Маршо Радионо хьалхо видео, аудио тоьшаллашца хаийтира Соьлж-ГIалара, муфтис тоба а дайтина, Шема баха новкъабаьхнийла Нохчийчохь гIуллакхден эскархой. Амма 500 салтичух доккхах дакъа Моздокера махка юхадалийра. Делахь а уьш 2-3 де даьлча дIахьовсийна Шема. Кечъеш ю цига яхийта рогIера тоба а.\nРогIера тоба а ю Шема йига кечъеш\nЦунах керла тоьшаллаш кхаьчна Маршо Радиога.\nЯьржинчу видеоно гайтина нохчийн эскархой, хьем ца беш, кеманашца Шема хьовсорхьама дIакхачийра Моздоке. Ткъа уьш новкъахь а болуш, хаам баьржира дуьненан агенталлашкахула Алеппо Асадан а, Кремлан а ницкъаша гIаттамхошкара дIаяьккхина аьлла.\nЦунна делахь а, я видео яржарна делахь а, Моздокехь латточу эскархойх доккхах дакъа юхадерзийра Нохчийчу.\nЦул тIаьхьа дIатийра прессера хаамаш, эскархойх жима дакъа бен Шема ца дигинчуха. Ткъа хIинца Маршо Радионе Нохчийчуьрчу хьостанаша бечу хаамаша бакъ доцийла гойту моттаделларг. Муфтис Межиев Салахьа байIат а дойтуш, новкъабаьхнарг 2-3 де далале дIабигина Шема. Уьш, дийцарехь, Хмеймимера Оьрсийчоьнан авиабаза ларъеш а бу.\n«Сан шича вара оцу новкъайоккхучу тобанца. Иза цигахь ву. Могуш-маьрша ву, са ма гатде аьлла телефон а тоьхна цо» - боху Маршо Радиохь шен аз дита реза а хилла, оха дIаязвинчу махкарчу вахархочо.\nХууш ма-хиллара, хIетахь ХангIалара новкъабовлучу эскархойн видео яккхарна а, интернетехула яржорна а бехкевина, лаьцна Кадыровн Iедало 5 стаг. Оцу бахьанийца ца хIутту Маршо Радио шен хьостанаш парггIат дIахазийта.\nОршотдийнахь ватсапехула кехат даржийна рогIехь Шема бига кечбечу нохчийн низамхошлахь чуьра стаг волчу цхьана зудчо а. Цо доггах доьху Кадыров Рамзане шен а, ша санначийн а гергарнаш Шема ца хьийсабар. Амма дехарш, белхарш хезар ду ала аьттехьа а дац.\nШема вигинчу цхьана эскархочун йиша а яьлла Маршо Радиоца шена хуург дуьйцуш. Шен ваша юхавалийра Моздеке а вигина, амма хIетте а дIахьажийна цул тIаьхьа, иза аэродром ларъеш а ву, цигахь дуьйцу цо.\nТхо ца хIиттира цуьнан къамел ма-дарра шен озаца хазийта. Маршо Радион дикторо цо ма-дийццара довзуьйту Шема дIакхачийначу цуьнан вешех лаьцна а, кхидIа а Шема йига Нохчийчуьрчу эскархойн тоба вовшахтухуш хиларх а лаьцна.\nЭскархочун йишин къамел: «Массо а Шема бохуьйту аьлла яьккхина и видео нахала а яьлла, Моздокера юхаберзийнера тхан уьш. Амма цул тIаьхьа 2-3 де даьлча уьш дIабигина. Тхан ваша Борзехь тIеман декъехь ву, цигахь балхахь вара иза.\nЮхабовла йиш яцара, юхаваьлча, шена борша вац эр ду бохуш. ДIакхаьчча, аэродром ларъе а ду, кхузахь ду, …ца боха гIерташ, дика ду кхузахь-м туьканаш а ю, бохуш, къамелаш до цара.\nМа гIахьара, мегар дац, юхадовлахьара аьлча а, юха ца бевлла. Уьш хIинца цигахь бу, кхин а тIаьхьа тIебохуьйтуш а бу. «Север» батальон а дIайохуьйтуш ю боху.\nТхайнчух доьзал бу, масситта бер ду.\nАмма кхин цхьа хIума ду. Ца боьлху, аьлла, юхабевлларш махкахбохур бу. Иза ткъа нахала даккха йиш яц, иза нахала ма даккха, аьлла.\nХIинца Жалкхера «Север» батальонеранаш шайна тIера декхарш дIадохуш бу. Оцу юкъара бераш ду кху деношкахь дIадуьгуш. Декхарш дIало, кечамбе, хиндерг ца хаа, аьлла. Иштта и бераш арадевллийла а хаьа суна. Туканашкахула, декхар дIалу, наха схьа ма дуьйций.\nДийцира соьга цхьана туьканхочо, декхар шена тIера дIадайъахьара, аьлла, веанера цхьа кIант, къахийтира шена, бохуш.\nВайн кхузахь тIемаш болуш, Шемара кхуза баьхкина, вайна гIодина а бацара, хIара вайн белларш кIезиг хета хир ду-кх хIокхарна… Оцу Путинна а, царна вайн мел велча а, цаьргахьа адолуш ду, вайх къахеташ лелаш бац. Вайн белларш тоьаш-м бара».\nКеч а вина, Шема дIахьажош ву баьхна 500 низамхо цигахь ву, схьагарехь, цуьнан тоьшалла ша Кадыровс а дира кIира хьалха. Амма оцу тIехь кхачалуш ду ала а дац нохчийн куьйгашца Путина ша Iалашвеш схьавахьачу диктаторна Асадна гIодар.


Мултимедиа, ГIадужу-бутт 09, 2019\nКхаари-де 9 ГIадужу-бутт 2019\nГIадужу-бутт 09, 2019\nХаьржина керла тергамбархой, Алаудиновс кхерамаш туьйсу, Шира заманахь лелийна пхьегIаш\nШемара цIабалийначу доьзалан декъаза кхоллам\n2015-чу шарахь шен доьзалца Шема дIаяхна, даIишхойх дIакхеттачу Туркестанан кIоштарчу вахархочун Мауленов Маратан йоIна набахтехь даккха пхи шо хан кхайкхийна. "Исламан пачхьалкх" шех олучу тобанхошна гIо латторна бехкейина иза прокуратурано. Аидин жимахволу ваша а набахтехь ву.\nГIадужу-бутт 08, 2019\nКавказхой тоьлла Европан кхелехь, Нохчийчохь лазийна ММА-латархо велла, Алапа лакхадаьккхина шена Пути\nКавказхой тоьлла Европан кхелехь, Нохчийчохь лазийна ММА-латархо велла, Вуно шира хьех ю Баксанехь карийнарг, Алапа лакхадаьккхина шена Путина (Керланаш кечдеш иллюстрацина пайдаоьцу Маршо Радион архивех а, официалан сайташкарчу материалех а).\nКадыровн карахь дац нускалш дIасадекъар\nОьрсийчохь кест-кеста айдой дуьйцу шалха зударий кхийларх. Къилбаседа Кавказехь, юха ГIезалойчохь а, Башкортостанехь а, ур-атталла, Москвахь а цхьана политикан а, динан а дайша хьоьху полигами къобалъян еза бохуш. Къаьcттина тIера ву цунна Нохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Рамзан.\nТуркойчоьно тIеман операци йолийна Шемахь, Iамеркан эскарш дIадоьлхуш ду конфликтан зонера\nТуркойн эскарша тIом болийна шайн дозанца йолчу Шемарчу курдойн кIошташкахь меттигерчу тIемалошна дуьхьал. Iамеркан эскарш юхадовлуш ду цигара, Хонкарна операци дIаяхьа некъ а буьтуш.\nГIадужу-бутт 07, 2019\nНурмагомедов Хьабиб винчу юьртанна - спортан гIишло\nАдвокат: Политковская ейтинарг карийна вац, ткъа таллам "наб еш Iа", Къилбаседа Кавказехь санна лахара дац кхечу регионашкахь алапаш, Нурмагомедов Хьабиб винчу юьртанна - спортан гIишло.\nДуьнено дагалоьцу тахана Политковская Анна\nКадыров Рамзанах "боьха хIума" олура цо. Путин коррупцин да ву, цунна "пиар еш", лелхийтина хила а тарло Москох цIенош, оцу а, кхидолу а зуламийн декъахь иза ву я вац къасто деза пачхьалкхо, аьлла хетара "Новая газетан" журналистна. Иза йийна 13 шо хьалха. Амма хIинца а хууш дац хьанна эшна иза ен.\nЭлектронан сигарета а еза йита?\nНохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Рамзан дагахь ву Нохчийчу йохка электронан сигареташ ца кхехьийта а, уьш махкахь озар дехка а. Могашаллина зуламе ю и тайпа сигарета, тешна бу Кадыровс аьллачунна тIетайна мехкан парламентан депутаташ а.\nТаджикистан: баьржаш бу интернет-молланаш\nТаждикистанехь молланаш, маьждигашкара имамаш интернет, социалан зIенаш лелон Iамош ду Iедал. Динах лаьцна яздийриг зIенехь схьакарон хаарал сов, посташ хIитто а, комментареш язъян а хаа дезаш бу Iеламнах. Интернет-машанашкахь хуьлу таджикаш кхетош-кхион декхаребина уьш.\nСоьлж-ГIалахь даздарш хилла иза кхоьллина 201 шо кхачарца доьзна\nСоьлж-ГIалахь даздарш хилла иза кхоьллина 201 шо кхачарца доьзна. Маршо Радион корреспондент, видеокамера а карахь, волавелира Нохчийчоьнан коьртачу гIалин майданашкахула а, урамашкахула а.\nКадыров гучувалар, Карантинан раж чIагIъяр, Нурмагомедовн дуьхьалвалар


ДАХАРАН АГIОНАШ ЛУЬСТУШ\nХ1окху доккхачу дуьненан ширалле дирзина ши х1ума ду – безам, ненан дог. Дийца 1аламат дукха дуьйцу, амма цкъа а, цхьана а заманахь царах билггала бакъдерг аладелла цхьа а вац – дукха мел дийци тилало шен ойланийн лехамашкахь. Х1ора адамо ша велла д1аваллалца ша-шега – со х1окху дуьненчу х1унда веана? – бохучу хаттарна ца карон жоп санна буьсу и ши синхаам а.\nБезаман куц-кеп х1оттош, ца далош х1ун васт дисина, амма иза х1инца а бу б1аьрзечу адамах боьлуш лелаш. Мерза я кхаьхьа ца хьехош, безаман кад д1амала кийча ву ша верриг а.\nТкъа ненан дог?\nИ кад нанна бен кхочуш бац. Хьаъа мел х1уъу дийцарх а ненан дагах кхеташ еккъа цхьа нана бен яц. Оцу деган беза мохь, лазам шега иэцалур болуш я лаам болуш цхьа а вац.\nХьанна моьттинера, нисса ткъа шо даьлча халла меттадеана ненан дог ямартчу тохаро юха а морцур ду. Замано халла ерзийна чов йиллина д1аяхийтира, аьртачу туьро юьтучух, цкъа а йоьрзур йоцу керла заралла а юьллуш.\nХьаьдда-едда лелаш де-м сихха д1адолура, амма х1ара буьйса йог1у-кх цкъа а чекх ца яла санна. Сирлачу дагалецамийн шед бостуш йог1уш елахьара а х1ун дара? Т1аккха-м мелла иза яхъяларе сатаса а мегара.\nБуса сахиллалц хьан б1аьра хьоьжу 1аьржа бода муха ловр бу?\nБердах воьдучо г1орасиз х1аваэхь тийсаваларх терра, буьйсанан есаллехь пана евлла ойланаш т1егульян г1ерта Медни.\nГ1уллакх хуьлий ткъа?\nЦеран 1у ледара яьлла тховса!\nТаханлерниг санна хала де хила а хиллий-те х1окхуьнан 1аьржа ун хилла хьаьрчинчу кхолламехь? Баланан доза дац бохург хир ду-кх х1ара. Атталла, йижаршна хьалха а юьхьа т1е бен дацаран чкъор озийна, эккха доллу жима дог буйна а къевлина, харцоно кагйина букъадаь1ахк сатта ца юьтуш, корта айббина юьртах чекх а яьлла, халла шен г1ийлачу х1усаме текхнера миска зуда. Т1аккха елира, болат буржалш диттина, гурахь латточу синхаамашна парг1ато.\nОх1-х1ай, ма гулбелла хиллера-кх б1аьргаш чохь и дуьра х1орд!\nДог 1аббалц йилхина юьхь йистина, кийра а бассабелла, цхьанна а дагара ца хаийта г1ерташ къийлина ерриге а дег1ан меженаш лозуш г1ора а иэшна.\nХ1ан-х1а, наб озор ю бохург аьттехьа а дац. Корта а бу эккхаболлуш, оззийна т1ера эзарг1 схьаяккхал.\n1аьржа бода, дог огу къаьхьа ойланаш, саоьцу тийналла!\nУьш кхуьй а цхьааллина лан 1аламат хала мостаг1ий бу, – бус-буса садууш, шаьш боккхучу толамех пхьор оьцуш, ц1ий муьйлу сутара убарш.\nДуккха а хахирцинчул т1аьхьа охьахиира Медни.\nБодано 1аьвдинчу жимчу ц1а чохь текхна-а лелачу сахьтан цхьамзанаша болчун т1е а совбаьккхинера хуорам. Церан текхар, х1окхуьнан карзахдаьллачу деган сихделла деттадалар цхьана эшшара ца лела. Биллина д1а хье т1е оьгучу т1адамо хьерадоккху боху адам. Оцу та1зарх тарделлера зудчунна тховса хан ялхош сахьто беш болу болх а.\nДуьххьара гуш санна ехха шен куьйгашка хьийжира иза.\nДитт къанделча цуьнан орамаш, к1омсарш санна, гучудуьйлу, ткъа адам къанделча – пондаран мерзаш санна пхенаш т1едовлу. Иштта уьш т1едовллал къена-м яц хьуна иза: дахаро хьистина ца хиларе терра, кхолламо, сацкъар т1ехь санна, та11ош йихкина хьаьркаш ю-кх. Х1окхунна бен деша хуур доцу зайлйоза.\nДера ду декъаза куьйгаш!\nДог ца дог1уш, халла г1аьттина яхана тилвизор латийра Меднис.\nТахана нохчийн зудчун деза де даздеш даздарш ду хьерадевлла д1адоьлхуш.\nМа цхьана ца дог1у цу чохь дека т1ак-т1ака а, х1окхуьнан бакъабеллачу кийрахь етта вота а!\nМассара а декъалбо зударий, хестайо церан доьналла, оьздангалла, деза совг1аташ до хьакъ бу бохучарна. Шираллера схьадог1у ченан уьйриг хилла нохчийн 1адаташ, мел дукха корта беттарх, кхин ала керла х1умма а ца карийча, хелхаран д1ах1оттаме нисдина цхьа г1иллакх гайтира – йо1а довхошна юкъа кхуссу кортали. Иза а ду массо заманахь шена луъ-луъучо цкъа охьадуьллуьйтуш, т1аккха т1етуьллуьйтуш.\n1адаташ маца хилла нохчийн зудчун бакъонийн г1аролехь?\nХилча а уьш дахарехь хьан лелор дара, Дала Къор1анца доссийнчу шар1о бохург деш ца хилча?\nДийца говза бу-кх, амма уьш деккъа дийца аьлла даийтина ма дац Дала!\nБусалба динан к1оргене ша кхаьчна моьттучу цхьаммо элира-кх, зудчунна эвлаяъ г1енахь вог1ийла а дац, аьлла. Велла вала иза дела-1, и эвлаяаш мичара бевлла ца хаьа-те цунна?\nУьш стиглара охьа иэгна моьтту-те?\nШа хьан дуьненчу ваьккхина дицделла-те?\nЯларна-йисарна юкъахь нанас дукха хала дуьненчу баьхна бац уьш?\nЦхьана аг1ор бакъ луьйш хила а тарлора иза – г1елоно, харцонаша к1елйитинчу нохчийн мискачу зудчунна хьалха х1отта-м хьанор дац х1умма а аттачех г1уллакх!\nКхайкха аз доцуш, кийрахь доккха тезет х1оттийначу хеттаршна дала-м жоьпаш хила а дезий. Амма х1ора боьршачу стагана буса г1енахь-м хьовх, самах а х1ора денна цхьацца эвлаяъ оьшур-кх уьш меттабало, Дала доссийнчу Къор1ан чохь зудчух, ненах аьллачух уьш нийса кхето.\nНохчийн махках хьаьрчина къа оцу орамах доллуьй-те олий а хета наггахь?\nТилвизор дика х1ума-м дера яра, ган а гуш къорза пуьтуш буттуш яцахьара. Тиларчу вохуьйту дела олуш хир ду-кх цунах – тилвизор. Дика ду-кх цунах вихкина воцуш - ара ма веллинехь дахар ша ма-дарра гуш, девзаш а хуьлу-кх, хьарцахьа яьккхина кетар санна.\nСа 1ехо х1умнаш а дера ма гойту оцу тилвизаро, амма, деган цхьана к1оргенехь тоххара нийсонах догдиллина, хьаьшна д1ата1ийна сатийсамаш боккхачу дегабаамашца самабаха бахьанаш а довлуьйту-кх.\nБусулба пачхьалкхашкара зударий бу къамелаш деш, шаьш шайн бакъонаш муха ларйо дуьйцуш. Нагахь санна шайн х1усамда доьзал кхаба ларош вацахь, шаьш иза суьде д1ало боху.\nНана яла нохчийн зударийн!\nОцу т1е даьккхича, Нохчийчохь цхьа наггахь воцург, берриге бохург санна боьрша нах маьрша хила хьакъ долуш ма бац – набахтехь ерриг оьмарна хан токхуш хила ма беза уьш.\nКхечо дуьйцу, х1усамдеца д1асакъастар хилча юкъарчу бахаман тоьлла дакъа шена а, шен доьзална а кхочу, елла д1аяллалц г1ело тиекха а ца дезаш.\nТкъа вайчара х1ун до?\nБежана санна лоллий д1айохуьйту. Ша хьегначу къина т1ера тилор тай а ца луш, оззадой бераш схьа а дохий.\nХ1ара Медни санна..\nШен куьйга ц1енош а динера х1окхо, к1ари бист кхаччалц дерриге дина а яьлла, х1усаман кхерч биллинера. Хаза доьзал а бара – йиъ йо1, цхьа к1ант. Кхид1а-м яха хала а дацара аьлла хеттийтина, дагахь доццург хилира – майрачо зуда ялийра. Х1инца а дикка кхетта яьлла яц иза хиллачух. Марзошна, х1усамдена муьт1ахь а ма яра иза, г1уллакх-г1иллакх т1ехь шегара яхь д1алур йолуш ма яцара, къахьега мало еш ма ца хиллера, вийца ворх1е да а ма вара. Хьанал-хьарам къасто а хууш, ламаз-марха а долуш ц1ена хила а ма г1иртинера. Майрачо, хьо шена кхин оьшуш яц, д1аг1о аьлча забар йина моьттира. Йитина бехира, т1аккха а доьзалх яла ца лууш кертахь сеца г1иртира, марзоша метта ца валаво-те бохуш. Берийн дуьхьа деган куралла а иэшийра.\nДенна карзахвуьйлуш иза 1анне ца 1ийча дец1а яха дийзира.\nЦкъа а дицлур дац Меднина, йо1ана хилла цатам хиъча, шен ненан байна юьхь-бос. Юха цуьнан масла1аташ, доьзалехь дар-дацар доцуш хуьлуш а ца хуьлу, ша дерриге а д1анислур ду, бохуш.\nК1ира даьлча д1анисделира дерриге а – эмгар гучуелира. Маренаш деш а лелла, х1инцца хьаькам ваханчу х1окхуьнан х1усамдена т1е б1аьрг биллина хиллера цо.\nМуха ца буьллу? Иза-м 1овдал дера ца хиллера – куьг 1отта а ца дезаш кийчча ц1енош ду, мотт-г1айба, коре-наь1аре иэца а ца езаш.\nМеднина-м шегахь собар карийра иза дерриге а лан, амма цуьнан мискачу ненан даго ца лайра-кх. Дукха хан яллале нана д1акхелхи. Т1аккха т1ом бели, да а д1авели. Ваша воцу г1ийла йиша ю х1ара. Х1инца ша йисина яьссачу кертахь. Доьзал кхиъна, йо1арий марехь бу, к1анта а зуда ялийна. Делан къинхетам боккха бу, хаза д1атарбелла уьш. Цаьрга дешийта а ницкъ кхечи цуьнан, шега далург дира, могашалла а ца кхоош.\nЦхьаболу зударий-м тухий маре а боьлхий, шайна кхин доьзал а болабора, амма х1окхуьнга ца дадели-кх иза. Ша бахьанехь доьзалан корта та1арна кхоьруш, церан сий лардеш, марехь йолчу зудчул а хала лелаш, д1акхийхьи и деха шераш. Бакъдерг ала деза, юьхьанца шен доьзална т1е д1аерзаре сатуьйсуш ма лийли, амма т1аьххьара а дог дилла дийзира – эмгаран кхоъ йо1 ю х1инца. Церан бен муха бохор бу? Берийн бехк болуш х1ума ма дац х1окхеран д1ах1оьттинчу кхолламехь.\nХ1инца-м цецвала дисина х1умма а дац. Берашца жоьра йисинчу зудчо шена стаг валавар а долийна: дехьа чохь бераш, сехьа чохь «къона нуц-нускал» а. Цхьаммо а емалдеш ца го, хила дезаш санна д1анисдо. Марехь йолуш кхечуьнга маре яхана бохуш а хеза. Дера хаац! Медни кхеташ х1умнаш дац-кх уьш цхьа а.\nТилвизаран куьзгана чохь цхьа мог1а мехкарий бу схьагойтуш, нохчийн сийлахь йо1 ц1е яккха къуьйсуш ду и бераш. Цхьана баттахь хуьлуш ма яц и еза ц1е!\nВайн дайша «к1ентан ирс аренца, йо1ан ирс – чохь» лаа аьлла ма дац. Со хаза ю, дика ю бохуш, нахана хьалха сеттарх хуьлуш ма яц оьзда а, сийлахь а. Х1окхеран юьртахь а кхиъна туй тесна бен хьажалур воцуш исбаьхьа йо1, цуьнан хазаллица дуьстича х1орш-м говза кечйина тайнигаш ю. Цхьамма-м и шайн йо1 оцу къовсаршка х1унда ца йохуьйту, цо хьалхара меттиг а боккхур бара, цунна деза совг1аташ а хир дара, дуьненна йовзар а хир дара, аьлла, шайга схьахьедича, и стаг венза ваьккхира йо1ан ц1ерачара. Х1инца а дерзанза ду и дов.\nТилвизарчохь кхайкхош ца хилча а хууш хуьлу-кх хьенан пенаш юкъахь кхуьуш ду мехкан сий ойбу ц1ена жовх1арш.\nИэхь-ийман 1индаг1е г1ерташ хуьлу, серлоне ца лелхарх, цуьнан нур боданехь а лепаш ма хуьлу!\nШена ца доьг1на ирс берашна кхаьчна йоккхаеш, церан хазахетаршца ехаш схьайог1учу цуьнан дог тоххарехь цхьанаэшшаре деттадала доьллера. Шен дег1ана там-товраш ца лоьхуш, оьздангаллех, собарх ца юхуш, доьзалан дуьхьа ша яхарна Дала шена бина боккха къинхетам хета цунна уьш иштта ийманехь нисбалар. Къаьсттина йоккхайоь иза к1антах, 1умарх. Нахаца, йиша-вешица к1еда-мерза, г1иллакхе. Оццул къона воллушехь, балхаца а ларош ву. Иштта дика к1ант кхиорна х1ара декъал а йо, баркаллаш а олу.\nКхин х1ун оьшу нанна?\nХ1инца Хьаьжи-ц1а ваха лууш ву к1ант… Оцу т1ера д1адоладелира тахана хилла чекхдаьлларг.\n- Хьаьжиц1а ваха сацам хилла сан, мама, - ненан кара корта биллира 1умара. – Пурба лохьа суна!\n- Дера лур ду-кх, Дала мукълахь, - доккхачу хазахетарца т1еийцира Меднис и хаза кхаъ.\n- Мама, цига вахале кхин цхьа декхар ду суна т1ехь, иза кхочуш ца дича Хьаьжи ц1а вахар дихкина ду суна.\n- Х1ун ду хьуна новкъарло йийриг?\n- Хьо сан дега д1аерзо деза сан…\n1аьржа юькъа месаш кегош нанас хьоькху к1еда куьг, и дешнаш хезча, сецира.\n- Мама, хьо йист хуьлуш ма яц? – жоп ца хезча, нанас куьг хьоькхуш там хилла къевлина б1аьргаш схьабиллира к1анта.\n- Оьший-те? – эххар а йистхилира иза.\n- Оьшу. Со вайн юьртан къедица дагаваьлла…\n- Дукха зударий ма бу со санна шен кхолламна къера а хилла 1еш, да-нана цхьана ца тохарх, церан доьзалш а ма бу, Хьаьжи-ц1а а оьхуш лелаш.\n- Церан шайн г1иллакх ду, суна сайн хьажалла Дала ма боххура ц1ена хила лаьа.\nДуккха а къийсинчул т1аьхьа 1умара ша боххучунна т1еерзийра нана.\nЦхьана к1иранчохь новкъайолуш яра 1умаран тоба. Цундела сихвеллера к1ант дерригенца а лараван.\n…Тилвизарчохь доккха ловзар ду д1адоьдуш, кхуьссучу шатлакхаша дийнахь санна серлайоккху стигал.\n«Декъал йойла нохчийн зуда!»\n«Елало, нохчийн йо1!»\nЗуда г1аддайна елаелира – х1окхунна а кхаьчна оцу дезчу дийнан дакъа. Дуьззинчу дахарехь х1окхо лелийнчу оьздангаллин, г1иллакхан мах хадош доккха совг1ат кховди.\nКерта ян пурба ло тов?!\nТилвизарчохь Дади-юрт йоккхуш хилла т1ом бу д1агойтуш. Маьхьарий, мела ц1ий, тарраш, шаьлтанаш, тоьпаш – к1урк1амане ю-кх, цхьа хьере хьаьвзина к1урк1амане. К1айн г1абалеш юьйхина кечбина мехкарий, цара луьра мостаг1чунна ен дуьхьало, ц1ийх 1аба ца туьгуш, къора г1ерг1а сийна Терк. Иэхьечу йийсара, 1ожалла т1елоцуш, хи чу лелха и г1орасиз мехкарий.\nДа ма ват1арг, оцу генарчу замане ца кхевдича тахана нохчийн зударех кхин дийца турпала г1уллакхаш ца карийна-те и кино яьккхинчарна а?\nДади-юьртара мехкарий цхьана доьхначу дийнахь Терка-хи чу лелхарх бан тамаша бац тахана бехачу нохчийн зударийн. Хи чу лилхичхьана чекхдолуш хилча-м и буьрса Терк зударийн декъийх дуьзна хир дара, дукха хиларна царах тулг1еш а керчаеш.\nДекъазчу Нохчийчохь т1амо 1ожаллин хьер йиллира. Иблис меца 1аьхира адамийн ц1ий доьхуш, хьерахь жарж баккха адамийн буьйда дег1 дийхира. Мехкадаьттанал совделира татолах хьаьдда ц1ий, латта хьанделира нохчийн хьеначу дилхах.\nХ1окху т1аьхьарчу т1еман шераша дуьззина жам1 дира нохчийн зудчун декъазчу кхолламан. Доьзал хене баккха рицкъа лоьхуш, шийла-меца ца хьехош, бага са а кхаьчна хьаьдда-едда лелла, 1ожаллин х1оъ-молхин дорцана дуьхьал тийсина экаме дог1маш цаца санна дерина, могашалла иэшна г1орасиз хилча а тахана сада1а меттиг ца бели-кх царна. Шайна г1ортораш хила боьг1начу божаршна г1ортораш а хилла схьабаьхкинчу х1окхарах х1инца а 1ебаш бац-кх!\nШен лаамехь дуьненчуьра д1авахар Дала ша гечдийр доцчух уггаре а доккхийчарах доккха къа лерина. Жоьжахатан ц1арах кхоьруш ца хилча, х1окху харц дуьненчуьра д1абаха новкъабевлла дукха мух1ажарш хир бара, дуьне а г1еххьачул даьсса лаьттар дара.\nКъаьсттина декъазчу зударех.\nХ1ора дог1учу Дела денна ц1ерга лелхаш схьабог1у уьш.\nДеш цхьа хам-пусар делара?\nДахаро хьовзийча, цхьа Дела воцург, накъост а воцуш. Шийла мохь аьлла, хецаелла Цуьнга кхайкха а ца яьхьа – бехк билларна кхоьруш, осала яьлла аларна кхоьруш.\nХ1окху т1аьхьарчу т1емийн халчу муьрехь турпала чекхбевллачу нохчийн зударшна х1ун х1оллам буг1ур-те? Церан къа мича дахьа деза-те? Ган а гуш харцонаша хьовзийча, арз деш, 1едале яла а озало – тайпа-тукхам, доьзал, дехьа-сехьарнаш нахала бовларна кхоьруш. Х1ара нахала яккха цхьа а цхьаннах уозалуш вац – я Делах, я 1едалх. 1адаташ 1адда 1аш ду, шайгара жоп ца дехчахьана. Шар1е ялар дагадеача а хьераяьлларг лору.Кхи-м хаац, амма оццул хала дуьйцучу оцу Сират-т1айх, ц1алга лелхаш, чекх-м ялалур ю нохчийн зуда. Муха ца ялало? Аганара яьлчхьана дуьйна пелхьо хилла дахаран 1инах чекхъюьйлуш яьхна йолчу цунна даккхийчерах зер дацара иза-м!\nВуьшта, дикка ойла йича, ненан кийрара дуьненчу ма воллура цкъа кхоссавелла коша эккхал бен хан ца хуьлу-кх. Оцу м1аьргонех лаьцна иэсехь дита ирсан т1адам кхочий алахь? Керта ян пурба ло тов?! Х1окхуьнгара пурба даккха дезаш бара-кх уьш шаьш оцу кертахь битарна, х1инццалц и пурба а доцуш шаьш 1арна х1ара къинт1ера а йоккхуш.\nШаьш бусалба ду бохуш ламазана кортош а бетташ, маьждигашкахь Далла хьалха гуора оьгучу юьртарчу баккхийчу нахана а, моллина а гуш ма дара х1окхунна т1ехь йина къиза харцо.\nУьш мичахь бара х1етахь я х1инца а?\nХ1унда ца йира цара шар1о ма-бохху нийсо?\nСтаг вийча масла1атана-м арабовлу х1орш.\nТкъа зудчун, цуьнан доьзалан кхоллам кагбар – тезет ца х1оттадарх, охьадиллина дакъа ца хиларх бохам ларалуш бац-те?\nДоьзалан марзонах дуьйцина хаза дуьне ма ду доьхнарг! Т1аьхьа даьккхина саг1а а доцуш, марчо хьарчийна коша йиллина а йоцуш, дийна йоллуш елла, б1арла хуьлий лела миска зуда, шен доьзалах, ц1а-ц1ех а хьоьгуш.\nХ1ара-м башха цец а ца елира иштачу чаккхенах, долийчхьана дуьйна и хир дуйла а хаьара. Миска, ша цхьа диканиг дечух дог тешна волу 1умар вохийнера-кх хезначо.\n…Кхайкхина молла юха мах беш шен декхарш кхочушдан волавелча, дас ц1арт1е яккха оьшуш хьал дац, эцца керта ян пурба ло ша, аьлча, собарх вуьйхира к1ант.\n- Оцу сан ненах х1ун даьлла, цо хьанна т1е х1ун иэхь деана, хьенан сий дайина? Иэхь-ийман, г1иллакх-оьздангалла х1ун ю ца хуучу шуьгара пурба даккхал ма декъаза стаг хилла-кх со вина сан нана! – х1окху дийнахь а маларх дикка ца ваставеллачу дегара жоп доьхуш мохь белира дог доьхначу к1ентан.\nВажа вист д1а а ца хуьлуш лаьттара.\n- 1умар, дега иштта къамел деш ца хуьлу! Мегар дац, хьоьгахь товш х1ума дац иза! – бехк боккхуш ненан аз хезча кхин а цецвелира к1ант.\n- Мама, хьайна т1ехь х1окхара лелийнарг к1езиг хета хьуна?\nНенан б1аьргаш хих буьзира.\n- Ма бакъ дац-кх зуда стеган п1ендах кхоьллина бохург, - г1айг1ане корта хьовзийра 1умара. Когашкара дуьйна коьрте кхаччалц оьг1азе шен дега а хьаьжна, к1оршаме т1етуьйхира: – Иштта хилча-м х1уманна а мегара яцара иза… мичара карор дара ненехь оццул доза доцуш собар, къинхетам!\n…Дера ду х1окхуьнгахь-м собар.\nЦа хилча долий иза?\nДала ша собар долчунгахьа хир ву ма аьлла!\nИза собар санна бехча хуьлуш бац. Адамехь къинхетам бу я бац. Хьоьца Дела алссам велахь карош ду и ши жовх1ар а.\nХ1ара дахар-м цхьа ц1е санна х1ума яй – доладалар к1ур тийсарца хуьлу, чекхдаьлча еккъа цхьа юкъ юьсу-кх. Лап аьлла яьгначу сирниках х1ун юьсу – цхьа хьаьвзина, кхарзаелла цуьрг?!\nЦхьаммо хаьттина боху цомгашчуьнга:\n- Дахарний, 1ожалний юкъехь х1ун башхалла ю?\n- Цхьа а башхалла яц-кх! – жоп делла вукхо.\n- Т1аккха хьо вала х1унда ца ле?\n- Цхьа а башхо йоцу дела!\nМел ду бахарх а, дахар данне а дац г1ан. Г1ан ду-кх иза даиманна д1акхетта 1ечу стеган, набарна тхьуз доьлла, ша самадаккха г1ерташ, шега кхойкху аз ца хезаш, ондда къорделлачу сина.\nКъаналле дирзинчу адамана синкхача лург цуьнан дахаран дагалецамаш бу. Терзанна т1ехь диканиг совдаьллехь токхе хуьлу, вониг гулделлехь – н1аьно стом санна, диллина д1а дуу са дуткъдо.\nТховса дуьххьара шен дахаран жам1 деш и терза х1оттийча Медни жимма сапарг1ат хилира – х1окху дуьненчохь лелаш ца хиллехь а, бакъдуьненахь лаккхара мах хадор болчу синмехаллашца яьхна иза – г1иллакх-оьздангаллица, къинхетамца, собарца.\nОцу синмехаллийн стом цхьана дийнахь кхуьуш ма ца хуьлу. Цуьнан чам баккха а кхуьур яй иза-м.\nВуочу х1уманан сахьт дукха лелахь а, дикачун а ма ю, минот бен яцахь а, тоьхна шен цхьа хан.\nТахана х1окхуьнан оьздангаллин беша кхоьссинчу т1улго 1овжа-м йира-кхи х1ара, вуно дукха ч1ог1а лаза а йира…\nХ1уммаъ дац, д1овш мийла 1еминчунна вала вожа х1ума дацара иза-м. Х1ун дийр ду ткъа? Берийн вон ца гичахьана бохуш д1алеларг хир ю-кх.\nАрахь цхьа татанаш хезна тилвизаран г1овг1а яйира Меднис.\nСатосуш а ца хиъна х1окхунна шен дахаран тептар кегош. И тептар а карийра юкъахь дуккха а аг1онаш ца тоьаш. Цхьа буьйса а тоьур йолуш хиллера иза деша.\n1умар вац иза? Х1инца х1ун хили-те?\nСихха т1е х1ума а кхоьллина не1аре хьаьдира нана.\nК1ант генна новкъа волуш санна кечвелла вара: Хьаьжи-ц1а ваха аьлла леррина иэцна духар, коьртахь пес, карахь суьлхьанаш.\n- 1умар, хьо ма хьалхе новкъа ваьлла? Кхана 1ийча ду ца бахара ахь шайн кема?\n1умар догдика велавелира:\n- Дукха т1аьхьа висина, мама! Хьалххе новкъа вала везаш хиллера!\n- Хьо х1инцца новкъа волуш ву?\n- Новкъа волуш вац, мама, со Хьаьжи-ц1а схьакхаьчна-кх!\nНана ца кхеташ шега хьаьжча, хьаьжа т1е барт бокхуш, иза маракъевлира к1анта - цхьана буса йолчунна т1е а худаеллера миска.\n- Ялсамане ненан когашкахь ю бохуш хилча, Далла т1е боьдучу новкъахь уггаре а гергара х1усам х1ара ма хета суна-м!\nНе1арехь цуьнан доттаг1 Абу гучувелира. Цунна т1аьххье 1умаран жима доьзал а.\n- Х1ара чамданаш стенга йохку, 1умар?\nМедни кхийтира дерригенах.\n- К1ант, наха-м к1иранаш-беттанаш ма дойу новкъахь, хьо ма сиха схьакхечи! Цхьана буса баллал бен ма ца хили и хьан некъ! – елаелира иза.\n- Сиха дац, мама, ткъех шарахь бахбелла некъ бу ас бинарг. Къобалдехьа сан хьажа!


"ХIара цхьа къематан де ду". Нохчийчохь цIе ца йоккхучу лазаро лаьцна нах дукха хIунда бу?\nСоьлж-ГIаларчу онкодиспансерера адамийн раьгIнаш\nДуьненахь а рак цамгарна дуьхьал къийсам латтон де ду Чиллан-беттан 4-гIа. Оьрсийчоьнан официалан статистико гайтарехь, онкологин лазаршца нах кIезиг хиларца йоллу пачхьалкхехь билгалъяьлла ю Нохчийчоь. Оцу терахьех ца теша бакъоларъярхой, мелхо а хьал ийгIина догIу боху цара. Масех бахьана довзуьйту бакъоларъярхоша, цамгар марсаяларан: махкара экологи хIаллакхилар а, тIамо йитина хьу а, могушалла таллар а, дарба дар а шайн чоьтах хилар а.\nСтохкалера шо долалуш Оьрсийчоьнан могушалла Iалашъяран министралло дIахьедира, Нохчийчуьрчу 100 эзар бахархошлахь рак цамгар токхуш 1043 дархо ву аьлла (цул а лахара терахь гойту Дагестанехь а, Тувахь а). 2017-чу шарера 2019-чу шаре кхаччалц оцу гайтамехь республика "уггар а могуш" мохк бу Оьрсийчоьнан субъекташлахь аьлла, дIакхайкхийра.\nТкъа муха таро хир ю массо а цIе ца йоккху лазарца болу нах чоьте эца йоллу Нохчийчохь цхьаъ бен онкодиспансер а ца хилча, лоьрех чекхволуш ахча а шен кисанара дала дезча? Стохка Лахьан-баттахь цIе ца йоккху цамгар талларехь ахчанаш кхоочу Оьрсийчоьнан регионашлахь къастийначу мехкийн могIарехь нисъелира Нохчийчоь.\nСоьлж-ГIаларчу онкодиспансерехь яккхий раьгIнаш лаьтта. Дукхахболчу цомгашчарна улло ваьлла гергара цхьаъ-шиъ стаг ву. Дархой хирургин декъан коридор чохь гулбелла бу. Шийла ю кху чохь. ГIийла болх беш хаало лаьттахь хIоттийна йовхо лун гIирс. ТIехула йоьхначу бедаран нодарчий дIа а тийсина, куьйгаш йа кисана дехкина, йа некха кIел чучча дахийтина хевшина Iаш бу уьш. Хадархойн чоьнан неIарна тIе латийна кехат ду, "ЦIе ца йоккхучу лазаран доIа" аьлла, тIеяздина.\nВовшашца гергарлонаш тийсина оцу наха, вовшийн цIераш а хаьа царна, хоьтту цара дарба муха хуьлу, олу вовшашка "Дала маршалла дойла! Са ма гатде, дерриг а Делан карахь ду" олий, дерзадо цара шайн къамелаш.\nКавказ.Реалиино хеттарш динчу дархоша шайн-шайн лазарх дийцира, шаьш цуьнца муха къуьйсу а, иштта, махкахь рак цамгарца болчу нахана лоьрашкара хуьлучу гIоьнах а.\nРаиса: "Доьзалехь бер цомгаш делахь, шен ойла ца йо дас-нанас"\nСоьлж-ГIаларчу цхьана поликлиникехь болх бечу 54 шо долчу Раисин цIийнда Iабдурахьаман кхелхира стохка аьхка. Иза валале шо хьалха аз галделира цуьнан, йиш хаьлча санна, юьхь тIера бос макхбеллера. Эххар а шен аз дайча бен реза ца хилира иза лоьрашна тIеваха. Цуьнан лаг долчу агIор тромб а, дестар а гучуделира.\nДаунан синдромца йолчу шайн итт шо долчу йоIана хьажийнера цара боллу ницкъ а, карахь мел долу ахча а. Лазарца йолчу цуьнан бIаьрса дерриг а дIадайра тIаьххьара а.\nНагахь санна хьан чохь цомгуш доьзалхо велахь, дас-нанас шайн ойла ян а ца йо – иштта кхетадо Раисас шен цIийнда гIад дайначул тIаьхьа бен дарбан хIусаме ца вахар.\n"Суна гуш яра цуьнгара йоллу симптомаш, амма ша дика ву олура цо. Цкъа а Iедал дацара цуьнан могушалла ялхош, хIунда аьлча, даим а тхайн йоI ядийна лелара тхо, тхайн ойла а ца еш. ТIаьххьара а къар ца елира со, махкарчу онкодиспансерехь а, цул тIаьхьа БуьритIе вигина а, цуьнан могушалла таллийтира ас", - дуьйцу Раисас.\nСоьлж-ГIалахь а, БуьритIехь а массо процедурех Раисас луш хиллера ахча. Лоьраша бахарехь, лаг дестар дацара новкъа, оцу меттигехь пхенаш тIедовлар дара халаниг. Цхьа хан яьлча могушалла эша юьйлира Iабдурахьаман. Соьлж-ГIаларчу дарбан хIусаме вигира иза Раисас.\n"Оццу сарахь телефон туьйхира цо соьга, ша цIа вигахьара ахь аьлла. Ас хаьттира, хIун хилла, амма цо цхьа а бахьана ца дийцира. ЧIогIа дийхира, ша цIа вига аьлла. ВаллахIи, цо иштта ма элира соьга: "Ахь со тахана цIа ца вигахь, кхана сан дакъа кхочур ду хьуна". Са бIарзделла со, балхара яьлча цунна тIаьхьа яхара. ШолгIачу дийнан делкъал тIаьхьа велира иза лога тIера тромб бахьана долуш. Лоьраша деллачу кехата тIехь ишта яздина а ду", - дагалоьцу Раисас.\nКовид хиларца тоьхна дозанаш бахьана долуш, иза цIийндена тIе а ца йитира. Iабдурахьманца къамел хиллачул тIаьхьа Раисас дукха телефонаш йиттинера лоьрашка, шен хIусамдена хиллачунна тIаьхьа кхиа гIерташ. Амма лоьраша олуш хиллера цуьнга, телефонаш еттачу ахьа новкъарло йо шайна цунна дарба лело.\nШа кхо бер кхобуш ю тахана Раиса, цу тIе могушалла а яц цуьнан.\n"Йиш хаьлла ю со хIинца а. Иза кхелхинчул тIаьхьа легашкахь цхьа шад хIоьттича санна ю со, хIинца а хаало суна иза", - боху зудчо.\nШегара хьал талла дагахь лоьрашна тIеяханера Раиса, амма биопси ян еза аьлча, дохкоелира: "Со чIогIа кхоьру оцу биопсих, сайна цхьаъ хилахь бераш хьажа стаг воцуш дисарна саготта ю со. Делан пурбанца, цкъачунна тасаелла схьайогIу со, балха а лелаш", - дерзийра шен дийцар Раисас.\nНура: "Тоххара ишта яьржина яцара онкологи"\nЦIе ца йоккхучу лазарца йолу 59 шо долу Нура, химин терапиях чекхйолуш ю. Дуьххьара диспансерехь лоьрех чекхйолуш шен пенси охьадиллира цо. Лазар къаьстина, операци йинчул тIаьхьа, цо бахарехь, мехаза дарба дора цунна, компьютеран а, магнитан-резонансан томографи йоккхуш а цхьана ца доьхура ахча.\nЛоьраш "тIехдика" шега хьожуш хиларх, шена дарба лелочу говзанчан корматаллех йоккхаюьйш дуьйцу Нурас. Цуьнца къамел динчул тIаьхьа, шена гIоле хила йоьлча санна хета шена боху зудчо.\nХIетте а, Нохчийчоь рак цамгар йолу нах кIезиг болчу регионашлахь ю бохучух шеконаш ю Нурин: "Делах дуй ма буу аса, мел дукха нах бу вайн онкологин лазаршца" Дала тоьхна гIуллакх ду – и лазар кегийчаьрца а гучудолуш хилар. 18, 20, 25 шераш долу бераш догIу-кх шайн дайшца-наношца, кегий ма бу уьш. Онкологин лазарца болчу нахах дIаюьзна ю-кх поликлиникаш".\nЦомгаш зударий дукха хилар стенца доьзна ду аьла ца хIоьттира иза.\n"Со хууш яц и стенца доьзна ду. Тоххара онкологи ишта яьржина яцара. Наггахь бен ца хуьлура оцу лазарца стаг, ткъа тахана, мичча хьо ваьлча а – онкологин лазарш ду-кх", - аьлла, билгалдаьккхира зудчо.\nТабарик: "Карантин хIоттичхьана оцу молханех ахча луш яцара со"\n41 шо долчу Шеларчу Табариках хьакхаелла зударийн цамгаршца йоьзна рак гучуелира Саратоверчу клиникехь, иза шен йоI юьгуш яхча. Цигахь этIийра иза, цIа еанчул тIаьхьа Соьлж-ГIалахь а, Шелахь а хIоттийначу онкодархойн тептаре язъяйтира цо ша.\nХьалхха лазар гучудаьлла хиларна, химиш ца йойтуш, дирзира цуьнан гIуллакх. Карарчу хенахь, цо дийцарехь, шен-шен заманчохь мехаза луш долу цхьацца молханаш а моьлуш, схьайогIуш ю иза. Меттигера лоьраш-онкологаш хестабо цо, къаьсттина республикерчу онкодиспансеран белхахой билгалбохуш.\n"Саратов а яхана хир ма яцара со, вайн цIера лоьраш а суна мегаш ма бу. Сайн гергара нах болчу тIейоьсинера со, цигахь гучуделира и лазар, тIаккха операци яйтира. Вуьшта аьлча, тоьлла онкологаш бу вайн республикехь, къаьсттина онкодиспансерехь. Мел оьшу дарба кхузахь до суна. Масала, карантин хIоьттичхьана оцу препаратех цхьа сом делла дац ас. ХIинца юха а УЗИ-х чекхъяла езаш ю со, цигахь а мах бала ца беза", - дуьйцу цо.\nТIаьххьарчу кхаа шерачохь махкахь цIе ца йоккху лазарш совдуьйлу аьлла хета цунна. Амма цхьана Нохчийчохь бен иштта лакхара терахь дац бохург а, нийса ца хета цунна.\n"Саратовехь клиникехь Iиллина со. Изза хьал лаьтта цигахь а – йоллу дарбан хIусамаш дIаюьзна ю-кх онкологица болчу нахах: къаной а, кегийнаш а. Цхьа вайн нах бен цига боьлхуш бац бохург а ма дац бакъ, тхан палати чохь со цхьаъ яр-кх кхечу къомах", - билгалдоккху Табарика.\nВалид: "Массо а хIуманах ахча дала дезара, "физраствор" йоцург"\n60 шо долчу Валидан ракан дестар бахьана долуш стохка цхьа жим дIабаьккхира. Ша дарбанаш лелочу оцу еххачу заманчохь мах боцуш цхьа молха а, цхьа а гIо а кхаьчна дац цунна. Лоьраша мел яздина молханаш шен кIанта латтадо шена, боху цо.\n"Физраствораш" йоцург, кхечу массо а хIуманах ахча дала дезара. Масала, анестезиологна 5 эзар сом делира Валида, дIабаьккхина жим шена "дIабоуьйтург" 3 эзар сом делира. ХIинца а кхеташ вац иза, стенна дийхира шегара 3 эзар сом, цуьнан жим цхьанхьа а дIа а ца хьажийра, дарбан цIийнехь цуьнан карабелла хиллера.\nБакъду, шена дечу дарбанна реза ву Валид. Даймахкахь лоьрех чекхваларна а, дозанал арахьа дарба дайта квота ца ехна а дохко ца ваьлла иза. Iаламат лакхара корматалла йолуш бу, боху цо, онкодиспансерера шена дарба ден лоьраш, хIора а шен-шен цIарца дагахь лаьтта цунна уьш.\nНохчийчохь цIе ца йоккхучу лазарца дукха нах хилар "къематан де" ду боху цо: "Со хилла вац Оьрсийчуьрчу кхечу дарбан хIусамашкахь, амма, вай долчахь рак йолу нах алсам бу аьлла хета суна. Республикан онкодиспансеран коридораш чохь дерг – цхьа къематан де ду. Къаьсттина дукха нах хуьлу УЗИ а, КТ а яйта хIиттийначу раьгIнашкахь.\nШолгIачу жимца проблемаш йолуш дарбан хIусамашкахула лела тахана Валид. Цо дийцарехь, 30 эзар сом цхьана курсах а луш, деза дарба хьехна цунна хIинца лоьраша. Тахана ахча дIа ца делча, цхьа а гIуллакх чекх ца долу боху цо, цундела воьхна ца хьийза ша, мах охьабилла безарна.\nХимин герз а, "Оьрсийчоьнца "йохк-эцар"\nДукхахболу нохчий дарба лоьхуш Евробертан пачхьалкхашка боьлху, цундела официалехь билггал долу онкодархойн терахь лахара хила мега. КIезиг бац меттигаш, йа шеца, йа шен доьзалхочуьнца рак хилар даймахкал арахьа хууш. ХIинцца дуьненчу девллачу берашца рак гучуяьлла, царна дарба дан ахча доьхуш, дукха хаамаш баржабо нохчаша ватсапехула.\nЕвропехь вехачу бакъоларъярхочо Ахъядов Iийсас бинчу тергамца, цунна евзачу хIора хIусамехь йа цомгаш хилла, йа хIинца а лазар токхуш стаг ву.\n1990-чу а, 2000-чу а шерашкахь Нохчийчохь тIемаш боьлхучу заманчохь лелийна химин герз а, кхинболу бихкина тIеман гIирс а бахьана долуш а, республикера экологин хьал ледара хиларна а ду аьлла, тешна ву иза.\n"Статистика йийцар маьIне дац, йоллу республика ю ун даьлла", - элира Ахъядовс Кавказ.Реалиица хиллачу къамелехь.\nШегахь архиван материалаш ю боху Ахъядовс, бала лайначара а, и дерриг гинчара а дуьйцуш, химин герз диттина хиларх а, иштта, Куьршала кIоштара дарбанан хи тIемаш боьлхучу хенахь бехдина хиларх а. Нохчийчуьрчу исс вахархочунна тIехь химин герзан лараш хилар ша тIечIагIдина боху цо, божарий а, зударий а, бераш а уьш хилар билгалдоккхуш.\n"Наха дуьйцура, сатосучу заманчохь минометашца тохарш дира бохуш. Цул тIаьхьа нах са а дукълуш, охьаэгара боху. Цхьаболчарна дестарш хуьлура, тIаккха дегIа тIехь цIенчу басахь жIамарш хIуьттура. Халла бен бист а ца хилалора, боху", - дагалоьцу цо.\nАзербайджанехь ша Ичкерин векал волчу хенахь, Ахъядов Iийсас ша уьйраш туьйсура боху дуьненаюкъарчу организацешца, дуьненан терго Нохчийчурчу хьолана тIеозорхьама. Дуьненаюкъарчу ЦIечу ЖIаран Комитете а, "Доза доцчу лоьрашка" а, Дуьненаюкъарчу могушалла ларъяран организаци а волура ша боху, ишта, Азербайджанехь куп тоьхначу Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн миссица цхьанакхетарш а хилира шен.\n"Кхоазза гIоьртира дуьненаюкъара говзанчаш Нохчийчу кхача, амма аьтто ца хилира. ТIаккха сацамбира, лазийначийн а, байъинчийн а дегIа тIехь дисинчу цIийн анализ яккха, химикаташ лелийний хьожуш. Цара тIечIагIдира, химин герз диттина хилар. ЦIечу ЖIарехь а хууш дара цунах лаьцна, Нальчикехь координатор вара церан", - кхетадо Ахъядовс.\nЦо бахарехь, цхьа а жоьпалле озон аьтто ца белира, хIунда аьлча, "Оьрсийчоьнан президентца Путинца йохк-эцар" долийра. Юьйцурш ю Iаламан ресурсаш а, мехкдаьтта а, газ а.\n"Соьгахь материалаш ю, 15 шарахь тIаьхьаваьлла лелла со оцу проблемана сагатдеш. Диллина герзаш а детташ, бомбанаш йоьттийла ма дац хIинца, хIунда аьлча, маьрша дахар ду аьлла, цхьа кеп хIоттон ма еза, делахь а, нах хIаллакбан бахьана-м карийна. Хуьйцуш яц биргIанаш, молу хи боьха ду, хи гуллуш йолу меттигаш а ю тергамза латтош", - охьадагардира цо.\nТIеман хенахь химин герзаш лелорах тоьшаллаш гулдеш, Нохчийчохь белхаш беш хиллачу бакъоларъярхочо Гишаева Зайнаба а дагалоьцу, махкахь хи бехдина хиларх.\n"Нохчийчохь шолгIа тIом боьдучу муьрехь Итон-Кхаьлларчу Гухой олучу эвла даханера тхо. Суна евзачу цхьана зудчун деваша веллера, уьйтIахь латточу бочки чуьра хица ламаз эцначул тIаьхьа. Масех де даьлча цуьнан даьIахках жижиг дIахеда доьллера, куьйгаш тIера доладелла. Дукха ца Iаш кхелхира иза", - дуьйцу Гашаевас.\nХимин герз лелийна хиларх тоьшаллаш ду цуьнгахь, шеца Европе дIадаьхьна цо уьш. Дуьненан юкъараллан тидам тIеозо гIоьртира иза, Нохчийчохь лаьттачу хьолана, тIеман зуламаш лелийначарна таIзар а дойтуш.\nДуьненаюкъарчу майданашкахь, иштта, Европарламентехь а цхьана, дукха далхийра цо, амма цунна жоп луш стаг а вацара, "Оьрсийчоьнан чоьхьара гIуллакх" ду иза, бохуш. Санкцеш тохахь а, цхьа яйн хуьлура уьш а.\n"Европерчу пачхьалкхашкахь оцу тIамна дуьхьал дош ца олура, Оьрсийчоьнан газах довларна кхоьруш. "Кхетий хьо, Оьрсийчоьнца тхайн цхьацца юкъаметтигаш ю тхан – газ, экономикан зIенаш" аьлла, жоп луш берш а нислора", - дагалоьцу цо.\nДелахь а, "хIинца дуьне а кхечу агIор хьажа доьлла Оьрсийчоьне", цундела дегайовхо лаьтта бехкечарна таIзар дийр ду аьлла, билгалдоккху Гашаевас.


Диктаторшна - хIолламаш\nРепрессеш говза дIаяхьарца а, дуьйцуш ма-хиллара, шен воI верца а гоьваьллачу 16-чу бIешарахь ваьхначу Грозный Иванна хIоттон богIу, аьлла, Оьрсийчохь дуьххьарниг хила тарлуш, хьакамаша богIа дагалаьцначу хIолламна дуьхьал агитаци ю Орелерчу жигархоша гIаттийна.\nГIалин 450 шо кхачарна деш ду и шатайпа «совгIат». Оцо цецбаьхначу бахархоша гIара айина социалан машанашкахь.\n«Кху 500 шерачохь цхьа а ца хIоьттина Грозный Иванна хIоллам хIотто: я паччахьаша а, я императорша а, я цхьа а президенташа а», - яздо протестехь йолчу тобан лидеро Голенкова Натальяс "Вконтакте" машанехь.\n«Оьрсийчоьнан 1000 шо дузуш а ца деара иштаниг цхьанненна а дага», - боху цо, пачхьалкхерчу массо а гIаланашкахь лаьтта яхначу заманахь баьхначу нехан хIолламаш дага а лоьцуш.\nИнтернетехь петици ю Грозныйна хIоллам хIотторна дуьхьал куьйгаш лахьош. Нах, арабевлла, протест кхайкхош а лаьттина Орелехь оршоьтадийнахь.\nОьрсийчохь кест-кеста дискуссе доккхуш нисло, хан хьалха пачхьалкхан исторехь дика лар йитина цо, олий, вевзаш ваьхначу цхьаьнна хIоллам хIотто Iедална дагадеача.\nОрелехь санна, къовсамехь ду 80 метр лекха хIоллам Iиса-Пайхамарна Петарбухахь билла гIертар, Москох ФСБ-на уллехь Дзержинский Феликсан тIулг-васт меттахIоттон цхьаьннан гIаьттина лаам, я паччахьна Владимирна и хIотто айина ойла.\nНаггахь бен хуьлуш дацахь а, хIинца Орелехь Iедало Грозныйна хIоллам билла Iалашо лацар критике даьккхина Оьрсийчуьрчу пачхьалкхан телевизионаша а тIехь.\nИштачех яра Россия-1 каналан репортаж деношкахь. Бахархойн хьажам а ца лоьруш, даглаьцна хIоллам хIоттор, бохура тележурналисто.\n«Кхеташ дац, и маьIна доцу, пайде йоцу монументаш стенна хIиттон дагадогIу, царна гонах дискуссеш стенна йо, кхин вайн проблемаш а йоцуш санна», - бохура репортеро.\nГрозный Ивана ша паччахь волуш дуккха а нахана репрессеш йина, эланаш къарбеш, цаьргара хьал дIадоккхуш, пачхьалкх ша чIагIйо бохуш. «Опричнина» олуш хилла система цо кхоьллина, ткъа иза ЧК-н, НКВД-н, КГБ-н, ФСБ-н хьалхара IиндагI ду. Иштта ду протестхойн аьзнаш.\nРезабоцурш тебеш, Орел-мехкан губернаторо Потомский Вадима ТАСС-агенталлехула дIахьедина, хIоллам цхьанна а новкъа хир боццушехь хIоттош бу, аьлла.\nШена ца хета Грозный Ивана оьгIазвахханчохь шен воI вийна бохург бакъ ду аьлла, боху Потомскийс. «Цхьа а документ дац официалехь иза бакъдеш,» - аьлла губернаторо кху беттан 13-чохь «Московский комсомолец» газетехь а.\nИ тайпа къийсамаш шайн гIалахь гIиттор дуьххьара дац Потомский Вадимна. Стохка 7000 вахархо духьал а ваьлла, хIоттоза бисира билла дагалаьцна Сталинан хIоллам. Ткъа хIинца Грозныйна хIоттон дагалаьцначу хIолламо а шина декъе баьхна Орелан бахархой хьовха, ерриг Оьрсийчоьнна бевза истеблишментера жигархой а. Пачхьалкхан Думера либерал Гудков Дмитрий а, даима а Кремлца волу журналист Соловьев Владимир а ву, масала, дуьхьал.\nИштта ю Маршо Радион корреспондентан Балмфорт Томан артикл.


АЙДАМИРОВА Машар. Мадин леларш - ГАУ «Издательский дом»\nАЙДАМИРОВА Машар. Мадин леларш\nД А К Ъ А Л О Ц У Р Ш:\nМада – 35 шо\nБухари – 35 шо\nЗуда – 30 шо\nСаламха – 65 шо\nЖима цIа. Чохь Мада ву Iуьйренца чай молуш. НеIарехь гучуволу цуьнан доттагI Бухари.\nБУХАРИ: – Ассалам Iалайкум, сан деган доттагI! ГIоза яар хуьлда хьан, Мада!\nМАДА: – Ва Iалайкум салам! СхьатIехила, Бухари, ший а кхетар ву вайшиъ юучух!\nБУХАРИ: – ГIоза йоийла, Мада! Амма вайшиннан чай муьйлуш Iен хан яц.\nМАДА: – ХIун хилла? Мичхьа яьлла пожар?\nБУХАРИ: – Сихлолахь! хьеший биссина вайн биргадир волчу…\nМАДА: – Мичара?\nБУХАРИ: – Суьйлийн махкара… Iам болчу дIагулло аьлла вайга. «Пириродехь» садаIа лууш бу вайн хьеший.\nБухарис стоьла тIера одеколон схьаоьцу. Цхьа-ши къурд а бой, коьртах, вортанах, пхьаьрса кIел детта волало.\nМадин зуда чуйогIу. Резайоцуш, пхьегIийн гIовгIа йоккху, гIам-гIим а деш.\nМАДА (Бухарига бIаьрг таIош) – Ойн, хьо хIинца а дIаяханза ю… сийсара суна баккхий кхерамаш ма тийсира ахь, со байлахь вуьтур ву бохуш.\nЗУДА: – Со тахханехь дIагIур ю-кх… дика хьаха ду сан ден цIа долуш а…\nМАДА: – И хьайн берийн цIоз ма дицделахь дIагулдан.\nЗУДА: – Уьш-м цIера ца далийнера ас!\nМАДА: – Делан дуьхьа бацара хьуна уьш, хьо схьайогIуш, бухахь-м! (хIайт аьлла дIахIуттуш) ДIагIо хьо, ас-м сайна цхьа гIайгIа бийр бу…элп алале!\nЗУДА: – Вий, со санна Iовдалниг кхин карор яц хьуна!\nМАДА: – Ой, елла яла хьо дела-I, со-м вац хьо санна Iовдалниг яло гIерташ а! Ахь цхьамма тоам бина…\nМада а, Бухари а араволу. Iома йистехь садоIуш болчу накъостех дIакхета и шиъ а. Юьртахой хьешашна хьалха деза къамелаш деш бу.\nЮЬРТАХОЙ: – И дIо вайна гушдолу ирзо сан де-де-ден хилла ду!\n– Цул дехьарниг сан пхоьалгIачу ден хилла!\n– ДIогара шина бIешаре даьлла ножан дитт гой шуна? И тхан ворхIалгIачу дена имам Шемала совгIатна делла ду… турпала хьуьнарш гайтарна!\nМАДА: (везза хьалагIоттуш) – Аш дийцарехь, ирзойн дай, сан дай квартирашкахь баьхна хуьлу-кх!\nЮЬРТАХОЙ: (беламе даккха гIерта) – ДIавалахь, Мада, миччахьа Iийча а, цхьа юьртахой ду-кх вай! Хьешашка дош ло вай… ХIара Хьабиб йоккха авторитет ву ша вехачохь. Алал, Хьабиб!\nХЬАБИБ: – Сох кхоьруш ву юьртахь ша мел верг а… Юрт-м хьовха, ерриге а кIошт а егайо, сан цIе яьккхича а. Соьга хаьттина а дагабевлла а бен, цхьа ког дIа-м ца боккху…\nМАДА: – Юьртара, кIоштара нах-м хаац, хIокху Iома чуьра пхьидаша а до-кх ас аьлларг!\nХЬАБИБ: (дегабааме) – Ас дийцинчух ца вешаш йина Iоттар хир ю ахь йинарг, Мада?\nМАДА: – ХIан-хIа, гамонна, хIуьттаренна хIума олучарех вац со.\nХЬАБИБ: – Делахь, схьагайтал хьайн ницкъ-хьуьнар!\nМАДА: – Къамел нету, дуй хьуна (юьстах а волий, бете ши куьг а даьхьна, дуьне Iадо санна, мохь туху). Пхьидаш, дIалакъаел и шайн цIузанаш!\nЙоккха гIовгIа эккхийтина, хинан той дIахьошйолу пхьидаш, «зIанкъ» олий, совцу. Цхьа жимма хан яьлча, Iома чуьра схьахеза цхьана пхьидан «вакъ-вакъ».\nХЬАБИБ: (там хилла) – И цхьа-м яц хьох цуьрриг а кхоьруш!\nМАДА: (куьг ластадо) – И цхьаъ къора хилла хир ю!\nАрахь, гIанта тIехь, хиъна Iаш ву Мадин да, Саламха. Воккхачу стеган карахь суьлхьанаш ду, Iаса ю юьстахо лаьтташ. Цхьанхьа ваха араваьлла Мада дена тIе хIутту.\nМАДА: – Дада, юьрта юккъе воьду со. Хьуна хIумма оьший?\nСАЛАМХА: – Деллахьа, Мада, суна дага а догIуш, хьо цIа вогIуш, вайн керта цкъа а жижиган цуьрг ца еана-кх ахь.\nМАДА: – Жижигах таса хьан цергаш ма яц.\nСАЛАМХА: – Доьлашна Iовшшал дика кхехкийча, цхьаъ дийр дара-кх ас.\nМАДА: – Ва, дада, хьо хIун деш Iара хьайна езарг схьа ца олуш? Жижиг диъча, хьан давлени хьалаяларна кхоьруш, Iарий со-м!\nСАЛАМХА: – И цIийн тIадам ловза дера болу сан, жижиг ца диъча!\nМАДА: – И дIадаьлла-кх тIаккха, дада, тховса ахь жижиг-гала дуу-кх.\nСАЛАМХА: (самукъадаьлла) – Дала мукъалахь! (Мада дIаволавелча, тIаьхьа мохь туху) КIант, пенси боху хIума-м дIаели моьттуш ву со, делахь а, оцу вайн сельсоветехь цунах лаьцна цхьа а догдохийла дуй мукъане а хьажахьа.\nМАДА: – Делхьа, шун пенсеш советан Iедал дIадолла хьажийний-те аьлла хеташ ву-кх со, дада.\nСАЛАМХА: – Тхан пенсех-м марчо а эцалур дацара царна…\nСельсовета хьалха гулделла адам ду. Нахана тIехула куьйгаш а кхерстош, цхьана хIуманна оьгIазвахана, хьехамаш беш воллура юьртан къеда.\nМАДА: – ХIун боху вайн моллас?\nЮЬРТАХО: – Маларш духкучарна дов деш воллу.\nМОЛЛА: – Вижа каш дац шуна я ас, шу делча, дIа а духкур ма дац. Ас ца бехира аьлла дац-кха!\nМАДА: (мохь туххий) – Ва, Iела-Хьаьжа, цкъа мукъане а оха дIаволла ца мега хьо? Я хьо лийрволуш а вац?\nКАДЫРОВ Ахьмад-Хьаьжин – 70 шо. Ахмадов Муса. ТОЛАМХО.\nדירות דיסקרטיות באשקלון:\nWith every little thing that appears to be building within this specific area, a significant percentage of opinions are generally rather refreshing. Nonetheless, I beg your pardon, because I do not subscribe to your entire plan, all be it stimulating none the less. It appears to everyone that your remarks are generally not completely rationalized and in simple fact you are your self not totally convinced of your assertion. In any case I did take pleasure in examining it.\ngay speed dating denver:\ngay dating documentary youtube:\nmost famous gay dating site:\ngay chat cams:\nfree gay dating site's:\ntranscripts of first time gay chat:\ntiki torch slots free:\nfree 777 slots no download:\n04.02.2022 в 05:04\nfree las vegas slots:\nmyvegas slots on facebook:\nlas vegas world slots free:\nstatistics help for dissertation:\n12.02.2022 в 00:17\ndissertation title page:\n12.02.2022 в 04:50\n12.02.2022 в 10:17\nМуса АХМАДОВ. Денислота


Проект:ГIалгIай мотт — Википеди\nГIалгIай йоазув (ингушская письменность) — гIалгIай мотт дIаязбара духьа леладеш дола йоазув да. Ше мел хиннача хана чухьа тайп-тайпарча графика ларда тIа хиннад, массехказа хийца а хиннад. Таханарча дийнахьа гIалгIай йоазув кириллица тIа лелаш да.\nШирача хана гIалгIаша къаьстта шоай йоазув леладаь хинна мегалга яздаьд тайп-тайпарча цIихеза болча Iилманхоша. Цар хетамаш хьагул а даь, гIалгIай лоамара ширача гIалаш тIеи элгацаш тIеи маьлха-кашамаш тIеи латтача йоазонашца даь белхашца уж вIашагI а тохаш хоадам бу Iилманхочо Дударанаькъан А.-М. М.:\nАрдара 26, 2021\n19 Рабиуль-Аввал, 1443\n«Ак» я́хаш я́ьгӀа́ йоӀ ший цӀагӀа йисай\nА́ла де́зача аьнна дош — то́ха е́зача те́ха топ\nА́ла йоӀага — хаза несийна\nАрара лелача эзарнел карара цхьа хьазилг тол\nАргӀа йоаца эгӀазло — ше́ра бола ба́ла\nАтта Ӏодаь рузкъа михо дӀадихьад\nАттагӀадар дите, халагӀадар де\nАхархо екханга хьеж\nАхча доацачоа бохч эшац, эхь доацачоа бехк хетац\nАхчано гаргало хотт, ахчано из йоа а ю\nАхчеи рузкъеи мара кхы хӀама ца гуча нахах бӀехача хӀаман юкъера водаш санна вада веза\nАстарах виза хьо\nХьаст — «https://inh.wikipedia.org/w/index.php?title=Проект:ГIалгIай_мотт&oldid=36464»\nЕр оагӀув тӀеххьара хийца хиннай укх ха́на: 29 Баьцамеа 2020, 22:11.


Шинари-де 9 Охан-бутт 2019\n«ГIирмин Бералла» - «харц» мазап лелорна чубоьхкинчийн барашна гIо - это заголовок\nШен цIийнда «Хьизб-ут-ТахIрирера» ву аьлла, набахте хьажийча кхоьллина Салиева Муминас «ГIирмин Бералла» цIейолу юкъаралла. Баттахь цкъа цхьаьнакхета да я нана динца доьзна шайх къастийна деха бераш - педагогаша болх бо цаьрца.\nЕвропан кхелан сацамаш кхочушцабарехь лидер ю Оьрсийчоь\n2018-чу шарахь Европан адамийн бакъонашкахула кхело бина сацамаш кхочуш цабарехула лидер ю Оьрсийчоь. Цу пачхьалкхо кхочуш ца бина 1500 сов сацам. Цунах лаьцна дуьйцуш ду Европан Кхеташонан министрийн комитетан дIахаийтарехь, яздо "Ведомости" газето.\nОхан-бутт 08, 2019\nМарафоно гIаттийнера ерриг Вена\nVienna City Marathon 2019 – ишта цIе яра Австрехь хIора бIаьста дIахьочу 36-чу марафонан. Кху мукъаденошкахь Вене хьалхабовларх къовсабала баьхкинера 125 пачхьалкхера нах. Дакъалацархойн терахь дара 42000.


Нохчийн доьзал махкахбаккхарна дуьхьало ян гIоьртина Венера журналист\nIуьйранна ворхI сахьт долучу хенахь Венерчу Реннбан урамехь бехачу нохчийн доьзалан кхерча хIиттина хилла меттигерчу хийрачийн а, мигрантийн а хьукматан белхахой нохчийн цхьа доьзал (дай-наний, церан ялх беррий) депортацин набахте дIабигар Iалашонца.\nЦу хенахь цу чохь нисвеллачу доьзалан дендас оьгIазлонца тIеэцна Iедалхой. Маршо Радионе Венерчу полицино бинчу хаамца, 58-шо долу и стаг цкъа хьалха оьгIазлонца лийна полисхошка. Цул тIаьхьа тасадаларе даьлла гIуллакх, нохчочо цхьа полисхо охьа а тухуш.\nИ дар-дацар дIадоьдуш а долуш, цу хIусаман неI тоьхна ша цу доьзалан доттагI ю бохучу цхьана зудчо. Ша чу ца яийтича ша меттигерчу „Винер цайтунг“ газетин журналист ю аьлла цо. Полисхошна хетарехь, шайна депортаци еш хиларх кхеттачу доьзало хаам бина хилла цуьнга.\nПолисхоша чIагIадерехь, ша чу ца йитача иза вуно буьрса лийна цаьрга, цхьанна когах цергаш а юхкуш. И бахьана долуш пачхьалкхан векалшна дуьхьало ярна бехктакхаман гIуллакх схьадиллина журналистана дуьхьал. Махкара арабаккха лерина болу нохчийн доьзал депортацин набахте дIабигина. Ткъа полисхойх летта стаг лаьцна полисхойн декъе дIавигина.


254 256 яззамаш\n32 жигара декъашхой\nДийнахь хилларг — 8 февраль\nРоссийн Ӏилман де\n1724 — I Петран омрица кхоьллина Пиетарбухан Ӏилман академи (сурт тӀехь).\n1726 — I Екатеринас кхоьллина Лакхара къайлаха кхеташо.\n1837 — Пушкин Александран Чёрни Речки тӀиера тӀаьххьара дуэль.\n1879 — канадхочо Флеминг Сэндфорда Дуьне сахьтан асанашна декъар кховдийна.\n1904 — Оьрсийн-японин тӀом: Япони Порт-Артур йолчохь оьрсийн флотан тӀелатар.\n1918 — дӀайиллина Гуьржийчохь уггар къена лакхара дешаран меттиг.\n1929 — Камов Николайс ша йинчу аппаратах керлачу дешца «вертолёт» аьлла цӀе тиллина.\n1955 — Маленков Георгий емалвар а, ССРС Министрийн кхеташон председатель даржера дӀаваккхар а.


Ӏаьнаре дерзар — Википеди\nӀаьнаре дерзар — хӀума коча хьолера Ӏаьнкепа я газкепа фазан дехьадаларан процесс, хуьлу хӀуман тӀехула. Ӏаьнаре дерзаран процесс конденсацин (Ӏаьнкепара хьолера коча хьоле дерзар) дуьхьалара процесс ю. Ӏаьнаре доьрзуш кочаллин я чӀогӀачу чалхан тӀиера схьадуьйлу дакъолгаш (молекулаш, атомаш), цуьнца цхьаьна кинетикан энерги болхбан кхин кочаллин молекулийн дуьхьало яйа тоьуш хила еза.\nДдовхачу хин кедан тӀехулара хӀаваэра хин Ӏаьнаран конденсаци\n1 Юкъара амалаш\n2 Молекуляран тӀегӀа\nЧӀогӀа чалх Ӏаьнаре ерзарах сублимаци олу, ткъа чухоамера кочалла Ӏанаре ерзарх кхехкар олу. Ӏаьнаре дерзар — эндотермин процесс ю, цуьнца фазан дехьадаларан йовхо худало — коча фазехь молекулин тасадаларан ницкъал тола йойу Ӏаьнаре дерзаран йовхона а, кочалла Ӏаьнаре доьрзуш шордаларан белхана а.\nӀаьнаре дерзаран процесс йозу молекулийн йовхонан боламан жигараллех: молекулаш сиха мел лела, Ӏаьнаре дерзар сиха хуьлу. Цул сов, Ӏаьнаре дерзарна Ӏаткъам бо арахьарчу диффузин сихалло, ткъа иштта хӀуман шен амало а: масала, спирт Ӏаьнаре доьрзу дуккха а сиха хинал. Ладаме фактор ю кочаллин тӀехулон тӀиера Ӏаьнаре дерзаран майдан барам: готтачу зӀоканчуьра иза меллаша доьрзур ду шуьйрачу бошхӀапчуьрачул.\nХӀокху процессе хьовсу молекуляран тӀегӀанера: луларчу молекулийн тӀеозор юхатоха тоьуш йолу энерги (сихалла) йолу молекулаш, аралелха кочаллин дозанера. Цуьнца цхьаьна йисанчу молекулийн юккъера энергин лагӀло (кочалла шеллало). масала, чӀогӀа йовха кочалла: вай тӀе мох туху, шелъярхьама, цуьнца Ӏаьнаре дерзаран процесс сихайо.\nВикидошам чохь бу яззам «кхехкар»\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Ӏаьнаре_дерзар&oldid=2478337»\nТӀаьххьара хийцам бина 2018, 5 январь 06:53\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2018, 5 январь, 06:53.


Бер школехь а, цIахь а кхетош-кхиор\nХьехархочо беран дахарехь коьрта меттиг дIалаьцча бен, кхиаме дац цо хьоьху Iилма дешархочо схьаэцар.\nIилма хьехарал сов, кхетош-кхиорхо ву хьехархо. Цуьнах масал оьцуш, и дош хеташ дешархо мел ву, юкъараллина а, шен доьзална а кхераме вац кхиазхо. Цо шен дахаран некъ билгалбоккху шен цIенна а, махкана а пайде хир ву олий.\nАмма халахеташ делахь а, тIаьхьарчу шерашкахь хьехархочун сий-ларам дешархошна а, церан дай-наношна а хьалха мелла а лахбелла богIу.\nХьехархочух нийсанакъост тарвелла. Бакъдолуш, цхьадолчу декъана-м нийсанакъост а, доттагI а хила веза хьехархо, амма гIиллакхан, лараман гурашкара даьлла хIума товш ца хуьлу-кх миччахь делахь а.\nБехк берийн бац... церан дай-нанойн бу. Сан могIарера, сан нийсархой бу таханлерчу дешархойн дай-наной. Ткъа тхо тIеман бераш ду. Тхан бералла а, къоналлин юьхь а шина тIеман цIергахь яьгна. ХIетахь тхо Iожаллех са идош дара, уггаре а коьрта Iалашо – сачохь дисар яра. Олуш ма-хиллара, дешар а, дуьне а, зама хир ю ца моьттура...хIора де а толам хетара. Ойла йича, хIетахь экамадевлла-те тхо олий хета. Берах хIума ца хьакхаделчахьана, церан дуьхьа хьаьнцца а эвхьазадовла кийча а долуш...\nАмма зама цхьана меттехь лаьтташ яц, дахаро шена тIаьхьакхиа боху. Вайн берашка хьоьжуш сийлахь-даккхий гIуллакхаш ду, цаьрга хьоьжуш толамаш, лакхенаш, кхиамаш бу. ХIара дуьне ша вайн тIаьхьено хаздаре хьоьжу. Вай куьг а лаьцна новкъа баха беза уьш. Ткъа цу некъан хьалхара гIулчаш школехь йохуш ю. Хьехархой а, дай-наной а вовшех дага а бовлуш, цу хIора берана кху лаьтта тIехь шен меттиг карон йолу некъ лоху хан кхаьчна...вайн берийн ирсо зазадоккху хан...\nПЕТИРОВА ПетIамат, НР-н Юкъараллин Палатин декъашх


Ирхъоллавалар бусулба динехь дацахь а...\nМангал-бутт 13, 2013\nВала араваьлларг, васт\nНохчийчохь кест-кеста нисло, деношкахь Теркйистерчу НогΙамирзин-Юьртахь санна, Ιедало тΙеΙаткъам бинчу стага ша-шен дахар дΙахадош. Юй стеган шена тΙе куьг дахьа бакъо? Мел къехьа ду иза дар? Ιедалша оцу тΙе кхачоро бехказа воккхий те шен лаамца велларг? Иштта дара Маршо Радионо ладогΙархошна хьалха кху кΙиранна хΙоттийна хаттар.\nДахначу кΙирандийнахь, шел тΙаьхьа доьзалехь зуда а, ши бер а дуьсуш, ФСБ-но ша Шема ваха ойла йолуш хилла аьлла, вигина хьийзийча, ткъа мехкан телевизионо оцу хьокъехь гезваха волийча, ирхъоллавелла 22 шо долу Ватаев Ιайнди.\nЦо динчун мах иштта хадош делла жоьпаш тайп-тайпана ду. Делахь а, цхьа а хΙума бахьане дуьллийла дац Дала делла дахар ша адамо дΙахадор бакъдеш, аьлла хетарш алсамбевлла.\nБакъо юй бусулбачун ша-шен вен? Боху хаттар кхоже а диллира Маршо Радионо шен сайта тΙехь. Кхаьжнаш иштта бекъабелла.\nЦхьанне а бакъо яц ша-шен вен боху 76 процент радиоладогΙархоша.\nБакъо ю, ишттачу хьолехь веллачун къа Ιдалхойх хьаьрча, аьлла хета 17 процентна.\nНийса муьлха жоп хуьлийла ду ца хаьа 7 процент ладогΙархошна.\nКхеташ ду, сингаттаме а, халачех а хΙума ду стаг шен лаамца валар-висар листа.\nТхан сайте цхьамма ма-яздара, «бусулба стеган вала бакъо муххале а яц. Дуьненчу вала бакъо цуьнан яц, ваха бакъо яц, деша бакъо яц, ирс долуш хила бакъо яц. Цхьа а хΙума цунна мегаш ца хилча, ша-шен вен бакъо муха хуьлу? ХΙара дуьне даа шаьш бусулба наха вуьтур вац важа бусулба стаг».\nОцу шатайпанарчу бегашна бухахь а ду тоъал бакъдерг. Нохчийчохь бусулбаниг хьийзориг дукха хьолахь нисло Кадыровна муьтIахь волу кхин бусулба. Хила-м ца догΙура иза иштта...\nИръоллавалар нийса дац - Iедалца къийса деза\nГайтукаева Бана. Тамашийна ду-кх хIара дахар...


Саситлинский: «Нигерерчу Iедало лаьцна со вен баьхкинарш»\nАфрикерчу Нигер пачхьалкхан къайлахчу сервисо Оьрсийчуьра вогIу ши стаг лаьцна кеманца шайн махка воьссинчул тIаьхьа. Оцу хьокъехь «Кавказ.Реалиига» хаийтина Iеламчас-дагестанхочо Ахмеднабиев Исраила (Сиситлинский Абу Iумара).\nИшта хаам кхачийна Ахмеднабиевс куьйгалдечу фондан белхочуьнга Нигеран векалша.\nИ нах ша вен баьхкина хилла, боху Ахмеднабиевс.\n"Цара (Нигеран къайлахчу серисан белхахоша – ред.) юхахьовсийна и нах, махка чу а ца буьтуш – хиина уьш диканна баьхкина боцийла», - боху Ахмеднабиевс. Цо дийцарехь, Нигеран Iедалша хеттарш дина фондан белхахочуьнга, хIунда аьлча, оцу махкахь сагIина гIунаш йохучу цуьнан фондера белхахой бен бац карахь Оьрсийчоьнан паспорташ долуш.\n"Кавказ.Реалиигахь" яц Нигеран Iедалера информаци.\nОцу пачхьалкхо дуккхаза а зийна Ахмеднабиевн фонд а, оцу фондера белхахой а.\n«Дийна Дог» цIе йолу фонд кхоьллинарг ву Ахмеднабиев. СагIанаш до цо Нигерехь, Палестинехь, Туркойчохь, Бангладешехь, Оьрсийчохь. Нигерехь дуккха гIунаш а яьхна, маьждигаш а, хьужарш а ехкина оцу фондо.\nФСБ-но бехкево Ахмеднабиев ДАIИШ-е ахча хьежорна. Оьрсийчоьно Интерполехула лаца кхайкхийна иза, изоляторшкахь кхобу цуьнан гергарнаш а, «Дийна Дог» фонде сагIанаш хьийсина нах а.\nИштта лецначу нахах ву Ахмеднабиевгара интервью эцна журналист Гаджиев Iабдулмумин. 50 миллион сом фонде хьажийна аьлла, лаьцна латтош ву Къилбаседа ХIирийчуьра цхьа вахархо. Ахмеднабиевн ваша СаIад а лаьцна «терроризмна ахча латторна».


Цецвоккхуш дерг, Дечкен-бутт 01, 2015\nМангал-бутт 18, 2014\nДуьненна тIом къахьбан гIерта Евлоев Назир\nТIамо кхачош хуьлу кхоллам кхаьчна Германехь вехачу Евлоев Назирна. Иза ГIалгIайчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министран пресс-секретарь вара, ша чохь воьду машен а иккхина, ког боккхуш....\nМангал-бутт 05, 2014\nХIун хуьлу камера пхьегIаш юьлучу машен чу йиллича?\nДоцца аьлча, хIумма а ца хуьлу-кх, и камера GoPro Hero 3 елахь.\nУкраинера хьал дуьйцуш ширачу репортажах пайда эцна оьрсийн телевизионо\nВидеосурт а, цуьнан аьзнаш а чIогIа инзаре хета: шерачу аренгара дакъа, оьрсийн пачхьалкхан телевизионо чIагIдарехь, маьршачу дахархочуьн ду. Иза Украинан эскархоша вийна боху, Украинан малхбалера сепаратисташ кхерон Iалашонца. Амма "Россия-1" телевизионо Украинехь даьккхина боху и видеосурт, ма-дар\nУкраинан президентан даржера эккхийначу Янукович Викторан долахь хиллачу резиденцера йисинчу хIуманах вовшахтоьхна гайтам схьабиллина Киевехь. Янукович веддачул тIаьхьа аьтто баьлла Межигорье нахана схьаелла. 518 хIуманан мах - мел лаххара а, 50 миллион доллар бу.\nМаликаша лардиний те х1ара бер?\nДелан саг1а бахьана долуш, чу ца доьжна-кх х1ара бер. ЖоммагI


Хенаш йиттинчу Куьршаларчу кегийрхойн цIераш евзина\nДахначу шинаридийнахь Шела кIоштан кхело яккхий хенаш йиттинчу кегийрхойн цIераш Iораяьхна блогеро Абдурахманов Тумсос. Цхьа шой ах шой хьалха Куьршала кIоштахь лецначарна юкъахь хиллачу бархIаннан цIе ю тептарехь.\nМаршо Радионо яздира шен агIонехь, яккхий хенаш йиттина, Шела кIоштан кхело Куьршалара 14 жимстаг набахье хьажорах. Дийцарехь, 18 шарера 30 шерашка бовллалц стохка Дечкен-баттахь дIалецначех бу и кегийрхой.\nЧоьхьарчу гIуллакхийн министраллан цхьана декъанна тIелатардан кечлуш хилла уьш аьлла, дIахьединера Iедалхоша хIеттахь.\n"Соьгахь йолчу информацица, церан цIераш ю: Мусаев, Джабраилов, Абубакаров, Алиев, Титиев, Довлетукаев, Юсупов, Эльдаров, Чимаев, Эдильханов, Асуханов, Джабихаджиев, Шовхалов, Абуев", - яздина Абдурахманов Тумсос шен Facebook агIонехь.\nХьалхо зорбанашкахь яздира, хенаш тоьхначарех цхьаберш "Новая газетано" Цоци-Юьртахь лецна аьлла, стохка Дечкен-беттан 12-чохь дIакхайкхийначарлахь хилла хиларх.


Шемин президент Асад Башар даржера дIавала веза боху тIедахкарш Малхбузено юхаэца дезар ду, нагахь санна цунна «Исламан Пачхьалкх» олучу тобанашна дуьхьаллатта таро йоллуш дуьненан юкъаралла вовшахкхетийла лаахь, боху Оьрсийчоьнан куьйгалхоша.\nИ дIахьедар дина оьрсийн арахьарчу гIуллакхийн министра Лавров Сергейс. Цунна хетарехь, Малхбале кхета йоьлла Парижехь ДАIИШо терроран тохарш динчул тIаьхьа, ишттаниг бен кхин некъ боцийла, боху Лавровс.\nАмма Европано а, Iамеркан Штаташа а хIинцале делла жоп. Шинарийдийнахь Пентагонан пресс-секретара Кук Питера зуламе ду элира Оьрсийчоьно Асадна тIекарло латтор, ткъа цо иза мел латтайо цуьнца юкъарло лелор хьехочохь а дац, бохура Кука.


Дала леррина къобалвинчу Іийсан лай а, векал а волчу ШамІа-Кипас яздо хІара кехат. Вайн Дела а, КІелхьардохург а волчу Дала леррина къобалвинчу Іийсан нийсонехула, вайниг санна, деза тешар тІеэцначаьрга яздо ас.\nДела а, вайн Веза Эла волу Іийса а вовзарехь Делан дика а, синпаргІато а совйолийла шун.\nІийсагахь болчу Делан ницкъо оьшуш мел дерг делла вайна баккъалла а суьпа дахархьама, хІунда аьлча Шен сийлаллица а, оьздангаллица а вайга Кхайкхийнарг вевза вайна.\nШа лур ду аьлла сийлахь а, деза а совгІаташ делла Цо вайна Шен сийлаллехула а, оьздангаллехула а, уьш бахьана долуш, хьарамчу лаамаша дуьнен чохь лелачу талхарна гена а девлла, шу Деле терра хилийтархьама.\nЦундела аша берриг а ницкъ тІебахийта шайн тешар оьздангаллица совдаккхархьама. Ткъа оьздангалла кхетамца совъяккха.\nКхетам юхаозадаларца а, юхаозадалар собарца а, собар суьпаллица а совдаккха.\nСуьпалла вежараллица а, вежаралла безамца а совдаккха.\nНагахь и дерриг а, шуьца дан а долуш, алсамдолуш делахь, вайн Веза Эла, Дала леррина къобалвина Іийса вовзарехь кхиам а, стом а боцуш дуьсур дац шу.\nТкъа иза шеца доцург бІаьрзе ву. Цунна хІумма а гур дац. Цо дицдина хьалхалерчу къинойх ша цІанвар.\nЦундела, вежарий, кхидІа а хьовсалаш Дала шаьш тІекхайкхар а, харжар а бакъ хилар гайта. Иштта хилахь, цкъа а галдевр дац шу.\nИштта карор бу шуна вайн Везачу Элан, КІелхьардохучун, Дала леррина къобалвинчу Іийсан даим йолчу пачхьалкхе кхочу маьрша некъ.\nЦундела ас иза гуттар а дагахь латтор ду, цунах дерг шуна хаахь а, шайна деллачу бакъдолчунна тІехь шу чІагІдина делахь а.\nСуна нийса хета, хІара дегІан чарх айса мел лелайо, дагалецамашца шу карзахдахар.\nВайн Везачу Эло, Дала леррина къобалвинчу Іийсас сайга схьа-ма-хаийттара, хаьа суна кестта сайн са дегІах къаста дезаш хилар.\nСо шух къаьстинчул тІаьхьа а, и дерриг а шуна дагахь латтийта, сайн ницкъ кхочург дийр ду ас.\nХІунда аьлча нехан мекарчу туьйранех тардина ца дийцина оха шуна, вайн Дала леррина къобалвина Іийса-Эла вогІур ву аьлла. Тхо тхаьш Цуьнан сийлалла гина тешаш ду.\nХІунда аьлча Да волчу Делера схьаэцна Цо сий а, дозалла а, Шена тІе уггар лакхарчу Паччахьера аз деача: «Иза Суна дукхавезаш волу Сан кІант ву, Цуьнца бу Сан лаам!»\nСтигалара деана и аз тхуна хезира, Іийсаца безачу лам тІехь тхо долуш.\nТхуна хаьа пайхамарийн дош билггала бакъ дуйла. Цу дашна тІе тидам бахийтар тоьлуш ду шуна. Боданехь йолу серло санна, ду иза, серлаяла а йолаелла, Іуьйренан седа шун дегнашкахь гучубаллалц.\nУггар хьалха шуна хаа дезаш ду Делан Йозанашкара Делера болу хаам шена ма-хеттара бийцалург цахилар.\nХІунда аьлча цкъа а Делера болу хаам адаман лаамца беш ца хилла, амма наха, Делан Са шайна чохь а лелош, Делера долу дешнаш дуьйцура.


ГIалгIай сакъердам ший тайпара дош долаш хул. ХIаьта цхьабола сакъердам къаьстта гIалгIачо мара, ма хетта кхетабергбоацаш а хул. ГIалгIай фольклора ший тайпара йола говзал я из. Дукха да вай къаман наха кхелла сакъердаме дувцараш, царех бIарчча дакъа дIалоацаш да доххьал цхьан Цагенах дола дувцараш. Кхашка, мангала, гота, оасарга, белхашка нийсбелча уж дувцаш шоай къахьегам сагота а чамза а хургбоацаш болх беш хиннаб наха. Тахан а нийслу цу тайпара гIулакх наха юкъе, бакъда хьалха санна дукха бац сакъердаме дувцараш ховш а уж дувцаш а нах. Цхьавола саг-м хул лаьрххIа уж Iомадеш цар дувцара говзал караерзаеш мара кхы хIама деш ца хилча санна. Амма дукха бац уж цу тайпара бола нах. ДIаьхий фольклор масса тайпара жанраш йолаш хул. Уж йолаш я гIалгIай фольклоре а, иштта сакъердама жанра а. ХIаьта хIанз дIахо оаха шоана доаладергда Цагенах дола массехк дувцар. Нагахьа санна шоашка гIайгIа, бала, сагото долаш хIама хуле Цагена гIулакхаш дагадоха мара дезац шоана. ХIаьта кхалнаха къаьстта «Цагена дарба» яхача дувцара теркам боре бакъахьа хетар сона.\nКаст-каста наьхацига хьоашалгIа вахара тIера хиннав Цаген, Нийслуш хиннад дуккхаза а из цхьан фусаме водаш а. ДIа мел вахача, шоайцига вола аьле, хьоашалгIа вехаш хиннав цо фусам-да.\n– Ма тоам болаш хIама дац-кх ер, цо селлара вехаш цIаккха а из волча хиннавац-кх со, – аьнна, Цаген волча хьоашалгIа ваха дагадехад царех цхьаннена.\n– Цаген, мичахьа ехка еза аз ер говр?\n– Даьллахьий, новкъост, укх са меттах ехкалахь из! – яьхад Цагена. – Ер ба хьона массадолчоа бехкебар.\nГIАШ ЛЕЛА ВЕЗАРГВОАЦАШ\n– Къонах, ва къонах, мичара воагIа хьо? Фу леладу Iа? – хаьттад сихвенна новкъа водача Цагенага цун духьал нийсъеннача цхьан юртарча Iовдалча кхалсаго.\n– ХIана ях Iа? Кашашкара воагIа, кашашкара, – аьннад селлара оамал йоацаш йолча цун дикка раьзавоацача Цагена.\n– ИппIалий, са къаний! Даьра, воагIа хургвац-кх кашашкара-м! ХIаьта соахка венна тха да вайрий хьона цигача? – цIенхаштта юхахаьттад вокхо.\n– Вайр! Вайр! – аьнна, дIаваха веннав Цаген.\n– ХIаьта боккъала а хьадувцадалар Iа сона фу деш вар из цигача, – яхаш, хаттараш деш тIехьара дIайоалаш хиннаяц из кхалсаг.\n– Ялсмала дIакхача шовзткъа тума эшаш циггача новкъа Iохайна вагIаш вар-кх, – аьннад цун Iовдалах цецваьннача Цагена.\n– Вададай са! Из-м дукха ахча мичад. ЮхагIоргволаш вий хьо цигача? – хаьттад кхалсаго.\n– Нийсса цхьа дии бийсеи далалехьа юхакхача везаш ва со! – цIенхаштта жоп деннад цунна Цагена.\n– Боккъала а, цунга дIакхоачийта далара Iа ер, – аьнна, сихха шоай цIагIара хьа а дена, Цагенага шовзткъа тума ахча дIаденнад цо.\n– Мел доккха дикахетар хиннад, меттахьа, сона тахан! Мел дика хIама де вIаштIехьдаьннад, меттахьа! – яхаш, доккхалаш де йолаеннай из Iовдала сесаг кастта чувенача ший марага. – Кашашкара воагIа со, яхаш цхьа къонах кхийттавар сох. Юххера а. тIатахкача, тха дас вайта хила мегаш а вар хьона из-м! ТIаккха цо фу йоахар хой хьона? Ялсмала дIакхача шовзткъа тума ахча эшаш циггача Iохайна вагIа йоахар хьона тха да! Миска-яI из! Дика болх ба хьона аз цу сагага мичара воагIа хьо, аьнна хаьтта а. Вешта, из-м со малий ца ховш тIехьвала а мегар. Дика болх баьбеций аз, цунга тхоай даьна эшаш дола ахча дахьийта?\n– ХIай, хIай?! – ийкхад из Iехаяьлга гучадаьннача цун марага. – МалагIча оагIорахьа вахар из? Гаьнаваьнна хургвий из?\n– Кхы дукха гаьнаваьнна а хургвац, Кхоана тха да волча юхаверза веза ший яхаш вар из, – аьннад сесаго, Цаген дIаваха моттиг белгала а йоаккхаш.\n– Жи новкъост, сихагIа дIалачкъалахь! Хьо ве аьнна воагIаш ва хьона из дIа воагIа говрабаьри.\n– Мича вахар из вошийна вир? – хаьттад Цагенага, геттара вувхьа а вувхьаш, кастта хьаьр чу ийккхача баьречо.\n– Малув Iа вувцар? – хаъттад Цагена, къайлагIа хьокхаш санна, хьаьр кIала пIелг Iо чу а хьекхаш.\nХIанз-м мича гIоргва хьо, аьнна хеташ вола говрабаьри сиха хьаьр кIала ваьннав, хIаьта Цаген цун говра тIа а хайна дIаийккхав. ХIаьта хьаьрхо бехке воацилга а хайна, хьаьр кIалара хьалваьлча, говр йоацаш хиннай.\n– Аьъ, хIанз фу леладу Iа? Говр мича йихьай Iа? – хаьттад гIаш чувенача ший марага цун сесаго.\n– Цу хьа даь ялсмала гIаш ваха везаргвоацаш цу сага дIаелар-кх! – яьхад кхы а чIоагIагIа догдаьттIа чувенача Iовдалча сесага маро.\nТIАККХА МАРА IОКХОССАНЗАР\nИштта цхьан дийнахьа новкъа ваьннача Цагена тIакхаьчаб цхьанна сага де во а долаш, дика ма дергдац оаха аьнна дув биа арабаьнна къуй.\nШе малув дIахайтачул тIехьагIа, ше хьоашалгIа водача фусам-даь цIи а йоахаш Цаген цкъарчоа уж тебе гIийртавале а, тIаккха царна духьал ший деррига денал ураоттадаьдале а цох хIама хиннадац. Из говра тIера Iо а кхесса, цун говр а ийца дIабахаб къуй.\n– Ай, хье со волча воагIа хIана аланзар Iа царга? – аьннад Цагена шийгара говр дIаяккхар дIадийцачул тIехьагIа фусам-дас.\n– ТIаккха мара-м со цар бокъонца говра тIера Iо а кхоссанзар, – яьхад Цагена.\nХIАНЗ ЧАКХДАЬННАД ВАЙ ГIУЛАКХ\nЦхьан дийнахьа хьунагIа ваха араваьнна хиннав Цаген. Водаш-водаш, дикка кIоарга хьуна юкъе из кхаьчача хана, шийца вIалла герз а доацаш волча цунна духьалйолаеннай йоккха, бирса ча. ХIаьта шийна из ча тIакхетача хана Цагена теха цIогIа хеза, цигга тIанийсвеннача цхьан лоамарочо ший йоккха шалта а теха, из ча йийнай. Иштта дага а доацаш ше дийна висарах гIадвахача Цагена цу лоамарочунга аьнна хиннад:\n– Хьайца хьай доттагIий а боалабеш со волча хьоашалгIа ва веза хьо, Тахан вувчара Iа со кIалхараваккхарах, аз шортта ахчеи совгIаташи лургда хьона а, хьа доттагIашта а.\n– Аз ше вувчара кIалхараваккхарах сона а, аз сайца боалабаьча новкъосташта а шортта ахча лургда аьннадар сога Цагена. ХIанз сайца цига мала вугаргва ца ховш вагIа со, – аьннад лоамарочо ший лоалахочунга, из гIулакх нийсденна цхьа кIира даьннача гIолла.\n– Цу гIулакха-м сагота хила везац хьа, со веча мегаргвеций цига? – лоалахочо а аьнна, Цаген волча дIакхаьчаб уж.\n– Из хьай лоалахо Iа вувре, аз шоана лургдола ахча деррига а хьайна дусаргдар-кх хьона! – аьннад тIаккха цо фу ду хьажа дагахьа, лоамарочун уллув ваьнна венар геттара цIаьрмата саг волга хоаденнача Цагена.\n– Мегаьд, со раьза ва, – аьннад вокхо.\n– Аьъ, воше, укхо вув хьо, хьалгIатта! – аьнна.\n– Чано вувчара Iа со а кIалхараваьккхав, тIаккха хIанз укхо вувчара аз хьо а кIалхараваьккхав. Хьона ма гарра, хIанз со хьона ахча дала дезаш а вац е из сона дала дезаш хьо а вац, ХIанз шо шоай цIадахача чакхдаьннад вай гIулакх, – аьннад Цагена.\nЦIАЬРМАТАЧА ФУСАМ-НАЬНАГА АЬННАР\nЦхьан дийнахьа кхыча юрта бахаш болча ший гаргарча нахах бIаргтоха ваха хиннав Цаген. Цхьацца хаттараш деш хабар дувцарал совгIа, наькъа бIоахалагIа дикка кIаьд а мец а веннача Цагена хьалхашка вIалла а яа-мала хIама оттаеш хиннаяц фусам-нанас. Юххера оттаяьр а Цагенах башха хьаша лаьрхIа хIама хиннаяц, духхьал кIолд яьккха даьсса морзи шийла сискали мара.\n– Бокъонца кхы яа-мала хIама йоацаш ба-хьогI ераш е со ца лархIар да-хьогI ер? – аьнна хеташ, дIа а хьа а бIарг лекхача, Цагена бIаргабайнаб кора тIа латта хIаьтта мара хьабаккханза бола керда налхеи, уйчен кIала хьалъэлла улла боккха устагIан думийи. Цул совгIа, маьнге кIала латташ хиннад тускар дизза фуаш.\n– Эшарт, – кхайкав из фусам-наьна цIи а яьккха, цо ше ца лархIар чIоагIа новкъа долаш, – со-м шух бIаргтоха мара венавацар, Дика хет сона шо ишгта дика хьал-торо йолаш доахкаш. Баркал хьона, Iа сона даьча хьоашалах. ХIаьта тахан Онгаштара ваьнна со шунцига воагIаш, сона фу дайр хой хьона?\n– Хац, даьра, сона-м. Iа хьа ца дийцача, сона сенах ховргда из? – аьннад фусам-нанас.\n– ТIаккха-м сога ладувгIалахь, – аьнна, волавеннав Цаген. – ВIалла дага а доацаш, цхьа боккха текхарг духьалбаьлар сона. ХIаьта аз дIа шун маьнге кIала тускара чу дадаш дола фуаш санна дола тIой кертах дийттача, цу дIа шун кора тIа латташ бола керда налха санна хьоа хьаарабаьлар цун. Из бакъдеце, дIа шун уйчен кIала хьалъэлла уллаш бола думи тIакхийтта лалва со!\nКХО ШАЙ МАРА ЦА ДОАККХЕ А\nХIаьта цул тIехьагIа дукха ха ялалехьа Цаген геттара чIоагIа маьлхара а гIайгIане а волаш зийнача цун лоалахочо, ший цох чIоагIа дог лазаш санна кеп а оттаяь: «ХIанз фу хиннад цигача, Цаген?» – аьнна, Iоттар а еш, бехк баьккхаб Цагенах.\n– Даьра, воше, соахка кхо сом а денна аз ийца хинна цаI мара йоаца вир-м еннай! – аьнна, лоацца цун хаттар дIадерзадаьд цо леладер кхетадаьча Цагена.\n– Ай ва Цаген, хьай сесагал а дукхагIа езар хьона из вир? Из елча-м мича эттавар хьо селлара халча! Ма чIоагIа саготду Iа цунна? – аьннад фуннагIа-моллагIа даь а из хьовзавинза Iе дагавоацача лоалахочо.\n– Цу хана-м массаварг а: «ВIалла а сагот ма де Iа, Цаген! Дукха хьай са ма даа Iа, Цаген! Оаха кастта хоза нускал доаладергда хьона!» – яхаш, сона гонахьа ма хьувзарий шо, – аьннад цун хабарах шийна дош ца хеталга дIахайта ловш волча Цагена. – ХIаьта хIанз, вир а денна со висача хана, цхьанне а хIана алац оаша, эггара дикагIдар-м хац сона, кхыметтале эгтара эсалагIдола вир эцаргда оаха аьнна а? Хоза нускал доаладергда хьона, яхаш, даьсса хабар дувцарал халагIа да мотт сона, цох кхо шай мара ца доаккхе а, сона вир эцалга!\n– Боккъала а, са лоалахо, аз из хьайга хьоадирах бехк ма баккхалахь. ХIаьта а, тIехьагIа из хьона ханза дусаргдоацандаь, тахан из хьога дIа ца аьлча валац со. Тахан Iуйранна шун Iатто муIа Iетта тха етт бийнаб, йоах. ХIаьта из хьога дIахайта а цох сайна хьогара хIама доагIий-хьогI, аьнна, хатта а венавар со, – аьннад цхьан дийнахьа ший лоалахо волча вахача Цагена.\n– ТIаккха, тIаккха, Цаген? Из-м вIалла а Iаттан да бехке ве доагIаш хIама дац! Бага мотт а хьаькъал а доацача Iатто даьчунна со сенна бехке ва? Таханарча денга кхаччалца хье укх дунен тIа вахаш, из а кхетадаьдеций Iа? Етт-м, из са бале а, хьа бале а, хьайба ма дий! Фу бекхам бергба цунна? – аьнна, юххера тIатоIIабаь бехк баьккхаб Цагенах лоалахочо.\n– Аьъ, ма гIалат ваьнна хиннав со! Ха-м, даьра ховр сона Iа из иштта дIадерзадергдолга. Вешта, из-м кхыча тайпара хиннад: шун Iатто а ца бувш тха етт, тха Iатто бийна хиннаб шун етт, – аьннад тIаккха Цагена.\n– ТIаккха-м, воше, юххьанца денз гIулакх ше долчча тайпара дувца дезар, – яьхад, фуннагIа даь а Цагенагара хIама яккха дагаволча лоалахочо.\n– Аьъ, са харбаз йихьар-кх оаша! – аьнна, тохавеннав Цаген.\n– ВоллахIий, Цаген, хьа харбаз ма йихьаяц аз! – аьннад Цагена дегабуам баьчарех цхьанне, харбаз хьаийцачо.\n– Воллахьий, Цаген, хьа харбаз ма ийцаяц аз! – аьннад вокхо, из дIайихьачо.\n– ХIанз шинне а юхмаччахьа баал из дув! – яьхад царех шекваьннача Цагена.\n– Эггара халагIдар а фуд, хIаьта эггара аттагIдар а фуд? – хаьттад цхьан дийнахьа пхьегIа тIа гулбеннача наха юкъе белггала маьлхара волаш латтача Цагенага.\n– Цхьаккха хIама а хургдий-хьогI укх дерригача дунен тIа а ший сесагаца къувсарал халагIа, – аьннад Цагена. – Цхьабакъда, цкъа цо яхар а даь хьо цунна дIакараводе, цул аттагIа а хIама дац!\n– ТIадувхача барзкъах эггара лоархIамегIа малагIа хет хьона, Цаген? – хаьттад цхьан саго.\n– Сай мангала кий хет-кх! — яьхад Цагена, – Цудухьа лелаяций аз из сай керта тIа тилла а.\nДIА ЦА БАХЬИЙТА\nШий цаI мара йоацача газа кач гургал а элла, из йохка дагахьа вира тIехьа а йийза, базар тIа ваха хиннав Цаген. Цигга цун тIанийсвеннача кхаь къуно из хьовзаве лаьрхIад. ХIаьта кастта царех цхьанне газа кач баьлла гургал къайллагIа хьа а баьста, вира цIогах эллаб, хIаьта газа дIайигай.\n– ХIанзалца газа кач эхкаш хинна гургал вира цIогах бехкача кхаьчад вай гIулакх, Цаген? – аьннад, цхьа ха яьннача гIолла хьатIавенача шоллагIча къуно.\n– Эйяхь, жи, са вир дIалацалахь! – аьнна, сиха цунга ший вир дIа а енна, газа лаха дагахьа дIа-юха веддав Цаген.\n– Газа а мича корайир сона, хIаьта вир а дIа ма йигайий са, – яхаш, хинначох уйла еш цIаводача Цагена цхьан гIувна йисте геттара корта а чубахийта, гIайгIане вагIаш цхьа саг вайнав.\n– Фу даьд хьона? ХIанав хьо ишта гIайгIане? – хаьттад дIатIавахача Цагена.\n– Даьра, Цаген, сов хьогвенна хий эца дагахьа со Iочувийрзача, укх гIув чу бохча Iо чу ма дежад са! ХIаьта из хьалдаьккхачунна, дограьза а долаш, цох нийсса ах ахча ма лургдар аз, – аьннад вокхо.\n– Из бохча хьалехача, газа е вир юхаметтаотта мегар-кх са, – аьнна, гIадваха, сихха Iодаьха ший барзкъаш цунга дIа а кховдадаь, гIув чу Iочуваьннав Цаген. ХIаьта велхаш вагIаш хинна кхоалагIвола къу, цун барзкъаш а ийца, дIавахав.\nЛахарах бохча а ца корадаь, хьалкхайкача, саго хьал а ца воаккхаш, гIув чу тоъал ха яьккхай Цагена. Юххера а, цо детта цIогIа хеза, базар тIара боагIача наха ше хьалваьккхача, дIакхайда картах боккха хьокха а баьккха, из лестабеш ший цIенгахьа бодача новкъа Iоволавеннав Цаген.\n– ХIанз фу леладу Iа, Цаген? – хаьттад цох цецбаьннача наха.\n– Даьра, воалл се мукъагIа шуга дIа ца вахьийта! – яьхад Цагена.\nШИЙ ДЕША ДА\n– Даьллахьий, Цаген, сона чIоагIа дукхавезавенна саг ва хьо, боккъала а со волча вена тухах-сискалах кхетавалар хьо! – яхаш, уж вIашагIа массаза кхетт соцаш хиннавац цхьа саг.\n– Волле, волле, дIавала укх коанаIаргара! Со дIааравоале, аз во лоалларгва хьо! – аьнна дIааракхайкав цунга фусам-да.\n– Ер ший деша да волга-м аз тешал дергда хьона. Воллелахь новкъост, сихагIа дIагIолахь! – аьннад Цагена, ше вагIачара дIа а кхайка.\nМИЧА ДАР ШО?\nЦхьан юртарча наьха доахан доажаде этта хиннав Цаген. ХIаьта цар, из шоайла эсалагIа а хеташ, дилла цхьацца Iоттараш еш вуташ хиннавац. Цу гIулакха раьзавоацаш, садеттарах кхы хIама хургдоацалга а хайна, царна болча бекхама хIара денна «Iалаьлов, оарц дала!» – аьле, цIогIа тохаш хиннад Цагена.\n– Фу хиннад цига, фу даьд? – яхаш, баьхке хьаовтташ хиннаб оарцагIа боагIа нах.\n– Iоа говрабаьри хила дехьаваьннавар, из къу ва мотташ вар со! – оалаш хиннад Цагена.\n– Iовдал, ва Iовдал, моллагIа говрабаьри бIаргавайнав яхаш, доаккхаш хилац хьона из оарц! – аьле, бартбийтте дIаболхаш хиннаб вожаш.\nИштта цкъа-шозза кхы а Цагена оарц далар дийхача, из кIорда а ваь, цхьаккха а саг венавац оарцагIа.\n– ХIа-хIа, хIанз сона хов шоана фу де деза! – аьнна, сиха дIаюстара а лаьлла, деррига Iул черсий аьлашка дIадехкад Цагена.\n– Аьъ, Цаген, мичад тха доахан? – хаьттад шоай бежа духьал баьхкача наха.\n– Мича дар шо, аз оарцагIа довла яхача хана? – яьхад Цагена. – Черсий гIаьрахой низ сачул сов а баьнна, шун доахан-м цар дIадигар!\nВ1алла а ший мараца барт товш хиннабац цхьан сесага. Мара дика а во а дош аьлча, сесаго кхоъ юха оалаш хиннад. Маро саца аьлча, бокъонца дов доаккхаш хиннад сесаго. Иштта дешо дош доаккхаш, кастта геттара айхьазабаьннаб уж.\n– Сенах баьлар вай из кьовсам? – аьнна, маро хаьттача, бахьан дагадоагIаш деце а, кьовсам кхы а кIоарглуш хиннаб.\n– Хьо ва-кх, къавеннар, вIалла а соцаргвоацаш, цхьанна хIамах а тоам хургбоацаш, – оалаш хиннад сесаго.\n– Хьо да-кх дунен шайтIа, – яхаш, тIехьашка воалаш хиннавац мар.\n– Цаген волча гIоялара хьо, цо хьеха мегар хьона шун барт хургболаш йола молха, – аьннад сесагага цхьан дийнахьа цар г1араш геттара кIордаяьча лоалахочо.\n– Мегаьд, – аьннад Цагена, – дика дарба хьеха хьожаргва сохьона. Аз яхар Iа кхоачашдой, кастта барттовргба шун. Укх кхабилга чура цхьан гаьнарча мехкара ена «сабара молха »лургья аз хьона. Мар хьайга ле ма воламавеллинге, укх чура цхьацца къург бергба Iа, из саццалца молха хьай бага а лоаттаергья Iа!\nЦу гIулакха чIоагIа раьза хинна, Цагена баркал а аьнна, кхабилг а ийца, цIаяхай сесаг. НиI а йийла, из цIагIа дIачуйоаллашше, цунга ле волавеннав мар:\n– Мича лел хьо? Даа хIама а хIана дац, мала хIама а хIана яц?\nЦунна духьал хIама а ца оалаш, шорттига дIа а йийрза, шийна Цагена еннача «молхах» кьург баьб сесаго. Цо питаvа духьала хIама ца аларах цец а ваьнна, тийнав мар. Цох сов гIадъяха, сиха даахIама кийчде эттай сесаг. Цхьабакъда, сов сихъяларах, бера пишка Iоакьинг Iойожаяьй цо. Из бахьан долаш юха а ле волавеннав мар.\n– Уж ши кулг юхмаччахьа да хьа! – аьннад цо.\nЦо дувцар шийна хьалха мо новкъа дале а, дIайийрза юха а Цагена еннача «молхах» къург баьб сесаго. Сесаг юхайист ца хиларах шек а ваьнна, кастта юха а тийнав мар.\nЦу хана денз, Цагена ма аллара, мар ле волавелча, сесаго «молхах» къург беi хиннаб, вож соцаш хиннав. Цу тайпара кастта барттайнаб цар.\nКийчдаьр И. Айюбов\n← Эшачарна гIо деш хилар\nДочери сотрудника следственного управления заняли призовые места на региональном конкурсе по художественной самодеятельности в городе Ставрополе →\nЦун дог — берката хьаст


Элах-моллий вирд Категория: Вирды\tДата публикации\nIуьйра ламазан хенахь, ламаз карахь долуш суьлгIанаш цхьани. Ас нигат дина Делан Шен доьхьа сай устазо тIе диллина вирд доккхуш суьлгIа хьовзадар хьашташ кхочушдан, Далла АллахIа Акбар. 500- АстагIфируллахI 300- ЛаилахIа иллаллахьу 100-салават АIузубиллахьиминнашейтIонирроджийм Бисмиллахьиррохьманийрохьим. Аса нигат дина даьккхина 500- АстагIфируллахI, 300- ЛаилахIа иллаллахьу,100-салават мела уггара хьалха Дала вазвина ваийтина волу Делан Элча Пайхамарна СоллолохIу Iалайхи вассалам бели аса. Цул тIаьхьа сай Устазана Элах Моллина син совгIатана бели аса. Везан Дела, Воккхан Дела дIакхача бе Ахьа, къобал бе Ахьа. Везан Дела са нийса доцарг нисса де Ахьа, нийса дерга къобала де Ахьа. ДоIа дан деза… Фатихьат деша деза… Цул тIаьхьа къулхий мел лур бу: 1-Бисмаллий 11-къулхий 5-салават Мел дIа лур бу: Везан Дела, Воккхан Дела аса даьккхинчу 1-Бисмаллий, 11-къулхий, 5-салават мел Вай Делан Элча Пайхамар Мухьаммад Мустафана бели аса,СоллолохIу Iалайхи вассалам. 1-Бисмаллий 11-къулхий 5-салават Мела дIа лур бу: Везан Дела, Воккхан Дела аса даьккхинчу 1-Бисмаллий, 11-къулхий, 5-салават мела сай Устазана Элах-моллина бели аса. 1-Бисмаллий 11-къулхий 5-салават Мела дIа лура бу: Везан Дела, Воккхан Дела аса даьккхинчу 1-Бисмаллий, 11-къулхий, 5-салават мела Абу Шайхана бели аса. 1-Бисмаллий 11-къулхий 5-салават Мела дIа лура бу: Везан Дела, Воккхан Дела аса даьккхинчу 1-Бисмаллий, 11-къулхий, 5-салават мела Умалт Шейхан бели аса. 1-Бисмаллий 5-къулхий 3-салават Мела дIа лура бу: Везан Дела, Воккхан Дела аса даьккхинчу 1-Бисмаллий, 5-къулхий, 3-салават мела Мухьаммадан-ЯрагIин бели аса. 1-Бисмаллий 5-къулхий 3-салават Мела дIа лура бу: Везан Дела, Воккхан Дела аса даьккхинчу 1-Бисмаллий, 5-къулхий, 3-салават мела Халидал-БагIдадин бели аса. 1-Бисмаллий 5-къулхий 3-салават Мела дIа лура бу: Везан Дела, Воккхан Дела аса даьккхинчу 1-Бисмаллий, 5-къулхий, 3-салават мела Хасмохьмадан-Ширванин бели аса. 1-Бисмаллий 5-къулхий 3-салават Мела дIа лура бу: Везан Дела, Воккхан Дела аса даьккхинчу 1-Бисмаллий, 5-къулхий, 3-салават мела Iаловди-Iаттарин бели аса. 1-Бисмаллий 5-къулхий 3-салават Мела дIа лура бу: Везан Дела, Воккхан Дела аса даьккхинчу 1-Бисмаллий, 5-къулхий, 3-салават мела Якъубан-Чирхин. 1-Бисмаллий 5-къулхий 3-салават Мела дIа лура бу: Везан Дела, Воккхан Дела аса даьккхинчу 1-Бисмаллий, 5-къулхий, 3-салават мела Ховаж-Бауддин бели аса. 1-Бисмаллий 5-къулхий 3-салават Мела дIа лура бу: Везан Дела, Воккхан Дела аса даьккхинчу 1-Бисмаллий, 5-къулхий, 3-салават мела Абубакар-Сиддикъана бели аса. 1-Бисмаллий 5-къулхий 3-салават Мела дIа лура бу: Везан Дела, Воккхан Дела аса даьккхинчу 1-Бисмаллий, 5-къулхий, 3-салават мела Махьмудан-Мустафан бели аса. ДоIа дийр ду…\nКатегория: Вирды\tДата публикации\nХьалхара вирд5-зза АстагIфируллохI эр ду;100-зза ЛаилахIа иллаллахьу эр ду; 5-зза Пайхамарна салават дуьллур ду. Вирд даккхаран мела дIабалар «Аса динчу цхьа бIе зуькаран мела Хьан Элчанна Мухьаммад-пайхамарна (Делера салам-салават хуьлда цунна), сайн устазана, цаьршинна юккъехь болчу эвлияашна бели аса. Веза-Воккха Дела, соьгара цIена совгIат дай, цуьнан мела цаьрга кхачабе Ахьа. Хьайгара къинхетам, Пайхамарера (Делера салам-салават хуьлда цунна) шапаIат, устазера шапаIат, беркат, шовкъ, марзо соьга, соьгара со хьашт долчуьнга кхача бе Ахьа!» ТIаккха, Пайхамарна салават диллина, Фатихьат доьшур ду. ШолгIа вирд ХIора дийнахь, Iуьйра ламазал тIаьхьа, малх кхетале хьалха, Пайхамарна бIе салават дуьллур ду. Кхин вирд даьккхича малх кхетар белахь, хIара хьалха доккхур ду. ХIокхуьнан мела кхайкхор бац. КхоалгIа вирд ХIора дийнахь, Iуьйра ламазал тIаьхьа, малх кхетале хьалха, 100-зза КъулхIа доьшур ду. ТIаккха, цкъаццIа доьшуш, шиъ Къул аIуза доьшур ду. Уьш моссаза доьшу а царал хьалха БисмиллахI эр ду. ТIаьхьа АллохIу Акбар эр ду. Вирд даккхаран мела дIабалар «Аса 100-зза дешначу КъулхIанан мела, цкъаццIа дешначу шина Къул аIузан мела Хьан Элчанна Мухьаммад-пайхамарна (Делера салам-салават хуьлда цунна), сайн устазана, цаьршинна юккъехь болчу эвлияашна бели аса. Абубакарна, Iелина, Iумарна, Iусманна бели аса. Веза-Воккха Дела, соьгара цIена совгIат дай, цуьнан мела цаьрга кхачабе Ахьа. Хьайгара къинхетам, Пайхамарера (Делера салам-салават хуьлда цунна) шапаIат, устазера шапаIат, беркат, шовкъ, марзо соьга, соьгара со хьашт долчуьнга кхача бе Ахьа». ТIаккха, Пайхамарна салават диллина, Фатихьат доьшур ду.\nХьалхара вирд: АстагIфируллахI-15- зза эра ду. Фатихьат(БисмиллахI)-1-зза доьшар ду. КъулхIа-3-зза доьшур ду. Мела кхайкхор: Аса аьллачу 15-зза АстагIфируллахI, дешначу 1-ан Фатихьат, дешначу 3-къулхIан мел-ял, Дела Элчанна Мухьаммад Пайхамара бели аса(делера салам-маршалла хуьлийла цунна), цуьнан охIланна а, асхьабашна а, ялхи тIарикъа чуьра шайхашна а, авлийаашна а бели аса. Везан Дела и мел Хьайгара къобал бе Ахьа. ХIай Веза, Воккха Дела хьайн къинхетам бехьа Ахьа царех а, соьха а. (АллахIумма солли Iала Мухьаммадин ва Iала али Мухьаммади ва салим). Фатихьат. (БисмиллахI). ШолгIа вирд. АстагIфируллахI-15- зза эра ду. ЛаилахIа иллаллахьу -100-зза эра ду. Пайхамарна (I.с.в.) салават-15-зза дуьлар ду. Мел кхайкхор. Аса аьллачу - 15- зза АстагIфируллахI, -100-зза ЛаилахIа иллаллахьу, Пайхамарна (I.с.в.)диллинчу -15-зза Салават мел-ял. Дела Элчанна Мухьаммад Пайхамарна (I.с.в.), Цуьнан охIлонна а, асхьабашна а, сайн Устазана Юсуп-Хьаьжийна а, цуьнан дена а, нанна а, йижаршна а, вежаршна а, сайн дена а, нанна а, йижаршна а, вежаршна а, бели аса. ХIай Веза Воккха Дела Хьайн къинхетам бехьа Ахьа царех а, соьха а. Салават диллина дерзор ду.\nСтраница 1 из 7\tВ началоНазад1234567ВперёдВ конец\tВеликий сын чеченского народа Ахмат-Хаджи Кадыров


Конгрессна белхан Iалашонаш йовзуьйтуш, дуьххьара дIахьедар дина президента Джо Байдена\nАмерикан Цхьаьнатоьхначу Штатийн президента Джо Байдена шен дуьххьара дIахьедар деш, вистхилла Когрессна хьалха, шуьйрра йовзийтина "хиндерг Американна тIечIагIдеш" бен болчу белхан некъаш.\nШен къамел президента долийра пачхьалкхехь вакцинаци жигара дIахьош хиларх а, экономика дика кхуьуш хиларх а лаьцна. Бахам кхиоран болар чехкадалар Байдена дуьйзира, президентан харжамаш дIабоьлхуш а болуш, Конгрессо экономиканна аьттонаш бен низамийн кочар арахецна хиларца.\nАмма иза юьхьиг бен яц, элира Байдена. Цо кхайкхам бира Конгрессе "Белхан меттигаш кхолларх йолу Американ план" къобалъяре. Инфраструктурашка инвестицеш кхачош, ши триллион долларе кхоччуш ахча къасторах лаьцна ю и программа: тIеш, некъаш бахкарх, тоькан линеш дIаяхъярх, бIе эзарнашкахь машенашна ягориг хуьлуьйту станцеш яхкарх, хин биргIанаш хийцарх, иштта дIа кхийолчу проектех а.\nПрезидента кхойкху Iедал белхалочунна сахьтехь луш долчу алапан минимум 15 долларна тIехь тIечIагIъяре а, профессионалийн цхьаьнакхетараллаш кхолла йолу бакъонаш шоръяре а.\nПрезидентан "Американхойн доьзал" программица а догIуш, юкъаяха еза бер школе дахале Iамош йолу маьхза хьукматаш, шина шеран маьхза юкъараллин колледжаш. Бераш долчу доьзалшкара йоккху ял лахъян еза. Президента Конгресс кхойкху медицинан аьттонийн а, молханийн а мехаш лахбийриг дерриг а даре. Оцу Iалашонашна, Байдена бахарехь, финансаш карор ю корпорацешкара а, ахча массерачул дукха долчу бахархошкара а (шарахь 400 эзар долларал сов хьал кхиочу нахера) йоккху ял лакхаяккхарца.\nПрезидента Байдена Цхьанатоьхначу Штатийн мехаллаш билгалйохуш, шайн пачхьалкх духьалхIоттийра авторитаран режимашна. Оцу режимашна хетарехь, демократи эшамехь ю, демократашна вовшашца барт карош бацарна, ткъа вай гойтур ду демократи могуш-маьрша, белхан хьолехь юйла, дIахьедира президента.\nШен къамелехь хьахийра Джо Байдена Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн Китайца а, Оьрсийчоьнца а йолу юкъаметтигаш. Цхьаьнатоьхначу Штаташа лоьхур бац Оьрсийчоьнца йоьхна лаьтта юкъаметтигаш естош болу некъаш, амма Вашингтоно доггIу жоп лур ду Москвано лелочу мостагIаллина дуьхьал, элира президента. ДуьнентIехь адамийн бакъонаш ларъяр арахьарчу политикан коьрта дакъа ду, хIунда аьлча, Американ лаккхара мехалла ю массо а адам цхьабосса бакъонаш йолуш кхоьллина хиларна къерахилар, бохура Джо Байдена.\nПрезидента йовзийтина Iалашонаш кхочуш хир ю ала яц гаранти. МогIара жоп луш Къилба Каролина штатерчу сенатора-республиканхочо Скотт Тима ша динчу къамелехь элира, президента шина декъе боькъу америкахой, Республикан партино къобалъеш йоцу Iалашонаш дIакхайкхорца. "Вайна хуьлийла луу кхане хIуттур яц Вашингтонехь къастийначу Iалашонашкахула я социализман сатийсамашкахула, иза шуьга бен кхоллалур яц, америкахой", - дIахьедира Скотт Тима. Цо бахарехь, Байден а, Демократин парти а сов тIех шордан гIерта мехкан дахарехь пачхьалкханна кхочу дакъа, ткъа тIетовжам бан безарш бу бизнесан ницкъаш.


iPhone схьайосту программа кечъян реза цахилла Apple корпораци\nЧиллан-бутт 17, 2016\nIамеркин Федералан талламан бюрон дехарца нехан iPhone чувала аьтто бон программа кечъян реза цахилла Apple корпораци. Талламхошна иза оьшуш ю стохка ГIура-баттахь Калифорния штатехь йолчу Сан-Бернардино гIалахь заьIапхой бехачу центрна тIелатар динчу стеган Фарук Сеидан iPhone-на чухьажа.\nApple куьгалхочо Кук Тима дийцарехь, Федералан таллам бюроно боху программа кечъян уьш реза цахилар бахьана ду, цунах талламхоша пайда эца мегаш хилар кхечу нехан iPhone- на чухьажа а. Цо дийцарехь, ФБР-о дина дехар шайгахь долчу Iедалх тIех пайда эца гIортар ду.\nСан-Бернандинохь герзаца хиллачу нахана заьIап нах бехачу хIусамна тIелатр дина вийра 14 стаг. 20 сов стаг чевнаш йина вара. И тIелатар шена тIеийцира Исламан пачхьалкх шех олучу тобано.\nТIелатар юхатухуш полицино вийра Фарук Сеид а, цуьнан зуда Малик Ташфин а. Ткъа хIинца таллам беш церан телефонаша чура информаци оьшу шайна боху Федералан талламан бюрон агенташа. Амма иза цадало церан IPhone пассвордо ларйеш йолуш дела.\nШа туька а, чуьра нах а лоьлхуьйту, бохуш хьийзина вахархо БуьритIехь


Европан Барто санкцеш яха тарло Белоруссехь чекхбевллачу харжамашкахь харцо лелорна резабоцу бахархой таIзарна кIел латточу куьйгалхошна дуьхьал, аьлла ша динчу дIахьедарехь Евробартан арахьарчу политикан урхаллин куьйгалхочо Боррель Жозепа.\nТIаьххьарчу кIиранан дийнахь Белоруссехь бирзинчу президентан харжамашкахь, официало бахарехь, тоьлла 1994-чу шарера дуьйна схьа президентан дарж шегахь латтош волу Лукашенко Александр. Амма и харжамаш бацара я нийса дIабаьхьина а, я маьрша а, я пачхьалкхаша ларъян езачу стандартаца богIуш а, цул сов, уьш дIабирзича лилхинчу гуламашна дуьхьал тIех боккха ницкъ а бохуш, Iедало хьийзабо нах, лаххара а вийна цхьа демонстрант, лазийна дуккха а бахархой, билгалдоккху дIахьедаро.\nЕвропан Барто Белоруссин Iедал кхойккху ша лецна латтош болу нах сихонца дIахецаре.\nОццу маьIнехь юкъара дIахьедар дина Белоруссин Iедале Польшин а, Литуван а, Украинин а куьйгалхоша. Цара хьоьху Минскерчу Iедалшна Белоруссерчу юкъараллашца барт-машар лахар.\nХьалхо Белоруссин арахьарчу гIуллакхийн министралло бехкбиллира Европан Бартанна, цо шайн махкахь "хилларг билггал хIун ду а ца хьожуш, мах хадорна", бохура, Минск "кийча ю тахана лелачух долу бакъ факташ дIагайта а, арахьара юкъагIерта ницкъаш буйла хаийта а".\nБелоруссин харжамийн коьртачу комиссино дIахьедина, юьхьанца динчу жамIаша Лукашенко тоьлла гойту, аьлла. Оцу хаамо протесташка баьхна харжамаш харцонца дIабаьхьина аьлла хета бахархой. Протест хьошуш, эзарнашкахь нах лецна Белоруссин ницкъхоша.


Оьрсийчуьра ведда, Лондонехь ваьхначу, цигахь полоний-дIаьвшаца вийначу ФСБ-н офицеран Литвиненко Александран кхолламах лаьцна опера кечъеш ю Суррей-махкан шахьарара Гилфорд гIалара Grande Opera Park.\n2020-чу шарахь хIоттонйолчу оперина мукъамаш кхоьллина Болтон Энтонис. Гайтаман продюссеро бечу хаамца, Болтона уьш кечбина Оьрсийчоьнан эскаран тIеман маршан а, оьрсийн футболан а, Нохчийчоьнан а гимнаш тIехь.\nОьрсийчуьра стенна ведира къайлахчу сервисан эпсар Литвиненко, хIун дара иза вен кхачийнарг гойтуш, авторша шуьйрра пайдаоьцу Оьрсийчохь а, Лондонехь а гулйинчу видеохроникех.\nЛондонера Old Viс Theatre яра дуьххьара Литвиненко Александран дахарх а, кхалхарх а лаьцна спектакл Британехь хIоттийнарг - стохка бIаьста дара иза. Бухе йиллира авторша The Guardian газетан цIарх Москвахь корреспондент Iийначу Хардинг Люка яздина тептар – "ТIех деза дIовш".\nХIинца кечъечу Гилфордерчу операн коьрта маьIна ишта ду: Оьрсийчуьра ведда, Лондонехь вехачу Литвиненко Александре хаам кхочу, цуьнан сурт гIокхе а хIоттийна, цунна тIе тапчанаш етташ, герз тоха Iемаш бара ФСБ-ра цуьнан коллегаш, олий. Оццу муьрехь хуьлу, ша санна Оьрсийчуьра ведда, Британехь веха бизнесхо Березовский Борис вен омра динера ФСБ-но, аьлла, Литвинкос прессехула хаам баржийча. Оперехь, дахарехь а санна, дIовш ло цунна Оьрсийчуьра баьхкинчу шпионаша, иза ле.\nФСБ-н коьрта хьаькаман васт ловзош ву оперехь Уотт Эндрю, Березовскийн васт – Слейтер Эндрю, Литвиненкон – Дуайер Эдриан, Литвиненкон зудчун Маринин васт ловзадо Боттоне Ребеккас.\nИнгалс маттахь, оьрсийн къамелаш юкъа а далош, хIоттийна опера.\n1999-чу шарахь Москох лецира ФСБ-н эпсар Литвиненко Александр, иза шена даржо лучу бакъонел совваьлла аьлла. Кхело бехказваьккхира иза.\nАмма ФСБ-но, дов дирзина а далале, кхин бехк кховдийра цунна тIе. Шо даьлча и дов а къевлира дIа, зулам дина ала бух а ца карийна.\nКхоазлагIа а бехк кховдийра цунна тIе – эццахь Литвиненко шен доьзалца цхьана ведира Оьрсийчуьра. Британино тховкIело елира.\nВелла Литвиненко Александр 2006-чу шеран Iай. Британино чIагIдарехь, къайлахчу сервисехь эпсар лаьттинчу, тахана Оьрсийчоьнан парламентехь депутат волчу Луговой Андрейс а, цуьнан доттагIчо, бизнесхочо Ковтун Дмитрийс а дIовш тесна Литвиненкон чайна чу, шаьш иза кафе кхайкхича. Амма Луговой а, Ковтун а кIера ца хилла шайн бехканна, ца вахара иза шиъ шайна т1ехь Лондонехь еш хиллачу кхеле а.


Кадыровн Эрдогане вистхилар "кхеталун" хIума ду аьлла хета Кремлехь\nНохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана Туркойчоьнан политикна критика яр муха тIеоьцу Кремлехь аьлла хаьттича, жоп делла Оьрсийчоьнан президентан пресс-секретара Песков Дмитрийс. Песковна хетарехь, шина тIамах ваьллачу Оьрсийчоьнан субъектан куьйгалхочо оцу кепара йина реакци "кхеталуш" ду, яздо ТАСС агенталло.\n"Террорхоша питана а дина, террорхоша болийна хилла масех тIом лайначу оьрсийн регионан куьйгалхочун хIара Iаткъаме реакци, амма атта кхеталур йолуш ю, ", - аьлла Песковс.\nДипломатин каналашкахула Москвано Хонкарех дIатоьхна туркойн гIалахь паркана Дудаев Джохаран цIе тилларна шаьш реза ца хилар аьлла, тIетоьхна цо.\n1991-1996-чу шерашкахь Нохчийчоьнан Ичкери Республикан куьйгаллехь вара авиацин инарла-майор Дудаев Джохар.\nНохчийчохь хьалхара тIом боьдучу, 1996-чу шеран Охан-баттахь вийра Дудаев Оьрсийчоьнан ракетано.\nХьалхо Туркойчоьнан Iедалш а, президент Эрдоган Реджеп а бехкедира Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана "бандиташна а, боьха хIуманашна а" тховкIело яларна. Хетарехь, иштта хьахийна цо оцу пачхьалкхе дIабахна нохчийн оппозиционераш. Оьрсийчоьнан регионан куьйгалхочо дуьхьал бекхам бийр бу аьлла, кхерамаш тесна, иштта Туркойчохь Ичкерин хьалхарчу президентана Дудаев ДжовхIарна хIоллам хIотторна а.


Нохчийчохь кIелхьарвалар хиллий-те паччахьан кIентан?\nМусаев Нажмудис бахарехь, паччахьан цIийнах доьзал\nНохчийчуьрчу МусаевгIеран доьзало шаьш паччахьан Николой ШолгIачун тIаьхьенах ду боху. "Кавказ.Реалиин" корреспондент хилира церан хIусамехь.\nМасех шо хьалха 61 шо долу Мусаев Нажмуддин Мусостовичах Романов Николай Алексеевич хилла. Шен ден тIаьххьара "шайн бакъ йолу цIе тIеэцалаш" аьлла лаам, кхочушбина ша боху цо.\nИза а, цуьнан гергарнаш а тешна бу, шайн да Мусаев Мусост 1918-чу шарахь Екатеринбургехь совдегаран Ипатьевн хIусамехь боллучу паччахьан доьзална тоьпаш тухучу хенахь, дийна висина паччахьан кIант Романов Алексей ву аьлла.\n- Николай, хьан историно, цкъа делахь, массеран а терго шена тIеийзайо, юха а цецвоккху... Муха нисделла хьан дех Мусостах Алексей хилар?\n- Тхан да доллучу шен дахарехь схьаийна воцуш, тийна-тапъаьлла вара. Шен дахарх лаьцна цхьа хIума ца дуьйцура цо тхоьга. Цхьнхьа а болх бина вац иза, амма сих-сиха цIера волура иза, юхавогIуш дуккха а ахча дохьура цо, и ахча еххачу ханна тоаме а хуьлуру тхуна.\n1983-чу шарахь ду-кх и, ша вала 3 шо дисича, тхо, шен кIентий тIе а кхайкхина, йийцира цо шен къайле. Ша Мусост вац, паччахьан тIаьхьенах висина Романов Алексей ву аьлла.\n- Дийцахьа, цуьнан дахаран некъах, муха кхаьчнера иза Нохчийчу, Мусост цIе а хьан тиллинера цунна?\n- Паччахьан доьзал Екатеринбургерчу совдегаран Ипатьевн хIусаме дIакхалхийча, паччахь кхеттачух тера ду, гIуллакх муха доьрзур долуш ду. ТIаккха цо цIечу комиссарца барт бина хилла, Алексей кIелхьарваккха. Шайн цIийнах цхьаъ мукъна а дийна виса лууш хилла хир ву-кх паччахь. Цхьа документаш а, ахчанаш юкъа а дехкина, гIодаюкъах хьарчо доьхка кечдина хилла цунна. Алексей реза а хиллера вада, амма Iуьйранна, шен нах кхи гур бац-кх шена аьлла, кхеравеллачу цо дуьхьло йина хиллера.\nАмма дас, ша паччахь хиларе терра, омраца тIедожийна хиллера цунна, эскаран декхарийлахь шен воI хиларе терра. ТIаккха дуьхьалвала ницкъ ца тоьъна, ден дехар кхочушдан дезнера цуьнfy. Иштта ведда ваьлла хилла иза хIетахь.\nМусаев Нажмудин паспорт\nШен ден дийцарехь Романов Николайна дага ца догIу, Кавказе кхачале мел дукха некъ бина хилла цо. Цигонийн четарехь, талорхошна юкъахь цхьа хан яьхьна цо. Дукха ваьлла а лелла иза. Лайн оьланехь ша буьйса яккхар а дийцинера цо, шело а ца хаалуш. ХIусамашкахь наха тIеоьцуш а хиллера иза, амма мила ву хиинчул тIаьхьа аравоккхуш хилла. Мухха делахь а, Нохчийчу кхаьчна иза. Шелахь базарахь Мусаев Мус цIе йолчу цхьана стага кхунах доглезна, тIеэцна а хиллера иза.\n- Мус йохка-эцар лелош стаг вара. Оьрсийн мотт хууш а хиллера цунна. Алексейх къахеттачу Мусас Ведана кIоштарчу Заозерное олучу эвларчу шен гергара нах болчу дIавигинера иза. Ша дьуххьара ялийначу зудчо вина доьзалхо ву хIара, цкъачунна шен цIа вига аьтто бац аьлла хиллера цо веданхошка, и кIант дIатарвеш.\nАмма масех шо даьлча ша волчу дIавигинера цо иза. Мусост аьлла Алексейн цIе а хийцина хиллера хIетахь, нохчийн мотт а Iамийнера цунна, маьршша буьйцура цо нохчийн мотт. Ишта доладелеллера паччахьан цIийнах волчу Алексейн дахар.\n- Шун ден леларца, боларца къаьсташ хуьлурий иза паччахьан цIийх хилар? Беран хенахь ма ца кхаьчний иза Нохчийчу, кхеттал кхиазхо ма хиллий иза цу хенахь.\n- Ас ма дийццара, сан да тийна-тапъаьлла стаг вара. Иза вала кIезиг хан йисича бен ма ца хиъна тхуна бакъдерг. Паччахьан массо а доьзалхой а санна, гемофилия (наггахь бен ца кхета цIийца йоьзна цамгар) олу цамгар яра цуьнца.\nШа ахча стенгара оьцу суна гайта лууш вара иза, ша цхьана дийнахь цига вигар дехнера цо. Со гал ца валахь, я Хьалха-Мартана, я ТIехьа-Мартана яр-кх иза. Цу хенахь со республикехь гоьваьлла спортхо вара, сан хан ца хилира цуьнца ваха. Иштта и шен къайле шеца дIаяьхи-кх цо.\nНохчийчуьрчу Мусаев Нажмудин версица, паччахьан воI Алексей\nРоманов Николай – Мусаев Нажмуди къоначу хенахь штанга ойбучу спортехь дика гайтамаш баьхначех ву.\nСоветан заманхь мастер спорта а ваьллера иза. Цуьнан ший а кIант а ву тахана спортехь. Жимахволчу кIанта а, йоIа а схьаэцна РомановгIеран фамили, хIинца и шиъ Романов Дмитрий Николаевич а, Романова Луиза Николаевна а ду.\nПаччахьан доьзалера шаьш хилар гуттар тIечIагIдархьама ДНК-анализ ян лаам бу РомановгIеран-МусаевгIеран. Гергарло дуста материал Японехь йолуш ю. Японхойн самурайно Николайна турца чов йинчу хенахь цунах йисина цIийх юьзна коч ю Японехь ларъеш.\nАмма доьзалан ахча дац экспертиза яйта.\nТIаккха а шеконаш ю церан, шайн ДНК-экспертизан жамIаш хийцарна.\nМусаевгIар-РомановгIар иштта кхоьру, шайн ден каш къайлах ахкарна а. Цундела цуьнан каш тIера чурт дIадаьккхина цара, нахана ца довзийта.