо а чергазийн а, Оьрсийчоьнан бахархойн а гIуллакх ду. Адамашна хьалха а ваьлла, къоман тезетан дийнахь доIадар Iедале а ца хоттуш митинг дIаяхьар ду боху – ткъа иза адамийн бакъонаш хьешар ду, аьлла хета жигархочунна.


Динул-Ислам - Хаттаршна жоьпаш - Ламаз оьцучу хенахь нихIат дагахь хилчахьана кхачам буй, и багахь ца аьлчаъ? Ламаз эца дIаволалуш БИСМИЛЛАХI аьлча тоьар дуй?\nСан хьа хаттар дар шуьга: ламаз оьцучу хенахь нихIат дагахь хилчахьана кхачам буй, и багахь ца аьлчаъ? Цу тIе, ламаз эца дIаволалуш БИСМИЛЛАХI аьлча тоьар дуй? АллахI реза хуьйла!\n1. Вайн Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – маттаца ниййат дина аьлла деана дац цхьанхьа а, йа ламаз оьцуш а, йа ламаз доьхкуш а, йа цхьаъа кхечу балхехь а, цхьа хьадж дехкар доцучахь. Делахь а, цхьаболчу Iеламнаха – масала шафиIий мазхIаберачара – маттаца шен дагчура ниййат меллаша хьаалар «мустахьабб» ду, «дича дика ду» аьлла, даг чохь долчунна маттаца схьаолучуьнца гIо хилийтархьама а, шеконашна цо доьхьало йо дела а.\nИмам Нававийс (Дала къинхетам бойла цунах) боху цу хьокъехь: «Ламаз оьцучу хенахь дан деза (важиб долу) ниййат – иза дагца долу ниййат ду. Цуьнца цхьаьна маттаца иза схьаалар тIехь дац (важиб дац). Деккъа маттаца схьаьлча (дагца ниййат а ца деш), тоам болуш дац иза. Ткъа нагахь санна ламаз оьцуш волчо и шиъ цхьаьнатохахь (дагца ниййат дар а, маттаца иза схьаалар а) – иза гIолий а ду, чIогIох а ду. Иштта аьлла вайн мазхIабера Iеламнаха, цу тIехь барт хилла а бу церан».\nЦигара схьа девза вайна хIокху хаттарна жоп: ламаз оьцучу хенахь ниййат даг чохь хилча кхачам бу, иза маттаца схьаалар тIехь дац. Ткъа шена луучо шена хеззачул схьаалар дика лерина ду.\nТIаккха, кхузахь билгалдан деза цхьа хIума: иза маттаца шена хеззачул хьаолучуьнга иза ма ала бохуш цунна инкарло йар а догIуш дац, йа ца олучуьнга ала бохуш дов дар а догIуш дац, йа и санна долчу хаттарш тIехула бусалба наха шайн барт бохор а мегаш хIума дац.\n2. Ламаз эца волалуш «БисмиллахI» (АллахIан цIарца) алар мелехь долу хIума ду. «Суннат» а, «мустахьабб» а, «мандуб» а олу иштта долчу хIуманах Iеламнаха шайн жайнашкахь. И бохург – дича дика а долуш, ца дича къа а доцуш долу хIума ду.\nИмам Нававийс (Дала къинхетам бойла цунах) аьлла «Ал-азкар» жайни тIехь, «Ламаз оьцуш олуш дерг» цIе йолчу да́къана юкъахь: «Цуьнан юьхьехь «БисмиллахIиррохьманиррохьим» алар мелехь ду. Нагахь санна цо «БисмиллахI» алахь, иза а тоьаш ду. Вайн мазхIабера Iеламнаха аьлла: «Ламаз эца волалучу хенахь бисмилла даккха вицвеллехь, ламаз оьцуш волуш (шена дага ма деъа) даккха мегар ду цо иза. Ткъа нагахь санна ламаз эцна валлалц цо иза ца даккхахь – иза даккхаран меттиг (хан) чекхйолу, цундела, ваьллачул тIаьхьа даккха ца оьшу цо иза, (цо иза даьккхина ца хилча а) цуьнан ламаз эцар нийса а ду, цу тIехь цхьаъа башхула а яц цо иза шена хаа а хууш ца даьккхинехь а, йа вицвелла ца доккхуш диссинехь а. И ду вайн мазхIабехь дерг а, дукхах болчу Iеламнехан мазхIабехь дерг а».\nЦигара схьа девза вайна шолгIачу хаттарна жоп а: ламаз оьцуш «БисмиллахI» аьлча тоам болуш ду. Шена луучо «БисмиллахIиррохьманиррохьим» алахь, иза гIолий ду. Ткъа, цхьаммо йа иза а, йа важа а ца олуш Iаддитахь – ламаз эцар галдолуш дац, ламаз эцар нийса хуьлуш ду.\n11.11.2010 = 1431.12.05\n «Ал-мажмуI шархьул-мухIаззаб», 1/316.\n «Ал-азкар», 32 агIо.


www.islamannur.org - 225-гIа дакъа\nМухьаррам а, ШаIбан а, иштта сийлахь-безачу беттанашкахь а марханаш кхабаран дозаллех кхетор\n1246. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Рамадан (баттал) тIаьхьа марха кхабар уггаре дезаха дерг - АллахIан Мухьаррам бутт бу. Парз-ламазал тIаьхьа уггаре дезаха дерг - буса ден ламаз ду» (Муслим: 1163).\n1247. Iайшата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) цхьана а баттахь ца кхобура ШаIбан баттахьчул сов (дукха) марханаш. ШаIбан (бутт) берриге кхобуш а хуьлура цо».\nОцу хьадисан кхечу ривайатехь (дийцина, Iайшата (АллахI реза хуьлда цунна) элира аьлла): «…Цунах цхьа кIеззиг (дакъа) доцург, берриге ШаIбан баттахь марханаш кхобура цо» (Бухари: 1969, Муслим: 2/711).\n1248. Мужиб ал-БахIилис, шен дас я ден вашас дийцира аьлла, дийцина. (Шен хенахь), АллахIан элча (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) волучу а веана, тIакха дIавахана хилла иза. Цхьа шо даьлча хьал а, тIехулара куц а хийцаделла. Юха а, иза волучу а веана, аьлла цо: «ХIай, АллахIан элча! Со ца вевза хьуна?». (Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) хаьттина: «Ткъа мила ву хьо?». Цо жоп делла: «Со ал-БахIили ву, цхьа шо хьалха хьо волучу веана хилла волу». (Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) хаьттина: «Куц-кеп хаза долуш ма вара хьо! ХIун ду и сел хьо хийцинарг?». Цо жоп делла: «Со хьоьх дIакхаьстиначу хенахь дуьйнна буса а бен хIума йиъна вац со». (Оцу хьокъехь) АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) аьлла: «Айхьа хьо Iазапехь валлийна-кха ахьа!». Цул тIаьхьа аьлла цо: «(Буззий) собаре бутт кхаба, хIора (кхечу) баттах цхьа де а кхаба». (БахIилис) аьлла: «ТIетохахь суна, хIунда аьлча, боккъалаъ, (кхин кхаба а) гIора ду соьгахь». Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) аьлла: «Ши де марха кхаба». (БахIилис) аьлла: «ТIетохахь суна». (Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) аьлла: «Кхоккха де марха кхаба». (БахIилис) аьлла: «ТIетохахь суна». (ТIаккха пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) аьлла: «Сийлахь-дезачу (беттанашкахь) марханаш кхаба, кхиндIа саца (марханаш ца кхобуш). Сийлахь-дезачу (беттанашкахь) марханаш кхаба, кхиндIа саца (марханаш ца кхобуш). Сийлахь-дезачу (беттанашкахь) марханаш кхаба, кхиндIа саца (марханаш ца кхобуш)» - хаам беш шен кхо пIелг (цкъа) цхьаьна а тоьхна, тIаккха дIасабаьккхира цо» (Абу Дауд: 2428).\n Вуьшта аьлча: ШаIбан бутт берриге я цуьнах дукхаха долу денош марханаш кхобуш хилла цо.\n Вуьшта аьлча: оцу стага динна шарахь хаддаза марханаш кхаьбна хилла.\n Вуьшта аьлча: «Рамадан баттахь марханаш кхаба».\n «Сийлахь-деза беттанаш» («ал-ашхIурул хьурум») - вуьшта аьлча: Ражаб, Зул-къиIда, Зул-хьижжа, Мухьаррам.\n Вуьшта аьлча: «Сийлахь-дезачу беттанашкахь кхо де марха кхаба, цул тIаьхьа кхо де марха ца кхобуш юкъахь дита. Юха а кхаа дийнахь марха кхаба…» и.дI.кх.


ДУДАРОВГIАР ХIИРИЙ МЕХКА ДIАБАХАР\nГIалгIай мехкара а баьнна Дудар-наькъан ЧIима баха Iохайшачул тIехьагIа, Мулдаровы яхача гIаьбартой аьлий воI хьаийца хиннав цар, гIалгIай IаьдалагIа из кхеве, аьнна. ХIанз Редант йолча бахар уж Мулдаровы. Дудар-наькъан хиннаб лаьттах Iочуаьхка боаллаш хий кхехкадеш бола ей. Ца ховш цу чу ваха хилар из кIаьнк. Ей кIежйоахаш хиннабар. КIаьнк фу бахьанах дIаваьннав къайлахьош, Дудар-наькъан аьлар цаховча цхьан лазарах веннав из кIаьнк. Цкъарчоа тийшабар вожаш, тIаккха бакъдар гучадаьлча, МулдаровгIар Дудар-наькъан деррига маIа фу дийна дIаьдаккхар. Дудар-наькъан цхьа кхалсаг берагIа хиннай. ГIаьбартоех кхераенна лечкъай из. ХьунагIа воI ваьв цо. Цхьан юкъа жа доажадеча Iунаца а яьха, ЖIайраха-чIоже яхай из е Чур-наькъан е Хаматха-наькъан болча.\nХьалкхувш воIо хетташ хиннад наьнага: да малав са. BoIaх кхераш, нанас дIаала тугаш хиннадац. ТIеххьар дIааьннад. Дийхад воIо наьнага ше Мулдаровга дIале, гIаьбартой мотт Iомабе дагаволаш ва ер гIалгIай кIаьнк, аьле. «ГIаьбартой мотт Iомабе дагаволаш ва ер кIаьнк, шоашта Iунала дIаэцавалара оаш ер», – аьнна, нанас дIавеннав.\nМулдаровгIар берашца ловзаш, къайлагIа цхьацца дувш, цар 30 маIа бер дIадаьккхад цо. Вийначун тIера цхьацца лерг доаккхаш а хиннав.\nТIаккха нанна хьалхашка уж лергаш Iо а дехка, хаьттад: «Ужал вай саг варий гIаьбартоша вийнар», – аьнна. Хьалкхийча, ше малав дIа а вовзийташ, юха Iочуваха Чми Iохайр. ХIанза а ба Дудар-наькъан цига бахаш.\nТагаурски алдараш ба, аьнна, лоархIаш да тайп Слоновы-Дударовы. ЧIим аьнна цIи йоккхаш я цар дай баьха моттиг. Дукха уж бийбача, къовсамаш даьннад царна юкъе. Цудухьа царех цаI ЖIайраха ваха хьалваха хиннав. Цигач гIала а яь, массехкача шера ваьхачул тIехьагIа, цигара хьа а ваьнна, ГIалгIайчен лоам чу Мухал яха моттиг йолча вахар диллад. Доккха фу-тайпа хьахиларах, Слоновы-Дударовы ца а оалаш, Мухлой, аьнна цIи дIаяхай цар. ХIанза а дахаш да из керда цIи яьккха тайпа цар хьалхара да Iохайнача метте.\nЦарех цаIаш Ачалкхе баха дIабахаб, вожаш бахаб ТIо-Юрта. Ачалкхе бараш шоай даь-даь цIерах Дзейтовы яздеш ба.\nДзейтий ши воI хиннав, Ели, Войбат, яхаш. Царех хьадаьнна да цхьа шовзткъа цIа.\nДзейт-наькъани, Мохлойи, Дудар-наькъани (TIo-Юртара бараш) шоайла вIаший вежарий лоархIаш ба. Вошал да цар тагаурски алдарашца Слоновы-Дударовы. Царцара вошал а геттар чIоагIа лоархIаш леладеш хиннадар 1917 шерга кхаччалца. ХIаьта ГIалгIайчухье бахаш бараш цхьа вежарий санна ба, вIаший гаргалонаш еш а бац.\nПхьа хьайнача, саг кхелхача, цхьан бартах дIаотт уж.\nЭса-чIожагIа IодоагIаш да хий Эса. Гонахьарча чIожашкара хьавIашагIадетталуча хин тоатолех хьахулаш да из доккха хий. Эса IодоагIача чIоже цхьа моттиг геттар готтига я. Хьали Iои вода саг цигач гIолла мара дIавохалургвац. ЧIега бегIача санна из чIож дIакъовлаш моттиг я из. Цунна доал караийца саг хургвар низ а хьал а долаш. Из кхетадир цхьан майрача, Аьг, аьнна, цIи йолча цхьан турпалхочо.\nЦу метте ваха хайр из. ДIоаххал а шерал а цхьатарра дола тIой вIашкадехкаш, цу метте лакха гIала хьаейтар цо.\nЦул тIехьагIа хьал-Io ухача нахагара йоал ийе волавелар. Шийна лайча, йоал совйоаккхаш а хиннай цо. Шоашта хала дале а, кхы де хIама доацаш, Аьгана из йоал дIалуш хиннай.\nБертех латтал майреи низ болаши ши пхьу хиннаб цу турпала Аьгага. Цунна саг тIавутийтташ хиннадац уж жIалеш. ХIаьта Аьгас уж пхьараш тIалаьхкача, саг «парх», аьнна, вохавеш хиннав цар.\nИштта наьха рузкъа Iувдаш, дукха ха яьккхай цо.\nЦкъа, тIехвоалаш волча кхаь вошас совнагIа йола йоал яла тигадац, цу бахьанца шоай сий дожар кхераш. Циггач дIавIашагIалетаб, цхьан оагIорахьара кхо воша волаш, вокха оагIорахьара Аьги цун ши пхьуи болаш.\nТIом геттар бIаьхбелар. ТIеххьар цу кхаь вешех дийна цаI мара висанзар. Цу довнах Аьг дIаваьлар, ший ши пхьу а тIехьа.\nИштта дIаваьлар турпал Аьг. ХIаьта дукханахьара хьауха хиж вIашагIкхетача цо хьалъяь гIала тахан а латташ я.\nВОЕННАЯ КОСТОЧКА →


"Лачкъийна вац, сацийна ву?"\nДагестанерчу Хасав-Юьртан кIоштахь кху беттан 18-чу дийнахь лачкъийна вигина 24 шо долу Теречное олучу эвлара Исаев Кемран. ТIаьхьо къаьстина хилла, полицин декъехь иза латтош хилар. Хасав-Юьртан кIоштарчу полисхойн декъан хьалха митинге гулбеллера кIентан гергарнаш, иза дIахецар тIедожийна. Шена тIехь Iазап латторах, дIахьедина Исаев Кемрана.\nХасав-Юьртахь дIахьочу митингехь яьккхина видео социалан машанашкахь яржийначул тIаьхьа, республикан чоьхьарчу гIуллакхийн министралло Инстаграмерчу шен агIон тIехь хаамбинера, "Исаев лачкъийна вац, сацийна ву" аьлла.\nМинистраллан дIахьедарца, оперативан талламаш дIахьочу юкъанна кху беттан 18-чохь лаьцна иза Хасав-Юртахь.\nПолисхоша чIагIдарца, Исаев лаьцначул тIаьхьа цуьнан дегIах карийна граната а, тапча а, бархI патарма а. Бакъо йоцуш тIеман гIирс лелорна бехкзуламан гIуллакх долийна цунна дуьхьал.\n"Кавказ.Реалии" порталан корреспонденте чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан зорбанчаша дийцина, цхьана ханна цхьаммо Iалашдан делла хилла цуьнга герз аьлла.\nИсаев Кемранан адвокато Усманов Руслана дийцина, ша Iалашван тIелаьцначун дешнашца, Хасав-Юьртан кIоштарчу Теречное а, Советское а олучу шина эвлана юкъахь 18-чохь полисхоша цуьнан машен сацийнера аьлла.\nМашенан "багажник" еллийтира шега, цул тIаьхьа Хасав-Юьртарчу полицин декъе дIавигира ша аьлла, дийцина адвокато, Исаевс бахарца.\nТкъа цуьнан гIуллакхан материалашкахь яздина ду, дуьйцу адвокато, полисхоша ша сацийча муьтIахь цахилира Исаев, цул тIаьхьа таллам бича, цуьнгахь тIеман гIирс хиллера аьлла.\n"Исаевна дуьхьал бехкзуламан гIуллакх доккхуш, бинчу сацамна тIехь билгалдаьккхина ду, полисхоша Хасав-Юьртарчу Толаман урамехь сацийна ву Исаев. Хьайн кехаташ гайта аьлча, вада гIоьртинера иза, амма шайн ка елира иза дIалаца. ХIетте а шайна дуьхьало йора цо боху. Цундела полицин декъе схьавалийра шаьш иза. Цул тIаьхьа цуьнан дегIах хьовсучу заманчохь, герз хиллера цуьнгахь аьлла, яздина ду материалашкахь", - дийцина Усмановс "Кавказ.Реалиига".\nТховтIехь лардеш хилла?\nЯлх шо хьалха ша Шема "Исламан пачхьалкх" шех олучу тобанхойх дIакхета ша дIавоьдучу заманчохь Исаевн стунвешо цуьнга дIадилла делла хилла и герз а, патармаш а аьлла, хьесап дина талламчаша, дийцина адвокато. ХIетахь дуьйна тховтIехь къайладаьккхина латтош хилла цо герз а, тIеман гIирс а боху талламчаша.\nКху беттан 18-чохь гIишлошъяран гIирс схьаэца тховтIе ваьллачу хенахь ларамза бIаьрг кхетта хилла Исаевн цу герзах. ТIаккха полици иза дIакхачо Iалашо хилла цуьнан. Кхайкхина валийна шайн адвокат а волуш, Исаевга хеттарш деш хIоттийначу протокол тIехь яздина ду ишта, боху адвокато Усмановс.\n"Ас шеца къамел дечу заманчохь, шен дахарехь цкъа а герз лелийна вац ша аьлла Исаевс, цара шена тесна ду и боху цо",- аьлла адвокато, ша Iалашвечу Исаевн дийцарна тIе а тевжаш.\nИштта Исаевс дийцарца, ток еттийтина цунна, шайгарчу кехаташна куьйгаш яздайтархьама. Юьхь тIехь а, куьйгаш тIехь а ницкъбина таммагIаш дацара Исаевн, амма кхелан-медицинан экспертиза шена яйтар деха дагахь ву иза.\nКху беттан 20-чохь баттана Исаев лаьцна вуьтуш сацамбина кхело. "Кавказ.Реалии" портало ма яздарра, Исаев лачкъош гинчара дийцинера, полисхоша сацийра иза, цул тIаьхьа туьтмIаьжгаш йоьхначу наха тIе а баьхкина, дIавигира аьлла.


"Мел халонаш хиларх балхара дIаяла дага ца деана суна"\nХьехархо Батукаева: Мел халонаш хиларх балхара дIаяла дага ца деана суна\nМаситта дезде цхьаьнатоьхна дIахьош ду ГIадужу-беттан 5-гIа де. Республикан куьйгалхо Кадыров Рамзан вина де а, Соьлж-ГIалин де а, кегийрхойн де а, хьехархойн де а. Цундела хаддаза хаамаш бара Нохчийчуьра оцу денна сийлалла даздеш.\nХьехархочун дуьненаюккъара де 1994-чу шарахь дуьйна даздеш ду хIокху дийнахь. ТIаьхьарчу заманахь Оьрсийчохь оцу белхан сий охьадоьжнехь а, хьехархо уггаре а лараме а, веза а стаг ву муьлхачу юкъараллехь. Дукхачу наха къоман тIум лору амал а, ламасташ а кхиочарех лору шайн бераш Iамош болу хьехархой.\nБатукаева Зина 47 шарахь лаьттина ГIой-чу олучу юьртарчу школан директор. Ханна йоккха ялахь а, тахана а завуч болх беш ю иза. Шен дерриге а дахар школана дIаделлачу цо иштта мах хадабо хьехархочун белхан. "Хьехархочун ши болх бу: кхетам-кхиор болх а, Iилма Iамор а. И шиъ а Iалашо кхочушъян еза цо", -- аьлла хета цунна.\nШа дика адам хила деза хьехархо. Беро тIера масал эца деза цуьнах. ГIалара а, юьртара а хьехархошна юкъахь а йоккха башхалла ю. Юьртахь иза гуш ву муха веха, ткъа гIалара хьехархо балхара араваьлча, цо хIун леладо а, иза муха веха а ца хаьа. Цундела юьртахь волчу хьехархочунна тIехь доккха дукъ ду. Нехан санна гIалатло ялийта йиш яц цуьнан.\nЗаманийн башхаллех аьлча, 47 шарахь ишколан директор лаьттинчу Батукаева Зинас билгалйоху церан дика а, вон а агIонаш. Масала, таханлерачу дешаран программехь вониг – хьехархочо кехаташца бен болх алсамбаккхар ду, ткъа диканиг – школашкахь психолог хилар ду, аьлла хета цунна.\n"Хьалхалера программа гIоле хета суна. Кхеташ яра иза. ХIинца дукха ловзаршна тIедаьлла. Бер паргIат лелуьйту. Бакъду, цхьа хIума ду суна дика хеташ хIинца юкъадаьккхина. Психолог школе валийна хилар дика ду. ХIора беран шен-шен некъ бу. Берана хьеха деза цуьнан психотипе хьаьжжина. Иза хууш хилча, болх бан атта хилла", - бохуш яра Батукаева.\nБатукаева Зина чIогIа лараме стаг а ю шен юьртахь. Цуьнан куьйга кIелахула дуккха а нах бевлла оцу юьртара, яхь а, доьналла а, сий а долуш.\nИ амалш кхиор ю хьехархочун дуьххьарлера Iалашо аьлла хета хьехархочун. "Кхаа шарахь алапа а ца луш тхо лелачу хенахь ишколера дIаяла а дага ца деана суна. Ас дийнахь 12 урок лора, математика хьеха стаг воцуш. Хьехархочо кхане ю кхиош. Ахь дика кхиаяхь иза, хьуна дика лулахо хир ву цуьнах", - элира цо.\nТахана хьакъдолчу агIор даздеш ду дерриге а дуьненахь хьехархойн де. Карарчу заманахь Оьрсийчохь хила деззачу агIор сий, хам-пусар деш дацахь а, уьш баккъал а и болх а, бераш а дезаш, хинйолчу кханене саготта а болуш дIагIерта.\nМамакаева Амина: "Ас хьенан некъ хадийна, со хууш яц"\nМахкахой чаккхе йоцуш белхешка кхийлар халонга дуьйлу бахархошна\nШколашкара хьехархой дIабаха болийна юха а\nНальчикерчу гIаттаман декъашхойн арз луьстур ду Европан кхело


www.islamannur.org - IУМДАТУЛ-АХЬКАМ: Махлелоран бехкамаш буьйцу дакъа\nIУМДАТУЛ-АХЬКАМ: Махлелоран бехкамаш буьйцу дакъа\n272. Iайшата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Цкъа со йолучу а еана, Барира элира: «Сайн эланашца барт бина аса - цара исс укъих со лоллера паргIатъюьтур йолуш. Ткъа хIинца хIора шарахь а цхьацца укъи дIатакха дезаш ю со. ГIодехьа суна!». Аса элира: «Нагахь хьан элий резахилахь - хьоьх дисиначуьнан бакъонаш шайгара соьга схьаяла, ахьа бохург дан тIелоцу аса». Барирас, шен эланашна тIе а яхана, и гIуллакх цаьрга дIахьахийна, ткъа уьш реза ца хилла оцу кепара болу бехкамаш тIеэца. ТIаккха уьш болучуьра Iайшат (АллахI реза хуьлда цунна) йолучу юхаеанчу хенахь, цунна (Iайшатна) уллохь хиина Iаш АллахIан элча (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) хилла. ХIетахь цо аьлла: «И бехкамаш тIеэцахьара аьлла, дехарца и некъ кховдийра аса цаьрга, амма реза-м ца хили уьш - сох дисиначуьнан бакъонаш шайна тIе чIагIйина юьсуш яцахь». Цуьнах дерг Пайхамарна (АллахIера къинхетма а, маршо а хуьлда цунна) хезна. ХIетахь Iайшата (АллахI реза хуьлда цунна) хилларг-лелларг дерриге а шена дIадовзийтича, цо аьлла: «Мах а лой, схьаэца иза. Дисиначуьнан бакъонаш хьайна тIе чIагIъен бехкам а хIоттабе, хIунда аьлча дисиначуьнан бакъонаш лай паргIатваьккхиначунна тIечIагIъеш ма яй». Iайшата (АллахI реза хуьлда цунна) кхочушдира АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дина хилла омра. Цул тIаьхьа, нахана юккъе а хIоьттина, хутIба дира цо. АллахIна хастам а бина, (АллахI) хеста а вина, цул тIаьхьа элира цо: «Деллахь, цхьаболучу наха, цхьацца бехкамаш а хIиттош, лелориг хIун ду-те, Сийлахь-Везачу АллахIан Жайнахь доцу? Муьлххачу а тайпана АллахIан Жайнахь боцуш болу бехкамаш - харц бу, оцу тайпана бехкамаш бIе белахь а! АллахIан тIедиллар - сов нийсаха ду, АллахIан бехкамаш – лакхара а бу. Мухха делахь а, хаалаш: дисиначуьнан ирс эцаран бакъонаш лай паргIатвоккхучунна тIечIагIъеш юйла» (ал-Бухари: 2168, Муслим: 8/1504).\n273. Жабира (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина. Цкъа новкъа боьлхучу хенахь, дукха некъ а бина, гIора дайна хилла иза тIехь волучу цуьнан эмкалан, и бахьанехь хецна иза дIаяхийта ойла а кхоллалуш цуьнан. Цо дийцина: «Циггахь суна тIевеара Пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна). Цо, доIа а дина, сан эмкална тIе хIума тоьхначу хенахь, дIахьаьдира иза, цул хьалха цкъа а цахьаьддачу кепара. Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира: «Цхьана укъих схьайохкахьа суна иза». Аса элира: «ХIан-хIа!». Юха а элира цо: «Цхьана укъих схьайохкахьа суна иза». ТIаккха дIайоьхкира аса иза цунна, цкъа хьалха цIа дIакхочур ву со цуьнца аьлла, бехкам а хIоттош. Даханачуьра цIакхаьчначу хенахь, эмкал а ялош, иза волучу схьавеара со, ткъа цо суна цуьнах бийцина хилла болу мах схьабелира. Со сайн цIа дIаваханачу хенахь, суна тIаьххье тIаьхьа стаг ваийтира цо. Цо элира: «Аса мах лахбина аьлла хеташ хила тарло хьо, хьан эмкал сайн дола ерзоран дуьхьа. ДIаэца хьайна хьайн эмкал а. ДирхIамаш а дита ахьа хьайна Iадда, хьан ду хьуна уьш»» (ал-Бухари: 2718, Муслим: 109/715).\n274. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дихкира: гIалахочо гIум-аренгарчу вахархочунна йохкар а; мах лакхабаккха хIилла лелор а; юкъа а иккхина, йохка-эцаран барт беш воллучу шен вешин барт бохор а; шен вашас, захало дIа а хьахийна, ехна йолучу зудчуьнга дIа захало хьахор а. Иштта зудчунна дихкира цо: стаге шен йиша йита аьлла дехар дар, иза ша да йолуш долучух яккхархьамма» (ал-Бухари: 2140, Муслим: 52/1413).


Бутт хьалха вадийна Соьлжа-ГIалин вахархо схьакарийна полицин декъехь\nГIуран-беттан 29-чохь бевзаш боцчу наха Соьлжа-ГIалахь шен цIера дIавигина Кабилов Ахьмад карийна бутт баьллачуд тIаьхьа полицехь. Иза бехкево герз лелорна, боху адамийн бакъонаш ларъечу "Мемориал" центро.\nКабилов лаьцна 20 де даьлча, иза волу меттиг цуьнан нанна йийцина ша Ахьмадна къастийна адвокат ю аьллачу цхьана зудчо. Цо хаийтина жимстаг Шайх Мансуран кIоштарчу полицин изоляторехь хилар, "шо гергга хан тоха" тарлуш хилар.\nВадийна 20 де сов хан яьлча бен ца айдина ницкъхоша Кабиловна дуьхьал бехктакхаман дов. Мемориалхоша халахетарца хаийтина, иза волу меттиг шайна хиинчул тIаьхьа цуьнан гергарчара шайца лелла юкъарло ца леладо, аьлла. Оцу бахьаница бакъоларъярхошна хала ду Iедале шкгара яьллачу харцонах жоп деха.\nСоьлжа-ГIаларчу Андреевская Долина олучу юьртара вигинера Кабилов Ахьмад. Пхеа вешех жимахверг, тIаьххьара дийна висинарг ву иза. Ши шо хьалха вигина, доьза вайна цуьнан цхьа ваша, Мохьмад. 2015-чу шарахь тIемалойх дIакхеттарх, вайна ву кхин ваша, Зайнди. Ткъа Мовлди вайна 17 шо хьалха, тIемалой ву аьлла виггарх. Лаьцна, ехха хан такхийтина кхечу вешига, Бухарига. Иза веха Оьрсийчоьнна юьстах.


Гезгмашин-беттан 23, 2016\nНохчийчохь иттаннашкахь ю хьуьжарш. Цигахь доьшучу кегийрхойн хаарш кест-кеста зуьй муфтиято. И санначу барамашка гулло дуккха а хьовсархой.\nГезгмашин-беттан 14, 2016\nМалхбале реза яц Соьлж-ГIалахь фетва динчу конференцина\nШи кIира хьалха Нохчийчохь дIаяьхьинчу дуьненаюкъарчу исламан конференцих хетарг тахана а дуьжуш дац Iаьрба мехкашкахь\nГезгмашин-беттан 13, 2016\nКъинойх цIанлуш, дегнаш цIинлуш\nНохчийчохь нах шайн таронашка хьаьжжина а, Iедалера хуьлучу гIоьнца а гIурба деш бу.\nМарсхьокху-беттан 26, 2016\nМарсхьокху-беттан 20, 2016\nТовбеца-беттан 28, 2016\nТовбеца-беттан 06, 2016\nМарханаш дастар берашна дуьсу дукха хьолехь!\nНохчийн ярташкахь, гIаланашкахь хан хене мел йолу баккхийнаш кIезиг лела вовшийн хIусамашка марханаш къобалдан олуш хеза тIаьххьарчу заманахь. Амма кегийчарна даима а ду хIара де шарахь уггаре коьртаниг а, дезаниг а!\nТовбеца-беттан 02, 2016\nСоьлж-ГIалахь, мархийн бутт боьрзуш\nОьрсийчохь хилла а доцчух доккха Ифтар хIоттийра Нохчийчохь.\nМангал-беттан 23, 2016\nКху деношкахь цкъа ца хиллачу кепехь маьттаза даьлла нохчийн Iедална герга болчу Iеламчашний, гIалгIайн цхьаболчу тIерикъатIехь боцчу бусалбанашний юкъахь сийсаш лаьттина дов.\nМангал-беттан 06, 2016\nМаьрша богIийла хьо, лараме Мархийн бутт!\nОршот дийнахь Мангал-беттан 6-чу дийнахь болабелла беза мархийн бутт -Рамадан. Берриг а бусулба на санна и беркате бутт тIекхачаре сатуьйсуш бара Нохчийчура бахархой а.\nСтигалкъекъа-беттан 29, 2016\nТрампа Доналда бусалбачу нахах дина дIахьедарша а, Цхаьнатоьхначу Штаташа Уллорчу Малхбалерчу тIемашкахь дакъалоцуш хиларо а, бусалбачу нахана баха маьрша ца хоьтийту и пачхьалкх. Ткъа мел маьрша бу бусалба нах цу пачхьалкхехь шайн дин лело. Оцу хаттаршна жоьпаш лоху сан леринчу программо.


Туркойчоьнан могушалла Iалашъяран министралло хаам бина, карарчу беттан 20-чохь дуьйна шайн пачхьалкхерачу доларчу клиникаша 31 махкара бахархой дарба дан тIеэца болор бу аьлла, яздо гIиргIизойн Азаттык Радионо. Билгалъяьхну пачхьалкхашлахь ю ГIиргIизойчоь а. Амма хууш дац лоьрийн дарба оьшу гIиргIизой пачхьалкхан квоташца маца кхочур бу Туркойчу.\nТуркойн могушллин министралло хIоттийначу тептарехь ГIиргIизойчоь йоцург а ю - Оьрсийчоь а, Казахстан а.\nОцу юкъанна, официалан Хонкарас билгальдьккхина, шайн махка чубахка йиш хир ю, COVID-19 вирус яц шайца аьлла, карахь тоьшаллин кехат долу нах.\nЦул сов, пациенташ декхаре хир бу кемана ховшале шогачу талламах чекхбовла. Цомгашчу стагана улло ваьлла шина накъостал сов адам хила дезаш а дац.\nТуркойн дарбан хIусамийн дуьненаюкъарчу клиенташца болх бечу "Компас" компанин куьйгалхочо Жолчиева Лилис бахарехь, керлачу тIедахкаршца мах а тIекхеташ бу:\n-Кху деношкахь соьца зIене боьвллера, дукха хан йоццуш гIиргIазойн а, таджикийн а дозанехь хиллачу тасадаларшкахь чевнаш йинчу цхьана дозанхочун гергара нах. Шайн стаг ара а ваьккхина, цунна дарба дан аьтто лоьхуш ду шаьш бохура цара. Карарчу хенахь, шайна оьшу клиника къаста а еш, иза дIавига ахча вовшахтухуш бу уьш. Туркойчуьрчу дарба даран керлачу низамех ас дийцира царна. Масала аьлча, нагахь санна, катоьхна операци ян езаш иза велахь, цунна леррина кема лур ду, иза дIавига. Бакъду, хIумма а кIезиг мах бала ца деза тIаккха. Казахстанера валийра дукха хан йоццуш цхьа пациент, 120 эзар долларшкахь ахча охьадиллира цара. Суна хетарехь, изза мах хила тарло ГIиргIизойчуьра а. Ткъа сихо йоцчу наха, дуьненаюкъара рейсаш схьаеллалц собар дан дезар ду.\nГIиргIизойчоьнан а, Туркойчоьнан Iедалхошна юкъахь 2014-чу шарахь хиллачу бертаца, хIора шарахь гIиргIизойн 100 вахархочун пачхьалкхан квотаца таро хир ю туркойн клиникашкахь могушалла меттахIоттон.\nСтохка Стигалкъекъа-баттахь куьйгъяздира 150 пациентана квота кхачочу протоколна тIе. Могушалла Iалашъяран министраллан дуьненаюкъарчу декъан куьйгалхочо Масалиев Османа бахарехь, цомгаш нах дарба лело тIеоьцуш хиларх хаам кхаьчна цаьрга туркойн коллегашкара, амма гIиргIизой Туркойчу муха дIакхачор бу бохург къастанза дуьсуш ду цкъачунна:\n- Туркойчоьно "31 пачхьалкхера пациенташ тIелоцур бу" аьлла хаам хьакхалуш бу, тIаьхьо къастарца, доларчу медицинан клиникех. И бохург хIун ду, дарба дан баха йиш ю медицинан туризмехула боьлхучийн. Ткъа пачхьалкхан квотех оха мехаза вохуьйтучу 150 стагах дерг аьлча, арахьарчу гIуллакхийн министраллера кехат кхаьчна тхоьга оцу хьокъехь. Цу тIехь боху, квотаца богIурш цкъачунна тIеоьцуш бац шаьш. Ткъа маца юха йолор йолуш ю и процедура, официалехь тхоьга хаийтина дац.\nСтохка Туркойчоьнан медицинех пайдаийцира 720 эзар гергга кхечу мехкийн бахархоша. Царлахь дукхахберш Гергарчу Малхбалера а, Европера а, Юккъерчу Азера а бара. Медицинан туризм кхиорхьама Туркойчоьнан Iедалхоша дарбан хIусамашна а, клиникашна а таро елира шайн хеннахь оьшу гIирс эца.\nГIиргIазойчуьрчу бахархошца медицинан туризмехула болх бечу «Фидес Трэвел» фирман векало Долапчыоглу ИбрахIима дийцира, Туркойчоьнан керлачу тIедилларша кхечу пачхьалкхийн бахархошна хьалха хIиттон йолчу халонех:\n- Туркойчу дарба дан воьду хIора кхечу мехкан вахархо декхаре хир ву коронавирус юй хьожуш ПЦР-тестах чекхвала. Ткъа таро хир юй церан оццул еза анализ дIаяла? Нагахь санна, цуьнца ун къастахь? Туркойчоьно юханехьа дIахьажор ву иза, я 14 денна карантине охьахаор ву. Оцу хаттаршна а жоьпаш цкъачунна доцуш ду. Дукха хьолахь, ГIиргIизойчуьра балош болу дархой чолхечу хьолехь хуьлу, и талламаш бар цара ловр дуй ца хаьа.\nПачхьалкхо еллачу квотаца воьду 150 стаг воцург а, ГIиргIизойчуьра шайн чоьтах Туркойчу воьдург а хуьлу эзар. Къаьсттина онкологин а, ортопедин а, неврологин а, нейрохирургин а сферашкахь хуьлу церан латкъамаш.\nХьалхо ГIиргIизойчуьра цхьаболу пациенташ цIа балийра леррина дахийтинчу "Стамбул-Бишкек" чартеран кеманца. Коронавирусан эпидеми бахьана долуш Туркойчоьнан могушаллин министралло дарбан хIусамашна бакъо еллера, дIа а ца тоьттуш, сихха ян еза операцеш дIаяхьар, ткъа кхин долу дарба оьшучарна дозанаш туьйхира.\nБишкекерчу «Жашоого үмүт» («Надежда на жизнь») юкъараллин вовшахтохараллан куьйгалхочо Ибраимов Урана дийцира, жаннашца проблема хIоьттина Туркойчу бахначу шен махкахойх.\n- Жаннашна операцеш яйта бахана цхьаболу пациенташ карантин кхайкха а яле цIа баьхкира. Низамаша ма-бохху, цхьана ханна обсервационан зонашкахь латто безаш бара уьш. Амма царна кхераме дара изоляцехь хилар, хIунда аьлча, трансплантаци йинчул тIаьхьа, хаддаза лоьрийн тергонехь латтон безаш бара уьш кхаа, я ялх беттахь. Ткъа обсервацехь уьш латтор - пациентийн могушаллина кхераме хила тарлора. Iаламат йоккха проблема яра иза. Бакъду, Туркойчу дIабахана дукхахберш цигахь севцира, ситуаци дIанисъяллалц аьлла.\nЧолхечу хьолан раж кхайкхийнера Туркойчохь официалехь. Мукъаденошкахь тахана а комендантан сахьт ду цигахь лардеш.\nТIаьххьарчу информацица, COVID-19 ун даьлла 150 эзар сов стаг ву цигахь.Царех 4140 дархо кхелхира.\nКарарчу баттахь вирус кхеттачу нехан терахь Туркойчохь лахдаларца хаам бира, дарбан хIусамаша штатан рожехь болх бан юьйлалуш ю аьлла.\nХонкарас официалехь дIахьедарца, Мангал-беттан 1-чу дийнахь пачхьалкхехула лела дуьйлалур ду кеманаш. Туристийн сезон дIайолор ю, оцу сферехь болх беш йолчу меттигаша а шайн белхаш болор бу.


www.islamannur.org - 366-гIа дакъа\nБуьйса тIекхаччалц дерриге дийнахь вист ца хуьулш Iар дихкина хиларан хьокъехь\n1800. Iелас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Аса сайна дагахь латтийна АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) аьлларг: «Белла а дац, гIеметтахIоьттиначул тIаьхьа, буьйса йоллалц деригге дийнахь вист ца хуьлуш Iар а дац мегаш» (Абу Дауд: 2873, хIара хьадис «хьасан» даржехь иснад йолуш ду).\nАл-ХаттIабийс хIара хьадис хIокху кепара тидина: «ЖехIалаллин заманашкахь сийлахьчу гIуллакхех лоруш хилла вист а ца хуьлуш Iар, ткъа Ислам-динехь дихкина и тайпа долу хIума. (Оцуьнан метта нахана омра дина тIедиллина) - я АллахI хьехор, я диканиг алар».\n1801. Къайс бин Абу Хьазима дийцина: «(Мухха а цкъа) Абу Бакар ас-Сиддикъ (АллахI реза хуьлда цунна), Зайнаб цIе а йолуш, ахьмасхойх йолучу цхьана зудчун хIусаме вахана. (Оцу зудчо хIумма) ца дуьйцуш а гина, хаьттина цо: «Йист хуьлуш хIунда яц иза?». (Наха) жоп делла: «Хьаьж дина цо, йист а ца хуьлуш». Цо аьлла (оцу зудче): «Къамел де, боккъалаъ, (къамел ца деш Iар) магош дац, (хIунда аьлча иза) жехIалаллин (заманахь лелош хиллачу) гIуллакхех ду!». ТIаккха къамел дан йолайелира иза» (Бухари: 3834).


Адвокат Караваев лаца гIоьртина полисхой Соьлжа-ГIалахь\nВайначу Нохчийчуьрчу вахархочун Юсупов Бекханан хьокъехь Соьлжа-гIала веана Нижегородскера адвокат Караваев Александр лаца гIоьртина меттигера полисхой, яздо "Новая газетано".\nФранцехь тховкIело елла Юсупов байначу баттахь даймахка веача лаьцна хиллера полисхоша. Гейш бу аьлла, махкарчу чоьхьарчу гIуллакхийн белхахоша шеконашца лецначу меттигерчу наха хаийтинера иза лацарх. Цхьаболчеран аьтто хиллера набахтера арабовла, цара информаци яржийра, шайца лецна хиллачех.\nЕаридийнахь Соьлжа-гIала кхаьчна адвокат Караваев полисхойн декъе ваханера. Дуьхьалваьллачу пхеа полисхочо шогаллица кехаташ хаьттинера цуьнга, цул тIаьхьа нуьцкъаша хIусаман гIишло чу вига хьовьзинера. Шен кехаташ а гайтина, адвокато ша федералан хаамийн гIирсийн журналисташца зIенехь ву аьллачул тIаьхьа, жимма шайн агресси лахйинера цара, яздо "Новая газетано".\nКарарчу хенахь республикерчу а, федералан а Талламан комитеташка а, прокуратуре а, ФСБ-не а, ишта Оьрсийчоьнан омбудсмене Москалькова Татьяне а кехаташ кечдеш ву адвокат, Нохчийчуьрчу вахархочун Юсупов Бекханан кхолламах дерг къастош гIо доьхуш.


Израил реза яц Палестинан пачхьалкхалла бакъдечу мехкашна\nГIуран-бутт 22, 2014\nШвеци -- Палестинан Стокголмера векалт, Лах30, 2014\nПалестина пачхьалкхе хилар къобал дечу мехкашна юкъахь хIинцалц схьа масех Европера мохк бен бацара. Ткъа хIинца ю Исланди, Швеци, Франци, Финлянди. Царна реза яц Израил.\nЕвробертана юккъе йогIучу пачхьалкхаша Палестина пачхьалкхе санна къобалйар долийна, ткъа цу хIуманна дуьхьало ечу Израилан Iедалша европахой шайн мехкашкахь бехачу ислам дин лелочарна товш хила гIерташ бу аьлла дIахьедина.\nПалестина пачхьалкхе санна дIакхайкхинера цу махкарчу Къоман Кхеташоно 1988 шарахь. ХIетахь дуьйна дуьненчуьрчу бIе сов пачхьалкхаша официала къобал а йинера иаз. Амма дуьненан нуьцкъалчу пачхьалкхех дукхахчара тIеоьцуш яцара Палестинин официала статус.\nЦхьанатоьхначу Штаташа, масала, я Германино, я кхечу Евробертана юккъе догIучу мехкаша. И пачхьалкхе официала къобал а йина, Рамаллаца дипломатийн юкъаметтигаш дIахIоттийна йолу дуьххьарлера Малхбузерчу Европера пачхьалкхе хилира 2011-чу шарахь Исланди.\nХIетахь дуьйна кхаа шарахь тийналла лаьттинчул тIаьхьа хIинца эххар а, цхьаъ вукхунна тIаьхьа палестинхойн шайн къоман пачхьалкхе хиларехь йолу бакъонна къера хуьлуш ю Евробертана юккъе йогIуш йолу пачхьалкхенаш.\nИ гIулч хьалхара яьккхира Швецино масех кIира хьалха. Лахьан беттан итталгIачохь Швецин арахьарчу гIуллакхийн министро Вальстроьм Маргота дIакхайкхира, шен урхалло Палестина пачхьалкхе хилар къобалдо аьлла. „Иза мехала гIулч ю, палестинхойн шайн кхоллам шаьш билгалбаккха йолу бакъо тIечIагIйеш йолу“, - элира цо.\nОцу сохьта цу сацамна резадацар довзийтира Израило а, шен цу махкара векал цIавигинчу, ткъа иштта Цхьанатоьхначу Штаташа а. Амма чкъург, олуш ма-хиллара, карча йолаелира. Швецин тIаьхьа Палестина къобалйира Францино а, Финляндино а.\nТкъа Британин парламенто тIеийцира, шайн урхалло а изза дан деза аьлла болу сацам, Британин премьер-министро Кэмерон Дэвида и сацам кхочушбийр бац аьлла сихонца дIахьедар динехь а.\nКхузахь хьахон догIу, хьалха Европа хIуъу дина а, Палестинин шен пачхьалкхе дIахIотторехь болу къийсам тергал ца бан гIерташ хилла хилар, уггаре а хьалха Израилца йолу юкъаметтигаш талха ца ярхьама.\nАмма кху шарахь дарже еанчу Евробертан арахьарчу гIуллакхийн министро Могерини Федерикас ша болх бан йолаеллачу хьалхарчу деношкахь зевне дIахьедар дира, шен даржин хан чекхйалале Палестина массара а къобалйаре сатуьйсу ша, аьлла. „Суна чIогIа мехала ду, кхечу пачхьалкхаша, Европерчу а, Европера йоцучу а, Палестина къобалйар. Со ирсе хир яра, сан белхан хан чекхйалале и палестинхой пачхьалкхе дIахIоьттинехь“, - элира цо.\nСтенца доьзна ду-те хIинцалца схьа палестинхойн баланаш ца гуш санна Iийна йолу, ткъа Израилан Iедалша цу махкахь мел харцонаш а, къизаллаш а лелорх, царна бай пIелг ластор бен, кхин юккъе ца гIуртуш Iийна йолу Малхбузера урхаллаш хIинца цIеххьана самайовлар? И хаттар Маршо радионо Европерчу стратегикаллин талламийн институтан аналист волчу Асхабов Хьамзате делира. Цо дуьйцу.\nАсхабов: „Дуьненчохь хьал, массарна а гуш а, хууш адолуш, хийцалуш ду. ХIнцалца схьа дуьненачуьра низам лардеш, иза цхьана тIегIанна тIехь латтош нуьцкъалчу пачхьалкхаша кхоьллина йолу ша-башха фундамент юхуш ю.\nЦу хьолехь Израил кхуллуш гIодинчарна а, цунна таханалца ахчанца а, политикан белашашгIорторца а гIо деш хиллачарна а кхеташ ду, хьал иштта дукха деха латта йиш йоцийла. Цу пачхьалкхено лелочунах царна кхин дIа синхьаам ца хуьлу. Хийцамаш цуьнца боьзна бу цхьаьнадекъехь“.\nКхеташ ма-хиллара, Малхбузехь Палестинин шен пачхьалкхе хила бакъо къобалйина ца Iаш, и пачхьалкхе официала тIеэцар Израилан Iедалшна вуно гома ду.\nЦу хьокъехь Израилан чоьхьарчу гIуллакхийн министран гIоьнча йолчу Киршенбаум Фаинас дIахьедар дира кху деношкахь, Палестина къобалйеш йолу Европера пачхьалкхаш шайн мехкашкахь бехачу бусулабчарна томехь дерг дан гIерташ ю, аьлла. „Европерчу шахьаршкахь кхоьру шаьш долчехь алсам бовлучу бусулбачийн тIеIаткъамах а, церан оьгIазлонах а“- элира цуо. Политологна Асхабов Хьамзатна хетарехь, цхьаьна агIор иза харц а дац.\nАсхабов: „Хууш ма-хиллара, хIинцачул 30 шо хьалха Европехь иштта дукха маьждигаш а дацара, иштта дукха бусулба нах а бацара, тахана санна. Европерчу пачхьалкхашкара бухара нах, хIара култура кхоьллина болу нах хенаца кIезгалуш бу. Церан доьзалш кегий бу, я банне а бац. Цара хIора а доьзалезь аьлча санна жIаьлеш кхиадо, амма бераш ца кхиадо. Цу хьелашкахь кхин а 30 шо даьлча хьал кхин чIогIох хийцаделла хир ду, бусулбанаш кхузахь кхин а алсамох хир бу. Иза тидаме ца эцча ца долу Европера Iедалш“.\nХьахон догIу иштта, масех де хьалха Европерчу кхело „Исламан дуьхьало яран болам“, я, вуьшта аьлча, ХАМАС тоба Евроберто хIоттийначу террорхойн могIаршлара араяьккхира хилар.\nЦкъачунна Палестинина тIехь урхалла деш хIинцалца схьа Израил хилар, ур-атталла официала декъехь Палестинхойн автономан администрацин долахьа долчу лаьттанашна а тIехь.\nДуьненан юкъаралло палестинхойн лоручу лаьттанашна тIехь хаддаза керла бахамаш а, ярташ а йохкуш ю Израилан урхалло, тIеIаткъамечу дуьненаюкъарчу хьукматаша а, институцеша а беш болу кхайкхамаш а, бехкамаш а тергал а ца беш.\nПалестинехьа йовлуш ю Европера пачхьалкхаш