Шемара шайн гергарнаш цIабахкаре сатуьйсу гергарчара\nБIаьстенан шолгIачу оханан баттахь шо кхочу президентан указца Оьрсийчохь Къоман гварди аьлла цIе а тиллина, чоьхьарчу гIуллакхийн министараллин юкъахь а йолуш,керла тIеман дакъа кхоьллина.\nЭзарнаш цуьнан декъашхой бу Нохчийчохь къепе ларьеш а. Кху беттан 27-чу дийнахь дуьххьала гIарбаьккхинчу хаамца 25-чу дийнахь дуьйна лохуш ву Новр кIоштехь дIатарбинчу Росгвардин ницкъаш юкъара цхьа эскархо. Доьза вайнарг Ленинграда кIоштера цхьана ханна кхуза гIуллакх дан веъна контрактник олу салти ву алар доцург,цуьнан хьокъехь кхин дуьйцуш хIума дацара юьхьанца.\nТIаьхьо Iорадаьккхина,лехамехь волу сержант Беспалов Сергей а ву,цIера Ленинграда кIоштан Сосновый бор олучу меттера а ву аьлла.\nЦхьаболчара иза Юххерчу Малхбалерчу,Шема пачхьалкхехь кхехкачу тIамтIе хьежор хьехо даьккхича ,бакълена а ведда хуьлуьйту. Кхечарна моттарехь иза цхьанхьа къайла а ваьлла,дууш-молуш сакъоьруш Iаш ву,кху чиллана беттан 17-18-чу деношкахь шен карадеъна алапа ластош.\nИза дизертир а ваьлла водийла а дац, шен коллега цхьанхьа хьуламехь къаркъанна «оба» олуш ,цо ма-аллара аьлча «тIебогIуьйтуш» хиларх тешна ву Соьлжа гIалахь гIуллакх деш волу Къоман гварди декъашхо Мурад. Нагахь санна иза гучу ца волуш итт дийне валахь цунна набахте яккха ондда хан тоха а тарло боху Мурада.\nМурад: «Делдахь хир ву цхьанхьа сакъоьруш лелаш. Иза ведда хир ву аьлла-м ца хета суна. Баха а боьдий, хьуламехь къаркъа муьйлуш Iа-кх. Схьавеъча таIзар дийр ду,цунна шеко яц. Нагахь итт дийнахь гучу ца валахь набахте а кхочур ву. Ву ву,цхьанхьа сакъоьруш ву,запой вахна. Цигга Новр гIалахь хила амега, я эцца Мазалк кIоште вахана хила а тарло».\nХууш ма хиллара Оьрсийчохь и Росгварди кхоьллинчул тIаьхьа чоьхьарчу гIуллакхийн министараллин куьйга кIел хилла цхьадолу дакъош цига дехьадаьхна. И хийцам бахьнехь 5 эзар сов нохчийн кегий нах а нисбелла цу тIеман декъехь. ХIетахь дуьйна а гIайгIанехь бу дукххахболчу кIентийн цIераниш. И гIайгIа массехазза а стамьелла нохчийн векалш Iаьрбийн махкарчу хийрачу тIаме хьежо болийча.\nСтохка ГIуран-баттахь кхаа баттана бохуш дуьххьала цига хьовсийнарш аьхкенан тIаьххьарчу баттахь бен юхаберзхор бац аьлла официалан хааме даккхаро гуттар а холча хIиттина цхьаболу дай-наной. И хаам хезчахьана а вуьшта а дог лозуш могуш йоцу шайн йиша меттахь йисна йолуш йоллу-кх бохуш дуьйцура Соьлж-ГIалин кIоштан Дойкар-Эвларчу яхархочо Луизас.\nЛуиза: «Кест-кеста телпо а туху. ЧIогIа дика Iаш ду шаьш боху ,кхераме хIума а дац шайна боху. ТIебогIу зазанан бутт бале цIахь хила декхар ду шаьш бохуш Iаш вара иза,хIинца хIокхара аьхке а хьахийна йиш йоьхна Iаш-м ду тхо. Кхечаьрца юкъаметтиг а карош,дика дохку шаьш боху. Балха тIера алапаш доцуш цигахь а лур ду ахчанаш бохуш дуьйцура дийца-м ,хIун хир ду-м ца хаьа».\nДерзош аьлча Оьрсийчохь сихха леррина Росгварди аьлла керла тIеман дакъа кхоллар диканна ца туьду дукха нохчаша. Царна цуьнца бозабелла кхерам лору. Шема пачхьалкх хьалхара елахь а вайнехан векалш кхачийначу меттигех, амма иза тIаьххьара ю ала ян чIагIо яц.\nИ меттигаш Оьрсийчохь а, дозанал арахьа а шортта хила тарло. Ишта ойла кхобурш кIезиг бац нохчашлахь. Цхьаболчара шайн бераш цу юкъара схьа а даьхна, делахь а болх-некъ цахиларо йиш йохийнарш дукха бу. Цара дикане а са а туьйсуш, ладоьгIу шайн доьзалхошка.


Сура Илланчаш — Википеди\n26 Сурат АШ-ШУIАРАЪ Назманчаш (Маккахь доьссина‚ дерриге 227 аят). Ша сов къинхетаме а‚ къинхетаме а волчу Делан цIарца.\nДакъа 1 1. ТIа-син-мим. 2. ХIорш /хIума/ къастош долчу жайнан аяташ ду. 3. Хьо хила мега хьуо хIаллак веш уьш ца тешаш хиларна. 4. Тхуна лаахь‚ Оха доссор ду царна стиглара аят - тIаккха дуьсур ду церан легаш цунна /Делан аятана‚ делилна/ муьтIахь хилла. 5. Цаьрга ца богIу Къинхетамболчуьнгара цхьаа керла хьехам уьш цунах дIабоьрзуш бен . 6. Харц бира цара /элчанаш/ - тIаьхьа богIур бу цаьрга хаам‚ уьш шех ца бешаш хилла болу. 7. Уьш ца хьоьжу-те латта - мел дукха дика хIуманаш ялийтина Оха цуьнах /шиш-шиш/ ! 8. Баккъалла а, цу чохь делил ма ду. Ца хили-кх царех дукханаш тешаш. 9. Баккъалла а, хьан Кхиош-кхобург - Иза ву-кх Веза верг а‚ Къинхетаме верг а.\nДакъа 2 10. Кхайкхира хьан Кхиош-кхобучо Мусага: “ДIагIо зуламе болчу нахана тIе, 11. ФирIавнан нахана тIе. Уьш кхоьрур бацара-те?” 12. Цо /Мусас/ элира: “Сан Кхиош-кхобушверг‚ баккъалла а, со кхоьру-кх цара со харцварна. 13. Гаттало-кх сан дог‚ ца бастало-кх сан мотт а. ХIарунан тIе бахийтахь /и соьца вайтан/. 14. Церан суна тIехь къа ду - со кхоьру цара со вен”. 15. Цо /Дала/ элира: “ХIан-хIа! ДIагIо шу шиъ Тхан аяташца. Баккъалла а, Тхо шуьца ду ладугIаш. 16. Шу шиъ дIагIо ФирIавнан тIе‚ аша шиммо дIаала: “Тхо Iаламийн Ден элчанаш ду. 17. ДIабаийта тхоьца Исраилан кIентий”. 18. Цо /ФирIавнас/ элира: “Оха ца кхиира хьо /хIай Муса/ тхайна юккъехь /хьо/ бер а долуш‚ ахьа ма дēхира тхан юккъехь хьан дахаран шераш. 19. Ахьа ма дийра хьан гIуллакх‚ айхьа дийриг‚ баркалла ца олучех хилли-кх хьо”. 20. Цо /Мусас/ элира: “И дийра аса иштта‚ со хилира-кх тилабеллачарех . 21. Со дIаведира шух‚ суо шух кхеравеллачул тIаьхьа. ТIаккха делира суна сан Кхиош-кхобучо хьукам‚ Цо хилийтира со элчанех. 22. ХIара ниIмат ду ахьа суна ша тIехдетташ айхьа Исраилан кIентийх леш барна”. 23. ФирIавнас элира: “Мила ву Iаламийн да? ” 24. Цо /Мусас/ элира: “Стигланийн а‚ латтан а‚ цу шиннан юккъехь мел долчун а Да ву-кх ‚ шу /бакъдолчух/ тешаш хиллехь”. 25. Цо /ФирIавнас/ элира шена гонахь болчарга: “Шу ладугIаш дац?” 26. Цо /Мусас/ элира: “Шун Дела ву И‚ шун хьалхалерчу дайн а Дела ву”. 27. Цо /ФирIавнас/ элира: “Баккъалла а, /хIара/ шун элча‚ шуьга ваитина волу‚ жинийх ма ву”. 28. Цо /Мусас/ элира: “Малхбален а‚ малхбузен а цу шиннен юккъехь долчун а Дела ву Иза‚ шу хиллехь хьекъале”. 29. Цо /ФирIавнас/ элира: “Ахьа со воцург дела лацахь‚ аса хьо набахтин чохь болчарех хуьлуьйтур ма ву”. 30. Цо /Мусас/ элира: “Со хьайга цхьана кхаьсташ хIуманца веънехь а‚ э?” 31. Элира /ФирIавнас/: “Схьало и /айхьа деънарг/ хьуо хиллехь бакълуьйчарех”. 32. ТIаккха цо /Мусас/ шен Iаса кхоьссира - цунах къегна лехь хилира. 33. Цо арадаьккхира шен куьйг - иза шурул кIайн хилира хьоьжучарна.\nДакъа 3 34. Цо /ФирIавнас/ элира шен гонахь болчу элашка: “Баккъалла а, хIара говза волу бозбуанча ву. 35. Лууш ву и шу ара даха шун латтара шен бозбуанчаллица - аша хIун омра до?” 36. Цара элира: “Хан ло цуна а‚ цуьнан вешина а‚ бахийта гIаланашка /нах/ гулбийраш. 37. Хьуна тIе богIийла уьш массо говза волчу бозбуанчица”. 38. ТIаккъа гулбийра бозбуанчаш билгалчу дийнахь /тоьхначу/ хенахь. 39. Элира нахе: “Шу гулделлий? 40. Вай тIехьадаза мега бозбуунчашна нагахь уьш хилахь тоьлларш”. 41. Бозбуанчаш баьхкича‚ цара элира ФирIавне: “Тхуна баккъалла а, мах хир буй тхо хилахь тоьлларш?” 42. Цо (ФирIавнас) элира: “ХIаъ‚ баккъалла а, шу тIаккха /суна/ герга оьзначарех хир ду”. 43. Элира цаьрга Мусас: “Кхосса шаьш кхуссуш ерг”. 44. Цара кхоьссира шайн мушаш а‚ Iансаш а‚ элира: “ФирIавнан воззалица‚ баккъалла а, вай тоьлур ду”. 45. ТIаккха кхоьссира Мусас шен Iанса - цо юьдира цара мел кхоьллинарг. 46. Охьабигира бозбуанчаш сужд деш. 47. Цара элира: “Оха иман диллина Iаламийн Кхиош-кхобучунна‚ 48. Мусан а‚ ХIарунан Кхиош-кхобучунга”. 49. Цо (ФирIавнас) элира: “Аша иман дилли аса шайна пурба далале? Баккъалла а, иза /Муса/ шун воккханиг ву‚ ша шуна бозбуанчалла Iаминарг‚ тIаьхьа хуур ду шуна. Аса теданне а туьдар ду шун куьйгаш а‚ когаш а дуьхь-дуьхьал‚ аса ирх ухкур ма ду шу дерриге”. 50. Цара элира: “Зен дац. Баккъалла а, тхо тхан Кхиош-кхобучунга дIадоьрзуш ду. 51. Баккъалла а, тхо /чIогIа/ лууш ду гечдан тхайна гIалаташ тхаш хиларна дуьххьашхалгIа иман диллинарш”.\nДакъа 4 52. Оха Мусага хаам бира вехьеца: “Сан лешца буьйсана ара вала‚ аьлла‚ баккъалла а, /ФирIавнан нах/ шуна тIаьхьа бер болуш ма бу” . 53. Бахийтира ФирIавно гIалашкахала гуламчаш . 54. /Олуш/: “ХIорш-м /Исраилан кIентий/ кIеззиг йолу цхьа ледара тоба яра. 55. Баккъалла а, цара вайн дегнаш ма этIо. 56. Баккъалла а, вай сема хила дезаш къам ма ду”. 57. Оха ара бехира уьш бошмашкара а‚ шовданашкара а. 58. Хазнашкара а‚ сийлахь меттигера а. 59. Иштта Оха уьш ирсана делира Исраилан кIенташна. 60. Уьш царна тIаьхьабелира малх кхеташ. 61. Шина тобана вовший гича‚ Мусан накъосташа элира: “Баккъалла а, /ФирIавнан бIо/ вайна тIаьхьа кхуьуьш бу”. 62. Цо (Мусас) элира: “ХIан-хIа! Баккъалла а, соьца сан Кхиош-кхобург ву‚ Цо нисвийр ву со” . 63. Оха вехьеца хаийтира Мусага хьан Iаса тоха хIоьрдах‚ аьлла. ТIаккха иза бекъабелира ‚ хилира хIора дакъа боккхачу ламах тера. 64. Оха герга балира цига важаш а . 65. Оха хьалхаваьккхира Муса а‚ цуьнца верг а - берриге. 66. ТIаккъа Оха /хIордан/ буха бахитийра важа берш . 67. Баккъалла а, цу чохь делил ду-кх. Ца хилира царех дукханаш иман диллина. 68. Баккъалла а, хьан Кхиош-кхобург - Иза ву сийлахь везза верг а‚ къинхетаме верг а.\nДакъа 5 69. Деша царна ИбрахIиман хабар. 70. Цо ма элира шен дега а‚ шен къаме: “Стенна Iибадат деш ду шу?” 71. Цара элира: “Тхо Iибадат деш ду тхан цIушна . Тхо лаьтта царана гора дахна ”. 72. Цо элира: “Царна шу хозий аша кхойкхуш? 73. Я шуна пайда беш буй цара‚ я зен деш дуй?” 74. Цара элира: “ХIан-хIа тхуна карийра тхан дай иштта /гIуллакх/ деш”. 75. Цо элира: “Шуна ца го‚ шу стенна Iибадат деш хилла‚ 76. Шу а шун шира дай а? 77. ТIаккха уьш мостагIий бу-кх суна‚ Iаламийн Да воцург. 78. Ша со кхоьллина волу‚ Цо нисвийр ву со. 79. Иза ву суна даа а‚ мала а лушверг. 80. Со цомгаш хилча‚ Цо со таво. 81. Цо со волуьйтур ву‚ тIаккха ден вийр ву. 82. Иза ву суна чIогIа лууш верг Цо сан гIалаташ гечдойла Бекхаман дийнахь . 83. Со Кхиош-кхобуш волу сан Дела‚ ло суна хьекъалалла‚ со кхиаве дикачарех. 84. Хилийталахь суна бакъдолчун мотт тIаьхьачарийн юккъехь. 85. Со хилийталахь ниIматийн ялсаманийн ирс оьцучарех. 86. Ахьа гечделахь сан дена‚ баккъалла а, иза хили-кх тилабеллачарех. 87. Сийсаза ма велахь со уьш ден бийр болчу дийнахь. 88. Хьоло а‚ кIенташа а пайда бийр боцчу дийнахь‚ 89. Ша цIенчу дагца Далла тIе веънарг воцчунна”. 90. Ялсамане гергаялора ю /Делах/ кхоьручаьрна. 91. Жоьжахатий гойтур ю галабаьллачаьрна. 92. Эр ду цаьрга: “Мичахь ю и шу шена Iибадат деш хилларг‚ 93. Дела витина‚ шуна гIо дой цара? Я шайна гIо дой цара?” 94. Яххьашна тIе охьа тухур бу цу чохь уьш а‚ галабаьлларш а‚ 95. Иблисан массо эскар а. 96. Эр ду цара‚ шаьш цу чохь кхуьсуш болуш: 97. “ТаллахIи‚ тхо ма дара билгалачу тиларчохь‚ 98. Оха шу нисдечу хенахь Iаламийн Деца. 99. Тхо тила ма ца дина къинош диначаьра бен. 100. Ма вац тхуна шапаат дечарех цхьа а, 101. Дог цIена доттагI а. 102. Тхо духа /дуьнена/ дохуьйтуш далхьара - тхо хир ма дара иман диллнчарех”. 103. Баккъалла а, цу чохь делил ма ду. Ца хилира царех дукханаш муъма. 104. Баккъалла а, хьан Кхиош-кхобург - Иза ву сийлахь-Веза верг а‚ Къинхетаме верг а.\nДакъа 6 105. Харц бира Нухьан къамо а элчанаш. 106. Ма аьллера цаьрга церан вашас Нухьас: “Шу ца кхоьру /Делах/? 107. Баккъалла а, со шуна тешаме элча ма ву. 108. Кхера Делах‚ суна муьтIахь а хила 109. Аса шуьга цуьнан тIехь мах ца боьху. Суна мах балар Iаламийн Дегахь бен дац. 110. Кхера Делах‚ суна муьтIахь а хила!” 111. Цара элира: “Тхо муха теша хьоьх‚ хьуна тIаьхьа хIоьттина бухабисинарш ”. 112. Цо элира: “Суна хаац уьш хIун деш хилла. 113. Церан хьесап сан Кхиош-кхобучун тIехь ду‚ шуна хаалахь. 114. Аса лелхор бац иман диллинарш. 115. Со билгала волу кхерамча бен вац. 116. Цара элира: “Хьо ца сацахь‚ хIай Нухь‚ хьо хир ма ву шайна тIе /оха/ тIулгаш биттинчарех ”. 117. Цо элира: “Сан Кхиош-кхобушверг‚ сан халкъо со харц ма вина. 118. Ахьа кхиэл ехь суна а‚ царна а юккъехь‚ хьалха ваккхалахь со а‚ муъма нахах соьца мел верг а”. 119. Оха хьалхаваьккхира иза а‚ цуьнца мел верг дуьззинчу кеманан чохь. 120. ТIаккха Оха /хIордан/ буха бахийтира биснарш. 121. Баккъалла а, цу чохь делил ма ду. Ца хилли-кх царех дукхаберш муъма нах. 122. Баккъалла а, хьан Кхиош-кхобург - Иза ма ву Ша сийлахь-Веза верг а‚ Къинхетаме верг а.\nДакъа 7 123. Харцбира Iадаша элчанаш. 124. Цаьрга ма элира церан вашас ХIудо: “Шу ца кхоьру /Делах/? 125. Баккъалла а, со шуна тешаме элча ма ву. 126. Шу кхера Делах‚ суна муьтIахь а хила. 127. Аса ца боьху шуьга цуьнан тIехь мах. Суна мах балар Iаламийн Дена тIехь бен дац. 128. Аша бо хIора айеллачу меттигехь гIирс /билгало еш лелачаьрна/ самукъадуьйлуш. 129. Лоьцуш ду шу болх бен гIирсаш шаьш гуттар лаьттар ду моьттуш. 130. Шаьш тухуш туху аша къинхетам боцуш. 131. Шу кхера Делах‚ суна муьтIахь а хила. 132. Шу кхера Ша шуна хуург шуна шортта деллачух. 133. Цо шуна шортта делла дехний а‚ кIентий а, 134. Бошмаш а‚ шовданаш а. 135. Баккъалла а, со кхоьру шуна дезачу дийнан Iазапах”. 136. Цара элира: “Цхьатерра ду тхуна ахьа ваIда йичи а‚ хьо ваIда ечарех ца хилчи а. 137. ХIара хьалхалерачийн гIиллакх бен дац. 138. Тхуна Iазап дийр долуш дац”. 139. Цара иза харцвира‚ тIаккха Оха уьш хIаллакбира. Баккъалла а, цу чохь делил ма ду. Ца хили-кх царех дукханаш муъма. 140. Баккъалла а, хьан Кхиош-кхобург - Иза ву-кх Ша веза верг а‚ къинхетаме верг а. 141. Харцбира Самудаша а элчанаш. 142. Ма элира цаьрга церан вашас Салихьо: “Шу ца кхоьру? 143. Баккъалла а, со шуьга тешаме элча ву. 144. Кхера Делах‚ суна муьтIахь а хила. 145. Аса ца боьху шуьга цуьнан тIехь мах. Суна мах балар Iаламийн Дена тIехь бен дац. 146. Шу дуьтур долуш ду ткъа кхузахь долчун чохь кхерам а боцуш? 147. Бошмашкахь а‚ шовданашкахь а. 148. Ялтанашкахь а‚ хурманашкахь а - шен стом хьена болчу. 149. Аша тоьсту лаьмнех цIенош деза-дедаш. 150. Кхера Делах‚ суна муьтIахь хила. 151. Шу муьтIахь ма хила исрап дечаьрийн омрана. 152. Уьш бу лаьттахь боьханиг деш берш‚ диканиг ца деш берш. 153. Цара элира: “Баккъалла а, хьо шена бозбуанчалла диначарех ву-кх. 154. Хьо ма дац тхо санна адам а бен‚ даладе делил хьуо велахь бакълуьчарех”. 155. Цо элира: “ХIара эмкал ю. Цуна малар ду‚ шуна а малар ду билгаладинчу дийнахь. 156. Ма кхеталаш цунах вониг дарца - тIаккха сийлахь деза долчу дийнан Iазапо схьалоьцур ду шу”. 157. Цара цуна урс хьаькхира - уьш дохко баьлла Iуьйранга белира. 158. Iазапо схьалецира уьш. Баккъалла а, цу чохь делил ма ду. Ца хили-кх царех дукханаш муъма. 159. Баккъалла а, хьан Дела - Иза ву-кх Ша веза верг а‚ къинхетаме верг а.\nДакъа 9 160. Харцбира ЛутIан къамо элчанаш. 161. Ма элира царга церан вашас ЛутIас: “Шу ца кхоьру? 162. Баккъалла а, со шуна тешаме элча ма ву. 163. Шу кхералаш Делах‚ муьтIахь хилалаш суна. 164. Ас ца боьху шуьга цу тIехь цхьа а мах. Суна мах балар Iаламийн Дена тIехь бен дац. 165. Шу оьху ткъа божаршна тIе массо Iаламера? 166. Аша дIатосу шун Кхиош-кхобучо шайна кхоьллина хиллачу шун зударех . ХIаъ‚ шу ду-кх дозанах даьлла къам”. 167. Цара элира: “Хьо ца сацахь‚ хIай ЛутI‚ хьо хилланне хир ма ву арабаьхначарех”. 168. Цо элира: “Баккъалла а, со шун Iамална чIогIа оьгIазбахначарех ву-кх. 169. Со Кхиош-кхобушверг‚ кIелхIара ваккхалахь со а‚ сан доьзал а цара лелочух”. 170. Оха кIелхьараваьккхира иза а‚ берриге а цуьнан доьзал а‚ 171. Цхьа къена зуда йоцург бухабисинчаьрна юккъехь . 172. ТIаккха хIаллакбира Оха бисинарш. 173. Оха доьттира царна тIе догIа. Ма вон хилира шайна кхерам тесначаьрна и догIа! 174. Баккъалла а, цу чохь делил ду-кх. Ца хилира царех дукханаш муъма нах. 175. Баккъалла а, хьан Кхиош-кхобург - Иза ву-кх ша веза верг а‚ къинхетаме верг а.\nДакъа 10 176. Харцбира Айкатан дайша а элчанаш. 177. Ма элира цаьрга ШуIайбас: “Шу ца кхоьру? 178. Баккъалла а, со шуна тешаме элча ма ву-й. 179. Шу кхералаш Делах‚ муьтIахь хилалаш суна. 180. Аса ца боьху шуьга цу тIехь цхьа а мах. Суна мах балар Iаламийн Дена тIехь бен дац. 181. Нийса хилийталаш /терзан/ барам‚ шу ма хилалаш /терза/ эшочарех. 182. Озалаш нийсачу терзанца. 183. Аша ма эшаелаш нахана церан хIуманаш‚ ма лиэлаш латта тIехь боьханиг даржадеш. 184. Шу кхералаш‚ Ша шу а‚ хьалхалерачийн тоба а кхоьллинчух. 185. Цара элира: “Хьо шайна бозбуанчалла диначарех ву-кх. 186. Хьо а ма дац адам бен‚ тхо санна долу. Тхо тешна ма ду‚ хьо харцлуьчарех ву аьлла. 187. Ахьа егае тхуна кийсигаш стиглара‚ хьо велахь бакълуьйчарех”. 188. Цо элира: “Сан Кхиош-кхобушверг дика хууш ву-кх аша дийриг”. 189. ТIаккха цара иза харцвира‚ тIаккха уьш схьалецира IиндагIан дийнан Iазапо. 190. Баккъалла а, цу чохь делил ма ду. Ца хилира-кх царех дуккханаш муъма нах. 191. Баккъалла а, хьан Кхиош-кхобург - Иза ву-кх Веза верг а‚ Къинхетаме верг а.\nДакъа 11 192. Баккъалла а, иза /КъурIан/ - Iаламийн Дегара охьадоссар ду. 193. Охьадоьссира цуьнца /КъурIанца/ Тешаме Са . 194. Хьан дагна тIе‚ хьо хилийтархьама кхерам тосучарех . 195. Билгалчу Iарбийн маттахь. 196. Баккъалла а, иза хьалхарчерийн жайнийн чохь а ду. 197. Царна ца хилла-те делил и хууш хилар Исраилан кIентийн Iеламнахана. 198. Оха иза /КъурIан/ доссийна хиллехьара кхечу къаьмнийн цхьаболчаьрга ‚ 199. Цара иза царна доьшура дара - хир бацара уьш цунах а тешаш. 200. Иштта диллина /и КъурIан харцдар/ Оха иза къиношдечеран дегнашка. 201. Тешар бац уьш цунах шайна лазаме долу Iазап галц. 202. Иза догIур ду царна цIеххьана‚ шаьш хиллачу хьолахь хаа ца луш. 203. Цара тIаккха эр ду: “Вайна цхьа /кIеззиг/ хан ца ло /Iазап ца деш/? 204. Тхан Iазапе сихло уьш? 205. Хьуна ца гора Оха уьш шерашкахь /дуьненахь/ бахийтича а… 206. ТIаккха деара цаьрга‚ шайца хир ду‚ аьлла‚ ваIда йина хилларг. 207. КIелхьара ца бехира уьш /Делан Iазапах/‚ царна белла хиллачу бахамо . 208. Оха хIаллак ца йира цхьа а юрт шена кхерамчаш боцуш 209. /Царна/ дагадайта. Тхо ца хилира зуламхой. 210. Ца доьссира цуьнца шайтIанаш (шайтIанаша ца доссина и КъурIан, цхьаболчу керстанаша ма бохху). 211. Тарлуш дац царна /шайтIанашна вехьешца охьадосса/‚ царна ницIкъ ца кхочу. 212. Уьш /шайтIанаш маликашка/ ладогIарах дIасхьакъастийна ду. 213. Ма кхайкха Делаца кхин деле - тIаккха хьо хир ву шайна Iазап дийрдолчарех. 214. Ахьа хьехам бе хьан юххера гергарчаьрга. 215. Хьайн тIам охьабахийта муъмин нахах хьайна тIехьахIоьттинчарна /кIеда-мерза хила царца/. 216. Цара хьуна Iесалла яхь‚ ахьа ала: “Со цIена ву-кх аш дечух”. 217. Хьо тIетовжа Ша Веза волчунна а‚ Къинхетаме волчунна а. 218. Шена хьо гуш волчунна хьо ира хIуттучу хенахь . 219. Хьан дIа-схьаидар а ду сужд дечарийн юккъехь. 220. Баккъалла а, Иза ву-кх хозуш верг а‚ хууш верг а. 221. Аса дуьйций шуна /хIай Маккан керстанаш/‚ шена тIе шайтIанаш дуссучух? 222. Уьш дуссу хIора харцлуьчунна а‚ къинош дечунна а тIе. 223. Цара /шайтIанаша маликашкара къайленаш/ хазар бозбуачашка кхуьссу‚ царех дукханаш харцлуьйш бу . 224. Назманчаш - царна тIехьахIутту тилабелларш. 225. Хьуна ца го уьш массо буьйрахь дIа-схьа уьдуш? 226. Цара дуьйцу шаьш ца дийриг. 227. Иман диллинарш‚ дика Iамалш йинарш‚ дуккха Дела хьехийнарш боцурш - царна гIо хилира шайна зулам диначул тIаьхьа. ТIаьхьа хуур ду зулам диначаьрна‚ муьлхачу хьовзарна шаьш тIехьовзур бу.\nХьост — «http://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Сура_Илланчаш&oldid=88606»\tКатегори: Къуръан\tНавигацин меню


Зазадоккху-баттахь Афинехь йолчу оьрсийн векалтна гергахь динчу эккхийтарх жоьпалла желтойн анархин "Заговор мести" цIе йолчу организацино шена тIелаьцна. Тобанхойн цу хьокъехь дIахьедар "Индимедиа" портало зорбане даьккхина.\nКъайлахчу сервисаша юьхьарлаьцначу оьрсийн анархисташна тIехIуьттуш дIаяьхьна шаьш акци аьлла ду документан чулацамехь. Иштта дIахьедарехь хьахийна кху шеран Чиллан-беттан 1-чу дийнахь хилла хиламаш а. ХIетахь анархистийн "Народная Самооборона" боламехь талламаш дIабаьхьира, Балашихехь карийначу оьккхуьйтурган хьокъехь. Лецначух цхьаммо, Москварчу Пачхьалкхан Университетан аспиранто Мифтаханов Азата дIахьедира, шена тIехь ницкъбина аьлла. ТIаьхьо лкцира иза, Москварчу цхьахйолчу кIоштарчу "Единая Россия" партин офисах цIетесна аьлла, бехкала а воьллина. Документан чулацамехь анархисташа дуьйцу, "Сети" гIуллакхна бехкебинчара шайца Iазапаш лелор дийцарх а.\nИшта хьахийна Архангельскехь ФСБ-н гIишло чохь стохка гурахь эккхийтар динчу 17 шо долчу кхиазхочун Жлобицкий Михаилан истори а. ДIахьедаран авторша билгалдоккху, "оьрсийн студентан а, шайн а мостагIий цхьаъ бу" аьлла.\nЗазадоккху-беттан 22-чу буса Афинехь мотоцикл тIехь хиллачу цабевзачу наха оьрсийн векалтна хьалха граната кхоьсинера. Цул тIаьхьа цигара къайлабевллера уьш.


ДIадаьллачу шеран тIаьхьарчу деношкахь Москохахь къуйн гулам дIасабохийна хилла полицино. Цхьаберш лецна хилла. ХIинца хиънаоцу хиламан цхьайолу къайленаш. "Прайм-крайм" олучу интернет-сайто хаам барехь, дIалаьцначарна юкъахь нохчийн къу лоручу Батукаев Iазизан а, цуьнца луьрчу къовсаме ваьллачу азербайджанхочун Салифов Надыран Гули олучу "къуьнан" векалш.\nСалифов Надыр - Гули\nХаам барехь, Батукаевн агIора оцу цхьаьнакхетаре баьхкинчарна юкъахь Оьрсийчоьнан пачхьалкхан думин Нохчийчуьра депутатан гIоьнча а хилла. Полицино дIалаьцна шинна а агIора 15 стаг: 5 азербайджанхо а, 10 нохчо а.\n"Прайм-Крайм" агенталло бечу хаамца, Батукаев Iазиз шен куьйга кIел ерзо гIерташ ву Москохара кхо базар: Дорогомиловский, Бутовский, Даниловский. Царна, олуш ма-хиллара, "тхов беш" дола деш волчу Гулига телефон а тоьхна, цуьнах хаам бина боху цо. Оцу къамелехь вовшашка ца олуш хIума ца дитинчух тера ду шина "къуьно". И хилларг къасто гулбеллачохь дIалаьцна Москохахь церан векалш а.\nГули олург тахана Турцехь ву. Гулин а, Iазизан а даьлла дов дукха генара схьадогIуш ду, ши а агIо юхаяла дагахь яц аьлла, дийцира оцу гIуллакхана юкъахь леллачу Соьлж-ГIалин вахархочо Сумбулатов Расула: "Царна юкъахь дерг генара дуьйна схьадогIуш дов ду. Генадаьлла дов а ду иза. Юхабевр болчух тера а дац уьш. Царна юккъе машар бан гIерташ дуккха а нах а бу. Иштта генадаьлла ду-кх иза".\nБатукаев Iазизан цIе дуьххьара шуьйра гIараелира 2005-чу шарахь. ГIиргIазойчуьрчу набахтехь ваьллинчу цо оцу пачхьалкхехь мел йолчу набахтешкахь гIаттам байтинера омра а дина. Халла балица иза сацийра Iедало.\n2014-чу шарахь иза, оццу набахтера хан чекхъялаза а йолуш, мукъаваьккхира. Масех сахьт далале иза Нохчийчу кхаьчнера хIаваъан кеманца. Кхузахь а тапча а, герз а карийна аьлла хан тоьхна чу а воьллира, амма и хан а арахь яьккхина бохуш дуьйцуш ду.\nОцу юкъана ГIиргIазойчоьнан Iедал меттах а даьлла, къастийнера Батукаев набахтера мукъаваккхар низамца дина хIума дацара аьлла. Дукха хан йоцуш, Оьрсийчоьнан прокуроре дехнера ГIиргIазойн прокурора иза юха схьалахьара шайга аьлла. Вукхо дош делла, Нохчийчохь цунна тоьхна хан текхна ма-ваьллехь, иза дIалур ву аьлла.\nЦу юккъехула, Нохчийчу баьхкинера ГIиргIазойчуьра кинодокументалисташ, шаьш долчохь баьхначу нохчех кино яьккха. Царна хьалхаваьлла вара Талиев Медет цIе йолу стаг. Иза шен хенахь, оцу пачхьалкхан къайлахчу сервисан куьйгалхочун гIовс лаьттина ву. Цундела, Нохчийчохь къамелаш даьржира уьш Батукаев Iазизан лар лаха баьхкина аьлла. Амма цара яьккхина фильм араяьлча и шеко дIаелира нехан.


Нохчийн меттан лард – ненан аганан илли\nСумбулатов Дени вина 1957 шарахь Казахстанехь. Кошкелдера юккъера ишкол чекхъяьккхинчул тIаьхьа, 1974-1976 шш., деша воьду Нохч-ГIалгIайн пачхьалкхан университете. 1976-1980 шерашкахь дешар дIахьо Тбилисера пачхьалкхан университетехь. Болх бо хьехаран хьармехь, “Даймохк” газетехь – корреспондент волуш а, редакторан заместитель а, редакторан даржехь а. Карарчу хенахь къахьоьгуш ву “Гумс” газетехь а (юкъара-дахаран декъан куьйгалхо), “Орга” журналехь а (прозин декъан редактор).\nНохчийн къам дийна хиларан\nмокхазан чIагIо ю нохчийн мотт.\nМуьлхачу а пачхьалкхан хьал-бахам маьIданаш дукха хилар хилла ца Iаш, цунна чохь деха халкъаш, церан меттанаш, ламасташ, гIиллакхаш, оьздангаллаш а ю. Къаьсттина и хьал-бахам цхьанхьа гулбелла меттиг Дала комаьршша Iаламан хазаллин дакъа шена делла Кавказ ю. Ширачу заманахь дуьйна Кавказехь дехачу къаьмнашлахь цкъа а тIом, дов а цахиларо гойту оцу къаьмнийн меттанаш маслаIате хиларал совнаха, царна юкъахь цхьана орамо чIагIдина вошалла а, доттагIалла а хилар. Диканиг, хазаниг, цIенаниг вовшашкара схьаоьцуш, шайх цхьанна тIелеттачу мостагIчух юкъара мостагI а веш, дика-вон цхьаьна дIадерзош, гергара мукъамаш долчу иллеша, эшарша лерса хьоьстуш, шовкъечу хелхарша дог-ойла иракарахIиттош, бертахь даьхна Кавказехь иттанашша халкъаш. И дерриге а бакъдерш-тоьшаллаш вайга схьакхачийнарш оцу халкъийн меттанаш ду: ширачу йозанашкахь (гуьржийн, эрмалойн), барта кхоллараллехь а. Мотт мел бу деха халкъан иэс, кхетам, амал, синмехаллаш а. Шен мотт дIатесча, бицбича, доьза дов халкъ. Доьза дайна а, доьза даран тIегIане а девлла а халкъаш ду дуьненахь. Царех цхьадерш Кавказехь а ду…\nIилманчаша чIагIдарехь, xlopa шина кIиранчохь хIокху дуьненахь къоман цхьа мотт леш бу. Беллачу маттаца леш ду дийнна къам а шен амалца, мехаллашца, Iep-дахаран башхаллашца. Мотт кхоччуш дийна лоруш бу, нагахь оцу маттахь лаххара а цхьа бIе эзар адам къамел дан хууш, и мотт буьйцуш делахь. Луларчу ДегIастанара Iилманчаш, бан ма-беззара талламаш бинчул тIаьхьа, Iожаллин киртиг тIехIоьтинчу цхьадолчу къаьмнийн меттанашна орцахбевлла. ДIадаханчу бIешеран 50-чу шерашкахь дуьненахь а вевзачу нохчийн Iилманчо-профессоро Ю.Д. Дешериевс, меттанаш талла а теллина, монографеш язйира: «Бацбийский язык», «Грамматика хиналугского языка». Бацойн мотт (Гуьржийчоь, Земо-Алвани) гуьржийн мотт, гуьржийн къоман Iep-дахаран тIеIаткъам бахьнехь наггахь болчарна бен бийца ца хаьа. Цара буьйцург а, гуьржийн меттан боккха тIеIаткъам хиларна, керла кхин мотт бу, ала мегар ду. Хиналугийн мотт буьйцурш Азербайджанерчу Хиналург юьртахь бехаш хилла, ДегIастанарчу меттанашца гергарло а долуш. И мотт буьйцуш тахана адамаш дац. Бийца ца бийцича, къомана эша ца эшча, дIаболуш бу мотт. Цхьацца бахьанашца царел хьалха а доьза дайна Кавказера иттаннаш меттанаш.\nМуха ду Нохчийчохь мотт ларбеш, кхиош а динарг? Нохчийн мотт, литература а школашкахь хьехар муха ду хьаьвсича а кхачаме ду долуш дерг ма-дарра довзар. Iаматаш, хрестоматеш ца хиларна кхачаме дац хьехар, цундела программехь билгалйина исбаьхьаллин произведенеш еша аьтто бац хьехархойн, дешархойн а. Царах цхьаерш «Орга» журналан агIонаш тIехь зорбане йохуш ю, амма и журнал дIакхочуш дац xьexapxoшка. Наггахь бен вац «Орга» доьшург. Ерриге а тираж «Орга» журналан 2,5 эзар бен цахиларо а гойту, вайн мел бала бу нохчийн маттаца. «СтелаIад» журнал, «Даймохк» газет дешар а ду иштта ледара.\nНохчаша олуш хеза: «Вай цхьа-ши миллион хилла Iийр дац...» Нохчий дукха хиларх деш долу дозаллаш а дитина, «вай, тхо», – бохуш, бетта мохь а гIелбина, «тхо дерриге а ду нохчийн маттахь язъян, еша, ойлаян а хууш», – xlopa а нохчо ала йиш йолуш велахьара, иза дара дозалладан хьакъдерг. Масех шо хьалха олура: «Тхоьга коммунистийн Iедал долуш нохчийн мотт ца Iамабойтура, цундела ца хаьа тхуна язъян, еша а». Иза оццул ладаме бахьна дац. Коммунисташа де боххург а деш Iийна ду вай? Дера дац-кха... Вайх дукхахболчарна цкъа а, цхьа а Iедал шайн хетта а дац. Цхьаболчарна-м законаца бертахь дахар эхь ду моьттура. Мухха делахь а, вешаниг а дицдина-кх вай. Нохчийн мотт Iамийнарш, гIиллакх-оьздангалла дийна латтийнарш, бусалба динца доьзнарг лардинарш пачхьалкхан законна дуьхьалабевлларш а хуьлуш дIанисло ойла. Да-м иштта дац иза. Хьалха а, хIинца а къоман мехаллаш ларйинчарна, ларъечарна хала ду. Цара шайна хIумма а ца доьху, хIумма а ца лоьху. Уьш кханенна дита гIерта шаьш гулдинарг: Iилма, дахаран зиэделларг, къоман синмехаллаш.\nНохчийн халкъан интеллигенцин векалша шайн статьяшкахь, интервьюшкахь чIагIдора: «Школашкахь нохчийн берашна хьехар нохчийн маттахь хила деза», – Iилманан бух болу бакъдерг. «Къоман тептар» романан автор волчу яздархочо Юсупов Iусмана сан шеца хиллачу къамелехь элира: «ДIадаханчу бIешеран 80-чу шерашкахь Башкирерчу школашкахь 1-10 классе кхаччалц дешархошна хьехар церан ненан маттахь дара. Церан хаарш ледара цахилар гойтург уггаре а хьалха цхьаъ дара: лакхарчу дешаран заведенеш чекхъяьхнарш церан дукха хилар. ЦхьамогIа шерашкахь оцу республикехь со болх а беш Iийна дела хаьа суна, кхетош-кхиор муха дIахIоттийна дара церан школашкахь. Матто къомана зиэн дина аьлла, дало масал да-м дац къаьмнийн Iер-дахарехь. Бакъду, шен маттана херадаьллачу адамна, халкъанна а зиэн хуьлий-м хаьа вайна. Хьехар, кхетош-кхиор Дала синош кхуллуш оцу берашна беллачу маттахь хила деза. Нагахь кхечу маттахь хьехар дIахьахь, оцу берийн кхетамна бийриг эшам, тешнабехк а бу».\nВай лакхахь билгал ма-даккхара, боккха тидам тIебохуьйту луларчу ДегIастанахь къаьмнийн меттанаш Iаморна. Кхин цхьа хIума а ду шена тIе тидам бахийта безаш: ДегIастанан халкъан Гуламехь тIеэцначу законца бакъо ю пхеа дешархочунна лерина класс схьаелла. СССР-пачхьалкх йолуш нохчийн мотт хьоьхучарна лерина арахоьцуш таблицаш яра. Эца йиш яра нохчийн яздархойн даккхий сурташ. Къилбаседа Кавказерчу цхьайолчу республикашкарчу школашкахь оьрсийн мотт Нохч-ГIалгIайн республикехь санна хьоьхуш бацара. Церан школашна лерина оьрсийн меттан Iаматаш къаьмнийн меттанийн башхаллаш тидаме а оьцуш хIиттийна а яра. Цундела оцу республикашкара дешархой оьрсийн мотт дикахо хууш бара. Нохчийн маттана тIе а тийжаш хьоьхуш бацара Нохч-ГIалгIайчохь оьрсийн мотт. Цундела берийн хаарш а дара ледара. Цхьана классера (25-30 дешархочух) цхьаъ лакхарчу дешаран заведене деша вахавелча а хаза кхаъ кхочура дай-наношка, хьехархошка а. Дешаран министерствоно Москва дIало отчеташ мухха хиллехь а, интеллигенцин дукхаллин барам уггаре а лахара бара Нохч-ГIалгIайн республикехь.\nТахана тайп-тайпана цIераш йолу институташ, университеташ дукха хиларна, студенташ, дипломаш а дукха ду вайн республикехь, делахь а хаарш лахара долу говзанчаш алсамо бу. Уьш а, кхидолу а хаттарш гулдаларна, вайн меттан хьал вон хиларна, НР-н Президента Р.А.Кадыровс шен Указца «Нохчийн меттан Де» – дIакхайкхийна апрель беттан 25-гIа де. Нохчийн Республикин Парламентехь тIеэцна, Президента куьг яздина тIечIагIдина «Нохчийн Республикерчу халкъийн меттанийн хьокъехь закон». Вайн республикерчу цхьайолчу школашкахь юьхьанцарчу классашкахь хьехар нохчийн маттахь дIадолийра (2009 шо), амма 2010-чу шарахь и болх тидамза битарал а совнаха, лакхарчу классашкахь нохчийн мотт, литература а хьехаран сахьташ эшийна. Нохчийн меттан йолуш йолчу алфавитехь (графикехь) хийцамаш беш, леррина вовшахтоьхна комисси ю. Нохчийн меттан алфавитехь шаьш бан лерина хийцамаш (леррина кхоьллинчу комиссино) бовзийтина хаамийн гIирсашкахула. Хийцинчу алфавитан проекташ ю зорбанехь араевлла. НР-н Iедалан векалшкара орца кхаьчна нохчийн маттанна. И орца кхачаме дуй-те, нагахь къам шен маттаца уьйр-марзо хила ма-езза йолуш дацахь?\nПачхьалкхан тIегIанехь леррина хIоттийначу планаца нохчийн меттан сий-ларам хьалабаккхарехула болх дIа ца хьахь, кхане кхин а сингаттаме хир ю. Тахана Нохчийчохь нохчийн мотт боллучу хьолехь бара ткъех шо хьалха ГIалмакхойн республикехь гIалмакхойн мотт а. Пачхьалкхан тIегIанехь бинчу балхо гIалмакхойн мотт бийцаран, эшаран а хьал дикачу агIор хийцадалийтина. Муха, стенна тIера дIадолийча, муьлха хьалха, хIун тIаьхьа дича дика хир дара Нохчийчийчохь?\nЦхьанна а хаа йиш яц, вайна санна дика, вай вешан нохчийн мотт муха буьйцу, вай цуьнан сий-ларам мел бо а. Хууш ма-хиллара, юкъараллехь, пачхьалкхан тIегIанехь а хаамийн гIирсашкахь нохчийн мотт бийцар, цунах пайдаэцар а ледаро ду.\nМаса стаг ву тахана «СтелаIад», «Орга» журналаш, «Даймохк» газет доьшуш? Нохчийн маттахь зорбанера араевлла исбаьхьаллин произведенеш ешар муха ду вайн? Нохчийн маттахь араевлла книгаш шайна эца paгI ларъеш нохчий маца гина вайна?\nНохчийн маттахь ораматийн, сагалматийн а цIераш а йохуш, меттан мукъам а ларбеш, къамел маца хезна вайна? Нагахь дегIан цхьа меже таза йоцург заьIап лоруш велахь, шен мотт цахуурш заьIап синош долуш ца хуьлу?\nВайн къоман кханалера де тахана вайна хьалха кхуьучу берех а, кхиазхойх а, кегийрхойх а доьзна ду. Цара буьйцучу маттах, царна Iамочу, Iемачу гIиллакхех, церан оьздангаллех дIахIуттур ду вайн халкъ. Цаьрга хьаьжна, церан хьекъалан, кхетаман мах а хадийна эр ду къомах олуш дерг кхечу къаьмнийн векалша. Цундела вайна чIогIа оьшу, кханенаш а ца йохкуш, тахханехь оцу мехалчу гIуллакхна бух кечбар, говзалла йолчу нахе болх а бойтуш.\nХетарехь, и гIуллакх уггаре а хьалха дIадоло деза доьзалехь аганан иллица, ненан маттаца. Аганан иллица, ненан маттаца ду нохчийн гIиллакхаш, оьздангалла, ламасташ. Ага нохчийн цхьайолчу хIусамашкара дIадаккхарца, дIадаларца дIадевлла дуккха а хаза гIиллакхаш, бIеннаш, эзарнаш иллеш, эшарш, мукъамаш. Xlopa ненан а шен илли, эшар, мукъам ма бу цо бен ца локхуш, цуьнан сино бен ца кхуллуш. Тахана наггахь а хезаш бац нохчийн доьзалехь мукъам, ага а, гаьнгали а нанас техкош хезаш хилла болу.\nХIокху дуьненахь мел болу мотт Дала кхоьллина бу, хIокху дуьненахь мел долу адам санна. Царна массарна а цхьабосса бакъонаш елла, царах цхьа а цхьаъ хьала а ца айбина, лах а ца бина. Иттаннаш шерашкахь дехира вай: «Ас оьрсийн мотт Iамор бу, оцу маттахь Ленина къамел дина дела...» – бохуш. Юха «нохчийн пачхьалкх» ян арабевллачара дIакхайкхийра: «Нохчий, нохчийн гIиллакхаш дан а дац; бусалба, керста – ши дин ду» – аьлла; кхоалгIанаш бара: «Къоман истори ян а яц», – бохуш. «Нохчо», «нохчийниг» ала луурш кIезиг нисбеллера куьйгаллехь хIинццалц. Хетарш дукха дуьйцурш, хила дезарг, бух а болуш, кIезиг дуьйцурш бара куьйгаллехь. Тахана нохчалла, бусалбалла – и шиъ цхьаьна хилийта Iалашо йолуш болх беш ву Нохчийн Республикин Президент Р.А.Кадыров. Цу тIехь, вайна хууш ма-хиллара, кхиамаш а бу.\n«Бераллехь Iамийнарг тIулга тIе яздина йоза санна ду», – олуш ду. Цундела хIинцца, кханенаш ца йохкуш, нохчийн матте шовкъ-безам болуш кегийрхой кхиор дIадахьа деза. Мила ву уьш кечбан безарг, оцу гIуллакхан жоьпалла шена тIехь дерг а? Уггаре а хьалха – дай-наной, тIаккха – школа; уьш дерриге а юкъалоцуш, терго, Iуналла а дан декхарийлахь ерг юкъаралла, республикин куьйгалхой бу.\nМотт, гIиллакх дIадаьлла халкъ, синош бен ца дуьсуш, мацах цкъа дара, бохуш, къамелаш бен ца дуьсуш, дIадолу, доь доцуш. Оцу aгlop хьаьжча, школа тахана халкъан меттан, гIиллакх-оьздангаллин пхьалгIа, хьоста, орам, лард хила дIахIотта еза. Хьехархой юкъ йихкина кийча хила беза халкъан и сийлахь гIуллакх дIакхехьа а, даржо а, чIагIдан а. Даймахке болчу безаман йовхо кхио, дIало а кхерч хила беза школа, кхерчан йовхо латториг, ларйийриг хьехархо а волуш. Цо олучу дашах, буьйцучу маттах, цуьнан гIиллакхех, Iилманах доьзна ду къоначу чкъуран хиндерг. Шен маттаца, гIиллакхашца зIе, уьйр, шовкъ-безам боцург кхераме ву, цуьнан зIе яц шен махкаца, халкъаца. Халкъ, мохк боцуш хила йиш юй-те адам? Халкъан поэто Л. Абдулаевс шен цхьана интервьюхь боху: «Суна мотт оьшу, олуш хьуна тамашийна хетар делахь а, махкал а чIогIа. Ненан маттана аьхнабоцу мохк – иза мохк хилар а ца хета. Кхерчан йовхо гIийла хаало ишттачу махкахь. Букъ бохбал ерг йовхо яц, дог дохдал яцахь. Вешан маттаца долччул бен дац вай вешан цIахь, вешан къомах. Мотт шен дIахецча, къам – къам долчуьра дIадолу, махках духу. Къоман бен хуьлуш бац мохк».\nДоцца аьлча, вайн къоман маттах йоьзна оьздангалла ю яржо езарг. Уггаре а хьалха чIагIъян еза нохчийн доьзалан лард. Доьзалан гIиллакхаш дIадевлча, доьзал боьхча, духуш ду къам. Доьзалехь ца ларбелла мотт, бехкамаш, гIиллакхаш юкъараллехь муххале а ца ларло. Юкъараллехь лардан уьш хила а ца хуьлу, доьзалехь дуьйна уьш ца лардинехь. Къоман синмехаллин кхерч бу доьзал.\nХIаъ, доьзал бу коьрта. Доьзалехь дийца деза йиша-вешех, ден-ненан сий-пусар дан дезарх, лулахочуьнца, юьртахочуьнца, махкахочуьнца, кхечу къоман векалшца хила езачу юкъаметтигех. Уьш дерриге а адамашлахь ваха везачу стагана ша велла дIаваллалц оьшуш ду. Ткъа къонах, муьлхха къомах иза велахь а, къонах хуьлий вуьсу. Къонахчун сий-пусар дан къонахчун амал кхио еза жимчохь дуьйна, ткъа къонахчун мах къонахчо шен хадабайттинарг бу, цул тIаьхьа наха хадийнарг.ТIаккха хир бац нохчашлахь шича, маьхча, верас дешнийн маьIна цадевзарш, гергарлонаш цалорурш а. И гергарлонаш дIадевлча буху доьзалехь, къомалахь болу барт.\nВайн цIена са, хаза гIиллакхаш, оьздангалла, эзарнаш шерашкара схьайогIу истори дуьненна а йовзийтаран гIирс (оьрсийн мотт) вайгахь ца хилахь, дукха жимачу гIайри тIехь дисарна кхерам бу вай. Ша-шеца висина стаг бIарзло, ша-шеца дисина халкъ сингаттоне, сингаттаме хьаьвза. Дуьненан шорто вайгахь хир ю, нагахь вайниг лардеш, кхечеран дика а, вон а агIонаш йовзийтарца къона чкъор кхиадахь. Тахана вайн берашна хаза еза шайн эшарш, иллеш берийн бошмашкахь дуьйна. Цигахь дуьйна нохчийн бераш дIадуьйшуш, самадовлуш хила деза аганан эшаран мукъамца. Царна дуьйцурш хила деза шайн къоман туьйранаш, болийта беза къоман берийн ловзарех. Бен а цахетар дIадолало шен халкъан, мехкан иллешна букъ тохарна тIера. Вайна дукха гина французийн, ингалсан, немцойн эшаршна хьалха гора а оьгуш, шовкъ йогIуш, амма шен къоман йиш лакха йолийча, лергаш чу потт хIуьтту нах. А. Сулеймановн дешнаш оцу тайпанчу нахана аьлла ду:\nИ зIе меттахIоттор, чIагIъяр уггар хьалха берийн бошмашна, школашна тIехь хила деза. ТIаккха бевзар бу, безар бу царна вайн Даймехкан иллиалархой, мукъамчаш, халкъан мукъамаш.\nМуьлхачу кхетош-кхиоран хьаьрмахь бу и болх леррина хIоттийначу программица дIахьош? Муьлхачу произведенешкара масалш а далош дIахьош бу классал арахьара болх? Классал арахьара болх муха тухур бу цхьана низамехь вовшах, классехь бан безарг вовшахтоха а Iаматаш ца хилча? Хууш ма-хиллара, литературо, историно кхиабо кхетам. Хрестоматеш а йоцуш хьоьхуш ю школашкахь нохчийн литература. Доккха вон хIума ган, цуьнан мах хадо, иза вайн юкъараллера дIадаккха сихдалар дац вайн амалехь. ДIадаханчу бIешерахь дуьйна кхетош-кхиоран болх къоман гIиллакх-оьздангаллех боьзна дIацахIоттор бахьнехь, дийнна цхьа чкъор дешар-йоза ледара хууш, къоман амалца зIе йоцуш а кхиъна вайн.\nIилманчаша далхорах, телевиденехь, радиохь кхайкхадарх гIуллакх хир дац, нагахь халкъана шен мотт дахар-Iерехь хьашт ца хилахь, иза хьашт хинболу хьелаш ца хилахь. Халкъана шен мотт алсамо оьшур бу, нагахь цуьнан мотт НР-н Конституци тIехь дIаяздина ма-дарра пачхьалкхан тIегIанехь дIахIоттабахь. Массо законаш санна, «Нохчийн Республикехь меттанийн хьокъехь» долу закон а ду, тIехь терго а латтош, кхочушдайта дезаш. Тахана наггахь а школехь дайн-нанойн гуламехь нохчийн мотт хезаш бац. Цхьайолчу телевиденин, радион передачашкахь иза хаза, нийса а буьйцуш бац. ТIаккха иза башха къоман меттан сийдар хуьлий?\nМотт хаар, вовшашка урам-новкъахь хьал-де хаттар хилла ца Iа. Мотт xaap – халкъана хьалха дIахIоьттина, сахьтехь, шина сахьтехь, оьшшучохь кица далош, дустар далош, нохчийн меттан бакъонаш ларъеш, къамел дан хаар ду. Нохчийн меттан бен боцчу мукъамехь. Оцу тайпанчу къамеле, хазачу мукъамехь долчу иллига санна, ладугIу наха. Иштта динчу къамело шайн стаг вийнарг а вуьтуьйту, мел доккха дов а дерзадо. Бакъболу халкъан мотт, нохчийн мотт бу, бийца а, хьеха а безарг берийн бошмашкахь, школашкахь, хьуьжаршкахь, светски, исламан а университеташкахь. Дешнаш а, предложенеш а Iамийна ца Iаш, дешархойн сих бозабалийта беза халкъан мотт.\nЭзарнаш халкъаш ду хIокху малх кхетачу дуьненахь, эзарнаш меттанаш. Царах цхьана маттаца, нохчийн маттаца, схьакхачийна вайга вайн дай-наноша халкъан иэс, амал, гIиллакхаш. Цундела шен халкъан мотт цахуург гена ву шен халкъан диканна, вонна а. Цунна велха а, вела а ца хаьа шен халкъ доьлуш, доьлхуш. Ша лазаро хьовзийча беш болу узам, узар, даггара долу доIа, весет, орца дахар гIенаш а хила деза нохчийн кIентийн а, мехкарийн а нохчийн маттахь. Царах цхьадерш хилла а кхочушхир ду, нагахь вай НР-чу школашкахь йоьалгIачу классе кхаччалц мукъа а нохчийн маттахь хьехар дIахIоттадахь. Вайна ган ма гина Украинехь, Латвехь оьрсийн къоман векалша шайн маттахь йолу школаш ларъеш йина митингаш. ТIаккха вай хIунда дац (вешан Россин пачхьалкхехь хилча) нохчийн маттахь хьехаран сахьташ алсамдохуш?\nНохчийчоьнан Iеламнехан кхеташонан куьйгалхочо Х-А Кадыровс ша «Даймохк» газетана еллачу интервьюхь (20I0 шо, I8-гIа март, №28) боху: «…Бусалба дино ца боху вайга Къуръан Iаьрбийн маттахь хилла алий а, Дела Элча (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) Iарби хилла алий, шайн къоман хаза гIиллакхаш тасий дуьтуш, Iарбийн гIиллакхашна тIедерза. Ма дерза! Нохчий долуш, бусалбанаш долуш, вешан къоман хазачу гIиллакхашца дахар а, декъалхилар а лойла вайна вай кхоьллинчу Дала! Ненан мотт къоман йоцуш йиш йоцу хазна ю. Мотт, ненан мотт, байна долу, и бицбина долу адам мотт буьйцучу къомах херадолу. Дала белла вайна вешан мотт. Шен ненан мотт бицбинарг, ийманах вухур вац, ала ваьхьар вацара со. ДоIа дар шена дезаш дерг Деле дехар ду. Ша хIун доьху а хууш, хазачу шен маттахь Далла хьаставелла, дехар тоьлаш хир ду. Вайн хьуьжаршкахь а, исламан институтехь а, университетехь а ненан мотт Iамабар, Iарбийн мотт Iамабар санна, лакхарчу тIегIан тIехь хила деза. Ша барта дуьйцург нийса, йозанца дIаяздан хууш Iеламстаг хилар доккха ниIмат ду». Кегийчу къаьмнийн меттанашца къийсам дIахьош болу ехха хан ю. И къийсам дIахьочарна шера хаьа, мотт дIабаьлча, къам дIадолий. Иза хуучу «идеологаша» пачхьалкхехь цхьа мотт хила беза боху политика дIахьо. И политика дIахьо хIилланца, нуьцкъаша а. И политика дIахьочарна ган а, хаза а ца лаьа Малхбузерчу пачхьалкхашкара бакъдерг: кегийчу пачхьалкхашкахь шиъ я масех мотт пачхьалкхан мотт хилар. Муьлххачу а пачхьалкхан уггаре а боккха, мехала хьал-бахам цунна чохь деха халкъаш, церан гIиллакх-оьздангалла, ламасташ, меттанаш а хилар къобалдан ца лаьа оццу «идеологашна».\nКхузахь дагаоьху Сулейманов Ахьмада дIадаханчу бIешеран 60-чу шерашкахь Москвахь кегийчу къаьмнийн меттаншна лерина дIахьочу конференцехь: «Кегийчу къаьмнийн меттанаш ишколашкара дIадаха деза, уьш хьеха оьшуш дац, шен доьзалехь а, накъосташца а бийцар бен. Кхин мах а, маьIна а доцуш ду кегийчу къаьмнийн меттанаш…», – кхайкхочийн, чIагIдечийн а къамел, дош а кагдан стогалла, доьналла а тоьъна, нийса бIостанехьа дина къамел.\n«Кхо хIума ду дуьненчохь даима а, цхьаьна а хила дезаш, вовшех даьхча, кхуьй а леш: Даймохккий, Ненан Моттий, Халккъий. Тхо-м – нохчий, гIалгIай – Казахстанехьчул чомехь даа, цигахьчул дезаниг, хазаниг тIедуха ца даьхкиний тхешан махка, цIа, карахь-куьйгахь а, тIехь а доццушехь. Тхо цIа оьху: Даймохккий, Ненан Моттий, тхешан Къаммий цхьаьний бен мегаш дацарна», – аьллера Ахьмада.\nТахана а ду сийлахь-деза и кхоъ – Даймохккий, Ненан Моттий, Къаммий – вовшех къасто йиш йоцуш.


Сомали -- 2010 Дуьненаюкъара Кад болалуш телевизионна хьалха хевшина Iаш бу нах, Могадишу, 11Ман2010\nДуьненаюкъарчу Футболан Кеде цхьана бIаьргаца хьажа. Иштта боху Сомалерчу цхьана футбол езархочо. Цхьана бIаьргаца телевизионе хьажа, важа бIаьрг неIарна тIехь латтабе, тIемалой чубогIий, ларбеш - аьлла дийцина цо БиБиСига.\nСомалин доккхах долчу декъанна тIехь урхалла латточу тIемалойн тобанаша варе дина, нахана юккъехь еттар ю я кхин а телхинарг дийр ду, къайлаха футболе хьожуш гучуваьллачунна, аьлла. Цкъачунна карахь болчу хаамашца хIинцале ши стаг вийна, ткъе иттех стаг чувоьллина – царна юкъахь пхийтта шо кхаьчна кхиазхо а ву. Къилб Африкано футболан турнир тIеэцарх йоккхаеечу ерриг а Африкан самукъадаьллачу хенахь, оцу хIумано чIогIа халчу даьккхина Сомалерчу футбол езархойн дахар.\n15-шо долу Махьад Мохьамед Хаьжи, вуьрхIийтта шарал а кегий болчеран къоман футболан тобан капитан ву. Цо бахарехь, Африкера Машарбархойн тобанаш тIехьожучу коьртачу гIалахь иза вехаш хиларна, цуьнан йиш ю футболе хьажа. Оццу хенахь, кхинберш тIеIаткъамна кIел бу.\nМахьад: Тхо Африкера ма ду. Дуьненаюкъарчу Футболан Кад баккхарна гIортор йо оха. Со чIогIа, чIогIа ирс долуш ву кхушара. Амма, тIемалоша нах ца буьту футболе хьовса. Тхо деха меттиг-м паргIат яра. Къилб Африкехь мел хуьлчу футболах ловзаре хьовсу тхо.\nТIемалоша "йилбазан ловзар" лерина футбол\nМаршо радио: Июн беттан цхьайттолгIачу дийнахь хIокху дуьнентIехь уггар а боккхачех лоруш болу спортан хилам болабала масех сахьт дисинчу хенахь Исламистийн лидеро Шейх Абу Яхья Ал Иракъис дихкира футболе хьажар. Цо цунах муха кхетийра аьлчи, «ширчу керста културера схьаяьлла ю футбол. Исламан администрацино цкъа а магор дац ФИФА Дуьненаюкъарчу Футболан Кеде хьажар» аьлла.\nСомалерчу Спортан Зорбан Ассоциацин куьйгалхочуьн когаметто Шафии Мохьаддин Абокара дийцира, Сомалехь къайлаха футболе хьожучунна хуьлург.\nАбокар: Къайлаха футболе хьовсучу хенахь, Могадишехь бехачу нехан хIусамашна чу а лилхина, цара ши кIант вийна, пена тIехула а кхоссавелла, вада гIертачу хенахь. Кхин а итт стаг лаьцна.\nМаршо радио: Ханна хаьржинчу Сомалин Федералан Iедало емалдина футбол хьовсучарна тIехь лелош дерг. "Сомалин бахархойн йиш ю, цхьаннех кхера а ца кхоьруш, футболе хьовса" аьлла ду Iедалан дIахьедарехь.\nАбокаран бахарехь, церан хьесапехь, хIинцале ткъе итт стаг чувоьллина, футболе хьожуш гучу а ваьлла.\nАбокар: Чубоьхкинчарна тIехь хIун до-м ца ахаьа тхуна. Тхуна хууш, футболе хьовсучу хенахь уьш лаьцна хилар а, исламистийн набахтешкахь уьш латтош хилар а ду. Иштта, церан гергарнаш царна тIе кхача йиш йолуш а бац, церан хьал муха ду хаа.\nМаршо радио: Сомалехь шаьш тIехьовсучу кIошташкахь исламистийн коьрта милицино «Хьизбул исламо» а, «Ал Шабабо а» шарIа баккхийчу бехкамашца туьду. Футбол «йилбазан ловзар» а лерина, 2006-чу шарахь дуьйна дихкина ду цу пачхьалкхан цхьайолчу кIошташкахь. Эфиоперчу ницкъаша 2007-чу шарахь чуеана ю Сомалина исламистийн раж. Амма, хIокху тIаьхьарчу шерашкахь бен чIагIделла дац церан Iедал. Иттаннаш эзарнаш Сомалера бахархой белла оцу хенахь цу махкахь латточу къизаллашкахь.


Ши-кхо туьма тIе а тоьхна ирсе бина Iедалша Нохчийчура бахархой\n Бохийна Сибрех хьовсийначу нохчашна а, цхьаболчу бахархошна а гIоьнна луш долчу ахчанан барам 2-3 туьма лакхабаккхар беламе хIума лору могIарерчу наха.\nКъинхьегаман а, социалан хьелаш кхиоран а министаралло хааме даккхарца,\nкарарчу хенахь Нохчийчохь лаххаре а 1300 да-нана доцуш дуьззина байш ду.ТIебеъначу оханан баттахь дуьйна царна хIора а баттахь, гIоьнна луш долчу пособи олучу ахчанан барам хаъал лаккхабаккха сацам бина Iедало – 4 эзар тIера IIэзар 700 соьме кхаччалц.\nДе эшначу берашна Iаламат доккха гIо а хир долуш, иза хаза нехан санна бакъха а, къинхетаме а яьккхина гIулч лору бахархоша. Ишта къобалдеш тIеэцна юкъараллехь 18 шераш дуьзначу 140 бо берана Iедало маьхаза хIусмаш нисйийр ю бохург а.\nКхаъ хеташ тIеэцначу цу хаамца бIоста а нислуш, бахархой цец-акъ баьхна оццу хаамийн хьостано дIасабаржийначу кхечу хаамо. Масала бIера бевллачу къаношна тIетухуш ду хIора баттахь гIоьнна луш долу ахча. ХIинццалц 570 сом хиллехь, хIинца 600 сом хир ду.\nГуш ма хиллара дийнна кхо тIуьма тIекхетта. Цу кеппара аьттонаш бина дохийна къам Юккъерчу Ази хьажийначу луьрачу хенахь дуьнентIе бевллачех цхьаболчеран а, къинхьегаман ветеранийн а, тIамна гIо деш къахьегначеран а. Царна хIинццалц деллачу 370 соьма метта 390 туьма лур ду.\nТIаьххьара и хаам бу нах инзаре цецбаьхнарг а, жоп доцу хеттарш а долуьйтуш, Оьрсийчоьнан Iедал цIарх цаьрга неIалташ кхайкхадойтург. 13 шо Сибрехахь даьккхаинчу вохийначу стагна Кремло хIора баттахь дала къастийначу 370 соьме хьааьжжа эхье хIума лору нохчаша и тIетоьхна 2 туьма».\nСан чуьра гергарниш: кхо ваший, кхо йиший, денаний дIакхелхина Казахстанехь. Карагандан Нурински кIоштан Арикта эвлахь. Суна баттахь дала къастийнарг 370 сом дара хIинца 2 туьма тIетоьхна. И нахала даккха эхь ца хетта-кх царна. Ой, эхь ца хоьтийла дан а дуй цигахь? Муха ца хетта царна и гIардаккха эхь? Сан кхетамо тIе ца лоцу-кх иза! Хетар дара сох а, къомах а и хеташ делхьара.\nШухха-м хIун эхь дара боху-кх цара кхузахь а, цигахь Москохахь а. Да-ам дац!»-шена совдаьккхинчу ахчанан хьокъехь вистхилларг вара кхузткъара ваьлла соьлжагIалахо Ваид. Элира-бахара а доцуш, оцу барамехь ахча тIетоьхна аьлла, Iедало дIакхайкхор шайна юьхьадуьхьал тоьхна туйнаш санна туьду цхьаболчара. Цу хьокъехь цара дуьйцу холча а хIуьттуш, карзахе.\nСовдегар Хизар: « Кхин новкъа а дацара цара лучу 370 соьмах деман гали мукъана а эцалахьара. И ши туьма дийца а эхьа хIума ду-кх. Шина туьманах хIун йогIу?»\nХьехархо Зарган: «Оцу шина туьманна тIехь дала бахабойла уьш. Дерриге а рицкъ хада а дина, и ши туьма дуьсийла царна ,тIаккха Iебар яр-кх. Цхьа бепиг догIу-кх цхьана дийнахь даа».\nЦIийннана Зараъ: « Эхь а ца хетий царна и ши туьма нахала а даьккхина дийца. Цхьа кхаллар догIу-кх цунах. Цхьана дийнахь иза а эцна Iе веза тIаккха, Кхин дIа хIун дан деза?»\nТарахьтархо Руслан: «Моьттур ду цара тIетоьхнарг доккха ахча ду. И нахала стенна даьккхина а ца хаьа суна-м. Дийца а, даздан а хIума ду иза? Оццу Ставропол мехкан Гюлганехь бохийначу нахана луш дерг 1300 соьмал сов ахча ду, ткъа кхузахь 370 сом. Цунна тIетухуш ду 2 туьма. Оцу оьрсийн беччул леерам а ца бо нехан кхузахь».\nЙохка-эцархо Лорса: «Шаьш тIетохахь бист а ца хуьлуш тIетохахь. Ши туьма хIун ю? Изза пенси а тIетуху кеп хIоттайо, ткъа юучунна,молчунна кхузза-доьазза мехаш лакхадоху. Аьхка газ, ток а ахча тIетухур ду бах. Цул а Iад дуьтуш делира цара и пенси а тIе а ца детташ, кхечу хIуманийн мехаш а. Iедал хIума а ян а яц…»\nДерзош аьлчи вон а, дика а цхьана-а агIор бахархошка кхеталуш хIума дац шайна оццул «даккхий» ахчанаш тIетохар. Ма-дарра аьлчи царна хаъане а ца хаьа шаьш и хилам муха тида богIу – къинхетам а, доглазар а санна, я сийсазе аьшнар дар санна.\nНохчийн хьолахошний, къехошний юкъара башхалла


Нохчийчуьра Туркойчохь бехачу мухIажиршна гергарчара бахьийтина хьонка ницкъала дIовш тоьхна а нисбелла, велла цигахь цхьана доьзалан да - Садуев Лоьма.\nДоьзалера цхьаберш халчу хьолехь бу. Соьлж-ГIалара почтехула кхаьчна тIоьрмиг схьабоьллушехь кхетта дIовш, хьонка экспертизе баьхьинчу Туркочоьнан полицино тIечIагIдина иза.\nОцу хьокъехь почтехула кхоьхьуйтучу кхачанах даймахкал арахьа бехачу нохчашка ларбалар доьху хаам биначу кху зудчо.\nНохчийн зуда: "Ларлахьара шу иштачух. Махкана генадевлча а ца дуьту оцу стага-м..."


ЯнгулабевгIеран доьзал террорхойн агIончаш бу аьлла, дIахьедина Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана, полисхо хиллачунна Туркойчохь тIелатар вовшахтохарна бехкаш а дохкуш. Уьш лоцучу заманчохь байъахь реза хир ву ша аьалла Кадыровс.\n"ЯнгулбаевгIара терроризме а, экстремизме а кхайкхамаш бо, иза къобалйо, -яздина Кадыровс шен телеграм-каналехь. - Машанехь цхьаммо даржийначу йозанаштIехь гуш ду, цара вовшахтоьхна Туркойчохь дина Нохчийчохь бакъоларъяран органашкахь болх бинчунна дина хилла тIелатар. Оцу йозанашца къаьстина, ЯнгулбаевгIеран боллу доьзало террорхойн тобанаш къобалъеш хилар, дийнна маша кхуллуш дакъалалаца Iалашо а хилла. Оцу тIера суна хета, уьш леца беза, низамо ма бохху, царна таIзар дан а деза. Нагахь санна, цара дуьхьало йой, террорхойн агIончаш санна, уьш террористаш бан а бу, байъа беза".\nКадыровс билгалдаьккхина, "ЯнгулбаевгIара доллу къомах лаьцна дийцинчунна тIехула Нохчийчоьнан бахархой эргIадбахна, царна тIекхачахь, цара уьш ловзор бац" аьлла.\n"Бакъоларъяран органаш царна хьалха тIекхачахь — цаьргахьа ду, церан сийсазбаро оьгIазбахийтина нохчий кхочучул а. Дийнна къомах лаьцна маьттаза къамелаш дина ЯнгулбаевгIара. Со IадIахь а, юкъаралло шена хетарг эра ду", - дерзийна къамел Кадыровс.\nГIуран-беттан 28-чохь Пятигорскехь лецира Янгулбаев Сайдин а, Мусаева Заремин а воккхаха волу кIант Янгулбаев Абубакар - "Iазапашна дуьхьалояран Комитетан" юрист. Терроризме кхайкхамаш барх йолчу артиклехь гIаттийначу гIуллакхца хеттарш динера цуьнга, оппозицин IАДАТ телеграм-каналан модераторшлахь иза ву аьлла хеташ. Нохчийн полисхоша таллам бира цуьнан хIусамехь, телефон а, ноутбук а схьаяьккхира. Цул хьалха дIахьедира Янгулбаевс, ницкъхоша Нохчийчохь беха шен герганаш нуьцкъаша дIабигарх.


"Со ца теша нийсачу харжамех, цундела ца ваха лаам бу кхаж таса..."\nАхь тосур буй Путин Владимирна кхаж?\nНохчийчохь а, "Толаман гIоьнчий" аьлла Оьрсийчоьнан боламан декъашхоша а Путин Владимир президентан дарже хьалхататтаран кхаьжнаш гулдан долийна. Соьлж-гIаларчу "Гранд-парк»" олучу махбаран - самукъадаккхаран центрехь дIахьош бу и болх.\nПаспорт долчу муьлхачу стеган аьтто бу цигахь шен аз дIадала. Цкъачуьнна жамIаш гIарадохуш дац оцу боламо, амма кхоччуш 300 эзар кхаьжнаш гулдаллалц и болх сацабийр болуш бац.\nОьрсийчохь кху тIаьххьарчу 20-х шарахь массо а воьлла хIума ду, кхаж тасар а, хетарг а цхьаъ ца хилар. Ахь, хьайн хьакамо аьллачунна кхаж таса а мега, хьуна и кандидат везаш воццушехь.\nТахана шеко яц, кху шеран бIаьста Оьрсийчохь хинболчу харжамашкахь а иштта хирг хиларна.\nМаршо Радионо таллам бира бахархошна юкъахь, церан дог-ойла йовза гIерташ. ЖамIаш а да воккхавийр волуш дац, кхаж тасаран жамIаш мухха а хир делахь а.\nСовдегара Истумалов Мусас ша гIур вац боху харжамашка. Хийцадала хIума дац, элира цо: "Цхьанна а кхаж тосур бац ас, со цига гIура а вац. Тахана Оьрсийчохь хоржуш бац. Дарж схьа а лаьцна, нехан лаг а лаьцна Iаш бу. Цундела со цига вахча а, ца вахча а хийцадала хIума дац".\nТIехьа-Мартан кIоштера вахархо Абдулаев Увайс а вац харжамашкахь дакъалоцур долуш. Харжамашна ахча дайа а ца оьшура, иза цхьана кхечу гIуллакхна хьажийча дика хира дара, элира цо: "Нах Iеха а беш, эрна ахча а дойуш хIума ду иза. Рицкъа мискачу нахана дIаделла, дитт доьгIнехь а, некъ биллинехь а, тIай динехь а гIоле дара".\nЖурналистна Серганова ТIауса хIинцале хаьржина ша кхаж тосуо болу кандидат: "ВВП-на ас кхаж тосур бац. Цо кху тIаьххьарчу 20 шарахь вайн цIахь а, кхечу пачхьалкхашкахь а динарг гуш ду. Цунна ас тосур бац кхаж. Ас Явлинский хоржур ву. Иза чекхавер ву аьлла а тосур бац. Цуьнан программа ас къобал йо".\nНажин- юьртан кIоштера вахархо Дукузов Хьасайн тешна ву харжамаш бIаьста нийсонца чекхабевр бу аьлла: "Харжам боху хIума шен къайле йолуш хIума ду. Кхаж тесинчул тIаьхьа хуур ду-кх мила тоьлла".\nШа цхьана хенахь харжамашна юкъахь болх бинчу Магомадов Анзорна а ца хета цигахь кхаж тосуш хIума лело деза аьлла. Шайна луург чекхвоккхур ву, элира цо: "Кхаж таса маьIна а дац. Со а хилла харжамийн комиссехь. Баккий аьшпаш бу уьш. Цундела я лаам а, я доглазар а дац цига ваха".\nЭрна ахча дайар ду, цундела шен хан ца яйа ша а гIур вац цига, элира Соьлж-гIаларчу вахархочо Баканаев Iелас: "ВаллахIи со цига гIур а ма вац. ХIунда аьлча, со ца теша оцу харжамех".\nОьрсийчоьнан президентан харжамашкахь, тахана коьртехь волчу Путинна уггаре а алсам кхаьжнаш гулдечарех ю Нохчийчоь.\nСхьахетарехь, кху шарахь а иштта хила там бу, кхин цхьа доьхнарг юкъа ца долахь.


Белхороевн хилла машенлелорхо дарбадан ГIалгIайчуьра араваьккхина\nДечкен-бутт 16, 2019\nБелхороев ИбрехIим чохь хилла машен\nШейхан БатIал-Хьаьжин тIаьхьено ГIалгIайчуьра ара а ваьккхина, дарбадан дIавигийтина, Белхороев ИбрехIим вуьйш, лазийна висина цуьнан шофер Аушев Або. Церан вирдан векало дийцарехь, цуьнан къерамзалла ларъярхьама дехьаваьккхина иза.\nМаршо Радионо хаамбира, меттигерчу Телеграм-каналан информацина тIе а тевжина, ГIалгIайчохь шейхан Белхороев БатIал-Хьаьжин кIентан кIант Белхороев ИбрехIим верах. Чевнаш йира иза дIасалелочу шоферна Аушев Абона.\nНесарарчу Пионерская олучу урамехь шен машенчохь герз тоьхна вийра Белхороев. Болчу хаамашца, оцу сохьта кхелхинера ИбрехIим, ткъа цуьнан машенан урхалла дийриг чолхечу хьолехь дарбан цIийне кхачийра.\nБелхороев ИбрехIима критика йора мехкан куьйгалхочунна Евкуров Юнус-Бекна. ГIадужу-баттахь ГIалгIайчоьно Нохчийчоьнца латтанаш хийцича, дуьхьалбевллачу протестхойн агIо лаьцнера цо.\nЛоьрийн хаамашца, чолхечу хьолехь ву Аушев хIинца а, халла бен вист ца хуьлу, талламчашна хиллачух дуьйцучу хьолехь вац иза цкъачунна.\n18 тоьпан хIоъ кхетта цуьнан дегIах, дийна висар а тамаш болуш аьлла БелхороевгIара.\nКадыров Рамзанан ден цIарах хир ю Нохчийчуьра ОМОН а, СОБР а


1954 шо — Википеди\n(1954 тӀера хьажжина кхуза)\n1930‑гӀа · 1940‑гӀа — 1950‑гӀа — 1960‑гӀа · 1970‑гӀа\nСоьлжа-гӀалахь П. Мусоров цӀарах йолу майданехь хьайиллина Граждански тӀеман турпалхойн памятник (1954 шеран 6 ноябрь)\nАбаев, Султан Шамсутдинович (1954 шеран 1 ноябрь) — нохчийн художник, Нохчийн Республикин а, Российн а художникийн тобанийн декъашхо, Российн Сийлахь художник;\nАхмадов, Рамзан Аюбович (1954 шеран 30 май) — хелхархо, хореограф, «Даймохк» ансамблан кхоллархо а, куьйгалхо а, Нохч-ГӀалгӀай АССР Халкъан артист, Российн Халкъан артист, Нохчийн Республикин культурин министран хьалхара когаметтаниг;\nБицираев, Сайдхусейн (1954 шеран 30 январь) — Нохчийн Республикин Сийлахь художник, Российн Сийлахь художник;\nБексултанов, Муса Эльмурзаевич (1954 шеран 1 июль) — нохчийн яздархо, прозаик, Нохчичоьн а, Российн а яздархойн союзашан декъашхо, 2005 шарахь «Литература» номинацехь «Дашо бухӀа» совгӀатан лауреат, Нохчийн Республикин Халкъан яздархо;\nГериханов, Ихван Баудинович (вина 1954 шеран 17 апрелехь, Кхазакхийн ССР Карагандан областера, Караганда гӀалахь) — Нохчийн Республикин политикин а, пачхьалкхан а, юкъараллин гӀуллакххо, юридически Ӏилманийн кандидат, республикин дуьххьарчех Ӏилманча юрист.\nХалидов Айса Идрисович (1954 шеран 10 ноябрь) — филолог;\nКало, Фрида (1907 шеран 6 июль — 1954 шеран 13 июль), — мексикин художник, шен автопортреташ бахьнехь евзуш йолу;\nМатисс, Анри (1869 шеран 31 декабрь — 1954 шеран 3 ноябрь) — французийн художник а, скульптор а, фовистийн боламан лидер. Вевзуш ву шен эмоциш кепца а, босца а дӀагайта гӀерташ бина лехамаш бахьнехь.\nФерми, Энрико (1901 шеран 29 сентябрь — 1954 шеран 28 ноябрь) — гӀарвелла Италийн а, Америкин а физик-теоретик а, экспериментатор а, квантан физикин бухбиллинчарах цхьаъ, физикин Нобелин совгӀатан лауреат (1938 шо).\nТьюринг, Алан (1912 шеран 23 июнь — 1954 шеран 7 июнь) — ингалсан математик, логик, криптограф, информатика кхиарна боккху Ӏаткъам бинарг.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=1954_шо&oldid=6103421»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 2 июль, 00:30.


Кемеровохь хиллачу бохамо синтемах бохийна Нохчийчуьра дай-наной\nКемеровохь хиллачу бохамо кхерийна Нохчийчуьра дай-наной\nКемеровохь хиллачу бохамо дуккха а хаттарш а, кхерамаш а хIиттийна кхечу меттигашкахь шортта самукъадаккхаран а, махбаран а центраш йолчу. Мел долу адам телехьожийлашка оцу гIалара тIаьххьара хаамашка ладугIучу хенахь, Соьлжа-ГIалахь а цIе елира 12-зза тIекIалдинчу цIенна. Иза дукха сиха дIаяйъира. Белларш, лазийнарш а бац цигахь.\nИ гIишло, Гранд-Паркана 20 метар хиллал уллехь хиларо боккха кхерам кхоьллинера цу чохь болчу нахана а. Цундела, сихонца арабехира уьш, цхьа а чохь ца вуьтуш. Доьхнарг дара и самукъадаккхаран кхерч гIалин юккъехь хиларна, машен хIоттон меттигца къелла йолуш, наха гобаьккхина хIиттайо машенаш хилар. ЦIеяйъархойн машенаш халла бен ца кхечира цига. Кхийолу машенаш дIайохуш наха шаьш гIо дира, куьйгашца ийъеш а, дIатуьттуш а паргIат яьккхинера меттиг.\nТахана Нохчийчуьрчу Iедало дIакхайкхийна дац оцу Гранд-Паркехь а, Грозный-Ситехь а, кхечу цу тайпа меттигашкахь кхерамазалла теллина аьлла. Иза ца дича, шаьш баха хIуттур бац боху цхьаболчу наха.\nШа хьалха а реза яцара, ткъа тахана-м аьттехьадохуьйтур дац ша бераш классаца ишттачу меттиге, элира Соьлж-ГIалин яхархочо Абубакарова Иманис: «Оцу дай-нанойн дегнаш лелххал бохам бу и хилларг. Иза хазале а яцара со сайн бераш школерчаьрца цхьанхьа дахийта реза. ХIинцачул тIаьхьа-м дохуьйтур дацара ас уьш цхьанна а метте. Бераш, цIе ялахь а, хIума хилахь а, цIе яйъа а, чуьра арадовла а меттигаш йоцуш чоьнаш ю-кх церан цигахь бераш ловзуьйтуш».\nМахбаран а, самукъадаккхаран а дукхачу центрашкахь берийн меттигаш уггаре а лакхарчу гIатташ тIехь хуьлу. Цундела оцу Кемеровехь иштта дуккха а нах белла. Ах сов шо хьалха дагадогIу Соьлжа-ГIалахь Гранда-паркехь 3 гIат тIера жима кIант чу а воьжна валар.\nКхерамазалла лакхаяккхархьама берийн меттигаш уггаре а лахарчу гIатташ тIеяха еза, аьлла хета шена боху 4 берийн дас Соьлжа-ГIалин вахархочо Саламов Абубакара: «И самукъадаккхаран центраш вайн цIахь схьайоьллуш ю: Грозный-Сити, Гранд-Парк а кхин а, кхин а. Соьга хаьттича, иштта меттигаш еш хилча, лахахь хила еза, массийта араволийла а йолуш».\nКемеровохь 53 стаг велла туьканахь цIе ялар бахьана долуш\nКемеровохь хилла Путин\nКемеровохь цIеяларехь кхелхина 41 бер\nКхин а 6 шарахь...\nВала луучунна хьехаршден сайт дIакъовлар доьху Нохчийчуьрчу прокурораша


Стенгара девлла Муцольговн компьютер чохь маьттаза сурташ?\nТIаьхьарчу хенахь талламхоша йоьхьарлаьцначу «Машар» цIе йолчу бакъонашларъяран цхьанатохараллийн куьйгалхочуьнна Муцольгов Мохьмадан керла бехк кховдо мегаш бу. Цуьнан цIера дIаяхьанчу компьютер чохь, маьттаза суьрташ а видеош а карийна аьлла, шега хаам бина шега боху гIалгIайн бакъонашларъярхочо\nБутт сов хьалха, Муцольгов Мохьмадан, цIа а баьхкина, чуьра мел йолу техника а, компьютерш а, документаш а, дIадаьхьнера талламхоша. Сахьтнашкахь яьхъеллачу оцу операцино, цхьанна а тайпа жамIаш ца деънера, амма, хIинца, оццула хан яьлча, къаьстина, цуьнан цхьана компьютер чохь маьттаза суьрташ а, видеош хилар.\nКхаарийндийнахь, бакъонашларъярхо шаьш долчу дIа а кхайкхина, цуьнах хаам бина цуьнга. Шех цхьанна а тайпана вогуш воцучу Муцольгов Мохьмада, ша гIарадаьккхина и хIума. Гарехь, шега къамелехь иза хьаха а дина, кхерам таса дагахь хилла мега аьлла хета цунна. Кхолладеллачу хьолех, Маршо радиога иштта дийцира бакъонашларъярхочо.\nМуцольгов Мохьмад: "И маьттаза хIуманаш сан компьютер чу цара шаьш яьхна"\nМуцольгов Мохьмад ГIалгIайн махкахь а, Оьрсийчохь а дикка вевзаш бакъонашларъярхо ву. Цо куьйгалла деш йолу «Машар» цIе йолу цхьанатохаралла гIо деш ю, бакъонаш йохийначу нахан. Дуккха а гIуллакхаш ду, цара луьстуш а, листина а. Дукхаза талламаш бина оцу цхьанатохарална, низамаш дохийна хилар билгалонаш лохуш.Амма, карийна дац цхьа а. Цундела, шех вага хIума доцун дела, Муцольгов Мохьмада, майра дуьйцу кхин дIа а.\nМуцольгов Мохьмад: "Кхана суна наркобарон аьлла цIе а кхолла мега цара"\nШа беш болу бакъонашлраъярхойн болх, новкъа бу Iедалшна а, цхьаболчу даржхошна а. Цундела бен и Iаткъамаш шена беш ца хиларна шеко яц Муцольгов Мохьмадан. Кху ворхI-бархI шарахь, ГIалгIайн махкахь, меттигерачу Iедалшна оппозицехь болу нах байина, цхьацца бахьанаш а дуьйцуш. Хьуна, хьайна муха хета, тIехь лаьтташ болу кхераман барам, аьлла хаьттича, иштта жоп делира Муцольгов Мохьмада.\nМуцольгов Мохьмад: "Со цхьанна метте д1а а гIура вац, болх а сацабийра бац"\nЛуьра лоручу зуламанна бехке вина а ца Iаш, Муцольгов Мохьмада куьйгал деш йолу «Машар» цхьанатохаралла, ГIалгIайн мехка юстицин министралло лаьрра, кхечу пачхьалкхийн агент. Иза, бохург ду, цо и цIе къобал яьллалца, кхин дIа болх бан церан аьтто хира бац.\nМуцольгов Мохьмадан гIуллакх


Абубакарова П. «Къоначу пох1манчийн Де»\nДукха хан йоцуш Соьлжа-г1алин коьртачу библиотекехь д1адаьхьира къоначу яздархошца цхьаьнакхетар.\nЦхьаьнакхетар вовшахтуьйхира Нохчийн Республикан Правительствон Кегийрхойн Комитетан г1оьнца.\nТкъа кхуьучу яздархойн, церан пох1маллин Дезчу денца, лерам бан дагалаьцнарг яра къона поэтесса Халикова Асет, Нохчийн пачхьалкхан университетан хьехархо а, лакхахь хьахийначу Комитетан жигара декъашхо а йолу.\nНохчийн къоман литература хиндерг долуш хиларх тешийра библиотекан зал къоначу пох1манчех юьзна хиларо. Иза шайн къамелашкахь билгалдаьккхира кхуза хьошалг1а кхайкхинчу нохчийн къоман поэта, «Хьехархо» газетан редакторо Цуруев Шарипа а, иштта НР-н 1илманийн Академин вице-президент волчу, физика-математическин 1илманийн доктора Дадашева Райкома а, хьехархо, поэт-илланча волчу Бетельгериев Хьуьсейна.\nЦхьаьнакхетар долош дош делира Дадашев Райкомана. К1орге а, чулацаме а къамел дира цо вайн Академис болх д1аболийначу «Къоман синмехаллаш» ц1е йолчу проектах лаьцна. Ткъа и болх д1аболош шаьш дуьххьара арахецна Гадаев Мохьмад-Селахьан чолхечу, амма беркатечу кхоллараллин некъах дуккха а керланиг дийцина ца 1аш, цо деза совг1ат дира оцу авторан шишша том книшкашца х1инца кхузахь вовшахкхеттачу дуккха а хьешашна а, библиотекан фондана а.\nЦул сов Райкома хаийтира къоначу яздархошна Академин не1арш, мацца а уьш схьа баг1ахь а, йиллина хилар а, шайга далучунна шаьш накъосталла дийриг хилар а.\nДуккха а пайдехь дерг а, керланиг а довзийтира 1илманчас гулбеллачарна, гуш дара цуьнан даггара къоман дахарх доглазар. Кхаъ хила т1еийцира гулбеллачара Академехь арадолуш нохчийн маттахь 1илманан журнал «Таллам» хилар. Шеко яц, нохчийн литература кхиорехь мехала г1уллакх ду иза.\nДаим а шен х1усаман йовхо ца кхоош яздархошна, дешархошна, 1илманчашна доттаг1 хилла схьайог1учу библиотекан директорна Исраилова Сацитина баркалла аларца долийра шен къамел поэта Цуруев Шарипа. Х1ара цхьаьнакхетар цхьа башха а, ша-тайпа а хилар билгалдаьккхира къоман яздархочо. Къоначу поэтийн мог1арех воккхавер хаалора цуьнан къамелехь.\nШайн кхоллараллица х1инцале а дешархошна бевзачу поэтийн ц1ераш ехира Шарипа. Царах хьахо лаьа Халикова Асет, Арсалиева Люба, Петирова Пет1мат, Тапалаева Амнат, Хабаев Исмаь1ал, Дажаев Гелани, Багаев Акраман кхин а. Вевзаш волчу поэто мах хадор доккха совг1ат ду, аьлла хета суна къоначу яздархошна.\nРог1ехь дош делира меттанийн говзанча-хьехархо, поэт-илланча волчу, вевзаш волчу Бетельгериев Хьуьсейна.\n«Поэзин башхалло кхуллу иллин ша-тайпаналла а! Х1ора аз шен-шен мукъам, шен бос а болуш хилча, т1аккха лакхара мах хадабо оцу иллин», – шена поэзин езар а, йовзар а к1езигчу къамелехь гучудоккху Хьуьсейна.\n«Д1а ма г1охьа хьо», «Нохчийчоь-сан безам», «Ас хьан ч1абанех» бохучу иллешца совг1ат дира Хьуьсейна къоначу пох1манчашна, иза царна х1оранна а дика вевзаш а вара.\nШен говзаллица, ц1еначу ненан маттахь д1аяьхьира Асета яздархойн суьйре, дош делира х1оранне а санна, массо къоначу поэтана.\nЦхьаьнакхетар дерзош Халикова Асета д1айийкъира Кегийрхойн Комитетан ц1арах Сий-лараман грамоташ.\nМассо а накъостийн ц1арах даггара баркалла ала лаьа и тайпа цхьаьнакхетар Яздархойн Дезчу дийнахь дан дагадеъначу Асетана а, цунна и проект-1алашо кхочушъян г1одеш дакъа мел лаьцначунна а.


Вай бераша гIалгIай мотт бувцар догдоахаш — Сердало\nВай бераша гIалгIай мотт бувцар догдоахаш\nШоай къаман мотт бувцара гIулакх чIоагIа ира а чоалхане а латт гIалгIашта шоашта юкъе. ХIана аьлча, бувца ма безза из бувца ховш а, дерригача дешай маIан ховш а нах дукха бац, къаьстта кагегIчарна юкъе хIаьта а. Цудухьа дукхчар айдаь дувцаш да мотт лорабарах дола хаттар. Шоай берашта мотт хац яхаш из царна Iомабара тIехьа оарц дехаш ба цаIаш, шоллагIбараш цох доккхал деш царна шоай къаман мотт ца ховш гIадбаха ба. Мичча тайпара дале а мотт кхувш доагIача ноахало Iомабарга сатувсаш, цу тIехьа уйла еш ба нах. Амма дийцадар аьнна чакхдалац гIулакх, ма хетта из вIаштIехьадаргдолаш боагIача боараме къахьега деза массане а, могача тайпара оарцагIа а баьнна.\nКПЦ «Эздел» яхача юкъарчено дIадахача шера «Король лев» яхача берикинон таржам даьдар «Лом паччахьа» аьнна цIи а йолаш. Цу хана боккха кха хинна гIадбаха тIаийцар из берий кино наха. ХIана аьлча, берашта дукха дезаш а, царна сакъердаме хеташ а, уж дукха хьежаш а фильм да «Лом паччахьа». Укх шера а из мо цхьаькха проект чакхъяккха уйла йолаш цу тIехьа къахьегаш ба «Эзделахой», цар хьаяхачох хIанзле къамаьл гIалгIай меттал доаккхаш таржам доладаьд «Мадагаскар» яхача фильман.\n«Кастта «Мадагаскара» чура оакхароша гIалгIай мотт бувцаргба. ХIана аьлча цун таржам де лаьрхIа да тхо гIалгIай меттал. Тахан вай берашта мотт хац яхаш уж телевизорашта хьалхашка Iо а ховшадаь вай даьгIадар аьнна доалаш дац. Уж тайп-тайпарча берий киношка ца хьажийтача далац вай, иштта эттай тахан зама. Вай берашца болх беш телевизор, телефон, ловзаргаш да царна шоай мотт бицбеш. Цудухьа цу телевизора чу а телефона чу а гIалгIай мотт хургболаш къахьегаш да тхо берий киношта таржамаш дирца», — аьнна дийцар «Эздел» юкъарчен кулгалхочо Ведажанаькъан Анзора.\nТекстана таржам деш волчо яхачох иттех дийнахьа из болх чакхбаргба. Атта боаца болх ба оакхарий багенаш гIалгIай меттал хьалее езачаргарабар. Шоашта ма могга тара хила еза цар оаз кIалхарчун, аькхан оамалаш а тараерзае еза берашта цох ма хетта сакъердам хургболаш. ХIаьта таржам де «Мадагаскар» харжар ший никъ болаш гIулакх да. «Ер «Мадагаскар» яха берий кино оаха харжар бахьан малагIа да аьлча, соахка «Лом паччахьа» хьахьокхаш кинотеатре цунга хьажа даьхкача берашка кхоъ фильм белгал а даь кхач тассийтабар оаха, дукхагIа цар хоржам баьр таржам даь чакхдоаккхаргда вай аьнна. Цу хана ер хьалхадаьлар, цудухьа оахош царна яь чIоагIо чакх ца яьккхача далац тхо. ХIанзле текстан таржам деш да тхо, из йисте ма доалла кастинга а яь цига оазашца товш бола нах белгал а баь, цул тIехьагIа болх дIаболабергба оаха. ГIаьбартой-Балкхарой мехкара режиссер Атмурзаев Расул вайцига хьа а воалаваь цунца цхьана берий кино гIалгIай меттал доаккхаргда оаха. Из болх дика бовзаш а 100 совгIа берий киношта таржамаш даь а, дика говзал йолаш режиссер ва из. «Лом паччахьа» таржам деча хана а вайна цу гIулакха новкъостал деш дакъа лаьцар цо, фильм чакхдаллалца», — йоах Анзора дIахо.\n«Сердало» дешархошка хоам бу аз, дукха ца говш цу гIулакха кастинг хургхиларах. ЛадувгIаш а, фийла а хила, нагахьа санна шоай цу юкъе таржам деш дакъа лаца чам бале. Вай кхетаде деза вай аьнна цхьа дош бахьан долаш кхувшбоагIачар шоай къаман мотт Iомабе тарлуш долга.\n← ЙОАЗОНХОЙ ГIОНЧА ХИННА САГ\nШоаш болча кега ца луш бахар →


«Олхазарийн дуьне - сан дуьне»\nОлхазарийн дуьненах кхетахь, адамийн дуьненахь даха атта хира ду адамашна аьлла тешна ву Нохчийчуьра вахархо.\nДукха бац нохчашна юккъахь цIенна нохчийн мотт хууш а, иза буьйцуш а. Оьрсийн матера Iаткъам лайна цо. Цу тIехь юьйцу дукхачу хIуманийн цIераш. Олхазарийн цIераш-м юьйцийла а дац. Муьлхачу олхазарах хьоза олу хIинца нохчаша. Йовш йолу и цIераш гул а йина жайна арахенцачу Iилманча волчу а вахана, цуьнца къамел дина Султанов Ахьмада.\nБийцина а, хестийна а ца валлал, хаза, беркате бу Даймохк. Тайп-тайпа дитташ долу хьаннаш ю, аренаш, лаьмнаш, цхьа тамашийна хазчу куьцехь латтош, зевналла яржийна татолаш, аьхканаш ду, куьзга санна, сирла тулгIенаш тIома а йохуш; чухьаьжча, юьхь-сибат а гуш, бухдуьйлу шовданаш а ду. Экаме Iаламо буьйцучу хазчу матах кхета вай. Иза вайн Нана-Даймехкан мотт бу.\nНекъаца воьдуш-вогIуш, гIелвелла диттан кIел охьахиъча, цуьнан гена тIе олхазар хуу. Цо шен дагар дуьйцу зевне аз дагах а хьерчош. ТIаккха а ойла йоьгIу юха а, ма хаза бу-кх хьо Даймохк.\n«Олхазарийн дуьне-сан дуьне» цIе йолчу жайнан тIера йоца кийсак ю хIара. Цуьнан автор ву Гелагаев Сайд-Мохьмад. 2007 шарахь зорбане баьккхина цо бераллера схьабахьчу олхазаршка безамах и болх. Тахана халахеташ делахь а, шуьйрачу юккъараллехь бевзаш а бац иза. Лаккхарчу доьшийлашкахь а, ишколашкахь а дIасадекъна жайна.\nТохIзар, сийна шоршал, сихIсардиг, хаьшталг, зарзар, жазлаг, зевзалг, луьли... Ша ерриг 230 олхазарийн цIераш, церан амалш а, сибаташ а дуьйцуш, нохчий маттахь ялош ю автора. Царах дукхахъерш евзаш а яц нахана. Олхазарш лело Гелагаев Сайд-Мохьмад волавеллера дукха жима волчу хенахь, Казахстанехь. Лулахь вехачу оьрсийчуьнгара марзделла бохуш дийцира цо Маршо радиога.\nГелагаев: «Олхазарийн дуьне сунна марздинарг вара дядя Саша Усков. Ког а боцуш тхан лулахо вара иза. Цо масийтта олхазар делира суна, оьрсийн маттахь щегол олуш долу. Цу тIера волавеллера со».\nКазахстанера цIадирзича, дахар хала хиллехь а, олхазаршца йолу уьйра дIа ца хаьдда Гелагаев Сайд-Мохьмадан. Мелхо а да тIе а тайна, царна кертахь меттиг а йина лелийна цо уьш. Оцу хенахь волавелла иза нохчийн маттахь йолу и цIераш гулъян. Хала дара, дукхачу нахана дага а ца йогIура уьш. Я хьуьнхахь, я даьккхинчу суьртаца гойтуш карлаяхна ша, элира Гелагаев сайд-Мохьмада.\nГелагаев: «Вай цIадаьхкинчу хенахь сан дас кертахь уьш лело дика меттиг тайинера суна.Тхан лулахоша олура цуьнга, хьо дешна стаг ма ву, хьайн кIанте и олхазарш гуран чу а доьхкина, уьш цуьнга хьийза хIунда дойту ахь? Къа ма ду церан. Къа ду,нагахь санна лела ца дахь,меца а дитахь. Хьажал, котам, бад, гIаз, москал а, цIахь лела а еш, яа а юуш мА ю. уьш а ма хила цхьана хенахь акха, олий жоп лора цо. Хала дара чIогIа церан цIераш лаха».\nГелагаев Сайд-Мохьмад хан дукха воккха ца хиллехь а, олхазарийн дуьненахь дукха хIума хууш хилар шайна билгалдаьлча, иза юккъеваийтинера Соьлж-ГIалахь хиллачу «Олхазарш дезачеран юккъаралле». Ала догIу, цул хьалха а, я цул тIаьхьа а цхьа а нохчи ца хилла цу юккъахь. Цу юккъе схьаоьцуш экзамен тайпа хIума хиллехь а, Сайд-Мохьмада дукха ца Iаш хаийтина ша Нохчийчуьрчу олхазарех зеделларг вуйла.\nГелагаев: « ЦIеркIужалг олуш долу олхазар, оьрсийн маттахь «красношапочный вьюрок, бирюзовый чиж) вай цIахь дац элира соьга, со оцу цхьанатохаралле вахча. Ас ду элира. Ца тешаш соьца баьхкира уьш. Ас гайтича чIогIа цецбевлера, нохчий дIабохийначу хенахь, шаьш массо а меттехь иза лехнера аьлла. -Тхо дIадохийча, халахетта дIадахана хилла уьш.Тхо цIадирзича-схьадаьхкина хила там бу-, элира ас цаьрга.\nШелъелча Къилбехьа дIа ца доьлхуш дисинчу олхазаршна IаьнтIехь хала хуьлу мацаллийца а, шелонца а. Оцу хенахь уьш гуттара а улле гIерта адамашна. Ша дешаран министраллехула айдинера, олхазаршна IантIехь гуьйш охкар дешархошна тIедожадайта. Амма цуьнца бала болуш стаг ца карийра шена боху олхазарех дог лозучу Гелагаев Сайд-Мохьмада.\nГелагаев: «И бенбойш хьалаохка езаш яра царна. Хьалха ухкура уьш. Со школехь директор волчу хенахь ухкура. Кхузахь оьрсий болчу хенахь массанхьа яра. ХIинца а ас балкон тIе юьллу царна мохь а, дум а, чоьрпан тIера чоп а. Царна хьоналла оьшу IантIехь. Шайна иза ца хилча, цара шайла гIийла олхазаран коьртах зIок еттий, цуьнан хье дIабуу. Нахана ца хаьа иза».\nНохчийн ономастика теллича а хуур ду вайн къомо мел лоруш хилла олхазарш а, дийнаташ а. Берашна церан цIераш а тохкуш хила: Човка, Леча, Куьйра, Моша, Маккхал, Хьоза, Алхаз, Олхазар, Селасат, Конда.\nОлхазар а, экха а ша вала а волуш ден мегар дац. Иза даг чу диллина ла...\nАх бен ца йисина Лаьтта тIехь акхарой\nНохчийчохь дийнатийн а хир ю шайн хIусам\nХIун дан деза акха цицигашна, жIаьлешна?\nШарахь цкъа хьахош болу ненан мотт\nХатуев Iабдул-Хьамид. БIаьсте ер ю.\nСулейманов Ахьмад. Даймехкан Илли\nЭлдин Микаил. Эзар шеран лазам буьйцуш догIа доьлху гIийла...


Германехь Политикаш Плагиатна Бехке Бо Кест-Кеста\nСтигалкъекъа-бутт 17, 2011\nГермани -- Плагиаталлехь гучуваьлла Цу Гуттенберг емал веш махкахь даржийна сурт, 10Чил2010\nТΙеман министр Цу Гуттенберг, Ιилманан белхаш язбечу хенахь плагиат ярна бехкала а вахана, балхара дΙавала везчхьана дуьйна дΙатуьйш яц Германехь оцу тайпанарчу зуламашца йоьзна гΙовг1а.\nНемцойн юкъараллехь уггаре а дукха вевзаш хилла къона политик Цу Гуттенберг масех бутт хьалха шен даржах вуьйхира.\nТΙебогΙучу рогΙерачу харжамaшкахь массарна а канцлеран дарже кхача мегаш ву аьлла хеташ хилла Цу Гуттенберг балхара дΙаваларан бахьана Оьрсийчохь я Нохчийчохь цхьа а ца тешшал пайда боцуш я беламе хетадала там болуш ду.\nЖурналисташна гучудаьллера, цо масех шо хьалха Ιилман белхан кандидат вала Ιалашонца язйинчу шен дисертацин массийтта агΙо кхечу Ιилманчийн я журналистийн белхаш тΙера схьаязйина хилар.\nИ тайпа схьаяздар, хууш ма-хиллара, доллучу дуьненчохь а магош ду, нагахь санна схьаяздинчо шен белхан бухахь, ша муьлхачу хьостанех пайда эцна аьлла, билгал даьккхина делахь. ТΙаккха цунах цитата олу.\nТкъа нагахь санна и хьостанаш билгал а ца дохуш, цхьаммо шен балха тΙехь да ша волуш санна дитинехь, цунах меттигерчу низамашца зуламе гΙуллакх хуьлу, кхечеран интеллектуалан бахамна къола дар.\nЦу Гуттенберга ша вицвеллера и хьостанаш билгалдаха, ша оцу муьрехь хΙинца воллу къона доьзалан да а, министр а вара, гΙелваларо дайтина гΙалат дара иза, бохуш, бехказа вала гΙиртира, амма эххар а юкъараллехь кхардам алсам бала боьлча, иза даржера дIавелира, шена ша къола динчаьрга къинтΙерабовлар а доьхуш.\nНехан Хьекъал -- Нехан Бахам\nХΙетахь дΙайолаелла хилла и политикаш гучубахаран тулгΙе хΙинца а тийна яц. Иштта, масала, дукха хан йоццуш Германерчу Маьршачу Демократин Партин цΙарах Европарламентехь депутат йолу Кох-Мерин Сильвана даржера йоха дийзира, цо а шен диссертаци язъеш интеллектуалан къоланаш дина хилар гучу а даьлла.\nТкъа кху деношкахь оццу Маьршачу Демократин Партин декъашхочо Хатцимаркакис Йоргос а шен Ιилманан болх пхоьалгΙачу декъана нахера схьаязбина хилар гучудаьлла.\nИ Ιилманан болх цо Боннерчу университехь бина хиларна, хΙинца оцу университетан куьйгалле дΙахаийтина оцу тΙехь плагиатах пайда эцна хиллийла. Ша политик хΙинцале а къера хилла, ша шен диссертаци язъеш пайда эцна хилла хьостанаш билгалдаха вицвеллера аьлла.\nАналисташна хетарехь, Европарламентан депутат волу Хатцимаркакисан а кху деношкахь шен даржера дΙавала дезар ду, и юхьΙаьржо бахьана долуш.\nОьрсийчохь Лецанза Буьсу И Тайпа Къуй\nОцу доллучух а кхета хала ду Оьрсийчоьн политикехь лелаш долу гΙиллакхаш девзачарна. Масала, оьрсийн премьер-министр Путин Владимир ву. Цо ша шен дисертаци язъечу хенахь цхьамогΙа интелектуалан къоланаш дина, бохуш, чΙагΙдира Вашингтонерчу Бруклинан институтан талламчаша.\nЦара дийцарехь, Путин Владимира шен белхан ткъа агΙонах мел кΙезиг а ялхийтта агΙо Ιамеркерчу профессорийн Кинг Уильяман, Клиланд Девидан „Стратегин план хIоттор а, политика а“ ц1е йолчу артикл тIера схьаязйина хила езаш яра. Амма Оьрсийчохь и бехк цхьаммо а кхин башха тергал а ца беш биссира, Путин и бахьана долуш даржах-м хIетте а ца воьхнера.\nИштта, массарна а хууш ду, Нохчийчоьн куьйгалхо Кадыров Рамзан а шоззза академик вуйла. Цуьнан Iилманан белхийн тема я цо уьш маца язбина бохург дийцаре дан хIуттуш цу махкахь цхьа а вац. Цуьнан бахьана кхеташ а ду.\nНохчийчоьн куьйгаллехь болчу нахана юкъахь а бу цхьамогIа Iилманийн докторш а, кандидаташ а. Масала, Байсултанов Адес экономикан Iилманийн кандидат ву, ткъа дешаран министр Мусаев Анзор техникан Iилманийн кандидат ву, белхан министр Ахмадов Мохьмад экономикан Iилманан кандидат ву.\nУьш хилла а ца Iа. Бакъду, цара шайн Iилманан белхаш дийнахь а, буса а къахоьгуш, Iилманийн кхерах церг туьйсучура ца совцуш, хьацарца а, къинхьегамца а язбина хиларх цхьаннен а шеко яц. Нохчий кхин немцой-х ма баций, плагиат санна долу пайда боцу хIуманаш схьа а лехьош, нах шайн даржашкара бохон!


ЦIен эскархойн декъийн чалхаш карийна Нохчийчохь / Кавказ / VAYNAHI.com\nЦIен эскархойн декъийн чалхаш карийна Нохчийчохь\n11 апреля 2019, 14:49\n«Вахта памяти» акци дIахьочу юкъанна Ноьвран кIоштахь бинчу лехамашкахь 21 салтичун чалхаш хьалаяьхна аьлла, Iорадаьккхина Нохчийчуьрчу оьрсийн тIеман-историкан юкъараллан декъан куьйгалхочо Алаудинов Iабдуллас. Цо бахарехь, Подмосковьера а, Ставрополера а лехамчаша Соьлжа-ГIаларчаьрца юкъахь кху беттан 4 дийнера схьа 6-чу дийне кхаччалц 21 тIемалочун чалх хьалаяьккхина.\nДаймехкан Сийлахь тIамехь мостагIчун летчикаша йина аэрофотосъемка бахьанехь аьтто хилла эскарийн позицеш мичахь хилла хаа аьлла, дийцина Алаудиновс.\nАрхиван документаша тIечIагIдо, Ноьвран, Теркйистан аренашкахь иттанашкахь эзарнаш салтий Iохкуш хила тарло аьлла. Ишта цуьнан информацица, 2013-чу шарера схьа дуьйна 277 салтичун декъий хьаладьахна Нохчийчохь. Царех 276 вежарийн каш чохь дIабоьхкина, цхьаннан дакъа Нижний Новгороде веллачун гергарчаьрга дIакхачийра.\n«Къиза тIемаш лаьттина Соьлжа-ГIалин гергахь. Кхузахь ЦIечу армис хIаллакбира немцой, Соьлжа-ГIалин, Бакун мехкадаьттан тIе а ца кхочуьйтуш. Цхьаболчу хаамашца, немцойн эскархойн дакъош Сталинградан фронтера Нохчийчу сехьадаьхна хилла», — аьлла, дийцина Алаудиновс ТАСС агенталле.


Сан вешин тIехьийза йоI (М. Бексултанов) |\n4 комментария в “Сан вешин тIехьийза йоI (М. Бексултанов)”\nMarsho, Дела реза хийла шуна х1ара болх барна. Ненан маттахь деша ца хуучу кегийчарна доккха совг1ат ду аьлла хета суна х1ара аудиожайнаш, нохчийн литература езачарна а ду-кх иза совг1ат. Мусан проза ч1ог1а к1оргера чулацам болуш а, дуккху а дахарехь оьшура долу масалша долуш а, ч1ог1а хазачу нохчийн маттахь язъйина а ю. Шайн аьтто хилахь цуьна Буо боху дийцар а кхоссалиш чу. 🙂\nДала т1аьхье беркате йойла кху белхан.\nДекабрь 9th, 2012 Ответить\nДела реза массарна хийла вайн, Зара, х1ар болх буолош хьай аьтто болча аг1ор г1о динчу къаьстин хьуна а)\nкер мел йог1уг чу кхуссар ю, Дала мукъ лахь))\nДекабрь 11th, 2012 Ответить\nАмин. Гуттараъ хаза дийцар ду.\nДала аьтто бойла шун.\nДекабрь 14th, 2012 Ответить\nамин, Дела реза хийла, Гунжарбек)


«БIаьргаш кхоьру, ткъа куьйгаша до»\nОьрсийчоь -- Журналист Елагина Александрина а, Оьрсийчоьнан Пачхьалкхан думан депутат Делимханов Адам а. 2017.\nСтохка Зазадоккху-баттахь Нохчийчоьнан а, ГIалгIайчоьнан а дозанехь шайна дина тIелатар вовшахтоьхнарг Оьрсийчоьнан Пачхьалкхан думан депутат Делимханов Адам ву аьлла хеташ бу цигахь эшам хилла журналисташ. Делимхановс а, цуьнан векалша а цкъачунна цу хьокъехь комментари ца йина бохуш яздо Кавказ.Реалии сайто.\nЦхьа шо хьалха хиллачу цу хиламах лаьцна ши хаам кхечира дIадахана кIира чекхдолуш. Цхьаъ делахь, Iазап латторна духьал комитетан куьйгалхо Каляпин Игор хьалха а ваьлла, Нохчийчу йоьдучу бакъонашларъярхойн а, журналистийн а тобанна тIелатар дар таллар юхадолийна (Чиллан-баттахь иза цхьана ханна сацийнера, полисхошна иза дина аьлла шеко йолу нах ца карорна).\nШолгIа делахь, шен таллам зорбане баьккхина Russiangate интернетан гIирсо. Цу тIехь дуьйцуш ду и зулам дарна тIехьа лаьтташ Делимханов Адам ву аьлла.\nДагадоуьйту, Каляпинна а, цуьнан накъосташна а тIелатар дира 2016-чу шарахь Зазадоккху-беттан 9-чу дийнахь Нохчийчоьнан а, ГIалгIайчоьнан а дозанехь. ТуьтмIаьжгаш йоьхначу наха гоне лаьцнера ткъех журналист а, бакъонашларъярхо а тIехь волу жима автобус. Цара куьзган бIаьргаш дохо долийра, цул тIаьхьа, некъхой аралилхича, царна йиттира.\nЭшам хиллачара дийцарехь, зуламхоша мохь бетташ хилла «Нохчийчохь гIуллакх дац шун» бохуш.\nНохчийчурча бахархоша шаьш дийцина цуьнга и тIелатар вовшахтоьхнарг мила ву.\nRussiangate сайто дийцарехь, и тIелатар динарш хилла Сурхахи эвлахь беха ГIалгIайчура дешначу стеган Белхороев ИбраьхIиман нах, ткъа ГIалгIайчоьнан куьйгалхочунна Евкуров Юнус-Бекана хууш хилла лелош дерг: хьалхо гIалгIайн парламентан депутато Белхороев Яхьяс дехар дина хилла Евкуровга, журналисташ а, Каляпинца болх беш болу бакъонашларъярхой а республикера арабахахьара аьлла.\nRussiangate-о зорбане яьккхинчу материалан авторша яздарехь, Белхороевн доьзал гергарло лелош бу Нохчийчура куьйгалхошца, церан хьалханчо Белхороев Султана Кадыров Рамзанах лаьцна аьллера иза «боданера шаьш арадоху имам ву аьлла, билгалдоккху Кавказ.Реалии сайто.\nНохчийчоьнан а, ГIалгIайчоьнан а дозанехь йиттинчу журналистех цхьаъ ю Russiangate сайтан коьрта редактор Елагина Александрина. Цо дийцарехь, Нохчийчурча бахархоша шаьш дийцина цуьнга и тIелатар вовшахтоьхнарг мила ву бохург (Кавказ.Реалии сайто хаам барехь, журналист реза ца хилира и дешнаш олуш шен аз дIаяздайта).\nЦо сох лаьцна маьттаза хIуманаш яздан а мега шен инстаграмехь.\nКавказ.Реалии сайтана интервью луш, Елагинас хаам бина, шайна карийна тоьшаллаш талламхошка дIадала дагахь ду шаьш аьлла. «Цхьана шарахь бехкенаш каро аьтто ца белира ГIалгIайчура талламхойн, хIинца шаьш кхеташ ду хIунда», - боху Елагинас.\nДелимхановх ца кхоьру хьо, аьлла шега хаьттича, цу зудчо жоп ло «бIаьргаш кхоьру, ткъа куьйгаша до» олу хьал ду хIоьттинарг олий.\n«Бакъду, цо соьга телефон тоха мега. Ас цуьнца дийцаре дийр ду журналисташа хIун дина цунна бохург. Цо сох маьттаза хIуманаш яздан а мега шен инстаграмехь. Кадыровн наха со юста а мега жIаьлица, шаьш иза деш ма хиллара. Дика хIу мукъане а харжахьара цара… ХIун эр ду кхузахь?», - дуьйцу Елагинас.\nЖурналистана хетарехь, эххаре а талламхойн аьтто бала мега зуламхой чубохка, иза де аьлла дехар динарг цара «вицвийр» велахь а. Иза тешна ю Москох «дерриг а хууш хиларх».\nКавказ.Реалии сайто дийцарехь, Делимхановн гIоьнчо Лазина Татьянас хаам бира, депутат карарчу хенахь «регионехь» ву, шен аьтто ца белира цуьнца зIене яла, комментари ялийтар Iалашонца аьлла.


Хатар хиннача МагIалбика бахархошта новкъостал деш да\nЮртахошта долча новкъостала\nМагIалбика района Йоккхача Ачалкхен бахархошта чIоагIа мух хьакха хатар хиларах новкъосталде дIадоладаьд. Оаха аьннача бесса, юртхошта материальни гIо дара декхар тIадиллар ГIалгIай Республика кулгалхочо Калиматанаькъан Махьмуд-Iаьлас.\nЦул хьалхагIа ГIалгIай Республика гIишлон министерства говзанчаш, ГIалгIай Республика МЧС болхлой, района а юрта а администрацей викалаш чубоагIаш йола комисси вIашагI а елла, массанахьа чакхбаьнна гIо де дезараш белгалбаьхар, хинна зе дIа а лоархIаш.\nЦу тайпара цхьан дийнахьа Йоккхача Ачалкхен бахархошта I500 лист шифер, 100 куб хьу елар, аьнна хоам бу «Сердало» газетага МагIалбика района администраце. Из таро хилар ГIалгIайче дегIайоалаяра Къаман фонд бахьан долаш, Калиматанаькъан Махьмуд-Iаьлас из мо дола хатар эттача вай бахархошта новкъостал дара аьнна вIашагIъеллаяр.\nБелгалдаккха деза, ГIалгIай Республика дегIайоалаяра Къаман фонд тIахьех, вай бюджетера ахча дала йиш йоацача моттигашка новкъосталдара. ГIалгIай Республика НФР таронаш йолча наьха, ший доалахьара хIама леладеча наьха чотах я.\nИштта фонда чотах ший алапий дIахьожаду ГIалгIай Республика кулгалхочо Калиматанаькъан Махьмуд-Iаьлас.


70. Сурат АЛЬ-МАIᾹРИДЖ\n(Маккахь доьссина‚ дерриге а 44 аят).\nДийхира цхьана доьхучо дог1ур долу Iазап 1 . سَأَلَ سَائِلٌ بِعَذَابٍ وَاقِعٍ\nЦатешачарна яц цунна ян дуьхьало. لِّلْكَافِرينَ لَيْسَ لَهُ دَافِعٌ\nДелера /Iазап/ ду иза‚ Шен /маликашна хьаладовла/ кензаш йолчу. مِّنَ اللَّهِ ذِي الْمَعَارِجِ\nХьаладовлу маликаш а‚ Са (Джибрил-малик) а Иза волчу‚ шен барам /нахана гергахь/ шовзткъе итт эзар шо долчу дийнахь. تَعْرُجُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ إِلَيْهِ فِي يَوْمٍ كَانَ مِقْدَارُهُ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ\nАхь хазачу собарца собар делахь /хIай Мухьаммад, цу керстанаша, хьо сийсазван гIерташ, дуьйцучунна т1ехь/. فَاصْبِرْ صَبْرًا جَمِيلًا\nБаккъалла а, царна иза (Делан Iазап) гуш ду генахь‚ إِنَّهُمْ يَرَوْنَهُ بَعِيدًا\nТхуна иза гуш ду гергахь. وَنَرَاهُ قَرِيبًا\nОцу дийнахь стигал хир ю, лалийна цIеста санна. يَوْمَ تَكُونُ السَّمَاءُ كَالْمُهْلِ\nЛаьмнаш хир ду /бежнашна тIера схьаяьккхина/, цIока санна. وَتَكُونُ الْجِبَالُ كَالْعِهْنِ\n/Оцу дийнахь/ доттагIчо доттагIчух хоттур ма дац /шен бāла совбаларна/– وَلَا يَسْأَلُ حَمِيمٌ حَمِيمًا\nУьш вовшашна гойтуш хир ма бу /хIетте а хоьттур дац цара вовшех/. Луур ду къинош динчунна оцу дийнахь Iазапах кIелхьарвала, шен кIентий дIабелла а‚ يُبَصَّرُونَهُمْ يَوَدُّ الْمُجْرِمُ لَوْ يَفْتَدِي مِنْ عَذَابِ يَوْمِئِذٍ بِبَنِيهِ\nшен зуда а‚ шен ваша а /дIавелла а/‚ وَصَاحِبَتِهِ وَأَخِيهِ\nша тIелаьцна хилла долу шен тайпа 2 а /дIаделла а/‚ وَفَصِيلَتِهِ الَّتِي تُؤْويهِ\nмассо а лаьттахь мел верг а /дIавелла а/, тIаккха кIелхьарвала /луур дара цунна/. وَمَن فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا ثُمَّ يُنجِيهِ\nХIан-хIа! Баккъалла а, иза (жоьжахати) āлу лепа цIе ю. كَلَّا إِنَّهَا لَظَى\nСхьаозор долуш ду цо коьртан чкъор. نَزَّاعَةً لِّلشَّوَى\nТIекхойкхур ву цо ша /Дела цхьаъ варх/ юхаваьлларг а‚ /ийманах/ дIаведдарг а, تَدْعُو مَنْ أَدْبَرَ وَتَوَلَّى\nгулдинарг /дуьненахь даьхни, хьанал-хьарам ца къестош/, т1аккха и д1адиллинарг 3 а /Делан а, нехан а хьакъ д1а ца луш/. وَجَمَعَ فَأَوْعَى\nАдам кхоьлина ду /бāла беъча/ собар доцуш, /Делан ниIматашна/ шукур доцуш. إِنَّ الْإِنسَانَ خُلِقَ هَلُوعًا\nШех цадезарг (пекъаралла, цамгар, кхерам) 1оттаделча, нуьцкъала собарх долуш (массо а диканах дог дуьллуш), إِذَا مَسَّهُ الشَّرُّ جَزُوعًا\nшех диканиг 1оттаделча 4 , нуьцкъала пис хуьлуш /сагIа далар‚ дикачу агIор харж яр а ца дезаш/, وَإِذَا مَسَّهُ الْخَيْرُ مَنُوعًا\nламазаш деш берш боцурш, إِلَّا الْمُصَلِّينَ\nшаьш шайн ламазашкахь гуттар болуш; الَّذِينَ هُمْ عَلَى صَلَاتِهِمْ دَائِمُونَ\nшайн /хьолехь/ билгала хьакъ долуш وَالَّذِينَ فِي أَمْوَالِهِمْ حَقٌّ مَّعْلُومٌ\n/сагIа/ доьхучунна а‚ шегахь хIумма а доцчунна а (сагIа ца доьхучунна а); لِّلسَّائِلِ وَالْمَحْرُومِ\nшаьш декхаран де 5 бакъдеш берш; وَالَّذِينَ يُصَدِّقُونَ بِيَوْمِ الدِّينِ\nШаьш Кхиош-Кхобучун Iазапах кхоьруш берш - وَالَّذِينَ هُم مِّنْ عَذَابِ رَبِّهِم مُّشْفِقُونَ\nбаккъалла а, уьш Кхиош-Кхобуш волчу церан Делан Iазап тешаме дац /муьлхачу хенахь дан тарло/ - إِنَّ عَذَابَ رَبِّهِمْ غَيْرُ مَأْمُونٍ\nшаьш шайн эхье меженаш ларъеш берш وَالَّذِينَ هُمْ لِفُرُوجِهِمْ حَافِظُونَ\nшайн зударий боцучарах а‚ шайн аьтту куьйго доладина зударий 6 боцучарах а. Оцаьргахь уьш бехке бац. إِلَّا عَلَى أَزْوَاجِهِمْ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُمْ فَإِنَّهُمْ غَيْرُ مَلُومِينَ\nЦул тIехбевлларш – уьш /Делан/ дозанех бевлларш бу. فَمَنِ ابْتَغَى وَرَاءَ ذَلِكَ فَأُوْلَئِكَ هُمُ الْعَادُونَ\nШаьш 7 шайна бина тешам а‚ шаьш йина ваIда а кхочушъеш берш; وَالَّذِينَ هُمْ لِأَمَانَاتِهِمْ وَعَهْدِهِمْ رَاعُونَ\nшаьш шайн тешаллина тIехь лаьтташ берш 8 ; وَالَّذِينَ هُم بِشَهَادَاتِهِمْ قَائِمُونَ\nшаьш шайн ламазаш Iалашдеш 9 берш – وَالَّذِينَ هُمْ عَلَى صَلَاتِهِمْ يُحَافِظُونَ\nуьш /ялсаманин/ бошмашкахь хир бу, шайх сийдина. أُوْلَئِكَ فِي جَنَّاتٍ مُّكْرَمُونَ\nХIун хилла цатешначарна – хьуна (х1ай Мухьаммад) хьалха дIасауьдуш болчарна‚ فَمَالِ الَّذِينَ كَفَرُوا قِبَلَكَ مُهْطِعِينَ\n/хьуна/ аьтту агIорхьа‚ аьрру агIорхьа а тобанаш еш болчу /бусалбанех ца бешаш, вовшашка дуьйцуш болчу: хIорш ялсамане гIахь‚ вай царал хьалха гIур ду/? عَنِ الْيَمِينِ وَعَنِ الشِّمَالِ عِزِينَ\nЛууш вуй те царах х1ор стаг ша ниIматийн ялсамане вахийта? أَيَطْمَعُ كُلُّ امْرِئٍ مِّنْهُمْ أَن يُدْخَلَ جَنَّةَ نَعِيمٍ\nХIан-хIа! Баккъалла а, Оха уьш кхоьллира царна хуучух /тIадамах, курабовла ца оьшура царна/. كَلَّا إِنَّا خَلَقْنَاهُم مِّمَّا يَعْلَمُونَ\nХIан-хIа! Ас дуй боу малхбалийн а‚ малхбузийн 10 а кхиош-кхобучу Делах: баккъалла а, Тхо ницкъ болуш ду-кх فَلَا أُقْسِمُ بِرَبِّ الْمَشَارِقِ وَالْمَغَارِبِ إِنَّا لَقَادِرُونَ\n/уьш/ хийца царал дикачаьрца‚ /цу тIехь/ тхол хьалхавер вац /цхьа а/. عَلَى أَن نُّبَدِّلَ خَيْرًا مِّنْهُمْ وَمَا نَحْنُ بِمَسْبُوقِينَ\nБита уьш /шайн тиларчохь/ дIасаида а‚ ловза а, шайн ваIда йина йолчу /къемат/ денна дуьхьалкхетталц. فَذَرْهُمْ يَخُوضُوا وَيَلْعَبُوا حَتَّى يُلَاقُوا يَوْمَهُمُ الَّذِي يُوعَدُونَ\nОцу дийнахь уьш арабевр бу кешнаш чуьра, сихбевлла, шаьш /хьалха шаьш Iибадат деш хилла болу/ тIулгашна тIе бовдуш санна‚ يَوْمَ يَخْرُجُونَ مِنَ الْأَجْدَاثِ سِرَاعًا كَأَنَّهُمْ إِلَى نُصُبٍ يُوفِضُونَ\nшайн бIаьргаш охьатоьхна. Сийсазалла кхуьур ю царах. И де ду-кх, царна хир ду аьлла, ваIда йина хилларг! خَاشِعَةً أَبْصَارُهُمْ تَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌ ذَلِكَ الْيَوْمُ الَّذِي كَانُوا يُوعَدُونَ\n1 Назр бин Хьарис керстано дехна хилла Деле: "Веза Дела, хIокху Мухьаммада дуьйцург бакъ делахь, стигалара тIулгаш эгабехьа тхуна", – аьлла. Бадрехь хиллачу тIамехь ирчачу хьолехь вийна иза, цо ца вешаш, и алар бахьанехь.\n2 Тайпа – кхузахь: берриг гергарнаш.\n3 Адамо гулдо даьхни‚ дIахьулдо иза цо Делан а‚ нехан а хьаккъаш дIа ца луш.\n4 Дала шена дукха даьхни делча, пис хуьлуш: закат даларций а, саг1а даккхарций а Делан а, нехан а хьакъ д1а ца луш.\n5 Декхаран де – къематде. Иштта аьлла цунах адаме дуьненахь д1а ца делла декхарш д1адолуьйтур долу дела.\n6 Аьтто куьйга доладина зударий – дин бахьанехь бечу тIемашкахь карабеъна болу мостагIийн зударий. Цаьрца лело магийна шен зудчуьнца лелориг, мах ца беш. Iеламнах бертабахна, хIинца и хьал дац аьлла - лолалла массанхьа д1адаьккхина.\n7 Вай хьалха хьехийна болу бусалба нах.\n8 Шаьш шайн тешаллина тIехь лаьтташ берш – дуьненан х1уманах 1ехабелла я цхьаннах кхерабелла, шайн тешалла ца дохош берш.\n9 Шен хеннахь, кхоччуш ламазаш деш берш.\n10 Малхбалийн а, малхбузийн а Дела. Малхбале – малх схьакхета меттиг, малхбузе – малх д1абузу меттиг. Кхузахь Дала дукхаллин терахьехь аьлла Шена луург маьлхан а, баттан а, массо а седанан а схьакхета а, д1абузу меттигаш йолу дела.


"Церан цкъа а дац шаьш динчунна къера хуьлуш"\nДечкен-бутт 05, 2017\n"Собачевкехь" журалахь лаьттах боьхкинчу нахах\nКъаьсттина лазаме довлу и хеттарш юххера гергарчу адамашкара: вежаршкара, цIийндайшкара,шичошкара,вон я дика, цхьа хаам кхачаре сатуьйсуш, ткъа шаре бевллачу гергарчарна. Хеттарш чот,барам боцуш дукха ду. Iедало а, муфтиято а,цкъа цхьа хаам а бина,тIаккха шина кIирне гергга дIа хIунда таттийтина доьза байна гергарниш лохуш бIаьрза хьийзачу бахархошна ДНК олу зераш дайтар?\nСингаттамехь, гIайгIанехь бехачу махкахошна жимма бина а хьаам бархьама,бIеннашкахь маьрша нах,шайггара кхел йина, Iожалле берзийнарш муьлш бу хаа хьовсур ду стенна ца боху Iедалан векалша? ТIом боьха хIума ю,тIамо и до-кх алар доцург, къоме кхин синтеме,дог-айаме дош ала,кхайкхам бан яцара те,нийсо,бакъо толош, баттара тур даьккхина хьийза муфтият?\nХеттарш дукха ду. Юкъараллехь шайн хьажам-ойла йовзуьйту некъ цахилар кхета а деш,наха шайлахь шуьйра дийцаре деш лаьтташ ду Ростов гIалара схьакхачийна чар-даьIахкаш,хIара ду аьлла, деш дIахьедар а доцуш,гIалин йистехь сихха лаьттах йохкар. Цу лоччарш юкъахьарчийначу даьIахкех а,Керла шо дазадарца доьзна,цхьана ханна тIаьхьатеттинчу зерех а шена хетарг элира Гуьмсан кIоштерчу Бавдис.\nБавди: «Суна дош кара а ца до. Бежний ма дац уьш адамаш ма ду! Оьрсий белхьара йоккха гIовгIа йоккхур яра! Керла шо хIорш даздеш а ма бац.Мича дедокъана тоьтту иза тIаьхьа? ДIаяьккхах деллахь! Бала бацар ду-кх кхин хIумма а дац.\nШайна са-пайда болчу агIор бен цара лелош хIумма а дац. Цхьа-а Керла шо вайна оьшуш дац,талламаш бел кхарна аьлла, болх дIа ма ца болийна! Бехк боцчунна коча баха-м бу хIорш…»\nМаьршачу адамашна тIехь оццул доза доцу акха къизалла латтор Оьрсийчохь бен хуьлийла а дац аьлла, тешна ву пенсахо Яхья а.\nЯхья: «Цхьана меттехь ,Оьрсийчохь бен,къайле а йина ишта хIума лоттуьйтур дац,ур-аттал Африкехь уггар тIаьхьайисинчу пачхьалкхехь а. И тамашена хIума ду чIогIа. ХIумма а ца деш Iийча кIадда а хир дац. Суна-м ца хаьа и муха дийца деза а. Бехкенарш лаха а,каро а безар-кх».\nМелла а шуьйра, цхьадолчу хеттаршна жоьпаш каро а гIерташ, сан къамел нисделла Теркйист кIоштерчу хьехархочуьнца,историн говзанчица Русланца. Гергарчарна зераш дар иттех дийне дIататтар ша къобалдеш цахилар билгалдаьккхира цо къамелана юьххьехь.\nРуслан: «И ДНК чехкка ян езаш хиллера. ХIара даздарш шина кIирнах лаьттар мА ду. Нах ладегIамехь Iаш ма бу. Долийнарг кханенаш а ца йохкуш,махкахошна вас а ца еш, чекхдаьккхинехь дика хир дара. Эзарнаш адам ма ду шайн гергарнаш лохуш». Кхечанхьа ишта меттиг нисьелча йоккха гIовгIа йоккхур яра. Куьг бехкенаш жоьпе бехча нийса а,дика а хир дара да-м. Бакъду Оьрсийчохь и хир ду аьлла-м ца хета суна. Кхузахь хабаре а дерзадой дайдо ишта хIума».\nМаршо Радио: Цхьа бIе сов адамийн чарх-даьIахкаш схьаеъна. Мичара еъна,мичахь латтийна хааме доккхуш а доцуш,тийналла ю. Ахь муха кхетадо сел тийна сурт?..\nРуслан: «Суна а ларамаза хиъна-кх ткъа шо хьалха байанчеран чархаш схьаеъний. И вон хIума ду,хIинцачул тIаьхьа и саннарг хуьлуьйтур а дац,бехкениг лохур а ву ала дезара Iедало. Къам къинтIера доккхуш санна, гIулчаш яха а йогIура. ТIейогIучу ханна и саннарг ца хилийта чIагIам бийр бу вай аьлла дIахьедар дан а догIура. Цкъачунна Оьрсийчохь беш цхьа кхайкхамаш а болуш,деш дерг кхин ду. Кхана-лама хIун хир ду-м хаац».\nОьрсийчоьнан эскархоша мацах цкъа эгийначу маьршачу нехан чарх-даьIашкаш Нохчийчу кхачор бахьнехь, цхьа шеко а йоцуш, дукха нах кхетийна, кхиийна мел лераме ду Оьрсийчохь адам бохучух. Мел бала кхочу а хиъна оццу адаман.