"Чингачгукаш" баьржина Нохчийчохь - Кадыров\nНохчийчохь кхин тIелетарш ца хилийта полицин болх сихонца хийцар тIедожийна Нохчийчоьнан куьйгалхочо\nНохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана ницкъаллин структурийн белхахошца кхеташо дIаяьхьира шинарин дийнахь Соьлж-ГIалахь, тIаьхьарчу деношкахь республикехь полисхошна тIелетарш дар дийцаре деш.\nОьрсийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан Нохчийн Республикерчу урхаллан хьаькамо Алханов Руслана хаам бира тIаьххьара хиллачу инцидентехь лаьцна. Цо дийцарехь, тIелатархочо постана тIе а вахана, салам-маршалла а хаьттина, граната кхоьссина хилла блокпостехь йолчу гIишлон чу, цу чохь адамаш хир ду моьттуш.\nАмма оцу хенахь цу чохь цхьа а ца хилла. Цул тIаьхьа цо логах цхьамза-урс тоьхна шена дуьхьал веанчу полицин старшинана Дворников Александрна (цу постера полисхой командировке бахкийтина бу Нохчийчу Кемеровн кIоштара). Уллехь лаьттачу полисхоша герз тоьхна вийна тIелатар динарг.\nИза ву 1993-чу шарахь ТIехьа-МартантIехь вина Мусаев Зелимха. Полицин векалша дуьйцу, наркотикан чулацам болу молханаш лелочу нахана юкъахь гина шайна иза, бохуш.\nНизам дохорна и стаг гучуваьлла вацара шайна хьалха, бохуш вара ТIехьа-Мартанан кIоштарчу полицин декъан хьаькам Дадаев ИбраьхIим. Мусаевн дас дийцарехь, цуьнан аьтто ца белира шен кIант наркотикех дIахадо, цо дийцарехь,иза гIорасиз хилла висира молханаш моьлучура а сецна, ламаз а деш, могашалла а ларйеш, дахаран нийсачу новкъа иза ца ваккхалуш.\nКхеташонехь вистхуьлуш Алхановс дийцира, шьаш терроран билгало йолу 39 зулам юхатоьхна а, террорхойн 4 тобан куьйгалхо лаьцна а (Хубаев, Исмаилов, Кагерманов, Магомадов), низамехь йоцчу тIеман тобанийн 17 декъашхо а, царна ахча латто 3 стаг а дIалаьцна а хиларх лаьцна.\nНохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана шен къамелехь билгалдаьккхира республикехь оперативан болх дукха ледара дIахIоттийна хилар. Иза бахьана долуш хилла, бохура цо, Iожалхой полисхошна тIелетарца йоьзна инциденташ.\nПолицин белхахоша хьалххе герз тоха дезаш хиларх лаьцна дIахьедар дира Кадыровс, террорхочо шена урс тоххалц хьоьжуш а ца Iаш. ХIора ницкъаллин структура ша яьккхича, беш болчу балхана реза вац ша элира Нохчийчоьнан куьйгалхочо, цхьа Висмурадов Абузайда куьйгалла до тоба дIаяьккхича.\nЦо декхарелахь бира ерриг а ницкъаллин структурийн хьаькамаш хIора баттахь шена отчёт яре, хIора дийнахь шаьш бина болх буьйцуш. Республикехь "бевдда лелаш чингачгукаш болу" хьал лан мегар долуш дац, иза иштта хиларна бехк бу полицин декъийн куьйгалхойн, бохуш вара Кадыров.\nЦуьнца цхьаьна цо дагадаийтира, Нохчийчохь хIинца а блокпосташ хиларца доьзна хаттар хьалха а дийцина хилар а, хIетте а иза къастийна ца хилар а. Кхеташо йоьдуш а йолуш, цо и гIуллакх къастор тIедиллира Нохчийн Республикан экономикан а, юкъараллин а кхерамазаллин кхеташонан секретарна Умхаев Вахитина. Нохчийчохь долчу эскарийн буьйранчо дийца деза хIунда оьшуш ду и блокпосташ республикехь хилар, бохуш вара Кадыров.\nНохчийчуьра блокпосташ дIаяхарна дуьхьал бу Оьрсийчуьра лаккхарчу даржашкара Iедалхой. 2018-чу шарахь Оханан-беттан 11-чу дийнахь Черкесск-гIалахь хиллачу Оьрсийчоьнан Федерацин кхерамазаллин кхеташонехь сацам бинера Къилбаседа Кавказера эскарш дIадаха аьтто бац, дерриг дуьнентIехь, ша аьлча, Шемара юкъараллин-политикан хьал тидаме эцча аьлла.\nОьрсийчоьнан Росгвардин Нохчийн Республикерчу урхаллан хьаькамо Делимханов Шерипа къадийра, республикехь къепе латтор Iалашонца пайда эца мегар дара Росгвардин резервах аьлла.\nМа дарра аьлча, резерв ца хьейича а, Нохчийчохь тIех сов герзаца нах бу, "кадровхой" олуш болу. "Север" а, "Юг" а олучу батальонашкахь гIуллакх деш хила мегаш ву хIораннехь 700 гергга стаг. Официалан болчу хаамашца, 2016-чу шарахь берриг а Нохчийчуьрчу полисхойн терахь дара 11 416 стаг. Амма муьлхха а терахь нийса ца хила мега. Масала, ша Кадыровс 2014-чу шарахь дIахьедар дира, шен куьйгакIеллахь мехкан куьйгалхо тIетовжа мегар долу шен лаамехь гIуллакх дан кийча волу 20 эзар лерринчу тобанан декъашхо ву аьлла.\nОьрсийчуьрчу оппозицин бакъонашларъярхочо Яшин Ильяс чIагIдарехь, эксперташа бинчу талламца Нохчийчуьрчу "кадыровхойн" терахь ду 30 эзар гергга стаг. Царах дукхахаберш бу Оьрсийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан я Оьрсийчоьнан чоьхьарчу эскаран белхахой. Яшина дийцарехь, ма дарра аьлча, Нохчийчуьра ницкъаллин структураш йозуш яц федералан Iедалан органех, уьш муьтIахь ю Нохчийчоьнан куьйгалхочун.\nТидаме эца деза, Нохчийчохь нисса дIа Оьрсийчоьнан тIеман министралло буьйранчалла дон эскаран дакъош хилар, масала, Къилбан тIеман гонан 58-чу армин 42-гIа гвардин мотогIашсалтийн дивизи. Цуьнан эскаран дакъош куп тоьхна ду Ханкалахь а (71-ра мотогIашсалтийн полк), Шелахь а (70-гIа мотогIашсалтийн полк), Борзехь а (291-ра гвардин мотогIашсалтин полк а).


Коронавирусан хьелашкахь даздеш бу Пасха керстанаш\nОхан-бутт 13, 2020\nПасха даздеш яьсса ю Нью-Йоркера Сийлаллин Патрикан килс, REUTERS сурт\nМалхбузерчу керстанаша шайн коьрта дезаде – Пасха даздира кIиранан дийнахь. Амма кху шара даздарш дIадоьлхуш ду ша-тайпачу хьелашкахь. Килсе боьлхучу метта дукхаха болу Делах теша нах Пасха даздаран мероприятешкахь дакъалоцуш бу виртуалан кепара. Цунах лаьцна яздо "Американ аз" портало. Тайп-тайпанчу пачхьалкхашкарчу бахархойн цIахь совца дезна, вирус бахьана долуш.\nРимерчу папас Франциска дакъалоцу месса телевизионехула гайтира Ватикана. Делахь а, цхьаболчу Америкерчу динан дайша килсашка кхайкхира нах, Iедалша царна цIахь Iар тIедожийна делахь а, баккхийн гуламаш дIабахьар дихкина делахь а.\nКоронавирус кхетта а, цунах бахьана даьлла кхелхина а алсам нах хиларца хьалхарчу меттехь ю Цхьаьнатоьхна Штаташ. ХIопкинс Джонан Университето бинчу хаамца, и ун кхетта ву Америкехь 500 эзар сов вахархо, 20 эзар сов адам делла цу махкахь.\nУггар боккха эшам хилла ю Нью-Йорк штат. ДIадаханчу шотдийнахь цигахь велла 758 стаг, хаам бина губернаторо Куомо Эндрюс.\nДуьненаюкъарчу могашалла Iалашъяран вовшахтохаралло (WHO) шотдийнахь хаам бира, Къилба Корейхь коронавирус кхеттачул тIаьхьа тобелла нах, юха а изза ун даьлла бу боху хаамаш толлуш ю ша аьлла. Дийцарехь, тобелла арабохучу нехан тесташа гайтина цигахь церан дегIах и вирус хилар.\nКIиранан дийнахь лаьрча, кху дуьнентIехь 193 пачхьалкхехь коронавирусан ун даьлла ву верриг а 1 миллион 800 эзар сов стаг. 112 сов эзар велла и вирус кхетар бахьана долуш.\nДуккха а эксперташа дийцарехь, баккъалла а коронавирусах кхелхинчу нехан терахь кхин а лакхара хила мегаш ду, официалан кепара дуьйцучул а, цхьаболчарна беллачул тIаьхьа тесташ йина ца хиларна. Царна хетарехь, цхьаболу нах кхалхар ца дузу COVID-19 вирусца, уьш хIусам йоцуш бевлла лела нах хиларна я кхечу бахьанашца.\nОццу хенахь, Америкехь Мссачусетсан технологин институтехь бинчу талламо гайтина, хьоршам а, йовхар а таро йолуш хилар 8 метр 20 сантиметр гена вирус дIасаяржо.


Кхечу мехкашкара дагестанхой баьхкинера даймохк ган\nДагестанера схьабевллачу нехан кхоалгIа гулам хилла ХIинжа-ГIалахь. Бараме веанера 21 пачхьалкхера 300 дагестанхо. Хьалхара гулам 1991-чу шарахь хIоьттира, шолгIаниг – лурчах.\nЙиллинчу хенал тIаьхьа йолийра форум. Мехкан куьйгалхо Васильев Владимир цкъачунна спортхой декъалбеш ву, бохура бIаьргашца неIарш тергалъеш Iачу хьешашка а, журналисташка а.\nЦхьа хан яьлча веара Васильев. Цуьнца цхьаьна гуламхошна тIебаьхкира деношкахь Казахстанехь дуьненан чемпионаш бевлла охьатохархлатархой а.\nЧохь яьржинчу гIовгIанах кхийтира хьеший, муьлш бу Васильевца баьхкинарш, лаам къадийра цаьрца суьрташ даха. Амма, собарде, элира цаьрга.\nФорумна къайстийна чоьнаш яра дукха хан йоццуш йина яьллачу Оьрсийчоьнан историн музейн. Дацара чохь шайн балха баьхкинчу гочдархошна хьешашна оьрсийн маттахь дуьйцург талмаждан хьелаш – бухара мотт хууш боцу нах бисира Васильевс дуьйцучух ца кхеташ.\nЦу тIе, барамна тиллина цIе а яцара цига гулбеллачу массо а шерашкарчу наханна йогIуш – "Къоначу махкахойн цхьаьнакхетар".\n150 шо хьалха, Кавказан тIом бирзича, Дагестанера дIабахначу нехан тIаьхьенех бара хьешех дукхахберш. Цара дийцарехь, Кавказ долаэцначу Оьрсийчоьно шайга дин, ламасташ дIатасийтарна кхоьруш хьижрат дина церан дайша.\nУггаре йоккха а, жигара а дагестанхойн диаспора ю Туркойчохь. Цигара баьхкинчара сагатдийриг дара шайн диаспорерчу нахана а, арахь бехачу кхечу кавказхошна а даймахка юхаберза Оьрсийчоьно бакъо луш яцар. Шайна боккха кхаъ хир бара, Оьрсийчоьно, Болгарино санна, шен мехкашкара схьабевллачу наханна паспорташ делча, бохура цара.\nДийцарехь, цхьа зама хьалха Оьрсийчоьнан Пачхьалкхан Думин дийцаршка даьлла а хилла и гIуллакх. Амма тIе ца эцна. Хьешийн оцу хаттарна дала жоп дацара бараме баьхкинчу Дагестанан куьйгалхойн. Цунна жоп лучу метта, хIун дика далур ду пана-мехкашкахь бехачу дагестанхошка Дагестанна, аьлла, хаттар юкъадаьккхира хьаькамаша.\nАрахьарчу махкахошца юкъарло лелочу "Ватан" ассоциацин лидерех волчу Магомедов Iабдуллас дийцарехь, кхечу пачхьалкхашкарчу дагестанхошка хIун гIо далур дара Дагестанна, боху хаттар лелла хьалхара гулам боьдуш а - 1991-чу шарахь. Амма цхьа а жоп ца кхаьчна хIетахь гуламан дайшка.\nДагестани Жамил Башир, саIудахо, Iаьрбийн массех мехкан экономикан хьехамча ву. Малхбалехь бизнес а ю цуьнан. Цо хаьттира, муха ду хьал Дагестанехь инвесторшна. Элира: "Муьлххачу а совдегаро ойла йо оцу хьолан. И хьал гуш дацахь, кхерам бу даьккхина ахча цхьаьннан карадерза, дIакхочур дац иза халкъе".\nIамеркан Цхьаьтоьхначу Штаташкара веъначу суьйличо Авари Мохьаммада йовзийтира гуламна шен Iалашо: Штаташка хьовса, я кхечу цхьацца гIуллакхна шаьш долчу кхочучу дагестанхошна гIоден центр схьаеллар.\n"Дагестанан Iедале далур дуй тхуна цхьа а гIо? Штаташкахь дай-наной гIерта шайн берашна къоман мотт, хелхарш, даар довзийта, амма арахьара яц цхьа а гIортор", - хоьттура Мохьаммада. Шена гIо оьшу, элира цо, суьйлийн меттан материалашца а, Дагестанан исторех йолу литература гочъеш а.\nЦунна жоп луш вистхиллачу ХIинжа-ГIалин мэран гIовса Алхасов Запира элира, Дагестанехь ненан меттанаш кIезиг лелабо, дукхахболу нах оьрсийн матте бирзина. Гуламхой, резабоцуш, гIаране бевлира цо ишта аларна.\nОцу юкъанна Шемара веъначу дагестанхочо, шена шайн махкахь оьрсийн меттан центр схьаелла лаьа, элира.\nДуккха а дийцира форумехь ненан маттах лаьцна. Масала, Германера еъначу даьргIичо Шамхалова Гулназис, ша догдоху, элира, Дагестанна юьстах бехачу дагестанхошна шайн меттанаш бицлург цахиларх. "Мотт бу адамах адам дийриг, матто кхуллу стагехь къоман амал, иза хааре терра кхуьу амал а, юкъаметтигаш а, Дагестане кхаьчча, цигахь хьайн мотт лелаш гича, хаьа хьуна хьо мила ву, стенгара схьаваьлла", - бохура йоIа. Шена халахета, Дагестан Малхбузено, туристашна кхераме меттиг ю аьлла, билгалъяьккхина хилар, бохура Гулназис.


Iамеркан мозгIар маьршаваьккхина туркойн Iедалша\nМозгIар Брансон Эндрю\nIамеркахойн мозгIар Брансон Эндрю лаьцначуьра маьршавоккхуш сацамбира Туркойчоьнан кхелахоша пIераскандийнахь. И гIуллакх бахьана долуш Iамеркан Цхьанатоьхначу Штаташа туркойн чоьхьарчу гIуллакхийн, юридикан министраллашна дуьхьал санкцеш яьхнера. БрансонгIеран доьзалан адвокато "Рейтер" агенталле хаамбарехь, мозгIар Iамерке боьдучу новкъаваьлла хIинцале а.\n1,5 шо гергга набахтехь хан текхира Брансона, цул тIаьхьа масийтта баттахь цIера дIасавала дихкина латтийра иза. 2016-чу шарахь Туркойчохь карчам бан гIоьртинчаьрца хилла ву аьлла, безкевора иза Iедалша. Террорхошца зIенашкахь хилла ву аьлла, пIераскандийнахь кхо шо хан кхайкхийра туркойн кхелахоша цунна, амма йиссина хан шайн пачхьалкхехь а ца йоккхуьйтуш, Iамерке дIахьажийна.\nХонкаре масийттазза кхайкхамбира Вашингтоно Брансон дIахецар тIедожош, иза гунахь цахилар а чIагIдеш. Кху аьхка иза маьршавакха Туркойчоьнан кхело дуьхьало йича, Iамерко санкцеш туьйхира туркойн хьаькамашна.\nIамеркан Цхьанатоьхначу Штатинй президенто Трамп Доналда пIераскандийнахь шен твиттерехь яздинера, Брансон кесста шен даймахка кхочург хилар тешна ву ша аьлла.


Магасера кхел: протестан деношкахь мобилан зIе нийсса дIалакъийна\nМагасера кхел: яц харцо протестан деношкахь мобилан зIе дIалакъор\nНастоящее Время (Керла Хан)\nМагасерчу вахархочо Хазбиев Мурада чуделла арз листина яьлла кIоштан кхел, хаам баржийна бакъоларъяран "Агора" юкъараллин куьйгалхочо Чиков Павела. Цо бахарехь, нийса хадийна мобилан зIе гуламаш боьлхучу юкъанна, аьлла бина сацам.\nКхел тIетевжина "ЗIенах" цIе йолчу низаман 64-чу артиклна: цо зIенан операторш декхаребо, "бух боллуш ядина довзийтинчу бахьанашца а догIуш", ханна зIе дIалакъо.\nЧиковс дийцарехь, ГIалгIайчуьрчу къайлахчу сервисо (ФСБ) даредина махкхахь кху тIаьххьарчу шерачохь 8-зза мобилан интернет "диверси я терроран тохар дарна болучу кхерамца" дIасацийна хилар. "Агорин" лидеро бинчу тидамца а догIуш, зIе хедор хIоразза а кхочу ГIалгIайчохь протестан гуламаш лаьттинчу деношна.\nХазбиев Мурада чIагIдо: интернет дIаяьккхина латтийна гуламех болу хаамаш дIаса ца баржийта йолчу Iалашонца. Кхелан сацамна арздан дагахь ву иза хIинца.\nГезгмашин бутт боьрзуш Магасехь а, цунна гонах а юьйлаелира хийцамашна резабоцучийн митингаш. Цхьайолу акцеш Iедало а магош дIаяьхьира протестхоша. Амма хеда юьйлира оцу муьрехь интернет, мобилан зIе.\nГезгмашин-беттан 19-чохь Нохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Рамзан вахара ГIалгIайчу, шена "жаIу" аьлла бохуш вуьйцург жоьпе веха. Шиммо а къинтIера ваьккхира шаьшшиъ вовшашна.\nГезгмашин-беттан 25-чу дийнан сарахь нохчийн парламентан спикер Даудов Мохьмад (Лорд) кхечира гIалгIайн кхечу лидеран, Керлачу Редантерчу Барахоев Ахьмадан кевне. Барахоевга, ша иза шарIан кхеле кхойкху, элира Лорда.\nГезгмашин-беттан 26-чохь Кадыров юха а вахара ГIалгIайчу – протестан кхечу жигархочуьнга, гIалгIайн чоьхьарчу гIуллакхийн министр Iийначу Погоров Ахьмаде Магасерчу гуламехь шех лаьцна дийцинчух жоп деха. Иза хиинчу наха шатайпа гулам хIоттийра Погоровн цIенна хьалха. Оцу юкъанна, шаьш а бевлла, дийцарш дIадаьхьира хIусаман деца Кадыровс а, Оьрсийчоьнан Пачхьалкхан Думин депутато Делимханов Адам а, спикеро Даудов Мохьмада а, церан уллерчу гоно а. Цул тIаьхьа уьш Погоровца цхьана хIиттира наханна хьалха, къинтIера бевлира вовшашна.\nГезгмашин-беттан 30-чу дийнахь ГIалгIайчоьнан Конституцино юхабаьккхира шина мехкан дазанех болу барт, иза богIуш бац ГIалгIайн Республикан конституцица", аьлла. И сацам къобалбира гIалгIайн къоман Дуьненаюкъарчу конгрессо, лаьттан хьокъехь референдум хIотто Iедал декхаре а деш. Цул тIаьхьа шина а республикан куьйгалхой бевлира Оьрсийчоьнан Конститцин кхеле – дийхира дозанийн хьокъехь шаьш бина барт зер, цуьнан мах хадор.\nОьрсийчоьнан Конституцин кхело ГIуран-беттан 6-чу дийнахь шен кхеташонехь сацийра Нохчийчоьнан а, ГIалгIайчоьнан а Iедало лаьттанийн хьокъехь бина барт къолбан. ГIалгIайчоьнан парламенте кховдийра керлачу низаман проект - махкахь референдум дIаяхьа магош йолу бакъо хийца Iалашо ю цуьнан.\nРеферендуман низамца бан беза аьлла хета хийцамаш кховдийра Iедало ГIалгIайчоьнан парламенте. Мехкан доза хуьйцуш референдум дIаяхьа ца оьшу, бохура проектан дакъо.\nПроект, шолгIачу ладегIаршка а кхаьчна, кхушеран Зазадоккху-беттан 28-чохь парламенто йийцареян езаш а йолуш, мехкан куьйгалхочо Евкуров Юнус-Бека (20-чохь) юхайийхира – хьукматийн кхин а болхбан беза цунна тIехь, аьлла дара бахьана.


www.islamannur.org - Хьаж-цIа вахар парз хилар а, цига вахаран бехкамаш а\nХьаж-цIа вахар парз хилар а, цига вахаран бехкамаш а\nХастам бу АллахIана - шен лаьшна хьаж-цIа бахар парз диначу, и диначунна йоккха ял а, шортта диканаш а кечдиначу!\nНагахь хьаж дан ваханчо, сий доцурш а ца дийцахь, къилахь дерш а ца дахь - шен къинойх а, Iесаллех а, бехкех а цIенна дIацIанлур ву иза, шен нанас виначу дийнахь санна. Дан ма-деззара, леррина диначу хьажан духьал бехкам бац, кхерамазаллин, маршонан хIусам ша йолу ялсамани бен.\nТоьшалла до аса: АллахI воцург, кхин дела цахиларца. Ша цхьаъ ву И, шеца нисван цхьа а накъост а воцуш, сийлаллин а, возаллин а Да ша волу.\nАса юха а тоьшалла до: Мухьаммад цуьнан лай а, элча а хиларца, ламаз диначарех а, закат деллачарех а, хьаж диначарех а, марха кхаьбначарех а уггаре диканиг ша хилла волу. АллахIа кьинхетам а, маршо а йойла цуьнах а, цуьнан доьзалах а, цуьнан асхьабех а, де-буьйса хийцалуш мел лаьтта а, церан новкъа царна тIаьхьа баьзначу массарех а.\nХIай нах! Сийлахьчу АллахIах кхера, хьаж-цIа а гIо - АллахIа шайна парз дина долу хьаж дан, нагахь и некъ бан шайн таро, аьтто, йиш елахь.\n«Нах АллахIана хьалха деккхар бу хьаж дан баха, нагахь и некъ бан церан таро (аьтто, йиш) елахь. Нагахь цхьаммо керстаналла дахь (хьаж дар дитахь), ткъа АллахI-м Iаламашка хьаште ма-ваций» («Али Iимран»: 97).\n«Ислам - ахьа тоьшалла дар ду: АллахI воцург, кхин дела цахиларца а, Мухьаммад АллахIан элча хиларца а; ламаз дар ду; закат даккхар ду; Рамадан бутт кхабар ду; хьаж-цIа вахар ду, нагахь и некъ бан хьан таро (аьтто, йиш) елахь».\nПайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дийцина - Ислам дин лакхахь дагардиначу пхеа хIуманна тIедоьгIна хилар. Делан лайн бусалбаналла дуьззина хир дац цо хьаж даллалц. Цуьнан бусалбаналлин гIишло кхочуш хилла дIа а хIуттур яц цо хьаж даллалц.\nIумар бин ал-ХаттIаба (АллахI реза хуьлда цунна) аьлла:\n«Оцу мехкашка къонахий бахийта кечам бан ойла ма хиллера сан - шен (долахь хьаж-цIа ваххал) хьал а долуш, хьаж данза Iаш верг мила ву а хьовсийтина, ткъа царна тIе жизйат йожо. Бусалба ма бац уьш, бусалба ма бац уьш, бусалба ма бац уьш».\nХьаж дар хIора стагана парз долуш хилар тIечIагIдина ду Сийлахьчу АллахIан Жайнера а, Цуьнан элчанан (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) Суннатера а берриге бусалба нехан сецначу бертан тоьшаллица.\nХьаж дар парз хиларна инкарлоне хилларг - керста ву. И парз хиларна мукIара хилла, амма шен ледарло бахьана долуш а, бала кIезиг хилар бахьана долуш а и данза дитинарг - боккхачу кхерамна хьалха лаьтташ ву.\nАллахIа, Ша хьаж парз дина тIедиллар хьахийначул тIаьхьа, аьлла:\n«Нагахь цхьаммо керстаналла дахь (хьаж дар дитахь), ткъа АллахI-м Iаламашка хьаште ма-ваций» («Али Iимран»: 97).\nБусалба стаг реза муха хир ву - хьаж дар дита, и кхочуш дан шен даьхница а, дегIаца а ницкъ болуш волу, оцу тIе шена хуъушехь и дар Исламан парзех цхьа парз а, цуьнан арканех цхьа рукна а юйла?\nШен дуьхьа парз хьаж кхочуш дарехь шен даьхнех харж ярна бIаьрмецигалла муха йийр ю цо, кхоамза шен даьхнех чуваьржжина шен дегIана хуьлу там лоьхуш, раз-пурх духкуш лелаш хилча?\nПарз хьаж кхочуш дечу хенахь хало хиларна кхоьруш, шен дегI кхоон муха гIерта иза, дуьненан хIуманаш бахьанехь са хаддалц шена хало а еш, кIад а луш лелаш хилча?\nПарз хьаж тIера даккхарна кIадо муха йо цо, шен ерриге оьмарехь цкъа бен и дан дезаш а ца хилча?\nЛедарло муха йо-те цо, хьаж тIера даккхар тIаьхьа а муха тоьтту-те цо, шена хууш ца хилча, оцу шарахь ца водахь тIаьхьа йогIучу хенахь ша цига кхачалур ву я вац?\nХIай АллахIан лаьш! Кхера АллахIах, АллахIа парз дина шайна тIедиллина долу хьаж кхочуш дай тIера а даккха, Сийлахьчу АллахIана лолла деш, Цуьнан хьукманна реза хилий, Цуьнга ладогIий, Цуьнан омрина муьтIахь хилий, нагахь шаьш муъма нах далахь:\n«Муъма стеган а, муъма зудчуьн а харжам бац - цара шайггара сацам бан, нагахь АллахIа а, Цуьнан элчано а сацам бина белахь. АллахIана а, Цуьнан элчанна а Iеса хилларг - билггалачу тиларчу вахана» («ал-Ахьзаб»: 36).\nБоккъалаъ, муъма стага, хьаж а, Iумрат а, ша гIеметтахIоьттиначул тIаьхьа цкъа динехь - парз шена тIера даьккхина ваьлла иза, ша и дарца шен бусалбаналлин арканаш а юьзна цо. Цул тIаьхьа цунна тIехь дац - я хьаж, я Iумрат, нагахь юха а цкъа хьаж я Iумрат дан цо нузар (чIагIо) ца йинехь, ткъа чIагIо йинехь-м - ша йина чIагIо кхочуш яр тIехь ду цунна.\n«Муьлхха а АллахIана муьтIахь хила чIагIо йина верг - муьтIахь хуьлда и Цунна».\nХIай бусалба нах! АллахIан къинхетам боккха хилар а, Цуьнан хьикмат кIорге хилар а ду шуна: Ша тIедехкиначу парзашна Цо дозанаш а, бехкамаш а дехкина хилар - парзаш рожехь хилийтаран дуьхьа а, жоьпалла билгалдаккхаран дуьхьа а. Ша билгалдаьхна долу дозанаш а, бехкамаш а Iаламат чIогIа хьаж дечунна а, муьлхха заманна а, меттигна а догIуш хIиттийна Цо.\nОцу парзех цхьаъ хьаж ду, ткъа цуьнан дозанаш а, бехкамаш а ду. Уьш цхьаьна хилча а, уьш долуш хилча а бен тIедужуш дац хьаж дар бусалба стагана, ткъа царех ду: гIеметтавахана хилар.\nБоьрша стаг гIеметтавахар къасталур ду кхаа билгалонца: оралла йоссарций, я пхийтта шо кхачарций я кIел чо баларций.\nЗуда гIеметтаяхар къасталур ду оцу кхаа билгалонций, царна тIе кхин а йоьалгIачу билгалонций, иза - цIано йохар ду.\nГIеметтаваханазачунна хьаж дар тIехь дац, иза мел вехаш велахь а. Амма нагахь цо Делан дуьхьа аьлла негатца хьаж дахь, ткъа цуьнан хьаж нийса лоруш ду, цунна и дарна ял а хир ю. Амма ша гIеметтаваханачу хенахь юха а парз хьаж дан хьаж-цIа ваха дезар ду цуьнан, хIунда аьлча гIеметта вахале цо диначу хьажо парз хьаж тIера ца даьккхина цунна (оцу хенахь парз хьаж тIехь дацара цунна). Цуьнах масал далийча, иза тера ву - даьхний закат лучу бараме а кхачале, закат тIера даккха негат а долуш, сагIа деллачух.\nОцу тIедоьгIна аьлча: нагахь цхьамма хьаж дахь шен кегийрачу кIентаршца я шен кегийрачу йоьIаршца, нагахь цара (кIентарша я йоьIарша) шайн деца хьаж динехь - церан дена а ял хир ю, царна а хир ю хьаж даран ял. Нагахь уьш хьаж а ца деш Iахь - церан дена а дац къа я царна а дац къа.\nХьаж дар тIедожочу бехкамех ду - шен даьхница а, дегIаца а хьаж дан таро йолуш хилар, хIунда аьлча Сийлахьчу АллахIа и бехкам биллина, нагахь и хилахь хьаж важиб хилла тIедужур долуш:\n«Нагахь и некъ бан хьан таро (аьтто, йиш) елахь» («Али-Iимран»: 97).\nХьаж-цIа ваха ницкъ, таро йоцучунна тIехь дац хьаж дар. Ткъа даьхница ницкъ кхачар бохург - стеган долахь даьхнех хьаж дан тоъал барам хилар ду, шен хIусаман хьашташна а, хIусамехь оьшуш долучу рицкъанна а, шена а, шен доьзална а тIедуху духарна а, шо ханна хIусамна бала мах а, иштта карарчу хенахь тIера декхар дIатакхарал а сов. Нагахь стеган долахь даьхний делахь, лакхахь дагардиначу хьашташна оьшуш, - хьаж дар тIехь дац цунна.\nСихха дIадала дезаш тIехь декхар долуш волучунна - и дIатаккхалц йолучу ханна хьаж дар тIехь дац. Декхар аьлча - оцу юкъа догIу стага дIа мел такха дезаш долу хIума: декхар, юхкучу хIуманан мах, йолах пайда эцаелла хIума. Нагахь цхьаннна тIехь цхьа дирхIам ахча декхар делахь, аьтто ма-хилла дIадала дезаш, ткъа иза декхархо лоруш ву. Хьаж дар тIехь дац цунна и декхар дIатаккхалц - я дIаделла, я долучо гечдина, хIунда аьлча декхар дIадалар - чIогIа коьрта хIума ду. Стаг АллахIан новкъахь, ШахIид а хилла, кхелхича а, цо даькхиначу цуьнан ШахIидалло массо къинойх дIацIанво иза, декхар доцучух, ткъа ШахIидалло а ца воккху иза декхарх хьалха.\nДегIаца ницкъ кхачар бохург - адам, йоккха хало а йоцуш, шен дегIаца хьаж-цIенна тIе (Макка) кхача ницкъ болуш хилар ду.\nНагахь хьаж-цIеннна тIе кхача таро, ницкъ боцуш велахь, я ваха ницкъ-м кхочу, амма йоккхачу халонца, масала: цомгаш ву иза - оцу хьолехь верг, нагахь тIаьхьа тIейогIучу ханчохь ницкъ кхачаре сатуьйсуш велахь, - ницкъ кхочун болучу хене валлалц собар а дина, тIаккха хьаж дийр ду цо.\nНагахь хьаж дан ца ларош иза лахь - цуьнан метта цуьнах бухадиссиначу даьхница кхечо дийр ду хьаж.\nНагахь тIаьхьа тIейогIучу ханна ницкъ кхачаре сатийса агIо боцуш иза велахь - воккхаллина, таваларе дог диллина цомгаш хиларна, ткъа цо шен гергарачех, я гергара боцучарех а мегар ву, цхьаъ шен метта хьаж дан векал вийр ву. Нагахь и тIе а диллина цхьаъ векал вале хьалха иза кхалхахь - цуьнан метта цуьнан бухадиссиначу даьхница хьаж дийр ду.\nНагахь зудчуьн, иза цуьнца новкъа яла бакъо йолуш волу гергара стаг (махьрам) вацахь, ткъа цунна тIехь дац хьаж дар, хIунда аьлча хьаж-цIа боьду некъ арабаккха таро йоцучарех лоруш ю иза, ШарIехь уллехь гергара махьрам а воцуш новкъа ялар дихкина ю иза шена.\nИбн Iаббаса (АллахI реза хуьлда цунна) аьлла, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) олуш хезна шена аьлла:\n««Зудчуьнца ша ма волийла стаг - цуьнца цуьнан гергараниг (махьрам) волуш бен, зуда новкъа а ма йолийла ша - шеца цхьаьна шен гергараниг (махьрам) волуш бен». Цхьана стага, хьала а гIаьттина, аьлла: «ХIай Аллах1ан элча, сан зуда хьаж дан араяьлла, ткъа со, хIокха-эца гIазоте ваха язвелла ву». Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) аьлла: «Вало, хьайн зудчуьнца хьаж де»» (Муслим, Бухари).\nПайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) омра дина оцу стаге - хьайн зудчуьнца хьаж де аьлла, иза гIазотхошна юкъа язвелла воллушехь а. Дуьхе кхиа а ца гIиртина пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) - жима стаг яра-те цуьнан зуда, кхин зударий барий-те цуьнца я бацара-те аьлла.\nХIара - тоьшалла ду, хIуъа хилча а, зудчунна новкъа ялар хьарам хиларан муьлхха а хIуманна тIехь - кема хуьлда и, машен хуьлда и, шеца цхьаьна шен гергара стаг (махьрам) волуш бен.\nЦаьрца зуда яхан магош махьрам лоруш ву: цуьнан мар, даима дIа цунна цаьрга маре яхан ца мегаш берш а – да, денда, кхин хьала а - кIант, кIентан кIант, иштта кхин охьа а - ваша, вешин кIант, вешин кIентан кIант, иштта кхин дIа а - йишин кIант, йишин кIентан кIант, иштта кхин дIа а – деваша, ненаваша. Башхалла а яц и уьйраш гергаралонехула тасаелла елахь а я вакхор/якхор юкъадар бахьана долуш тасаелла елахь а: марда, иштта кхин дIа а – меракIант (пасынок), йоьIамар (муж дочери), ненамар (отчим).\nМахьрам лоруш верг - гIеметтавахана а, кхетамчохь а хила везаш ву. ГIеметтаваханза верг махьрам лорур вац, хIунда аьлча зудчунна махьрам улле ваккхаран Iалашо - цуьнга иза ларъяйтар, цуьнан дола дайтар, Iалашъяйтар, цуьнан сий лардайтар ю, ткъа и - гIеметтахIоттанза волучу жимачуьнга далур долуш хIума дац.\nХIай бусалба нах! Муьлхха велахь а, иза хилча хьаж тIедужуш долу бехкамаш шегахь кхочуш хилларг, - хьаж-цIа а вахана, хьаж тIера доккхийла цо шена, тIаьхьа а ца тоьттуш, хIунда аьлча АллахIан а, цуьнан элчанан а (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) омранаш хьем боцуш, тIаьхьа а ца тоьттуш кхочуш дан дезаш ду. Оцу тIе цхьана адамна а ца хаьа тIейогIучу ханна шех хIун хир ду.\nАллахIа (хастам бу Цунна) аьтто бина вайна хIокху мехкашкахь, кхечарна ца нисбелла болу, - хьаж-цIенна тIе кхача атта хилар, хьажан Iибадаташ дан аьтто хилар. Шукар деш, къобал дай тIеэца аша хIара ниIмат.\nАллахIа шайна тIедиллина долу парз кхочуш де. Нагахь и кхочуш дале хьалха шайна Iожалла тIекхачахь - дохкодевр ду шу, дохкодовларо бан цхьа а пайда боцучу хенахь.\nЛадогIа Сийлахь-Везачу АллахIан къамеле:\n«Шайн Деле дерза (шайн дегнашца), Цунна муьтIахь а хила (шайн меженашца) - Iазап шайга Дале, цул тIаьхьа гIо хир дац шуна. ТIаьхьадаза шайн Дала шайга доссийначу уггаре дикачунна - шайга цIеххьашха Iазап кхачале хьалха, шайна и тIедогIуш хаа а ца хучу хенахь. Стага алийта ца деза: «ЭхI, сан дакъаза валар, АллахIаца йолучу юкъаметтиган аса ледарло яр бахьана долуш - (дуьненчохь а волуш сайх) кхаьрдачарех цхьаъ хили-кха со». Я алийта ца деза: «Со АллахIа нийсачу новкъа нисвина хиллехьара - Делах кхоьручарех цхьаъ хилла хир ма вара со». Я шена Iазап гиначу хенахь цуьнан алийта ца деза: «Сан кхин цхьа таро елахьара - дика дечарех цхьаъ хир ма вара со»» («аз-Зумар»: 54-58).\nАллахIан дуьхьа негат цIенна цIан а дина, АллахIан элчанна (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) тIаьхьа а возуш, ШарIо ма-доьхху диначуьнан хьаж - кхочуш хилла хьаж ду.\nАллахIа суна а, шуна а товфикъ (кхетам) лойла - Ша тIедехкина долу парзаш лелон а, церан дозанаш лардан а.\nАллахIа Шен къинхетам а, дика а, уггаре хазачу куьцара Шена лолла дар а лойла вайна - и бахьана долуш вайн парзаш дуьззина хилийта а, вайн диканаш сов довлийта а, вайн иманаш дуьззина хилийта а, вайн динехь чIагIалла чIагIъялийта а. Боккъалаъ, комаьрша а, дика а ву И!\nХIокху айса дийциначунна тIехь тоам бо аса.\nАллахIе сайна а, шуна а, берриге бусалба нахана а массо къиношна гечдар а доьху аса. Ткъа гечдар деха шайна Цуьнга. Боккъалаъ, гечдеш а, къинхетаме а ву И!\nХутIба дешнарг: Мухьаммад бин Солихь ал-Iусаймин


Нохчийчоь-Омра дина дицдан кинон дакъа\nБатаева Хеда. Букъ нисбеш гIаьттина.\nБукъ нисбеш гIаьттина\nБIаьста бIаьрга малх бахна бIарзъелла со Iуьллу моьттурш,\nIай лерга мох бахна къаръелла со Iуьллу моьттурш,\nЦхьа меже йойча сан, кхин дIаерш дIасевцца моьттурш,\nСхьахьовсал хIоккхузе бакъ ду-дац и шайна моьттурш:\nКIайн-Iаьржа къасталуш сан бIаьрса долуш ду шуна,\nЖIалин "гIов", стеган аз къасталуш лерса ду шуна,\nЦхьа меже йойначохь кхин меже тIеялла шуна,\nЦкъа охьакхеттехь а, букъ нисбеш гIаьттина шуна!\nДIакъайладахалаш, лаьхьарчий, шайн сийна кортош,\nБелшаш чу озалаш, хIай кIиллой, шайн осал вортош.\nТIулган тIехь лар юьтуш со новкъахь йогIуш ю шуна,\nДешан даш Iенадеш иблисан леш бежа шуьне.\nХиламийн догIано шун гIамар-гIаланaш херцош\nТIедогIу чкъурана гург хилар тоьуш ду суна,\nАш къобал бинчара неIарех шу аралестош,\nШайхалла доццушехь, шал шера схьагуш ду суна.\nЦкъачунна Iе шайна стогалла мел йолчу стеган\nАмалехь, аматехь сийсазван бахьанаш лоьхуш,\nТахна аш, харцо еш, Iовдарах нийсонан легаш,\nШу кхана текхар ду, кхечарга и нийсойоьхуш.


СИЗО-хь Джикаева Маликина еттар бакъ ца дина Нохчийчохь\nДечкен-бутт 27, 2021\nТалламан изолятор чохь латточу Джикаева Маликина еттар бакъ ца дина Нохчийчохь. Соьлж-ГIаларчу кхело набахтехь даккха кхо шо хан туьйхира гоьяьллачу блогерна Джикаева Маликина ГIуран-баттахь.\n"Чечня Сегодня" агенталло яздо, блогер латточу Соьлж-ГIаларчу изоляторехь хилира шайн корреспонденташ, хаамашкахь яздийриг таллархьама аьлла.\nНабахтен белхахоша дийцина, лоьраша яздина молханаш а моьлуш, цуьнан шен дехарца, психиатр тIе а валош, латтош ю Джикаева аьлла. Иштта, цара билгалдаьккхина, изоляторера низам Маликас кест-кеста дохош хиларх: маьхьаршца, гIовгIанашца, цхьана дийнахь телевизор йохийра цо. Цуьнца цхьана камера чохь хан токхучу зударийн дехаршца, цхьана камерачуьра вукху камера чу дIасалелайора иза. Кхечаьрца конфликте хьелаш латтадо цо. Хила тарло цо мел дийриг, шен терго яйтархьала лелош а, боху хаамехь.\nСИЗО-н куьйгаллица цхьана "Чечня Сегодня" агенталлан корреспонденташа экскурс йира камерашчухула. Дикачу хьелашкахь латтош бара уьш, массо а камераш видеотергамехь латтош ю, царна тIехь ницкъ бо бохург бакъ дац, яздо агенталло.\nДжикаевас а, йа цуьнца цхьана болчу зударша а латкъамаш ца бира, шайга хеттарш дича. Цхьана а кепара проблемаш яц, оьшуш мел дерг долуш ду элира цара. Талламан изолятор чохь латточу юкъанна, Джикаева дIасайигар нислора кхелан процессашка, талламийн барамашка, цигахь стенна дIа ца хьедира цо, шена тIехь ницкъбеш хиларх, аьлла, жамIаш дина Нохчийчуьрчу хаамийн гIирсаша.\nБлогеран Джикаева Маликин нанас Кудзиева Анжелас видео дIаязйира Нохчийчоьнан куьйгалхочуьнга йистхуьлуш. ЙоьIан нанас доьху, кхелахоша шен йоIана кхайкхийначу вердиктан тергояр. Наркотикаш лелош хилла аьлла, бехкейинчу Маликина набахтехь даккха кхо шо хан тоьхна.\n"Сан доьзалхочо хьиджаб коьрта а тиллина, шегара товш доцург далийтина, оха цатам хьайна бинехь, къинтIера валар доьху ас хьоьга. Со нана ю, хьо дуккха а зудаберийн да ву, хьо кхета декхар ву, кхаа шарахь набахтехь хан яккха дезахь, цу чуьра араяьлча лартIахь хир юй иза? Сан йоI могуш яц. Туреттан цамгар ю цуьнца. Хуьлуш дарба а дац оцу цамгарна. Ас дехар до хьоьга, оцу гIуллакхна юкъа а гIортахьара хьо. Массара а олу, дийна араер яц иза", - боху нанас.\nКудзиевас иштта чIагIдо, шен йоIана тIехь къизаллаш лелайо бохуш а. "Хьан карахь ду дерриг а. Хьан пурба доцуш дитта тIера гIа а ца дужу. Орцах валахьара хьо!", - аьлла, дIахьедо Кудзиевас. Цо бахарехь, масех де хьалха Маликин йиша а кхелхина. Москвахь цхьана петар чохь карийра цуьнан дакъа.\nЗазадокху-беттан 9-чохь Соьлж-ГIалахь лецира Джикаева Малика. Наркотикаш латтош хилла аьлла, шеконаш эгна цунна тIе.\nХьалхо Джикаевана гIуда туьйхира, магийна йоцчу меттигехь герз кхийсарна. Полисхочун барзакъ а доьхна, герз диттинера цо.\nИнстаграмехь цо зорбане йоху провокацин видеошна тIехула иза лаьцна бохуш, дIахьедар динера хьалхо йоьIан гергарчара.


Ша дезаш хилча, адам кхобу лаьтто\nТовбеца-бутт 02, 2016\nЗама мел хала а, чолхе а еънехь а, мел дукха халонаш эшо дезнехь а, хиндолчух тешаш, хене буьйлу нохчий.\nПолитикаца бозабелла махкахь кхехкаш мел луьра, карзахе хиламаш белахь а,урхалле баьхкинарш мел кIорге я гомхе йолуш хилар цахилар хьесапе эцарра-м дийца а ца оьшу,церан мискъал зарратал бала а ца кхочуш,тахана болх ца бахь кхана,доьзал хьовх,берриге а мохк пхьуьйраза буьсур болуш санна,хьаннал къахьогуш доьзалш кIезиг бац Нохчийчохь.\nЦарех,къахьегарца дахаран бух буттучех, кханенах тешош,вахар маьIне дечех ву Новр кIоштан Рубежни юьртара Магомадов Мохьмад а,цуьнан доьзал а. Иза мух-мухха а воцуш, ялташ,стоьмаш кхиош долахо ву, 49 шарна схьаэцна дуьйш-дерзош латтанаш а долуш. ХIора шарна а санна,кхушара а кхиош ду Мохьмада маьлхан хIуш, хьаьжкIаш,хорбаш,гIабакхаш…\nШа къаьстина йистехьо лаьтта буьзна богIу кенаш охкийна кемсаш. Мархин бутт белахь а,царна тIехь таьллингаш чIагIъеш, малделла телаш дулуш, хаддаза дилхинчу догIанаша дебийна могIанаш юкъара къух дIадоккхуш,охьатаьIIа болх беш го масех жима стаг,тIаьхьо билгал мА даллара Магомадов Мохьмадан пхеа кIантах виъ.\nЦиггахь «карийна» тхуна латталелорхо а. Шен кхиамех,эшамех,шаьш къарьечу халонех дуьйцуш ву Мохьмад ша.\nМохьмад: «Кху догIанаша дика новкъарло йина. Лазарш девлла гучу.асар дебна чIогIа. ХIинца, гой хьуна, куьйга къух дIадоккхуш бохку хьуллахь кIентий… Уггар чIогIа оха ловш йолу хIун ю хоьттий ахь? Дера ю и кемсаш дIайохка некъ цахилар. 25-30 тонна кемсаш хуьлу тхуна кху 4 гектар амма уьш дIайохка некъ ца карабо. Дагестан ГIизлар гIалахь кху кемсех тхун цхьа туьма я цхьайтта сом бен ца ло,ткъа шайчарна 2 туьма ло.\nТхуна цунах пайда ца хуьлу хIайда хуьлу. Дийнна шарахь къахьегча тхун харж дIаяьккхича бухадуьсург 300 эзар а хуьлу,400 а хуьлу. Шен чудерг гIолехь ду хьуна. ГIийла сискал йоккхуш Iар дика ду,болх-некъ боцуш буьйлабелла а ца лелаш…»\nДуьйш-дерзочу латтанех, кхиочу ялта-стоьмех дуьйцуш волчу Новр кIоштерчу Рубежни юьртарчу вахархочо Магомадов Мохьмада билгалдаккхарца, шайнне бутт кхаба лаа а лиъна, багахь марханаш а долуш къахьоьгуш ву воккхах волу кхо кIант.\nУьш кхетош –кхиорехь, лартIа доцчу, эхьечу,кхардамечу хIумнашна бераш генахь кхабийтарехь коьртачех коьрта некъ, мехала »герз» лору дас-Мохьмада къинхьегам. «Балхана тIера ахь доьзал кхиабахь,иза хьуна муьтIахь а хир бу хьуна,хьарамниг, къилахьдерг цара юххе а дуьтур дац хьуна»,- боху Магомадов Мохьмада.\nКъинхьегамна тIера,хьарам-хьанал хIун ду а хууш, гIиллакх-гIуллакх а девзаш, ерриг юьртана а масал бу Мохьмадан доьзал бохуш тоьшаллаш до юьртахоша а. Царех ву хьехархо Цуцаев Iалавди а. Магомадов Мохьмад хьахавелча Iалавдис элира.\nIалавди: «Билггал дало масал ду-кх тхан юьртахь, ийманехь, гIиллакхехь, балхана тIера доьзал кхиорехь. Иза Магомадов Мохьмадан доьзал бу. Цуьнан и божабераш,пхиъ кIант а ву уьш,ишта оьзда дика цхьа йоI а ю.\nЛамаз мархица а,даима а рузбанехь,маьждигехь а ду бераш. Цуо санна хьанал-хьарам а къасто хууш, къинхьегамна тIера кхио дезар-кх массо нохчочо а бераш.»\nДика дебош, хьаннал къахьегарца схьабогIучу шен юьртахойх дийцина хьехархо Цуцаев Iалавди тешна ву, нахана хьелаш кхоьллича, Магомадов Мохьмадан доьзал санна къахьега лууш берш махкахь шорта бу аьлла.\nЦхьа хIума доло, юьхьарлаца таро цахиларна гIорасиз го дукха юьртахой, махках бовла, кхечу пачхьалкхашка дIабаха ир-кара а хIиттабо Цуцаев Iалавдина хетарехь.


Нохчийчуьра вахархо Оьрсийчоьне дIавала дагахь ю Украина\nНохчийчуьрчу Шелара С.-А. Юсуп Оьрсийчоьне дIавала кечлуш ю Украинера прокуратуран офис аьлла, хаамбина "Кавказ.Реалиига" Юсупан доьзалан векало. Цо дийцарехь, карарчу беттан хьалхарчу деношкахь Нохчийчохь бехачу кIентан гергарчаьрга оьрсийн къайлахчу сервисан белхахоша хаийтира, тIедогIучу еаридийнахь Юсуп шайн карахь хир ву аьлла.\nОцу юкъанна, "Кавказ.Реалиин" информацица, лаьцначу нохчочуьнга хаийтина дац, цунна экстрадици ян дагахь хиларх. Бакъонашларъярхошна хетарехь, Оьрсийчоьнан ФСБ-но билгалдаьккхинчу дийнахь Юсуп дIалуш велахь, Украинан дуккахдолу низамаш дохор хуьлу.\nДахначу шеран Гезгмашин-беттан 1-чу дийнахь кехаташка хьовсуш лецира Юсуп. Украинехь иза бехкево, бакъо йоцуш герз лелорна. Ишта оцу пачхьалкхехь ваха бакъо а тIехъяьлла хилла цуьнан.\nЮсупа дийцарехь, Нохчийчуьрчу полисхойн леринчу декъехь болх бина ву иза, тIаьхьа балхара дIаваьлла Юсуп декхаре хилла кхечу пачхьалкхехь тховкIело лаха.\nДаймахкахь бехкево Юсуп гIаттамхошлахь хиллла ву бохуш. Интерполехула лехамашка а веллера иза Оьрсийчоьно. Официалехь тIечIагIъязчу информацица, Нохчийчоьнан Iедалхой бу Юсупна экстрадици яре сатуьйсурш.


КадыровгIарна къар ца вала чIагIойина цо\nЕвропехь вехачу Малицаев Микаиле, цIахь цунах Артур а олу, Фейсбукехула вевзаш воцчо яздира, маьттазчу маттахь, хьо гена волуш ву, хьайн проблемаш естош, хьо стенгахь ву а, хьан ваша Тимур стенгахь ву а хаьа, ма е хьайн нахана проблемаш. КхидIа оха доца дуьйцур ду хьоьца, аьлла.\nТIаккха Малицаев Микаила социалан машанехула шениг дIахьедира, кхин дала делла а боцчу шен маттахь. Нохчийчохь нах халчу хьоле хьиттийна Кадыровс а, цуьнан гонаша, халкъ маьршша даха дита, ма хьийзаде, бохура цо.\nЦул тIаьхьа де-ши де далале Хьалха Мартанарчу полицин хьаькамна хьалха а лаьтташ, нанас телефон туьйхира Малицаевга полицина жоп далар доьхуш.\nЦул тIаьхьа Хьалха-Мартанарчу полицин куьйгалхо Джабраилов Рустам ша а велира Малицаев Микаилца телефонехула зIене. Шога, гIиллакхна гена даьлла къамел дара динарг.\nТIаккха цIийнан баккхийчех цхьаъ иштта телефонехула вистхилира Микаиле. Гергара мел верг халчу хьолехь ву, дийцинчунна дохко а валий, Iедал къинтIера даккхахьара бохура цуьнга.\nКадыров Рамзанна, я кхечу цхьанна а хьалха ша баьхначунна дохковала лерина вац Малицаев Микаил. Маршо Радионе зIене а ваьлла, хIинца шен лаьцна кхобу ваша паргIатваларе сатуьйсуш, хьал ма-дарра нахала даккха лаьа шена элира цо.\nШех лаьцна дийцира Малицаевс. Иза цхьа хан хьалха ницкъхоша лаьцна, т1ехь гIелойина ву.\nПолицино Малицаев Микаилан гергарнаш шайн-шайн цIабахийтина, цхьа ваша Тимур воцург. Цунах хууш хIун ду, иза муьлхачу хьелашкахь латтаво полицино шен карахь, хаьттича, шена ца хаьа цунах дерг, иза дIахецаза ву боху Микаилна.\nХьо кхерамзаллехь хетий хьуна, хьайна тIаьхьа нах кхочур бац, зен-зулам дийр дац аьлла хеташ араваьллий хьо, хаьттира Маршо Радионо. Вац Малицаев Микаил шен дахар кхерамах маьрша ду аьлла хеташ а.\n...Таханенна хьал хийцаделла дац. Малицаев Микаил ша дийцинчух дохко а ваьлла, цуьнгара Нохчийчоьнан администраци къинтIера йоккхуш, дош хаззалц, аьлла, лаьцна латтош ву цуьнан ваша Тимур. Ткъа ша кIурд эр дац, къоман бIаьргаш чохь иштта дакъазвала шена ца лаьа, боху Малицаевс.\nАла догIу, гIиллакх-оьздангалла лаьцна дац агIонаша дIа а, схьа а ден къамелаш. Нохчийчуьрчу хьаькамаша кхетор йолчу кепехь ца йина Малицаевс шен критика. Я иза кхетар волчу кепехь ца до цуьнца махкарчу хьакамаша къамел а.\nМила тоьлур ву, мила оьшур ву: пIелг санна цхьаъ волу Кадыровн Iедална тIе бехкаш бахкарца гIаьттина жима стаг, я хIинца цо шена дуьхьал яьхна ницкъахойн тобанаш? Доьрзуррий-те дов бехк-гунахь а доцчу Микаилан вешина Тимурна иза могуш-маьрша цIавоьрзуш?\nГIайгIане бевлла Iа МартантIера МалицаевгIар а, ерриг юьрт а, система шена къинтIера ца йоккхуш чIагIвелла Микаил а.\nХьажа комменташка (21)


Имам ал-Хьасан ал-Басрий « islamanserlo.net\nАбу IабдуллахI: Уггаре даккхий къинош 10-гIа дакъа (09.12.2016).\n«Тотин дийцар» — Шайх Мухьаммад ал-Хьасан ад-Даду.\nИмам ал-Хьасан ал-Басрийс (АллахIа къинхетам бойла цунах), аьлла:\n1. Хьасан ал-Басрийс боху:\n«Гечдар доьхуш волу стаганна АллахIа Iазап дийра ду аьлла ца хета суна».\nЦунга хаьттина: «ХIунда?».\nЦо жоп делла: «Цунна во дан лууш хилча, цуьнан дага гечдар дехар муха тосур ду Цо?».\n«АллахI Iазап лур долуш вац царна, уьш гечдар доьхуш мел бу». Сурат ал-Анфáл, 33.\n2. Суна хиира сай рицкъ со воцчо цхьаммо дуур доций, тIаккха дог паргIат делира сан, суна хиира ас ян езаш йолу Iамал со воцчо цхьаммо йийра йоци, тIаккха айса йира ас иза, суна хиира АллахIана со гуш вуйла, тIаккха эхь хийтира суна Цунна Iеса волуш со гайта, суна хиира Iожалла соьга хьоьжуш хилар, тIаккха, сайн Далла дуьхьал яхьа Iамал кечйира ас.\n3. АллахIах тешаш болу доттагIий дукха леца хьажа хьайна, къемат дийнахь царна шафаIат дарж лур долуш ду хьуна.\n4. Буьйсанна гIаьттина ламаз хьоьга далуш дацахь, дийнахь марха хьоьга кхабалуш дацахь, хьуна хаийла хьой диканах хадийна вуйла, къиношна юкъавахарна (диканиг дарха) вихкина ву хьо.\n5. «Варийлаш, гIийбатах ларлолаш! Со Шен керахь волчу АллахIах дуй ма буу ас, цIаро дечиг дагочул а сиха ягайой дIа ма йоху цо дика Iамалш». ал-ГIийбату ван-намима, 163.\n6. Хьасан ал-Басрега хаьттина: «ПаргIато мичахь карор ю?»\nТIаккха, Хьасана аьлла: «ГIопалалла тIаьхьа сужудехь а, къа динчул тIаьхьа тоба дарехь а карор ю паргIато».\n7. Хьасан ал-Басрега хаьттина хилла: «ХIай СаIидан да! Стага къа а латадой, юха дохко волу. Юха а къа дой дохко волу. Юха а къа дой, цунна а дохко волу иза. Мел лелор ду те цо и хIума?»\nТIаккха цо жоп делла: «Дера лелор ду, шайтIано цунах дог диллалца».\n8. «Суна цхьа нах гира, аша шайн ахча лардарах терра, шай хенаш чIогIа ларъеш».\n9. «Ахь къа ца латийна долу де — иза ду хьуна дезде».\n10. «Салам луш куьг даларо, вовше дезар совдоккху».\n11. «АллахIан Шен лайшех уггара дукхавезаш верг, АллахI дукха хьехош верг а, АллахIах чIогIа кхоьруш долу дог шегахь дерг а ву».\n12. Ал-Хьасан Ал-Басрийна тIе а веана цхьана стага аьлла: АллахIан Iеса хуьлу со, къинош до ас, хIетте а, АллахIа дуьне делла суна. Со хеташ вац, АллахIа cо цхьанне хIуманах ваьккхина ву аьлла!\nАл-Хьасана хаьттина цуьнга: Буьйсанна ламазна гIоттоуш вуй хьо? Стага аьлла: вац. Ал-Хьасан Ал-Басрийс аьлла цуьнга: тоьуш ду-кх АллахIа хьо цунах ваккхар!\n13. «Цхьаммо а ахчан сий деш (массо хIуманал) и даздина ма дац, АллахIа и сийсаз виний бен».\n14. «Цхьана стага хаьттина хилла Хьасан ал-Басрега:\n— Сан йоI йоьхуш дуккху а нах бу, иза хьаьнга ягIийтича гIолехь хир дара-те? — аьлла.\nТIаккха Хьасан ал-Басрийс жоп делла:\n— АллахIах кхоьруш волчуьнга ягIийта ахь, нагахь санна цунна иза дукха езаш хилахь цо дика лелор ю иза, нагахь санна цунна иза ца езаш нислахь, зулам дийра дац цо цунна». МавIизатул-муъминийн, агIо: 197.\n15. Дукхах болу нахана моьтту, деккъа маттехула «ЛÁ ИЛÁХIА ИЛЛАЛЛÁХI» аьлларг ялсамани гIур ву.\nХьасан ал-Басрега (АллахIа къинхетам бойла цунах), аьлла хилла: «Цхьаболчу наха олу: «ЛÁ ИЛÁХIА ИЛЛАЛЛÁХI» аьлларг ялсамани гIур ву!»\nТIаккха, Хьасан ал-Басрийс аьлла: «Цу дешан дала ма-дезза хьакъ дIа а луш, цуьнан парзаш кхочуш а деш и аьлларг вуьгу цо ялсамане». ал-ХутIаб ал-минбариййахI, 1/56.\n16. Хьасан ал-Басрега (АллахIа къинхетам бойла цунах), хаьттина: «Эсалалла (скромность) бохург хIун ду?». Цо аьлла: «Эсалалла бохург – хьуна муьлхха а бусалба стаг хьайла а гIолий хетар ду».\n17. «ХIай Адаман кIант! Бакъдолуш, хьо денойх тера ву. ХIора де дIа моссуз долу, хьох а цхьа дакъа дIадолуш ду хьуна». Хьилятул-авлияъ, 2/148.\n18. «Варийлахь, хIокху дуьненах Iехаваларха ларлуш хилалахь! Баккъалла а, дуьне текхаргах тера ду хьуна, тIе куьг Iоьттича кIеда ю иза, амма цуьнан дlовшо адам доь хьуна». Мин васóйá ас-салаф, агIо 74.\n19. «Еш цхьа а Iамал йоцуш, ялсаманига сатийсар, къинойх цхьа къа ду». АййухIал-валад, агIо 43.\n20. «Адамийн дерриге къамел бакъ делахьарий, цуьнан ерриге Iамал а хила ма-езза дика елахьарий эшам хила герга дара цунна. ТIаккха цхьамма хаьттина: «эшам муха хира бу цунна?» – аьлла. ТIаккха ал-Хьасан ал-Басрийс аьлла: «Ша-шех воккхавеварца эшам хира бара цунна». ШуIабул-ийман – ал-БайхIакъий, 5/454.\n21. «Къуръан ойла яйта а, шеца Iамал яйта а доссийна ду, ткъа наха деккъа и дешарха Iамал йина». Таъвийлу мушкилил-Къуръани, 181.\n22. «Бакъдолуш, дегнаш леш а, денлуш а хуьлу. Нагахь санна уьш лахь, парз Iамалшца денде аша уьш, ткъа денделча, суннат Iамалшца кхиаде аша уьш». аз-ЗухIд ли-Ахьмад Ибн Хьанбал, 233.\n23. «Вонан кхоъ бух бу, ткъа цуьнан дакъош ялх ду.\nВонан баххаш иштта ду:\nДуьне дезар а.\nТкъа цуьнан ялх дакъа иштта ду:\nВуззалца хIума яар дезар,\nКоьртехь хилар дезар,\nНаха ша хестор дезар,\nДозалла дезар». Ал-Iикъдул-фарийд, 2/151.\n24. Дуьне — кхо де ду:\nСелхане ю. Иза шен чохь мел долчуьнца дIаяхана.\nКхане ю. Хьо цуьнга волий а ца хаьа.\nТахане ю. Ткъа иза хьан керахь ю, цундела, дика Iамалш е цу чохь. аз-ЗухIд лил-БайхIакъий, 196.\n25. «Стага шен бала боцург лелош хилар, АллахIа и лай дIатесна хиларан билгало ю». ФикъхIун-нафс, 221.\n26. «Бусалба стеган гIуллакхе хьажар, эзар ракаIат (суннат ламаз) дечул а дукха ма деза суна». Ибн Аби ад-Дуня «Къадáул-хьавáиж» 48.\n27. «ХIай, Адаман воI! Бакъдолуш, хьан (АллахIах) тешар гIийла хилар бахьана, АллахIан керахь долчу хIуманал а, хьайн керахь долчу хIуманах хьо алсам тешаш хилар ду (Сийлахь-Веза ву И)». МавсуIа ибн Аби ад-Дуня, 1/36.\n28. «АллахIа шена цхьа ниIмат делла волчу стага “Алхьамду лиллáхIиллази́ биниIматихIи́ татиммуссóлихьáт*” алахь, Сийлахь-Везачу АллахIа долчух кхачам а бийр бу цунна, ниIматехь кхин сов а воккхур ву и».\nالحَمْدُ للهِ الَّذِي بِنِعْمَتِهِ تَتِمُّ الصَّالِحَاتُ\n*Цуьнан ниIматаца диканаш дуьззина кхочуш хуьлуш волчу АллахIана хастам бу.


Украинаца хуьйцучу тутмакхашлахь Сенцов Олег а ву. Клыхан а, Карпюкан а кхолламех къастанза ду\nГезгмашин-бутт 06, 2019\nУкраинана дIабала кечбинчу тутмакхийн тептаршкахь ву Керчан гечонехь лаьцна хилла 24 хIордахо а, кхи а 11 хенаш кхайкхийна вахархо а, шайлахь режиссер Сенцов Олег а волуш. "Интерфакс" агенталле цунах хаам кхачийна церан хьостано. Дийцарехь, тIедогIучу шоьтадийнахь дIасахуьйцур болуш бу Оьрсийчоьно а, Украинас а шаьш лецна нах.\nЦкъачунна къастанза дуьсу Нохчийчохь тIемашкахь дакъалаьцна ву аьлла, Оьрсийчохь хенаш тоьхначу Клых Станиславах а, Карпюк Николайх а хиндерг. И шиъ Украине дIаваларх Москван "ша-къаьстина позици" ю аьлла, дIахьедира Лакхарчу Радан депутатца Медведчук Викторца хиллачу цхьанакхетарехь Оьрсийчоьнан президенто Путин Владимира.\nТовбеца-беттан юккъехь Украинан омбудсмено Денисова Людмилас а, Оьрсийчоьнан бакъонашларъярхочо Москалькова Татьянас а тептарш дIацахийцира шина пачхьалкхехь лецна болчу нехан. Украинера 150 стаг а, Оьрсийчуьра 34 вахархо а вара цу тептаршкахь.


Лахьан-беттан 11-чохь Каспийскехь Махачкаларчу аэропорте боьдучу некъа тIехь ДПС-н белхахочунна тIетоьхначу машенан урхалла дийриг UFC-н экс-чемпионан Нурмагомедов Хьабибан шича Нурмагомедов Iусман ву аьлла, хета Дагестнерчу полисхошна. Sport.ru гIирсо бина цунах лаьцна хаам. Информаци тIечIагIъеш официалан хьостанийн тоьшаллаш дац.\nШа, Нурмагомедов Iусмана, дIахьедина инцидент хиллачул тIаьхьа хеттарш дечу заманчохь, оцу хенахь машенан урхалла дийриг шен доттагI Идрисов Камал вара аьлла. Дечкен-беттан 11-чу дийне кхаччалц иза СИЗО-хь лаьцна вуьтуш сацамбина кхело. Дагестанан чемпионан шича карарчу хенахь теш санна юкъаозийна оцу гIуллакхна.\nНурмагомедов Iусман а, цуьнан доттагI а лецира Москва схьа ма кхаьчча. Кеманара охьавоьсинчул тIаьхьа, юханехьа Дагестане хьажийра и шиъ хеттарш дан. Цхьана а кепара хиллачух комментарий ца йира йа Нурмагомедов Хьабиба а, йа цуьнан шичас а.\nТалламан версица, Дагестанерчу Каспийск гIаларчу "Аэропорт" контролан постехь ГИБДД-н белхахошца цхьаьна полисхой гIоьртира, номерш йоцуш, Iаьржа куьзганаш долу Toyota Camry машен сацон. Амма машенлелорхочо ца сацийра, некъан инспекторна тIе машен а тухуш, къайлаваьллера иза.


World News in Chechen — новости за 11 января 2020 года от 123ru.net\n50 шарахь паччахьаллехь лаьттина Оманан Султан кхелхина\nОманан Султан, 79 шо долу ал СаIид Кабус бен СаIид кхелхина. Дикка хан яра иза цомгуш волу, яздо Reuters агенталло, паччахьа шен метта верас цавитар билгалдоккхуш. Маскатан шахьаран урамашка бронетехника ю озийна, дуьйцу гинчара. Цуьнан метта паччахь харжа гуллуш бу тIеман буьйранчаш. Веллачун шича, културан министр лаьттина ал СаIид Хайтем бен Тарикъ хьалхатеттина цIеххьашха вовшахтоьхначу кхеташонехь. Оманан урхаллехь бара ал СаIида цIийнах болу нах 1746-чу шарера схьа дуьйна. Персийн карара мохк баьккхинчул тIаьхьа султанат вовшахтоьхнера.\nНохчийн 17 шо долу кIант "Динамон" клубе эцна\nМоскварчу "Динамо" футболан тобано контрактна куьйгяздина нохчийн 17 шо долчу Нохчийчуьрчу Мицаев Расулца. "Динамон" футболан матчашкахь кевнехь лаьттар волуш ву Мицаев. Хьалхо Соьлжа-гIаларчу кегийрхойн "Ахмат" клубехь хилла ву иза. Кхиамца клубан кастингех чекхваьлла кевнахо хIинцале а тобанах дIа а кхетта, Туркойчохь кечамаш беш ву кхечу ловзархошца цхьана. ТIейогIучу заманчохь лоьмар 95 йолу спортхо ган таро хир ю "Динамон" футболан матчашкахь. "Чечня Сегодня" агенталлаца хиллачу къамелехь Мицаевс дIахьедина... Читать дальше...\nНохчийчу къаьркъа дохьуш Ставрополера вахархо лаьцна полисхоша\nНохчийчу къаьркъа дохьуш вогIучу юкъанна Ставрополан кIоштара вахархо лаьцна. Теркйистерчу Ломаз-Юьртахь полисхоша оперативан барамаш дIахьочу заманчохь лаьцна иза, бакъо йоцуш чудохьу малар схьа а доккхуш. Лада Калина машенахь 40 шиша корта бахон малар хилла цо сехьадоккхуш цхьана а кепара документаш карахь а доцуш. ГIуллакх тергоне а эцна, талла долийна ницкъахоша.\nШелковск кIоштахь керла школа схьайиллина\nНохчийчуьрчу Шелковск кIоштахь 720 дешархочунна меттиг кхачош школа схьайиллина аьлла, яздо ТАСС агенталло. "Образование" аьллачу къоман проектан гурашкахь йина ю гIишло. "Кхузаманан гIирсаш а, хьелаш а хIиттош, тоъал хьехархой вовшахтоьхна, кийча ю школа. КIоштарчу кхаа школехь гаттонехь доьшура бераша, и проблема дIаер ю хIинца", - аьлла дешаран министро Байханов Исмаила. ТАСС агенталле министралло хаамбарехь, регионерчу 80 школехь бераш кхаа рожехь доьшуш ду. Карарчу шарахь а 11 школа йина ялийта лерина ду шаьш аьлла дешаран урхаллехь.\nКху беттан 8-чохь шайн тIемалоша ларамза дохийна украинхойн кема аьлла, дIахьедина ГIажарийчоьно. 176 стаг вуьйш, хилла бохам эскархошкара даьлла гIалат ду аьлла билгалдаьккхина динчу дIахьедарехь. Шоьтан Iуьйранна пачхьалкхан телевизионехула инарла штабо бинчу кхайкхамехь боху, Исламан революцин гIаролхойн Корпусан (КСИР)"къайлахчу тIеман центре" дIадирзича, мостагIийн кема тарделла хиллера аьлла. Iамеркаца юкъаметтигаш телхина хиларна тIемалой кийчча хилла тIелата аьлла ду дIахьедарехь. Трагедина бехкеболчарна таIзар дийр ду аьлла Тегерано. Читать дальше...


Moderna а, BioNTech а компанийн куьйгалхойх миллиардераш хилла\nКоронавирусана дуьхьал вакцина яьккхарца йоьзна Moderna а, BioNTech а компанеш а кхин а 7 стаг а долларийн миллиардераш хилла, церан компанешна хилла пайда алсамбаларна, COVID -19 уьнан дуьхьал вакцинаци дIайоьдуш а йолуш. Цунах лаьцна хаам бина "Настоящее время" зорбан гIирсо, къоьллана дуьхьал къийсам латточу дуьненаюкъарчу Oxfam ассоциацина тIе а тевжаш.\nOxfam ша тIетевжина бакъонашларъярхойн а, медицинийн а вовшахтохараллин People Vaccineʼs Alliance альянсана. Цо бинчу хаамца, Америкерчу Moderna компанин инарлин директоран Бансель Стефанан бахам алсамбаьлла 4,3 миллиарде кхаччал, ткъа немцойн BioNTech компанин инарлан директоран Шахин Угуран бахам – 4 миллиарде кхаччал.\nКоронавирусана дуьхьал пхи вакцина магийна WHO юкъаралло\nКерлачу миллиардерийн тептарна юкъавахна Moderna-ца воьзна волу кхин а 4 стаг - иммунолог Спрингер Тимоти (2,2 миллиард), директорийн кхеташонан гIантда Афеян Нубар 1,9 миллиард), вакцина чуйотта шиашанаш а, пакеташ а ечу компанин куьйгалхо Лопес-Бельмонте Хуан (1,8 миллиард), ткъа иштта Iилманча Лэнджер Роберт (116 миллиард).\nКхин керла кхо миллиардер ву Китайхь CanSino Biologics компани кхоьллина, Convidicea вакцина йина кхо стаг. Церан бахам а бу 1,3-1 миллиард доллар.\nOxfam-а билгалдаккхарехь, оцу 9 миллиардера даьккхина ахча вовшахтоьхча иза тоьр дара Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Вовшахтохаралло тIедогIу рицкъ лахара лоручу пачхьалкхашкарчу 780 миллион стагана вакцина тоха.\nИ отчёт зорбане яьккхина People Vaccineʼs Alliance-о Италехь Стигакъекъа-беттан 21-хь Магашалла ларйон Глобалан саммит хилале цхьа де хьалха. Оцу форумехь дийцаре динчу хаттаршна юкъахь дара коронавирусна дуьхьал хьажийна вакцинаш хьокъехь хьегна интеллектуалан къа долахь ларарх юхадовлар. Вакцинашца йоьзна елла патенташ цхьана ханна болх бечу сацорехьа ю Америка, Европера пачхьалкхаш дуьхьал ю цунна.


Нохчийн къоман аганахь - лаьмнашкахь\nChechnya --Mountain, tower\nМассийта шо ду Соьлж-ГIалахь "Йовзаза Нохчийчоь" цIе йолчу Iилманан-талламан экспедицино нохчийн лаьмнашкахь болх бен. Цу юкъахь Iилманчаш а, мохкбезархой а бу.\nЦхьана хенахь къоман кхерамазалла а хилла дIахIоьттина лаьттина лаьмнаш, тахана дасалуш ду. Некъ а, дахаран кхиболу аьттонаш а болчу меттигашка гIерта нах. Дукха яьрташ ю, нах махках баьхначуьра юха цIа бирзича, шайн-шайн яьрташка дIабаха бакъо ца елла. Итум-кхелан кIоштехь а, Шаран кIоштехь а, ЧIебарлойн махкахь а, шортта ярташ ю иштта дIатесина йитина.\nВуьшта йовзаза а, талланза а дукха меттигаш ю Нохчийчохь. И болх беш ю «Йовзаза Нохчийчоь» цIе йолу экспедици. Шайна юккъахь, историкаш а, географаш а, кхиболу а говзанчаш болуш. ГIаш уьш лела лаьмнашкахула, могIарера адам кхачалур доцучу меттигашкахула.\nШайна гинарг а, тосаделларг а гIарадоккху цара. Маршо Радиога дийцира оцу экспедицийн декъашхочо Бугаев Максима.\nБугаев: «Таханлерачу дийнахь вайн махкахь шортта схьаэца Iилма ду историкашна а, архитекторашна а. Никара лела дуьйладелира тхо. Цигахь акхарой бен лелаш некъ бацара. ХIинца оцу махкахь баьхначу тIерлоша а, кхечара а тидам а бина цунна, некъ а баьккхина, жим-жима тIебирзина цунна.\nНашха лела дуьйладелира тхо. И меттигаш телехьожийлехь а, радио чохь а хьехо йолийра. Нехан тIе тидам бахара. Телехьожийлехь бIаьвнаш гайтича, цхьа йоккха стаг йоьлхура боху, шен деден хилла бIов ю иза бохуш. Шена, цу чохь ца гинехьара, кхин гур ма яцара иза, бохуш. Суна боккха кхаа бу-кх иза».\nАдамийн ког баккхаза меттигаш дукха елахь а, тIом ца кхочуш ца бисна цига. Къаьстина бIоьвнашна динчу зено гойту иза, аьлла дуьйцу Бугаев Максима.\nБугаев: «ТIом кхачанза ца бисина цига. МIаьйстахь бIов ю. ТIеман бIов ю иза. Цу чу тоьхна ракета ю. ХIара тIома-м наха кхаьчна а ца Iаш, вай историна а, къомана хIолламашна а кхаьчна бу. Чутоьхна пенаш галдьахна. Хойхь хилла йолу бIов. Дукха хаза, нисъелла яра иза. Хьалхара тIом болчу хенахь, цхьана Делан мостагIаша бахка а баьхкина чу ракеташ а тоьхна, бух бен ца буьтуш хIаллакх йина. Иза яра хьуна чIогIа дика лаьтташ бIов».\nМохк гIаш лелаш, шаьш толлуш, и меттигаш дуьненан ялсамане ала мегар долу, дIатесина хилар халонга оьцу экспедицийн декъашхошна. Царна дола деш ца хилча, кхин нах хуьлу иза деш, аьлла кхин дIа а дийцира Бугаев Максима.\nБугаев: «Дахаран аьттонашна тIегIерта нах. Оцу ярташкахь хи, серло тIедало аьтто бац. Цундела гIала гIерта нах. Никарахь, шай аьтто болчу хенахь, гуьржийн жаIуй, шайна луучу меттигашкахь схьа а оьхуш, даьхний лелийна. ХIинца а гуьрждийн йозанаш ду цигахь. Иза-м хьалха хилла ду, Совета заманахь. ГаланчIожехь, гIалгIай бу шайн даьхний лелош. Вай Къоьзан Iоман дола даллалц, суьйлий бара цигахь шайн даьхний лелош. Вайн латтанийн а, вай мехкан а вай дола дан деза».\nТIом болчу хенахь ломанца чуетташ а, гIовгIанаш йолуш а, дукха акхарой луларчу мехкашка дIаихнера. ХIинца муха ду хьал? Шу тIеIитталой царна?\nБугаев: «Акхарошца долу хьал, суна схьахетарехь, гонах мел болчу мехкашкара уьш вайна схьаихний-те, аьлла, оцуул дукха ю уьш. ХIоразза, тхо лоаьмнашка дахча, тхуна черчий го, луонаш го, сайнаш а хуьлу. Акха москалаш а, акха гомаш а, адамех кхера а ца кхоьруш ю. Уьш кхоьрур яра, царна толлуш делахьарий. Берзалой а, чагIалкхаш а, къаьстина дукха ю. ГаланчIожехь даьхний лелочу наха дуьйцура, шаьш тIехIоьттина а долуш, шайх оза а ца луш, чано юккъе а иккхина кхо етт цистина, бохуш».\n«Йовзаза Нохчийчоь» цIе йолу экспедици цхьана махкахь йоьрзур йолуш а яц. Iалашонехь ду, республикан дозанал арахь, къоман ларраш а лохуш, белхаш дIабахьа. Иштта шаьш бечу белхан жамIаш кестолгIа хаамийн гIирсашкахь а, зорбанехь а гIарадохур долуш ду цара.\n"Йовзаза Нохчийчоь" цIе йолчу Iилманан-талламан экспедицин некъаш


Баккхийчу нахана изоляцин раж юкъаяьккхина Нохчийчохь\n65 шарал тIехбевллачу нахана юха а изоляцин раж юкъаяьккхина Нохчийчохь. Карарчу беттан 17-чу дийне кхаччалц ларбан дезар ду цуьнан барамаш. Изоляцин раж карлайоккхучу омрана куьйгъяздина мехкан куьйгалхочо Кадыров Рамзана.\n65 шаре бевлла нах боцурш а, карантин хьакхалур ю цадоьрзу лазарш шайца долчу нахах а цхьана аьлла, хааме даьккхина "Грозный" телеканало.\nКоронавирус яржарца динамика лахара ю аьлла, ГIалмакхойчоьнца а, Москваца а цхьана цIе яьккхира Лахьан-баттахь Нохчийчоьнан. Оцу юкъанна, уьнах леш болчийн Iорадоху зераш бIостане хуьлу официалан гIирсийн.\nНохчийчохь, кхечу мехкашкахь а санна шога ларъеш ю масканийн режим. Бакъду, Нохчийчоьнан куьйгалхочо а, цуьнан гоно лардеш дац шаьш юкъадаьккхина низам. Нах вовшахбетталучу меттигашкахь цаьргахь ца хуьлу масканаш, иштта, лар ца йо социалан дистанци а.


"Мискачу гусарах алийша дош…"\n28-чу январехь Нохчийн Республикан культуран министерствон цу 1алашонна готтачу х1усамехь НР-н къоман библиотекин белхахойн хьошаллица д1аяьхьира нохчийн яздархочун Алиев Г1апуран 60 шо кхачарна лерина суьйре. Шайн марзо йолчу авторан сий дан баьхкина нах, г1анташ т1е тарбеллачул т1аьхьа, ирахь пенашца а, сени чохь а д1анисбелира.\nСуьйре д1аяьхьира шен оьздачу дашо вайн б1аьрг буьзна волчу Ибрагимов Ризвана.\nХьалхарчу дешан раг1 кховдийра х1усамдега, махкахь а, дозанал арахьа а вевзаш-везаш волчу г1араваьллачу хелхарче, культуран министре Музакаев Дикалуга. Хан ца кхоош, «ког хецца» юбилярах, цунна хьакъ долчу кепехь, дина шен къамел дерзош, министро, беран хенахь дуьйна иллеш дохуш а, оьрсийн иэсехь лараме висинчу илланчин Утесов Леонидачух терачу озаца ша уьш д1аолуш а волчу Алиев Г1апурана совг1аташ деш, белира мехала дечиг-пондар а, куьцехь йолу бакъволчу нохчочун дог хьосту шаьлта а. Амма шен коьрта совг1ат лерира цо юбиляран некха т1е ша оьллина Димаев 1умаран ц1арах йолу мидал.\nДелахь а суна цул а деза хетта совг1ат кхин дара: цу муьрехь белхан хьашташ кхочуш дан махках валар нисделлачу нохчийн яздархойн союзан куьйгалхочо Абдурахманов Дукхвахас дитина кост схьахьедира цуьнан векало – республикан лакхарчу куьйгаллехь барт хилла а даьлла кехаташца дерг цхьалхадаллал бен юкъ ца йисна Алиев Г1апурана «Нохчийн Республикан халкъан поэт» аьлла ц1е ялан; цу хьокъехь шен ц1арах х1ара декъалвар а, ша махка вирзинчул т1аьхьа и г1уллакх чекхдоккхург хиларан тоьшалла дар а т1едиллина хиллера кхунна. Иза хьакъ болу кхаъ бара. Г1апуран яздархочун пох1ма масех аг1о лоцуш хилар – иза лаккхара т1ег1а долуш оьрсийн а, нохчийн а маттахь байташ язъеш поэт а; прозаик а, драматург а хилла ца 1аш, дог делхош илланча хилар а дуьйцура цуьнца хьалакхиъначу Нохчийчохь бевзаш болчу цуьнан юьртахоша а, республикехь а, арахь а г1арабевллачу нохчийн яздархоша а, белхан накъосташа а.\nЮбилярана дечу хазачу тоьшаллашна юкъ-кара артисташа бохучу цуьнан иллешка ла а доьг1уш, дош ала ка ца яьллачу ас сайн дагахь ойла йора.\nБераллехь дуьйна, схьадийцарехь, Алиев Г1апураца хьакхавелла волчу цхьана хьешо шен дашехь элира - цуьнан кхачам боллуш мах хадо а, и к1орггера вовза а цуьнца хьалакхиъна хила веза, аьлла.\nТкъа суна хетарг ишта дацара. Тхойша цхьана министерствехь балхахь волу пхи шо делахь а, сан, Г1апуран, вовшашна наггахь гар доцург, кхин юкъаметтиг хилла яц. Цуьнан шина а маттахь зорбане юьйлу байташ сайн дагна даьтта хьоькхуш карийча, т1аьххьарчу хенахь церан автор и вуйла а хиъна, сайн цуьнга кхоллаелла шовкъ хьахош, шозза-кхузза со д1авистхилар доцург тхойшиннан кхин гергарло а дац.\nАмма, муьлххачу а цуьнан байташ ешархочун санна, уггар юххерачу цуьнан доттаг1чунна ма-вовззара, сайна а иза вевзаш хиларх шеко яц сан. Х1унда аьлча, хьахийча мил-милла а шех кхетар воцу ойланаш; Даймахках, шен къомах 1ийжачу деган лазам; 1аьржа марха хилла т1етовжийна лаьтта харцо 1еткъар, луьрачу т1емашкахь, ямартлонца йохье бохуш, х1аллакбинчу сий долчу к1енташна доьлху дог, мостаг1аша дожийначу иймано бехдинчу къомана орцах вала ницкъ боцуш халчохь хилар – массо а, ойла хьийзош болу, дагт1ехь лаьтта чорда баланаш шен мог1аршкахь балхош, Делера доцург кхача орца доцуш, кху халчу заманан къизалла хьоьгуш болчу нохчийн дог оьцуш волу автор; шен иллешца сан деган мерзаш хьедеш, доьлхучу шен даго сайниг делхош – син бала байбеш; шен деган к1оргенаш сайчаьрца йог1уш хилар йозанехь гойтуш волу – вевза дера-кх суна-м Алиев Г1апур, схьахетарехь, ша Дала дуьненчу кхоьлличхьана-м! Мел вевза-м белар-кха и саннарш вайн Нана-Даймохк сийсош! Ма хала дацар-кха х1ара харц дуьне т1аккха!\nОх1ла цахиларе терра, ларамаза «хьакхавалар» доцург йозанца юкъаметтиг йоцчу ас, жимчу беро санна, чулацаме нисъелча, йоьшучу байташкахь церан «шералла» лоьху. Ткъа иза, ма-хаъара, уьш низаман лакхарчу т1ег1ан т1ехь хилчий бен нислуш дац. Низам гойтуш йолу аг1онаш, къаьсттина нохчийн маттахь йолчу байташкахь, дукхахьолахь, эшамехь хуьлуш ю. Т1аьхьарчу пхеа шарахь зорбане евлла нохчийн байташ зийча, церан низам оьрсийн маттерачеран т1ег1ане кхачош дукха авторш бац. Алиев Г1апуран кхолларалла цу хьолехь ала х1ума доцуш ц1ена ю.\nТахана Нохчийчохь соьга нисъеллачу байтийн авторех, Г1апура санна, оьрсийн а, нохчийн а маттахь язъечу байташкахь цхьатерра лакхара низам гойтуш верг наггахь бен вац. Иза а ду Алиев Г1апур рог1ерчу поэтех цахиларан тоьшалла – нохчийн маттерачу поэзехь байтийн чулацаман къорге а, церан низаман лакхалла а хьесапе диллича, цуьнан пох1ма а, говзаллин т1ег1а а, сан шеко йоцуш, массерачул а лакхара ду.\nСан кхетамехь, къонахчун коьрта билгало ю шен къоман сий дуьненан меха хилар. Б1аьрхиш легош, дег1ехь зуз латточу Г1апуран иллешка ладоьг1уш волчунна даго хьоьху шен къоман бала шечул беза хилар б1аьрг баьллачунна а гуш волу автор Дала нохчийн къоман т1амарх кхоьллина вуьззина къонах хилар.\nТаронах Дела вина б1арзъелла ойланаш дуьненчохь хьийзачунна т1ехьаьжча «миска» хеталуш; юучу сискалал, духучу барзакъал мехала кху дуьненчохь дуккха а х1ума дуй хаъал дог дуткъделлачунна «гусар» вуйла хууш волчу Алиев Г1апурана зеделла хетало дукхах болчу нахана цагуш долу дуьненчуьра Делан кхолламан коьрта маь1на. Цунна дуй-те цуьнан тахана шен куьцехь эпсаран кеп нисъян ца г1ертар?\nСхьахетарехь, дерриг нохчийн къоман бала чутарбинчу цуьнан 1ийжачу дагехь йолу г1айг1а дуьсур долчу кху дуьненах ойла херъеш хила еза. Т1аккхий бен шен барзакъан башхалла лазамехь йоцуш ца хуьлу стаг. Шена дукха везачунна балий, г1айг1ий эшор дац Ша, аьлла, дош ду боху Делан – ткъа Ша дуьненан даржех уггар лакхара поэтан дарже кхачо ирсе кхоьллинчу Алиев Г1апурана Цо иза доза доцуш кховдийна. Кхин х1ун тоьшалла деза вайна поэт Алиев Г1апур декъал вина хиларан? И санна сийлахь к1ентий дебабойла Нохчийчохь цу везчу Дала!\nЦу везчу Дала, т1аьхье беркате еш, йоле дуьллийла, х1ицца бен ваха волалуш воцчу хьан, цкъа б1аьрга нег1ар тоххал бен доцу, хьалхара 60 шо, тхан хьомсара доттаг1!


Адамаш, Хиламаш, Зама\nАдамаш, Хиламаш, Зама Calendar\nДечкен-беттан 08, 2017\nКхерам а, сингаттам а дIабаьлла де - чIир йитина де\nАкха ду цу чIажахь тайпанаш,\nМаршонна - сужданехь, ткъа низам – тIемалойн,\nМостагI шен вожавар цигахь дац зуламе,\nДоттагIна - тешаме, гамонца – бекхаме,\nДиканца – догдика, вочуьнца - сов дера,\nЛуьралла - бух боцуш, безам а санна.\nГIуран-беттан 16, 2016\nМаца йостур ю "Путинан гIашсалтийчо" юкъ?\nКху шара Нохчийчоьнан куьйгалхочуьнан харжамаш хилале ши-кхо бутт хьалха Кадыров Рамзана дIахьедар дира, шен дарж дита кийча ву ша аьлла. Иза дуьххьара олуш дацара цо, амма республикехь харжамаш хила безаш а болуш, цхьа хан еара Кремл цуьнан кхолламах лаьцна йист яьккхина ца йолуш.\nЛахьан-беттан 27, 2016\nЛахьан-беттан 04, 2016\nШейх Мансур - маршонан седа (аудио, видео)\nТахана Шейх Мансур ца вевзаш стаг каро вуно хала хир ду нохчашна юкъахь. Цхьаболчара цуьнан цIе бусулба дин даржорца юзу. Кхечара вуьйца иза, майра а, доьнал долуш а тIемало, буьйранча санна. Мила хилла Шейх Мансур?\nГIадужу-беттан 13, 2016\nНохчийчохь шена марзделларг леладо Путина Шемахь ВуьрхIитта шо хьалха 1999-чу шеран ГIадужу-беттан 29-чу дийнахь ШаIми-юьртана йистехь Оьрсийчоьнан тIеман кеманаш ракеташ а, бомбанаш а йиттира тIамах къаьхкина Нохчийчура арабовла гIертачу маьрша нахана.\nГезгмашин-беттан 02, 2016\n"Муха яьхьира ас аьхке" ... ХIара сан дуккха а шерашна тIаьхьадисина «Муха яьхьира ас аьхке" дийцар нисделла ломахь Iуьллучу ЦIоьнтарах лаьцна. Амма, шеко а йоцуш, вайх хIораннан а ю шен хьоме эвла, кIотар.\nТовбеца-беттан 18, 2016\nТуркойчоь шайн мостагI хилийта лууш бац Шемарчу тIамехь болу нохчий\nКху беттан 11-чу дийнахь Шемахь Асад Башаран тIеман ницкъашца тIом бечу цхьана тобан хьалханчо Муслим Шишанис леррина дIахьедар дира Туркойчохь Истанбулерчу дуьненаюкъарчу аэропортехь, зуламен телатар а дина, адамаш дайарца нохчийн цхьа а юкъаметтг яц аьлла. Мединехь дина тIелатар а емал дира Шишани Муслима, цигахь хилларг ша а, шен накъосташа а халахетаршца тIеэцна хилар билгал а доккхуш.\nОхан-беттан 29, 2016\nВермахтан нохчийн салтий\n1980-гIа шераш чекхдолу зама яра иза. Реформашка кхойкхуш Горбачев Михаил а волуш, шен болар лах ца деш болх беш яра коммунистийн идеологин машен. Цхьана дийнахь тхан кIоштан газетан редакце кехаташ эцна веара КГБ-н меттигерчу декъан векал.\nОхан-беттан 11, 2016\nПрессо кхуллу Малхбузенехь нохчех ойла Тахана оха шун тидаме юьллу "Адамаш, хиламаш, зама" программа. Нохчех Малхбузенерчу пачхьалкхашкахь кхоллаеллачу ойланах лаьцна ю иза.\nЗазадоккху-беттан 18, 2016\n"Нохчийн къомехь хилла долу гIиллакхаш болх беш дац"\nШи-кхо шо хьалха дара иза. Нохчийчохь тIаьхьарчу хенахь болх беш ша цхьаъ йисина ала мегар долчу «Адамашна ницкъ барна дуьхьал комитетан» куьйгалхочо Каляпин Игора Маршо Радионна интервью луш иштта элира Нохчийчохь уггаре дагахкхета хийцам буьйцуш а, хьал дIанисдан хIун дан дезза аьлла шега хаьттича а.\nЧиллан-беттан 28, 2016\nДинца доьзнарг даиман а ду экаме. Цундела динца доьзна къамел деш хIора ша олу дош лардеш ала гIерташ хуьлу баккъалла а Iилма долу оьзда стаг, и дин муьлхха а далахь а.


Дагестанерчу Дербентан яхархочо Казимова Наргиза кхайкхамбина Нохчийчоьнан куьйгалхочуьнга, шен кIант Алиев Ниллан лохуш гIо дахьара аьлла. Стохка Чиллан-беттан 10-чу дийнахь тIаьххьара ненаца зIене ваьлла ву иза.\n"Сан цхьаъ бен воцу воI лохуш, гIо дахьара ахь! Иза воцург сан кхин хIуммаъ а дацара. Суна хаьа, хьо дика стаг вуйла а, массарна а ахь гIо дойла а. Хьуна дуьхьал вацара иза", - боху Казимовас ша дIаязйинчу видео тIехь.\nНанас дийцарехь, Айдын цIе йолчу стага (хила тарло вуьйцург Мустафаев Сеидадин) Iехийна, Соьлж-ГIала вигинера Ниллан, карахь паспорт а доцуш.\nДербентера аравьлла Чиллан-беттан 9-чохь 30 шо долу Алиев Ниллан а, 35 шо долу Мустафаев Сеидайдин а, 62 шо долу Аскеров Хьаьким а 594 номер йолчу "Лада Калина" машенахь. Урхалла дийриг Аскеров хилла. ТIаьххьара уьш гина Чиллан-беттан 10-чохь "Турист" олучу хостелехь. Дагестанерчу полицино лехамашка белла уьш.\nНохчийчоьнан куьйгалхочуьнга гIо доьхуш, цхьааллин пикет дIаяьхьира Казимова Наргиза. Соьлж-ГIаларчу маьждигна хьалха Мустафаев Сеидайдина цигаьрка а уьзуш, Кадыров Рамзанах лаьцна дастаме къамел деш яьккхинчу видеона тIехула къайлабаьхна хила тарло уьш аьлла, хеташ яра Казимова.\n"Медиазоне" дийцина Наргиза, шен кIант шегара пурба а доцуш ваханера, тIаьхьо ша Соьлж-ГIалахь ву, Мустафаевс болх белла шена цигахь бан аьлла, телефон тоьхнера кIанта. Иза ший а петарш чухула кечъеш, белхаш беш вара.\nХостелехь а тIечIагIдина, шайн хIусамехь Дербентера кхо стаг сацарх. Амма ца дийцина, церан кхин дIа хиллачу планех.


Цхьан книжкан кхоачамбоацарех лаьца -\nЦхьан книжкан кхоачамбоацарех лаьца\nХа дIайода, адамаш хувцалу, вахар тоалу, цунга хьежжа доккхагIа, хозагIа хулаш доагIа арадувлаш дола дошлоргаш, Iилман балхаш, говзаме йоазонаш. ДукхагIча даькъе уж во деце а, эшаш дале а, кхы дикагIа, цхьаккха кхоачамбоацар доацаш уж хилча бакъахьа хетар. Iилма-тохкама института болхлоша яздаь хилча хIаьта а хила йиш яцар царца цхьаккха кхоачамбоацар. Тахан са дувца безам ба А. М. Евлоевас баьча «ГIалгIай драматурги: къаман из хьахилар, эргаялар, жанра белгалонаш» яхача балхах. Цу тайпара, еррига вай драматурги ювцаш, цун автораш бовзийташ дола книжка хилар, дика хIама да. Бакъда хаттар отт: цхьаккха саг вицвеннавий-те из яздаьча Евлоева Азайна, цхьаннена вас хургйола хIама дий-хьогI цу книжкаца дувзаденна? Хала хете а, цу тайпара моттиг нийслу укхаза. Селлара цIенхаштара болх бIаь шера цкъа мара язбеш хилац, тIаккха сих ца луш, шедар лерттIа дайза а дайза, беррига драматургаш чу а лоацаш язде дезар из. Амма автор (къона хиларах хургда из) цу декхарах дика лоархIаяьяц. Цхьан хIамах тамаш ю аз, цун Iилман редактор профессор Дахкильгов ИбрахIим хиннав, рецензенташ филологически Iилмай доктор Танкиева Лида, филологически Iилмай кандидат Мартазанова Хьанифа хиннай. Берригаш къаман литература дика довзаш, цунца къахьегаш хьабоагIа нах ба. Цар ца зер ма тамаш я книжкан кхоачамбоацараш.\nБIарчча хьаийцача, къонача Iилманхочо гойтад вайна, мишта хьахулаш а дегIайоагIаш а хиннай гIалгIай драматурги. Из жанр эггара хьалха вай къаман литературанна юкъейоалаяьр хиннав гIалгIай йоазон мотт, грамматика, дошлорг, газет кхелла вола Мальсагов Зоврбик. Цо язъяь пьесаш даим Iомаеш хиннай, хIанз а Iомаю школашка 9 классе дешаш болча кIаьнкаша а йиIигаша а. «ЙоI йодаяр» а «Пхьа» а советий Iаьдала хьалхарча шерашка чIоагIа эшаш хиннай, хIана аьлча цар гIеттадаьраш, къамарга этта тIехк санна, къаман вахаре новкъа хIамаш хиннад. ЙоI шийна везача зIамигача сагага маьре дIалуц, из хьал долаш вац, яхаш. ШоллагIчун тIа, дас (ший бехк боацаш) вийнача сага пхьа лех, саг йоагIача дийнахьа цун воI юхавувш. Хьалха санна ира ца латте а, тахан а вайна юкъе долаш да цу Iадаташца дувзаденна зулам. Кхыча дешашца аьлча, эггара хьалхара къаман пьесаш ширъяьннай ала йиш йолаш дац вай, къонача тIехьенна бакъахьара кхетам луш я уж хIанз а. Иштта ала мегаргда Мальсагов Оарцхос язъяьча «Салихьат», Мальсагов Дошалкъаца цо язъяьча «Кердача наькъа тIа», Базоркин Идриса «Тамара» яхача пьесаех. Къаьстта дукха къахьийгад цу йоазанхочо «Коталон байракх», «Операци», «Сатоссаш» яха а кхыдола а йоазош деш. Цун цIераца дувзаденна да драматурги дегIаахар а наха шерра дIайовзар а. Бакъда кхы а хиннаб вай из никъ дIахохьош хьабаьхка нах. Масала, царех ва аьнна эггара хьалха цIи яккха езарех ва халкъа йоазонхо хинна Чахкиев СаIид. Ширача замангара денз хьаволавенна, таханарча денга кхаччалца йола зама чулоацаш да цун драматически лехамаш. Вайна массанена дика бовз цу жанре цо баь болх: драматически поэма «БIаргий хих биза кад», драмаш «Къонгаш бовча хана», «Са кIаьнк», «Террор», «Асхьаб Бендер», «ТIеххьарча жIака тIа», «Жанхота валар», кагий пьесаш. Къаман сий долаш бола нах хьахьекха ца Iеш (Айдамар, цун къонгаш; Зязиков Идрис), цун сийдоацаш бола нах а бовзийт вайна драматурга. Уж а хиннаб, болаш ба, хургболаш ба моллагIча къаманца. Йоазонхочо гIо ду царца къовсам лоаттабе, цар гIулакхашта сунт тоха.\nБоков Ахьмада вай драматурги дегIайоалаеш хьийга къа а довзаш да. Цун кхолламе хиннай «Бачеи цун истийи», «Тхо цIадоагIаргда, нани» яха пьесаш. ШоллагIъяр кхоллаш, цун ларде йиллар я йоазонхочун «Тиша цIа» яха повесть. Из а дика йовз вай кагирхошта, хIана аьлча еррига повесть 8 классе Iомаендаь. Автора шийна хьалхашка оттадаь керттера декхар хиннад, тIема къизал ше ма ярра хьагойтар. Дезала да бандиташа вув, советий Iаьдал доаккхаш, кхоккхе воI: Бекхан, Гирихан, Iалихан – Сийлахь-боккхача тIем тIа бов. Юхейисача къаьнача Iайшех а къехетам биц тIемо, повесть чакхйоалаш мина ийккхе ла из а. Из шедар дийцад Мухтара Азас. Бакъда Боковс драматурге баь эггара керттера болх хьоахабаьбац. Вайна дагадоагIа, 80-ча шерашка цун роман «Беке къонгаш» инсценировка а яь, «ЦIий кхайк» аьнна цIи а тилла, сцена тIа оттаяр (режиссёр М. Беков). ГIалгIай театральни вахаре лоархIам болаш моттиг яр из. Цу пьесанна лаьрхIа илли язде аьнна тIадилладар сона. Яздир, дийкар, наха дезаделар. Боков Ахьмада драматурги тохкаш 70-ча шераш тIа хIана сецай кхеталуш дац тахан яхаш, 1980-2000-гIа шераш довзаш йола къона Iилманхо. Таханарча вай деношка кхаччалца хьатахка безар аьнна хет сона халкъа йоазонхочун кхоллам, нагахьа санна драматурги дегIаахара наькъаш дизза гойта декхар шийна хьалхашка оттадаьдале. Оттадаьдеце-м хац сона.\nКерттерча кхоачамбоацар тIа дIатIакхаьчад вай хIанз. ВIалла хьоаха ца веш витав Азас ший книжка тIа вай дикагIвола йоазонхо Ведзижев Ахьмад. Поэт, прозаик хинна ца Iеш, из хиннав тамашийна, зама а нах а дика зе ховш вола драматург. Селхан е тахан хьахинна драматурги яц цунъяр. Со тахан 60 шерал тIехваьннав, со зIамига волаш Нохч-ГIалгIай телевидене гIолла гойташ яр «Дала яйта хьаьша» яха цун дувцара кIийлен тIа оттаяь телеспектакль. Вешта аьлча, инсценировка яьяр цу дувцара. Из а яр-кха сов зIамига йоацаш пьеса. Ала деза, цунна юкъе лайзараш вай эггара дикагIбола артисташ Хадзиев Махьмад-Гири, Цицкиев Мухьмад, Яндиева Лида бар аьнна. Йицъенна мишта ют из санна йола моттиг?! Иштта телеспектакль оттаяьяр Ведзижева «Кхоллам» яхача пьесах а. Укхаза лайзараш бар вайна массанена дукха беза артисташ Наурбиев Руслан, Беков ИбрахIим. Цул совгIа тIеххьаръяр Iомаеш я школе 8-ча классе деша долча бераша. Цу пьеса чулоацам а къаьнарчеи къоначеи шин вахара юкъера къовсам бувцаш ба. Верригаш вац цунна юкъе пхи турпалхо мара, цаI (нускал Лейла) вIалла йистхулаш а яц. Йоккхача сага Кайпас кхеваьв воI. Къаеннай из, кIаьдъеннай, ялале, Мурада саг а йоалаяь, виIий бераш ловзаде, хьеста безам ба цун. Бакъда йоалаеш йола саг ше лаха гIерт из воIа, шийна хоза хета гIулакхаш дегIах доахкар еза цунна, Мурадагеи цун новкъостага Туханагеи йоах цо: «Соначул дикагIа йоI йовза-м валлац шо шиъ? Шоана фу хов, йоIа бат йизза пудараш-басараш хьекхача, Iеха ма лой шо-м. Басар хьакхар пайда бац, маха баккха ца хайча, коч-хачи тега ца хайча». Мурад, ше яхар деш, лийлача воал аьнна хеташ я йоккха саг. Новкъа кхийттача юртахочунга Мунапага, цун йоI йоалае дагахьа, Мурадага вIалла хIама ца хоатташ, зоахалол дIакъодаду цо. Хинна даьннарг санна да из. Бакъда Мурадеи Туханеи Тоита йоалаю аьле, зIамигача сага дукха еза Лейла йоалаю. Хьайоалаяьчул тIехьагIа, кхы цунна де хIама доацаш, ший нус хьаьсте, хоастайийя соц Кайпа. Кхоллам (судьба) иштта хиннаб цу деша. Цудухьа тиллай цу пьесах иштта цIи а. Мишта ют цу тайпара пьеса къаман драматурги ювцача книжка тIа хьоаха ца еш? Хетаргахьа, из нийсденнад, боккхагIболча литературни критикаша а И. Дахкильговс, А. Мальсаговс цун (Ведзижева) драматурги кIезига ювцарах. Масала, Мальсагов Абос ший статьях «ЦIихеза йоазонхо, драматург, публицист» аьнна цIи тиллаяле а (№19 йола «Сердало», 2004 шера 19 февраль), пьесаш язъяьй аьнна шин дешаца хьоахадаь, кхыметтел цар цIераш ца йоахаш Iийнав. Книжка тIа цун кхоллам тохкаш а, дукхагIа хьехадераш дувцараш, повесташ, роман я. Сона хеташ, царгара масал а ийца, Iийнай Евлоева Аза. Из-м хIама а дац, Абабукара Ахьмада эггара йоккхагIйолча «Деха зоахалол» яхача пьеса а цIи ца йоаккхаш Iийнай автор ший Iилман балха тIа. Ахьмадаца дов долаш хиннабий-те вай критикаш? Из мел дола хIама цар хьадича, кхыйола уйла керта чу хьачу-м ягIац.\n«Деха зоахалол» яха драма а, вай заманхой бувцаш, дезала юкъе нийслуш йола къовсаме моттигаш йовзийташ я. Школе 9-ча классе Iомаю из. Дезала да Берд къаракъаца хьоашал доагIаш ва. Шийна къаракъа меладеча хьал долча нахага маьре яхийта гIерт из ший йоI, вож саг йоалаяь хилар, йоIа везаш цахилар вIалла теркал ца деш. Берда дагадоаллар Лейлай (из цIи Ахьмада дукха езаш хинначох тара да, ший пьесашкарча бакъахьарча мехкарашта еннай цо из шозза) ираз, цига цун хургдола вахар дац. Урдонна лургдола ахча да цунна дезар. Из хьаийцача, йIаьххача хана къаракъ молаш лела таро хургья. Мара духьалйоал йиIий нана Заби, даь-воша Хасмахьмад, Лейла ше. Да ше дIаяла гIертача сагага маьре ца яха, шийна теха яла кийча я из. Зоахалола венача Къоасама жоп лу Берда, 2500 сом (из пьеса язъеча хана кхы дукхагIа луш дацар урдув) хьаэц, бакъда Къоасама тIехьавенача кIаьнка ийрча хоам бахь. Саг ехаш вола зIамига саг Iаьдало лаьца дIавигав, хьарама Iоадаь рузкъа, цIагIа мел йола хIама язъеш латт. ТIаккха а урдонна хьаденна ахча юхадала раьза вац Берд, ше Iехавича, бегваьккхача санна хеташ, из цабоашама дита гIерт из. Хасмахьмада дIадолийт наьха ахча. ХIаьта Лейла араяьккхе маьре дIайохийт нанаси даь-вошаси, шийна дукха везача зIамигача сагага. Къаракъ-м кIезиг-кIезига дIадоалаш латтар вай вахарера, бакъда маланза беха нах хIанз а болаш ба. ЙоIа ца езача моттиге шоай дезалхо дIалуш, цунга хIама ца хоатташ, хаьттача а цо яхар теркал ца деш, моттигаш нийслу. Заман белгало санна хIанз а лелаш да цу тайпара хIама. Из пьеса а, хьоаха ца еш, йитай дувцаш долча книжка тIа.\nЦхьаболча цхьа пьеса язъяьча наьха а цIераш яьхай укх книжка тIа. Масала, Угурчиев Азмат-Гире («Лоамашта дицлургдац», 1998). Из во да ала гIертац со, дика да, сага хьийга къа белгалдаккха деза кIезига мара деце а. Со ала гIертар кхыдар да. Иштта цхьацца пьесаш язъяьча кхыча авторий а цIераш яьхаяларе дика хургдар. Масала, Хамхоев Вахас язъяьй «Малав бехке?», «Зулейха карагIдийннараш» яха пьесаш, аз язъяьй «Иштта хул» яха пьеса, Азай книжка арадоалача хана драматург санна дикка вовзаш вар Горчханов Бадрудин, кхыбараш. Уж хьоахабе безар цхьа-ши дош аьнна а. Таханарча къонача драматургашта юкъе ювцаш я Сусуркиева Аьсета цIи а, цун пьесаш ловзаяьй И. Базоркина цIерагIча гIалгIай паччахьалкхен драматически театра сцена тIа. Драматурге къахьийгад Теркакиева Аьсета а. Къаьстта а хьоахаве лов сона Хашагульгов Iаьла. ГIалгIай йоазонхошта юкъе цхьа саг вац, берашта чIоаггIа езаенна пьеса язъяь, из цаI мара. Школе 6-ча классе Iомадеча книжка тIа кепа теха я цун «Фу ховли, фу довзали?» яха кхаь суртах латта пьеса. Дикка йоккха пьеса я ювцар, бераша шин урока тIа еш из. Из ецарий Азай книжка тIа хьоахае мегаргйолаш? Дукха ха йоацаш газета оагIонаш тIа цох лаьца аз яздаьдар: «… Дешара программанна юкъе а дикка моттиг дIалоацаш я драматурги. Эггара хьалха драматурги царна йовзийташ я берашта чIоагIа езаенна Хашагульгов Iаьлий «Фу ховли, фу довзали?» яха пьеса. ЛаьрххIа царна хетаяь я из. Цу тIа вувц ворхI кIаьнки цхьа йиIиги. Эггара зIамагIа я пьеса турпал йола ялх шу даьнна Маки. Из пьеса духхьашха кепа теха араяьнна 30 шу дизад (1990). Цу тIа фу дувц халехь, хьехархо ролаш дIаекъа волавелча, аркъалдахе делалу бераш. Турпалаш ба: IаIи, МаIи, Коло, Моло, Къурби, Лурби, Маки, Паки. Из белам юхь тIара дIа ца боалаш, еш бераша еррига пьеса, хIана аьлча шоай оамалаш гу царна цун турпалий оамалашка гIолла.\nЕррига пьеса ховли-довзалеш тIа оттаяь я. Цхьанне хоатт, вокхар жоп лу. Жоп нийсагIа деннар ва аргIанара ховли-довзали оалаш. Дешархошта къаьстта дукхагIа деза ховли-довзали да Колочо аьннар: «Гаьн тIа боргIал ягIа. Мича дожаргда цо даь фуъ?» Эггара хьалха из хозачар ца оалаш хIама дисац:\n-Яьшка чу, – оал цхьанне.\n-Лаьтта дожаргда, – оал шоллагIчо.\n-БIена чу, – оал кхоалагIчо.\nНийса жоп дIахезача:\n-Iалаьлай, ма Iовдала да вай! – оалаш а хул цхьаволчо, хIана аьлча боргIалаша фуаш деш хилац».\nЮххера, Азайна дицденна цхьаькха йоазув хьоахаде лов сона. 1978 шера къаьсттача книжкаца араяьннаяр Кодзоев Тимура язъяь «Наьсари Ачами» яха драматически поэма. Сога хаьттача, дика язъяь а, еша безам боагIаш а поэма я из. Цу тIа бувцар ба гIалгIачоа Наьсараи черсий аьланна Ачамаи (Ачамаз) юкъе хинна къовсам. Из сюжет дика йовзаш я вайна халкъа багахбувцама юкъерча «Наьсар» яхача дувцарах. Бакъда Тимура шийна хеттача тайпара дIанийсдаьд поэма тIа дувцаш дола хIама, духхьала цхьа къовсам мара хIама ца дуташ. Цу драматически поэмах боккхача критикаша а яздича хIама дацар, хIана аьлча цу тайпара йоазош моллагIча къаман литературе кIезига хул. Мотт бIаьхий болаш, сурт-сибаташ хоза кхелла, ший тайпара композици а, цунга хьежжа фабула а йолаш поэма я из. Азас из йийша хургьяц аьнна хетац сона, хIана аьлча из кепа теха а Iомаеш а я школан 8-ча класса лаьрхIача литературах долча книжка тIа. Нагахьа санна из техкаяларе, Iилманхочунна, дувца мегаргдолаш, дукха хIама корадергдар. Поэма диъ даькъах латташ я, дешархошта лоацъяь еннай из, сов йоккха йоландаь.\nЦу тайпара уйлаш ессар са дег чу, Евлоев Мухтара Азай драматурги дегIаярах дола книжка дайзача. Хетаргахьа, дIахо а из жанр тохкаргья аьнна хет сона цо, нагахьа санна цо ца тохке, кхычар кхоачашде мег из декхар. Дувцаш дола хIама цар дизагIа гойтаргда аьнна хет сона.\n← Творческий тандем\nБез страха и боли →


Исламан Нур - Свет Ислама - Мегаш йолучу а, мегаш йоцучу а пхьегIех дерг довзуьйту дакъа\n18. Маймуна (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) уьстагI текхош бохкучу нахана ша уллохула волуш элира: «Аша цуьнан цIока шайна схьаэцнехь гIолехь дара шуна». Ткъа цара элира: «Къебелла бу и». Цо элира: «Хино а, акказин гIаша а дIацIанйо иза» (хIара хьадис далийнарш Абу Дауд: 4126, ан-Насаи: 4248).\n19. Абу СаIлаб ал-Хушанис (АллахI реза хуьлда цунна), ша цкъа хаьттира аьлла, дийцина: «ХIай, АллахIан элча! Жайнин (китабан) охIланан махкахь дехаш ду тхо. Церан пхьегIашна чохь хIума яа мегар дуй тхуна?». Цо жоп делира: «Царна чохь ма яалаш, нагахь шаьш уьш йоцург кхиниг йоцуш ца диссахь. Ткъа уьш бен кхин яцахь - цкъа хьалха, уьш йила а йилий, тIаккха яа» (хIара хьадис далийнарш ал-Бухари: 5478, Муслим: I930).\n20. Iимран ибн Хьусайна (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Пайхамара а (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) цуьнан асхьабаша а ламаз ийцира мушрик-зудчуьнан кита чуьра хица» (хIара ал-Бухарис: 344, Муслима: 682 далийначу деххачу хьадисах цхьа дакъа ду).\n21. Анас ибн Малика (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Пайхамаран (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) кад кагбеллера. Ткъа цо цуьнан иккхина йолу меттиг детин сераца юьйцира (дIакъевлира)» (хIара хьадис далийнарг ал-Бухари ву: 3109).


Iехийна, тилийна - кхана бохка буьгур бу!.. - Chechenews\nГлавная » Все Новости » События » Iехийна, тилийна — кхана бохка буьгур бу!..\nIехийна, тилийна — кхана бохка буьгур бу!..\nХΙунда аьтто болу арахьарчу ницкъийн нохчий дуьненан маьΙ-маьΙешкахь нислучу бохамашна юкъаийзон? Стенна ца ларло цунах нохчий?\nЯ теракташкахь, Я летаршкахь билгалбевлла бу нохчий дуьненан массо а маьΙΙешкахь. Хийлаза хаамийн гΙирсашка ладоьгΙча, ойла кхоллало, массанхьа а цхьа хатΙ вайн наха гойтуш хилча, журналисташ массо а цхьабосса харц хуьлийла а ма дац нохчий маьттаза гайтарца, олий. Оцу темех дара Маршо Радионо ладогIархошца кху кIиранах дийцаредана хаттар.\nЗаманан къаьхьачу хиламаша талхийна нохчийн къам, хьалха иза иштта ца хилла, боху Теркйистерчу Ризвана.\nНохчашкарчу иманах а, комаьршаллах а пайдаоьцу оцу къомах хΙуъа хилча а бен-башха доцчу хΙилланчаша. ТΙаьххьара хуьулу зе шайнна нохчашна дуьсу, аьлла ю Итум-Кхаьлларчу Яхьъян ойла.\nНохчий амална сиха бу, шайн доцу гΙуллакхашна юкъагΙерта марзбелла, иман лахделла, аьлла хета Ιелин-Юьртарчу Хазманна.\nДецΙенна гена ваьлла веха стаг, ша хьошалгΙахь вуй хууш ваха веза, Оьрсийчу я кхечу махка хьо воьссинехь, виц ма ло хьо цΙахь воцийла, чохь а, арахь а цхьабосса хецавелла хила ца догΙу стагна – и кепаш эяр ду нохчийн сакхт, боху Гуьмсерчу Ιисас.\nХарцо а, нийсо а къастош дерш хаарш ду. Уьш махкахь лаьттинчу хьелаша эшийна нохчашкахь, цуьнца а дозу цхьа бахьана, вайн нах атта Ιехалуш хилар, уьш зуламашна юкъа нисбалар а, аьлла хета Соьлж-ГΙалахь вехачу Русланна.\nМассо а сакхт нохчашка кхачийнарг ахча, боьха ахча, ду боху СаΙди-Къотарарчу Мохьмада. Цуьнан а ю шен къоме вуно яккхий претензеш.\nИштта дара Маршо Радиоца телефонан зΙенехула вай хаттарна жоп луш дина къамелаш.\nСайта тΙехь оха хΙоттийначу хаттамехь дакъалаьцнарш а бу алссам.\nIехон атта стенна бу вайнах, аьлла бара хаттам.\nНохчий шаьш догдика хиларна атта бу арахьарчу ницкъашна Ιехон боху 27 проценто.\nПолитиках кΙезиг кхеташ хиларна ду иза иштта аьлла хета 24 процентна.\nХьегначу баланах кΙад а белла, нохчий дикане кхийдаш хиларх пайда оьцу зуламхоша боху хаттамехь дакъалаьцначу 9 процент наха.\nНохчашна шаьш кхечу къаьмнел лакхара хетаро боху уьш харц новкъа аьлла хета 12 процентна.\nΙехабо ахчанах бохкалуш болун дела, боху 29 проценто.\nЖамΙ деш аьлча, Маршо Радион ладогΙархойх а, сайт йоьшучех а ах сов декъанна хета, нохчий Ιехон атта бу политиках буьззина кхеташ бацарна а, ахча гича атта сакхте некъ хоржуш хиларна а, аьлла.\nРасплата за империю\nАлександр Коломийцев: Идея Независимой Ичкерии вызывает злость и ненависть у Москвы\nЛогика Путина: россияне справятся, давайте дадим свои вакцины другим\nПутинская банда «Роскомнадзор» приказала заблокировать antijob.net


Политикера дIаваларх дийца дуьхьал хилла Путин\n2024-чу шарахь хьайн хан чекхъяьлча политика юьтур ю ахь, йа кхечу даржехь вуьсур ву хьо аьлла, италхойн Corriere della Sera газетано шега деллачу хаттарна жоп ца делла Оьрсийчоьнан президенто Путин Владимира. Цкъачунна хьалхе ду цунах лаьцна дийца, ткъа карарчу хенахь президентан даржехь дан гIуллакхаш дуккха а ду шен аьлла, дIахьедина Путина. Итали воьдучу деношкахь газетана еллачу интервьюн чулацам зорбане баьккхина Кремлан сайтехь.\nХьалхо Путина къадийнера, 2000-чу шарера схьа дуьйна ойла еш ву ша шел тIаьхьа хинволчун аьлла. Делахь а, цо бахарехь, Оьрсийчоь – демократин мохк бу, цундела хинволу президент харжамашкахь халкъо къастор ву.\nХьо куьйгаллера дIаваьллачул тIаьхьа пачхьалкх муха хир ю аьлла хета хьуна аьлла, 2018-чу шеран Лахьан-баттахь шега журналисто хаьттича, Путина жоп деллера: "Хьо стенга сиха ву? Со цкъачунна цхьнхьа а ваха дагахь вац".\n2024-чу шарахь чекхйолу Путин Владимиран шолгIа эцна 6 шеран хан. Оьрсийчоьнан Конституцино бакъо ца ло кхоалгIа а президентан харжамашкахь дакъалаца.


Ассаламу Iалайкум! Далла бу хастам хатта меттиг тхуна елла волчу. Дала диканца бекхам бойла хьуна Олхазар.\nХIара цхьа хаттар дара сан хьоьга:\nСуна сайн хIусум-нанас йовлакх лело (тIетилла) лаьа, а соьга сан нанас боху: нагахь санна цо йовлакх тиллахь хьо сан кIант вац, йа со хьо волче чу а йогIур йац. Иштта хьолехь хIун да деза аса?\nВа Iалайкум ассалам ва рохьматуллахIи ва баракатухI! Дала диканца бекхам бойла хьуна а!\nЧIогIа хазахета, АллахIана муьтIахь хиларехь хьо хьайн хIусамнанна гIоьнча волуш.\nБусалба зудчо, ша хийра божаршна гур йолчу меттехь а, хьолехь а, шен дегIан меженаш – ши куьг а, юьхь а йоцург – дIахьулйар вай кхоьллина волчу АллахIа тIедожийна важиб ду.\nIаишас, Дела реза хуьлда цунна, дийцина, Абубакаран йоI Асмáъ, Дела реза хуьлда цаьршинна, цхьана дийнахь Пайхамар волча – АллахIера салават а, салам а хуьлда цунна – чуеанера аьлла, тIедуьйхина духар дуткъа, чекх са гун духар а долуш. ТIаккха Пайхамара – АллахIера салават а, салам а хуьлда цунна – цунах дIа а вирзина: «ХIай Асмáъ! Зуда, хIора баттахь ламазана цIена ца хуьлучу хьоле кхаьчначул тIаьхьа (кхиъна яьллачул тIаьхьа), цуьнан дегIа тIера хIара а, хIара а бен ган мегаш дац» - олуш, шен ши куьг а, юьхь а билгалйина.\nЦундела, хийра божаршна гучахь, шен берриге корта дIахьулбеш долу йовлакх лелор – АллахIана муьтIахь хилар ду, ца лелор - Цунна Iеса хилар ду ю.\nХьан нанас хьан зудчуьнга йовлакх ма тилла алар нийса дац, йа цо ша хьо волчу йогIур яц аьллера аьлла хьайн зудчуьнга йовлакх ма леладе ала а хьан бакъо яц. Делан Элчано – АллахIера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла ду цу хьокъехь: «АллахIана Iеса а хуьлуш (кхечунна) муьтIахь хила мегар дац. МуьтIахь хила везар дикачу хIуманца доьзна ду». Цу хьадисана тIе доьгIна, ахь хоьттург билгалдеш ду, цхьаболчу Iелам-наха аьлла дешнаш: «Дена-нанна муьтIахь хилар парз ду, Iесаллийца доьзна доцург». Хьан нанас хьоьга а, хьан хIусам-нене а АллахIана Iеса хила бахахь, цунна муьтIахь а хилла АллахIана Iеса хила мегар дац, делахь а цуьнца хьо а, хьан хIусам-нана а вон хила а мегар дац, йа цуьнца шу гамдала а мегар дац.\nЛекха хинволчу АллахIа аьлла: [Ткъа нагахь санна, цаьршимма къахьегахь, хьоьга Соьца накъост ве бохуш, хьуна ца хуучуьнца – хьо муьтIахь ма хила цаьршинна, (делахь а) дуьненахь цаьршинца дика а хила хьо, Соьга бирзинчеран некъа тIахьа возуш а хила хьо. ТIаккха Соьга доьрзур ду шу, (эццахь) Ас довзуьйтур ду шуна аш лелош хилларг].\nХьайн нана кхето хьажа, цуьнца даим дика а хила. Ахь кIеда-мерза дийцича, жим-жима хьо иза кхето хьаьжча, ахь цуьнца собаре а хуьлуш къахьегча, ахь АллахIе иза йоьхуш даггара доIа дича, Делан пурбанца кхетар ю иза, Дала мукъа лахь.\nИза хьо волчу ягIахь а, ца ягIахь а, хьо ваха веза иза йолчу, иза хьох дIахадахь а хьо дIахада мегар дац цунах. ХIокху дуьненахь хьо шеца уггар дика а, кIеда а, мерза а хила везарг хьан нана ю, Пайхамара – АллахIера салават а, салам а хуьлда цунна – ма-аллара.\nДала нисдойла вай Ша реза волчунна тIе, со а, хьо а, вайн массеран наной а, дай а!\nДала гIо дойла хьуна Шена муьтIахь хилар тIехь!\n Бухари, Муслим, иштта кхиберш а.\n «Iумдатул-Къóрú Шархь Сохьúхьил-Бухáрú», 8\_224, Имам Бадруд-Дúн Ал-Iайний.\n Сурат «Лукъман», 15 айат.


Газа - Howling Pixel\nГа́за (Ӏаьр. غزة, жуьгтий. עזה) — Палестинан къоман администрацин Газа провинцера бахархойн дукхаллица йоккха гӀала, мадарра аьлча Хьамас тобано урхалла деш ю гӀала. Бахархой — 410 эзар адам (2006 шо).\nغزة (произносится в оригинале без "Г" АЗА)\n31°31′00″ къ. ш. 34°27′00″ м. д.\n409 680 стаг (2006)\nГаза картан тӀехь\nАзад Кашмир (урду. آزاد جموں و کشمیر, инг. Azad Jammu and Kashmir; доца — Аза́д Кашми́р, бохарг ду «Мярша Кашмир») — Азера пачхьалкх ю.\nАкха газа (оьрс. Дикая коза) олу. Боьршачу вай нох. бож олу, оьрсаша оьрс. Тур олу.\nЛекхачу ламанан даккъашкахь, тӀулган, мокхазан бердашца инзаречу меттигашкахула лела иза. Адам цецдаллал каде юссу бож ламанан даккхашкара охьа чу. Шен берг дӀатассал меттиг хилчахьана тоьа цунна лекхачу бердаца кхиссалуш хьала тӀе яла а, охьа чу йосса а.\nАкхачу газанан кӀорнеш а хуьлу иштта каде. Газанан кӀорнех боьхьигаш олу. Ӏинах охьа чу иэгарна кхераме меттигаш дукха ю ламанца уьш лелачу меттехь.\nАкха гезарий ларъяла хууш ю. Шайн-шайн раьгӀнаш хуьлу церан бож хьалха а йолуш. БӀаьрг сирла а, лергашца само йолуш а ю уьш.\nЛаманан акха бож дегӀана йоккха ю. Коьртаца йогӀуш шен барамехь ю цуьнан гӀорта дукха юткъа а, томма а йоцуш. ДегӀан дозалла 75-80 килограмм ю цуьнан. Когаш дукха лекха а бац, амма ницкъ болуш бу. Вайн цӀахь хуьлуш йолчуьнан санна тӀиэхьа йирзина яккхийра маӀаш а, чӀениг кӀелахь маж а ю цуьнан. ЦӀога доца ду. Газанан маӀаш бежачул йоцийра а, юткъий а ю. Бос таьӀӀана цӀиэ бу. Букъ тӀоьхула Ӏаьржа арс боьду цунна, гӀортан тӀера цӀоганна тӀе кхаччалц. Изза томмагӀа белшаш тӀехь а ду. Корта жимма цӀоьлла етталуш Ӏаьржачу басахь бу. Оцу бассахь ю маж а. ЧукӀело кӀайн ю. Лахара настаран даккъаш Ӏаьржа ду цуьнан, тӀиэхьара бергашна тӀе кхаччалц кӀайн ду. ТӀера цӀока беха чо болуш морса ю.\nУьш хуьлу меттигаш: Акха гезарий Жимачу Азехь а, Эгейски гӀайренашкахь а, Критехь а, Малхбузехьа Афганистанехь а, Къилбаседа Малхбузехьа Индехь а вайн Кавказехь а, ДегӀастанехь а, Арменехь а, Гуьржийн махкахь а, Азербайджанехь а, Туркменин лаьмнашкахь а хуьлу. Вайн Нохч-ГӀалгӀайн республикехь акха гезарий йолу меттигаш ЧӀаьнтин-Орга, МӀайста, КӀерино, АцунтӀа, Шаройн-Орга Сандухой, КӀачу ю.\nАкха гезарийн яжар ламанан даккъашца ду. Диттийн кондарш а, буц а йоу цара.\nРеманаш йой лела уьш. Цхьана реми чохь итт а, ткъа а, ткъей итт а, шовзткъанге дӀакхочуш а хуьлу уьш. Яжар Ӏуьйранна, сарахь дика ду церан. Де довхачу хенахь руьтахь йийшина Ӏохку уьш нахарш а дохуш. Гезарий май-июнь баттахь ехка. Цхьацца а, шишша а боьхьигаш йо цара.\nАкха гезарий кӀезиг ю вайн махкахь. Уьш яйар дихкина. Уьш ларо еза.\nАлжаза́ир (Ӏаьр. الجزائر эль-Джаза́ир), юьззина официалан кеп — Алжаза́иран Ха́лкъан Демокра́тин Респу́блика (АХДР) (Ӏаьр. الجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشعبية эль-ДжумхӀури́ййа эль-Джазаири́ййа эд-Ди́мукъратӀы́ййа эш-ШаӀби́ййа, берб. ⵟⴰⴳⴷⵓⴷⴰ ⵜⴰⵎⴻⴳⴷⴰⵢⵜ ⵜⴰⵖⴻⵔⴼⴰⵏⵜ ⵜⴰⵣⵣⴰⵢⵔⵉⵜ) — ЛаьттаюккъерахӀордйистан майдан малхбуза декъара Къилбаседа Африкан пачхьалкх, мехкаца уггаре йоккха африкан пачхьалкх. Майдан барам бу 2 381 740 км², иза кӀеззиг сов бу Демократин Республика Конгол (континент тӀехь майданца 2-гӀа меттиг).\nАлжазаир эканамикаца онда а, мехкдаьтта а газа йолуш ю, Европийн мехкашана а кхин йолу мехкашна газа мехкдаьтта латтош мохк бу. Алжазаир 16-логlа меттигехьа ю мехкдаьтта докхуш аьлла "OPEC" эксперташ. Африкехьа уггара одна тlемницlаца а герзанца гlоралла долаш а, шена дукхох болу тlемницlан герза йиецам бу Россиегара. Алжазаир чу йогlуш гуламаш бу Африкан гуламан тоба а, lарбойн гуламан тоба а, Вовшахтоьхна Къаьмнийн Кхоллам, кхинъа Магlрибан lарбойн Гуламан тоба кхуьлна Алжазаиро.\nГаза — Хlара нохчийн маттахь Газа ю.\nГаза сектор (Ӏаьр. قطاع غزّة [qɪˈtˤɑːʕ ˈɣazza]?, жуьгтий. רצועת עזה) — Лаьттаюккъера хӀордан йистера Палестинан латта. Малхбалехьа а къилбаседехьа а секторан доза ду Израилца, оцу дзанца ю керт, а къилба-малхбузехьа латтан тӀехула доза ду Мисарца. Газан йохалла гергарчу хьесапехь ю 50, шоралла — 6 тӀера 12 кхаччалц. Майда — 360 герг. Коьрта гӀала — Газа ю.\nЛеррина административан кӀошт Гонко́нг (иер. полн. 香港特別行政區, упр. 香港特别行政区, инг. Hong Kong Special Administrative Region, кант. Хёнкон такпит ханчинкхёй?, пут. Сянган тэбе синчжэнцюй?), доца Гонконг (иер. 香港, инг. Hong Kong, кант. Heūnggóng, Хёнкон?, пут. Сянга́н?) — Китайн Халкъан Республикан Леррина административан кӀошташ, Азин а дуьненан а финансови центр.\nГуьржийчоь, Гуьржий Мохк (гуьрж. საქართველო [sɑkʰɑrtʰvɛlɔ], Сакартве́ло) — Хьалхара Азехь а, Гергара Малхбалехь а йолу пачхьалкх, малхбузехьара дакъа ду Дехьа Кавказан Ӏаьржа хӀоьрдан йстехь.\nГуьржийчоьнан дозанаш ду къилбехьа Эрмалойчоьца а, Туркойчоьца а, къилба-малхбалехьа Азербайджанца а, малхбалехьа а, къилбаседехьа а Россица.\nКъилба ХӀирийчоь а, Абхази а гуьржийн Ӏедало контроль еш яц, ОБСЕ парламентан ассамблейс, АЦШс а, Европан комиссис а Россис оккупаци дина Гуьржийчоьнан дакъош санна лоруш ду.\nГӀиргӀазойчоь (кӀиргӀ. Кыргыз Республикасы), — гӀиргӀазойн пачхьалкх ю.\nИзра́иль (жуьгтий. ישראל, Ӏаьр. إسرائيل), официалан цӀе — Пачхьалкх Изра́иль (жуьгтий. מדינת ישראל, Ӏаьр. دولة اسرائيل) — Къилба-Малхбузен Азин пачхьалкх. Израилан Юккъерчу статистикийн хаамашца 2014 шеран сентябрехь ларарца, 8,25 млн адам, майда — 22 072 км². Бахархойн дукхаллица 97-гӀа меттиг ю а, шен майданца 147-гӀа меттиг ю.\nУнитарни пачхьалкх, демократин парламенан республика. 2009 шеран мартехь дуьйна премьер-министр Биньямин Нетаньяху ву. Израилан ю 6 административан кӀошташ.\nКъилба ХӀирийчоь (хӀир. Республикæ Хуссар Ирыстон, гуьрж. რესპუბლიკა სამხრეთ ოსეთი — дукхах йолучу пачхьалкхаш боху Гуьржийчоьнан дакъа ду.\nЛаманийн-Карабах (эрм. Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն, Արցախի Հանրապետություն, Леррнайин Гӏарабагӏи Хӏанрапӏетӏутуьн, Арцахи Хӏанрапӏетӏутуьн — дукхах йолучу пачхьалкхаш боху Азербайджан Азербайджана мехка даакъа ду.\nМала́йзи (малай. Malaysia) — Азера пачхьалкх ю.\nПалестинан къоман администраци\nПалестинан къоман администраци, ПКЪА (Ӏаьр. السلطة الوطنية الفلسطينية; ас-Су́лта аль-Уатани́я аль-Филастыни́я) —\nГаза секторан а, Урдан хин малхбузен хийистан ах дакъан а урхалла дан кхоьллина администраници.\nРосси (грек. Ρωσία — Русь) иштта официальни Росси́н Федера́ци (практикехь аббревиатурах а пайда оьцу РФ) — малхбалехьара Европан а, Къилбаседа Азин а пачхьалкх ю. Бахархой — 146 519 759 адам ду (2016-чу шарахь лерина). Мехкан йоккхалла — 17 125 246 км². Дуьненахь хьалхар меттехь ю мехкан йокхаллица, 9 меттехь бахархойн дукхаллица.\nКоьрта гӀала — Москва ю. Пачхьалкхан мотт — оьрсийн мотт бу.\nФедеративни дӀахӀоттаман ийна республика ю. 2012-чу шеран майхь президентан болх Владимир Путинас дӀаэцна, правительствон председатель — Дмитри Медведев ву.\nРоссийн Федерацин хӀоттаман юкъа 85 субъект йогӀу, 22 — республика а, 9 — йист а.\nТайвань (кит. 中華民國, инг. Republic of China Китай Пачхьалкхца Тайвань, дукхах йолучу пачхьалкхаш боху (дукхах йолучу пачхьалкхаш боху Китай Халкъа Пачхьалкх КХП мехка даакъа ду.\nТуркойчоь Турци (турк. Türkiye Cumhuriyeti, — къилба-малхбуз Азера мохк бу, жим латта дакъа Европана чохьа ду. Туркойчоь хьа хил ю 1923 шарахь Ӏосманан Пачхьалкх дӀа йохайн чол тӀехь, цулла хьалха Ӏосманан Пачхьалкха аьла йоьвзаш хилла Туркойчоь.\nТуркойчоьна дозанийн максимум дохалла малхбузера малхбале 1565 км, къилбаседера къилбе – 550 км. Туркойчоьнан дозанийн лаьттахулара дохалла – 2753 км. Малхбузехьа Болгарица (269 км), Грецица (212 км), къилбаседа-малхбалехьа – Гуьржийчоьца (318 км), Эрмалойчоьца (308 км), Азербайджанца (14 км), малхбалехьа – Иранца (454 км), къилба-малхбалехьа – Ӏиракъаца (331 км), Шемаца (877 км.).