Германи -- МухIажираш къаьсташ хуьлу Германин гIаланийн урамашкахь. ХIамбург, 2013\nГерманехь шен хIусамнана цкъа хьалха корехула ара а кхоьссина, цул тIаьхьа урс диттина йийначу цхьана нохчийн мухIажаро динчу зуламна гонахь иккхина IалагIож вуно йоккха ю. Немцойн хаамийн гIирсашкахь а, Европехь бехачу вайнахалахь а шуьйра дийцаре беш бу и бохам.\nЕвроперчу мехкашкахь, дуьненан мичча маьIIехь санна, нисло дов даьллачехь я шена ямарт ю моьттинчехь цIийндас шен хIусамнана йийна ирча зулам.\nАмма цкъа етта а йиттина, ен дагахь корехула ара а кхоьссина шен хIусамнана, цул тIаьхьа корехула арахьаьжча иза цIийх юьзна Iуьллуш гича муьлха а могIарера адам цу мIаьргонехь кхераделла я ша динчух инзарваьлла, я дохковаьлла Iадор а доцуш, мелхо а, бухахь лаьттахь цIийлахь Iуьллу шен зуда дийна юйла кхеттча, бакъчу синкхетамчохь а волуш, урс эцна тIаьхьа охьа а воьссина, шозза логах урс хьаькхна, иза дIаер боккъал а цецвоккхуш талор ду.\nТамаша а бац тIаккха массо а аьлча санна немцойн хаамийн гIирсашкахь и зулам дийцаре дар а, рогIерчу нохчийн къомахчу талорхочун цIе криминалан хаамашкахула чекхйалар а.\nИ талор динарг 31 шо долу нохчийн къомах жимстаг ву бохуш чIагIдо немцойн полицино. Оршот сарахь и зулам дина волу стаг лаьцна, Котбус гIалин набахтехь воллуш ву. Цо шен зуда еран бахьана ша Iедалхошка дуьйцучу хенахь аьлла, полицин векалша чIагIдарехь, шен шеконаш яра шен хIусамнана шена ямарт ю бохучунна, ша цунах тешаш вацара, аьлла.\nОцу сохьта социалан машанашкахула а, ватсаппехула а дIасалела дуьйладелира цул тIаьхьа цу стеган а, цо йийначу цуьнан хIусамненан а, церан пхеа беран а сарташ. Цу сарташна тIехь гуш ю вуно гIайгIане юхь-сибат долу къона зуда, тоьллачу дегIехь а йолуш, химара олуш долу духар доьхна дIакъовлаелла а йолуш.\nСалафийн Iадатехь мекх даьшна, еха маж йолуш гуш ву цуьнан чаьлтача шех хилла волу хIусамда а. Уггаре а доккхачуьнан иттех шо а хир доцу кегийра пхи бер а. И пхи бер ден-ненан дов даьллачу хенахь а, цул тIаьхьа дас нанна еттачу хенахь а, цо иза корехула аракхуссучу хенахь а дерриге а гуш чохь хилла, Iедалхоша дийцарехь.\nХIинца уьш Германерчу Зенфтенберг гIалин берашна Iуналла даран хуькматан долахь ду, царна хилла йолу шок яйъян гIерташ цаьрца болх беш психологаш а бу, N24 цIе йолчу немцойн хаамийн агенталло бечу хаамца.\nЦу юкъана Европехь бехачу вайнахалахь шуьйрачу дийцаре даьккхина Германехь хилла бохам. Ватсаппехула вистхилла и стаг а, цо йийна хIусамнана а дикка бевзаш хилла волу, Германехь церан лулахь Iина цхьа нохчо.\nЦо тоьшалла до, и йийнарг вуно оьзда стаг а яра, дика нана а яра, цхьанна а кепара цу стаго цунна дуьхьал тоьттуш хилла шеконаш бух болуш хила йиш а яц, ткъа и зуда шена муьтIахь яцара бохург иза йийначо шена тIера бехк Iедалхошна хьалха байбархьама аьлла хила мега бохуш.\nКху деношкахь Европерчу масех пачхьалкхехь бехаш болу вайнах декъа а болуш, масийтаза маьттаза криминале хилам баьлла. Маршо радионо хьалхехьо хьахийна ма-хиллара, Австрехь цхьана кхиазхойн тобано йиттина лоьрийн цIийна кхачийна I4 шо долу меттигера цхьа йоI. Белгехь шина нохчочо шайн 10-12 шераш долчу берийн дов бахьана долуш вовше вийна. Германехь и лакхахь хьахийна зулам дина хIусамдас шен пхеа берийн нанна.\nХIун ду -те и тайпа зуламаш аренца бехачу нохчашлахь даржаран бахьана? Цхьа тамашийна къизаллин вирус ю иза вайнахалахь яьржаш? Я тIеман тIаьхь-тIаьхьа гучуюьйлуш йолу травмаш ю уьш?\nЯ цу зуламех цецбевллачу цхьаболчу нохчаша ма-аллара, боккъал а Европехь дар дайна хиларо а, беш болх а, хьоьгуш къа а доцуш Iедалан чотах атта дуьне дааро хьерадаьккхина -те адам? ДIадала йиш юй-те и саннарг къомана юккъера, Маршо радион цхьаьна ладогIархочо ма-аллара, Европехь деш-дуьтуш доцуш Iаш болу нах массо а лаьхкина буракийн гектараш лелон арабахахь?\nЯ цу хиламан орамаш коIргеха а, чолхеха а ду-те? Австрехь вехачу яздархочо Хачукаев Сайд- Мохьмада и массо а хIума ша-ша а, гулахь а ду бохуш дийцира Маршо радионе, карарчу муьрехь аренца бехачу нохчашлахь иштта маьттазлонаш яржарна бехке.\nХачукаев Сайд-Мохьмад: „И ирча кхаъ хезча дуьйна схьа дилла меттиг а доцуш, халонга даьлла тхуна. Амма цу хиламийн шен бахьанаш ду. И бахьанаш дуьйцуш оха, баккхийчара, мохь бетта дукха хан ю. Вайн адам цомгуш ду, вай массо а къам лахар долуш ду, хIунда аьлча вай шина тIамехь лайнарг инзаре къизалла а, бала а бу.\nИ баланаш а, къизалла а лар йоцуш дIа ца долу, иза диц ца ло, вайх цхьаццаболчарна иза дицдан лаахь а. ДегIана а ца дицло, иэесана а ца дицло. Вай хIара хьал хийца ца гIортахь, вешана а, нахана а пайденна доцуш, вайн къам дарна кхерам бу, вайн вешан мостагIашна луург а доккхуш“.\nЦу юкъана, Германехь йийначу зудчуьн а, цуьнан чаьлтачан-хIусамден а пхеа берана доладан церан гергарниш лохуш бу кху деношкахь Бранденбург лаьтта тIехь бехаш болу вайнах. Карарчу хенахь берийн хьашташца йолчу хьукмато Iуналла деш долу пхи бер ден я ненан агIор гергар нах схьакарбахь, церан Iуналле дIадала там бу Iедало.


Марша догӀийла нохчийн\nВикипе́ди — маьрша массо тӀекхочу мультиметтанийн универсалан интернет-энциклопеди, Вики санна кечйина.\nХӀинца хӀокху Википеди чохь, нохчийн маттахь 215 806 яззам бу.\nНохчийчоь • Географи • Исбаьхьалла • Истори • Музыка • Юкъаралла • Ӏилма • Дерриге кеш\nБашкирийчоь цӀе йолу историко-географин мехкан дакъа ду. Дозанаш ду Пермийн мехкаца, Свердловн а, Челябинскан а, Оренбурган областашца, ГӀезалойчоьца а, Удмуртица а.\nДийнахь хилларг — 15 апрель\nМаьлхан де (КХДР)\n1755 — дуьненна гина докторан Джонсонан гӀараяьлла ингалсан меттан дошам.\n1877 — италан кхоллархочо Форланини Энрикос хӀаваэ тӀома даьккхина протовертолёт.\n1891 — Эдисон Томаса нахана гайтина шен лела суьрташ гойту машен (сурт тӀехь).\n1896 — Афинехь чекхъевлла дуьххьарлера антикан хенал тӀехьа хиллачех Олимпийн ловзарш.\n1919 — советийн Ӏедалан декрет даьлла нисбаран-къинхьегаман лагерийн система кхоллар хьокъехь.\n1955 — Дес-Плейнс гӀалахь хьуьнархочо Крок Рэйс дӀайиллина шен хьалхара ресторан McDonald’s.\n1993 — Ниязов Сапармурата кхайкхам бина, туркменийн мотт кириллицера латинице дехьаболу аьлла.\n1994 — Дуьненаюкъара йохк-эцаран кхоллам барехь Марракешан барт.


www.islamannur.org - Берана цIе тиллар а, цуьнан бакъонаш а\n1. Берана цIе туьллуш йолу хан\nСамурата аьлла, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «ХIора (дина долу) бер закъалт ду цунна тIера дечу Iакъикъатан. ВорхIалгIачу дийнахь цунна тIера дийнатана урс хьокхур ду. (Оццу дийнахь) цIе а туьллур ю цунна, корта а бошур бу» (хIара хьадис бух болуш долучу хьадисийн ялх жайнех пхеа жайнахь деана ду, иштта Хьакима а, БайхIакъис а, Тирмизис а «сахьихь» лерина а ду и).\nОцу хьадисах вайна кхеташ ду - берана цIе иза дуьненчу даьллачу ворхIалгIачу дийнахь тилла йиш йолуш хилар.\nАнаса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Буса кIант вина суна, ИбрахIим цIе а тиллина аса цунна» (Муслим).\nЛакхахь далийначу а, уьш доцучу кхечу хьадисашкахь а вайна билгалдолу: берана цIе тилларан хьокъехь, оцу деношкахь ца тиллича мегар а доцуш, къасттош билгалдаьхна денош цахилар. ЦIе бер диначу дийнахь тилла а магош ду, кхоазлагIачу дийне дIататта а магадо, Iакъикъат дечу дийне татта а магадо, ткъа Iакъикъат – бер диначул тIаьхьа ворхIалагIачу дийнахь деш ду. Иштта, оцу хенал хьалха а, и денош дIадевллачул тIаьхьа а мега берана цIе тилла.\n2. Тахкар дика йолу а, тахкар дика йоцу а цIераш\nВайн пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) гайтина йолу нийсо ларъян а, цо дина омра кхочушдан а - берана уггаре хазачех а, товш йолучех а цIе харжа декхарийлахь ду беран да-нана а, верасаш а, кхетош-кхиорхой а.\nАбу Дардаа (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Боккъалаъ, къематдийнахь, шайн цIерашца а, шайн дайн цIерашца а кхойкхур долуш ду шуьга. Цундела хазаниш харжа шайн (берашна) цIераш» (Абу Дауд).\nИбн Iумара (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Боккъалаъ, доллучунна ницкъ кхочуш а, Сийлахь-Веза а волучу АллахIана шун цIерех уггаре дукха езаш ерш – IабдулллахI (АллахIан лай), Iабдур-Рахьман (Къинхетамечуьнан лай) ю» (Муслим).\n- Иштта, берийн дай-наной а, верасаш а декхарийлахь бу - берашна ирча цIераш ца тахка, муьлхха а берийн сий-ларамана эшаме йолу, я тIехбеттамаш бен йолу, я цуьнах кхаьрдаш кхойкхун йолу цIераш ца тахка.\nIайшата (АллахI реза хуьлда цунна) аьлла: «(Элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) хаза екаш йоцу (ирча цIераш) хуьйцура» (Тирмизи).\nИбн Iумара (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина: «Iумаран йоьIан цIе Iасия (МуьтIахь йоцург, Iесаниг, ЛадугIуш йоцург) хилла. Ткъа АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) Жамила (Хазаниг) аьлла, цIе хийцина цуьнан».\nАбу Дауда дийцина: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) кхин цIераш а тохкуш, (вон) цIераш хийцина, масала: Iаси (Iесаниг), Iазиз (Нуцкъаланиг), Iутла (Къизаниг), ШайтIан (ШайтIа), ал-Хьакам (Кхиэлахо), ГIураб (Къиг), Хьаббаб (саьрмикийн цхьа тайпа я шайтIанан цIе). Иштта, Хьарб (ТIом) (бохучу цIеран) метта - Силм (Машар) тиллира, ал-МудтIажиI (Вижина Iуьллург) бохучу цIеран метта - МунбаIис (Маса леларг) тиллира, Бану аз-Зинйа (Кхахьпанан кIентий) бохучу цIеран метта - Бану ар-РишдахI (Нийсачу некъан кIентий) тиллира, Бани МугIвияхI (Тиллачуьнан кIентий) боху цIе хийца а хийцина – Нийсачу некъан кIентий тиллира».\n- Иштта да-нана декхарийлахь ду: вон билгало а, ирс дацар а гойтучу маьIне йолу цIераш ца тахка - шен чулацам ирс дацар а, вон билгало а йолучу цIерийн Iаткъаман баланех бер Iалашдаран дуьхьа а, иштта цуьнан вонах иза хьалхадаккхаран дуьхьа а.\nСаIийд бин ал-Мусаййиба, шен дас, шен дендас дийцина аьлла, дийцина: «Со пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) волучу веъначу хенахь, цо хаьттира соьга: «ЦIе хIун ю хьан?». Аса жоп делира: «(Хьазн) (1)». Цо элира: «Хьан цIе СахIл (2) хир ю (хIинца дуьйнна)». Цо элира: «Сайн дас сайна тиллина цIе хуьйцур яц аса». Ибн ал-Мусаййиба элира: «И хьазн хIинца а дIаяланза юкха вайна юккъера»».\n- Иштта, маьIна дика доцу цIераш яла магош дац берашна, масала: цIераца уьйр йолу цIераш.\nЯхья бин СаIийда дийцина: «Цкъа Iумар ибн ал-ХаттIаба (АллахI реза хуьлда цунна) цхьана стаге хаьттира: «ЦIе хIун ю хьан?». Цо жоп делира: «Жамрат (ЦIийбина кIора) ю». Iумар хаьттира: «Хьенан кIант ву хьо?». Оцу стага жоп делира: «ШихIабан (Серлончин)». Iумара хаьттира: «Мичахь вина ву хьо?». Оцу стага жоп делира: «Хьуркъа (Дагийначохь)». Iумара хаьттира: «Iаш мичахь ву хьо?». Оцу стага жоп делира: «Хьаррат ан-Нар (ЦIеран бурконехь)». Iумара хаьттира: «Цигахь мича меттехь?». Оцу стага жоп делира: «Зат ал-Лаза (ЖоьжагIатин алонехь)». ТIаккха элира Iумара: «ДIавало! Хьайн доьзална тIе кхача, баьгна хIаллакъхилла хьуна уьш». Бакъдолуш, Iумара (АллахI реза хуьлда цунна) аьлларг, цо ма-аллара, хилла а карийнера (Имам Маликан «МуваттIаъ»).\n- Иштта дас-нанас тахка магийна дац Сийлахь-Везачу АллахIан цIерех цIе, масала: Ахьадун (Цхьаъ верг), Халикъун (Кхуллуш верг), Разикъун (Рицкъа луш верг), Самадун (Дерриге хIума Шегахь дерг), иштта царех тера йолу кхин цIераш а.\nАбу Дауда дийцина шеш «Сунан» жайнахь. Мухха а цкъа ХIаниъ шен къомах цхьана тобанца АллахIан элча (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) волучу Медината веъна. Абул Хьакам олий, кхойкхуш хилла цара цуьнга. АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), кхайкхина (шена тIе а валийна), аьлла цуьнга: «Бакъонца ал-Хьакам - Кхиэлахо - АллахI ву». Абу ал-Хьакам (Кхиэлахо) хIунда олуш ду хьоьх?». (Абу Шурайхь) кхетон воьлла: «Сан тайпанан (муьлхха а цхьана хIуманехь) къовсам баьлча, суна тIебогIу уьш, ткъа аса царна юкъахь, ший агIо реза а йолуш, кхиэл йо». (Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) аьлла: «Ма хаза хIума ду-кха и». (ТIаккха хаьттина цо цуьнга): «КIентий буй, ткъа, хьан?». (Абу Шурайхьа) жоп делла: «Бу сан - Шурайхь а, Муслим а, IабдуллахI а (цIераш йолуш кIентий)». (Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) хаьттина: «Ткъа воккхахверг муьлха ву царех?». (Абу Шурайхьа) жоп делла: «Шурайхь ву». (ТIаккха пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) аьлла: «ХIета, хьо – Абу Шурайхь (Шурайхьан да) ву-кха».\nМуслиман «Сахьихь» жайнахь ду, Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина хьадис, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Къематдийнахь АллахI уггаре чIогIа оьгIазвахана хин волу а, уггаре вон лоруш хин волу а стаг – шена, Паччахьийн Паччахь аьлла, цIе тиллинарг ву. Паччахь вац АллахI воцург».\nБухарин а, Муслиман а «Сахьихь» шина жайнахь ду, Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина хьадис, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Боккъалаъ, Сийлахь-Везачу а, доллучул Воккхачу а АллахIана гергахь уггаре а аьшне стаг (маликул мулук) - шех Паччахьийн Паччахь (олий), цIе йоккхуш верг ву, хIунда аьлча АллахI воцург паччахь вац» (Бухари: 10/486, Муслим: 2143, Абу Дауд: 4961, Тирмизи: 21391).\n- Берашна тахка мегаш дац - муьлхха а цхьана хIумане догдохийла я сатуьйсийла юьтуш йолу цIераш, иштта кхиам а, аьтто а, дагдохийла а юьтуш йолу цIераш а. ХIунда аьлча цаьрга оцу цIерашца кхайкхича, бераш уллохь ца нислахь - гIайгIа а, кхиам бацар а, сингаттам а бохучу маьIне бека оцу цIерийн чулацам, масала: Афлахь (Уггаре кхиамениг), НафиI (Пайдениг), Рабахь (Пайда, Са), Йасар (Хьал, Бахам, Токхо).\nСамурат бин Жундуба (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «(Наха олучу дешнех) АллахIана доллучул а дукха дезарг тIаьхьа догIу диъ (дош) ду: Сийлахь ву АллахI (СубхьаналлахI), Хастам бу АллахIана (Алхьамду лиллахI), Кхин дела вац АллахI воцург (ЛаилахIа иллаллахI), АллахI Воккха ву (АллахIу Акбар). Цундела, хIуъа хилча а хьайн берана ма тилла Йасар (Хьал, Бахам, Токхо) боху цIе, я Рабахь (Пайда, Са), я Нажихь (Кхиаме кхаьчнарг), я Афлахь (Уггаре кхиамениг). ХIунда аьлча, нагахь ахьа хаттахь: «Кхузахь вуй иза?», хьуна жоп лур ду: «Вац (аьлла)». ХIан, и диъ (дош) бен дац уьш, (хIумма а) тIе ма тоха оцу аса (аьллачунна)» (Муслим, Абу Дауд, Тирмизи).\nИбн Мажата а дийцина доцца: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дихкира тхуна - тхешан лайшна йиъ цIе тиллар: Афлахь (Уггаре кхиамениг), НафиI (Пайдениг), Рабахь (Пайда, Са), Йасар (Хьал, Бахам, Токхо)».\n- Дена-нанна а, берийн кхетош-кхиорхошна а тIехь декхар ду - АллахI воцучу хьанна а цхьаьннан лай веш йолу цIераш цатахкар, масала: Iуззан лай (Iабд ал-Iузза), ХьаьжцIийнан лай (Iабд ал-КаIба), Пайхамаран лай (Iабд ан-Набий), иштта царех тера маьIна долу цIераш а. Ткъа оцу тайпана цIераш тахкар - цхьабарт болуш, берриге Iеламнаха хьарам дина ду.\nПайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) Хьунайн гIазотахь аьллачу хIокху дешнех дерг дийцича: «Со – пайхамар ву. Аса аьшпаш ца буьтту – со Iабд ал-МуттIалибан (МуттIалибан лайн) кIант ву», ткъа иза – иштта йолу цIе кхоллар а, дуьххьара дIайолош оцу цIарца кхайкхар а дац. Ибн ал-Къаййима ма-аллара, боккъалаъ, иза - яьккхича и цIе ерг вевзаш йолучу цIарцIа вовзийтар ду, къаьсттина тIамтIехь мостагIчуьнга кхайкхам бечу хенахь, пайхамаре (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) хIоьттина хиллачу оцу хьолехь санна. Ткъа оцу кепарчу цIарца шен и цIе йолучо ша дIавовзийтар хьарам лоруш дац.\nЦул а сов, асхьабаша шаьш хьенан-муьлаш ду довзуьйтуш хилла пайхамарна (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) хьалха, шайн тайпанийн цIераш а йохуш: Бану Iабд Манаф (Манаф лайн кIентий), Бану Iабд Шамс (Маьлхан лайн кIентий), Бану Iабдуд-Дар (Кертан лайн кIентий). Ткъа пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) инкарло еш а ца хилла царна, цара шаьш бовзуьйтуш, АллахI воцучуьнан лайш бу боху чулацам болу шайн тайпанийн цIераш яьхча.\nОцу хьокъехь уггаре а бакъахьара дош - дуьйцучу хенахь а, хьал довзуьйтучу хенахь а мегаш хилар ду, юьхьанца долош а, кхуллуш а магош доцург.\n- ТIаьххьара, дена-нанна а, бераш кхетош-кхиорхошна а тIехь декхар ду - шайн доьзалашна «кочалла» а, «безам» а боху чулацам болу цIераш тахкарах ларбалар а, иштта бусалба доцучу кхечу къаьмнаша а, артисташа а тохкуш йолу цIераш тахкарах ларбалар а, масала: ХIуям (Хьерабаьлла безам), ХIайфаъ (Тайна, куц долу йоI), НахIад ((Кхоччуш накхош) дуьзнарг), Сузана, Нариман, ГIадат (Хаза зуда), Ахьлам (Сатийсам, Лаьхьалаам). Иштта царех тера йолу кхин цIераш а ца мега берашна тахка. Стенна ца мега?\nЦхьаъ делахь, бусалба уммат шен бусалбаллин амалашкахь кхечарел а къаьстина хила дезаш ду. Шиъ делахь, бусалба уммат шен башхалонашца а, билгалонашца а къаьстина хила дезаш ду кхечу къаьмнех. Кхоъ делахь, бусалба наха шайн берашна оцу тайпана цIераш тахкар - шайн бусалба динан амалех бохар а, шайн сий дайъар а, шайн хьал сийсаздаккхар а, дакъаза ден долучу новкъа бовлар а, оьздангалла демадарц дина йохор а, гIиллакх хьаьшна дIадаккхар а ду…\nБусалба уммат оцу тIегIанехь сел сий доцучу даьлча, дакъазадаьлча, бехделча - иккхина кескаш а хилла, вовшахдевлла дакъош а хилла, дайна дIадер ду. Муьлхха а бусалба нехан мехкаш а, латтанаш а дIалаьцна Iачу мостагIчунна, цхьа а хало йоцуш, атта хир ду бусалба нехан латтанаш шайн доладерзо а, оцу мехкашкара сийлахь нах сийсазбаха а, тахана вайгахь лаьтташ долу хьал санна. ЛА ХЬАВЛА ВАЛА КЪУВВАТА ИЛЛА БИЛЛАХI!\nДера, цецвала хIума дац, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) бусалба умматан пайхамарийн цIераш тахкарна а, иштта АллахIан лай (IабдуллахI) боху цIе тилларна а, Къинхетамечуьнан лай (Iабдуррохьман) боху цIе тилларна а тIе хьехарехь, иштта АллахIан лай веш, АллахIан лай хилар гойту чулацам болу цIераш тахкарна а. ХIунда аьлча Мухьаммадан уммат кхиндолучу къаьмнашлахь къаьсттина хила дезаш ду: шен вастехь а, шен куц-кепехь а, шен дерриге дахаран суьрташкахь а, шен хазачу амалашкахь а, шен оьздачу гIиллакхашкахь а. Иштта долу уммат - хаддаза уггаре тоьлла уммат хилла лаьттар ду, адамалла бакъонан нуьре а, нийсонан серлоне а, Ислам динан баххашка а нисдеш.\nАбу ВахIб ал-Жашамис (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Пайхамарийн цIераш тахка. АллахIана уггаре дукха еза цIераш - IабдуллахI, Iабдуррахьман ю. Ткъа царех уггаре бакъахьаерш - Хьарис, ХIаммам ю. Ткъа царех уггаре вониш (ирчанаш) - Хьарб, Марра ю» (Абу Дауд, Насаи).\n3. Берана, Абу Фулан (Хьенехан Да) аьлла, йоккху цIе тиллар суннат хилар\nИслам дино бераш кхетош-кхиоран новкъахь охьадехкина долучу ладамечу баххех цхьаъ – берана, Абу Хьенех аьлла, йоккху цIе тиллар ду. ХIунда аьлча йоккху цIе тилларехь - дуккха а синIаткъаме исбаьхьа ларраш а, кхетош-кхиоран лаккхара ладаме пайданаш а бу.\nБерана йоккху цIе тилларан пайданаш:\n- Берийн дегнашкахь церан сий даран а, ларам баран а синкхетам кхиор.\n- Баккхийчаьрга а, иштта шен хенарачаьрга а ларамца къамеле вала Iамор.\n- Юкъараллин жоьпалла кхиор ду цуьнгахь. Оцу кепара ларамечу цIарца шега кхойкхуш хилча - ша баккхийчийн могIаре ваьлла хилар билгалдолу цунна, наха ларам бечу тIегIанехь хилар а го цунна.\nОцу даккхийрачу пайданашна а, ладамечу чулацамашна а тIедоьгIна, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) берашна йоккху цIе туьллуш хилла. Оцу цIарца кхойкхуш а хилла цо цаьрга. ХIунда хилла аьлча - кхетош-кхиорхошна Iаморан дуьхьа а, уьш дика долучуьнга нисбаран дуьхьа а, иштта берашна йоху цIераш тахкарехь оцу цIерашца цаьрга кхайкхарехь ша гайтиначу новкъа нисбалийта а.\nШина а «Сахьихь» жайнахь хьадис ду, Анаса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элча (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) адамашлахь гIиллакхаш уггаре хаза долуш вара. Сан (сол жимаха) ваша вара, Абу Iумайр олуш. Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), ша иза волучу веъча, алара: «Ва, Абу Iумайр! ХIун хилла НугIайрах? (3)». Хьадис дийициначо аьлла: «Суна хетарехь, векхачуьра ваьккхина вара иза».\nПайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) Iайшатана магийтина (АллахI реза хуьлда цунна) шена Умм IабдуллахI аьлла йоккху цIе тиллар, ткъа IабдуллахI – Зубайран кIант хилла. Иза - цуьнан йишин, Абу Бакаран (АллахI реза хуьлда цунна) йоьIан Асмаан, кIант хилла ву.\nАнасе, Абу Хьамза олий, кхойкхуш хилла, цуьнан цхьа а доьзалхо а хилале. Абу ХIурайрах – Абу ХIурайра олуш хилла, оцу хенахь цуьнан цхьа а доьзалхо а ца хилла.\nСтагана шен берийн йоцу йоккху цIе тилла а мегаш ду. Абу Бакаран (АллахI реза хуьлда цунна) йоккху цIе Абу Бакар хилла, ткъа цуьнан Бакар цIе йолуш кIант хилла а вац. Iумар ибн ал-Хаттабан (АллахI реза хуьлда цунна) йоккху цIе Абу-Хьафс ю, ткъа цуьнан а ца хилла Хьафс цIе йолуш доьзалхо. Иштта Абу Зарран (АллахI реза хуьлда цунна) хилла, Абу Зарра аьлла, йоккхуш цIе. Цуьнан а ца хилла Зарр цIе йолуш доьзалхо. Иштта Халид бин ал-Валидан (АллахI реза хуьлда цунна) хилла, Абу Сулайман аьлла, йоккху цIе. Цуьнан а ца хилла Сулайман цIе йолуш доьзалхо. И.дI кх.\nОцу дийциначуьнан жамI: берашна а, иштта баккхийчарна а йоккху цIе тиллар - суннат ду. Йоккху цIе туьллучу хенахь, шена и цIе луш волучуьнан доьзалхо хилар бехкам бина бац, я шен доьзалхочуьнан цIарах цIе тиллар а дац бехкаме дина.\nЦIе тилларах а, йоккху цIе яларах а схьадовлу цхьадолу дакъош. Лахахь къепе а далийна хьахор вай уьш:\nА) Нагахь ден а, ненан а берана цIе тиллар тIехь барт цхьаьна ца багIахь - оцу хьолехь цIе тиллар тIехь тIаьххьара сацам баран бакъо дена кхачош ю.\nХIокху декъан юьххьехь а, иштта цул тIаьхьа а дийициначу хьадисаша луш болучу кхетамо гойту - берана цIе тилларан бакъо дена кхачош хилар.\nСийлахьчу КъурIанахь билгалдина - бер ша схьадаьллачу шен дега дилла дезаш хилар, нене дилла дезаш цахилар а. Оцу тIедоьгIна цуьнан цIе иштта яккха еза: хьенехан кIант минех, ден цIе а йоккхуш.\n«(Дола даьхначу берашка) церан дайн цIерашца кхайкха» («ал-Ахьзаб», 5).\nВай лакхахь далийра Анаса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина (хьадис), АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Буса кIант вина суна, ИбрахIим цIе а тиллина аса цунна» (Муслим).\nБ) Ислам дино магош дац дена а, да воцучу цхьаннена а берашна сийсаза цIерш тахкар, масала: Лоханиг, АстагIниг, Чхьаьвриг, иштта царех тера чулацам болу муьлха а кхинйолу цIераш а. ХIунда аьлча Сийлахь-Везачу АллахIа дихкиначунна юкъа догIуш ду иза:\n«Сийсаз вечу харц цIерашца ма кхайкха вовшашка» («ал-Хьужурат», 11).\nХIунда аьлча, иштта йолу сийсаза цIерш тахкар - берийн юкъараллин дахаран агIо а, иштта синкхетаман агIо а талхорехь Iаламат боккха Iаткъам беш ду.\nВ) Абу ал-Къасим аьлла йоккху цIе тилла мегаш дуй?\nМассо Iеламнехан цхьабарт болуш ду - берашна пайамаран (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) цIе тилла мегаш хилар. ХIунда аьлча Муслиман жайнахь хьадис ду, Жабира (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Тхох цхьана стага шена кIант вича - цунна Мухьаммад аьлла цIе тиллира. Цуьнан наха элира цуьнга: «Оха туьллуьйтар яц хьоьга оцунна АллахIан элчанан (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) цIе». ТIаккха оцу (стага), шен кIант ги а воьллина, АллахIан элча волучу а вахана, цуьнга хаьттина: «КIант вина суна, ткъа аса цунна Мухьамад цIе тиллина. Амма сан наха боху соьга: «Оха туьллуьйтар яц хьоьга АллахIан элчанан (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) цIе». ТIаккха АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) аьлла: «Сан цIе тилла (мегар ду), сан йоккху цIе ца тилличахьана. Боккъалаъ, со - Къасим (Доькъург) ву, шуна юкъахь доькъуш волу» (Муслим).\nАмма пайхамаран (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) йоккху цIе тилларан хьокъехь мужтахIидаш болу имамаш масех мазхIабе а, тайп-тайпаначу аларшка а бекъабелла. ХIинца вай шуна схьадуьйцур ду оцу хьокъехь цара аьлла аларш а, цул тIаьхьа царех сов бакъахьа гуш дерг а.\nХьалхараниг: хIуъа хилча а, маггане а мегарг цахилар ду – пайхамаран (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) йоккху цIе тиллар. Уьш тIетевжина болу бух, оцу агIончаша балош болу бух - Абу ХIурайрин (АллахI реза хуьлда цунна) хьадис ду, Бухарин а, Муслиман а «Сахьихь» жайнашкахь долу. АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) аьлла: «Сан цIе тилла (мегар ду), сан йоккху цIе ца тиллачахьана». Оцу тIехь Имам аш-ШафиIи а ву.\nШолгIаниг: пайхамаран (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) йоккху цIе тиллар - цхьа а новкъарло а йоцуш тилла мегаш хиларан агIо ю. Оцу агIончаша тоьшаллина балийна бух - Абу Даудан «Сунан» жайнара хьадис ду. «Iайшата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, (цкъа) цхьана зудчо, пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) волучу а еана, элира аьлла: «ХIай, АллахIан элча! ХIинцале айса виначу кIантана - Мухьаммад аьлла цIе а тиллина аса, ал-Къасим аьлла йоккху цIе а елла аса цунна. (Наха) дуьйцу суна: Хьо и ца дезаш ву бохуш». ТIаккха (пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо ахуьлда цунна)) аьлла: «Сан цIе хьанал а йина, сан йоккху цIе хьарам йийриг хIун ду?».\nИбн Абу Хайсамас дийцина, ЗухIарис элира аьлла: «АллахIан элчанан (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) асхьабийн кIентех веаннан хене ваьлла хилла ву со, царех хIораннан Мухьаммад цIе а, Абу ал-Къасим йоккху цIе а йолуш: Мухьаммад бин ТIалхьа бин IабдуллахI, Мухьаммад бин Абу Бакр, Мухьаммад бин Iалий бин Абу ТIалиб, Мухьаммад бин СаIд бин Абу Ваккъас.\nИмам Малике хаьттича: «Шен цIе – Мухьаммад а, йоккху цIе - Абу ал-Къасим а йолучух (мегаш дуй иза аьлла)?» жоп делла цо: «Доьхкуш бух бац оцу хьокъехь, вон хIуммаъ ца го суна цуьнгахь».\nЦхьа а новкъарло йоцуш мегар ду, хьанал ду бохучу агIоно боху: пайхамаран (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) йоккху цIе тиллар доьхкуш далийна долу хьадисаш - царел тIаьхьа уьш хуьйцуш, магаре деш далийначу хьадисаша хийцина ду.\nКхоалгIаниг: цхьана хеннахь цIе а, йоккху цIе а тилла мегар дац, масала: шен доьзалхочунна Мухьаммад а, Абу ал-Къасим а цхьаьний тиллар.\nТкъа ша цIе тиллар я йоккху цIе тиллар-м мегаш ду.\nОцу агIончийн бух - Абу Дауда шен «Сунан» жайнахь, Жабира (АллахI реза хуьлда цуна) элира аьлла, дийцина хьадис ду: «Сан цIе тиллиначо - сан йоккху цIе ма туьллийла. Сан йоккху цIе тиллиначо - сан цIе ма туьллийла».\nИштта ибн Абу Хайсамас дийцина: «Мухьаммад бин ТIалхьас шена кIант виначу хенахь, пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) волучу а веана, цуьнга элира аьлла: «Цуьнан цIе – Мухьаммад ю, ткъа аса цунна лун йолу йоккху цIе – Абу ал-Къасим ю». Цо аьлла: «Цхьаьна ма тоха и шиъ. (Вай цунна) Абу Сулайман (лур ю йоккху цIе)».\nДоьалгIаниг: пайхамаран (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) йоккху цIе тилла цамагар - и дийна волучу хенахь ду. Ва амма пайхамар (АллахIера къинхетам а,маршо а хуьлда цунна) кхелхиначул тIаьхьа - цуьнан йоккху цIе тилларах вон хIуммаъ дац.\nОцу агIончаша тоьшаллийна даладо - Абу Дауда шен «Сунан» жайнахь дийцина долу хьадис. Манзар Мухьаммад ибн ал-Хьанафис дийцина, Iелас (АллахI реза хуьлда цунна) элира аьлла: «Нагахь хьол тIаьхьа (хьо кхелхиначул тIаьхьа) сайна кIант вахь - аса цунна хьан цIе а туьллур ю, хьан йоккху цIе а туьллур ю? (Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) аьлла: «ХIаъ»».\nХьумайд бин ЗанжавихIа «Китаб ал-адаб» жайнахь аьлла: «Ибн Абу Увайсе хаьттинера аса: «(Малика) хIун алара – цхьана хеннахь пайхамаран (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) йоккху цIе а, цIе а цхьаьний туьллуш хиллачуьнан хьокъехь?». Цо тхоьца цхьаьна хиъна Iачу цхьана шайхе хичаш йира, ткъа цо элира: «Кхузахь (Мухьаммад бин Малик ву). Цуьнан дас цунна Мухьаммад цIе а тиллина, Абу ал-Къасим йоккху цIе а тиллина». Цо олура (вуьшта аьлча: имам Малика олура): «Иза пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дийна волучу хенахь дара дихкина - цуьна цIарца а, йоккхучу цIарца а цхьаьнга кхайкхича, пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) схьаверзар хаза доцун дела, ва амма тахана (вуьшта аьлча: иза кхелхиначул тIаьхьа) – вон хIуммаъ дац иза»».\nСов нийса хила герга дерг - доьалгIаниг ду. Имам Малика аьлла болу хьекъале кхетам бахьана долуш - цхьаъ далахь, и чулацам болуш долу пайхамаран хьадисаш бахьанехь - шиъ далахь.\nОцу дийциначунна тIедоьгIна - пайхамаран (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) цIе тиллар мегаш ду, иштта цуьнан йоккху цIе тилла а. И цIераш тахка ца магош долу хьадисаш - иза дийна волучу ханна догIуш хилла, хIунда аьлча оцу цIерашца и цIераш йолучуьнга мохь тоьхча, хьаьнга кхайкхина ца хууш кегадала тарлора - и цIе йолчунна шега кхойкху-те аьлла а, пайхамарна (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) шега кхойкху-те аьлла а мотталуш. Амма иза кхелхиначул тIаьхьа - кегадала меттиг бац, ткъа цо гойту - и мегаш хилар. Иштта и мегаш хилар тIечIагIдечух - хьалхо дийцина хилла долу ЗухIарин хьадис а ду, асхьабийн веа доьзалхочун хенахь нисвелла ша, царех хIораннан цIе Мухьаммад а, йоккху цIе Абу ал-Къасим а йолуш бохург а ду. Дика хуург АллахI ву!\nХIокху декъехь дийцинарг шайна девзиначул тIаьхьа, дайш-наношна а, кхетош-кхиорхошна а тIехь дуьссуш дерг - шайн берашна цIераш тохкучу хенахь оцу гайтиначу нийсачу новкъа бахар ду. Берийн ларам бай беш йолу а, сий дожош йолу а цIераш тахкарах уьш ларбар а ду. Иштта уьш декхарийлахь бу - шайн берашна, уьш кегийра доллуш, царна йоху цIераш тохкучу хенахь, пайхамарна (АллахIера къинхентам а, маршо а хуьлда цунна) тIаьхьабаза а, церан дегнашна дукха езан ерш тахка а, йоккху хезча царна безаме хетан ерш тахка а.\nМел чIогIа оьшу-кха вайна массарна а цхьабосса - оцу кепара кхетош-кхиоран баххаш схьаэцар а, оцу баххашна тIехь цIераш тахкар а, оцу кепара долу Ислам динан некъан баххаш лардеш дахар а. Нагахь вай - вешан умматан сий духадерза а, уммат дендала а, бусалба умматан хьал юьхьанцарачу хорша дерза а лууш делахь. Ма хала дац-кха иза Сийлахьчу АллахIана - вай вешан негаташ цIандичахьана, дог-ойла цIанйичахьана, вай Ислам-динан новкъа нисделчахьана, цуьнан оьздангаллехь вешан дахар нисдичахьана а.\n(1) Хьазн - Нийса доцу чIогIа латта.\n(2) СахIл - Нийса долу кIеда латта.\n(3) НугIайр - цуьнца ловзуш хилла долу жима хьуьнан хьоза ду иза.


Оьрсийчоьнна тоьхна гIуда\nОьмар къачаяллалц набахтехь Iан тIедожийначу нохчочун дов юхаталла а, тIехь Iазап латторна гIуда охьадилла а декхарейо Оьрсийчоь Европан адамийн бакъонийн кхело.\nСтрасбурго 45 000 евро охьадилла аьлла Оьрсийчоьне\nШинарийдийнахь Европан кхело Мукаев Арсанна 45 000 евро дала декхарейина Оьрсийчоь. Цул сов, дов харц теллина хилар а къастийна, юхалиста деза, аьлла. 2001-чу шарахь махкара ведда, Казахстане вахана. Цигара, Соьлж-ГIалано дов хьедарца, 2006-чу шарахь лаьцна, юхавалийна Оьрсийчу. ТIамехь дакъалацарна а, цIий Iанорна а, герз лелорна а бехкевина.\nКазахстанера дуьйна а, новкъахь етташ, вигна полицино Соьлж-ГIала. Хаттамбеш, хих дуьзна пластикан шиша детташ, ток дегIах йохуш, тиларчуьра ваьлча, шийла хи детташ, меттавалош, юха а етташ а кхаьбна кхеле вигале, боху Страсбурго.\nЛуш адвокат а воцуш, баттахь Iазапехь кхаьбна, цул тIаьхьа бехк тIеэцна цо, билгалдоккху «Бакъонан инициатива» юкъаралло. Iедало цунна тIевиллинчу адвокато, талламчица берта а вахана, харц терахьаш а дохкуш, бехктIелоцучу протоколашна буха куьг яздайтина Мукаевга. Оцу бахьаница и адвокат даржера дIаваьккхина, боху бакъоларъярхоша.\n2007-чу шарахь Мукаев 13 стаг верна бехке а вина, валлалц набахтехь валло дIахьажийна Нохчийчуьрчу кхело. Чохь кхобу меттиг "евзаш яц хIинца а".\nМукаев Арсена дуккхаза а яздина Оьрсийчоьнан низаман урхаллаша тIехь Iазап латторх, шена йиттина полисхой а хьехош. Амма - эрна.\nЕвропан адамийн бакъонийн кхело листина хIинца Мукаевн арз. Бакъонийн Конвенцин 3-гIа (Iазап латтор дехкар), 6-гIа (тIехь кхел нийсонца яйтар) артиклш талхорна бекхейина Оьрсийчоь. Мукаевс дехнера 50 000, ткъа цунна дIадала кхачийна Страсбурго 45 000 евро.\n«Хин ши тIадам санна, вовшех тера ду Мукаевн а, Тунтаев Аюбан а довлистар», - боху «Бакъонан инициативерчу» адвокато Гнездилова Ольгас. Цо дагавоуьйту стохка иштта йиттина, хьийзийна, бехк тIе а лацийтина, набахте хьажийна Нохчийчуьра Тунтаев.\nГнездилова тешна ю, Европан кхелан сацамо дов юхаталла декхарейийр ю Москох бохучух.


КIайчу ЦIийнахь хьошалла дина Пакистанера жигархочунна Юсуфзай Малалина\nIамеркан Цхьаьнатоьхначу Штатийн президент Обама Барак а, цуьнан хIусамнан Мишел а тахана КIайчу ЦIийнахь цхьаьнакхийтира Пакистанера зударийн дешарехьа къуьйсучу жигархочуьнца Юсуфзай Малалица. Президенто а, Мишела а Малалина баркалла элира, Пакистанехь зударийн бакъонаш божарийчарех терра цхьананисъян гIерташ, цо жигара бечу балхана.\nДуьненаюкъара зудаберийн денца доьзначу шен дIахьедарехь Обамас элира, «дерриг а дуьнентIехь ду цкъа мацца а шайн пачхьалкхийн урхалле хIуьттур долу зудабераш, нагахь санна, вай царна шайн кхоллам харжа аьтто лахь».\nДаханчу шарахь школера автобуса тIехь цIайоьдуш хиллачу Малалина герз диттинера тIалибаша. Амма, дийна йисира. Ингалс-махкара лоьраша динчу дарбано сиха меттаялийна иза.\nДелахь а, шен пачхьалкхехь, пакистанхошна, Малала Iамеркан тайниг ю, Коьртачу Талламан Центран агент а ю. Иза схьаяьллачу Сват атагIахь, цуьнан лулахоша хьагI лаьцна цуьнца. Ла ца делла, цунна Сахаровн цIарах долу деза совгIат далар а.\nДукхах болчарна хетарехь, цо а, цуьнан доьзало а, Британе дIакхалха долийна хIума дара иза.


Russia -- Russian special forces enter a Chechen village. May 1996\nМангал- беттан 26-гIа де таIзарш лайначаьрца солидаралла гайтаран Дуьненаюкъара де ду. ТаIзарш лайначаьрна белшашгIорторан дийнахь дуккхаъ ду нохчийн а дагалаца а, дийца а.\nШина тIамехь а, и тIемаш официалерчу дIахьедаршца дирзинчул тIаьхьа а адамашна тIехь къиза таIзарш лелош, уьш кегбеш, уьш доьналлах бохорхьама а эзарнаш Нохчийчоьнан бахархой чекхбевлира оьрсийн эскарерчу чаьлтачийн къизаллех.\nАмма нохчашна тIехь дина таIзарш хьалхарчу тIамца дIа ца даьллийла гойту Маршо радионо гулдинчу тоьшаллаша. Царах цхьаъ ду Австрехь вехачу Никархо ИбрахIиман дийцар.\nШена башха ца деза ша лайнарг дийцар, делахь а, тIом а, тIом болуш нохчашна тIехь оьрсийн чаьлтачаша лелийнарг ца гина я иза дицдиначарна иза муха дара хаийтархьама а дуьйцу ша шена тIехь кIиранашкахь динчу таIзарех лаьцна, элира ИбрахIима.\nИбрахIим: „Ас цхьа бутт хан яьккхира церан керахь. Цара ток етташ и хIума а лелийра. Юха хIора 2-3-5 сахьт массаза долу чу а лелхий, букъа тIехьа куьйгаш дIа а тоьхкий, уьш ирах а дохуьйтуш, сеттадора. ДIавуьгий цхьана леринчу чоьна чохь цхьа хьалха хуьлуш хилла телефонах терра аппарат тIе а тосий, серий хьан дегIах а тоссий, ток еттара.\nТIаккха хьоьгара хьан лаамза мохь болура. Юха и ток йиттина хьо схьачувалийча, инзаре чIогIа бага якъаелла хуьлура, хи дезаш. Хьо чохь латтош волчу чоьна чохь тховтIера чуIенаш боьхачу хин тIадамаш дара, лакхахь тIехь луьйчу меттиг йолчух тера дара церан. Сахьташкахь юха цу тховтIера чуIенаш долу и боьха хин тIадамаш цхьа къурд балла гулдой, иза мелча, мел а гIоле хуьлура. БIеннаш нах чекхебевлла меттиг яра иза, суна хетарехь.\nИбрахIима дуьйцу, чаьлтачашна уггаре а гома хилларг шаьш таIзарш деш волу стаг доьналлех ца вухуш, чIагIвелла чекхвалар дара, бохуш.\nИбрахIим: „ДIалаьцначу хенахь юхьанца могушалла дика а йолуш, лалора цара лелориг. Амма хенаца ницкъ дIа а болий, цхьанхьа чохь яллийна гIелйеллачу акхарочух тарлора хьо.\nЮха хенаца цхьана хIумнах кхийтира со: цу оьрсашца цхьаьна цхьа нах бара, ас царех „оьрсийн нохчи“ олу, цу нахана тIаккха чIогIа ца дезара, шаьш хьийзош волу стаг "гIарчI" аьлла чIагIвелла чекхволуш хилча, кхин а чIогIох ницкъ бора цара цунна тIаккха, хIунда аьлча, уьш шаьш кегбелла нах бара, лайн амалш шайца йолуш.\nЦундела ахь хьуо гIелвелла моттийтича мел а кIадлора уьш хьоьца. Хенаца со а Iемира цаьрца муха хила веза, муха лела веза".\nКарарчу хенахь цхьанна а хууш дац, билггал маса адам тIаьхьарчу 20 сов шарчохь Нохчийчохь таIзарех чекхдаьлла – и нах багарбеш я церан статистика ларйеш цхьа а институци яц я Оьрсийчохь а, я Нохчийчохь а.\nДелахь а, хIинца а дийна а болуш, тоьшаллаш дан кийча а болуш эзарнашкахь бу чаьлтачийн къизачу таIзарех чекхбевлла махкахой дуьне мел ду баьржина бехаш.\nМаршо Радиоца ша лайнарг декъна волу Никархо ИбрахIим цу эзарнех цхьаъ вара.


Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана харцдина шена юххерчу гонера Iедалхошна юкъахь "зачистка" еш ю аьлла "Новая газето" яздинарг. Цунах лаьцна артикл зорбане яьлла шолгIачу дийнахь Iедалехь хиллачу кхеташонехь и публикаци леррина "кхоьллина хӀума" ду аьлла цо. ЧГТРК "Грозный" телевизионан 58 минотехь хиллачу керланашкахь Кадыровс динчу къамелана хьажийна яра 48 минот, яздо Кавказ.Реалиино.\n"И кхоьллина хIуманаш барамел тIехдуьйлуш ду. Церан авторшна хаьа иза эзар процентана аьшпаш хилар! Амма юх-юха а язбо цара уьш. Соьлж-гIалахь цхьаммо а цхьанне а ког а ца хьошу, талораш деш дац, урамехь зуламаш дар дац. Буьйса юккъе яханчул тӀаьхьа а урамашкахь а, паркашкахь а, майданашкахь а даладелла лелаш ду адам", - элира Кадыровс кхеташонехь.\n"Билггал цхьа ницкъаш а, церан хьашташ кхочушдон церан зорбан гIирсаш а" Нохчийчоьнна дуьхьал дIахьош бу информацин компани, республикан а, цуьнан куьйгалхойн а вочу агIор имидж кхолла гIерташ, бохура Кадыровс.\nНохчийчоьнна а, цунна шена а критика еш язйечу материалашца къийсам дIабахьа сацам бина Кадыровс, ЧГТРК "Грозный" телевизионах пайда а оьцуш.\nШен гIоьнчина, цу телеканалан директорна Дудаев Ахьмадна тIедиллина цо леррина репортаж кечъяр, "Новая газетан" корреспондентан Милашина Еленин артиклан фигуранташа дакъа а лоцуш, цаьрга шайн хьолах лаьцна дийцийта.\nКхеташонехь дакъалоцуш вара "Новая газетан" версица репрессеш лайна Нохчийчоьнан полицин хьаькам Алаудинов Апти. Шех тешийначу Шуьйтан а, Шаройн а, Итум-Кхьаллан а кIоштIех лаьттачу республикан 5-чу секторехь долу хьал дийцира цо. Алаудиновга вистхуьлуш, Кадыровс "декъал вира" иза юхаварца, "Новая газето" яздинарг къадош.\n48 минотехь ша дина къамел забарен эшаре даккха гIерташ, Кадыровс дехар дира Дудаевга, Милашина Еленинан нохчашна юкхахь хIусамда лахий хIума де аьлла. ТIаккха цо "хийца мегара республиках лаьцна даима а вон материалаш язъян болу шен лаам", бохуш вара иза.\nЖурналисташца цхьаьна Кадыровс критика йира, цо дийцарехь, "эладитанаш даржочаьрна" а. Камери хьалха бехк цабиллар дехийтина ца Iаш, ярташкарчу а, гIаланашкарчу а урамашкахь адамаш сецор ду ша элира цо, цара эладитинаш дуьйцуш хилахь.\nТелевизионехула гайтинчу видеона тIехь гуш ду республикан куьйгалхо карзахваьлла хилар. Масала, Кадыровс цкъа а ца йина критика йира меттигерчу парламентан гIаьнтдена Даудов Мохьмадна, шех тешийначу секторехь хаттарш кхочушдарехь тоам боллуш тидам ца барна.\nХьалхо республикан Iедалша, ша аьлча къаьмнашкахула министр волчу Умаров Джамболата а, меттигерчу чоьхьарчу гIулакхийн министран хьалхарчу когаметто Алаудинов Аптис а, аьллера "Новая газето" язйинарг "фейк" олу харц материал ю аьлла.\nДагадоуьйту. ГIадужу-беттан 14-хь "Новая газето" арахийцира Милашина Еленас язйина йолу артикл. Цу тIехь лецна хиларх дуьйцуш дара Кадыровн Рамзанан юххерчу гонера лаккхарчу даржашкара нохчийн Iедалхой.\n"Новая газето" дийцарехь, "зачисткана" юкхахь хилла ву Устрада-гIалин мэр лаьттина Темирбаев ИбрехIим а, цуьнан гергарнаш а, гIаролхой а, республикан орцаллан министраллан (МЧС) хилла куьйгалхо Яхъяев Руслан а, парламентан хилла депутат Магомаев Шемал а, хьуьнан бахаман министр лаьттина Мулаев Дикмохьмад а, социалан блокан гIуллакхашкахула вице-премьеран даржехь хилла Вайханов Халид а, мехкан некъан полисхойн (ГИБДД) хьалханча лаьттина Денилханов Шамхан а, ткъа иштта полицин генерал-майор Алаудинов Апти а.


Ганди МахIатман чим чохь болу урна лачкъийна Индехь\nИнди маьршаяккхаран боламан хьалханчан Ганди МахIатман чим чохь болу урна лачкъийна цу мехкан юккъерчу штатерчу мемориалан чуьра. Цу чохь долчу политикан сурташна тIе яздина "ямартхо" аьлла. Иза хилла Гандин 150 кхаьчначу дийнахь ГIадужу-беттан 2-хь, хаам бо The Wire зорбан гIирсо, яздо Маршо Радион Оьрсийн сервисо.\nГанди вийра 1948-чу шарахь Дечкен-баттахь. Цуьнан дакъа дагийра, ткъа чим, индуистийн ламасташца догIуш доццушехь, маситта декъе бийкъира. Царах цхьа дакъа дара латтош Мадхья-Прадеш штатерчу мемориалехь.\nКъола дар а, вандализм лелор а гучуделира мемориалан ков дIакъовла ваханчу тIехьажархочунна. Къоладинарш лохуш ю полици.\nБританин администрацина нуьцкъала йоцчу дуьхьалонна коьртехь вара Ганди. Дуккха а индийхошна иза къоман да лору. Ганди хьалхаваьлла а волуш мохк маьршабелира 1947-чу шарахь.\nЦуьнца цхьаьна цунна критика еш бу радикалан индуисташ, махкарчу бусалба бахархошца маслаIат лоьхуш хилла хиларна. Цара Ганди бехке лору Британин Инди шинадекъе екъаяларна – Инди а, Пакистан а ши пачхьалкх а кхуллуш.


Зубайраев Зубайр набахтера араваьлла\nОьрсийчоь - оьрсийн набахтехь латтош Зубайраев Зубайрин даьккхина сурт\nДуьззина 5 шо набахтехь а даьккхина, оьрсийн набахтера араваьлла Нохчийчура вахархо Зубайраев Зубайр. Боцу бехк тIе а хьарчийна чувоьллина хилла Дойкур-эвлара жимастаг онддачу дегIехь а, могуш а вара чу воллале. Набахтера аратакхочу минотехь а цхьана ницкъ бина Зубайраев хIинца заьIап стаг ву. Зубайраев араволуьйтуш уллехь нисвелла адвокат Хадисов Муса цец акъ ваьлла ву шена гинчух.\nВолгоградера набахте кхаьччхьана дуьйна цигарчу белхахоша ондда ницкъ беш даккхийтина Зубайраев Зубайре и къиза 5 шо. «Нохчийчохь байинчу оьрсийн миска салтех» бекхам бо бохуш, цуьнан когех хьостамаш диттина, набахтин дарбан цIийне охьавиллича, цигахь ха дечу гIароло букъ кагбина цуьнан. Нохчийчура тIамах чекх а бевлла, набахтешкахь болх беш болу оьрсий гуттар а къиза хуьлу, шайн набахте кхаьчначу нохчочуьнца. Могушалла бахьанехь а низамаша араваккха магийна Зубайраев, нийсса 5 шо чекхдаллалц чохь латтийра набахтин куьйгалло.\n«Дийна араволуьйтур вац» шун ваша боху кхерамаш дуккхаза а хезначу Зубайраеван йижарша орца дехнера хIокху беттан хьалхарчу дийнахь адвокате а, бакъонашларъярхошка а. Минусинскера набахте ваханера цу дийнахь адвокат Хадисов Муса.\nХадисов Муса: Шина коган пIелгаш болчу юккъехула хьостамий диттина, аннаш тIе когаш тоьхна хьийзийна иза цкъа. ШолгIа делахь, ГIадужу-беттан 27-чу дийнахь ара а ваьккхина, тIера мел йолу хума дIа а яьккхина, верзина цIена а ваьккхина, буса арахь витина цара (набахтийн белхахоша) иза. ГIадужу-беттан 27 де вай долчу агIора ло дуьллу хан ю иза, шийла хан ю.\nЦул сов, ламаз деш хилча а, хьакха ца йиъча а, (хьакхин) дум юьхь тIе хьокхуш хилла цунна. Хи чохь долу пластикан шуьшанаш жимашна тIе диттина, цIий даллалц. Оцу еттарх ца Iебаш, цара (набахтин векалша) кхин а луьра хьелаш долчу набахте дехьаваьккхина иза. Цхьана шарахь кхо таIзар хиллера цунна аьлла, къепе йохош волчу буьрсачу стагана санна набахтин раж хийцина цунна. Минусинскерчу набахте дехьаваьккхина цу кепара.\nБакъонашларъяхоша цIерпоштин тIехь даьккхина видеосурт.\nМаршо радио: Араволуьйтучу дийнахь а, Iуьйрре хьала а гIаттийна, кхетам чуьра валлалц юха а йиттина Зубайраевна, бохуш кхин дIа а дийцира адвоката.\nХадисов Муса: Хьала а гIаттийна, цхьана цIа чу вигина, коре тоьхна аьчган цаца хуьлу-кх, дIасадахийтина ши куьг гIоьмашца цу цацанах а тесна, йиттина цунна иза араволуьйтучу дийнахь.\nIуьйрре дина цара иза. ВорхIалгIачух ах долуш аравалийтина, адамана ца гайта, адам доладале.\nСуна-м цуьнан юьхь билггал йовза а ма ца евзира. Оллабелла корта бара, цхьа узарш дара деш. Цец ваьлла, ванах, юьхь ма ца евза суна, аьлла, лахара дуьйна юха а цуьнга хьаьжи со. ДегI Зубайраевниг ду, амма юьхь-сибат цуьнаниг дац. Текхош болу когаш цуьнан бу, месаш а евзий суна. Цкъа а гина хIума дацара суна оццул юьхь хийцаялар. "Со вевзий хьуна?" - бохуш мохь битти аса.\nОцу ша долчуьн видео йоккхуш 3 стаг вара. Цхьаъ церан набахтера стаг вара, важа шиъ ца вевзира суна. ФСБера хила там а бара.\nВидеош цара хIунда яхара аьлча, иза дийна а волуш шаьш аравалийтина алархьамма. Гайта.\nСурт Iуьйранна дара, нахана иза (Зубайраев) ца гайта. Дийна хIума яра ца араялийтинарг, адамех тера а вацара иза. Цара цунна тIехь динарг!\nМаршо радио: Тутмакхаш хилла нохчий маьршабовлуьйтучу дийнахь сих-сиха нислуш хIума ду, кисина я оцу стеган бедаршна юкъа наркотик я патарма а кхуссий, набахтехь неIIарехь уьш дIа а лаьцна, кхин а хенаш токхуьйтуш. Амма аравокхучу минотехь а тIехьа стагана ницкъ бар шена гина хIума дац элира Хадисов Мусас.\nХадисов Муса: Ги а воьллина иза (Зубайраев) схьавалочу муьрехь цунна тIаьхьахIоьттина шиъ набахтин белхахо вара цуьнан коган кIажошна тIе а вазвелла, ког кагбан. Нанна гина иза. Нана тIейодуш ги суна, цо и ши стаг шен кIентан кIажошна тIера дIатоттуш ги суна. Залпаъ бохуш, цунан нана а яра цига еана. Араволучу хенахь а тIаьхьа а уьдуш, тIе хIуманаш еттар... и суна цкъа а гина сурт дац иза аса мел болх барх. Оцу стагана тIехь дина долу таIзар, иза ла далар а доккха хIума ду.\nМаршо радио: Австрехь тхов-кIело а карийна, цигахь шен доьзалца вехаш хилла Зубайраев Зубайра, нана могуш ца хилар бахьанехь шен эвла юхавирзина дукха хан а ялале, Iедалша лецира тIемалошна гIротор йина стаг санна. Цуьнан гергарчара чIагIдарехь, ФСБехь болх бечу церан эвлахочо мотт а бина, чуволлийтина вара 2008-чу шарахь 29 шо хилла Зубайраев Зубайр лацар.\nХадисов Муса: ЦIера (Нохчийчуьра) схьа ю и "заказ". Лулахо ву боху цара и арз динарг а. Оцу ФСБена мотт бетташ а, цуьнан белхахо а волуш. Цо аьлла боху "иза аравалахь цо ша вуьйр ву, ара ма валийта".\nИшта маьIна до цуьнан йижарша а. Леррина цунна (Зубайраевна) тIаьхьа бевлла-м бу уьш.\nМаршо радио: ХIокху тIедогIучу кIиран дийнахь ладогIа сан «Заманан билгалонаш» цIе йолчу программехь. Аса алссам дуьйцур ду Зубайраев Зубайран гIуллакх лаьцна.\nЗаьIап вина аравалийтина оьрсийн набахтера Зубайраев Зубайр


Мултимедиа, Марсхьокху-бутт 19, 2019\nОршот-де 19 Марсхьокху-бутт 2019\n17 шо кхаьчна беркема чудаийтина, цхьа стаг а вуьйш, 4 машен тIетIкхетта.\n17 шо кхаьчна беркема чудаийтина, цхьа стаг а вуьйш, 4 машен тIетIкхетта, Нохчийчохь алапах 558 литр бензин эцало.\nНохчийчохь дуьххьарлера флорист ву Чупалаев ИбрахIим. ТIом бирзинчул тIаьхьа волавелира Чупалаев Соьлж-ГIалахь зезагаш дохка. ТIаьхьо флористика йохка-эцар хилла ца Iаш, цуьнан дахарехь йоцуш цатерг хилира.\nХанкалахь тIеман беркема чудаийтина 17 шо кхаьчна\nНийсса 17 шо даьлла нохчийн тIемалоша Ханкалахь Ми-26 тIеман беркема чудаийтина. Оьрсийчоьнан тIеман авиацехь уггар кIоршамечарах лоруш бу и хилам.\nДоза - ша доллучохь,Iайшин куьйган метта,паьнгазхойн протест\nУрдунерчу 150 жимчу стагна хьошалла дина Нохчийчоьно, аьлча а, Кадыровн Iедало, шен чоьтах бигина уьш дайх бисина мохк ган.\nГелисханов Бисолта, ша Ялсамане воьдуш санна, воьду Энгана. Амма деххачу шерашкахь наггахь бен хирг а дац иза. Цо марзо оьцу Нохчийчоьнах, дайн юьртах, ткъа юьртахоша цуьнгара – лоьралла. Доктор Гелисханов вовза вахара Маршо Радион корреспондент иза волчу.\n20 шо хьалха хиллачу хиламех лаьцна дуьйцуш, Нохчийчоьнан куьйгалхочун интервью цIеххьана тоьхна стигал къовкъар санна гIовгIане хилира, цо цхьана могIаре хIотторна Кебедов Багауддина куьйгалло дон Дагестанерчу тIемалоша а, 1840-1859 шерашкахь Имам Шемила Нохчийчохь а лелийнарг.\nМуха елла Хакимова Байсет,дешнаш юхаэцна Шевченкос,хIорда йистера Iамораш\nСоьлж-ГIала, тIом болуш а, хIинца а\nТIеман хан ю кху суьрташ тIехь. Шина тIамо ерриг а санна йохийра Соьлж-ГIала. 1995-чу шарахь суьрташ даьхна меттигаш тахана муха лаьтта хьажа вахара фотограф. Кхин гира цунна хьал 2019-чу шарахь.\nНохчо ву, берраш а санна, ГIиргIазойчуьра онкологаш Iамийнарг – Амирханов Ахьмад, баккъал а Дала дашо куьйгаш делла лор. Бишкекерчу онкоцентрехь а, лоьрийн академехь а болх бан лараво иза.


2011-чу Шарахь Зорбанехь Арадевлла Тоьлла Сурташ\nЧиллан-бутт 10, 2012\nДуьненан Зорбанан Сурт (World Press Photo) олучу фондо совгIаташ делла дуьненан массо маьIIехь болчу тоьллачу фотожурналисташна. ХIорш дIадаханчу шарахь даьхна уггар дикачарах сурташ ду.\n1 Испанера Аранда Самюэлна хьалхара меттиг елла Дуьненан Зорбанан Сурто 2011-чу шарахь хIокху балхах. Йеменехь президентана дуьхьал дIаяьхьначу протестехь лазийна стаг кара лаьцна Iаш ю цуьнан цхьа гергара зуда.\n2 Босни-ХIерцеговинера Сагол Дамира хьалхара совгIат даьккхина Денна Доьду Дахар бохучу номинацехь хIокху суртаца. Пачхьалкхан коьртехь лаьттинчу Ким Ир Сенан сурт тIехь долу гIишло ю гуш Пхеньянехь, Къилбаседа Корей.\n3 Цхьаьнатоьхначу Шташкара Синклэр Стефанис совгIат даьккхина "Бер-нускалш: Маре баха тIех кегий берш" цIе йолчу серих. Йемен-пачхьалкхехь даьккхина ду хIара сурт. ЦIен коч тIехь йолчу "зудчун" 6 шо дара, шен майрчуьнга йоьдуш.\n4 Швецера ХIаммерстром Никласа Керланийн номинацехь совгIат даьккхира хIокху суртах. Утоьйа-гIайре ю кху тIехь Брейвик Андерса бераш дайъинчул тIаьхьа. Дуккха а бераш, шайна тIера хIуманаш дIа а яьхна, хи чу лилхинера, кхераме йоцучу метте кхача гIерташ


Динул-Ислам - Хаттаршна жоьпаш - «Аджуррумия» олу жайнина а, «Ан-нахьвул вадихь» бохучу жайнина а башхо хIун ю, цаьршинах муьлха дика хир ду деша а, Iамо а?\nАссаламу Iалайкум сан ваша Олхазар, цхьа хаттар дара сан хьоьга, «Аджуррумия» олу жайнина а, «Ан-нахьвул вадихь» бохучу жайнина а башхо хIун ю, цаьршинах муьлха дика хир ду деша а, Iамо а?\n1. Амма хIун башхо ю аьлча, хIинца вайна дагайогIурш иштта ю:\n- «АджуррумиййахI» жайна яздина волу Iеламстаг хьалха хилла болчу Iеламнахах ву. Иза Мухьаммад ибн Мухьаммад ибн Давуд ас-СинхIа́жий ву, Ибн А́джурру́м аьлла вевзаш волу (цундела аьлла оцу жайних «А́джурру́миййахI»), хIижратан терахьца 723 шарахь кхелхина а волуш (Дала къинхетам бойла цунах). Ткъа «Ан-нахьвул-ва́дихь» яздина волу ши дешна стаг хIокху заманара ву. И шиъ Iалий ал-Джа́рим а, МустIафа́ Ами́н а ву.\n- «АджуррумиййахI» хьалха-хьалха дуьйна Iеламнаха хьоьхуш, Iамош схьадогIуш хилла ду, цундела цунах «классически» жайна ала мегар ду. Ткъа шолгIа жайна иштта дац.\n- «АджуррумиййахI» дагахь Iамо йиш йолуш, дуккхамма дагахь Iамош а йолуш «матн» ю. «Матн» ларалуш долчу жайнех ду иза. Ткъа шолгIа жайна шен дешнашца ша ма-дарра дагахь Iамон жайна дац, цу тIехь долу маьIна а, бакъонаш а дагахь Iамон жайна ду.\n- «АджуррумиййахI» тIехь шардарш дац, шолгIа жайни тIехь хIора тема чекх мел йолу шардарш ду. Иза шолгIа жайнин дикачу хIуманех ду.\n- «Ан-нахьвул-вадихь» хIокху заманахь яздина жайна хиларе терра, цуьнан мотт атта бу, паргIат кхеташ бу. Вукху жайнин мотт а бац хала, делахь а жимма башхула ю цаьршинна юкъахь.\n2. Амма цаьршинах муьлхарг дика хир ду деша аьлча… Деккъа цхьа жайна дешар, цуьнца цхьаьна кхин жайна доьшуш ца хилар дика ду аьлла ца хета суна. Цундела, бух лоруш дерг «АджуррумиййахI» хилча, иза аьтту болччул дагахь Iамо а хьожуш, иза коьрта жайна а лоруш, цуьнца цхьаьна цунна гIонна и шолгIа жайна дешча дика хир ду. Иза ас айса деш хилларг ду: мотт Iамочу институтехь хьоьхуш долчу жайница цхьаьна айса сайн чохь «Ан-нахьвул-мустатIо́б» цIе йолуш долу жайна доьшура ас, цунах суна доккха гIо а хуьлура, алссам кхетам а лора цо, маIхIадехь хьоьхучул жимма совнаха Iилма а лора. И жайна иIраб дарна чIогIа дика хетара суна, хIунда аьлча маIхIадехь хьоьхуш хиллачул жимма кIоргера иIраб дора цо. Масала, маIхIадехь тахана оха «мафIул мутIлакъ» схьаэча, ас сайн чохь и тема шинне жайни тIера йоьшура, Iамайора.\nЦундела, хьайга Iамалахь и ши жайна цхьаьне Iамо хьажа. Нагахь санна шиъ Iамалуш дацахь, доьххьара Iамо атта хир дерг «Ан-нахьвул-вадихь» ду аьлла хета суна. Иза Iамийначул тIаьхьа, хьайна лаахь «АджуррумиййахI» Iамор ду ахь.\nДала аьтту бойла хьан, Дала гIо дойла хьуна, кхетам а лойла хьуна, пайдане Iилма а лойла хьуна.


Цхьа пачхьалкх – тайп-тайпана турпалхой: Кадыровна луучу кепара истори муха хуьйцу Нохчийчохь\nНохчийн лаьмнашкахь юхаметтахIотторан белхаш талла веана Кадыров Рамзан\nНохчийчоьнан куьйгалхочун тIедилларца, 2017-чу шарахь "нохчийн къоман историна а, нохчийн культуран тIаьхьало Iалашъярна а" лерина республикехь комисси вовшахтуьйхира. Оцу комиссин гIуллакхашца доьзна 2018-чу шарахь Соьлжа-ГIалахь "Этногенез а, Кавказан къаьмнийн этническан истори" олу конгресс сихонца гулйира. Цуьнан декъашхошна Кадыров Рамзана "къоман бакъйолу истори кхолла", аьлла тIедиллар дира. Нохчийчоьнан хIинца волчу куьйгалхочо Кремлана муьтIахь волчу кепара шен политика кхуллуш хиларна, XVIII–XX бIешершкара динан а, политикан а гIуллакххой буьйцуш, меттигерчу историкийн хIинца хьехон йиш яц, масала, царах муьлхха а Оьрсийн империна дуьхьала тIамехь кхелхина хилар, йа церан биографера бIегIийла йоцу факташ.\n2022-чу шеран Стигалкъекъа-баттахь Нохчийчоьнан Iилманан академин президента Гапуров ШахIруддис, вевзаш волчу нохчийн шейхан Нажин-Юьртан кIоштарчу Симсара эвларчу Зандакъан Гази-Хьаьжан ду бохучу каш тIе хIуттучу хенахь дIахьедира, шена куьйгкIеларчу хьукматашкарчу историкаша исламан Iилманчаш-моллашца цхьана болх бийр бу, Нохчийчоьнан къомера схьабевллачу нехан дIабоьхкина меттигаш гучу а йохуш, церан цIерш бIешаре яхарехь.\nИштта делахь а, Зандакъера шейх оьрсийн Iедална дуьхьало ярна 1860-гIа шераш долалуш ссылке хьажийна хилар а, дай баьхначу лаьмнашка юхаван бакъонах вохорна Маккахь дIавоьллина хилар а ца хьахийра Гапуровс.\nИмам Шемалан накъостех цхьаъ хилла волчу ЦIоьнтрара Шоип-Моллан истори а хержаме дагалецира Гапуров коьртехь волчу нохчийн Iилманчаша. Цуьнан каш тIе хIуьттучу хенахь делегацин декъашхоша билгалдаьккхира, Кавказан тIеман хенашкарчу нохчийн буьйранчан хьуьнарш. Амма девзаш доцчу бахьанца цара ца дийцира, наиб шен юьртарчу наха вер бахьана - иза шен бакъонел а сов валар дара – ма-дарра аьлча, шен куьйгкIеларчу латтанаш тIехь марехь боцу зуьдарийн маре балар тIедожор.\n"Зуламхойн, террористийн" хIосташ а ихкина, Iедало ца магийна турпалхой бу нохчийн\nЦул хьалха Гапуров коьртехь волчу тобанна сихонца "схьакарийра" Таймин Биболатан каш, XVIII чакхенгара XIX-чу бIешеран хьалхарчу декъе кхачалц хеначохь хилла нохчийн политикан а, тIеман а гIуллакххо ву иза, Кавказан тIеман декъашхо а ву. Иза дIавоьллина меттиг гучубаккхар тIедожийнера Кадыров Рамзана – иза дира оцу буса. Дийнахь нохчийн историкаш, дийцарехь, Таймин Биболатан ду боху оцу каше бахара. Амма цул а де хьалха Iилманчашка ца алалора цуьнан билггала йолу меттиг.\nКарийна каш баккъала хилар шеконашкахь дуьтура историкаш схьабаьхкина йолчу Илсхан-Юьртан бахархой а, - меттигерчу наханна цкъа а хезна дацара кхузахь Биболатан каш ду бохуш. Цул сов, Iилманчашна хаа дезара XIX-чу бIешарна юккъехь и юрт малхбалехьа оьзна хилар, тIаккха наибан каш а леха дезара Гумс хин уллорчу дIатесначу ширчу кешнашкахь.\nНохчийн юкъараллин имам Шемалехьа йолу догойла Кадыровс хийца гIортар а дацара кIезга къовсаме. 2019-чу шарахь Нохчийчоьнан куьйгалхочо критика йира цо Кавказан тIом боьдучу юкъанна республикехь лелийначунна, тIаккха цунах йийсархо хилар иза "нохчашна дуьхьала террор" ю аьллера цо.\nШемалс Оьрсийчоьнца тIом барехь нохчий лелийна, тIаккха императорца барт бина, бохуш юкъараллехь ойланаш яржор долийра Кадыровс. Делахь а, хIинццалц имам республикехь турпалхо а, суфийн шейх лоруш вара (тIаьххьара чIагIдар къовсаме ду историн агIонца дуьстича).\nДелахь а, пропагандан Iаткъамца, Iалашо кхочушйира – имам Шемал шолгIачу тIегIане дIатеттира, цуьнан метта дIахIоьттира Кадыров Рамзанан тайпанах волу стаг – наиб Бенойн Бойсхар.\nВевзаш волу политикана а, динан а гIуллакххочунна, Имаматан хьалханчана, оьрсашна дуьхьало яран куьйгалхочунна оцу тайпа мах хадорна протестан тIулгIенна тIе нисвелира Нохчийчоьнан куьйгалхо. Юкъаралла реза ца хиларо шен дешнаш юхаэца декъаре вира Кадыров, цо дIахьедира, мостагIаша шен дешнаш харцдина аьлла.\nСтигалкъекъа-беттан чакхенгахь Нохчийчоьнан Шаройн кIоштара Кенхи ломан эвлахь регионерчу Кадыров Ахьмадан цIарахчу фондан чоьтах тIаьххьаре а имам Шемалан цIарах маьждиг диллира.\nСийлахьчу нехан тIаьхье нохчийн Iедалан куьйгкIелахь\nНохчийн турпалхойн а, бусулба сийлахьчу нехан а тIаьхьенах шайн ма-хеттара пайда оьцу Нохчийчуьрчу Iедалхоша. Масала, Соьлжа-ГIалано жигара лелайо, Мухьаммад пайхмаран тIаьхьенах бу бохучу къурайшийн авторитет. Республикехь бусулба дин тIеэцначу хенахь дуьйна уьш кхузахь беха бохуш дуьйцу. 2009-чу шарахь Шелан кIоштан Дубин-Эвлахь пхеа къурайшин доьзална 20 бIеметр латтанаш делла, царна тIехь хIусамаш а, 100 стаг чу тоьа маьждиг а дина.\nПайхамаран тIаьхьенах бу бохурш кхин а беха Нохчийчохь. Масала, Йоккхачу АтагIара СалиховгIар лелабо Iедалхоша, юккъехь чIир йолу доьзалш берте балорхьама, даздаршка кхойкху уьш, къаьсттина ларам хилар гойтуш, иштта, пайхамаран тIаьхьено Кадыровн Iедал къобал до бохуш санна кеп хIиттош.\nТурпалхочун васт къомо дуьйцу, тIаьхьенашка дIа а кховдадо. Цхьанге хийцалур дац иза\nЦул сов, Нохчийчуьра уггара йоккха суфийн тобанан, кунтахьаьжхойн ойла тIеерзон Iалашонца, республикерчу Iедало регионе ваха кхайкхина вевзаш волчу шейхан Кишиев Кунта-Хьаьжан йоьIан Эсетан кIант.\nИбрахIим Сайфуддин Иракъехь вина, цигахь а вехаш а вара, шен ден да, ненан нана а даха хоьвшинчу меттехь. 2013-чу шарахь уьш шайн берриг доьзалца Нохчийчохь баха схьабаьхкира. Кунта-Хьаьжан доьзалерчу нехан цIарах Соьлжа-ГIалахь 13 урамна цIе тиллина. Сайфутдинан доьзалхошна Соьлжа-ГIалин юккъехь хIусамаш йира.\nТIаьххьарчу шерашкахь Кадыровс а, цуьнан гоно а тидаме эцначарлахь бара XVIII-чу бIешарахь ваьхна волу, дIалаьцначул тIаьхьа 1794-чу шарахь Шлиссельбургскан гIепахь кхелхина волчу шейх Мансуран тIаьхьенах болу нах. Къилбаседа Кавказан дуьххьара имам Нохчийчохь уггара бевзаш болчу турпалхойх цхьаъ ву. Къобалъянзачу Ичкерехь цуьнан цIе тиллира аэропортана, майданашна, урамашна. Шейх Мансуран васт республикан ахчанийн кехаташна тIехь дара (имам Шемалан санна). 2017-гIа шо тIе кхачалц цо дакъа лацар цхьанне агIор билгалдоккхуш дацара.\nРеспубликан бахархой тешна бара, шейх Мансуран цIе аэропортана юха а туьллург хиларх. Амма цуьнан меттана, Кадыровн ден цIе тиллира цунна.\nТIаккха Iедалхой реза хилира нохчийн историн гIуллакххочун цIе цхьахйолчу Соьлжа-ГIалин кIоштанна тилла – шейх Мансур вина йолу Алды эвла юкъайогIучу кIоштанна. Оцу кIоштан префектуран куьйгалхо хIоттийра цуьнан шортта тIаьхьенахь болчу нахах цхьаъ – Яхъяев Мохьмад. Иза лелаво ичкерихойн блогершана а, Кадыровн дуьхьалончашна а критика ярехь. Яхъяевн самукъа долу Ичкерин заманахь нах хьийзорах лаьцна дуьйцуш, тIаккха, дийцарехь, таханлерчу Iедалхоша ларам бо шейх Мансуран а, цуьнан тIаьхьалонна а.\nКавказ.Реалиица къамелдина эксперташ тешна бу, Iедало хьалха хилла турпалхой а, церан тIаьхье шайн хьашташна лелош хиларх.\n"Къомо Оьрсийчоьнах дIакъастарна дуьхьа дина тIемаш - историкан хиламаш а лоруш, турпалхой – оцу тIемийн декъашхой а лоруш йолчу кIезга регионех цхьаъ ю Нохчийчоь", - боху Соьлжа-ГIалара схьаваьллачу бакъоларъярхочо Янгулбаев Абубакара.\nЦо билгалдоккху, республикехь кхин башха ларам ца хуьлу СССР-н хенашкарчу турпалхошка, Сталинан депортацеш а, репрессеш а бахьанехь. Амма меттигерчу бахархоша ларам бо Кавказан тIеман а, Нохчийчуьрчу шина тIеман турпалхойн, амма таханлерчу Iедало церан иэс шайн луучу кепара лелайо, йа иза тIепаза йайъа гIерта.\n"ТIаьххьаре а республикехь ларам беш бу Кавказан проконсулна Ермолов Алексейна, генерална Засс Григорийна, муфтийна Кадыров Ахьмадна, инарлана Шаманов Владимирна. ХIаъ, уьш Оьрсийчоьнан турпалхой бу, амма бац дера Нохчийчоьнан. "Зуламхойн, террористийн" цIерш а кхуллуш, Iедало ца магийна турпалхой бу нохчийн", - дийцина Янгулбаевс.\n"Европерчу нохчийн Ассамблейн" президента Муртазалиев Аслана сонта бу боху нохчийн Iедалан историн хьежамаш.\n"Къоман турпалхошца цара шаьш бузучу хенахь, дуьххьара цара шаьш тешийна, къоманна дуьхьа дахар дIаделла хиларх, хIинца цунах къам тешон гIерта уьш, эзарза аьлла болу аьшпех бакъдерг хуьлу бохучух пайда а оьцуш. Амма турпалхочун васт къомо дуьйцу, тIаьхьенашка дIа а кховдадо. Цхьанге хийцалур дац иза. ТIаккха Iедалхоша тIеолла хьийзош йолу верси массочу хенахь перманенте хуьлу, иза тIепаза йовр ю", - тешна ву Муртазалиев.\n2014-чу шарахь дуьйна Кадыров Рамзанна хьокъехь масийттаза санкцеш ехира Малхбузерчу мехкаша – иза бехкевора, Нохчийчохь Iазап лелорна а, низамехь доцуш нах байъарна. ТIаьххьара Кадыровн хьокъехь доза тоьхнарг Япони яра – Оьрсийчоьно Украинаца бечу тIамехь цо дакъа лацарна.


Ма хоза я гобаьккха дIа-хьа хьажача — Сердало\nМа хоза я гобаьккха дIа-хьа хьажача\nУкх деношка Наьсарен салоIача моттигех цхьаннахьа гIолла со хьавоагIаш аз зийр, наха Iоховша техача гIанда юхе мороженное чуяьлла каьхат уллаш. Се дIатIакхаьчача хьал а ийца из каьхат нувхаш кхувсарга чу дIачутоссаргда-кх аз, яхаш из Iокхессачоа раьза а воацаш водар со. Цига со дIатIакхачале мичахьара гучаваьннав ца ховча цхьан зIамигача сага хьал а ийца дIа а дихьа нувхаш кхувсарга чу дIачукхессар из каьхат. Цкъарчоа хала хийттар сона из сайл хьалхаваьнна, бакъда, цул тIехьагIа кхийттар со, са дагахьа хиннар мо шийна маьл баккха уйла дага а хинна цо из даьлга.\nМоллагIдолча хIаманна тIагIолла хетадала йиш я вайна нах во, дегаза, бIеха, сийдоацаш, къиза, баьде, хьарама ба аьнна. КIеззига воашта гонахьа вай дIа-хьа хьежача корбоагIа вайна дикаш деш, нийсача наькъашца лелаш бола нах а. Хетаргахьа дикабараш бецаре ер дуне хьогге а хаьрца чудаха хургдар. Бакъда, мел дика вар а гIалатвоалаш, цунгара харц хIама карагIдоалаш нийслу. Цхьаволчо хьона вIалла кхувсаргьяц аьнна хетача, къаьга хоза аре бIехъеш нувхаш Iокхувсаш нийслу. Цудухьа хала да нах бовза, уж кхетабе, цар дег чура оамал ха. ТIера цхьан тайпара а болаш чутехар кхыдар а долаш хул цхьабола нах.\nМичча тайпара дале а цIено дика я. ХIара сага ше вахача кура тIара, юртара, мехкара моттиг кхычахьарчул хозагIа хетт. ДIауйла йича харцахьа дац из. ХIана аьлча, ше Iоваь хьалкхийна моттиг дукхагIа еза сага. Вай даьша яхад, «Оалхазара а беза ший мохк». ХIаьта къаьста адам декхар да ший мохк беза а, лора бе а, бIехача воча хIамах цIенабе а.\nЦхьадола хIама хул геттара айдий, нахала даьле дувцаш. ХIаьта цхьаволчо шийна бIаргадайна зулам ший кулгаца, е багенца, е низаца юхатох. Цу мо болчарех кхелла хургда-кх вай даьша из: «ГIулакх – хьалха, къамаьл – тIехьа», яха халкъа кица.\nЮрта хьастара мала хий а дахьаш машенаца со хьавоагIаш зийр аз, ший машена чура бел хьа а ийца, наькъа юкъе енна улла зIий хьалэцаш воалла воккха саг. Цу мо долча хIаманца хьона чам а хилча, цул совгIа хьо хоамбоаржабархо а хилча цу мо долча хIаманна тIех мича воалалу. Сай машен юстара а яьккха, дIатIаваха, фу ду Iа, аьнна аз хаьттача йоах воккхача сага: «Даьла ший духьа лаьттах кIоаг а баьккха дIайолла воал со ер, укхаза хьадж хьа а ухаш наха новкъа а йолаш улларгйоацаш».\nМишта хоза болх ба из. Лакхе вай дийцача: «ГIулакх – хьалха, къамаьл – тIехьа», яхача кица тоам беш да цо леладу гIулакх. Аз санна оаша а зийна хургба, тIехьарча хана унахцIенох лаьца дувцаш нах. Из дувцар цаI ма дий, бакъда керттера дар леладеча гIулакхашкахьа из хьакхоачаш хилар да. МоллагIдола хIама хьадеш хилча наха юкъе дувца даккхале из кхоачашдеш вар ва-кх эзди. Вай хIаране ше-шийга хоаттаре чIоагIа бакъахьа хургдар: фу ду хьогI аз, ер дуне, са мохк, шахьар, пхьа, кур, вай са доаха фо цIенагIа хургдолаш, Iокхувса нувхаш кIезигагIа хургйолаш? Уйла йича кора а доагIаргдар цу хаттарашта жом. ХIараненна дика хов вайна воаш мишта лела а воаша фу Iалашду а.\nБоккхагIаша кхувш боагIача ханна кагирхошка унахцIено лелае аьнна дIадувцарал совгIа, фу бахьан долаш еза из цIено, фуд цо адамий вахаре кхоачашдер, из хьалхадаккха деза. ДIакхетабе беза нах, цох хьабоалача пайдах. Уйла яйта еза, Iалам лорадар сенца дувзаденна да, сенна дика да из. Цул совгIа моллагIа воккхагIволча саго ший гIулакхашкахьа дIахьокхаш дар наха тIакхийтте дIаэца. Иштта да укх цIенонцара дар а. Нагахьа санна вай юкъара моттиг бIеха лоаттайой из эцаргда кхувш боагIачар дIа, хIаьта вай воашта гонахьра моттиг цIена лоаттайой из а дIаэцаргда цар. Цудухьа чIоагIа лоархIаме хет сона цу воккхача сага ший гIулакхаца Iалам лорадар гойта.\nЦу хIаманца сакъердаденна, лаьрххIа цу гIулакха бел а яхьаш венав хьо, аьнна аз шийга хаьттача воккхача сага дийцар сона:\n«Бусалба динга диллача чIоагIа маьл болаш да, моллагIа денна уллача дийната хье тIакхаьчача, башха дац аькха из дале а кхыдола хьайба дале а, оалхазар дале а цох во хьадж хьаухаргйоацаш кIоаг а баьккха наха новкъа хургдоацаш лаьттах из дIадоллар. Дала гештдолда цунна, тха даь-вошас дилла а ший ворда чу бел лелайора, ше ишта денна уллача Даьла кхоллама тIакхаьчача из дIахьуладергдолаш. 1989 шера кхелхав тха даь-воша, доккха оарц даьнна дукха нах тIабаьхка дIавеллар из. Цу хана денз хьа аз а лелабу из болх. Цудухьа чу а ваха хьая ца езаш са машена чу масса хана а тIехьашка уллаш я-кх бел. ЖIали, хьакха, бIехал чIоагIа дегаза а бIеха а лоархI вай, дале а уж а Даьла кхоллам ба цхьа гIулакх кхоачашде низболчо хьакхелла. Тахан, из Даьла кхоллам дIахьулабеш вай хуле, кхоана Дала вайна цох маьл баларал совгIа, арий ара Iокхесса улийтаргдац вай дакъа. МоллагIа кораваь а короргва вай дIахьулде. Цудухьа лерхIам хилабеза моллагIча дийнача хIаманца», — аьнна аз хьайийхача сога бел хьа а ца луш ший болх бир воккхача сага.\n«Ер сога йита Iа, тIехьагIа хье ишта денна уллача дийната тIанийслой из дIахьулдергда Iа. Цох хьона а, сона а – шиннена маьл хургба. Кхы вIалла деце гонахьара вай садоахаш дола фо лоаттаду Iалам а цIена хургда», — аьнна из хьехар дир сона воккхача сага.\nВайна ца ховш кхы а хила тарлу ишта из болх лелабеш нах, бакъда вай теркам биц цар. Водар деш воалла саг дуккха а дикагIа хоалу вайна, бIарга гу. Цудухьа шийна гонахьа дIа-хьа хьожаш, нах а Iалам а зувш хилавеза саг. МоллагIча хIаманна зем баккхар, из теркалдар эздича наьха гIулакх да.\nГонахьара Iалам. Тамашийна болх ба из, Даьла воацача сага вIаштIехьа даргдолаш хIама дац цун доал дар. Хам бе безаш гIулакх да из, амма вайна юкъе дуккха а ба, шоай коара Iайна нувхаш дIа а йихье миччахьа цхьаннахьа белгаляьйоацача метте дIакхувсаш. Хоза кхийна латта Iалам бIехдечул ший коа юкъе кIоаг хьа а баьккха цу чу йохкар гIойле я сага ший коара цаэша совъяьнна хIамаш. Иштта вайна юкъе болаш ба бIеха хиш хьаара а дехкаш, юкъара моттигаш бIех а еш, фо бIех а деш наькъа тIа из хий Iоухийташ бола нах. Цу нахагара Iалама меттел адамашта а доккха зе доал.\nЦхьаькха да наха Iомадаь хIама. Цхьаннахьа салаIа, шоай самукъа даккха хьуна йисте Iийне, е додача аьлен хи йисте, е лоам дай баьхача гIалашка, дукха нах ух. Бакъда цхьаболчар шоай гIулакх чакх а даьнна шоаш цигара дIаболхача хана дIа а ца йоахаш нувхаш ют. Из вай деш хилча цох доккха зе доал адама меттел хьайбашта а. Фуй ца а ховш цу нувхашта юкъе бат чу а яьккхе, уж Iувшаш юаш шоашта бала бу хьайбаша. Воай декхар вай кхоачаш цадар бахьан долаш из беркат да салаIа бахача нахагара мотт ца ховча, кхетам боацача хьайбашта а оакхарошта а хьадоалаш дар. Миччахьа мара цааларах, воаш дIатIанийсаденна нувх хьалъэцаш хиладезача вай из юхамаччахьа леладу. Воаш дахаш дар вай цIа, юрт, мохк, дуне долга кхетаде деза вай. ХIаране шийна хьалхашка декхар оттадой ше ваха моттиг цIена лоаттае, тIаккха гIулакх нийсача апарах а дирза вай хьал тоалурга. Бусалба Iилма дийшача наха хьаяхаш да Дала Къуръана чухьа аьнна латт яхаш: «Дала шун хьал хувцаргдац оаша оашош из хувцалца». Цудухьа вай хьал хувцадалар дикагIча оагIорахьа хилийта деза вай.\nЛакхе аз вийцача воккхача сага кхоачашдаьча гIулакхо вайна гонахьара Iалам цIенадаргахьа доккха дакъа дIалоац. Хетадала тарлу, фуд из, цхьа зIий мара йий цо дIаеллар, бакъда, цох адама хьадоалла зе доккха да, из арий ала йиссача.\nГIалгIайчен хоза Iалам толха ца деш вай тIехьенна дитар, царга дIакховдадар вай массане декхар да. Дуккха тайпара Iалама хозленаш я вай мехка. Хьунаш, даьгIенаш, къаьга хьасташ, дукха тайпара доккхий а кегий а аьлеш хиш.\nУкх сай статьягахьа сона дукхагIа белгалдакха ловр фуд аьлча, вай воаша леладер фуд а ховш, фуннагIа дирах — шийгахьа пайда бола гIулакхаш леладеш хилар. Боккха къахетам баьб вайх Дала совгIата хоза мохк баларца. Лоамаш, хьунаш, аьлеш, хьасташ, цIена фо долаш хоза мохк ба вай дахар. Вай дахача юрташка нувхаш Iо ца кхувсаш моттигаш цIена лелаяр вай декхар да.\nМа хоза я гобаьккха дIа-хьа хьажача, хIара кхоллам ше-ший тайпара хоза ба, амма вай дукха теркал диц из деррига. Нагахьа санна цхьа ийрча хIама деш воаллаш саг хуле из чехка зув вай. Во деш воаллар а дика деш воаллар а шаккха зерца, цар леладеча гIулакхашкахьа пайда хургбар деш даха ираз хилда вай. Болаш ба дика нах укх лаьтта, цар иразах ма хьегалда вай.\n← Бераши ахкан малхи


Обновлено 30.03.2012 11:39 Автор: Administrator 30.03.2012 11:37\n«Нохчийчоь, хьо йоцуш хилча ...»\nХих дуьзначу бIаьргашц, лерина ладоьгIуш Iара тхан нана эшаре: «Нохчийчоь, хьо ца хилча, со мича гIур вара? Мича?» Хиэдачу озаца, бIаьргех йовлакхан тIемаш а хьоькхуш, нанас хоьтту: «Ва йоI, «Нохчийчоь, хьо ца хилча, со мича гIур вара?»- ца боху цо?».\nСо цуьрриг цец ца йолу: «Баьхча хIун ду? И аьлла а, кхин аьлла а ахча ца даьккхича ма ца волу иза. Мича гIур вара? Эцца Турце я Европе гIур вара-кх, нах санна»,– сан жоп кIоршаме дийкира. Ас кIезиг ойла йира цу хенахь сан нана йилхинчу дешнийн, сан а йиш яцара, со а яра ахча даккха дезаш.\nОбновлено 30.03.2012 11:37 Автор: Administrator 30.03.2012 11:31\nДа а, цуьнан кIентий а\nАНАС. Де дика дойла хьан, Дада! Ахь кхойкху аьлла ма даьхкина тхо!\nДА. Кхойкхура! Охьаховша, сехьа а довлий.\nАНАС. Дала хьо тхуна, дуккха а вахавойла, хьомсара Дада. Ма ала тхоьга хьуо волчохь охьалахло…\nИДРИС. Дукха кегий долуш дуьйна, тахханалц хьо волчохь тхох цхьа а охьахиъна ма вац, хьан ларамбеш, хьан сий деш…\nДА. Хаьа суна… И хаза гIиллакх тахна цкъа дохадар сан дехар ду. Iожалла гергахь ю, и суна хаало… Цундела ас олург аш, охьа а ховший, ойлаеш дIа эца…\nОбновлено 30.03.2012 11:11 Автор: Administrator 30.03.2012 09:18\n(Нохч-ГIалгIайн Халкъан поэт Арсанукаев Шайхи дагалоцуш)\nОбновлено 20.05.2017 18:06 Автор: Administrator 30.03.2012 09:03\nНацкъара лела некъахо\n(Арсанукаев Шайхи дагалоцуш)\nМаржа, жималла мелла а чIиркъе а, сонта а хуьлуш хиллера-кх (шел хьалха хIумма а ца хилча санна), дерриг а ша дийр ду а моьттуш. Сан а дара иштта цхьа шераш – хьенан ца хилла-кх… уьш!


Шемара тIом а, цига бахначу нохчашкара хьал а\nПутина а, Кадыровс а ДАIИШ шаьш эшийна боху…\nКадыров Рамзана Оьрсийчоьнан телеканалашкахула ткъеха де хьалха дIахьедира, ДАIИШ-ехь а, Шемарчу, Иракъерчу кхечу массо а тобанашкахь а тIемаш бина нохчий берраш а санна хIаллакбина, аьлла.\n… Амма таханенна болчу хаамашца, Шемарчу Хама а, Идлиб а провинцешкахь лаьтта къиза тIемаш. Олийла дац, ницкъаца дуккхаза а совдовлуш Асадан а, цунна гIодечу пачхьалкхийн а эскарш делахь а, ДАIИШ-о а, цуьнца боцчу ницкъаша а ен дуьхьало дIалекъна.\nХама кIоштарчу тIамехь доккхачу декъанна кавказхойх лаьттачу «Джейш аль-Мухаджирин валь-Ансар» тобан амир аш-Шишани СалахIуддин (Маргошвили Пайзулла) кхалхаро юха а дагалоцуьйту пхеа шера чохь Малхбалехь лета кавказхой.\nШемарчу тIаме мел бахана нохчий, берраш ца байъинехь а, царех дукхахберш хIаллакбина Кадыровс бахар бакъдолчунна герга хила тарлуш делахь а, ца догIу цо кхидIа дуьйцург Путин Владимира баьхначуьнца.\nШена тIера бехк а боккхуш, Нохчийчоьнан куьйгалхочо Шема тIаме нохчий, цхьа жима дакъа доцург, Европера арабевлла кхаьчна, олу. Ткъа президенто динчу дIахьедарца, Оьрсийчуьра вахана тIом беш 4000 стаг вара - ткъа нохчийн терахь царалахь кхечу цхьана а къоман векалел кIезиг хуьлийла данне а дац.\nХIун хьал ду Шема тIаме бахначу нохчашкахь тахана?\nКхушеран аьхка а, гурахь а, кху муьрехь а лаьттинчу тIемашкахь, кхиболу даIишхой а санна, дукхахболу нохчий белла. Иштта ала тарлуш ду массо а агIор баьржаш лелла хаамаш кепатоьхча. Цхьадолу дакъа Туркойчуьрчу шайн махкахошца-мухIажиршца дIаиэн а гIоьртина. Ткъа я ДАIИШ-ехь а, я ал-Нусрехь а боцуш, Асадна дуьхьал лаьттачу ницкъашца хилла нохчий, доккхачу декъанна, хIинца а бу циггахь.\nТаханенна Асад Башарца къийсалучу оппозицин ницкъашна хьалха цIе а лелаш, царна мехала а йолуш, юьсуш ю Шемахь кхо китаб (тIеман тоба) - "Аджнад аль-Кавказ" (амир Шишани Iабдул Хьаким (Ажиев Рустам), "Джунуд аль-Шам" (амир Шишани Муслим (Маргошвили Мурад), "Джейш аль-Усра" (вийнарг ву цуьнан амир - СалахIуддин аш-Шишани, хууш дац иза хьан хийцина).\n"Аджнад аль Кавказ" а, "Джунуд аль-Шам» а тобанийн амираша дуккхаза а дина дIахьедарш шаьш я Ичкерех а, я «Кавказ Имаратах» а доцийла хоуьйтуш. Оцу китабийн лидерш (Ажиев Рустам, Маргошвили Мурад) ву Нохчийчуьрчу шина а тIеман декъашхо. Рустам Нохчийчуьра вахана Шема, Мурад – Паьнказара. Ший а кхаьчна цига, Гуьржийчуьра Туркойчу а вахана, 2013-чу шарахь.\nШишани Муслим (Мурад) Iамерко язвина ша хIоттийначу террорхойн тептаре.\nХьахийна кхо китаб йоцург, кхин а ю Шемахь Къилбаседа Кавказера дIабахначу тIемалойн тобанаш. Амма уьш кхушеран тIемашкахь кхин гоьевлла яцаре терра, кIезиг хаало, яц прессехь хьахош.\nОьрсийчоьнан зорбано хаам баьржира хьалхо, нохчийн баьччанаша нейтралитет лаьцна, аьлла. Амма кху тIаьххьарчу денойн хиламаша гойту иза бакъдоцийла. Яржийначу видео чохь цара ца боху, шаьш тIамах мукъадовлу - боху, динца доьзна Iилма шайгахь тоъал дац, цундела цуьнан башхалла къовсучийн декъахь а дац.\nКадыров Рамзан, гуш ду, сихвелла нохчийн тIемалошна тIехь ша Шема хьийсочу наха толам баьккхинийла хаийта. Ткъа Шемахь тIемашкахь бисинарш боцуш, циггара а, Иракъера а арабевлла, аьтто ларбеш Iийраш дуккха а буйла юхьаръэцча, кхета торуш ду Асадна а, цуьнна аьтто бечу Путинна а толам базбан хьалхе дуйла. Яьхна цара территореш, амма ца баьккхина дуьхьалончашна тIехь толам.\nПутинах тера йолчу йоьIан ненан яхта лардеш тIеман эскорт ю, хаам бо "Собеседнико"


Оьрсийчоь -- Тодашевн а, Царнаевн а гергарчеран Москох хилла зорбан конференци, 30Стиг2013\nIамеркехь, Флоридехь, ФБР-н агенто герз диттина вийна волу Нохчийчура вахархо Тодашев ИбраьхIим цхьана а хIуманна бехке вацара бохуш чIагIдо цуьнан дас Тодашев Iабдулбакъис. Цо дехар дина Iамерки Iедалшка хиллачунна кхоччуш таллам бахьара аьлла. Шен уггаре а хьалхара лаам, шен къант цIа а веана, дIаволлар бу элира Тодашев Iабдулбакъис Маршо Радионна ша телефонехула еллачу интервьюхь.\nШай кIант Iамеркехь вийна аьлча дуьйна, тезет ду дIахоьттина Соьлжа-гIала йистехь бехачу ТодашевгIеран кертахь. Амма, нах хIинца а дукха оьхуш бац цаьрга, уллера гергарниш боцурш бен. Дакъа неIарга даллалца, тезет шен хила безачу барамехь ца хуьлу. Оцу хIуманна тIехь къахьоьгуш ву вийначу ИбрахIиман да Iабдулбакъи.\nХIинца иза Москохахь ву, шен вешийца. Ца хуучу бахьанашца, цу шинна хIинца а виза луш яц, шай кIента дакъа цIа дан. Iамерка векалалле ваханчуьра араваьлча, машена чохь воггIучу хенахь аьтто белира Маршо радионна Iабдулбакъийца къамел дан. Шен кIант Iамерке муха, хIун Iалашонца кхаьчна вара дийцира цо.\nТодашев Iабдулбакъи: «Университетехь доьшучуьра, практике Iамерке воьду аьлла вахнера иза. Цигахь жимма соцура вара ша, спортаца а дика дара цигахь, юха мотт а шарлура бара шена, цхьана шина кIирнахь цигахь Iийчхьана, ша цIа а веана, дешар чекх а доккхура дара аьллера цо. Университетан 5 курсе хьалваьллера иза. Ишшта вахана вара иза цига. Кхин хIума долуш вахана а вацара иза».\nШа велле, Тодашев ИбрахIима, шен деца зIене волуш дийцина хилла, Бостонехь эккхар дина бохучу Царнаев Тамерланца, уьйра юйла хьожуш ша наггахь тIекхойкхуш ву бохуш. Цхьанна а хIуманца, иза, саготта волуш ца хааделлера шена бохуш, кхин дIа а дуьйцу Тодашев Iабдулбакъис.\nТодашев Iабдулбакъи: «Къамелаш дан дера динера охашиммо. Кхин хIара ду аьлла хIума дацара цигахь. Вукху оцу накъостийн телефон тIехь карийна хилла кхуьнан лоьмар. Цуьнана хIун уьйранаш ю хьожуш, цкъа а, шозза тIекхайкхина ша, аьллера цо. Хилларг суна хаа-м ца хаа, схьадийцина доцург бен.\nЧу а баьхкина, бархI сахьтехь ле вина цара иза. Суна гина а дац, мел чIогIа зуламхо хилча а, оццула дукха стаг ле веш. Цхьа а теш а воцуш, адвокат а воцуш, вен а вийна дIабахна-кх уьш».\nЦкъачуьнна, цхьанна а тайпа Iалашонаш хIиттош яц Тодашев Iабдулбакъис. Коьртаниг, шен кIента дакъа цIа дерзор а, иза Даймахкахь дIадоллар а ду, аьлла тидам бира цо.\nТодашев Iабдулбакъи: «Цкъа долчуьнна цхьаа Iалашо яц сан. И кIант цIа а веана, иза дIаволлар ю. Бакъо а, нйисо а къасто хан еза, иза яц сан. Уггаре хьалха, виза лахь, цига ваха а вахна, юха схьаван дагахь ву со а, сан ваша а».\nШен кIанта вийначуьнна кхин догIуш хIума дац, нийсонца кхел яр бен, аьлла хета Тодашев Iабдулбакъина.\nТодашев Iабдулбакъи: «ТIаIзарах лаьцна аьлча, кхел а йина, чуволла веза и динарг. Кхин хIумма а дац. Цхьа а герз а доцуш, йина доьхьало а йоцуш, зуламхоша санна герз а диттина вийна-кх цара иза., цуьнгара даьлла хIума а доцуш. Хазахета вийна-кх цара иза».\nТодашев ИбрахIим Iамеркехь вийначулла тIехь, тамашийна хетахь а, Оьрсийчоьнан Iедалшкара цхьанна а тайпа дIахьедарш хилла дац, тхан вахархо вара иза, ур-аттала хиллачуьнна хьокъехь кхоччуш таллам бан беза аьлла а. Иза чIогIа тамашийна хета, оцу гIуллакхан саготта а хилла араяьллачу журналистан, бакъонашларъярхочуьнна Саратова Хедина.\nСаратова Хеда: «Вийнарг Оьрсийчоьнан вахархъо ма ву.ТIаккха, важа Царнаев Тамерлан а, махкахь ваьхна а, Оьрсийчоьнан вахархо ву. Кхаьргара цхьана агIора гIортор хира ю бохуш яра со. Кхуза Москоха схьадаьхкина тхо. Цхьанна а тайпана, арахьарчу гIуллакхийн министраллийн неIарга тхо дахча, тхо тергал деш стаг вацара.\nНах санна рагIехь а лаьттина, араваьллачу белхахочуьнца къамел дира оха. Тхо сиха дуйла а хаийтира оха. ХIара кIира чекхадолуш жоп хира ду элира тхоьга. Iамерка векалалле а аьлла дуо ха. Цара а шай лаккхарчу хьаькамашка аьлча а, тIелаца цкъачуьнна аьтто бац аьлла жоп деллера.\nСелхана оха журналисташка а дIахьедар дича, цигара тхоьга шаьш телефон а тоьхна тIелецира. Кхин хIара ду аьлла хIума ца аьллехь а, тIелацар а доккха хIума хеташ ду-кх тхо».\nНохчашна хилларг, шалхеланшца дустарна шорта масалша дара, амма, дуьненаюккъерачу бакъонашларъяран цхьанатохаралшкара гIо-накъосталла оцу ТобашевгIарна а, ЦарнаевгIера доьзална а ца хиларх цецъяьлла Саратова Хеда.\nСаратова Хеда: « Дукха а наха гIо дира тхуна кхузахь. Шевченко Максима а, Федотов Михаила а. Цара шай далучулла накъосталла дина тхуна. Амма, суна тамашийна хеташ дерг ду, дуьненаюккъерачу цхьанатохаралша хIара гIуллакх терго ца ярна. Суна хетарехь, Iамерко луш йолу гранташ хадарна кхераш,шай гIуллакх галдаларна кхоьруш бу аьлла хета суна».\nМаршо радио: «Хеда, цхьа хаамаша баьржира Царнаев Жовхар, шен ненаца Зубейдатца, зIене ваьлла аьлла. хIун дийцина цу шиммо, цуьнах лаьцна хIумма а хаий хьуна?\nСаратова Хеда: «Со Зубейдатца ХIинжа-гIалахь яра и къамел хилчу хенахь. Жовхар вистхилийтира цо. Шен чоьвнаш дIайоьрзуш ю, куьг кагдина ду шен, са ма гатта де, аьлла цо. Хиллачу гIуллакхах цхьа а хIума ца хьахаде аьлла бохура адвоката. Аз а гIийлу дара бохура ЖовхIаран. Цуьнана да Анзор а , доьххьара суна гина верг санна вац. ХIинца суна вовза а ца воьвзира иза. Къежвелла, къанвелла, хаза нехан санна, хала ловш ду цу шиммо и хилларг».\nДIадаханчу Еарин дийнахь Москохахь зорбан конференци дIаяхьара Iамеркехь вийначу Тодашев IибрахIиман де Iабдулбакъийн. Цо Iамерка лерина сервисаш бехке йира, шен кIантра бехке боцуш вийна хиларна. ТIедогIучу кIирнахь, Царнаев ЖовхIаран а, Тамерланан а гергарчу наха цхьанакхетара бу Москохахь журналисташца.


ГIурбана Iийдан де — Зори Ислама\nГIурба бохург – Iийдан дийнахь, я цул тIаьхьа догIучу кхаа дийнахь Далла герга хиларан нияатца эмкална, я бежанна, я уьстагIна, я газанна урс хьакхар ду. Веза-Сийлахьчу Дала боху: «Хьайн Далла ламаз де ахь, тIаккха гIурбана урс хьакха». «Аль-Кавсар», 2. ХIокху аятехь Дала омра дарца билгалдина, Iийдан ламаз динчул тIаьхьа бен гIурбана урс хьакхар нийса ца хилар.\nIийдан де бусалба нехан дезде ду. Абу ХIурайрата (Дела реза хуьлда цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) элира, аьлла: «Шайн Iийдан денош «Алло́хIу Акбар» бахарца хазде аш». ТIабарани. ИбрахIи́м-пайхамаран (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) суннат дендар а, къен-миска Iаш болчу нахана сагIина жижиг даларца шорто яр а, царна хазахетийтар а ду иза.\nАсхьабаша хаьттира Делан Элчане (Делера салам-маршалла хуьлда цунна): «ХIай Делан Элча, гIурбанаш бохург хIун ду?» Цуо жоп делира: «Шун ден ИбрахIиман суннат ду». И суннат лелийча шайна хIун мел хир бу, хаьттира асхьабаша. Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) элира: «Оцу гIурбанан хIора чонан цIарах дика яздийр ду шуна». Асхьабаша юха а хаьттира: «Ткъа тIаргIа?» Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) элира: «Оцу тIаргIан хIора чонца дика яздийр ду шуна». Хьаким.\nГIурбана урс хьакхаран хьукма\nГIурба – чIагIдина суннат ду, аьтто болчо кхочуш ца деш дита мегар доцуш. Доьзалехь цхьамма гIурба дийча, массарна а кхачам бо цо, цуьнан ял а хуьлу массарна. Ибн Iаббаса (Дела реза хуьлда цаьршинна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) элира, аьлла: «Адаман тIаьхьенах цхьаммо а хIокху (гIурбанан) дийнахь гIурбана урс хьаькхна цIий Iанорал еза Iамал ца йина, гергарло хоттаран Iамал йоцург». ТIабарани.\nIелин кIанта Хьасайна (Дела реза хуьлда цаьршинна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) элира, аьлла: «ЦIенчу нийятца, Делера ял хиларе сатуьйсуш гIурба дийначунна, цуо дийна гIурба жоьжахатах и ларвеш йолу дуьхьало хилла дIахIуттур ду». ТIабарани.\nГIурба дер важиб хилла тIедужу шина бахьаница: 1) Стага шен долахь долчу, гIурбана урс хьакха мегар долчу бежанна, я уьстагIна, я газанна тIе пIелг хьажийна, и билгалдаьккхича, хIара сан гIурба ду, я хIокху бежанца (уьстагIца, газанца) гIурба дуьйр ду ас, аьлла; 2) Стага чIагIо йина шена тIелаьцнехь, Далла гергахуьлуш гIурба дуьйр ма ду ша, оцу дийне ша валахь, аьлла. Иштта важиб хилла долчу гIурбана урс хьаькхча, цунах долу жижиг дерриге сагIина дала деза, и шена тIера дийначунна даа ца мега.\nГIурба дуьйш волчун бехкамаш\n1) Бусалба хилар. Керста волчунна тIехь дац гIурба дер.\n2) Пхийттара ваьлла волуш, хьекъал долуш хилар. Берана, хьекъална эшна волчунна тIехь дац гIурба дер.\n3) ГIурба ден аьтто хилар. ГIурбана урс хьокхучу дийнахь, цул тIаьхьа догIучу кхаа дийнахь шена а, шен доьзална а луш долчу напханал алсам рицкъа долуш иза велахь, гIурба дер тIехь ду цунна.\nГIурбана урс хьакха мегаш долу\n1) Эмкал; 2) Бежана; 3) УьстагI; 4) Газа. ГIурбана юьйш йолу эмкал пхи шо кхаьчна, бежана, газа – ши шо кхаьчна, уьстагI – цхьа шо кхаьчна хила безаш бу. Эмкал, бежана ворхIанна тIера ден мегар ду. Нагахь уьстагI шо кхаьчна бацахь, амма хьалхара цергаш охьаэгна белахь, иза гIурбана урс хьакха мегаш бу. Абу ХIурайрата (Дела реза хуьлда цунна) дийцина, шена Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) олуш хезира, аьлла: «ГIурбана урс хьокхуш болчу уьстагIах диканиг – иза шен хьалхара церг охьайожнарг бу». Ахьмад.\nГIурбана урс хьокхуш долу хьайба жижигана эшам беш долчу сакхтах маьрша хила деза. БIаьрзе дерг, астагIниг, гирз даьлларг, тIех гIийла дерг, лерга тIера цхьа жимма а дакъа даьккхинарг мегар ду гIурбана. Амма лергана Iуьрг даьккхина, я кIеззиг лерг хадийна хилча, гIурбана мегаш ду и. Iазибан кIанта Барраа (Дела реза хуьлда цунна) дийцина, Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) элира, аьлла: «Диъ хIуманах цхьаъ шеца долу хьайба гIурбана мегар дац: бIаьрзе дерг, шен бIаьрзе хилар билгал долуш; цомгаш дерг, шен цомгаш хилар билгал долуш; астагIа дерг, шен астагIа хилар билгал долуш; гIийла-оза дерг, шен тIум йоцуш». Тирмизи.\nХIара сакхташ санна лоруш ду церан жижиг эшош долу кхидолу сакхташ а. Урс хьокхуш волчунна нийят дар важиб ду, ша урс хьакхар деза а ду цунна. Нагахь ша и хууш вацахь, цо векал ван мегар ду урс хьакха хууш верг.\nГIурбана урс хьокху хан\nЗуль-хьиджат беттан 10-чу дийнахь малх схьакхеттачул тIаьхьа, ши ракаIат суннат ламаз дарца ши хутIба а доьшуш урс хьокху хан йолало. И хан чекхйолу Iийдан дийнал тIаьхьадогIучу кхаа динах кхоалгIачу дийнахь малх чубузарца. Iийдан дийнахь ламаз дина валарца урс хьакхар деза ду. Ламаз дале хьалха урс хьаькхна волчун гIурба хир дац. Iазибан кIанта Барраа (Дела реза хуьлда цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) элира, аьлла: «ХIара Iийдан де ламаз дарца дIадолор ду вай, тIаккха вайн хIусамашка дIадахана, гIурбана урс хьокхур ду вай. Иштта и гIурба дийнарг (Iийда ламазал тIаьхьа), иза вайн некъа тIехь (суннат лардеш) ву, амма ламаз дале хьалха урс хьаькхначо шен доьзална даа жижиг хилийтина, къобалдеш долу гIурба дац цо дийнарг». Бухари.\nГIурбанан жижигах дийриг\nВай хьалха дийцира гIурба дер важиб хуьлуш долу ши бахьана. Нагахь санна и гIурба дер оцу шина бахьанах цхьана бахьаница нисделлехь, цунна а, цуо шайна напха латто дезаш болчу цуьнан доьзалшна а мегар дац цуьнан жижиг даа. Амма цуо дийнарг суннат гIурба делахь, цунна мегар ду шена луъучул цунах даа. Ша дийначу гIурбанан кхоалгIа дакъа шена, шен доьзална даа чохь дитина, дисина ши дакъа мискачу нахана сагIина дIадалар дика ду цунна. Ша дийначу гIурбанан цIока сагIина яла мега, я цIахь дезар оьцуш йита мега. Амма и цIока йохка, я урс хьаькхначунна йолана яла мегаш дац. Абу ХIурайрата (Дела реза хуьлда цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) элира, аьлла: «Ша дийначу гIурбанан цIока йоьхкина волчун гIурба (къобал) хир дац». Хьаким.\nIийдан дийнахь лардан деза суннаташ\n1) Iийдан дийнахь ша ламазе вахале хьалха лийчар, керла бедар юхар, IатIар, я и санна хаза хьожа йолу хIума тохар суннат ду.\n2) Iийдан ламазе хьалххе вахар а ду суннат.\n3) ГIаш волавелла ламазе вахар деза, мелехь ду.\n4) ГIурбан Iийдане хIума ца кхоллуш вахар деза ду.\n5) Ша ламазе ваханчу новкъахула ца вогIуш, кхечу новкъа юхавар дика ду.\n6) ГIурбанан деношкахь хIора фарз ламазал тIаьхьа «Алло́хIу Акбар, Алло́хIу Акбар, Алло́хIу Акбар, ла́ ила́хIа иллалло́хIу, валло́хIу Акбар, Алло́хIу Акбар, ва лилла́хIиль хьамду» алар деза ду.\nIийдан ламаз даран куц\nЛамаз доьхкуш имама нийят иштта дийр ду:\n«Ас нийят ди жамIатца ши ракаIат Iийдан ламаз со имам хиллачу хьолехь Далла дан, Алло́хIу Акбар», – аьлла.\nИмамана тIаьхьахIоьттина ламаз деш волчо нийят иштта дийр ду:\n«Ас нийят ди жамIатца ши ракаIат Iийдан ламаз имамана тIаьхьа Далла дан, Алло́хIу Акбар», – аьлла. Ламаз дихкинчул тIаьхьа имамана тIаьххье хьалхарчу ракаIатехь ворхIазза «Алло́хIу Акбар» эр ду, ламаз доьхкучу хенахь санна ши куьг хьала а ойбуш. ХIора шина «Алло́хIу Акбар» юккъехь хIара тасбихь доьшур ду: «Субхьа́налло́хIи, валь-хьамду лилла́хIи, ва ла́ ила́хIа иллалло́хIу, валло́хIу Акбар». ТIаккха имама фатихьат (бисмилла) доьшур ду хаза а хезаш, тIаьхьахIиттинчара, имам дешна ваьлча «А́ми́н» аьлла, шайна хезачу барамехь бисмилла доьшур ду. ШолгIачу ракаIатехь пхоьазза «Алло́хIу Акбар» эр ду, сужданера хьаланислуш олуш дерг доцург. Царна юккъехь хьалхарчу ракаIатехь санна тасбихь доьшур ду. ТIаккха имама фатихьат (бисмилла) доьшур ду хаза а хезаш, тIаьхьахIиттинчара, имам дешна ваьлча «А́ми́н» аьлла, шайна хезачу барамехь бисмилла доьшур ду. Эттахьиг дешна, имамана тIаьххье салам а делла, дерзор ду ламаз. Цул тIаьхьа имама дечу шина хутIбане ладугIур ду, деш долчу доIина «А́ми́н» эр ду.\nВеза-Сийлахьчу Дала къобалдойла вайн гIурбанаш!\n← Большая тайна маленькой суры\nДостоинства и смыслы обряда жертвоприношения →\n19.08.2019 16.03.2020 Administrator


Хангошвили Зелимханан къайле: шозза вен гӀортар а, вер а\n2015-чу шарахь Тбилисин юккъехь мила ву ца хуучу стага маситтоза герз туьйхира Хангошвили Зелимханна\nГуьржоьнан векалш жигара гIо деш бу ПIаьнгазан кIоштара Хангошвили Зелимхан вер толлучу немцойн низамаш лардон органашна. Цу хьокъехь дIахьедар дина гуьржийн арахьарчу гIуллакхийн министралло. Хангошвили герз тоьхна вийна Марсхьокху-беттан 23-чу дийнахь Берлинехь. Зуламхо лаьцна ву. Иза ву 49 шо долу Оьрсийчоьнан вахархо. Цунах лаьцна дуьйцуш ду "Эхо Кавказа" сайта тIехь араяьллачу материалехь.\nХангошвили Зелимхан вийна, пIераскана дийнахь маьждиге воьдуш, паркехула чекхволуш. Хууш ду иза вийначо шегара герз къайладаккха дагахь, Шпрее хичу кхьоссина хилар. Полицин белхахошна карийна иза оццу дийнахь. Зулам даран тоьшаллаш санна гулйиначу хIуманашна юкъахь ю вилиспят а -- цу тIехь дIаваха гIоьртина хилла Хангошвилина тапча тоьхна Оьрсийчоьнан вахархо.\nКарарчу хенахь хуург иза бен дац.\nХангошвилина гонаха лелаш дуккха а хабарш дара. Хууш ду цо дакъалаьцна хилар Нохчийчуьрчу шолгIачу тIамехь, цу бахьаница Оьрсийчоьно иза дуьненаюкъарчу лехаме а веллера.\nХангошвилис шена тIе тидам бахийтира Гуьржийчохь 2012-чу шарахь Лопота чIожехь хилларг бахьана долуш. Цигахь Марсхьокху-бутт чекхболуш гуьржийн ницкъаллин структурийн белхахоша тIом бира нохчийн тIеман тобанца. Хангошвили юкъарло лелош вара шина агIонна.\nЦу хенахь дуьйна хаамаш гучубовлара Хангошвили гуьржийн кхерамазаллин органашца цхьаьнаболх беш хила мегаш хиларх лаьцна. Делахь а, я цара а, я ша Хангошвилис а иза бакъ ца дора.\nОццу хенахь Гуьржийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министраллан векало Константиниди Владимира дIахьедар дина, шаьш вуно тергам беш а ду, гуьржийн агIо жигара цхьанаболх беш а ю аьлла Хангошвили вер толлуш.\nТкъа хIун бахьана хила мега иза веран? Хангошвилин доттагIчунна Музаев Сайханна а, цуьнан гергарчарна а хетарехь, хиллачуьнца йоьзна ю Оьрсийчоьнан леррина сервисаш. Музаевс дийцарехь, немцойн низамаш лардон органаша харцбина зулам дарна шеко йолуш лаьцна Оьрсийчоьнан вахархо нохчо ву бохуш зорбанан гIирсашкахь баржийна хаам.\nТалламанхоша шаьш бечу балхах лаьцна кхин хоуьйтуш хIумма а дац. Музаевс дийцарехь, Хангошвилис лелийнарг тидаме эцча, цу юкъаозийнарш Оьрсийчоьнан леррина сервисаш хилар гуш ду.\n"Нохчийчохь шолгIа тIом боьдуш юккъерчу тIегIанера командир санна цо тIом бина хилар, суна хетарехь, тоьаш ду цунна тIаьхьабевлла лелаш хилла ала. Иза дуьххьарлера тIелатар ма дацара цунна динарг! Хьалхарниг, суна нийса дагадагIахь, дира 2006-чу шарахь. Цу хенахь и нах, гучу а бевлла, лецнера. Уьш къера хилира шаьш Оьрсийчоьнан лерринчу сервисаша дахкийтина хиларна", - дуьйцу Музаевс.\nХангошвили дуьххьара вен гIортарх лаьцна баш дукха хIума хууш дацахь а, шолгIачунах лаьцна дуккха а хууш ду. 2015-чу шарахь Тбилисин юккъехь цунна масийттоза герз туьйхира мила ву ца хуучу стага. Хангошвилина чевнаш йинера, амма иза дийна висира. Адамийн бакъонаш талларехула а, мониторинг латторехула а Центран векало Микеладзе Тамтас дийцарехь, цул тIаьхьа шен доьзалца Гуьржийчуьра дIаваха дийзира Хангошвилин.\nГуьржийчохь 11 нохчо муха вейтира "оьрсийн шпионо" Абу-Хьамзас?\nМикеладзес чIагIдарехь, Хангошвилина тIелатар дар таллар дIадоладелира маситта низам а дохош. Уггар хьалха, хилларг ца лерира стаг вен гIортар. Таллам болийра яй чов ярна а, бакъо а йоцуш, герз лелорна а аьлла.\nКхин дIа. Хангошвилин а, цуьнан доьзалан а дахар кхерамехь хиллехь а низамаш лардон органаш реза ца хилира уьш ларбан.\nЦул сов, органаша я янне а ца йира талламан мероприятеш, ткъа йинарш дукха тIаьхьа йира. Цундела хIинца а цхьа а кхиам бац цу гIуллакхехь.\n«Тхуна дукха дика гуш дара, прокуратуро и гIуллакх тхуна гайта а гойтуш ледарлонца толлуш хилар. Халкъан адвокате а, Инарлин прокуратуре а оха дуккхазза а кхайкхамаш барх цхьа а хIума хийца ца делира. Кхузахь ала деза. Хангошвили Нохчийчуьрчу тIамехь дакъалаьцна вара.\nХууш дара Оьрсийчоьнан лерринчу сервисаша иза шайн тидаме эцна хилар. Шена тIелатар дар цуьнца дузуш вара иза. Кхеташ а долуш, чIогIа мехала ду иза вер кхоччуш таллар а, Тбилисехь цунна тIелатар даран Берлинехь хиллачуьнца хила мега зIе къастор а", - дуьйцу Микеладзес.\nХангошвилин гергарнаш сатесна бу гергарчу хенахь цуьнан дакъа Гуьржийчу схьакхачор ду аьлла. Иза дIавуллур ву ПIаьнгазахь.


Дийнна баттахь лаьцна латтийна Нохчийчуьрчу Шалажера 32 шо долу Мамуев Нурмохьмад цIа валийна Хьалха-Мартанан кIоштарчу полицин декъан белхахоша. Мамуевн гергарчара тIечIагIдина кху беттан 19-чохь Мамуев маьршаваккхарх, иштта цара дехар дина "Мемориал" центре (Оьрсийчоьнан Iедало арахьарчу агентийн тептара язйина "Мемориал", амма и статус шена тIе ца эцна "Мемориало" – редакцин билгалдаккхар)шайн кIант бахьана долуш кхин хIуммаъ а ца лелор, хаам бина "Мемориало".\nМаршо Радионо яздира шен агIонехь, Нохчийчуьрчу Хьалха-Мартанан кIоштарчу Шалажера схьавалла 32 шо долу Мамуев Нурмохьмад варах, Германин Iедало депорт а йина, цIахьажийначул тIаьхьа.\nМамуев Берлинехь ваьхна шен зудчуьнца, деа бераца 9 шарахь. 2009-чу шарахь дуьйна вара иза Европехь. Зазадоккху-беттан 24-чохь, буса, полицин белхахоша неIарш а йохош, чубевлла, дIавигина Мамуев, аьллера бакъоларъярхошка цуьнан зудчо Матас. Мачашший, тIехула кхолла хIумий бен схьа ца эцийтина цуьнга. Москвахь Мамуев Нохчийчоьнан Iедалшка дIавелла.\nЗазадоккху-беттан 25-чохь Хьалха-Мартанарчу полицино шен ненан Шалажерчу хIусамах дIакхетийна иза. ШолгIачу Iуьранна могIарчу нехан духарахь баьхкинчу наха, шаьш муьлш ду ца дуьйцуш я документаш а ца гойтуш, дIавигина Мамуев. Цул тIаьхьа цунах хилларг хууш дацара.\nХьалхо дийца даьккхира, Охан-беттан 9-чохь Францино депорт ярх Гадаев Мохьмадна. Депортацин набахтехь, ша Оьрсийчоьне дIалуш вуй хиъча, протест кхайкхош, шен гай цистира Гадаевс.\nНохчийчохь Охан-беттан 10-чохь Гадаевна дуьхьал бехктакхаман дов гIаттийна низамехь а доцуш герзаш лелорна. Талламан урхаллаша цо герз къайладаьккхина меттиг карийна боху.


Шена урс тухуш дуьхьало йина нохчо латтош ву Волгоградерчу талламан изоляторехь\nЦхьа шо сов хан ю Нохчийчуьра вахархо Хакимов Хьамзат Волгоградерчу талламан изоляторехь латтон. Иза бехке веш ву леррина шина стагал сов адамийн могашаллана зен дарна. Нагахь и бехк кхелехь тIечIагIбахь 12 шо хан тохам мегаш ю нохчочун.\nХакимовс чIагIдо ша цхьаннех летта вац, мелхо а шена тIелеттачу нахах ларвала гIерташ дуьхьало йина ша бохуш.\nКарарчу хенахь цуьнан гIуллакх ду регионан прокуратурехь. Адвокатана Атрошенко Павелна хетарехь, талламхой леррина хан яхйеш бу, ткъа бехке вина стаг цхьа а бух боцуш чохь латтош ву.\n"Ялсамане" кафе веанчу стагана тIехIоьттина\n2018-чу шарахь Чиллан-баттахь Хакимов тIехIоьттина хилла, кхааммо еттачу "Ялсамане" кафе веанчу стагана. Иза хилла Котово гIалахь.\nКафехь сакъоьру 3 стаг эвхьаза вала гIерташ хилла цу чохь хIумакхоллуш хиллачу стеган хIусамненаца. Юкъа а гIоьртина, нохчочо тидам шена тIеозийна. Тасадаларехь Хакимов тоьлла. 24 шо долу Шкапурин Алексей, гIортана тIера а лаьцна, унитазана чутаIийна цо. Кхин тIаьхьало йоцуш дIадирзина ларалуш хилла и дов.\nАмма цуk тIаьхьа хиллачо бух биллина бехктакхаман гIуллакхана. Таллламахойн версица, 2018-чу шарахь Зазадоккху-беттан 25-хь Хакимовс урс диттина Шкапуринна а, 23 шо долчу Володькин Егорна а. Вуьшта аьлча, вуно доккха зен дина цу шинан могашаллана.\nЦул сов, Хакимов бехке веш ву шена евзаш йолчу Кудрявцева Натальина уьрсаца тIелатар дарна. Бакъдерг дийцича, ша йоIа чIагIдо, шена урс тоьхнарг шен доттагI Хакимов вац бохуш. Дов даьккхина волу баккъалла а зуламхо цара ур аттала лохуш а вац, боху цо.\nНатальяс дийцарехь, цу сарахь иза а, Хаьмзат а, цуьнан тIехьийза йоI а "Ялсамане" цIе йолчу кафе доьдуш хилла. Амма чубовла ца кхиийна уьш. Царна тIелетта маситта стаг. Кудрявцева гIо дан гIоьртина шен доттагIчунна Хакимовна. Амма цунна, лаьтта охьа а тоьхна, урс тоьхна. Кхин цкъа а урс тоьхна йоIанна, пехах чекх а доккхуш, иза лаьттахь Iуьллуш а йолуш.\nНохчочо дийцарехь, цунна тIелеттера 8 стаг. Церан Iалашо хилла Хакимовна а, Кудрявцевана а бекхам бан Чиллан-баттахь иккхина дов бахьана долуш цабезам кхоллабаларна.\nХиллачу латарехь Шкапурин урс хьакха гIоьртина Хакимовн логах, амма кIанта, уьрсан дитт схьа а лоцуш, схьадаьккхина оццу уьрсаца дуьхьало йина тIелеттачарна, царах шинна чевнаш а еш. Дуьхьал тасавеллачу нохчочо чIогIа хадийна шен куьг.\nПрокуратурехь дIахьедар дина, "лаьцначун чов йина хууш доцучу хьелашкахь" аьлла, ткъа талламхойн аьтто ца баьлла цунна чов йина стаг мила ву къасто аьлла.\nБорхIазза дуьхь-дуьхьал xӀoттop\nВолгоградан регионан прокуратуро дийцарехь, талламхоша борхIазза дуьхь-дуьхьал xӀoттop дIадаьхьна Хакимовн а, цуьнца дов даьллачу нехан а. Цул сов, таллам бина инцидент хиллачу меттехь. Цундела адвокато Атрошенкос бина латкъам бух боцуш бу, боху прокуратуро.\nХакимовн дас-нанас Лечас а, Хазмана а дIахьедарш до, шайн "кIант хьийзор национализман кеп йолуш а ду, ницкъаллин структурин белхахой иза нохчо хиларна цуьнга гома хьоьжуш а бу" бохуш. Талламхошна хууш ду Хьамзат шена тIелеттачу нахана дуьхьало еш хиллий, боху цу шимма. Цара бинчу хаамца, талламхоша бухе диллина нохчочунна тIелеттачу наха дина тоьшаллаш, ткъа Шкапурина Хакимовна кхерамаш туьйсуш яхьийтина эсэмэскаш тергал а ца еш йитина цара.\nХакимовн дас-нанас дуьйцу Котовехь леррина цхьаьнакхетта зуламхойн тоба (ОПГ) хиларх лаьцна. Церан хьалханча Хьмзатана тIелеттачу нахана дан дезарг хьоьхуш ву. Цуьнан цIе хьехош а ю Шкапурина а, Хакимовс а вовше кхехьийтинчу эсэмэскашкахь.\nЦу зуламхойн тобанан декъашхой боксе лелаш бу, ткъа меттигера бахархой церах ларлуш бу, уьш дуккхазза а адамашна тIелетта хиларна.\nЛаьцна латточу Хакимовна тIехIоьттина нохчийн омбудсмен Нухажиев Нурди, амма гIуллакх хьалха санна кхин меттах долуш дац.


Дуьненаюкъара могашаллин организаци: дуккха а молханаш ду кхуллуш коронавирусна дуьхьал\nЗазадоккху-бутт 21, 2020\nДуьненаюкъара могашаллин организаци: дуккха а молханаш ду кхуллуш коронаврусна дуьхьал\n20 гергга молха кхуллуш ду коронавирусан COVID-19 кепанна дуьхьал. Оцу тIехь къахьоьгу массех пачхьалкхерчу Iилманчаша. Оцу молханех цхьадерш цкъачунна зен долош бен дац, цундела даржаза ду шуьйра. Иштта ду Дуьненаюкъара могашаллин организацино дина дIахьедар.\nДарба кхуллуш болчу говзанчаша бахарехь, молха цомгушчарна тIехь зен а, иза дохка доло а оьшур йолу хан ю 18 батте кхоччуш.\nМолха наханна тIехь зен долийна Американ Цхьаьнатоьхначу Штаташкарчу лоьраша кху кIиранах. И болх цара вуно сихбина схьабохьу, боху Дуьненаюкъара могашаллин организацино. Сихо ян аьтто баьлла Китайрчу а, кхечу пачхьалкхашкарчу а Iилманчаша шаьш IаIийна геном Америкерчу шайн коллегашка дIакхачор бахьана долуш.\nThe Wall Street Journal газето яздарехь, 20 эзар сов нах бу Британерчу hVIVO лабораторехь Iилманчаша кхуллуш долу молха шайна тIехь зейта кийча. Цкъачунна молха кхоьллина даьлла дацаре терра, экперименташ ечу муьрехь COVID-19 хьакхайолуьйтур яц зерашкахь дакъалаца резахиллачу адамех.\nАмма талламаш дIахьош лоьраша пайдаоьцур бу коронавирусан дуккха а шерашкахь дуьйна яьржина лелачу ширачу кепах. Эзар стаг латтор ву вирус яьржинчу меттигехь. Зераш кхиамца чекхдевлла лорур ду нах ун ца кхеташ бисахь. Экспериментехь дакъалаьцначара дала кхайкхийна 3,5 эзар фунт (Оьрсийчоьнан соьмаца дуьстича – 300 эзар соьмал сов).\nОьрсийчоьно ша зуьйш ю боху 6 вакцина. ПIераскана могашаллин министралло дIахьедина, вирусан геном кхоччуш теллина шайн говзанча, аьлла. Оцо Iилманчашна аьтто бийр бу сихха дарба кхолла, боху министралло.\nСОVID-19 дуьнентIехула яржа йолаелира Китайра. Таханенна Лаьтта тIехь цомгуш ву цунах 277 эзар стаг, велла 11 эзар. Кху беттан юьххьехь Итале дехьаелира даьржинчу уьнан центр. Цигахь 47 эзар стаг хилла цунах цомгуш. Велла Италехь коронавирусах 4000 вахархо – Китайхьчул 800 сов.