Муса Шамсадов. Ирс. Стихаш. | ВАЙНАХ\nМуса Шамсадов. Ирс. Стихаш.\n08.06.2015\tПоэзия, Статьи Оставить комментарий\nМеллаша ког ловзуш, тийна,\nХьошалг1а деара ирс.\nИйзалуш, зудберах тера,\nНе1арехь сецира и.\nЧоь серлаяьккхира нуьро,\nБ1аьсте а х1оьттира д1а.\nОлхазарш декара зевне,\nДогура чохь стела1ад.\nЗазадаьлла беш яра арахь. –\nСингаттам байра сан д1а.\nАмма ца 1ийра ирс деха –\nЮха т1едеара 1а.\nИрс цкъа а хуьлуш дац деха,\nЦо даим хьегаво шех.\nДахаро со хьалххе ваьккхи,\nДоттаг1ех, ненах, дех.\nИ соьца ца 1ийра деха –\nШех хьегош д1адаха и.\nД1аоьху сихделла къоналлин шераш,\nМоьнаш ду дисина –\nТахана хьегамца хьоьжу со юха,\nД1аяхна мерза хан ган лууш юха.\nДе-дийне дег1ан ницкъ\nбог1у сан эшна,\nХьалхачух ойланаш ца юьйлу т1ома.\nАмма дог ду даим диканах тешна,\nДахаран х1ора сахьт ду сунна хьоме.\nКъан ца луш, сийначу\nДаим а соьца ду сан къона шераш.\nИрсе сатийсам а, сан берахьлера.\nСерладаьхна Нохчийн лаьмнаш,\nДашо цинцаш Iена маьлхан.\nЗарзар ека зевне.\nТIундина цо цIенойн тхевнаш.\nЧахчарех чу Iена детих\nСирла шовда, –\nГенна гондахь хезаш цуьнан\nСамукъане зов ду.\nИштта сурт гуш кхузахь,\nСан дог ирсах дузу.\nЛаьа даим ваха,\nЗевне иллеш баха.\nТхан кхузахь сийна догIанаш оьху,\nБаьццара мехаш а хьоькху.\nЗарзаро сахиллалц, кIажъоьхуш,\nIадхьоькху пондар а лоькху.\nТхан кхузахь маьлхан догIа догIу,\nСтигалахь бос лепа стелаIад догуш.\nАьрзуно, сийначу хIаваэ долий,\nМох лоьцу, дуьненах самукъадолий.\nЭхь хеташ, ийзалуш,\nВайн коре еара\nЦо стигал хьаьIна.\nДегнаш а тедира,\nАхь сан дог хьаьстира,\nАхь суна къагийра бIаьсте.\nВайша ца къаьстира,\nМассо а гIертарх вай къасто.\nБевзира доттагIийн тешам.\nЧIагIбира дегнашкахь безам.\nХьан бIаьргийн хьаьъначу\nСтигала хьоьжу со тийна:\nБIаьсте ю царна чохь,\nЦарна чохь – ирсе сатийсам.\nХьо ю-кха ас лехнарг,\nСан седа, сан деган эла.\nХьо ю-кха ас ехнарг\nКхолламаш язбечу Деле.\nХьан бIаьргийн нуьро со вахийна,\nБашийна даг тIера ша.\nАхь дахар делла сан иллина,\nАхь тIома даьккхина са.\nХьо ю, сан ойланаш хьистина,\nБIаьстенах тардинарг Iа.\nСайн шераш юханехьа листина,\nХьоьца сайн ирс доьзна Iа.\nГуьйрено, схьадохуш дитташ тIера,\nГIаш кхуьйсу сан когаш кIел.\nХадий ахь вайн некъаш,\nдац аьлла шера,\nБезамна еш къиза кхиэл.\nТахна хьо дIайоьду дела,\nКхоьлина гуьйренан де.\nДерз доьлху сахьийзадеш.\nАхь тIекIел даьккхи сан тийна дахар,\nДагий ирс чим бина вайн.\nХьуна сол дукхабийзира бахам,\nХьуна со хийтира вайн…\nЛаьтта со догъэшна,\nЯзъелла ахь йина кхел.\nМархашлахь лечкъина малх.\nТахна хьо дIайоьду гена,\nХьайца хьош сан деган ах.\nСелхана хьо соьца яра,\nДогуш вай безаман цIарах.\nТахана – дегнаш чохь чилла,\nОйланехь кегадо хилларш.\nДаима ца лаьтта бIаьсте,\nЦIеран а дIайолу йовхо.\nТахана вай вовшех къаьсти.\nХьуна сох тарвелла довхо.\nСинлазам, къахьо а лайна,\nБерриг бехк буьту ас сайна.\nВай ший а – гIалатийн декъахь.\nХьо гIолахь, ца туьлуш некъах,\nЭцалахь хиллачух хьекъал.\nЕхийла хьо гIоза-декъал!\nДу хIара заза,\nЛепаш кIайн, цIен беснаш.\nЦу зазанах тера йогу\nСан езаран ховха беснеш.\nХазалло дог а дагийна,\nЛаьтта со цецваьлла, Iадийна.\nХьох ма теша везаш ца хиллера…\nСо бIарзвеллера, со тилвеллера.\nЭрна ду, ма гIерта со юхаверзо –\nХан кхаьчна хIинца ловзар дIадерзо.\nчекхдели къаьхьа вайн,\nЦа оьшу бIарлагIна ида\nкхин тIаьхьа вай.\nБIаьсте а хIоьтти дIа кхоьлина,\nХьох къастар дазделла,\nлозу дог гIелделла.\nЦунна а карор бу синтем\nцкъа мацца а,\nБезамо дохдина, хьаьстина дацахь а.\nхьан амат дицделла,\nВехар ву сайн хьоьца\nхилларг гIан тарделла.\nХьох ма теша везаш ца хиллера.\nIодика йойла хьан, Iодика йойла!\nВезачу вайн Дала хьо ирсе йойла!\nНаггахь мукъне а со дагалацалахь,\nСо хьайна везна, эшна вацахь а.\nХьоьга сатийсина, кхайкхина, лезна,\nСан дог а дIатуьйр ду.\nХьо суна езна\nХиллера бохуш, дуьйцур\nГIайгIане со гича хIора а суьйрана.\nХьуна сан аматаш дицделла хир ду,\nТкъа хьо сан дахарехь\nлепа тир ю.\nДуьненан бахамаш, марзо ца лехнера.\nХьо яра ас лехнарг. Со хьох тешнера.\nДерриг а дIадели. Ас сайн са тедо,\nХьан некъах дуьйцина некъаш\nГIерта со хьан гIенаш кхин\nсама ца даха,\nСинтеме, ирсе а хилийта хьан дахар.\nСан сина карош яц тIетовжа гIовла,\nХьо лоьхуш, паналле дIаяхна ойла.\nЦIа ерзо гIерта со готтачу хIусаме.\nХьуна сагатдина кийрахь\nдог ду сан леш…\nНаггахь мукъане а со дагалацалахь,\nХьо – хьайн хьехахь,\nсо – сайн хьехахь,\nСерло карош яц мел лехарх.\nКарош бац некъ аравала,\nТIебазбелла беза бала.\nСоь ладогIа лаац хьуна,\nАхь дуьйцурш ма хьаьхна суна.\nАхь хьайн деган неI ца йоьллу.\nХьо ца кхета сох – хьо йоьлу.\nАхь боху соь, вист ма хила,\nХьаставала кийча хила.\nАьллехь – жIаьлеш дига хи тIе,\nНехан лазам, бала бита.\nХила ца ло бIаьрзе, къора,\nВаха ца ло нехан лорах.\nСуна вайшиннах къахета.\nХьажий вайша вовшех кхета?\nЦхьаллехь Iийна, тоъал деха.\nАрахь – бIаьсте, малх бу кхетта.\nМа Iе вайша хьех тIекхетталц?! Ирс\nМа Iе вайша хьех тIекхетталц?!\nВайнах №3-4, 2015\nНазад: Тауз Исс. Очаг. Роман-дагардийцар.\nВперед: Алексей Олейник. Бесстрашный пулеметчик. Очерк.\nБалкан Анзорова. Желтая птица.\nЗелимхан Мусаев. Трансформация…


ТIамехь санна дараш, лецарш нислуш дIабирзина махкахь Керлачу шеран хьалхара бутт\nНохчийчоь: лецарш, зенаш, махкахбахар\nIедалхошна а, могIарерчу бахархошна а, полицин белхошна-м муххале а, ладегIаме а, бохаме а беъна Керлачу шеран хьалхара, дечке бутт.\nЦу баттахь юкъаралла цецйоккхуш, цхьаъ-вукхунна тIаьхьа нисделла вер-ваккхарш а, лецарш а, кхиболу тIеман хьу-чулацам болу хиламаш а.\nIедалан хьостанаша шуьйрра кхайкха а деш, чекхбаьллачу бетта 11-чу дийнахь, тIамехь санна герзаца юкъаметтиг къасторца доьзна, шина агIор ялх стаг вуьйш, меттиг нисьелла Курчалойн кIоштан Цоцин - Эвлахь.\nХIеттахь лецна къайлабовла каяьллачех кхин масех а. Цул тIаьхьа леррина зераш а дина, совцийна ткъех сов кегийрхой. Церан географи а хилла шуьйра: Цоцин-Эвлара, Курчалара, Гелдаганара, БIаьчин юьртара, Гермчигара ишта кх дIа а.\nДечкен - беттан 16 - чу дийнахь, Iедалан хьостано хааме даккхарца, ницкъаллин структураша Курчалахь сацийна тIемалошца уьйр-юкъаметтигаш лелийна а, церан аьтто а бина Музаев Алихан цIе йолу жима стаг.\nНизамхоша чIагIдарца, цхьана билггалчу хенахь иза тергонехь латтор бахьнехь, муьлш бу а хууш, гучубевлла цхьамогIа тIемалойн агIончаш. Цу хенахь дIакхайкхийна ма-хиллара полисхойн урхалле ца ваха ша-шена а тоьхна велла Курчалойхь лаьцнарг.\nДечкен - беттан 25-дийнахь герзаш дийлина Ленинан кIоштан полицин урхаллехь а.\nТIемалошца тIекаренаш лелаярна шеко йолуш лаьцначу жимачу стага, хIилланца низамхойн само а яйина, тапча йиттина чевнаш йина веа белхочунна. Циггахь вен дезна къармазалла гайтина дуьхьалонча а.\nМахкахь вуно чIогIа гIара а долуш, цIий Iанош, зевне Iоттабаккхаме меттиг нисьелла чекхбаьлла бутт бовш Шелахь а.\nЦигахь герзаш детташ, шина агIор вийнарг 5 стаг ву - кхоъ тIемало, шиъ - полисхо. Чевнаш йина дарбанан цIийне кхачийнера ларамаза цу метте нисвелла шиъ маьрша вахархо а.\nЧоьхьарчу гIуллакхийн министаралло Iорадаккхарца, зуламхой ир-кара хIиттош, царна тIехь куьйгалла динарг ву карарчу хенахь Шемарчу тIамехь дакъалоцуш волу шелахо Рашидов Мохьмад.\nШема пачхьалкхера тIамца доьзна лецнарш а, кхела хьалха хIиттийнарш а бац махкахь кIезиг. Цхьаьнаметта ворхI вахархо сацийнера, масала, Шелковск кIоштехь, уьш цу шайн боцчу тIаме кховча Iалашо кхобуш бу аьлла.\nБакъду, цхьаболчу тергамхоша шеконца тIеоьцу, дерриге дуьнено а нажжаз йинчу, Шемахь доза доцу къизалла гойтучу ДаIишан буьйранчаша олалла а деш, Нохчийчохь ячейка бохучу маьIнехь тIеман тоба кхолла гIерташ хилла боху хьажам.\nМогIарерчу бахархошна а моттане а ца моьтту, тахана тергаллучу хьолаца и саннарг кхузахь хир ду а, я хила тарлуш ду а.\nЦуьрриг синтеме ца беъначу цу Дечкен - баттахь нисделла гергарниш лорх ца кхуьуш лецарш а, мича, хьан буьгу а ца хууш маьрша нах дIабигар а.\nЦул совнаха, оцу бийцаре бечу баттахь махкахь жоьпе ийзийна хьуламехь герз латтийнарш а, дохка дагахь, тодеш, герз тIехь хийцамаш бан гIиртийнарш а.\nТIеман хьу-чулацам болу сурт дуьззина хир дац, схьахетарехь, тIаьхьалонна латто герзан къайленаш ца хьахийча.\nХIара карабеъна Чиллан - бутт а болабелла тIеман амат-билгало гайта санна, тIаьхьий-хьалхий масех герзан къайленаш карош.\nТIехьа - Мартанан кIоштан лаьмнашкахь а, ГIалгIайчоьнан дозанца а гучуевллачу къайленаш чохь дIаIалашдина хилла ницкъала герз: гранаташ кхуьссу топ, масех мина а, дуккха а маса тоьпийн патармаш а, тайп-тайпана молханаш, кхийолу тIеман коьчалла а.\nНицкъаллин структурийн говзанчашна хетарехь, и герз дIаIалашдина хила тарло мацах цкъа цу меттигашкахь герзаца дуьхьало еш чекхваьллачу гIаттамхойн баьччана Махаури Беслана куьйгалла динчу тобано.\nНизамхойн буьйранчаша дийцарехь, карийна герзан къайленаш а, иза чохь карийна лаьттах яьккхина цхьа тоьла хIаллакйина эккхийтар а дитна.


Хьекъал долу йо1 а, кхелахо а - Bajki Bez Granic\nБепиг ТӀулгах Хийцадалар\nМачийн Пхьар Дратевка\nВарс а, Сава а\nХьекъал долу йо1 а, кхелахо а\nКхо ваша а, саьрмик а\nЦхьана юьртахь вехаш вара миска стаг. Цуьнан ц1ийнан нана а, к1ант а кхелхина хилла. Цу къехочун ч1ог1а тидаме а, г1иллакхе а, къахьега хьуьнаре а, оьзда а йо1 яра. Х1усам а, керт-аре а, чуьра йийбар а, кога юхург-т1еюхург а, пхьег1аш а, массо а х1ума ц1ена латтайора йо1а. Ч1ог1а хьекъал долуш яра иза.\nМискачу стеган бахам жима бара. Цуьнан даьхни а, бажа а, рема а, жа а дацара. Бакъ ду, къехочун ворда а, цхьа говр а яра. Цхьана дийнахь генарчу юьрта ваха везаш г1уллакх хилла цуьнан. Иза шен цхъаъ бен йоцчу говрана нуьйр а тиллина, т1е а хиъна, новкъа велира. Иза гурахь дара. Къечу стага сарралц некъ бира. Маьрк1ажа бода х1оытина хан яра. Къехо а, цуьнан говр а ший к1адделлера. Некъана нац1къар а яькхкхина, ворда а сацийна, буьйса якхкха сецча, стаг гира цунна. Иза хиллера совдегар. Мискачу стага, т1е а вахана, салам делира. Иза йохка х1умнаш яхьаш вог1уш хиллера. Цо мискачу стаге аьлла, арахь 1арж а елла, буьйса яккха новкъхь сецна ша. Къехо а резахилла, буьйса йокхкхуш, цигахь саца. И шиъ, буьйсанна хан яллалц, къамелаш деш а 1ийна, шайна х1ума а кхаьллина, д1авижира. Мискачу стеган кхел, совдегаран ворданна юххе а яхана, д1айижина хиллера. Оцу кхело сахилале бекъа йина.\nМиска стаг 1уьйранна самавелира. Цунна гира шен кхело йина жима бекъа. Хазахеттачу къехочо, совдегар сама а ваькхкхина, цунна бекъа д1а а гойтуш, элира:\n— Хьажахьа, сан кхело сийсара бекъа йина!\nСовдегара, шен йуьхьа т1е куьг а хьокхуш, мекх схьа а лоцуш, мискачу стаге аьлла:\n— И бекъа кхело йина моьта хьуна?!\n— Ткъа стен йина и?\nЦа вешаш, вела а къежна, совдегаро жоп делла:\n— Эшахь, ас дуй а буур бу хьуна, и бекъа кхело ца йина, сан вордано йина, аьлла.\nКъоьвсира цу шимма. Совдегар къарвала туьгуш ца хилла.\n— Вордано еш хуьлу бекъа?! — аьлла, миска стаг цецваьлча, совдегаро, шек в воцуш, х1умма а бехк а ца хеташ, элира:\n— Хуьлу дера, вордано бекъа еш ма хуьлу1 И а ца хаьара хьуна?! Хьо ас бохучух ца тешахь, вайшиъ кхелахочун т1е гlyp ву. Цо хоуьйтур ду хьуна, со бакъ вуйла.\nУьш кхелахо волчу бахара. Цо цу шинга ла а дуьйг1ира, т1аккха шен маж а шарйина, вела а къежна, элира:\n— Шух бакъ мила ву къасто атта дац. Х1ун дан деза аьлча, х1инца шуьшиъ ц1а гlo. Кхана 1уьйранна со волчу схьавола. Уггаре а ерстинарг а, уггаре а хазаниг а, уггаре а масаниг а ялош, ван веза. И ас бохург кхочушдинчуьнан хир ю бекъа.\nКъехо кхелахо волчуьра кхоьлина д1авахара. Уьш шена мичара карор ю, и ша муха кхочушдийр ду, бохуш, сагатдора мискачу стага. Цундела иза сингаттаме ц1а кхечира.\nХьекъал долчу йо1а шен дена хьалха юрг йиллира. Х1ума а кхаьллина, иза парг1атваьлча, йо1а цуьнга хаьттира:\n— Дада, хьо г1айг11ане х1унда ву? Х1ун хилла вайна, соьга х1ун гlo далур дара хьуна? Схьадийца, ас сайга далу накъосталла дийр ду хьуна.\nДас йо1е дерриге а ма-дарра д1адийцира. Йо1, ойла а йина, елакъежира:\n— Дада, ахь цига х1умма а яхьа ца еза. Суна хаьа, хьуна муха гlo дан деза. Цо цунна, иза дика кхета а веш, дан дезарг а, ала дезарг а дерриге а д1адийцира.\n1уьйранна миска стаг а, совдегар а кхелахо волчу д1акхечира. Къехо х1умма а йоцуш вахара, ткъа вукхо берстина Iaxap а, хаза йо1 а, маса дин а бигира. Iaxap, «б1аь» бохуш, 1оьхура, говро, ког а уьйуш, лаьттах берг еттара, йо1, ела и къежаш, самукъане лаьттара. И дерриге а гуш, самукъадаьлла волу совдегар, шен толам хир бу, бохуш, вела а къежаш, самукъане а, векхавелла а вара. Совдерагна резахиллачу кхелахочо цуьнга а хьожий, корта та1абора. Мискачу стагехьа а воьрзий, цо хотту:\n— Къен стаг, ахь х1ун еана? Къехочо аьлла:\n— Кхелахо, ас х1умма а ца еъна. Уггаре а ерстинарг ас муха яхьар яра, иза массо а тайпа стом а, ялта а, рицкъа а луш, йог1уш йолу токхе гуьйре хилча. Гуьйре х1инца йолуш ю-кх хьуна. Ахь цунах тоам бан а беза-кх. Уггаре а хазаниг ас муха яхьар яра, иза массо a aгlop тоелла, хазъелла йог1у б1аьсте хилча! Уггаре а масаниг ас муха яхьар яра, шина б1аьрго схьалоьцучу аренна шина б1аьргал маса а, кхин якхкхий аренаш юкъалоцуш хилча, ойланал маса а х1ума ца хилча! Х1ума ган б1аьргаш а, х1уманах кхета ян ойла йолуш, хьо-хьо а ву. Цунах кхачам бан а беза.\nКхелахо кхоьлина д1ах1оьттира. Шен можах ка етташ, цо, къехочуьнга а хьоьжуш, ойла йора: «Мискачу стага говза эли. Цо аьлла хьекъале дош къобал ца дича-м, суна 1овдал ву ала а тарло». Резавоцуш, дагна цатам а болуш, кхелахочо элира:\n— Миска стаг, ахь делла жоп нийса ду. Бакъ ду, суна хетарехь, ахь и хьайн хьекъалца ца аьлла. Хьуна и цхьамма хьехна. И хьан хьехна хьуна?\nДагахь йилбазалла доцчу къехочо, шена и йо1а хьехна, аьлла.\n— Ахь вай дийцинарг дохийна. Ахь арахьара гlo лехна, цундела и хир дац. Ахь бекъа д1аоьцур яц, кхин а цхьа г1уллакх кхочуш ца дича. Хьайн йо1е ала, ша волчу йола: новкъа а ма йола, нацкъар а ма йола, карахь х1ума йолуш а ма йола, йоцуш а ма йола, — аьлла кхелахочо.\nМиска стаг, г1айг1ане воьжна, д1авахара. Цо ойла йора: «Х1ун дан деза? Новкъа а, нац1къар а йоцуш, карахь х1ума йолуш а, йоцуш а, муха яха еза иза?». Къехо ц1а кхечира. Йо1а дега хаытира:\n— Дада, хьо х1инца а г1айг1ане х1унда ву? Бекъа схьа ца ели хьуна?\nДас йо1е кхелахочо бохург ма-дарра д1адийцира. Йо1а цу г1уллакхан дика ойла йира. Цул т1аьхьа йо1а дега хаза, эсала элира:\n— Дада, суна хаьа дан дезарг. Со яха ма-еззара цига а г1ур ю, ала дезарг бакъонца д1а а эр ду, вайн бекъа схьа а ялор ю. Х1инца цига дахьа хьоза лацахьа суна.\nЦу кеппара, дега шена хьоза а лацийтина, и йо1 кхелахо волчу яха кечъелла. Шолг1ачу 1уьйранна йо1 новкъа яьлла. Новкъара нацкъар йолуш, некъан йистаца йолалуш, новкъа йолуш, юха а нацкъар йолуш, меттиг хуьйцуш, карахь хьоза а долуш, яхана иза кхелахо волчу. Цу кепара, иза новкъа а ца яхана я нацкъар а ца яхана.\nЯхана д1акхаьчна иза кхелахо волчу. Чуяхара, карахь хьоза а долуш. Шен карара хьоза кхелахочунна д1агайтина, д1ахецна йо1а, Цо аьлла:\n— Со схьакхечи.\nКхелахочо йо1е хаьттира:\n— Йо1, ас аьлларг, нийса кхочушдиний ахь? Муха еара хьо?\n— Кхелахо, ахь аьлларг ас нийса кхочушдина. Х1инца суна хезаш а алал. ахь муха йола аьллера. Йо1а и хаьттира кхелахочуьнга х1илланца, тайп-тайпана хабарш дийцийта.\nЙо1е вукхо элира:\n— Ас хьоьга хабар даийтира, новкъа а ма йола, нацкъара а ма йола, йог1уш карахь х1ума хила а, ца хила а мегар дац, аьлла.\n— Ас иза дерриге а нийса кхочушдина: со еъна новкъара нацкъар йолуш, некъан йистаца йолалуш, юха а новкъа йолуш, массо а ханна меттиг хуьйцуш. Со новкъа а ца еъна я нацкъар а ца еъна. Цхьаъ и ду. Шолг1а, со йог1уш сан карахь хьоза дара. Иза хьуна а гуш, сан карара дедда д1адахара. Цу кеппара, со йог1уш, сан карахь х1ума йолуш а, йоцуш а хили. Ас иза дуьззина нийса кхочушдина. Ахьа-м изий бен ца аьллера. Нагахь ахь, ян ма йола, ца йог1уш а ма 1е аьллехь а, хуур дара суна дан дезарг.\nКхелахочо хаьттина йо1е, ша и аьлча, т1аккха х1ун дийр дара ахь аьлла. Йо1а аьлла, хьуна б1аьргана гучу кхаччалц, схьайог1ур яра ша, хьуна со а, сайна хьо а гайтина, хьуна т1е а ца йог1уш, д1аг1ур яра ша. Т1аккха еънарг а, цаеънарг а хуьлура ша.\nЦецваьллачу кхелахочо йо1е хаьттира:\n— Оццул хьекъал долу хьо, доьзалехь х1ун яош кхаьбна?\n— Юьртарчу бахархоша ц1е ягийна йисна овкъарш, эвла йисте д1акхуьссура. Цу овкъаршна юкъахь м1ерий в доьг1уш, ч1ерий а лоьцуш, и ч1ерий а даош, кхаьбна со доьзалехь, аьлла йо1а.\n— И бакъ дац, цунах цхьа а тешар вац.\n— Цунах х1унда ца теша? Вордано бекъа йина аьлча, хьо а тешний и! Х1илла дага а ца лоьцуш, тхан кхело йина бекъа схьало, — аьлла, йо1а шайн бекъа схьаяьккхира.


Магӏалбике хьайийлай 220 моттиг йола берий беш\nГлавнаяХоамашМагӏалбике хьайийлай 220 моттиг йола берий беш\nГӏалгӏайчен Мехкада Евкуранаькъан Юнус-Беки Къулбаседа Кавказа федеральни округе Российски Федераце Президента йизза полномочеш йолча представителя заместитель вола Галактионов Андрейи хилар дакъалоацаш Магӏалбике берий беш хьаеллача. Лаьтташ чутекхачара ӏокӏалбайннача наха доккха совгӏат хилар цу 220 моттиг йолча, ишколе даха хайоацача берашта лаьрхӏа йолча учрежденех.\nЦеремоне дакъалоацаш хилар советскии российскии эстрада артист, йоазонхо-юморист Петросян Евгений, Гӏалгӏайчене гӏолла Керттера федеральни инспектор вола Ошноков Рашид, Гӏалгӏай Республика Къаман Гуллама Председатель Йовлой Заьлмах.\nБерий беш я лаьтта чутекхачара нах ӏокӏалбаха аьнна Магӏалбике йисте хьалъеттача вахара комплексе. Наха баха гӏишлош хьалйотташ укхаза хьавӏашагӏъеллар еррига эшаш мел йола инфраструктура а.\n«Республика дегӏаахара дуккха йола проблемаш йоашхаш оаха вӏалла а дицдалийтадац лаьтта чутекхача бахача наьха хьашташ. Эггара хьалха наха тхов-кӏийле вӏаштӏехьъяккха гӏийртад тхо. Хӏанз социальни объекташ еш доахк. Специалисташа яхачох, хьаеллаш йола берий беш укх республике дикагӏчарех йола ишколе даха хайоацача берашта лаьрхӏа учреждени я. Таханарча дийнахьа дӏадехарашка хьежжа, йизза инфраструктура я укх чу: бераш дийша дада моттигаш дика я, еррига комнаташ паргӏата я», – аьлар Мехкадас. Дӏахо цо белгалдир, укх тӏеххьарча бархӏ шера республика дешара сфере 90 объект хьалъетталга, кхаь сменах дешаш моттиг йоацилга хӏанз вайцига. «Укх шера март бутт дӏабовлехьа йистеяргья йиъ ишколи шиъ берий беши», – аьлар цо.\nКъулбаседа Кавказа федеральни округе Российски Федераце Президента йизза полномочеш йола представитель волча Белавенцев Олега цӏерагӏа гулбеннараш берий беш хьаелларца даькъалбийцар Галактионов Андрейс а. Цо белгалдир, объектага 189 млн сом дӏадахалга. «Укх шера республике хьалйоттаргья кхы а 19 социальни объект. Из чӏоагӏа дика да, республика иштта дегӏаахар», – аьлар Галактионов Андрейс.\nПетросян Евгенес а даькъалбийцар гулбеннараш. Цо белгалдир, бер хьадешше а долалулга гонахьара дуне ӏомаде. «Цудухьа деррига а лоархӏам болаш да», – аьлар цо. «Беро деррига хьатӏаэц зӏамига долча хана, хӏаьта из хьатӏа мел ийцар цун дега чу дуж, цун оамалаш хьакхоллача доккха дакъа а лоацаш. Хьатӏадоагӏаш да Халкъашта юкъера кхалнаьха ди, цудухьа аз даькъалбувц беррига кхалнах, къаьстта укх хозача берий беша ухаргдолча берий ноаной. Дог-дика, хьаькъал долаш, шедолчох кайоалаш хилда шун бераш», – аьнна ловца баьккхар цӏихезача артисто.


57 шо кхаьчна Нохч-ГIалгIайн республика юхаметтахIоттийна\nОьрсийчоь -- Нохч-ГIалгIайн АССР-ан байракх.\nХIокху деношкахь 57 шо кхаьчна дохийна долу вайнехан къоманна цIадерза бакъо елла. 13 шо Юккъерачу Азехь даьккхина болу нах цIаэха буьйлабелча царна яьккхийн халонаш хилла хьалха хIуьттуш. Уггаре а коьртаниг хилла шайн хIусамаш юхаерзор.\n1957 шарахь, дечкийн баттахь, 9 дийнахь, Совета пачхьалкхан куьйгалло сацам тIеэцна хилла, хIаллак йина йолу Нохчийн-гIалгIайн автономан республика юхаметтахIотто. Цуо, 13 шо махкалла арадаьккхинчу къоман, бакъо елла, шай Даймахка цIаберза. Iедалшна хьалхахь хIета чолхе Iалашо хIоьттинера, эзарнашкахь цIа эха буьйлабелла нах, дIатарбан.\nЦундела, и гIуллакх, ма хеттара атта дIа ца дахна. Наггахь бен нохчийн доьзал хира бац, шаьш цIа дирзича, шай хIусам, цу чохь Iачу нахера иза ахча а делла схьа ца эцна. Иштта, массу а меттехь а хилла. Амма, меттигаш ю, цIа баьхкинчара, шай хIусам, доьвнца, тIамца, схьаяьккхина.\nИшттачарах ву, Жимчу АтагIара вахархо Дудаев Салман. 14 шо долуш, цIерачарах лечкъана тIам тIе вахана хилла иза. Цигара, къам дIадохийна аьлла, шен гергарчарна тIаьхь хьажийна. Шай юьрта доьххьара цIа вирзинчарах ву иза. ЦIа вогIуш, цIенна «Победа» машен а ялош веъна Салман. Амма, кетIа кхаьчча, воккхаваран сурт хийцаделла, оьгIазлонна.\nДудаев Салман: «Сой, сан деваший, сан девешийн кIантий, тхо кхоъ ши машен а ялош, цIадаьхкира. Тхан цIенош чохь, суьйлий бара. КетIа кхаьчча, суна неI ца йиллира цара. ДIаделла ков, хIусамда ву цIа веънарг аьлча а ца диллира. ХIан-хIа, хIара цIенош сан ду, бохура цо. Со тIаккха цига чу иккхича, шен зуда а бераш а эцна иза дехьа АтагIа ведда вахара».\nВеддачу суьйличо, арз а дина, Дудаев Салманан неIарга баьхкина эскархой. Ала догIу, хIора оьвлахь, хилла комендантан тоба латтош, иштта доьвнаш ца дийлита. ЦIийнахь-м кхеттера ша, хIинца, мичара хIун дан волавелча бакъахь дара теша, бохуш гIийла ойланаш а еш Iаш, тIебаьхкира уьш шена бохуш кхин дIа а дуьйцу оцу къаночо.\nДудаев Салман: «ХIета АтагIа яийтина комендатура яра. Салтий а бара, царна хьалха ваьлла капитан а вар. Уггаре а хьалха баьхкинчу нохчашна тIехь, кхиин ца бохкуьйтуш сацийнера. Тхан да а нана а, ден вежарий а совцийнера, хIорш дIанисбаллалца аьлла. И капитан со волчу веара, шеца шиъ герзаца волу салти а волуш.\nСо рагIу кIела, машен а яьккхина, дIадоьттинчу галийш тIехь, гоьл тIе ког а баьккхина, хиина Iаш вара сигаьрка узуш. Ас боху цуьнга: «Сталин а, Берия а , нохчийн къам хIаллакдан Iалашо йолуш хилла. Тхо иштта цIа даьхкина. Уьш ша берш, тхо баларе хьоьжуш хилла. Сан машене хьажа хьо. Вала дIахьажийна волу стаг, цIечу «Победа» машен тIехь цIа вирзина. Делан карахь ду ша дерг».\nСайн кехаташ дIагайтира ас. Со тIам тIе а вахан, цигара дIа а вохийна, хIинца цIа вирзича, сайн чу вуьтуш вац со. Сан меттан хьо хилча, ахь хIун дийра дара?».\nЦIа эха буьйлабеллачу нохчийн а, церан хIусамаш дIалаьцначеран а, вовшах доьвнаш дуьйлуш хилла дела, Iедалша сацам бина хилла, доьххьара цIа баьхкинарш дIатарбаллалца, вуьйш совцо.\nМассийтанахь, кехаташ а кечдина, хIусам а тайина, гергарниш тIеэца аьтто бу шен аьлла, шай доьзал цхьантоха бакъо яьккхира ша, бохуш дагалецамаш бийцира Дудаев Салмана.\nДудаев Салман: «Ас дийца а дийцина, колхозан гIишлошъяран тоба ялийра сайн цIено тадан. Колхозан директора, кехат яздира, иштта, аьтто а бу, шен цIа а ду, гергарниш тIеэца таро а ю, аьлла. Хьан бух балахь, схьавоуьйтура цIа. бацахь, иза хиллалца вуьтура. Колхозан директора сан 175 белхан де а ду, аьлла дика белхало ву аьлла мах хадийна, иштта документш делира».\nНохчий цIаберзарна доьхьала боьвла, Соьлжа-гIалахь оьрсийша митингаш дIаяхна хиллера. Доьхург-вайнах шаьш болчу Казахстанехь битар. Тахана а, йилбаз мохь санна, тIаьхьалонаш ловш ю, къомо, хIета хиллачу харцонан. ТIаккха а, уггаречу вочу гIенахь а моьттина а хира дацара царна, 40 масех шо даьлча, къоманна тIехь, юха а бода хIуттура бу аьлла.


ХIирийн ломахь бахархоша, 5G – объект ю моьттуш, ягийна зIенан бIов\nКъилбаседа ХIирийчуьрчу Алагиран кIоштарчу Мизур юьртахь бевзаш боцчу наха оршотдийнахь ягийна дехьа-сехьайоккхуш, дIаслелош хилла зIенан обеъкт. Оцу хьокъехь хаам баржийна республикерчу информацин технологийн, зIенан урхаллин куьйгалхочо Салбиев Аслана.\n"Акхаллин рогIера гIулч. ЛартIахь боцчара махкахь технологеш ца кхиийта лууш дина тIелатар ду иза. Цхьа а 5G а яц, зIенан операторийн гIирс бу багийнарг. Хьал тергамера дала герга ду", – яздина фейсбукехь зIенан хьаькамо.\nЗIенан бIаьвнех летарш "дешна боцу, бодане нах бу, царна шайн хьехара арахьажча гуш долу дуьне довза ца лаьа, ца деза, факташ, аргументаш кIадбоцург ду царна", яздина Салбаевс. Мобилан зIенан гIирсанна иштачу наха динчу зенан барам вуно боккха бу, боху цо.\n"Хьалха заманашкахь ХIирийчохь зIенан метта бIаьвнаш тIехь цIерш ягош лелла, хIинца мобилан зIенан станцеш ягайо. ШолгIа шо ду тхо оцу акхаллица къийсало. Соьга собар а ца дитина: станцеш ягайо, герзаш детта царна, я тухий, муфтанаш чуэгайо. Лаьмнашкахь цхьанна гIо эшна меттиг еъна, орца деха эшча? Телефон тохалур яц иза деха, тIаккха зIе бехкейийр ю. Цо ишта а бо шена зен а деш болх – лаьмнашкахь зIе латтол дукха нах боццушехь, латтайо оха мобилан зIе", – иштта къадийра Кавказ.Реалиига шена а, шен белхан коллективна а хилла вас Салбиев Аслана.\n"БIаьхойн рицкъ диина аш". ХIирийн медикашна ца делла "ковид-ахча"\nМизур юьртахь муьлхачу опреаторан зен дина, ца дийцира Салбиевс. ЗIенан белхахоша сихха юкъаяьккхина эшча лелош йолу станца, амма хаъал эшна юьртахь зIе. Яьгна станци дIаяккха дезар ду, тоян пайде яц иза хIинца. Зуламхой лохуш ю Алагирера полици.\nХьалхо Салбиев Аслана цIерш ехира "5G-зIе эшорехь тоьллачийн" - уьш яра кIошташ Дигора, Алагир, Беслан, Мазалк, Ардон, Октябрьское, ярташ Луковская, Михайловская, ГIизлара, Куртат, Сунжа. Цигарчу бахархоша луьра дуьхьало йо, юкъа ца йоккхуьйту зIенан керла технологи, халахетарца яздора йо.\nГIура-баттахь Ардонерчу "5G эшорхоша" ца хIоттаяйтира шайна гергахь телекоммуникацийн бIов.


Нохчийн тутмакхаш - Маршонан бобераш\nЗазадоккху-бутт 10, 2013\nМасса эзар нохчо воллу Оьрсийчоьнан набахтешкахь ехха хенаш тоьхна а, валлалц кхаба кхачийна а? Ца хаьа. Иза къайлах статистика ю. Къаьсттина луьра бу цаьрца набахтийн хьаькамаш. Иза далхадо Маршо Радиоца зIене буьйлучу шаьш тутмакхаша а.\nЮьхьанца, Советан мехкийн кочарахь шайн мохк болучу заманахь, массо а къаьмнаш санна, шайн аьтто боллучу хьесапехь дахаре дΙа а гΙерташ, тийна таьΙΙина шайна чохь дегабаамаш а гулбеш, бехара нохчий. Юкъара Ιедал духучу кхаьчча, Оьрсийчоьнах шаьш хьакхабелчхьана дуьйна а дика гина а боцчу царна бовбовла лиира. Оцу лаамца цара, шайн суверенитет а кхайкхийнера.\nОцу заманца дуьстича, хилира маьрша ала догΙуш харжамаш. Кремло а, цуьнгахьа дог лаьттачу чуьрчу ницкъаша а суверенитетна дуьхьалгΙовттийна боламаш – тΙелераш, тешнабехкаш, герзаца тΙелетарш лаьттинехь а, шех маьрша олу Нохчийчоь яьллера йозуш йоцу пачхьалкх хуьлучу новкъа.\nНохчийн мохк маьршачу кепашца мутΙахь бойла доцийла, иза баккъал а ша-шен дахаран хьелаш чΙагΙдеш буйла гора Оьрсийчохь. «Йохк-эцаран терахьашца Петербухал хьалхаяьлла Нохчийчоь, Москохал тΙаьхьа, шолгΙачу меттехь ю иза» - бохуш дара, масала, хΙетахьлерчу демократан, Оьрсийчоьнан Къилбаседанерчу шахьаран мэро Собчак Анатолийс цкъа дина къамел.\nИштта а, цундела а болабелира хΙинца а бирзина ала а доцу тΙом.\nСтагга а вацара Нохчийчоьно ницкъаша герзе валийна, ша ларъян декхаре вина. Амма верриг а санна кхетара, даймохк ларбар хьанал дуйла, шен къоманна гΙело еш хьийзачу Кремлан эскаршна дуьхьалхΙоттар къонахалла юйла.\n...Оцу маьΙнехь къонахалла гайта арабевллачийн доккхаха дакъа эхартахь ду. Жимаха дакъа дамар-дарц хилла даьржина Малхбузехула , Малхбалехула.\nАмма оцу хΙетахь шайх «къоман яхь йолу къентий» берриг а махко а олуш хиллачу агΙонан кхин ши гара а ду таханлерчу нохчашлахь – хΙинца а герз охьа ца дуьллуш, къар ца луш, лаьмнийн хьаннашкахь къийса бисинаршший, сила йолчу Оьрсийчоьнан набахтин ситемано шена чубаьхьина, балехь бохку тутмакхашший.\nОцу тΙаьххьарчу шина гаранах, замано хийцина нохчийн таханлера хатΙ тергоне эцча, ала тарло маршонан бобераш, я къомана совбевлла кΙентий.\nЮьхьанца массарна а хилла тΙом шайнна бисинчийн хьал-де, мел-мухха а делахь а, гуш, хууш ду лаьмнашкахь лелхачу тΙематийсадаларшца. Ткъа мехкан агΙор цхьа а терго а йоцуш, баланаш хьоьгу Оьрсийчоьнан набахтешкахь кхечу эзарнаша.\n2004-чу шарахь 18 шо хан а тоьхна, дΙахьажийна набахте Буматара Успанов Ιимран. Оцу хенах дΙаяьлларг ю 8 шо. Шена Соьлж-ГΙалахь мехкан Лакхарчу кхело къастийна таΙзар харц а лоруш, цо Ιедале аьрзнаш дан долийра ша чувоьллинчу хьалхарчу деношкахь дуьйна.\nБелхаме дацахьара, беламе хир дара цунна кхайкхинчу сацаман маьΙна: Нохчийчохь оьрсийн эскаршна дуьхьало ян дагахь, Успановс оьккху коьчал вовшахтоьхна 2003-чу шеран Мангал-баттахь, ткъа ша эккхийтар дина оцу коьчалца бутт хьалха. Кхечу дешнашца аьлча, цкъа хьалха эккхийтар дина, юха цхьа бутт баьлча карийна и эккхийтар дан молха!\n«Собар дайша, иза муха нисло, зулам динчул тΙаьхьа и дан со муха кечло?» - бохуш ду нохчийн тутмакха язде аьрзнаш.\nУспанов Ιимранан къамел харц доцийла хаийтира Маршо Радиона Москох «Правовая инициатива» («Низам лардарехьа») цΙе йолчу бакъоларъярхойн юкъараллан векала Кушлейко Анастасияс. Иза а, цуьнан накъостий а дукха хан ю, Успанов Оьрсийчохь шайга балех хьалхаваккхалур воцийла а кхеташ, Страсбургерчу Европан кхелан неΙарх беттало. Амма хΙумма а дан ца елла нийсо толош цкъачунна.\nКушлейко: «Ιимрана кхелан сацам хиллачул тΙаьхьа дехна тхоьга шена гΙо, цул тΙаьхьа эцна оха тергоне цуьнан дов. Уггаре хьалха оха зийра цо шена лоцуш а, лаьцча а йиттина бохург.\nОха доккхачу декъанна Страсбурге хьийсаде аьрзнаш, уьш адам Ιедало еттарх Ιалашдечу 3-чу артиклца дозурш ду. Ιимранан гΙуллакхехь цуьнан массо а дареш ду иза дукхазза а хьийзош цуьнгара даьхна лаьцначул тΙаьхьа а, таллам дΙахьош а.\nТоьшаллаш а ду цуьнан. Оцу агΙор аьлча, и дов адамашна тIехь гΙело латтош хилар дика гойтучех ду. Ιимрана тхоьга гΙо дехна Страсбурге шен дов хьажош дакъалаца. Оха дина иза, тхан дехар ду Европан кхеле Оьрсийчоь дерриг а дов юхаталла декхаре яр.\nИ дов харц гΙаттийна ду, хΙунда аьлча, Ιимранна тΙехь гΙело а еш даьхначу дарех лаьтта кхелана хΙиттийна тоьшаллин документаш. Кхел йирзича Ιимранан адвоката хΙоттийна арз, суна цкъа а гина доцчу кепара дика хΙоттийна кассацин арз дара. Цигахь Ιаламат дукха харцонаш лелийна, Ιаламат дукха ду тоьшаллашкахь цхьана ца догΙу хΙуманаш.\nЮрист хила а, юристан Ιилма довза а ца оьшу уьш ган. Европан кхелехь дукха ду оха чуделлачух догΙу девнаш, цундела вуно дукха хан йоьду эрна, ца кхуьу Европан кхел аьрзнаш листа. 2007-чу шарахь чуделла Ιимранан арз цига, ткъа иза хΙинца а дац листа новкъадаьккхина – ца делла Ιедалшка я хеттарш а, дов цигахь а ду, иза чуэцнийла а хаьа тхуна, амма, хала хеташ делахь а, сов дукха лаьтта-кх талла ца долош».\nИштта шена тоьхначу 18 шарах 8 текхна Успанов Ιимрана Страсбурго йина а шеца нийсо яре сатуьйсуш.\nМаршо Радиона Iимран вевзачу мурехь, массех бутт хьалха, шен къа-бала балхош ца туьйхира цо тхан редакце телефон. Ша санна набахтин хьаькамаша гΙелонехь кхобучу кхечу нохчочун хьокъехь дара цуьнан къамел. Шаьш долчуьра Архангельск-махка хьажийна волу Соьлжара Садыков Рамзан хьаькамаша луьрачу хьелашкахь, изолятор чуьра ара ца волуьйтуш, хьийзаво, цунна накъосталла дахьара, бохура цо.\nУспанов Ιимран шен бакъо къовсуш прокурорашка а, кхелашка а аьрзнаш яздеш хьийзинехь, Садыков Рамзана къар а велла, къурдаш а беш дΙатекхна шена тоьхначу 11 шарах 10 шо. Ах шо сов оьккхуш ю хΙинца цуьнан набахтехь яккха йисина хан. Амма уггаре а хала, уггаре а кхераме мур бу цунна тΙехь.\nКху кΙиранах хилира Маршо Радион Садыковца къамел. Набахтин хьакамаша шена дина рогΙера таΙзар токхуш изолятор чохь воллучуьра до цо иза.\nСадыков Рамзан чохь воллучу Архангельск-мехкан Пирсы юьртарчу набахтин хьаькаме Галияров Виталийга дΙакхечира Маршо Радион телефон. Цигахь нохчех муьлш бу тутмакхашлахь, уьш хΙун хьолехь бу, аьлла, шега хаьттича, сихха интернационалист хилира цунах. Шаьш лагеран тутмакхаш къаьмнашца ца къестабо, уьш шена цхьабосса кхетам цΙанбан хьовсийна нах бу, элира Галияровс.\nНохчийчуьра хьажийна массех ву, церан хьал, кхечерачул оьшуш дац, могуш-маьрша бу, элира хьаькама. Ткъа коьртах иту тоьхна, вожийнарг, я ша-шена гайх хьостам тоьхнарг, аьлла, хаьттича, Галияровс сема хаттар дира дуьхьал. «Мила ву шуна иза дийцинарг? Иза схьавийцахь хир ду сан Маршо Радиоца къамел», - бохура цо. Шега, шен аз дΙа а яздойтуш, къамел дахдар дехча, цΙеххьана хадийра телефонан зΙе.\nСадыков Рамзанан а, и санна, набахтешкахь халачу хьелашкахь чохь бохкучу нохчийн тутмакхийн а терго ян декхарийлахь болу хьаькамаш Ιедало алапашца бохбина а, низамашца халкъан оьгΙазаллах хьулбина а нах бу. Масала, оццу Садыков чохь воллучу набахтин хьаькамна Галияров Виталийна официалехь ло батттахь 100 эзар сом алапа – иштта иинформаци йоьшийла ду интернетерчу хьостанашкахь.\nОьрсийчохь къаьсттина кхераме хΙума ду политикашна а, бакъоларъярхошна а, журналисташна а набахтеша тутмакхашца лелаен харцонаш Ιораяхар. Массех шо хьалха Волгоградерчу набахтешкахь кхобучу нохчашна тΙехь гΙело латтайо цигарчу хьаькамаша а, Ιедалша а, аьлла, меттигерчу зорбанехь яздеш хуьлу журналист Маглеванная Елена эладита даржорна аьлла бехк-такхаме озийра кхело. Ша яздийриг цΙена бакъдерг ду бохуш хьийзира иза шена тΙехь ечу кхелехь. Амма сацам беш нийсо шеца лелор йоцийла кхетча, едира Оьрсийчуьра.\nХΙинца бусулба дин тΙе а эцна, шен меттигна реза а йолуш, еха Маглеванная Елена Финляндехь. Ша даймахках яьллехь а, дΙа ца тесна цо набахтешкахь бохкучу нохчашца шен хилла зΙенаш а, церан бакъонаш къийсар а. Маршо Радиона иштта дийцира Еленас.\nМаглеванная: «Чохь бохкучу дуккхаъчу нахаца контакташ лаьтташ ю сан. Цаьрца кехаташ дΙаса а яздо оха тахнналц а. Соьга набахтешкара кехаташ кхочу нах иттанашкахь бу. Уьш ерриг а Оьрсийчоьнан территори тΙехула дΙасакхийсина бу.\nАс яздийраш дукхахберш баллац чохь кхаба кхачийнарш бу. Уьш Ямал-Ненцойн махкахь, К-18 колонера а бу, Хартам-юьртара, 7 стаг ву цигахь ас кехаташ яздеш. Даиманенна а нах чохь кхобучу Соликамскера а, Соль-Илецкера а бу цхьаберш. Ерриг Оьрсийчоь яьккхина ю и набахтеш, уьш бохку царна чохь».\nОьрсийчуьрчу дуккхаъчу бакъоларъярхошна ала ца могург а боху Маглеванная Еленас. Набахтешкахь хенаш токхуш беха нохчий банне а бац цуьнан кхетамехь царна чохь кхаба хьакъ долу нах.\nМаглеванная: «Уьш чохь бохкучу бахьанах соьга зулам ца алало. ХΙунда аьлча, Оьрсийчоьнна дуьхьал тΙом барна кхобу уьш цигахь. Уьш шайн даймохк ларбеш лаьттина Оьрсийчоь тΙелетча. Ас юкъарло лелораш цунна бу чохь бохкуш. Ма-дарра аьлча, уьш йийсарехь бу, тΙамехь тоьллачу Оьрсийчоьнан йийсарехь».\nШега набахтешкара язден нохчий дог-ойла таьΙна йоцуш, шаьш латта эрна ца хьешна аьлла хеташ нах бу, боху Маглеванная Еленас.\nМаглеванная: «Церан дог-ойланаша со цецйоху. Уьш къизачу хьелашкахь бохку, амма ас цкъа а ца бешна, ца буьйлу цаьргара леткъамаш. Аьттехьа а олийла дац, уьш кегбина, ойланца эшийна, цхьа а дегнийн эшам бац цаьрца. Бакъду, дуккха а хΙуманаш церан яздойла дац. Дуккха а кехаташ ара а ца довлуьйту набахтешкара, нисло кехаташ юкъара йозанаш дΙадайъина а, дΙахедийна а. Амма ас кехаташ дешначу наха шаьш боьхна боцийла гойту.\nУьш, доккхачу декъанна, буьззина делах тешаш а бу. Шайна хилларг Делан ламца хилла боху цара. Цундела уьш кегбалур бац. Иштта го-кх суна уьш, массо а, ур-атталла баллалц чохь бахкор берш а. Ишттанаш а теша, шаьш паргΙатдевриг хиларх, толам шайгахьа хиларх. Цхьацца шайн цΙерачу хьолах а яздо, цхьаьнга цхьаъ дΙаала олий а яздо, оьзда, дика нах бу ас зΙе латтараш, дика дешнаш яздо цара».\nХΙун далур ду набахтешкарчу нехан, цхьана декъанна нохчийн а, хьал низамо йоьххучу нийсонан тΙегΙантΙе даккха боху хаттар Маглеванная Еленехь а деха. Амма цуьнан хьажам бац оптимизм кховдош.\nМаглеванная: «Хьо караваханий, дерриг а дуьззина кхачор ду хьуна – еттар, гΙело яр, лалуш доцу хьелаш хΙиттор. Оьрсийчоьнан бахархоша шайн дукхаллехь иза къобал а до. Церан кхетамехь, стаг зуламхо велахь, цуьнца и дерриг а дан догΙу. И яьржина позици ю Оьрсийчохь. Цундела Ιедална а хьашт дац тутмакхахшна хьелаш латтор. Ткъа нохчашца дерг-м муххале а. Нохчашка Оьрсийчохь мостагΙашка санна ма хьоьжий. Цаьрца уггаре а къиза гΙело латтайо, чохь кхобучу кхечаьрца дуьстича а.\nДеза дера дийца-м, иштта хΙуманаш тидамза дуьтийла ма дац. Амма Ιедална цхьа а хΙума хезийла ду аьлча, иза данне а дац, цхьа наггахь бен ца кхочу цуьнан бала. Соьга хаьттича, хьал толо деш хΙумма а дац».\nОьрсийчоьнан набахтешкахь вуно дукха бохкучу нахера хьал дика доцийла массарна а хаьа, юкъ-кара хьахош а хуьлу хаамийн гΙирсаша. Ткъа къаьсттина цигахь Ιазапехь бахкочу нохчех дош олуш вац нагггахь политик а, я журналист а. Нохчийчоьнан Ιедалшна а хьаш бац и тайпа гΙайгΙанаш, бацар шаьш и тема хьахош а яцарца гойту цара.\nАмма махкарчу дуккха а берийн дай, йиша-вешин вежарийн, дай-нанойн бераш ду нохчийн тутмакхаш. Царах цхьа дакъа хенан йохалла доьрзур ду цΙехьа. Муха хьуьйсур бу церан бΙаьра цаьрца набахтешкахь лелаен харцо юхаяккха пΙелгах пΙелг тоьхна а боцу Нохчийчуьра хьакамаш, дашца лаьцна а церан агΙо лаьцна боцу бахархой?\nОьрсийн набахтехь нохчийн маршо


Оьрсийчуьрчу талорхошна кхел еш ю Дрезденехь\nГIадужу баттахь дIайолаеллера Дрезденерчу кхелехь Оьрсийчуьра а, Нохчийчуьра а орамаш долчу талорхошна тIехь кхел. Бутт баьллачул тIаьхьа керла тешаш а ле беш, кхин дIа а шен болх болийра цу процессо.\nКхеле озийнарг пхи стаг ву. 15 стагах лаьттачу талорхойн тобанехь зуламаш дарна лецна и нах. Уьш бехке беш бу наркотикаш йохка-эцарна а, бизнесхошкара кхерамаш тийсарца ахчанаш дахарна а, герз лелорна а, нахана ницкъ барна а.\nЦарна тIекхайкха веана вара оршотан дийнахь цхьа 34 шо долу нохчо. Пхеа полисхочо лар а веш, кхеле валийначу цо дийцира, ша наркоман ву, героин ца хилча ца мегаш ву ша, бохуш. Ша и героин олу наркотик духкуш а вара, цхьана Чехерчу стагана цунах ясакх а луш, бохуш дийцира цо.\nАмма 2015-чу шарахь шена етта а йиттина, хIинцачул тIаьхьа ясакх шайна лур ю ахь аьлла тIедожийра шена лийцинчара, элира цо. Ша, кхера а велла, ведча, цара шен нанна а кхерамаш тийсира, бохуш дийцира тешо.\nЦкъачунна хенаш кхайкхина яц лецначарна. Маршо Радион корреспонденте Дрезденерчу кхелан векалша бинчу хаамца, кхаарин дийнахь оццу Дрезденехь церан тобанехь хиллачу кхин а кхаа нохчочунна тIехь а кхел йолалур йолуш ю.


Сатийсамца арахь лаьтта кирлелорхой\nОьрсийчоь --Химкехь яккхий машенашлелорхойн протест, 2016\nШолгIа бутт болабелла Москохна гена доццуш, четарш а тоьхна, машенашца кир дIасалелабен нах протестехь лаьтта.\nНекъах йоккху ял пачхьалкхо естийна, шаьш доьзалш кхаба де а доцуш дуьсуш лаьтта, боху машенашца лаьттачара. Протестан барамехь бара и нах Керла Шо а, цул тIаьхьа догIучу а дезачу деношкахь. И нах болучохь а хилла, церан гIайгIанех лаьцна дийцира Маршо Радион корреспондента Балмфорт Тома.\nОьрсийчутрчу Химки гIалахь маьркIажа бода къовлабеллачул тIаьхьа шийлачу Икея туьканна уллерчу соьцийлехь лаьтта кIайн йоккха машен. Генераторо йохъечу машенчохь иттех стаг ву Iаьнан духаршца хиина Iаш, проекторца кино хьоьжуш.\nДуьхьалонан акцина арабевлла яккхий машенашлелорхой готтачу хьелашкахь бохку ГIура-баттахь дуьйнна схьа.\nЦеран Iалашо ю бIаьсте яллалц дуьхьал латта «Платон» аьлла юкъаяьккхинчу керлачу системина. Цо декхарийла бо машенашца кир дIасалелабен нах, шаьш бечу некъан цхьана чакхармах цхьа сом ах сом Iедална охьадилла.\nТкъа машенашлелорхой реза бац, шайн бизнеса юкъа Iедалхой бита.\nОьрсийчоьнан экономика мехкадаьттан мах охьабаларна холчу хьоле кхаьчна. Дерриг а Путин Владимиран бехканна ду- Малхбузено санкцеш тоьхна цо Украинехь оьрсашний, украинхошний юкъайоьлла конфликт марсаяхарна.\n«Сан хIусамера 10-ммо тосунболчу кхожах ваьлла Путин», боху шен машенна тIехьа цигаьрка узуш лаьттачу 31 шо долчу йоккхачу машенан долахочо, Петрозаводскерачу Алутай Ивана.\nГIура-баттахь машенашлелорхойх-протестхойх дIакхеттера церан доьзалш, ткъа цхьаберш Керлачу шеран даздаршна цIа а бахана, протестхойн могIарш лахделла го.\nЙоккхачу машенчохь дечиган терха, цу тIехь тоькан пеш ю юург ен, чай кхехкош лелон.\nПенаш кечдина Керлачу шарна леринчу бес-бесарчу бIарлагIашца, ГIура-Дадин а, Санта-Клаусан а куйнашца.\nБожарий блокбастере хьоьжуш Iа. Советан заманара кIайн-Iаьржа «Оптимистан трагеди» цIе йолу кино хьуьйсу уьш. 1963-чу шарахь къаьсттина гоьялла яра и большевикийн карчамах лаьцна филм.\nСерлоно гучудаьккхи картолийн а, кхин а пластикан а, цхьацца сурсатех дуьзна галеш. Москохарчу кхеран агIончаша кхехьна совгIаташ ду уьш Керлачу шарна.\n10-х яккхий машенаш лаьтта куп тоьхначохь, тIехула хьарчийна даккхий баннерш ду, Iедале шаьш некъах налог яккхарна дуьхьал хилар а, зорбанан гIирсаша шайн акци тидаме ца эцарна шаьш резадоцийла а дIахоуьйтуш.\nГIишлош еш, гIурте ерзийначу, цхьа заманаш хьалха фашисташ совцийначу аренгахь, леккхачу цIеношна генадоццуш лаьтта тахана кирлелорхой\nМоскохарчу къоначу активиситаша протестехь лаьттачу церан ехачу буьйсанашца са ца гатдалийта еана кхарна киношка хьежийта проектор.\nИшта бу цаьргахь пондар-аккордеон. Протестхойх цхьаъ ву пондар лакха хууш.\nГIура-беттан 17-чу дийнахь машенашлелорхойн самукъа а доккхуш, церан дог-ойла айъян веара оьрсийн бард Шевчук Юрий.\nАлутайн нана а, зуда а, кIант Лаврентий а Iиса Пайхамар винчу буса килсе бахана хилла. Йоккха стаг охьакхетта, лазийна. Иза цкъа а ца хилла Путинах шек, реза яцара шен воIа акцехь дакъалацарна. Амма хIинца цо хийцина шен ойла а.\nАлутай: «Коьрта чохь дерриг а хийцаделла. Цара телевизорехула гойтург бакъдац, боьха аьшпаш бу. Хьо кхуза веача гур ду хьуна тхоьца лелае харцо мел къоршаме ю».\nАлутайс шело чIагIлахь а ша юхавала дагахь вац боху ша юьхьарлаьцначу новкъара, ткъа хенан хIоттам Москох хIинцале а – 16 градус.\n«Сан доьхначуьнга хьажча, кхин галдала хIуммаъ дац», боху Алутайс.\nАлутайн долахь ю кир лелон машен, цо боху, нагахь санна некъан ял тIера ца яккхахь, шена са ца хуьлу машен хехкарх, деккъа цхьа зиэн бен.\nКъаьсттина новкъа ду цунна некъан ял йоккхучу компанин коьртехь лаьттарг миллиардеран Ротенберг Аркадийн 42 шо долу кIант Ротенберг Игорь хилар, ткъа цуьнан да Путин Владимиран воккха доттагI хиларал совнаха, дзюдо латарехь партнер а ву.\nТахана ша хьоьгучу халонашна бехке Оьрсийчоьнан президент Путин Владимир хета Алутай Иванна.\nАлутай: «Бакъдерг аьлча, суна хIара хан тIеяллалц ца хаьара Путинан кхиамаш еккъа цхьа моттаргIанаш бен йоцийла. Цунна хууш леладо дерриг а, цо дамашна тIехь геноцид латтайо».\nДуьхьалонан акцехь машенашлелорхой лаьттачу деношкахь дуьйнна сих-сиха богIу полисхой кхарна тIехьажа. Цара хIоразза а машенийн лоьмарш дIаязъйо. Кхин цаьргара хуьлуш гIо а дац.\nАлутай: "Тхоьгахь иллюзеш ехара, оха лайтIе язъеш хиллера тхайн Iалашонаш. Ял хан хене мел йолу естош ю».\nЮьхьанца дуьйнна акцехь дакъалаьцна, йоккхачу машенан долахо-протестхо Городишенин, Москох шело кхаьчначул тIаьхьа цомгаш хилла. Цо боху, цхьаболчийн доьзалаш кхоьру Iедалхоша шайна таIзар дарна, амма хIетте а, накъостий а хилла, шайца Iа куьпахь.\nДукха ца Iаш Икея туьканачохь гучуйолу Алутай Иванан хIусамнана, францхойн Ашан гипермаркете яханчуьра йогIу иза 3 шо долчу шен кIантаца Лаврентийца.\nМуха го царна шайн хиндолу дахар?\nЦадогIучу дагца забар йо Алутайс: «ГУЛАГ-ехь дагалеца дуккха а хIуманаш хир ду!»


Ассаламу Iалайкум! Керстанаша Делаца накъост вина, 1ийса Даим Делаца хилла ву аьлла, ткъа жуьгтий мушрикаш а боцуш, цера дин ( жуьгтийн маттахь цуьна ц1е йаадут ю) харц х1унда лору?\nВа Iалайкум ассалам ва рохьматуллахIи ва баракатухI! Керстанаша Делаца накъост варан бахьана и хилла ца Iа. Iийса-пайхамар – Делера салам хуьлда цунна – Делан кIант ву бах цара. Дела а, Iийса а, Жабраил-малийк а делаллин цхьалла йолуш ду бах цара. Цигара схьа, Дела Iийсанан дегIаца, цуьнца цхьаьна хилла ву, делалла а адамалла а цхьанакхетта хилла бах цара. Iийса-пайхамар делаллин куц долуш хилар тIехь барт хилар хилла, керстанийн терахьца 325 шарахь – иза Дала стигала хьалаваьккхинчул тIаьхьа кхо бIе шо зама яьлча – Нúкъиййа-цхьанакхетарехь. Оцу цхьанакхетаре веана хилла ши эзар шовзткъе бархI (2048) мозгIар а, керстанийн Iелам-стаг, дерриге дуьнена тIера. Керстанашна юкъара къийсамаш дIабахархьама, хIетахьлера Рим пачхьалкхан куьйгалхочо – цIунийн дин тIехь хилла волчу – цхьанатоьхна хилла уьш, Iийса мила ву билгалдайта. Оцу цхьанакхеттачарна юкъахь хилла Áриос цIе йолу Iелам-стаг, цо Iийса АллахIан пайхамар а ву, Цуьнан элча а ву, адам а ду, Делан лайшна юкъара цхьа лай а ву аьлла. Цигахь хиллачу мозгIаршна юкъара цунна тIетайна 1731, виссина 317 мозгIар бен тIе ца тайна Iийса делаллин куц долуш ву аьлла волчу цхьанна. Цигахь тIаккха и кIеззиг болчеран харц дош къобал дина Риман паччахьо, шен цIунийн динан кхетамца иза цхьаьнадогIуш долу дела. Доьххьара эццахь тIелаьцна ду керстанаша Iийса дела ву аьлла, хIетталц и кхетам хилла бац иштта. Иза тIелаьцнарш вовшахкхеттачеран иттолгIа дакъа бен ца хилла, кхиберш массо реза ца хилла церан сацамна. И сацам бича, Риман паччахьо омру дина «Сийлахь Жайна» нахана юкъара дIа а даккха, мозгIарша дуьйцург бен нахана довза а ма довзийта аьлла. Нахана юкъахь ца доьшуьйтуш сацийна хилла долу «Жайна» нахана юха юкъа ца даьккхина 1516 шарахь бен. Оцу кепара кхоллабелла таханлерачу керстанийн (христианийн) Iийсанах лаьцна болу кхетам, иза бакъ ца бина болу дукхах берш паччахьо лоьхкуш хьийзорца а, и харц кхетам чIагIбалийтархьама нахана юкъара Инжил дIадаккхарца а.\nАмма жуьгтий мушрикаш боццушехь церан дин харц хIунда лору боху хаттар… Цунна жоп луш вуно дукха айаташ ду Къуръан тIехь, жуьгтий мушрикаш хилар а, цара шайн дин шайга доьххьара деллачунна тIера хийцина хилар а гойтуш. И ца хилча а, Мухьаммад – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – АллахIан тIаьххьара элча а, пайхамар а ву, иза массо нахана ваийтина хилла а ву, цундела жуьгтий а, керстанаш а, кхиберш а, массо нах цунна тIаьхьахIитта безаш бара. Ислам-дин даийтарца шайн хьукм а, шайн лелар а дIаайдина ду АллахIа цул хьалха хиллачу дерриге динийн. Къуръанаца дIаайдина Цо цул хьалха хиллачу массо жайнийн хьукм а. Жуьгташна а, керстанашна а церан шарI делла волчу АллахIа, Мусанах а, Iийсанах а пайхамар а, элча а вина хиллачу АллахIа, Ислам делла керла шарI дина, Мухьаммад а ваийтина керла элча а, пайхамар а вина – Делера салават а, салам а хуьлда цунна.\nЛекха хинволчу АллахIа аьлла: ×Жуьгташа аьлла: Iузайр АллахIан кIант ву; керстанаша а аьлла: Iийса АллахIан кIант ву; иза цара шайн батошца аьлла (бакъ доцу) дош ду, уьш тарлуш бу (цуьнца, церал) хьалха керстаналла динчара аьллачу дашах, АллахIан тIом хуьлда-кх царна; муха боьрзу уьш бакъонна тIера дIа?! Цара лийцина (шайна) шайн Iилманчаш а, шайн суьпахой а делий АллахIан меттина, Марйаман кIант Iийса а (дела лаьцна цара), ткъа царна омру дина дацара цхьана Делана Iибадат де аьлла бен, Иза воцург кхин дела вац, сийлахь-цIена ву Иза церан ширках (Шеца накъостий барх)Ø.\nОцу айатехь АллахIа довзуьйту, жуьгташа ширк дина хилар, Iузайр АллахIан кIант ву аларца а, шайн Iилманчаш АллахIан метта делий лийцарца а, АллахIа хьанал динарг цара хьарам дича иза тIе а лоцуш, АллахIа хьарам динарг цара хьанал дича иза а тIе а лоцуш. Иштта Делаца накъост вина керстанаша а, Iийса АллахIан кIант ву аларца а, иза а, Жабраил-малийк а делалла долуш ду аларца а, шайн суьпахой АллахIан метта делий лийцарца а.\nЖуьгташа шайн дин хийцина хилар а, цара ширк дина хилар а, кхидIа дерг а ца дийцича а, АллахIа Ислам динца и дерриге динаш дIаайдина хилар тоьаш ду уьш тахана шайца Iамал йан мегаш доцуш харц хилар довза. Цунах лаьцна вай шен тешаллашца а, баххашца а дийцира эхартах лаьцна яздинчу\nяздарехь.  Жуьгташа «Iизра» олу цунах, оьрсаша «Ездра» олу.\n Сурат «Ат-Тавбат» 30-31 айаташ.


Вайн дахаран коьрта закон » Нийсо-Дагестан\n11.12.2019 153 0 niyso\nРоссин Конституцин Де вайн махкахь билгалдоккху 12-чу декабрехь. Дерриге а халкъо кхаж тасарца мехкан и коьрта закон т1еэцна 1993-чу шеран 12-чу декабрехь. Ткъа ша и дезде ч1аг1дина Российски Федерацин Президентан Указаца 1994-чу шеран 19-чу сентябрехь. Цкъа хьалха и де мукъа де дина кхайкхийнера. Ткъа 2005-чу шарахь дуьйна иза белхан де ду. Оцу дийнахь пачхьалкхан барамехь д1ахьо даздаран кхеташо. Совг1аташ до тоьлашха болчу бакъонан г1уллакххошна медалшций, сийлаллин грамоташций.\nЙоза-дешаран учрежденешкахь д1ахьо классни сахьташ, дешархоша 1амайо мехкан Конституцин коьрта положенеш, д1ахьо суьртийн а, плакатийн а конкурсаш.\nМузейшкахь кечйо суьртийн а, документийн а выставкаш. Массанхьа а д1ахьо иштта спортивни а, культурни а мероприятеш. Оцу денна лерина хуьлу телерадиопередачаш.\nДоцца аьлча, пачхьалкхан барамехь доккха дезде санна билгалдоккху вайн махкахь Конституцин Де.\nРоссин Конституцин Денца, хьоме махкахой!


Хьенан ю наьртех йолу барта кхолларалла?\nКъилбаседа Кавказехь къийса долийна, муьлхачу къоман бакъо ю наьрт-аьрстхойх долу дийцарш шайн лара бохург\nКъовсам бегашена доцуш марсабаьлла Кхарачой-Чергазийчуьрчу Тотаркулов ГIеза-Махьмас арахецначу «Наьртийн даймохк – Кхарачай» цIе йолу кинжка арахецарца.\nЧергазийн жигархоша боху: луларчу къаьмнаша лечкъайо шайн истори.\n«Жайнеш даиманенна ду. 50 шо даьлча алал берашка, кинжкаша аьшпаш буьтту! Вай стенна ца деза, хаьий шуна? Вешан синбахам, вешан истори йохкарна. Хилларг вай къайладаьхьча, вайга ларам хир бу моьтту шуна? ХIан-хIа, хир бац, вайна луьйр бу. ХIунда аьлча, сонта ду, кIиллолла ю вешан исторех а, дайх а къахкар!» - яздина шен интернернетерчу журналехь ГIебарта-Балкхаройчуьрчу ненан гIебартойн меттан хьехархочо Багова Марема (Мейрам Багъэпщ), Татаркуловн кинжкин сурт а гойтуш.\nШен и пост дIасахьажийра цо 28 «доттагIчуьнга», ткъа тIахьо дIакхоьссира агIонтIера а. Иза ша стенна дира дийцира Баговас "Кавказ.Реалиига".\n«Цигахь 500 сов комментарий яра. Амма дара деса къамелаш, девне а бевлира, - элира цо.\nТотаркуловс шен кинжка литературан къинхьегам бу, боху.\n«Иза синбахамаллах, литературах, исбаьхьаллах лаьцна язйина кинжка ю, - чIагIдо филологин Iилманан кандидат волчу авторо. Иза цецвуьйлу шега цхьаболучара ша чергазийн истори «лачкъийна» аьлча. «Гарехь, оцу наха ша кинжка ешна а яц. Мужалт гина, цунах дуьйцуш а бу! Iилмано «наьртийн эпос» юкъара лору Къилбаседа Кавказерчу дуккхаъчу къаьмнийн», - элира филолого «Кавказ.Реалиига».\n«Наьртех дийцарш Кавказан къаьмнийн шайн-шайн ду. Уьш шаьш хьахош шайн махкаца доза бакъо вайн массеран а ю. Олийла ду цундела, наьртийн даймохк бу Кхарачай, ГIебартачоь, ХIирийчоь, иштта дIа кхин а», - аьлла хета Iилманчина.\nНаьртех дийцарш цхьа кхарачой-балкхаройн хилла ца Iа, ду иштта адыгийн, хIирийн, вайнехан, гIумкийн.\nТотаркуловс ша вехха Iийра боху шен киншканна цIе хоржуш, ткъа хаьржина цхьана байтера могIа.\nЦунна гарехь, кхарачой-балкхаройн историографи, мотт таллар, литература мелла а тIаьхьайисина Сталина махках дахаза, децIахь даьхначу къаьмнийн синбахамца дуьстича. И кхачамбацар лахдархьама болх бо шаьш, «иза наьртех йолчу теманна а ду догIуш», - элира яздархочо.\n"Кавказ.Реалии" зIене елира ГIебарта-Балкхаройчоьнан Iедалан цIарх талламаш бечу институтан а, мехкан Iилманийн академин а белхахочуьнца, адыгийн барта кхолларалла толлучу Iилманчица Гутов Адамца. Цо а элира, наьртех долу дийцарш шен дола дерзадойла дац ша схьаэцначу цхьана а къомо.\n«Тотаркулов бакъ ву, наьртех дицарш долуш ду цо мел охьадагардинчу Кавказан къаьмнийн», - бохура цо а. Амма авторна критикан цхьамзанаш наха Iиттар, Гутовна хетарехь, цо шен киншкина мелла а ца йогIуш цIе тилларца дозу.\nКъилбаседа Кавказан къаьмнийн цхьа генотип ю, тешна ву гIебартойн Iилманча Гутов. «Кавказхой меттанашка, лаьттанашка я кхечу кепехь бекъабалале, гарехь, кхоллаелла царалахь эпос», - аьлла хета цунна.\nЦо бахарехь, эпос барта кхоллараллан уггаре консервативан дакъа ду, «цуьнан орам массарел а чIогIа бу».\n«Генетикан бух юкъара боцчу къаьмнийн вовшех оццул тера эпос хуьлийла дац, эпос ца лела дехьа-сехьа. Масала, Дашо Орданган заманера дуьйна схьа вайна юкъахь бехачу ногIийн дац наьртех дийцарш. Уьш царна оьшуш а дац, церан шайн ю эпос. Вайн барта кхоллараллашкахь а ма яц церан эпос – иза вайна оьцуш йоцундела», - боху Гутов Адама.


Афганистанан Iедал карчале хьалха белхаш бинчу прокурораша дIахьедо, шаьш набахте хьийсийна хиллачу зуламхоша кхерамаш туьйсу шайна аьлла, яздо "Азаттык" Радионо.\n"Талибанан" тIемалоша Марсхьокху-баттахь пачхьалкх дIалоцучу заманчохь набахтешкара тутмакхаш арахечначул тIаьхьа кхерамаш кхача боьлла царна. Экс-прокурораш Афганистанехь къайлах лела безаш бу.\nАфганистанан къилберчу Гильменд провинцехь даккхий зуламаш толлуш вара Хумаюн. Оцу регионехь кхиош ю дуьненан опиум, цигахь кечйо героин. Низамехь доцуш Афганистанехь наркотикаш юхкучу нахана тIаьхьаваьлла вара Хумаюн. Ткъа хIинца прокурор хиллачо дуьйцу, цхьана хенахь ша набахте боьхкинчу зуламхоша шена кхерамаш тийсарх. Цо дийцарехь, шаьш текхна гIуданаш а, шайгара Iедало схьабьаккхина бахам а охьабилла боху цуьнга.\nБайначу баттахь тIалибаша арабаьхначех дукхахберш "Талибанан" тIемалой хилла бу, йа кхечу гIаттамхойн тобанашлара нах, масала, "Исламан пачхьалкхера", йа "Техрик-е-Талибан Пакистан" тобанара.\nМаьрша Европа Радионе афганхойн адвокаташа хаамаш бо, набахтешкара арабаьхначу тутмакхаша хIинцале а бекхам беш кхо прокурор верах.\n"Талибан" боламо дIахьедира масийттазза, шайн тIемалой Афгаистанан хиллачу Iедалехь белхаш бинчарна тIаьхьабевлла лелар бац аьлла, амма пачхьалкхехь бекхамаш беш, репрессеш лелош хиларх дуккха а хаамаш хеза.\nКабулехь прокурор болх бинчу, Джамила псевдонимца йолчу зудчо дийцина, ша а, шеца цхьаьна болх бинараш а шайн ма-хуьллу пачхьалкхера дIадаха хьийза аьлла.\n- Тхуна лаьа, хаамийн гIирсаша доллу дуьнене дIахазийтар тхан кост. Дуьненан юкъаралло гIо дан деза тхуна кхерамзаллечу меттиге дехьадовлуш, тхан нервийн системан хIаллакхилале, - аьлла афганхойн Азаттык Радиога Джамилас.\nЦхьаболу прокурораш а, трибуналан суьдхой а Афганистанера Манчестере а, кхинйолчу гIаланашка а кIелхьарбаха аьтто баьлла Британин. Шога лелийначу къизаллийн гIулакхаш луьстура оцу кхелахоша.


Кхоллама наькъаш — Сердало\nДукха ха йоацаш Янднаькъан Джамалдина цIерах йолча библиотеке дездир «Вай way» яха кагирхой журнал арадалар. Кагирхошта из совгIат даьр я Цхьорой Аза. «Къона йоазонхой, поэташ, суртанчаш, Iилманхой — дукха говзанчаш вIашагIтоха уйла йолаш, цар начIал наха довзийта чам болаш, болабир аз сай кхоллама никъ» — ше малагIа уйла йолаш тIаийцар журналацара гIулакх дувц кертерча редактора.\nБиблиотеке дукха нах гулбелар цу дийнахьа: хьаьшашта юкъе бар журналисташ Хачубарнаькъан Адам, ГIазгиренаькъан Альбика, Цхьорой ИбрахIим, суртанча Мартазанаькъан Мувса, йоазонхо Дзугайнаькъан Билал, низъоамалхо Янднаькъан ИсмаIил, «ТОМА РИ» яхача къонача йоазонхой цхьанкхетаре чувоагIаш вола Горчханнаькъан Анзор, ишта кхыбараш а.\n«Журнал» яха хоамкаьхат довзар, эггара хьалхара газета арадалар, цар кеп — цу тайпара хаттараш доашхаш, хоам бир библиотека болхлочо Гадаборшнаькъан Хьавас. Тайп-тайпарча моттигашкара кагирхоша, журнал арадаьнналга хеза, даьхача ловцашка ладувгIа таро хилар цу вIашагIкхетаре. Видео гойтам кийчабаьбар кагирхоша.\nЖурнала цIи йоашхаш атта я: Вай way — вай никъ яхилга да. Цхьорой Азас даьржа жоп делар журналах а, ший кхолламах а долча хаттарашта.\nАза дукха дийша саг я. Цун дешар дайнадац. Эггара хьалха цо яьккхар культуры и искусств яха Краснодарера университет, цу юкъа цо карадерзадир юристал, социально-экономически институте деша этта.\nДукха болх баьб цо суде, цул тIехьа библиотеке балха эттай, ший кхолламцара чам совбалар бахьан долаш. ХIаьта тахан журналаца къахьегаш я, лакха говзал йола кагирхой тIахьехаш.\nХьалхара журнал «Вай way» арадаьлар «Машук» яхача форуме дакъа лаца а, цига котало яккха а аьттув баларца.\nОаха чIоагIа сатувс шоллагIча таьрахье дола журнал арадаларга. Цу тайпара болабаь никъ юхасоцабе йиш яц!\nДала аьттув боаккхалба Азай ше доладаьр хIанз санна эзди дIадахьа!\n← Мехкарча наькъий хьал во дац


Гуьржийн бIо ца булу Оьрсийчоьнах\nГуьржийчоь --Президент Маргвелашвили Георгий, 2016\nЙозуш йоцчу юкъаралло "Цхьанабелхаш баран евраазин фондо" динчу жамIашца, тIаьххьарчу шерашкахь Гуьржийчохь лахлуш ду Европан Кхеташонан юккъе шайн пачхьалкх яхийта луучийн терахьаш.\nГуьржийчоь Еврокхеташонан декъашхо хилийта луучеран терахьаш кху тIаьхьарчу кхаа шарахь лахлуш ду. 2013 шарахь 78 процент яра евроинтеграцин агIончаш. 2015 шарахь-61 процента тIекхаьччалца лахделла и терахь.\nИ таллам бинчу "Евраазин фондо" къастийна 45 процент бахархой Европин мехаллашна тIетовжахь, къоман ламастех шаьш духург хиларна гуьржий кхоьру аьлла.\nКъилбаседаатлантикан тIеман альянсе юккъе баха луучеран терахь а лахделла 14 процентна. ХIинца а лекха ду иза-60 процент, амма цхьа ши шо хьлаха цуьнан барам 74 процент бара.\nБахархойн лаамашкахь а, церан ойланашкахь а и хийцамаш хилла аьлла тамашийна хеташ тахана цхьа а политолог вац. "Картули оцнеба", нохчийн маттахь "Гуьржийн сатийсам" цIе йолчу партино ша мехка куьйгалле еъча дIакхайкхийнера Оьрсийчоьнца юкъаметтигаш нисъярехь шаьш курс юьхьарлоцур ю аьлла.\nОцу партина хьалхаваьлла миллиардер Инванишвили Бидзина "Газпроман" акцийн долахо хилар тидаме эцча, Оьрсийчоьнан дуьхьал йолу дог-ойланаш лахъяларх тамаш ца бо цхьаммо а.\nОцу бахьанца ду аьлла хета политологна Квахадзе Алекон социологаша бинчу талламан жамIаш. Маршо Радиога цо иштта дийцира.\nКвахадзе: "Уьш Iедале богIучу хенахь, церан коьрта дешнаш дара: "Оха метта ялор ю Оьрсийчоьнца юкъаметтигаш". Иванишвили Бидзинин дешнашца аьлча: "Гуьржийчоьнах Европан а, Оьрсийчоьнан а юкъаметтигаш къасторехь пайда оьцуьйтур бац".\n"Гуьржийн сатийсам" парти ша Iедале еъча, цара цхьа тамашийна дIахьедарш а дира. Масала, Иванишвили Бидзинас аьллера, Евраазин кхеташо дика проект ю аьлла. Иштта тIе а тайра уьш Сочехь хиллачу Олимпиадина а, "Газпром" Гуьржийчу а ялийра.\nЦул совнаха, "Гуьржийн сатийсам" партин векалш цхьацца оьгIазе дIахьедарш до Европерчу лидерех а, депутатех а, уьш Сакашвилин "Цхьааллийн къоман болам" олучу партина тIехIуьтту лоббисташ бу бохуш"\nПолитологашна гуш ду, Оьрсийчоьнехьара Гуьржийчоьнан юккъаралло массо а агIор Iаткъам ловш хилар. Цу юккъехь хаамийн гIирсаш а бу. Гуьржашна моттадолуьйту дерриге а дуьне, царна деза хеташ долу шайн дайн гIиллакхаш дIадаха гIерта аьлла.\nТIаккха а, шена схьагучу суьртаца, Гуьржийчоь тахана а дукхачу агIор тIегIерта Къилбаседа атлантикан тIеман альянсна а, Европана а, аьлла билгалдаьккхира гуьржийн политолога Квахадзе Алекос.\nКвахадзе: "Ала догIу, оцу "Гуьржийн сатийсам" цIе йолчу партехь шаверриг а вац цхьатерра ойланаш йолуш. Бу цу юккъахь республиканцаш а, Оьрсийчоьнехьа шайн дог-ойла лачкъа еш боцурш а.\nМасала, Топадзе Гоги. Цо аьллера Къилбаседа атлантикан тIеман альянсе а ца доьлхуш, Оьрсийчоьно хьалхатоьттуш йолу Евраазин кхеташоне даха деза вай аьлла.\nМухха а деалахь, Гуьржийчоь Европе гIерташ хилар алсамо гIулчаш ю кхузахь. Европица ассоциацех лаьцна бертан кIела куьг таIийна Гуьржийчоьно.\nИштта визан раж а малйийр ю кху шарахь дуьйнна. Къилбаседа атлантикан тIеман альянсан центр а йоьллур ю кхузахь. Цо Iамор бу гуьржийн эскархой, альянсаца тIеман Iаморш а ду деш.\nГуьржийчоьно хIинца шен Iедалан курс хийцина олийла дац. Къилбаседа атлантикан тIеман альянсца цхьана беш болу болх Саакашвилин Iедалехь санна жигара бацахь а, иза хIинца а дIахьош бу. ТIейогIучу заманахь сацор бу аьлла а ца хетало".\nОьрсийчоьнехьа йолу ойланаш юккъараллехь дIайовлийта политологашна хетарехь Европано Шенгенан пачхьалкхашна визанаш гуьржашна яларан болх аттачу баккха беза.\nТIаккха кегийрхоша шаьш къастор ду, хIун мехаллаш лура ю Европано а, Оьрсийчоьно а.


Нохчийн бизнесхочо Украинан миллиардеран бахам къуьйсу\nУкраинан бизнесхо Григоришин Константин\nУкраинан миллиардерера Григоришин Константинера талламо схьабаьккхина бахам: Москохара петарш, цIа, Подмоскоьвера латтанаш шен ду аьлла нохчийн бизнесхочо Эдиев Хьасана. Григоришинна 230 миллион долларна иск чуелла Эдиевс, масех шо хьалха ша цуьнга духалург даккхий ахчанаш деллера, оцу хьокъехь Гуьмсан кIоштан кхело ша бакъ а вина, аьлла.\nТкъа Григоришина чIагIдо, шена Эдиев вевзаш а вац, бохуш. Миллиардеран адвокаташ Нохчийчуьрчу Лакхарчу кхеле бовла дагахь бу.\n2015-чу шарахь дуьйна Оьрсийчоьнан Талламан комитето долийна Украинерчу уггар гоьваьллачу совдегарна Григоршинна дуьхьал бехкзуламан гIуллакх. Иза бехкево Iедална ял дIа ца кхачорна.\nХьалхо "Коммерсант" газетано яздора, болчу хаамашца, дозанал арахьа веха Григоришин Константин бIаьста дуьйна дуьненаюкъарчу лехамашка велла хиларх. Иштта, Iедало миллиардеран боллу бахам а дIабаьккхинера.\n"Чеченэнерго" кхеташонан 53 шо долчу Эдиев Хьасана Гуьмсарчу кхеле латкъам бинера стохка аьхка. Цо чIагIдо, Григоришине цуьнан Москохара петар а, Подмосковьера бахам а юкъа а биллина, ша 110 миллион доллар ахча делла хиларх.\nЭдиевс кхеле чуелла шаьшиннан хиллачу бертан кехатийн копеш а, Григоршина шен бахам юкъа а буьллуш, ша Эдиевгара ахча эцарх, куьйгязина документаш а.


Азербайджано довзийтина тIамехь хилла шен дараш\nАзербайджано довзийтина Ломара Карабах схьайоккхуш 44 дийнахь Эрмалойчоьнца хиллачу тIамехь хилла шен дараш. ТIеман министралло бинчу хамца, тIематасадаларшкахь верриг а кхелхинарг ву 2 783 салти а, эпсар а, шайна юкъахь цIарца цабевзачу эскархойн декъий а долуш.\nБолчу хаамца, лар йоцуш вайна лоруш ву 100 сов эскархо, карарчу хенахь чевнаш ерзош госпитальшкахь а, могIарерчу дарбанан хIусамашкахь а болчеран терахь ду - 1245.\nТIом болабелира Гезгмашин-баттахь (сентябрь) 27-хь, ткъа дIабирзира Лахьанан-беттан (ноябрь) 10-хь, Азербайджано Ломарчу Карабахан цхьайолчу территорешна а, цунна гонаха йолчу 7 кIоштана а тIехь шен Iуналла дIа а хIоттош.\nЙоIанна тапча тоьхна полисхо дIахьажийна цIахь лаьцна латто\nМосквахь суьдо цIахь чувоьллина латто сацам бина травматикан тапча тоьхна 13 шо долу йоI лазийна полицин белхахо хилла Князев Иван. Цунах лаьцна хаам бо "Интерфаксо", яздо Маршо Радион Оьрсийн сервисо. Хьалхо Князев дIаваьккхира Оьрсийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан органшкара.\nКIиранан дийнахь полицин белхахочо, балхара мукъаваьллачул тIаьхьа тапча тоьхнера ша хьошалгIахь хиллачу доьзалерчу 13 шо долчу йоIанна. Дархо дарбан хIусамехь ю. LIFE зорбан гIирсо бечу хаамца, цо дийцина 33 шо долу полисхо эвхьаза лела гIерташ вара шеца, ткъа ша цунна реза ца хилча, цо когах тапча туьйхира шена, аьлла.\nТешо дийцина "Медиазоне", герзтоьхнарг маларх кхетта а вара, полици ярна кхоьруш а вацара аьлла. Чоьхьарчу гIуллакхийн министралло бехктакхаман гIуллакх долийна полисхо сий доцуш леларца доьзна.\nНагахь кхело Князев бехке ларахь цунна 500 эзар сом гIуда я 5-ъа шаре кхаччалц хан тоха йогIу.\nОМОН-хочун коьртара куй баьккхинчу Швейцарин махкахочунна 2,5 шо хан тоьхна Минскехь\nМинскерчу кхело колонехь даккха 2 шо ах шо хан кхайкхийна Швейцарин махкахочунна Херше Натальяна, Лукашенко Александран режимана духьал акци дIахьуш цо ОМОН белхахочун ницкъ бина аьлла. Цунах лаьцна хаам бо Маршо Радион Беларусийн сервисо.\nХерше Наталья суьдехь\nБехктакхаман гIуллакхан материалашца а догIуш, Гезгмашин-беттан (сентябрь) 19-хь Херше лецира митингехь, амма ша дIалоцуш дуьхьал тасаелла хиллера иза 22 шо долчу ОМОН-ан белхахочунна Кончик Сергейна. Зудчо катоьхна юьхь а лоцуш тIебоьллина болу "балаклава" олу куй баьккхина хиллера полисхочун, цу кепара цуьнан "формина зен а деш", "юьхьтIехь махцаргаш а юьтуш".\nНаталья Херше Беларусехь йина ю. 12 шо хьалха Швейцарехь яха дIаяхна иза. Кхушара Гезгмашин-баттахь 10 денна Минске садаIа еана хилла Херше. Полицино иза лецира Швейцаре кеманца дIаяха 2 де диссинчхенахь.


Поэта хьалхара книжка — Сердало\nУкх шера нийса 50 шу дуз, гIалгIай халкъа поэта Гагиев Гирихана эггара хьалхара книжка арадаьлча денз. «Тополя в цвету» аьнна цIи тиллаяр цох байтанча. Из эрсий меттала дар. Ала деза, юххьанцара ший йоазош, наьна меттала а ца деш, цо эрсий меттала деш хиннилга.\nЦунна дика карахдоалаш а хиннад уж кхолла, хIана аьлча, цо ше ма аллара, хьехархо хиннача Макарова Галина Ивановнас эрсий мотт дика Iомабаь хиннаб хургволча поэта. Цу заман чухь а тIехьагIа а гIалгIай кицай кIийлен тIа цо кхелла лоаца стихотворенеш йийшай аз. Царех цхьаяраш геттара еза а еннай. Масала, вай къаман да «ВорхI тIакхийтача а яьккхаяц йоацачунгара хачи». Гагиевс цох яьяр укх тайпара зIамига байт:\n«И семеро джигитов\nНе отняли штанов\nУ одного джигита,\nКоторый без штанов».\nЛакхе хьоахадаьча цу зIамигача книжкагара дIаволавенна, ший мехка а цул арахьа а цIихеза поэт хиннавар Гагиевх. Дукха дика йоазош даьдар цо тайп-тайпарча шерашка. Уж юкъедахадар «Маьлха кIала», «Керттердар», «Ловца», «Хоза моза», «ДогIа халхадувл» яхача а кхыча а книжкашта. Цар чулоацамах хов вайна Гагиев Гирихан нах дукха безаш, царцара гаргалол лехаш, ший мехка сий деш, из лакха лоаттадеш саг хиннилга. Сона геттара гарга вар, вовзар поэт, студент волаш, Шолжа-ГIалий тIа дешаш айса яьккхача хана денз. Цул тIехьагIа «СелаIад» яхача берий журнала редакце цхьан кабинете къахьийгар оаха массехк шера. Дахаш а цхьан шахьар тIа Магасе дар тхо, вIаший дукха гаьна доацаш.\nЦун хьалхарча книжкан ах бIаь шу дузача хана, аз юха а доаккхал ду гIорваьнна поэт сайна вайза хиларах. Укх деношка, Магасерча из ваьхача цIенна юхегIолла тIехвоалаш, сона дайра цу тIа хьалтеха доалла улг. Цу чу поэт ваьха хиларах хоам бора цо. Вешта аьлча, Гагиев Гирихан вицвеннавац наха.\n← Къахетаме хиларо паргIатонна тIавуг\nШи паччахьалкхе хотташ дола хьоалчагIа →


Хьалххе хIума тоха, тIаьхьа бале ца бовлийта\nКадыров Рамзан оьрсийн журналисташка къамел деш, Соьлж-гIала, 27Сти2013\nКхийра кхаба а елла, хи тIе вохуьйтучу кIантана жуьгтичо хьалххе еттарх тера ду, Нохчийчура Iедалша муфтиятаца цхьаьна, вахьабхойн ойла йолу кегийра нах билгалбахар. Синтем байна дай-наной шайн бераш махках даххал, бIарзбелла.\nОфициалан кхайкхош дацахь а шатайпа кхетош –кхиоран болх болийначух тера ду бахархошлахь ницкъаллин структураша. Вуьшта аьлчи нехан цIа а оьхуш,цIера дIабига болийна кегийрхой. Цунна даре до бахархоша а.Иттаннашкахь кегийрхой дIа а буьгуш, лебеш, юха мукъабовлийтина Теркйист кIоштера а бохуш дуьйцуш ю, цIарца йийца со хIуттуш воцу ЧIуьлга-Юьртара яхархо.\n«КIоштера дуккха а лецначух тера ду. Лакха-Неврера,суна хууш,Ибрагимов вигна. Лебеш хеттарш а дина цIа бахкийтина.Лецар бахьна вахабхошна тIаьхьабозуш хилар ду кхин хIумма а дац.Далла Iамал яр доцург тхо кIадда а деш дац,я тхойгара цхьанне а кхерам а бац аьлла даре а дайтина цIа бахкийтина»\nСоьца къамел динчу яхархочо йинчу къароца Теркйист кIоштан Лакха-Неврера лаьцна дIа а вигна,барт хаттам а бина мукъавалийтина масала ИбрагимовгIеран кIант. Цо дийцарехь цхьаболчу кIентийн дай-наной уьш кхечу пачхьалкхашка Европе дIабаххийтал чIогIа кхерабелла бу,шайн бераш юх-юха а Iедало тIекхийла сахьт дац хIинцачул тIаьхьа бохуш.\nБахархошна хетарехь кегийрхой цхьана ханна лецар бахьна ду церан вахабхой дог-ойла хиларна уьш царна тIаьхьабазарх ларбар а,цара юьхьарлаьцнарг харц некъ хиларх уьш кхетор а.\nМахкахоша чIагIдарца, кху муьрехь цу кепара жигар баьккхинчу балхана нацкъара лаьтташ яц меттигера динан урхалла а. Цхьаболчара билгалдаккхарца-ма дIа а буьгуш, тIеIаткъам а беш, кегийрхой нийсачу новкъа бахаран хIайттархо муфтият ю. Кхечара чIагIдо Нохчийчохь вахабхойн хьажам, дог-ойла мел йолу бахархой, муьлш, мичара бу а хууш, динан урхаллехь цIарца бевзаш бу бохуш.\nАдамаш кхетамехь лакхадаха цу кепара дIахьуш долу «маьрша» лецарш доцуш,кху карабеъначу мангалан беттан юьхь къаьсташ ю тIеман агIончаш лецарца а. ГIаттамхойн могIаршкахь леларна а,цхьа могIа,вер-ваккхар биста кхаччалц, вуно ницкъала зуламаш дарна а бехке веш, 35 шо долу вахархо лаьцна Шелан кIоштан Йоккхачу АтагIахь. Полисхойн урхаллин хьостано чIагIдарца лаьцна набахте кхачийнарг Iедало лохуш волу цхьайтта-шийтта шо хан хилла.\nЦхьана полисхочо-эпсаро бинчу хаамца, шен лорх а кхиъна,билггал ша лоцур вуй хиъча,шен лааамехь Iедална тIевахнарг хила, кху деношкахь низамхой каравахна Веданан кIоштера 34 шо долу вахархо.Талламхоша дийцарехь цо мукIарло дина хIинцачул иттех шо хьалха цхьана йоццачу хенахь,Ильмурзаев Сулейман цIе йолу тIемало баьчча а волуш ша гIаттамхойн могIаршкахь елла бохуш. Официалан хьостано билгалдоккху тIемалошлахь дош лелаш хилла Илмурзаев 2007 –чу шарахь Веданан кIоштахь тIеман операци дIахьуш вийна хилар.\nЧоьхьарчу гIуллакхийн министараллин гIардаккха дезна масех де хьалха ТIехьа-Мартанан кIоштан лаьмнашкахь гIаттамхой каро а,схьалеца а йолийна тIеман операци жамI доцуш дIайирзина хилар.Иза йолийнера кхо-диъ де хьалха тIемалоша цхьана полисхочунна чевнаш а еш,герзаца тохар динчул тIаьхьа.\nНицкъаллин структурийн буьйранчашна хетарехь полисхошна тIелеттарг 3-4 стагах лаьтташ тIемалойн жима тоба а хилла, церан ГIалгIайн мехкан хьаннашкахь хьулбала ка а яьлла.\nКарладаккха аьлчи, тIемалойн боцу хьесап а ду,биснарш а иттех-ткъех стаг эцца нохчийн а гIалгIайн дозанан хьаннашкахь лечкъаш лелаш бу аьлла дIахьедар динера кIира хьалха Кадыровс а.\nIедалдайшна хетарехь дехьа-сехьа лелха аьтто болуш,тIемалойн хьоме меттигаш ю гIалгIайн мехкан дозанца йолу ТIехьа –Мартанан кIоштан хьаннийн хотеш а,лаьмнийн Iиннаш а,тогIеш а.аьрцнаш а.\nIедалан хаамийн хьостано кхайкхорца стигалкъекъачу беттан 27 дийнахь. Старопромысал кIоштехь низамхоша вийнера шайна герзаца дуьхьало ян воьлла 22 шо долу Генердукаев ИбрахIим. Официалан боцчу хаамца цу диннахьехь Iедалан герзахоша лаьцна дIайигна цIеран СемаIашкара цуьнан хIусамнана цIерачарна тахна а мичахь ю хууш дац.


Нохчийчохь, лоьрашна мел дика хьелаш дахь а, дуккха а цмогуш болу нах, дарба лаха мехка дозаналла арарчу республикашка боьлху. Цара шаьш дийцарехь, нохчийн медицина, ахчне яьлла, цундела, нахана кхоччуш дарба ца хуьлу.\nРостов а Краснодар, Астрахань, Буру-гIала. Оцу гIаланашкахь йолчу дарбан клиникашка оьху, Нохчийчуьра цомгуш нах. Дарба лаха бахар цхьа хIума дара, амма, оцу меттигашка цамгар къасто а боьлху уьш.\nСоьлжа-гIалара Москоха йоьдучу цIерпошт ах ала мегар долуш юьззина хуьлу, Ростов гIалахь йолчу дарбан хIусамашка боьлхучу нохчех. Оцу гIалахь, цIе ца йоккху цамгарна дарба до, Астраханехь дагна дарба до, Краснодарехь бIаьрса меттадаладо.\nНохчийчохь иттанашкахь дарбан хIусмамаш ю. Соьлжа-гIалахь тIееш а, йина а, муьлха а, цIеяххана лор хьоьгура волуш гIирс а, аьтто а болуш ю уььш. Амма, адамийн факторца доьзна ду ша дерг боху, нохчийн медицинина реза боцучара. Царах ву Аслан цIе йолу Ноьвра кIоштера вахархо. Деххачу шерашкахь ша лелош долу цамгар ца къастаделлера нохчийн лоьрашка, элира цо Маршо радиога.\nАслан: «Хьекъал долуш бац вай лоьраш. 25 шо хан ю ас дагца бала хьоьгу. Кхузахь со тIевахча, дагца цхьа а бала бац, хьайн паргIата дIалела элира соьга. ЦIийна Iаткъам лакха а баьлла, тIевахча а, цхьа а хIумма а дац аьлла цIа вахийтар. Астраханехь, кардиохирургиян федерала центр ю.\nЦигахь соьга деган негIар хийца деза элира. Кхузахь верг дика ву, амма, дукхахберш, хIума хууш бац. Шайна ца хууррг, ца хаа аьлча а дара гIуллакх. Дукха хиламаш бу ишшта. Цундела адамаш, шайна гIоле хетачу боьлху».\nХазчу дашо а ерзайо йина чов, олуш нохчийн цхьа хIума ду.Амма, иза догIуш дац, Нохчийчуьра дукхаболчу лоьрашна, аьлла кхин дIа а дуьйцу Аслан цIе йолчу лазархочо.\nАслан: «Ас цхьа масалла даладо.цо хадабо хьуна, массу а хIуманна мах. ЙоI а эцна, со тIеман госпитале вахара. Со бера а далош веана ву аьлла хезча, лоьро, цомгуш берш тIе а ца оьцуш, сан йоIе хъаьжира. Кардиоцентререа юха соьца зIене а боьвла, хьан йоI дика яц, сихонца тхуна тIеялае элира цара.\nЦул тIаьхьа массийта шо хан яьлча, гуьйранна йоI юха а цомгуш хичла, цIахь йолчу цхьана лоьран со тIевахча, сайн нохчийн къомах йолчу зудчо соьга: сан хьан йоIе хьожура йолуш яц, ан хьажа езаш а яц, элира. Керста стаг а хьажина йолу, хьаниг хIунда ца хьожу аьлла хета».\nНохчийчохь, масла, дукхачу хьолехь томографии йоккхуш, гучудаьлла долу сурт, Москоха а дохьутий, цигахь цара хIун цамгар ду а олий, сацам бо. Ткъа нохчийн лоьраш деш дерг ду, иза цомгучу стаге дIаалар а, цунна дарба дан а. Олуш ду, цамгар къастор-ах дарба ду, амма, цIахь и ах дарба дайта ца луурш дукха бу. Лиза цIе йолу зуда а ю царах.\nЛиза: «Кхузахь ас могашална таллам бойтура-м бацара. Со ца теша. МРТ а , КТ а, яьккхийта ца яхь со. Сайна а, са берана а ас кхузахь иза йоккхуьйтура-м яцара. Буру-гIала яхара со. Мелла башхалла яра механ, амма, хьажар дика дара. Кхузахь дкиа ца хьовсу лоьраш. ХIинжа-гIала а, цхьанахь дIаоьхучулла шен цIахь хилча гIоле дацара? Наха арабоьвра ма бацара».\nНохчийчохь дарбан хIусамийн дикалла лакхаяьккхархьам Iедалша ца деш хIумш дац. Лоьраш, зеделла бу бохуш, уьш даиманна хьоьсту. Нохчийчоьнана университетехь хиллачу лоьрийн факультетах хIинца институт йина. Цига деша хIоттаран, кхаанна луш долчу ахчанна барам, цхьадолчу хьосташа дийцарехь уггаре а лекха бу.\nДарба даха - пана махка\nХьашт юй Нохчийчоьнна Babybox?


Кошка Изабелла — Питомник котят породы курильский бобтейл "Из Курильской деревушки"\nГлавная / Наши коты и кошки / Кошка Изабелла\nКатегория: Наши коты и кошки\nИстория про кошку изабеллу на 2-3 абзаца. История про кошку изабеллу на 2-3 абзаца. История про кошку изабеллу на 2-3 абзаца. История про кошку изабеллу на 2-3 абзаца. История про кошку изабеллу на 2-3 абзаца. История про кошку изабеллу на 2-3 абзаца. История про кошку изабеллу на 2-3 абзаца. История про кошку изабеллу на 2-3 абзаца. История про кошку изабеллу на 2-3 абзаца. История про кошку изабеллу на 2-3 абзаца. История про кошку изабеллу на 2-3 абзаца. История про кошку изабеллу на 2-3 абзаца. История про кошку изабеллу на 2-3 абзаца.\nИстория про кошку изабеллу на 2-3 абзаца. История про кошку изабеллу на 2-3 абзаца. История про кошку изабеллу на 2-3 абзаца. История про кошку изабеллу на 2-3 абзаца. История про кошку изабеллу на 2-3 абзаца. История про кошку изабеллу на 2-3 абзаца. История про кошку изабеллу на 2-3 абзаца. История про кошку изабеллу на 2-3 абзаца. История про кошку изабеллу на 2-3 абзаца. История про кошку изабеллу на 2-3 абзаца. История про кошку изабеллу на 2-3 абзаца. История про кошку изабеллу на 2-3 абзаца. История про кошку изабеллу на 2-3 абзаца. История про кошку изабеллу на 2-3 абзаца. История про кошку изабеллу на 2-3 абзаца. История про кошку изабеллу на 2-3 абзаца. История про кошку изабеллу на 2-3 абзаца. История про кошку изабеллу на 2-3 абзаца. История про кошку изабеллу на 2-3 абзаца. История про кошку изабеллу на 2-3 абзаца. История про кошку изабеллу на 2-3 абзаца.\nИстория про кошку изабеллу на 2-3 абзаца. История про кошку изабеллу на 2-3 абзаца. История про кошку изабеллу на 2-3 абзаца. История про кошку изабеллу на 2-3 абзаца. История про кошку изабеллу на 2-3 абзаца. История про кошку изабеллу на 2-3 абзаца. История про кошку изабеллу на 2-3 абзаца. История про кошку изабеллу на 2-3 абзаца. История про кошку изабеллу на 2-3 абзаца. История про кошку изабеллу на 2-3 абзаца. История про кошку изабеллу на 2-3 абзаца. История про кошку изабеллу на 2-3 абзаца.


"Суна Даймохк безара, амма лолла тIелаццал чIогIа-м ца безара..."\nДаймехкан аматаш. Шагидов Расулан сурт.\nТIаьххьарчу хенахь кест-кеста хеза Малхбузено нохчийн мухIажир шайн махкара араваьккхина олий.\nКху деношкахь пхеа шарахь шайга тховкIело йоьхуш, корта биттина Давлетукаев Хьамзат а хаийна Германин Iедалша Оьрсийчу доьдучу кеман тIе.\nНохчийчуьрчу Iедалх вада дезна Хьамзат немцойн пачхьалкхе кхаьчна хиллера, лачкъа меттиг гатбелла. Амма цуьнан гIуллакх листинчул тIаьхьа, Германин Iедало тIе ца лецира иза. Нохчийчохь кхерам хиларх, Оьрсийчоь йоккха ю, цигахь ваха таро йолуш ву хьо аьлла, новкъаваьккхира иза.\nАмма шайн лаамехь цхьанна а ца лаьа, цкъа мацах шайна ца тайначу махка юхаван.\nНохчийчоь юхаденйина, терроризм эшийна, медицина, дешар, Iилма, экономика кхи ца хиллал лакха яьккхина бохуш, денна Iедалан коьртехь болчара зевне дIахьедарш дешшехь, кIезиг бу тахана оцу махкахь баха сатуьйсурш.\nЖурналисташа Европерчу нохчех юьхьаза хаттар дича, Нохчийчоьнан куьйгалхочо хIоразза олу, ша дуьхьал вац уьш цIа берзийта, нагахь махкахь тIемаш боьлхучу шерашкахь цаьргара дийлина даккхий зуламаш дацахь, олий.\nТкъа мила ву те тахана Европано дог хьаьстина, чевнашна дарба а дина, тховкIело еллачех юхаваха хьаьгнарг?\nМаршо Радионо къамеле кхайкхира 20 шо гергга хьалха а, цул тIаьхьа а цхьацца бахьанашца Даймахках бовла дезна, тахана кеп-кепарчу пачхьалкхашкахь беха вайнах.\nСа гатдой дай баьхначу латтанна? ХIунда ца лаьа, Iедалхоша цIа дуьйла бохушшехь, даймахка дерза? Стен дуьхьало йо? Муха хила лаьара царна Нохчийчоьнан тахане а, кхане а? Оцу доллучух а дийцира оха.\nПоэзехь а, прозехь а язъеш, къоман тоьллачех яздархо ву, масала, Норвегехь веха Элдин Микаил.\nХьалхара тIом боьдучу 1995 - чу шарахь федералан эскаршна караваханера иза. Дийнна баттахь церан къиза таIзарш лан дезна Микаилан Ханкаларчу фильтрацин набахтехь.\nЦул тIаьхьа цуьнан арахь бисинчу накъосташа оьрсийн ши эпсар йийсаре а лаьцна, царех хийца а хийцина, араваьккхинера иза.\nМаршо Радион дахначу шерийн эфирашкахь дийцира, Микаила дуьххьара хIетахь хиира шена дуьненчохь и тайпа къизалла юйла, бохуш.\nИштта шена гиначу жоьжахатех къаьхкина кхечира Микаил норгийн лаьтта тIе.\n- Микаил, стаг воккха мел хуьлу Даймахко шена тIеийзаво-кх. Жимчохь-м бен-башха дац миччахь Iийча а. Иштта дуй и?\n- Хьо бакълоь цу тIехь. Жимчохь рицкъ а, тховкIело а хилчхьана, самукъа а долуш лела хьо. Дуьненах хьан самукъадолучу хенахь Даймахкана башха са а ма ца гатдо.Ткъа и самукъадалар лахделча, хьан дагалецамаш а алсамбевлча, хьоьца левзина а, кхиъна а накъостий, кешнашкахь бен хьуна хьажа-хIотта ваха йиш ца хилча, тIаккха сингаттам алсамболу.\nВайн дайша олуш хилла-кх, къонахчун Даймохк бу дерриге а дуьне олий, делахь а, вина меттиг Iилманчаша а тIечIагIдеш, тоьшалла деш ду, вина меттиг беро дуьххьара хи мелла меттиг ю, цо тIеийзаво аьлла. цундела, са чIогIа гатло хене мел вуьйлу а.\n- Поэта Бисултанов Аптис элира-кх цкъа шен къамелехь, сан Даймохк хьаннаш, лаьмнаш, шовданаш дац, сан Даймохк даим а соьца бу, со мичча вахча а аьлла. Хьуна дарба ца хуьлу дагчохь болчу Даймахках?\n- Дарба чIогIа хуьлу, амма сан дагчохь болу Даймохккий, тахана цигахь дерггий, кхи сурт ма ду. Суна сайн Даймохк хаза а, маьрша а, адамийн вовшащка лерам а болуш, дага ма богIу. Сан махкахь уггр а тоьлла кIентий хIара дерриге а дуьне цец а доккхуш, дуьненчохь уггар йоккха пачхьалкх гора а хIоттош, и мохк лар а беш, летта а дагадогIу суна.\nУьш тоьлла а дагадогIу суна, уьш иэшна а дагадогIу суна. И бу сан Даймохк, сан дагчохь болу Даймохк. Хьаннаш, лаьмнаш кхузахь а ма ду шортта.\n- Микаил, мел хан ю хьо цIера араваьлла?\n- Со араваьлла кеста 13 шо кхочу. Араваларан бахьана кхи дан а дацара, хIокху тIаьххьарчу деа бIешерашкахь вайн ворхIе а да хIаллаквина мостагIчунн лолла тIе а лаьцна, Iойла дацар-кх цигахь.\nСуна даймохк безара, амма лолла тIелаццал чIогIа-м ца безара.\n- Микаил, тахана хIокху 13 шарахь цIа воьрзур вар-кх со аьлла, ойла хиллий хьан? Мехкан куьйгалхочо ша дуьхьал вац къам цIа дерза бохуш, дIахьедарш а ма до...\n- Цо и дIахьедарш дан-м до, бакъдерг дийцича. Цунах теша а тешна, цIа бахнарш хIаллакхилла меттигаш дуккха а бу, цкъа делахь.\nШолгIа делахь, цо хIуъа а баьхча а, мостагIчун Iедал ма ду цигахь дерг. Цигахь нохчийн Iедал долуш хIума делахь а, и нохчий хиларх цо хIуммаъ хийца ма ца хуьйций. ГIазакхичо схьа а веана, шена лууш долу Iедал а, шена хетарг а бен деш ца хилча. Керстан эскар чохь долчу махкахь суна хIуммаъ ца хийцаделла. Сайн принципех, сайн некъах воха ца лаьа суна.\n- Микаил, тIаккха муха хила еза хьуна еза, хьан Нохчийчоь?\n- Нохчийчохь арара тIе деана а доцуш, арарчу ницкъаша хIоттийна а доцуш, шаьш нохчаша дIахIоттийна Iедал а долуш, нохчий маьрша а болуш.\n- Маршо эли-кх ахь… Хьан кхетамехь Маршо хIун ю, муха хила еза и?\n- Сан кхетамехь Маршо жоьпалла юк-х, йоккха жоьпалла. Бисултанов Аптин ду-кх цхьа дешнаш, урх хаьдда вир Iоьху дIо эвла йистехь, гIаддахна уьду и хьокъа марш баьттIа,ткъа цхьанхьа, ткъа цхьанхьа дуьненан йистехь урх хецна йора дин ойлане лаьтта…\nМаршонан сурт чIогIа хаза диллина цо. Маршо и муш хаьдда вир дац, урх хаьдда дин бу.\n- Цкъа мацца а и маршо дIахIуттур ю аьлла дегайовхо ю хьан?\n- Сан цхьа а шеко яц цу тIехь. ХIунда аьлча, цуьнан дуьхьа уггар а къоман тоьллачу чкъуро, тоьллачу кIенташа, тоьллачу мехкарша шайн дахар дIаделла. Дуьненчохь дина дика цкьа а лар йоцуш довш дац. Цундела сан цхьа а шеко яц. Бакъду, сайна гур ду дац ала-м ца хаьа суна…\nИчкерин замнахь чоьхьарчу гIуллакхийн министран декхарш кхочушдеш вара Арсаев Асланбек. ТIом боьдучу муьрехь чевнаш йинчул тIаьхьа, гергарчара а, накъосташа а дозанал араваьккхира иза. Даймахкана са хьийза цуьнан а, тхоьца къамел динчийн масерана а санна, амма хIетте а цIа верза хан хIинца ца кхаьчна аьлла хета цунна.\n- Аренца долу хIума чIогIа хала ду. ХIунда аьлча, шен мохк, и хIусам ю хьан, да-нана, орам, цул а деза хIун хир ду кху дуьненчохь?!\nВай аренца нисдаларан бахьана, вешан Даймохк безар, Даймахкана йина харцо цаезар, и вешан Даймохк маьрша хила лаар ду. Вай лайна халонаш уьш тIаьхьарчарна ца кхачийта лаам хилар а.\n- Муьлхачу Нохчийчоьне сатуьйсу ахь?\n- ХIокху дуьненан бакъонашца, ООН-ан юкъахь а долуш, вешан пачхьалкх а йолуш, вешан нохчийн паспорт а долуш, вешан дош а долуш, корта айббина лела. Харцо тIекхоьллича,юкъа йилла йиш а йолуш. Ишта хила безаш бу мохк а, къам а.\nТарамов Iабдуллас Нохчийчоьнна букътоьхна пхи шо зама ю. Бельгехь веха иза шен доьзалца. Цул хьалха масех а шерашкахь ГIиргIазойчохь ваьхна иза. Уггар а тIеман хала хеначохь са а диттина, мостагI чуьра ара а ваьккхина, дахар мел а хорша доьрзучу муьрехь, хIунда ваьлла хьо махках аьлла, шега хаьттича, иштта дийцира Iабдуллас\n- ГIазакхий чубаьхкина, цаьрца тIом бечу хенахь, и мостагI хIетахь билгал вара. Тахана мостагI мила ву а ца хаьа. ХIунда аьлча, хьан мотт буьйцуш ву иза, и мостагI хьуна вевзарг ву, цунна ян дуьхьло а яц хьан.\n- Махкарчу Iедалша шаьш дуьхьал дац бохушшехь, хIунда ца лаьа хьуна дай баьхначу лаьтта верза?\n- Тахана Нохчийчохь и Iедал мел ду со цIа ваха ца хIутту, хIунда аьлча, тахана чIогIа нохчашна ницкъ бина, вайн къам Iадийна, хIаллакдинчу Iедална накъостий хилла дIахIиттинчу нахана юккъехь со паргIат вахалур ву аьлла ца хета суна.\n- Нохчийчоь муха пачхьалкх хиларе дог доху ахь?\n- ХIокху дуьненчохь мел долу къаьмнаш, мел а кегий пачхьалкхаш а цхьана шайн низамаш лелаш, бакъонаш йолуш мехкаш ду. Хьайна цатовриг Iедале дIаала а йиш ю кхеран. Иштта хила деза аьлла хета суна вайн махкахь а, массо цхьатерра - лахара, лакхара а воцуш.\nТкъа тахана Нохчийчохь хьан дош хIуманна а чоьте дац. Цул совнах, бегашенна а хьан багара цхьаъ далахь а, кхераме ду хьуна. ПаргIат ваха а, цхьаммо а цхьана хIуманна хьо тIе а ца теIош, хьайн маьршша чу-ара вала а йиш йолуш хила лаьара суна.\n- И зама йогIур ю аьлла тешна ву хьо?\n- Дера ву, Дала мукъалахь! И паргIато а, и маршо вайна гур ю. ХIунда аьлч, КъорIан тIехь а ма ду яздина, хало чекхъяьлча, паргIато йогIу. ТIаккха даржина лела вайн къам чу а доьрзур ду.\nКанадехь еха нохчийн гоьяьлла иллиалархо Рамзаева Бирлант. Шен цIийнда-поэт, Ичкерин синбахамаллин министран гIовс Сабдулаев Маккхал мохк дIалаьцначу оьрсийн Iедало доьза вайъича, хIусамаш а ягийча, цу тIе ша а оцу Iедална реза а ца хиларна, шен Даймохк дIатаса дийзира цуьнан.\nБирланте а хаьттира оха, хан-зама яьлча, йина чевнаш а йоьрзу, йиц а ло, доллучунна а бIаьргаш а хьабдина, хIунда ца йоьрзу хьо хьайн дай баьхначу махка, аьлла.\n- Со Даймохк безначу хIусамехь кхиина ю. Сан дай, наний вай цIера арадаьхча, дилхина Даймохк бу иза. Со бер долуш дуьйнна суна чудиллина ду Даймохк безар. Дера лаьа, суна цIа яха а ма лаьа. Суна кхузахь яла а ма ца лаьа, сайн Даймахкахь, сайн дена а, нанна а юххехь сайн каш хуьлийла а ма лаьа. Делахь а, таханалерачу хьолехь цIа а яхана, цигахь яха сан могушалла яц. Цигара цхьацца долу гIуллакхашна со реза яц.\n- Муха хила беза и мохк, хьо реза йолу, хьуна товш болу?\n- ХIуъа тIекхаьчча а, хIокху дуьненчохь мел долу ахчий, бохчий, дуьнечохь мел долу хьал шена делча а, и Даймохк ца бухкуш, ларбан безаш бу-кх.\nХьажал, накъост, хьо хIоккхахь нийса вац аьлча, и цуьнга дIавала бахар а, иза даржера вохо гIертар я иза вен гIертар а ма даций и.\nСайна хетарг дIаала лаьа суна. Ткъа тахана и сан дIаала йиш яц. Советан заманахь а ма ца Iаелла со тапъаьлла. Юьртара гIала охьавеана стаг автобусчу хьалаваьлча "понаехали, чурки, почему вас вернули из Казахстана?!" бохуш, сайн лергашна хезна ю-кх со.\nХIинца а изза "понаехали" хир ду-кх. Суна "понаехали" а хилла, яха ца лаьа. Коррупци а ца еза суна. Суна схьахетарехь, кхаъ ца луш, ас сайна тоьпаш тохуьйтур яр-кх. Ас хIунда луш бу кхаъ?\nТIаккха нохчийн элий бохург а ца деза суна. Нохчийн элий хилла а бац.\nСуна сайн къам чIогIа дукха а деза, и тIех дукха дезарна ю-кх со кхузахь Iаш.


Дечкен-бутт 22, 2016\nОьрсийчуьрчу оппозицин сий а дожош, Нохчийчоьнан куьйгалхочун Кадыров Рамзанан цIе язъян гулбинера Соьлж-ГIала дуккха а мехкан бахархой.\nКIиранах сов Кремлна реза боцу оппозиционераш интернетехула, хаамийн гIирсашкахула емалбинчул тIаьхьа, Кадыров Рамзан вазвеш флешмобаш, кхиболу барамаш хIиттийначул тIаьхьа, церан жамI деш гулйинера Нохчийчоьнан администрацино и митинг.\nГуламо совбаьхна Оьрсийчохь Iедалний, оппозициний юкъахь лаьтта цакхетамаш. Хьалхо цхьамогIа оппозицин векалша кехаташ хьовсийнера президенте Путин Владимире а, пачхьалкхан кхечу хьукматашка а, Кадыровга оппозицина кхерамаш ма тийсийтахьара, Iедална критика ен нах цуьнга сийсаз ма байтахьара, аьлла.\nОцу кехатана дуьхьал жоп ца делла, мелхо а пIераскана Соьлж-ГIалахь кхин а алсам хазийна оппозиционерашна кхерамаш.\nШоьтадийнахь Кадыров а, цуьнан го а нохчашна тIехь Iазап латтош бу аьлла лейтмотив йолуш, Европан а, Iамеркан а континенташкарчу итт пачхьалкхехь хир ю даймахкарчу Iедална резабоцуш арахь бехачу нохчийн митингаш.


Магас | Хоза гIулакх. Эзди саг. - БезФормата.Ru - Новости\nГIалгIаша оалаш да: «ФуннагIа тIакхачарах, миччахьа нийсваларах эзделах воха мегаргвац», — аьле. Дукха халонаш тIаийтта, дукха низаш лайна къам да гIалгIай дар, хIаьта укх мехка цхьаккха вахархочо эзделах веха, эсалал гучуялийта моттиг хиннаяц цIаккха а шоашта могаш.\nБусалба Iилма дийшача наха хьаяхачох жайнашкахьа хьоахадаь да, кIацхал Iоттаденна хиннар миссел а сага хало хилча, сихвенна, раьза воацаш дош а ца оалаш, Далла хоастам ба аьнна цо сатехача, Дала цун къиношта гешт деш мара цунцара лазар дIакъастийтаргдац, — аьнна. ХIаьта Iа кIеззига сатеха сабар дича цу сахьате лазар а дIадоал. Нийсденнача хIаманна сихвенна са ца тохаш хьайзар, лазар дIа ма даьллинге метта а вай дехке воал ше аьнначох. Шозза пайдане долаш да цу моча метте сатохар: цкъа-дале къиношта гешт дар хул сатехачоа, шозлагIа-дале, лазар дIадаьлча ше во къамаьлаш цадарах дехке вувла ца везар.\nВахача метте халонаш тIа ца утташи, сагото ца йоагIаши саг вац. Иштта кхеллад Дала адама вахар. МоллагIдолча дегIа лазар-м сатоха селла хала дац, хIаьта син саготон сатоха да-кх хала. Цу моча метте сабаре хила беза нах. Къилбаседа Кавказера къамаш цIий кхехкаш, сихал йолаш, аьрдагIа да – оалаш да арахьарча, кхыча къаман наха, цудухьа вайна шозза халагIа хул хIаманна сатоха. Цунга хьежжа вайна тIакхаьчача хIаманна сатехача цох маьл а шозза дукхагIа хургба аьнна хетт сона. Бакъда, харцо тIаеча-м духьал отта веза.\nЦхьан дийнахьа сай гIулакха Наьсарен шахьаре ваха нийсвелар со. Сай дола гIулакх а даьккха, ха яхалехьа ламаз дергдолаш цIава сихвенна воагIар со. Экажкъонгий-юрта кхаьчача тика юхе сеца, сайна эша хIама а ийца со хьавена машена чу дIачу а хайна аз дIоагIа дIакIалтIа даьккхача машен дIа ца йодаш юхасецар. Цхьаккхадирах хьалоталацар из.\nМашен еха хиларахи, цун фу даьд харахи селла согата вацар со. Сона дагабоахкар цу чу багIа сайца цIагIара Iобаьхка кхалнах, йодаш латта ламаза ха. ЧIоагIа сагото кхаьчар сога. Чура Iо а ваьнна, машет тотташ, сай хур дир аз из хьалотае гIерташ. ХIаьта са аьшкан новкъост кхы дIахо ваха лаьрхIа вацар. Цигга ведда тIавера сона цхьа зIамига саг. Салам а денна, фуд-малад хаьттар цо. Машенах дика кхеташ ца хиларах сай цунга фу ала деза хацар сона. Иштта се нийсваларах а, йодаш латта ламаза ха а дагайоалаш, машена эгIаза ваха хиларах а сагото йолаш къамаьл бирсо дар са. ХIаьта хьатIавена зIамига саг боккъала безамеи, кIаьдеи вар.\n«ХIама дергдац, лоталургья ер-м, сагот ма де Iа», — йоахар цо даггара машена капот дийла цу чу а чархашка а кхы, машен дIа ца яхар хила йиш я аьнна хетача бахьанашка ше хьежаш воаллаше а.\n«Хьо рулага дIаха, аз тоттаргья» — цо а аьнна лотае хьажар тхо машен. ХIама хиланзар. Бензин, даьтта, эшар хьаяхьаргья аз сай машенаца дIа а ваха, — йоахар цо. Кулгаца теттарах кхы хIама а ца хинна, кхалнах таксеца хьалцIа а бахийта, тоае ер Iо а оттаяь чугIоргва-кх со яхаш со латташе а, машенаца вена хьакхаьчар дIаваха зIамига саг, бе боаллаш трос а болаш. Нахьи, дIатасса хьай машенах, аз сайчох тоссаргба, иштта дIаюгаргъя вай ер эшача, де деза гIулакх хьадергда, — аьнна трос дIа а тесса ший машена чу хайр из. Аз цун тIехьа дIайолайолийташе а са машен Даьла къахетамца хьалотаелар. Тамашийна дар из, фу даьд а ца ховш машен дIайоври, иштта дагадоацаш юха хьалотаялари. Чехка чура Iо а ваьнна «хьалотаелар ер-м» — аьнна боккъала гIадваха хьайзар зIамига саг. Ший а са а машенахар трос хьа а баьккха, кхы хIама эший, маьрша цIенах кхеталда шо, — аьнна вахар из.\nСо хьанехка ва, манехка ва, аз доккха хIама дир аьнна доацаш хоза эздича Iаьдалах гIулакх а даь дIавахар из. ЦIа мел воагIа наькъа тIа а юха цIагIа а тамаш йир аз селла безаме, гIулакхаца, сага гIо дара тIера волаш из зIамига саг сайна нийсваларах. Боккъонца ахча а денна тха гIулакхага хьажа отвича мо хьувзар из. Сайна тIакхаьчача саготоно бирсаваь вале а, цу зIамигача сага кIаьда йистхиларо, хозача гIулакхо паргIатваьккха меттавоалавир со. ЦIаккха а дицлурдоаца хIама дар цо даьр. Лоацца аьлча хоза гIулакх дар цо шийгара гойтар.\nУж моргаш ба уж шоай цIен, тайпан, къаман сий доаккхараш. Из моргаш кхы а дуккха хургба вай мехка. Дег тIара баркал ала ловра сона цу зIамигача сага даьнеи наннеи. ХIана аьлча саг ше хулаш вац, дас-нанас кхеваьча тайпара хул саг. Дехар дар са ер дешаш дешачарга, боккъала а шоай дезал гIулакхаца кхебе, сабар, эздел Iомаде царна, — аьнна. ХIаьта цу зIамигача сага баркал оалаш ловца боаккх аз. ЦIаккха а эзделах ма вохалва хьо. Хьай тIехьено дог деладолда хьа! Дала маьрш лелаволва хьо.


Кадыровс вуно оьгIазе чехийна Нохчийчохь вевзаш волу бизнесхо Ахметханов\nОхан-бутт 02, 2020\nНохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана, ганах баьхна Iедалхой а, муфтий а волуш, меттигерчу телеканалан камершна хьалха луьрчу кепара чехийна республикехь вевзаш волу совдегар Ахметханов Асланбек. Цхьаболчарна иза вевзаш ву "Черт (ШайтIа) Асланбек" аларца. Криминалан гонашкахь лоруш стаг а ву иза, хаам бо Кавказ.Реалиино.\nКадыров оьгIазвахийтинарг яра Ахметханов сакъоьруш волуш яьккхина видео. Цу тIехь совдегаро неIалт олу малар дихинчунна, тапча а кхуьссу. Гарехь, иза хуьлуш ду республикехь кхайкхийна карантин а йолуш.\nКъаьсттина Кадыровна цатайнарг ду видеороликехь республикехь карантин кхайкхорах лаьцна Ахметхановс шена хетарг дийцар. "Вай карантинехь ма дай" бохуш тойне хевшинарш беларо эпидемина дуьхьал республикехь лелочух уьш цабашар гойту, аьлла хета Кадыровна.\n"Мичара даьлла хьуна оццул герз?"- хоьтту Кадыровс, шаьш цуьнгара схьадаьккхина герз дагадогIий. ТIаккха кхерам тосу, ахь иза хьайна хьа делла а, хIунда делла а схьа ца дийцахь, ша вуно луьра таIзар дийр ду хьуна, олий.\nНохчийчоьнан куьйгалхочо оьгIазе къамел динчул тIаьхьа Ахметхановс Дела дуьхьа шена къинтIера валар доьху Кадыровга, цу тайпаниг шегара кхин дера цахиларан чIагIо а еш.\nНицкъахоша лачкъийна хилла Нохчийчуьра ши ваша набахтeшка дIахьажийна\nБасаевн тобанца хиллачу шиннан гIуллакх кхеле кхачийна\nНохчийчохь тIеман хенахь деллачу берах 20 эзар сом делла\nХIинжа-ГIалахь вина Австрин вахархо Гуьржийчу ца витина\nСтоматолог а, агроном а. Стенна совгIаташ дина Кадыровна?


Iуьйра ламазан хенахь, ламаз карахь долуш суьлгIанаш цхьани.\nАс нигат дина Делан Шен доьхьа сай устазо тIе диллина вирд доккхуш суьлгIа хьовзадар хьашташ кхочушдан, Далла АллахIа Акбар.\n300- ЛаилахIа иллаллахьу\nАIузубиллахьиминнашейтIонирроджийм Бисмиллахьиррохьманийрохьим. Аса нигат дина даьккхина 500- АстагIфируллахI, 300- ЛаилахIа иллаллахьу,100-салават мела уггара хьалха Дала вазвина ваийтина волу Делан Элча Пайхамарна СоллолохIу Iалайхи вассалам бели аса. Цул тIаьхьа сай Устазана Элах Моллина син совгIатана бели аса. Везан Дела, Воккхан Дела дIакхача бе Ахьа, къобал бе Ахьа. Везан Дела са нийса доцарг нисса де Ахьа, нийса дерга къобала де Ахьа.\nДоIа дан деза…\nФатихьат деша деза…\nЦул тIаьхьа къулхий мел лур бу:\nМел дIа лур бу:\nВезан Дела, Воккхан Дела аса даьккхинчу 1-Бисмаллий, 11-къулхий, 5-салават мел Вай Делан Элча Пайхамар Мухьаммад Мустафана бели аса,СоллолохIу Iалайхи вассалам.\nМела дIа лур бу: Везан Дела, Воккхан Дела аса даьккхинчу 1-Бисмаллий, 11-къулхий, 5-салават мела сай Устазана Элах-моллина бели аса.\nМела дIа лура бу: Везан Дела, Воккхан Дела аса даьккхинчу 1-Бисмаллий, 11-къулхий, 5-салават мела Абу Шайхана бели аса.\nМела дIа лура бу: Везан Дела, Воккхан Дела аса даьккхинчу 1-Бисмаллий, 11-къулхий, 5-салават мела Умалт Шейхан бели аса.\nМела дIа лура бу: Везан Дела, Воккхан Дела аса даьккхинчу 1-Бисмаллий, 5-къулхий, 3-салават мела Мухьаммадан-ЯрагIин бели аса.\nМела дIа лура бу: Везан Дела, Воккхан Дела аса даьккхинчу 1-Бисмаллий, 5-къулхий, 3-салават мела Халидал-БагIдадин бели аса.\nМела дIа лура бу: Везан Дела, Воккхан Дела аса даьккхинчу 1-Бисмаллий, 5-къулхий, 3-салават мела Хасмохьмадан-Ширванин бели аса.\nМела дIа лура бу: Везан Дела, Воккхан Дела аса даьккхинчу 1-Бисмаллий, 5-къулхий, 3-салават мела Iаловди-Iаттарин бели аса.\nМела дIа лура бу: Везан Дела, Воккхан Дела аса даьккхинчу 1-Бисмаллий, 5-къулхий, 3-салават мела Якъубан-Чирхин.\nМела дIа лура бу: Везан Дела, Воккхан Дела аса даьккхинчу 1-Бисмаллий, 5-къулхий, 3-салават мела Ховаж-Бауддин бели аса.\nМела дIа лура бу: Везан Дела, Воккхан Дела аса даьккхинчу 1-Бисмаллий, 5-къулхий, 3-салават мела Абубакар-Сиддикъана бели аса.\nМела дIа лура бу: Везан Дела, Воккхан Дела аса даьккхинчу 1-Бисмаллий, 5-къулхий, 3-салават мела Махьмудан-Мустафан бели аса.\nДоIа дийр ду….\nОпубликовано в Элах-моллий вирд


Инфоурок › Другое › Презентации › Нохчийн литературан "Безаман декхар" цIе йолу презентаци\nКху дуьнен т1е нагахь ваг1ахь Къонахчун хьо лело ц1е, Къонах хилий д1ачекхвала. Къонах санна лан а ле.\nШайхиев 1алвади Х. (1947)\nШирачу замане хьошалг1а\nБезаман декхар (вайнехан дийцар)\nЗил-(грань) оьздангаллин гур\n1-ра:шаьш кхиэлахой метта хилча, аша муха йийр яра кхиэл? 2-г1а: шен лаамца т1аьхьависинчу жимчу стеган васт х1оттаде. 3-г1а:х1окху произведенин мехалла муха хийтира шуна? 4-г1а:и санна долу вайн дайн 1адат таханлерчу дийнахь оьшурий те? Шайна хетарг ала.\nХаржаман ц1ера болх 1.Шайна даго къобалйина кийсак дагахь 1амаде. 2.Суьрташ дахка. 3.Сочинени-ойлаяр «Муха хила беза ц1ена безам»\nНомер материала: ДВ-503781


"Путинна хьалха суждане а вахна, иза мара а воьллина, цунна барташ баха воьдуш ву иза"\nШемара Аззам Iаднан\nМатериалан автор Расулова Анастасия\nМасех бутт а бу Шемара юрист, яздархо Аззам Iаднан Оьрсийчоь мел ю кхерсташ лела. ДIадахначу шеран Охан-бутт юккъе баьллачу заманчохь Дамаскера говрахь новкъаваьлла иза. Ткъа шолгIа, "Шеман седа" цIе йолу Iарбойн хохку говр, терроризмца къийсам латтош гIо дарна, пачхьалкхан президентна Путин Владимирна совгIатна яла лаам бу Iаднанан.\nДукха хан яра Аззам шен доьзалца Францехь веха. Шен даймахкна тIе халонаш эгча Шема юхавирзинера иза. Говрахь Оьрсийчухула чекхвала Iалашо цо кхобу масех шо а хиллера.\nШен некъах лаьцна документалан кино ю Iаднана йоккхуш. Исс баттахь Урдунехь а, ГIажарийчохь а, Азербайджанехь а хилла иза. ГIажарийчохь некъан хьовзам Iоттабеллера цунах: кир лело машен кхуьнан говрана тIетоьхнера. Цхьа говр оцу инцидентехь елира, ткъа Iаднан дийна висира цхьа Делан къинхетам юкъа а боьлла. Делахь а меттигерчу дарбан цIийнехь цхьа дей, буьйсий даькххира цо. Цул тIаьхьа гIаш лела дийзира цуьнан. Путинна совгIатна ялош йолу "Шеман седа" говр шен ма хуьллу кхоон гIертара иза.\nДагестанхоша вузийра, Кадыров дуьхьал ца велира\nГIадужу-баттахь Оьрсийчоьнца лаьттачу дозанашка кхечира шемахо. Цхьа кIира даьккхира цо Дагестанехь. Цигахь лаам хилира Iаднанан "Шеман седа" аьлла, говрана ша елла цIе "Путинан седа" алла, хийца.\nМахачкалахь бехачу шен махкахошца кхузахь цхьанакхета аьтто а хилира цуьнан. БIе сов гергга стаг юкъахь а волуш диаспора ю цигахь. ГIалахула чекхваьккхира иза, дагестанхоша шайн кхачанаш бовзийтира. Говрийн божалахь Iалашъеш яра кхуьнан "Путинан седа" цIе йолу говр а.\nЧохь мел оьшург а йолуш, жима машен яра Iаднан дIасалелош. Iарбойн маттахь йозанаш дара машенна тIехь дина, ши байракх яра тоьхна: Шеман а, Оьрсийчоьнан а. Дуьхьал мел кхеттачо буьйса яккха а, юучух кхета а чукхуьйкхура хIара. Церан догдикаллех цецваьлла шемахо.\nЦул тIаьхьа Соьлжа-гIала кхача новкъавелира Iаднан, мехкан куьйгалхочуьнца Кадыров Рамзанца цхьанакхета дог а дохуш. Амма цхьана бахьанашца Кадыровца цхьанакхетар ца нисделира. 30-40 чакхарма некъ бо Iаднана дийнахь. Нохчийчуьра араваьллачу 4-чу дийнахь ГIалгIайчохь тIеийцира шемахо.\nАдминресурс: губернаторша вовшашка дIакхачош ву иза\nКарарчу хенахь бIе чакхарма ю Iаднан Москва кхача йисинарг. Эзарнашкахь чакхарма бу цо хIинцале а бина некъ. Некъан полисхой улло бовлу цунна, иза дIасавоьдуш. Даим а цуьнца зIенехь ву, Iитталу проблемаш а ерзош, Уллубий цIе йолу Iаднанан Дагестанера доттагI.\n"Дийнахь 10-зза телефонаш тохар нисло тхан вовшашка, цхьацца хеттарш нислой. Кхи дIа Липецкан кIоштара нехча йоккху, гоьваьлла Борев Владимир ву цунна гIо латтош. Гуттар аттачу даьлла гIуллакх, административан ресурсна иза тIетесчхьана: кIоштийн губернаторша вовшийн кар-кара луш ву иза", - дийцина "Кавказ.Реалиига" Уллубийс.\nШемахо Аззам Iаднан а, цуьнан доттагI Уллубий а\nКху беттан 15-чохь Москварчу ЦIечу майдана кхача дагахь вара Iаднан. Тулехь дагахь доцург дуьхьалдалар бахьана долуш некъ юкъахбелира цуьнан. Кафечохь къоладира цунна, 4 эзар долларшкахь ахча а доккхуш. Хьем ца хуьлуш, схьакарийра зуламхой полицина. Шемахочунна ахча а юхаделира.\nМосквахь а шеца цхьана хилахьара хьо аьлла, Iаднана дехар дина шега боху Уллубийс. Шемахочун шех бIоболарца тасаделла доттагIалла ду аьлла хета Уллубийна: "Соьца атта хета цунна. Со цуьнан гочдархо а, хьехамча а ву."\nIаднана арабаьккхина некъ берза герга ду. Москва кхочуш ву иза, амма билггал хууш дац, Путинца цхьанакхетар хир ду цуьнан я дац.\n"Говр-м лур ю цо совгIатна. Амма хууш дац, Путинца шеца я цуьнан администрацин векалца кхуьнан цхьанакхета аьтто бер буй, - боху "Кавказ.Реалиица" хиллачу къамелехь Уллубийс. – Арахьарчу гIуллакхийн министрна Лавров Сергейна а, оццу министраллан векална Захарова Марияна а хууш ду цо арабаьккхинчу некъах. Лавровн гIовса Богданов Михаила шен тергонехь латтош ду дерриг. Шеман посол денна зIенехь ву тхоьца".\nЯкутерчу шаманна Габышев Александрна хилларг хир-м дац -те шемахочунна а аьлла, деллачу хаттарна жоп луш элира Уллубийс: "Хир дац дера! ХIара Путинна хьалха суждане а вахна, иза мара а воьллина, цунна убанаш яха воьдуш ма ву".