Вайнах ЦIерабахаран Де Билгалдаккхар БIаьстене ХIунда Теттина Кадыровн Iедало?\nЧиллан-бутт 19, 2012\nНохчийчоь -- Кадыров Рамзан (Аьт) ву Гуьмсе вахана хиллачу оьрсийн премьр-министрца Путин Владимирца (Аьр) къамел деш, 20ГIу2011\n1944-чу шарахь вайнах цIерабаьхна Чиллан беттан 23-гIа де билгалдаккхар Стигалкъекъа беттан 10-чу дийне тIаьхьатеттина, Москохана муьтIахь долчу Соьлж-галара Iедалша. Цунна масех бахьана го республикин бахархошна. Цунах цхьаъ ду - карабогIучу баттахь хин болу президентан харжамаш тIекхачале нехан сингаттам карла ца балийтар. ШолгIа, меттигера Iедалш цхьана тIегIане баккха гIерта дерриг а къоме боьссина хилла бала а, Кадыров воккханиг вийна де а.\nДохийна къам махках даьккхина, кху чиллана беттан 23-гIа де билгалдаккхар бIаьстенга дIататтар бен-бен туьду Нохчийчохь.\nКху беттан 23-чу дийнахь 68 шо кхочу нохчийн къам Сталинан Iедало Сибрех хьажийна. Стаг ваххал, оццул дукха хан яьллехь а, вайнах бохийна (ткъа цхьадолчу къаьмний-м кхин а хьалха баьлла и тайпа къаьхьа кхаж), Оьрсийчоьнан Iедало 50 шо гергга хан ялийтина кегий къаьмнаш дохадар нийса дацара аьлла, даре ца деш.\nБилггала аьлча, Оханан беттан 26-чу дийнахь 21 шо дузу дохийна хилла къаьмнаш бехках хьалха дуьтуш Оьрсийчохь низам тIеэцна. Вайнаха а, кхечу кегийчу къаьмнаша а цу нийсонан, бакъонан сацам тIеэцначу дийне сатийсинера, дуьненна а вевзачу яздархочо Айтматов Чингизан дешнашца аьлча, «шайн кхолламехь лазаме, гIайгIане бохамаш а ловш, къа-баланаш а эшош».\nНохчашна, дагалецамо са лаццал, Iаткъаме ду, кху беттан 23-чу денца мел дозаделларг, хIораннан а кхетам хьере баллал, сабIарздеш ду дохадар хьокъехь официалан дало терахьаш а. 1944-чу шарахь нуьцкъала махках ваьккхинарг ву 404 750 нохчо, 91 эзар сов гIалгIа а.\nЦарах, Iилманчаша а, шаьш бахархоша а тоьшалла а деш, хьалхарчу шерашкахь миллий, мацаллий белла Сибрех эзарнашкахь вайнах. Бен-бечу хьостанаша далочу терахьашца хIора а кхоалгIа-воьалгIа нохчо а, гIалгIа а.\nХууш ма-хиллара вайнах боцуш, Сталинан Iедало 1935 –чу шерашкахь дуьйна дохо долийна кегий къаьмнаш, корейцашна тIера гIалмакхошна а, хемшидашна а, грекашна а тIекхаччалц. Верриг а вохийнарг 2 миллион а сов ву. Царах хIора а воьалгIаниг вайнахах хилла. Цу гIайгIанечу хиламийн, таIзаречу политикан хьесап динчу, ахкаме а йиллина теллинчу историкаша, яздархоша чIагIдо Советан Iедало иттаннаш къаьмнаш махках дохуш, дIахьежоран Iалашо хилла къаьмнаш орамаш а хедош, къомах дахар, цаьрга шайн гIиллакх-Iадаташ, мотт, ша-тайпаналла дицдайтар. Аьлчи а уьш, кегийра къаьмнаш, кхечарех дIа а эдеш, цхьана кепа тохар, цхьана беса далор.\nЛан эшна хIума доцуш, цу жоьжахатех чекхдаьллачу нохчийн къомана дицдала амал доцчех ду, мозий санна леш адам а долуш, Юккъерчу Азехь текхна 13 шо. Цундела Чиллан беттан 23-гIа де тIекхача дикка хьалха дуьйна а, нохчаша хIора шарна а, шаьш дага а буьйлуш, мовлдаш доьшуьйту, сагIийна хIума ло, геналлехь белла шайн гергарнаш дагалоций, уьш Деле боьхуш. Бакъду, вайнехан эсехь Iаьржа мухIар а хилла и де диснехь а, дIахило а, схьахило а бIо а ца къажош, ша-тайпа туьдучух тера ду и къематде кхузахь урхаллехь болчара.\nИ де Оьрсийчохь эскархочун де санна, даздеш хиларна ду а хаац. Билггал хIуъчара дийцарехь, къам дохадар кхушара билгадоккхар, Стигалкъекъа беттан 10-чу дийне дIатеттина урхаллехь болчара. Цкъачунна Iорадаьккхина хIума дацахь а, цу хьокъехь тIеэцна леррина сацам бу. Цунах а, нохчийн яздархоша цу денца доьзна йохучу гIулчех а дийцира вайнехан дешан говзанчийн урхалла-кхеташонан хьаькамех цхьаъ волчу Мамакаев Эдуарда.\nСтенна, мила-хIун аьлла, кхин кIорге вийла яздархочунна ца лиънехь а, цхьаболчу тергамхошна кхеторехь, къам дохадар билгалдаккхар масех бутт тIаьхьа бIаьстенга дIататтар доьзна ду, кхузарчу Iедалдайшна Москохана товр доцург лело ца лаарца. ШолгIа, боху цара, цу дийнахь нисдина ду Нохчийчохь, эккхийтар а дина, дIакхелхина Кадыров воккханиг дагалацар а. Тергамхошна хетарехь и ши де цхьаьнадозар лаа дац. Нохчийн бохабар, дерриге а къоме а боьссина бала бу, иштта балане дирзина вайнахана Кадыров дIакхалхар а, ала гIерта Iедалехь берш. Цу кепара туьду цхьаболчу бозуш боцчу тергамхоша Iедалан мукъ карахьболчара цу хиламна луш долу маьIна.\nВайнах ЦIерабахар Дагалоцу Де Стигалкъекъачу Батте ТIаьхьатеттина Соьлж-гIалара Iедалша


Шайх Мухьаммад Салихь ал-Мунажжид « islamanserlo.net\n2. Сий долчара бен ца ларбо шайн мотт | Шайх СаIийд ал-КъахьтIаний\nШайх Мухьаммад ал-Мунажжидас (АллахIа Iалашвойла иза), аьлла:\n1. Къуръан хьехаралла а, суннат хьехаралла а, АллахIах кхоьруш хилла болу Iелам-нехан дийцарш дийцаралла а чIогIа а, пайде а хIума ма дац, кхуьуш долчу берашна а, хьалакхуьуш болу кегийрахошна а.\n2. «Вайн йижаршах цхьанна моттахь, ша маре яханчул тIаьхьа шен дахар цхьа ша кепара романтикан дийцар хира ду, я цхьа хаза гIан хира ду, иза хила йиш йоцург лоьхуш ю! Дуьненан дахар халонашца бен хира ма дац. Цундела, халонаш ла езар ю. Сийлахь волчу АллахIа аьлла: «Баккъалла а, Оха адам кхоьллина цо халанош ла езар йолуш»». [Сурат ал-Балад, аят 4].\n3. Зудчо шен майрчунна муьтIахь хилархьама деш долу собур, и ялсамане чу яхар бахьанех цхьа бахьана ду.\nИбн Хьиббáна дийцина хьадисехь ма-хиллара: «Зудчо шен (парз) пхи ламаз дахь, (мархийн) бутт кхабахь, шен бехке меттиг лар а яхь, шен майрчунна муьтIахь а хилахь, цунга эра ду: “ЧугIо хьайна ясламане, хьайна луучу неIархула”, аьлла». ХIара хьадис Албáнис нийса хьадис ду аьлла, «Сахьийхь ал-жáмиI ассагIийр» олу жайнахь, 660 лоьмарца долучу. Шайх Мухьаммад Салихь ал-Мунажжид «хаттар-жоп, №21421»\n4. БАККХИЙ НАХ ЛАРАР. Ислам дино вайна хьехна, баккхий нах ларар. Хьекъале болу баккхийчу наха чIогIа доккха дакъа лоцу нах бекъа ца балийтар тIехь а, нах гал ца бовлийтар тIехь а. Цара деш долу уггара доккха долу хIума — нахана юкъахь барт бар ду.\n5. Iумаран кIанта IабдуллахIа (АллахI реза хуьлда царшинна а), байшций, мискачу нахаций бен марха достуш ца хилла.\nМасне хьоладай гина-кх вайна а маьркIаж хан тIееанчул тIаьхьа белхалойн а, мискачу нехан а гIуллакхе хьовсуш, марха достуьйту четарш чохь.\n6. Къийсадаларехь болу бохам\nЛайлатул-къадр буьйса маца ю хаийта араваьлла хилла АллахIан элча (саллаллахIу IалайхIи васаллам). ТIаккха къийсалуш цхьа ши стаг а гина йицъелла цунна иза маца хуьлу.\nМасне дика а, беркат а дIаоьцу вайна юкъара, вайна хаа а ца хууш, къийсадалар а, дегнаш чохь хьагI-гамо хилар а бахьана долуш?!\n7. «БидъIат даржош болчеран а, галбевлачу нехан а агIонаш (соцсеташ) яржо мегар дац. Иштта мегар дац, бидъIат дечу нехан жайнешна реклама ян а, цара деш долу совгIаташ къобул даран гуране ша лацийта а, цара кечдеш долу сарташ даржо а, царна реклама ян а».\n8. Хьалха заманахь наха шайн де АллахI хьехаварций, ламаз дарций дIадолош хилла. Ткъа хIинца, цхьа а дIавуьжуш вац-кх шен керахь телпо йолуш бен, юха ша самаволлушехь, сихха вацапан я фейсбукан тIе хьоду! Ткъа хIоранна а ша диннарг карор ду!\n9. ГIурбан дийнахь, Iийда ламаз а дина юхаверзалца хIума ца яар суннат ду, нагахь санна ша гIурба дуьйш велахь. Ша гIурба дуьйш велахь шен гIурбанах кхоллур ю цо, амма гIурба дуьйш вацахь Iийда ламазе вахале а хIума яарха хIумма а дац. Хаттар-жоп, № 36442.\n10. Хаттар: Iибадатан марзо хIунда ца хаало вайна?\nЖоп: Вайна Iибадатан чам хаабала новкъарло еш дерг, къинош дукха хилар ду. Цомгушчунна моз къахьадаларе терра. Мазехь цхьа сакхат хиларна ма даций иза, амма цомгушчуьнан туй кхаьхьа хиларна ду.\n11. АллахI хьехоро сингаттам а, хало а дIайоккху\nШайхул Ислам Ибн Таймийяс (АллахIа къинхетам бойла цунах), шена цхьана хIуманах кхетар холчадаьлча олуш хилла: «ХIай ИбрахIим (пайхамар) Iамийнарг, Iамадехьа суна! ХIай Сулайман (пайхамар) кхетиийнарг, кхетавехьа со!».\n12. «АллахIана бу хастам! Группанаш чуьра админашна тIехь доккха жоьпалла ду АллахIана хьалха. Пурба а доцуш группан чу цхьа а ма воккхийла цара, цунна цунах новкъарло цаярхьама. Цхьамма цу группан чохь къилахь дерг лелош делахь, админаш сацо деза и, дIадаккха хьовса беза. Цу группан чохь питанаш деш цхьаъ велахь, араваккха веза иза цу чуьра. Терго еш, само еш хила деза вай. Хьайна тIехь жоьпалла долуш цхьа хIума хилча, кхочушдан хьажа иза. Уьш вайна тIехь долу декхарш ма ду. АллахIе гIо дар доьху вай».\n13. «Ма сийлахь бу-кх лоьрийн болх! Лоьрана хаахьара ша беш болчу белхан мел мах бу, тIаккха ша-кепара бийра бара цо и шен болх. Лоьрийн болх чIогIа коьрта мехала бу. Цундела аьлла-кх Имам аш-ШáфиIийс (АллахIа къинхетам бойла цунах): «Хьанал-хьарам дерг къастош долу Iилма дIадаьллачул тIаьхьа, лоьрийн Iилманал сийлахь Iилма ца девза суна. Делахь а, кериста нах хьалхабевлла-кх цу тIехь вайла а»».\n«Вайн заманахь муьлхха а къам кхиаме ду я дац къастош болу барам — къам лоьрийн Iилмана тIехь мел говзалла йолуш ду а, царна и мел дика хаьа хьаьжжина а бу».\n14. Шайх Мухьаммад ал-Мунажжидас аьлла,\nАллахIах кхоьруш волу цхьана стага элира аьлла:\n«Деган цамгарийн* дарба пхиъ ду:\nI) Къуръан ойла а еш дешар.\n2) Марха кхабар.\n3) Буьйсанна ламазаш дар.\n4) Iуьйкъанна доIанаш дар.\n5) Дикачу нахах веттавалар».\n*Деган цамгарш: Хьагl лацар, Iамал цIархазмана яр, бусалба нехан хьокъехь вон ойла яр, иштта кхин дIа а.\n15. Марха даста йиначу яахIуманна реза воцуш ахь дош аларо нанна, йа хIусамнанна, йа йишина халахетийта тарло.\nШа марха кхобуш а йолуш, кухни чохь шортта хан яьккхина цо хьо бахьанехь. «АллахIан Элчано ﷺ цкъа а юург емал ца йина хьуна».\n16. АллахIора, хIорш (зул-Хьижжат бетта) санна деза денош дан ма дац!\nХьайга ялуш йолу массо а дика Iамал е ахь!\n17. «Цхьаболчу наха шайна кера хIума деача кураллаш йо, шайна тIе бала беача собарха буху, къа латийча кхин а Iесаллийна чу оьгу.\nТкъа ишттачу хьолехь цара дан дезарг хIунд ду?! Шайна кера хIума деача АллахIана шукур дар, шайна тlе бала беача собаре хилар, къа латийча АллахIе гечдар дехар ду».\n18. Цхьанна шен бусалба ваша АллахIан дуьхьа везалахь, и цуьнга дIахаийтар суннат ду.\nПайхамара (ﷺ) аьлла: «Шух цхьанна шен (бусалба) ваша везча, цо цунна дIахоуьйтийла шена иза везаш хилар». Ахьмад, 16303.\n19. Нигат цIена хиларан билгалонаш\nЦIеначу даггара лелачуьн нигат цIена хилар билгалдоккхуш, Iелимнаха йийцина билгалонаш ю:\n1. ГIаравийлар ца дезар.\n2. Ша наха хестор ца дезар.\n3. Динан белхашкахь жигар хилар.\n4. Дика белхаш дарехь сихо яр а, Делера а бен йоле са ца тийсар а.\n5. Собаре хилар а, шена хуьлуш йолу халонаш нахе ца елхор.\n6. Шен Iамалш чIогIа къайлаяхьа лууш хилар.\n7. Къайлах еш йолу Iамал дика яр.\n8. Къайлах еш йолу Iамал совъяккхар.\n9. Къайлах еш йолу Iамал, гучохь еш йолчу Iамалал а йоккха хилийтар.\nАIма́лул-къулу́б, 43 агIо. Мухьаммад Сóлихь ал-Мунажжид.\n20. «Зул-Хьижжат беттан итт дийне хьо кхачар доккха ниIмат ду. Бан ма-беззара хам бо дикачу наха цу итт дийнан. Ткъа бусалбана тIехь ду, и ниIмат шена тIехь хаадолуьйтуш, цу аьттонах пайда эцар а, алсам тидам тIе а бохуьтуш, къа а хьоьгуш АллахIана Iибадат дар».


Европерчу Ичкерин векалшна дуьхьало латтаяр тIедожийна Нохчийчохь бахархошна\nМехкан дозана тIехь адамийн бакъонаш ларъяр дийцаредеш Нохчийчуьрчу зорбан министраллехь "юкъараллан конференци" дIаяьхьна. Мехкан куьйгалхочун гIоьнчас Дудаев Ахьмада а, муфтис Межиев Салахьа а, омбудсмено Нухажиев Нурдис а, кхинболчу хьаькамаша а дийцина гулбиначаьрга, "нохчийн дахарна тIеIаткъамбарх арахьара чуйогIучу информацино а, иштта Малхбузен къайлаха сервисаш регионера хьал талхон гIертарх" а, яздо мехкан хаамийн гIирсаша.\nДудаевс билгалдаьккхина, либералан зорбанаша а, "Европерчу Ичкерин векалша" а негативе дийцарх, Нохчийчохь хуьлучух.\n"Цкъа а ца хиллачу кепара цхьана а кхетта, дуьхьало ян еза вай, юкъараллехь нохчийн васт негативе кхолла гIерташ а, Нохчийчохь а, йоллу Оьрсийчохь а лаьтта стабиле ситуаци йохо хьийзачу а нахана", - дIахьедина зорбан министро.\nЦо билгалдаьккхина, "махкара лаьхкинчу Европерчу Ичкерин векалшна" латтош ахчанаш ду, "шайгга ма-даллу вайн къомана зен дайта" аьлла.\nИштта, конференци валийна хилла оппозицин политикан Закаев Ахьмадан воккхах волу ваша - Закаев Iела а. Цо бакъ ца дина, ша лачкъор. Журналисташкара хиира шена "ша а, шен гергара нах а лачкъийна бигарх" аьлла цо.\nХьалхо, Британехь вехачу Закаев Ахьмада дIахьедира, шен цIийнах мел верг Iедалхоша дIавигина, IАДАТ телеграм-канална ша тIехIоьттинчул тIаьхьа аьлла.\nНохчийн муфтис Межиев Салахьа кхерамаш тесира Закаевна, "хьо мацца карийна а, карор ву аьлла".\nЗакаевгара "доьхур ду", Нохчийчохь Iедало бахархой хьийзабо бохуш, къайлах болх бечу Телеграмерчу оппозицин ойла яржочу IADAT-канало арабохучу хаамийн хьокъехь, дIахьедира парламентан спикеро Даудов Мохьмада а, Думан депутато Делимханов Адама а.


Молланаш сов болучохь ца тоьа хьехархой\nСтохка дуьйна а маьхьарца кхайкхош ду Нохчийчохь хьехархой тоьаш цахилар. Х1етте а хенарниш пенси хьовсо беза аьлла, 1едало вуно чIогIа тIеIаткъам бо хьехархошна,балхара дIабаха хьийзош. Хьесапе оьцуш дац зеделла хьехархой дIабахаро, бераш кхетош-кхиорна эшам бийриг хилар а.\nКху деношкахь хьехархойн урхалло гIардаккхарца карарчу хенахь 350 говзанча ца тоьу вайнехан ишколашкахь. Къаьсттина церан хьашто ю, дийцарехь, лаьмнашкахь Iохкучу кIошташкахь.\nТIаккха а, уьш тоаме боццушехь, 55 шо кхаьчна зударий –хьехархой а, 60 шераш дуьзна божарий а, бегашена а доцуш дIабаха хьийзош бу балхара.\nДIабаха хьийзош бу официала Пачхьалкхан цIийнехь хуьлда иза, я дешаран министараллехь хуьлда иза бина сацам а, арадаьккхина омра а доцуш. Кхеторхьама аьлча, и барта дина тIедиллар хьехархойх хьакхаделла а ца Iа Iедалан балхахь мел болчарна беш бу цу кепара тIеIаткъам.\nВуьшта аьлча ишколехь хехо ву 5 эзар алапа оьцуш, пенси а догIу цунна 5-6 эзар. Иза балхара дIавоккхуш ву. Тахана бIеннашкахь багарло цу кепара балхара бохийнарш. Балхара вохочунна хене вала пенси тоаме дуй те боху хаттар, бодашка кхоьссина топ санна, жоьпаза дуьсуш ду.\nИшколашкахь, дарбанан цIийнашкахь, Iедалан хьукхмат- урхаллашкахь-массанхьа а, белхан меттигаш мел йолчохь, хьехош дерг, коьртах а даьккхина дуьйцуш дерг цхьаъ ду- протокольное поручение, протоколан тIедиллар.\nХьаькамаш шаьш даре а деш, барта, лакхара охьадаийтина, Оьрсийчоьнан низамаца догIуш доцу и омра-сацам кхочушдар, цхьа перза декхар санна тIедожийна массо тIегIан куьйгалхочунна.\nЦу билламах хьалха юьтуш яц ишколаш а. Протоколан тIедиллар бохург хIун ду? Официалан тIеэцна низам ду иза я къайлах-къулах, кIелдIашхула лело хIума ду иза?\nХьехархойх доьзначу декъана цу а, кхечу а хеттаршна жоьпаш лохуш сан къамел хилла цхьана ломан кIоштехь 35 шарахь хьехархо филолог болх бинчу, кхана-лама 60 шо кхачар бахьнехь, шех сих-цIийх боьлла болх бита безачу, сан юьззина цIе йоккхийла доцчу Салавдица.\nТхан къамелехь дика къаьста аьлла хетало хьехархойн а.лоьрийн а,эзарниш кхечеран а сагатдеш долу, бух боцуш тIедохку декхарш.\nСалавди: «Протокольни поручени бохург, арадаьккхина низам а, кехат тIехь дина омра а доцуш, пенсехь болу хьехархой мукъабахар бохург ду-кх. Хьеха нах боцуш Iаьшше-хь и хIума долийна. Кху тIаьхьарчу 15-20 шарахь дипломаш дIаделла шортта бу, амма бац хаарш долуш, педагогикан доьшийла яьккхинарг а, я лоьрийн дешар дешнарг а. Корматалла ю аьлла карахь диплом ду, амма коьрта чохь хIума дац».\nМаршо Радио: - Ишколехь, масала, 5 филолог ву. Царех 3 дIавоккхуш ву баккхий бу аьлла. Церан мета дIахIотта стаг а воцуш уьш дIа муха боху?\nСалавди: «Безработица дIаяккха гIерташ бу-кх. Пенсехь верг пенси а вахийтина, дIо-о меттиг боцуш Iаш бу бохуш хабарш. Баккхийнарш дIа ца бевлча меттиг бац боху сурт ду-кх кхуллуш. Дипломаш долуш бан ма бу, хаарш дац-кх.\nТIебогIуш берш охIла бацахь а меттиг дIалоцу-кх цара. ХIинцца хIоттийначу цхьана директоро дийцира. Шена еъна бохура цхьаъ математик ю ша аьлла. Цхьа пайдабоццу хаттар дича хууш кIадда а ца хилла, ша и схьа а ца оьцуш дIаяхийтира, шена, кхузткъара ваьлла велахь а, хууш верг веза бохура цо. Цу могIарера масалш дукха ду….»\nПенси хан тIекхачарх бахьна а деш бахархой балхара бохабарх дийцина Салавди а, цуьнга тера бIеннашкахь кхиберш а дегайовха бу, шаьш лелориг хаза неха санна хенарчу махкахошна «хьокха тухуш», эшаме хIума дуй а хиъна, урхаллехь берш низаман хорша боьрзур бу аьлла.\nСалавди: "Дипломаш долуш бан бу, хаарш дац-кх.."


Iадаташ деша аьтто хир бу вайнехан\nОхан-бутт 15, 2015\nНохчийчоь -- Ахар долош дуьххьара нох тасар даздар, 12Охан2012\nНохчийн Iадатех дуьйцуш жайна арахеца Iедало юхьарлацар дозу, юккъараллана хетарехь, къомо шен ламасташ, гIуллакхаш шо шаре мел долу дицдеш хиларца. Тептаре гулдийр ду, дийцарехь, нохчийн мел долу Iадат а, церан башхаллаш а.\nИ проект ю махкахь къам кхетош-кхиош болийначу балхан могIара. Арахоьцур ду жайна 2-3шарачохь. Официало бечу хаамца, жайна зорбане далале республикан куйьгалхочунна Кадыров Рамзанан тидаме дуьллур ду.\nНохчийн Iадаташ тептаре дерзор дийцаредан вовшахтоьхначу гуламехь дакъалоцуш вара махкахь вевза этнограф, ойланча Хасиев Сайд-Мохьмад а. Цо Маршо Радиога дийцира, шаьш цигахь айдинчу гIуллакхах лаьцна.\nХасиев: «Iадат хIун ю а, иза мичара даьлла а, вайгахь дерг хIун ду а бохуш, дийцира оха. Амма кечбелла баьхкина а бацара накъостий. Вай и тайпа барамаш хIиттабо, амма уьш доггах оьшуш ма бац дукхахболучарна. Цундела дийцар а хуьлий, дIадолу. Iадат хIун ду теша, аьлла, цунах дерг хаа лууш хила ма беза шаьш цунна аьлла гулбелларш. Кхечу агIор аьлча, моттаргIа ма хуьлу иза».\nМел чIогIа лиъча а, цхьана дийнахь я гергарчу шерашкахь меттахIотталур дац тахана кхечу низамаша тIаьхьатеттина долу Iадаташ, аьлла хета Хасиев Сайд-Мохьмадна. Еххачу заманахь бина болу Iаткъам шен лар йоцуш ца бисина, элира цо.\nХасиев: «БIе эзар шерашкахь а, тIе туйнаш а тоьхна, нехаш а, когаш а хьаькхна, бехдан гIиртина долу Iадат цхьана дийнахь вайга цIанлур ду бохург бакъ дац. Муьлха а низам, шарIа иза делахь а, Риман низам делахь а, дуьенаюкъара далахь а, иза Iадатех схьадаьлла га бен ма дац. Iадат Iалама тIера схьадогIуш ду. Дуьненан бала болчу наха кхоьллина хIума ю «бакъо» бохург. Цундела Iадатех кхета а, пайда эца а, адамийн дог хила деза».\nТахана нохчаша, дукха гIиллакхаш хийцина шайн дахарехь, лаамаза а, лаамехь а. Нийсонан некъа тIера бовлуш бу нах, боху Хасиев Сайд-Мохьмада.\nХасиев: «Коьртаниг, адамех адам дийриг хIун ду? Цуьнан са ду. Са бехделча, цунах адам ца ма хуьлу. Дала шена улле адам ма таса аьлла ду. Нагахь санна дуьненан хIуманна тIаьхьа а ваьлла, стаг лелаш велахь, иза Делах ваьлла ма ву. Зударийн кучан тIаьхьа ваьлларг а ву Делах ваьлла. Стака бен кхин хIумма а ца гуш, цунна тIаьхьа ваьлларг а ма ву Делах ваьлла. Массане ду и хIуманаш».\nМаршо Радио: Кху сихачу замано адаманна юкъайоьллинчу эвхьазалло деш-м дац теша иза?\nХасиев: «Дера ду! Мохь хьекха марзделла бежан муха хуьлу, дажа арадаьккхина долу?! Шена мохь лур бу-кх бохуш, мохь а хьоькхуш цIа догIу бежан. Иштта и мохь кхийдо марзделла адам, хьаьвде даьлла. Вай чIогIа эхь хилла цхьана хенахь, дарже хIотта лууш волу стаг, оцу дарже хIоттийча, тIом сацабе аьллачу шен нанна шед еттийтинчу Шемалан лорах воьду.\nТкъа, вай, стаг дарже хIоьттича, стунцахой, дехой, ненахой, марзой балха дIахIиттабо. Дудаев схьавеъначу хенахь дуьйна а, цулла хьалхе а хилла ду иза. Эхь ца хеташ, дарже хIоьттича, цхьа доккха хIума долуш санна, Иблисан мара воьдуш ву-кх стаг. Тилоран чо хIинца динчу беран тIехь хуьлуш болчу чонах олу. И тилоран чо юкъахь а боцуш, Иблисан мара воьдуш ву иза, дарже хIоьттина стаг. Iадато иза боху».\nТахана нохчийн къам, кхаа низамехь даха гIерташ хилар къайле яц. Оьшучохь Iадатех а, ШарIах а пайда оьцу нохчаша, ткъа цу шинна а тIехIоьттина лаьтташ ду пачхьалкхан низам а. Цуьнца догIуш доцург чекх ца далийта, оцу моссо а хIуманна Iуналла деш ю шортта Iедалан хьукматаш. Цундела, схьагарехь, нохчийн Iадаташ тIехь долу жайна арадалахь а, мацах, вочу тIаьхьено шен дика дай буьйцу бохучу маьIнехь, шайн берашна, иштта хилла шуна хьалха бохуш дуьйцур ду.


ХIун хир ду-те соьмах?\nIамеркан Цхьанатоьхначу Штаташа оьрсийн олигархашна а, компанешна а тоьхна санкцеш балеевлла могIарерчу бахархошна\nIамерко Оьрсийчоьнна дуьхьал санкцеш яьхча, рунет гIадъяханера цIеххьашха хьоладай къийбала буьйлабелча. Эххар а могIарерчу бахархойх а хьакхабелира и сингаттам.\nЦул тIаьхьа, доллар 60 соьме а даьлла, кхи дIа а хьала гIоьртича, евро 80 соьмехь дисича, экономикаца бала боцучара а терго латтайора, кхи дIа хиндолчунна тIехь.\nОцу тIехь гIуллакх доьрзур ду аьлла ца хетара эксперташна.\n"Мехаш десташ ду, эцархойн таронаш лахлуш ю, - дийцина "Кавказ.Реалии" порталана Къилба-ХIирийчоьнан пачхьалкхан университетан экономикан профессора Токаев Нохьас. – Нехан тIаьххьарчу шерашкахь кIезиг дара ахча, кIезиг дохка а духкура цара", аьлла.\nТокаевна хетарехь, пачхьалкхан экономикана боккха тIеIаткъам бан тарло карабогIучу баттахь белхан алапийн юккъера барам хьалабаккхахь.\n"Миллиардашкахь ахча оьшу алапаш хьаладаха, уггар цаторийла йолчу муьрехь рынке доккхур ду и, тахана соьмах хилларг хилча", - боху Токаевс.\nТокаевс бахарехь, уггар Оьрсийчоьнна пайден хилларг хIун ду аьлча, Iамеркан Цхьанатоьхначу Штатийн президента Шеман хьокъехь дина дIахьедар бахьана долуш мехкадаьттан мах хьалабалар.\nМа дарра аьлча, боху Токаевс, хIара ситуаци тIехIуттур юйла хууш дара, амма "иштачу варианташкахь" хир ю ала дацара.\nДелахь а, кхи а чолхе хила а тарлора хьал.\nЯккхийчу оьрсийн компанешна тоьхна санкцеш - хила тарлуш хIума дара, уьш хIуммаъ жим-тIама зенаш дина юьсур яц.\n"Нагахь санна, керла санкцеш Роснефтах а, я кхечу Оьрсийчоьнан мехкадаьттан компанех хьакхалуш хилахь, хIун дер-те аьлла, лаьтта хаттар кхи а ирлур ду, - аьлла хета Токаевна. Финансийн министралло а, Центрбанко а мах хьалабалар долларш схьа а оьцуш, латтор дац олийла а дац. Амма бакъду, таханалерачу дийнахь цара тешшош дIахьедина, и хир дац аьлла. Къилбаседа Кавказ, кхийолу а Оьрсийчоьнан регионаш санна, даим а инвесторийн ресурсаш оьшуш хуьлу".\nХIоьттинчу хьолах критике ойланаш ю экономикан Iилманийн кандидатан Кулова Маргаритин а.\n"Суна хетарехь, цхьа боккъал а прогнозаш ян хьалхе ду хIинца а. Дуккха а хIума дозуш ду Оьрсийчоьнан президентан инаугураци хиллачул тIаьхьа керла хIотточу министрийн кабинетах а. Бакъду, экономикехь реформаш а хир ю, меттах ца хьуйш лаьттачу хьолера экономика а ер ю ала дегайохо кIезиг ю", - аьлла бу цуьнан хьажам.\nКерлачу экономикан кризисах кхи даккхий зенаш а ца хуьлуш, муха хьалхавала веза хьоьхуш, хьехарш дан а ца хIуьтту эксперташ. Дукха телхина ду хьал, боху цара.\nАмма дуккхаъчу валютан эксперташа бахарехь, ахча ша туьканахь дIалучу валютехь латто деза, оьрсаша ма аллара, шайн ма хуьллу "цхьана тускар чу доллу хIоаш а ца нисдеш".


Бехк шайн бу? ГIалгIайчоьнан бахархойх кхоалгIа дакъа ду болх боцуш\nБахархошна рицкъ кIезиг кхочу а, белхазалла лакхара йолу а регион ю ГIалгIайчоь – 30% гергга бу цигахь ахча даккха меттигаш лоьху нах. Кхушара шаьш белхазалла лахйина, белхаш латточу совдегаршна субсидеш ло, дIахьедина республикан Iедало. Иза доцуш, ерриг а Оьрсийчохь ахчанаш ду луш хала бохкучу доьзалшна – коммуналан декхарш тIерадахийта ло иза. Амма кхузарчу бахархошка и ахча а дац дIакхочуш.\nОрден а ю-кх орден\nДзахкиев Макшарипа, дуккха а берийн дас – пачхьалкхан президента ша елла цунна "Ден-Ненан сий - 2016" орден – видео дIаязйина, Iедало бан кхачийна аьттонаш шега дIакхачош бац, аьлла.\nДзахкиевс бахарехь, къинхьегаман министралло юкъаяьккхина рицкъан минимум тоьаш боцчу доьзалшна гIоден программа. Шаьш-шайна болх бечу совдегаршна а, къен бохкучу нахе шайгга шайна белхан меттиг дIахIоттаяйта а ло ахча.\n"Цигахь соьга элира, шаьш социалан контракт а хIоттадой, 250 эзар сом ло ша цхьамма къахьоьгучу совдегарна, 100 эзар сом – шаьш-шайна болх нисбинчунна. Амма со белхаш лучу хьукмате кехаташ дIадала вахча, соьга айса-сайна болх бинарг санна дIаязло, элира. Амма со совдегар-индивидуал ву, ас 45 эзар сом ял охьаюьллу пачхьалкханна шарахь!" – Дуьйцу Дзахкиевс.\nСо Москвахь пикет хIотто дагахь вара, амма кхара суна Инаркъехь латта делира\nДзахкиевна хетарехь, иза ша шенна болх нисбинарг санна дIаязвина Iедло дала кхачийна ахча лахдархьама. 2016-чу шарахь дуьйна ву иза хьаькамашца къовсамашкахь, гIерта цаьрга дукха бераш долчу доьзалшна бан богIу аьттонаш байта.\n"Со кхачаза меттиг ца йисина – прокуратура, омбудсмен…Массанхьахула чекхваьлла, кехаташ кхехьийтина массо а инстанцешка, президентан администрацин биста кхаччалц. Со стохка Москвахь, президентан администрацин цIенна хьалха, пикет хIотто дагахь вара, амма кхара суна Инаркъехь латта делира, иза ас аьхкина, хIинца Iаьн ялта дIаден дагахь ву", - боху Дзахкиевс.\n2021 шеран 16-чу дийнахь бахархошна социалан гIо латточу МаьлгIабекан кIоштан хьукматан клиентийн декъо хаам баийтина Дзахкиевга, цуьнца лелла контракт ша дIахадийна аьлла. Декъан куьйгалхочо Саутиев ИбрахIима буха куьг яздинчу кехато бахарехь, 2021-чу шеран Марсхьокху-беттан 23-чохь Дзахкиевца социалан адаптаци ярна тIехьажийна долу контракт хIоттийна, цо Iедало шега делла латта лелор долуш, цундела иза декхаре ву профессионалан кепехь ял лучийн могIара хIотта, аьлла. Документца а догIуш, Дзахкиев сихха йолан урхалле дIа ца язлахь, цуьнца хIоттийна долу контракт хадор ду социалан белхахоша.\nКавказ.Реалиин корреспондентца хиллачу къамелехь Саутиев ИбрахIима Дзахкиев вира доллучунн а бехке.\n"Цуьнца социалан контракт хIоттийна, амма цо чу ца делла оьшу документаш. Иза цо дина хиллехь, оха цхьа а проблема а йоцуш, дIалур дара цунна догIу ахча", - элира хьукматан куьйгалхочо.\nАмма иза реза вац иштачу сацамна. Цо бахарехь, иза вахана ял дIаоьцучу урхалле, цигахь цуьнга аьлла, цунна тоьаш ю ша-шена къахьоьгучу совдегаран статус, кхин документаш вовшахдетта хьашт дац.\nДзахкиев хIинца кечлуш ву Пятигорске а вахана, цигахь президентан Къилбаседа Кавказерчу векалтан хIусамна хьалха пикете хIотта, оцу хьокъехь Пятигорскан мэре хаам а бахьийтина цо.\n"Пикете валарца ГIалгIайчоьнан а, Къилбаседа Кавказан а куьйгаллашна дIагайта лаьа суна къинхьегаман министралло дукха бераш долчу доьзалшна дискриминаци еш юйла. Тхайниг санна болчу доьзалшца социалан контракташ хIитто ца лаьа министраллина, иза доцуш, оцу министраллехь коррупци лелийла а лаьа суна хаийта", - боху Дзахкиевс.\n"Бехк вовшашна тIе а тоьттуш"\n"Хьалха коммуналан хьашташна а, хIусам лелон а ахча даларан кеп атта яра, яйъинчу тоьках кехат дIагойтура, 50% дIалора, хIинца халчу хьоле яьккхина и кеп. ХIинца хьо кхаа баттанна ахча дIадала декхарево, Iедало льготаш юхало хIора баттахь. ДIа ца луш хан юкъайоьллехь, автомат кепехь соцу ахча дIаэцар. Оцу хийцамо дукха декхарш хьарчадо тIе", - дуьйцу Кавказ.Реалиига ГIалгIайчоьнан вахархочо Евлоев Мохьмада.\nХIинца хьо кхаа баттанна ахча дIадала декхарево, Iедало льготаш юхало хIора баттахь\nЦо дийцарехь, 2020-чу шеран Стигалкъекъа-баттахь болийна и хийцамаш, лелинарг ду бюджетна экономи яр. Евлоев Мохьмад – репрессеш лайначу вахархочун кIант ву. Низамо иштачу категорина 50% лахйо Iедална луш йолу ял, амма масех бутт бу иза шена юхадогIу ахча дIадоьхуш лела. МаьлгIабекерчу социалан урхаллин хьукматехь цуьнга эриг цхьаъ ду: финансийн министралло схьа ца даийтина ахча. Амма иза муьлххачу а хьукмате вахча, жоп луш, бехке шаьш дац, кхин хьукматаш ю, олу: къинхьегаман министралло энергетикийн министралла йо бехке, ткъа финансийн министралло – къинхьегаман министралле.\n"Со цхьаьнхьа а ца вахана арз эцна, эконимикаца доьзна ду олу Iедало социалан гIоьнан хьокъехь арахецна сацам. Суна я ноьмар а ца ло, оцу сацаман хьокъехь кхин цхьа а информаци а ца ло. Оцу сацамо баха а боху, декхар хьуна тIехь кхиинехь, компенсаци сацош ю, амма дац ахча хьалххе дIадала деза аьлла", - дуьйцу Евлоев Мохьмада.\nЦунна хетарехь, и керланиг юкъадаьккхина бахархошна Iай тIехьарча коммуналан ахча 5-6 эзар соьме хьаладоьдуш хиларна, ткъа алапаш дац махкахь 15-20 эзар сом бен. Мохьмада бахарехь, цуьнан юьртахь дуккха а бу и саннарш, цундела даима а нехан рагI лаьтта МаьлгIабекарчу социалан гIоьнан хьукматехь.\nГIоьнан урхаллехь жоп ца делира Кавказ.Реалиино комментари яр доьхуш хьажийначу кехатна дуьхьал.\nЯхначу аьхка Оьрсийчоьнан президенте Путин Владимире дехар хьажийна ГIалгIайчохь халчу хьелашкахь, къоьллехь бехачу нохчийн мухIажарша. 2015-чу шарахь шайн лаамехь беха меттиг хийца дезначу нехан хьашташ тегонехь латтор шена тIера даьккхина пачхьалкхо.\nОцу юкъанна ГIалгIайчоь 2020-чу шеран хьалхарчу декъан жамIашца кхаьчна Оьрсийчоьнан бюджетера алсам ахча оьцучу 10 регионан декъа. Махко йина харжаш меттахиттийна бюджетере 87%.


Украинан кема шайн тIемалоша дохийна аьлла, дIахьедина ГIажарийчоьно\nДечкен-бутт 11, 2020\nКху беттан 8-чохь шайн тIемалоша ларамза дохийна украинхойн кема аьлла, дIахьедина ГIажарийчоьно. 176 стаг вуьйш, хилла бохам эскархошкара даьлла гIалат ду аьлла билгалдаьккхина динчу дIахьедарехь. Шоьтан Iуьйранна пачхьалкхан телевизионехула инарла штабо бинчу кхайкхамехь боху, Исламан революцин гIаролхойн Корпусан (КСИР)"къайлахчу тIеман центре" дIадирзича, мостагIийн кема тарделла хиллера аьлла. Iамеркаца юкъаметтигаш телхина хиларна тIемалой кийчча хилла тIелата аьлла ду дIахьедарехь. Трагедина бехкеболчарна таIзар дийр ду аьлла Тегерано.\nКъинтIера довлар доьхуш, вистхилла иштта пачхьалкхан президент Рухьани Хьасан а, арахьарчу гIуллакхийн министр Зариф Мохьаммад Джавад а. "Тхуна халахетта, оха гечдар доьху, кадам а бо тхайн нахах а, мел беллачийн гергарчаьрга а, массо а пачхьалкхашка а",- аьлла министро.\nОцу юкъанна гIажаройн хьаькамо хиллачух жоьпалла Iамеркан Цхьанатоьхначу Штататшна тIехь а дуьту.\n"ДегаIовжаме де,- яздина Зарифа Твиттерехь. - Чохь бинчу талламан жамIаш: Iамеркан авантюризм бахьана долуш нах бойуш даьлла гIалат ду".\nАэропортна гергарчу тIеман базера "земля-воздух" ракета тоьхна, дохийна кема аьлла, Малхбузен пачхьалкхаша официалехь дIакхайкхийначул тIаьхьа дина Тегерано шайн дIахьедар. Малхбузерчу пачхьалкхаша керла экономикан санкцеш ехира гIажаройн бархI лаккхарчу даржхочунна а, яккхийчу компанешна а дуьхьал.\nХьалхо ГIажарийчоьно чIагIдора, кеманца техникан кхачамбацар нисделла, чудеана кема бохуш


Без рубрики – НРӀА ПАЙДЕ СЕМИОТИКИН ОТДЕЛ\nОтделана хьалха лаьттачу декхарех цхьаъ ду нохчийн мотт барта къамел довзаран, цуьнан синтез йаран сфери йукъа балор. Вуьшта аьлча, компьютерна нохчийн текст барта дӀайеша а, озаца дечу къамелах кхета а Ӏамор ду и. Куйга кхоьллина интеллектан декъехь кхоллархочун белхаш уггар чолхе а, барам боккха болуш а белхех бу. Отделехь оцу хьокъехь дӀаболийна болх а бу нохчийн меттан а, компьютерийн лингвистикин а декъехь кӀорггера талламаш бар тӀедожош. Цул сов, цо программисташна хьалха чолхе, кӀорггера хаттарш хӀиттадо. Оцу декъехь талламаш бар, юьхьанцара декхарш, оьшу гӀирсаш билгалдахар отделан лакхарчу Ӏилманан белхахочунна Израилова Элисина тӀедиллина дара. Элисас «Клъамелана синтез йаран а, и довзаран а некъаш» доклад йира. Цо билгал ма-даккхара, къъамелана синтез йаран некъаш…


Динул-Ислам - Хаттаршна жоьпаш - ДжамаIат ламазехь латтар муха хила деза?\nАссаламу Iалайкум! ДжамаIат ламазехь латтар муха хила деза? Масала, хьалхьа ваьлла имама метта хIутту со, тIаккха 2 кIант ву сан, цхьаъ 16 кхаьчна, шолгIаниг 14 шо кхаьчна. Цаьршиннах муьлха хIотта веза суна аьтто агIор а, аьрро агIор а. И цхаъ ду, шолгIа, тIехьа зударий латтар, сан хIусамнана а, йоI а, цаьршинан латтар муха хила деза?\nИмам аш-Шийро́зийс (Дала къинхетам бойла цунах) аьлла ахь хоьттучу хаттаран хьокъехь:\n«Нагахь санна цхьа стаг а, цхьа кIант (кхиазхо) а схьавагIахь, имамана тIехьа могI бина дIахIуттур ву и шиъ. Цунна тешалла ду Анаса (Дела реза хуьлда цунна) дийцинарг, «(шен денанас Мулайката (Дела реза хуьлда цунна) цхьа яахIума а йина, АллахIан элча (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) кхайкхина хиллера аьлла, и яахIума яа. ТIаккха, иза йиинчул тIаьхьа, цо аьлла цаьрга: «ХьалагIовтта, ламаз дойтур ду ас шуьга». Анаса дуьйцу кхидIа): АллахIан элча (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) дIахIоьттира, тIаккха со а, (тхан чохь хилла долу) цхьа буобер а цунна тIехьа дIахIоьттира, йоккха стаг тхуна тIехьа дIахIоьттира. Иштта, ши ракаIат ламаз дира оха».\nТкъа нагахь санна цу меттехь божарий а, бераш а хилахь, божарий хьалхабохур бу (божарий хьалхарчу могIаршка хIуьттур бу, бераш царна тIехьа хIуьттур ду). …\nТкъа нагахь санна цаьрца цхьа зуда хилахь (йа зударий хилахь), иза царна (массарна) тIехьа дIахIуттур ю, оцу Анаса дийцинчу хьадисехь ма-дарра». Чекхдели Имам аш-Шийро́зийс аьлларг.\nОцу дешнийн маьIна деш, Имам Нававийс а (Дала къинхетам бойла цунах) аьлла: «Нагахь санна джамаIат ламазехь имам а, цуьнца цхьаьна ламаз деш шиъ а хилахь, имам хьалхаваьлла дIахIуттур ву, важа шиъ цунна тIехьа могIа бина дIахIуттур ву, хуьлийла и шиъ ши стаг, йа ши кIант, йа цхьа стаг а цхьа кIант а. Иза ду вайн мазхIабехь дерг а, массо Iеламнехан мазхIабехь дерг а, цхьа IабдуллахI ибн МасIуд а, цуьнан ши накъост (цуьнца дешна волу) Iалкъама а, ал-Асвад а воцург. Цу кхааммо аьлла: имам а, цуьнца ламаз деш волу шиъ а цхьана могIанехь дIахIуьттур бу». Чекхдели Имам Нававийс аьлларг.\nОцу кеппара, хьайн ши кIант, хьайна аьтту агIор а, аьрру агIор а ца хIоттош, цаьршинга шаьшшина могIа а байтина, хьайна тIехьа дIахIотто веза ахь, дукхах болчу Iеламнаха ма-аллара, Анаса дийцинчу хьадисехь деана ма-дарра. Ткъа хьайн зуда а, йоI а оцу шина кIантана тIехьа дIахIотто еза, шолгIа могIа а бина.\nИза девзинчул тIаьхьа… Нагахь санна хьоьца ламаз деш цхьа стаг бен вацахь, йа цхьа кIант бен вацахь, иза даим хьуна аьтту агIор хIотта веза. Шиъ велахь – лакхахь вай ма-аллара, тIехьа хIотта веза. Зуда даим тIехьа лаьтташ хила еза, шенна болчу могIанехь, хуьлийла иза цхьа зуда, йа ши зуда, йа зударий, йа зуда а, йоI а, йа йоIарий, иштта кхидIа а. Хьо а, хьан зуда а бен, йа хьан йоI а бен кхин джамаIат ламаз деш цхьаъа вацахь, хьо имам хиларе терра хьой лаьтташ хила веза, ткъа хьан зуда, йа хьан йоI – хьуна тIехьа лаьтташ хила еза, шенна болчу могIанехь.\nИштта хуьлуш ду жамаIат ламазехь латтар.\n21.11.2010 = 1431-12-15\n И хьадис Бухарийс а, Муслима а дийцина ду.\n «Ал-МаджмуI шархьул-мухIаззаб», 4/291.\n «Ал-МаджмуI шархьул-мухIаззаб», 4/292.


Лора цIи еза лелаю саг — Сердало\n16 июнь – унахцIено лораеча наьха ди.\nСо зIамига кIаьнк волча хана денз, сона хозаш хиннача дикача лорий цIерашта юкъе яр Куштов Сосе Ахьмада цIи. Белггала из малагIча лазарашта дарбаш деш ва хацар сона цу хана, бакъда цаI дар шеко йоацаш, ший гIулакх тIехдика ховш саг из хилар. Иштта ца хилча къаманна юкъе сий долаш а вувцаш а хургвацар из. Вай мехка гIорваьнна вовзаш ва тахан онколог, ГIалгIай республикан заслуженни лор Куштов Ахьмад. МоллагIча гIалгIай фусаме вайнаьха дикагIбола лораш хьехабеш хилча, эггара хьалхарчарца йоаккх цун цIи. ЧIоаггIа цамогаш вола унахо, цо дарба ду лазар шийна деце а, из тIавоалавича бакъахьа хеташ, шийгарча цамагарах цунна фу хет ха гIерташ хул. Кхыметтел лораш а, шоай шеко йолаш моттиг хилча, даим цунца дагабувл, лазара корта нийса белгалбар, дарба нийса дар духьа.\nЕр йоазув далехь, дуккха шераш хьалхагIа Ахьмадаца вIашагIкхетар хиннадар са. Цу хана Куштов болх беш вар Шолжа-ГIалан 9-ча больницерча онкологически отделене заведующи волаш. Нахаца къамаьл де а ха йоацаш, сел дукха болх бар цун. Цунгара интервью эца водаш, сай никъ хург ма бий аьнна дукха тийша вацар со. Амма сона ца меттача тайпара никъ хилар са. Балхара из йистеваьлча, тхо шиъ цхьаккха саг новкъа хургвоацача фусаме чу а ваха, йIаьххача хана къамаьл деш Iийра, дерригача са хаттарашта цо жоп даллалца.\n1946 шера хиннад из. Дас цхьа хьехар ду кIаьнка. Цо яхачох, вIаштта кхаь шера бIаьстан юхье бIехала цIока, бисмал а даьккха, кулгашка хьокхае езаш вар из. Цу тайпара хIама дича, лорал доаллаш дола кулг аьттув болаш хул оалар. БIехалах а дарба доал оаландаь, дас яхар дир воIа. Да а нана а дукха дахаш хилац. Дукха ваханзар Соси а. Ахьмада 11 шу даьннача хана, бархI бетта метта а илла, кхелхар къоано. Дукха хIама хьаала а Iомаде а ловра цунна ший воIа, царех дуккхадараш цо шийца дIа а хьу, цар къайле йовзийта ца кхоавеш.\n1959 шера берригача мехка боаржабаь, шерра дIахьош хиннаб профориентацеца бувзабенна болх. Шийна езаш йола балха говзал харжа йиш йолаш хиннав хIара. Цу хьакъехьа воI дагавоал наьнаца, хIаьта тIеххьарчо дагабохийт даь лоIам. Иштта вода вай мехкахо лорий дешар деша. Юххьанца, 1956 шера, Алма-Ате; цул тIехьагIа, 1957 шера, Буро тIа дешаш хул из. Хила ма еззара, цIенача дегара яхь яр цун шийца деша багIача кагирхошца. Цудухьа дика а атта а дешар. Укхаза ала доагIа, дикача хIаманна тIехьа лелаю яхь дика тIехьале йолаш хул, аьнна. Дийша ваьлча, зIамига саг эггара хьалха Наьсаре кхаьчар. Дика лораш кIезига хиннаб цу хана вайцига. Бакъдар аьлча, уж дукхагIа хилийтара сагота волаш саг а хиннавац. Буро чурча больницен коа ваха моттиг лу къонача специалиста, цига вахаш цхьа ха йоаккх цо, цу хана дийна хиннача ший наьнаца. Юххьанца цох хул хирург. Бакъда дIахо дIайодача хана, нейрохирург хила дага вар из цу заман чухь. Цхьан хана изобретатель хила безам хиларца, дувзадора цо нейрохирург хила гIертилга а. Из а ма дий кIоаргга хьаькъал эшаш, чоалханеча моттигашца дувзаденна гIулакх. Дийнахьа цхьа бIаь совгIа унахо тIаэцаш хиннав лора. ХIаравар, лазар доккха е зIамига дале а, цун дух тIа воаккхар цо. Цу тайпарча хIамо а дикка гIойле йора цамагар летача наха. Шоаш чIоагIа теркалбар, шоай йоакхо яр кхычарга дIадувцар цар, больницера арабаьлча. Цу гIулакхо кхы а дукхагIа хулийтар говза кулг долча лора тIакхача ловш бола унахой. Цул совгIа, Ахьмада дийнахьа 2-3 сахьата болх бе безар поликлинике. Из Наьсаре яр. Цигара ваьлча, гIаш Буро чу водар, сахиллалца болх беш хулар цигарча больнице. Массе а тайпара лазараш долаш хиннаб цу ханара унахой. Балха тIа сиха лакхлора ше караийца гIулакх дика довзаш вола зIамига саг. Кхаь шера дарба деш вола лор-хирург хул цох, тIаккха керттерча лора заместитель а керттера лор а волаш балхаш дир. Цхьа юкъ яр Наьсарен а МагIалбика а шин районе цаI мара лор воацаш. Цу гIулакхах лоархIаваь ца Iеш, Ахьмада бархI бетта керттерча лора а цун шин заместитела а декхараш кхоачашдир цу хана. Из мел атта доацаш гIулакх хиннад кхетаде хала дац аьнна хет сона. ХIаьта а хало ла могар цунна, хIана аьлча къона вар, низ бар, халонаш дукха зувча хилацар. Нохч-ГIалгIай республикан унахцIенон министра массехказа тIавийхар Куштов Наьсарерча больницан керттера лорал де хьожаве мукъа бехаш, амма, цун юхь а яь, из гIулакх шийна тIаэцанзар Ахьмада. Больницан керте латташ вола саг дукхагIа боахама гIулакхаш леладеш хила везар, хIаьта цун наха дарбаш де ловра.\nИштта лелаш-хьувзаш, цунга хоам боагIа Ленинграде онкологех йолча ординатуре вахийта таро хиларах. Шин шера хила везар цига. Ше цига яьккхача хана, из Iомавелар наха юкъе лелача, цIийоацар оалача лазарашта дарбаш де. ЦIавоагIаш шаьра дувца ховра лоаман мехка кхийнача зIамигача сага гаьнарча ингалсий а немций а халкъий метташ. Уж а цига Iомадаьдар цо. Цо дешаш хиннача института директор вар А. И. Рыков. Ший института цхьан кафедре ассистенталла Ахьмад Iийча бакъахьа хийтар цунна. Бакъда Куштов цIавера, хIана аьлча цунна ховра гIо эшаш, цун дарбашка сатувсаш итташ а бIаьш а мехкахой болга, цIагIа ше чIоаггIа эшаш волга. Воддаше а министр хиннача Индербиевна тIавахар из. Цунна бакъахьа хийтар Ахьмад Iарамхерча курорте, керттера лор волаш, балха вахача. Хьалха мо хIанз а хьатIаэцац цо кулгал де дезаш бола болх. Иштта кхоач из Шолжа-ГIалий тIарча №2 йолча больницан онколога дарже. 1967 шу дар из. Цхьан юкъа болх бича, мединституте мел Iомадаьр юха кердадаьккхача бакъахьа хийтар цунна. Болх бешше, ше мел Iомадаь лорий деррига Iилмаш юха кердадаьхар. Хьалха санна а доацаш, кIоаргагIа гора биологе, генетикан кIийленга дада Iилмаш. Вешта аьлча, шозлагIа институт яккхар санна хIама хилар цох. Цул тIехьагIа малекулярни биологи йовза волавелар из. ЦIийоацачун хьахилар миштад, цун къайле гучаяккхара фу де деза – уж дешаш дар хIанз цун теркам а хьаькъал а тIаозаш хиннараш. Миллионаш къайленаш йолча лазара еррига кетарлонаш йовза йиш яцар. ХIаьта а хьожаш, тохкаш, йоазош деш, къахьегар лора, хьакхаштавоалаш воагIар дарбанчан балхаца. Унахо тIавеча, цун лазара корта цу сахьате хьалаца ховш из волга зийра кхыча лораша. Сихеи нийсеи диагноз оттаеш вола лор санна, вовзаш хилар из дIахо дIайодача хана.\n1982 шера Куштовс болх беш йола онкологически отделени дIакъовл. Кхаь шера ах шера тайп-тайпарча моттигашка, бе-бе балхаш деш лела везаш хул. Дукха къахьег, дукха хьинар, низ дIалу цо онкологически отделени юха хьаеллийта гIерташ. ТIеххьара а 1985 шера из отделени хьаелл Шолжа-ГIалий тIарча 9-ча больнице, хIаьта вай мехкахо цунна керте а оттаву. Цунца цхьана цох ву НГIАССР унахцIенон министерствон керттера онколог.\nМассехк тайпара хулача цу лазарашта дарбаш де дезаш хул из. Цо ше а нийса лархIацар цу тайпара хIама. Онколог къаьсттача цхьан дегIа маьженна хулача лазара дарба деш хила везар, аьнна хетар цунна. Бакъда цхьацца бахьанаш нийслуш хиларах, хеттача тайпара вIаштIехьадалацар из. Ца хьоахадича нийса хургдац, иштта беча балхага а ше кийчвеш Ахьмад хьавена хилар. Интегративни медицина оалаш я, цо дIадехачох лор дуккхача специальностех вола говзанч хул. Цу лостамагIа лекцей бIарчча цикл кийчъяьяр цо, лорашта хьалхашка еша дагахьа. Цу даькъе къаьстта боккха теркам тIабохийтар цо, саг малхавоалача хана даьшкара тIехьенга доалача хIамашта, лерттIа дегIаахара царна новкъарло еш долча лазарашта. Кхыча дешашца аьлча, саг Iовешше цун оамалца, дегIаца хила тарлуш дола хIамаш довзаро гучадоах цунна хила тарлуш дола лазараш а. Цунца цхьана тоахк даьшкара тIехьенга доала цIийоацараш малагIаш да а, уж сево хьоадаь, сенах хьахинна да а. ДIахо белгалдоаккх, из лазар мишта чакхдаргда хьалххе а ха йиш хилар. Ахьмада яхачох, цкъаза духхьал дIабарахьежача а хоалуш хул сага фу лазар да.\nЦIийоацара диъ тайпара дарбаш ду: саг эттIаварца, токаца дестам дошадарца, радиоактивни зIанарашца, молхашца. Иштта дарбаш а деш, цо къовсам лоаттабаьча лазарех да пехка, шергашта, кхалнаьха наькха, дегIа кхыча маьженашта хулаш дола лазараш-дестамаш. Цхьаькха цхьа никъ а ба, унахочоа дикка гIойле еш: лора тешаве веза из шийна дарба хургхиларах. Нагахьа санна унахо, шийх дог ца дуллаш, дарбанга сатувсаш хуле, цох а пайда боал. Вешта аьлча, цамогаш волча сагаца бувца беза мотт ховш хила веза лор. Метташ, доазол арахьардараш хайна ца Iеш, лора геттара дика хов эрсий а гIалгIай а дараш. Наьна мотт-м цунна санна шаьра, кIоарга ховш цхьаькха хуле а тамаш я. Лазарий цIераш, дегIа маьжений цIераш, баьций цIераш, кхыдараш — фуд цунна цаховш?! Из мотт къаьстта дика ховш а, цун Iилман кIийле йовзаш а я Ахьмада фусам-нана, дуккхача шерашка из мотт университете хьехаш хинна Куштова Елизавета Султановна.\nХIара шера дукха нах бов вай республике гIаьле увзар бахьан долаш, пехкашта, метта, къамаргашта лазар хиле. Сенах хул из лазар? Из хьоадеш я новкъа лелача машенаша, мехкдаьтта чакхдоахача заводаша аракхувса фо бIехду хIамаш. Иштта цIийоацар хила йиш я чIоагIа саготдеш волча сага а, хIана аьлча вахаре деш дар сихонца де дезаш йола зама тIаэттай вайна, цу тIа саготонаш а тIакхийтача лазар атта хьалтIадоал. Куштовс яхачох, чIоагIа лоархIаме да, гаьна ца доалийташ, лазар хьагучадаккхари, цу сахьате цунна духьала къовсам болабари. Цхьа масал доаладергда вай укхаза лора вахарера. ТIой-Юрта яхаш хиннай А. М. яхаш йола кхалсаг. 1976 шера кхалнаха хулаш йола цIийоацар хиннай цунна. Цу сахьате лазара корта хьа а лаьца эттIаярах, цох йийрзар из. Бакъда 1986 шера цIийоацар хилар цун наькха. Накха дIабаккха бийзар. Цул тIехьагIа йийрза дIаяхар из кхалсаг. Цу масало хьагойт, ший ханнахьа лорашка вахар мел лоархIаме да, дарба дика чакхдалара.\nЗIанарий (лучевая) терапия оалаш ба дарбан цхьа никъ. Цу тайпара дарбаш эшарашта а дукха гIо даь ва Ахьмад. Цхьадола лазараш да аттагIа е халагIа дарбаш дулуш. Дарба аттагIа дулу цIоканна, кхалнаьха наькха, шергашта хулача лазарашта. ХалагIа ду из цIийна хилча, пехка хилча. Царех цхьадола лазараш радиоактивни зIанарашца дарбаш деш да. Сага дегIах кулг ца тохаш, эттIа ца веш, ду из дарба. Цу тайпарча унахоех дукха нах дIахьежабу вай мехкарча кхыча больницашка. ТIехкашта, кхалнаха хулача лазарца, иштта кхыча цIийоацарца белгалбаьнна нах Москве, Ростове, Махачкале, Буро тIа хьежабеш моттигаш хиннай. ХIаьта хIанз, вай республике (Пхьилекъонгий-Юрта) онкологически диспансер хьаяьчул тIехьагIа, уж лазараш долча наьха кIезигагIа дIа-юха аха безаргба аьнна хеталу. 85 унахочунна дарбаш де таро йолча цу дарбан цIагIа а каст-каста хулаш, цигарча болхлошта гIo деш ва гIорваьнна лор.\n— Онколога оамалашца керттера фу хила деза аьнна хет хьона? – яха хаттар делар аз лорага. Цунна жоп а луш Ахьмада аьлар:\n— Нах безар, царна тIера хилар, царех дог лазар – уж лоархIаме хIамаш хет сона моллагIча лора оамалца. Наьха сагото шийяр санна хьатIаэцаш хила веза из. Ший дегIаца чIоагIо е еза: новкъостал эшача сага гIо дерг ма-д аз, аьнна. Ший гIулакхаш кхоачадаларга сатувсаш волча сагах визза лор хургвац. ЦIаккха кхоачалургдац са гIулакхаш, са болх, яхаш, хила еза цун уйла. Хала лазар кхийтта, шийх догдиллача сагаца болх бе хала да. Цунна хов ше цу лазарах варгвоацилга. ХIаьта а вахарга догдоахийташ хила деза цунца леладу гIулакхаш…\nДуххьал унахцIено лораяь ца Iеш, вай къаман сий, даьша хьабена никъ, хоза гIулакх лорадеш хьавоагIа из. Цо лелабаьб къаман юкъара болх а. Из хиннав 1970-ча шерашка хьахиннача вай къаман болама доакъашхо, из бахьан долаш партера дIаваьккха а лийннав. Цо дакъа лаьцад 80-ча, 90-ча шерашка хиннача гIалгIай къаман, Лоаман къамий конфедераце съездий балха юкъе. Цхьаькха цхьа хIама а да хьоахадинза даргдоацаш. Дуккхача шерашка бIаьш болча студенташта хьеха а хьехаш, медицински факультете деша багIача вай кагийча нахах а мехкарех а лораш хургбола хIама хьадаьд цо. Цо хьийга къа теркал а деш, 2002 шера цунна елар «КарагIдаьннарех» оала вай республикан орден, кхы а ши шу даьлча «ГIалгIай Республикан гIорваьнна лор» яха цIи лу цунна. Тахан цу совгIаташ тIа IотIакхийттай «Россе гIорваьнна лор» яха цIи а. ХIанз а, кIаьд ца луш, къахьегаш, ва из. Куштов ва республикан больница онколог, онкологически диспансера лор. Медицински факультете деша багIарашта диагноз оттаяр кердача хьисапе хьехаргдола болх беш хиннав из укх тIеххьарча шерашка. Цу лостамагIа къахьегача лорашта эшаргдола книжка а, из дIа мишта хьеха деза дувца методически кулгал а яздаьд цо.\n— Вай республика хьаяьчул тIехьагIа, фу хувцаденнад унахцIено лораеча даькъе? – хаьттар аз Ахьмадага.\n— Лорий балха говзал лакха яц, — аьлар цо лоацца.\nКуштов Ахьмада 83 шу да, дIахо а из могаш-маьрша вахар ловра сона, из ловш ба аьнна хет сона лор мел вайза нах а.\nКуштов Сосе Ахьмад тайп-тайпарча моттигашка го вийзав са: гIалий тIа нах вIашагIкхийттача, форда тIа салаIа вахача, шахматни клубе ловза венача, кодаме вагIача. Бакъда цIаккха цунгара гIалгIай эздел доаккхаргдолаш хIама зе дийзадац са. Иштта хул вай даьша яьххача тайпара вола эздий саг.\n← Два праздника в один день\nДаьца лерхIам лелабар →


Динул-Ислам - Хаттаршна жоьпаш - Шина Iелам-стага цхьа хIума тайп-тайпана дуьйцуш хилча, хьанах теша веза? Коьрта агIо\nАссаламу Iалайкум! Шина Iелам-стага цхьа хIума тайп-тайпана дуьйцуш хилча, хьанах теша веза?\nШина Iеламстага тайп-тайпана дуьйцуш долу хIума тайп-тайпана хила йиш ю. Масала, фикъхIаца доьзна дерг хила йиш ю (ламазах дерг а, марханах, закатах, хьаджах, йохкар-иэцарх, ялорах-йитарх, и.кх.д.), гIиллакхаца доьзна дерг хила йиш ю, дахарца доьзна дерг хила йиш ю, кхиэлаца дерг хила йиш ю, иштта кхидIа а. ТIаккха, оцу шина Iеламстага и хIума иштта тайп-тайпана дийцар бехказло йолуш хила а йиш йолуш ду, бехказло йоцуш хила а йиш йолуш ду.\nТIаккха оцу шина Iеламстаге ладугIург а тайп-тайпанчу хьолехь хила йиш ю. Масала, халонгахь верг хила йиш ю, цаторийла йолуш верг хила йиш ю, цхьа ша-тайпа хьал долуш верг хила йиш ю, иштта цхьаъа хIума шеца доцуш верг а хила йиш ю.\nЦу хIора хIуманийн а, адамийн а тайп-тайпана хьал хила тарлуш ду. Цу юкъахь нийса дерг а, ШариIатан Iалашонашца хьан хьолехь хьуна догIуш дерг а хьуна харжа аьтту берг – хьан хьал а, хьуна гонахара долу хьал а, хьо вехачу меттера долу хьал а девзаш волу Iеламстаг ву. Цундела, юкъарчу чулацамца аьлча: хьой вехачу меттера (хьайн хьал а, хьо вехачу меттиган хьал а девзаш волчу) Iеламстага бохург дан деза ахь. Нагахь санна иштта ши Iеламстаг велахь, цаьршима цхьа хIума тайп-тайпана дуьйцуш хилахь, цаьршиннах Iилманца сов волчо а, Делах кхерарца сов волчо а бохург дан деза ахь. Иштта волчу Iеламстага бохург ахь дича, АллахIана хьалха хьо цIена хиларга герга хир ду хьуна иза. ТIаккха, нагахь санна хьо цхьа цаторийла (хало) йолуш велахь, цу шина Iеламстага бохучух хьайна атта дерриг дан а мегар ду ахь, и цаторийла (хало) дIаяллалц.\n13.03.2011 = 08.04.1432


Охан-баттахь Путина раках дарбадарх хиъна Американ таллархошна\nЛоьраша Путинан могушалла зуьйш\nОьрсийчоьнан президента Путин Владимира Охан-баттахь тIаьххьара муьрехь долу цIе ца йоккхучу лазарх дарба лелийна. Цунах лаьцна яздо Newsweek журнало, лаккхарчу даржашкарчу кхаа анониман хьостанна тIетевжина. Документа тIехь иштта дуьйцу, Зазадокху-баттахь политикна кIелоярх а.\nГIирсан хаамашца, Охан-бутт бовш а, Стигалкъекъа-бутт юккъе баллалц а америкахойн къайлахчу сервисийн консенсус хиллера, Путин вон цомгаш ву, хетарехь, леш хила а тарло аьлла. Талламхой тешна бу, коронавирусах йолчу изоляцино цуьнгара хьал къайладаьхьна хилла хьесап ду аьлла.\nОхан-беттан юьххьехь «Проект» ресурсо хаамбира, 69 шо долчу президентца тIаьххьарчу шерашкахь сих-сиха дIсалела воьлла, гIеметтахIоттинчу а, къеначу а нехан хьорзамха екхоънах кхеттачу, цIе ца йоккхучу цамгарна тIехь говзалле вирзинчу лорца а, хирургца а цхьаьна аьлла.\nПутинна кIелойинчух тера ду аьлла, Стигалкъекъа-бутт бовш дIахьедира «Украинская правда» газете Украинан тIеман министраллан таллархойн урхаллин хьаькамо Буданов Кирилла а. ЧIагIдора, "ши бутт хьалха хиллачух тера ду" бохуш, изза хан ю америкахойн таллархоша юьйцург а. "Аьтто боцуш" дара аьлла Будановс, вен гIортар.\nПрезидентерчу хьолах Кремло еш комментарий яц. Делахь а, «Проектан» публикацина жоп луш, Путинан пресс-секретаро Песков Дмитирийс «шаьш кхоьллина» материал ю элира, президент цомгаш вац аьлла, дIа а хьедеш.


Сулейманова Зайнапи: Ненан мотт кхиор – коьрта декхар лору ас - 27 Марта 2020 - СОЮЗ ПИСАТЕЛЕЙ ЧЕЧЕНСКОЙ РЕСПУБЛИКИ\nГлавная » 2020 » Март » 27 » Сулейманова Зайнапи: Ненан мотт кхиор – коьрта декхар лору ас\nНохчийн литературица шовкъ йолучарна дика евза Сулейманова Зайнапин ц1е. Цо язъен дукха хан ю. Шен мотт безаш волчун цу маттахь яздар а говза нисло. Х1ора дийнахь ша деш долу къамел ненан маттахь дешверг шен мотт ларбеш ву, ткъа оцу маттахь яздешверг – и кхиош ву. Дукха жима йолуш дуьйна кхетта Зайнапи оцу Iилманах. Хийла шен да волчу хIусамехь хуьлуш хиллачу вайн баккхийчу яздархошка ладегIна а яра ша олу Зайнапис: «Цкъа, со жима йолуш, Ами волчу веара Ошаев Халид. Сайна хуучух хьошалла деш, чай луш, хьаьвзира со. Со, язйо бохуш, бахьанаш лелош юйла а хиина, суна хьехар дира: «Дийца а ца дуьйцуш, сурт х1отто хьажа, сюжет гайта, тIаккха тIеатIкъам алсам хуьлу», - аьлла. Ас тахханалц диц ца дина цо хIетахь сайга аьлларг.\nБакъдерг дийцича, со жима йолуш сан денанас а дукха туьйранаш дийцина суна, церан тIеIаткъам а хила тарло суна сайн болх безар».\nНенан марзонах дукха жима йолуш дуьйна а хьегна ю ша элира Зайнапис. Цунна а хила тарло къоначу дешархойн-берийн проблемаш Зайнапина герга хилар, «СтелаIад» журналаца доттагIалла хилар. Баккхийнаш кегийчех хуьлуш бу. Бераллехь йина терго мах хадийна ца валлал еза ю. Зайнапин говзарш ешначу берийн дегнаш чохь Iаламе, са долчу хIуманашка къинхетам, безам хир бу аьлла хета. ХIунда аьлча, цо дукха хаза кхуллу экханан васт, масала, «Ши тарсал», «Хелхайолу зу», «Микки», «Тоти» цIерш йолчу а, иштта кхечу а дийцаршкахь. Берашна язъеш вайн литературехь яздархой кIезиг хилар лерича-м муххале а деза ду Сулейманова Зайнапис дийриг. Тхан корреспондентан хаттаршна жоп луш шен кхоллараллех а, дахарх а Зайнапис иштта дийцира:\n– Дуьнен чу яьлла Семипалатински областехь хьехархочун, поэтан доьза- лехь. Да – Сулейманов Ахьмад, нана – Муцалханова Элипат.\nЛитературе безам кхоллабелла ишколехь доьшуш йолчу муьрехь, цхьацца статья, заметка, стихотворени язъян гIерташ хилла. Газете яхьийтинарг зорбане яьлча, ч1ог1а кхаъ хуьлуш, оцу гIуллакхо йийсар йина, юкъаозаелира.\nМ.Ю.Лермонтовн кхолларалло боккха тIеIаткъам бина сан дог-ойланна.\nСайн хьалхара стихаш тхайн дечарех таръян гIерташ, язйина, х1унда аьлча, уьш суна чIогIа товш хиларна а, иза суна уллера масал хиларна а.\nАмма тIаьхьуо сайн йозанан хатI а, некъ а хаьржира ас.\nХьалхара мур поэзих лаьтташ бу сан, амма иза лекха а, башха а, исбаьхьа а искусство ю. Амма сан коьрта жанр, сан йозанан белхан башхо кхуллуш йолу жанр – иза проза ю.\nСуна атта ду цу жанрехь язъян, сюжет атта а, боккхачу лаамца а, даггара а гайтало соьга цу жанрехь.\n1980-чу шарахь зорбанера араелира сан «Дегайовхо» цIе йолу| стихийн гулар, 1983-чу шарахь «Сан кхане» боху стихийн гулар а елира серлоне.\n«СтелаIад» журналаца гергарло а ду сан иза кхолладелчахьана дуьйна. Дукха дийцарш, масех туьйра, мелла а стихаш зорбане йийлина сан журналан агIонаш тIехь. Наггахь суна совгIат а дора цу журналан кхеташоно – язйинчун мах хадош.\n2005-чу шарахь берашна леринчу сан дийцарийн гулар а яьлла зорбанера.\nТуьйранийн тептар (рукопись) а ду кийчча Iуьллуш, цуьнан киншка ара- яларе сатуьйсуш а ю со.\nТIаьхьарчу хенахь жигара дакъалоцу ас муьран зорбанехь, кест-кеста газетийн агIонаш тIехь сан статья я дийцар, я туьйра ган тарло. Дукхахьолахь, берашна лерина а язйо ас сайн материалаш.\nНохчийн маттахь алсам язйо ас, хIунда аьлча, вайн ненан маттахь язъеш берш кIезиг хуьлу, ткъа вайн мотт кхиор, иза чIагIбар, стамбар, къоначу чкъурана марзбар вайна тIехь ду. Цу тIехь мало яхь, эшамехь хир ду вай. Шен къоман мотт дIатеттинарг, иза бицбинарг – галваьлла, къам дац цуьнан, кхане а, я тахне а яц. Цуьнан маьIна дийцина а вер вац. Дукха ду цунах ала луург.\nСуна вайн мотт беза, цунах йоккхае со, исбаьхьа литературин гIирс бу иза, нагахь хьо произведени кхолла, сюжет гайта лууш, Iалашо лаьцна велахь.\nШа хууш, безаш волчунна йист йоцу х1орд бу нохчийн мотт, Мел оьшу басарш ду цуьнца, хьалдолуш ю цуьнан лексика, чот йоцуш ю цуьнан сурт хIотторан башхаллаш.\nКест-кеста радион эфирехь хеза сан туьйранаш, дийцарш. Учебникаш юккъеа яхийтина сан цхьаццайолу говзарш.\nСайн дена Ахьмадна г1о деш а хилла «Топонимия Чечни» ц1е йолу онда Iилманан-этнографически болх зорбане кечбеш.\n1971-чу шарахь ЧИГПИ чекхъяьккхина ас. 4 шарахь юккъерчу ишколехь хьехархочун болх бина. 20 шарахь киншкаш зорбатухийлехь балхахь хилла. ТIаьхьарчу шерашкахь кхоллараллин балхана тIейирзина, цунна дIало ас сайн ерриг а хан.\nСайн ден Ахьмадан биографи зорбане кечъян дагахь а ю со, хIунда аьлча, со бен, и болх бан говзалла йолуш тхан доьзалехь цхьа а вац. И декхар суна тIехь ду.\nСайна новкъа хетарг ца аьлча ца Iало со. Даккхий къамелаш-м дора вай, маьхьарий а хьоькхуш: «Нохчийн мотт юхаденбан беза! Иза баржо беза, къоначарна марзбан беза! И коьрта мотт хила беза! И ца хилча, вай къам дац!», – бохуш. Амма цхьа хIума дукх б1аьргех а, дагах а Iитталуш: оццул базбина буьйцучу вайн нохчийн маттахь цхьаъ бен газета хIунда дац – («Дай- мохк»), цхьаъ бен журнал а дац («Орга»), цхьаъ бен берийн журнал а дац («Стела1ад»), ХIокху мехкан а, вайн меттан а бала болуш массо а хила везара аьлла хета суна, шинна-кхаанна хилла ца Iаш, массеран а, хIораннана юкъара хила безара цуьнан сингаттам. Амма вайна массарна а дика хууш ду – иза иштта дац. Йозанца болх беш боцурш кхин а шортта ма бу вайн махкахь хьаькамаш а, хьуьнар дерш а. ХIора а, деккъа шен цхьа гIуллакх дина ца Iаш, юкъара гIуллакх дан а тIера хила везара. Дала кхачадойла вай оцу кхетаман тIегIане.\nНекха тIе буйнаш деттарх мотт денлур буй техьа вайга?\nСтохка Гуьмсехь 23-чу апрелехь Нохчийн меттан денна лерина д1адаьхьначу даздаршкахь ахчанан совгIат а делира суна. Сайн ненан маттахь кхи-д1а а иштта къахьега ойла ю сан, Дала мукъ лахь!\nИза дукх сан тахана сайн дахарх а, кхоллараллех а ала.\nСулейманова Зайнапи къамеле яьккхинарг -\nПросмотров: 92 | Добавил: kanta_ibr | Рейтинг: 0.0/0


Москальковас толлур бу Нохчийчохь къаьркъа мелла нах лецарх хаам\nПолисхоша къаьркъа мелла аьлла, лаьцна латтош нах бу Нохчийчохь бохуш, яьржина информаци таллар дехна махкарчу омбудсмене Нухажиев Нурдига Оьрсийчоьнан президентехула адамийн бакъонаш ларъян векал йинчу Москалькова Татаьянас.\n"Нагахь и хаам бакъ хилахь, ша Инарла прокуратуре хаийта йоллу аьлла Татьяна Николаевнас", - бохуш, дийцина «Интерфакс» агенталле бакъонашларъярхочун пресс-гIуллакхоша.\n«Кавказ.Реалии» портало бинчу хаамна тIе а тевжаш, Маршо Радионо яздинера Шаройн-кIошатрчу Химойхь дахначу пIераскандийнахь дуьйна полицино лаьцна латтош ву СемаIашкара ТIахIир цIе йолу вахархо аьлла.\nПолисхоша чIагIдо, шаьш лаьцна ТIахIир маларх кхетта вара бохуш, ткъа лаьцначун гергарчара бахарехь, ТIахIир къаьркъанца гергарло долуш ца хилла.\nХимойрчу спортан чоьнехь латтош ву ТIахIир а, кхи а масех чохь валло жимстаг а.\nНохчийчохь алкоголца а, наркоманица Кадыровс йолийначу компаница а догIуш, хьасташа дийцарехь, меттигерчу телевизионан эфирехь лецнарш нахала а бохуш, цаьрга шайна гечдар а доьхуьйтуш, кхел ерзо дагахь бу Iедалхой.


ГIумкийн вордана хиича, гIумкийн илли ала\nЧиллан-бутт 07, 2017\nАвстрехь Iедало шен тховкIелонах долу дехар къобал а ца деш, махкара ара ца бовлуш Iийначу мухIажаршна гIуда тухур ду Австрин Iедало.\nАвстрин урхалло кху деношкахь къобалйиначу реформашкахь цхьа могIа хийцамаш мухIажарех хьакхалуш бу.\nХIора кIиранахь 500-на тIера 1000 стаге кхаччалца наха тховкIело йоьхучу махкахь тIеоьхучийн терахь лахдан а, ткъа иштта а хIинцалца цхьа махкахь тховкIело еха кадаьллачийн интеграци гIолехь ян.\nЦул совнаха Iедало тайп-тайпанчу бахьанашца тховкIело ца луш, Австрера юха арабаха сацам бинчу нехан хьокъехь а лерина билгалдахарш урхаллин керлачу программехь.\nУггаре а шогачех гIулч цу тIаьхьарчу категорех хьакхалуш ю ала мегар ду – меттигерчу мухIажарийн хьукмато тховкIелонах долчу дехарна дацаре жоп а делла, цхьаьна билгалчу хена чохь махкара аравалар шена тIедожийначу, амма и тIедожор кхочуш а ца деш, къайлаха кхин дIа а Австрехь хан йоккхуш волчу мухIажарна.\nХIинцачул тIаьхьа иза гучуваьлча цкъа хьалха 5 эзар евро гIуда тухур ду, ткъа шозлагIа гучувалахь 15 эзар евро хир бу гIуданан барам.\nДоккхачу декъехь мухIажарийн и тайпа гIуданаш такха таро ца хуьлу дена, цаьрга юкъараллин пайдехьа белхаш байта бакъо хир ю Iедалхойн – кхеташ ма-хиллара, луш алапа а доцуш.\nАдамийн бакъонашларйархоша а, мухIажаршца болх беш йолчу меттигерчу институцийн векалша а емал беш бу урхаллин и керла сацам.\nЦхьаьна агIор, шех бала хIара аьлла пайда боцуш лору цара иза, ткъа вукху агIор – мелхо а, Iедална кхин а алсамох зе а, харжаш а хир йолуш лору.\nХIунда аьлча, хIинцалца схьа а яра Iедалхойн легале а боцуш Австрехь хан йоккхуш болчу негативе сацам шайн хьокъехь хиллачу мухIажаршна гIуданаш тоха бакъо – 2500 евро дуьххьара лаьцна, 5 эзар евро цул тIаьхьа.\nБакъду, и гIуданаш мухIажаршкара цкъа а аьлча санна дахалуш дацара, церан уьш такха таро ца хиларна, бохуш дийцира меттигерчу телевизионехь Австрерчу мухIажаршна а, гIийлачарна а гIо кхачош йолчу Диаконие юкъараллин векало Ридл Кристофа.\nЦунна хетарехь, керлачу сацаман тIаьхьло иштта хир ю – хIинцалца схьа а совтIех юьзна йолу меттигера набахтеш гIуда такха таро ца хиларна чубоьхкинчу нахах йоьттина хир ю. Царна юург-молург а, набахтехь йоккхучу хенахь уьш ларбеш а, царна Iуналла деш а хуьлуш долу зе дуккхаъ алсамох хир ду цу наха юкъараллин пайдехьа мехаза бечу белхах болучу пайданел.\nЦул совнаха, юстицин системина а, полицина а, хьукматхошна а шайн коьртачу балха тIера церан хан яйъа доьзуьйтуш бала хир бу цу сацамах.\nЦундела, урхалло мухIажаршна гIуда тохарх тIеэцна болу сацам бакъдолчехь бахархойн тидам кхин а чолхечу проблемашна тIера дIабаккха тIеэцна бу аьлла хета цунна.\nАла догIу, карарчу хенахь Австрехь Iедало шайн тховкIелонах долчу дехарна дацаре жоп деллачул тIаьхьа шайна полицига депортаци ца яйтархьама къайла а бевлла, Iедална уьш мичахь бу я цара хIун лелдо ца хууш масех эзар стаг ву.\nЦарех цхьаболчара шаьш махкара арабевлчуха кеп еш, 5-6 баттахь цхьанхьа къайла а бовлий, хан йоккхий, цул тIаьхьа кхин цкъа тховкIело йоьху.\nЦул совнаха, негативе сацам шайн дехаран хьокъехь бинчу мухIажаршна юккъехь ду цхьа дакъа, царна мел чIогIа лиъча а шайн даймахка юхадерза йиш йоцуш, хIунда аьлча уьш схьабевллачу мехкашца Австрин мухIажарш юхаэцаран хьокъехь бина барт ца хиларна.\nУггаре а лазаме иштта баха меттиг боцучу мухIажарех хьакхалур бу и урхаллин керла сацам.


Ставропол-мехкан вице-премьер лаьцна даккхий кхаьънаш эцарх йолчу шеконца\nСтаврополерчу Промышленный кIоштан кхело Стигалкъекъа беттан 12-чу дийне кхаччалц йолчу ханна лаьцна Ставропол-мехкан вице-премьер Золотарев Александр, хаам бо Радио Свободас.\nЭцначу кхаьънех уггаре боккханиг - 45 миллион сом – талламо бахарехь, махкарчу онкологин диспансерна дарбан-диагностикан гIишло йилла лаам болчу организацина контракт лург баьккхина Золотаревс.\nБахарехь, кхаьънаш эцарна айбинчу бехктакхамна юкъаозийна Ставропол-мехкан гIишлошъяран а, археитектурин а министран хьалхара гIовс Когарлыцкий Алексей а. Талламан версица, Золотаревца цхьана зуламаш дан бартбина цо.\nРегионера аравала болчу лаамца аэропорте кхаьчча лаьцна Золотарев. Цо дина зулам Iорадаьккхинарг ву кхаьънаш оьцуш цуьнца декъахь хилла Когарлыцкий – иза лаьцна шо сов хьалха.\n"Золотарев лацаро зен дийр дац цуьнан куьйга кIел лаьттинчу хьукматийн а, мехкан Iедалан а балханна. Цуьнгахь лаьттина декхарш дIасадоькъур ду регионан министрийн кабинетан куьйгалхочун кхечу гIовсашна", - билгалдаьккхира мехкан Iедалан пресс-векалтехь.\n2020-чу шеран ГIадужу-баттахь коррупци лелорах шекойолуш лецира Ставропол-махкара кхин а цхьа хьаькам – мехкан гIишлошъяран а, архитектурин а министран гIовс Кожин Петр. 2004-2013 шерашкахь цо 15 миллион сом къаьънаш эцна, чIагIдора талламо.\nНевинномысск гIалин администрацин куьйгалхочун гIовс Бондаренко Олег а, Ставрополь гIалин думин гIуллакхийн урхаллахо Аладин Евгений а лецира коррупци цара лелорах йолчу шеконца дIадахначу шеран Лахьан-баттахь.


Москвахь а, пачхьалкхан шина регионехь а локдаун йолаелла\nКоронавирусан ун ца даржийта Iалашонца Iедалхоша кхайкхийна мукъаденош дуьйладелла тахана дуьйна Москвахь, яздо оьрсийн Свобода Радионо. КарабогIучу беттан 7-чу дийне кхаччалц дIадахлур ду уьш. Шахьарахь дIакъевлина кафеш а, ресторанаш а, шаьш кечбина кхача ара а луш, болх бийр бу цара, иштта курьерашка дIаса а кхоьхьуьйтуш. Болх сацийна хазаллин салонашкахь а, кинотеатрашкахь а, фитнес-центрашкахь а, бассейнашкахь а, автосервисашкахь а. Театрашка а, музейшка а баха таро ю бахархойн QR-кодех пайдаоьцуш.\nАптекашна а, кхачан-сурсатийн туьканашна а, цаторийла йолу гIирсаш бухку меттигашна а бакъо йитина болх бан. Йиллина хир ю оцу муьрехь дарбан хIусамаш, ишта долара клиникаш а, кхелаш а, болх юкъара баккха йиш йоцчу объектийн неIарш а.\nМоскварчу дешархойн мукъа хан йолаелла тахана, ГIадужу-беттан 28-чохь дуьйна. Берийн бошмашкахь белхаш бийра бу цхьацца хеттарш луьстучу тобанаша, студенташа шаьш доьшур ду цIахь.\nТахана дуьйна мукъаденош ду Москван, Калининградан, Ростовн, Смоленскан кIошташкахь а, Хакасехь а. Оцу регионашкахь дозанаш деттар ду белхан меттигашкахь, сурсаташ юхкучу туьканаша а, бахархошна кеп-кепара хьелаш хIитточу организацеша а, спортан а, культурин а сфераша а бен болх бийр бац, къевлина хир ю кафеш а, ресторанаш а. Хакасехь комендантан сахьт ду юкъадоккхуш, сацийна юкъарчу транспортан болх а.\nCOVID-19 ун цIеххьашха даржа доладелла Оьрсийчохь Гезгамашин-беттан юккъехь дуьйна. ГIадужу-бутт юккъе баьлчхьана 30 эзар сов цомгаш нах гучубийла боьлла хIора денна. Кху беттан 16-чохь бинчу хаамца, коронавирусан инфекцех велла цхьана дийнахь эзар сов дархо.\nГIадужу-беттан 20-чохь Оьрсийчоьнан президенто дIакхайкхийра беттан 30-чу дийнера карабогIучу беттан 7-че кхаччалц мукъаденош, регионийн куьйгалхошна бакъо елира, шайна хеттачу кепехь дозанаш детта а, мукъаденош харжа а. Цхьа могIа регионашкахь кху беттан 25-чохь дуьйна сацийна бу болх а, дешар а.


РогIера нохчийн доьзалера Iедало бераш дIадахарца йоьзна йолу IалагIож Норвегехь яьржина.\nКху деношкахь ватсапехула а, кхечу социалан машанашкахула а аудиохаамаш а, видеогайтамаш а баржийна цхьана шен сибат а ца довзийтинчу, ИбрахIим цIе йолчу стага, шегара виъ доьзалхо берашна Iунал дечу меттигерчу хьукмато дIадаьхна хиларх.\nЮтюбехь хIинцале а 100 эзар сов стагана ган кхиинчу цу видео тIехь цу стага деталашкахь гойту ша веха петар, и петар вуно хаза а, сонта а, доцца аьлча тоьллачех хилар а, ша шен доьзалца ваьхначу петарахь уггаре а дикчех хьелаш хилла хилар а, царна оьшуш цхьа а хIума доцуш шаьшна даьхна хилар а дуьйцуш.\nЦо иза дийцаран бахьана ду, шайгара Iедало бераш дIадаха цхьа а бахьана ца хилар хьовсархошна кхеторхьама.\nЦуьнца цхьаьна цу стаго билгалдоккху, шен виъ доьзалхо хьукматхоша шайгара дIаваккхарна официале далийна бахьана дас-нанас берашна етташ хилар ду аьлла, бохуш.\nЦо дийцарехь, цу берех кхаамо латкъам бина, шайна дас етта аьлла, и бахьана долуш чу лилхинчу Iедалхоша бераш дIадигина ца Iаш, петарахь лехамаш а бина, цо царна етташ хилла долу доьхканаш ду аьлла, масех хечийн доьхканашца конфискаци а йина. Иштта дуьйцу берийн дас хилларг.\nБерийн ден аз: „Шуна ма-гарра, хIара цIено доккха ду, вилла ю хIара. ТIехIоьтттинарг хIун ду аьлча, селхана Iедал а деана, аьлла хIума а доцуш, шу берашна етташ дарий, аш берашна доьхка диттиний бохуш, дIадигина бераш. ХIара Норвеги ю, Дала йитахь“.\nЦу доьзалера дIадаьхначу берех уггаре а доккхахниг 8 шо долуш бен дац. Иза ишколехь хьалхарчу классашкахь доьшуш йолу йоI ю. ШозлагIа волу кIант 7 шо долуш ву, дас дийцарехь, кхин цхьа кIант 5 шо долуш, жимах волу кIант 4 шо долуш ву.\nДоккхах долу ши бер ишколера дIадигина Iедалхоша, важа жимах долу шиъ цIера дигина. Амма иза хилла ца Iа.\nДас шен хаамашкахь дийцарехь, иза ша а, цуьнан хIусамнана а Iедало берашна ницкъ барна шеконе а лаьцна, набахте доьллина хилла, цигахь де а даккхийтина, арахецна ду.\nЦу стага чIагIдо, ша шена Iедало динарг дуьтур дац, ша летар волуш ву, шен доьзал къевсина, лата сатессина а ву ша, бохуш. Цхьаъ санна виъ доьзалхо дIаваккхарна Iовжам хиллачу стаго дуьйцу.\nБерийн ден аз: „Со сайн зудчуьнца набахте а воьллина, хIинца схьахецна. Селхана дIалаьцнера тхойша, цу чохь буьйса а яккхийтина, схьахецна тхо. Диъ бер дIадигна тхан, Норвегерчу доьзалшкахь хьакхарчий яийта“.\nМаршо радио хиллачун тIаьхьакхиа Iалашонца массийтаза гIоьртира, берийн деца зIене яла, амма цуьнца къамел дан аьтто ца белира. Делахь а, Норвегерчу нохчийн диаспорехь дика вевзаш волчу юкъараллин жигарочуьнца, адамийн бакъонашларйархочуьнца Гисаев Ахьмадца цу хьокъехь хеттарш дан аьтто хилира.\nИбрахIиман доьзалца а, кхечу бераш шайгара дIадаьхначу нохчийн доьзалшкара а хьал дика девзаш волчу Гисаев Ахьмада дуьйцу.\nГисаев: „Сан кхетамехь доьзалшкара, къаьстина нохчийн доьзалшкара бераш Iедало дIадаха бахьана ду аьлла ца хета суна. ИбрахIимна хилларг, иза схьа а кхайкхина, цуьнца шеца дийца а дийцина оха.\nЦу хIуманна тIехь хазнехасанна чIогIа болх беш ю диаспора. Мухха делахь а, суна иза харцо хета. Iедало далош долу бахьана цара цу берашна Iуналла ца дина аьлла дац, берашна тоьхна хилар ду боху бахьана. Суна иза бакъ ца хета. Иза мел бакъду хено гойтур ду. Кхеле и гIуллакх ма даьлла иза къаьстар а ду “.\nХIинца кху деношкахь Норвегехь нохчийн доьзалера бераш дIадахар цу могIарера дуьхьара бохам бац Европехь бехачу вайнахаца хилларг.\nБIеннашкахь хилла ца Iаш, хIинцале а массех эзаре даьлла хила мегаш ду дай-наношкара дIадаьхначу нохчийн берийн терахь йоллучу Малбузерчу тайп-тайпанчу пачхьалкхашкахь. Уггаре а доьхна хьал ду Норвегехь, цуна тIаьхьа хIоьттина йогIуш Австри а, Германи а.\nШаьш динчу доьзалшкара дIадаьхна долу бераш церан хенашка а, доккха-эима хиларе хьаьжжина а я меттигерчу кхечу доьзалшка кхион дIало, Iедало деш Iуналла а долуш, я берашна Iуналла даран хьукмато лерина латточу юкъараIойлашкахь кхиадо.\nТкъа дегара-ненера бераш дIадахаран бахьанаш а, дахарехь муьлха а кхин хIума санна, тайп-тайпана хуьлу. Цхьаццадолчу берашна тIехь ишколехь я берийн бошмашкахь а, я лоьрана тIе даханчехь дас-нанас етташ хиларан лараш гучуйолу. Кхиндерш Iуналла ледар деш, тIехь биркъа а, боьха а леларна гIардовлий дIадохуш нисло.\nМасех шо хьалха Австрехь цхьана доьзалера дIаяьккхинера цхьа жима йоI, ишколехь дог гIелделла охьайоьжначул тIаьхьа. Ишколан лоьро иза меттаялош цуьнан терго йича цунна хиинера, и бер мацалла дог гIелделла доьжна хилар.\nТахана а Австрерчу нохчийн диаспорехь наха дуьйцуш ду, и йоI Iедало шена Iуналле а яьккхина, цул тIаьхьа церан петарахь лехамаш бан хьукматхой баьхкинча, цу доьзалерчу сурсаташ латточу шамашенчохь еккъа цхьа Рама маргаринан гIутакх доцург кхин юург ца хилар гучудаьллера бохуш.\nЦуьнца цхьаьна амма нисло Iедалхоша бехк боцуш, цхьаммо харц мотт тоьхна я харц шеконаш шайн кхоллаялар бахьана долуш бераш дIадуьгуш а.\nАмма харцонца уьш дIадаьхнехь доккхачу декъехь кхин хье ца луш цIадерзадо и бераш, я кхелехула шайн бехк ца хилар тIечIагIдан таро хуьлу ден-ненан.


Нохчийн халкъан иэсехь ву Ахьмад-Хьаьжа - Новости - Гудермесская районная газета «Гумс»\nНохчийн халкъан иэсехь ву Ахьмад-Хьаьжа\n18.08.2016 14:29 Четверг\n2004-чу шеран май беттан 9-чу дийнахь дукха адам дара Соьлжа-г1аларчу стадионехь Толаман Де даздан гулделла. Гуттар а ша ма-вогг1ура, т1еман дакъалацархошца хазахетар декъа веанера Нохчийн Республикан Президент Кадыров Ахьмад-Хьаьжа. Оцу хазачу, декхначу дийнахь ямартло, тешнабехк кечбинчара дахаран некъ хадийра Ахьмад-Хьаьжин (Дала г1азот къобалдойла цуьнан). Оцу тешнабехках хаам баьржира ярташкахула, г1аланашкахула, пачхьалкхашкахула, нохчийн къоман кхолламан, кханенан ойла мел ечун дог а дохош. Нохчийчохь бехачийн уггаре а хьалха кхолладелла хаттар цхьаъ дара: «Халла сацийна т1ом юха а болало-те, х1ун хила доллу-те?» Иштта хаттар эзарнаш адамийн кхолладалар ларамза а дацара, х1унда аьлча Ахьмад-Хьаьжас олуш дара: «Со т1ом сацо г1ерташ вац, со т1ом гуттаренна а д1абаккха г1ерташ ву». Новкъа вара Ахьмад-Хьаьжа Нохчийчуьра т1ом ца сацийта, нохчийн къам кхин а хьийзо 1алашо йолчарна, т1епаза адамаш дайа луучарна. Ахьмад-Хьаьжа санна болу нах наггахь бен ца бовлу халкъалара. Церан сий-пусар дан а, уьш ларбан а кхетам, хьекъал ца хиларна бохамаш баьхкина дуккха а мехкашка, вайна т1е а. Шен доьналла, хьекъал, кхетам болу къонахий бовза, уьш лара, ларбан а ца хууш долу къам дехха сингаттамехь деха, ша иштта дахаран бахьнех т1аьхьа бен ца кхеташ. Вайн къоман исторехь яха йисна дуккха а сийлахьчу, доьналла долчу адамийн ц1ераш. Царалахь хилла эвлаяаш, 1еламнах, т1еман баьччанаш. Заманан некъо голатухучу хенахь, дахаран къилбанах тилла, муьлхачу новкъа д1адаха деза ца хууш ша дисначу хенахь, халкъо къобалвеш, шена хьалхавоккхуш хилла тхьамда. Цара шайн хьехаршца, дахаран-1еран масалшца къам вовшахтухуш, махканна а, халкъанна а т1ебеанчу т1амна дуьхьалдоккхуш хилла. Иштта хиллачу баьччанех ву Бух1ан-юьртара схьаваьлла 1еламстаг, т1еман баьчча Шайх-Мансур, т1еман баьччанаш: Таймин Биболат, Симсарара 1аьлбаг-Хьаьжа, Шерипов Асланбек; политик Эльдарханов Таьштамар. Царех х1ора а шен заманан турпалхо ву. Царех х1ораммо а, шайн синош ца кхоош, къийсам латтийна бакъонехьа, халкъан маршонехьа, шаьш деха хан а, юкъараллин-политически хьал а хьесапе а оьцуш. Церан аг1о лаьцнарш а, царна т1аьхьах1иттинарш а дукха хилла, толамийн дай уьш мел бу. Бакъду, церан некъ эшаме бирзича, тайп-тайпана ц1ераш тохкуш, церан сий-ларам лахбан г1ертарш а ца хилла к1езиг.\nТахана а историкашлахь д1абоьдуш бу и къийсам. Царех бакъ-харц дерг замано, кхетам болчу адамо къастор ду, халкъанна а, махканна а оцу баьччанашкара диканиг, пайдениг мел кхаьчна тидаме а эцна. Баккъала а волу 1у-да воцу къам тобанашка декъало. Иза ю къам дакъазадаларан хьалхара г1улч. И г1улч къомо яьккхина масех шо даьлча, эзарнаш адамаш дайича, Нохчийчоь йохийча, къам тобанашка декъаделча, царалахь мостаг1алла даьржича, х1оттийра РФ-н Президента В.В.Путина Ахьмад-Хьаьжа Нохчийчохь Администрацин куьйгалле. Ахьмад-Хьаьжас, ша-шен хьала а ца воккхуш, ша куьйгалхо волуш элира: «…Со нохчийн халкъан паччахь вац, со нохчийн къоман ц1арах машаран векал ву». Иза цуьнан амалан дика аг1о яра, и аг1о яра халкъо цуьнгахь къобалйийриг – машар, масла1ат д1акхайкхор, халкъана а, махкана а диканиг дан лаар. Ахьмад-Хьаьжа нохчийн къоман хиллачу массо а баьччанех, куьйгалхойх дуьххьарлерниг вара дахар масла1атечу, машаречу новкъа даккха араваьлла, дуьхь-дуьхьал лаьттачийн амал, къуьйсург х1ун ду, юкъараллин-политически хьал а девзина. Иза герз карахь ца г1аьттира мостаг1чунна, некъах тиллачарна дуьхьал, ткъа бакъонан дашца г1аьттира, шен дахаран а, 1алашонан а коьрта кхайкхам: «Дала бакъо толайойла!» – болуш. Цундела сирлачу вастехь вехаш ву Ахьмад-Хьаьжа халкъан дагалецамашкахь а, иэсехь а.\nВайн нохчийн къоман историн некъе, цуьнан кхолламе б1аьргтоьхча, хиллачун, леллачун леррина ойла йича, гушдерг, билгалдолург цхьаъ ду: башха а, къиза а дахар хилла нохчийн халкъан. Историн некъан муьлхха а мур схьаэцча, оцу муьрехь хиллачу куьйгалхочун я т1еман баьччан кхолламе хьаьжча, билгалдериг: декъаза кхоллам хилла церан, шайн халкъан санна. Хьалха хилларг, тахана дерг, хьалха хилла а, тахана долу а юкъараллин-политически хьал вовшех тера а ду, вовшех къаьсташ а ду. Вовшех уьш тера ца хиларан коьрта билгало: хьалха хиллачарел тахана долу адам кхетам лакхара хиларца къаьсташ хилар. ХХI-г1а б1ешо долало хан Нохчийчохь а хала хьал долуш мур бара, куьйгалхо хила хала долуш. Х1унда аьлча, хийла вайн дайша сийлахь лийринарг сийсаздина, бехкамех бехказлонаш йина, шайна атта а, нахана ницкъбеш ехаш а, дарж дезаш а, къиза а тобанаш дукха яра. Уьш яра тайп-тайпанчу пачхьалкхийн спецслужбийн векалша куьйгалла деш. И хала, чолхе хьал Нохчийчохь долуш, нохчийн къам иттаннаш дакъошка, партешка, боламашка декъаделча, къам ша-шен х1аллакдаран зил т1е кхаьчча, йиша-ваша а вовшашца ийг1ина, гергарлонаш хедачу хенахь, доьзалш а бухучу, стагана ша-шех а жоп дала хала долчу хенахь вара Нохчийчохь Администрацин куьйгалхо Кадыров Ахьмад-Хьаьжа. Дукха къахьийгира цо ша куьйгалхо волуш а, хилале хьалха а Нохчийчохь т1ом ца болабалийта а, сацо а г1ерташ. Г1аланашкахь, ярташкахь адамаш вовшахдетташ, гуламашкахь, кхеташонашкахь, Дуьненахь, Россехь, Нохчийчохь долу политически хьал ма-дарра царна д1адуьйцуш, зуламан дай бовзуьйтуш, болх бора цо. Зуламан орам мичхьа бу, цуьнан дай муьлш бу а дуьйцура цо, ц1ераш а йохуш. Иза кхоьрура юха а вайн махкахь т1ом баларна, цундела цо кхайкхам бора т1еман ц1ерга халкъ кхосса г1ертачаьрга: «Шуна къа х1унда ца хета х1инцца т1амна бухарадала г1ертачу халкъах? Шаьш ох1ла доцучу г1уллакхех байракхаш йина, вайн дайша б1ешерашкахь лелийна бусулба дин, 1адаташ, ламасташ емал а дина, шу х1ун пачхьалкх кхолла г1ерта? Дита лулара къаьмнаш шайн лаамехь даха. Вешан ц1ахь даха хууш доцу, вовшашлахь барт а боцу, шу х1ун дика, х1ун дин эцна даха дохку луларчу Дег1аста?» – бохуш.\nЦуьнан кхайкхаме, цуьнан дехаре ла ца дуьйг1ира «баьччанаша». Историн йохаллехь нохчийн лаьтта т1ера цхьа тоба ца яхнера кхечу къоме т1ом хьебан, 1999 шо кхаччалц. Тайп-тайпанчу къаьмнийн векалех вовшахкхетта т1емалойн тобанаш Нохчийчуьра луларчу Дег1астана яхара. Оцу хенахь дерриге а дуьне а ладоьг1уш дара, нохчийн къоман векалех хьан х1ун олу-те, бохуш. Бух болуш, т1аьхьало а йолуш къоман ц1арах дош ала стаг оьшуш мур бара иза. Доьналла оьшура: харцо харцо ю ала, бакъдерг бакъ ду ала а. И доьналла шегахь дерг Нохчийн Республикан муфти Ахьмад-Хьаьжа вара. Цо, д1а-схьа а те1ар доцуш, ма-дарра халкъанна, махканна а хаийтина ца 1аш, Дуьненахь а д1ахаийтира: Дег1астана бахнарш нохчийн къоман ц1арах бахна цахилар, къомаца церан цхьа а з1е цахилар а.\nЭвлаяашна а луьйчу заманахь куьйгалхо хила доьналла къаьчначу Ахьмад-Хьаьжина резабоцурш бара, къам а, мохк а бохамах к1елхьарадаккха иза араваьллий шайна хуъушехьа. Халкъ х1аллакдечарна дуьхьалвала, бакъо толо х1оттар бара Ахьмад-Хьаьжин толам. Кхин а х1ун толам бара Ахьмад-Хьаьжас баьккхинарг? Къоман «маршонехьа» г1евттинчийн 1алашонаш, ойланаш ма-ярра евзича, цо къоманна вацар, цунна г1уллакхдар, цуьнан лазамаш, лехамаш, сатийсамаш, дегайовхонаш шен йира. Царех дуьйзира цо шен дахар. Цунна къеггина тоьшалла ду референдумехь х1оттийна хаттар: «Хьуна муьлхачу пачхьалкхехь даха лаьа, нохчийн къам?» – аьлла.\nОцу хаттарна халкъо жоп деллачул т1аьхьа, адамийн дагахьдерг х1ун ду хиъначул т1аьхьа, шен хьекъал, кхетам, ницкъ, доьналла а т1ехьажийра цо мохк юхаметтах1отторна, синкхачанан хьостанаш ц1андарна. Ахьмад-Хьаьжас бохучух, дуьйцучух, дечух тешна, герз охьадиллина, маьршачу дахаре юхабирзира эзарнаш т1емалой, сацийра ярташ йохор, бехк-гуьнахь доцу адамаш лечкъор. Ахьмад-Хьаьжа куьйгаллехь волуш юхаметтах1отто йолийра культуран, дешаран, 1илманан а учрежденеш. Махка ц1аерзийра иллиалархойн тобанаш, юхакхоьллира, меттах1иттийра ансамблаш: «Вайнах», «Нохчо», «Даймохк»; театраш: нохчийн, оьрсийн, тайнагийн; музейш, библиотекаш. Меттах1оттийначу телевиденехь нохчийн къоман 1адаташна, г1иллакхашна лерина передачаш вовшахтоха йолийра. Лоькхура эшарш, д1аолура иллеш. Уьш, къоман синан, амалан а хьостанаш, билгалонаш, дихкина дара «нохчийн пачхьалкх» ян арабевллачара. Хиндерг хууш санна, Ахьмад-Хьаьжа сиха вара адамашца цхьаьнакхетарш д1адахьа. Цхьаьнакхетаршкахь ша деш долу къамел, церан хаттаршна ша луш долу жоьпаш, муьлххачу а хаттарна, бух болуш, т1аьхьало а йолуш, 1аьвшшина хуьлура цуьнан. 1аламат дукха болх бира Ахьмад-Хьаьжас мух1ажарш ц1аберзо, уьш д1атарбан г1ерташ, кхерам а боцуш церан дахар хилийта 1алашо йолуш. Цуьнан г1оьнца а, тергонехь а схьайиллира иттаннаш ПВР-аш, г1о-накъосталла дира б1еннашна, эзарнашна г1орасиз, заь1ап долчу адамашна. Цуьнан бала бара 1илманчийн, спортсменийн, студентийн дахар-1ерца, церан сатийсамашца, ойланашца. Цо ца элира 1илманчашка: «Хьостамаш де!». Цо ца битира пенсионераш: «Шун пенсех герз эцна…», — аьлла. Ца элира хьехархошка: «Шайна лаахь, болх бе, ца лаахь — школашкара д1адовла, шуна дала алапа дац сан…» Ахьмад-Хьаьжас цаьрга массаьрга а кхайкхам бира, ша куьйгалле х1оьттина масех к1ира даьлча: «Махкахь а, махкал арахьара 1илманчаш, кхетам, хьекъал долу, х1окху халкъаца, махкаца а бала болу нах! Шуьгара г1о оьшу халкъанна, махканна, суна а Нохчийчохь дахар юхаметтах1отто. Вай массара а лардан деза х1ара къам бохамех, цундела х1ораммо а шен ас-со д1ататта деза, дарба лаха деза къоман лазамечу чевнашна. Нагахь г1о дан шаьш кийча дацахь, новкъарло цаяр доьху ас…» Къам декъа а ца доькъуш, х1ара дика ву, х1ара вон ву а ца бохуш, х1ара дехьа хилла, х1ара сехьа хилла а ца бохуш, барт бан нигат а дина, вехаш хилар гора цуьнан х1ора а дашехь, цо йоккхачу г1улчехь. Нохчийн къоман дахарехь цкъа а цахилларг дара Ахьмад-Хьаьжас динарг: спортсменашна, артисташна, яздархошна деза совг1аташ дира. Гуьмсехь вовшахтоьхна д1адаьхьира А.Айдамировс «Еха буьйсанаш» роман язйина 30 шо кхачар даздаран хьолехь, яздархоша, 1илманчаша, журналисташа докладаш а еш (2002 шарахь). И цхьаьнакхетар чекхдаьлча А.Айдамировна «Волга» машен елира. Махкахь а, махкал арахь а дика вевзачу Х.Нурадиловн ц1арахчу театран актеран Д.Омаевн 60 шо кхаьчча даздарш д1адаьхьира Гуьмсерчу Берийн кхоллараллин Ц1ийнахь. Оцу цхьаьнакхетарехь «Волга» машенан дог1анаш д1аделира Дагунна. Иштта «Волга» машенаш елира халкъан илланчина В.Дагаевна, актерана С.Дакаевна. «Терек» командин х1ора декъашхочунна машенаш луш тешаш хилира вай. Б1еннаш заь1апхошна маьхза д1аелира машенаш. Дарбане сатуьйсу эзарнаш адамаш (дуккха а харж еш) Москва, кхечу г1аланашка а хьовсийра; эзарнаша бераша садаь1ира РФ-чу тоьллачу курорташкахь, санаторешкахь. Ахьмад-Хьаьжа куьйгаллехь волуш, цо оьшшучу барамехь ахча хилийтарна, схьайиллира школаш, лакхара дешаран заведенеш. Уьш дерриге а вайна гина, вайна девза дика г1уллакхаш ду. Ткъа мел дара кхин а, вайна ца девза, цо дина диканаш! Халачу, адамийн синошна чевнаш йинчу, адамаш карзахдевллачу заманахь дехаш дара вай. Хала дара ишттачу хенахь куьйгалхо хила, къоман а, мехкан а дуьхьа ваха, къахьега нигат а дина. Ахьмад-Хьаьжа къонах а, 1еламстаг а, хьекъале политик а вара. Цо Россехь а, кхечу пачхьалкхашкахь а дехачу халкъашна д1ахаийтира терроризман орам а, зуламан дай а Нохчийчохь цахилар. Европехь, 1аьрбийн пачхьалкхашкахь шен хиллачу цхьаьнакхетаршкахь, журналисташна еллачу интервьюшкахь Ахьмад-Хьаьжас дийцира политикашна, журналисташна Нохчийчохь долу карзахе, т1еман хьал кхолладаларан бахьнех, халачу политически хьолера халкъ, мохк а баккха шен болу лаам бовзуьйтуш. 1еламстаг хиларе терра, цо ша боккху ког, олу дош нисдора бусулба динан лехамашца. Муьлххачу а къоман дахаран ойла йича, цуьнан леррина тидам бича, иэсехь карлаюьйлу тайп-тайпанчу политикийн ц1ераш. Царна юкъахь бу зуламан дай, зовкхе, беркате дахар д1ах1оттийнарш, къомана дикане боьду некъ билгалбинарш. Царех уггаре а сий-ларамечу т1ег1анехь ву – адамаша хазачу, ларамечу дашца ц1е йоккхург, иэсехь виснарг. Делахь-х1ета, Ахьмад-Хьаьжа дикачу дашца шех дагалецамаш бита а, къоман иэсехь виса а кхиъна, ша къоман дуьхьа дина дика г1уллакхаш бахьнехь. Сийлахь-боккхачу Даймехкан т1еман дакъалацархошца цхьаьна хазахетар декъа вахханчохь тешнабехк бира Ахьмад-Хьаьжина. Цуьнан дахаран некъ хадийначеран ницкъ ца кхаьчна халкъан дикане сатийсар, НР-ка юхаметтах1отто цо билгалбина некъ хадо. Дала декъалвойла, шен са а ца кхоош, халкъан дуьхьа ваьхна Ахьмад-Хьаьжа!


Католицизм — Википеди\nКатолици́зм (лат. catholicismus от желт. καθολικός — «массеран», мадарра «массо» я «берриг реза»; дуьххьара «ἡ Καθολικὴ Εκκλησία» термин юкъадаьлла 110 шарахь Игнатиес Смирнан бахархошка хьажийначу хаамехь Никейн тешаран символехь) дӀачӀагӀйина — дин лело нах ларарца дакхичарах цхьа дин (1 миллиард герга адам 229 миллион адам 2012 шарахь ларарца) керста динан некъ бу иза, Малхбузера Риман имперехь вайн эран I бӀешерашкахь кхолла делла дин. Цара шаш къасто цхьаъ бен йоцу кафолин килс ю аьлла, иза кхоьллинарг а Корта а — Ӏиса (Иисус Христос) ву.\nXVI- гIа бIешарахь Реформаци дIаяьлча Килсас «католикан» термин лелайора протестантийн тобах къастадала. «Католикан килс» Катехизис юкъахь а бу иштта кхетам. Цул сов, ШолгIа Ватиканан Собор йолуш, VI Павел Папас документашан куьг яздеш лелина и кхетам.\nКерста дин Iисан (Христосан) Iамор тIехь кхоьллина ду. Цо хьехамаш бина I-чу бIешарахь вай эрахь («апостолшан хенахь») Риман импери Иудея цIе йолчу меттехь.\nКилсан Iилма цу хен дуьйна схьадогIуш ду аьлла хета керста нахан.\nВайн эрехь керста дин чIогIа даьржар Риман Имперехь. Амма Iес наха Iиттарш йина керста нахана. Цул сов, деланийхойн цIунш Iазап латтина царна тIехь.\nКонстантин Императоро керста дин 313 шарахь Iедале даьккхира, тӀаьхьо 380-чу шарахь цунах пачхьалкхан дин хилира.\nДуккха хен дуьйна Католицизмо йоккха Iаткъар йина Малхбузера Европин цивилизацин. Цо гIолацарца исбаьхьаллехь кхоьллина романски, готикан, ренессансан, маньеристски , барокко хатIаш, иштта кхиамаш баьхна музыкехь а, архитектурехь а. Европехь Ӏилманаш, исбаьхьаллаш кхиаро заза хецна заманан гӀуллакххошан (масала: Рафаэль Санти а, Микеланджело а, Леонардо да Винчи а, Сандро Боттичелли а, Фра Беато Анджелико а, Тинторетто а, Тициан а) гIо дина Католикан килсас.\n↑ Увидел свет новый выпуск Церковного статистического ежегодника, содержащий данные за 2012 г.(ТӀе цакхочу хьажорг)\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Католицизм&oldid=6083817»\nТӀаьххьара хийцам бина 2021, 27 июнь 16:14


Тарлур юй те Оьрсийчоь кхечу пачхьалкхех?\nНахах тарлур дуй-те вай цкъа а?!\nIедалхошка ладоьгIча махкахь харжамаш лакхарчу тIегIанахь, цхьана тайпа харцо йоцуш,дика чекхбевлла.\n«Нохчийчохь харжамаш низамо ма-бохху, тергамхойн а, харжамхойн а, кандидатийн а –цхьанне а ала хIума доцуш кхиамца дIабирзина».\nИшта дIахьедар динарг ву Оьрсийчоьнан харжаман комиссин хьаькаман гIовс волу Булаев Николай.\nЦо чIагIдарца кхузахь харжамхойн жигаралла а кхечу кIошташкахьчул хаъал лакхара а хилла, цхьана дас арз дина меттиг а ца тусаелла.\n«Кхаж тосучу дийнахь Нохчийчохь дукха Iуьйранна дуьйна леррина кхоьллинчу Тергаман кхеташонан декъашхоша шайн тидамехь латтийна харжамийн каппаш, гIалаташ, низам талхор ду дац хьовсуш. Галдаьлла цхьа хIума хааделла дац».\nСел бIаьрла дIахьедар динарг ву бакъонашларьярхо Нухажиев Нурди.\nНохчийчохь дIабехьначу харжамийн хьокъехь официалан гIардаьхначу терахьехь теша мегар дац аьлла, хааме яьлла бакъонашларьярхо Ганнушкина Светлана.\nМасала иза тешшане а тешаш яц «Яблоко» партина кхузахь 200 стага а кхаж ца тесна бохучух. Бакъдерг дийцича могIарерчу нахалахь а кIезиг бац и жамIаш шеконе дохкуш берш.\nЦкъа делахь церан къамелашкахь гучудолу харжамашкахь дакъалаьцнарш вуно кIезиг хилар.\nШолгIа кхожа кIел яханчу партешна юкъахь «Яблоко» партина шайн аьзнаш дIаделларш шортта хилар.\nТкъех шо ду ша харжамашкахь хиланза боху Ставропромысал кIоштерчу Дагмана. Цо дийцарехь церан куьпарчу зударех цхьаъ бен яхна яц кхаж таса.\nДагман: «Харжамашка со-м ца яхна. Ас тIаьххьара кхаж Масхадовна тесна-кх. Ишколехь балхахь хиларна сан цIийндас тесна. И кхаж тосийла цу ишколехь ма юй. Суна хууш цо, цуьнан накъосташа «Яблоко» партина дIаделла шайн аьзнаш. Цхьаболчара-м цунна бен кхин кхаж а ца тосуш, важа долу буьлтенаш шаьш ма-дарра дIа чу кхиссиначух тера а ду..»\nЧекхбевлла харжамаш рогIера пуьташ а, юкъаралла Iехор а лоручех ву Iаьрби.\nIаьрби: «Аса «Яблоко» партина тесна кхаж. Суна бевзачарех массехамма а тесна. Массара олуш дерг и дар-кх, ахь тесча а, ца тесча а бен дац, хиндерг хууш ду. Изза сурт ду, дийцарехь. ХIирий махкахь а, Ставропол кIоштехь а.\nЦкъа а хIара Оьрсийчоь кхечу пачхьалкхехь тар а елла, низамаша болх а беш дIахIуттур юй те аьлла шек ву-кх со а, со санна кхиберш а».\nДахарехь зеделлачу дукха бахархоша къаро ярца, чекхбевлла харжамаш шатайпа лазаме тоьшалла ду Оьрсийчохь нийсонехьа, бакъонехьа хийццалуш хIума цахиларан а, я кесталгIа хийцалур ду ала дегайовхо йоцу хьесап хиларан а.


Кхарачой-Чергазийчоьнан цIарах сенатор хилла Арашуков Рауф талламан изоляторехь вуьтур ву, мел лахара а, Охан-беттан 24-чу дийне кхаччалц. Иза лацарна бина латкъам листинчул тIаьхьа иштта хьесап дина апелляцин кхело.\n"Арашуков а, кхинболу цуьнан гIуллакхна тIехула бехкебийраш а лаьцна битар бух болуш дуй листинчу инстанцина бахьанаш ца карийна сацам хийца я юхабаккха", - аьллачу кхелан пресс-гIуллакххойн дешнаш далийна ТАСС агенталло.\nХьалхо Арашуков лаьцна вуьту хан дIаяхъеш вердикт йовзийтира Москван кхело.\nСтохка Дечкен-баттахь, Федерацин Кхеташонан гуламехь а волуш, лецира Кхарачой-Чергазийчоьнан сенатор Арашуков. Циггахь цунах лаьцна къамел дира Инарла прокурора Чайка Юрийс. ШолгIачу дийнахь тIечIагIйира иза лаьцна кхаба бакъо.\nАрашуков бехкево зуламхойн тоба кхолларна а, ши стаг вен кечамбарна а.


Турбинера бераш бехке дац ала хIоьттинчу адвокато доьху Кадыровга…\nАдвокато Ахмадова Хьавас (кIира хьалха ши кIант Рутковский Владимирх юхаваьлча - аьлча а, ваьккхича - ша йисина и агIонча) дехна кхеле Тарамов а, Тазбиев а бехкалара а ваккхина, дIахецар. Иштта дирзина шинарийдийнан ладегIарш, Маршо Радион хьостанаша хаамбарехь.\nТкъа кхело шен болх кIиранна дехьататтар доьзна ГIурбанца - массех мукъаде хир ду Нохчийчохь.\nТоха тарлуш ю шина кIантана, прокурорна хетарехь, цо ма-деххара, набахтехь такха 7 шаре кхочу хан.\nАдвокато Ахмадовас доьналла къадош кхо гIулч яьккхина – Лакхарчу кхеле дийхна талламчас чорда кечдина, юридикан гIалатех даьккхина долу бехктакхаман гIуллакх юхаэцар; Старопромыслан кхеле дехна Тарамов а, Тазбиев а маьршаваккхар; кехат дахьийтина Кадыров Рамзане, гIуллакх низамехь айдина а дац, харцо ю йийриг, иза чекх ма ялийтахьара, аьлла.\nХьалхарчу цуьнан дехарна делла жоп – Талламна духьал даккха хIума дац, Старопромыслан кхел ма-йоддара чекхъяла еза. ШолгIачу дехарна а ца делла Ахмадовас лоьху жоп.\n… Ткъа кхоалгIачух – Кадыровга дехар - … хиндерг ала дац. Жоп хазонза ду. Амма дов тергонехь кхобучу Нохчийчоьно лерг диллина лар-м до.\nКадыровга динчу дехаран чулацам\n«Лараме Рамзан Ахматович!\nХIоьттинчу хьоло со декхаре йо хьоьга гIо деха.\n…Ас юридикан кIело ечу Тазбиевна а, Тарамовна а бехке диллина, уьш Шема а бахана, цигарчу низамехь йоцчу тIеман тобане хIитта Iалашо йолуш хилла хилар.\nЮьхьанцара таллам дIахьош дохийна низамаш:\n- ца теллина тоьшалле далон деза дуккха а хьелаш – Тазбиевн тIебаьхьначу бехко дуьйцу зулам маца цо дан долийна, маца дина даьккхина ца хоуьйту; изза сакхт ду Тарамовна тIебаьхьначу бехкан фабулехь;\n- Тарамовс зулам дина аьлла талламо къастийначу меттиган адрес дац данне а Соьлж-ГIалахь а, я цхьаьнхьа а;\n- дина аьлла дуьйцу зулам довзуьйту талламо тIехула дIа, дац хаийтина, хIун тIеман тоба кхолла бохкура бехкеийзораш, дан торуш доцу билггал хIун зулам ду полицино «ца дойтуш, сацийнарг».\n- Тарамов а, Тазбиев а Шема ваха арахьара паспорт даккха воллура, боху талламо, ткъа царех цхьаммо а и тайпа документ далар ца дехна паспорташ лучу хьукмате (цу тIе, и даккхар низамо ца до бехке);\n- Тарамов жоьпе озош бухадехкина талламо Тазбиевна дуьхьал кечдина хилла бахьанаш (низамехь дац цхьаьннан бехк кхечунна тIебахьар).\nСайн мехкан, сайн къоман патриот лору ас хьо.\nТахана, оцу лустуш долчу девнах политика йозаеллачу муьрехь, иза нийсонца доьрзуьту хьал хьоьга бен хIотталур дац.\nДоьху хьоьга, дов хьайн тергоне а эцна, Нохчийчохь кхел нийсонца еш а, коррупцех маьрша а ю бохург шеконе ца долуьйтуш, Iалашдар».\nТурбинера 20 шо долчу Тарамов Мохьмада а, 19 шо долчу Тазбиев Жамалайс а шозза хийцина шайна тIебаьхьна бехк. Иштта хьаьвзина тешаш а.\n150 сов Турбинин вахархочо Оьрсийчоьнан прокуроре Чайкига арз дахьийтира ши кIант хIуманна а бехке вац, Iедалхоша шайна ечу гIелонах шаьш кIелхьардахахьара, аьлла. Куьйгаш яздинчу нахана, полице а бигина, йиттира. Цул тIаьхьа камершна хьалха цара юхаийцира кехатехь яздинарг.


Шен нана цомгаш ю, цунна догIуш долу пенси схьаоьций, дас схьа ца ло, цунах лаций алахьара бохуш, доьху.\nОцу дена тIехь ду шен доьзална напха латтор. Оцу напхина юкъадогIу шен зудчунна молха (дарба) латтор, цомгаш елахь, больнице йигар, лор хьажийтар. И дерриге шена тIе а лаьцна, хIусамненан хьашташ кхочушдеш иза велахь, хIусамдена мегаш ду цуьнан ахчанах пайдаэца. Амма шен зудчунна эшам беш иза велахь, и ахча карахь сацон мегар дац, хIунда аьлча, шен зудчун дола дан декхарийлахь ву иза.\nЦIийндас зуда дIайохуьйту, цомгаш ю, дечу гIуллакхна хьуьнаре яц олий. Иза къилахь дуй?\nДоьзалхо дуьнен тIе волуш цамгар кхетта йолу зуда кхобуш Iаш ву тхан юьртара цхьа стаг. Ткъе итт шо кхаьчна и зуда цомгаш йолу, дегIан дола далуш яц иза. Ерриг юрт а шех цецйолуш, оцу зудчун хаза доладеш схьавогIу и стаг, шена хуьлуш болу эшам, цатам ца буьйцуш. Шена ялсамане яккхар ду иза. Делан къинхетам а, адмийн баркалла а доккхуш ву иза. Оцу кепара вовшашка хьовсар иманах ду, доьналлех ду, стогаллех ду. Стаг а, зуда а кIелвисинчуьнга хьожуш хила деза, вовшийн дола дан деза цара. Уьш вовшашка ца хьаьвсича, цара вовшийн дола ца дича, сий ца дича, наха а тIехтухур ду царна. Юьхьдуьххьул ца алахь а, букъ тоьх-тоьхначохь дуьйцур ду, нах дош ала бен бац. Могаш а, хаза а болчу хенахь ма мегна уьш вовшашна. Муьлхха а цамгар Делера ю. Оьзда болчу наха моссо а хенахь вовшашна дола дина, гIора дерг кIелвисинчуьнга а хьожуш. Оцу кепара йолу оьздангалла Дала совйоккхуьйла вайн халкъехь!\nДоьзалхочуьнгара цхьа ледарло яьлла, дас дов дича, къадехарх, сардамаш дехкарх лаций дийца боху.\nШен доьзалан хьокъехь дас-нанас деш долу доIа а пайхамарша шайн умматана деш долу доIа санна, жоп луш хир ду аьлла ду. Иштта жоп луш хилча, къа деха муха мегар ду, оьхазваханчу дас човхийнера аьлла? И къа ца деха лазош тоха мегар ду, сакхталла ца йисчахьана. Къа ма деха, кхетош къамел де. Ас сайн доьзалехь дIахIоттийна юкъаметтигаш иштта ю – тоьхна вуьтур вацара-те, къамел а ца деш? Бехк болчуьнга цунна эхь хетталц, бIаьргех хи даллалц кхетош къамел дина ас. Иштта хила езаш ю доьзалца йолу юкъаметтиг. Сардамаш дохка ца деза, къа деха ца деза. Дас къадехча, цуьнан амал бераша схьаоьцур ю, цунах масал оьцур ду, тIаьхьено тIаьхьене а луш, дIагIур ду иза, цуьнах бохам хир бу вайн дерриге халкъана а. «Дала кхетам лойла хьуна! Дала нисвойла хьо!» олуш, кхетош къамел дан деза.\nЦхьаволу стаг, шен хIусамнанас аьлларг деш, шен дена-нанна а, вежаршна а, йижаршна а дуьхьал волу. Стаг оцу хьоле валар иза лартIехь цахилар ду. Иза меттавалоран Iалашонца хIун дан деза?\nКертахь хьекъале а, кхетам болу а несарий нисбелча, вежарийн барт хилла аьлла вайн дайша. Хьекъал доцуш, иман доцуш болу зударий керта баьхкича, хьекъале а, доьналле а болчу вежарийн барт бохийна аьлла вайн дайша. Барт беш берш а, и барт бохош берш а зударий бу. Шен хIилланца-говзаллица зудчуьнга дукха хIума дало. ЦIийнден керта ша яхча, цигахь болчеран баха меттиг йоций а хууш, цаьрца таръяла хьажа еза иза. ТIаккха марвежарех накъостий а, марйижарех йижарий а хир бу цунна, эшна метиг ялахь, цунна карор бу уьш. Цхьана ханна ша цIийнда Iехийча, ша тоьлла яьлла моьттуш хуьлу цхьа йолу зуда. Цо шена беш берг боккха эшам бу. ХIунда аьлча, церан доьзал кхуьу, шайн ден-ненан юкъаметтиге а хьовсу бераш, цу шимма вовшийн деш долу сий гуш болчу цара иштта сий до шайн ден а, ненан а.\n← Абдул-Кадир Джилани\nРадовать сироту →


Стигалкъекъа-бутт 09, 2017\nНохчийчохь шуьйра даздира Дуьненан ШолгIачу тIамехь толам баккхина де. Даима санна, йоккха парад а хIоттош, тIеман техника а, эскархой а гойтуш, стигалахь кеманаш а хоьхкуш дIадаьхьира де.\nВетеранаш тахана коьрта турпалхой бу. И къаной, шайца а, шайн къомаца а советан Iедал ямарта хиллашехь, шаьш оцу хенахь яьккхинчу ханна а дохкобевла бац. Делахь а, леллачу харцонах дегабаам лаьтта, цара иза кхайкхошца бацахь а.\nДудаев Салман Соьлж-ГIаларчу Ленинан кIоштан ветаранийн кхеташонан куьйгалхо ву. Тахана махкахь бисинчу ветеранех иза уггаре а тIахъаьлла лелаш лара мегар ду. 88 шо ду цуьнан. ТIаме вахана иза 14 шо долуш, цIера вада а ведда.\nВоккхаве Салман ветеранийн тахана сий деш хиларна, амма халахетарца билгаладоккху хIора шарахь шайн могIарш нилхабовлуш хилар, дийцира цо шен къамелехь.\nДудаев: «Кху Ленинан кIоштехь, тIом бина ветеран 3 бен вац. Ткъа белхан ветеран 22 ву. ХIора шарахь Iожалла лелаш ма юй. Тахана а, стохка а хилчулла кIезиг бара нах. ХIинца дукха хан йоццуш ТIехьа-Мартанан кIоштара ветеран Iела а дIавели…».\nВисаитов Мовладан полкехь а, Беларусехь, кхечу нохчочун Дачиев Хансолтин куьйга кIел а лелла Дудаев Салман. Дачиеван турпалхочун орден а елира, иза ша юккъахь а волуш тобано, дан ца луш долу омра кхочушдира, дуьйцу ветерана Дудаев Салмана.\nДудаев: «Кхаа баттахь Соьлж-ГIалара Ленинан майданара араваьлла 18 эзар стаг вахара тIаме. 14 шо 2 бутт бара сан. Волгоградехь а чIогIа тIом бара боьдуш. Со Висаитов Мовладан полкехь вара. Цигара дIа Беларусехь Нивки юьрта йистехь дара тхо лаьтташ. Цигахь сан баьчча Дачиев Хансолт вара. Днепрах ца довлуьйтура тхо фашисташа. Ши тоба хIаллакьхилира цигахь. Дачиевна, и омра кочуш дина аьлла, Советан пачхьалкхан турпалхочун орден елира».\nБеларусехь кхаьчна Дудаев Салмане хаам, шен къам махкахдаьккхина аьлла. ХIетте а, тIамера ца волуш, дехарш дина цо, цигахь вита ша бохуш. Ткъа тIеман баьччанаша ца магийна иза. 27 дийнахь, цIерпошташ а хуьйцуш, кхаьчна иза Казахстане. Цигахь а ах шо даьккхина, гергара нах лоьхуш. Уьш ГIиргIазойнчохь хилла.\nДудаев: «Лениногорске со кхаьчча, НКВД-н декъе вахара со. Чуваьлча, лейтенант а, капитан а, полковник а вара. Ас полковнике, эскарехь ала ма-доггIу элира со мила ву а, со схьакхаьчнийла а.\n–Хьо къомах мила ву? - хаьттира соьга капитана.\nНохчо ву аьлла, ас жоп делча, шу зуламхой а, ямартхой а ду, аьлла, жоп делира.\n«Шен меттахь ца тоьхча тIахь хира ду», аьлла, ластийна бетах буй тоьхна, гIента тIера ши ког ирах а бохуьйтуш, вожийра иза.\nСо 18 денна чувоьллира. Цигара со араваьлча, оцу полковника ша тIе а веъна, соьга элира:\n- КIант, схьалохьа, къонахчун куьг лацийтахь соьга!