Мултимедиа, Чиллан-бутт 03, 2020\nОршот-де 3 Чиллан-бутт 2020\nЧиллан-бутт 03, 2020\nНохчийн тIемало кхелхина колонехь, ГIовгIа ярна гIуда тухур ду\nНохчийн тIемало кхелхина колонехь, ГIовгIа ярна гIуда тухур ду (Керланаш кечдеш иллюстрацина пайдаоьцу Маршо Радион архивех а, официалан сайташкарчу материалех а).\nКоронавирусах кхоьрий Европехь беха нохчий?\nФранцерчу Ниццехь, алссам вайнах бехачохь, хаттар дира Маршо Радионо: «Дуьненахула даржа доьлла цкъачунна дарба доцу ун - «коронавирус». Иза шаьш дехачохь шайна мел кхераме ду аьлла хета шуна?» Жоьпаша гойту, я Европа а, я Ази а, я Латта тIера кхин маьIиг а кхерамзаллехь йоцийла.\nКитайрчу бусалбанийн набахтехь 15 бутт\nУйгурийн орамаш долчу казахстанхочо дуьйцу ша Китайрчу набахтехь 15 бутт баккхарх лаьцна. Цо бахарехь, беккъа цхьа бусалбанаш бен ца хилла цуьнца набахтехь. Кхаьбна иза жимчу чоьнаш чохь, когех буржалш а тоьхна.\nДечкен-бутт 31, 2020\nМаршо Радион тIаьххьара керланаш (31.01.2020)\nФСБ-н харцо, къар ца лун Оьрсийчоь, Маршо Радион бакъдерг, коронавирусан зулам (Керланаш кечдеш иллюстрацина пайдаоьцу Маршо Радион архивех а, официалан сайташкарчу материалех а).\nМачаликашвили – террорист ву? Гуьржийчохь бина хаттам\n2017 шарахь леринчу операцехь гуьржийн полисхоша Мачаликашвили Темирланан вер низамашкахь хилла аьлла, Гуьржийчоьнан прокураторано бина сацам нийса хетий шуна аьлла, хаттар дийра "Кавказ.Реалиин" корреспонденто Тбилисерчу бахархошка.\nДечкен-бутт 30, 2020\nНохчийн тIемало лацар, дайн таIзар дина полисхой, кIоштийн цIераш хийца гIерта Кадыров\nНохчийн тIемало лацар, дайн таIзар дина полисхой, кIоштийн цIераш хийца гIерта Кадыров (Керланаш кечдеш иллюстрацина пайдаоьцу Маршо Радион архивех а, официалан сайташкарчу материалех а).\nСтенгара яьлла "коронавирус"?\nКитайхь гучудаьлла "коронавирусан" ун даржарх, иза дуьххьара муха хаало, цуьнан билгалонаш, кепаш йовзуьйту кху ролико.\nКадыровх тардина сурт бахьанехь лецнарш.\nДIадаханчу пIераскана 25 стаг лецира Нохчийчохь. Царех цхьамма мехкан куьйгалхочунна, иза килсарчу мозгIарх тарвеш, коллаж йина, вукхара иза яржийна, бохура. ТаIзар авторна дина ца Iаш, дина и сурт интернетехула дIасахьийсийначарна а, схьаэцначарна а.\nДечкен-бутт 29, 2020\nУмаровн мекарло, Кадыровн дIахьедар, Асадан толам, Китайн эшам\nУмаровн мекарло, Кадыровн дIахьедар, Асадан толам, Китайн эшам (Керланаш кечдеш иллюстрацина пайдаоьцу Маршо Радион архивех а, официалан сайташкарчу материалех а).\n"Нохчийчоь. Юьхь" - Брюсселера гулам\nПолшин парламентхойн Фотыга Аннин а, Вондра Александран а, Ичкерин дозанал арахь куп тоьхначу Iедалан премьер-министро Закаев Ахьмадан а инициативаца, Нохчийчохь тIом болийна 20 шо кхачарна лерина Брюсселерчу Европан парламентан гIишлочохь "Нохчийчоь. Юьхь" аьлла, конференци дIаяьхьна шинаридийнахь.\n«Коронавирусах» нохчашна хетарг\nКитайхь "коронавирусан" ун даржаран бахьанаш хIу хета шуна аьлла, Соьлжа-ГIалин урамашкахула чекхвелира Маршо Радион корреспондент. Бахархошна хетарг кеп-кепара нисделлехь а, дегайовхо ю церан - мехкан Iедалхоша ун шайна тIе кхочуьйтур дац аьлла.\nДечкен-бутт 28, 2020\nНохчийчоьнан "мостагIий", барт эгIон хьийза зорбанаш, "полисхойн" зуламаш\nНохчийчоьнан "мостагIий", барт эгIон хьийза зорбанаш, "полисхойн" зуламаш (Керланаш кечдеш иллюстрацина пайдаоьцу Маршо Радион архивех а, официалан сайташкарчу материалех а).


Солженицын Александарна хIоттийна эсалла\nВладивостокан мэри реза цахилла Карабельная набережная олучу меттехь яздархочунна Солженицын Александарна хIоттийна эсалла дIаяккха, демонтаж яр бух боцу Iалашо ю аьлла. Цунах лаьцна гIалин администрацин векало хаам бина "Интерфаксе", яздо Радио Свобода зорбан гIирсо.\n2021-чу шарахь Владивостокан гIалин думан депутата Шинкаренко Максима хаттам беллера администраце и скульптура дIаяккхар тIодожош, иза юкъараллина хетарг тидаме цаоьцуш хIоттийна ю аьлла. Мэрин векалша хIолламан демонтаж яр оьшуш хIума дац аьлла жоп делира, социалан машанашка хьажча, иза туристашна а, гIаларчу бахархошна а хазахеташ меттиг ю аьлла.\nIедалхоша билгалдаьккхира, монумент шен чулацамца вуно лаккхара эстетикан дикалла йолуш хилар. "БIаьранна иза вуно дика йоьзна ю ша лаьттачу меттигца: мокхазан парапетан дакъа хийцина ду куьзганца скульптуран боларан моттаргIа яр Iалашонца", - дIахьедира администрацехь.\nШинкаренкос а дIахьедина, Солженицынна скульптурина демонтаж ян еза бохучу ойланна тIеравьлла ша аьлла, иза дIахIоттийначул тIаьхьа юкъараллина хетарг хийцадаларна.\n2015-чу шарахь Шинкаренкос тIеоьллира Солженицынна эсаллина "Иуда" дош тIеяздина у, Сталин Иосифна хIоллам хIоттабайта гIалин Iедалш реза цахиларна. Оцу хенахь депутат цахиллачу жигархочо дIахьедира, "антисоветчикана, русофобана" хIоллам хIотторо эргIада бахийтина керланашкахь а, социалан машанашкахь а комментареш йинарш аьлла.\nСолженицын Александран эсалла кхоьллина скульптора Чегодаев Пётара. Иза Владикавказехь дIахIоттийра 2015-чу шарахь, Гезгмашин-беттан 5-хь. Солженицын хилира оцу гIалахь цкъа, 1994-чу шарахь Стигалкъекъа-баттахь цIерпошта тIехь эмиграцера Оьрсийчу, мехкан цхьацца гIаланашкахь а соцуш, цIавогIуш.\nСолженицын Александр - яздархо, Нобелан совгIатан лауреат, Сталинан лагершкахь хан текхна тутмакх - коммунстийн режимана криткаярхо вара. 1974-чу шарахь советан Iедалша СССР пачхьалкхера араваьккхира иза. Солженицын цIавирзира 20 шо даьлча. Велла 2008-чу шарахь Марсхьокху-беттан 3-хь Москвахь.


Нохчийн 7 шо долу йоI йийначу кIентан довхатта долийна Венехь\nЙийначу йоьIан доьзало лаьцна адвокат а, Хадижатан нана а\nВенехь лулара йоI йийна аьлла, бехкевинчу К. Робертан кхелан процесс йолаелла аьлла, хаамбо "Кавказ.Реалиин" корреспонденто. Леринчу полисхойн декъан белхахоша гоне а верзийна, гIагIанца чIагIдина духар а долуш кхеле хIоьттина вара ша кIант. Цунна тIелатар дарна кхоьру Iедалхой.\nВорхI шо долу йоI ша йийна аьлла, тIелаьцна Роберта. Цо ма-дарра охьадийцина, Стигалкъекъа-беттан 11 чохь хиллачух. Цо бахарехь, Хадижат са чохь яцара, лулара Рафаэль цIе йолу кIант хIара волчу хьошалгIа веача. Хиллачух кхетта иза, кхеравеллера.\n"Иза метта а валийна, нехаш кхуьйсучу яьшки чу дIадехьира ас йоьIан дакъа. Цул тIаьхьа Рафаэль "Макдоналдсе" вигира ас",- аьлла, дийцина Роберта.\nКхелан психиатр Хофманн Петер а вистхилира суьдехь. Шизофреница ву Роберт, амма ша зулам дечу заманчохь кхетам чохь хилла иза аьлла цо. Йийначу йоьIан доьзало лаьцначу адвокато Руст Николауса аьлла: "Коьрта дац, тахана муьлхачу хьолехь ву бехкевийриг. Коьрта ду, йоI юьйчу дийнахь муха вара иза".\nРобертан бехк хилар тIе а чIагIдина, цунна уггар а луьра таIзар хилийта хьовсур ду тхо аьлла адвокато.


Тхан хьоме Нана. Дош оьшучохь моз а, герз а\nКъоман сий айа, мехкан маршо ларъян къонахий ир-кара х1иттош вайнехан зударийн хилла – наной, йоь1арий, йижарий, несарий. Нохчийн божарша даима а лоруш хилла уьш. Хьенан деган йовхоно, куьйгийн эшаро, б1аьргийн нуьро хьосту жимачохь беран дог? Хьан оьцу цуьнгара лазар шен кийра, мила 1а дийнахь а, буьйсанна а аганна т1е 1унал-долан т1ам товжийна?\nНана! Мел к1орге чулацам бу цу дашца. Мел атта ду и ала – ша-шах маттара долу-кх! Цу дашо воккха а, жима а вуьгу бералле. «Нана!» – олий кхойкху лазийначу беро, дахаро човхийначу к1анта.\nДелан Элча (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) волчу цхьа 1арбо вахана хилла хаттар эцна. «Я Мухьаммад Расуллуллах1, – аьлла, – кху дуьненахь уггаре ч1ог1а ас лара везарг мила ву?». «Нана», – аьлла Элчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна). Къонахчо шозлаг1а а дина шен хаттар: «Цул т1аьхьа мила ларар ду суна т1ехь?» – аьлла. Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) жоп делла боху: «Нана». Кхозлаг1а а иштта хаьттина хилла веанчо. Юха а «Нана», – аьлла Элчано (Делера салам-маршалл хуьлда цунна). «Цул т1аьхьа кхин мила лара веза ас?» – аьлла, доьазлаг1а хаьттича: «Да», – аьлла, Делера салам-маршалла хиларо Мухьаммад-Пайхамара.\nАллах1-Дала хьайн сийлаллехь лакхайоккхийла хьо, бакъ дуьненахь хьол деза х1ума доцуш, еза хьаша йина, лелайойла хьо, хьоме Нана!\nИштта лакхара Ненан мах хадабар ма дац ден лерам к1езиг хила беза бохург. «Да – стигал, нана – латта», – олуш ду вайнехан кица. Ден а, доьзалан а юкъаметтиг латтош ерг ю нана.\nВайн дуьне вай оьздачу нанойн къинхетаме куьйгаша латтош ду. Наноша кхиабо мехкан парг1ато, маршо ларъеш болу турпала к1ентий.\nМел вуон дарах, Делан тешамах ца бовлуш, т1ех1оьттинарг ловш, сийлахь к1ентий кхиийначу нохчийн зударшна лерина деза де ду аьлла, вайн Куьйгалхочо Кадыров Рамзана билгалдина ду сентябрь беттан кхоалг1а к1иран де.\nНана! И йоцург кхин цхьа ца вуьжу дагчу оццул к1орга харш доккхуш. Иза д1аяьллачул т1аьхьа юьсу, мел дукха дарбан мутт доттарх юзур йоцу чов. Ненан дахарх, цуьнан марзонах хаьдда ма дуьсийла вай! Делан ницкъ бар-кх, дуьненахь бо-бер ца хилийта, ненан дегйовхонах даьлла и ца лелийта. Амма, массера а шен-шен хан-зама ю-кх, кху дуьсур долчу дуьненахь хада сиз хьаькхна. Вайн хьоме Нене, иза луьйш, хезаш, могуш йоллуш алий вай мерза дош. Эций вай цуьнан дог, кху халчу замано хийлаза чехийна, хийлаза лазийна долу!\nСийлахь Лекхачу Аллах1а Нана боху дешан марзо латтайойла массо бусулба стегехь! Дуьненахь – могашалла а, ирс а, аьтто а, эхартахь – Ялсамане а лойла хьуна Дала, тхуна дукха еза, тхан хьоме Нана!\nДош оьшучохь моз а, герз а\nГенарниг улло озош, уллораниг гена доккхуш дерг а дош ду. Цхьана дашо хадабойту стеган мах. Дашо ютту г1ала, иза йоха а йо. Вайнехан кица ду: «Дашо стаг воь, вуьйчуьра а воккху». Дош иштта ницкъ болуш ду-кх. Иза забаре алахь а, бакъдеш алахь а нуьцкъала ду и. Стага ша олу дош лардеш, луьттуш, дустуш ала деза. Цуьнца цо гойту шен хьекъал, доьналла, тешаме хилар.\nБусалба динехь ч1ог1а деза лору дош. «Алаза дисина дош деши ду» олу. Бакъду иза. Нагахь цхьаьнгара дала ца деза дош далахь, цуьнан т1аьхье муха хир ю ца хаьа. Цунах кхетарг а, цакхетарг а нислур ву. Ткъа дош а хуьлу, Делаца ч1аг1о ца йичи а, шен ницкъаца ч1аг1дина. И санначех ду зуда йитар барам олуш долу дош. Цкъацкъа нисло, кегийчу наха, шаьш вовшахкхеттачохь, шайх цхьаъ йохье воккхуш: «Хьайн доьналла гайта», – иза хьовзош цуьнгара, забарна, зуда юьтур ярий, яцарий олий дош доккхуш. Амма, ша дийриг забаре хета къонахчунна. И баккъалл а аьлла ца хилар хуьлу цуьнан дагчохь. Я х1усамдас, оьг1азло йоьссинчохь «йитина хьо» шен х1усамнене олу. Юха т1аьхьа дохко а волу, юха оьцу цо и ша аьлларг. Ткъа цунах хуьлуш дерг бусалба динехь, и зуда йиталуш хилар ду. Шари1атан бакъоне дерзийча, цу цхьана дашо зуда стеган долара йоккху бохург ч1аг1до 1еламнаха. Дала къинхетам бойла, Шен лай бу аьлла бусулба кхоьллинчу нахах. Бусалба динца цадог1ург лелочух лардойла вай Везачу Дала! Мел боккха кхаъ хуьлу ц1енна, тайпана наха гулбелла зуда ялош. Дуккха а адам вовшахкхета ишттачу меттехь. Шайн доьзалхо санна т1еоьцу к1ентан дас-нанас шайн керта йог1у йо1. Шеко яц, иза ийми-беркат дохьуш йог1ийла лаьа царна, цунах шайна муьт1ахь нус хуьлийла а лаьа, шайн к1антаца бертахь, ирсе ехийла лаьа. Керла кхоллалуо доьзалан кхоллам Аллах1-Деле декъал бар доьхуш мовлад йоьшу. Вовший ларар, безам доьзалехь ларбеш хилча, Дала и доьзал зенах, зуламах, вочух ларбо. Магийна дац бусалба нахана зуда, забарийна йо бохуш йитар. Делан сийлахь дашна духьало ца еш, иза лардан а, лара а ийман, кхетам лойла вайна Кхоьллинчо!\n0 #2 миланаааа 26.11.2016 16:23\nЧ1ог1а хаза язйина сочинени ю,Дела реза хила!\n+1 #1 нЕЗНОКОМЕЦ 16.02.2016 09:35


Оьрсийчоьнна дуьхьал керла санкцеш яхар дуьйцу Iамерко\nВашингтоне керла санкцеш дуьхьал ца яхийта шайна тIедехкина декхарш кхочуш ца дина Москоха аьлла, хаамбина Конгрессе Iамеркан Цхьанатоьхначу Штатийн департаменто. Санкцийн шолгIа пакет юкъаяккха дийцарш деш ду Iамеркан Iедалша.\nПачхьалкхан департаментан официалан векало Нойерт Хизера дIахьедарца, химин герз лелорна тIехь терго латторан Iамеркан низамо Оьрсийчоьнна дуьхьал керла санкцеш яхар могуьйту.\nКху аьхка санкцин хьалхара пакет юкъаялийра Британехь ГРУ-н полковникна Скрипаль Сергейна а, цуьнан йоIна Юлияна а дIавш деллачул тIаьхьа. Iамеркан Конгрессо кхо бутт хан еллера Оьрсийчоьнна оцу инцидентах жоп дала а, тIейогIучу хенахь цу кепара зуламаш лелор дац аьлла, юкъархила а.\nПачхьалкхан департаментан векало Теслер Дэвида Би-би-сина еллачу интервьюхь, карарчу хенахь кхи керла дозанаш деттар юкъадоккхуш дац, амма дийцаре деш ду тIейогIучу заманчохь дендерг.\nЙохка-эцарна бен Оьрсийчоьнна кредиташ ца далар а ду хьехош. Шина пачхьалкхан юкъара дипломатин юкъаметтигаш сацорах а дуьйцу. Оьрсийчоьнан куьйгакIел йолчу авиакомпанийн кеманашца дIасакхехьарш а совцор ду, масала, "Аэрофлотан", аьлла Теслера.


Адамо динарг довш дац\nЯздархойн союзан декъашхо Резванова Айза\nЙочане, кхоьлина де хиларх а маьлхан ницкъ кхочу, шен нуьре зIаьнарш дIаса а яржийна, де серладаккха. Иштта, сирлачу дуьненахь, доккхачу лаьтта тIехь дахарехь маьрша некъ бехкарх а, адаме марзонца, даймахке безамца, шен тешаме, майрачу деган некъ, цIеначу ойлан, хьанал а бина, нахана пайденна, халкъе схьакховдийна хилла Гадаев Мохьмад-Салахьа. Адамо динарг дика тидмаза довш дац, ткъа дахар тIепаза дIадов, мел кхоорах, дуьненахь дитина дика дацахь. Дитт тIера охьабоьжна стом схьалаэца ца хуьлуш, телхина лаьттах дIауьйш болчух а пайда болу. Цуьнан хIух, лаьттах а тасалой, юха бIаьстенца зIийдиг а йостий, синтар хуьлу, юха и кхуьу бешахь, къоначу стоьман дитт. Иштта хилла Гадаев Мохьмад-Салахьан дахар. Пайда эцар ца хуьлуш, зарзъелла коч санна, шен дахарх ирс эцар ца хиллехь а, иза лелоза тиша ца долийтуш, адмана пайденна дитна цо. Шен сих дагадовла меттиг битна цо. Адмана дIасаекъна цо шен цIена ойланаш. Баккхийчарна син кхача хуьлуш, кегийчарна хьекъале хьехам беш, галваьллачунна нийса некъ гойтуш, хIоранна а собаре хилар кхетамца дуйла хоуьйтуш, шовданан бух санна цIена гойту Мохьмад-Салахьа шен хIора дашца цIенаниг бакъо йолуш а, мехала хилар а. Цуьнан байташ ешарца го цуьнан дуьненахь Дала кхоьллинчу массо а хIуманца гергарло хилар. Цо байташца гойту шена, адамийн са санна, массо а са мехала, дезаш а хилар.\nДог кийрара араэкххал езаш хиллачу йоIе къайлаха а хьоьжуш, цуьнан синтем ларбарца гойту цо иза. Иштта меттигаш дукха ю цуьнан билгалъяха. ХIора байт, хIора поэма, массо повесть, х1ора дийцар шен сих дакъош дина, чу са кхоьллича санна хета, цуьнан ойла йоьшуш, цуьнан са лелош санна хета. ХIара байт кхоллаелла сан цунах. Мах хадор ца лору ас хIара, цо динчу диканна мах кху дуьненахь ца хетарна.\nIожаллин бIаьра а собарца хьоьжуш,\nХоьттина тIаьхьенан некъах шен некъ,\nКхолламца цхьа а чIир, гамо ца лоьцуш,\nЦо лайна халонаш, дустуш харц-бакъ.\nКъаьхьачу балано ирсан некъ боьхкуш,\nМерзачу дахаран талхорах чам,\nЦIеначу безамца вайн Даймохк хьоьстуш,\nДоьналлехь яьккхина хилла цо хан.\nМассо а синан ю Iожалла эла,\nДелахь а, стогалла эшаяц цо.\nКъонахчо аьлла дош ца хуьлу къера,\nИ лела дуьненахь ша туьйсуш го.\nДахаре оьгIазе ма хьежа бIаьргаш,\nЯ ирсах кхолламе ма еха чIир.\nХьекъалах дагавуьйлуш, иманехь ваьхнарг\nВахна дIа масална юьтуш шен лар\n«Кхолламо харжам ца бойту, цо ша хоржу вай» бохучунна тIе а тевжина, ала лаьа, кхолламо хаьржина хилла иза, сов чIогIа цуьнан собарх цец а баьлла, иза кхин халонашкахь стогаллах ца воххал иман долуш хилар зуьйш. Мохьмад-Салахьа шен хIора дашца гойту ша доккхачу собарца, иманехь хан яьккхина хилар. Дала иза тидаме эцна хиларан билгало хета, адмана шех пайда бала цунна похIма далар а, цунна ницкъ тоар а. Муьлххачу тайпанна делахь а, диканиг дар, Делан лаам бу, вониг шайтIанан лаам бу олу.\nБоккхачу ларамца, бодано къевлина лаьтташ хилла Мохьмад-Салахь Гадаевн и сирла ойланаш, цуьнан сина мелана, халкъана пайденна йовзийта, адаме пайда эцийта Iалашо хилла, хIара «Безамна бIарлагIа» гулар арахоьцуш къахьегначарна массарна даггара баркалла ала лаьа.


САТИРА А, ЗАБАР А\n- Гой хьуна, доттаг1а, доцца дуьйцур ду аса, х1окху т1аьхьарчу хенахь xlapa дуьне къахьдина суна оцу вайн чуьрачо. Чу моссаза веа, луьйш, хьаштдоцург дуьйцуш. Со дуьхьал вистхуьллушехь, дов хуьлу. Зуда йитина д1а а яхийтина, лела зама а яцара сан, жайна даккхахьара ахьа цунна, толур яцара техьа иза.\nЦхьана сарахь пхьоьхана нах гулбеллачохь вовшашна т1енисвелла Сапарбеккий, Дагий. Моллин оьг1азе къегачу б1аьргех а, цо шен 1аьржа совра долчу йоккхачу шаьлтанна т1едиллина, куьйгах а б1аьрг кхетта, ша дийцинарг цунах д1акхеттийла а, иза х1инца шеца девне вала дагахь вуйла а хиъна Дагина. Т1аккха иза меллаша адамийн тобана юккъе а вахана, мас-малик а хилла, д1ах1оьттина.\n- Дага, хьо х1ума девзаш а вара, алахьа, г1иллакх тоьлу я комаьршалла тоьлу?\n- Цу т1ехула къовсавелла шуьшшиъ? - дуьхьал хаттар дина Дагас. Юха ша жоп делла:\n- Иза а бено волун дела боху, - аьлла хехочо, - д1а а васта-велла, д1аваха дага дог1ур дац цунна


Калера "Джунглийн" бахархой кхеченхьа дIасабуьгуш бу Францин Iедалша\nФранци -- Калена уллехь йолу мигрантийн четаргIала, ГIад.24, 2016\nБIеннаш мигранташ, шайн чамданаш а, тIоьрмигаш а карахь, рогIе хIиттина Францерчу Кале-гIалахь, шаьш бехачу четар-гIалара кхечу меттиге дехьабовла. Iедалша сацам бина «джунглеш» олучу ханна мигранташ дIатарбинчу меттигера уьш мелла а гIолечу хIусамашка хьовсо.\nМухIажираш дIасабуьгуш бу, полици тергам беш а йолуш. ДIаяханчу буса мигрантийн тобанаша къепедацарш лелийра цу меттехь, полисхошна тIулгаш кхуьссуш а, цхьацца чоьнаш ягош а. И нах реза бац шаьш кхечу меттигашкахь дIатарбарна, хаам бо Reuters.\nФранцин Iедалша дIахьедар дина, шаьш и меттиг дIакъовлуш ю, нах кхечанхьа дехьа а бохуш, гуманитаран бахьанашца аьлла. 6 эзар ах эзар мигрант дIатарвеш ву Францерчу махкахбевлла нах бехачу центршкахь.\nМухIажирашна юкъахь бу тIеман конфликташ йоьлхучу ОвхIанистанера а, Шемара а, Эритрейра а нах. Калехь и нах сатуьйсуш бара Британе дехаьабовла аьтто хиларе. Амма Британин Iедалша бакъо ца ло царна шайн махка бахка.


Исламан Нур - Свет Ислама - Эвлаяийн кешнашна тIе зихIарте вахар\nЦундела аьлла пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна):\n«Кешнашка гIо, хIунда аьлча цо эхарт дагадоуьйтур ду шуна».\nЗихIартхочо ша кешнашка зихIарте ваханачу хенахь лардан дезаш суннат ду: кешнашкахь дIабоьхкиначаьрга салам далар, царна гечдар а, царех къинхетам бар а доьхуш доIа дар.\nПайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) шен асхьабашна доIа дан Iамош хилла, кешнашка бахча:\n«Делера маршалла хуьлда шуна, АллахIах тешначарех а, бусалбанех а болу хIокху хIусамийн охIла. АллахIан лаамца, тхо а ду шух дIакхетар долуш. АллахIе доьху оха тхайна а, шуна а дика».\nКхечу хьадисехь ду:\n«АллахIа къинхетам бойла вайл хьалха (хIокху хIусаме) кхелхиначарах а, тIаьхьа тIе кхелхана болучарах а».\nШа БакъиI кешнашка ваханачу хенахь олуш хилла цо:\n«Я АллахI! Гечде Ахьа хIокху БакъиIул-гIаркъад охIланна».\nТкъа кешнашка зихIарте вахча лелон дезаш долу суннат иштта ду: цаьрга салам далар а, царна гечдар дехар а, царех къинхетам бар дехар а, царна дика дехар а. ХIара ду ШарIехь нийса долу кешнашка вахар. Амма уьш болчу кешнашка зихIарте вахар, цаьрга дехархьамма – АллахIе а ца доьхуш, я цаьргара гIо деха, я цаьргара орца деха, я церан дуьхьа нузар дар (чIагIо яр), ткъа иза - доккхачу ширках ду.\nЯ АллахI, ларде Ахьа тхо цуьнах! ЖехIалачу нехан хIума ду и – Абу ЖахIилан а, цуьнан накъостийн а. Цундела мегаш дац и, цул совнаха, доккха ширк а ду и. Иштта мегаш дац кешнийн кертахь ламаз дар а.\n«ЛадогIа! Шул хьалха дIабаханачара шайн пайхамарийн а, дикачу нехан а кешнех маьждигаш дора (я Iибадатан меттигаш йора). ЛадогIа! Кешнех маьждигаш ма дойла аша (я Iибадатан меттигаш ма йойла аша). Боккъалаъ, аса доьхкуш (ца магош) ду шуна и».\n«АллахIан неIалт хуьлда жуьгташна а, керстанашна а – шайн пайхамарийн кешнаш маьждигаш диначу».\nКешнашкахь ламаз дан ца мега, царна тIехIоьттина Iибадат дан а ца мега, кешнашкахь болучаьрга деха а ца мега, уьш орцане беха а ца мега, царна нузар (чIагIо) ян а ца мега, лакхахь ма-дийццара.\nУмму Хьабибатна а, Умму Саламатна а Эфиопехь килс а, оцу чохь долу суьрташ а гиначу хенахь, цаьршимма и дийцира пайхамарна (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна). Цо элира:\n«Шайна юккъера цхьа дика стаг велча, цуьнан коша тIехь маьждиг дугIу цара, оцу чохь цуьнан суьрташ а дохку, ткъа АллахIана гергахь нахах уггаре вониш бу уьш».\nПайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дийцина: уьш АллахIана гергахь халкъах уггаре вон нах хилар - цара кешнаш даздарна а, цара царна тIехь гIишлош йогIарна а, суьрташ дахкарна а, царна тIехь маьждигаш дарна а.\nЦхьаболчу наха деш дерг: кешнашна тIехь маьждигаш дар, кешнашкахь Iибадатан меттигаш кечъяр, царна тIехь нартолаш, къуббанаш, гIишлош яр - и дерриге вон а, къилахь а хIума ду, ширкан некъах а ду.\nПайхамаран (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) хьадисехь сецна ду: цо дихкина хилар кешнаш хьахар а, кешнашна тIе охьахийшар а, царна тIехь гIишлош йогIар а.\nБусалба нахана мегаш дац кешнашна тIехь маьждигаш дар а, цигахь Iибадат дан меттигаш кечъяр а, царна тIехь къуббанаш хIиттор а, царна тIехь уьш йоцу а муьлхха а кхин гIишло йогIар а.\nМелхо а кешнаш латта дезаш ду гIалин а, юьртан а йисттехь, ерзиначу арахь - зихIартхо тIе а вогIуш, цаьрга салам дала а, царна доIа дан а, цул тIаьхьа дIа а воьдуш. Уьш долучу кертахь я царна тIевирзина а, я царна юккъехь а ламаз дан ца мега. Цигарачу латтанах беркатана бохуш, хьекхавала а ца мега. КъурIан деша а, доIанаш дан а бохуш, цигахь хийшина Iан а ца оьшу. И дагара динарш дерриге мегаш дац.\nДан дезарг: цаьрга салам далар, царна доIа дар, цул тIаьхьа дIавахар ду. Пайхамара (Аллах1ера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ма-дарра. Цуьнан асхьабаша а (АллахI реза хуьлда царна) ма-дарра. Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) царна и Iама ма-дарра.\nКешнашкахь ламазаш дар – бидIатех ду, иштта ширкан некъах а ду.\n«Шайн ламаз шайн цIахь дойла аша, кешнашкахь ма дойла аша и».\nОцу хьадисо гойту: кешнашкахь ламаз деш цахилар, царна тIевирзина ламаз деш цахилар, царна гергахь ламаз деш цахилар. Ламаз маьждигашкахь а, цIахь а деш ду, амма кешнашкахь дан мегаш дац - цигахь ламаз дар ширкан некъах а, царна Iибадат дарна тIедуьгучу некъах а долун дела.\nЦуьнах терра ду царна тIехь гIишлош яр, иштта ду царна тIехь маьждигаш дар, иштта ду царна тIехь къуббанаш яр, цигахь палсаш-меттанаш даржор, царна духIи деттар. И дагардина дерриге ширкан некъах ду.\nКхетаме волучу стагана там болуш дац жехIалачу наха лелочу оцу хIуманех Iехавалар. Дуккхаъчу мехкашкахь долуш а ду и: кешнаш даздо цара, царна тIехь маьждигаш а, къуббанаш а хIиттайо цара. Даккхийрачу хьарамлонех ду и, ширкан некъах а ду и, Iилма долучарна и хууш ма-хиллара.\nТкъа сан весет а, сан хьехар хIара хаттар деллачуьнга - оцу дагардиначарех ларло алар ду. Нагахь кешнашка зихIарте водахь, ШарIехь магош ма-хиллара вахар: цаьрга салам а луш, царна доIа а деш, нагахь уьш бусалбанех белахь, тIакха дIа а воьдуш.\nАмма кешнашна тIехь диначу маьждига чохь ламаз дар, я кешнашна юккъехь - иза къилахь хIума ду. Иштта эццахь доIанаш даран дуьхьа а, КъурIан дешаран дуьхьа а хиъна Iар – иза а мегаш дац. Цаьрга кхайкхар, уьш орцанна бехар, царна нузар дар, цаьргара гIо лехар, жехIалачу наха ма-дарра – ткъа и доккха ширк ду. Къаьсттина чIогIа цуьнах лардалар важиб хилла тIедоьжна ду.\nДуккхаъчу нахехь жехIалалла ю лакхахь дийциначу хаттарийн хьокъехь, цундела цара а леладо юкъарачу наха кешнашкахь лелош шайна гиннарг, цигахь лелон дезаш долу ШарIан хьукманаш а, бакъенаш а ца евзаш.\nЦундела массо махкахь болучу Iеламнахана тIехь декхар ду: нахана Iамор, нах шайн пайхамаран (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) суннате нисбар, ширках а, бидIатах а ларбала безаш хилар дIахьедар. Иза – Iеламнахана тIехь важиб дерг ду массо меттехь а.\nДелахь а, Iеламнах кIезиг хилар бахьана долуш а, нийсо йовзаран охIла кIезиг хилар бахьана долуш а совдевлла хIара вониш дуккхаъчу мехкашкахь. Цундела уьш дин а, ШарIо магийна хIуманаш а ду моьттина царна. ТIаккха уьш лелоре сихо еш хьийза уьш - шаьш нийсонна тIехь бу моьттуш а, бакъонна тIехь бу моьттуш а. Ма-дарра аьлча-м, боккха бала бу и, оцу хьокъехь тидаме хилар декхар а долуш.\nМассо бусалба стагана тIехь ду - шен шеко йолуш дерг хаттар. Шен дайша а, шел хьалха хиллачара а лелош хилларг довзарехь, цунна тIекхиарехь кIадо ца яр а, тесна ца дитар а ду декхар, цара лелийнера аьлла ца Iаш. Хаттар тIехь ду цунна, хIунда аьлча керста нехан Iадат хилла шайл а хьалха дIабаханачара лелийначунна тIаьхьабозуш, тIетовжа бух а боцуш. Цара олуш хилла, АллахIа дийцина ма-хиллара:\n«Боккъалаъ, тхайн дай карийна тхуна хIокху новкъахь, ткъа тхо нийсса церан лорах доьлхуш ду» («аз-Зухруф»: 23).\nОцу тIехь керста нахана тIехьадаза бакъо яц. Массо бусалба стагана тIехь ду Iилманан охIлане хаттар – шайн махкахь уьш белахь, бацахь - уьш болучу махка хаттарийн кехат дахьийтар: шен динах долучу хIуманах шен шеко ерг цаьрга хатта а, лелориг бух болуш хилийта а. ХIунда аьлча Лекхачу АллахIа боху:\n«Дагадаийтар охIлане (Iеламнахе) хатта, нагахь шайна ца хаахь» («ан-Нахьл»: 43).\nИслам динан охIланна тIехь важиб ду: нагахь шайгахь Iилма дацахь – хаттар. Шегахь Iилма доцуш долучу хIора адамна тIехь ду хаттар шена шеко йолуш дерг – кешнийн хьокъехь, шен ламазан хьокъехь, закатан хьокъехь, мархин хьокъехь, махлелоран хьокъехь, юкъаметтигаш лелоран хьокъехь, массо хIуманехь а.\nIабдул-Iазиз IабдуллахI ибн Баз


Хьо мичахь лаха-те, къинхетам?\nШуна цахуург, цагург дийца-м ца г1ерта со, инзардаха-м – х1ете а. Ойла ша ца 1а-кх екъаялаза, оьшуш стаг велахь а, вацахь а.\nМархин бутт. Цуьнан дозаллех вайна-м дуккху а дийцина, ца хаарий, ца хезнерий боху бехказлонаш ца йитархьама санна. Б1аьргара хица ла а дийг1ина вай-м 1еламнехан хьехамашка. Цу баттахь Дала Ялсаманин не1арш схьайоьллу бохуш, вовшашца къаьсттина дика, къинхетаме хила бохуш, къилахь, хьарам долчух б1аьрг, лерг, мотт, куьг ларде, Далла 1амал йиэ бохуш …\nАмма… Цхьанна а тидамза бисна хир бац цу баттахь туьканашкахь, базаршкахь лаьттачу йохкархоша вайх бина баккхийчех боккха «къинхетам» (массо а шарахь беш болу, х1ара шо башхалла а йоцуш). Марха досту де герга мел лести, сабуьйлу церан «къинхетам». Тоьпара кхоьссинчу д1аьндарган тайпа йорт оьцу юурган мехаша. Кха туьман т1ера пхийтта туьмане «кхоссало» («кхуссу») помидорийн, наьрсийн кийла, ткъа туьман т1ера ткъе пхийтта туьмане – котам, пхиэ туьмане – соьналлин хелиг, иштта стоьмаш, кхиерг, кхиерг. Шаерриг!\nТкъа и хьарам рицкъа даккха меттигаш къуьйсуш (ког биллал латта а эрна ца дуьташ), цара лелориг гина-кх вайна! Вовшашка тамехь йоцу баганаш етташ, Делах къера дуйнаш бууш (лерган а, меттан а марха достий) каетта зударий (божарий а!), адамийн куьцара а бовлий, ц1убдарш санна, нехан кисанах летий, малалуччул ц1ий молуш, яккхалуччул – ц1ока! Оьцур юй (ца эцча ца довлий) хууш, т1аьххьара кепек д1аелла а, юхалург даьккхина а! – мархин дозаллина, сийнна. Яхьана а! Вай – оьцурш – кхечу пачхьалкхера даьхкина ду? Мостаг1ий ду? Махкара, юьртара, лулара, гергара дац? Бусалбанаш дац?.. Цхьайолчу бусалба йоцчу пачхьалкхашкахь а марха лоруш мехаш охьабохучохь, маьхза юург х1отточохь, вайнах т1етаь1а… марха д1адалале… вовшийн ц1ока яккха. Къиза, къинхетамза!.. И рицкъа кхачийна вай дисарна кхоьруш. И делларг (д1аоьцург а) мила ву дицлой.\nМа алалаш уггаре халачех халаниг – жижиг эца г1ерташ лелийнарг – дицделла! «Даржехь лакхабаьхна», долу а, доцу а гергарлонаш кхийдош, ваьш хьестаделла, хьистина «жижиган министраш». Дуьненчуьра а къайладаьлла жижиг (можан, къорзан, т1аьххьарчу шеран а, ц1оганца, голанца) боккхачу озабезамца… цара ваьшна дохкарна…\n«Имам-1елига дехар дина цхьана 1аьрбичо, шах1адатах долу х1ума дийцахь, аьлла:\n– Шах1адат ду хьуна – тоба дар.\n– Цул т1аьхьа шах1адат ду хьуна – 1еса х1умнаш дитар.\n– Гергахь ду хьуна – къематан де.\n– Гергахь ду хьуна – валар.\n– Хала ду хьуна – коша чу кховдор.\n– Цул хала ду хьуна – кхача а боцуш, цу чу виллар.\n– Тамашийна ду хьуна – дуьне.\n– Цул тамашийна ду-кх хьуна – и дуьне дош хетар».\nШина тайпана хуьлу вайн ойланаш цу мархин т1аьхьарчу дийнахь. Цхьаберш цу кхиссабеллачу мехех инзарбуьйлуш, кханенна хьаннал кечамаш беш хьийза. Ткъа вуьш (и «берзалой») шаьш «катоьхна» даьккхинчу (х1аъ, оззийна даьккхинчу!) соьмо 1ехабой (маржа-я1!..), дуьзинчу кисано к1адбалар а дайдой, ц1абоьрзу сархьо-о. Кхана цу хьарамчу соьмах саьхьаш а даха, цу хьарамчу соьмах кечбина кхача марханаш къобалдан баьхкинчарна хьалха а билла. Цу хьарамчу рицкъанах шайн доьзалш а бузон, т1аккха цецбийла, сел ийман, сел беркат доцуш уьш (д1аьвшечу рицкъанах ун даьлла т1аьхье) мичара бевлла ца хаьа, бохуш.\nХьарамчуха хьаналниг кхиа йиш юй?\nАг1ор доьг1начу синтарах нийса дитт хуьлий?..\nХ1инццалц марха д1адаьлча «ц1абоьрзуш» хилла мехаш кхушара карарабевлла. Цу баттахь бусалбанаша лелийначу эрчонийн ачо ю-кх, олий, дагатосу тахана – 2 туьманна, кхана – 3, 5, 10 туьманна кхиссалу (хьалакхуьссу) мехаш … Соцунг1а йоцуш, «1алелай!», аьлла, 1адавалла.\n«Х1ора Дала доуьйтучу дийнахь вай д1адоьрзу долу каш-лахьта кхойкху вайга пхоьазза:\n– Х1ай! Сан букъа т1ехь лелаш ву хьо. Воьрзу волу х1усам сан кийрахь юйла хаьий хьуна?\n– Сан букъа т1ехь хьайна деза-дезарг, хержа а хоьржуш, дууш ву хьо. Сан кийрахь хьайн дег1 дахкалур дуйла хаьий хьуна?\n– Сан букъа т1ехь воккхавеш ву хьо. Сан кийрахь хьо г1айг1ане хир вуйла хаьий хьуна?\n– Сан букъа т1ехь воьлуш ву хьо. Сан кийрахь хьо воьлхур вуйла хаьий хьуна?\n– Сан букъа т1ехь къинош летош ву хьо. Сан кийрахь айхьа 1азап узур дуйла хаьий хьуна?»\nДукха хан яц вай, ц1арах, ц1е-к1урах а девлла, нехан не1аран саг1ахь 1аьхкина, мацалло кийра1ийжош, бомбанийн «эшарша» дегнаш делхош.\nСинош кхоьруш! Кхоьруш! Кхоьруш!\nДеле кхойкхуш! Кхойкхуш! Кхойкхуш!\nХьесталуш! Хьесталуш! Хьесталуш!\nТкъа х1инца?.. Ма сиха!..\nХ1ан-х1а, вай ца кхетта, ца кхетта шуна вай т1емаша вешан «хьестарх».\nКъинхетам! Хьо мича бахна-те?! Къинхетам! Хьо мичахь лаха-те?! Къинхетам!\nЮха а оьг1азло ерий-те Дала?


Инфоурок › Другое › Презентации › Классал арахьара мероприяти «25-г1а апрель – Ненан меттан де»\n«Кхо х1ума ду дуьненчохь даима а, цхьаьна а хила дезаш, вовшех даьхча кхуьй а леш: Даймохккий, ненан моттий, халккъий. Тхо-м - нохчий, г1алг1ай Казахстанехьчул чомехь даа, цигахьчул дезаниг т1едуха ца даьхкиний тхешан махка, ц1а, карахь-куьйгахь а, т1ехь а доццушехь. Тхо ц1а оьху: Даймохккий, ненан моттий, тхешан къаммий цхьаьний бен мегаш дацарна».\t/ А.Сулейманов / Чоь хаза кечйина ю: Даймехкан 1аламан суьрташца, б1аьвнийн суьрташца. Пенаца д1атоьхна йозанаш ду: Шен ненан мотт ца хууш верг нана йоцу буобер ду. /кица /\n«Хьо ца безаш волчо Шен нана лорур яц, Ненан сий цадечо Мехкан сий дийр дац…» /Б. Саидов / «Кхидолчу къаьмнашна, Шайниш а санна, Нохчашна шайн мотт а Сов хьоме бу…» / Ш. Арсанукаев / «Шен ненан мотт халкъо, Сий ойбуш, 1алашбахь, Цу халкъан парг1ато Цхьаммо а хьошур яц.» / М. Мамакаев / Шен мотт бийцар сийлахь ду. Кхечу къаьмнийн мотт хаар а сийлахь ду. /Халкъан хьекъалера/ Мукъам.: « Ненан мотт» илли. /Дешнаш Ш. Арсанукаевн, мукъам З. Дудаевн /\nД1адолор: Хьехархочун дешнаш Де дика дойла шун, хьомсара накъостий! Таханлера вайн цхьаьнакхетар лерина ду ненан маттана. Вайн ненан мотт- иза нохчийн мотт бу. Тайп- тайпанчу хьелашкахь хилла и: оьшуш, ца оьшуш, безаш, ца безаш, амма таханлерниг санначу дийне сатийсина цуьнца шовкъ йолчара. 25-г1а апрель – Ненан меттан деза де хилар т1еч1аг1дина шайн сацамца вайн сийлахьчу куьйгалхоша. Вайн массеран ц1арах Дела реза хуьлда царна! Дала ницкъ лойла вайна ненан мотт оьшучу барамехь караберзо! Дешархо: Дуьненан уггаре баккхийчу тамашех цхьаъ адаман мотт бу. Адам кхидолчу дийнатех къасточу билгалонех коьртаниг а мотт бу. Дуьненахь дехачу х1ора къомана а шен мотт белла Дала.\nДешархо: Вай нохчий ду. Веза Воккхачу Дала кхоьллина вай нохчий. Цо делла вайна нохчийн сибат. Цо елла вайна нохчийн амал. Цо делла вайна нохчийн г1иллакхаш, ламасташ. Дешархо: Цо белла вайна нохчийн мотт! Хьо винчу, х1ара дерриг а Дуьне хьуна совг1атна деллачу, хьан цхьаъ бен йоцчу, кхин хила йиш йоцчу хьан НЕНАН МОТТ – х1ун х ир ду цул деза, цул сийлахь, цул хьоме?\nА. Айдамиров « Ненан мотт» 1. Со вина Кавказан ломахь, Къоьжачу баххьашна юккъехь. Аьрзонийн баннашна лулахь, Нанас со кхиийна берахь. Цигахь со набарна товжош, Цо олу аганан илли, Декара, дог хьоьстуш, довха, Сан нохчийн маттара илли 2. Сарахь цо туьйранаш дуьйцуш, Со цунах хьерчара кхоьруш, Я халкъан илли цо олуш, Д1атуьйра набаро хьоьстуш. Шаьш хьегна баланаш балхош, Вайн халкъан турпалхой хестош, Дайн- дайша даьхна и иллеш, Декара дог 1ийжош, доруш. 3. Цу иллин дешнашца гора Даймехкан исбаьхьа суьрташ, Маршоне, Даймахке безам, Вайн дайша къийсамехь гайтар. Ненан мотт хьуна т1е тийжаш, Хьоьца шайн баланаш балхош, Хьоьца шайн дог-ойла г1иттош, Ловш 1ийна уьш и буьрса денош. 4. Хьоьца ду суна мел дезнарг, Вина мохк, нанас сан хьестар. Хьоьца ду сан велар, велхар, Дахаре сан болу безам. Бекалахь , ненан мотт, тахна, Дуьнене машаре кхойкхуш, Лаьтта т1ехь Къинхьегам,Нийсо, Вошалла,Ирс, Машар кхайкхош.\nДешархо: Нохчийн мотт вайн къоман аз ду, вайн къоман илли ду, вайн къоман назма ду. Дешархо: Ненан матто 1амадо вай Даймохк беза. Цо 1амадо вайна нохчийн оьзда г1иллакхаш. С-М. Гелагаев « Ненан мотт» 1. Сайн ненан дагна к1ел Дог тохаделча, Буьйлира нохчийн мотт Син т1амарх сан. Цу маттахь дуьххьара Ден назма хезча, Хезира седарчийн Тийналла схьа. Хезира чарташа Еш йолу ойла. И ойла мел хеза Хир бу вайн мотт. Вуьссур вац дуьненахь Цхьа а вайн байлахь. Цу маттахь мел олу: « Нана, Даймохк» 2. Цу маттахь бералло Хьоьсту шен тайниг. Цо дагахь латтайо Аганан йиш. Цу хазчу эшаран Мукъам а тайна, Декош ю Нохчийчоь Шен хьаьъна хиш. Матто вай 1амадо Назманаш ала, 1амадо биц ца бан Вайн наной,дай, 1амадо бохург дан Сийлахьчу Дала…\nИлли «Лаьмнийн мукъам» / Дешнаш 1.Юсуповн, мукъам А. Эльдархановн / Магомадова Резида « Уьншеран…» Уьншеран заманан К1оргене яхна Вайн халкъан д1адахнарг Со кего йоьлча. Хилла хьо, нохчийн мотт, Массарал сийлахь Хьо ларбеш иэгарна Вайн к1ентий ц1ийлахь. Дуьненан уггар Мерза дош «Нана» Вайн дайша, нохчийн мотт, Хьан дашца аьлла. Цул т1аьхьа массарал Сийлахь дош « Даймохк» Х1етахь ахь тесначу Орамах даьлла…\nЦуруев Ш. « Ненан мотт» Акха яр санна и ца баьлла бацалахь. Боьжна бац стиглара, я эцна бац базарахь, Цхьаьнггера юхалург баьккхина бацара – Кхоьллина хилла и вайн дайша азаллехь. Ас лору дуьненчохь мел долу меттанаш, Нохчийн мотт – гуттара а сан оьзда дозалла, 1ожаллин цамгаро д1алаьцна меттахь 1аш, Цу маттахь дийр ду ас весет а доьзале. Цу маттахь нанас со дуьххьара хьаьстина, Цу маттахь некъан дош дадас а кхайкхина. Цу матто, - уггаре гергарчу сан синна – Сан, генахь цхьа висча, дог-ойла айина. Илли « Даймахке сатийсар» /Дешнаш М. Гадаевн, / Адуев 1иса « Нохчийн мотт» Хьоьца ду жовх1арш, Меттан куц толо, Бу хьоьца лаца мукъ, Кховдийнарг къомо. Велларг а тергалван, Ду хьоьца марчо, Муьлххачу т1ег1ан т1ехь Хилла хьо маршо. Нохчийн мотт! Ненан мотт!- Лам чуьра татол. Хьан лар ю к1орга 1ин – Оьздангаллин г1арол. Хьо бен бац сан аг1о – Сан куьйга аьтто, Дог дуззуш сан кийрахь Нохчалла латто…\nХьехархо: Ненан меттан денца декъалдеш вайн президента Кадыров Рамзана Ахматовича аьлла дешнаш дало луур дара суна: «Муьлххачу къоман коьрта билгало а, къам шен амалх, г1иллакхех, эхь-бехках, 1адатех ца долуьйту мокхазан ч1аг1о ю мотт. Цунах херделла адам, лакхахь хьахийначу сийлаллех хер ца луш ца дуьсу. Ткъа мотт бицбинчо шен кхерч, ша схьаваьлла бух, дайн мохк бицбо. Цунна шен селханлера де а, кханенга боьду некъ а ца хаьа. Ишттаниг къилба дайна, адамаллин мехаллех тилла ву… Вешан дай санна нохчий хилла диса дезаш ду вай. Вайн наноша уьншерийн оьмарера таханлерачу дийне кхаччалц кхиош хилла къонахий кхиоран раг1 вайна т1екхаьчна. И къонахий кхио беза аганан илли нохчийн маттахь олуш, дуьххьарлера туьйра нанас шен аьхначу маттахь дуьйцуш. Аганара г1аьттича цу к1антана бакъболчу къонахийн собар, доьналла, хьуьнарш довзуьйтуш, царах дозалла дан, масал эца, цаьрга нисвалар 1амош. Дас халонаш лан, осалниг емалдан, г1ийлачун г1о лаца кечван веза шен во1. Иштта, вайн нанойн масалш т1ехь кхио беза мехкарий. Ненан ховхачу маттаца и дан таро а ю…»\n1.Юсупов «Г1иллакхийн хазна». . Заманийн къизаллаш хьаьхна, Маршоне къуьйсуш дай баьхна, Къонахчун яхь ларъеш цара, Доьналла гайтина майра. Г1иллакхашца хаздина дайша, Кегий нах, церан сий дейша! . Х1ара дуьне кхоьллина деза, Оьшуш дац и дита деса. Г1иллакхашца хаздан и хьовса, Уьш дохош волчуьнца къовса. Адамаш, кхиий вай дайша, Уьш лоруш, церан сий дейша! . Вайн наной тешаме хилла, Эхь-бехках даим ларбелла, Хьешана кхерч бовха латтош, И вазвеш дог-ойла г1аттош. Мехкарий, нанойх тарлойша, Г1иллакхца шайн сий лардейша! . Сингаттам хаало тахна, Стаг вайча г1иллакхах воьхна. Вайн декхар сийлаллин деца: Дайн г1иллакх - герз д1а ма хеца! Г1илкхашца хазди вай дайша, Адамаш, церан сий дейша!\nИлли «Вайчул хаза…» Дешархо: Ненан мотт, Хьо бека бисалахь, Тахконза дисинчу аганна. Ненан мотт, Хьо хезчохь бисалахь Нана мел езачу берана. Дешархо: Нохчийн мотт, Хьо бийца бисалахь Ненан мотт мел безачунна: нохчийн мотт, Хьо баха бисалахь, Нохчийн къам мел деха цуьнца.\nШ. Арсанукаев « Весет» 1 Къоьжачу вайн лаьмнийн Дог кура баххьаш, Вайн тог1еш, шовданаш, Б1ешерийн хьаннаш- Д1аэца тахана Хьайн дола ахь уьш,- Дас, весет, деш, хьайна Йитина хазнаш. Д1аэца ахь х1инца, Дайша шайн ц1ийца Заманийн йохаллехь Лардина латта. Даймохк хьайн д1аэца, Раг1 хьан ю х1инца, Ден весет кхочушдан, Юкъ ехкий, г1атта. Ларбе мохк, Хазбе и, Ца еш мало. Т1аккха, хьайн весет деш, К1анте д1ало. 2. Б1ешерийн къийсамехь, Са санна, лардеш. Таханенга кхачийна Вайнехан г1иллакх. Доттаг1ий хилла вай Вежарех тарбеш, Орцанна кхайкхаза Кхочуш вай хилла. Лаьмнашкахь даиман Дина сий Ненан, Воккханиг лийрина Жимчо, деш г1уллакх. Раг1 хьоьгахь ю тахана, Вас ца еш дена, Д1аэца цуьнгара Дайн оьзда г1иллакх. Ларде и, хазде и, Ца еш мало, Т1аккха, хьайн весет деш, К1анте д1ало. 3. Хазнашлахь хазна ю Ненан мотт къоман. Ненан мотт мел беха, Къам дуьсу даха. Ткъа нагахь мотт шен лахь, Къам, лей, д1адолу, Ненан мотт бицбинарг Сийсазво наха. Нохчийн мотт и – халкъан Синхазнийн хьоста – Къийсамехь ларбина Массо а ханна. Раг1 х1инца хьоьгахь ю, Д1аэций , хьаста, Ден весет кхочушде, Къонахчо санна. Ларбе мотт, хазбе и, Ца еш мало. Т1аккха, хьайн весет деш, К1анте д1ало.\nИлли « Ненан маттах ма херлолахь » / дешнаш а, мукъам а халкъан/ Мероприятин жам1.\nЧоь хаза кечйина ю:\nДаймехкан 1аламан суьрташца, б1аьвнийн суьрташца.\nПенаца д1атоьхна йозанашду:\nШенненан мотт ца хууш верг нана йоцу буоберду.\n«Кхо х1ума ду дуьненчохь даима а, цхьаьна а хила дезаш, вовшех даьхчакхуьй а леш: Даймохккий, ненан моттий, халккъий. Тхо-м - нохчий, г1алг1ай Казахстанехьчул чомехь даа, цигахьчул дезаниг т1едуха ца даьхкинийтхешанмахка, ц1а, карахь-куьйгахь а, т1ехь а доццушехь. Тхо ц1а оьху: Даймохккий, ненан моттий, тхешанкъаммий цхьаьний бен мегаш дацарна». / А.Сулейманов /\nДе дика дойла шун, хьомсара накъостий!\nТаханлеравайн цхьаьнакхетар лерина ду ненанматтана.\nВайнненанмотт- иза нохчийн моттбу.\nТайп- тайпанчухьелашкахьхилла и: оьшуш, цаоьшуш,\nбезаш, цабезаш, амматаханлерниг санначу дийне\n25-г1а апрель – Ненанметтан деза де хилар т1еч1аг1дина\nшайнсацамца вайн сийлахьчу куьйгалхоша.\nВайн массеран ц1арах Дела реза хуьлда царна!\nДала ницкъ лойлавайна ненан моттоьшучу барамехь караберзо!\nДуьненануггаре баккхийчу тамашех цхьаъ адаман моттбу.\nАдам кхидолчу дийнатех къасточу билгалонех коьртаниг а моттбу.\nДуьненахьдехачу х1ора къомана а шенмотт белла Дала.\nНомер материала: 471501\nБілім алушының жеке жетістігін қалыптастыруда гимназияның оқу мүмкіндіктерін пайдаланудың тиімділігі


Нохчийчоьнан куьйгалхочунна Кадыров Рамзанна а, цунан гонна а критика еш хуьлучу нохчийн блогерах Асламханов Мурадах (социалан машанашкахь Мурад Wien олу цунах) летта Венехь.\nКавказ.Реалиин хьасташа дийцарехь, Охан-беттан 6-чохь хилла инцидент. Бакъонашларъечу Vayfond цхьаьнакхетараллин информацица, шиъ хилла тIелеттарг: царех цхьаъ Нохчийчоьнан парламентан куьйгалхочун Даудов Мохьмада уллера гергара ву (цIе билгалъялаза ю), шолгIаниг – цуьнан юьртахо, Австрера боксан чемпион Чакаев Iаьрби.\nВенехь веллачу нохчочун тезета вахана хилла Асламханов. Цигахь лаьттачу цхьамма аьлла цуьнга, арахь цхьа нах бу иза хоьттуш.\nТIевахначу блогерца дов даккхина баьхкинчара, летта. Vayfond-о дийцарехь, Асламхановн аьтто баьлла оцу нехан карара вала, ткъа вуьйш бевдда, тезетара нах шайна гергабахка боьлча. Леташ хилла зен дац блогерна.\nАвтрерчу низамхошкара комментари яц цкъачунна Кавказ.Реалиигахь.\nАсламханов Мурад вевза цо ша Австрерчу набахтехь а волуш, 2019-чу шеран ГIуран-баттахь, Кадыровга видеохула дIахьедар дарца. Шогга критика йира цо Кадыровна а, цуьнан гонна а махкахь харцонаш лелорна.\nХьалхо хаам баьржира Австрерчу полицино 2020-чу шеран Гезгмашин-беттан 16-чохь Асламхановна цIийнах хьаьжна, иза а, цуьнан ваша а герзаш лелорна а, Нохчийчоьнан куьйгалхочун Кадыровн а, цуьнан гонарчу нехан а Австрерчу бахархошна кхерамаш тийсарна, аьлла.


Скорая помощь юкъе йолаш хатар хиннад — Сердало\nУкх деношка «Лада-Грантаи» скорая помощи вIашкакхийтта хатар хинна моттиг хиннай Шолжа шахьаре. РИА-новости агенствос беча хоамах, цига лозаваь больнице кхоачаваьвар 5 саг. Царех 2 халача хьале вар. Лозабаьчарна юкъе ба: шинна машина водителаши, лорий тоабацара ши саги, вокх машена чу яьгIа цхьа кхалсаги. Ноябрь бетта 12 дийнахьа царех шиъ чувахийтав, больнице виссача кхаьннех шиъ реанимаци ва. Даьла къахетамца лорий машена чу унахо нийсвеннавац.\nМВД пресс-службе тхона хайначох, хатар хиннад «Лада-Гранта» духьаларча машинашта лаьрхIа болча наькъа оаса тIа яьларах. Ховш ма хиллара, машенаш вIашка а кхийтта вай наькъаш тIа хьа мел хулаш дола хатараш дукхагIдараш иштта хулаш да.\nКарарча хана Iаьдала болхлой тохкаш ба хатара доакъашхоех малагIчун мел бехк ба. Цул совгIа, цу моча метте йоаккхача тайпара, водителаш беха хинна бий хьожаш экспертиз я йоаккхаш. Баьча соцамах, «Жигули» хехкаш ваьгIар, шу хьалха бехкатокхаме эза хиннав, менна а волаш авари яр бахьан долаш.\nХиннача хатара бехк хIанза а техка баьннабац, бакъда, ха дезар цаI да, лорий машенашта моллагIа наькъ тIа мара уж ца хиларах, нагахьа лаьрхIа йола сигнал йоагаш уж хуле, царна ма хулла сихагIа никъ бита беза. Уж лакхача скоростах бахка йиш йолаш ба, саг ца валийта гIо де шоаш сихха кхача безаш хиларга хьажжа. Цхьайолча хана цар хьош волча унахочоа, цхьа минот меттел, массехк секунда а тIехьа дукха йолаш хул. Воашта ма хой вайна мел сиха вай унахо волча лораш кхачар дезаш хул. Cиха кхача деза гIо дац из?\nЕвропа мехкашка, къаьстта Германе, вай паччахьа бутача тайпара никъ бут унахочун оарцагIа йоагIача лорий машена. Вешта цхьачара-м паччахьа кортеджа а луц никъ шоашта машен тIакхетарг йолга хайначул тIехьагIа мара.\nЦу хIаман бахьан курал я аьнна хет сона. Цудухьа вай курал юха а яьккха, паччахь воалавеш йоагIа машенашта санна, сихха вай никъ мукъбаккха безаш ши машен я: пожарни яри скорая помоща яри.\n← Iилманхочун цIерагIа урам\nКраткий курс ингушского меню →


ГIаттамхой цIехьа беха гергарнаш хьаннашка кхуьйлу Ιедало\nНохчийчоь -- Орган чIожахь, 05Ман2010\nНохчийчохь дуккха а хΙуманаш хийцаделла шолгΙа тΙом лагΙбелчхьана. Амма адамийн бакъонаш ларъярехь хилла хийцамаш банне а бац. Хьалха а санна, талхош ю уьш. Цхьа а доза доцуш бу герзахойн карабелла ницкъ - пачхьалкхан цΙарх могΙарчу вахархочунна тΙехь муьлхха а гΙелоян а, хьашт делахь, и вен а тору Ιедалхочунна. Низамехь, да - воΙ, йиша - ваша бахьанехь адамаш хьийзон магош дац аьлла доцуш, хьийзабо нах. Деношкахь ломан цхьана кIоштахь гΙаттамхойн могΙаршкара гергарнаш цΙакхайкха божарийн рогΙера тоба хьуьнха йигина хилла Кадыровн ницкъаша, шайлахь нохчашна дика вевзаш а, цара лоруш а волу, халахеташ делахь а, цΙарца тхан вуьйцийла доцу цхьа стаг а волуш.\nОфициалан кхайкхорца, ницкъаллин структураша а, эскархой биста кхаччалц, кхечу Iедалан герзахоша а, ца саццош дIахьош ду махкахь гIаттамхой лахар а, церан дуьхьало къарьярна тIехьажийна тIеман операцеш а.\nЮкъараллехь шуьйра дийцаре деш а доцуш, жимма а лах ца беш, иштта хаддаза дIахьош бу Iедалехь болчара тIемалойн гергарчарна беш болу тIеIаткъам а. ДIахьош бу, шайн лаамза цIераваьллачу доьзалхочух йоьзна гIийла гIайгIа кхин тIе а яьзьеш, алсамйоккхуш.\nЧекхдаьллачу кIиранах шозза, лаьмнаш гездеш, бертаза хьаннашкахула лелийна цIеранаш,10-15 стаг цхьаьна а тоьхна, тоба а кхоьллина. Царна тIебазбеллий лаьтташ кхерам хиларна, сан бакъо яц цIарца стагга а вийца, амма цIена бакъ долуш, жимма а кхетамехь верг воккхавуьйр воцуш, аттачех дакъа дац цаьрга кхаьчнарг.\nЦунна тоьшалла до аьлла хета, орцане мохь-цIогIа санна, яздинчу кху кехато. И яздинарг мила ву ала йиш цахиларна боху ас: иза мух-мухха а стаг а, юьхьша а вац. Иза хаза нехан санна къомах дог а лозуш, цуьнан дуьхьа, лам баккхарра-м стенна дуьйцу, валар ирс хетар долуш, дог дика адам ду. Кху сохьта а, ойланца а, лехамца а шен къам беркъа ца гайта, маьIне хетийта, кхоллараллин йийсарехь вехаш схьавогIуш стаг а ву, ша а, кхечара а ловш йолу къахь, бала цхьана ханна а лоруш, шен къам зерех чекхдолу мур лоруш.\nЦуьнан юххера гергара стаг ву тIемалойн могIаршкахь. Цунна ца хаьа карачу хенахь и дийна ву-вацца а. Иза а лелийна, юххе бевлла Iедалан герзахой а болуш, кху деношкахь, гIаттамхой цIа боьхуш. Цхьа дош харц доцуш, хьал-де хаьттича, цо иштта кехат яздо шегара хьал довзуьйтуш.\n«ТIеязьелла йочане стигал ю. Иштта кийрахь а бу цхьа тамашена сингаттам, догIа дале хьалха хIоьттинчу юькъачу мархийн бода санна. Стомара со а вигинера хьуьнах. Тхо кхоъ вара баккхийчарех. Цхьаъ кхузткъа шарал тIехваьлла вара: хьуьнха бахначеран декъаза дай. 7-8 стаг кегийчарех а вара: акхабевллачийн вежарий. Делккъалц Iийжаш малх бара тхо дигинчу дийнахь Тхо хьацарна дешнера. Делкъал тIаьхьа сарралц догIа дара. Хи санна дашийнера тхо».\nНуьцкъала дигинера шу? Аш нисдан хIун ду? Маьхьарий а детташ, кхайкха бах шуьга? Тийна-таьIIина, шаьш лела шу, Iедалан герзахой юххехь а боцуш? Цу а, кхечу а хеттаршна иштта жоп ло сан цIе яккха амал доцчу нохчочо.\n« Ши де хьалха тхо даккхийнаш ца дигинера. Лаьмнашкахула, хьаннашкахула лелийнера кегийнаш, тIаьхьо тхо санна. Харцо-м ю хIара, делахь а кхин вариант яц шайн боху герзаш лелочу Iедалан белхахоша. Тхол хьалха йигинчу тобане маьхьарий деттийтина а хилла, шайн акхабевллачу вежарий цIерш а йохуш. Тхоьга мохь ца беттийтира. Тхьоьга дукха некъ байтира, дукхахберг эрна - цкъа хьуьнчухула лам тIе хьаладохуш, юха Iаннашкахула, хиш чухула, охьадиссош, хIуьттаренаш лелош. Со-м ламанца лелла вара, мангал хьокхуш а, йол лелош а - оцу кегийчеран ду-кх къа, балхахь бу бохуш, ги герз а диллина, хьийзош болчу.\nТийна –таьIIина лела-кх хьуьнах? таллархой санна. Декъаза хьал ду. Къам вовшашна дуьхь-дуьхьал хIоттош, къоме ша-шен хIаллакдойтуш. Сан гергара стаг шаьш вуьйш хьажа вигнехь а, я масане хуьлу ямартхойн ойла - хIуьттаренаш ю-кх лелош, ас сайн стаг дIахьажийча санна хьуьнчу, акхавала хьайна, аьлла. Оццул галваьлла –те со!\nIедалан герзахой а, массо а тIаьхьа-хьалха дIалела, хьун чохь минаш ю боху,шайна лаахь ларло, ца ларлахь – лелха шу минаш тIехь. Тхан карахь хIумма а дац. Бакъо йоцуш къам ма ду тхо, нохчий».\nИштта яздо юххера гергара стаг гIаттамхойн могIаршкахь волчу ломахь вехачу стага. Цуьнан къамелехь гуш ду, тIемалойн гергарчарна тIеIаткъам бар, Нохчийчохь йолчу ницкъаллин структурийн белхан хIатI, чулацам хилла дIахIоттар. Ма-дарра аьлча, цунах кхин дIоггара къайле еш а дац меттигера Iедал. Хийлазза телевизионехь гайтина меттигаш ю хьаннашка баханчеран гергарнаш дIа а гулбина, шайн доьзалхойх аш жоп дала деза, бохуш, бехкала эгош а, юьхь йоцуш чехош, кхетош-кхиош а. Цу кепара тIеIаткъам бар муха тарло Оьрсийчоьнан низамца, и мел нийса я гал ду бохург дийцаре деш дан а дац кхузахь. МогIарерчу нехан садаар кIаргдеш, гена доккхург ду иштта хьал маццалц лаьттар ду цахаар а, цу баланечу хиламийн гуш зил-доза цахилар а.\nГIаттамхой цIабеха нах хьаннашка кхуьйлу Ιедало


Фуд вай кагирхошта тахан цатоъар? — Сердало\nЕр хаттар дIахезача хIаране эггара хьалха аргдар да – вай кагирхошта хьаькъал таац аьнна. ХIаьта из хьаькъал мичара да дезаш да, мишта гулде дезаш да хьаала ховш кIезига ба.\nХовш да, вай дай-ноаной хана нах мукъабоацаш массаза а дезарех баьхкалга. БархI сахьата наб яр, бархI сахьата болх бар, дIахо йола ха мукъа лоархIаш хиннай цар. ХIаьта цар мукъа лоархIаш хинна ха я цIен дезараш кхоачаш деш дIайохийташ хиннар. ХIаьта цIагIа, коа, карта кулг тоха мел дукха ха еза ма хой вайна хIанз, цу хана хIаьта а хиннад из иштта. Цудухьа хийцца цхьа минот мукъа ха хиннаяц ала йиш йолаш ба вай дай-ноаной шоай вахара хан чу.\nМишта кхебеш хиннаб вай ноанош шоай дезал? Эггара хьалха хьехарца. ХIанз хийла дас, нанас шоай бер делхаш хилча, цо дIадехар фуннагIа дале а из цунна дIадаларца из соцаду. ХIаьта из нийсса дац. Хийла нанас телефон яха моастагIа дIа а веле Iохоаду ший бер. Ца делхийта йоал со оал цо, хIаьта цу беро цу моастагIчунгара дукха во хIамаш хьаэц: лазараш, оамал, кхыдар. Со цец воалаш дар да, Iа хьатIадийхача беро хьада тугаш ца хилар. Ший бер ше кхайкача дIатIадоагIаргдолаш цунга телефон дIа а хьекхе из дIатIадех хийла нанас. Нанас хьадийхача бер хьадагIац яха дешаш вIалла Iадувша тигац са керта чу. Ишта вIалла хила йиш йий-хьогI аьнна цхьа тамашийна а хет сона из гIулакх. Из хIанад аьлча, хьалха хиннадац хIанз мо бераш яхар дас-нанас деш дола Iаьдал. ХIанз Iомадаьд вай из гIулакх.\n— Ай, царех хьехар дIа-м латац, дIааьннар дIа-м эцац цар – оал дукхагIболча дас-нанас. Эцаргда, цкъа аьлча ма Iе, иттаза, бIаьзза, эзарзза ала! Вай фуннагIа дувцарах дас-нанас дувцар дегIах дIалат моллагIча дезалхочоа. ХIаьта цкъа аьлча доалаш дац из. Массаза а дIаяха деза харцача хIамах лорале, дикадар хьаэца. Цигга дег чу ца доде а, цIийх ца лате а, миччахьа цхьаннахьа дегIах лат уж дешаш, цIазапIелгах лате а. ТIаккха мичча хана во хIама де лаьрхIача, дика да-хьогI е зене да-хьогI аз дер аьнна шек ваьннача метте хьадагадох из хьехар. Хьа дегIах из хьалета доаллаш хилча во хIама де карахдалийтац цо. Даггара духьале ю дага ухаш ма делахь из, харцахьа да хьона из, яхаш уйлаш хьалхаювларца.\nВай лакхе ма аллара вай дай-ноаной мукъа боацаш хьабаьхкаб хIанзалцца. Цудухьа дукхагIа берашта хьехар даь-дас, даь-нанас деш хиннад. Боккъала хоза, кIаьда, безаме оал-кх цар шоай виIий-йиIий дезалга оалаш дар, ладувгIа а дIаэца а догдоагIаргдолаш. Уж морг хьехараш вай лерге лаьтта хиларах дIадаьннадац вайна юкъера Эхь, Эздел, ГIулакх, кхыдар. ЛаьрххIа, дада-нана болча вода, аьле аравоалар хьалха хийла зIамига саг, цар хьехарашка ладувгIа. Вай къаман Хоза гIулакхаш дувцийт царга, хIаьта хIанз вай кагирхой дукхагIбараш ах бийса яьлча ара а баьле пхьегIа тIа латт, телефонаш чу Iочу а байле. Чам бац царна боккхагIашка ладувгIа а цар яхачунца а. Цудухьа дицлуш латт Эздел яха хоза гIулакх, наькъа тIа лоравалар, нах лорабар. ХIаьта вай дицде йиш яц, вай кагирхоштеи, боккхагIаштеи юкъера бувзам дIабоале, царна хьехар де саг хугвоацалгеи, хьехар доацаш уж бусе царех хайра тIехье хургйоацалгеи.\nДешархошка дехар дар са, хье зIамига саг вале (яле), хаттар ле хьайга, эггар тIехьа хьай даь-да, даь-нана, е наьна-да, наьна-нана долча маца хиннав хьо, Iа цар хьехарга хоза хеташ ла а дийгIа, цар дувцар хьаийцар малагIа ха я? ХIаьта дешархо воккхалгахьа ласта саг вале, хаттар ле хьайга, эггар тIехьа Iа хьай виIий-йиIий дезалашта хоза а хеташ, дIаэца далар аьнна хеташ пайда хула балара аьнна хеташ хьехар даьр малагIа ха я?\n← Вахар хала дале а цунга ак ца оалаш яьха турпал\nГIалгIай мотт →\nЗа мир без угроз\nИтог одного рабочего дня специалистов Малгобекских РЭС — 13 выявленных фактов неучтенного потребления электроэнергии


7752 - СТРАНА ТАЛАНТОВ\n«Бекалахь, нохчийн мотт, тахна…»\nАвтор: Селимсултанова Петимат Боршиковна\nНомер материала: 7752\n1алашо: вайн мотт уггаре а исбаьхьчу а, хьалдолчу а, хазачу а меттанех цхьаъ хилар довзийтар; вайн а, кхечу къаьмнийн а яздархоша а, 1илманчаша а нохчийн меттан хадийна лакхара мах бовзийтар; дешархойн дегнаш чу шайн ненан матте безам кхоллар. Цхьанакхетар д1адахьаран кеп:\n1. Хехархочун дош:\n- Де дика дойла шун массеран а! 25-г1а апрель, вайна ма-хаъара, Нохчийн меттан деза Де лерина ду. Цуьнца доьзна дуккха а цхьаьнакхетарш а, гайтаран урокаш а, къийсадаларш а хилла вайн. Таханлера вайн цхьаьнакхетар а нохчийн маттана лерина ду. Кхузахь вай довзуьйтур ду, нохчийн мотт хаза а, оьзда а хилар а. Иштта довзуьйтур ду вешан мотт вайна безар а ,даима а цуьнан сий дарца вай даха дезаш хилар а. Х1инца вай дош лур ду вайн дешархошна. Церан г1оьнца шун таро хир ю нохчийн маттана лерина кечйинчу программе хьовса.\n1-ра д1-рг: Де дика хуьлда шун!\n2-г1а д1-рг: Марша а дог1ийла!\n1-ра д1-рг: Массо а стаг, муьлхха а къомах велахь а, шен ненан маттаца кхуьу. Мотт а, къам а цхьаьнадоьзна ду, х1унда аьлча, къам ца хилча, мотт хир бац, ткъа шен бийца мотт боцург къам дац.\n2-ра д1-рг: Ненан меттан шен чуьра дуьйна дан деза сий. Иштта бийца а беза. Мотт – иза къоман са, адамаллин куьзга ду. Цуьнца доьзна ду халкъан дерриге а дахар. Дукха ю нохчийн литературехь ненан маттах лаьцна язйина байташ. Царех цхьаъ ю шен ненан матте а, Даймахке а болу ц1ена безам бовзуьйтуш, А. Айдамировс язйина «Ненан мотт» ц1е йолу стихотворени.\nА. Айдамировн «Ненан мотт»\n1-ра д1-рг: Дуьненахь меттанаш дукха ду. Царна юкъахь хьалдолуш хиларца шен меттиг д1алоцуш бу вайн нохчийн мотт а. Кхечу къоман мотт хаар ч1ог1а пайдехь ду, иза доккха хьекъал а ду. Амма шен мотт д1а а тесна 1амабе аьлла дац иза. Ненан мотт ца безачунна шен къам а, мохк а безар бац. Цуьнан сий ца лардечо шен ненан сий лардийр дац. Цунах лаьцна ч1ог1а дика аьлла Саидов Билала шен «Ненан мотт» стихотворенехь.\nСаидов Б. «Ненан мотт»\n2-г1 д1-рг: Ткъа х1инца, хьоме дешархой, ладуг1ур вай даймехкан исбаьхьчу мукъамашка.\nЭшар: «Даймохк», «Даймехкан аз».\n1-ра д1-рг: Мотт – иза муьлххачу а халкъан истори а ю, цуьнан хиндерг а ду. Ненан маттал сийлахь а х1ума дан а дац я хила йиш а яц. Мел нуьцкъала, массо а аг1ор бийца йиш йолуш бу вайн мотт: Хьешашка – оьзда, Доттаг1чуьнга – мерза, Мостаг1чуьнга – буьрса, Захалонна – хаза, Масла1атана – к1еда, Берашка – эсала.\nАмма кхетамна к1езиг болчу нехан ницкъ ца кхочу цуьнан мах хадо. Цара 1амо а, бийца а хала хиларна т1етотту шайн ледарло. Ладог1а цу тайпанчу нахана йогуш йолчу Ш. Арсанукаевн «Ненан мотт» ц1е йолчу стихотворенига.\nАрсанукаев Ш. «Ненан мотт»\n2-г1а д1-рг: Ткъа х1инца , хьоме дешархой, шун таро хир ю вайн къоман хаза г1иллакхаш а дицдина, вай меттан сий дайа г1ерташ, цуьнга цхьана а кепара лерам боцучарна дог1уш С.-Хь. Нунуевс язйинчу «Аптека чохь» дийцар т1ехь х1оттийначу сценке хьовса.\nСценка «Аптека чохь»\nЭшар «Дависа хьан оьздангалла»\n1-ра д1-рг: Нохчийн мотт хаза а, хьалдолуш а хилар ч1аг1дина оьрсийн яздархоша а, 1илманчаша а. IХ-чу б1ешарахь ваьхначу Кавказан этнографа, воккхачу 1илманчас П. К. Услара иштта аьлла вайн матах лаьцна: «Нохчийн мотт ч1ог1а къен хетар даржош берш, цунах цхьана а кепара кхеташ боцу нах бу. Мелхо а, и мотт, шен г1оьнца адамийн ойланан уггаре а к1оргера аг1онаш йийцалур йолуш хьалдолуш бу».\n2-г1а д1-рг: Ткъа вайна массарна а вевзаш а, везаш а волчу оьрсийн яздархочо Л.Н. Толстойс х1ара дешнаш аьлла вайн маттах лаьцна: «Нохчийн мотт уггаре а хазачу меттанех цхьаъ бу, нагахь кхоччуш дика иза хууш хьо велахь».\nЦуруев Ш. «Нохчийн мотт» Рашидав Ш. «Дахарехь»\n1-ра д1-рг: Оццул ч1ог1а хесточу вайн меттан хазалла йовза а, цуьнан сий-лерам бан а вай 1амош, дахаран чолхечу новкъахь дайн оьхдачу г1иллакхех ца духуш нийса некъ д1абахьар хьоьхуш болчу массо а нохчийн меттан хьехархошна даггара баркалла ала лаьа тхуна.\n2-г1а д1-рг: Х1инца юха а Даймехкан мукъамашка ладуг1ур вай.\nЭшарш «Лойша суна», «Дуьне мел ду»\n1-ра д1-рг: Хьоме дешархой! Лераме хьехархой! Х1ара вайн цхьнакхетар Ш. Рашидовн «Ирс ду-кх» ц1е йолчу стихотвореница дерзо лаьара тхуна.\nШ. Рашидавн «Ирс ду-кх»\n2-г1а д1-рг: Кху т1ехь ненан маттана лерина цхьаьнакхетар чекхдолу . Ладог1арна баркалла.


Эпрайман лаьмнаш тІехь Іуьллуш йолчу Раматайм-Цупамахь Іаш хилла Элкхан цІе йолу цхьа стаг. Элкхан ша Цупин доьзалх схьаваьлла вара. Цуьнан ден цІе Ярохьам хилла, ткъа Ярохьам ЭлихІун кІант хилла, ЭлихІун да ТІохьа хилла. Ткъа ТІохьа эпратхо волчу Цупин кІант хилла.\nЭлкханан ши зуда яра. Цхьана зудчун цІе Хьанат яра, вукхун цІе Паннана яра. Паннанин бераш хилла, ткъа Хьанат доьзалхой боцуш хилла.\nХІора шарахь, билгалдаьхначу деношкахь, Элкхан Шилун-гІала воьдуш хилла массо а ницкъашна тІехь волчу Везачу Элана лерина долу гІуллакх дан а, Цунна сагІа даккхийта а. Шилунехь Везачу Элан динан дай бара Іелин кІентий: Пайнехьассий, Хьапний.\nШа, сагІа а даккхийтина, цІа веача, Элкхана шен зудчунна Паннанина а, цо бинчу доьзална а цу сагІин дакъа луш хилла.\nХьанатана тоьлла долу дакъа луш хилла цо, хІунда аьлча иза цунна дукхах езаш хилла, Везачу Эло цунна доьзалхой ца беллехь а.\nВезачу Эло цунна бераш ца далар бахьана долуш, Паннанас Хьанат кест-кестта сийсазйора, цуьнга сагатдайтархьама.\nИ сурт Паннанас цунна хІора шарахь хІоттадора, Хьанат Везачу Элан цІа чу мосазза йоьду. Цо ша хьийзаяран барам тІехбаьлча, иза йоьлхура, цо яа хІума ца йоура.\nЦуьнан майрачо Элкхана цуьнга элира: «Хьанат, хьо хІунда йоьлху? Ахь яа хІума хІунда ца йоу? Хьан дог стенна Іийжаш ду? Со хьуна итт кІантал ца тоьлу?»\nЦхьана дийнахь, Шилунахь шаьш яа хІума йиъна а, мелла а девллачул тІаьхьа, Хьанат хьалагІаьттира. Динан да волу Іела Везачу Элан цІийнан неІсагІи тІехь Іаш вара.\nХьанат, чІогІа дог доьхна, йоьлхуш, Везачу Эле доьхуш яра.\nЦо шен доІанехь нигат дира: «Массо а ницкъашна тІехь волу Веза Эла! Тидам бехьа сан деган лазаме! Со хьайна дагаяийтахьа! Йиц ма ехьа! Ахьа суна божабер лахь, аса иза Хьуна массо а йолчу ханна дІалур ду. Цуьнан коьртарчу месех урс а хьакхалур дац».\nДехха доІа дира Хьаната. Цу хенахь Іела Хьанатан балдашка хьоьжуш вара.\nИза шен дагахь доІа деш яра: цуьнан балдаш хьуьйш дара, амма цо дуьйцург хезаш дацара. Цундела Іелина иза мелла ю моьттира.\nЦо цуьнга элира: «Хьо мелла ю! Малар дита деза!»\nХьаната жоп делира: «Иза иштта дац, сан эла. Аса я чагІар а, я йий а ца мелла. Со сайн кийрара бала Везачу Эле дІабелхош ю.\nХьан ялхо йолчу сох вон зуда ма хеталахь. Аса оццул деха доІа даран бахьана соьгахь лаьтташ болу бала бу».\nІелас цуьнга элира: «Марша гІойла хьо. Исраилан Дала хьан доІанна жоп лойла».\nХьаната цуьнга элира: «Хьо суна реза хуьлийла лаьара суна!» Иза шен новкъахула дІаяхара. Цо яа хІума а йоура, хІинца хьалха санна сингаттаме а ца хетара иза.\nІуьйранна хьала а гІаьттина, Далла корта а тоьхна, уьш шайн цІа долчу Раме юхабахара. Элкхан шен зудчуьнца дІавижинчул тІаьхьа Дала Хьанатан дехар Шена дагадаийтира.\nДукха хан ялале иза берах хилира. Шен зама тІекхаьчча, цо кІант вира, цуьнан цІе Шамъал аьлла тиллира (иза «Далла хезна» бохург ду). И цІе цунна тиллар и кІант Хьаната Деле вехар дара.\nШен доьзалца хІора шарахь ша ма-ваххара, Шилуне Везачу Элана сагІа даккхийта а, ша дина долу нигат кхочушдан а вахара Элкхан.\nАмма Хьанат цаьрца ца яхара. Цо Элкхане элира: «КІант вакхочуьра а ваьккхина, аса иза айса дІавуьгур ву цига, Везачу Элана дІа а лур ву, массо а ханна цигахь Іайта».\nЭлкхана цуьнга элира: «Хьайна бакъахьа хеттарг де. ЦІахь Іан мегар ду хьуна, кІант вакхочуьра ваккхалц. Дала къобалбина тІеоьцийла хьан лаам». Цуьнан зуда цІахь Іийра, кІант вакхочуьра ваккхалц.\nИза вакхочуьра къастийначул тІаьхьа, Хьанат цуьнца Шилуне яхара. Цо, ша дІайоьдуш, шеца кхо шо кхаьчна долу бежана а, кхо сахь дама а, цхьа пІаьлдиг чагІар а даьхьира. Иза Шилунерчу Везачу Элан цІа чу еара, шеца кхуьуш волу шен кІант а валош.\nСхьадалийначу бежанна урс хьаькхира. Іела волчу шайн кІант схьавалийра дас-нанас.\nХьаната элира: «Сан эла! Хьо дийна хилар санна бакъ ду хьуна, тоххара хІоккхуза дІа а хІоьттина, Везачу Эле доьхуш доІа деш хилларг со хилар.\nХІара хьуна гуш долу бер ду хьуна аса Цуьнга дехнарг. Везачу Эло суна жоп делира, аса дехнарг кхочуш а деш.\nАса хІара кІант Везачу Элана дІало. Ша дуьнен чохь мел йоккхучу хенахь Везачу Элана гІуллакх деш хир ву хІара». Цо цигахь Везачу Элана Іибадат дира.


• Мах хадор (2009)\nНохчийн Республика Ичкери — Къилбседа Кавказехь а йолуш, Европан къилб-малхбалехьар мохк бу. Къилбседа-малхбалехьа Российца, къилбехьа Гуьржийчоьца, къилбседа-малхбалехьа Российца, къилбседехьа юха а Российца дозанаш ду. Пачхьалкхан йерриге йоккхалла 17 600 км. Пачхьалкхан латта мехкан хьолаца лаьмнийн а, арен декъашка декъалуш ду. Уггаре лекха бохь Тебул-Мате лам (Тебулос-Мта) (4512м) лам бу. Махкахь дуккхах долу лаьмнаш юькъа хьаннех дойла ду. Коьрта хиш: Терк, Соьлжа, Орга, Ӏасса, Марта, Къоьзана Ӏам. Ӏаламан-лаьтта бахам: Мехк-даьтта, газ, деши, дети.\n10 Карта тӀехь гойту нохчийн латта\n12 Хьажа кхин а\nДаккхий хиш: Терк, Соьлжа, Орга, Шара-Орга, Гиха, Хул-Хуло, Хьач-хи, Яьсса, Марта, Бас, Гумс, Ваштара, БургӀалт, Ивги, Шалажа, Нитхи, Рошни, Мичиг-Хи, Искерга, Ӏашхойн Марта, Ӏаьс-хи.\nДудаев, Джохар Мусаевич 1991 - 1996\nКарта тӀехь гойту нохчийн латта\nНохчийчоь. Вайн мехкан таханлера латтан сурт.\nНохчийн тукхумаш а тайпанаш\nНохчийн Пачхьалкхан Векалат схьа йиллина Кабулехь\nНохчийн Пачхьалкхан деза денош\nРеспублика Гагаузи Республика Гагаузи • Нохчийн Республика Ичкери Нохчийн Республика Ичкери\nХьост — «http://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Нохчийн_Республика_Ичкери&oldid=2992528»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2019, 8 август, 22:58.


Ходорковскийн харжамех лаьцначу сайтана блок хIоттийна Роскомнадзора\nРоскомнадзора блок хIоттийна бизнесхочун Ходорковский Михаилан duma.vote (дума.кхажтасар) сайтана. Цигахь гулйина бара Пачхьалкхан думан харжамашкахь дакъалоцучу кандидатех лаьцна хаамаш, яздо Свобода Радионо, Daily Storm зорбан гIирсана тIе а тевжаш. И зорбан гIирс бара, Iедалша тIекхачар халчу даьккхинчу "Хьекъале кхажтасар" (Умное голосование) сайтан аналог.\nБихкинчу зорбан гIирсийн реестрна юкъаяхна Ходорковскийн сайт, Гезгмашин-беттан 10-хь Оьрсийчоьнан Инарлин прокуратуро арахецначу сацаман бух тIехь.\nХьукматана хета оцу сайта тIехь дуккха а адамаш вовшахкхеттачу къепедацаршкахь дакъалаца аьлла а, экстремизман чулацам болу а кхайкхамаш бу аьлла. Хьалхо Роскомнадзора бинчу сацамца дIакъевлира Ходорковскийн кхийолу проекташ, шайна юкъахь масийтта медиа-проект а йолуш.\nХIара, Гезгмашин-бутт болалуш Роскомнадзор блокаш хIитто йолаелира "Навальный" приложенина а, "Умное голосование" сайтана а, ткъа иштта цо тIетодижийра сайт дIаяккхар шайн интернет-туьканашкара а, лехаман системера Apple, Google, Cloudflare, Cisco компанешна.\nМангалан-баттахь зил туьйхира Оьрсийчохь лелорна шина VPN-сервисна — Opera VPN -на а, VyprVPN-на.\nГезгмашин-баттахь блокаш хIиттор хьакхаделира кхин а ялх — NordVPN а, ExpressVPN а, IPVanish а, Hola а, VPN Unlimited а, Speedify а серверах. Иза хуьлуш а долуш, Оьрсийчохь дазлуш ду VPN-сервисех пайдаэцар.\nМарсхьокху-баттахь Оьрсийчоьнан Центробанка хаам бира, Роскомнадзора блок хIотто мегаш ю аьлла, кхин а еъа VPN-сервисна, шайна юкъахь Psiphon а, Tunnelbear а, Thunder а, Redshield а йолуш.\nОьрсийчоьнан интернетан сегментана изоляци ярца доьзначу низамца а догIуш рунет дIахадо мегаш ю глобалан интернетах, цхьа цIе ца яьккхина кхерамаш гучубовлахь.


Нохчийн фольклор: сардамаш (проклятия) - Govzalla.com\nНохчийн фольклор: сардамаш (проклятия)\n5. Цхьа ши зуда вовшашца дов даьлла яллаш хилла. Хил дехьий-сехьий ехаш хилла и шиъ. Сарралц вовшашна къа дехна цу шимма. Цхьамма, эххара, аьлла: «Хьоьхург лойла хьан!». Вукхо цунна дуьхьал хье ца долуьйтуш, жоп делла: «Оьцург лойла хьан!»\n«Оьцург лойла хьан» бохург ч1ог1а лерина. Х1унда аьлча, хьехча, хьекъал д1аэца «оьцург» ца хилча, хьехча а, дан х1ума доцу дела.\n— Бакъ бохучуьнан букъ бойла, йиссина даь1ахкаш кийра г1ойла, хьайн дена наь1алт а хуьлда хьуна!\n9. Цхьа стаг хилла шена вас йиначу стагана дика сардам болла хуучу стаге сардам буллуьйтур бу-кха ша аьлла, говра а хиина араваьлла. Воьдуш х1ара кхаьчна цхьана юьрта, эвла юккъехь лаьттачу пхьоьхана т1евахана х1ара. Т1аккха пхьоьханахь лаьттачара хаьттина: «Хьо лаа лелий, хьо тара лелий?» аьлла. Лаа а ма лела ша-ма, тара а ма лела ша-ма, дика сардам болла хууш зуда елахь а, стаг велахь а лоьхуш ма лелара ша-ма аьлла т1евеанчо.\nТ1аккха оцу зудчо ша юьттуш йолу х1умнаш охьа а кхийснна, аьлла: «Веза хинволчу дела и бакъ мел деца, ша воьдуш 1енийна чуьраш юха вог1уш лехьош вогийла и хьуна дийцинарг. Суна мичхьа хаара сардам болла, эхь ца хета кхарна!»\nГ1оле хилар — дестар долуш.\n12. Шинари дийнахь — шиъ лойла хьан,\nКхаари дийнахь — кхоъ лойла хьан,\nЕари дийнахь — виъ лойла хьан,\nП1ераска дийнахь — пхиъ лойла хьан,\nШоьта дийнахь — х1у хедийла хьан,\n— Ахьа дуьненчохь олуш хезна боцу сардам алахь, аса шортта х1ума лур ю хьуна, — аьлла вехачу стага.\n— Лекха ломал г1ум хуьлда хьан, х1ордал моз а, рема эмкалаш а хуьлда хьан. И эмкалаш моз юккъе а кирчина, цул т1аьхьа г1ум юккъе а кирчина, т1елетта йолу г1амаран х1ор буьртиган ц1арах наь1алт хуьлда хьуна а, хьан варх1е а дена а, — аьлла.


Муха кхетта Кадыровх Гуьржийчохь\nМангал-бутт 19, 2020\nМуха Iалашван веза журналист Габуния Георгий а, къаьсттина, йоллу пачхьалкх а, ма-дарра аьлча. Нохчийн лидеро Кадыров Рамзана дIахьедар динчул тIаьхьа Гуьржийчоьно жоп лоьху, яздо "Эхо Кавказа" портало. Кху деношкахь шен Телеграм-каналехь шога комментари йитира Кадыровс, Гуьржийчоьнан къайлахчу сервисаша (СГБ) шайн журналист Габуния Георгий вуьйчуьра ваьккхина аьлла, Iораяьккхинчу информацех, цо дан дезарг а хьоьхуш.\nСтохка Оьрсийчоьнан президентах лаьцна ша аьллачух гечдар доьхуш, журналист Габуния Георгий горахIуттур вара аьлча, Гуьржийчохь цхьа а тешар вацара. Кеста-кеста олуш хозийла дара, кIезиг хIума даьлча а, нагахь иза мехкан куьйгалхочунна ца тайнехь, массарна а хьалха наха гечдар доьху Нохчийчоь яц Гуьржийоь бохуш.\nДенош хьалха иштта гечдар дехар хьехнера Нохчийчоьнан куьйгалхочо Габуния Георгийна а. Нагахь цо и ца дахь, Кадыровн мостагI хуьлу цунах.\nСоциалан машанехь динчу шен дIахьедарехь Кадыровс кхетташ дIа боху, нагахь санна, гуьржийн журналист ве аьлла, пурба "шегара" хиллехь, гIуллакх чекхдаьккхина хир дара.\n"Чохь са дисина а воцу" журналист ву боху Кадыровс Габуния, ткъа Гуьржийчоьнан политика "украинхойниг а санна, хIуммаъ а йоцург ю". Амма Украинана къаьстина "ахчан чот кховдор ю" ша, боху Кадыровс оцу гIуллакхна тIехула.\nХIун ду цуьнан дешнийн маьIехь дуьйцург хаа гIоьртира гуьржийн журналисташ, Украинан векале Долгов Игоре хеттарш а деш. Парламенте веанера иза, партин лидерца Мдинарадзе Мамукаца цхьаьнакхета. Хаамийн гIирсашкахь яздийриг бен шена кхин хууш хIума дац, вуьшта аьлча, "цу кепара хеттарш шега дан ца догIу" аьллера украинхойн векло.\nГабунин гIуллакхехула украинхойн эпизодах хууш цхьа верси ю, журналисто болх бечу "Мтавари" канало яржийна йолу. Цуьнца а догIуш, Гуьржийчоьнан журналист вен Iалашо ю аьлла, хаам Украинан къайлахчу сервисашкара кхаьчна бу, кху шеран бIаьста Оьрсийчоьнан ФСБ-ца уьйраш хилла аьлла, СБУ-н инарла-майор Шайтанов Валерий лаьцначул тIаьхьа. Оццу версица, инарлас дийцина хилла Кадыровн планех: дозанал а арахьарчу шен а, Путинан а мостагIашна бекхам бан.\nГуьржийчоьнан Iеалан векалша иккхинчу скандалехь Украинан дакъа хьахош дац. Де хьалха цара баркаллаш бехира пачхьалкхан къайлахчу сервисашна, "къиза зулам духатохарна". Оцу кепехь дара "Грузинская мечта" партин векалша Кадыров Рамзанан дIахьедаршна тIаьххье хазийна дешнаш а.\n"Къоман болам" а, "Европан Гуьржийчоь" а партийн депутаташа церан позици сингаттаме а, эргIаде а тIийцира. "Къоман боламан" фракцин лидеро Гоциридзе Романа Iедалхошна дагатесира пачхьалкхан сий а, доьналла а:"Террорхочун дIахьедар ма ду иза. Террорхочун маттахь дозалла ду цо дийриг, нагахь санна, зулам дан Iалашо шен хиллехь, кхочушдина хир дара бохуш. Путинан куьйгакIелларчу стага, Кавказерчу цуьнан коьртачу юкъархочо, Iедалан векало деш ду-кх цу кепара дIахьедар. Ткъа яхь-сий долчу пачхьалкхо, ас юьйцург Гуьржийчоь ю, цунна доггIу жоп лур дара".\nБакъду, "доггIу жоп" дала сацам бира шайн оппоненташна "Гуьржийчоьнан сатийсам" партин векалша. Лидеро Мдинарадзе Мамукас, "националаш" аьшнаш беш, "наци" дашца жоп делира: "Тхан Iалашо яц "нацин" а, Оьрсийчоьнан Iедалан векалийн мостагӀаллин риторика лелон".\nУрхалла дечу ницкъо хаам бина, шаьш дуьненаюкъарчу партнерашца тIетаьIIина болх беш ду аьлла. Кадыровн а, Габуниян а дешнийн хотIах далхадо вице-спикеро Вольский Гияс: "Дуьненаюкъаралло дехачу зуламийн тептаре яздан деза Кадыровс обаргийн, хIайтаьллачу, гангстерийн дидактикан хотIехь аьлла дешнаш а. Аттачех яц хIара тема. Вайга хийцалур яц Кадыровн риторика а, я Габунийн риторика а. Церан бала бац "Гуьржийчоьнан сатийсам" партица а, я "Къоман боламца" а. Царна оьшург дестабилизаци ю. Оцу дестабилизацехь царна гIо дийриг "Къоман болам" парти ю".\nБакъонашларъярхойн вовшахтохараллийн векалша Iедалхошка дехар дина, шаьш лело гIуллакх цIена а, гуш а хилийта аьлла. Къоначу юристийн Ассоциацин куьйгалхочо Саладзе Сулхана дIахьедина, Кадыровн планашца шайн гIуллакх дац, шайн бала берг - Гуьржийчоьно муха Iалашбийр бу шайн бахархой хила тарлучу терактех, бохург ду аьлла.\nДуккха а тергамчашна хетарехь, цхьана Габунияна кхерамаш тийсина ца Iа Кадыров, ерриг пачхьалкхе дина ду цо шен дIахьедар.\nКхин дIа йолчу ханна, Путин а, Кадыров а дийна мел ву, кхоьруш хан яккха езаш ву Габуния аьлла, хета цхьаболучарна.\nТбилисехь хетачунна Москвано жоп делла. Оьрсийчоьнан Iедалш гуьржийн журналистана Габуния Георгийна кIело ян лууш ду бохуш, муьлхха а кхоллаелла шеконаш цхьа а доцург ду, бух болуш а дац аьлла, дIахьедина Оьрсийчоьнан пресс-секретаро Песков Дмитрийс.\nБакъду, Песковн дешнех синтем ца хилла Гуьржийчохь .\nПрезиденто Зурабишвили Саломес журналисташка кхайкхам бина, талламаш берззалц, шаьш мах хадочу заманчохь жоьпалле хилахьара аьлла. Кадыровн дIахьедарх комментари ян дуьхьал хилла иза, гуттар а санна, ша - президент ю аьлла, билгалдоккхуш: "Со пачхьалкхан президент ю, сан бакъо яц, талламаш бирзина, жамIаш хаъалц кхечу махкана бехкаш дахка".\nКоьртаниг ду, боху президенто, журналист Iалашвеш хилар. Цу тIехь къайлахчу сервисашна баркалла аьлла Зурабишвили Саломес.\nТкъа Габунияс цул тIаьхьа хезаш дIахьедарш дина лац.\nСГБ-но тIекхайкхина хиллера, Габунияс болх бечу "Мтавари" телеканалан директор Гварамия Ника. Иза дуьхьал хиллера къайлахчу сервисийн гIишло чуваха. Талламчийн хеттаршна кхелехь, суьдхо-магистарт чохь а волуш бен, жоьпаш дала кийча вац ша, аьллера цо.\nОцу гIуллакхан хьокъехь информаци йолучаьрга шайна гIо дар дехна Пачхьалкхан кхерамазаллин серисан (СГБ) векалша. "Талламна новкъарло ен, бух боцу дIахьедарш " ма хезадахьара аьлла ду къайлахчу сервисийн дIахьедарехь билгалдаьккхина.


Австри -- Венера коьрта маьждиг, Чилл. 26, 2015\nАвстрера 2016-чу шарахь Шема тIаме баханчу я боьлхуш совцийначу нахах кхоазлагIа дакъа нохчийн божарий а, зударий а бу.\nАвстрера Шема я Иракъе тIаме баханчу нахана юкъахь тайп-тайпанчу къаьмнийн векалш бу – туркойн, боснихойн а, Iарбойн. Ур-аттал им диллина австрихой а бу царна юккъехь.\nМеттигерчу къайлахчу сервисийн векалша чIагIдарехь, Австрера тIаме ваханчу я воьдуш сацийначу 280 сов стагах, 2016-чу шеран терахьашца, кхоазлгIа дакъа нохчийн къомах божарий а, зударий а бу.\nХаамийн гIирсашкахь, къаьсттина булваран газеташкахь, и терахь кхин а лакхара даладо, "австро-джихадхойх" ах нохчи бу олий.\nХIинццалц цига дакъалаца бахначарна а, баха новкъабевллачарна тIехь иттанашкахь кхелаш хилла Австрехь, доккхачу декъахь Грацехьий, Венехьий.\nМаршо Радионо тергонехь латточу цу кхелашкахь массийта нохчочун, амма кхин а дукха туркошна а, боснихошна а, масех Iарбочун а хенаш кхайкхина -- цхьаболчарна набахтехь яккха, вукхарна арахь яккха.\nТIаьхьарчу шарахь хаъала лах а делла нохчийн къомах хилла а ца Iаш, хиллане а Шемарчу тIемашца а, ДаIишан идеологица а балакхочучу нехан терахь, диаспорехь жигархоша кегийчаьрца болх алсам баккхарна а, Iедало цу хIуманна тIехь терго чIагIйарна а.\nХIетте бийцаре беш хуьлу нохчи. Иштта, масала, тIаьхьарчу беттанашкахь Венехь а, Грацехь а Шема бахарна кхеле озийначу туркойн а, боснихойн а къомахчу нахана тIехь дIаяхьначу процессашкахь а бара нохчи бийцаре беш, нохчийн къомахчу имамо я имамаша ечу пропаганданах Iеха а луш, цу тIаме бахар марзделлера шайний-шайний бохуш бехкебечара а олуш, ткъа иштта прокуратурин векалш шайн къамелашкахь Австрера оццул дукха джихадхой бовларехь нохчийн меттиг билгал а йоккхуш.\nМаршо Радион хьастагIа Грацехь боснихошна тIехь дIаяхьанчу процессера репортажехь иштта нохчийн маьждиг а, нохчийн имамаш а хьехийна хилла хиларх хезначул тIаьхьа цу гIаларчу вайнахана чIогIа Iаьткъина хиллера тайп-тайпанчу ницкъаша шайн тIера бехк дIабаккхархьама нохчийн маьждиг а, нохчийн имамаш а хьехор.\nРадиоца зIе хиллачу Грацан вахархочо Iийсас дийцира, цу гIаларчу вайнехан маьждигехь нохчийн маттахь бен хьехамаш беш а бац, боснихой а, кхечу къомах болу нах а цигахь дуьйцучух кхета йиш а яц, цундела а цигахь радикале а берзийна тIаме баха йиш яц я боснихой а, я кхечу къомах болу нах а, аьлла.\nIийса: „Цхьанна а агIор логикаца догIуш дац иза, хIунда аьлча, боснихошна а, кхин долчу къаьмнашна а нохчийн мотт ца хаьа, ткъа нохчийн маьждигехь нохчийн маттахь беш бу хьехамаш, цигахь нохчийн гIиллакх-гIуллакх дуьйцу нохчийн къомах волчу имамо.\nЦхьанна а кепара нохчийн къомана зенехь хила там болу хIума цу чохь дуьйцуш дац. ТIаккха нохчийн имамо хьехам а бина уьш дIа муха боьлху цхьанхьа а, я кхин боснихой а, албанхой а нохчийн мотт хууш бу-те? Кху дуьнентIехь во дерг лелочарна массарна а нохчийн мотт хаьа-те? Нохчийн маьждигехь хьехамашка ладегIна цхьа а цхьанна метте гIур вац я вахана а вац.\nБоснихой а, кхин берш а, гал мел бевлларш а, шайн тIехь кхел мел йочара а нохчийн маьждиг бехке до боху. Суна дIахаийта лаьа вайн махкахошка а, массаьрга а: нохчийн маьждигехь цIена нохчийн къоман гIиллакх-гIуллакх а Iамош, цIена бусалба динехь нийса хьехамаш бен беш ца хилар“.\nГрацин вахархочо Iийсас кхин дIа а дийцира Маршо Радионе, цу гIаларчу маьждигехь хьалхаваккха карарчу хенахь даимлера имам воцуш, хало хьоьгуш бу цига оьхуш болу бусалбанаш, бохуш. Даймохк цIе йолу бусалбан културан кхерч цхьа шой, ах шой а ду боху цо цкъа Венера валош, цкъа лула-кулара валош рузбанна хьалха ваккха стаг лоьхуш йолу.\nIийса: „Цхьа а билгалваьккхина имам воцуш, цхьанхьара цхьаъ валош, вукханхьара важа валош, цхьажимма Iилманах кхеташ верг а, кхетам болуш, хаза хьехамаш бан нохчийн къомах стаг карор вацара-теша бохуш, хьалха ваккха имам воцуш бала хьоьгу цигахь наха. Цигахь хьалха хилла волу имам воцу цхьа шой, ах шой а ду. Цхьажимма чоь бен ян я яц иза, бусалбанийн културан цхьаьнакхетаралла „Даймохк“ аьлла цIе а йолуш“.\nАла догIу, нагахь санна нохчийн мухIажарша шаьш Австрехь баха хевшинчу муьрехь итт шо сов кхин башха меттигерчу юкъараллийца а, я Iедалца а уьйраш ца ларйеш, тIекхуьучу чкъурана йолу терго а мелла а тесна йитина, цкъа хьалха цу махкахь дIатарбала гIерташ яьккхинера. Иза кхеташ дара, и нах тIамах а, оьрсийн Iедалийн репрессех а бевдда баьхкина хилар тидаме эцча.\nТкъа тIаьхьарчу цхьана -шина шарчохь вуно алсамбаьккхина диаспорин векалша шайн къомахчу нахаца, уггаре а хьалха кегийчаьрца беш болу болх. Нагахь санна хьалха журналисташца бист хила а, зIене а бовла а карах ца долуш, я цхьана бахьанца ийзалуш вайнах хиллехь, тIаьхьарчу хенах меттигерчу телевизионехь а, газеташкахь а бистхила а ца къаьхкаш, шайн къомах лаьцна юкъараллехь кхоллаелла йолу харц цIе нисйарехь гIулчаш яха гIерта уьш.\nИштта, масала, дийна цхьа могIа гайтамаш хилира тIаьхьарчу масех кIиранахь Австрин телевизионехула нохчаша шаьш вовшашлахь берийн кхетамкхиорехь бечу балхах лаьцна. Оццунах лаьцна артиклаш зорбане евлира газеташкахь а, журналашкахь а.\nЦул сов, даханчу кIиранахь меттигера бахархой а, журналисташ а, полисхой а кхайкхира Венерчу Нохчийн-гIалгIайн кхеташоно „Схьайиллинчу неIарийн де“ цIе тиллинчу даздаршка хьошалгIа.\nАвстрера нохчийн ши жима стаг ведда Шема


Динул-Ислам - Хаттаршна жоьпаш - Хьам баккхарх лаьцна\nАссаламу Iалайкум! Вай цIахь олуш цхьа хIума ду-кх, «хьам баьккхина суна» олий (веллачу стага). Иза муха ду вайн бусалба динчохь?\nАссаламу Iалайкум! Хьам баккхар хIун ду? Хьам – иза веллачу стага дина волчу стагана хаам бар, я Iазап дар ду бах цхьа болчара. Масала, корт лаз балар, я дегI дика доцуш хилар. ШариIатехь хIуммаъ дуй цунах лаьцна. Дела реза хуьлда жоп деллачунна.\nШолгIачу хаттарехь ма-довзийттара, и хIума олуш хезначу нахе хаьттича, «хьам баккхар» бохучуьнан жамI а, маьIна а - веллачу стага дийначунна Iаткъам бар ду. Нагахь санна цуьнан маьIна а, жамI а и делахь - бусалба динехь цхьа а тоьшалла долуш хIума дац иза, йа динера цхьа а бух болуш кхетам а бац иза. Иштта хилла ца Iаш, харц кхетам а, мегаш боцу кхетам а хила а тарло иза. Масала, цхьацца нах бу, беллачу дикачу наха дуьне леладо бохуш, малх-бутт а лелабо бохуш, стигал-латта а леладо бохуш, йокхуна-йочуна а хуьлуьйту бохуш, баккъалла а цунах теша а тешаш. Ткъа иштта болу кхетам – АллахIан бен хила йиш а йоцу, хила хьакъ а доцу гIуллакхаш а, белхаш а Цо кхоьллинчу нехан керахь ду моттар ду, АллахIан паччахьаллин декъах цхьа дакъа цу нахана далар ду. Беллачу наха лелош дац и гIуллакхаш, йа церан керахь а дац и белхаш. АллахIа Ша Шен керахь ду бах уьш.\n(Ахь ала (хIай Мухьаммад): мила ву шуна рицкъ луш верг стиглара а, лаьттара а? Йа хазар а, бIаьрса а хьена керахь ду? Йа еллачу хIумнах дийнаниг кхуллуш верг а, дийначух елла хIума еш верг а мила ву? Йа (массо) хIума лелош верг мила ву? Цара эра ду хьуна: АллахI ву; ахь (цаьрга) ала: ткъа (Цунах) кхера ца кхоьру шу?)\n(Цуьнан (керахь) ду кхоллар а, болх а; сийлахь-беркате хили АллахI, Iаламийн Эла) \nОцу айаташкахь АллахIа довзуьйту вайна, рицкъа далар а, хазар а, бIаьрса а, адам далийтар–дендар а, кхоллар а Шегахь цхьаьнгахь хилар. Цо довзуьйту вайна, дерриге гIуллакх лелош верг а, стигланий а, лаьттанийн а, Ша кхоьллинчу массо хIуманан а болх Шен керахь хилар, Ша лелош хилар, Шен омрунца и болх хуьлуш хилар.\nЦундела, АллахIера цхьа а тешалла а доцуш, беллачу наха дуьненан а, стигланан а белхашна Iаткъам бо боху кхетам а, веллачу стага дийначунна цамгарца а, вочу хIуманца а Iаткъам бо боху кхетам цхьана могIарера бу, цхьа жамI долуш бу, цундела и шиъ ший а мегаш бац.\n Сурат «Йунус» 31 айат.\n Сурат «Ал-АIраф» 54 айат.


Хьаькамаш-академикаш даржашкара бохон Iалашо ю Путинан\nПачхьалкхан даржехь болу нах Iилманчийн могIаршка бийлар Оьрсийчохь доьхкуш ша дукха хан йоццуш дина къамел тергоне а ца оьцуш, Оьрсийчоьнан Iилманийн академерчу даржашка хIиттина Iедалан хьаькамаш шен структурашкара дIабохур бу аьлла Путин Вадимира.\n«И тема айина юьйцучех ю. Президенто оцу хьокъехь шена хетарг довзийтина. Цуьнан дIахьедар тидаме эцна массо а хьакъйолчу урхаллаша» аьлла президентан пресс-секретара Песков Дмитрийс, даржашкара бохор буй хьаькамаш-академикаш аьлла шега деллачу хаттарна жоп луш.\nБилгалдаккхаза дуьсу, маца, хIун бахьанашца дIабохур бу и нах балхара. Iилман Академин цхьана лаккхарчу даржхочо хьалхо хаийтира, Путинан бехкам Оьрсийсоьнан Iилман Академин бакъонийн гуламца догIуш дац аьлла.\nКхаарийдийнахь Путин Владимира дIахьедина лаккхарчу даржашкара академикаш хIиттина хьаькамаш ша балхара дIабохур хиларх.


Путин а, Асад а жоьпе кхайкха дагахь ю Франци\nТIаьхь-тIаьхьа алсамох дека Малхбузехь Шемарчу Алеппо гIалахь адамаллин дуьхьал зуамаш дарна Асадан режим а, Оьрсийчоь а Дуьненаюкъарчу кхелехула жоьпе озон еза боху аьзнаш.\nФранцино Дуьненаюкъарчу кхеле латкъам бийр бу, Оьрсийчоьно а, Шемарчу Асадан режимо а цу махкахь деш долу тIеман зуламаш талла аьлла.\nИ дIахьедар оршот дийнахь Францин арахьарчу гIуллакхийн министро Эйро Жан-Марка дина.\nШемарчу хьолан хьокъехь ша меттигерчу Франс Интер Радиона еллачу интервьюхь министро элира, шина пачхьалкхено маьршачу нахана а, лоьрийн цIеношна а бомбанаш етташ латтош йолу къизалла кхин дIа лан бакъо яц дуьненан юкъараллин, аьлла.\nЭйрос иштта шеконе диллира, ГIадужу- беттан 19-чохь Париже ван леринчу Оьрсийчоьнан президентаца Путин Владимирца Францин куьйгалхо Олланд Франсуа вовшахкхетар хилар а, цу дийне кхачале Алеппон гонахьара хьал хийцадаларх доьзна хир ду и цхьаьнакхетар хиллане а хилар, аьлла.\n„Нагахь санна президент цуьнца, Путинца, гуш хилахь а, цо цуьнца кIеда-мерза хабарш дуьйцур дац“, - элира Францин коьртачу дипломато.\nАла догIу, Оьрсийчоьнан президент Путин ваххане а Франце ваха гергарчу хенахь дагахь хилар оршот дийнахь бен официале гIардаьлла а дац, Оьрсийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министро Лавров Сергейс и хIума шен Францерчу коллегица Эйроца цхьаьнакхетарехь хьахийча бен.\nЦул ши де хьалха боккха цатам баьллера шина пачхьалкхана юккъехь, Цхьаьнакхеттачу къаьмнийн юкъараллерчу шина агIонан векалшна юккъехь Iотта-баккхам а болуш. Бахьана – францхойн агIоно йийцаре йиллина йолчу Шемарчу хьолан хьокъерчу резолюцина Оьрсийчоьно вето йар.\nАлеппо гIалина бомбеш еттар сихонца сацон дезаш хилар а, цу гIалин тIехула тIеман авиацина дIасалелар дехка дезаш хилар а дара цу резолюцехь хьахийна. Амма Цхьаьнакхеттачу къаьмнийн юкъараллехь Оьрсийчоьнан векал волчу Чуркинс и резолюци бакъдерг харцахь доккхуш а, политизацин хIу шеца долуш а ю“ аьлла, иза тIеэцарна дуьхьало йира.\nОьрсийчоь а, Асадан режим а Шемахь, къаьстина Алеппо гIалахь тIеман зуламаш а, адамаллин дуьхьал зуламаш а дарна жоьпалле озон езар тIаьхь-тIаьхьа алсамох дека Малхбузехь.\nИштта немцойн канцлеро Меркел Ангелас шота дийнахь кхин цкъа а кхайкхам бира Кремле, Шемахь бомбеш еттар сацаде аьлла.\nТкъа Бундестагехь Баьццарчу партин фракцин куьйгалхочо Гоьринг -Эккарт Катрина немцойн урхалла кху сохьтехь Оьрсийчоьнна дуьхьал керла санкцеш юккъеяха йолаяла еза элира. „Зоьканийн бомбеш маьршачу нахана тIе еттар тIеман зулам санна туда а деза, Дуьненаюкъарчу кхелехула цу зуламна дуьхьал яха хьакъ йолу юристийн гIулчаш яха а еза Германино“, - элира цо.\nАмма Дуьненаюкъарчу кхеле Кремлан леламаш бахкаро Оьрсийчоьнан куьйгалхой шаьш леринчух юхатухур бац аьлла хета политологна Асхабов Хьамзатна. Путинна шера евза Малхбузенан шеца долчунна гIорасизалла, цундела цо шена луург, шена нийса хетарг до, кхин дIа а дийр ду аьлла тешна ву иза.\nАсхабов: „Суна хетарехь, кхел ялур яц. Оьрсийчоь бехке ю аьлла цара иштта а аьлла ду, шайга ялуш йолу санкцеш а цара йина. ХIинца Оьрсийчоьно цаьрга бохург хам бац шун бохург санна хIума ду. Кремл шайн герзаш кечдеш а, бахархошна тIамах ларбаларан говзалла Iамош а ю. Бан безахь шаьш тIом бан а кийча ду хоуьйтуш бу оьрсийн Европе а уггаре а хьалха Iамерке а.\nВуно чолхе хьал ду хIоьттинарг. Дуьнено бохург кхин тергал дийр дац шаьш, нагахь санна и дуьне ша бохучуьнга ладугIуш а, иза тергоне оьцуш а ца хилахь, ткъа Малхбузе шалхоне стандарташ лелош ю боху“.\nАла догIу, Европера политикаш а, хьукматхой а хилла ца Iа Оьрсийчоь а, Асадан режим а тIеман зуламашна жоьпалле озон хан тIекхаьчна аьлла хеташ берш. ХьастагIа Цхьаьнатоьхначу Штатийн пачхьалкхан секретар волчу Керри Джона а хьахийра иза.\nГIадужу беттан 7-чохь Францин арахьарчу гIуллакхийн министраца Эйро Жан-Маркаца шен хиллачу пресс-конференцехь цо элира, Оьрсийчоьнан, официалечу Шемин Алеппора тIеман зуламаш таллийта деза Дуьненаюкъарчу кхеле, аьлла.\nЛоьрийн цIеношна бомбеш еттар а, маьрша нах байъар а, цхьа а къастам а боцуш гIалин гIишлошна кIоргене бомбеш еттар а ларамаза хуьлуш хIумнаш дац, элира цо.\nМелхо а, „лерина дIахьош йолу маьршачу нахана тIехь террор латторан стратеги ю иза“, аьлла билгал а доккхуш.


Аьхкенан Iодикаяр » Нийсо-Дагестан\n15.05.2019 167 0 niyso\nМасех дийнахь, ца соцуш, шийла догIа деара. Бешахь гуьйренан дерачу механ гIовгIа яра хезаш. Делкъал тIаьхьа диъ сахьт даьлча, оха мехкадаьттан лампанаш латийра, аьхке гуттаренна а дIа а яьлла, латта, ген-гена а долуш, дуькъачу дахкарна а, синтем боцчу боданна а, шелонна а юккъе дIадоьду аьлла, хеталора. Ноябрь беттан чаккхе яра – юьртахь уггаре а сингаттаме хан. Ширачу кресло тIехь, хьарча а хьаьрчина, дийнахь сарралц дижина Iуьллура тхан цициг, Iаьржа хи корах кхетча, набарха долий,сама а эккхаш.\nНекъаш доьхнера. Хи тIехула яхьаш можачу басахь чопа яра. Олхазарш шайна ловчкъа меттиг йолчохь къайладевллера. Тхо долчу цхьа а ца вогIура: я воккха стаг Митрий а, я Малявин Ваня а, я хьуьнан хехо а.\nУггаре а дика хан суьйранна яра. Оха пеш латайора. ЦIеро гIовгIа йора, цуьнан цIен серлонаш ханнийн пенаш тIехь а, художникан Брюлловн суьртана – ширачу гравюрина - тIехь а дегадора. Кресло чохь дIа а таьIна, тхоьга хьоьжура иза, оха санна, йоьшуш йолу книга дIа а теттина, ешначух ойла а еш, дечиган тхевна тIе детталучу догIане ла а доьгIуш.\nЛампанаш сирла йогура, шен тайна мукъам бора цIестан самаваро-заьIапхочо. Иза чу ма-еъана, хIусамехь аьхна хуьлура – коран ангалешна тIе Iаь а лаьцна, дийнахь а, буса а царна тIедетталуш долу диттан цхьалха га къайладаларна хила а мегара иза.\nЦкъа буьйсанна со самавелира, цхьа тамашийна синхаам а болуш. Суна со гІенах къарвелла моьттира. Со, ши бІаьрг схьа а ца боьллуш, вехха ладоьгІуш Іуьллура. Эххар а со кхийтира сайн лерсана хІумма а ца хиллийла, дуьххьалдІа арахь йоккха тийналла дІахІоьттинера. Цунах «елла» тийналла олу. ДогІа деллера, мох беллера, гІовгІане а, тем боцу а беш еллера. Деккъа гІенах цициго деш долу хар-хир бен хезаш хІумма а дацара.\nАс бІаьргаш схьабиллира. Чохь цхьа аьхна яьржина серло яра. Хьала а гІаьттина, кора тІе вахара со – арахь диллина ло дара, цхьана а тайпана гІара а яцара. Дахкаречу стигалахь инзаре лакхахь цхьалха бутт бара кхетта, цунна гонах сегаш можа серло яра.\nМаца деана те дуьххьарлера ло? Пена тІехь кхозучу сахьтана тІевахара со. Чохь тІех сирла хиларна, сахьтан цхьамзанаш къаьсташ дара. Цара ши сахьт даьлла хан гойтура.\nСуна буьйса юккъеяхача наб кхеттера. ТІаккха, шина сахьтехь оццул хийцаделла дІахІоьттина Іалам, доцачу шина сахьтехь аренаш а, хьаннаш а, бошмаш а гІурано дІалаьцнера.\nКорахула арахьаьжча, бешахь долчу къохкан гаьнна тІе хууш доккха мокха олхазар гира суна. Га лестича, цу тІера ло охьадуьйжира. Олхазар, меллаша хьалаайаделла, дІадахара, ткъа ло кхин а охьаоьгуш дара, Керлачу шарана кечйинчу базана тІера оьгу аьнгалин догІа санна. Юха дерриге а дІатийра.\nТкъа Іуьйранна гонах дерг дерриге а къарш деш дара: гІорийна некъаш, учена хьалха эгна гІаш, лайна кІелхьара хьалакъеда ниттийн Іаьржа гІаддаш.\n– Дато ной чуьра лайн хица цІандели-кх латта.\n– ХІун? Нийса дац иза ткъа? – вела аьшна дира воккхачу стага. – Кхелхинчу сан нанас дуьйцура, хьалхалерчу заманашкахь мехкарша дато кхаби чуьрчу хьалхарчу лайн хица шайн яххьаш юьлура, цундела церан хаза бос бан ца бовра, бохуш. Ткъа иза, диканиг, Петр-паччахьан заманал а хьалха хилла ду, кхузарчу хьаннашкахь талорхоша совдегарш чІанабохучу хенахь.\nІаьнан хьалхарчу дийнахь чохь саца хала дара. Хьаннашкахь долчу Іаьмнаш тІе дахара тхо. Воккхачу стага хьуьнан йисте кхаччалц новкъа дехира тхо. Цунна а лаьара Іаьмнаш долчу ван, амма «даьІашкахь долчу лазарша ца воуьйтура иза». Лайно серлаяьхначу хьаннашкахь хаза, аьхна тийналла лаьттара.\nДе набарна тевсича санна дара. Кхоьлинчу лекхачу стиглара наггахь цхьалха лайн чимаш оьгура. Оха царна тІе Іаь тоьхча, чимех цІеначу хин тІадамаш хуьлура. Юха уьш, макх а лой, гІора а дой, лаьтта охьакерчара, буьртигаш санна.\nМаьркІажан хан хиллалц хьаннашкахула кхерсташ лийлира тхо, евзаш йолчу меттигашка а кхочуш. Лайно кхелинчу, датта олучу дитташ тІехь, дуса а делла, Іачу цIаьлгIарз-олхазарийн жатташ яра.\nЛарин айма олучу жимачу Іома чохь дуккха а Iеха бу. ХІинца Іома чуьра хи Іаьржа а, хьаьъна а дара – берриге а Iеха буха охьабахна.\nБердашкахь шан аса ю, ангалин йолуш санна. Дукха сирла хиларна ша юххехь а гуш бац. Берда йисте еана кегийчу чІерийн жІуга а гина, ас царна тІе жима тІулг кхоьссира. ТІулг ша тІе а боьжна, зевне дІакерчира, чІерий, шайн пелагаш а къагош, хин кІоргене хьаьвдира. Ша тІехь лар йисира тІулг кхеттачохь. Цундела хиира тхуна берда йистехь а ша бина хилар. Куьйгашца шан дакъош кегдора оха. Цара карахь ткъарш дора, пІелгаш тІехь лайн а, хьуьнан ораматийн а ийна хьожа а юьтуш.\nЦхьаццанхьа хотешкахь гІийлачу аьзнашца декаш а, тIома долуш а олхазарш гора. Коьрта тІехула йолу стигал чІогІа сирла а, кІайн а яра, ткъа анайистехь иза юкълора, шен басаца дошах а тарлуш. Цигара меллаша схьашершара ло дахьаш йогІу мархаш.\nХьаннашкахь тІеттІа бода булуш лаьттара, гонах тийна дара, эххар а дуькъа ло деара. Іоман Іаьржачу хи чохь дешара иза, цо юьхьах гилгаш дохура, мокха кІур санна, хьуьна чохь охьаоьгура иза.\nЛаьтта тІехь дола дан хІоьттира Іа, амма тхуна хаьара, нагахь кІеда, месала ло куьйгашца дІасахьакхахь, цунна кІелахь хьуьнан аьхна зезагаш карор дуйла, хаьара, пешахь цІеро гуттар а самукъане гІовгІа йийр юйла, вайца Іа доккхуш цIаьлгIарзаш дисинийла, цундела Іа, аьхке санна, исбаьхьа хетара тхуна.\nАвтор: К.Паустовский. Гочдинарг - АРСАНУКАЕВ Муса


Нохчийн МухΙажирна Орцахъюьйлу ДуьнентΙера Юкъараллаш\nОьрсийчоь -- "Бутырка" цIе йолу набахти, Moскох, 14Лах2011\nМассех де ду Швецера Ιедал шега хьалхо политикан тховкъело ехна нохчийн тΙемало Садаев Эмилхан Оьрсийчоьне дIавала кечлуш долу. Цунна лаьцна депортацин набахтехь кхобуш а ву иза. Садаевна орцахбевллачу нохчаша массийттаза гулам хIоттийра Швецехь. Орца дийхира дуьненаюкъарчу бакъонашларъярхойн организацешка. Ала таро ю, хΙинца цхьалха вац Садаев, цунна сагатдеш бу дуккха а нах.\nКху беттан 1-чу дийнахь, куьйгех гIоьмаш а тоьхна, дIавигира иза Швецин полицино ша вехаш хиллачу цΙа чуьра Мерст гΙаларчу депортацин набахте. Кхочучу хаамашца, шолгΙачу дийннахь оьрсашка и дΙавала дагахь а яра Швеци.\nАмма иза дойтийла доцийла кхетара мехкан маьΙ-маьΙнехь беха нохчий. ХΙунда аьлча, Садаев Нохчийчохь федералан эскаршна дуьхьал тΙом бина ву. Иштта, тΙемало хилла цуьнан ши ваша а вийна даймахкахь, дагийна шен Садаев Эмилханан Йоккхачу АтагΙара цΙенош а. Ткъа оьрсашка и дIалахь, ала дац, уьш цуьнца низамехь чекхбевр бу.\nСадаев лацарцана гуламашка бевлира Швецехь беха нохчийн мухΙажирш. Оцу барамийн коьртехь волчу цигарчу нохчийн диспоран хьалханчас Тарамов Майрбека довзуьйту юхьанца Садаевгахь хилла хьал:\nТарамов: « Ша оьрсашка дΙалуш вуйла хиинчул тΙаьхьа, данне а дан хΙума а ца хилла, Эмилхана, стоьлан йистах биттина, корта а хадийна, и инзаре сурт хили цигахь. ТΙаккха, вадийна, дарбан цΙийне а вигина хΙара. Корта дΙатегна. И хиинчул тΙаьхьа, ас а, вайн накъосташа а хаам дIасабаржийра. Адвокат тΙе а ца вуьтуш хьал хΙоттийнера – цкъа а хилла а дацара ишттаниг, адвокат тΙевита ма везий. ТΙаккха ас, карзах а ваьлла, со кхеле вер ву, бехира....Цул тΙаьхьа адвокат тΙевитира цунна. Эмилханна тΙера бедарш а дΙаяьхнера полицино, цо ша-шена цхьаъ дарна кхоьруш. Карзахбевллачу полисхоша, хΙинца хьо шаьш Нохчийчу, нийсса Кадыровн кара дΙахьажор ву а, баьхна цуьнга. Иштта хьал дара цигахь хΙоьттинарг».\nТарамов Майрбек а, кхиболу жигархой а орцахбовлар бахьана долуш, хΙинца тидамехь бу Садаев Эмилханан кхоллам дуьненаюкъарчу организацийн а. Цунах лаьцна иштта дуьйцу Тарамовс:\nТарамов: « Цкъачунна дΙа ца луш витина иза. Ткъа тΙаьхьа хΙун дийр ду ца хаьа. «Дуьненаюкъарчу Амнести» бакъонашларъярхой а тΙекхаьчна цунна. Адвокат а дΙаволавелла шен болх бан. Европан Цхьанакхетараллин парламентан ассамблейра а хаам бу, цо депортаци сацае аьлла, бохуш. Оцу хьокъехь факс а яийтина цига (Швеце - Ч.Л.). Литувера вайн къоман доттагIчо, нохчийн гΙуллакхна хьалха ваьлла хуьлучу Эндрюкайтис Альгердиса а шайн махкарчу Швецин векалца дийцарш дIадаьхьна, иза цо тешийна, Садаев Швецино махках воккхур вац, аьлла. Иштта хьал ду-кх таханенна кхолладелла».\nХΙинца а депортацин набахти чохь кхобучу Садаев Эмилханан хьолах дага а елира Маршо Радио. Тарамов Майрбека довзийтира иза:\nТарамов: « Дика ву ша, боху, цкъачунна. ТΙейоха хΙуманаш а схьаелла. Юург ца юуш а ма варий иза, хΙинца хΙума а юу. Дегайовхо ю хΙинца, теша до вай, шаьш иза дIалур воцийла».\nШвеци, кхечу пачхьалкхел башха, нохчийн мухΙажирш йоккхаерца тΙеоьцуш яцахь а, тΙех шога а ца хилара цаьрца. ХΙун бахьана ду хΙинца и пачхьалкх оццул чΙогΙа нохчийн тΙемало Оьрсийчоьнан Ιедалшка дΙавала гΙертар а тидира Тарамов Майрбека. Цунна хетарехь, бахьана хΙара ду:\nТарамов: « Цкъа а хилла дацара хΙокху Швецера оцу кепехь стаг дΙавалар. Тхо, кхузахь мел дехарш, цец а девлла оцу балханна. ТIекхочучу президентан харжамашца доьзна, Швецино Путинна совгIат дар санна хΙума ду Садаев дΙавала гΙертар. И аьлла, хета-кх суна»\nСадаев Эмилхан цхьаъ вац кху тΙаьххьарчу муьрехь Европерчу пачхьалкхаша оьрсашка дΙавала хΙийзочу нохчех. Ала деза, цхьадолчу Iедалша юьззина чоьте а ца оьцу тΙемалой шаьш схьабевллачу мехкийн карабалар Дублинан конвенцино доьхкуш хилар а, даймахкахь царна низамехь доцу таΙзар дийриг хилар а. Чиллан беттан 2-чохь, шаьш лерина ма-хиллара, Садаевна депортаци ца еш, сецна Швецин Ιедал. Цуо мелла а дикане дог дохуьйту цунна орцахбевллачу нахе.


Менеджер Хлопонин инарлах Меликовх хийцина. Стенна?\nСтигалкъекъа-бутт 13, 2014\nОьрсийчоь -- Бочаров Ручей резиденцехь Путина текхайкхира шена Оьсрйичоьнан эскарийн штабан буьйранча Рогозин Николай а, Къилбаседа Кавказехь полицин эскарийн коьртехь волу инарла Меликов Сергей а. Къилбаседа Кавказан федералан коьрте хIоттийра цигахь инарла Меликов, 12Заз2014\nХийцамаш бина Къилбаседа Кавказан куьйгаллехь. Цигарчу шен векалан Хлопонинан метте президента Путин Владимира хIоттийна къомах лаьзги волу инарла-лейтенант Меликов Сергей. Керла кхоьллина Къилбаседа Кавказ кхиоран министралла а.\nКрасноярскна Кавказ тешор цхьа шатайпа къайле ю Путин Владимиран. Диъ шо ду цо и кеп хаьржина. Ерриг Оьрсийчоьнан Iедалан гIантден гIовс а веш, Къилба федералан гоне хьажийра Путина диъ шо хьалха Красноярскера губернатор Хлопонин Александр. ХIинца иза оцу даржах мукъаваьккхинехь а, витина Москох хIетахь цунна деллачу хиллачу пачхьалкхан урхаллин даржехь.\nКавказах жоп луш ши куп хир ю хIинца дуьйна. Хьалха хилла Пятигорскера федералан го а, Москох деношкахь кхоьллина Къилбаседа Кавказан кхиоран министралла а. Оцу керлачу министраллан коьрте хIоттийнарг а ву Красноярскера. Хьалха Хлопонин а санна, хIинццалц цигахь губернатор Iийнарг.\nПутин: «Оха Къилбаседа Кавказан гIуллакхашкахула йолу, Къилбаседа Кавказ кхиоран министралла кхуллу. Хьуна министран дарж а кховдадо оха. И министралла, кхечу шатайпа терго оьшучу меттигашна а санна, кхуллуш ю федералан Iедалан тидам Къилбаседа Кавказ кхиорна тIехьажорхьама».\nТкъа Хлопонин Iийначу федералан гонан коьрте дуьххьара хIоттийна Путина кавказхо – лаьзги Меликов Сергей. Бакъду, хало ду цунах кавказхо ала – Москохна гена доццуш вина а, кхиина а, полицерчу эскаршна коьрте кхаччалц тIеман даржехь хьалаваьлла а, Кавказерчу гIаттамхошна дуккха а дуьхьалваьхна а стаг ву иза.\nСтенна эшна Оьрсийчоьнан президентна Хлопонинехь кхаьбна гIант гарадаккха, цуьнан дарже, шен амалехь ма-хиллара, тIеман говзанча хIоттийна а ца Iаш, Москох Къилбаседа Кавказна шенна лерина министралла кхолла?\nОцу хаттарна жоп далар Маршо Радионо дийхира Москох дика вевзачу Кавказерчу политикан говзанче-эксперте Сухов Иване.\nСухов: «Суна хетарехь, керлачу хьелашкакхь экономикан хьажар хийцадаларца доза иза, хIунда аьлча, федералан бюджетехь ахча лекъаш ма дуй. Кхеташ ду, ахча кхачалуш лаьттачу а, Кавказерчу куьйгалхоша шайга лучу ахчанах шайн лаамехь пайда оьцуш лаьттинчу а хьелашкахь цхьаъ ца дича ца долийла. И хьелаш телхаш лаьтта. Цуьнга хьаьжжина, кхерамзалла а эшна хир ю. Цундела инарла экономикан менеджерал а пайде хирг хир ву-кх».\nЛогикаца догIуш а, маьIналле диллина дийца даьккхича а, беккъа дIа кавказхошна стенна кхачош ю оццул дукха терго боху хаттар а гIотту. Уьш безарца билгалваьлла а воцчу Путин Владимира хIун ду шен гIулчана бухадуьллург?\nИ хаттар а дира оха экспертца Сухов Иванца дийцаре.\nСухов 2: «И дерриге а хIуманаш шаьш-шаьш яьхначу министралле а, урхалле а декъар – иза, суна хетарехь, ду федералан го шина декъе бекъар. Цхьана декъо, инарла Меликовн урхалло, жоп лур ду кхерамзаллах.\nТкъа экономиках дерг карахь латтор ду лаккхарчу Iедалехь кхуллучу Къилбаседа Кавказан гIуллакхийн министралло. Иза махках шатайпа куьйгалла даран кеп ю. Къилбаседа Кавказан гIуллакхашкахула йолу министралла кхоллар - къаьмнаш колони кIел, кога кIел латторан некъ бу. Иза пачхьалкхерчу цхьана махкана тIехь тIечIагIъеш леррина режим ю».\nШина декъе – тIеман а, экономикан а жоьпалле декъначу олалле инарла Меликов ваийтар цхьа ша тайпа историн горгали боькуш санна хета дайн иэсехь бехачу кавказхошна. Уггаре эшначех зама хилла лаьттина Кавказна тахана коьрте хIоттийначу инарлан санна тайпан цIе йолу инарла 19-чу бIешарахь паччахьо урхалле хIоттийначу заманахь. Лорис-Меликов даиманна а висина дагалецамашкахь къиза адам санна.\nТкъа хIун лардан деза хIинца кху Меликовгара, бохуш, ладегIа бевлла Iа тахана нах.\nМеликовс хIун дика дохьур ду кавказхошна?


Ведда "Басаевн тIемало" лоцуш гIо динчунна 100 эзар сом кхайкхийна\nАстраханерчу Оьрсийчуьрчу федералан таIзар кхочушдаран урхалло 100 эзар сом ахча кхайкхийна, гIалин психиатрин лазартнера ведда тутмакх Алханов Мохьмад лохуш а, лоцуш а гIо динчарна. Новости хаамийн агенталло яздо цунах лаьцна.\nОьрсийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан Астраханерчу урхалло шайн сайтехь бинчу хаамца, веддачу Алхановн тидам бина видеокамераша. Полицино оршотан дийнахь Iорадаьккхичну цхьана сурта тIехь гуш ву Iаьржа еха куртка а, маска а йоьхна стаг туьканан касси хьалха лаьтташ. Урхаллан сайтехь иштта хаамбина Алхановна тIерачу духарх а, цуьнан юьхь-аматах а. Федералан лехамашка велла Алханов Мохьмад.\nТалораш лелорна бехкевина, Астрахнерчу психиатрин дарбан цIийнера байначу беттан 26-чохь ведда Алханов. Агенталлан хьастано билгалдоккху, талораш лелорна хIинцале а итт шо хан текхна хиларх веддарг. Цул тIаьхьа къаьстира, Басаев Шемалан тобанхошлахь Нохчийчуьрчу Шуьйта-кIоштарчу Улус-Кертахь Псковерчу десантхошна иза тIелетта хилар. Яхначу аькха Ставрополехь лецира Алханов, ткъа Астрахане валийнера иза психиатрин экспертизех чекхваккха Iалашонца.\nБехктакхаман гIуллакхаш дуьхьал дехира Нохчийчохь 1990-2000-чу шерашкахь федералан эскаршна дуьхьал тIом барна амнисти юкъабахначарна а цхьаьна. Кавказ.Реалии портало шуьйра яздира, масала, ИдаловгIеран вежаршна дуьхьал айдинчу гIуллакхах.


Инстаграмера Кадыровн аккаунт дIакъевлина\nИнстаграмера za_kadyrov_95 аккаунт дIакъевлина, бахьанаш хууш дац. "Кавказ.Реалии" порталан информацица, мехкан куьйгалхочо Кадыров Рамзана лелош яра и. Стохка аьхка дуьйна кхоьллина яра и агIо. Аккаунт дIакъовлучу заманчохь 1, 5 миллион стаг вара цуьнан агIоне язвелла.\nДуман депутат Саралиев Шамсаил эргIадвахна хиллачунна. Амма цо бакъ ца до, стохка ГIуран-баттахь шен агIо дIакъевлинчул тIаьхьа Кадыровс юха йиллина аккаунт яра бохург. Депутатан хаамашца, za_kadyrov_95 агIо лелорийш Кадыровн агIончаш бара.\nМаршо Радионо яздира, стохка Iай Кадыров Рамзанан Фейсбукера а, Инстаграмера а аккаунташ дIакъовларх. Iамерко "Магнитскийн тептаре" Кадыров ваккхарца доьзна, блок тоьхнера социалан машанашкарчу цуьнан агIонашна.\nЦул тIаьхьа Кадыровс дIахьедира, Нохчийчохь Mylistory аьлла, керла социалан маша кхолларх а, ша цу чохь аккаунт елларх а.\n"Социалан машанашкахь шайна ма-тов блок тухийла цара сан аккаунташна, амма Кадыров Рамзанан цIарна цкъа а аьтто хир бац церан блок тоха", - аьлла, дIахьединера мехкан куьйгалхочо.