Х1оранна хаар ваджаб долу 1илма\n10 сентября в 19:26 (2012 г.)\nХ1ора мукаллафана1 т1ехь ду шина шах1адатах тешар.\nХьалхарчу шах1адатан маь1на\n«Суна хаьа, со теша, аса маттаца мук1арло до Аллах1 воцург кхин Дела цахилар, шена 1ибадат дан хьакъ долуш. Волуш ву иза шен хьалхе йоцуш, цхьаъ ву иза шен цхьаъ хилар дагардаларехь доцуш. Цунна лууш дерг - хилла, цунна ца лууш дерг - ца хилла, диканна т1енисвар, вочух д1ахьовзавар цуьнгахь бен дац. Цунах тера х1умма а дац. Массо а х1ума хезаш а, гуш а ву иза. Шен хьалхе йоцуш ву иза, кхин мел долу х1ума гучудаьккхина ду. И воцург кхуллуш вац, массо гучудаьлла долу х1умнаш, дог1маш а, 1аламаш а, сецна долу х1ума а, лелаш долу х1ума а, ч1ог1а дог1маш а, мискъазараттал т1ера 1арше кхаччалц, вайна лаамаза коьрте йог1у ойла а т1ехь, шадерг Дала кхоьллина ду».\nИмам Насафичо аьлла: «Цхьаммо куьзганна т1улг тоьхна и куьзга кагделла, атаделла охьадахча и т1улг тохар а, и атадалар а Дала кхоьллина ду, лайгахь дац иза кхочушдар бен, амма кхуллуш верг Аллах1 бен вац».\nМассо а мукаллафана хаа дезаш Делан Сифаташха кхойтта Делан Сифат ду, Дала Къуръан чохь дукха хьахийна а долуш, Пайхамара хьадисехь дийцина а долуш:\n1) الوجودُ Аллах1-Дела волуш ву, шен хилар важаб долуш, ца хилча йиш йоцуш. Дела хилар дац цхьаммо а хилийтина, я делла а; даима шен хиларехь хьалхе йоцуш, я чаккхе йоцуш ву Иза.\n2) الوحدانيّة Аллах1-Дела Цхьаъ ву, Шен цхьаъ хилар дагардаларех доцуш, я дакъойх вовшахтоьхна воцуш; Делан хиларех тера дац кхоьллинчеран хилар, Делан Сифатех тера дац кхоьллинчеран сифат, Делан балхах тера бац кхоьллинчеран болх. Дела Цхьаъ ву бохург, Делаца накъост вац бохург ду.\n3) القدمُ Аллах1-Дела Шен хьалхе йоцуш ву. Дела воцучу массо а х1уманна шен хьалхе ю. Дала Шен Лаамца, Шен Кхелаца, Шен 1илманца, Шен Ницкъ кхачарца кхоьллина ду шадолу 1алам. Аллах1 воцучу кхечу х1уманна хьалхе яц аьлларг бусулба вац.\n4) البقاءُ Аллах1-Дела чаккхе йоцуш ву, Далла т1е кхочур дац д1авалар а, хийцавалар а. Т1аьхьа юьсур йолуш ю ялсамане, жоьжаг1ате Делан Лаамца.\n5) القيام بنفسه Аллах1-Дела хьашт вац ша кхоьллинчу х1уманашка, Шен хьашт долуш Дала кхоьллина х1умма а яц. Дала кхоьллина х1ума Делан къинхетаме хьашт ду. Дала мел кхоьллина шадолу халкъ шена цхьатерра муьт1ахь хилча Шен Муьлкехь т1екхета х1ума доцуш ву Иза. Дала мел кхоьллина халкъ, шадерг шена цхьатерра 1еса хилча Шен Муьлкехь эшадала х1ума доцуш ву Иза.\n6) القدرةُ Аллах1-Делан Ницкъ кхачаран хьалхе яц, я чаккхе яц. 1аламехь мел долу х1уманаш, 1амалаш, дог1маш, сецна мел лаьттарг, лелаш мел дерг, шадолу х1ума Делан Ницкъ кхачарца, Делан Кхелаца хуьлуш ду. Делан Ницкъ кхачарца, Делан Кхелаца доцуш цхьа х1ума хуьлу моттахь иза динах вохар ду. Доьхначу х1уманца хаттар х1отто а, цунна жоп дала а мегар дац. Масала: Делан ницкъ ца кхочу шена к1ант хилийта? Цунна жоп далар, иза хаттар динах вохар ду, Делаца там боцуш х1ума иза долу дела.\n7) الإرادة Делан Лаам шен хьалхе йоцуш, чаккхе йоцуш Делан Сифат ду. 1аламехь мел долу х1ума: сецна лаьттарг а, лелаш дерг а, даккхий дог1маш а, кегий дог1маш а, лаамаза дагайог1у ойла а, дика а, вон а Делан Лаамца хуьлуш ду. Цхьаболчу жах1ил наха иэдина Делан Лаам, Делан омра боху дешнаш цхьана маь1нехь. Делан Лаамий, омрий цхьаъ цахиларан бух бу: Дала Ибрах1им Пайхамаре цуьнан к1антана Исма1ална урс хьакха аьлла омра дар. Делан Лаамий, омрий цхьана маь1нехь делхьара Ибрах1има шен к1антана урс хьаькхна хир дара, кхузара вайна хаа деза, «массо х1ума Делан омрица ду» алар нийса цахилар. Цхьаммо алахь: «Шена хилийта ца лууш долчу х1уманна омра муха до Дала?» жоп лур ду: «Дала шена хилийта ца луучу цхьадолчу х1уманна омра до, шена хир дуй хууш долчух нах1ъю ма-дарра. Масала, Дала массо халкъе куфра ма де аьлла, азаллехь царех цхьаболчех кафираш хир буй хуъушехь». Кхузара вайна хаьа «массо а х1ума Делан омрица ду» бохург доьхна хилар, Дала къинош де аьлла омра ца дина дела. Нийса хир ду «массо а хуьлуш долу х1ума Делан Лаамца, цуьнан Кхелаца, цуьнан 1илманца хуьлуш ду» алар. Делахь а дика дерг Делан Лаамца, Делан Кхелаца, Делан 1илманца, Дела Реза хиларца хуьлуш ду. Вониг хуьлуш ду Делан Лаамаца, Делан Кхелаца, Делан 1илманца, Дела реза воцуш, я Цо омра дар доцуш.\n8) العلمُ Аллах1-Делан 1илма хьалхе йоцуш Делан Сифат ду. Делан 1илманан хьалхе яц, я чаккхе яц, Делан 1илма т1екхеташ, я эшалуш дац, я карладолуш дац, Далла ца хууш къайлаха х1умма а дац. Цхьамо бахахь Дела вай зуьйш ву вай х1у до хьожуш, цо дуьхьало йо 1илма бохучу Делан Сифатан, цо Далла т1ехь кхуллу жах1лал. Нагахь цо бахахь Дела вай зуьйш ву вай вовше гучудаха, масала: Шен ши лай Ибрах1им, Исма1ил Пайхамараш вайна гучубаха зере терра Ибрах1име омра дина, хьайн к1антана Исма1илна урс хьакха, аьлла.\nИбрах1им, Исма1ил цу Делан омрана реза хилла, Исма1ил уьрсе виллина. Делан Лаам ца хилла урс хьакхийта, цу балех иза хьалхаваьлла. Цул т1аьхьа дукха зама д1аяьлла, вайна хаьа и шиъ дика ши лай хиллий, амма Далла хууш хилла иза Шен хьалхе йоцучу 1илманца.\n9) 10) السمعُ البصر Аллах1- Делан Хазар а, Гар а, кхидолу Цуьнан Сифаташ санна, хьалхе йоцуш, чаккхе йоцуш ду. Аллах1- Делан Хазар а, Гар а вайчух тера дац. Вайн хазар а, гар а лергаца а, б1аьргаца а ду.\nسورة الشو رى\nЦуьнан маь1на: «Аллах1- Делах тера х1умма а дац, Иза массо х1ума гуш а, хезаш а ву».\nДала кху Аятехь билгалдо Ша цхьанна а балхаца кхоьллинчу х1уманах тера цахилар.\n11) الكلامُ Делан къамел шен хьалхе йоцуш, чаккхе йоцуш ду. Дала нахе омра а, нах1ъю деш долу къамел ялсаманан ни1маташ, жоьжаг1атан 1азап билгалдеш, кхоьллинчу къамелах тера дац Делан Къамел. Делан къамелехь элпаш дац, хьаьркаш дац, аьзнаш дац, долалуш я соцуш дац, мотт лебарца дац.\nИмам Абу Хьанифас аьлла «Фикхх1ул-абсат1» ц1е йолчу жайнехь:\n"ويتكلم لاككلامنا نحن نتكلم با لآلات من ا لمخا رج والحروف والله متكلم بلا ءالة ولاحرف"\n«Делан къамел вайн къамел санна а дац; вай къамел до балдаш деттарца, мотт керчорца, аьзнаш дийлийтарца. Дела къамел деш ву меженаш йоцуш, элпаш доцуш, аьзнаш доцуш».\n12) الحياة Аллах1-Дела дийна хилар Делан хьалхе йоцуш, чаккхе йоцуш долу Сифат ду. Дела дийна хилар вайчух тера дац, ц1ий хиларций, я са хиларций дац, я кхийолу меженаш хиларца а дац.\n13) المخالفة ُللحوادث Аллах1-Дела тера вац ша кхоьллинчу х1умнех.\nقال تعالي:"ليس كمثله شيء" سورة الشو رى\n«Аллах1- Делах тера х1умма а дац».\nАллах1- Дела хьалхе йоцуш ву, иза воцург шадолу х1ума кхоьллина ду, уггаре хьалха кхоьллинарг хи ду, т1аккха 1арш кхоьллина. Дала аьллла:\nقال تعالي:" وكان عرشه علي الماء سورة هود\nЦуьнан маь1на: «Хи кхоьллинчул т1аьхьа 1арш кхоьллина».\nДелан Элчано аьлла, Делера Салам хуьлда цунна:\nكان الله ولم يكن شىء غيره وكان عرشه عل الماء\nЦуьнан маь1на:«Дела хилла шен хьалхе йоцуш, Иза воцург кхин х1умма а хила а ца хилла, т1аккха Дала хи т1ехь 1арш кхоьллина».\nИмам 1елас аьлла:\nكان الله ولا مكان وهو الآن على ما عليه كان رواه أ بومنصور البغدادي\nЦуьнан маь1на: «Аллах1-Дела азаллехь а хилла меттиг боцуш, Аллах1-Дела х1инца а ву Ша ма-хиллара».\nИмам Абу Хьанифас аьлла:\nفصفاته غير مخلوقة ولا محد ثة والتغيروالاختلاف في الأحوال يحد ث في\nالمخلوقين ومن قال إنها محدثة أو تو قف فيها أو شكّ فيها فهو كا فرٌ\nЦуьнан маь1на: «Аллах1-Делан Сифаташ кхоьллина дац, я гучудевлла а дац. Хьелаш хийцадалар а, башх-башха хилар а кхоьллинчу х1уманашкахь бен хуьлуш дац. Делан Сифаташ гучудевлла ду, я кхоьллина ду аьлларг, я цу т1ехь шекваьлларг кафир ву» (динах воьхна).\nИмам 1елас аьлла, Дела реза хуьлда цунна:\nإن الله خلق العرش إظها را لقدر ته،ولم يتخذه مكانا لذاته\nЦуьнан маь1на:«Аллах1-Дала 1арш кхоьллина Шен ницкъ кхачар д1агойтуш, Шена цунах меттиг ян ца кхоьллина иза Дала».\nНицкъ гойтуш муха кхоьллина и 1арш, вайна иза гуш ца хилча? Жоп лур ду: 1аршан гонах т1аваф дечу Маликашна оцу 1аршан йоккхалла гича, Делах кхерар совдолу цаьргахь.\nИмам Абу Жа1фар Ат1ахьавийчо (Дела реза хуьлда цунна), кхозлаг1чу б1е шарахь хилла волчу, «Байану 1акъидати ах1лис-суннати вал джама1ати» бохучу жайнехь аьлла:\nتعالى أي الله عن الحدود والغايا ت والأعضاء والأدوات لا تحويه الجهات الست كسا ئر المبتدعات\nЦуьнан маь1на: «Аллах1-Дела ц1ена ву дозанах, чаккхенех, сонех, меженех, Делаца там болуш яц кхоьллинчеран йолу ялх аг1о».\nИмам Ахьмад ибн Хьанбалис аьлла, Дела реза хуьлда цунна:\nمهما تصورت ببالك فالله بخلاف ذالك\nЦуьнан маь1на: «Муьлхха а хьуна дагадеанчу суьртех Аллах1-Дела тера вац».\nШозлаг1чу шах1адатан маь1на\n«Суна хаьа, со теша, аса маттаца мук1арло до Мухьаммад Пайхамар, Делера Салам хуьлда цунна, 1абдуллах1 да волуш, цуьнан да 1абдулмут1алиб волуш, цуьнан да Х1ашим волуш, цуьнан да 1абдулманаф волуш, Къурайшин тайпанах волуш, Делан лай а, Делан Элча а хилар деригге а халкъе Ислам-дин кхайкхош ваийтина».\nЦу тоьшаллина юкъадог1у иза Маккахь вина хилар а, цигахь цуьнга Пайхамаралла доьссина хилар а, Мадийнате цо х1иджрат дар а, иза цигахь д1авоьллина хилар а. Цу чу дог1уш ду Элчано схьа мел дийцина х1уманаш бакъ хилар. Царех ду: кошан 1азаб, кошан ни1мат, Мункар, Накир ц1е йолучу шина Малико барт хоттург хилар, къемат дийнахь нах г1овттабар а, уьш гулбар а, хьесаб дар а, мийзан-терза хирг хилар а, суьртан т1ай хирг хилар а, мела а, 1азаб а хилар, хьовд хилар а, шафа1ат хирг хилар а, ялсамани хилар а, жоьжаг1ати хилар а, Дела гург хилар а эхартахь – куц доцуш, меттиг йоцуш, аг1о а йоцуш, дег1 а доцуш, кхоьллина х1ума гарх тера а доцуш. Иштта царех ду ялсаманехь а, жоьжаг1атехь а нах совцург хилар а.\nИштта цу чу дог1у Маликех тешар, Пайхамарех тешар, жайнех тешар, Делан Кхелах тешар, дика а, вон а Делера дуйла хаар. Иштта хаа дезаш ду Мухьаммад (Делера Салам хуьлда цунна) т1аьххьара ваийтина бакъ Пайхамар хилар, иза дерриге а Адаман берийн Эла хилар.\n1 хене кхаьчна (хене кхачар- иза безаман к1айн хи даларций,я беттан шерашца пхийтта шо кхачарций хуьлу боьршачунна. Зударшна х1окху шина билгалонца а, 1адатан беттан ц1ий гучудаларца а хуьлу. Хьекъалчохь а волуш, шах1адат хезнарг ву ша кхеточу маттахь.\n Делан дуьхьа дин бахьана долуш кхечу махка д1авахар.\n Суьртан т1ай т1ехула дехьа боьвлича, ялсамане г1ур болчу наха хи мер долу г1у.


Тхьамда — Нохчалла.com — Чечня, чеченцы, обычаи, традиции, история и многое другое\nВайн юкъараллера яйна дIаяьлла, я кегарий хилла дIахIоьттина даарца-маларца нислуш хилла йолу кеп. Иза вайна гонахарчу къаьмнех, дукха хьолахь, къаьсташ ю. Масала, оьрсийн цIийнадена а кхочуш бу, тIевеънарг милла велахь а, церан беро а шен меттара хьалагIаттор ву, ала дашна, гIалгIайн (хIирийн а санна) тхьамда хоржуш Iедал ду тIевеъна хьаша, цунна вайн гIиллакхаш а, юкъарлонаш а ца хуъушехьа; вайн и тайпаниг магочарах дац, хIунда аьлча, чу-тIевогIург, церан васт-амал, тIаккха цаьрца лелон дезарг хууш-кхеташ хила цунна тIедужуш долу дела.\nТаханлерачу дийнахь гулбеллачу божарша шаьш шайна юкъара «хьо-ахь» олий харжар нисло тхьамда. Амма нохчийн Iедалшца дуьстича, чохь мел нисвелларг а цIенненан хьеший ларалуш бу, цхьаъ вукхул кхерчаца эвхьаза-хийра хилар бен, башхалла йоцуш. Цундела хIусамнанас, цхьана хенахь корта-накханан шун хьалха диллинарг, тIаьхьо беана кад дIа белларг хуьлуш хилла тхьамда. Иза цо кховдош хилла лула-кертара хIусамца гергарло, я цхьа уьйр лелочуьнга, чохь болчарах дукхах берш дика бевзачуьнга. Цуьнан шен маьIна ду. Тхов кIел доцуш, юьртан юьстах масийтта юьртара нах гулбеллачохь, нагахь цхьана йоккхачу юьртара ши стаг нисвеллачохь, кхечу цул жимачул – пхиъ, гуттар жимачул – ворхI стаг нисвелча, божарша шайна юкъара тхьамда харжа везаш хилча: дукхах болчарна юкъара къастош хилла иза. ХIунда аьлча, дукъ деза а долу дела коча догIуш долу, дуккха болчарна, юкъа эвхьазло ца йолуьйтуш шун дIадахьа атта хир ду олий.\nЦхьаццаволчо тхьамдалла шега кхачарх ца тешаш, юха болехь шега и дарж ца кховдадайта гIерташ санна, векачуьра ца соцуш, лен волалой, чу гулбеллачеран са мере кхачош меттигаш дукха нисло. Цуьнца доьзна аьр ас, тхьамдина а ду цхьа гур-доза тоьхна лелон догIурш а, дихкинарш а.\nАйа ши кад богIу тхьамдина: хьалхарниг – кху хIусаме хьаша валорна, цуьнца долу иман-беркат кху хIусамехь сов даларе сатуьйсуш а. Хьаша юха а кху хIусаме кхочург хиларх ша тешна хилар гойтуш а. Кху кхерчана тIе богIун болу некъ хьешаша шорбийриг хиларх тешна хуьлу цо ден къамел. Тхьамдас шолгIа кад айича, чохь гулбеллачарна хаа ду, кхин цхьа кад айал бен вайн кху чохь яккха йисина кхин хан цахилар. Шун дерзо деза хан тIекхаьчна бохург ду иза. ШолгIачу кедан хан тIекхаьчча, хIусамнана чукхойкху цо. Цуьнан сий деш ша хьалагIоттий, кад хIусамнена беркатечу куьйгашна а, цуьнан довхачу дагна а тIера айбо тхьамдас кад. КхидIа а уьш могуш-маьрша хуьлийла а, чомехь а, токхехь а мел баарх вуза ца вузуш даггара кхача кечбинчу нанна ма хетта доьзал бертахь, ирс-иман долуш хуьлийла а, вовшийн марзо эцарца, уьш бехийла а лаар хаийтарца дерзадо тхьамдас шен къамел.\nДерзоран кад хIусамдена кхочуш бу. Цо кху чохь кхачанах кхеттачарна баркалла аларца, кад тхьамдина тIера ойу. «Массо хIума а догI-доггIучохь, кIеда-мерза ала а, дан а, цхьанна а вас ца хуьлуш, вовшашца йолу уьйр-марзо совъяккхарца хIара цхьаьнакхетар дIакхехьа доьналла хили тхьамдин. И цуьнан похIма, мел йоккхучу ханна вайна эша ма дойла», — олий, дерзадо цо шен къамел. И кад, стоьлана гонаха Iаш берш хьалагIовттале, молу. Цул тIаьхьа, оьзда берш, хабарийн урх яцйой, сихха дIасакъаьста.\nЧуьра стаг араволучу хенахь, хьалха ара хIусамда волу. ТIевеънарг ларван гIертар гучудолу кхузахь. Хьаша хийраниг велахь, тIаьхьаваларан юкъ гена хуьлу. Амма чуьра араваьлларг лула-кертара хилча а, иза кхузза юхахьажжалц чу ца воьрзуш соцунгIа хуьлу хIусамден.\nПросмотров 6 317\nнохчалла Тамада тхьамда Хасиев чеченец этика\nВахи оьздингаллех лаьцна дийцарш


Юха а цаьпцалгийн цIоз гучудаьлла Нохчийчохь\nМангал-бутт 09, 2012\nТаджикистан -- цаьпцалгийн цIоз чекхдолучу аренгахь дийна хIума ца дуьсу,10Ман2011\nЦаьпцалгийн цIоз тIелетта кху шара а Нохчийчоьнан Невран а, Шелковск а, Гуьмсан а, Соьлжан а, ТIехьа-Мартан а кIошташна. Уьш даьржинчу бIеннаш гектараш латтанех 20 гетарний бен дIов ца тоьхна. Дукха хьолахь Дагестанера а, Ставрополера а республике догIу цIоз тIам а баьлла, ницкъ болуш хилале, цуьнца ондда къийсам ца бахь, яьсса аренаш бен юьсур яц цу къошташкахь\nГIовгIанца,зевнечу татанца,гIаж таккхол верг массо араволий, къахкош хилла вайнаха кхаш-аренашна тIелетта цаьпцалгийн цIоз. И гучудоллушехь,луьра мостагI къарван гIоттуш санна адам цхьабосса цу хенахь орцахдалар, тахана къаноша кхеторехь, дерриг къоман а мах хадош ,бегашена хIума ца хилла. Iаламо,миллионашкахь цаьпцалгийн хьесапехь, кхоьллинчу бохамна,шайн дайша 60-70 шо хьалха дуьхьалдоккхуш хиллачу герзах дуьйцуш, Теркйист кIоштан Iелин-юьртарчу воккхачу стага Гизуев Хьусайнас дийцира:\nГизуев Хьусайн: «Со жима волуш, царна хIун дора аьлча, цаьпцалгаш йогIучу хенахь хаамаш а беш,хьалха-хьалха. ЦIерш летош,кIарраш дохуш, цоьза тесаш детташ,цIеста чаранаш етташ, говраш тIе ховший церан бIо юккъе лелхаш герза кхуьссуш,къехкайора. Уьш хаа мА еллехь хьалххехь дуьйна кечам бора. Церан дукхаллина нохчийн тапча кхьоьссича,и тапча айина говр корта ца гуш говрана кхеташ а нислора.»\nМаршо радио: Хьуна дагадогIуш, иштта зIаьIа санна тIийриг а йой дIахIуьттура нах?\nГизуев Хьусайн: «МоггIара йоккха цхьа майда схьа а лоций ,лоьхкуш,лоьхкуш гена йохура. Хьалха-м молханаш деттара царна советан Iедал долуш. ХIинца иза а дац. Молханашна мел харж хилахь а,хIинца а дара изза дан дезаш.»\nРадио Маршо: Хьалха цу цаьпцалгийн тIома тIехь яздина цхьа йоза ду бохуш дуьйцу. И мичара схьа ду техьа?\nГизуев Хьусайн: «Цу заманчохь болчу баккхийчу наха олур-кх,цаьпцалгийн тIемаш тIехь яздина ду: «Сайна доьгIнарг дуьтур а дац, ца доьгIнарг дуур а дац».\nМаршо радио: «Хьуна дага а догIуш цIоз, бIонан сурт дуьхьал хIуттий хьуна?»\nГизуев Хьусайн: « Суна дуьхьал хIутту. Уьш тIома йоьлхуш сурт дуьхьал ца хIутту суна. Сайн деца со ГIалгIайн махка воьдуш регIахула ког билла меттиг йоцуш тхо цаьпцалгашна тIенисделла дагадогIу суна. «ХIара ду хьуна и цIоз « элира соьга сан дас.»\nРадио Маршо: Юьртабахаман министаралло дерий а деш кхушара мелла а хьалхе хааделла Нохчийчохь цаьпцалгийн цIоз. Цу урхаллин маьхькIамхоша дийцарехь уьш тIелетта хIинцале 6 кIоштан кхаш – аренашна. Къаьсттина кхерамечу хьолехь ю ,алсам дуьйш –дерзош ялташ долу Теркаца Iохку Новр а Шелковск а, Теркйист а кIошташ бохуш , Iедалдайшка , дIаьвше химикаташ нисьярехь сихонца гIо доьхуш саготта хьийзаш бу цу урхаллин куьйгалхой. «Цаьпцалгийн бIоно,-боху официалан динчу дIахьедарехь,- хIинцале гIеххьачул зе дина I20 эзар гектар латтанаш тIехь.\nИ зенаш массехазза алсам девр ду говзанчаша чIагIдарехь нагахь и сагалматаш тIема тIе ховшахь,вуьшта аьлча, тIемаш а девлла, хIаваэхула юьйлалахь. Юьртабахаман министаралло ечу къароца тахана махкахь молханаш тоьхнарг дац 20 эзар гектар латтанаш бен. Нагахь сихха дуьхьало ца яхь, кхиъна догIу цIоз хIаллакдан гIулчаш цв яхахь, боху официалан хьостано кIира-ши кIира даьлча тIаьхьа хир ду.\nХууш ма–хиллара махкахь кIезиг латтанаш дац долахой карахь. БIе гектар гергга дуьйш-дерзош латтанаш лелочех цхьаъ ву Теркйист кIоштера Эскиев Iиса. Шарахь хьегна къа дан тарлуш, къаьсттина боккха кхерам тIебазбелларг ша а,шен накъостий-коллегаш а бу боху цо. ДIаьвше химикаташ нисьеш, я уьш дIасаяржо кеманца Iедало гIо деш делхьара бохура цо, хаъал яйлур яра шайгара гIайгIа. ХIора шарна а ,цаьпцаьлгийн цIоз тIелатар бахьнехь шайна хуьлучу эшамах дуьйцуш ву Эскиев Iиса.\nЭскиев Iиса: «Кху тIаьхьарчу шерашкахь,лаьтта бухара схьайовлуш санна гучуюьйлу-кх уьш. Бисмалла аьлла, ялта чудерзо долалушшехь гучуйовлу-кх уьш. Цара ялта дIаду-кх хьоккхий,латта гучу а доккхуш. Хьалха-м бIо олура цунах. Цхьаболчара молханаш детта-м диттина. Суна сайна гина дац. Ян шорта-м ю уьшша. Масех шо хьалха цхьа наггахь хаалора, ткъа хIинца хIора шарна а тIекхеташ ю. ХIора шарна а итт-итт шо хьалха меттахъюьлуш ю-кх уьш. Церан дукхалле хьаьжча Iедало цхьаъ лела ца дахь кхана тIаьхьа хир ду. Цара цхьана шарахь схьаэца ялта а доцуш дуьтур ду-кх хIара гIуллакх иштта дIадодахь»\nКъамел динчу латталелорхочо Эскиев Iисас ма–аллара хIора шарахь, шайн олалла шордеш,дебахь бен лахлуш цаьпцалгаш, церан хIу даржарца , шорлуш ду цара дечу заламийн дозанаш а. Долахо Iиса а, цуьнан накъостий а тешна бу , цаьпцалгийн бIоца къийсам баллор уггар хьалха пачхьалкхан бала кхачаш безаш, тIаьхьатетта йиш йоцу ,мехала хIума ду аьлла.


Магас | Доккха совгIат - БезФормата - Новости\nХетаргахьа Дала адама деннача совгIатех керттерачарех да бIаргаса. ХIама гуш волча сагаи, гуш воацача сагаи юкъера юкъ йоккха я. Шийна Дала бIаргаса деннача саго хам бе беза, ца бой харцахьа а хургда. ХIана аьлча, деррига сага вахар цунца дувзаденна да. БIаргех хIама а йийхка, вIалла бIаргаш хьал а ца локхаш, гуш хIама а доацаш ди-бийсеи даьккхача ховргда сага мел хала хIама да из. Бакъда, шоай бIаргаса деце а Далла хоастам кхайкабеш, кхыйола дегIа маьженаш болх беш, гIахьа хиларах цу Даьла хам беш, цун доаккхал деш ба хIама гуш боаца нах.\nБIаргасина хетадаь ди да дерригача дунен тIа хьакайка а даь белгга дездеш. Из да октябрь бетта II дийнахьа. Ер цIай лаьрхIа да, наха шоай бIаргаса лорадар догдоахаш, хIама гуш болча наха цун хам бергболаш. Цул совгIа шоай бIаргашта доал де нах Iомалургболаш а да ер. ХIана аьлча, гаьнна къа а венна бIаргаса гIилделча, е бIаргех хий аха доладелча мара наха теркам биц шоай бIаргашта. Цудухьа из хургдоацаш, ханнахьа лорашка дIа а баха наха шоашта терко яр догдоахаш доладаьд дунено укх гIулакха къаьстта цхьа ди белгала а даь цIай хьисапе ер ди дездара гIулакх.\nЦхьаккха а хIаманца биста боарам боацаш, адам хам баь а мах баь а даргдоацаш доккха совгIат да бIаргаса меттахьа хилар. Хийла из телхача мара цун хам ца беш хул нах, хIаьта цу хана тIехьа да из.\nИз ди белгала а даь, бIаргаса талхари, довреи теркал дар духьа дерригача дунен тIарча наха дездеш да октябрь бетта шоллагIча ерача дийнахьа. Укх шера, аз лакхе ма аллара из нийслу укх бетта II дийнахьа. Из ди хьакхайкадаьд дерригача дунен тIара бIаргасина ди, аьнна.\nДерригача дунен тIарча унахцIенон юкъарченош из ди дага а деха оттадарал совгIа, лаьрххIа цу оагIорахьа пайдане балхаш, вIашагIкхетараш дIакхохь. Цу дийнахьа кийчду тайп-тайпара наха пайдане хургбола болх дIакхухьаш дола, вIашагIкхетараш. Из доацаш, наьха бIаргаса миштад, малагIа халонаш я царга, мишта малагIа къовсам лоаттабе йиш я бIаргашта хулача лазара духьал белгалдеш а моттигаш я. Цул совгIа укх дено дагабохийт вайна бIаргаса доаца, хIама гуш хилара иразах хаьда бола нах, цар укх дунен тIара хьал, бIаргашта хIама ца гушше уж мишта лел, Дала хIама гуш долча вайх баьр мел боккха къахетам ба.\nЧIоагIа тамашийнеи, Даьла воацар мах баь варгвоацаши болх ба сага бIаргаш. Цудухьа ший бIаргаса лораде декхарийла ва хIаравар. Дийшача наха вайга хьаяхачох, Дала воашта деннача дикан духьал хам бе безаш а да вай.\n«Сий долча АллахIа боккха къахетам баьб вайх. Вай дагарде эйттача а вай даргдоацаш дукхеи боккхеи ба Дала вайх баь къахетам. Даьла дукхача къахетамех цаI ба, адама цо денна бIаргаса. Лакха волча Дала йоах «Мулк» яхача суврата чухь 23 аятагахьа. «ДIаала, Из – Ва, шо хьа а кхелла шоана хазари, бIаргасаи, дегаши деннар. Ма кIезига ба-кх оаша бу хам». Дала шийх баьча къахетаман духьал хам бе безаш ва бусалба саг. Адама боккха къахетам, совгIат да из бIаргаса. ДIахо «Нокхарий» яхача суврата чухьа 78 аятагахьа йоах Дала, «АллахIа шоай наьна кита чура арадаьхад шо, шоана цхьаккха хIама цаховча хана. Цо деннад шоана хазар, бIаргаса дегаш. Цу Далла хам беш хила мег шо». Дала бIаргаса деннад вайна, Цун кхолламаш, тамашаш гуш вай хургдолаш. Цудухьа Цун хам а беш даха деза вай укх лаьтта. Ший бIаргашта зе хургдола хIама де бокъо яц бусалба сага. ХIана аьлча, Пайхамара, саллаллахIу IалайхIи ва салам, аьннад. «Саго зе де йиш яц шийна а кхычарна а». ХIаьта «Кхалнах» яхача суврата чухьа йоах Дала, «Шоаш доа ма делаш, боккъала а, АллахI къахетаме ва шуца». Цудухьа, Даьла къахетама хам беш хила деза вай». – йоах бусалба Iилима дийшача сага ТIанганаькъан Ахьмада.\nЛораш хьаяхачох, сов чIоагIа низ беш хилча бIаргашта зе хул. Масала лерттIа доагIача тайпара хIама дуаш ца хилча, йодача машена чу дешаш хилча, е баьдеча метте дешаш хилча, компьютерца болх дукха беш хилча. Бакъда, нагахьа санна доггIача тайпара из гIулакх леладеш хилча цар де зе дац. Цудухьа, укх белгалдаьча дийнахьа, бIаргаса талхаргдоацаш, довргдоацаш лаьрххIа кийча а йий лекцеш еш цхьа йолча паччахьалкхенашка. Къаьстта къона шерах тIехьашкахьа а дуташ боккхий хулаш боагIача кхелетача кагирхошта дика я уж лекцеш. ХIана аьлча, массаза интернете, е теливизора хьалхашка, е дешаш яздеш багIаш хул уж. Цудухьа царна хайча бакъахьа да шоай могашала дикагIдар вогIдар фуд.\n«Цхьаккха дича а вижа улаш деша йиш яц. Дешача хана бIаргаштеи книжкаи юкъе кIизигагIа яле 30 сантиметр юкъ хила еза. ХIаьта сердал тIайоагIаш хилаеза е лакхера е улувра. Иштта дешача хана кIезиг тIера а вувлаш бIаргашка салаIийта деза. Нагахьа санна телевизор хьожаш саг хуле, дийнахьа из хьоже, цIа бIаьддерзадича дикагIа да. ХIаьта бийсанна хьоже сийрдадаккха деза цIа. Телевизорга хьожаш вола саг цун гаьна хила веза телевизра экраний диагональ миссел пхизза дукхагIа. Бераш телевизорга хьажийта мегаргдац цхьан сахьатал дукхагIа. ХIаьата компьютерца болх беш болча наьха бIаргса, компьютерца болх цабеча наьхачарел дуккха а хьалхагIа талх. Дукха гIале увзаш болча наьха а чехкагIа талх бIаргаса. Цудухьа лоравала веза саг цу мо долча хIамаех». – йоах Ставрополерча больнице автольмолог болх беш йолча Вартанова Амаяка Ольгас.\nЦхьавола саг шийга кхаьчача халонна сатохаш, Далла хоастам кхайкабеш хул из Даьлагара долга кхетадеш, хIаьта кхывар геттара корзагIваьле, кегавеле кхесташ хул массадолча хIаманна кадаш. Иштачарех хIама да бIаргаса довр а. ХIаьта моллагIа хало тIакхаьчача из зер долга а ховш сатоха дезаш да адам. Цу хьаькъа йоах ГIалгIайчен Дина гIулакхах йолча урхлен болхлочо дийшача сага Манкенаькъан Iийсас: «Даьла салам хилда цунна вай пархамара хьадийс доагIа цу гIулакхах. Дала сага бIаргаса дIаийцача, цо цох сатохе Дала ялсмаленца мара кхы бекхам берг ма бац цунна, аьнна», — йоах Iийсас.\nХIаьта, «Сердало» газета дешахой бIаргаса сийрда, къаьга хилар ловш ловца боаккхаргба аз шоана. Дала сийрдача горца бIаргаса тоадеш дегаш хьоасталда шун.


Журналиста еза цIи лелаяь саг — Сердало\nЖурналиста еза цIи лелаяь саг\nВай къаман кепайоазув дегIакхувлача даькъе доккха дакъа лаьца ба дукха нах, царех цхьабараш вахара халонаша а гIулакхий дукхало а бицбаьб вайна. Цхьабакъда вай бокъо яц уж нах доаггIаш дола сий ца деш бита, цар хьабена никъ, карахдийнна дика гIулакхаш теркал ца деш Iе. Ший селхане дага ца йоагIача къаманна, ший кхоане а дагайоагIаргьяц, оалаш да. ХIанзалца цу сагах айса йоазув ца даь, се бехке хет сона. Са кара хилча, аз цун вахарах лаьца хIара бетта цхьацца йоазув деш, кепа еттаргьяр вай мехка арадувлача гIалгIай а эрсий а газеташ тIа, журналаш тIа, телевидене а радио а гIолла передачаш ергьяр. Цун вахар кхувшбоагIарашта дика масал луш, цар хьаэца мегаргдолаш, дукха хIама шийца долаш дар. Тахан аз вувцар ва «Сердало» газет Шолжа-ГIалий тIа долча хана, цун керттерча редактора заместитель хинна Хамхоев Мусий Мустафа. ГIалгIай мотт бIаьхий ба, со сакхетарг хилча денз из Iомабеш, кхетабе гIерташ, хозагIа бувца ловш, хьавенав со сай кховзткъа шу даллалца. Сайна из во хац аьнна а хет сона. ХIаьта а цу метта дешаш таац сона бокъонца цу сага дикал дIаювца, дизза цун сурт оттаде, цун вахара наькъах дола дувцар кхолла. Иштта тамашийна, эзарнена юкъе цаI мара ца хулача тайпара саг вар Хамхоев Мустафа. МоцагIа боккхача наха ловца боаккхаш хиннаб йоах: «Эзар кхоаба цаI хилва хьа», — аьле. Хетаргахьа, Мустафа санна болча нахах оалаш хиннад уж дешаш.\nШолжа-ГIалий тIарча кепайоазон цIагIа дар вай къаман газет. ЯлхлагIча гIата тIа хьалтIаваьлча, уйчара аьттехьа дIачувоалаш яр технически секретарь ягIаш йола приемни. Цу чура аьрда оагIорахьа дIачуваьлча керттера редактор вагIар, аьттехьа чуваьлча – цун заместитель. Цхьадолча газеташка шиъ-кхоъ заместитель хуле а, «Сердало» газете из болх беш цхьа саг мара вацар.\n-Iайха даь йоазош сога хьатергда Iа, — аьлар сога аз болх беча отдела заведующе Абадиев Бека. – Нагахьа санна со отпуске ваха е йIаьххача хана воацаш хуле, редактора заместителга Хамхоевга дIалургда Iа, из ва вай отдела йоазош дешар.\nТебоев, се балха дIа а эцале бIаргавайна, вовзар сона; амма цун заместитель белггала миштав а малав а ховш вацар. Из вовза а бIаргаго а ловш, чувахар со балха араваьннача хьалхарча деношка. Аьхки хоза шийла а хулаш (кондиционер латтар цу чу), кIал кIувс а уллаш латтача моажача беса къегача истола хьатIахайна вагIар сона ца меттача тайпара куц дола саг. Боккхийча наха, цун сурт-сибат дувцаш хилча, «гуржечох тара а волаш» аргдар. Иштта яхилга, сона дагадоагIачох, куц долаш ва яхилга дар. Со чуваьлча хьал а гIетта, истола хьалхашка гIолла пенца хьаллаттача букъ беттача гIандий мугIаргахьа корта а лостабаь, Iоха аьлар цо. Из вар юкъерча дегIара а волаш, дегIа хьаьрча саг. Гергача юхь тIа хоза товш мекх а цIена модж яьша юхь а йолаш волча цун хьажа лакхо хийтар сона, хIана аьлча цу тIара мосаш Iо а яьнна, дикка гучаяьннаяр хьажъюкъ. Цхьаькха цхьа хIама а дар цу сахьате хоалуш, тIадувха барзкъа тIеххьарча модахи дика товши хилар. Со мичахьа деша ваьгIав а гIалгIай меттала яздеш хиннавий а, дай мичахьа бах а, царех тарра кхыдола хаттараш а дир цо сога. Хамхоевна хьалхашка латтар шаькъаца яздеш бола Iаьржа ручка чубоагIабу гIирс. Истола тIа а дехьагIарча тумбочка тIа а латтар массехк телефон. Истол хьадаьраш санна, аханга кхоачаш шаьра улгаш теха дар кабинета пенаш. Цу заманга диллача, хоза кабинет яр редактора заместитела хиннар.\nДIаболабелар болх, хIанз бIарчча дийнахьа, юкъе эггара дукхагIа яле а итт метр мара йоацаш, цхьана болх беш дар тхо. Са кабинет яр хьакимашта эггара юхегIа хиннар. Приемне ниI дукхагIйолча хана йийлла лоаттайора. Из бахьан долаш, сай кабинета ниI хьакъувла езаш хулар со, хIана аьлча хьакимаш болча мел венар, дIаводаш хилча са кабинета тIаоттар. Царех цхьавола саг чувеча, ах ди довра. Массехк шера редакце ца вена саг, тхоца къамаьл де, вагIа ловш хулар, тхо болх бе безаш долга диц а деле. Из бахьан долаш, хьакъувлар аз дукхагIйолча хана ниI. Цул совгIа, приемне чу мел вода саг зувш вагIа а тоам хетацар.\nМотт дика ховш саг вар Мусий Мустафа, Казахстане кхийнача, казахашта юкъе университет яьккхача, школе йоазув а грамматика а Iома ца даьча цунна из сел дика харах цец а воалар со. Цхьа моллагIбола мугIарерча гIалгIачун мотт а боацаш, вай даьша бийца цIена, хьаьна, дега а лерга а тоам беш бола мотт бар цунгара хозаш хиннар. Эггара хьалха из бахьан долаш (ший гIулакх дика харах), сий дора цун газета болхлоша. Цо а редактора а, йоазош дешача хана, Iаьржача шаькъаца тоадора гIалаташ. Ше дийша ваьлча, цунна кIалха кулг яздора цо. Из а яр цхьа ший тайпара тамаш. Цкъа-дале, искусствон произведени санна хоза яздора цо из, шозлагIа-дале, цо яздаьчох тара хургдолаш из язде велча, цхьаннена а язлургдоацаш, говза а яздора. Сона цхьаннена а ца хеташ, массанена иштта хеташ а дувцаш а дар Мустафас яздеш хинна кулг.\nЮххьанца балха вахача хана, се мо журналист цхьаькха ца хеташ вар со. Къона волча хана, аз ца даьр хьан дергда, аьле хеташ хул. Журналиста дешар дийша се веце а, айса мел ду йоазув нийсеи даккха гIалат доацаши ду, аьнна, хетар сона. Цкъа, аз йоазув дIачуденна дукха ха ялале, ше волча дIачувийхар со Хамхоевс. Ший бедоалла са йоазув хьа а кховдадаь:\n-МалагIча жанрах язъяьй Iа ер? – хаьттар сога.\n— Мишта малагIча жанрах язъяьй, статья еций из? – хаттара духьала хаттар дир аз.\n-Яц ер-м статья. Ах статья я, ах интервью я, кхоалагIйола ах репортаж я, иштта кхы дIахо а. ДIа а йихье хьатоае, цхьа жанр хургйолаш, — хьаделар са йоазув.\nЙоазув дIадихьар аз, къона хиларах а сиха хиларах а, сай кабинете чувоаллаше а, эттIадаь нувхаш кхувсача тускар чу Iочукхессар. ШоллагIча дийнахьа дехке-м ваьлар со из иштта даь. Журналистий жанраш тIайола книжка хьа а ийца, дийша а дийша, хIара жанра белгалонаш хьаIомайир аз. ТIаккха хайра сона, сай статья ирландхоша еча рагух тара хиннилга. ТIехьагIа аз чутела йоазош дикка тоаденнилга зийнача Хамхоевс, хьалха санна тоаде деза, аьле, юхалуцар уж. Цул совгIа, шийга болх геттара дукха хилча, е цхьаннахьа сиха ваха везаш хилча, делкъийна хIама дуача хана шахматех ловза ше дIавийхача, са истола тIа Iокхоссар массехк материал:\n-Сали, Iо а йийше, Султангирега дIалелахь уж, — оалар. Котиев Султангири вар газета бехктокхаме секретарь. Къаьстта сога хьателар цо редакце къонагIболча болхлой йоазош, аз дийшача а тоъаргда, аьнна, хеташ. Сай аргIагIа цун тешам боа ца бе со а хьожар, харцахьара хIама чакх ца доалийташ. Иштта хьахилар тхона юкъера дIа-юха тешам болаш дола бувзамаш. Оаха цхьана мел яьккхача хана, диса а дисар уж иштта. Кхыдола декхараш а сона тIадехкар Мустафас. Цу дийнахьа керттера редактор вацар, отпусках вар е могаш воацаш вар – хац сона. Кхайка со чу а вийха, Хамхоевс аьлар:\n-Тахан вай редакце воагIаш Базоркин Идрис ва. Хьайна хала деце, IокIалваьле, из со волча хьалчувоалаве веза Iа.\n-ВIалла хала дац, сона-м сайна а сакъердам ба цунца къамаьл де, — аьлар аз.\nИтт даьнна, цхьайттлагIча сахьатах Iолохеваьнна, кепайоазон цIен лакхача а шерача а лагIаш тIа хьежа дIаэттар со. Дикка ха яьккхар аз йоазонхо хьакхачарга сатувсаш латташ. Юххера, хьакхаьчар Идриси цун сесаг Цицкиева Азаи чубагIаш йола машен. Машен лехкаш вагIар мара кхы саг вацар царца. ДIадухьалваха, моаршал хаьтта, се дIавовзийта, хьаьший редакце чубигар аз. ЯлхлагIча этажа тIа лифтаца ца даьлча, Идриса хало хургдар хьалтIавала, хIана аьлча цу хана 70 шерал тIехваьнна вар из. Лифт лакхе сецар. Фусам-да хиларах тарра, со хьалха дIаараваьлар. Сона тIехьавоагIача Идриса ший пхьарс дIатехар лифта наIарах. НаIараш дIакъовлаенна хIама а ма дацар цига, из цо мишта техар ца ховш цецваьннавар со. Гола йолчара дикка лозаваьчох тара дар гIулакх. Хьааравоаллашехь, хьаркхинг йолча моттиге кулг хьекха волавелар из. ТIехьа хьаараяьннача Азас а кIезиг-дукха массаж а яь, тхоай никъ дIахобихьар оаха кхаьнне. Идрис а Аза а редактора заместитела кабинете кхаччалца дIа а бига, со сай болх бе дIавахар.\nШе раьза волча хана, саг хоаставеш оамал яр цун.\n-Жуковец ва хьо, жуковец, — оалар цо иштта моттиг нийсъелча. Цо алацар чапаевец ва хьо, будёновец ва хьо, алхха жуковец дар цун дика саг белгалвоаккхаш дола дош. Из хьадоагIаш дар Сийлахь-боккхача Даьймехка тIема хана фашисташта духьаллаьттача маршала Г. Жукова цIарагара. Нийса вода хьо, бакъахьа да Iа дер, денал долаш ва хьо яхилга дар цу деша маIан.\n-Мустафа Мусиевич, — хаьттар аз цхьан дийнахьа, — из жуковец ва яха дош хIана оал Iа, мишта, мичара Iомадаьд Iа из?\n-ХIá, из ший маIан долаш дош да, — аьлар цо. — Тха тайпан волаш, Сипсой-ГIалий тIа ваха а вахаш, ва тIема хана Жуковс кулгалдаьча эскарца моастагIчоа духьаллаьтта саг. «Я — жуковец» оал цо ше хоаставе дагадехача. Цигара хьадоагIаш да из.\nХамхоев къаман яхь чIоагIа йолаш саг вар. ГIалгIа дика ва алийта, хетаргахьа, шийна доккха зе дергдар цо. Иштта моттигаш сона дуккхаза гуча а йийннаяр цунгара. Царех цаI иштта яр. Газете хьакхухьаш йола почта: центральни газеташ а, журналаш а, редакце язду каьхаташ а эггара хьалха из волча чухьора. ТIаккха мара кхачацар уж газета кхыча болхлошка. Цхьан дийнахьа (80-гIа шераш долалуш дар из) кабинета ниI дIа а йийлла, болх беш вагIар со. Дехьарча приемнера, бедоаллаш центральни газет долаш, цIаккха сона ца вайнача тайпара сиха хьаараийккхар Мустафа. Аьттехьа дIа а леста, Аушев Султан-Хьамида кабинет йолчахьа хьалвахар из. Дукха ца говш, чIоагIа еш йола гIар хьалчухезар сона, гIозала, гIадвахара гIар яр из. Цун бедаьллача газета тIа хиннадар «Комбат Аушев» аьнна корта болаш дола йоазув. Цу сахьате ерригача редакце гIолла чакхбаьлар из хоам. Иштта дикахетар хинна цIаккха а вайнавацар сона редактора заместитель. Ший къаман сагах йола курал, къаман яхь яр из селлара гIадвига хиннар. Из йоазув республикерча газеташа дIатIадоаккхаш а моттиг нийсъелар цул тIехьагIа. Цу дийнахьа денз, юртбоахама отдела кулгал деш волча Султан-Хьамидах цIи йоаккхаш хилча, комбат мара алацар Хамхоевс. Из а дар лакхе хьоахадаь «жуковец» яхар санна маIан дола, сага майрал-денал гойта дош.\nЦхьаькха цхьа моттиг дагайоагIа сона из чIоаггIа гIадвига. Из дар 1988 шера. Сеуле хиннача Олимпийски ловзарашка дакъа лаца вахавар вай мехкахо Арсамаков Исраил. Еррига ГIалгIайче лерг дилла ладувгIаш яр, цигара дика хоам барга сатувсаш. Вайна ховш ма хиллара, цигара котало яхьаш цIавера Исраил. Иштта хьахилар къаман эггара хьалхара олимпийски чемпион. Газетá лаьрхIа язде ха таацар даим кхычар даь йоазош дешаш, тоадеш вагIача Мустафайна. ХIаьта а цу моттига хетаяь йоккха материал ца язйича Iеваланзар журналист. «Атта дий чемпион хила?» яхаш корта а болаш, яр Арсамаковна цо хетаяь очерк. Из дIайолалора иштта: «Бера хана денз вовз сона Исраил. Канана (зIамига волаш цох йоаккхаш хинна из цIи цIагIарчар тахан а йицъялийтац) хьатIа а вийхе, кертах кулг хьекхе, цун дас Махьмад-Гире – из цу хана городе нах дIа-юха кхувлача автобуса шофёр вар – оалар: «Ший да кхаба везаш ва ер».\nНаьха саг чуволаш, шийца иштта къамаьл дарах раьза воацаш хьовзар кIаьнк: «Сацал, па, ма алал сога иштта».\nМа сиха йода ха! Селхан хилча санна хет из деррига. ХIаьта тахан вай мехкахо-штангист Арсамаков Исраил Сеулерча Олимпийски ловзарашка кхаьчав. Къайла сенна кхухьаргда, цо дошо медаль яккхарга сатувсаш а, цун аьттув цабалар кхераш а (спорт – спорт ма йий, цхьаннена мича хов цига фу хургда) вар вайх хIаравар…»\nХовш ма хиллара, Арсамаковс шийна эггара чIоагIагIа духьаллаьтта Ли Хен Кон эшаву, 212, 5 килограмм дозал дола штанга хьалъайеш. Цу хана Хамхоевс спортсменах даьча цу йоазонга кхоачаргдолаш, гIалгIай меттала цох даь йоазув кхы цхьаькха дац. Цун журналиста йоккха говзал геттара дика гуш я очерка хIара мугIарца. Цхьа моллагIдола мугIарера хIама хиннадар аьнна, цох яздеш оамал яцар цун. Геттара боккха лоархIам болаш моттиг нийсъелча, тIаккха беболлар цо ший къоалам. Цу тайпара цо даь йоазув массанена дезалора, дуккхача наха дIа а дайзе, дешаш хулар. ГIалат доацаши мотт шаьра болаши хулар цо баь болх. Из хьадехар цо редакце кхыча болхлошкара а. Бакъда берригаш бацар шоай декхараш лерттIа кхоачашдеш а, газета тIа IотIадоаккхаш дола хIама ма хулла дикагIа хилийта гIерташ а. Нийслора дукха гIалаташ деш бола корреспонденташ а. Иштта моттиг нийсъелча, редактора заместитела оалаш дар:\n-Хьабувцача хана-м лерттIа хьа ма бувц оаш из мотт, къоалам хьабебеллача, керта чу мел дола хьаькъал дIадода мотт сона шун.\nИштта шийх шозза-кхозза бехк баьккхача, тоавала хьожар ледара къахьегаш вола саг. Цу хана Мустафас оалаш хинна уж дешаш аз тахан айса гIалгIай мотт хьехача дешархошка оалаш да. Цхьайолча хана йоазон болх во беш нийслу цар а: диктант, изложени, сочинени. ТIаккха дагадох сона сай хьакима оалаш хинна, хIанз ткъамалдаха, наха юкъе даха диса дешаш. Бераш делалу уж дешаш хезача, цхьачар юхь тIа эхь хетара цIел а отт. ХIама тоадеш хул нийса а низ болаш а аьнна дешаш. Царех да лакхе доаладаь, журналиста оалаш хинна массехк дош.\nЦхьабола корреспонденташ хулар, шоаех бехк баьккхача, из дIатIа ца эцаш, шоаш геттара эздий, гIулакхаца, балха декхараш тIехдика кхоачашдеш ба ала гIерташ. Укхаза а дар цун оалаш лаьрххIа дешаш. Цар а саг нийсача оагIорахьа верзавора:\n-Да, даьра, вай-м дика. Вай-м дерригаш а аьлий ма дий, — цо аьлча, ший бехк кхетабора моллагIчо а. Вешта аьлча, хоза, хьаькъал дола мотт доккха герз да. Из герз шийга долаш а, цунна доал де ховш а, саг вар Хамхоев.\nУкхаза кIеззига цун вахарах-леларах дувца безам ба са. Хамхоев Мусе Мустафа ваь хиннав 1938 шера 1 июне ГIалгIай-Юрта. Цун да ИбрахIима Муса Моздакера ялат хьа а кхухьаш, из ахьа а охьаш, хьоараца базар еш саг хиннав. Цун вежарий Iисий, Ювсап, йиша Сахрат яхаш хиннад. Уж а Муса ше а тахан боацаш ба. Бакъда 90 шерага дIакхаьча цар цхьа воша Ахьмад хIанз а МагIалбика района Кормсовхоз оалача моттиге вах. Мустафа ваьча шера лаьцав Муса. Эггара тIехьа цун фусам-нанна Гетагазова Хьабидата (иштта хиннай Мустафай наьна цIи) ший мар бIаргавайнав, Шолжа-ГIалий тIарча набахта лаьца воаллаш цунна тIехьаяхача хана. ХIаьта Муса веннав ший 35 шу даьннача хана, из дIавеллав Магадански областа Сусуманерча Комсомольски оалача посёлке. Цу цхьан кIаьнка, кхы маьре ца йодаш, из кхевеш яьгIай БIугIий Хьабидат. Шийна мел могаш дола хIама а даьд цо из бакъахьарча оагIорахьа кхеве гIерташ. Вай Сибре дигача хана Кокчитаве а баьхе, Алма-Ата хьабоагIа уж баха. Цига яьккхай Мустафас юкъера школа. Цул тIехьагIа из деша вода Казахски паччахьалкхен университета журналистикан факультете. Цу хана цунца цхьана деша ваьгIав вайна дика вовзаш хинна партийни болхло а поэт а Мякиев Асхьаб. 1959 шера цIабоагIа уж вай мехка. Хамхоев университет яьккха ваьнна хиннавац цу заман чухь. Заочни отделене а ваьле, Шолжа-ГIалий тIарча Катаяма яхача моттиге ваха хов из ший наьнаца. Ала деза, Хьабидат воIаца дикка ха йоаккхаш, цун дукха дикаш бIаргагуш яьхалга. Из кхелхай 1988 шера.\nШе дунен чу мел яьккхача хана, цхьан метте мара балха хиннавац Хамхоев Мустафа. Цун къахьегама книжка тIа «Сердало» газета корректоралла хьаийцав аьнна яздаьд. Кхы цигара дIа ца воалаш, шерагара шерага балха тIа лакхлуш, хьавенав из. Корректор хинначул тIехьагIа отдела заведующи, бехктокхаме секретарь, хIаьта 1972 шера денз радактора заместитель волаш болх баьб цо 1992 шу хьатIакхаьча, Нохч-ГIалгIай республика бокъонца йоххалца. Университет а, Казахстане Iо а ухаш, чакхйоаккх цо. Кхыча дешашца аьлча, из вар вай къаман юкъе кIеззига мара боацача профессиональни журналистех цаI. Аз-м укхаза тIатохаргдар – эггара дикагIчарех цаI.\n1992 шу тIакхаьчача, «Сердало» газета Шолжа-ГIалий тIара гIулакх талх. ДIахо хургдар дика гуш, Мусе Мустафа хьалвоагIа Наьсаре. Хьалхара президент хиннача Аушев Султана Руслана соцам арабоаккх, районни газета кIийлен тIа «Сердало» хьаде, цун керттера редактор М. Хамхоев оттаве, аьнна. Цу хана со а вар Наьсарерча газете корреспондента болх беш. Цудухьа сона дика дагадоагIа цу деношка хинна хIамаш. Редакце хьа а вена, цо хьакхайкадир, районни газете балха хинна еррига коллектив «Сердало» болхлой санна лоархIаш хургхилар. Малаш бар цу хана цига къахьегаш хиннараш? Царна юкъе дукхагIбараш къаьна журналисташ бар: Албогачиев Мухьмад, Сагов Iалихан, Муцольгова Рая, Пугоев Салман, Гасаров Бахьаудин, Вышегуров Мухьмад, Сагов Султан, Беков Ахьмад, Зангиев Мухьмад, со. Цхьан Пугоевгара дIа мел ийккхараш (из фотокорреспондент вар) йоазонца кулг шаьрденна нах бар. Иштта укхаза болх беш яр корректор Галаева Лида. Мустафас лерхIар массайолча районашка ший корреспонденташ хургболаш гIулакх вIаштIехьадаккха. Масала, МагIалбика районе гIолла болх беш вола корреспондент хила веза, аьннадар сога. ВIашагIъеллар эггара хьалхара номер. Ший доаккхалга диллача районни газет миссел мара дацар из. Хьалхарча оагIон тIа яздаьдар: «Сердало». ГIалгIай халкъа юкъара политически газет». Из номер араяьлар 1993 шера 8 мае. ХIанз а сога долаш да из газет. Цу тIа дар тайп-тайпара йоазош: президента Р. Аушевс, правительствон председатела Р. Татиевс коталон денца мехкахой даькъалабувцар; кагирхой эскаре гIулакх де тIахьехаш дола республикан тIема комиссара А. Дзаурова амар; Вышегуровс язъяь « ГIалгIай республикан паччахьалкхен назам» яха стихотворени; Сагов Султана «Республикан кхашка гIолла» яха корреспонденци. Иштта яр хьалхара оагIув. Къаьстта а теркам тIаозаш яр шоллагIча оагIон тIара Российски Федераце президента Б. Н. Ельцина ГIалгIайче гIолла волча викала И. М. Костоевс яь заявлени. Цу тIа, лоацца аьлча, йоахар: мел аз дехарах, 8 бетта цкъа а Iа хье волча се тIацаэцар бахьан долаш, республике латташ дола хьал тоадара деш хIама цахиларах, хьа викал хилара декхараш аз сайна тIера Iодохк. КхоалагIча оагIон тIа кепа теха дар ТIема-космически низий майор волча Трухин Николай Анатольевича дайта каьхат. 1945 шера Москве хиннача Коталон параде дакъа лаьцача нахага дехар цо, Голицыно яхача городе вахача шийга хоам бар. Иштта укхаза дар Владикавказе ваьхача Х. Берсановс даь, хIирий мехка шоашта тIалоаттадеча таIазарах дола «Маца чакхдаргда ер?..» яха йоазув. ЙиълагIча оагIон тIа яр Полонкоев Мурада суртий хьокхамах йола са репортаж. Газета кIал яздаьдар: «Керттера редактор М. М. Хамхоев».\nЦу газета вахар дIаьха хиланзар. Наьсаре ер арадувла доладеннача хана, Шолжа-ГIалий тIара газет а кепа етташ дар. ТIаккха Хамхоевс аьлар:\n-Ер ловзараш аз леладергдац. Со дIавоал укх балхара.\nЦул тIехьагIа кхы гучаваланзар из редакце. Ше хьалха хинна районни газет хилар цох юха а.\nДукха ха ялале, сона хезар Мусий Мустафа Шолжа-ГIалий тIара хьалъара а ваьнна, Сийнача Кхере яхача моттиге боахам а билла, ваха хайнав, аьнна. Из моттиг я Юкъерча Ачалкхенна 3 километр, Дошлакъий-Юртанна 10 километр гаьна. Бакъда из чуйоагIа Дошлакъий-Юртан округ лоархIаш йолча моттигá.\nХамхоева фусам-нана ГIалме-Отаршка ваьхача Евлоев Хьасана йоI Голихан я. Цо ваь пхиъ дезалхо ва цун, кхо воIи ши йоIи. БоккхагIал лорадеш дIаязбеш хилча, уж укх аргIагIа язбе беза: Башир, Мадина, Мухьмад, Руслан, Тома. Хьалхарча шинне чакхъяьккхай Шолжа-ГIалий тIара № 55 йола юкъера школа, вокхар дийшад цигарча № 61 йолча школе. Тахан уж берригаш кхийнаб, шо-шоай дезалаш а болаш бахаш ба. Башира Кубанера юртбоахама институт яьккхай, из вахаш Бельге ва. Мадинас Питерера мединститут яьккхай, из Юкъерча Ачалкхе ях, болх беш Наьсарерча бераш деча цIагIа я. Мухьмад «ЦIена хий» хьадеча цеха кулгалхо ва, из хий вай тикашка дохкаш хул. Руслан мовхьаш кхухьа транспорт чуйоагIача компанена керте латт. Тома Наьсаре маьре а йолаш, кхо воI кхевеш йоалл. Мустафас ше хьабенача хозача а хьаьналча а наькъага хьежжа, хоза дIанийсбеннаб цун дезал. ХIаьта а цхьацца халонаш нийсъелар цунна кердача моттиге. Иттех цIа мара дацар цига хиннараш. Цкъа-дале, газ яцар е хIанз а яц. Къаьнарча журналисто мел дехарах, яздарах гIулакх хиланзар. Хий да, ток я, бакъда газ хьалха санна йоацаш я. ШозлагIа-дале, укхаза къонгий берашта деша аха школа яцар. ХIара дийнахьа даь-дас пхи километр дIаи пхи километр юхеи никъ бора, уж школе дIакхувлаш. Карарча хана, Сийнача Кхере даха бераш деша дIакхувларгдолаш, автобус еннай.\nБоккхачарца воккха хила а зIамагIчарца зIамагIа хила а ховш саг вар Мусе Мустафа. Укхаза, цунна тешал деш, массехк масал доаладергда аз. Цхьан сарахьа, балхара даьлча, вIашагIкхийтта салаIа даха лаьрхIадар оаха. Ди чакхдаьлча, берригаш хьабаьхкар, бакъда воацаш вар цаI – Вышегуров Мухьмад. Новкъосташа лаьрхIар цунна гIод тоха. Тхона юкъе эггара воккхагIа вар хана а беча балхага диллача а Хамхоев. ДIа-хьа дийцача, Вышегуров волча хьоашалгIа баха лаьрхIар газета болхлоша. Мухьмад микрорайоне вахар. Тхо дика тIаийцар цун фусам-нанас Инаркиева Лизас. Мухьмад цIагIа веце а, из чувалцца сабарде лаьрхIар оаха. Тхьамада магIаваьккха тхо дагIаш цхьа ха яьлча, чукхаьчар цIен-да а. Хьачуваьнна, тхо бIаргадайча цецваьннавар из, тIаккха оаха шийна гIод техалга хайча, цох сакъердам баьнна, велаш дикка юкъ яьккхар цо. Дикка бийса яххалца сакъердам а биа, цIадахар тхо.\nАйса цунца хоза ха яьккха, цхьаькха цхьа моттиг йицлуц сона. Делкъа ха яр хьатIакхоачаш латташ. Наьсарера Зазоев Мухьмад яха зIамига саг вера со волча, делкъийна фега салаIа а хIама даа а дIавехаш. Кхы новкъост вале, из а хьавеха, къамаьл а дагIар а безамегIа хургда вай, аьлар наьсархочо. ДукхагIбараш дIа-юха а баха, редакце хайра саг висавацар. Мустафай ниI яйра сона, йийлла латташ. Чу а ваха, тхоашца дIавийхар аз редактора заместитель, делкъийна хIама дуача юкъа цхьаннахьа фега вагIа. Из кабинет кIордаяь хургьяр-кх цунна, ше укх миноте IокIалвоагIа, аьлар цо. Дукха ха ялале, тхо кхоъ дагаваьлар, малагIча оагIорахьа гIоргда. Тхьамадас яхар дир оаха, хетаргахьа, Петропавловски шоссе болча оагIорахьа яр цо тхо дига моттиг. Трассанна дукха гаьна боацаш, гаьнаша Iи деш, хоза сийна бай бар. Цхьа сахьат совгIа ха яьккхар оаха, цхьацца дувцаш, шун тIа дагIаш, салоIаш. Кхы дукхагIа хьедала йиш йолаш дацар тха гIулакх, балха юха тIадаха дезар, къаьстта а дукха гIулакхаш хулар тха воккхагIволча новкъоста.\nЦхьан дийнахьа Мустафа чIоагIа велаве а вIаштIехьадаьлар са. Тхоца вар берригаш Iехабеш, царех велаш лелаш, цхьа къаьна журналист. Цун цIи йоаккхаргьяц аз. Редакце болхлой бовзачарна, цIи ца яьккхача а ховргда из малав. Берригаш укхо Iехабеш хилча, оаха ер а Iехаве мегаций, аьнна, дагадехар сона. Цуннеи сонеи юкъе цхьа кабинет мара яцар. Аз чIоагIа деш дола къамаьл а хьалчухозаргдолаш, сел юхе вар из. Цудухьа, эзза сай ниI хьатIа а къайла, телефон дIачутехар аз цунга. Къамаьл, оаз хийца а хийца, эрсий меттала дир аз:\n— Ди дика хилда. Парте обкома инструктор Талгатов ва со. Делкъийна шийтта сахьат даьлча, обкома пропагандаи агитацеи отделе тIавехаш ва хьо. ТIехьа цависар дех, — аьлар аз.\n-Мегаьд, укх сахьате цига хургва, — жоп делар соца къамаьл дечо.\nСона-м из айса дувцачох тешаргвац, се цу сахьате гучаваргва моттар. Цхьабакъда аз телефон Iойилла цхьа-ши минот йоаллаше а, магIарча наIарах «чIарх-чIарх» аьнна, чIега тохаш хезар сона. Когий тата Iочудера приемни йолчахьа, тIаккха цу чура юха арадаьнна, лифт йолчахьа хьалдахар. Ер вIаштIехьа ма дац, аьнна, хийтар сона. Ваха обкоме из дIаотте, телефон техар малав тохкаргда, гучавоале, цох гIар а хургья. Чувахар со Хамхоев волча:\n-Мала вар из йорт ийца вахар? – хаьттар аз.\nДIавахача журналиста цIи а яьккха, хьанаьхк вар из-м, аьлар Мустафас.\n-Фу леладора цо? – дар са шоллагIа хаттар.\nФу хаттараш да укхо дераш аьлча санна, бIарахьежар из сона:\n-Обкоме вахар из, дIавийхав ше, аьнна.\n-Ай, со вар из телефон техар, дIавахийта йиш-м яц, — аьнна, цунна тIехьаведар со, лифта чу чувала кийчвеннача хана соцавир аз газета болхло.\nТхо шиъ юхавоагIаш вайча, уйча араваьнна лаьтта Мустафа, аркъалваха велавелар, ши тIоара вIашка а тохаш:\n-Хьай у дир хьона хIанз. Массахана Iа нах Iехабеш а хургдац, — аьлар цо, дукха ха йоацаш обкоме вода аьнна араваьнначунга.\n— ВоллахIий, укх 19 шера укхо мара иштта Iеха ма ваьвац со, — аьлар цо, ший наIара чIега хьабаккха отташ.\nХамхоев дукха везар цунца болх беш мел хиннача наха, тийшаболх, дега бIехал, хьагI фуд ховш саг воацандаь. Дуккхача шерашка цунца болх баьча Майсигов Саламхана аьлар: «…Балха веначул тIехьагIа, мотт ховш, моллагIа эшаш дола хIама хьадовзийта а хьо дIакхетаве а ховш – из деррига шийга хьаийца, хьавоагIаш вар Мустафа. Керда баьхкачарна гIо де дезаш а хулар из. Иштта саг вар из. Тешаме саг вар.»\nЦо болх баьча шерашка паччахьалкхен совгIаташта чIоагIа цIаьрмата дар вайцигара Iаьдал. ХIаьта а цунна еннаяр В. И. Ленина 100 шу дизара а дика къахьегара а хетаяь медаль, цун къахьегама книжка тIа дIаяздаь да керттера редактораш хиннача Льянов Мустафас а Тебоев Тухана а кхайкадаь баркалаш, премеш.\nХала хете а, Хамхоев Мусий Мустафа тахан вайца воацаш ва. Д1абахача бетта 80 шу диза хургдар цун. Из кхелхав 2014 шера, ший 76 шу даьннача хана. Цун фусам-нана Хьасана Голихан ях зIамагIволча воIаца Русланаца Сийнача Кхере Мустафа ваьхача коа. Из вовзаш мел хиннача сага, эздий къонах а дика журналист а санна даим дагавоагIаргва Хамхоев.\nСурта тIа: Хамхоев Мустафа\n← Пенсионный уровень


"ДаIишера" хила тарлун нохчийн тIемало низамхойн Iуналлехь витина Туркойчохь\nОханан-беттан 4-чу дийнахь Шеман а, Туркойчоьнан а дозанехь лаьцна Нохчийчуьра вахархо Гаджиев Джамалали набахте чохь вита сацам бина Туркойчоьнан кхело. Ницкъхойн версица, Гаджиева тIомбинера Шемарчу тIамехь “ДаIишан” агIор .\nЛаьцначу хенахь цуьнгахь 1,5 кийла оьккхуьйту хIума а, 2 граната а, Iожалхочун духар а хилла. Гаджиев, ницкъхоша дийцарехь, “теракт” ян Iалашо йолуш хилла, аьлла хааме даьккхинера “Анадолу” агенталло.\nГаджиеве бартхаьттинчу ницкъошна хетарехь, ши шо хьалха иза “ДаIишан” тIемалойн могIаршка хIоьттира. ТIематийсадаларшкахь чевнаш йинчул тIаьхьа, цо сацам бира Шемара дIаваха. Туркойчоьнан низамехь доцчу кепара доза хадочу хенахь, иза лецира туркойн дозанхоша. ХIинца, цунна дуьхьал бехктокхаман гIуллакх долор ду терроризмана гIорто ярна.


ГIуран-бутт 01, 2021\nУкраинин ТIеман ХIордан ницкъийн хилла буьйранча Березовский Денис\nГIирмехь а, Севастополехь а йолчу Украинин прокуратуро кхеле хьажийна Украинин ТIеман ХIордан ницкъийн буьйранча хиллачу Березовский Денисан гIуллакхехула бехкевен акт, хаам бо Свобода Радионо. Хилла контр-адмирал бехке веш ву пачхьалкхан ямарт хиларна а, 2014-чу шарахь Оьрсийчоьнехьа вала дагахь зуламан юкъарло кхолларна а.\n2014-чу шарахь Зазадоккху-баттахь, украинахойн флотан коьрте хIоьттина шолгIачу дийнахь, иза дуьхьал велира Киевера омраш кхочушдарна, цо байIат дира ГIирман халкъана, ткъа цул тIаьхьа – Оьрсийчоьнна. Украинин прокуратурина хета, шен леларца а, сацамаш барца а Березовскийс аьтто бина аьлла, "Украинина дуьхьал зуламе гIуллакхаш дайта". И бахьана долуш цунна чохь яккха хан кхайкхо мегаш ю 15 шаре кхаччал.\nКарарчу хенахь Березовский гIуллакх деш ву Оьрсийчоьнан флотехь, вице-адмиралан чинехь. Иза ву Оьрсийчоьнан Тийначу хIордан флотан буьйранчин когаметта. Шена дуьхьал криминалан гIуллакх даккхарна официалан комментари йина яц цо.\nГIура-беттан 1-чу дийнахь Оьрсийчоьнан Талламан комитето тIедожийна шен коьртачу аппаратан талламхошна Украинехь тIеман хьаькамна дуьхьал криминалан гIуллакх даккхар къастор. Бух каро аьтто балахь бехктакхаман гIуллакх долор ду, цунна дуьхьал низамца догIуш доцу бехктакхаман г1уллакх долорна, - яздина ду Талламан комитетан сайта тIехь.\nФранцин президент хила гIертачунна гIуда тоьхна нохчийн мухIажарех лаьцна аьллачунна тIехула\nЛечкъийна бигина шен гергарнаш дIахецна, боху нохчийн блогеро\nЭстемирова Наталья ерах гIуллакх дIакъевлина ЕСПЧ кхело\n"Омикрон" штамм хааелла Къилбаседа Кавказехь кхин а\nМосквахь автобусчуьра нахана кхерамаш тийсина дагестанхо лаьцна\n"Мекх-Кхелан" YouTube-канал яьстина Кадыровга кхайкхам бинчул тIаьхьа\nОьрсийчоьнан эскарш Украинина тIелета мегаш ду бохург харцдан цахIоьттина Песков\nСаратовхь трамвайш лелорхой шаьш ларйеш бу шайн лайлахь йисна вагонаш\nШаьш кадыровхоша дIадигна хилар харцдо нохчийн оппозицин блогеран гергарчара\nЖенева, Канны, Нью-Йорк, иштта дIа кхин а. НазарбаевгIеран исбаьхьа бахамаш\nНохчийчохь нах лецарна дуьхьал 400 сов стаг митинге ваьллера Страсбургехь


umm_hayrullah — наука — LiveJournal\n«Даймахко» ненан матте безам алсамбаьккхина\nДаимма а безна суна сайн ненан мотт. Нохчийн мотт бийца йиш йолчахь а, шен доьзалехь а оьрсийн мотт буьйцург вуно осала а хетта. Ткъа къин муха хетар ву, ша винчу шен ненан мотт, вайн дайша жовхIар санна ларбеш, кхиийна лераме нохчийн мотт бицбина, кхечу матте вирзинарг?!\nХийрачу махкахь яра аьлла, дIатесна ца битина ас ненан мотт. Цуьнан сий дар а, иза бийцар а – сайн декхар хетта суна, суо нохчий йолун дела. Делахь а, тIамо Даймахках яьккхина, хийрачу махкахь кхиар баьхьна долуш, школехь нохчийн мотт Iамабан йиш ца хилла сан. Цундела, бийцарехь бен цуьнах пайда эцна яцара со, яздарехь сайн гIалаташ хир ду аьлла тешна йолуш. Бакъду, оьрсийн маттахь байташ, сочиненеш, статьяш язъеш чIогIа хазахетара. Мухха делахь а, Делан лаамца, «Даймохк» а, «Вести Республики» а газеташа дIакхайкхинчу конкурсехь дакъалацар нисделира сан. Нохчийн маттахь цхьа а хIума язлур дац аьлла, суо тешна йолушшехь, статья а язйира ас конкурсе. Нохчийн маттахь язйинарш кIеззиг хиларан баьхьна долуш нисделлехь а, муххале а цхьаьна баьхьница хьалхара меттиг яьккхина, «Даймохк» газетехь болх бар нисделлира сан. Дуьххьара хала хетар яздан, цIа оьрсийн маттахь язъеш, юха гочдеш хIуманаш леладор. Юл-юлаш сайн балхах дIайоьллачул тIаьхьа, гуттар а алсамбелира сан ненан матте болу безам. Де-дийне мел долу а, чIаглуш схьайогIуш ю нохчийн маттаца йоьзна йолу деган йовхо.\nСайн коллективах а, балхах а дIаийначу сан ойла кхоллало: «Ма дика а ду-кх, кхечу газете ца йоьдуш, «Даймахке» со еана. Сийлахьчу ненан метан шоралла а, хазалла а ма-ярра евзар яцар-кх суна, оьрсийн маттахь язъеш ас сайн болх а, дахар а дIадаьхьнехь», - олий. ХIинццалц оьрсийн маттахь йина йолу ойла а нохчийн матте йирзина. Айса сайна тIехь тидам бича, хаало, гуттар а нохчийн мотт дагна марзбелла хилар. Т1аьхьарчу хенахь, ур-аттала телефон чохь язъеш йолу «смс», я электронни почтехула яздеш долу кехат а цхьаьна, дерриге нохчийн маттахь яздо ас, оьрсийн маттахь яздан йолаелча, юха а, хьаьвззина, ненан матте йоьрзу ойла.\nНенан матте болчу безамо дог-ойла гIаттийначу сан коьрте яьхкира цхьа гIийла байташ, нохчийн меттан дозалле хьаьжца, гIийла ю-кх уьш:\n«Жималлехь дуьйна хьо даггара бийцина,\nХийрачу махкахь а хьан сий дина ас.\nОсала хетта, хьо ларамза бицбинарг,\nХьан ларам ца бечо, сан дагна йо вас.\nХалонехь, къийсамехь тхан дайша кхиийна,\nСийлахьчу тхан нанойн сийдолу мотт,\nКхидIа а, даимма хьо маьрша кхуьийла,\nХьоь болчу сан безаман ялур яц чот…»\nДалла бу-кх хастам, уггаре хьалха бусалба а, цул тIаьхьа нохчий а вай кхолларна. Туьйранашкахь, иллешкахь дийццал хаза гIиллакхаш вайн нохчийн хилча, вай хIун аьлла дIатосур ду уьш? Оццул кIеда, мерза, хаза вайн нохчийн мотт хилча, вай хIун аьлла бицбийр бу иза? Цуьнан сий ца дан, я доьзалехь а, адамашлахь а бийцар дIатаса вай хIун баьхьна ду? Ойла ейша, хIай нохчий!..\nP.S. Стихи тоже мои)))\n«Даймахко» ненан матте безам алсамбаьккхина — 0


Оьрсийчоьнан Лакхарчу кхело низамца догIуш дац аьлла ХIинжа-ГIалахь нахе гулам цабайтар\n"Черновик" газетера журналист Гаджиев Iабдулмумин лаьцначуьра дIахецар доьхуш, гулам хIотто гIоьртира ХIинжа-ГIалахь жигархой яхначу аьхка. Амма Дагестанан юстицин министралло бакъо ца елира, наха шайн барам дIабахьа къастийна меттиг мукъа яц аьлла.\nДеллачу жоьпанна резабоцчу жигархоша арз чуделира Пятигорскерчу кассацин 5-чу кхеле, ткъа цо харцйира Дагестанера юстицин министралла. Пятигорскехь бина сацам нийса бу аьлла хIинца Оьрсийчоьнан Лакхарчу кхело а.\nХIинжа-ГIалара жигархой шайн махкал арахьа бакъо лаха декхаребинарг дара меттигерчу а, Дагестанан Лакхарчу а кхелаша, шайн мехкан юстицин министраллехьа а евлла, гулам цабайтар нийса ду алар шайн сацамашкахь.\nГуламан жигархойн бакъо толош хьийзинчу юриста Исмаилов Марата шена теша лаьа элира "Кавказ.Реалиига", журналист Гаджиев харцонах Iалашван гIерташ, цуьнгахьа гуламаш бан жигархошна Дагестанерчу Iедало кхидIа новкъарло йийр яц бохучух.


Омск-мехкан могашаллин министр Мураховский Александр схьакарийна талла вахначохь вайна кхо де-буьйса даьлча. Иза ша кхаьчна наханна тIе, хаам бина оршотан дийнахь регионан Iедалан пресс-векалто.\n"Баслы юьртана гергахь наханна тIекхаьчна Мураховский. Дикачу хьолехь ву", - боху хаамехь. Большеуковский кIоштан дарбан хIусамехь зераш ду деш Мураховскийна, билгалдоккху меттигерчу Iедало.\nДождь" телеканалца телефонехула къамел деш шен майра карийна хилар бакъдина Мураховскийн зудчо а. Цо дийцарехь, цкъачунна министрна "цкъачунна ца хаьа ша лохуш мел дукха ницкъаш арабаьхна". Мураховскийн цIийнананас "Дожде" бинчу хаамца, Поспелово юьрта кхачийна иза.\nСтигалкъекъа-беттан 7-чохь вайра Мураховский. Квадроцикл тIехь ваханера иза талла, Большеуковски кIоштан Поспелово юьртарчу таллархойн базера араваьлла, амма юха ца веана. КIирандиIйнахь хиина иза вайнийла. "Интерфаксо" бахарехь, шаьш лехна иза цуьнан накъосташа дийнахь-буса, ткъа Стигалкъекъа-беттан 8-чохь хаийтина полицина. Стигалкъекъа-беттан 9-чохь таллархойн базина 6,5 километр юьстах карийна министран квадроцикл, ткъа иза ша вац карийна цкъачунна.\nМураховский Александр вара стохка оппозицин политик Навальный Алексей, иза Берлине вигале, чувиллинчу дарбан цIийнан коьрта лор. Марсхьокху-беттан 20-чохь, кеманца Томскера Москва воьдуш, лазаро а лаьцна, иза чувиллинчу Омскерчу дарбан цIийнан лоьраша диагноз хIоттийра: "дегIаца кхача нийса дIаса ца лелар". Ша оппозиционер а, цуьнан го а тешна бу Навальныйна тIеман "Новичок" дIовш делла хиларх – цуьнца иза карийра тIаьхьо Европерчу лабораторешна а, Берлинерчу лоьрашна а.\nМураховский Александр Омск-мехкан могашаллин министр хIоттийра 2020-чу шеран Лахьан-бетта юьххьехь, цул хьалха оцу даржехь Iийна Солдатова Ирина балхара дIаяьккхича. Медицинан гIирс оьцуш дуккха а миллионашкахь ахча лачкъорна бехке а йина, лаца кхайкхийна ю иза.\n2021-чу шарахь велла Мураховскийн гIовс лаьттина анестизиолог, реаниматор Максимишин Сергей а, Оьмскерчу дарбан цIийнахь травматологин, ортопедин декъан куьйгалхо Iийна Агишев Рустам а, дагадоуьйту "Коммерсантъ" газето.\nОьрсийчу юхавеъча лаьцначу Навальный Алексейна цхьа хан хьалха "Ив Роше" бахаьнехь тоьхна хилла хан, иза набахте а хьажош, меттахIоттийра кхело. Навальныйна хетарехь, Оьрсийчоьнан къайлах сервисаш ю цунна дIовш делларш. Иштта бехкево цо шена дIовш даларна Оьрсийчоьнан президент Путин Владимир а. Кремло тIе ца оьцу бехк. Оьрсийчоьнан территори тIехь Навальныйна дIовш делла бохург а дуьллу лакхарчу куьйгалло шеконе.


Гаагерчу кхелехь листа долош ду MH-17 рейс хIаллакьярх долу дов\nОршотдийнахь, Мангал-беттан 7-чохь, Гаагерчу кхелехь дIадуьйлало 2014-чу шеран Товбецан-беттан 17-чу дийнахь Malaysia Airlines авиакомпанин Boeing 777-200ER кема чудожорах долчу девнан ладегIарш. Амстердам — Куала-Лумпур маршрутца MH-17 рейс кхочушъеш доьдучуьра чудаийтина лайнер. Белла чохь хилла массо а нах – 298 стаг. Кхел йолаелира 2020-чу шеран Зазадоккху-беттан 9-чохь Амстердамехь. Бехкевийриг ву виъ стаг, кхоъ ву царех Оьрсийчуьра. Уьш бу: ФСБ-хь болх бина полковник Гиркин (Стрелков) Игорь, Оьрсийчоьнан тIеман коьрта талламийн урхаллин (ГРУ) лакхара эпсар лаьттина Дубинский Сергей, тIеман десантан подполковник хилла Пулатов Сергей. ВоьалгIаниг ву Украинан вахархо, "ДНР" шех олучу сепаратистийн декъара тIеман талламчийн тобан куьйгалхо Харченко Леонид.\n2014-чу шеран Товбецан-беттан 17-чохь Амстердамерчу Схипхол аэропортера гIаьттина кхо сахьт а долуш, Украинан стигалхула чекхдолучу юкъанна чудожийра "Боинг 777" "Бук" ракета тоьхна. Беллачу пассажирех бераш дара 80.\nБеллачех дукхахберш (192) Нидерландин бахархой хиларна, Укранан Iедало бехктакхам таллар дехьаделира оцу пачхьалкхе.\nДуьненаюкъарчу Къаьмнийн Цхьаьнакхетараллица а, Дуьненаюкъарчу гражданан авицин цхьаьнакхетараллица а юкъаралла а лелош, Нидерланди резахилира талламехь хьалханча хила.\nНидерландин кхерамзаллин кхеташоно а, Цхьаьнатоьхначу талламан тобан а (JIT) динчу жамIо бхарехь, Украинан пачхьалкхах йоцчу, тIемалойн тобано долахь латточу малхбалерчу территори тIера герз тоьхна, чудаийтина кема.\nМила ву Донбассехь Малайзин "Боинг" чудаийтина "Хмурый"?\nУкраинан малхбалерчу конфликтан декъахь йолчу агIонехь цхьаммо а тIе ца эцна шена авиакатастрофа эккхийтарна бехк. Оьрсийчоьнан тIеман министралло а, пачхьалкхан официалерчу урхаллаша а харцдо Дуьненаюкъарчу цхьаьнатоьхначу талламан тобано дина жамIаш.\n2017-чу шеран Товбецан-баттахь Нидерландино дIахьедира, MH17 рейс хIаллакьеш дакъалаьцначарна таIзар къастор ду Нидерландехь, аьлла.\n2019-чу шеран ГIадужу-баттахь Оьрсийчоьно дIахьедира, МН-17 рейс хIаллакьярна бехкевечу кхаа Оьрсийчоьнан вахархочунна тIехь кхел шега яйта, аьлла. Цунна Нидерланди реза ца хилира.\nБехкевечу веаннах кхоъ реза ца хилира кхелехь дакъалаца. Цхьана Пулатовс элира, ша реза ву адвокатехула кхелаца юкъарло латто. Цунна гIодеш бу адвокаташ: Нидерландера шиъ а, Оьрсийчуьра цхьаъ а.\nКхелахочо Стинхейс Хендрика дIахьедина, кхел лерина ю Оьрсийчоьнан тIеман буьйранчашна тIекхаччалц дIа йолу зIенаш тидаме эца, ткъа ша къастийна бехк билгалбоккхур бу кхеле ванза висинчу Дубинскийн а, Гиркинан а, Пулатовн а, Харченкон а, аьлла.


Нохчийчуьрчу кхело 30 эзар соьме охьабаьккхина Залзаевна лучу компенсацин барам\nUra.ru гIирсан керлачу хаамна тIехула Нохчийчохь прокурор лаьттинчу Залзаев Мурата дехначу 15 миллион соьма тIера 30 эзар соьме охьабаьккхина компенсацин барам Нохчийчуьрчу Лакхарчу кхело. Дуьйцург ду, хаамийн агенталло экс-прокурор юкъахь волуш хиллачу некъан хьовзамах шен агIонашкахь дийца даккхар.\nUra.Ru гIирсана тIедожийна 30 эзар сом компенсаци Залзаевна дIаяла. Иштта, кхело декхаре йина агенталла, Залзаев Мурадан бехках некъан бохам хиларх язйина информаци бакъ ца хиларх дIакхайкхон а.\n"Нохчийчохь прокуратуран белхахочо кхо стаг хIаллаквина. Дийна боллушехь машен чохь баьгна нах" аьллачу цIарца хаам баржийра Ura.Ru ресурсо. Карарчу хенахь публикаци дIаяьккхина, цуьнга хьажа таро ю веб-архивехь.\nНохчийчохь кIоштан кхело 15 миллион сом охьадилла декхарейира махкахь прокурор лаьттинчу Залзаев Муратна URA.RU агенталлин сайт. Агенталлин юристаша арз хьажийнера оцу хьокъехь Нохчийчоьнан Лакхарчу кхеле.\n2017-чу шарахь Соьлжа-ГIалахь хиллачу некъахьовзамах лаьцна бара URA.RU-н хаам. ХIетахь Хьалха-МартантIехь прокуроран гIовс волчу Залзаевн Toyota Camry а, "Лада Приора"а вовшахкхетарх лаьцна бара агенталло, Mash телеграм-канална а, Russia Today сайтанна а тIетевжаш арахецна хаам. "Лада" машенахь хилла ши стаг велира, машен иккхина, егира оцу хьовзамехь. ТIаьхьо талламо бехказваьккхира Залзаев.\nКхеле ша динчу орзехь Залзаев Мурата бехкейора URA.RU агенталла, цуьнан хаам бахьанехь шен прокуратурерчу балхах воха дезна, аьлла.\n2018-чу шеран ГIуран-баттахь Нохчийчоьнан куьйгалхочун Кадыров Рамзанан шичин, Шела кIоштан администрацин урхалхо лаьттинчу Ибрагимов Турпал-Iелин бехках хиллачу некъан бохамехь доьзал бийра: да, нана, церан йоI а. Ибрагимовс бехк тIе ца лецира, я иза жоьпалле а ца озийра.\nТкъа, 2014-чу шарахь нах а бойъуш, хиллачу некъахьовзамна бехкевира ГIалгIайчоьнан хиллачу куьйгалхочун Евкуров Юнус-Бекан хадархо лаьттина Мейриев Багауддин. "Интерфаксо" яздарехь, набахтехь даккха диъ шо хан кхайкхийра кхело Мейриевна, амма гIуллакх ширдаларна сацамбира иза маьрша вуьтуш.\nГIадужу-беттан 26-чохь хилла ю инцидент. Белхан машенахь республикан куьйгалхочун машенийн ковраца вогIучу Мейриевн бехках ши зуда йийра, шина стагана чевнаш хилира. Мейриевс бехк тIе ца лецира.


ТIейоьжначу гIишлонна кIелахь велла нохчийн тобана юккъера хила тарло ши эскархо гойтуш видео арахецна шен телеграмерчу каналехь оппозицин блогера Халитов Хьасана. Уьш юкъалаьцна бетонан экъа дIататта гIерта видео дIаязъечу юкъанна церан тIеман накъостий.\nХалитовна хиъна веллачех цхьахволчун цIе – цуьнан хаамца, иза Нохчийчоьнан Шелан кIоштан Дубин-эвлан хилла юьртда Успанов Ахьмад ву. Биъ баттахь хилла иза юьртан куьйгаллехь – 2009-чу шеран Дечкен-баттера Стигалкъекъа-батте кхачалц, цул хьалха куьйгалхочун декхарш кхочушдеш хилла ву.\nХьалхо Успановс Кадыров Рамзане видеокхайкхам бинера, цу тIехь цо латкъамаш бора, шена республикехь тIеIаткъамаш беш хиларна, иштта доьхура цуьнца, йа цуьнан гонера цхьанца цхьанакхетар. Хилла волчу хьаькамо дийцира, ша диъ шо набахтехь даккхарх лаьцна – цо ца хьахийра, муьлхачу бехкана тIехула.\nВеллачех шолгIачунна цIе евзаш яц. Официалехь беллачех лаьцна хаамаш таханалерчу дийнахь тIечIагIбина бац.\nОхан-беттан 25-гIа де – Оьрсийчоь Украине тIамца чугIоьртина 61-гIа де ду. Украинана бIе километр генахь Iуьллучу Брянскехь йолчу Транснефть компанин мехкдаьттан базехь цIе яьлла. Керстийн Пасхан дийнахь Украинан малхбалера гIаланаш юха а тохаршна кIел нисъелира. Украинерчу Iедало хаамбо, малхбалехь оьрсийн тIелатаршна кIел нисъелларш Славянск, Краматорск гIаланаш хиларх лаьцна.


Цхьаьнаметта бархI адам Iожалле кхачош,ши машен дуьхь-дуьхьал кхетта 27-чу дийнан буьйсанна, «Кавказ» цIе йолчу федералаан боккхачу некъахь, полисхоша само ечу Черноречин постана гергахь.Iедалан хьостанаша гIардаккхарца куьг бехке лоруш ву «Форд-Фокус» машенахь хилла Ходжаев Алам.\nМаларо юьхьIаьржоне кхачийна\nХIуучара дийцарехь, иза вехна хилла. И ша валарал сов цуьнан бехкенна Iожалло дехьна кхин а ворхI адам. «Приора» машенна урхалла деш хилла,вочу хьолехь дарбанан цIийнехь кхачийнарг тIаьхьо дIаваьлла.\nДийцарехь иза а, хенал хьалха цуьнца дIакхелхина цуьнан доьзал: хIусамнана а,кхо бер а СемаIашкара ШоиповгIеран цIийнан нах бу. И боккха бохам бахьнехь луьра дIахьедар дан дезна мехкан куьйгалхочун а. «Цхьаъ тIетоха луур дара суна,-аьлла Кадыровс,-мелла а волуш машен тIехь лаьцначунна цхьаьллиг цхьа къинхьетам хир бац!» Цу кепара цо йина чIагIо полисхоша сиха дахаре ерзор ю аьлла тешна бу могIарера нах.\nОцу кепара некъахьовзамашкахь челакхалла а,чехкалла а бахьнехь маьIна доцу баларш дукха нисдаларна,гезгамашин беттан юьххьехь дуьйна махкахь кхоьллина ю леррина сихаллин штаб,коьртехь парламентан спикер Даудов Мохьмад а волуш. Иза кхоллар лаа цахилар гойту,схьахетарехь, кху гIайгIанечу терахьаша.\nБахархоша гIара а ца доккхуш, маслаIате шайлахь листина девнаш доцуш, кхушарахь Нохчийчохь некъахьовзамашкахь велларг ву 111 стаг. Царал хаъал дукха бу лазийна заьIапа биснарш. Цундела дукха бахархошка кхетало къаркъа а мелла машенашкахь лелачеран хьокъехь Кадыров Рамзана дина дера дIахьедар.\nБакъду, дIахьедарца бозабелла кхерам а бу зийзаш лаьтташ нехан дегнашкахь.Стенна аьлча,боху цхьаболчара, ишта дина къамел цхьа омра санна юьхьар а лоций,кIадбоцчу бахьанашна а нахера машенаш дIаяха буьйлало ницкъаллин структурийн декъашхой. Цунах,шена гинчух а,зеделлачух а дуьйцуш ву аренца йолчу цхьана кIоштера вахархо Абаев Сулима. Мехкадас динчу дIахьедарна реза ву иза.\nАбаев: «Малар мелла стаг хIорд гоьллелц хетта хуьлу. Ас къобалдо –кх Кадыровс аьлларг. Вехна велахь машена ма хаахь! Маггане а мега дац и дан»\nНекъахьовзамех а,полисхоша лело тарлучух а дуьйцуш волу Абаев Сулим а, кхиберш а кхоьруш бу доцу бахьанаш а хIиттош юха а полисхоша,бух боцу гIуданаш а детташ, нах хьийзорна. Сулима ву кхин дIа а вистхуьлуш.\nСулим: «Хьайн юьртахь ву-кх хьо. Араваьлла а вац юьртара. Масала воккханиг атта вицло. Доьхка таса дицделлий,лампа летта яций аьлла, цунах бахьна а хIоьттина, стаг хIаллакван гIертар суна лартIа ца хета. Цуьнгара даьлла хIума делахь цунна догIуш долу гIуда а тохий, дIавахийтахь,машен дIайига а ца гIерташ. Шена новкъа дIавоьду стаг машен дIа а яьккхина хьийзор нийса мА дац. Луьрча Советан Iедал а долуш а ца лелийна ишта харцонаш. Бахьанаш лоьху-кх стагана коча ваха. И бахьанаш лело бакъо елла-кх царна,ца елча цара и лелор а мА дацара».\nФедералан «Кавказ» некъан тIехь 8 стаг а леш, некъахьовзам хиллачул тIаьхьа Кадыровс дина луьра дIахьедар бахьнехь хIинца-тIаккха некъаш дIалаьцна гучубовлу къорза, Iаьржа,мокха духарш дуьйхина ницкъаллин структураш бохуш, ладегIамехь бу бахархой. Уьш тешна бу, хIинццалц схьа зеделла ма хиллара полисхоша бакъо хилар цахилар тергамза а дуьтуш бIеннашкахь машенаш гIуданан социйлашка дIаюьгур ю аьлла


Макрон: "Суна лаьа Францин президент хила!"\nОхан-бутт 24, 2017\nФранцерчу харжамийн хьалхарчу гонехь Макрон Эммануэло толам баккхарх синтем хилла Францехь бехачу вайнахана.\nНационалистийн хьежамаш болу Ле Пен Марин тоьллехь шайгара хьал талхар кхерамца цу махкахь бехачу нохчаша кхечу кандидаташна делира шайн аьзнаш.\nФранцехь дIахьочу президентан харжамашкахь тоьлларг билгалваккха оьшуш йолу 50 процентал сов цхьа а кандидат ца валарна, цу харжамийн шозлагIа го дIахьур бу тIебогIучу Стигалкъекъа- беттан 5-чохь.\nАмма тоьлларг кIирандийнахь дIабаьхьанчу харжамийн хьалхарчу гонехь вацара олийла дац – 23 сов процент аьзнашца хьалхарчу метте ваьлла Макрон Эммануэл.\nЦуьнан коьрта конкурент а, дуьхьалонча а йолчу Фронт Национал партин куьйгалхо Ле Пен Марин шозлагIчу метте яьлла, - цунна шайн аьзнаш делла кхаж тесначу францхойн 21 сов проценто.\nЦу кепара, хIинцачул ши кIира даьлча Францера коьрта гIант къовсур ду цу шиммо - кхин бен-бен хила йиш йоцуш тайп-тайпана ши адам а, ши политик а долчу Макрона а, Ле Пена.\nВерриге а 11 стаг вара харжамашкахь шайн кандидатура хьалхатеттинарг. Царех Оьрсийчоьнан президентаца гергало лелош а, Кремло озабезамаш беш хиларца гIарваьлла ца Iаш, коррупцина бехке веш а, шен хIусамнанна а, доьзална а низамца ца догIучу агIор белхаш а нисдеш, цаьрга саяккхийтарна бехке веш хилла волчу Фийон Франсуас 20 процент ца кхочуш кхаьжнаш даьхна.\nЦо хIинцале а шен агIончашка кхайкхам бина, шозлагIчу гонехь Макронна дIалахьара шайн аьзнаш, аьлла. Цунна тIаьхьахIоьттина вогIуш ву иштта Кремлца йовха юкъаметтигаш кхобуш волу аьрро-радикалан боламан куьйгалхо Меланшон Жан-Люк, 19 сов процент аьзнашца. Кхин болчу кандидаташа кхин а кIезгох аьзнаш гулдин\nФранцехь бехачу нохчашна юккъехь кIеззиг бац цу пачхьалкхан олалла тIеэцна, харжамашкахь дакъалаца бакъойолу нах.\nНагахь санна, Ле Пен Марин шен аьтто-радикалечу агIончашца Iедале ягIахь, церан а, кхечу мигрантийн санна, хьал хаъал талха сахьт доцуш ду.\nШа президент хаьржича мухIажарш чу ца бита дозанаш дакъовла дагахь хилар а, бусалба дин лелор чолхечу даккха дагахь хилар а, ткъа иштта Франци Евробертана юккъера араяккха дагахь хилар а шен программин коьрте латтош йолчу Ле Пене толам ца баккхийтархьама а лоцу кхаж таса йиш йолчу нохчаша харжамашкахь дакъа.\nФранцерчу Ниццехь бехачу нохчийн, гIалгIайн ассоциацин куьйгалхо волчу Магомадов Рамзана Маршо радиога дийцира, цу махкарчу нохчаша, доккхачу декъехь, шайн аьзнаш дIаделларг, царна толийта лиънарг а ву харжамашкахь хьалхара меттиг баьккхинарг бохуш.\nМагомадов: „Нохчашна а, гIалгIашна а юккъехь дукха бу кхузахь кхаж таса бакъо йолуш а, харжамашка оьхуш а нах. Доккхачу декъехь белхашкахь бу вайнах кхузахь, ткъа балха тIера цу харжамашка кхойкхуш а, боьлхуш а ламаст ма дуй кхузахь. Цхьаццаберш бовла-м бовлу, кхеран харжамашкахь дакъалаца вайн гIуллакх дац, бохуш, амма дукхахберш кхаж тасса боьлхуш бу.\nХIинца кхузахь долчу хьолехь, харжа йиш йолчу кандидаташна юккъехь нохчашна тола лиънарг ву-кх толам баьккхинарг - Макрон“.\nЦу юкъана харжамийн хьалхарчу гонехь тоьлла долу шиъ – Макрон Эммануэл а, Ле Пен Марин а шайн агIончаша хIинцале тIейогIучу шозлагIчу турна ира-кара хIиттош ду.\nИштта, Ле Пена элира шен харжамхошка йистхуьлуш, францхошна хьалха лаьтташ берг вуно атта харжам бу аьлла: я цара цхьа а кхерамазалла а йоцуш, дозанаш а доцуш, мигрантех яьккхина йолу Франци хоржур ю, я белхан меттигаш а ларъеш, дозанаш а долуш, кхерамзалла а, суверенитет а йолу пачхьалкхе хоржур ю аьлла.\nШен рогIехь Макрона, шен толам базбан гулбеллачу харжамхошна а, накъосташна а хьалха вистхуьлуш билгалдаьккхира, кIирандийнахь Францехь хилларг историкаллин мехалла йолу хилам бу, аьлла, ша Францин исторехь уггаре а къона президент хир волуш хиларна нундохуш. „Суна лаьа шун президент хила!“ - элира цо.


Ичкерин эмиграцехь долчу Iедало арахецна абат а, дешаран жайна а. 30Охан2012\nНохчийн мотт ден барехь дIоггара кхиамаш бацахь а, дуккха а нах бу цуьнан ойла еш. Шайн болчу аьттонашца цхьаъ дан а гIерта и нах. Иштта дукха хан йоццуш Нохчийчохь арахийцира дегIан меженийн цIераш тIехь йолу дошам. Дийнатийн а, олхазарийн а цIераш толлуш бина белхаш а карабо интернетехь. Цул сов туьранаш гочдеш болх беш а бу нохчийн мотт безархой.\nЦхьа бутт баьлча, Нохчийочхь билгалдоккхур ду нохчийн метан де аьлла. ХIетталца, ян цул тIаьхьа а, къомах хер болучу меттан бала айбийра бац цхьанна тIегIан тIехь. Массо а кхета, мотт бийца безаш а, иза денбаран цхьацца гIулчаш яха езаш хиларх, амма, дийцаралла сов ца долу иза.\nМахкахь, дукха бацахь а, нах бу, шаьш шайна мотт безар бахьан долуш, цхаьцца таьптарш а, жайнеш арахоьцуш. Стохка, чIогIа кхайкха а деш, гIарадаьккхира нохчийн маттахь адаман анатомии зорбане ялар. 400 сов агIонна тIехь, ша могIарера лор волчу Берсанов Руслана бинера, кIорге чулацам болу и болх.\nДу цу юккъахь, цкъа а гочдалура дац аьлла хетачу меженийн, ян адамийн чоконийн цIераш. Хьанна моьттура, масла, оьрсийн маттахь «пищевод» иза нохчийн маттахь «тIеда къамкъарг» юйла, ян «зрачок»-«къарзарг» юйла. Чуьйрашна тIехула яьллачу мохьанан гуламах, оьрсийн маттахь- «большой сальник» олу, ткъа, Берсанов Русланан анатомийца иза «моллийн куй» ала догIуш ду.\nБина боккха болх бу, амма, лоьраш, оцу анатомех пайда эцар гена ду. Иза цхьанна лоьрийн стоьла тIехь хилахь тамаш бу. Иза йолчара а, эцца шифонер чохь ченах а юзуш латтайо. Журналист йолчу Чагаева Тамара, тIаьххьарчу шерашкахь къахьоьгуш ю, нохчийн меттан гочдархойн тIегIан тIехь. Цо даре до, мотт вуочу хьолехь хилар. Амма, бахарехь, ненан маттахь долу муьлха а жайна, ишколашкахь берашна Iамо деза.\nЧагаева Тамара: « Боккха болх бу, вай Iилманан академино и анатомийн атлас арахецар. Суна сайна гина яц иза. Мотт бийцарх терра бен, вайх дIабулура бац. Тахана, цхьа элп, дош а Iамича, кхана кхидерг а Iемар ду.\nИ Iамо деза. ДегIан муьлха меже ю а хьожуш, Iамо деза. Ишколан программа юккъе яхийта дезара иза. Атлас тIехь берашн гайта а гойтуш. ДIа а йиллина и книжка латторах пайда ма хира бац. Цунца болх бан беза».\nЙоьхьанца, дуьненна туьйранаш нохчийн матте догIуш болх беш яра Чагаева Тамара, амма, тахана, цо, шен белхан тидам тIебахийтина, нохчийн туьйранаш оьрсийн матте дахарна, юх цул тIехь, уьш дуьненаюккъера кхечу меттанашка догIу, элира цо.\nЧагаева Тамара: «Комус» бохуш туька ю-кх вай гIалахь. Церан белхахой, цхьа шиш о хьалха, Москохахь книжкийн цхьана ярмаркехь хилла. Цигахь цьунга хаьттинера, оьрсийн маттахь нохчийн туьйранаш дац шу бохуш. Сайна иза ма хезнехь, и болх буолийра ас. Сайн цхьана белхан накъостца, иза ингалс мата дехира оха. Кхаа биъ маттахь кечдина Iоьхкуш ду тхан уьш».\nНохчийн метта говзанча волчу Хаджимурадов Сулейманна, хетарехь, нохчийн мотт денба беза бохуш къамелийн меттана, гIулчаша яха еза. Ткъа, уьш муха хила еза а дийцира цо.\nХаджимурадов Сулейман: «Вайн нохчийн мотт беза а безаш, цуьнца бала а болуш вара со даиманна. Нохчийн мотт Эсхаджиев Якъубас, Тимаев Вахас буьйцург бара цIена. ХIинца дIатесна наха иза. Цхьаннахь а, нохчийн маттахь яздина яц арахь гуш. Маттаца ахча доккхуш ца хилча, иза беза бахарх, хIара профессор ву бахарх гIуллакх хира дац.\nИ Iилманан яздарх а гIуллакх хира дац. Мот муха денло, вай цIахь тахана таIош долчу мугIар тIехь, нохчийн маттахь цхьа а йоза дац, оьрсийн бен. Маттана шен суверенитет еза. Вай паргIат дац, вай паргIат ма доьвлнехь, тIаккха мот а паргIат бера бу. Оьрсийчоьнана федерацех, Оьрсийчоьнана къаьмнийн федераци таяхь, мел болу мотт кога гIура бу».\nТахана, махкахь нохчийн маттахь арадолуш цхьаъ бен официала газета а ца хилча, хIун дуьйцура ду, боху Хаджимурадов Сулеймана. Оьрсийчоьнан кхечу регионашкар масалш а эца луучух а тера дац, элира цо.\nХаджимурадов Сулейман: «Кхечанахь муха ду? ГIезлойнчохь, зорбане долуш цхьа бIе газет а, журнал а ду. Кхечанахь муха ду а хьаьжна дан деза гIуллакх. Книжкаш язъян еза. ХIетталца, гIийла Iан деза вай, схьахетарехь».\nНохчийн маттахь йолу адаман анатомии а, нохчийн маттахь долу, дуьненара туьйранаш а, тахана, дукхачу наха лелош дац. Оьрсийн маттахь, нохчийн дIахербелча, иза валар санна хеташ дукха бу тахана а махкахь. Цундела, Берсанов Руслана а, Чагаева Тамарас а нохчийн маттахь бина белхаш, сихонца листа а луьстий, уьш, ишкап чу дIадоьхку наха.


Еари-де 25 Чиллан-бутт 2021\nКурдо верна набахте хьажийна Нохчийчуьра виъ стаг; ГIалгIайчуьра схьаваьлла жимстаг Шема ваха дагахь хилла; Оьрсийчоьнца бертахь хилла Германин шпион лаьцна\nЧиллан-бутт 24, 2021\nУкраинан Iедалхоша ЕСПЧ-н кхеле Оьрсийчоьнна арз дина, Яндарбиев верца доьзна; Новгородера лаьцна цIа валийначу шина нохчочунна 15 шераш тоха тарло; Дагестанера Iовхойн кIошт нохчашна юхаерзор дийца даьккхина юха а\nНохчийн а, Iарбойн а диаспорийн декъашхошна юкъахь стохка гурахь хилла луьра тийсадаларш толлуш ду Берлинехь. Дахначу еарин дийнахь, Чиллан-беттан I8-чохь, Берлинехь бIе полисхочо шуьйра дIаяьхьначу рейдашкахь лецира оцу инцидентна бехке хеташ ши стаг.\nУрдунехь дуккха а зама ю нохчийн Чилла-беттан 23-чохь даймахкарчу шайн къомо хьегна депортацин бала дагалаца гулло а, беллачарна тIера сагIанаш дохуш хьаьвза а. Амма кху пандемин муьрехь мегаш дац пачхьалкхехь нахана ткъаннал сов гулбала.\nЕвроперчу цхьамогIа мехкашкахь санна, Австрехь а хилира Чиллан-беттан 23-чохь нохчий, гIалгIай махкахбахар дагалоцу митинг. Шаьш лелла харцо йицйина йоцийла хаийта Венерчу Оьрсийчоьнан экархочун хIолламна хьалха баьхкинчу нохчашлахь бара дуккха а къаьмнийн векалш.\nГIалгIайчохь тезетан барамаш бу, ткъа Нохчийчохь даздо Турслочун де; шаьшиъ говза "дарбанча" ю баьхна ши зуда лаьцна Нохчийчохь; Кадыровца сурт даккхийтинчуьнга украинхой къинтIера баха аьлла\nДуьнентIерачу массо а нохчашкара таханенан масал а оьцуш, шайн къам махкахдаккхар дагалаца, беллачийн синош сагIанца самалха даха, Новгородан кIоштарчу Боровичи гIалахь, Хаджимурадов Им-Iелин хIусамехь гулбелира гонахарчу меттигашкахь беха нохчий. Цигахь хилира Маршо Радион корреспондент.\n«Тхаьш дара тхо оцу жоьжахатехь»\nГIойтIара яхархочо Тембулатова Асмаъа, тахана шен 90 шо делахь а, сахьташкахь дуьйцу нохчий махкахбахарх лаьцна. Тахана санна дагахь лаьтта цунна Юккъерчу Азехь ша а, шен гергарчара а, эзарнаш махкахоша а лайна бала.\nКадыров Рамзанца цхьана сурта тIехь нисвеллачу Украинан вице-премьерера бехк баьккхина; Магасехь муьлш бу ца хуучу наха йиттина шайн махка еанчу зудчунна а, цуьнан хIусамдена а; дуьненан шина тIамехь беллачийл а сов нах белла коронавирусах Америкехь\nКъасттина яккхийн халонаш хьоьгуш бу ненан мотт ларбарца махкал арахьа беха нохчий. Маршо Радион корреспондента къамел дира оцу хьокъехь Великий Новгородехь бехачу вайн махкахошца.\nМаршо Радион корреспондента Соьлж-ГIалахь къастийра хIун дан догIура нохчийн мотт буьйцуш а, лелош а хилийта бохург.\nЧиллан-бутт 20, 2021\nСувейлехь Нохчийчохь санна: ло\nУрдунехь наггахь хуьлуш бен доцу ло деана. Альча а, деана иза Сувейлехь - нохчаша шаьш Iаьрбашна юкъа дIатарлуш, даймахкарчу ломан аренех тера хиларна, баха хаьржинчу кIоштахь. Воккха а, жима а ву кху деношкахь бамбанах тера ло ловзош, цунах воккхавеш.


Петарбухе а кхаьчча Кадыров Ахьматан иэсан сийдар\nОьрсийчоь— Кадыровн тIайна дуьхьал протест\nПетарбухерчу губернатора Полтавченко Георгийс куьг таIийна низам тIеэцна Петарбухерчу цхьана тIайна Ахьмат Кадырован цIе тилларан хьокъехь. И хаам баржийнарш шаьш бовзуьйту ца луу нах бу. ТIайна Ахьмат Кадырован цIе тиллар бакъхилар тIечIагIдира Петарбухан низаман кхеташонан депутат Резник Максима. Хезачу хаамашца, тIайна керла цIе тилларан хьокъехь низамна буха губернатора куьг таIийна кху беттан 15-чу дийнахь.\nХууш ма-хиллар, Петарбухера интеллигенци реза яцара цу тIайн цIе хицийта. Цара нахашлахь интернет машехула петици яржийнера цу тIайн цIе хийцарна дуьхьал болчу Петарбухан бахархошка куьйг таIаде бохуш. Таханлерчу дийнахь цу петицин кхайкхаман жоп делла, цунна буха куьг таIийна 100 000 гергга стаг ву. И петици change.org интернет агIонна тIехь гучуелира стигалкъекъа-беттан 30-чу дийнахь.\nАхьмат Кадыровн сийнна тIайна цIе тиллар цхьаболчу Петарбухерчу наха меттигера Iедал нехан дог ойланах ца дашар санна тIеэцна. Бинчу сацамна ша резацахилар хоуьйтуш Петарбухан низаман кхеташонан депутата Резник Максима аьлла дешнаш даладо "ЗакС.ру" агIонна тIехь: “ГIалан Iедалша лере ца хьаькхна петарбурхойн дог йола, амма кху гIуллакхах хIинца а йист ялаза ю. Юхабаккха йиш йоцу сацам бане а бац.”


Ницкъаллин структурашкахь болх бинчу Шуьтарчу Арсанукаев Ахьмадан гергарчара чIир кхайкхийна шина доьзална: ХалитовгIарна а, НаурбаевгIарна а.\nТуркойчохь веха оппозицин блогер Халитов Хьасан Наурбаев Рустамца цхьаьна Истанбулерчу шен доьзална тIелеттера, "зуда а, шо кхаьчна йоI а юьйр ю" бохуш, чIагIдо экс-полисхочо. Нохчийн Iедалхой камерана хьалха луьйш, сийсазде бохуш хиллера цуьнга.\n"ХIара гIуллакх шуна дуьтур дац! Цунах жоп доьхуш арабевлла тхан нах. Шайга дIа ца хьедина ма бахалаш. Шун кIант вуьйр ву! Тхо царна тIе ца кхиахь а, со воцуш кхечо и шайтIа хIаллакдахь а, жоп шуьгара доьхур ду", - НаурбаевгIеран цIийнах болчу къаношна тIе мохь хьоькху Арсанукаевс.\nХалитовн къеначу дега вистхуьлучу экс-полисхочо "къотIалгIа вина ву хьан кIант" олу.\nАрсанукаевгIеран цIийнах болчу наха масийттазза хьахадо, "Хьасанан кхо йоI хиларх" шайна а хууш ду олий.\n"Иза-м карор ву. Хууш ду, иза цигахь [Истамбул] вуйла. Цо динарг оха дуьтур дац цунна. Доллу дуьненна цо лелориг хууш хилча, интернетехь гуш хилча, шуна хIунда ца хаьа? Иза карон аьтто ма бу шун цига дIа ма даххара. Тхуна хаьа, цуьнан бераш дуйла а. Тхайна оьшург тхуна а хиина", - аьлла вистхуьлу блогеран Халитовн дега гулбеллачех цхьахверг.\nЦхьана кепехь хIотийначу сценарица ду шина а видео тIехь гуш дерг: ХалитовгIеран а, НаурбаевгIеран а хьлахара нах бу хьалхе дуьйна шайн-шайн рагIуш кIел гулбина, АрсанукаевгIар ларбеш.\nSecurity Turkey телеграм-каналан администраторшна хетарехь, дукха хан йоццуш Туркойчохь кхечу кадыровхочунна йеттарна дуьхьал нохчийн Iедалхоша делла жоп ду иза.\nДе хьалха Халитовс дIахьедира, шен да а, ваша а лачкъийна вигарх: 75 шо долу ГIани а, 46 шо долу Рамзан а суьйранна шайн цIера лаьцна, дIавигинера. Цул совнах, лаьцна Нохчийчу юхавигина Москвахь вехаш хилла Халитовца шала вина ваша Хьусайн а. Кавказ.Реалиига цунах лаьцна дийцинера ша блогеро Халитов Хьасана.\nТуркойчохь вехачу оппозицин блогеро Халитов Хьасана дIахьедора Нохчийчуьра шена кхерамаш тийсарх а, шена дIавш дала гIортарх а. Цул хьалха бизнес лелош вара Халитов Гуьржийчохь, ткъа стохка, йоьдучу эфирехь Путин Владимир сийсазвинчу журналистана Габуния Гергийна кIелоярца гIаттийначу гIуллакхехь теш вара иза.\nМаршо Радионо яздира, муьлш бу цахуучу наха йиттина Истанбулехь Нохчийчуьрчу ницкъаллин структурашкахь еххачу заманчохь болх бина волчу мехкан куьйгалхочун Кадыров Рамзанан агIончана. Хетарехь цуьнан цIе ю Iабдурахьман. Security Turkey телеграм-канало бинера цунах лаьцна хаам.\nНохчийчохь чIирхошна юкъахь маслаIат дина\nКавказ.Реалиин корреспондентца хиллачу къамелехь блогерша аьллера, "нохчийн деза де дара и, дукхахберш баккхийбуьйш бара, хIунда аьлча, кадыровхойх сингаттам баллаза нохчийн доьзал бисина бан а бац ала мегар ду" бохуш.


Выходит с 1 мая 1923 года; № 154 (9675) среда, 7 декабря 2005 года\nЦ1айза т1айоаг1ча декабра цхьан сайранна, етта хьаьший т1а а баг1аш, тачанка сецар Мочкъий-Юртарча Бохтарг-наькъан Элмарзий Т1оха коана1арга. Алхха ший шин йо1аца яхаш йола Т1оха сесаг Сахар, ший ц1енда д1аваьлча денз, коа шоаш кхалнах мара саг воацандаь, коана1араш еллара в1алла а т1ера яцар, ца бовзача хийрача хьаьшашта-м х1аьта а. Из дика ховш вар говраш лехкаш ваьг1а,хьалхаг1а массехказа укхаза хинна з1амига саг Берса. Ц1е басар хьакхача лакхачакоана1арашта тачанка т1акхоаччаше а, кадай т1ера 1о а иккха, лоалаха ваха моллаг1а а Бохтарг - наькъан тайпах вола саг хьавеха вахар из. Цхьан кога к1еззига астаг1а вола Хьаж-Бийкар а воалавеш, из юхакхаччалца, хьаьший шоай цхьацца дувцаш латтар.\nХьаьшашка моаршал а хаьтта, сихха з1амигача на1арах коа д1ачуваьннача Хьаж-Бийкара коана1араш хьаеллаш хоенна, ц1аг1ара уйча хьаараэттар 1аьржа кортали а туллаш г1ийла йоккха саг. Из яр Сахар. "Фу леладу 1а", - ала еннаяр из Хьаж-Бийкарга. Бакъда, г1оа т1аулла 1аьржа дой доахка хьаший т1абаг1а тачанка сихха коа хьачуйолаелча,ц1аг1а юха чуяьлар из.\n- Цхьа тайпа боалабеш-м воаг1а ер х1анз, - аьлар цо мехкарашка.\nЙоккхаг1а йола Хьава, хьаьшашта гургйоацача оаг1орахьарча корах д1аара а хьежа, нана-ц1аг1ара сихха кхыча ц1аг1а д1ачуяхар, юкъерча ц1аг1а г1олла чакх а яьнна. З1амаг1а йолча Любас аьлар:\n- Ераш-м воай массаза ухача джайрахоех ба. Артаг1а воша ва д1а говрашта к1увсаш т1акхохкаш воаллар-м.\n- Даьра, к1увс а кхоллийта, шоай воррх1е даьй хана денз ца хинна, шоай ц1аг1а 1аре бакъахьа-м бар ераш. Ераш миссел д1ааьннача х1амах д1а ца кхеташ нах а хьанна байнаб? Даьра ба ераш тамаш йолаш нах, - йоахар Сахара хьаьшех.\nДиъ шу д1адаьннадар, х1ара отпусках ше ц1а массаза ва, дукхаг1а а ухийташ, летчик волча Лаьн-наькъан Котайга Алсбика во1а Элмарзий Т1оха Хьава я яхаш нах ухийта. К1ира мара даьннадацар цу тачанкаца Лаьн-наькъан Ийдиг волаш кхы хьаьший хинна а, зоахалол хургдац аьнна уж ц1абаха а. Цудухьа лувш яр царна Сахар.\nШе хьалха а ваьнна, доккхаг1а долча хьаьша-ц1аг1а д1ачубигар Хьаж-Бийкара хьаший. Хьаьший коа кхаьча а, юха ков д1акъайла а дукха ха ялале, коана1арех х1ама яр етташ. Кхайкар малав хьажа д1аараяхача, Сахара б1аргавайра хьацараша йизача говра т1а а ваг1аш, Сахара маьрц1ен кхоаччара хинна ца 1еш, Наьсарерча станцен начальник волча Сахара ца1 мара воацача ви1ий Иналкъий воккха хьаша вола Идрис. Цо аьлар Сахарага:\n- Иналкъас Лаьн-наькъанца зоахалол даьд. Из шуга д1ахайта а, хьаьший г1улакх де а со хьалвайтав Иналкъас. Из ше ц1ава йиш йолаш вац.\n- Вира хьоа биаб 1а? Фуд 1а дувцар? - аьлар йоккхача саго. Лоа мо к1айенна, бос хувцабелар цун. Тоъал ха яьккхар цо латтачара ког меттахьа ца боаккхалуш.\nМассанеца а хьакхашта вола Идрис, ший говр хьал-1о увза берашка д1а а енна, лаьлла коа д1ачувахар. Коа латта тачанка б1аргаяйча, аьлар цо:\n- Сахар, хьо йоха ма йоха, найц яха кер коа чулеста даьлча, х1анз мо хургдац хьона г1улакх.\nЙоккха саг цхьа доккха во кхаьчача мо г1йг1а еш яр, цхьабакъда, ма хулла дог ца хайта г1ертар къамаьлаца.\n- Дика даьра да дика найц хилча а, - йоахар цо.\nХьаьшашца ваьг1а, нана-ц1аг1а 1очувенача Хьаж-Бийкара хьадййцар Сахара, хьаьший Насарен Вокзалера боаг1алга а, Иналкъа жоп денналга а, тховсара ycтaг1a бе хоадам баь хилар а.\n- Дергда-кх х1аьта, шоай хьашт дар. Оашош яххар де мукъа деций Иналкъа а шо а, - аьлар Сахара. Мелла г1ортарах, 1еяланзар из, ше раьза йоацалга д1а ца къодадича.\nСахара фуннаг1а дувце а, х1анз х1ама хулча дацар. "Мишта деннад-хьог1 цо из тахан, укх диъ шера ца денна жоп?", - яхаш, уйлаш йора Сахара, ший во1о даьча зоахалолах.\nЙо1ах устаг1а бувча т1абеха беза гаргара нах т1а а бийха, сихха из г1улакх а даь, шоай хьаьший д1а ц1абахийтар Бохтарг-наькъан. Кхайка баьхка гаргара нах а диа-менна, кердача зоахалола ловцаш а даьха д1а-юха ихар.\nЦайзача бусса ха йоацача хана чуяха гаьна хеташ даь ц1аг1а бийса яккха 1ийнача ший (шоай юрта маьре яхача) йоккхаг1а йолча йо1аца Точеца яг1ар Сахар нана-ц1аг1а.\n- Даьра, хьо я мотташ ма я со из дукхаг1а тахан в1ашт1ехьа-даьккхар. Хьо йолчара д1авоалаш вац аьнна хезадар сона из, - йоахар Сахара йо1ага керда хиннача найцах.\n- Тхацигара-м ара ца вала бокъо йолаш, тхабарий ц1ен т1ара гаргара из волга хьона а ма хой. Бакъда, цкъа хиннав-кх из тхацига х1анз, ц1авеча денз. Из варах аз даь х1ама дац. Аз даьр фуд аьлча, 1о а яха, вешийга Иналкъийга д1а-м аьннад аз Хьава Арта-г1ана раьза йолга, - аьлар Точе.\n- Йолий из х1аьта цунна раьза? - аьлар нанас.\n- Даьра я дукха раьза-м. Цунна ца хилча, хьанна хургьяр из раьза? - дар юха хеза жоп.\nДаьра, во ма яьг1ай х1аьта укх диъ шера ший дог хьа ца хайташ, - аьлар нанас. Кхы из г1улакх хьоадаь цу бусса йист а хиланзар.\nНаьсаре, Наьсаре, ва Нана-Наьсаре\nГ1алг1аша наьнаца дистад хьа куц.\nСона хьамсара, сий дола Наьсаре\nХьох хийра ваьнна со воахалургвац!\nБаркал, хьо йиллача сий долча К1арцхала,\nХьа беркат лорадерий доврг ма дац сий!\nГ1алг1ашта т1ехьленна лоацарг хьо хийла!\nЦул дикаг1 ловца укх лаьтта а бий?\nГ1алг1айчен ираз хьоца да деррига,\nСибатах тоаенна сий дола юрт.\nСабарах кхийна, хьо яхийла г1оза,\nКхычхьа водаш аз са хьоца дут.\nЯхьах дог диза, деналах са диза,\nБола къонахий хьа коа т1а бах.\nЛакхача сийлено амат хьалдиза,\nБола мехкарий хьа фусаме бах.\nГ1алг1ай шахьарех кхычарех ца аьнна,\nНана-Наьсаре хьога ма тов.\nЭздий ноахалаш хьох г1оза хьадаьнна,\nУж даькъал хилар хьона ма лов.\nХьогбеннача кера хий дезаш санна, Са дега ез хьо хьамсара Аьсет!\nБ1аьстен зизашта малх безаш санна,\nДега дукха ез хьо луралепа Аьсет!\nЕзац хьо са дега моллаг1ъяр санна,\nАла дош доацаш хьо дукхаез!\nЕз хьо, ез тоха са доацаш,\nКура, сонта йоацар, сай вахар санна.\nБийсан д1авижача мерза наб йоацаш,\nДийнахь хьалг1аттача, сина сатем боацаш!\nЕз хьо са дега тоха са доацаш,\nЕз хьо дукхаез, дог кхардилга доацаш!\nИраза малх хьежалба -\nХьа яхарца Аьсет!\nБ1арг белаш хилба,\n- Хьа, ва эздий йо1!\nКерарча дега дукхаезаш.\nЕзар хьога аз сатувс…!\nХьоца вахар хилда яхаш,\nДаим хьо аз дагалувц!\n1уйре, сайре хьа хоза хийла,\nЕзар аз-м хьона ях.\nБийса хьона даькъал хийла,\nХ1ай хоза йо1 хьона ях!\nЕр са ц1енче 1а хозйойла,\nСона-м аьле хеталу.\nСа коа-карта чу хьовзийла,\n- Яхаш дего уйла ю.\nД1аух бийсаш, денош д1аух,\nКъонал зиза докъадеш.\nХалахь къоанал йоаг1а т1еххьа,\nХозлен зиза хоададеш!\nХий тохарах 1а кхо ца деш,\n- Халахь из кхы дийнлургдац!!!\nХьогвеннача ца менна хий,\nАлал ванаг1 сенна дез…\nЦ1ера ала мо б1айха беце,\nЙо1ацара безам сенна без!?\nСигал лепа седкъа беце,\nКхы хьол хозаг1 х1ама дац!\nТамаш я-кх хьо малейк деце,\n- Хьоца доацар вахар дац!!!\nМишта вахаргва дуненча,\nХьо д1айоде сона-м хац…\nАз мел аьннар доастам хийте,\nСоаг1 ма баккхалахь 1а бехк!\nМерзача набаро ше санна,\nЙо1о со д1аувзаву…\nКерарча дега дукхаезаш,\nЦун аз безама жовхьар лу.\nСона-м дезац ахча - рузкъа,\nЕзар… хьо сай хуларе…\nХьоца вахар са хуларе,\nЭггара в1аьхег1 вар-кх со!\nКерарча дега хьо дукхаезаш,\nТаханарга ваьннув со.\nШек д1авоацаш со ва лерх1аш,\nЙоаг1е йо1 д1айга хьо!!!\nНана ага теркадеш,\nДоахаш яг1а ший иллеш.\nИллеш да цун иразе,\nЮвцаш сийна сигале.\nДувцаш лакха Даьхен сий,\nХьувзаш доаг1а Наьсар хий.\nНанас ага теркаду,\nМеллаш бер ший хестаду.\nДоккха хила хьо са бер,\nЦ1увзоргбац хьа г1айг1о кер.\nАра баьт1а ловзаргда,\nВахара иллеш доахаргда.\nХьалкхувргва хьо - Даьхен во1,\nХьо теркавеш аз сало1.\nДелоргда 1а б1аргаш са,\nХьо да са дог-уйла са.\nХьога хьежаш Даьхе я,\nДаьхе вай дегаг1оз я.\nВоккха хилча хургва хьо,\nХьай халкъ бахьан кхехкаш хьоа.\nЙолаш балха лакха яхь,\nФуй ховрг ма дац хьона хьаг1.\nФуй хорг ма дац хьона къел,\nСа к1аьнк сихах, хьо хьалкхел.\nХьога хьеж машена ко,\nДе 1а сона, мехка г1о.\nХьога хьеж Даьхен кха,\nД1аде цига, дошо к1а.\nХьога хьеж ферме доахан,\nИз ба хьа Даьхен боахам.\nИз да хьа халкъа рузкъа,\nДолаш хургвац хьо к1аьнк къа.\nДолаш хургва хьо, к1аьнк сий,\nЦул йоаккхаг1а т1ехьле йий?!\nЗавод, фабрика, лаьтта,\nХьа доалахьа хург мада.\nХьо хургва шедолчун да,\nХье укх мехка вахандаь.\nИраз долаш ба хьа мохк,\nТ1ера даьнна 1аьржа дохк.\nЖи, х1анз са к1аьнк, тхьовса хьо,\nСиха воккха хургва хьо.\nЛоамашка со хилча,\nИразо уйла хьалъюз са.\nЦар хозало дог-уйла г1оздоах са.\nЛоамашка со хилча.\nБезамо уйлаш лакхъю са.\nДаьхен хозало куравоах со.\nДагамеллаттар кхоачаш хул са.\nИразо догг1оздоах са.\nДунен хозало уйлаш эргайоах са.\nУкх вай мехка даьй болаш баьхача\nВай Даьй денало, цар эздело\nКхалнаьха хозал - шовдан хий,\nХьа син малар хьана ц1ий,\nДегчохь хоз яр уйланца хьаста,\nДег1ац хозчо хьай б1а баста.\n1а со г1алан да ва ях,\nАьрзи санна хьай абах,\nТкъамаш лестош, аьрзи дел\n- 1овдал са я хьона е гел.\nЦо сона хов йоах дика да ала,\nХьай дика дохадаллехь д1авала,\nХайнар теннув - теннар веннув,\nЧ1ог1балар хьа дикан дув.\n1илмо 1ехаваьр - б1и бенна хул,\nЦо шийна т1ехьдоакх ше мо 1ул,\n- Ца1 мара доацача 1илмо оал,\nСо шун аба, шо са поал.\nВай даьша яьхад худар тол,\nДаьсса къамаьлах хударца къовл,\nХьай бат ца хой - ховчо ала,\nАла ца лой, ма бе бала.\n1а сом, эппаз 1оаду ваха,\nЦун т1ехь сардам баьккхар наха,\nХьо д1аваьлар эппаз дахар,\nНаьха сардам хьа сиг1 бахар.\n1илма виза 1илманхо,\nВузаро витац хьаькъал го,\nСаг къа лу - визар хоал,\nХано 1илма са да оал.\nД1аьха дувцар халада ха,\nШий мот ца бовзача сага,\nБовзар велаве - 1овдал хьаста,\nТоъал хьабела 1илман хьаст.\n1овдалца сухал ц1ийяь тов,\nШийна бала-наха дов,\nЦ1ин товно йоаю шовдан хий,\nХьаькъалца цхьоаг1у хетта 1ов. УГУРЧИЕВ Азмат-Гири\nМассе х1амал бочаг1 хеташ,\nНана, 1а со теркаваьв.\nСо вежача дог 1олегаш\nКогаш даха 1омаваьв.\nНана, хьо наб кхийтта уллаш\nСона-м ц1аккха яйнаяц.\nХул хьо даим лелаш, хьувзаш\n1а сало1аш дайнадац.\nЗ1амига вале, воккха вале,\nХьона массаз к1аьнк со ва.\nМелла харцахь лийннавале\nКъахетаме хьа дог да.\nСа дог ше ма дарра довза\nНаьна мара низ кхачац.\nСа к1оарга чов цо ерзаю,\nЦунна молхаш эшаш яц.\n1а мел даьча дикай бекхам\nбаь дунен чу со варгвац,\nБакъда, сох хьа бола тешам,\nДош лу нана, боабергбац.\n1урра, 1урра, со\nТхоай коа д1аараваьлча,\nКхокха гу сона\nСай на1арга латташ.\nГ1ад а бахе, араваьнна\nГо баха болалу из Еш уж арг1аш.\nХетт сона из ухаш мо,\nСай 1уйрдика ювца,\nСатем, безам, барт\nТхоай коа доалла оттаде,\nДуне даькъала дувце\nСага вахар де машаре.\nЦ1аккха хада ма хадалда 1а тха ду зерт,\nМа социйла Машар-беха\nХьа арг1аш, кхокха,\nДеха 1а Даьлагар\nюхатоха т1ема къемат\nДеха г1елала 1азапах\nТха халкъ даккха.\nФу хиннад вайна Х1анад ираз дайна\nДег чу ц1олак санна\nДорхал, къизал 1айна,\nХ1ана битац баха\nМаьрша баха нах.\nКъахьегаш мел даьр\nДоага де г1ерташ\nЦхьабараш ба, Бакъда царна хетар\nХург дац са мехка Ер дуне мел латт\nБакъдар кот долаш\nХьа денад вахар.\nЗаман халон т1аянна\nт1ехкаш гуш г1ийла\nхьо дале а, ма хоза да Хьо эздий дег1.\nВахара халон букъ т1абаьнна,\nбукардийрза хьо дале а ма хоза да хьо эздий дег1.\nДувхар къе долаш\nтиша дувхар хьона\nдувхе а, ма хоза да хьо Эздий дег1.\nХа зама д1аяха, дунен халон йис йила хьо дале а Ма хоза да хьо, сага эздий дег1.\nЦкъа ираз дой -\nдог ма даха кхы.\nКороргдац из лехарах\nАлхха ваха веза\nБийса яьлча хьат1адоаг1а ди.\nГуйрен михо г1анаш легаду.\nБелгало я: хувцалуш латт ханаш,\nОалхазар да, кагдаь боча ткъамаш.\nДог делх. Бакъда, б1аргаш делаш да.\nУйла йиш яц дега к1ала йолла,\nСий ц1еналца ло1ам бувза аз.\nДог, ма доха. Илли новкъост са,\nСовбулаш ба даим дега кхоллам.\nиз ма леха кхы.\nкхел я къиза аьла.


Апелляцин тIеман кхело хийцам ца беш битина Магасехь ДПС постехь теракт ян кечлуш хилла аьлла, бехке а вина, 17 шо хан тоьхна чувоьллинчу Евлоев Абубакаран латкъам. Цунах лаьцна хаам бо "Кавказский узело".\n2019-чу шарахь Гезгмашин-беттан 30-хь гIалгIайн полисхоша чов йинера, кхело къасторца, кехаташ гайта аьлча, урс даьккхина царна тIелатар динчу меттигерчу вахархочунна Евлоевна.\nОханан-беттан 22-хь цунна 17 шо хан кхайкхийра колонехь яккха, ДПС постехь теракт ян гIортарна а, ницкъаллин структурийн белхахой байъа гIортарна а бехке а вина. Евлоев къера хилира ша цхьаьна декъана бехке хиларна.\nЕвлоевн адвокаташа латкъам бинера цунна кхело бинчу сацамна, амма Москван регионан Апелляцин тIеман кхелан коллегино хийцам боцуш битина Къилбан гонан тIеман кхелан сацам.\nЕвлоевс а, цуьнан официалан болчу векалша а цкъачунна оцу хьокъехь комментари йина яц.\nРостовхь куп тоьхна йолчу Къилбан тIеман гонан суьдо кхушара Дечкен-баттахь 14 шо хан туьйхира луьрча хьелашкахь колонехь яккха Ставрополан махкарчу вахархочунна Профир Александарна. Иза бехке винера криминалан кодексана масех артиклехула, шайна юкъахь терроран тобанан декъашхо хилар а долуш. Талламан версица, теракташ ян дагахь хиллера Профир Курская станицехь, "Джебхат ан-Нусра" тобанна муьтIахь хила чIагIо а йина.\nХьалхо хаам бира Къилбан тIеман гонан суьдо Ставрополан махкарчу шина вахархочунна Селманов Ринатана а (17 шо), Менглибаев Русманбетана а (15 шо) хенаш тоьхна хиларх лаьцна. Суьдхоша и шиъ бехке вира терроран тобанехь хиларна а, теракт ярна а, оьккхуьйрг кечъярна а.


XIAMА ХЬАДЕ ХОВШ ВОЛА САГ ВОВРГВАЦ — Сердало\nЭггара халагIа йола ха МурцаIал-Хьажий дезала тIакхаьчар вай къам СибарегIа Iодахийта ши шу даьнначул тIехьагIа. Цул хьалхагIа уж Даби-Юрта бахар. Советий Iаьдало тоIабаь боахкар уж. МалагIа дар бахьан? МурцаIал ше а цун даьй а паччахьа хана шоай доалахьа жа леладеш хиннаб. Керда Iаьдал эттача, из гIулакх дитанзар цар. Шоай доккха жаIул шин даькъа дийкъа а дийкъа, цхьа Iул Долакоа яхача юрта а, вож Iул Яндаре яхача юрта а леладора цар. ХIаьта а дегабуамаш де даьлар Iаьдал. Хьа мел дер къайлагIа де дезаш хулар.\nИштта кхерама кIал уж бахаш дукха шераш даьлар. Фу дар цар нахах лечкъаде дезаш? Цкъа-дале, МурцаIал ше воккха къахьегамхо вар. Даггара хIама хьадеш, бусулба сага паразаш дизза кхоачашдеш вахаш вар из. Цун цIен-нана Хаьди дукха говзалаш йоахкаш саг яр. Кхыметтел наха дарбаш деш яр из.\n— Сона сайна бIаргадайна хIама дац из, — йоах цун виIий воIо Мухьмада. — Дувцаш хезад сона цхьа тамашийна хIама. Из хиннад Николай-паччахьа волча хана. Цу замалахьа дукха гIалгIай эбаргалла баьнна лелаш бар. Цхьа эбарг лаца, аьнна, го баьб Iаьдало. Юха герз детташ, лира дов деш дIавахав эбарг. Цхьабакъда наькха улга тIа топа пхо кхийтта чов яьй цунна. Из чов хьувкъаеннай, даьръеннай. Гонахьара дулхаш Iаьржденнад, Iолега доладеннад. Бий чубаххалIypг даьннад эбарга наькха тIа. Кхы де хIама доацаш ше висача, юрта венав из. Цигга кхетамчура ваьнна Iовежав. Цхьабараш из веннав мотташ белхаш хиннаб. Хаьди тIакхаьчай цунна. Низкъалла садоахаш хиннав эбарг. Цу миноте денз лозаваьчоа дарба де йолаеннай из. Цхьа гIажилг хьа а ийца, урсаца из цIена а яь, цу тIа устагIа думе чIегилг a eгIa, из цIерий тIа лаьцай цо. Цул тIехьагIа эбаргага цIе цIогIа уххаше, думе чIегилг човна чухьаькхай цо. Каста чов ерза йолаеннай, тоаеннай.\nИз даь Iийнаяц Хаьди, ког кагбеннар, пхьарс чурабаьннар воагIаш хиннав из йолча. Царна а дарба деш хиннад йоккхача саго. Берригача вай мехка дувцаш хиннад Хаьдена карагIдаьнна дика хIамаш.\nСибарегIа нах Iобохийтача хана МурцаIалеи Хаьдеи Ваха яха воI кхийнав. Цунна саг йоалаяьй. Нускал Пайзат чIоагIа хьинар долаш хиннад. Маха баккха, барзкъа тега ховш, тха хьувзаш йола саг йоалаяьй Вахас. ТIехьагIа из говзал чIоагIа накъаяьннай дезала. Хьалхарча дийнахьа денз моцал хьега езанзар цар. МурцаIала колхоза жега хьожаш вар, Ваха Павлодаре дIа а ухаш, наха паёк хьакхухьаш вар. ГIулакх водацар. Шоаш а дика боахкар уж, гонахьарчарна новкъостал а дора. Цхьабакъда, во кога кIал доал оалаш ма дий. Цхьан дийнахьа паёк хьая ваха Ваха, наькъа водача хана, ворда тIа Iо а вижа, тхьайса хиннав. Шелал кхийттай цун дегIах, цамогаш хиннав. Из арара хьакораваьча хана, са чудаллар мара, кхы гунахьа хIама долаш хиннавац. Дукха ха ялале бакъдуненчу дIавахав из.\nЧIоагIа саготдаьд веннача воIа МурцаIалас, цамогаш хиннав из. Дукха ха ялале кхелхав воккха саг. Да тIавоацаш бисаб дезал, моцал тIагIертай царна.\nХIанз деррига вахара-лелара дукъ Пайзата шийна хьатIаийцад. Барзкъаш тегаш, тха хьувзаш тхан пазаташи кофташи еш болх баьб цо. Цун говзача, хьинар долча кулгаша тоадаьд дезала хьал.\n— Нанас бус-дийнахьа баьча балхо балех хьалдаьхар тхо, — яхаш, дувцар Пайзата воIо. — Из тхоца а йолаш, цIенах кхийттар тхо. Дуккхача шерашка яьхар Пайзат наха накъайоалаш. ХIама хьаде ховш вола саг вовргвац.\n← Сийдолча юрта\nВайнаьха ашарий тамаш →