План-конспект урока по чеченской литературе на тему"Дикаев Мохьмадан поэзехь яхь" (11 класс)\nИнфоурок / Русский язык / Конспекты / План-конспект урока по чеченской литературе на тему"Дикаев Мохьмадан поэзехь яхь" (11 класс)\nнохчийн меттан, литературин\nхьехархо Аюбова Райман Хасайновна\n««Дикаев Мохьмадан поэзехь яхь,\nкъоман оьздангалла гайтаран башхаллаш. Цуьнан поэтически хат1.\n«Суна лаьа» стихотворени.»\nХьехарсахьтан коьчал: Хьехарсахьтан план.\nХьехарсахьтан 1алашо: 1.Дикаев Мохьмадан поэтически говзарш т1ехь къоман\nяхь, оьздангалла,къасторан башхаллаш къастор.\n2.Берийн доьзна къамел кхиор.\n3. Даймахке а, шен халкъе а болу безам к1аргбар.\nХьехарсахьтан г1ирсаш: Книга, поэтан сурт.\n1. Хьехарсахьтан болх д1ах1оттор:\nКерла коьчал йовзийтар.\nГайтаман г1ирсаш кечбар.\n2. Ц1ахь бина болх таллар:\nДикаев Мохьмадан дахарх а, кхолларалех а долу хаарш таллар.\n«Стеган ц1е» стихотворени йийцаре яр.\n3. Керла тема йовзийтар:\n« Суна лаьа» стихотворенин чулацам бовзийтар.\n« Суна лаьа» стихотворенин анализ яр.\n2-3 дешархочо схьабуьйцу стихотворенин чулацам.\nШайна дагах кхетта меттигаш схьаюьйцу.\nХ1унда хийтира шуна иштта?\n5.Урокан жам1 дар:\n1.Стенах лаьцна дийцира вай х1окху урокехь?\n2.Яхь, къоман оьздангалла муха го вайна Дикаевн произведенешкахь?\n3. «Къонах» бохучу дешан маь1нех муха кхета вай?\n6.Ц1ахь бан болх балар:\nЛитература 11 класс,516 аг1о.\nДикаев Мохьмадан кхоллараллех лаьцна реферат язъяр.\nХьехарсахьтан болх д1ах1оттор:\nЦ1ахь бина болх таллар:\nХь. -Де дика хуьлда шун, бераш!\nД. -Диканца дукха ехийла!.\nХь. -Тахана вай д1ахьур ю ненан меттан литературан урок. Х1окху урокехь вай йийцаре йийр ю Дикаев Мохьмадан поэзехь яхь, къоман оьздангалла гайтаран башхаллаш.Къастор ду цуьнан поэтически хат1. Иштта йийцаре йийр ю «Суна лаьа» ц1е йолу стихотворени.\nХь. -Хьан эр дара, стенах лаьцна дийцира вай д1аяханчу урокехь?\nД. -Вай д1аяханчу урокехь дийцира Дикаев Мохьмад Джунаидовичан дахарх а, кхоллараллех лаьцна а, цуьнан «Стеган ц1е» стихотворенех лаьцна а.\nХь. -Нийса ду. Хьан дуьйцур дара вайна Дикаев Мохьмадан кхоллараллех лаьцна?\nД. - Ночийн литературехь хьакъйоллу меттиг д1алоцуш ву поэт Дикаев Мохьмад . Иза вина Бердак1ел ц1е йолчу юьртахь 1941-чу шарахь. Нохчийн халкъ шайн махках доккхучу хенахь кхо шо а кхачаза волу Мохьмад винчу лаьттах къастийна. Генарчу Казахстанан аренашкахь д1аяхна цуьнан бералла. Вайнах Даймахка ц1абирзинчул т1аьхьа цо доьшу цкъа хьалха ишколехь, т1аккха Нохч-Г1алг1айн пачхьалкхан хьехархойн институтехь. Иза кхиамца чекх а йоккхий, аспирантуре деша а воьдий, ша дешначу институтехь хьехархочун болх бо Дикаев Мохьмада.Кхузткъалг1ачу шерашкахь билгалволу иза поэт санна. Дикаев Мохьмад нохчийн халкъ ц1адерзочу, деллачуьра денлучу, меттах1уттучу муьрехь ц1еяьккхина поэт вара. Зорбанехь арайолу цуьнан поэзин кхоъ книга: «Нохчочун х1усам» (1965), «Догу сан дог»(1967), «Деган мерзаш»(1971). Дикаев Мохьмада поэзехь яьхна г1улчаш гинарг а, уьш декъалйинарг а вара нохчийн сийлахь яздархо Мамакаев Мохьмад. Шен аз а, шен хат1 а хиларца билгала вараДикаев Мохьмад. Цуьнан поэзии гергара яра нохчийн халкъан эшаршна. Иза ларамаза а дацара,х1унда аьлча, къоман эшарш д1аязъеш а, уьш толлуш а вара Мохьмад. Хаддаза, нохчийн эшарех лаьцна язбина 1илманан болх а бу цуьнан.\nДикаев Мохьмадан поэзин коьрта теманаш Даймохк, халкъан маршо, ц1ена безам, 1алам яра. Мохьмадан да Жунид Нохчийчохь дика вевзаш пондарча хилла. Цуьнан мукъамашший, ненан узамашший бу поэтан даг чу Даймехкан васт диллинарг. Ша оццул сатийсинчу хьомечу Даймахках, шена дезачу нохчийн халкъах, нене болчу безамах дайн г1иллакхех, ламастех лаьцна дуйцура цо шен стихашкахь. Дикаев Мохьмадан стихех, х1ораннах а аьлча санна, халкъо олуш долу иллеш хуьлу. Дикаевн поэзехь къеггина гуш нохчолла яра. Цо дукха дуьйцу шен произведенешкахь «нохчий» боху дош, дукха хаало цуьнан поэзехь къомах дозаллаш дар. Синойн парг1ато йихкина зама уггар ч1ог1а ч1аг1ъелча цо язйо «Нохчо ву со» боху стихотворени. Лаккхара мах хадийна цуьнан кхоллараллин –иза ву Нохч-Г1алг1айн пачхьалкхан совг1атан лауреат.\n…Амма хеназа кхеттачу цамгаро шен дахаран ткъе ткъаессналг1ачу шарахь(эзар исс б1е кхузткъе уьссалг1ачу шеран ткъе уссалг1ачу октябрехь)вайна юкъара д1ахьо мерзачу, аьхначу, дарбанечу дешан говзанча поэт Дикаев Мохьмад.\nХь.- Нохчийн а, оьрсийн а г1арабевллачу поэташа муха т1еийцира Дикаевн кхолларалла?\nД.-Поэтан ша-тайпа пох1ма,цо нохчийн литературе еана керла хьу,шайх пайда эцна суртх1отторан керла басарш, язйинчу произведенийн исбаьхьалла, дешан говзалла,маь1нин к1орге…билгалдоккхуш,цуьнан ц1арах довха дешнаш яздина г1арабевллачу поэташа Твардовский Александра,Тихонов Николайс,Мамакаев Мохьмада а.(…)\nХь.-Ткъа халкъо муха т1еийцира башхачу поэтан байташ?\nД.-Халкъо езаш, даггара къобалъеш йоцчу байташ т1ехь иллеш ца кхуллу, ткъа Дикаев Мохьмадан байтех дукхахъерш, мукъаме а йирзина, иллеш хилла д1ах1иттаро ша-шаха хадабо халкъо цуьнан поэзи т1еэцаран мах.Ткъа вайн дахаран къилба хила гуттар нохчийн халкъалахь даха дисина башломах шовда санна, цуьнан хьаналчу дагах схьадевлла,г1айракхан т1улг санна дуьненчохь ч1аг1делла, къонаха-нохчочун г1ар хьостуш дека дешнаш «Сан Даймохк» ц1е йолчу стихотворенехь.\nХь.-И дешнаш шуна довзуьйтуш «Сан Даймохк» ц1е йолу илли д1аолу дешархоша:\nНанас берахь дуьйна\nСуна хьо марзбина,\nХьоьца дагара дуьйцуш\nХийла ойла йина.\nСан ирс долу Даймохк,\nАхь кхиийна, ахь стаг вина ,\nСо новкъа велира.\nХьуна гена ваьлча,\nХерехь зама яьлча,\nДаго лоькху зурма\nСуна хьо хетара.\nСуна хьо лепара.\nХь. -Ткъа х1инца вай хьалхарчу урокехь йийцаре йинчу «Стеган ц1е» стихотворенех лаьцна х1ун эр дара аша?\nД.- «Стеган ц1е» стихотворенехь дуьйцу, к1ант вина , сакъоьруш 1ачохь ц1е тиллар т1ехь накъостийн бевллачу къовсамех лаьцна а, воккхачу стага шен хьекъалечу дашца царна юкъахь бинчу бартах лаьцна а.\nХь.-Х1ун къовсамаш бара уьш, муха бира воккхачу стага царна юкъахь барт?\nД.-Ша-ша тиллина ц1е дика хеташ, дуьненчоь мел хилла дика к1ант дагалоьцуш, къонахчун ц1е къастош уьш бохкучу хенахь, воккхачу стага элира:\n«Ма леха эрна аш\nК1антана йоккха ц1е,\nВайн керла юьртахо,\nЦхьангге а ца хоьттуш,\nХалкъо ц1е туьллур ю,\nМахкана цо дечу\nХь. Пхийттара валийта х1унда аьлла воккхачу стага, х1ун маь1на ду оцу дешнийн?\nД.-Беран пхийтта шо кхаьчча, цуьнан бералла д1айолу, иза баккхийчеран дарже волу, воккхачуьн долу декхарш т1е а оьций. Цо шен юкъ йоьхку.Уггаре а дезаниг а, жоьпаллениг а:пхийтта шо кхаьчначул т1аьхьа цо шен дашах а,лелочух а жоп дала деза Далла хьалха а. Пхийтта шо кхаччалц дай-наний дара шайн доьзалхочух жоп дала дезаш.Цул т1аьхьа стаг ша ву шен дахарх жоп дала дезаш ве\nХь.-«Цо шен юкъ йоьхку» бохург х1ун ду? Цунах муха кхета шу?\nД.-«Юкъ йоьхку» бохург-юкъах доьхка а доьхкуш,баккхийчеран юкъаралле схьаэцар ду.Юкъ ехкарца цунна т1едужу стеган декхарш: Дикане-воне вахар, баккхийчарца пхьоьхане х1оттар,салам далар, схьаэцар , хьеше маршала хаттар. Салти санна, мичча хенахь а шен доьзалан а, халкъан г1уллакхана д1ах1отта кийча хилар ду.\nХь.- Ткъа хьан дуьйцур дара, стеган пхийтта шо кхачарца доьзна х1ун г1иллакх ду вайнехан доьзалшкахь лелош?\nД.-Доьзалхочун пхийтта шо кхачар а,цунна далла хьалха шен долу декхарш а, баккхийчеран дукъ т1едожар а хоуьйтуш, уьстаг1а а боьй, саг1а доккхуш г1иллакх ду вайнехан цхьаболчу доьзалшкахь. Иза дика г1иллакх а ду, х1унда аьлча ша воккха хиллийла иштта д1а ца аьлча , ца хууш,шен бераллех къаста ца туьгуш, баккхийчеран декхарш(дикане-воне вахар,салам далар, хьеше маршала хаттар…) т1е ца оьцуш, стаг ткъе итт шаре волуш меттиг а нисло дела.\nХь.-Ц1ахь бан белла кхин х1ун болх бара шуна кхочушбан?\nД.-Дикаев Мохьмадан шайна хазахета илли 1амор.\n(Дешархоша д1аолу «Сан Даймохк» ц1е йолу илли)\nХ1ора йог1у кхане\nХьоьца йоккхур бохуш,\nВинчу махка кхача\nСуна хьо марздина,\nХьоьга дагара дуьйцуш\n3.\tКерла тема йовзийтар:\nХь.- Тахана вай йийцаре йийр ю Дикаев Мохьмадан мог1арера «Суна лаьа» ц1е йолу стихотворени. Шен ерриге а кхоллараллехь а санна х1окху стихотворени т1ехь авторо шера гойту къонахчун аг1онаш: цо гойту шена «Къонах» хила лаар.\nЦхьацца волчо къайлах олу\nЖимчу дагна лууш дерг,\nСунна-м лаьа, нехан дола\nДолийла сайн къайлах дерг.\nСо винчунна дика хаьа\nСуна хилла там а, цатам а,\nКъона велахь а сунна лаьа\nСихха бовза дешан чам;\nВерта санна, нехан бала\nБелш т1е тесна, баккха ког,\nСалти санна, орцахвала,\nЖимчу беран эца дог;\nТ1амна дуьхьал куьйгаш лаьцна,\nМостаг1 вохош, хилла г1ап,\nЦ1енчу лаьттах ямартлонца\nЦа кхетийта цхьа а топ,\nБукар дарцо хьийзош вахар,\nШелах эшарш лекхалуш,\nСуна лаьа, дорцехь вага,\nХалонашна къар ца луш.\nХ1инца алийша , муьлхачу мог1аршкахь го вайна авторан лаам?!\nД.-Верта санна нехан бала белш т1е а тесна, ког баккха лаар(….);\nХь.- И бохург х1ун ду? Муха кхета шу оцу дешнех?\nД.-Верта –иза вайнехан белшаш т1ехь сецош долу духар ду, Верта санна нехан бала белш т1е а тесна, ког баккха лаар бохург, нехан бохамана юьстах ца лаьтташ, и бала шена беъча санна нахана т1ера д1аайарехьа г1улч яккха лаар ду.\nХь.- Кхин х1ун го вайна цу т1ехь?\nД.-Салти санна, орцахвала лаар(…);\nХь.- Цунах муха кхета шу?\nД.- Салти- иза цхьана билгалйинчу ханна Даймохк ларбан дуй а биъна д1ах1оьттина г1арол ву, мичча хенахь а ша кхайкхича орцахвалар шен декхар а долуш,иштта ша декхар волуш санна , доггаха орцахвала лаар гойту автора.\nХь.- Кхин хьан эр дара?\nД.- Жимчу беран дог эца лаар(…);\nД.-Дуненчохь угар хьалха беран догъоьцург НАНА ю, «жимчу беран дог эца лаар» т1ехь ненан шен доьзалхочуьнга болчу боккхачу безамца халкъан догъэца шена лаар гойту Дикаевс.\nД.-Ц1енчу лаьттах ямартлонца цхьа а топ ца кхетийта, вог1учу мостаг1чунна г1ап хилла дуьхьалх1оттар(…);\nХь.- Оцу дешнех муха кхета вай? Г1ап бохучу дашах муха кхета шу?\nД.- Г1ап- иза т1амна дуьхьал еш йолу ч1аг1о ю, оьрсех аьлча «крепость» ю иза. Бехказлонна а доцуш , иштта ч1аг1о а хила Даймахкана а, шен халкъана а ямартлонца вог1учу мостаг1чунна и эшо дуьхьалх1отта лаар гойту цо.\nХь.- Кхин дуй Дикаевна ала лууш х1ума?\nД.- Шелах эшарш лекхалуш, букар дарцо хьийзош вахар(…); халонашна къар ца луш, дорцехь вага лаар(…).\nХь.- Муха кхета шу оцу дешнех?\nД.- Х1окху 1аламан суьртаца юстуш ерш дахаран халонаш ю, ткъа дахарехь уьш дуккха а нисло.\nМел дукха халонаш т1е1иттаяларх йохьах, оьздангаллех, г1иллакхах, майраллех, доьналлех ца вухуш чекхвала лаар гойту цо.\nХь.- Вайна ма-гарра, Дикаев Мохьмадан кхолларалла йоьзна ю яхь, оьздангалла,г1иллакх, къонахалла, майралла , доьналла бохучу дешнех. Уьш дерриге а чулоцу цуьнан произведенешкахь «Къонах» бохучу дашо.\nТкъа мила ву-те и «Къонах»? Нохчийн къоман «Къонах»?!\nВайн къоман оьздангаллехь угаре а лакхара дарж долу стаг-къонах ву.\n«Къонах» боху дош шина декъах лаьтта: «къо»+ «нах»-нехан къо (к1ант), халкъан к1ант бохург ду иза.\n«Къонах» хила лаар –х1ора нохчочунна даима ша т1екхача г1ерташ йолу уггаре а лекха 1алашо хилла.\n«Къонах» ву алар угаре а деза совг1ат хила нохчочунна. И ц1е стеган г1уллакхашка, г1иллакхашка хьаьжжина , ша-шах нахалахь йоьдуш хила, иштта ша-шах южуш а хила,стагера цхьа ледарло яьлча.\nХь.- -Муьлхачу нохчийн къонахойх лаьцна иллеш девза вайна?\n«Таймин Биболатах »,\n«Къонах» боху кхетам гуттар а цхьана хьолехь х1оьттина лаьттина бац. Зама хийцаяларца хийцабелла цуьнан чулацам а.\n«Къонах» аьлла ц1е яханчунна юкъараллера я нахера хуьлуш цхьа а пайда а ца хилла. Церан декхарш а, церан адамашна хьалхара жоьпалла а алсамдолуш хилла. Бакъду, къонахчун сий даьржаш хилла, цунах лаьцна иллеш а, дийцарш а кхуллуш а хилла халкъо.\nУггаре хала х1ума х1ун ду аьлла, шега хаьттича, «Уггар а хала х1ума къонах хилар ду», – аьлла боху Шемалан наиб хиллачу 1успанан Са1дуллас. Цул а хала х1ун ду аьлла хаьттича, цо жоп делла: «Цул хала, къонах а хилла, чекхвалар ду».\nИзза Сулейманов Ахьмада а олуш хилла, бакъду, жимма кхин тайпана ду и дешнаш: «Уггар хала нохчо хила ду, цул а хала нохчо хилла вахар а, чекхвалар а ду».\n- Оцу дешнех муха кхета шу? Х1ун ала г1ерташ хила теша Сулейманов Ахьмад оцу дешнашца?\nД.- Кхузахь «нохчо» бохург «къонах» бохучу дешан маь1нехь далийна ду, х1унда аьлча, къомах нохчий а болуш, хийла атта бехаш нах а болу дела а, хилла дела а; муьлхха а нохчо хила хала дац, «нохчо-къонах» хила хала ду.\nИштта маь1на лелош ду Дикаев Мохьмадан «Нохчо ву со» ц1е йолчу стихотворенехь «нохчо» боху дош.\nХь.-Хьан юьйцур яра аша «Нохчо ву со» ц1е йолу стихотворении?\nНохчо ву со\nНохчо ву со,\nнохчийн зудчо борз ехкинчу буса вина,\nЦ1оькъа-лоьмо шен маьхьарца\nНанас иллин накха белла,\nилли ала векалвина,\nНохчийн маттах, нохчийн махках\nберахь дуьйна дозалдина.\nЛермонтовна т1еман к1уьрлахь хийла гина,\nТоп кхетарна цунна кхоьруш,\nсайн Даймехкан сий лардина,\nСайн хьешана мерза кхача,\nдеган йовхо ца кхоийна,\nМостаг1чунна, бекхам боцуш,\nцхьа а зулам ца дитина.\nмаршо къуьйсуш, Даймахкаца тоба дина,\nЦунна ямарт, осал хеттарг,\nкъа ца хеташ, сайх хервина,\nСайн ден дакьа, ц1е-к1ур доцуш,\nца дисийта, юкъ йихкина,\n1азап хьоьгу лай хуьлучул,\nлетта вала резахилла.\nкху дуьнен чохь са лаьттачу ирсе кхочуш,\nБарттий, безам, яххьий, тешам\nбайна, цкъа а вехар воцуш!\nцхьаьна а къоман къонахчуьнца гамо йоцуш.\nМахках ваьлла, халкъах хаьдда,\nдекъалхила амал доцуш!\nХь.-Стенах дозалла до Дикаев Мохьмада шен стихотворенехь?\nД.- «Нохчо ву со» ц1е йолчу стихотворенин чулацамехь вайна уггаре а хьалха билгалдолу автора шен махках, шен маттах ,шен къоман г1иллакхех дозалла дар, цуьнан оьздачу ламастийн масалшнца т1е а дузуш: хьаша-да лерар, лулахошца тарвалар, цхьана а къомаца хьаг1 ца хилар:\nХь.- Стенца дусту авторо х1окху стихотворенехь «нохчо-къонахчун» васт?\nД.-Нагахь кхечу къаьмнийн кхетамехь Борз къиза, дера экха делахь, нохчийн нехан исторехь б1еннаш шераш хьалха дуьйна иза шен маршоне, шен парг1атоне болчу халкъан къийсаман я бакъонан, нийсонан символ ю. Цундела «Борз» санна бохург вайн кхетамехь майра, каде, т1ах-аьлла я хьуьнаре ву алар хуьлу. Нохчийн ширчу легендо дуьйцу: « Дала ша шен малике т1аьххьар а х1ара дуьне д1ашардан зурман чу «х1уп» алийтича, дуьхьал а йирзина лаьтта цхьа Борз йоцург, я лаьмнаш а , я хьаннаш а ,… са чохь х1ума а доцуш, экъа санна шарлур ду боху дуьне. Малико, шегахьа дирзина, шен зурман чу шозлаг1а «х1уп» аьлча, т1ера ц1ока д1аяьхьна, дилха дерзина даьлла , юха а лаьтташ хир ю боху Борз. Эццахь, ша-шега хьаьжна, ша-шех цецъяьлла, эр ду, бах, Барзо: «Я раббана, х1ай сан Дела, ма майра а, ма ницкъ болуш а кхоьллина хилла ахьа со. Дуьненахь йоккхучу хенахь х1ара болх сайна хиънехь, цхана а ямартчу дег1е парг1ат садоккхуьйтур ма дацара аса ». Т1аккха Малико шен зурман чу кхозлаг1а «х1уп» аьлча бен д1айовр яц, бах Дала ша мел кхоьллинчу экханел майра а, ницкъ а, доьналла а долуш кхоьллина Борз,,,»\nХь.- Вай стенна т1екхио г1ерта Дикаев ?\nД.- Лаьттахь нуьцкъала орамаш а хецна, мехкан хьал дебо, маьрша т1ехьенаш кхио, бакъоне заздаккхийта веана ша бохург ду Дикаевн «Борз ехкинчу буса вина» алар. Къиза, дера экха ду бохург дац. Иза гойту х1окху дешнаша:\nСайн хьешана меза кхача, деган йовхо ца кхоийна.\nХь.- «Къонах» боху ц1е шен д1а муха яхана дуьйцуш, Таймин Биболата аьлла боху: «Уггар хьалха зудчо лерира ша, т1аккха доьзало лерира ша, доьзало лоруш гича, лулахоша лерира ша, юьрто а лерира, махко а лерира». Иза букха къонах хила луучунна чолхе боцу бустам. Дуьххара хьаьжча хетахь а, иштта атта дац оцу хоршахула шен 1алашоне кхача. Кхузахь доккха хьекъал ду: мел даккхий хьуьнарш гайтарх, хьо хьайн доьзалан хила ма-веззара да вацахь, хьо хьайн лулахочуьнца ж1аьлица цициг санна велахь, хьуна халкъо «къонах» эр дац.\nКъонахчо гайтинчу даккхийчу хьуьнаршца нийсса мах болуш а, нахалахь даьржаш а хилла цуьнгара даьлла хаза г1иллакх а, цо аьлла хьекъале дош а.\nКъонахчун сибат достуш, тайп-тайпана говзарш кхоьллина нохчийн яздархоша, поэташа. Хетарехь, царах тоьлларг Сулейманов Ахьмада язйина «Шуьнехь дош» ц1е йолу стихотворении ю.\n«Къонах» боху кхетам 1аламат мехала бу т1екхуьу т1аьхье оьзда, хьекъале хьалакхиорехь. Иза х1ора беран, жимчу стеган дагчохь хила а деза. Х1ора нохчо, ша дуьненахь мел веха, кхийда а веза «къонах» ц1е йолчу сийлахьчу лакхене.\nХь.- Стенах лаьцна дийцира вай х1окху урокехь?\nД.- Къонахчух лаьцна.\nХь.-Ткъа «Къонах» бохучу дешан маь1на Х1ун ду ?\nХь.- 516 аг1о. Муьлхха а цхьана къонахчух лаьцна сочинени язъяр.\nАюбова Райман Хасайновна\nНомер материала: ДВ-205006\nМетодика преподавания краеведения в старших классах\nПрезентация по литературе на тему "Поэты 19 века о природе Родного края" (7 класс)\nИсследовательский проект "Диалект Воронежской области"\nКонспект открытого урока «Местоимение как часть речи». (7 класс)\nПрезентация по русскому языку на тему "СПП с придаточными изъяснительными" (9 класс)\nТворчество учащихся на тему "ВОВ"


Кадыровн 500 миллион соьманна сахьташ карийна Навальныйн тобанна\nНохчийчоьнан куьйгалхочун Кадыров Рамзанан сахьтийн коллекцих лаьцна фильм арахецна оппозицин политикан Навальный Алексейн тобано – церан вовшахтоьхна мах 500 миллион сом гергга бу.\nКадыровн уггара деза сахьтан мах 187 миллион сом бу – юьйцург ю Franck Muller Aeternitas Mega бренд, фильман авторша бахарехь, уьш "дуьненахь уггаре лело хала сахьташ лоруш ду". Цул сов регионан куьйгалхочун долахь ю Greubel Forsey (37,5 миллион сом) 33 сахьтех цхьаъ экземпляр, иштта Bovet Fleurier (36 миллион) бархI сахьтех цхьаъ а. Цуьнан коллекцехь ду Patek Philippe Sky Moon Tourbillon (90 миллион сом) сахьт, уьш шарахь шишша арахоьцуш ду; кIайн деших дина алигаторан цIоках йина чухнаш йолу Bovet Fleurier Minute Repeater (36,7 миллион) а, Greubel Forsey (40,5 миллион) сахьташ а. Кадыровн уггара дорахниг 11 миллион сов мах болу Richard Mille RM 010 сахьт ду, олу видео тIехь.\nВидео тIехь дуьйцу Нохчийчоьнан куьйгалхочун кIентан Кадыров Адаман сахьтех лаьцна а, цуьнан долахь 3,7 миллион сом мах болу Rolex ду. Хьалхо Кавказ.Реалиино дийцира, шен йижарий Хадижат а, Iашура а декъалъеш доьзалехь даьхна суьрташ тIехь нохчийн политикан кIант гуш ву Richard Mille 35-01 сахьтах чIогIа тера догIучу сахьтаца. Церан мах 30 миллионал сов бу. Цхьахдолчу суьрташ тIехь Кадыров Адамехь Hublot олу 1,7 млн доьху сахьт ду.\nТIедолучу ахчийн декларацица а догIуш, 2020-чу шарахь Кадыровс уггара дукха 381 миллион сом даьккхина, шен тIаьххьарчу шина шарахь хилла алапа 50-зза совдоккхуш. Нохчийчоьнан куьйгалхочун тIедолу ахча 2019-чу шарахь 147 миллион дара, 2018-чу шарахь – ворхI а ах а.\nТIом болалуш Кадыров Рамзан Соьлжа-ГIалахь нохчийн эскарийн дIахIиттаршкахь гучувелира 125 эзар сом мах болу Prada мачашца. Политико дIахьедира, шена церан мах ца бевзара аьлла – уьш, дийцарехь, цунна вешин кIанта еана.\nНохчийчоьнан куьйгалхочун Кадыров Рамзанан долахь тоьлла вилла ю Дубайхь. ГIарбаьллачу пальман куцехь боьттинчу гIайранна тIехь ю иза, Zabeel Saray Royal Residences at Palm Jumeirah цIе йолчу отелан юкъайогIуш ю иза 21 номерца. Юккъерчу барамахь оцу тайпа лулара виллаш цхьана денна аренде оьцург кхоъ эзар доллар гергга мах бу (долара хIусам оьцуш цунах боьху мах буьйцуш бац). Кадыровн вилла – оцу отелехь уггар йоккхачех цхьаъ ю, дуьйцу "Украинская правда" ресурсан талламехь.\nОппозицин политикан Навальный Алексейн бIанакъоста Любовь Соболя шен ютуб-канале хIоттийна ю "Кадыровс муха сийсазбо ницкъахой" цIе йолу фильм. Цуьнан коьрта маьIна ду — шен леларца Нохчийчоьнан куьйгалхочо йохош хилар ницкъ болчу президентах Путин Владимирх а, майрачу Оьрсийчоьнан ницкъахойх а лаьтта миф.


МухIажирех бакъонашларъярхоша бина хаам харц бу аьлла Нухажиевс\nБакъонашларъяран "Гражданское содействие" организацино Оьрсийчуьра Европе дIаоьхучу мухIажирех арахецна рапорт "харц дезинформаци" ю аьлла Нохчийчоьнан омбудсмено Нухажиев Нурдис. Европехь тховкIело лоьхурш доккхачу декъанна Нохчийчуьра бахархой бу аьллачу информацех комментари еш дIахьедина цо "юха а негатив тIейоьттина Нохчийчоьнна" аьлла.\n"Оьрсийчоьнан бахархоша хIунда йоьху Европехь тховкIело?" аьллачу шайн рапортехь "Гражданское содействие" организацин куьйгалхочо Ганнушкина Светланас чIагIдо, хIора шарахь иттех эзар гергга Нохчийчуьрчу бахархоша мухIажиран статус йоьху Европан пачхьалкхийн Iедалхошка бохуш.\nУггар хьалха иза доьзна лору бакъонашларъярхоша, Iедалш "гейшна тIаьахьабевлла леларца а, зударийн бакъонаш ларъеш цахиларца а".\nДалийна терахьаш "провокацин арифметика" а, "аьшпаш" а бу аьлла нохчийн омбудсмено.\n"Бакъонаш ларъеш ду шаьш а бохуш, оцу некъашца бизнес еш бу уьш. Шайн боьхачу Iалашонашкахь юьхьарлаьцна цара Нохчийчоь", - билгалдоккху Нухажиевс. Ишта кхайкхамбина нохчийн омбудсмено Оьрсийчоьнан бахархошка кхетаме хилар а, политикана тIаьхьакхуьуш хиларе а доьхуш.


Эздел яхар фуд, малагIча сагах ала мегаргда эзди ва из, аьнна? — Сердало\nФуд из эздел яхар? Мичара хьадоагIаш да из? Хой вайна эзделаца хила а, цун чулоацам фуб а, цун бехкамаш лораде а. ТIехьарча хана цхьацца наха юкъе нийслуш дола гIулакхаш зийча, е къовсам баьннача наьха къамаьл хьахезача хеталу цу наьха вIалла хьоашал дий-хьогI цу вай дувцача эзделаца аьнна. Кхы вIалла деце а ше кхеллача ший Даьлаца эздел леладе деза сага. Хийлане ше мара гонахьа кхы саг воацаш мо ший хьашт дар ду, багах фуннагIа хьалъоал. Бакъда эздел хила деза сагаца ше цхьа из волча хана а. Ший сих, ший дегIах эхь хета ма дезий сага. Цудухьа яхад вай даьша «Нишк вахача а эзделах ма воха».\nЛакхе ер статьяь белгалйоаккхаш доладаьча хаттарца наха юкъе араваьлча дукха тайпара хоз жоп. Хеталу массавар эздел долаш а, цунца хьалкхийна а, наха из дIахьехаш а, цунца вахаш а ва аьнна. Амма эздел яхача хIаманна кIатта цабераш а нийслу къамаьл дечарна юкъе.\nБештой Лиза, дешархо:\n— Эздел сога хаьттача воккхагIчох эхь хетар, зIамагIчох къахетар да. Наха товр хулаш мел дола Даьла раьза хургвола хIама эздел да. Нагахьа, наха новкъа а воацаш шийна хIама а леладеш саг вахаш вале эзди ва из.\nКокархой Мухьмад, юртбоахамхо:\n— Эздел долаш а хозача гIулакхаца а да, нахаца Iимерза, кIаьда хилар. Тийшаболх шийца боацаш хилар а да эздел долаш. Цкъа МутаIалнаькъан Тамерлана аьлар сога, «Тха Нанас оалар, эздел ювргIан кIала а лела де деза», аьнна.\nХамхой Мухьмад, юрист:\n— Деррига чудоагIа эздела чу. Нахаца гIулакхаца хилар, гаргарча нахацара хьоашал, гIулакх лорадар, гаргалол дийналоаттаяр эздел да. Ше моллагIа дергда аьнна тIаийца хIама кхоачашдар саг эзди хилара белгало я. Нагахьа хьо наха накъавоалаш, эшача цар оагIо хьаллоацаш вале эзди саг ва хьо. Цхьавола саг нахаца дика а волаш, ше цхьаь волча хана миччахьа моллагIа нувх, хIама Iокхоссаш хул. Цхьаь волча хана чIоагIагIа леладе деза эздел. Эггара хьалха ший даьца а, наьнаца а, вежарашца а, йижарашца а, цIен-наьнаца а, дезалца а хила веза саг эздел долаш. МоллагIа хьадеш дола хIама дикагIа хургдолча тайпара хьадеш хилар да-кх эзди хилар. Шийна шийца нах хилча дезаргдолча тайпара хила веза-кх саг нахаца. Иман, ислам долаш саг хуле деррига эздел цунца да. Ший кулгаца, меттаца наха зе дIа ца доалаш хилар а эзди хилар да. Сога хаьттача сага дерригача вахара куц да эздел.\nЦхьойрой Мухьаммад, юрист:\nЭзди саг ва-кх нахаца Iимерза а волаш, бусалба динца а волаш, хоарцо ювцаш а воацаш, наха балийна а воацаш, ший болча аьттонца наха гIо а деш, велача-ваьлча оарцагIа а воалаш, нах юстара бувлаш бирса а воацаш, зуламе а воцаш, хьаьнала напагIа, рузкъ мара ший дизала ца а дуадеш, лоалхошца дика а волаш, зерате вахар а долаш хилар. Даьла салам хилда цуннна, Дьала Элчас аьннад ма йоахий, хозача гIулакхах хургья ялсмален карт, из эздел леладеча яхар хул-кх цун маIан.\nГорчхананаькъан Анзор, юрист:\n— Лоацца аьлача. Къаьстта укх ханага диллача, бусалба динцеи, гIалгIай Iадатацеи нахацарча бувзамгахьа тоам беш дола хоза гIулакх леладешвар ва-кх эзди саг ва.\nДоданаькъан Лейла, нана:\n— Ший дезал наха новкъа хургбоацача тайпара хьалкхе а беш, царна хьехам лоаттабеш хургва эзди саг, маIа вале а кхал вале а. Вай оал, эздел, гIулакх доал цун дегIах, аьле цхьа моллагIволча сага эзди гIулакх дича. Эздел да, наха ше гоама лургвоацача тайпара саг хилар. Хьо наха гоама хуле, хьо наха дегаза а хуле ха мара дезац хьай гIулакх дика доацилга. Эзди саг эггара хьалха ший гаргарча наха накъа воалаш хургва. Цхьабола нах хул вайна, ший дезал Iо а кхайсе наьха хьашташ кхоачашдеш лелаш, из моргвар Iовдала саг ва эзди вац.\nУмаров Iиса, гIишлонхо:\n— МоллагIволча сага шийна пайдабар леладу. Хьо мел чIоагIа эздел долаш хиннавар аьнна из наха кхета ца деча дIатIадаьннад вай хьал. МалагIа пайда ба эзделах хьабоалар? Эзди ва-кх, шийна тIадоацар ца а дувцаш, ши оагIо ца а лелаеш шийна Даьла раьза хургвар деш вола саг. Эздел долаш нах да вай яхаш ер мохк чубаххал во гIулакхаш леладеш дуккха ба вайна юкъе. Царга вай доагIар дIаалац эзделаца дац яхаш. Эзделах бола наьха кхетам кIалтIабаьннаб. Эзделаца да харц лувчунга хьо харц лув алар, бIехача сагага хьо бIеха ва аьнна дIаалар, вочунга во ва алар. Амма вай тигац, вай дика хила дог доагIа. Цкъа са лоалахочо аьлар из, эздел фуд ховргдоаца даьннад вай аьнна. Цу хана сона тамашийна хетар цо аьннар. Бакълувш хиннавар из.\nХамхой Мухьмад, дохкархо:\n— Эздел вайнаьха гIулакх да. ЛарттIа вайнаьха гIулакх леладешвар эзди саг вв. Баркал шоана оаш беча балхах.\nБIархой Башир, къамах саг:\n— Вай оал саг шийна вахаш хилча, шийна-м гIалий тIара гIаскхе а вах, аьле. Цун маIан да, духхьал шийна вахаш волча сагаи гIаскхечоаи юкъе цхьаккха башхало яц яхилга. Наха зене а воацаш, ший дезал а кхоабаш вахача сагах ала мегаргда эзди ва из аьнна, амма ший гIулакх юкъагIа а дита юкъара хIама хьаллоацаш вола саг чIоагIагIа ва эзди. Къаман, мехка, наьха духьа хьувзаш, шийна хала дале а къахьегаш вар ва из визза эзди саг. Эздел да-кх – саг хилар. Сагл доаллаш саг вале из эзди ва.\nХутенаькъан Адам, ИТ Менеджер:\n— Дукхача шерашкахьа даьшкара хьаденача гIулакхашца, оамалашца вахаш вола саг эзди ва. Ший дин, культура, Iадат лорадеш вале эзди ва саг.\nМержой Тамари, нана:\nНахаца хьарам а воацаш, Дала шийна денначох хам а беш, наьха хIама бIара а ца хьежаш вахаш вола саг Эзди ва ала йиш я. ХIаьта эздел яхар фуд аьлча, эздел сага дерригача вахара куц, сибат да. Наха ва аьннадар аьнна хилац саг эзди, из эзди хул нагахьа санна ший къаман гIулакх тоадеш, кIалдисар хьаллоацаш, наха дегаза а воацаш вахаш вале. Бакъда, хьалха хиннари карарча ханара дари къоастам болаш да наха юкъера эздел. ВIалла диса а дий-хьогI из-м аьнна хета боккъалдар аьлча.\nБисайнаькъан Хьабибула, юкъара саг\n— ГIалгIа яхача дешаца вувзавеннача сага сий да эздел. Нагахьа цун из дале эздел да цунгахьа, деце эздел доацаш ва из. ХIана аьлча, хьалха гIалгIай бусалба хилале цар леладаь дин да йоах эздел.\nЦхьорой Аюп, дахчан пхьар:\n— Эздел мах бенна эца йиш йолаш е катеха сагагара хьадаккха йиш йолаш хIама дац. Эздел Дала вайна совгIата денна тамашийна, цу Далла шийна мара мах хоадабе ховргдоацаш хIама да. Амма эздел башхало йолаш да, ши-ший метте леладе дезаш. Агара ваьлачхой каша вижалца сага цIийца, уйлашца, метаца, оамалца, дегIаца хиладезаш хIама да из. Эздел шиш болча фусаме онда хул, хIана аьлча боккхийча наха шоай масалца кхебу шоай дезал а цара дезал а. ТIаккха эздел долча сага сий лакха хул, цу тайпара саг наха лерхIаш а наха везаш а хул. Дала вай къам лакхдоаккхалда Ше везаргахьа а са кхетамгахьа а.\n← Безама гIайре караерзаяьр\nХьехаме дувцар Мекъа сесаг →


Германин регуляторан шеко кхоллаелла, RT лицензи йоцуш болх беш хила мега аьлла\nГIуран-бутт 18, 2021\nГерманин медиарегулятора таллам болийна Оьрсийчоьнан Russia Today (Оьрсийчоь тахана) пачхьалкхан телеканалан немцойн маттахь болх бечу RT каналца боьзна. Цунах лаьцна яздо dpa агенталло. Хьукматана хета телеканала программа йолийна аьлла немцойн маттахь, Германин Федеративан Республико болх бан елла лицензи а йоцуш.\nDpa агенталло яздарехь, Russia Today лицензи яккха гIоьртира Люксембургехь, амма иза дан аьтто цабелира. Оьрсийчоьнан телеканалан лицензи ю, Сербехь елла йолу. Цо бакъо ло телепрограммаш гайта Европерчу 33 пачхьалкхехь, амма Германехь болх бан лицензи хила еза цуьнан меттигерчу регуляторера.\nRT-н каналаш дIакъовларна YouTube-на блок хIотто кхерам тесна Роскомнадзора\nRT телекомпанино билгалдоккху, трансдозанан телевизионах лаьцначу Европан конвенцица о догIуш, шен бакъо хилар, ФРГ-хь программаш гайта, Сербино еллачу бакъонах пайда а оьцуш.\nТалламан жамIашца немцойн медиарегуляторо дехка мега RT телекомпанина Германехь программаш гайтар я гIуда тоха мега.\nRT-хь кхетийра Москвара болх бечу немцойн маттахь телеканалана таллам беш ца хилар а, юьйцург RT DE Productions компани хиларх а. Цо еш ерг контент ю, программаш гойтуш яц цо.\nГезгмашин баттахь Russia Today-н немцойн маттахь йолчу RT – RT DE а, Der Fehlende Part а ши проектдIакъевлира YouTube видеохостинго. Оцу хенахь дийцира кналаш дIадаьхаран бахьана COVD-19 лаьцна харц хаамаш баржор ду аьлла.\nГIура-беттан 16-хь YouTube-ан платформехь керла– RT auf Sendung – ьканалан гучуделира, немцойн маттахь Russia Today компанин программашна трансляци ян кхоьллина долу.\nОццу дийнахь видеохостинга дIадаьккхира иза, Гезгмашин-баттахь юкъадаьхна дехкарш цо дохорна. YouTube компанино кхетийра, нагахь канал дIадаьккхинехь, долахочуьнан бакъо яц иза лело а, муьлхха а YouTube-хь кхин канал кхолла а аьлла.\nРоскомнадзора тIедожийра Google-на блок дIаяккхар Оьрсийчоьнан пачхьалкхан RT (Russia today) телеканалан немцойн маттахь йолчу редакцин YouTube -каналашна. Шен кехатехь Роскомнадзора чIагIдора, Google-о динчо "йохайо маьршша хаамаш дIасабаржо йолчу бакъонан коьрта принципаш", иза цензуран акт ю, Оьрсийчьурчу зорбан гIирсашна йина йолу, бохуш. Оьрсийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министралло кхерам тесира YouTube-на а, немцойн ззорбан-гIирсашанна дуьхьал гIуллчаш яха.


www.islamannur.org - ат-Тавхьид - Дела цхьаъ вар\nат-Тавхьид - Дела цхьаъ вар\nХьехам х1оттийнарг: 1абд ал-Мухьсин ал-Къасим, пайхамаран сий долчу маьждиг чохь имам а, хут1ба дийриг а волу\nГочбинарг: Турпалан к1ант Фарукъ\nХастам бу Аллах1ана, вай Шена хастам бечу, вай Шегара г1о лоьхучу, вай Шегара гечдар доьхучу. Аллах1ехь лардар лоху вай - вайгарчу вочу х1уманех а, къилахь долчу г1уллакхех а.\nАллахIа нийсачу новкъа нисвинарг цхьаьнгге тилалур вац, Цо тилийнарг цхьаьнгге нийсачу новкъа нислур а вац.\nАса юха а тоьшалла до: вайн пайхамар Мухьаммад Цуьнан лай а, элча а хиларца. Аллах1ера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна, цуьнан доьзална а, цуьнан асхьабашна а.\nАллах1ан лайш, кхера ма-беззара Аллах1ах кхера. Аллах1ах кхерарца б1аьргаш а, дегнаш а серла довлу, г1алаташна а, къиношна а гечдо.\nХ1ай бусулба нах! Аллах1а дика дина вайна, дин а делла - кхолламца а, нийсачу амалшца а, уьнах ц1енчу хьекъалшца а дог1уш долу, муьлххачу а заманна а, меттигна а мегаш долу, 1илма а, 1ибадат а чулоцуш долу, маттехь дош алар а, меженашца 1амал яр а, деган тешар а цхьаьнатоьхна долу. Къобал дац Аллах1а халкъашкара и доцу цхьа а дин:\n«Ислам доцург кхин дин лоьхучуьнгара цкъа а къобал дийр дац и, эхартарчу дахарехь зе хиллачарна (я дакъаза бевллачарна) юкъахь а хир ву иза» («али-1имран»: 85).\nИслам динехь цхьа дешнаш ду: шен даггара уьш аьллачунна, цара т1едоьхучуьнца 1амал йиначунна, цуьнца 1алашо Аллах1 резавар а йолуш, ялсамани чу г1ур ву иза, хьесап доцуш, 1азап доцуш, барт хаттар доцуш.\n(لا إله إلا لله) – «Кхин дела вац Аллах1 бен» боху дешнаш ду уьш. Уггаре дикачарех дешнаш ду уьш, уггаре езачарех 1амал ю уьш, иманан дакъошха уггаре лакхара дакъа ду уьш.\nБаккъалла а, и дешнаш аьлларг динера уггаре лакхарчу дикалле хьалакхаьчна ву. Маттехула уьш алар тоам болуш дац - Ислам дина чу вала а, я Ислам динехь латта а. Цул совнаха, ваджиб ду бусалба стаг хилар, цуьнан маь1на хууш а, цо т1ехьоьхучуьнца 1амал еш а.\nЦо т1ехьоьхург а, цо важиб дийриг а - иза: ширк т1е цаэцар а, цхьаъ хилар Аллах1ана т1еч1аг1дар а, цо чулаьцнарг а, цо т1ехьоьхург а нийса хиларх дог тешна а долуш.\nБусалба стаг даггара хила веза шен иманехь, шен 1акъидатехь, Аллах1ана муьт1ахь а волуш – хьукмехь, омрехь, шар1ехь, къадарехь.\nБусалба стеган бакъо яц шен хьашташ далхо Аллах1е бен, я шен г1айг1анаш а, баланаш а д1аайдар деха а Цуьнга бен.\n«Нагахь Аллах1 хьоьха зеца хьакхалахь, цуьнах хьалхаваккха (я к1елхьараваккха) аьтто хир бац, И воцучуьнан. Нагахь И хьоьха диканца хьакхалахь, дерригенна ницкъ кхочуш ма вай И» («ал-Ан1ам»: 17).\nЦуьнга деккъа цхьа до1а дар а ду доккха 1ибадат, уггаре дезачу 1ибадатех долуш.\nЭлчано, Аллах1ера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна, аьлла:\n"ليس شيء أكرم على الله من الدعاء"\n«Аллах1ана гергахь до1анал сийлахь х1умма а дац».\nИбн 1аббаса, Аллах1 реза хуьлда цунна, боху:\nيقول ابن عباس رضي الله عنه: ((أفضل العبادة الدعاء))’\n«Уггаре дезах 1ибадат - до1а ду».\nБала т1екхозабеллачо Шега дехча - луш ву Сийлахь верг, Шегара г1о лехнарг – ларвеш ву Сийлахь верг.\nيقول رسول الله صلى الله عليه وسلم لإبن عباس رضي الله عنه: ((إذا سألت فاسأل الله’ وإذا استعنت فاستعن بالله’ واعلم أن الأمة لو اجتمعت على أن ينفعوك بشيء لم ينفعوك إلا بشيء قد كتبه الله لك’ وإن اجتمعوا على أن يضروك بشيء لم يضروك إلا بشيء قد كتبه الله عليك)) رواه البخاري.\nЭлчано, Аллах1ера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна, боху ибн 1аббасе, Аллах1 реза хуьлда цунна:\n«Айхьа дехахь - Аллах1ера деха. Айхьа г1о лахахь - Аллах1ера лаха. Хьуна хаийла, дерриг халкъ цхьаьнакхетта гулделча, хьуна цхьа пайда бан, цара хьуна бийр бац хьуна Аллах1а хьуна язбина болу пайда бен. Уьш гулбелла цхьаьнакхетча, хьуна цхьа зен дан, цара хьуна дийр дац хьуна Аллах1а хьуна хила яздина долу зен бен».\nБухарис дийцина и.\nЭхье ма лара хьайн Деле дехар, мел к1еззиг г1уллакх и далахь а.\nПайхамара, Аллах1ера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна, боху:\nيقول النبي صلى الله عليه وسلم: ((سلوا الله كل شيء حتى الشسع إذا انقطع’ فإنه إن لم ييسره الله لم يتيسر)) رواه أبو يعلى.\n«Массо х1ума деха Аллах1е, нагахь хаьддехь чимчарг1а а, х1унда аьлча, Аллах1а и атта ца дахь, атта хир дац и».\nАбу Я1лас дийцна и.\nАмма велларг а, воцург а - шена пайда бар а, я шена зен дар а шен карахь долуш вац, кхечунна пайда бар-м муххале а. Велларг шена кхечо дечу до1ане хьашт ву. Пайхамара вайга омра ма-дарра: вай кешнашка дахча царна къинхетам беха, царна до1а а де, аьлла. Цаьрга орца деха ца аьлла цо вайга.\nЛекха, Сийлахь вайн Дела Шен хазаран а, гаран а куьцаш долуш ву. Цуьнан Делалла емал дар а, Цуьнан Олаллин ларам цабар а ду - ахьа Цунний, хьайний юккъехь до1анехь а, дехарехь а юкъарчаш бар, х1ара дешнаш аьлларг И воллушехь а:\nغافر: 60.(لكم أستجب ادعوني)\n«Соьга деха, Аса жоп лур ду шуна» («1афир»: 60).\n«Ихлас» дош дохочух ду - Аллах1 воцчуьнан дуьхьа ц1ий 1анадар:\nالأنعام:162-163.(قل إن صلاتى ونسكى ومحياى ومماتى لله رب العالمين. لا شريك له وبذلك أمرت وأنا أول المسلمين)\n«Ала: баккъалла, сан ламаз а, г1урба дер а, сан дахар а, сан валар а – Аллах1ан дуьхьа ду, 1аламийн Дела волчу, Шеца накъост воцуш. И суна т1едиллина, со муьт1ахьчарех (я бусалбанех) хьалхарниг а ву» («ал-Ан1ам»: 162-163).\nХьажи ц1енна гонаха го боккхуш т1аваф* дар а, хьажи ц1ийнан Далла хьаставалар а, муьт1ахь хилар а шена чулаьцна долуш доккха 1ибадат ду.(*вуьшта аьлча хьажи ценна го тасар ду.)\nالحج: 29. (وليطوفوا بالبيت العتيق)\n«Го тосийла цара ширачу Ц1енна гонаха» («ал-Хьаж»: 29).\nАллах1ан ц1а доцучу кхечу ц1еношна, къуббанашна а, кешнашна а, гонаха т1аваф дар - ялсамане вахарх воккхучу бахьанех ду.\nХьашт хилла ехкинчу меттигашкахь Аллах1ан ц1арах дуй баар - 1аламийн Дела ларар а, И вазвар а ду. И воцчуьнан ц1арах дуй баар - Кхоьллиначуьнан аг1о цаларар ду. Цундела пайхамара, Аллах1ера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна, боху:\n«Аллах1 воцучух дуй биъначо керстаналла дина, я ширк дина».\nТирмизис дийцина и.\nНагахь цхьамма, б1аьрг ца хилийта, я шена цхьа пайда т1ебаийта аьлла, лагжайнаш а, х1айкалш а оьхкинехь… Дала хаьржина ваийтинчу пайхамара, Аллах1ера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна, до1а дина, цо лоьхург кхочуш ма хилийта Ахьа, цо лехначунна дуьхьал дерг хилийта Ахьа аьлла.\n«Шен коча х1айкал оьллиначунна, Аллах1а кхочуш ма хуьлийтийла цунна цо лоьхург».\nАбу Давудас дийцина и.\nПайхамар, Аллах1ера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна, бай1ат т1е ца оьцуш, вухаваьлла оьхкина х1айкалш а, жайнаш а долучаьргара.\nЖух1ани тайпанах волчу 1укъбат бин 1амира дуьйцу:\n«Пайхамарна, Аллах1ера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна, т1е цхьа тоба еара, царех иссан бай1ат т1е а эцна, цхьаьнгара т1е ца оьцуш сацийра цо, цара элира: «Х1ай Аллах1ван элча, иссанца бай1ат ди ахь, х1окху цхьаьнца ца ди ахьа». Цо аьлла: «إن عليه تميمة» - «Х1айкал ду цунна т1ехь». Шен куьг цунна т1е кховдийна, оззийна хада а дина, цул т1аьхьа бай1ат а дина, цо аьлла: «من علق تميمة فقد أشرك» - «Шена т1е х1айкал оьллиначо ширк дина»».\nБаланаш, бохамаш, г1айг1анаш т1еяьхкича, Ша Цхьаъ волчуьнга товжа хьо, дика жоп лург ву хьуна И.\nНагахь муьлххачо Шен са а, дег1 а Аллах1ах д1ах1оттахь, шен хьашташ Цуьнга кховдийнехь, Цуьнга вирзинехь, шен болх Цунна т1ебиллинехь - цо мел дехначунна тоаме а, кхачаме а ву И. Хала мел дерг атта дийр ду Цо цунна.\nАмма нагахь муьлхха цхьаъ И воцчух д1ах1отталахь, кхечуьнан 1илманах а, хьекъалех а, х1айкалех а синпарг1ато яхь, кхечуьнан г1оранна а, ницкъанна а иза т1е товжахь - ша т1етевжиначунна вуьтур ву иза Аллах1а, сийсаз а вийр ву Цо иза.\n«Тайсирул-1азизил-хьамид» жайнахь аьлла:\n«Х1ара хууш ду Къур1анан аяташха а, хьадисашха а зеделлачаьргахула».\nДин дохочу ж1евнеха* ду - бозбуунчалла а, х1илланаш а лелочарна т1еэхар, хиндерг хаьа бохучарна а, пал туьйсучарна а т1еэхар. (*иза дин дохо етташ йолу ж1ов ю.)\nСийлахь-везачу Аллах1а боху:\n102: البقرة (وما يعلمان من أحد حتى يقولا إنما نحن فتنة فلا تنكفر)\n«Амма цхьаьнненна а ца хьоьхура цара (шина малеко)‚ цуьнга аланза: «Баккъалла а, тхо зер ду (нах зен дахкийтина ду), керстаналла ма дехьа»» («Бакъарат»: 102).\nرواه النسائي.«من أتى عرافا أو كاهنا فصدقه بما يقول فقد كفر بما أنزل على محمد»\n«(1аррафанна) я (Ках1инна) т1евахана, т1аккха цо (хьехначух) аьллачух иза тешахь, цо керстаналла дина Мухьаммадана, Аллах1ера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна, т1едоссийначуьнца».\nБозбуунчашка дехнарг милла велахь а, кхечарна мекарло яр, ша араяьккхинчу мекарлонан бала цуьнга шегга юхабоьрзур бу. Лекха волчо аьлла:\nفاطر: 43. «ولا يحيق المكر السيئ إلا بأهله»\n«Вон мекарлонаша го ца лоцу (я дода ца доьду) вониг лелочух бен» («Фат1ир»: 43).\nБода боданца буха ца туху, зулам зуламца духа ца туху. Бозбуунчаллин 1аьржалла юха туху Къур1анан нуьрца, цуьнах террачу 1аьржаллица ца туху и юха:\nالإسراء:82.(وننزل من القرآن ما هو شفاء ورحمة للمؤمنين)\n«Къур1анан чохь доуьйту Оха дарба а, муъма нахана къинхетам а» («Исраъ»: 82).\nХ1ай бусулба стаг, ларъе хьайн 1акъидат - хьан долахь долчу х1уманех уггаре мехале х1ума ду хьуна и, ахьа т1аьхьалонна д1адуьллучух уггаре сийлахь дерг ду хьуна и. Ширко д1адойъу кхолламехь чудиллина нур - дакъазлонан а, мостаг1 т1етасаран а бахьана ду хьуна и.\n(فاستمسك بالذي أوحي إليك إنك على صراط مستقيم. وإنه لذكر لك ولقومك وسوف تسئلون) الزخرف: 43-44.\n«Хьайга доссийнарг хьалаца. Баккъалла, нийсачу новкъа т1ехь ву хьо. Иза – дагадаийтар ду хьуна а, хьан къоманна а, барт хоттур болуш а бу шуьга» («аз-Зухруф»: 43-44).\nАллах1а беркат дойла суна а, шуна а Сийлахь долчу Къур1анехь…\nХастам бу Аллах1ана - Цо динчу диканна, шукар ду Цунна - Цо тофикъ* даларна.(*вуьшта аьлча кхетам бохучу маь1нехь ду.)\nТоьшалла до аса кхин дела цахиларца, Аллах1 воцург, Ша цхьаъ Волу, Шеца накъост а воцуш.\nТоьшалла до аса Мухьаммад хиларца Цуьнан лай а, Цуьнан элча а. Аллах1ера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна а, цуьнан доьзална а, цуьнан асхьабашна а.\nХ1ай бусалба нах! Шолг1а рукна, шина шах1адатал т1аьхьа йолу - ламаз ду. Уггаре хьалха лайн хьесап ден дерг ду и къематдийнахь. К1адонаш ма е бусалба нахаца цхьаьна жама1атехь ламаз дарна.\nМало яр ма тола де 1аламийн Далла муьт1ахь хиларалла а. Аллах1а и лардиначарна кечдинчу даккхийрачу даларех д1а ма хада. Лайн шен Делаца йолчу уьйран бараме хьаьжжина д1аделлало цунна диканаш.\nКъинойх а, г1алатех а ларло - Далла муьт1ахь хиларш даздийр хьуна цара.\nАллах1ан дине кхайкхарехь - Аллах1ан динна ларам бар а, ч1аг1дар а, сий дар а ду. Пайхамаршна а, элчанашна а т1аьхьавазар ду. Аларех уггаре хазниг а, сийлахь дерг а ду и.\nЛазар талла ахьа, цунна дог1уш долу дарба а дилла ахьа. Айхьа дине кхойкхучийн хьал довза, царна оьшург а хаа. Нехан сингаттам хьайна т1еэца, хьайн сингаттамаш нехан белшаш т1е ма дахка.\nСов даккха ахьа тоба дар а, гечдар дехар а. Чаккхе дика хиларца ду хьуна маь1на, юьхьиг эшна хиларца дац хьуна. Хьоьгара диканиг къобалдина хиларан билгало – вон т1аьхьа диканиг дазор ду хьуна.\nКъатадата, Аллах1а къинхетам бойла цуьнах, боху:\nيقول قتادة – رحمه الله -: ((إن هذا القرآن يدل على دائكم ودوائكم’ فأما داؤكم فالذنوب’ وأما دواؤكم فالإستغفار)).\n«Баккъалла а, х1окху Къур1ано гойту шун лазар а, шун дарба а, ткъа шун лазар - къинош ду шуна, шун дарба - гечдар дехар ду шуна».\nЯлсаманешна чудахаран бахьана ду и, ницкъ сов баларан бахьана ду и, бала бухатохаран бахьана ду и.\nАбу ал-Минх1ала боху:\nيقول أبو المنهال – رحمه الله -: ((ما جاور عبد في قبره من جار أحب من الاستغفار)).\n«Стагана шен кошахь, лулахь сов дукха дезар долуш цхьа х1ума ма дац гечдар дехарал а».\nЦул т1аьхьа диц ма дойла аша Аллах1а шайга дина омра: Шен пайхамарна къинхетам а, маршо а еха, аьлла…


Осмаев Асламбек 70 шо кхачарна\nОбновлено 20.05.2017 18:10 Автор: Administrator 12.04.2017 11:59\n(1942 - 2012 шш.)\nПоэзин тIемаш тIехь\n«Осмаев Асламбекан кхолларалла шатайпа тIегIа ду нохчийн литература кхиорехь, – яздо вевзашволчу нохчийн поэта Шайхиев Iалвадис шен кхелхинчу доттагIчух. – Дуккха а хан яра цуьнан цхьаннечух а тера йоцчу, шатайпанчу кхоллараллин буьззина а, хьакъ боллу а мах хадийна хила беза – поэтан говзарийн чолхечу философин, исбаьхьачу, цо шен ойланийн маьIна схьадоьллуш пайдаоьцучу вастийн, керлачу, дикачу рифмийн, башхачу, массарна юкъахь къаьсташ долчу хотIан... Амма, халахеташ делахь а, литератураталлархой сиха бац иза дан. Я Осмаев Асламбек санна болу поэзин говзанчаш оццул дукха бу-те вайн, цаьрга бен-башха доцуш хьежа?» («Лекха гене» стихийн гуларан дешхьалхе. Соьлжа-ГIала, 1992 шо).\n«Къона нохчийн поэт Осмаев Асламбек къаьсташ ву кхечарна юкъахь шен шатайпа хорма а, байтийн чулацам а хиларца... Цуьнан поэзехь гучудолу поэт вайн дахаран а, заманан а ерриге а агIонаш талла, церан философски маьIна дан гIерташ хилар. Вайн заманхо – къонах а, къинхьегамхо а – ву цуьнан коьрта турпалхо... Поэтан адамийн кхолламех, дахарх, дуьненах йо ойланаш, заманан хиламашка поэтан болу хьежамаш къеггина бу цуьнан говзаршкахь...» – яздина вевзашволчу нохчийн поэта Муталибов Зайндис. (Ткъесан цинцаш» стихийн гуларан дешхьалхе. Соьлжа-ГIала, 1978 шо).\n«Осмаев Асламбек... оцу башхачу адамца цхьаьнабеттабала а, цуьнца къамелаш дан а, доттагIалла лело а ирс хиллачара массара а баркаллица дагахь латтор ву иза. Цуьнах лаьцна вуон дош аьлла цхьа а ца хаавелла суна. Цунна чохь йогу баккъал а дагца цIена болу нах массарах къастош йолу башха серло. Вайн таханлерчу дуьненан къинош тIе цаоьцучарах, кIез-мезиг шен бераллехь висинчарах вара иза. Дерриге а дуьненах комаьршаллин, дикаллин туш ян гIертачарах вара» (Куни Лула. «Нана». №8, 2006 шо).\nИ дерриге а, вайна ма-гарра, цхьана стагах лаьцна яздина ду – поэтах Осмаев Асламбеках лаьцна. Иза ван а вара и дерриге а шех лаьцна ала хьакъ долуш, хIунда аьлча дуьненахь хуьлучу дерригенан бала болуш, адамех дог лозуш вара иза, цуо шен «Сан дагах чекхбуьйлу» бохучу байтехь ма-яздарра:\nСан дагах чекхбуьйлу\nЦундела дог ду сан\nСайн мехкан амалехь –\nХьаьгна ду дуьне а\nЛаа а, ларамаза олуш ма дац, вайн доккхачу дуьненахь муьлххачу маьIIехь а мохкбегийча лаьттан дотIана поэтан дагах чекхдолу, олий, дуьненахь муьлххачу меттехь иккхина бохам яздархочух хьакхалуш бу, олий. Ткъа Осмаев Асламбек бакъволу а, вуьззина а, Везачу Дала делла башха похIма долу а поэт вара – шен заманан кIант, дерригенах а дог лозуш волу хьомечу Даймехкан а, шен къоман а воI, цуо ша а ма-яздарра, вай лакхахь хьахийначу байтан шолгIачу декъехь. Ткъе пхийтта – ткъе вуьрхIитта шо хьалха язйина йоллушехь, тахана язйича санна ю иза:\nСо гIуьтту космосе,\nСо оьгу цIийла,\nЦхьана а юкъана\nДац сан социйла.\nКхиамаш – эшамаш,\nЭшамаш – кхиамаш...\nХалонех кхоьруш, дахарна юьстахлатта Iемина вацара Асламбек. Цундела, 1986-чу шарахь Чернобылан атомни электростанци тIехь инзаре боккха бохам хилча, кхераме тIаьхье хила меггашехь, Даймехкан кхайкхамца шен лаамехь бохаман тIаьхье дIаяккха уггаре а хьалха вахара иза. Масех баттахь болх бира Асламбека цигахь. Цигахь лаьцна цамгар, бохам хиллачул тIаьхьа масех шо даьлча, хааелира. Цо вожа а вина, кхидIа ца хоьцуш, бакъдуьнена дIавахара чIогIа дахар дезаш, чIогIа ваха лууш хилла поэт. Вацара мух-мухха а дахар дезашший, мух-мухха а ваха луушший. Вара цIена, хьанал дахар дезаш, вара мехкан а, къоман а дуьхьа ваха лууш, цо шен «Дахар» бохучу байтехь ма-яздарра:\nДахар, ас къобалдо\nХьакъверг бен хьайн тойне\nХийшош хьо дацахь.\nХьуо хаздеш вогIучун\nДоггах гIо лацахь,\nДахар, ас даггара\nОсмаев Асламбек вина 1946-чу шеран 2-чу июлехь, нохчий Даймахках баьхна цхьа шой, ах шой дузуш, Казахски ССР-н Джамбульски областан Курдайски кIоштан Ново-Александровка-юьртахь. Циггахь 1953-чу шарахь хьалхарчу классе вахара, амма юккъера школа чекхъяьккхира дашочу мидалца дай баьхначу Гермчигахь 1964-чу шарахь. Школа чекх ма-яьккхи, кхидIа деша воьдучу меттана Шеларчу цхьана совхозе балха ваха дийзира Асламбекан – гIо оьшура дена-нанна боккха доьзал когахIоттош. Цхьана шарахь болх бинчул тIаьхьа Советийн Эскаре воьду хан тIекхечира. Цигахь цо чекхъяьккхира бIаьхаллин зIехойн школа, спортехь кхиамаш бехира. Циггахь, олуш ма-хиллара, самаделира Асламбекан дахарехь яздаран похIма – цуо дивизин газетан агIонаш тIехь зорбатуьйхира цхьамогIа материалаш. ХIетахь дуьйна, де-дийне мел дели, чIагIлуш бара цуьнан дагахь журналист хила лаам, сатийсам.\nАмма кеста кхочуш ца хилира Асламбекан лаам-сатийсам. Цуо ша соьга дийцарехь, эскарера цIа веанчул тIаьхьа, дена-нанна гIо деш, масех шарахь тайп-тайпана белхаш бан дийзира цуьнан – Шелан кIоштан кинофикацин урхаллехь, Сибрехахь мехкадаьттан промыслехь а, геологоталларехь а. Оцу муьрах лаьцна язйина байташ ю поэтан – «Триас» а, «Геологийн кхерч» а, цхьамогIа кхиерш а. Сайн «Нохчийчоьнан яздархой» бохучу шолгIачу книги тIехь Осмаев Асламбеках лаьцна очерк язъеш, уьш а, цхьамогIа кхийолу а цуьнан байташ ас дуьххьара оьрсийн матте ехира – «Дегнаш», «Даймехкан сингаттамаш», «Къонахаллин школа» (Чернобыло зерах лаьцна), «Планета – латта», иштта дIа кхин а.\nТIаьххьара а кхочушхилира Осмаев Асламбекан журналистике болу сатийсам – 1970-чу шерашкахь Шелан кIоштарчу «Коммунизман байракх» газетан редакце литературин белхахочун дарже дIаийцира иза (тахана – «Зама» газет). Кестта республикерчу кегийрхойн «Комсомольское племя» газетан редакце сехьавелира. Цигара, нохчийн мотт дика хаьа аьлла, Нохч-ГIалгIайн Республикин книгийн издательстве редакторан дарже дIавигира. Оцу шерашкахь, шен хаарш кIаргдеш, лакхадохуш, Асламбека заочно доьшуш, чекхъяьккхира Дона-тIерачу-Ростован пачхьалкхан университетан журналистикин факультет (1977-чу шарахь.)\nВай лакхахь хьаха ма-дарра, А.Осмаевн дахаро цIеххьана хала голатуьйхира 1986-чу шарахь – Чернобылан атомни электростанцехь хиллачу бохаман тIаьхье дIаяккха вахара шен лаамехь, хIетахь шовзткъа шо кхаьчна волу Асламбек. Цигахь вайн махкахочо, ша-шен ца кхоош, дика болх бина хиларна тоьшалла ду «Украинская газета» корреспондента яздинарг: «Чернобылехь болх беш бу бIеннаш ликвидаторш, Советийн Союзан дерриге а халкъийн векалш. Уьш берриге а шайн лаамца баьхкина бу бала хьоьгуш йолчу Украинина гIо дан. Дийнахь, буса цхьана мIаьргонна соцуш бац иккхинчу йоьалгIачу энергоблока тIехь болх. И къаьсттина дика а, жоьпаллица а беш болчарна юкъахь хьакъ долуш цIе йоккхуш ву Нохчийчуьра веана нохчийн кIант Осмаев Асламбек». Чернобылах «Къонахаллин школа» элира ша поэта.\nШолгIа буьрса голатуьйхира Чернобылера цIавирзинчул тIаьхьа, юха а шен журналистан балха дIахIоьттинчу А.Осмаевн дахаро 1990-чу шерашкахь, дамар-дарц хилла юхуш йолчу ерриге а Советийн Союзехь санна, Нохчийчохь а революцин хиламаш буьйлабелча. Куьйгалле баьхкина хьаькамаш берриге а шаьш-шайх тоам бина, кура, шайх лаьцна вуон дош ала йиш йоцуш бара, кхаьънаш оьцуш, нах Iехош боллушехь. Амма даима нийсо къуьйсуш, бакъдерг, мел къаьхьа иза хиларх, юьхьа дуьххьал дIаолуш волу журналист Осмаев Асламбек ца Iара газетан агIонаш тIехь и хьаькамаш Iора ца бохуш, оцу муьрехь журналистан болх чIогIа кхераме боллушехь, цуьнан цхьа а тайпа лардар доццушехь, цунна бохамехь дала орца доццушехь. И дерриге а хуъушехь Асламбека зорбатуьйхира иштта керлачу цхьана куьйгалхочун Iаьржачу гIуллакхех лаьцна масех материал. Церан тIаьхье хала хилира журналистана: 1992-чу шарахь цунна машен тIе туьйхира. Больницехь масех бутт баьккхира цо. 1993–1994-чуй шерашкахь бевзаш боцчу кегийчу наха шозза йиттира Асламбекана. ШолгIа чIогIа йиттича, иза велла хиларх тешна болчу бевзашбоцчара, новкъахь витира журналист. Амма, иза дийна вуйла хиъна, къинхетамечу наха больнице вигира. Иза когах1оьттира, амма, заьIапхо а хилла, кIелвисира...\nИшттачу акхаройх яздича санна ду Осмаев Асламбекан «Терза ду» бохучу байта тIера хIара могIанаш:\nГIулч бен яц...\nДела вой, веха\nПоэзига болу безам, хIора бакъволчу поэтехь санна, дукха хьалхе гучубелира Осмаев Асламбекан дахарехь – школехь уьссалгIачу классехь доьшуш волуш, Шелан кIоштан «Коммунизман байракх» газетан агIонаш тIехь дуьххьара зорбане евлира цуьнан хьалхара байташ. Шо-шаре мел дели кхуьуш схьаеара цуьнан кхолларалла. Цундела ларамаза дацара Асламбекан байташ цул тIаьхьа республикин «Ленинан некъ» газетан а, «Орга» журналан агIонаш тIехь зорбане йийла юьйлаялар. Кестта оьрсийн матте яха а йолийра уьш Нохчийчохь бехачу оьрсийн поэташа Богданов Виктора а, Минтяк Ивана а, Ленинградерчу Вольский Сергейс а, Шамсудинов Николайс а, кхечара а. Церан гочдаршкахь поэтан байташ евзира хIетахьлерчу ерриге а Советийн Союзехь – цуьнан говзарийн лаккхара мах а хадош, уьш зорбане евлира Москварчу «Литературная газета» а, «Литературная Россия» а газетийн а, Ростоверчу «Дон» журналан а агIонаш тIехь. Асламбекан поэзи гIеметтахIуттуш хиларан кхин а цхьа тоьшалла дара 1976-чу шарахь Нохч-ГIалгIайн АССР-н Яздархойн союзо Москва къоначу литераторийн Ерригсоюзан VII-чу семинаре-кхеташоне иза хьажор. Цул тIаьхьа цуьнан цхьамогIа байташ зорбатуьйхира Москвахь араяьллачу ерриге а Советийн Союзан къоначу литераторийн «Къоналлин кхайкхамца» ц1е йолчу гуларехь.\nШен кхолларалле чIогIа лехаме вара поэт. Цундела цуьнан поэзин «Ткъесан цинцаш»хьалхара гулар 1979-чу шарахь бен ца елира зорбане, Асламбекан байташ зорбанехь гучуевлла пхийтта шо даьлча. Цул тIаьхьа арайийлира А.Осмаевн стихийн гуларш: «Байначу седанан серло (1980 шо), «Бераллин урам» (1982 шо, оьрсийн маттахь), «Хьалхара гIарагIулеш» (1984 шо), «Лекха гене» (1992 шо). Цуьнан байташ зорбане евлира оьрсийн маттахь 1981-чу шарахь араяьллачу «Нохч-ГIалгIайн поэзин антологехь» а, нохчийн маттахь – «Нохчийн поэзин антологехь» а (Москва-гIала, 2003 шо, хIоттийнарг Ибрагимов Лоьма), «Нохчийн поэзи» гуларехь а (Соьлжа-ГIала, 2011 шо, хIоттийнарш – Аболханов Хьаьким, Шамсудинов Бувайсар). Цуьнан дешхьалхенехь Нохчийн Республикин Яздархойн союзан председатела, Нохчийн Республикин халкъан яздархочо Ибрагимов Кантас яздо:\n«Нохчийн дуккха а поэтийн Даймахках, стеган вахаран маьIнех, ненах, нохчийн маттах лаьцна йолу тоьллачу говзаршна меттиг карийна хIокху гуларан агIонаш тIехь. Амма... гуларан барам доза тоьхна хиларна дуккха а поэташ кхунна юкъа ца боьлхуш бисина». Ца висна Осмаев Асламбек-м – иза нохчийн бакъволу поэт волу дела.\nПоэтан кхоллараллин чулацам шуьйра бу – Даймохк, адаман дахар, къинхьегам, Iалам, безам. Амма вайн литератураталлархоша, халахеташ делахь а, цхьа а могIа ца язбира Асламбекан кхоллараллах а, цуьнан башхачу поэзин озах а иза дийна волуш а, 2012-чу шарахь иза кхелхинчул тIаьхьа а. Бакъдерг аьлча, суо «Вайнах» пачхьалкхан телерадиокомпанин радион шеф-редактор волуш, иза валале хьалха шиъ радиопередача яйтира ас Асламбекан дахарх а, кхоллараллах а лаьцна.\nХIара Осмаев Асламбеках йолу йоцца очерк чекхйоккхуш, цуьнан «Ас динарг» боху байт яло лаьа суна:\nАс динарг, ас дийриг,\nТайнарг, ца тайнарг,\nАс дагахь къийлинарг,\nАс дан мел лийринарг,\nЦа дан со кхийринарг –\nОцарах цхьаъ шайна\nЦа тайнехь, адамаш,\nЛаралаш со вайна,\nШун бIаьрхийн тIадамаш.\nСан цхьа гIулч мелехь,\nМацца а хьаъа а\nЦхьа гIуллакх хьакъдан\nСуна ма-маггара –\nТIаккха а, адамаш,\nЭшац тIех кадамаш,\nСан дега, нене,\nТхов кIелахь техкийна\nЭрна ца техкийна\nМацца а цкъа.


Советан Заманахь Вевзаш Хиллачу Эшаршлархочо Цецяьккхина Интернет\nСтигалкъекъа-бутт 24, 2010\nRussia -- Eduard Khil performs in 1966\nТIаьххьалц наггахь бен Интеренет чу ца валара Хиль Эдуард. ТIкъа хIинца 75 шо долу и эшаршлакхархо дуккха а сахьташ дохуш ву монитора хьалха а хиъина, шега яздеш долу кехаташ доьшаш.\nХиль Эдуард гIарваьлла вара Брежневан зама йолчу хенахь. ЦултIаьхьа тIап аьлла вайра иза, цхьаболчара дийна вуй-те иза бохаш хеттарш а даш. Амма кху деношкахь цхьана мила ву ца хуучу стага интенетан Ю-Тюб агIонтIехь гучуяьккхира цо цхьана хенахь лекхна йолу йиш.\n1970-чу шерашкахь лелош хилла йолу, мокха кримплинан костюм а йоьхна, даьтта хьакхна, шарйина месаш а йолуш, цхьа тамашийна къежарца локхуш ву иза цхьа а дош доцу «Со ирсе ву, сой эххаре а цIа воьдаш хиларна» цIе йолу йиш. Дешнийн метта цо бохуш дерг бахьана долуш, Малхбузерачу ладогIархоша цунна цIе тиллина мистер «трололо» аьлла.\nПетербургIехь волчу Хиль Эдуарде телефонехула цуьнан йиша цхьа кийсак ала хьара ахьа аьлла дехар деш, хууш дара, цо иза йиш дуьххьара лекхна 44 шо даьллехь а, цуьнан дешнаш цунна диц делла хир доций…уьш доцун дела.\nЦ1еххьана юха гучу яьллачу цу клипо эзарнаш керла ладогIархой гучубаьхна кху дуьнентIехь.\nКху тIаьхьарчу шина-кхаъа кIирнах 4 миллион сов стаг хьажна Ю-Тюб тIехь йолчу цуьнан клипе. Эзарнаш наха Хиль хестош дешнаш а дитина, комментариш йеш. Церах дукхах болчара дехарш до цу воккхачу стаге, хIинца кху дуьнетIехь эшаршлокхуш турне яхьара бохуш.\nЦу хеннахь, кху деношкахь Хиль Эдуарда керла шен видеокъамел дIахIоттийна Ю-Тюб чохь, ладогIархошка цу йишна дешнаш язде аьлла. Хиль бахарехь, хIора пачхьалкхехь хIора къомах болчу наха шен кепара тIе оьцуш хир бу цуьнан мукъам. ТIкъа цуьнах йоьзна хир ю цара язйийра йолу тексташ а.\nХиль Эдуардах тарлуш клипаш яха буьйла белла цуьнан эшар хазйелла болу нах. Церах цхьаъ ю Испанерачу кегийрахоша яьккхина. Иза шена ч1ог1а хазахийтира бохуш дуьйца Хила.\n«Цара цхьа хаза клип яьккхина, Со хазанехасанна чIогIа вийлира цуьнах. Цара костюм а тегна леррина, сайчух тера. Иза сох тарвала а гIерта, ас лелийнарг лело гIерташ. Цара иштта юьйцина аьчган керт а йина, суна тIехьа гуш хилла йолу. Суна цара цу кепара самукъадаккхар хаза хета».\nХиль Эдуарца лекхна йолу и йиш 1966-чу шарахь язйинарг ву Советан пачхьалкхехь вевзаш хилла волу композитор Островский Аркадий. Амма цуьнан дешнаш а дара. Цу йишо юйцуш йерг яра Джонни цIе йолчу стеган истори. Иза говрахь вогIуш ву 1амерки «прери» олучу аренехула, шена йезаш йолчу, цIахь, тIергIа пазаташ а йеш, ша цIа варе хьожаш Iаш йолчу, Мареме къамел а деш.\nАмма Хила а, Островскис а и дешнаш дIадаха сацам бира, уьш советан цензуро илла а, билла а чекхдовлуьйтур дац аьлла. Тахана цо шена дага ца догIа бах, цу кепара шена гонах Iа яьккхина кхин йиш хилар. Шен йиш нахана хазахетни Хиль Эдурдана хиъира иза цуьнан 13 шо долчу къента-кIанта шега аьлча.\n«Сан кIента-кIанта Эдуард-жимчо элира соьга: «Дада, Интернетехь массерна а хьан йиш йоьвзаш ю, массо а пачхьалкхашкахь, Японехь а, Ингалс-пачхьалкхехь а, Iамеркехь а. Цара майканаш а ю юхкуш» аьлла».\nКхеташ дац, цу бессара хIу хазаделла нахана Хиль Эдуарда локхуш йолчу йишехь. Амма мухха а далахь, цо Интернетехь яьккхина йолу гIовгIа лахлуш яц.\n«Фэйсбук» олучу интенет аг1онна т1ехь 40 эзар стаг ву цунна тIе тидам бахийтина вехаш. ТIкъа цхьаберш х1инцале а йохка буьйлабелла «трололо» олу атрибутика. Цу клипана тIе тидам бахийтина пайда оьцуш бу дуккха а Малхбузера пародисташ.\nАмма Хиль баш курваьлла а вац, цу кепара ша юха а гIарваларх.\n«Суна чIогIа хаза хийтира, амма со цец ца велира, хIунда аьлча, иза баккъалла а хаза мукъам бу. Со гIоьртира иза дахар хаза деш хилийта. Цхьа ша тайпа маьлхан кхолларалла цуьнах хилийта. 1966-чу шарахь иза язйина ялахь а, хIинца иза ю кхузаманахьлера йолуш санна».\nМалхбузерачу ладогIархошна Хиль хIинцца бен ца вевзанехь а, иза дика вевзаш ву хьалха Советан пачхьалкх хиллачу территори тIехь. Советан Iедало цIе тиллинера цунна «Халкъан Артист» аьлла. 1970-чу, 1980-чу шерашкахь иза гастролашкахь хилира 80 сов пачхьалкхехь.\nСоветан пачхьалкх йохарца Хила дIайерзийра шен карьера. ЦултIаьхьа масийтта шо даьккхира цо Парижехь, оьрсийн ресторанехь эшарш лоькхуш. Юха Хиль ца вирзира Оьрсийчу.\nХиль Эдурдан кхолламехь цIеххьана хилла долчу голатохаро аьтто бо цуьнан 1990-чу шерашкахь йитина йолу карьера юха дIайоло. Т1аьхьарчу хенахь масийтта советан зама йолчу хенахь хилла болу музыканташ гIарбевлира Ю-Тюб бахьана долуш. Церах цхьаъ ву Чехера эшаршлакхархо Младек Иван. Цо Прах1ерачу бахархойн дахарх лаьцна дуьйцуш йолу йиш гIарйелира кхо шо хьалха.\nЮ-Тюбо аьтто бина хьалха бевзаш хилла боцучу музыканташна цхьана дийнахь гIарбовла. Церах цхьаъ ву 28-шо долу оьрсийн къомах волу архитектор Налич Пётр. 2007-чу шарахь видео йиллира цо Ю-Тюб чу, «Гитара» аьлла цIе йолу йиш ша локхуш яьккхина йолу. (Http://www.youtube.com/watch?v=AOzkN8dHnjk)\nНалич а, цуьнан доттагIий а, тоба вовшах а тоьхна, дакъа лаца кечлуш бу «Евровизион» олучу эшарийн къовсамехь.\nХиль Эдуардах лаьцна аьлча, цо ша кхеташ ву бах, шен шолгIа гIарвалар шен зил болуш хиларх. Цундела, Интернетехь ша гIарвалар, дукха чIогIа тIе а ца оьца ша бах цо.\n«Кнопка тIе ма таIIийна, хьо дIавола цу чура. Кхана кхин гучу вера ву. Иза ду-кх Интернетехь гIарваьлла хилар».\n(ХIара материал эфирехь хилла 03 26 2010)


Украина -- Одессерчу кхело Путин Владимир вен гIерташ хилла аьлла, лаьцна латтийна Осмаев Адам набахтера арахецначу сахьташкахь, 20Лах2014\nОьрсийчоьнан президент Путин Владимир вен гIерташ хилла аьлла цIен а кхоьллина Украинерчу набахьтехь валлош хилла волу Осмаев Адам маьрша ваьккхина.\nШи шо хьалха йоккха сенсаци а хилла хаамийн гIирсашкахула чекхделира, Украинехь Оьрсийчоьнан президент Путин Владимир вен гIерташ хиллачу террорхойн бен гучубаьлла боху хаам. Цу хиламан орамехь лаьтташ дара, 20I2-чу шеран дечкен баттахь Одессерчу цхьана петарахь эккхар а хилла, цIе ялар. ХIетахь цу чохь кхо стаг - Осмаев Адам а, Мадаев Руслан а, ткъа иштта им диллина хила волу цхьа оьрсийн къомах волу церан накъост Пьянзин Илья а хиллера.\nМадаев Руслан цу эккхарехь хиллачу чевнех оцу сохьта кхелхинера, ткъа цул тIаьхьа жимма хан яьллачул тIаьхьа Пьянзиний, Осмаевий Iедалхоша лаьцнера. Аьлча а, цкъа хьалха лаьцнарг цу петаран хIусамда Пьянзин вара. Ткъа цуо динчу айкхаллин тIе а тевжина, цхьа бутт баьллачул тIаьхьа Осмаев Адам а лецира. Шена тIе тидам бохуьйтуш дара, тIаккхий бен Путин Владимир вен гIертарх а, терроран бенах а долу дIахьедарш шинна а пачхьалкхан къайлахчу сервисаш дIа ца долор.\nНагахь санна, Пьянзин Илья масех бутт баьлча Оьрсийчу дIавала Украинин Iедалхой кхиънехь, Осмаев Адамна уьш экстрадици йина йина бовлале Страсбургерчу адамийн бакъонийн кхело дуьхьало а йина, Украинерчу набахтехь хан яккха висира иза. Цуьнан хьокъехь кхело сацам бина ца болуш, Украинехь Iедалан карчам а хилла, нийса бIостанехьа дирзина цуьнан гIуллакх.\nХIинца террорхо санна вийцина хилла волу и жима стаг, гарехь, нохчо хиларий, хьашт доцучу хенахь хьашт доцучу меттехь нисваларий бен, кхин бехке воцу, политикан тутмакх санна вийцаре ван волийра Украинерчу хаамийн гIирсашкахь.\nЦуьнан хIусамнана Окуева Амина Майданехь гIаттам болабелча дуьйна схьа цу пачхьалкхан эскарехь лор санна болх беш хиларна а, хаамийн гIирсашкахь вуно жигара Адам маьрша ваккхарехь кампани йолийна лелаш хиларна а, амма уггаре а хьалха политикан хьал махкахь хийцаделла хиларна Адам зуламхо санна а ца гуш, Януковичан Оьрсийчоьнна муьтIахь хиллачу Iедалан закъалт санна лара волийра.\nЭххар а ши де хьалха Осмаев Адам Одессерчу кхелан сацамна маьрша ваьккхира.\nМаршо радион каделира дукхахан йоцуш тутмакх хиллачу, ткъа хIинца Украинин маршонехь къуьйсучийн могIаршка дIахIоьттинчу Осмаев Адамца къамел дан. Иштта дуьйцу цуо ша марша ваккхарх лаьцна.\nХьо маьрша ваьллчул тIаьхьа, набахтера хьо араваьлча, дуьххьара хIун дира ахь? Муха яра хьан маршонехь дуьххьарлера ойланаш а, гIулчаш а аьлла шега хаьттича, иштта элира Адама.\nШа лацарх а, шена тIекхайкхина хиллачу, ткъа цул тIаьхьа Оьрсийчоьнна Iедалшка дIавеллачу Пьянзин Ильях лаьцна иштта дуьйцу Осмаев Адама.\nШи шо сов хан яьккхина Осмаев Адама украинхойн набахтехь. Иза лацале хилла йолу Украиний, иза маьршаваьллчул тIаьхьа цунна арахь карийна Украиний – ши тайп-тайпана пачхьалкхе лара мегар ду. Оццул баккхий хийцамаш бу цигахь цу шина шарчохь хилларш. Хьуна муха карийра масех шарахь хьо ваьхна болу и мохк? ХIун хийцамашна тидам бира ахь уггаре а хьалха аьлла шега хаьттича, Адама элира, цу юкъана къоман кхетам вуно кхиинча санна хета шена аьлла.\nАдам Осмаев 3\nАдам ша набахтехь волшехь а Украинехь лаьттачу хьолана тIехь тидам латтош вара. Украинхошка шайн маршо ларлур ю бохучунах шеко а яц цуьнан. Цул совнаха, иза тешна ву Укранехь маршо толар Нохчийчоьнна а, йоллучу Оьрсийчоьнна а беркате хир ду аьлла.\nОсмаев Адам 4\nКхин цхьа мехала хаттар ца делча ца йолура со Осмаев Адаме. Иза набахтера араваьлчул тIаьхьа даьллачу шина -кхаа дийнахь интернет машанахь лела доладелла цхьа эладитт: Адам а, цуьнан хIусамнана Амина а кесталгIа Шема тIаме дIадаха Iалашо йолуш ду бохуш. Иза бакъ дуй аьлла шега хаьттича, гIеххьа цецваьллера Осмаев Адам.\nОсмаев Адам 5\nПутин вен гIерташ хилла аьлла харц цIе а кхоьллина, ши шо сов хан набахтехь яьккхинчу Адамна дика хаа маршонан мах. Цундела тамашийна а дац, цуо ша маьршачу дахарехь яьхна йолу дуьххьарлера гIулчаш маршонехь къуьйсучу агIор яхар, Украинин малхбалехь пачхьалкхан маршо а, бакъонаш а къуьйсучийн тобанех дIакхетархьама\nОсмаев Адам 6\nОдессерчу кхело маршо елла Осмаев Адамна


Истанбул, туркойн лерринчу сервисийн белхахой\nИстанбулан полицин терроризмца къийсам латторан урхалло а, туркойн Къоман талламан вовшахтохаралло а де хьалха шпионаж лелорна шеко йолуш лаьцна кхечу пачхьалкхашкара ялх стаг. Царна юкъахь ву Оьрсийчоьнан вахархо а.\nТуркойчуьрчу нохчийн диаспоран векалша дIахьедина, и стаг шайна вевзаш ву цхьамма тIедилларца нах байъарна декъа хиларца аьлла. Цунах лаьцна "Кавказ.Реалиига" хаам бина нохчийн оппозицин блогера Халитов Хьасана.\n"Цуьнан цIе Беслан ю, шолгIа цIе ю - Изнаур. Цуьнах лаьцна яздинера меттигерчу нохчийн Security Turkey телеграм-каналехь", - дIахьедина Халитовс. Цо дийцарехь, Беслан цунна вовзийтинера, стаг вер кечдарна Гуьржийчохь лаьцна волчу Боков Васанбека.\n"Боковс (бакъйолуш цIе - Гуциев Мохьмад. – Ред. билгалдаккхар.) Мархийн-баттахь шен хIусаме хьошалгIа кхайкхира со, видеозIенехула вовзийтира цо суна Беслан. Со цецваьккхинарг дара, "Патриот" (Висмурадов Абузайд, Нохчийчохь вице-премьер. – Ред. билгалдаккхар.) вевза шена, бохуш оцу Беслана дозаллаш дар", - боху блогера.\nХалитовс чIагIдарехь, Туркойчохь лаьцна Беслан Нохчийчуьрчу Iедалшца уьйр йолуш ву. Цо дийцарехь, шех лаьцна хаамаш бинчунна ахча лур ду ша, бохуш хилла цо. И хаам тIечIагIбо Истанбулерчу нохчийн диаспорица уьйраш йолчу Кавказ.Реалиин хьосто.\nТуркойн низамаш лардон органаша Боков дIалацаран хьокъехь официалан комментари йина яц.\nХалитовс дийцарехь, иза вуьйруг хила мегаш волчу киллерна лур ду аьлла хилла 300 эзар доллар. Ша кийча ву, боху Халитовс полицица юкъаметтигаш лело а, тоьшаллаш дан а.


Сулейманов А. «...Дешархо – лато дезаш долу хаьштиг ду»\n23 июль 2014 года\nШелан к1оштан Жимчу-Атаг1арчу Керимов Мохьмада хьехархочун говзалла харжар, историк хилар-м х1етий-ветий а, ша-шах я лаамза нисделла дац. Йоза деша 1емичхьана книгаш йоьшуш а, исторехь безам болуш а хилла ву иза.\nЦундела хир дара цуьнан, Жимчу-Атаг1ара 8-шеран школа 1964-чу шарахь чекх ма яьккхинехь, Соьлжа-г1аларчу хьехархойн училище деша вахар а. 1968-чу шарахь цигахь дешна ваьлча, Чуьрийн-эвларчу юккъерчу школехь хьехархочун болх бан волавелла 1 бутт балале эскаре кхайкхира Мохьмад. Цигара ц1а ма-веъанехь, 1970-чу шарахь дуьйна ша вехачу Жимчу-Атаг1арчу №2 йолчу юккъерчу школехь хьехархочун болх беш ву и. Балхана юкъах а ца волуш, 1982-чу шарахь Нохч-Г1алг1айн пачхьалкхан университетан исторически факультет чекхйоккху цо.\nСтеган амалех, балхах, г1уллакхех дерг уггар дика цуьнан белхан накъосташна хуур ду...\nТамаева Масара, школан директоран дешаран а, кхетош-кхиоран а декъехь йолчу заместитела, дуьйцу:\n«1969-чу шарахь 320 меттигана йиначу тхан школехь доьшуш 336 дешархо а, болх беш 28 хьехархо а ву. Царах 22 лакхара, 6 юккъера корматаллин образованеш йолуш бу. Ас кху школехь хьехархочун болх бен 26 шо ду, царах т1аьххьара 11 шо завуч йолу а ду.\nКеримов Мохьмад х1ара школа болх бан йолаелчхьана кхузахь хьехархо ву. Дуьххьара военрук, цул т1аьхьа математик хилла и, 1976-чу шарахь дуьйна истори хьоьхуш ву. 18 шарахь завуч лаьттина а, хьехархочун лакхара категори йолуш а, дуккха а грамоташца билгалваьхна а ву Мохьмад. И санна шен говзалла а, шен болх а безаш, цо санна доггах шен хаарш берашка д1акхачо г1ерташ болу хьехархой к1еззиг бу х1инца. Къоначу хьехархойн наставник а ву иза. Муьлхха хаттар я лазам эцна т1еваханчунна дала жоп а, дан г1о а хуьлу цуьнан.\nВайн мехкан, Россин, дуьненан истори к1орггера хууш ву иза. Школехь ЕГЭ-н гайтамаш Мохьмадан дешархойн гуттар а кхечерачул тоьлла хуьлу. Мохьмад к1оштан а, республикански а историн, обществознанин олимпиадашкахь гуттар а комиссин декъашхо хуьлуш ву, ткъа цуьнан дешархой къовсадаларшкахь дакъалоцуш хуьлу. Школехь семинараш, конкурсаш д1ахьо.\nМохьмада шен балха т1ехь буьззина пайда оьцу кхузаманан технологех а, инновацех а /компьютер т1ехь а, интерактивни уьнца а болх бан дика хаьа цунна/. Шен урокашкахь юкъадаладо ламастехь доцу /нетрадиционни/ хьехар а. Дешархойн дай-наноша а, дешна бевллачара а ч1ог1а лоруш а, ткъа тхан коллективан воцуш цатерг а ву Мохьмад. Хьехархо-методист ц1е а йолуш, историн, обществознанин методически вовшахтохараллин куьйгалхо а ву иза».\nРоссин Федерацин юкъара дешаран сийлахь белхахочо, нохчийн меттан, литературин хьехархочо Дадаева Зояс т1етуьйхира:\n«Мохьмад суна школехь доьшуш долуш дуьйна вевзаш ву, кху школе балха а цхьана шарахь деана тхойшиъ. Кху 42 шарахь цкъа а шегара осала х1ума ца далийтина цо, шена т1едиллинарг дуьззина чекх ца доккхуш ца 1ийна иза. Тешаме, дика белхан накъост а ву. Жима волуш дуьйна исбаьхьаллин литература йоьшуш, вайн къоман истори езаш, йовза лууш, т1аьхьа а волий лелаш хуьлура иза. Цундела цунна дуккха а школан программи юкъахь доцург а хаьа, дешархочун а я муьлххачун а хаттарна дала дуьззина жоп а хуьлу. Тушца а, масца /пером/ а дика сурт дилла хууш а ву Мохьмад. Хьалха тхан школера шайолу оформлени цо еш яра /х1инца санна, ян а йой, схьайохьуш яцара/. Доцца аьлча, вуьззина, бакъволу Хьехархо ву-кх Мохьмад».\n«Сайн алапа дукха ду – к1еззиг ду аьлла, сингаттаме хилла вац со цкъа а, сайга х1ара болх байтичхьана тоьаш, – воьлуш, дуьйцу Мохьмада, – военрук волуш, 10-чу классан дешархой улле а баьхна, т1улг а, кибарчиг а тхаьш юттуш, к1оштахь а тоьлларг тир йира оха. Кху школехь муьлхха а дан дезаш долу г1уллакх, ахча лур дуй-даций ца бохуш, я цхьаммо а хастадаре са а ца туьйсуш, самукъа а долуш дора оха. Х1инца, замане хьаьжжина, ша мел дерг соьме дирзина. Делахь а тхан коллектив ч1ог1а дика а, бертахь а ю. Воккхачуьнца ларам а бу. Хьехархойн вовшашца ларам ца хилча, берашна вуон масал ду иза. Оха мел диканиг хьехарх, мел хазаниг дийцарх, тхан леларе хьаьжжина бен д1а ца лоцу цара иза. Хьалха тхо ч1ог1а г1иллакх долуш дарий, тхо дика доьшуш дарий, х1инцалерниш иштта буй, вуьшта буй, бохуш долу хабарш цкъа а ца дезна суна.\nАс гуттар а берехь а, воккхачуьнгахь а, чохь а, арахь а, школехь а коьртаниг г1иллакх лерина. Дешар-м оха 1амийчхьана 1ама там бара, амма г1иллакх тхоьга школехь тоам боллуш ца 1амало. Иза шен чуьра схьа – дегара, ненера, шен ц1ийца хила дезаш х1ума ду. Шозлаг1ниг – берашна т1ечехар а ца дезна суна. Хьалхалерчуьнца дуьстича, дешар дера х1инца ледара ма ду. Цуьнан шортта бахьанаш ду, амма коьртаниг – бераш оьрсийн маттана херадовлар ду. Дешар оьрсийн маттахь хилча, бере шена хуург шерра схьа ца алало, т1аккха ийзало /комплексовать до/. Компьютерш а ю, каралаьцна телефонаш а ю цаьргахь, уьш дика а евза царна – иза а дика ду, оьшуш ду. Амма исбаьхьаллин литература ешар дац. Книгаш ешаро бен хьекъал кхиа ца до, дуьне довзар (кругозор) шор ца до.\n5-6-чу классехь волуш дуьйна уьш йоьшуш, лохуш (цу хенахь, тахана санна, еззарг книга яцара), гулъеш йолчу тобанна юкъахь хилла ву со. Книгаш ешаро дуккха а пайда ло дахарехь а. Хьайн къоман а, кхечу къаьмнийн а истори, г1иллакхаш девза хьуна. Муьлххачу, мел хьекъалдолчу, дешна волчу стагца дан къамел хуьлу хьан, т1аккха ларам хуьлу нахана юкъахь.\nДагадог1у суна, 1967-чу шарахь хьехархойн училищехь экзамен д1алуш, суна «Суворовн итальянски а, швейцарски а поход» аьлла билет кхаьчнера. И тема хьоьхучу хенахь, сан юкъаравалар а хилла, ас 1амийна яцара. Амма 2-3 бутт хьалха ас книга ешнера Суворовх лаьцна, и дага а деъна, ас д1а а йийцина, «5» даьккхира.\nШколехь дика библиотека а ю, амма берийн книгашна т1е лаам ца боьрзу цкъачунна. Делахь а, замане хьаьжжина – компьютершца а, кхиболчу а г1ирсашца дика ларабо уьш.\nТхан школан девиз ю:\n«Дешархо – юза езаш йолу пьег1а яц, лато дезаш долу хаьштиг ду» («Ученик не сосуд, который надо заполнить, а факел, который надо зажечь»).\nЦу т1е г1ерташ а ду тхо. Кху шеран 1-чу сентябрехь даккхийчу даздаршца тхан школана хеназа кхелхина йолчу хьехархочун Керимова Зулиханан ц1е тиллина. Дала гечдойла цунна. И ц1е оха лакха айъина д1а а хьур ю», – дерзадо Мохьмада.\nТкъа вай д1адаханчу хьехархочун денца декъал во Мохьмад а, вайн республикера массо а хьехархой а. Дала аьтто бойла шун шайн халачу, амма къомана ч1ог1а оьшучу балха т1ехь.


Нохчийчоь -- Оьрсийчоьнан эскархойн тидаман пост, 21Манг2007\nНохчийчохь юха а тIом хир бу бохуш материалаш кечйеш Iедал ду Оьрсийчурча авторийн. ТIаьхьарчу хенахь уьш къаьсттина алсамевлла интернетехь. Ткъа мел бух болуш ду цу наха хьоьхург?\nЦхьа ши де хьалха интернетехь цхьацца сайташка бIартухуш сан тидам тIебахара «ХIинца хууш ду Оьрсийчохь керла тIом мичахь хир бу аьлла» цIе йолчу артиклна.\nЦуьнан автор яра «Новый Регион2» олучу сайтан автор Кириллова Ксения. ТIом хирг хилча мичахь хир бу иза Оьрсийчохь аьлла долчу хаттарна цхьаъ бен жоп цахилар дукхахенахь дуьйна хууш ду Оьрсийчурча журналисташна хьовха, могIарерчу бахархошна а. Иза, кхеташ ма-хиллара, Нохчийчоь ю.\nНагахь цу тайпаниг дуьйцург Оьрсийчурча либерал-демократийн баьчча Ж. В., я 10 шо Путина чувоьллина набахьтехь даккхийтина, хIинца коьрта Оьрсийчоь ларъярхо хилла волу Швейцарехь веха хьолада Х. Б., я "радиоактиван чан юьтуш" тIом бан хьаьгна волу Оьрсийчоьнан коьрта пропагандист К. Д. хилча-м баш цецвала хIума а дацара кхузахь, амма Нохчийчохь кхоалгIа тIом хьоьхург ю адамаллан ойланаш а йолуш, кху дахарх а, Оьрсийчоьнан политиках а нийса кхеташ йолу жима зуда.\nБакъдерг аьлча, Кириллова ша цхьаъ хилла ца Iа, гергарчу хенахь Нохчийчохь тIом цахилча цаболу бохуш дIахьедарш дийриг. Уьш шортта бу.\nМасала, цхьаммо яздо Украинерчу конфликтана юкъарвала а, Малхбузенца юкъаметтигаш дIанисъян а Оьрсийчоьнан президенто Путин Владимира Нохчийчохь дIаболо мега кхоалгIа тIом бохуш.\nВукхо мохь бетта, Нохчийчоь халла латтош ю машарехь, керла тIом бала мегаш бу цигахь бохуш. КхоалгIа ву Нохчийчохь тIом ца хилахь цхьа а хIума нислур дац бохуш.\nУьш берш а, ладоьгIча, цкъа а тIом гина боцу иза цхьа тайнагийн ловзар хеташ болуш санна нах нисло.\nДелахь а, шина тIамах чекхбевллачу нохчашна цара хьоьхург забаре хIума дац. Баккъалла а цахилча цаболуш ду Нохчийчура кхоалгIа тIом хилар? И хаттар делира оха нохчийн вевзаш волу историн Iилманче Вачагаев Майрбеке.\nВай локхохьа хьахийначу журналисто Кириллова Анастасияс яздо шена «Нохчийчохь керла тIом цахилча цабалар» гойтуш йолу билгало а хилла дIахIоьттира «Кавказерчу йийсархочуьнан» истори бохуш. (Цо юьйцург ю кху деношкахь Нохчийчохь 17 шо долу йоI хан тоьхна волчу милцойн хьаькаме маре яхарца йоьзна истори).\nИза иштта делахь, цкъачунна, догдохур ду вай, цхьана стага мухха ялийнехь а зудаялийна аьлла Оьрсийчоьнан эскарш юха а Нохчийчу хьажорах вай къелхьар девр хиларе, и эскарш хьажо а цаоьшуш цигахь хилар тидаме эцча муххале а...\nЮха а тIом хьоьху Нохчийчохь


"Тхайн бераш ца гойту тхуна"\nГIалгIайчуьрчу а, Нохчийчуьрчу а пхеа зудчо арз хьажийна Оьрсийчоьнан президентан цIарх берийн бакъонаш ларъечу векале Кузнецова Аннига. Губашева Асяс а, Кодзоева Зарифас а, Муружева Лайлаа а боху, Iедало кхочуш ца бо кхелийн сацамаш, шаьш марехь Iийначу божарша ца гойту шайна шайн бераш. Ткъа Сагова Хедас а, Хамзатова Маликас а яздина, шаьш, наной, дийна доллушехь, хийрачу нахе леладойтуш ду шайн бераш.\n"Иза диллина лела хьал ду ГIалгIайчохь. Тхуна шерашкахь ца гойту тхайн бераш, кхелаша тхоьгахьа бина сацамаш карахь боллушехь", - аьлла ду арз. Уггаре хьалха зударшна бехке хета хIоьттинчу хьоланна пурстоьпаш – цара ца бо шаьш бан беза болх, яздо цара. Цара бахарехь, берийн дехоша ца дуьту бераш царна тIе, ткъа Iедалан хьукматийн бала а бац.\nОмбудсмене Кузнецовага арз дIакхачийна адвоката Абубакарова Маликас. "Бакъонийн инциатива" а, "Зударийн бакъонаш" а юкъараллийн цIарх зударшна гIодеш ю адвокат.\nДуьххьара яздеш дац арз пхеа а зудчо – цара хьалха ГIалгIайчоьнан Iедалерчу берийн омбудсмене а дина аьрзнаш. "Цигахь тхуна цхьа а гIо ца дина, тхо тIаьхьара дохуш, жоьпаш яздо, бераш дайн гергарчаьрца ду (дейишица, дедеца я дененаца), "царна цаьрца дика ду", " уьш дика кхобу", олий", - боху наноша.\nАбубакаровас бахарехь, омбудсмен Кузнецова дагахь ю наношна гIодан, церан кхолламаш ша зуьйр бу, аьлла цо.\nМуружева Лайлаъна шен воI Iимран пхи шо сов хан ю ганза. ГIалгIайчохь къеначу деден доьзалехь веха иза. Ткъа Iимранан да ву Москох. Пхи шо хьалха, шех зуда къаьсташ, дадийна, къайладаьккхина цо ши бер. ЙоI Сафия карахь лелош хилла заманахь. 2014-чу шарахь Москох Измайловн кхело ненанца кхаба къастийна берашна.\nКхелан сацам кхочуш ца бина Iимранан а, Сафиян а дас. Ткъа пурстоьпаша иштта дIа багахь аьлла Лайлаэ, гIалгIайн гIиллакхаша ца магадо шайна дехошкара бераш дIадаха. Кхаа шарахь къийсаелча, 2017-чу шарахь, дIаелира зудчуьнга Сафия. Стокха Европан кхело Оьрсийчоь декхарейина, Измайловн кхелан сацам кхочушбеш, кIант а нене дIавалийта. Амма и сацам а бац ГIалгIайчохь кхучушбеш.\nКхо шо ду Кодзоева Зарифина шен воI Акраман гойтуш воцу. Москох Тушинорчу кхело а, гIалгIайн къанойн юкъаралло а нене дIавала сацийна кIант, амма кхочушдалуш дац иза ГIалгIайчохь. Да нарокман волчух тера ду, цо хьажахIотта виггарх, дедас нене дIа ца луш, шайца кхобу Акраман.\nГубашева Асина шен йоI Рамина ца гина пхи шо хьалха бен. "Бер ненаца хила деза" аьлла бу Соьлжан кIоштан кхело бина сацам. Делахь а, дас гойтуш яц йоI нанна. Оццу кхело пурстоьпашна бехкедина шен сацам кхочушбина цахилар. Амма хийцаделла дац хьал. Асяс Европан кхеле чуделла арз, ладоьгIуш Iа цигарчу сацаме.\n2017-чу шарахь яьлла шен 3 шо долчу Натанах а, карахь лелош хиллачу Зоях а Сагова Хеда. Цуьнца довдаьлча, уьш Москох бехачу хенахь, дас ницкъаша ГIалгIайчу дIадигина ши бер. Ткъа да хIинца а веха Москох. Соьлжан кхело, цхьамма йина шарIан кхел юьхьар а эцна, бераш деца дита кхачийна. Берийн да лаьцна Москох цхьаьнхьа бозбуанчалла лелорна, хIинца а ву изолятерехь латтош. Бераш дехошца ду. Хедас кхеле делла аьрзнаш листина дац цкъачунна, я Iедало а ца ло цуьнан аьрзнашна дуьхьал жоп.\nАлссам кегари бу Хамзатова Маликица лелларг. 2005-чу шарахь ша майрачо эккхийра, дихкира бераш ган, боху цо. Амма шо даьлча юхайигина иза майрачо, эццахь цунна хиина шайн жимахйолу йоI Макка гергарчу наханна, БалаевгIарна, хIиттийна цхьа а кехаташ а доцуш, дIаеллийла. Соьлжан кхело сацамбина, БалаевгIаьргара Макка нене, Хамзатова Маликига, юхаяла еза, аьлла. Амма шо даьлча оццу кхело цамагийна йоI нене дIаяла, боху адвокато. Карарчу хенахь Маликин арз талла дезаш ду Оьрсийчоьнан Лакхарчу кхело. Ткъа цуьнан йоI Макка еха нехан доьзалехь.


"Къаьсттина бусулбанашна хала ду". Iазап хьегарх Gulagu.net проекте дийцинчу нохчица интервью\nГIадужу-беттан юьххьехь йиллинчу хьосташкахь видео гучуелира Саратоврчу тутмакхийн ОТБ-1 дарбан цIийнехь а, кхин а масех Оьрсийчоьнан регионашкарчу колонешкахь а гIело латтош гойту. Материал ара а яьккхина, Gulagu.net проектан жигархошка дIакхачо аьтто белира тутмакх хиллачу программистан Савельев Сергейн. Видео зорбане яьккхинчул тIаьхьа Савельев а, цунна тIаьххье Gulagu.net проект вовшахтоьхна Осечкин Владимир а федералан лехамашка велира. Бакъду, эххар а прокуратуро юхаийцира хьалхарниг лаца бина сацам.\nГIелоярх латкъамбеш кехаташ хIиттош проекто гIо динчех цхьаъ ву Иркутскерчу номер 1 йолчу СИЗО-хь латтийна Нохчийчуьра вахархо Беличков Муслим. Кавказ.Реалиин корреспонденто къамел дира Беличковца Иркутскерчу изоляторехь долчу низамех а, иерархех а, Iазапийн режимех а.\n- Хьо стенна лаьцнера?\n- 2004-чу шарахь Соьлжа-ГIалара Москва дIавахара со, цигахь бизнес лелош висира. Барбершопаш яра ас хIетахь лелош, 2018-чу шарахь Иркутске дIавахара со сайн франшиза шоръян дагахь. Мангал-баттахь Москва юхавеара со, ткъа Гезгамашин-беттан 25-чохь лецира со, тIаккха Иркутске дIа а вигина, номер 1 йолчу СИЗО-хь чувоьллира.\nИ дерриг а нисделира, шайн бахам вовшашна юккъехь бекъа ца лучу цхьана майрчунна а, зудчунна а тIехула. Со бехказа а ваьккхина, лаьцначуьра дIахецначул тIаьхьа, суна ца лаьа и нах дагалеца а. Кхаа шарахь бала хьийгира ас, и тоаьр ду суна кхин дIа цаьрца гIуллакх ца даийта. Цхьа хIума эр ду ас, суна дуьхьал тоьшаллаш динчул тIаьхьа лаьцна вара со. И динарш а бара нохчий.\nОцу гIуллакхна юкъахь виъ вара тхо, шиммо мукIарло дира суна дуьхьал, цхьаъ къар ца велира. Важа шиъ жоьжахатехь [бала хьегар] чекхваьккхинера, цу шиммо ца лайнера и Iазап. Цхьаверг жимма сатохалуш хуьлу, цхьаверг эгIаза хуьлу, цундела ас бехк ца буьллу, суна хаьа, цаьрга хьегийтинарг.\nИзза тIедожийра суна а. Соьга а мукIарло дайта гIиртира уш, амма ас кхелехь бен къамел ца дира. И дерриг а чуьра дуьйна гуш волу со ца тешара талламах. Суна хаьара ас аьлла муьлхха а дош суна дуьхьал доккхур дуйла. Суна гуш дара, цигахь муха хьийзабо нах, царна хуьлург.\n"Къам сийсаздора цара. Шу мостагIий ду олура тхуна, нохчашна\nХIора стагана хаа деза, Оьрсийчоьнан Конституцехь йолчу 51-чу арктилах лаьцна (51-чу артиклехь яздина ду, ша шена дуьхьал а, шена майрчунна, зудчунна дуьхьал, шен гаргарчарна дуьхьал тоьшаллаш дан декхаре вац цхьа аьлла.- Редакцин билгалдаккхар.). Суна цунах хууш дара. Суо лаьцначул тIаьхьа сайн фамили а, цIе а, адрес дийцира ас - кхин цхьа дош соьгара даккха ца делира цаьрга.\nДукха адвокаташ бара сан, амма гуттар а, къаьсттина суна тIехь ницкъ бича, тIе ца буьтура уьш. Йиттина суна тIехь ларраш хилча, СИЗО-н белхахоша даим а бахьанаш лоьхура, уьш суна тIе ца бита- бани чохь ву, йа волавала уьйтIа ваьлла бохуш. Оцу йоллучу хенчохь ас латкъамаш бора массо а инстанцешка, дуьйцура цигахь лелочух. Даим а цхьа жоп догIура суна дуьхьал, факташ карийна яц олий, сан дегIа тIехь мел оьшу факташ йоллушехь.\n- Хьуна тIехь ницкъбан маца болийра?\n-2018-чу шарера 2021-чу шаре кхаччалц - оцу йоллу хеначохь гIело латтийра. КIиранах цкъа, йа кIиранчохь шозза-кхозза, церан дог-ойле хьаьжжина хуьлура и. Вуьшта психологин тIеIаткъам денна латтош бара. Йеттар шина-кхаа сахьте дахдала тарлора, юкъ-кара пхеа-ялх сахьте а долура.\n- Психологин тIеIаткъамбар бохург хIун ду хьан?\n- ЛартIахь волчу стаге лалур доцург дуьйцу хьоьга. Уггар хьалха сан динца доьзнараг, тIаккха доьзалца, сан ден-ненан сий дойура. Магийта йиш йоцу хIуманаш дуьйцура цара. Къаьсттина хьо вихкина, меттаххьан а йиш йоцуш волчу заманчохь хала ду и тайпаниг лан. Къам аьшнашдора цара. Нохчех лаьцна даим а олура, шу мостагIий ду. Цунна дуьхьал жоп лора ас, оха спортан турнирашкахь толамаш бохучу хенахь, тхо сийлаллин тӀегӀана тIехь лаьттачу хенахь, тIаккха-м Оьрсийчоьнан бахархой, патриоташ хуьлу тхох, цхьа хIума хуьллушехь - тхо уггар а вонаш хуьлу, тхох акхарой йо аша.\nАхчанаш дохура цара сан хIусамненера, Iазапаш совцор ду шаьш бохуш. ГIело латточу камерачуьра дехьавоккхур ву бохуш, сох пIелг Iуттур бац шаьш бохуш. Цхьана ханна совцура уьш гIело латточуьра, амма шайна оьшург кара ма кхеччи...\nУггар а инзаре дерг эра ду ас: хьакха яайора бусулбанашна. ДIа а боьхкий, бага хьакхин жижиг Iуьттура, тIаккха скотчца бага дIайоьхкура, Iовша а Iоьвшина, жижиг чудахийта. Бусулбачу зударшка ламазаш ца дойтура. Къаьсттина бусулбачарна хала ду.\n- Муьлш бу и нах, хьуна тIехь Iазап латтийнарш?\n- Оццу СИЗО-хь латтош хилла нах бу. "Разработчикаш" олу царех. Цара гIело латторна дуьхьал, администрацино озабезамаш бора цаьргахьа. Тхо бахьанехь телевизор а, холодильник а лора. ЦIера стаг тIаьхьавеача, ехха хан лора царна, денна телефон тохуьйтура. Кхаа минотана бен къамел дойла ца хуьлура сан, ткъа цара сахьташкахь дора. Кхинболу тутмакхаш дийно сарралц шайн когаштIехь латта безаш хуьлура, ткъа уьш хевшина а, маьнги тIехь буьйшина а буьтура. Юург кхоьхьура царна, даим а цигаьркаш хуьлура цаьргахь. Контрактна куьйгаш яздора цара, шаьш администрацина болх бийр бу олий. Церан болх бар - Iазапаш.\n"Гуттар а наркотикаш тIехь хуьлура йеттарш. Цара "кайф" лоцура етташ\nДукхахболу "разработчикаш" хенаш йиттина бара, уьш лагерехь биса безаш бара. Ткъа цуьнан метта уьш СИЗО-хь хуьлура, низамашкахь ма дац иза. Цхьа кехаташ кечдора царна, тешаш бу олий. Шерашкахь СИЗО-хь муха латтор ву теш?\nОцу йоллу хеначохь куьйгех гIоьмаш тоьхна латтавора со. 2021-чу шеран Дечкен-беттан юккъехь бен дIа ца ехира уьш. Цхьаммо-шимммо еттачу хенахь мел а сатохало хьоьга, амма кхоъ-виъ хьох тийсалуш велахь, са детта хала хуьлура, хьан куьйгаш дихкна долуш муххале а. Маьнгех дIавоьхкура хьо, шайна бIегIийла долччу агIор вах а веш, тIакха етта буьйлалора. Тоькан серешца, йа хи дохден гIирс бохбора хьуна тIехь, сан дегIа тIехь муонаш ду. Цара олура: "Хьуна хаа ма хаьа, стенна етта хьуна? Талламо бохург а дай, хьайн кхоллам аттачу баккха, тIаккха дерриг а сацор ду. Наггахь дош а ца олуш еттара. Кеп-кепара хьулура хIоразза а. Цхьана тайпа ца хуьлура ницкъбар, хIоразза а цхьа керла хIума юкъадоккхура.\nЦигахь масех стаг хуьлу хьуна тIехь гIело латтош, кхин а масех стаг хуьлу- церан "гIоьнчий", цара когаш, куьйгаш лаьцна латтадора, кховдо еза хIума дIаса а кховдайора. ХIора "разработчикан" шишша "гIоьнча" хуьлура. Гуш дара, цхьаболчу "гIоьнчашна" ца товра шаьш лелориг, кхерийна бара уьш. Ткъа еттарш, уьш гуттар а наркотикаш тоьхна хуьлура. Церан самукъадолура шаьш лелочух. ЛартIахь волчу стага лелон хIуманаш дацара уьш.\nДукхаболчу ницкъбечара хих дуьзна шишанаш деттара, лараш ца йисийта. ДоIах, жаннаш лоьлхуьйтура хин шишанаша. Царех лараш мел а кIезиг юьсу.\nДукха хьолахь, суна еттачу заманчохь со суо хуьлура. Йиттина цхьа стаг чохь волчу камера чу кхусура со цхьа наггахь, суна иза гайта, суна Iаткъамбарца.\n- Хьуна тIехIуттуш стагга а варий СИЗО-хь?\n- Суна гIо деш, суна гIортор латтош нах а бара. 1959-чу шарера Султанов Николай Юрьевич цIе йолуш цхьаъ вара. Иза бахьана долуш каг ца луш висира со. Массо а агIор гIо дора цо суна. Белш белшех гIортийна, ас дийриг а деш, соьца чекхваьлла стаг ву иза. Даим а позитивехь хуьлура иза, олура соьга: "КIант, воха ма вохалахь, кхин дIа а ваха маьIна хир ду вайшинна".\n"Разработчикех" со тийсавала воьлча, соьца цхьана летара иза. Сан дог ир-карахIоттон дешнаш карадора цунна. Вон ойланаш хьийзара коьрте, ирхъоллавала, йа пхенаш хедон дага а оьхуш. Кхин дIа баха дахаран Iалашо йов цигахь дукхачу нехан, "разработчикаша" лелориг дукхачу нахе ца лало. Уллохь цхьа накъост велахь, тIаккха гIора хуьлу дерриг а лан. И цхьа стаг, Султанов бахьана долуш, лайра ас дерриг а. Иза ца хиллехь, ас лечкъа ца до, эхь а ца хета суна ишта ала, со кагвелла хир вара.\n"Уггар а коьртаниг, маьрша ваьллачул тIаьхьа, нахана бIаьра хьажа йиш а йолуш, корта а айббина лелар ду\nЦунна а еттара, йоллу цергаш яьхнера. МукIарло де бохуш, хьийзавора иза а, амма тIаьхьо, цхьа шо хьалха аравалийтира иза, бехказа а воккхуш.\nТхох дог лозуш СИЗО-н белхахой а хуьлура. Тхуна гIо деш, гергарчаьргара цхьаъ схьакховдош меттиг а нислора, шайна а кхераме доллушехь.\nСо араваьллачул тIаьхьа инстаграмехь аккаунт йиллира ас, хIинца оцу белхахоша яздо соьга, муха ду хьан гIуллакхаш бохуш, хоьтту.\n- Хьайна дуьхьал тоьшаллаш динчу нохчашкахьа дог-ойла муха яра хьан?\n- Юьхьанца суна хала дара царех кхета. Ас хеттарш дора: муха? Ас дийр дацара иштаниг, бохуш. ТIаьхьа, сайна ницкъ бан боьлча, жим-жима царна гечдан волавелира со, эххар а гечдира ас царна. Бакъду, халахетара, цхьаъ къар ца велла, важа шиъ стенна дуьхьал ваьлла суна, бохуш. ТIаьххаьра а вовшашца чIогIа дIаийра тхо.\nКхечара аьрзнаш дечу хенахь цхьа нах оьхура, кхерамаш тийса, цаьргара латкъамаш дIабохура. Тхоьгара веангара дIа ца дохура, тIаккха а тхо бехке хуьлура. СИЗО-н администрацига хоьттура: "Массарна а дерриг а товш ду, ткъа оцу нохчашна хIуммаъ мегаш дац?"\n– Gulagu.net проекте Iазапех лаьцна ахь дийцинчул тIаьхьа, цхьа а тIаьхьало йоцуш хиларий?\n- Стенна делахь а, дуккхаъчара ло и хаттар. Карарчу хенахь сан цхьа а тIаьхьало яц. Со а Iовдал ма воций, со Iедална дуьхьал вац, сайгахь гIело латтийначийн цIераш яьхна ас. 2019-чу шарера схьа дуьйна зIенехь вара со Gulagu.net проектаца. Массо а аьрзнааш, тхайгахь мел хилла суьрташ, видеош, таIзаре хIоттийначу цхьаммо кхелехь шен пхенаш хедош яьккхина видео а, кхиндолу тоьшаллаш а дIалора оха.\n- Мел хийцина хьо изоляторехь латторо?\n- Жима волуш сувна хетара, сол а чIогIа цхьа а вац, со цхьангга а эшалур вац олий. Цига кхаьчча кхийтира со, хьо мел чIогIа спортсмен велахь а, стаг кагвойла ду. Коьртаниг, маьрша ваьллачул тIаьхьа, паргIат нехан бIаьргаш чу хьажа а, корта айббина лела а йиш хилар ду.\nСо чохь волчу хенахь, книгаш язйора ас. Сайца мел хуьлург охьаяздеш, сайн цIеран метта кхин цIе а язъеш. Хьалхара книга язйина ваьлча, сан камерех цIе тесира. Кхеле ваханера со, цигара юхавеача элира соьга, сан камера яьгна. Бехкзуламан гIуллакхца доьзна хилла сан аьрзнаш а, ас язйина книга а егира. Дерриг а, лачкъийна хIума а доцуш, ма-дарра билгалдьаккхинера ас цигахь. Сайна тIехь ницкъбинчийн цIераш тIеязйина кехат а дара сан.\nТIаккха кхин а цхьа книга язъян волавелира со, ма-дарра ца яздора ас оцу тIехь, хIунда аьлча, хаьара суна, юха а цIе тосур юйла.\nХIара дерриг а дирзича, сайн мел долу гIуллакх дIа а нисдина, книга кхин дIа язъян волалур ву со. ЧIогIа лаьа суна, иза зорбане яккха. Книгаш арахоьцучу цхьаммо хIинцале а тIелаьцна сан книга. Иза муха книга хир ю дуьйцуш, масаллин кеп дIаяхьийтинера ас. ЧIогIа резахилла уьш, со язйина валаре сатуьйсуш Iаш бу.


Оршот-де 6 Стигалкъекъа-бутт 2019\nСоьлж-ГIала: WANDI RAMADAN BAZAR\nМархийн баттана хьажийна ша-тайпа гайтам дIабаьхьира Соьлж-ГIалахь. Оьрсийчуьра а, Нохчийчуьра а, ткъа иштта кхечу пачхьалкхашкара а 55 брендан сурсаташ дара дохка деана. Цу кепара цхьаьнакхетар шолгIа хуьлуш ду Нохчийчохь. WANDI RAMADAN BAZAR вовшахтохаралло, шен коьртехь Валерьев Муса а волуш.\nКъилбаседа Кавказехь дийнахь-буса уьнах велла 24 стаг. Цомгуш хилла кхин а 277\nКадыровс бусалбанаш къинтIера баха декхарейо Израил\nКадыровн полкан буьйранча - "Оьрсийчоьнан Турпалхо". Нах байъарна бехке хила тарло иза\nНавальный чохь Iиллинчу лазартнин коьрта лор Iийнарг каронза ву\nФутболан "Ахмат" клуб эшначул тIаьхьа балхара вохийна арбитр\nПалестинахойн а, Израилан полисхойн а тасадалар хилла Аль-Акъсанна гергахь