Хьуна хаийла, Бусалба динан ши агIо хилар: ца магийнарг Iаддитар а, муьтIахьаллин Iамалш йар а. Ца магийнарг Iаддитар\nцаьршиннах уггар чIогIа агIо ю, хIунда аьлча муьтIахьаллин Iамалш массарга йало дела, амма шен дегIан марзонаш йитар – иза баккъалла\nбакъ болчаьрга бен далуш хIума\nдац. И бахьанехь аьлла ду Делан Элчано – Делера салават а, салам\nа хуьлда цунна –: «ХIижрат динарг – иза вон хIума Iаддитнарг ву; тIемало а\n– шен харц лаамца тIом бинарг ву».\nдийнахь тешалла дийр ду царна доьхьал церан меттанаша, церан куьйгаша, церан\nкогаша, цара деш хилларг схьадуьйцушØ.\n(къемат дийнахь) Оха тухур ду мохIур, Тхоьга дуьйцур\nду церан куьйгаша, тешалла дийр ду церан когаша, цара лелош хиллачуьнцаØ.\n2. Вочу синан марзонца хазчу куьце-суьрте\n3. Сийсазаллийца, кураллийца бусалба стаге\n4. Бусалба стеган кхачамбацаршка айхьа\nхьайн ши бIаьрг хьажабарх а.\nАмма ши лерг: ахь и шиъ ларде керла юкъабаьхначу вочу кхетамашка ладогIарх а, йа гIийбате ладогIарх а, йа вочу къамеле ладогIарх а, йа харц-къамел деш болчаьрга ладегIарх а, йа нехан вонаш дуьйцучаьрга ладегIарх а. И шиъ хьуна кхоьллина ду хьуна, лекха хинволчу Делан къамеле (Къуръане) хьоьга ладегIийта, Делан Элчанан – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – суннате хьоьга ладегIийта, Делан эвлаяийн хьекъалечу дешнашка хьоьга ладегIийта, цаьршинца ахь Iилмане ладегIча, Далла гергахь долчу даим лаьттар долчу ниIмате а, паччахьалле а хьо кхачийтархьама. Ткъа нагахь санна ахь мегаш доцучу хIуманашка ладегIахь, хьуна дикалийна кхоьллина дерг хьуна доьхьал дер ду, хьо толар бахьана хилларг хьо хIаллакьхиларна бахьана хилла дIахIуттур ду, ткъа иза иштта хьовзар уггар боккха эшам бу хьуна. Хьуна ма мотталахь, олуш волчунна бен къа ца хьулу, хезаш верг цуьнан\nдекъах вац але, хьадисехь деана ду хьуна:\n«Бакъдолуш, ладугIуш верг олуш волчуьнан накъост ву, олуш верг\nгIийбат деш велахь – хезаш верг а иштта гIийбат деш\nАмма мотт: хьуна иза кхоьллина бу лекха хинволу Дела хьоьга\nдукха хьехавайта, Цуьнан Жайна (Къуръан) хьоьга дукха дешийта, Цо кхоьллина\nадамаш хьайн маттаца Цуьнан некъа тIе хьоьга нисдайта, хьан дагчура хьайн\nдинан хьашташ а хьайн дуьненан хьашташ хьоьга\nсхьааладалийта. Ткъа нагахь санна ахь иза ша кхоьллина болчу бахьанашца ца лелабахь\nлекха хинволчу Дала хьайна цуьнца деллачу ниIматана\nкерстдо ахь, ткъа и мотт ахь а, массо кхечу наха а уггар дукха лелош йолу\nмеже ю. Шайн яххьаш тIе охьа а кхуьссуш, адамаш жоьжахати чулестадойтур дерг\nи мотт лебича хьулуш долу вонаш бен дац хьуна, цундела хьайн ницкъ ма-кхоччу\nцунна тIехь толам баккха хьажа хьо, цуьнга хьо жоьжахатин кIорге\nчу цавигийтархьама. Хьадисехь деана ду хьуна:\n«Бакъдолуш цхьана стага цхьа къамел до шен накъостий белорхьама, тIаккха и бахьана долуш жоьжахатин кIорге чувужу иза\nкхузткъе-итт шарна». Кхечу хьадисехь деана ду, цхьана дийнахь цхьа стаг гIазотехь кхелхина\nхиллера аьлла, Делан Элча – Делера салават а, салам\nа хуьлда цунна – цхьана а волуш. ТIаккха цхьана\nстага аьлла цунна: «Ма-дика ялсамани ю-кх цунна!» ТIаккха Делан Элчано –\nДелера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла:\n«Хьуна муха хаьа? Хьанна хаьа, иза шен бала боцург дуьйцуш хилла хила а мега, йа ша хьал долуш вийр воцучу даьхнийца бIаьрмецигалла\nлелийна хила а мега цо».\nлер. Ахь ларбе хьайн мотт цунах, хьой баккъалла вист хьулуш волуш а,\nзабар еш волуш а. Забаренна аьшпаш боттар тIехь хьайн мотт тар ма балийта\nахь, и бахьана долуш баккъалла вист хуьлуш волуш а\nхарц лерца тар лу ву хьо, харц лер даккхийчу къинойн нанойх цхьаъ ю хьуна.\nТIаккха нахана юкъахь хьо харц лерца воьвзинчул тIаьхьа хьан нийсалла йоьвр\nю, хьан дашах тешам а боьвр бу, нехан бIаьргашна\nхьалха сийсаз хир ву, нехан дегнаша аьшнаш вийр ву хьо. Нагахь санна хьуна\nхьой харц луьш хилча хьой мел боьха хуьлу хаа лаахь, хьо хьажа кхиверг харц\nлуьйчу хенахь хьайн дог цуьнах мел дIакъехка, хьайн\nиза мел чIогIа цавезаво, хьайна цо динарг мел боьха хета. Иштта дуьхь-дуьхьал\nхIоттаде ахь хьайн сица мел долу вонаш, хьуна хьайн\nсинан вонийн боьхалла ца евза кхечаьргахь и саннарш гича бен. Ткъа хьуна\nкхечуьнгахь вон хеташ дерг кхечарна хьоьгахь а вон\nхета хьуна – шеко йоцуш – цундела хьой иштта хиларна реза ма хила хьо.\n2) Делла дош\nца лардар. Верлахь ларлолахь айхьа цхьа хIума дийр ду а аьлла, йа цхьанна\nдош а делла, тIаккха иза лар ца дарх. Ахь нахана деш\nдолу дика Iамалца хила дезаш ду хьуна, шеца цхьаьна къамел\nа доцуш. Ткъа нагахь санна айхьа далаза а ца даьлла дош лахь, верлахь\nларлолахь и кхочуш ца дарх – ницкъ ца кхаьчна висча а, йа цхьана кхечу коьрта\nгIулкхана дисча а хIума дац хьуна – бакъдолуш ахь иза кхочуш ца дар\nмунепакъаллин билгало а ю хьуна, вон гIиллакх а ду\nхьуна. Делера салават а, салам а хиларо аьлла: «Кхо\nхIума шена чохь гулделларг мунепакъ хилла – цо ламаз дахь а, марха кхабахь а –: къамел деш харц луьйш верг а, дош делча кхочуш ца деш\nверг а, шех тешча тешнабехк беш верг а».\n3) ГIийбат дар. Ахь ларбе хьайн мотт цунах, гIийбат дар бусалба стага ткъе-иттозза зина дарал чIогIа ду\nаьлла деана ду хьуна хьадисехь. ГIийбат дар бохучуьнан маьIна ду: ахь цхьа\nстаг хьахор, цунна хезча цунна дезалур доцучу хIуманца; ахь иштта цхьаъ\nхьахавахь хьо гIийбат деш а, зулам деш а хуьлу\nхьуна, хьо бакълуьш велахь а, ахь дуьйцург бакъ делахь а. Юха\nа хьо ларлолахь нахана шаьш гайтархьама Iилма Iамош болчу нехан гIийбатах: ша\nма-дарра дIа а ца олуш, хьайна луург дIахоуьйтуш гIийбат дарх. Масала иза ахь\nиштта аьлча хуьлу: «Дала нисвойла иза, ма хала хийти\nсуна, ма сингаттаме вожий со цунна хиллачо! Ас Деле доьху вай а, иза а нисдарх». Иштта къамел деш волчо цхьаьнатоьхна хьуна\nши боьха хIума: цхьаъ – гIийбат дар а, нагахь санна шен дагахь дерг цо\nдIахаийтинехь; шолгIаниг – ша цIанвар а, ша хестор а, шена халахийти бохуш,\nша дика ву бохуш. Амма нагахь санна ахь: «Дала\nнисвойла иза» аьлла, иштта аларан хьан лаам цунна доIа дар белахь, делахь и\nдоIа цунна къайлах де ахь, нагахь санна хьой и бахьана долуш сингаттаме\nвоьжнехь, делахь иза хьоьгара баккъалла а хиларан\nбилгало хьуна цуьнгара даьлларг гучудаккха ца лаар а, цуьнан кхачамбацар\nнахана довзийта ца лаар а ю, ткъа ахь цуьнан кхачамбацар бахьана долуш хьайн\nсингаттам схьагайтар цуьнан кхачамбацар гучубаккхар ду. ГIийбат дарх хьо вуха\nкхетарна тоьаш ду хьуна Лекха хинволчу Делан дош:\nвовшийн гIийбат а ма де; лаьий шуна цхьанна а шайн\nвеллачу вешин дилха даа? (гой шуна), ца дезало шуна изаØ.\nАхь гIийбат дахь, делахь хьо Дала тарвина\nеллачу хIуманан дилха дууш волчух, ма чIогIа коьрта ду-кх хьо цунах ларвалар!\nГIийбат дарх хьо вухатухур вара цхьана хIумано, ахь цунна тIехь ойла\nйахьара… Хьо хьайга хьажахьара… Хьоьца дуй-те цхьа а\nкхачамбацар, гучахь дерг а, къайлах дерг а? Хьо вуй-те Iесаллех\nхаьдда, къайлах а, гучахь а? Ткъа нагахь хьайна хьайца дерг довзахь, хьуна\nхаа деза кхиверг оцу Iесаллех лар ца валавалар хьо\nлар ца валавалар санна хилар, цуьнан бахьана а ахь хьайна луш долу бахьана\nсанна хилар. Хьуна хьой гучуваккха ца лаар санна, хьайн кхачамбацарш дийцар\nхьуна ца дезаре терра цунна а ца деза хьуна иза\nиштта. Ткъа нагахь санна ахь цуьнан кхачамбацарш къайла хьахь Дала хьайниш а къайла хьур ду, нагахь санна ахь иза\nвуьйцуш гучуваккхахь Дала ира меттанаш тIетосур ду хьуна, дуьненахь хьан сий\nдойъуш, тIаккха эхартахь къемат-дийнахь гучувоккхур ву хьо Цо массо нахана\nАмма нагахь санна хьо хьайн гучахьалле а, хьайн къайленашка\nа хьаьжначул тIаьхьа хьуна цу шинне чохь хьайца цхьа а эшам ца карабахь, йа\nцхьа а дуьненан а динан а кхачамбацар ца карадахь, делахь хьуна хаийла хьуна\nхьайн и вонаш ца довзар уггар боьха Iовдалалла ю хьуна, Iовдалаллел доккха\nкхачамбацар дан а дац хьуна, АллахIана хьуна дика хилийта лууш хиллехьара Цо\nхьуна хьан къинош эшамаш гайтина хир бара, ткъа хьуна хьой уггар резаволчу\nкуьцехь гар хьан Iовдалаллин а хьан жохIлаллин а\nлакхара бухь бу.\nТкъа нагахь санна хьо хьайна иштта хетарехь баккъалла а бакъ велахь,\nделахь ахь Лекха хинволчу Далла шукр де, Цунна хастам а бе\nахь, хьайн иштта йоккха дикалла нахах лаьцна къамелаш дарца а церан сий\nдайарца а талха а ма йе ахь, и хIума лелор уггар баккхийчу эшамех ду хьуна.\n4) Къийсавалар а, нахаца къамелаца къовсам латтор а. Къийсаваларна\nюкъахь хьо шега вист хуьлуш волчунна хьовзам бар ду,\nиза цакхетаме ларар ду, цунна хIума алар ду, ахь айхьа хьой хеставар а ду,\nхьой цIанвар а ду, хьайгахь Iилма а кхетам а алсам ду бохуш.\nЦул совнаха, къийсаваларо новкъарлонаш йо паргIатчу дахарна, хIунда\nаьлча хьо цхьа а сонта стагца къовса лур вац цо\nхьуна хьовзам бина бен, йа цхьа а кIедачу стагца а хьо къовсалур вац цо хьо\nцу къовсамехь кхехкийна бен, цуьнан дагчохь хьоьца хьагI кхуллуш бен. Делан\nЭлчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна –\nаьлла ду вайга:\n«Ша харц а волуш къовсам Iад битинчунна Дала\nцIа дугIур ду ялсаманин дьухьехь. Ша бакъ а волуш къовсам Iад битинчунна Дала цIа дугIур ялсаманин лекхачу буьхьехь».\nШайтIане хьой Iехавайта а ца веза ахь,\nцуьнан дешнашца: «Нийсо а бакъо а гучуйаккха, нахана\nхьалха диканиг хила ца гIерташ!» ШайтIано даим Iовдал нах дика хьалха а туьйсуш вочу хIуманна тIебуьгу, цундела шайтIа\nхьайх дела ма делийталахь, тIаьххьара а аьшнаш вийр ву хьо цо. Бакъо\nгучуйаккхар дика хIума ду, делахь а иза хьоьгара\nкъобал еш волчунна гучуйаккхар ду дика, цунна иза ша волчахь дика хьехар\nдарца, цуьнца къийса а ца луш.\nХьехар даран а шен сифат а куц а ду, цуьнца хила езаш кIедалла а ю,\nткъа иза иштта ца хилахь воне доьрзур ду, цуьнах хир долу зен цуьнан диканал\nалсам а дер ду.\nТаханлера харц-Iилманчашца леллачунна тIедужур ду къовсам а\nкъийсавалар а, цунна дазлур ду тап аьлла IадIар, хIунда аьлча вон-Iелам-наха\nцарна хетадалийтина къийсавалар дозалла ду аьлла, къовсаваларехь а дуьхьало\nйарехь а ницкъ хилар хастаме а ду аьлла, ткъа хьо\nхьайн ма-хуьллу дIавада хьо церах, лоьмах хьой водур хилча санна. Хьайна\nхаийта ахь, къийсавалар Дела оьгIазвохуьйту а нах а\nоьгIазбохуьйту а бахьана хилар.\nаш шаьш цIандеш ма хестаде; Иза (АллахI) ву (Шех)\nкхоьруш верг гIолий воьвзашØ.\nЦхьана хьекъалче хаьттина хилла: «Бакъдолу вон хIума\nхIун ду?» Цо жоп делла: «Шегахь долчу хIуманца стага ша хестор ду, верлахь ларлолахь хьайца и\nХьуна хаийла, оцу хеставаро нахана гергахь хьан меттиг эшаме еш\nхилар, Делан оьгIазло цо хьуна тIетосуш хилар. Ткъа нагахь санна хьайна хаа лаахь ахь айхьа хьой хеставаро\nнахана гергахь хьо лакха ца воккхий, делахь хьо хьажа хьайн нийсархошка, цара\nшаьш хесточу хенахь шайн дикаллийца а, шайн нахана юкъарчу меттигашца а, шайн\nдаьхнийца, мел ца дезало иза хьан дагна, мел хала хета иза хьан кхетамна, мел\nвон ойла хуьлу хьан церах лаьцна уьш хьуна гена боьвлча. Оцу кепара,\nхьуна а хаа деза ахь айхьа хьой хестийча, царна хьо шайна юкъахь воллушехь\nцавезалуш хилар,хьо шайх дIакъаьстича цара иза шайн\nметтанашца гучудоккхур а хилар.\n6) НеIалт алар. Верлахь верлахь,\nларлолахь Лекха хинволчу Дала кхоьллинчу цхьана\nхIуманна – йа хьайбанна-экханна, йа даарна, йа цхьана билггалчу адамана –\nнеIалт аларх. Къилбан охIлунна (Бусалба нахана) цхьанна\nа цкъа а хадош тешалла ма де ахь цо Делаца накъост вина але, йа иза керста ву\nале, йа мунепакъ ву але, хIунда аьлча къайленаш йоьвзаш верг Лекха хинволу АллахI\nву хьуна, цундела Далла а Цуьнан лайшна а юкъавола ма гIерта хьо.\nХьуна хаа деза къемат дийнахь хьоьга хоттур ца хилар: «Хьенехана неIалт хIунда ца элира ахь? Iад хIунда витира ахь иза?»\nаьлла, муххале а ахь хьайн дерриг дахарехь Иблисана\nнеIалт ца аьлча а, йа цкъа а хьайн маттаца иза ца хьахийча а хьоьга иза\nхоттур долуш дац хьуна, йа хьоьгара къемат дийнахь иза доьхур долуш а дац\nхьуна. Амма нагахь санна ахь Дала кхоьллинчу цхьана\nхIуманна неIалт алахь – хьоьга иза хоттур а ду хьуна, цуьнан жоп хьоьга\nдоьхур а ду хьуна.\nЦундела Лекха хинволчу Дала кхоьллина цхьа а\nхIума сийсаз ма де ахь, Делан Элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна\n– вон даарна цкъа а вон хIума олуш ца хилла хьуна, шена иза дезча дууш хилла\nцо, цадезча Iаддуьтуш хилла.\n7) Дала кхоьллинчу хIуманна доьхьал доIа\nдар. Ахь ларбе хьайн мотт Лекха хинволчу Дала\nкхоьллинчу цхьана хIуманна доьхьал доIа дарх. Нагахь хьайна цхьамма зулам\nдинехь – Лекха хинволчу АллахIа кера дIало ахь иза,\nхьадисехь деана ду хьуна:\n«Шена зулам хиллачо доIа до шена зулам\nдинчунна доьхьал, цунна кхоччуш бекхам хиллалц, тIаккха зулам динчунна\nгергахь вукхунна доьхьал дикалла юьссу, къемат дийнахь цуьнга хаттам бийр\nболуш». Хьаджжáж волчу хенахь цхьаболчу наха\nдукха деха къамелаш деш хилла цунах лаьцна, тIаккха цхьаболчу хIетахьлерачу\nдикчу наха (салафаша) аьлла: «Оцу Хьаджжажах лаьцна шен мотт лебеш\nволчуьнгара Дала чIир оьцур ю Хьаджжажан хьакъ\nдIалуш; оцу Хьаджажера а Дала чIир оьцур ю, цо зулам динчеран хьакъ дIалуш».\n8) Забарш йар, нахах цавашар, церах кхардар. Ахь ларбе хьайн\nмотт цу хIуманех, хьой баккъалла вист хуьулш волуш\nа, йа забар еш волуш. Цу гIуллакхо юьхьIаржа во стаг, сий дIаайдо, нахах\nкъехкар тIедожадо, нехан дегнашна хало а йо. Харц\nкъовсаман юьхь ю иза, оьгIазлонан юьхь ю иза, чуччагIертаран юьхь а ю иза. Дегнаш чохь хьагI кхуллу цу гIуллакхо,\nцундела цхьаннеца а забарш ма йе ахь, цхьамма хьайца\nзабар йича а цуьнца забар ма йе ахь. Хьайца забарш йеш болчерах вухавала хьо,\nкхин къамел цара доладаллалц. Хьо хила шаьш даьссачу къамелана тIенисбелча шайн сий ца дойъуш тIехбовлуш болчерах. И лакхахь хьахийнарш меттан баланех коьртаниш дара. Церах хьуна\nларвала лаахь хьуна гIо дийр дерг нахана юкъахь дукха ца лелар а ду, хьайна чIогIа оьшуш долчу меттехь бен вист ца хилар\nа ду. Абу Бакара – Дела реза хуьлда цунна – шен бага жима тIулг\nбуьллуш хилла, эрна къамел шега ца дайтархьама. Шен матте тIе пIелг а хьажош олуш хилла цо: «ХIара\nбу со халонашка эгийнарг». Цундела хьо ларло цунах хьайн ма-хуьллу, бакъдолуш\nиза хьо дуьненахь а эхартахь а хIаллакьхиларна уггар\nдоккха бахьана ду хьуна.\nАмма гай: ахь иза ларде хьарам долу хIума\nдаарх а, шеконехь долу хIума даарх а. Хьо лохуш хила хьайна хьанал дерг,\nтIаккха хьайна иза карийначул тIаьхьа ахь тоам бе кхоччуш вуза\nа ца вузуш айхьа дууш долчунах, хIунда аьлча кхоччуш вузаро дог чIагIдо,\nхьекъал талхадо, дагахьIамор галдоккху, Iибадат дарна а, Iилма Iаморна а\nдегIан меженаш йазйо, дегIан марзонаш чIагI а йо, шайтIанан эскарш тола а до.\nХьанал долчунах кхоччуш вузар массо вочу хIуманан\nдуьхье ю, ткъа и рицкъа хьарам хилча муха хир ду аьлла хета хьуна?\nХьанал рицкъа лахар хIора бусалба стагна\nтIехь декхар (парз) ду. Хьарам дерг даа а дууш Iамош\nдолу Iилма а, деш долу Iибадат а кхелли тIехь дина цIа санна ду, цундела\nхьайн цхьана шарна цхьана кучаца а ахь тоам бича, цхьана денна-буьйсанна шина\nхьокхумца а тоам бича, уггар мерза-мерза даарш а ахь Iаддитча, хьанал долчул\nтIехвоккхур вац хьо цо, ткъа хьанал дерг дукха ду хьуна.\nКъайлах дерг хаа гIертар тIехь дац хьуна, хьайна билггал хьарам дуй\nхууш долчух хьо ларвалар ду хьуна тIедиллина дерг, йа хьайна хьарам ду аьлла\nхеташ долчух – цхьана билггалчу билгалонца а, гуш долчу даьхнийца а хьуна иза\nхеталахь – ларвалар а ду хьуна тIехь дерг. Хьарам дуй хьуна хууш дерг – хьуна хьеха а ца оьшуш, цхьана\nбилгалонца хьуна хьарам ду аьлла хеташ дерг – иза паччахьан даьхни а ду, цуьнан белхалойн даьхни а ду, стаг велча белхарш\nхIитторца бен кхин рицкъ ца доккхучуьнан даьхни а ду, къаьркъа духкучуьнан\nдаьхни а ду, духалург деллачу ахчанна тIера са йоккхуш волчуьнан даьхни а ду,\nхарц-ловзарш тIехь рицкъа дечуьнан даьхни а ду,\nиштта кхин долчу хьарам гIирсашца рицкъа доккхучуьнан даьхни а ду. Нагахь\nсанна хьайна цхьанне дукхах долу даьхни билггал хьарам дуй хаахь, цуьнгара\nдаьхни схьа ма эца ахь, цуьнан цхьадолу даьхни хьанал хила тарлуш делахь а иза ша-дерг хьарам ду хьуна, хIунда цуьнан дукхах\nдолу даьхни хьарам хилар вайна хууш долу дела.\nБилггал хьарам даьхни ду хьуна бусалба наха «вакъф» дина долчу даьхнех хьакъ доцуш\nсхьаоьцуш дерг. Iилма Iамочарна цIетоьхна делла долчу даьхнех Iилма Iамош\nвоцучо хьуьжаршкара схьаоьцуш долу даьхни хьарам ду – ткъа и санна долу къа\nлатийначуьнгара тешалла а къобал деш дац – дикчу\nнехан цIарах цо иза иштта цIетоьхначу меттигашкара схьаоьцуш делахь а иза\nДаьхнийца шеконаш тIехIуьттуш долу хьолаш а, хьанал дерг а, хьарам\nдерг а, а ша-дерг ас хьахийна хьуна «Динан Iилманаш дендар» цIе йолчу жайнин\nюкъахь долчу цхьана дакъана чохь, цундела ахь цу тIехь лаха деза иза, хIунда\nаьлча хьанал дерг довзар а иза лахар а хIора бусалба\nстеган декхар ду пхи ламаз дар санна.\nбехкеметтигаш ларйеш берш а. Шайн зудршца а, йа шайн куьйга кIеллахь болчаьрца а доцург – ишттачу меттехь вон хIума дац царнаØ.\nХьайн бехкеметтиг ларйаре хьо кхачалур вац ахь ахьайн бIаьрг вочу\nметте хьажорах ларбича бен, хьайн дог вон ойланаш йарх лардича бен, хьайн гай\nшеконан даарех лардича а бен, кхоччуш вузарх лардича\nа бен, хIунда аьлча и масех хIума долу дела дегIан марзонаш а цуьнан лаамаш а\nАмма ши куьг: ахь и шиъ\nларде айхьа цаьршинца бусалба стагна тохарх, йа айхьа цаьршинца хьарам даьхни\nкералацарх, йа Дала кхоьллинчу цхьана хIуманна айхьа\nцаьршинца зен дарх, йа айхьа цаьршинца хьайга дIайилла еллачу хIуманна а,\nхьайга деллачу тешамаллийна а тешнабехк барх, йа айхьа цаьршинца маттаца\nсхьаала ца мегарг яздарх. Къолам шина маттах цхьаъ бу хьуна, цундела ахь\nларбе хьайн къолам айхьа хьайн мотт ларбан безачух.\nАмма ши ког: ахь и шиъ ларбе хьой цаьршинца хьарам долчу метте\nвахарх, йа хьой цаьршинца зуламе волчу паччахьан неIар хIиттарх, бакъдолуш,\nдоккха хьашт а хуьлуш хало а йоцучу хенахь зуламе болчу\nпаччахьашна тIелелар йоккха Iесалла ю хьуна, хIунда аьлча хьо царна хьалха\nхIиттар уьш зулам деш боллушехь хьо царна хьествалар а ахь церан сий дар долу\nдела. Лекха хинволчу Дала омру дина вайна церах\n×Шу ма хила герга зулам деш болчарна, (аш и дахь,\nжоьжахатин) цIе хьаьрчар ю шухØ.\nХьо оцу паччахьашна тIелелар ахь церан дукхалла совйаккхар ду, церан\nзуламана ахь гIо дар а ду. Нагахь санна церан даьхни\nдезаш хьо царна тIелелаш велахь – иза хьарам даьхни лехар ду, ткъа вайга вайн\nПайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна –\n«Дикчу хьолахочунна хьаставеллачуьнан динан кхаа декъах ши дакъа\nтелхина дIадер ду».\nИ хьадис дика волчу хьолахочунна хьаставеллачух лаьцна ду, зуламе\nволчу хьолахочунна хьаставеллачунна хIун хир ду\nаьлла хета хьуна?!\nЮкъарчу чулацамца вай хьоьга аьлча, хьо хьайн дегIан меженашца\nметтахвийлар а, хьо тийна Iар а Лекха хинволчу Дала\nхьуна делла ниIматех цхьа ниIмат ду хьуна, цундела Лекха хинволчу Далла Iеса\nхиларехь цхьа а хьайн меже меттах ма йаккха ахь, Лекха хинволчу Далла мутIахь\nхиларе хьовза йе ахь хьайн меженаш.\nХьуна хаийла, нагахь санна ахь ледарло йахь – цуьнан бала хьуна\nхьайна хир бу хьуна, нагахь санна ахь диканна сихо йахь – цуьнан стом а хьоьга хьайга боьрзур бу хьуна, Лакхаллехь лекха волу\nАллахI хьо а хьан Iамалш а оьшуш вац хьуна! Муххале а, хIора\nса ша динчуьнца дихкина ду хьуна. Верлахь ларлолахь хьой Iеса\nа лелаш, хьайн дагца айхьа аларх: «Дела комаьрша ву, къинхетам беш ву, Iеса\nхиллачеран къиношна гечдеш ву» аьлла, хIунда аьлча и дош харцонна аьлла нийса\nаьлла дош ду, и олуш верг Iовдалаллин сифат шеца долуш\nа ву, Делан Элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – цунах лаьцна\n«Сов-хьекъал долуш верг – шен сине хаттам бинарг ву, ша веллачул\nтIаьхьа хир долчунна Iамал йинарг а ву. Iовдал верг\n– шен са цуьнан лаамаш тIехь дIахеццарг ву, Делера цхьацца диканаш\nХьуна хаийла ахь иштта аьлла долу и дош тера хилар, динан Iелам-стаг\nхила лууш волчу стагах, Iилма Iама а ца деш, хан эрна дIа а йохуьйтуш, «Дела\nкомаьрша а къинхетам беш а ма-ву, Шен эвлаяийн дегнаш чу Ша\nтесна долу Iилма – и хилла ца Iаш, Шен пайхамарийн дегнашна Ша делла хилла\nIилма – сан дагчу а таса ницкъ кхочуш ма-ву иза, ас цхьа\nа къа ца хьегча а, хIумма Iама ца дича а, жайнаш тIе со цахьежча а». И дош\nолуш верг тера ву ахча дезаш волчу стагах, латта лелор\nа Iад а дитина, махлелор а Iад а дитина, рицкъа лахар а Iад а дитина, эрна\nхан дIа а йохуьйтуш, тIаккха ша олуш: «Баккъалла а, АллахI комаьрша\nа къинхетам беш а ву, стигланийн а лаьттан а хазнаш Цуьнан керахь ю, оцу\nхазнех цхьа хазна суна гайта ницкъ кхочуш ву Иза, соьга къа а ца хьегайтуш,\nШен цхьаболчу лайшна дан а ма-дина Цо иза». Ткъа хIокху шина стеган хIара\nкъамел хезча и шиъ мел Iовдал хета хьуна, мел воьлу хьо цаьршиннах, цаьршима\nхьахийна йолу Лекха хинволчу Делан комаьршалла а\nЦуьнан ницкъ а хьайна бакъ дуй хуушехь. Оцу кепара хьох\nа боьлур бу хьуна динехь лакхарчу даржашкахь кхаьчна берш, еш Iамал а йацуш\nхьо гечдар дезаш велахь, Лекха хинволу Дела хьайга бохуш воллушехь: ×Адамана\nхир дац цо лелийнарг бенØ.\nхир болу бекхам аш динчунна бен бац шунаØ.\nа, дика нах ниIматехь хир бу. Баккъалла а, вон нах жоьжахатехь а хир буØ.\nТкъа айхьа Iилма лахарехь а, даьхни лахарехь а, Делан комаьршаллийна тIе а доьгIна Iамал йар Iаддуьтур ца хилча, оцу кепара ахь\nIад дита ца деза эхартана кечвалар. Iамал йарехь гIел ма ло\nхьо, бакъдолуш дуьненан а эхартан а Дела цхьаъ ву хьуна, Иза цу шинне чохь а\nкомаьрша а, къинхетам беш а ву хьуна, ахь еш йолчу Iамало Цуьнан комаьршалла\nтIекхетайтуш а йац хьуна. Цуьнан комаьршалла даим долчу паччахьалле а, хедар\nдоцучу ниIмате а хьо кхачаран некъ хьуна атта бар ю\nхьуна, хIокху кIеззигчу деношкахь хьоьга сатохуьйтуш хьайн дегIан марзонех. И\nю уггар йоккха комаьршалла. Ткъа ахь хьайн синна къамелаш ма де балхаза болчу\nнехан Iовдалчу къамелашца, муххале а хьо тIаьхьаваза\nкхачаме лааман дай хиллачу пайхамаршна а, дикчу нахана а. Айхьа дIабийна стом\nбен хьайна хиларга дог ма даха ахь. Марханаш\nкхаьбначарна а, ламазаш динчарна а, гIазот динчарна а, Делах кхийринчарна а Дала гечдийр дац-те?\nХIара вай дийцинарг ахь хьайн гучахь йолу\nдегIан меженаш ларйан езарх лаьцна дара. Оцу меженийн Iамалш гучуйовлар хьан\nдеган сифаташкара схьа хуьлуш ду, цундела нагахь санна хьунй хьайн меженаш\nларйан лаахь – ахь цIандан деза хьайн дог, дог цIандар къайлах долу Делах кхерар ду.\nВайн кийрара дог – иза цхьа жима дилха ду, иза тоделла нисделча\nша-долу дегI толуш нислуш долу, иза телхича ша-долу дегI\nа телхаш долу. Цундела хьайн дог тодарна тIеверза\nхьо, хьайн меженаш и бахьана долуш тойалийтархьама… Цу деган дикалла ахь даим\nцунна тIехь терго йарца хир ду хьуна. Деган Iесаллаш\nХьуна хаийла, дагца хуьлуш долу вон сифаташ дукха хилар, и дог оцу\nвочу сифатех цIандаран некъ дукха беха хилар, царна\nдарба даран некъ къастаме ца хилар. И некъ бовзаран Iилма а, цуьнца Iамал йар а тахана нахана юкъара дIадаьлла даьлла, адамашна шайн\nсинош дицделла дела, нах дуьненан хазаллашна тIаьхьабоьвлла лела дела. И ша-дерг чулоцуш ас хьахийна сайн жайни тIехь: «Динан\nIилманаш дендар» цIе йолуш долчу, хIаллаквеш долу хIуманаш а, кIелхьалара\nвоккху хIуманаш а дуьйцучу дакъошкахь. Делахь а,\nхIинца ас хьоьга кхерамца кховдор ду деган кхо боьха сифат – таханлерачу\nIилман-дай бу бохучаьрца дукха хуьлуш долу – хьо церах ларвалийта, хIунда\nаьлча цара адам хIаллакдо дела, кхечу массо боьхачу сифатийн кортош а уьш долу дела.\nИ кхо сифат ду: хьагI а, «рийáъ» (ша\nдеш дерг нахана ша гайтархьама дар) а, ша шех воккхавер а. Хьайн ма-хуьллу и\nкхо хIума хьайн дагах дIацIанда хьажа хьо, ткъа нагахь хьайн и дан ницкъ кхачахь ахь Iамаде хьайна дисинчу хIаллаквеш\nдолчу хIуманех лар муха вала веза. Амма нагахь санна хьо оцу кхааннах лар ца валалахь, хьоьга хьайца долчара и кхоъ дIа ца\nдаккхалахь, делахь хьоьга кхидерг а даккхалур дац хьуна дIа.\nХьуна ма моттийла, хьо Iилма Iамош хилча хьайн ниййат цIена лаьттар\nду аьлла, хьан дагчохь хьагIах а, «рийáах» а, хьайх воккхаверх\nа цхьа дакъа а долуш. Пайхамара – Делера салават а, салам\nа хуьлда цунна – аьлла ду хьуна:\n«Кхо хIума ду хIаллаквеш дерг: йоккха\nбIаьрмецигалла а, шена тIаьхьавуьгуш болу синалаам а, стаг шех цецвуьйлуш\nша-шех воккхавер а». Амма хьагI хилар: иза бIаьрмецигаллех а, догъIаьржаллех\nа схьадолуш ду. БIаьрмециг стаг – иза шегахь дерг\nкхечарна даларна тIехь сутара хьулуш верг ву. ДогъIаьржа стаг – иза Дала Шен лайшна луш долчу ниIматашна сутаралла еш верг\nву, и ниIматаш шен керахь а доцуш Делан керахь доллушехь. Цундела цуьнан и\nдогъIаьржаллин боьхалла чIогIо ю бIаьрмецигаллел а.\nТкъа хьагI лелош верг – иза Лекха хинволчу Дала Ша\nкхоьллинчу адамех цхьанна ниIмат далар шена дазлуш верг ву, Дала цхьанна\nIилма делча, йа даьхни делча, йа нехан дегнашна иза везавалийтича, йа кхидолу\nцхьа дика цунна дича иза халахеташ верг ву. Цуьнан боьхалла чIогIа лакхара ю,\nхIунда аьлча шена цунах хуьлуш цхьа а пайда\nбоццушехь, Дала цхьанна дина долу дика цуьнгара дIадала лууш хила иза.\nЦундела аьлла Делан Элчано – Делера салават а, салам\nа хуьлда цунна –:\n«ХьагI хиларо стага дина долу дика\nгIуллакхаш дагадой дIадоху, цIеро дечиг дагош санна». ХьагI лелош волу стаг – цхьа а къинхетам\nбоцу Iазап даим шеца лаьтташ волу стаг ву иза, хIокху дуьнена чохь мел ву\nшеца Iазап лаьттар долу стаг ву иза, хIунда аьлча хIара дуьне лаьтташ а мел\nду, и стаг дийна а мел ву хедар бац цуьнан нийсархой а, цунна боьвзаш берш а,\nДала шайна цхьацца ниIматаш дина болу, йа Iилманца, йа даьхница, йа нахана\nбезарца, цундела и санна волчу стага ша валлалц хIокху дуьненахь ша Iазапехь\nлаттор ву, ткъа эхартара Iазап мел чIогIа а, доккха\nа хир ду цунна.\nДелан лай кхоччуш долчу Делах тешарга кхочур вац, нагахь санна цунна\nшена дезарг кхечу бусалба нахана а дезаш ца хилахь.\nЦундела, бусалба стаг дакъа лоцуш хила веза кхечу бусалба нахана хьулучу\nдиканехь а, вонехь а. Буслаб нах цхьа гIишло санна\nбу, цхьана декъо важа дакъа чIагIдеш. Бусалба нах цхьа дегI санна бу, цхьа\nмеже лаза яьлча ша-долу дегI лаза долуш. Цундела,\nнагахь санна иштта болу кхетам хьайн дагчохь хьуна ца кара бахь – делахь,\nхьой хIаллакьвийр волчу хIуманех кIелхьаравалар ахь лахар коьрта ду хьуна,\nнаггахь долу Iилманан хаттарш а, къийсаме долу Iилманаш\nкъайлах Делаца накъост вар ду иза, шина кепара долчу Делаца накъост варх цхьа\nдакъа ду иза. Иза – ахь нехан дегнаш чохь меттиг лехар ду, нахана юкъахь хьой\nлакхара хетийтархьама. Ткъа нахана хьой лакхара хетийта лаар – хьо шена\nтIаьхьа водахь хьо хIаллакьвийр волу синалаам бу, дукхах долу адамаш цу чу\nэгар бахьана долуш хIаллакьхуьлуш а ду, хIунда аьлча\nцхьа адам хIаллакдинарг важа адам бен дац. Нах цIенчу даггара шайга\nхьовсахьара царна хуур дара, шаьш Iамош долу дукхах долу Iилманаш а, шаьш деш\nдолу дукхах долу Iибадаташ а – Iадатца лелош дерг-м дуьйцур\nа дацара вай – кхечу нахана шаьш гайтархьама бен шаьш Iамош а, деш а доций.\nТкъа иштта Iамал йаро цара деш дерг ша-дерг\nгалдоккхуш ду, церан Iамалш талхош ю, хьадисехь деана ма-дарра:\n«Бакъдолуш, гIазотехь кхелхинарг валор ву\nкъемат дийнахь жоьжахатин цIерга, тIаккха цо эр ду: «ХIай\nсан Дела! Хьан некъахь тIом беш кхелхина вара-кх\nсо». ТIаккха лекха хинволчу АллахIа эр ду: «Муххале\nа, хьуна лиира наха хьайх лаьцна алийта - «хьенех майра ву» - аьлла, ткъа иза\nаьлла даьлла, и бу хьан мел». Иштта жоп лур ду иштта ниййат долуш хиллачу Iелам-стаге\nа, Хьаьжин-цIа леллачуьнга а, Къуръан доьшуш хиллачуьнга а.\nАмма ша-шех воккхавер а, куралла йар а, вазвалар а: и ша-дерг доккха лазар ду. Иза – Делан лай ша-шега\nнуьцкъаллица а, ша вазварца а хьажар ду, кехчуьнга\nсийсазаллица а, лахара хетарца а хьажар ду. Матта тIехь цунах схьадолу жамI\nцо алар ду - «ас… со…» - Дала шена неIалт аьлла\nдолчу Иблиса аларе терра:\nцул (Адамал) дика ду; Ахь со кхоьллина цIерах, иза\nАхь кхоьллина поппархØ. Нахаца иштта стаг хиъна Iаш хилча цунах схьадолуш дерг иза айвалар а,\nхьалхагIертар а ду, ша цхьаьнца къамел деш хилча шен\nкъамел духатохарна доьхьал вийлар а ду.\nКуралла еш верг – иза шена хьехам бар цадезаш верг ву, ша хьехам бечу\nхенахь чIогIа хьулуш верг ву. Дала кхоьллинчу адамел\nша гIоилий хеташ верг – иза ву кура стаг. Ткъа\nнагахь санна дика стаг мила ву хьуна хаа лаахь,\nхьуна хаа деза дика стаг лекха хинволчу Далла гергахь эхартахь дика хирверг –\nиза дика стаг хилар, ткъа и хIума вайна доьвзаш дац, стеган хIокху дуьнена\nчура араваларх доьзна хIума ду иза. Ткъа хьуна хьой цхьана кхечул гIолий хетар кхин ца хиллал боккха цакхетам бу. Муххале а,\nхьо кхечуьнга хьажа ца веза цкъа а иза хьайл гIолий\nву аьлла хеташ бен, цуьнан дозалла хьайл сов ду аьлла хеташ бен, хьан хьайн\nса цуьнчул эшаме ду хетта а бен. Хьайна хьайл жиманиг гахь эр ду ахь: «ХIара Далла Iеса хилла вац, амма соьгара Iесаллаш йоьвлла,\nцундела шеко яц хIара соьл гIолий хилар». Хьайна воккханиг гича эр ду ахь: «ХIокхо соьл хьалха Далла Iибадат дина, цундела шеко яц\nхIара соьл гIолий хилар». Iелам-стаг хьайна гича эр\nду ахь: «ХIокхунна суна ца делларг делла Дала, со ца\nкхаьчначе кхаьчна хIара, суна ца хиънарг хиъна хIокхунна, ткъа со мичара хир\nву и санна?!» Хьайн хьайл Iилманца кIеззиг верг гича\nэр ду ахь: «ХIара Далла Iеса хиллехь а шена хаа а ца\nхууш хилла, амма со хаа а хууш хилла. Далла гергахь суна доьхьал долу тешалла\nчIогIо хир ду. Суна ца хаьа сайн валар муха доьрзур\nду а, йа цуьнан валар муха доьрзур ду а!» Нагахь хьайна керста стаг гахь эр\nду ахь: «Суна хIун хаьа, бусалба дин тIе а лаьцна,\nдикчу Iамалца валар хила а ма-мега цуьнан; бусалба дин цо тIелацарца шен\nмассо къинойх цIанвелла аравала а ма-мега иза, бод юкъара мас схьаяьккхина\nцIена хиларе терра. Ткъа со, со кхоьру Дала сой гал\nа ваьккхина ас керстаналла дарх – Дала ларвойла со цунах – тIаккха вочу\nIамалца сан валар хиларх, и бахьана долуш Дала Шена генабаьхначерах со\nхиларх». Хьан дагчура куралла дIер яц хьуна хьуна\nцхьа хIума хиъча бен: стаг «воккха» хуьлуш вац, Лекха хинволчу АллахIана иза\nвоккха хеташ хилча бен. Ткъа иза АллахIана гергахь\nиштта ву йа вац хаар цуьнан валарца доьзна ду. Валар муха хир ду вайна цхьанна а хууш дац. И хIума хьуна довзахь, цо хьо\nвухатухур ву Делан лайшна тIехь куралла йарх, хьайн\nвалар хьайна муха хир ду ца хуъушехь. Ткъа тахана хьоьца Ийман хилар а, хьо\nбаккъалла Делах тешна хилар а, тIейогIучу хенахь хьо хийцалур вац ала бахьана\nдац хьуна; АллахI дегнаш Шена луучу агIор хуьйцуш ву, Шена луург нисво Цо,\nШена луург гал а воккху Цо.\nХIагIах лаьцна а, кураллех а, «рийáах» а, ша-шех воккхаверах лаьцна а долу хьадисаш дукха ду хьуна, ткъа хIинца хьуна и\nша-дерг чулоцуш долу цхьаъ тоьар ду. Ибнул Мубáрака шен\n«иснáдаца» дийцина, цхьана стага МуIáз\nибн Джабал (асхьабе) – Дела реза хуьлда цунна – хаьттина хилла аьлла: «ХIай МуIáз! Делан Элчанера – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – хьайна хезна долу хьадис дийцахьа\nсуна». МуIаз тIаккха вилхина, оцу стагна иза саца валла\nа воллий-те аьлла хетталц. ТIаккха воьлхучара саца а\nсецна аьлла цо: «Ма чIогIа сагатделла-кх сан Делан Элчане а – Делера салават\nа, салам а хуьлда цунна – иза ган а! Суна хезира\nДелан Элчано – Делера салават а, салам а хуьлда\nцунна – сайга олуш: «ХIай МуIáз!» Ас\nэлира: «Сайн дех-ненах а ас хуьйцур воцург, ладугIуш\nву хьуна со!» Цо элира соьга тIаккха: «Ас цхьа\nхьадис дуьйцур ду хьуна, нагахь ахь иза Iамадахь Далла гергахь пайда бийр бу\nхьуна цо, нагахь ахь иза Iама а ца деш дIатесна\nдитахь къемат дийнахь Далла гергахь хьан хир долу тешалла дIахедар ду хьан. ХIай МуIáз! Бакъдолуш, беркате а, лекха а волчу\nАллахIа Ша стигланаш а латта а кхоллале ворхI малийк\nкхоьллина, тIаккха стигланаш а, латта а кхоьллина Цо. ТIаккха\nцу ворхI стигланах хIора стигална тIе малийк хIоттийна Цо, иза ларйеш. Адамаш\nлардеш долу малийкаш цу стигланашка хьаладоьлху, Iуьйранна дуьйна суьйре\nкхаччалц цо йина йолу Iамал а оьций, маьлха нур\nсанна шеца нур долуш йолу. Дуьненна уггар герга йолчу стигала уьш\nхьалакхаьчча, цуьнан и Iамал цIанлой, алсам йолу. ТIаккха оцу стигална тIехIоттийна долчу малийко олу\nлаьттара хьаладогIучу малийкашка: «Йахьа а хьой оцу стеган юьхь тIе тоха\nхIара Iамал… Со гIийбат дарна тIехIоттийна ду… Сан\nДала суна омру дина гIийбат динчуьнан Iамал сайл тIех ма ялийта аьлла». Кхин\nмалийкаш хьаладоьлху цхьана стеган дика Iамал оьций, шеца нур долуш йолу,\nшолгIачу стигала хьалакхаччалц, хIора стигал тIе мел кхочу и Iамал цIанлуш алсам а йолуш, тIаккха цаьрга олу цу стигална тIехIоттийна\nдолчу малийко: «Совца! Оцу стеган юьхь тIетоха хIара цуьнан Iамал… Цу шен\nIамалца дуьне дезна цунна… Со дозаллийна\nтIехIоттийна малийк ду. Суна сан Дала омру дина цуьнан\nIамал сайл тIех ма ялийта аьлла. Нахана юкъахь ша хиъна Iаш волуш, царна\nтIехь дозаллаш деш вара иза…» Кхин малийкаш хьадоьлху цхьана стеган Iамалца –\nшех хьерчаш нур долуш йолу – цо делла сагIа а, дина ламаз а, кхаьбна марха а оьций, и малийкаш цецдуьйлуш, царна хазахеташ йолу\nIамал оьций, кхоалгIачу стигала хьалакхаччалц. ТIаккха\nцу стигална тIехIоттийначу малийко олу цаьрга: «Совца! Оцу стеган юьхь\nтIетоха хIара цуьнан Iамал… Со кураллийна\nтIехIоттийна малийк ду. Сан Дала суна омру дина\nцуьнан Iамал сайл тIех ма ялийта аьлла. Нахаца ша Iаш хилча, царна тIехь\nкураллаш йора цо…» Кхин малийкаш хьаладоьлху цхьана стеган Iамал оьций – цо\nдина тасбихь а, ламаз а, кхаьбна марха а, дина хьадж а, Iумрат а – къегина\nседа санна лепаш йолу, шеца хаза хазар а долуш йолу,\nйоьалгIачу стигала хьалакхаччалц. ТIаккха цу\nстигална тIехIоттийначу малийко олу цаьрга: «Совца! Оцу стеган юьхь тIе а,\nбукъ тIе а, гай тIе а тоха хIара цуьнан Iамал… Со\nша-шех воккхаверна тIехIоттийна малийк ду. Сан Дала\nсуна омру дина цуьнан Iамал сайл тIех ма ялийта аьлла. Ша цхьа Iамал йича, ша-шех воккхавери иза и ша динарг бахьана\nдолуш». Кхин малийкаш хьаладоьлху пхоьалгIачу\nстигала кхаччалц, цхьана стеган Iамал оьций, лараме кечдина долчу нускалан\nхазалла санна шеца хазалла йолуш йолу. ТIаккха цу\nстигална тIехIоттийначу малийко олу цаьрга: «Совца! Оцу стеган юьхь тIетоха\nхIара цуьнан Iамал… Йахьа а хьой цуьнан вортана тIетаса иза…\nСо хьагI лелорна тIехIоттийна малийк ду. Цо хьагI\nлелайора Iилма Iамочаьрца а, ша-санна Iамал ечаьрца а. Шел алсам Iамал мел ечуьнца а хьагI хилара цуьнан, цунна луьйш хилара иза. Сан Дала суна омру дина цуьнан Iамал сайл тIех ма ялийта\nаьлла». Кхин малийкаш хьаладоьлху ялхолгIачу стигала кхаччалц, маьлха нур\nсанна шех нур дуьйлуш йолу Iамал а оьций, цо дина\nламаз а, делла закат а, дина хаьдж а, Iумрат а, гIазот а, кхаьбна марха а\nоьций. ТIаккха цу стигална тIехIоттийначу малийко\nолу цаьрга: «Совца! Оцу стеган юьхь тIетоха хIара цуьнан Iамал… Шайна цхьа\nбала хилла, йа цомгуш хилла болчу делан лайх цхьаннех а цкъа а къинхетам бина\nвац и стаг… Адамашка бала беъча хазахеташ хилла ву иза… Со\nкъинхетаман малийк ду. Сан Дала суна омру дина\nцуьнан Iамал сайл тIех ма ялийта аьлла». Кхин малийкаш хьаладоьлху\nворхIалгIачу стигала кхаччалц, шеца цхьа хаза хазар\nа долу, маьлха нур санна шех схьадуьлуш нур а долу Iамал оьций, ламаз а,\nмарха а, сагIа а, гIазот а, кегийчу хIуманех ларвалар а оьций. Цу Iамалца цхьана хуьлу кхо эзар малийк. ТIаккха\nцу стигална тIехIоттийначу малийко олу цаьрга: «Совца! Оцу стеган юьхь тIе а,\nцуьнан меженаш тIе а тоха хIара цуьнан Iамал… Даг тIе мохIур а тоха цуьнан… Со Дела хьахоран малийк ду. Ас сайн Далла тIекхачарх ларйо хIора Цуьнан юьхьа доьхьа йина йоцу Iамал.\nШа еш йолчу Iамалца цунна дезна Лекха хинволу АллахI\nа воцуш, кхин хIума. Цунна лиъна оцу Iамалца ша\nIелам-нахана гергахь лакхавалийтар, цаьрга ша хьехавайтар, кхечу мехкашкахь\nшен цIе дIайахийтар. Сан Дала суна омру дина цуьнан\nIамал сайл тIех ма ялийта аьлла. Ткъа Лекха хинволчу Дела доьхьа йина йоцу\nIамал ерриг «рийáана» йина ю, ишттачу стага йина Iамал Дала къобал еш а яц». Кхин малийкаш хьаладоьлху цхьана\nстеган Iамал оьций, ламаз а, закат а, марха а, гIазот а, хьадж а, Iумрат а,\nхаза гIиллакх а, эрна къамел ца дар а, Лекха хинволу Дела хьахор\nа оьций. ВорхIе стигланийн малийкаша йазйо и Iамал, АллахIана тIекхаччалц\nдолу ша-долу пардо хадош Цунна герга хьаладоьлху\nуьш. ТIаккха Цунна хьалха дIа а хIуьттий, цара\nтешалла до цу стагна, цо дика Iамал\nйина хиларца а, Делан доьхьа цо иза йина хиларца а. ТIаккха\nЛекха хинволчу АллахIа олу цаьрга: «Шу ду Сан лайн Iамал\nларйеш дерш. Со ву цуьнан дагчохь долчунна тIехь\nтидам беш верг. ХIокху Iамалца Со ца везна цунна. Со\nвоцург, кхиниг везна цунна цу шен Iамалца. Сан неIалт ду цунна тIехь…» ТIаккха массо малийкаша олу: «Хьан\nнеIалт ду-кх цунна тIехь, тхан неIалт а ду-кх цунна\nтIехь». ВорхIе стигланаша а, царна чохь мел долчу хIумано\nа неIалт олу цунна тIаккха».\nТIаккха МуIáзе велхар деъна, дукха\nIийна иза метта ца вогIуш. Цул тIаьхьа аьлла цо: «Ас\nэлира тIаккха: «ХIай Делан\nЭлча! Хьо Делан Элча ву, ткъа со МуIáз ву, со\nмуха вер ву цунах кIелхьара?» Цо жоп делира суна: «Суна тIаьхьавáза хьо! ХIай МуIáз!\nХьайн Iамалца эшам белахь а, хьайн мотт ларбе ахь хьайн бусалба вежаршна\nхIума аларх – Къуръан дагахь хууш болчарна хIума аларх къаьсттина ларло хьо –\nхьайн къинош хьайга дерзаде ахь, уьш церан коча а\nтуьйсуш. Уьш сийсаз барца хьайн са цIан ма де ахь.\nУьш лахара хетарца хьайн са хьалаайдан ма гIерта\nхьо. Айхьа эхартана еш йолчу Iамална юкъа дуьненан\nIамал ма йаийта ахь. Айхьа еш йолу Iамал нахана\nгайта ма гIерта хьо. Хьой нахаца Iаш волуш кураллаш ма йе\nахь – хьан вон гIиллакхаш бахьана долуш адамаш къехкар ду хьох. Хьой цхьаьнца\nкъамел деш волуш кхечуьнга кхийкха ма кхийкха ахь. Нахана хьалха ваз ма ло хьо, дуьненан а, эхартан а диканаш дIахедар ду хьох.\nХьайн маттаца нехан сий ма хеда де ахь, къемат дийнахь жоьжахатин цIергахь цIеран жIаьлеша хедор ву хьо. Лекха хинволчу Дала аьлла: ×Шаьш\nсихонца каетташ долчаьрца дуй буу АсØ\nХIай МуIáз, уьш хIун ю хаьий хьуна?» Ас\nэлира тIаккха: «ХIун ю уьш, хIай Делан Элча, сайн дех-ненах а ас хуьйцур воцург?» Цо элира: «Жоьжахати\nчохь адамийн даьIахкаш тIера жижигана каеттар долу\nжIаьлеш ду хьуна уьш». Ас элира тIаккха: «Сан\nде-нена метта ву-кх хьо хIай Делан Элча! Хьаьнга\nлалур ду хIуманаш? Мила вер ву церах кIелхьара?» Цо суна жоп делира: «ХIай МуIáз! Дала шена атта динчунна атта хIуманаш ду хьуна уьш. Цу Iазапах\nкIелхьаравáла хьуна тоьар ду хьайна дезарг нахана дезар а, хьайн ца\nдезарг нахана ца дезар а. Нагахь хьо иштта хилахь – хьо маьрша хир ву хьуна,\nХалид ибн МаIдáна аьлла: «И Деза\nКъуръан МуIáза санна дукха доьшуш стаг гина\nвац суна, и доккха хьадис шена доьвзаш хиларна».\nТкъа ахь ойла йе – хIай Iилма а, Iамал а\nезаш верг – хIокху хIуманашна тIехь. Хьуна хаийла: и боьха сифаташ дагчохь\nчIагIдаларан уггар доккха бахьана Iилма Iамор кураллийна а, къовсамна а Iамош хилар ду хьуна. ХIумма\nа ца хууш волу юкъара стаг оцу дукхах долчу хIуманех гена ву, Iилма Iамадо\nбохуш верг цара лацарна герга ву, уьш бахьана долуш хIаллакьхила тарлуш а ву.\nЦундела хьо хьажа, хьуна муьлхарниг ду коьрта: цу хIаллаквеш долчу\nхIуманех ларвалар а Iамош, хьайн дог а цIандеш,\nхьайн эхарт дузар ду хьуна коьрта дерг… йа эрна хIуманашна чубоьллачаьрца\nцарна чуволар ду хьуна коьрта дерг… хьайгахь куралла а, «рийáъ» а,\nхьагI а, айхьа хьайх дозалла дар а совдоккхур долу, хIаллакьхуьлучаьрца хьо\nхIаллакьхир волчу агIор Iилма Iамо деза ахь, йа ца деза?\nХьуна хаийла, и кхо хIума дегнийн боьхачу сифатех уггар коьртаниш\nхилар, и кхуьй а хIума чудуьжуш долу хIума цхьаъ\nхилар – дуьне дезар. Цундела аьлла Делан Элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна –: «Дуьне дезар – массо гIалатлонан корта\nДуьненан хьал иштта делахь а, хIетте а хIара\nдуьне эхартан беш ю. Шена тоьъучул кху дуьненахь дерг схьаоьцуш волчунна –\nэхарта кхачарна шена цунах гIо хилийта – хIара дуьне\nэхартан беш ю, кху дуьненахь цо дIадийнарг эхартахь карор ду. ХIокху дуьненахь кхуьнан ниIматашна тIаьхьаваьлла лела лууш\nверг – хIара дуьне иза хIаллаквийр волу меттиг ю.\nХIара ас хьуна\nдийцинарг гучахь долчу Делах кхераран Iилманан цхьа жима дакъа ду, нисваларан юьхь\nа ю иза. Ткъа нагахь санна хьо хIокхуьнца Iамал йан\nа хьаьжна, хьан сан хьуна хIокху тIехь муьтIахь хилахь, делахь хьо хьажа веза\n«Динан Iилманаш дендар» жайни тIе, къайлах долу Делах кхераран Iилманга муха\nкхача веза хьайна хаийтархьама. Нагахь ахь хьайн деган къайле\nа Делах кхерарца дIаюзахь – тIаккха хьалаайлур ду хьуна а, хьан Далла а\nюкъахь долу пардонаш, хаамийн нуьреш дIаделлалур ду хьуна, хьекъалаллин\nшовданаш деттар ду хьан дагчура, хIокху Iаламан хьекъалаллаш а, къайленаш а\nдIаеллалур ю хьуна, бакъдолу Iилманаш атта хир ду хьуна, асхьабаш а – Дела\nреза хуьлда царна – «тáбиIýнаш» а болчу хенахь хилла доцу пайда\nбоцу Iилманаш аьшнаш дина хеталур ду хьуна тIаккха. Нагахь санна хьо элира-бахара бохучу меттера Iилма лоьхуш велахь а,\nкъийсаваларца а, къовсамашца а хьо Iилма лоьхуш\nвелахь а, ма-боккха бала бу-кх хьоьца, ма-тамашийна деха хир ду-кх хьан\nкIадвалар! Ма-инзаре доккха хир ду-кх хьан тIаьхьа\nца кхиар а, хьо эшаме хилар а!\nХьайна луъург да-м де ахь, хIара ахь хьайн Iилманца лоьхуш долу дуьне\nхьуна муьтIахь хир долуш дац хьуна, эхарт доккхур долуш а\nду хьуна хьоьгара. Динца дуьне лоьхуш верг цаьршиннах цхьа а доцуш вуьсур ву, шен дина доьхьа дуьне дитинчунна\nший а керадоьрзур ду! Лекха хинволчу АллахIаца ахь лелош йолчу\nюкъаметтиган нийсачу некъа тIе хьо нисваларан юьхь юьйцу агIонаш йара хIинца\nвай йийцинарш. И некъ хIокху шина хIуманна\nтIебоьгIна бу: Цо омру динчунна муьтIахь хилар а, Цо\nма де аьллачух вухакхетар а.\nХIинца кхин дIа ас хьуна дуьйцур ду цхьа кIеззиг гIиллакхаш, Лекха\nхинволчу АллахIан лайшна юкъахь хьо лелачу хенахь а, дуьненахь ахь цаьрца хан\nйоккхучу хенахь а хьайн сине хьоьга цаьрца хаттам\nИбн Хьиббан, Хьаким, АлхIайсамий, Ахьмад, Албаззáр,\nИмам СонIáнúс «Субулуссалáм» жайни тIехь санад а доцуш хьахийна карийра суна иза. Ибн Iабдул Барра\nдийцина иза, Iутбат ибн Аби Суфйáна шен кIанте аьлла хилла аьлла, Абу\nНаIúма а, Ибнул Джавзúс а дийцина иза\nШафиIúс аьлла хилла аьлла. Кхечу аяташца а, хьадисашца\nа дуьстича маьIна нийса ду цуьнан.\nТирмизи, Хьаким, СуйýтIú –\nАлбáнú «Сахьихьул ДжамиIиссогIир», Албанис нийса ду аьлла иза.\nАбу Ашшайх «Аттавбúх» тIехь а, СуйýтIú –\nАлбáнú «Сахьихьул ДжамиIиссогIир» а, Албанис нийса ду а аьлла иза. \nАбу НаIúма дийцина «АлхьилйахI» тIехь, Iумар бин Iабдул-Iазúза – Дала къинхетам бойла цунах – аьлла хилла аьлла:\n«…тIаккха шена зулам хилларг оцу шена зулам динчунна лоь, цунах лаьцна вон\nкъамел до цо, иза сийсаз веш, цуьнгахь долу шен хьакъ чекхдаллалц, тIаккха\nзулам динчуьнгахь шена зулам хиллачунна доьхьал хьакъ дуьссу». И доцург, кхин\nхьадисехь ца карийра суна иза.\n«Вакъф» - цхьана гIуллакхана цIе тоьхна, бусалба стага Дела доьхьа луш долу\nдаьхни ду, масала маьждигана а, хьуьжарна а луш долу\nлатта санна, йа хьаьжошка, йа некъахошка пайда эцийта луш долу цIа санна. \n«Кашфул Хафá», хьадис 2444; ТIабарáнú,\n«АлмуIжамус-согIúр» а, «ШуIабул Иймáн»\nа; Мунзирú, «АттаргIúбу ваттархIúб»; Абу НаIúм,\n«Аннажм», 39 айат.\nСуйýтIú – Албáнú\n«Сахьихьул ДжамиIиссогIир», Албáнúс «дика» хьадис ду аьлла иза.\nТирмизи, Хьаким, кхечу дешнашца СуйýтIú\n– Албáнú «Сахьихьул ДжамиIиссогIир», Албанис нийса ду а аьлла\nМунзирúс «АттаргIúбу ваттархIúб» тIехь\nа дийцина иза. Цо аьлла: «Ибнул Мубáрака «АззухIд» тIехь дийцина иза,\nИбн Хьиббана а, Хьакима а, и шиъ воцучара а дийцина\nиза, Iелигара а, кхечаьргара а схьа. Ткъа доцца аьлча, и хьадис кхоьллина хьадис хиларан лараш гуш ю цунна техь, иза деана долу массо некъашца а, массо дешнашца а». ХIара хьадис кхоьллина хьадис ду, баккъалла а Пайхамара - Делера салават а, салам а хуьлда цунна - аьлла хьадис дац, Имам Ал-Мунзирийс ма-аллара.\n«Кашфул Хафá»; БайхIакъú, «ШуIабул Иймáн», «АззухIд» тIехь\nIийса-пайхамарера схьа а – Делера салам хуьлда цунна -; цуьнгара схьа Ибн Абú Iáсима а «АззухIд» тIехь а, Абу\nНаIúма «Хьилйатул Авлийáъ» тIехь а.


Украина --Донбассерчу сепаратисташкахьа тIомбан бахана нохчий\nУкраинах Донбасс дIакъасто гIертачу ницкъийн могIаршлара а бевлла, Кадыровн омрица шайн даймахка дIабахана нохчий, боху хаам баржийна Украинан Антитерроран центро. Иза бакъ ду я дац, бакъделахь, стенна дIатесна Донбасс кадыровхоша?\nУкраинан иччархошна тIе а тевжаш, баржийна кадыровхой Донбассера дIабоьлху боху хаам сепаратисташна а, оьрсийн эскаршна а духьаллаьттачу Антитерроран центро. Кадыров Рамзана омра делла цаьрга цIабахка, боху оцу хьостанаша.\nУкраина, шайн пачхьалкх, герз карахь ларъечу эпсаршна хетарехь, кхо бахьана ду кадыровхошна Донбасс дIатаса.\nХьалхара бахьана. «Донецкан Республика» шайх олучу сепаратистийн бIаьхошца диллина девнаш церан латтар. Дукха хьолахь, мелча кадыровхошца доьналла къовса арабовлу мелла оьрсий-бIаьхой. Хьешаша шайна тIехь гIелояр, олалла латтор хьайна бухарчу кегийрхошлара схьабевллачу оьрсийн тIемалошна. Тхо тхайн цIахь ду, шуна хьалха несаллахь лелар дац, олий, дуьйлучу девнашкахь массех кадыровхо вийна, хаам бо Украинан иччархоша.\nШолгIа бахьана ду, боху хьостанаша, Донбассехь инарла Мунаев Iиса вийнийла а хиина, цига Ичкерин бIаьхошлахь леллачу нохчий керла тобанаш йоьлхуш хилар. Иза хиина, бухара дIабовлуш бу кадыровхой, аьлла хета Антитерроран центрна.\nКхоалгIа ду аьлла даладо бахьана, ша Нохчийчохь а, ерриг а Кавказехь а Iедална дуьхьал кхераме хьал латтар. Оцу могIарара ду, дийцарехь, бутт хьалха Соьлж-ГIалахь полицица гIаттамхойн иккхина хилла тIом а. Шена Кадыров Рамзанна а кIордийна шен нах Донбассерчу куьйгалхоша шеко а йоцуш лийр болчу тIемашка кхийсар, маьIна а доцуш, уьш эгаш хилар.\nДонбассехь бухабисина Нохчийчуьра ницкъаш – уьш Кадыровн полицера нах бен бац, цара лаккхарчу мехах Донбассерчу хьакамийн догIамаш лардо, боху Украинан Антитерроран центран векалша.\nДерриг а дуьненна а гург данне а бакъдац бохуш Кремль хиларе терра, атта дац Украинера баьржина хаам я бакъбеш, я харцбеш информаци зен.\nМуьлш бу кадыровхой, муха буьйцу уьш Донбассехь, ерриг Украинехь? И хаттар делира Маршо Радионо Украинан маршо къуьйсучу «Айдар» батальонехь шена чов хиллалц сепаратистех а летта, цул тIаьхьа Антитерроран ницкъийн ветеранийн куьйгалхо хIоьттинчу Сергеев Кирилле.\nСергеевс цхьа агIо серлайоккху, лецначу шайн салташца уггаре къиза хьийзарш Нохчийчуьра баьхкина тIемалой хилар.\nСергеев: «ХIинцца Iийна тхо Антитерроран бIаьхошца иза дуьйцуш, кадыровхой ганне а гуш а ца хуьлу тIом беш, цундела оха кхетийна, уьш эскарийн букътIехьа, штабашкахь беха. Амма йийсарера юхабаьхкинчу эскархоша дуьйцу, уьш берраш а санна, кадыровхойн карахь Iийна – цундела тхуна, могIарчу салташна, хала ду уьш дIабахана я ца бахана ала. Амма шайца тIемаш бечаьрца-м ца го уьш тхан салташна.\nКадыровхой уггаре а къиза нах бу тхох йийсаре кхаьчначарна. ХIора цаьргахь хиллачу салтийчо Iазап лайна шайн догIмаштIехь. Къизаллах аьлча, тоъал йоккха фантази йолуш дабагIа до цара. Цундела йийсарера бахкинчара олуш ду, кхиболчаьрца кIеда хилалаш, амма кадыровхо каравеъча, деха а ца дуьйцуш, иза велаш. ХIунда аьлча, дийца а хала ду церан къизаллах лаьцна».\nКадыровхой уггаре къиза тIемалой бу Донбассерчу дакъошлахь аьлла тоьшалла дира Маршо Радиога волонтер, Украинан эскаршнакхачанца, духарца гIодеш волчу Ткачев Владимира а.\nТкачевс ша кхета боху, нохчий хатI кадыровхойн амалца догIуш доцийла. Я шаьш, украинахоша, уьш нохчий а ца лору, элира цо.\nТкачев: «Цигахь а, кхузахь а, шина а агIор ду нохчех лаьтта дакъош. Цхьаберш тхуна, Украинан маршонехьа къийса баьхкина бу, вуьйш террорхойн ши мохк «Донецкан, Луганскан Республикашкахьа» лета баьхкина. Низам а талхош баьхкина оьрсийн эскаршца кхуза баьхкинарш.\nНохчийчохь тIемаш лаьттачу хенахь, массарна а хаьа, тхох шуна гIодеш, шун маршонехьа тIемаш беш накъостий хиллийла. ХIинца тхоьца тхан маршо къуьйсуш нохчий а бу. Цара говза, эвсаре, майрра тIом а ма бо. Дала сий дойла церан, баркалла царна тхоьгара!\nИловайскехь тхуна гатто хIоьттича йийсаре бахначу , тIаьхьо мукъабаьхначу сайн накъосташца къамелаш хилла сан, дарбанцIеношка лазийна кхаьчначаьрца а, цара бахарехь, кадыровхой бу Донбассехь. Оьрсийчуьрчу тIемалой къиза а бу уьш лецначу нахаца. Оьрсаша оцу нахах тхан нах, шайга йийсаре кхаьчнарш, кадыровхошкара юьйлучу къизаллах къелхьара бохуш меттигаш а яьхкина дуккха а.\nШаьш нохчаша ца олу царех «нохчий», деккъа дIа «кадыровхой» олу. ХIунда аьлча, бакъ нохчо, оьрсаша исторехь дехха шен къам хьийзийний а, хьийзош дуй а хууш веха, цо бахь а, маршонехьа бо тIом, иза гIур вац нехан маршо хьаша».\nУкраинерчу хьостанаша кадыровхой цIабоьлхуш бу кху муьрехь бахар бакъдолчуьнца догIуш хила а тарло. Амма ша-ша Украина къаръян, иза дакъошка яьккха стагга а ца хьажийна бохучу Оьрсийчоьнан президента Путин Владимира боххург бохуш Iачу Кадыров Рамзана цкъачунна ца хазийна шега хийра боцу бIаьхой цIабирзина аьлла.\nТкъа бакъхила а тарло иза, Украинан иччархоша даладе кхозлIагIа бахьана, шен Нохчийчуьрчу Iедалан кхерамзалла шийло юйла, бакъдича.\nКху деношкахь массо а социалан машанашкахула а, телефонан хаамашкахула а ду лелаш сурт Кадыров Рамзанан децIера Хоси-Юьртара. ЦIа хIотто биллинчу оцу юьртарчу буха тIетоьхна ИГИЛан, Шемахь, Иракъехь тIемашбечу джихIадистийн байракх а, Хоси-Юьртахой ИГИЛехьа ю аьлла уллехь йоза а карийна. Оцу хиламо Iадийна Iедал – хьоза тIехула хьевзича а шекьхуьлучу Хоси-Юьртахь а иштаниг иккхинехь, хIун ца хуьлийла ду берриг а махкахь.\nТкъа Кадыров Рамзанан кепехь къепе ларъян махкана оьшу, хууш ма-хиллара, эзарнаш герзахой.\nДонбассех къиза буьйцу "Кадыровн нах"


Оьрсийчоьнан Конституцин кхелан бакъо елла, Европерачу адамийн бакъонашкахула кхело бина болу сцамаш къобал ца бан. Леррина низам тIеэцна Iедалша. ХIун Iалашонаш а, тIаьхьалонаш а ю оцу хIуманна\nКонституцин кхелах долчу низаман бина хийцамаш бу Оьрсийоьнан Iедалша тIеэцнарш. Оцу кхелан хIинца бакъо ю, масала, цхьамма пачхьалкхан тIекхойкхуш Европерачу кхеле арз дича, оцу хьокъехь сацам тIаьхьарчо тIеэцча, иза кхочуш ца бан.\nНагахь санна дуьненаюккъера низамаш кхочуш деш дац аш аьлла, и гIуллакх гIарадаьлча, Iедалан лаккхарчу массо а тIегIанехь: парламентехь а, федерацийн кхеташонехь а, министрийн кабинетехь а, дийцаре дийра ду и гIуллакх. ТIаккха, хадора бу сацаман мах, бохуш маьIан ду оцу низаман чулацамехь.\nМассо а пачхьалкхаш лоруш долу дуьненеюккъера низамаш, шай пачхьалкхан низаманна кIела долла хIунда гIерта Оьрсийчоь? Оцу хаттарна, жоп дийхира Маршо радионо «Мемориалан» дуьненаюккъерачу юриста Корротеев Кириле. Цо иштта элира.\nКоротеев: Суна ца хета оцу низамо цхьаъ хуьйцура ду аьлла. Кхеташ ду, иза тIеэцнийла, «ЮКОСан» хьокъехь Оьрсийчоьно гIуданаш дIалуш дац аьлла дийцаре дар тIаьхьататта лаам болуш. Нагахь санна хаттахь иза, тхан юстицийн министралло толлура ду иза, тIаккха Конституцийн кхело луьстура ду. Ткъа цуо дехкахь, тIаккха оха ойланаш йийра ю, министрийн комитетаца дийцаре дийра ду. Доцца аьлча, и хIума дийцаре а даьккхина, дахдан лелош ду. И низам, Конституцийца догIуш ца хилар сов, дуьненаюккъера бертийн Венерачу конвенцийца а догIуш дац. Цо тIедожош ду пачхьалкхашна, шаьш тIетайна долу дуьненаюккъера берташ кхочуш дар. Ткъа, Европера конвенцино муьлхачу а пачхьалкхан тIедожош ду, адамийн бакъонашца боьзна мел болу сацам кхочуш бар».\nОцу гIуллакхан леррина Санкт-Петербургехь Конституцийн кхелан декъашхошца цхьанакхийтира Оьрсийчоьнан Президент Путин Владимир. Вай хIара низам тIеэцарх цхьа а цецвала хIума дац. Шай пачхьалкхан низамаш, кхечу пачхьалкхаш а лакхара хIаттадо дуьненаюккъерачу низамелла, аьллера цо.\nОьрсийчоьнан оцу сацамех цецволийла дац, аьлла хета юристан Коротеев Кирилан. Европерачу кхелаш тIеоьцуш болу сацамаш, иштта а кхочуш беш бац. Иштта билгладаьккхира, тоьхна долу гIуданаш дIалура дац бохург-иза ца хилар. Адамийн бакъонаш йохийначу зуламхошна таIзарш деш дац. Иза къаьстина гуш ду «нохчийн гIуллакхашца»,аьлла кхин дIа а дийцира цо.\nКоротеев: "И сацамаш иштта а кхочуш беш бац. Чекха ца баьккхиначу сацамийн терахьаш-м, дагар дина а вера вац. Цу юккъахь ду иштта Нохчийчуьра гIуллакхаш а, иштта чубоьхкинчу нехан бакъонаш йохаяран гIуллакхаш а. Иштта кхин дIа а, кхин дIа а. Сахиллалца дагар дан мегар ду и гIуллакхаш.«Нохчийн гIуллакхех» аьлча, 2005 шарахь дуьйна, уьш шуьйра листа доладелча, цхьа стаг жоьпе уозийна вац. И гIуллакхаш Европерачу кхело лаьрра адамийн дахаран бакъо йохаяр а, къизалш йина аьлла. Кху итта шарахь цхьа адам дац таIазар дина. Иза ду уггаре а коьртаниг, нахана гIуданаш такхар наггахь тIаьхьадуьсу бохучулла. Оцу низамо къеггина гойту цхьа хIума- Оьрсийчоьнан Iедалшна дуьненеюккъера бакъонаш тIеоьцу, шай пачхьалкхан бакъо санна, ткъа бахархошкара муьтIахь хилар доьху. Иштта тIеоьцу Iедалша адамийн бакъонаш кху пачхаьлкхехь. Кхин дIа а шайна луург лелорхьам деш ду цара иза"\nТахана Европерачу парламентан ассамблеян а, кхечу Европерачу цхьанатохаралшна юккъехь декъашхо санна Оьрсийчоьно еш ю йоккха харж. ХIора шарахь 20 сов миллион доллар ду цо луш. Массийта шо хьалха, Европерачу кхело Оьрсийчоьнна дуьхьала сацамаш бан болийча, цу юккъера дIадовла деза вай, оьшуш а яц и цхьанатохаралла бохуш кхайкхамаш бора оьрсийчоьнан цхьаболчу депутаташа.\nОьрсийчохь пачхьалкхан бакъонаш еза ю, цигахь дехачу адамийн бакъонелла


Воккха саги, моллеи — Сердало\nЦхьа сесаг йоацар кхы тIехье а йоацаш, е говр, е етт а доацаш, геттара къе вахаш цхьа воккха саг хиннав, наг-нагахьа чарахье а водаш. Цкъа сарралца аькха тохкаш а лийнна, кIаьд а венна цIавоагIаш цунах кхийттача, дуккха оакхарий а доадаь воагIача кхыча чарахьо дийна йоллаше а ше лаьца хинна ши пхьагал еннай цунна.\n— ХIанз вай дIаьхий хила а сахьат дац хьона, сесаг, — аьннад цо, вена ше цIакхаьчача, — се цIавоагIаш цхьа хIама дагалаьцад аз…\n— Фуд из? Фу ях Iа? — аьнна, дIагонахьа яьннай сесаг, ший мара дувцар фуд а ца ховш.\n— Аз хьайга деча къамаьлага дика ладувгIалахь, цхьаккха дош тувла ца долийташ. Со укх сахьате, акхарех цхьа пхьагал а ийцаь, молла волча гIopгва, хIаьта Iа вай лоалахочунгара, дийхе а, дилле а, цкъа кхаоллал дулх а дийхе, хьоаракIиг а дийхе, дика из дулх а кийчделахь, чIаьпилг а делахь. Молла а воалавеш со юхачувеча, цо хоаттаргда хьога, дулхи, чIаьпилги хIана кийчдаьд Iа? — аьнна. ТIахкха Iа цунга ала деза, едда я а ена, пхьагилго молла а волаш хьаьший боагIа вайцига, аьннадар сога — цудухьа кийчдаьд аз уж. — ХIаьта ер шоллагIа йола пхьагал дIа маьнге тIа Iо а хоаелахь.\nСесаг мутIахьа хиннай мара аьнначоа, цо шийга ал-аьннар даьд цо.\nВоккха сaг, ший цхьа пхьагал талса чу а елла, гIадж лайзза молла волча вахав. Моллас, хозза безаме из чу а ваьккха, жайна тIара хабараш дувца волавеннав воккхача сага. Дуккха ха яьккхай цар иштта багIаш, эггара тIехьа а воккхача саго шоайцига xIaма даа хьийхав молла.\n— Аьъ! ЛаьрххIа че е гIерт хьо? — аьнна цецваьннав молла воккхача сага таро йовза а йовзаш.\n— Ай, мичара! — аьннад воккхача саго,— лаьрхxIa че е-м кхакха даьра бацар са. ХIаьта а, хьоцарча безама, иштта хьоца ха яккхар духьа дIаях-кх. Хьо раьза вале, хьона шортта дулх кхаолла, аьнна, сесагага укхазара хабар дIа-м дергдар аз.\n— Айя, мала вохийтаргва Iа сесаг йолча из хабар ийца? — аьнна, хаьттад молла, цец а ваьнна. — Са Iу а балха ваха цIагIа вац, кхы саг хьоца хьайца а мичав…\n— Ай, соца-м сай пхьагал я, — аьннад воккхача саго.\n— Фу пхьагал я Iа ювцар? Мичай из? — аьнна, цецваьннав молла.\n— Укхаза са талсашка йоалл, — аьнна, жоп деннад воккхача саго.\n— Бегаш бе воалл хьо? Фу пхьагал я Iа укхаза енар? Со футтар ве дага-м вац хьо? — аьнна, дIаэгIазвахав молла.\n— Аз мишта дергдар иштта хIама! — аьнна, бехказа вала эттав воккха саг. — Адамий мотт а ховш, шийга де аьннар а деш йолга хов хургдац хьона са пхьагал.\n— Пайдана доацар хIана дувц Iа, — кхы а дукхагIa эгIазвахав молла.\n— Айса дувцар бакъдолга хойтаргда-кх аз хьона, — аьннад воккхача саго. — Укх сахьате дика дулх кхаолла, аьнна, сай сесагага йохийтаргья-кх аз из пхьагал…\nИз къамаьл даь ше воаллашехь а, талса чура пхьагал хьа а яьккха, лерге ваха «шиш-пиш» а аьнна, ниI хьа а йийла, дIахийцай из воккхача саго. — ЧIаьпилг де а алалахь! — аьнна, тIехьакхайкав воккха саг пхьагал наIарах араэккхалехьа.\n— Хьай пхьукIоагах мел кхет а кхы-м бIарг кхетаргбац хьона хьа цох, — аьнна, кIаж а ваха, велавеннав молла, наIарах араэккха пхьагал бIаргаяйча.\n— Кхы а кIезига-дукха хабар дувцаш багIаш ха а яьккха, болабенна воккха саг волча бахаб ераш. ЦIагIа дIачувоаллаше а, моллана бIаргадайнад кхийхка йисте а даьнна, хьадаьккха латта дулх, кхорзаш латташ чIаьпилг, маьнге тIа ягIа пхьагал.\nЧIоагIа цец а ваьнна, аьннад молла:\n— Сога йохка ялар Iа из пхьагал. Къе саг а ма варий хьо, цох ийца шай-кай накъа а даргдар хьона. Аз итт тума а лургдар хьона цох.\n— Ай, мичара! — аьнна, дIахьайзав воккха саг. — Мелла дукха ахча сайна делча а лургьяцар аз из пхьагал. ЧIоагIа къа да аз из Iомаеш хьийгар, йохка йиш йий из!\nХIама даа хайнав молла, цхьабакъда, хIама дуаш вагIача хана а дагаяьллар воккхача сага пхьагал хиннай цунна.\nХIама диаь баьннаб. Хьалхашкара шу дIа а ийца, воккха саги, моллеи цхьаь а бита, сесаг араяьлча, аьннад молла:\n— Сона дукха безача нахах саг хиннав хьо бера хана денз хьа а, из пхьагал сога йохка ялар Iа, аз ткъаь итт тума а лургдар хьона цох.\n— Мелла ахча делча а, пхьагал йохкаргйолаш вац со, молла, — аьннад воккхача саго.\n— Шовзткъе итт тума лургда аз хьона, — аьнна тIагIертав молла. Воккха саг тIаккха а юхагIерташ хиннав.\nЭггара тIехьа а, вагIачара хьаура а ийккха, воккхача сагага кулг дIа а кховдадаь, аьннад молла:\n— Дала дIадаьккхар хилда цох, хьона мара хулий из, кховзткъе итт тума да хьона цох.\n— Ахчах из лургйолаш-м вацар со, молла, хIаьта а, пайда бац цун, хьона иштта чIоагIа из езаенна хилча, сона фу пайда хургба цох, дIаяхьа мара езац, — аьннад воккхача саго.\nМолла чIоагIа гIадвахав. Пхьагал наьха мотт, гIyлакх ховш хилар тахкар духьа, дIатIакхийтта пхьагал хьа а лаьца, аьннад цо:\n— ХIанз са сесаг йолча а яхийта, даа хIама кийчде оалийтаргда вай укханга. Сенца безам ба хьа? Фу дуаргда Iа?\nВоккха саг кхеравеннав. Диза ма дий вай яхаш, молла юхаваккха гIийртав из, цхьабакъда, молла тIехьашка ваьннавац. Кисара сома бохча хьаэккхийта, воккхача сага кховзткъе итт тума дIа а денна, аьннад цо:\n— Нагахь санна хьо виза вале, кIаьда кхача кийчбе оалийтаргда вай укханга.\nШе из къамаьл даь воаллашехь, пхьагала лерге а ваха, ши-кхо дош а аьнна, дIахийцай цо пхьагал, хIаьта шоаш а болабенна молларцига дIабахаб уж.\n— Жи, сесаг, хьаоттаделахь тхона даа хIама, — аьннад молла, кхоачаш ше ниI хьа а еллалехьа.\n— Из фу даа хIама да? ХьоашалагIара вагIаций хьо? — аьннад молла сесага.\n— Ер фуд хIанз? Ай, пхьагало аланзарий хьога аз даа хIама кийчде аьннад, аьнна?\n— ЭгIаваьв хьо? Фу пхьагал ювц Iа?\n— Айса хьо йолча хьаяйта пхьагал ювц-кх.\n— Сона-м яйнаяц цхьаккха а пхьагал. Е Iа фу пхьагал ювц а хац.\nХьайзза воккхача сага юха тIавийрзав молла. Воккха саг, дагахь кхеравенна хиннавале а, воханза хиннав.\n— Iа фу ях укхох, воккха саг? — аьнна, цIогIа техад молла, эгIазваха цIий а венна, — ХIама ховш хиннаяц-кх хIаьта хьа пхьагал. Чехка юхадал са ахча, къаденна жIали!\nКхы а дуккха яппараш еш ха а яьккха, молла тийнача гIолла аьннад воккхача саго:\n— Цхьа хIама хоаттаргдар аз хьога, молла. Фу аьлар Iа цу пхьагалга хье лерге вахача хана?\n— ГIа а гIойя, сесагага тхона даа хIама кийчде ала аьлар-кх.\n— Кхы хIама аьларий Iа?\nКIажваха вела а венна, аьннад воккхача саго:\n— Миска яI-кх са пхьагал хьо! Сонеи, пхьагалаи эгIазваха везац, хье ва хьо бехке вар — мича яха еза а ца ховш, хьа цIа а ца корадоагIаш тинна лел-кх хIаьта пхьагал, Iа хье ваха моттиг дIа ца аларах.\nИштта Iехаваьв воккхача саго молла.\nМича дахад вай эхь? →


Европехь нохчий байъарна дуьхьал дуьхьалонан акци дIаяьхьира Венерчу Оьрсийчоьнан векалаллан гIишлона хьалха шинарин дийнахь. Иза хIотторан бахьана дара – нохчийн политикан мухIажар Умаров Мамихан вер.\n"Кавказ.Реалиин" корреспонденто дийцарехь, 70 гергга стаг гулвеллера митинге. Цара тIедожийра, Оьрсийчоьнан а, Нохчийчоьнан а Iедал емал деш болу нохчий кхел йоцуш байъар сацадар. Оьрсийн а, немцойн а меттанашкахь "Тхо аша кхерор дац" тIеяздина, плакаташ дара митингхойн карахь.\nВенехь хIоттийначу акцин декъашхой\nВенехь беха нохчий боцурш а, акцехь гулбеллера Австрин бакъонашIалашъяран организацийн векалш а. Къамел динчерах волчу Австрин жигархочо дIахьедира, "доллу дуьненахь нохчийн диссиденташ байъарна Кремл ю бехке" аьлла.\n"Умаровн ваша вийра, ткъа цуьнан нанна ницкъбинера, дуккха а Iохкучу декъашна юккъехь хьайн кIант схьалаха бохуш. Шуьга массаьрга а хаттар ду сан: аш хIун дийр дара Умаровн метта хиллехь? Шена хетарг дIааьлла стаг вен ца вогIу", - бохуш, дIахьедира митингехь йистхуьлучу йоIа.\nКоьртах тапча тоьхна, вийра Умаров Мамихан кху беттан 4-чохь Вена гIалина гена доццуш. Ютуб-блог яра цо лелош, Нохчийчоьнан куьйгалхочунна Кадыров Рамзанна а, цуьнан гонна а критика еш. Иза верна бехке ву аьлла хеташ лаьцна ву Нохчийчуьра схьаваьлла ши вахархо: Ахтаев Сарали а, Магамадов Салман а.\nПачхьалкхан Конституци Iалашъяран а, терроризмца къийсам латтон а урхалло и гIуллакх талла долийна хилар тIечIагIдина Австрин полицино. Цкъачунна талламчашна хууш дац иза веран бахьанаш, бакъду, политикан бух хиларх тешна бу уьш.\n"Кавказ.Реалиино" хаттам бинчу Европерчу диаспоран векалша бахарехь, политикан эмигрант Умаров Мамихан вер тIаьххьара дац Кадыровн дуьхьалончашна дуьхьал лелочу зуламех.


Арсанукаев Муса. Лийр доцу доьналла | ВАЙНАХ\n19.07.2017\tДень чеченского языка, Культура и языкознание, Литература, Проза Оставить комментарий\nБIаьсте тIеян дукха хан ца йисинера. Цуьнан аьхна хIо хаалора самадала гIерташ долчу Iаламехь. Ло дешна дIадаьллера. Ур-атталла малх ца кхетачу, цIеношший, дитташший хьулйинчу меттигашкахь а ца гора цуьнан цхьа Iаьциг а. Денош дахделла доьлхура. Маьлхан йовхо а де-дийне мел долу алсамйолуш яра. Амма Iаламах а, адамах а дIакъаста ца луучу Iаьно наггахь шен аьрха амал гойтура, цIеххьана ло кхуссий я шийла мох хьовзабой.\nЦу Iуьйранна а, жимма мехаца дайн ло а хьовзийна, юха, малх а хьаьжна, хазъелла дIахIоьттира арахь. Хасавюьртахь, базар хIуттучу меттигехь, гулделла дукха адам дара. Цхьаберш шаьш баьхкинера, вуьш, бертаза арабаьхна, схьабалийнера. ГIалаг1азкхий, эрмалой, жуьгтий, суьйлий, цхьа кIеззиг нохчий – баккхалшкахь йохкар-эцар лелош берш, пхьераш, белхалой, ахархой бара уьш. Кхарах дIакъаьстина, шайн тоба а йина, юьстахо лаьттара хьоладай: Iедалан гIуллакхахой, эпсарш, церан зударий, шайн ялхошца гІумкийн элий, меттигера совдегарш. Уьш сихонца аннех йинчу цхьа метр хиллал йолчу лакхенна шина а агІор бара, ткъа лакхахь дІанисбеллера Іедалан векалш, шайн коьртехь инарла-майор Кемпферт Павел Иванович а волуш. Иза доккхачу кІедачу кресло чохь Іара, сирделла догIучу мекхех наггахь дайн куьг а хьокхуш. Тахана кхузахь ирхъолла кечвинчу тутмакхна таIзар дарх долчу омранна кIел куьг яздинарг вара иза. Цунна гонах лаьттара эпсарш, адъютанташ, кхеран зударий.\nИрхъоллар дІахьош волчу эпсаро куьйг а ластийна, вотанаш етта буьйлабелира вотанчаш. БойсагІар салташа тангІалкхана тІе теттира. ХІара, Іаса луьйзуш тІе а вахана, ша хьалавелира шуьйрачу гІанта тІе. Чалтачо, кхуьнан коьртара месала Іаьржа куй схьа а баьккхина, коча муш оьллира, шад тІе а озош. БойсагІара куьйга эшарца шен куй дІатилла элира чалтаче. Важа эпсаре хьаьжира. Эпсаро корта таІийча, куй БойсагІаран коьрта тІе тиллира чалтачо.\n– Iаузу биллахIи минашшайтIанирражийми. БисмиллахIиррохьманиррохьийим. Ясин. Вал Къуръанил хьакийми. Иннака ламинал мурсалийна… – аьлла, хезаш еса деша хІоьттира БойсагІар. Бехха дІакхехьначу къийсамехь кхуо дукхазза а дешнера иза шен кхелхинчу накъосташна, хІинца шена деша а дийзира. – Яраббий Везан Дела! Хьайна тІевогІучу лайна гечдехьа! Хьан кхелана реза ву-кх со… – доІа дора цо, ясин дешна ша ваьлча.\nБойсагIарна кIелхьара гIант дIадаккха юкъаваьллачу стеган къиза валар хилира. Адам майданара дIасадолучу хенахь цу шина нохчочо, тIаьхьа а вахана, верина охьавиллира иза. ШолгIачу дийнахь, бага йоьллина Iуьрг даьлла Iаьржа кепек а йолуш, Iуьллу цуьнан дакъа карийра Хасавюьртана юьстахо йолчу цхьана яьссачу меттехь. Кхин тIевогIуш стаг а воцуш, дехха Iиллира и дакъа эрна арахь.\nДень Чеченского языка Культура и языкознание проза\t2017-07-19\nМетки: День Чеченского языка Культура и языкознание проза\nВперед: Чеченский след в русской поэзии


Аннекси йинчу ГIирмехь лаьцна 40 сов гIирмин гIезало\nГезгмашин-бутт 05, 2021\nДжелял Нариман , гIирмин гIезалой маьршабахаран боламан жигархо (архивера сурт)\nСимферополе, аннекси йинчу ГIирмехь Гезгмашин-беттан 4-хь лаьцна 40 сов гIирмин гIезало. Цуьнах лаьцна яздо Радио Свободано. Царна юкъахь бу "Грани.ру" интернет-зорбан гIирсан а, "ГIирмин дакъа кхачар" (Крымская солидарность) порталан а корреспонденташ Кадыров Айдер а, Абдурашитов Нури а.\nДуккха а нах ФСБ-н гIишлонна хьалха баьхкинера хьалхо Симфропольна гена йоццуш йолчу Перевальное эвлана гергахь газан биргIа талхийна аьлла лаьцна волчу пхеа стеган кхоллам къасто.\nФСБ-н гIишлонна хаьлха лаьттарш реза ца хилла дIасабовла, карантинан дехкарш лардан деза аьлла, полицино шаьш варе бича. Акцин декъашхой дIасахилла вовшашна юкъахь цхьацца метр ах-ах метр а юьтуш, амма оцу гIуллукхо новкъарло ца йина полисхошна нах дIалецар долош.\nБевзаш боцчу наха Перевальное эвлан йистехь Марсхьокху-беттан 23-хь газан биргIа йохийна хиларх лаьцна хаам бира Оьрсийчьурчу зорбанан гIирсаша. Бехк-такхаман гIуллакх долийнера прокуратуро, леррина бахам бохорна аьлла.\nГезгмашин-беттан 3-хь а, 4-хь а гIирмин гIезалойн пхеа стеган хIусамашкахь талламаш бира полисхоша. Уьш берш лецна. Цаьрна юкъахь ву Меджлисан гIантден когаметта Джелял Нариман а.


Бепиг дазлуш ду Нохчийчохь\nНохчийчохь бепкан мах хьалбаьлла 20 туьмне.Гарехь иза тIаьххьар мах а бац,коьрта лоручу оцу сурсатийн. Бепиг доттучара, деман мах, иза духкучара хьалбаьккхина боху. Эшам хилла болу, эцархой, сингаттаме бу, кхечу хIуманна а махъ лакхбала мега аьлла.\nЦкъа а ца хилчу агIора хаьлабаьлла Нохчийчохь бепиган мах. Масех бутт хьалха, иза 10 тIера, 12-13 соьме хьалбаькхкинера, амма, тахана, Соьлжа-гIалахь иза духкуш ду шина туьмнах. Иза а, гарехь тIаьххьар мах а бац.\nУггаре а боккха эшам, бепган махъ хьалбаларх хуьлуш берш-иза оьцурш бу. Амма, цаьрца цхьатерра сингаттаме бу, туьканийн а, кхачанан чоьнийн долахой. Бепиг-м дукха диъча дика а дацар, амма, вай нохчий дукхахболу кхача, жижиг-гал а, чIепалг а, хингал а демах беш бу, цундела, уьш хьалха санна дIа ца эцарна кхера, кафен долахо Ширвани. Маршо радиога, вистхуьлуш, цо тидам бира, шаьш долчу чу бохуш болу нах, хIинцале реза боцуш бу аьлла.\nШирвани: «480 соьмах дара дема гали, хIинца 920 ду дуккха а оьцуш далахь, ткъа, юхдукхучара 1050 духкуш а ду-кх иза. Оха хIора денна эца дезаш ду дам, ас лелочу кафе чу. Чу бохурш реза ца хуьлу, мах тIетуохарна. ТIаккха, деман мах тIекхетта хилча, цуьнан мах цхьан эшшара латтабойла ма даций».\nНохчийчохь, хьалха санна, шайьш-шай цIахь хьокхум а, бепиг а доттуш дукха доьзалш бац. Яхит, цIе йолчу зудчо, шаьш чохь дукха болун дела, дукха хан ю, бепиг дотту. Дийнахь кхаъ-йиа булкех тоам хуьлу царна. ТIаккха а, деман мах хьалбаларна реза ца хиларалла, сов, кхечу сурсатийн мах лакхабаларна сингаттамехь ду адамаш, элира цо, Маршо радиога йистхуьлуш.\nЯхит: «Шина туьманах духкуш ду бепиг. Нах кхоьру, хIинца хIун хила дала теша бохуш. Мец хан хила мег теша, бохуш бу нах. Бепиг айс деш а ма ду ас, тхо дукха долун дела. Оьцуш дерг ца тоьу тхуна. Ша хьакхийна дина бепиг, беркате хуьлу. Ша мел йолду сурсат язлахь хIну дийра ду вай? Хьталха санна асарш деш, кертеш лелош, къахьега дезаш зама тIейогIёура ю теша»?\nАлиза цIе йолу, Соьлжа-гIалахь ехаш йолу зуда бепиг доттучохь балхахь ю. Шай куьйгалхоша хIинца а тIе ца тоьхна бепиган мах, амма, шина-кхаа дийнахь иза дийра долуш бу уьш, аьлла тидам бира цо.\nАлиза: «Ас болх беччохь бепиган мах тIе ца кхетта. Шина кхаа денна битина иза. дам а дазделла. 900 соьмах деана тхуна. Юха дахьаш дерг 920 соьмах хира ду аьлла. Бепиган мах, тхайниг цкъачуьнна 15 соьмах бу, амма, шина-кхаа дийнахь иза лакхабала мега».\nБепиган мах, цхьа ша шех тIекхетта ца хилар гойту, иза доттучу цхьан меттехь болх бечу Ализас дуьйцучо. Цо бахарехь, бепигийн заводийн кеуьйгалхой вовшах а кхетта, цара бина сацам бу иза.\nАлиза: «Кхечу серсатийн мах кхин тIе а ца кхетта, деман а, бепигна а лакхабаькхкина-кх цара. Сом, ши сом дукха дац, амма 5 сом туохар ду халадерг. Ас-м аьллера, аш-м дукха тоьхна иза. бепиг дечу заводийн массу куьйгалхо а гулбина, цаьрца кхеташо а йина,цигахь бина бу и сацам. Ши-кхо завод йоцучара, кхечара массара а лакхабаьккхина мах».\nНохчийчохь цхьанна а кепара, баьхьар бацара, бепигийн заводийн куьйгалхой, и мах хьалхбаккха, Iедалш иза могуьйтуш дацахьарий. Кхузахь, ишштачаьрца къамел доца ду. Эцархойн бакъонаш ларъечу урхаллаш, таллам бан безаш хIума ду, амма, хIун бахьан ду а ца хаа, цара а и гIуллакх тесина дита мега аьлла, хета-кх махкхаь.


Дечкен-бутт 21, 2016\nДуьненаюкъарчу бакъоларъяран Амнести Интернешнл организацино Оьрсийчоьнан Iедал кхайкхина «къайлах а доцуш, Оьсийчуьрчу бакъоларъярхошна кхерамаш туьйсу Нохчийчоьнан куьйгалхой» жоьпе озоре. «Изза кхерамаш тийсира бакъоларъярхошна, тIаккха йийра 2006-чу шарахь Политковская Анна, 2009-чу шарахь Эстимирова Наталья» - боху Амнести Интернешнло.\n«Немцов Борис веле а тийсира бакъоларъярхошна кхерамаш тахана санна», таханлеранаш а бу диктатуро ша дендолу зуламаш хьалххе гIарадохуш ден дIахьедарш, боху дуьненан юкъаралло. Иттех де хьалха Нохчийчоьнан администратора Кадыров Рмазана а, цунна тIаьххье кхечу массех цуьнан накъоста а дIахьедира Оьрсийчуьра системехь йоцчу оппозицин декъашхой къоман мостагIий бу, уьш къам доьхкинчийн могIара а баьхна кхеле бало беза, аьлла.\nОьрсийчоьнан парламенто политикийн, бакъоларъярхойн аьрзнашна жоп луш, са ма гатде, иза «нохчийн къоман менталитет ю» аьлла. Президентан Путин Владимиран пресс-секретара а Песков Дмитрийс а дина Кадыровгахьа узуш къамел.\nКадыров Рамзан вазвеш къамелаш дан иттанаш эзарнашкахь нах бу пIеракскана хуьлучу митинге Соьлж-ГIала Iедало дIаийзош. Ткъа шоьтадийнахь Кадыровна дуьхьал гуламаш дIахьор бу иттех сов махкахь бехачу нохчийн диаспорша.


Обновлено 20.05.2017 18:59 Автор: Administrator 25.04.2012 10:46\nМамакаев Мохьмадан 95 шо кхачарна лерина\nНохчийн Республикан халкъан яздархочо Бексултанов Мусас шен Мамакаев Мохьмадах йолчу эссехь яздора: « Муьлхха а художник: поэт, яздархо, композитор я суртдуьллург – кхаа тIегIан тIехь нисло.\nХьалхара меттиг шен ойланийл лакхарчун ю, шолгIачу меттехь – цаьрца (ойланашца) нийсса верг, кхозлагIчохь – цу ойланийл лахарверг.\nВайн махкахь тIаьххьарниш дуккха а бу.\nОбновлено 20.05.2017 19:00 Автор: Administrator 16.04.2012 07:46\nНохчийи литературан исторехь шатайпана меттиг дIалоцуш ву Арсанов СаьIид-Бей. Кхолламо ша дуьне ма-дду дIаскхийсинехь а, дахар даима Нохчийчоьнца доьзна хилла цуьнан. Оьрсийн маттахь язъеш хиллехь а, нохчийн литература кхоьллинчех цхьаъ, нохчий вайн пачхьалкхера кхечу къаьмнашна дуьххьара шуьйрра бовзийтинарг иза ву, «Маца девза доттагIалла» цIе йолчу шен романаца. I956-чу шарахь Алма-Атахь 60 эзар тираж а йолуш, оьрсийн маттахь араяьккхина и роман I944-чу шарахь дуьйна хьахош а ца хиллачу къоман кхолламах дуьйцуш яра. Ма-дарра аьлча, вайн литературехь дуьххьарлера роман а яра иза.\nОбновлено 30.03.2012 12:11 Автор: Administrator 30.03.2012 12:04\n(ТIаьхье. Юьхь еша 2011-чу шеран №11-12, 2012-чу шеран №1 журналашкахь)\nРамишвили Бачана вина I4 июлехь. И терахь билгалдаьккхира дуьненан ерриге календараша. ХIан-хIа, Бачана вина де хиларна а доцуш, ткъа Бастили а йоьжна, Французийн республика кхоллаяларан де санна.\nТкъа хIинца шена хьалха Iуьллучу календаре, вела а къежаш, дIа а хьоьжуш, Бачана ойлайора…\n… I4 июлехь кхоллаеллачу Францис-м ша йина де дезчу хьолехь даздеш ду. Ткъа хьанна девза Бачана вина де? Цхьанна а. ХIаъ, сан дерриге кехаташ долчу кадрийн отделехь а, иштта милицин паспортан декъехь а иза девзаш хила а тарло. Амма хаар – иза дагахьлаттор ду бохург ма дац… Бачана вина де тIаьххьара даздина цуьнан исс шо кхаьчча. Цуьнан школерчу доттагIчо Элбакидзе Вахтанга цунна чIогIа хаза шалела, цIе йойу машен елира. ЭхI, маца дара иза! ХIетахь дуьйна Бачана вина де кхузза бен хьахийна а дац.\nОбновлено 30.03.2012 12:00 Автор: Administrator 30.03.2012 11:47\nДуьне доккха хиларх, лахьта готта хир ду хьуна…\nДIавижа! ДIавижа! ДIавижа. Ас аганан илли эр ду хьуна. ХIора даше, хIора мукъаме ладогIа, ладогIа… ТIаккха оьзда кхуьур ву хьо. ЦIена хир ву хьо дагца. Лекха хир ву хьо сица – бIаьвнаш сана, лекха. Собаре хир ву хьо, лам сана, собаре.


Сочинение по чеченскому языку «Даймохк»\nМетодические разработки уроков развития речи на чеченском языке\nПлан урока «СОЧИНЕНИ б1аьсте » по чеченскому языку\nДаймохк! Иза дешнийн гуламна юкъахь уггаре а деза а, сийлахь а дош ду, «Даймохк» аьлча Казахстанехь, Киргизехь бІаьргаш тІунлора вайн дайн,нанойн. Мел гена белахь а, Даймохк вайн хилар бахьана долуш дисира къам хІаллак ца хуьлуш, хІу ца довш. Леш верг, вала вижинарг, Даймохк цхьамма хьахийча, хьалагІоттура: сан вала йиш-м яц, Даймохк а ца гуш, – олий. Мацалла кІелвисинарг а, гІоттий, волалора. Оцу дашо гІора а, ницкъ а лой, гІаттавора иза…\nЭзар жовхІарна юккъера цхьа жовхІар харжа таро хуьлу. Эзар динна юккъера цхьа дин харжа а таро хуьлу, ткъа Даймохк харжа а, хийца а таро йолуш бац. Иза хІора стеган а, къоман а цхьаъ бен хуьлуш бац. И цхьаъ бен боцу Даймохк йоІбІаьрг санна ларбан, Іалашбан беза, хІорамма шен са, хаарш, похІма, хьуьнар, доьналла, говзалла, кхоа а ца деш, дІадала деза.\nДуьнен чохь къонахий мел дукха белахь а, къам доцург къонах вац, шен бийца къонахий боцург къам дац. Дуккха а адамех къам ца хуьлу.\nНохчи нанас шен дуьххьара дуьнен чу ваьллачу кІантана ша йойтуш хилла зарговзе шаьлта. Шен кІант мара а вуллий, йоьдуш хилла иза зарговзан пхьалгІа. Цунна бІозза хьалха гинехь а, кІант дІагойтуш хилла: «ХІокху сан кІантана шаьлта е. Мах кхоор бац ас», – олий. Зарговзаца барт а бой, хан а юьллий, шаьлтана эчиг кечдайта юха а йоьдий, левси кховсуш, зарговзан гІоьнца варзап тухуш, нуьйжа екош, гІо деш хилла нанас, шен кІантана варзапан а, жІаьвнан а, нуьйжанан а гІар-гІовгІа а хозуьйтуш, цунна гойтуш. ТІаьххьара кхин цкъа кхерчахь цІий а йойтий, шен аьрру агІорхьара накха (тІар) гучу а боккхий, иза шен куьйга Іовдий шурин кІеж тухуш хилла цо цІиеллачу шаьлтанна тІе. Шура, йогий, кІур эккхаш хилла, тІаккха ша, шен аьтто куьйга схьа а оьций, шийлачу мохехь, шок йоьттуьйтуш ластайой, шелъеш, яхчош хилла. Шаьлтанан эчигана тІехь ненан шурин томмагІанаш дуьсуш хилла. ойла ейша, «Ойла ейша, нохчий! Муха хила веза шен ненан шурица яхчийна шаьлта карахь йолу кІант?! Муха хила еза шен кІант иштта Даймехкан дуьхьа ваха а, вала а кечвеш хилла нана? Сий дейша вайн Ненан! Иза ю-кх нохчийн халкъан зІенан чІуг ца ходуьйтуш латтош ерг!\n«Даймахкана хьалха гуора лаьттина со дукхазза. эхь а ца хеташ! сайн нанна хьалхагуора лаьттина со дукхазза. Эхь а ца хеташ! Цо сайна пурба делча бен гена новкъа ца ваьлла, дан дагалаьцна доккха гІуллакх дола а ца дина. Даймохк дага беача вилхина со, эхь а ца хеташ! Даймахках къаьстича, къастийча вилхина со къайлах, эхь а ца хеташ! Даймахка со юха цІа кхаьчча, вилхина со, эхь а ца хеташ! Амма ца вилхина мацвелча а, гІелвелча а, мел йоккха харцо сайна тІетаІийча а, мел боккха сайна иэшам хилча а, зен хилча а.»(Сулейманов А.)\n«Даймохк»! ЙоІбІаьрг санна, ларбелахь вайн ненан мотт. Деша дезачохь «Бисмилла» вайн ненан маттахь дешалахь, хьо дуьнен чохь мел деха, лечу сохьтехь «Ясин» а нохчийн маттахь деша Іамавелахь массо а! Амма:\nВыбранный для просмотра документ Сочинени аьхка бешахь.doc\nУрокан ц1е: «Аьхка бешахь».\n1.Предметни: берашна 1емар ду шайна суьрта т1ехь гуш долчух барта жима дийцар х1отто, и д1аяздан.\nЧитайте также: В стиме не переключается язык\nРегулятивни : берашна 1емар ду шайн белхан план х1отто, оцу планан рог1аллица дийцар яздар.\nКоммуникативни: берашна хуур ду шайна хетарг д1аала. Хьехархочо деллаачу хаттаршна дуьззина жоьпаш дала, уьш д1аяздан.\nПознавательни: берашна 1емар ду оьшу г1ирс книги т1ехь ган, интернет чохь каро.\n3. Личностни : берашна хуур ду дахарехь шайн могашаллина пайде дерг каро, цунах пайдаэца. Кегий болуш дуьйна кхуьур ду дика г1иллакх ойланца.\n-Д1аелла книгин 25 –га1 аг1о. Х1ун ю иза? (Сурт ду).\n-Х1ун дийр дув ай оцу суьртаца? (Дийцар х1оттор ду).\n-Х1ун кхиамаш бохур бу аша?\n-Бераш, вай тахана язйийр ю суьртах лаьцна сочинени : «Аьхка бешахь».\n-Хьовса оцу суьрте? Х1ун ду цу т1ехь коьртаниг? (Бешахь беш болу болх).\n-Х1ун эр дара аша бешахь бечу балхах лаьцна?\n-Сочинени язъяр стера т1ера д1адолор ду вай? Бечу балха т1ера йолор ю я оцу бешах лаьцна эр ду вай жимма? (Бешах лаьцна эр ду).\n— Дийца бешах лаьцна. Х1ун кхуьу цигахь? Уьш масса хуьлу? Чуерзо масса йоло мега?\n-Шозлаг1а х1ун эр ду вай? (Бешахь бечу балхах эр ду).\n-Хьаьнгахь ду ведар? Цо х1ун до?\n-Х1ун яздийр ду вай коьртачу декъана т1аьхьа? (Оцу стоьмаша беш болу пайданах лаьцна).\n-Стенна оьшу стоьмаш? Царех х1ун йо? Муха ду могушаллинна стоьмаш баар? Цаьрца х1ун ю? (Витаминаш).\n-Х1ун яздийр ду аша доьалг1ачу декъехь? (Болх бечу берех лаьцна).\n-Муха бераш ду и болх беш дерш? Х1унда ду уьш дика бераш? Аша дой иштта г1уллакхаш).\n-Бераш масса дакъа нисделира вайн дийцаран? (Диъ).\n-Стенах лаьцна дара хьалхара дакъа? (Бешахь долчу беркатах лаьцна. Уьртахь беш хиларх лаьцна).\n-Х1ун ц1е туьллур яра оцу декъана? (Бешахь долу беркат).\n-Стенах лаьцна дара шолг1а дакъа? (Бераша бечу балхах лаьцна).\n-Х1ун ц1е туьллур яра вай цунна? (Дешархоша чуберзабо стоьмаш).\n-Стенах лаьцна дара кхоалг1а дакъа? (Стоьмаша бохьучу пайданах лаьцна).\n-Х1ун ц1е туьллур яра вай цунна? (Стоьмаша могашалла тойо).\n-Стенах лаьцна дара доьалг1а дакъа? (Дешархойх).\n-Х1ун ц1е туьллур яра вай цунна? (Дешархоша г1о до баккхийчарна).\nУьн т1е д1аязйо план.\n1. Бешахь долу беркат.\n2. Дешархоша чуберзабо стоьмаш.\n3. Стоьмаша могашалла тойо.\nСочиненин х1оттам билгалбаккхар.\n-Маса дакъа хир ду вайн сочиненин? (Кхоъ).\n-Муха яздийр ду х1ора дакъа? (Ц1ечу моганчуьра).\nСочинени язъян кечам бар\n-Д1адеша планан хьалхара дакъа. Х1ун ю шу юьртахь? (Юьртахь ю йоккха стоьмийн беш).\n-Муьлха стоьмаш кхуьу цигахь? (Бешахь кхуьу тайп-тайпана мтоьмаш: хьечаш, 1ежаш, кхораш, шапталш).\n-Муха хила уьш кхушарахь? (Кхушарахь уьш хилира хьийкъина).\n-Д1адеша шолг1а дакъа. Муьлш баьхкина стоьмийн беша? (Дешархой баьхкина стоьмийн беша).\n-Цаьргахь х1ун ю? (Цаьргахь ду ламиш, ведарш, тускарш).\n-Х1ун до Бакъис? (Бакъис стоьмаш схьабоху).\n-Х1ун до Эсилас? (Эсилас уьш тускарш чу д1анисбо).\n-Х1ун до Яхас? (Яхас к1елла 1енна стоьмаш схьагулбо).\n-Х1ун до Вахас? (Вахас стоьмаш юьстахбоху).\n-Муха къахьоьгу бераша? (Бераша бертахь къахьогу).\n-Д1адеша кхоалг1а дакъа. Оьшуш буй вайна стоьмаш? (Стоьмаш ч1ог1а оьшуш бу).\n-Х1ун йо царех? (Царех йо компоташ, варетеш).\n-Муха ду стоьмаш баар могашаллина? (Стоьмаш баар могашаллина ч1ог1а пайде ду)\n-Х1ун ю цаьрца? (Цаьрца ду вайна дег1ана оьшуш долу витаминаш).\n-Х1ун дан ницкъ кхечи шун?\n7. Ц1ахь бан болх балар\nШардар № 43, аг1о 26.\n-Х1ун дара халаниг? Х1ун дика нисдели шун?\nШардар № 157, аг1о 79.\nВыбранный для просмотра документ сочинени б1аьсте.doc\nЧитайте также: Басни крылова на испанском языке\nУрокан ц1е: «Б1аьсте».\n1алашо: суьрта т1ехь гучух, шайна зеделлачух лаьцна барта дийцар х1оттор. И дийцар 1аламан хиламехь хуьлучу хийцамийн рог1алла агойтуш д1аяздан 1амор.\n1.Предметни: берашна хуур ду гуьйренах лаьцна жима дийцар х1отто. Цуьнан чулаца ца талхош иза д1аяздан хуур ду. 1емар ду нийса предложенеш х1итто, оьшуш долу дешнаш каро.\nРегулятивни : берашна хуур ду шаьш бийр болчу белхан план х1отто, оцу планан рог1аллица болх бан.\nПознавательни: берашна хуур ду суьрта т1ехь х1ора декъах дог1уш дерг каро. Цунна оьшу г1ирс лаха.\n3. Личностни : берашна 1емар ду 1аламан тидам бан. 1аламах, Даймахках ваккхийвер долуш корматталла йолуш дешархой хир бу.\n«Б1аьстенан мог1анаш»байт ешар.\nСамаевли хьан серлонца.\n-Стенах лаьцна ю байт? (Б1аьстенах).\n-Д1аелла учебникан 143-г1а аг1о. Караде шардар № 287. Х1ун боху вайга т1едилларо? (Б1аьстенах лаьцна дийцар язде боху).\n-Тахана вай язйийр ю б1аьстенах лаьцна сочинени.\n-Шеран муьлха зама ю т1ееанарг? (Б1аьсте ю).\n-Муха эр ду цунах лаьцна? (Т1ееана хаза б1аьсте)\n-Х1ун хийцамаш хуьлу б1аьста? Муха кхета вайна х1инца малх? (Стиглахь лепа дашо малх).\n-Х1ун хийцамаш бина малхо х1оттийначу йовхоно? (Малхо х1аваъ дохдина. Л оду массо меттехь дешаш. Хишна бина шаш бу бешаш).\n-Кхин х1ун ю суьрта т1ехь стиглахь гуш? (Олхазарш).\n-Х1ун яздийр ду вай олхазарех лаьцна? (Олхазарш ду бовхачу махкашкара ц1а уьдуш. Цара тобо шайн шира баннаш).\n-Х1ун хийцамаш бу адамийн дахарехь? (Кхаш т1ехь кхехкаш бу болх.Адамаша д1адуьй ялташ: хьаьжк1аш, к1а,хохаш).\n-Муха г1уллакх деш ду бераш? (Бераш а дац мокъа 1аш. Цара олхазаршна баннаш до, царна яах1ума таса меттигаш йо. Бераша баккхийчарна г1о до).\n(Ц1ераш тахка берашна)\n-Муха хетта шуна б1аьста? (Хаза ду б1аьста).\n4. Сочинении язъян кечам бар.\n-Вай къамелехь масийтта тема йолийра: б1аьсте ялар, 1аламан хийцамаш, олхазарш, сагалматаш, адамийн дахар, берийн ловзар.\n-Муха йолор ю вай сочинени? (Б1аьсте яларх лаьцна яздийр ду).\n-Х1ун ц1е туьллур ю аша цу декъана? (Т1ееана хаза б1аьсте).\n-Шолг1а декъана х1ун ц1е туьллур ю? (1алам самадолу).\n-Хьанах лаьцна хир ду цул т1аьхьа долу дакъа? (Адамийн дахарх).\n-Х1ун ц1е туьллур ю цунна? (Адамаша го кхаш т1ехь).\n-Хьанах лаьцна хир ду цул т1аьхьа долу дакъа? (Берийн дахарх).\n-Х1ун ц1е туьллур ю вай цунна? (Берийн самукъадолу б1аьста).\nТ1ееана хаза б1аьсте.\nАдамаша го кхаш т1ехь.\nБерийн самукъадолу б1аьста\n-Маса дакъа хир ду сочиненин? Муха билгалдоккху х1ора дакъа?\n-Д1аеша план. Х1ун яздийр ду аша б1аьсте т1еярах лаьцна?\n-Х1ун яздийр ду аша 1алам самадаларх лаьцна?\n-Х1ун яздийр ду аша кхаш т1ехь болчу нахах лаьцна?\n-Х1ун яздир ду аша берийн дахарх лаьцна?\nГ1оьнна дешнаш довзийтар.\n1алашо: суьрта т1ехь гушдерг йозанца билгалдан 1амор; суьрта т1ехь гушдолчух лаьцна шена хетарг ала 1амор; суртдиллархочо дагалаьцначух кхета 1амор;суьртах лаьцна дийца 1амор.1аламе безам кхоллар\n-Бераш вай тахана язйийр ю сочинении «Аьхке»\n3. Керла тема д1аяхьар.\nа)Суьртах лаьцна къамел дар.\nХьехархочо д1агойт 178 аг1он т1ера сурт «Аьхке»\n-Шеран муьлха зама ю суьрта т1ехь гойтуш ерг? (Аьхке)\n-Муха ду 1алам? (1алам тайп-тайпана беснаш эцна ду)\n-Муха хетта шуна аьхке т1ееача? (Аьхке т1ееача берашна ч1ог1а хазахета)\n-Х1унда? (Аьхка каникулаш юьйлало)\n-Суьрте а хьовсуш дийца муха д1ахьо бераша каникулаш? (Каникулаш ч1ог1а хаза д1ахьо оха)\n-Х1ун ю школан? (Школан беш ю)\n-Х1ун ю бешахь? (Бешахь бу стоьмаш: 1ежаш, кхораш)\n-Х1ун до аша царна? (Оха уьш чуберзабо)\n-Муха хеташуна бешахь болх беш? (Бешахь ч1ог1а самукъане хуьлу)\n-Стенга оьху шу мокъачу хенахь? (Мокъачу хенахь тхо хуьнах оьху)\n-Х1ун ю хьуьнхахь? (Хьуьнхахь ду ц1азамий)\n-Х1ун до аша царна? (Оха ц1азамий лахьадо, 1аламан тидам бо)\n-Шун юртана уллохь муьлха хи ду? (Тхан юртана уллохь Гумс ду)\n-Х1ун ю цу чохь? (Цу чохь ч1ерий ду)\n-Аша лоьций ч1ерий? (Оха ч1ерий лоьцу)\n-Кхин х1ун до аша? (Тхо буьрканах ловзу)\nаь)Сочиненин кийча план таллар\n3.Могашаллина пайда гар.\n-Маца дакъа хир ду вайн сочиненин? (Кхоъ)\n-Муха долор ду х1ора дакъа? (Ц1ечу мог1анчура)\n-Х1ун эр дара аша берийн сада1арх лаьцна? Дийца стоьмийн бешах лаций. (Тхан школан беш ю. Бешахь кхуьу 1ежаш. Оха уьш схьабоху. Ч1ог1а самукхане хуьлу бешахь)\n-Могшаллина пайде дуй иштт сада1ар? (Могушаллина ч1ог1а пайдехь ду иштта сада1ар)\n-Д1адеша дешнаш. Муха яздийр ду уьш?\n(Бераша кхочушбо болх)\n7.Ц1ахь бан болх балар.\nНомер материала: ДБ-1622864


Нохчийчуьрчу Iедало махкахь криминалан хьал тоделла боху, амма болх боцуш ца юьсу республикера кхелаш.\nТахана Нохчийчохь долчу Iедало шен кхиамаш буьйцуш билгалдоккхуш ду республикехь тIаьхьарчу 10-х шарахь криминалан хьал тоделла хилар. Машен, догIа а ца тухуш, йитина паргIат хьайн гIуллакх дан дIаваха мегар ду бохуш, тоьшаллаш до республикерчу бахархоша.\nДелахь а болх боцуш ца юьсу Нохчийчуьра кхелаш. Ткъа муьлш бу церан клиенташ? Хьовсур вай уггаре даьржинчех 10 зулам муьлхарниг ду Нохчийчохь.\n1. Харц хир дац, тIом дIабирзина дукха хан ялахь а, цуьнца доьзна бехктакхаман гIуллакхаш хIинца а толлуш а, кхеле кхачош а ду аьлача. Царах цхьаъ ду тIемалой бу бохучу я тIемалой хиллачу нахана гIо динарш кхеле ийзор. Ши кхо шо хьалха санна хьал дацахь а, тахана а малбала йиш йолуш бац Нохчийчохь ши тIом боьдуш тIемалочун ур-аттала бепиг юхк кховдийна болу а нах. Царна юкъахь хуьлу зударий а.\n2. Цу кеппара доккха зулам ца ларахь а, Iедалша тIе тидам бахийтина гIуллакх ду оццу тIемалойх доглозуш яздинчу дешнаш тIехь даьхна иллеш а, кхин йолу литература а зорбане яккхар. Къаьсттина иза хьакхалуш ду Муцураев Тимуран эшарех.\nБутт а бац рогIера Нохчийчуьра вахархо и бахьана долуш жоьпе озийна. Ткъа Мангал-баттахь Муцураев эшарш интернетехула яржорна, Нохчийчохь бехкевира Баскаев Мохьмад-Салахь а, Алиев Рамзан а.\nКхин а цхьа кIира хьалха оццу Муцураевн эшарна тIехула дов айдира Нохчийчуьрчу вахархочун Сулейманов Илесана дуьхьал а. Иттаннашкахь бу оцу бардан эшаршка ладогIарна а, уьш яржорна а таIзардина нах.\n3.ТIаьхьарчу хенахь Нохчийчохь алсамдаьлла банкашца доьзна зуламаш дар. Иштта кху деношкахь Нохчийчохь жоьпеозийна алап схьаоьцуш лелош долу картанаш доьхкина волу Соьлж-ГIаларчу банкан декъан куьйгалхо. Царах пайда а оьцуш, харцонца банкера схьаэцна 189 миллион сом.\nАмма уггаре а девзаш долу гIуллакх ду Сбербанкан Нохчийчуьрчу декъан куьйгалхочуьнца Джабраилов Сайд-Мохьмадца доьзнарг. Iедалан ахчанца бозбучаллаш лелорна Нохчийчуьрчу Iедалша бехктакхаман гIуллакх долийна цунна дуьхьал.\nЦара чIагIдарехь, банкиро, бакъо а йоцуш, ахчанца схьаэцна дIасаделла цхьа миллиард сов сом. Хьалхо зорбанан гIирсаша цуьнгара 30 миллион сом даккха гIоьртина Нохчийчуьрчу парламентан спикер Даудов Мохьмад аьлла, хаам бинчул тIаьхьа хилла ду иза.\n4. Коррупци лелорца доьзна гIуллакхаш а хуьлу Нохчийчуьрчу кхелаша толлуш. Иштта коррупци лелорна бехк а биллина, меттигерчу яхархочунна, иза заьIапхо хиларан тоьшалла деш кехат лург 30 эзар сом кхаъ тIебожорна бехкейо Соьлжа-ГIаларчу дарбан цIийнан лор-терапевт.\nПолисхойн декъе арз чу а делла, Iедалца бертахь лор гучуяккхархьама дIахьочу барамашкахь дакъалаьцна яхархочо аьлла, хаамбо регионерчу Талламан комитето. Байначу баттахь иштта шен даржехь харцо йина Нохчийчуьрчу цхьана дарбан хIусаман коьрта лор кхеле озийнера республикехь. Талламхоша даредарца, махкахь диспансеризаци ечу хенахь карти тIе харц хаамаш язбарна бехкевина иза.\n5. Кега-мерза къоланаш дарх лаьцна хаамаш а нисло Нохчийчуьрчу криминалан хроникехь. Дукхачу хьолахь и къоланаш динарш дохко бовлий шаьш полицина тIебогIуш меттигаш а нисло.\nИштта, кху деношкахь Оьрсийчоьнан МВД-н Соьлжа-ГIалахулачу урхаллан оперативан декъе еана 19 шо долу йоI, ша къола дина хиларх лаьцна мукIарло дан, хаам бо республикерчу полицин зорбанан сервисо. Цо дийцарехь, Стигалкъекъа-беттан тIаьххьарчу деношкахь Соьлж-ГIалахь Р. Люксембурган урамехь туьканчура "Самсунг S-5» олу мобилан телефон лачкъийна хилла цо.\n6. КIомал лелорца доьзан зуламаш а ду Нохчийчохь шуьйра даьржина. Оьрсийчоьнан МВД-н Нохчийчуьрчу урхаллан зорбанан сервисо хIора денна аьлча санна хаамаш баржабо, кисанахь 20-х грамм кIомал йолу стаг лаьцна полисхоша олий. И зулам шуьйра даьржина хилар даре до меттигерчу Iедалша.\nНохчийчуьрчу бахархошна дагадогIу хир ду 2015-чу шарахь цхьана йоццучу хена чохь полицино ерриг а Къилбаседа Кавказехула лецна наркотикех пайда эцарна бехке веш волу 300 гергга стаг Кадыров Рамзанна хьалха хIоттийна хилар.\n7. Вуно дукха бохамаш хуьлу Нохчийчохь некъахьовзамашца боьзна. Кху беттан 5-чу дийнахь ГИББД-н республикерчу белхахошца шен хиллачу цхьаьнакхетарехь парламентан спикеро Даудов Мохьмада ялийра цу хьокъехь статистика. Цо дийцарехь, 2017-гIа шо даладелчхьана республикан некъаштIехь хиллачу 122 некъахьовзамехь вийна 50 стаг, шайна юкъахь 5 бер а долуш.\n8. ТIом дIабирзина дуккха а шераш девллехь бахархойн карахь хIинца а ду дуккха а герз. Цундела ларамаза дац бакъо йоцуш герз лелийна стаг лаьцна шаьш олий полицин белхахоша хаамаш баржор. Цу нахана мелла а дай таIзар дан гIерта Iедалш, хилларг Iедална кхераме дац аьлла, сацам хилахь. Амма наггахь луьра таIзар деш меттиг а нисло герз латторца доьзна бехктакхаман гIуллакхаш толлуш.\nИштта стохка Охан-баттахь Ведан кIоштарчу суьдо, 8 шо хан а тоьхна, чувоьллина меттигера вахархо Исрапилов Ахьмад. Иза бехке вина тIеман тоба кхолла гIортарна. Исрапилов лаьцнера Iедалша стохка Гезгмашин баттахь ЦIе Веданахь, Туркойн пачхьалкхехь тIемалошна гIо а дина, цIахь тIеман тобан вовшахтоха дагахь хилла аьлла. Цул сов цунна бехке диллинера 2002-чу шарахь дуьйна шен цIахь Ф-1 олу граната латтийна хилар.\nGeneric -- grenade F1\n9. Наггахь нисло Нохчийчохь вуно ша-тайпа тамашийна зулам дар. Кхо-диъ шо хьалха полицино лецира "Грозненский водоканалехь" бухгалтер болх беш хилла Юсупова Тамила. Иза гIоьртинера ахчанах шайн хьаькаман когаметта Чекуев Аслан вейта. Цу кепара иза хьул дан дагахь хиллера ша балхатIехь лачкъийна ахча. Амма цо лаьцначу стага, полисхошца юкъаметтигаш а лелош, Чекуев вийна аьлла кеп а хIоттийна, гучуяьккхинера зуламхо.\n10. Уггаре а кхераме зулам лоруш ду ала мегар ду Нохчийчохь Шема а, Иракъе а, тIаме вахар хьовха, цига ваха дагадар. Иштта ДАIИШ тобанах дIакхеттачарна а, цаьрца уьйрашкахь хиллачарна а дуьхьал даьккхина 463 бехктакхаман гIуллакх ду Нохчийчохь, 340 гергга стаг дуьненаюкъарчу лехамашкахь ву.


Кадыров: Скрипаль вен гIортар - Оьрсийчоьнна дуьхьал йина провокаци ю\nБританин Солсбери гIалахь экс-шпион Скрипаль Сергей дIавшца вен гIортар пачхьалкхна а, Оьрсийчоьнан къомана а дуьхьал йина провокаци ю аьлла Кадыров Рамзана. Цо бахарехь, Великобританехь хилларг – президентна Путин Владимирна а дуьхьаяьккхина авантюра ю.\nКадыровна хетарехь, оцу зуламна бехкеберш Британин къайлаха сервисаш ю я Малхбузера Оьрсийчоьнна дуьхьал лаьтта ницкъаш бу.\n"Цхьа а бахьана ца го суна, Оьрсийчоь оцу оьзда йоцчу акцина гунахь хиларан. Стенна оьшу Оьрсийчоьнна Скрипаль новкъараваккха? Пачхьалкхан президентан харжамаш тIекхочучу муьрехь муххале а", - аьлла, тIетоьхна Кадыров Рамзана. Цул совнах, Малхбузен пачхьалкхаш Оьрсийчоьнна дуьхьалъяха долийна "ловзар" ду и боху Кадыровс.\nХаамашкахь ма дийццара, ингалсан Солсбери гIалахь байначу беттан 4-чу дийнахь ГРУ-н хилла офицер Скрипаль Сергей а, цуьнан йоI Юлия а карийнера. Британхойн зорбанаша дийцарца, кхетамчохь доцуш хиллера и шиъ. Талламан зераш кара а кхачале, Лондоно Оьрсийчоь бехкейира "Новичок" цIе йолу дIавшца цушинна зенаш дарна.


Дов айдина Пайхамарна карикатураш яхкарца доьзна иккхинчу протестехь дакъалаьцначунна дуьхьал\n2020-чу шарахь Оьрсийчуьрчу Францин векалтанна хьалха дуьхьалонан акцехь дакъалаьцначунна духьал бехктакхаман дов айдина Москвахь, яздо Кавказ.Реалиино.\nБолам хIоьттинчехь цо "Дождь" телеканалана комментари луш, Мохьаммад Пайхамар сийсазвечарна ницкъаца бекхам бан беза аьллера, яздо Baza канало.\nФранцин векалтанна хьалха пикеташ хIиттийра протестхоша 2020-чу шарахь ГIадужу-беттан 29-чу дийнахь. Векалтанна гонах гулбеллера иттаннаш, шайлахь Дагестанан, ГIалгIайчоьнан бахархой а болуш. Шайх хIора а шайн лаамца веана протест кхайкхо, бохура декъашхоша хIетахь Кавказ.Реалиига.\n"Дождь" телеканалан репортера къамел дира дуьхьалонан акцин декъашхошца, цхьамма бохура, ша хIаллакван кийча ву Пайхамарна луьйш верг милла а. Оцу комментарица доьзна, "экстремизмалле нах кхайкхарна" бехктакхаман гIуллакх айдина, аьлла бу Baza каналан хаам.\n47-шо долу Пати Самюэль вийра дахначу шеран ГIадужу-беттан 16-хь. Цул хьалха цо дешархошна урокехь дешан маьршо йийцаре еш гайтина хиллера Charlie Hebdo журналана тIехь араевлла Мохьаммад-Пайхамарна ехкина карикатураш. Цул тIаьхьа кхерамаш туьйсуш хиллера цунна. Хаамашкахь яздарехь, хьехархо вийна Нохчийчуьра схьаваьллачу Анзоров IабдуллахIа. Лоцучу заманчохь шайна дуьхьало йича полисхоша герз тоьхна вийра иза. Анзоров дIавоьллина Нохчийчуьрчу Шалажахь ГIуран-беттан 6-хь.


Цхьа зама хьалха Оьрсийчоьнан футболехь тоьллачех яра "Алания". Шена и цIе юхаяло дагахь ю БуьритIера "Спартак-Владикавказ". Оцу хьокъехь хаамбина хIирийн прессо. Бакъду, и хийцам байта реза хила еза Оьрсийчоьнан футболан цхьаьнакхетаралла (РФС).\nЦамгар дIаяларе сатуьйсучу юкъанна\nКъилбаседа ХIирийчоьнан футбол дуккхаза а лелла "шийла хьацар детташ". Финансаш галморзах а евлла, 2005-чу шарахь Инарла прокуратурано дIакъовлийтира "Алания" тоба. Оцу бахьаница Советийн заманара шен шира "Спартак" цIе тIеийцира цо. Сиха туьйлира шолгIачу дивизионан къилберчу декъехь, иштта сиха юхаеара пачхьалкхан лиге а (ФНЛ), иштта меттахIоттийра цо шена "Алания" цIе.\nАмма кхин цкъа а лан йийзира хьалхалерра цамгар: лакхарчу лигера охьаялар, лахарчу дивизионашкахь сий къовсар. 2012-чу шарахь премьер-лиге елира "Алания", карийра цунна тоьлла спонсор - "РусГидро", дикачех нисвелира куьйгалхо а - Газзаев Валерий.\nХеталора, болар чехкадер ду, дахар аттачу дер ду "Аланин", амма Iехавелира тIаьхьо Пачхьалкхан Думехь депутат Iенволу Газзаев. Ток йоккху компани - спорсор - хьал долуш хиларе терра, керла стадион йилла, ловза Iема меттиг тоян волавелира иза, амма шо а далале юьстахъелира, шайн гIайгIанашца шаьш бисира хIирийн футболхой.\nЛатар доцург Къилбасада Кавказехь кхио еза хIоккей а, футбол а - Фетисов\nМассех бутт а ца белира "Аланина" тIе цаладаллал доккха декхар доьжча. 2014-чу шарахь, ша охьаяллачу хьалхарчу дивизионехь йолийна матчаш а юьтуш, юьйхира тоба. 6-7 баттахь алапаш эцанза а болуш, дIасабахара футболхой.\nЦул тIаьхьа, тIера цIе шелъеллачу овкъаршлахь бецан хелин санна, юхаденделира "Аланин" IиндагI - "Спартак-Владикавказ", шолгIачу дивизионе ийцира иза. Амма дIа ца дахара гIуллакх ур-атталла цигахь а – елира кхоалгIачу дивизионе.\nЦхьана муьрехь сагIанаш дечу наха, доьза ца йойтуш, кхобура шайн мехкан футболан тоба. Амма шо, ши шо даьлча "Авито" сайтехула йохка кхайкхийра клубан бренд - "Алания". Миллион сом гергга ахча деллла, ийцира иза Пачхьалкхан Думин депутата Макиев Зураба - нагахь санна мехкан футбол меттахIутту зама ягIахь, оьшур-кха цунна шен цIе, аьлла дира цо иза.\n"Спартак-Владикавказ" шолгIачу дивизионан лахарчу могIанашкахь ехачу юкъанна, цунна цуьнан "бакъйолу" цIе юхаерзаяре сатуьйсура махкахоша.\n"Оьрсийчоьнан футболан цхьаьнакхетаралло дихкина тобанна "Алания" цIе лелор, цуьнан бренда кIел левзинчу спортхошна, къахьегначу клубан белхахошна догIу алапа дIадалаза лаьтташ хиларна. "Ши клуб яра и цIе лелош: "пачхьалкхан автономин хьукмат" (ГАУ ПФК "Алания") а, "доза тоьхна жоьпалла долу юкъаралла" (ООО "ПФК Алания") а. ТIаьххьарчо дакъалецира 2014-2015-чу шерийн къовсадаларшкахь", - дийцира "Кавказ.Реалиига" клубехь юрист лаьттинчу Туаев Петра.\nДIадахначу шеран Iай дара Къилбаседа ХIирийчоьнан спортан министра Габулов Владимира, кеста йиш хир яц махкарчу футболхойн тобан "Алания" бренд юхаерзо, аьлла. Амма Iедалца гергарло долчу сайташа хаам баржийна, "Спартак-Владикавказо" кеста юхаоьцур ю шена "Алания" цIе, аьлла.\nСпортан министр Габулов ша а ву къоман футболан тобанехь левзина. Цо бахарехь, спонсарш карийна клубана юха а, церан лаам бу хьалхалера цIе юхатилла.\n"Кавказ.Реалиин" информацица, клуб шен куьйга кIел эца дагахь ву ХIирийчуьра схьаваьлла Гуриев Владимир, Красноярскерчу а, Новоангарскерчу а металургин дакъойн инарла директор. Бахарехь, футбол шена езарна деш а дац цо иза. Клуб денйийриг БуьритIерачу КIунзал-лома (Лысая гора) гонахара латта ду луш – иза тайна Гуриевна.\nХьалха Къилбаседа ХIирийчоьнан куьйгалхочо Битаров Вячеслава, дан хIума доцчийн болх бу иза, олий, мах божабора футболан. Амма Оьрсийчохь дIадаьхьначу дуьненаюкъарчу ловзарша ир-кара хIоттийна иза – мехкан футбол юха а меттахIотто воллу. Бакъду, дагахь ву и гIуллакх спонсоршка дайта.\nХьалхарчу дивизионе кхача еза хIирийн клуб юьхьанца. Футболера министран дарже кхаьчначу Габуловс болийна Iалашоне вуьгу некъ: клубан тренер хIоттийна шеца зама хьалха левзина шен доттагI Гогниев Спартак. Цо хIинцале а яха йолийна клуб аьттоне юьгу гIулчаш, Iалашо ю, хан ях ца йолуьйтуш, Оьрсийчоьнан коьртачу лиге кхача.\nКъилбаседа Кавказан футбол кIелйисина яьллачу хьесапе яхар тидаме а оьцуш, цо боккху жима толам а лаккхарчу меха буьллу бахархоша ("Ахмат" клуб яц юьйцург – иза шатайпа тема ю).


ЛоIаме чудар, лоIаме хоам, иштта лоIаме контент / чулоацам е лоIаме материалаш — лоIаме пайда эцар, де́гIада́р, доаржадар бокъоно Iалашъеш йола моллагIа функциональни кхоллам а, исбахьален кхоллам е кхыдола кхоллама материали цун чудари. Цхьайолча хана лоIаме материалах хилара бахьан хила мегаш хул Культура лоIаме произведенеша корта бараца оттадаь принципаш кхоачашдича.\nКорта бар[тоаде | тоаде чура]\nКультура лоIаме произведени — наьха лоIама керттера дакъа дола юридически доазонаш ца деш яр, къаьстта:\nВешта аьлча, лоIаме материал яхар текста а, суртий а, муама а, кхыболча кхолламий белха кеп а, чудар а да. Цар лицензеш бокъо луш хила еза царех моллагIча гIулакха пайда эцар (коммерце чулоацаш): кеп яккхара а, хувцара а, хийца эршаш йоаржаяра а.\nХьаст — «https://inh.wikipedia.org/w/index.php?title=ЛоIаме_чудар&oldid=44700»\nЕр оагӀув тӀеххьара хийца хиннай укх ха́на: 2 Баьцамеа 2021, 17:27.


07.09.2018 07.09.2018 rioramin\nХаза 1аьржа б1аьргаш хьа Асхаб Вахарагов.\nДжахар Закриев 1аьржа б1аьргаш New Гр Президент - Сийна б1аьргаш Синие глаза. Асхаб вахарагов Ломара йо1 Хаза эшар ю. Асхаб Вахарагов Хьан б1ьргаш хаз делла со 1еха велла Chechen music 95 На нашем сайте вы можете прослушать и скачать музыкальные композиции в mp3 бесплатно. Мага Абубакаров - Хаза б1аьргаш new Асхаб Вахарагов концерт песня Хьана къежа те и хаза б1аьргаш.\nХаза 1аьржа б1аьргаш хьа супер новинка ХИТ Амина Ранний - 1аьржа б1аьргаш. Аюб Вахарагов Аида New Асхаб Вахарагов - хаза 1аьржа б1аргаш хьа Асхаб вахарагов 2017 хаза 1аьржа б1аьргаш хьа Madishka Лариса Иризиева - 1аьржа б1аргаш.\nYB - Б1аьргаш гайта New [M95].\nАсхаб Вахарагов Хаза 1аьржа б1аьргаш хьа. Ислам Ахмедов - Баьццара б1аьргаш M Асхаб Вахарагов - Хьан б1аьргаш хазделла со 1ехавелла Unexplainable Feat Styles P Mp3. Лариса Иризиева - 1аьржа б1аргаш. Ранний - 1аьржа б1аьргаш.\nПоиск любой песни, топ альбомы по странам и свежая музыка на Mp3itune! Размышляя о том будешь ли ты моей Ахь соьга йог1у ца аьлчи, Если ты не скажешь что выйдешь за меня Сан даге и ла ца ло, Мое сердце это не переживет Хьо йоцуш ца ла ло.\nВсе MP3 треки бесплатные на нашем сайте. Лариса Иризиева - 1аьржа б1аргаш. Бурундуки Хаза 1абржа б1аьргаш хьа Асхаб Вахарагов\nДукхвах Тунтаев - 1аьржа б1аьргаш. Аюб Вахарагов 1аьржа Буьйса New Асхаб вахарагов Ломара йо1 Хаза эшар ю. Хьо суна воьвзи сай яхара новкъахь,х1инца хьо вукха са ойлани декъахь. Ильяс Аюбов - Нохчий къам. Ильяс Аюбов - Ля иляха илля Ллах.\nАсхаб вахарагов хаза 1аьржа б1аьргаш хьа. Асхаб Вахарагов Хаза б1аьргаш. Элвин и бурундуки поют песню Хаза 1аьржа б1аьргаш.\nГалина к записи Асхаб вахарагов 2017 хаза 1аьржа б1аьргаш хьа