100 шо кхаьчна "Титаник" хи буха дахана\n"Титаник" хIурдан кема\nКхушара 100 шо кхаьчна шех «Титаник» олуш хилла, инзаре доккхачу хIурдан кеманна бохам хилла. Оханан беттан 14-чу дийнахь хIордан чуьра боккхачу ша-тIулгах кхеттачул тIаьхьа нийсса ши сахьт шовзткъа минот яьлча, хIордан буха дахара иза. Цу тIехь хилла ша волу некъахо 1316 кхочуш вара. «Титаникан» хьашташ кхочушдеш 908 экипажан декъашхо хилла. Царах кIелхьарваьлларг 711 стаг бен вац. ХХ-чу бIаьшеран уггар а боккхачу бохамах лоруш ду «Титаник» дохар. Оцу хьокъехь яьккхина масех кино а ю.\n1912-чу шарахь Оханан беттан 10-чу дийнахь СаунтхIемптонера шен дуьххьарчу а, тIаьххьарчу а новкъа делира «Титаник» цIе йолу хIурдан-кема. Католикийн марханаш а, кIор-боккхучеран реза бацаран акци а цхьананисъяларан бахьана долуш, «Титаник» долахойн компанин кхечу хIурдан-кеманашна тIера гулбинера кIора, инзаре доккха хIурдан-кема новкъа даккха.\n«Титаникана» тIехь хиллачу некъахошна юкъахь вара хIурд-кеманийн «Уайт Стар Лайн» компанин директор Исмей Брюс а. Бохам хиллачул тIаьхьа дIаяьхьначу кхелехь теш санна чекхвелира иза, цу хIурдан кеманна тоьллачу каютехь мехаза вахана хиллашехь. Цо дIалаьцначу каютин чохь ваха кечвелла хиллера оцу хIурдан-кеман долахо, Iамеркахо Морган Пиерпонт. Девзаш доцчу бахьанашца, кема новкъа дала кIезиг хан йиссинчу хенахь, цо шен ойла хийцира.\nКвинстаунера ара а даьлла, хIурдан-кема доьдуш долуш, Исмей Брюсан къамел хилла коьрта инженер-механикца Белл Джозефца. И шиъ шаьшшиъ бен воцуш хиллачу къамелехь боккъалла а дийцинарг хууш дац. Амма новкъахь лайнеро тIехь-тIехьа чехка доккхуш хилла шен болар. ХIетахь, цхьа леррина деза совгIат хилла луш, Атлантикехула ггар а чехка дехьадаьллачу хIурдан-кеманна. Дийцарехь, Исмейна чIогIа лууш хилла и совгIат, духхьара новкъа даьллачу «Титанико» доккхийла.\nЦхьа а ца кхеташ дисна, дуьхьала деттаделлачу хIурдан-кеманаша новкъахь шаш долуш, дукха чолхе хьал хиларх лаьцна шайна гайтина билгалонаш а, «Титаникан» капитано Смита тергал ца яр.\nИ доцург, хIурдан кеман хи буха дахана дуккха а шераш девлча, юх-юха а бохаман бахьана къастон арабевллачара керла-керла бахьанаш билгалдоху. Иштта, масех шо хьалха Бостон Рея динчу хьесапца, «Титаникана» тIехь цIе яьлла хилла хилар ду бохаман бахьана. И цIе Оханан беттан 2-чу дийнахь яьлла яра, Къилбаседа Ирландерчу Белфастана гена доццуш, хIурд-кеманна талламаш бечу хенахь. Амма хIурдан-кеманна долахоша бинчу сацамца, дуьххьара «Титаник» новкъа даккхар тIаьхьататта хьашт дацара. КIора болу трюм чу хIаваъ ца кхаьччхьана, цIе ша-шех дIайойвр ю аьлла, сацам хиллера долахойн.\nАмма Оханан беттан 10-чу дийнахь Ингалс махкарчу СаутхIемптонехь хIурдан-кемано бIеннаш некъахой тIеоьцучу хенахь а, кIора богуш хилла.\n«Титаникана» тIехь цIе яйарца боьзначу балхах жоп луш хиллачу командин декъашхочуьнца ша динчу къамелана тIе а тевжаш, Бостона тоьшаллаш даладо, кеман 6-чу декъехь йогуш цIе хилла хиларан. Делахь а, бохам теллинчу Iамеркера а, Британера а комиссино иза тергамза дитина.\nЦIарах лаьцна хууш кIезиг нах хилла. Царна юкъахь хIурдан-кеман долахо хилла волу Морган Джон а тIаьхьа вара. ХIурдан-кема новкъа дала де-буьйса диссинчу хенахь, цо шен билет юхаделла хилла. Цхьаннена а хууш дац цо иза хIунда дина, амма Бостонна хетарехь, Морган кхетта хилла, хIурд-кема хи буха гIург хиларх.\n"Титаник" хи буха дахана 100 шо хьалха


Немцов Борисна хIоттийна хIоллам\nТIаьххьарчу шерашкахь дуьххьара Сочин Iедалхой реза ца хилла оппозиционер Немцов Борис дагалоцуш акци дIаяхьийта Краснодаран махкахь. Ейскера а, Сочера а жигархошна дуьхьало йина меттигерчу администрацин урхалхоша, политикан репрессеш лайначу нахана лерина адам вовшахтоьхна пикеташ хIиттаяйта, ишта, политик вийна 6 шо кхочуш иза дагалаца а.\n99 декъашхо вовшахтоьхна, пикет дIаяхьийта пурба дехнера Ейскан мэрига "Яблоко" партин цIарахчу депутато Коровайный Александра. КIирандийнахь, Чиллан-беттан 28-чохь, хила езаш яра пикет Театран майданахь.\n"Репрессешна а, политикаца доьзна нах байъарна а, Немцов Борис санна, дIавш даларна а, Навальный Алексейна санна, журналистана Кара-Мурза Владимирна а, Куашев Тимурна а санна, митинг дIаяхьа лерина дара тхо", - аьлла, дIахьедина Кавказ.Реалиига Коровайный Александра.\nЕйскан кIоштан администрацин куьйгалхочун гIовсо Шабанов Александра куьйгъяздинчу кехата тIехь яздина ду, пикет дIаяхьа пурба ца ло Краснодаран кIоштахь коронавирусца доьзна муьлхха а барам дIабахьар дихкина хиларна аьлла.\n"Чиллан-беттан 23-чохь, Ейскехь а цхьана, даздаран барамаш хIиттийра. Ейскехь хиллачу Лакхарчу тIеман авиацин доьшийлан дозана тIехь парад хIоттийра, видеош тIехь а, сурташкахь гайтарца. Цигахь дакъалоцуш бара бIе сов декъашхой, ларъеш яцара социалан дистанци а, - кхин дIа дийцина депутато. - Со кхета, и деза де дара. Амма коронавирусах тIеман барзакъо а Iалаш ма ца во. Карантин я хила еза, я хила ца еза. Я эпидемех кхоьруш цхьана а кепара барамаш ца хIиттабо вай. Я дозанаш деттар оьшуш дац аьлла, массо а кепара барамаш магабо вай".\nКоровайныйс бахарехь, масех шарахь Сочин бахархоша хIоразза а акци дIахьора Немцов дагалоцуш.\n"Иза дика вевза кхузахь, дозалла до изаа шайн махкахо хиларна. ТIаьххьарчу шина шарахь а администраицно могуьйтура тхуна пикеташ хIиттон, ткъа кху шарахь дуьхьало йина", - боху "Яблоко" партин векало.\nХьалхо ишта дуьхьало йира Немцов Борис дагалоцуш митинг хIоттон Краснодаран кIоштан Iедалша а, коронавирусан дозанех бахьана а дина.\n2015-чу шарахь Чиллан-беттан 27-чохь тапча йиттина вийра оппозицин политик Немцов Борис Москвахь. Иза верна бехкебина яккхий хенаш тоьхна, набахтехь таIзар токхуш бу Нохчийчуьра бахархой - ГубашевгIеран ши ваша Шадид а, Анзор а, Дадаев Заур а, Бахаев Хьамзат а, Эскерханов Темирлан а.\n"Кху заманан Оьрсийчоьнан исторехь уггар а гIовгIане политикан бух тIехь стаг вер" дара иза аьлла, дIахьедира Европан парламенто Немцов вийначул тIаьхьа.


Исламан Нур - Свет Ислама - Юсуф ал-къарадавин къунут-доIа\nЯ АллахI! Гечдехьа тхуна - яханачу хенан къиношна, йиснарг а тое Ахьа тхан.\nЯ АллахI! Тхан тахане гIолехь е Ахьа селханел а. Тхан кхане гIолехь е Ахьа таханел а. Тхан дерригечу а гIуллакхийн тIаьхье тое Ахьа. КIелхьара даха Ахьа тхо дуьненан сийсазлонах а, эхартан Iазапах а.\nЯ АллахI! Гечдеш ву Хьо, гечдар дезаш а ву Хьо - гечдехьа тхуна.\nЯ АллахI! Оха къинхетам а, ирс а доьху Хьоьга – динехь а, дуьненахь а, эхартахь а.\nЯ АллахI! Оха къинхетам а, ирс а доьху Хьоьга тхаьшна - тхайн динехь а, тхайн дуьненахь а, тхайн доьзалехь а, тхайн даьхнешкахь а.\nЯ АллахI! Тхан кхачамбацарш хьулде Ахьа, тхоьгара кхерам а дIабаккха Ахьа, Iалаш а де Ахьа тхо – тхайна хьалхашхула, тхайна тIехьашхула, тхайн аьтту агIонашхула, тхайн аьрру агIонашхула, тхайна тIехула. Хьан воккхаллица ларло тхо - тхайна бухахула ямартло а, тешнабехк а барх.\nЯ АллахI! Тхан сийде Ахьа. Тхо сийсаз ма де Ахьа. Хьайн совгIате далар ло Ахьа тхуна. Хьайн совг1атечу даларх ма даха Ахьа тхо. Алсамадаккха Ахьа тхуна, эша ма де Ахьа тхуна. Диканна къастийначарех де Ахьа тхо. Вочийн Iаткъамна кIел нисдаларх Iалашде Ахьа тхо. Реза хила Хьо тхуна. Тхо а де Ахьа реза.\nЯ АллахI! Тхан дин тоде Ахьа тхуна - тхан хьал тоден долу. Тхан дуьне а тоде Ахьа тхуна – оцу чохь тхан дахар долу. Тхан эхарт а тоде Ахьа - тхан доьрзийла йолу. Дахар а де Ахьа тхан - массо а диканехь сов дохуш. Далар а де Ахьа тхуна - массо а вонах синтем.\nЯ АллахI! Оха доьху Хьоьга - Хьан резахилар а, ялсамани а. Хьоьца ларло тхо - Хьан оьгIазлонах а, хоьжагIатех а.\nЯ АллахI! Оха йоьху Хьоьга ялсамани а, цунна герга мел дуьгуш долу дош а, Iамал а. Хьоьца ларло тхо жоьжагIатех а, цунна герга мел дуьгучу дашах а, Iамалх а.\n«Тхан Дела! Дика ло Ахьа тхуна - хIокху дуьненахь а, эхартахь а‚ цIеран Iазапах а ларде Ахьа тхо» («Бакъарат»: 201).\n«Тхан Дела! ТаIзар ма ло Ахьа тхуна - тхо дицделлехь а, гIалат девллехь а. Тхан Дела! ТIе мохь ма билла Ахьа тхуна - тхоьл хьалхарачарна Айхьа тIебиллина болу. Тхан Дела! Бала ма ба Ахьа тхуна - и лан тхан ницкъ боцу. Бехказа дита Ахьа тхо, геч а де Ахьа тхуна, къинхетам а бе Ахьа тхоьх. Хьо ву - тхан доладийриг. ГIо а де Ахьа тхуна - керста къоманна тIехь толам баккха» («Бакъарат»: 286).\nЯ АллахI! Ислам динна гIо мел диначунна - гIоде Ахьа, Ислам дин сийсаз мел динарг – сийсазве Ахьа, Исламна дуьхьал къайлаха ямарт барт мел бинарш - хIаллакбе Ахьа.\nЯ АллахI! Нуьцкъала а, онда а ву Хьо!\nЯ АллахI! ХIай нуьцкъала верг! ХIай гIора дерг! ХIай хьесап чехка дерг! ХIай мархаш лоьлуьйтуш верг! ХIай КъурIан доссийна верг! ХIай тобанаш эшийна верг! Эшабехьа Хьайн а, Исламан а мостагIий.\nЯ АллахI! Сийсазбе Ахьа Хьайн а, Исламан а мостагIий.\nЯ АллахI! ГIо а, толам а ло Ахьа тхуна – Исламан мостагIашна тIехь.\nЯ АллахI! Толам ло Ахьа тхуна - тешнабехкечу, ямартчу гаурашна-жуьгташна тIехь.\nТолам ло Ахьа тхуна - мекарчу, тешнабехкечу, дог вочу, цабезамечу жIарахошна тIехь.\nТолам ло Ахьа тхуна - бакъдолучунна керста дечу, хайра доцучу, баркалле боцучу коммунисташна тIехь.\nТолам ло Ахьа тхуна – бIарзбеллачу, эмгаречу мушрикашна тIехь.\nТолам ло Ахьа тхуна - ойланаш херцачу, ойланаш керчачу мунепикъашна тIехь.\nТолам ло Ахьа тхуна - Хьайн мостагIашна тIе мел хIоьттиначунна а, Хьайн гергарачаьрца мостагIалла мел лелочунна а тIехь. Хьайн ШарIа тIе мел ца эцначунна а, Хьайн даIватна Iаткъам мел биначунна, и Iазапехь мел даллочунна а, и кхерамехь мел латточунна а тIехь.\nЯ АллахI! Хьайн Iазап доссаде Ахьа цаьрга - зуламечу къомах духатохалуш доцу.\nЯ АллахI! ХIай ондачу мекарлонан Да! Церан мекарлонаш, хIилланаш дохаде Ахьа. ХIай мекарачарех уггаре диканиг! Церан мекарло йохае Ахьа.\nЯ АллахI! Царна дуьхьал хилар доьху Хьоьга. Хьоьца лар а ло тхо церан вонех.\nЯ АллахI! Хьайн муъма нахах болучу лаьшха цхьанна а тIекхача некъ ма бита Ахьа царна.\nЯ АллахI! Хьоьга латкъам бо оха - тхайн ницкъан кIезгалла, тхайн хIилланан гIийлалла, тхаьшна наха гIело ярна, ХIай къинхетаме верг!\nЯ АлахI! Хьо ву-кха гIилачийн Дела, ткъа Хьо юкъара а воцуш тхайх тешна ма дита Ахьа тхо.\nЯ АллахI! Хьо юкъара а воцуш тхайх тешна ма дитахьа тхо - ткъа хIаллакьхир ду-кха тхо. Хьайн халкъах цхьаннах а тешна а ма дита Ахьа тхо - ткъа довр ду-кха тхо. ГIо де Ахьа тхуна - тхуна дуьхьал кхечарна гIо ма де Ахьа. Тхуна толам ло Ахьа - тхуна тIехь кхечарна толам ма ло Ахьа. Нийсачу новкъа нисде Ахьа тхо, нийсачу новкъа нисдалар атта а де Ахьа тхуна. Тхуна гIело ечарна тIехь гIо а ло Ахьа тхуна.\nТхан Дела! Хьо хьехочарех де Ахьа тхо. Хьайна шукар дечарех де Ахьа тхо. Хьайца тоба дечарех де Ахьа тхо. Хьайна муьтIахь болучарех де Ахьа тхо.\nЯ АллахI! Тхан тоба къобалде Ахьа. Тхайн къинойх цIанде Ахьа тхо. Тхан доIанна жоп ло Ахьа. Тхан дегнаш нисде Ахьа. Нийса дерг дийцаре тхан меттанаш нисде Ахьа. Тхан дегнаш дIацIанде Ахьа оьгIазлонех а, цабезамех а.\nЯ АллахI! Хьан реза хиларца ларло тхо - Хьан оьгIазлонех. Ахьа хьалхадитарца ларло тхо - Хьан Iазапах. Хьоьца ларло тхо - Хьоьх. Чот яла-ц тхоьга Хьуна бан хьакъ болучу хастамна. Айхьа Хьо ма-хесттор ву-кха Хьо!\nТхан Дела! Дуьззина ламаз дечарех де Ахьа тхо а, тхан тIаьхье а.\n«Сан доIа къобалдехьа» («ИбрахIим»: 40).\nТхан Дела! Гечде Ахьа тхуна а, тхан дайшна-наношна а, муъма нахана а – барт хоттучу дийнахь.\nЯ АллахI! Оха доьху Хьоьга - Хьан резахилар а, ялсамани а. Хьоьца ларло тхо - Хьан оьгIазлонах а, жоьжагIатах а.\nЯ АллахI! Тхан догIмаш жоьжагIатина хьарам де Ахьа, дикачаьрца цхьаьна ялсамани чу а дахийта Ахьа тхо.\n«Тхан Дела! Дика ло Ахьа тхуна – хIокху дуьненахь а, эхартахь а‚ цIеран Iазапах а лар де Ахьа тхо» («Бакъарат»: 201).\nЯ АллахI! Бина барт кхочушбечарех де Ахьа тхо. Собаречарех а де Ахьа тхо – баланехь а, бохамехь а. ТIамехь собаречарех а де Ахьа тхо. Бакълийначарех а, Хьайх кхийриначарех а де Ахьа тхо.\n«Тхан Дела! (Нийсонах) гена ма даха Ахьа тхан дегнаш - Айхьа тхо нийсачу новкъа нисдиначул тIаьхьа. Хьайна гергара къинхетам а ло Ахьа тхуна, Хьо ма вуй – лург» («Али 1имран»: 8).\n«Тхан Дела! Тешна тхо Ахьа доссийначух‚ элчанна тIаьхьа а даьзна тхо. (Хьо цхьаъ хиларца а, элча бакъ хиларца а) тоьшалла диначийн могIарехь дIаязде Ахьа тхо» («Али 1имран»: 53).\n«Тхан Дела! Гечде Ахьа тхуна - тхан къиношна а, тхайн гIуллакхехь оха диначу исрапна а. тхан когаш а чIагIде Ахьа, гаурашна тIехь толам а ло Ахьа тхуна» («Али Iимран»: 147).\nЯ АллахI! Хьекъалан дайх де Ахьа тхо - Хьо хьехош болучу:\n«ирахь а, хевшина Iаччохь а, агIонна тIетевжина Iаччохь а, стигланийн а, лаьттанан а кхолларан ойла йийраш а» («Али Iимран»: 191).\n«Тхан дела! Ахьа цIерга воьллинарг - сий дайъина ву-кха» («Али Iимран»: 191).\nТкъа тхо сийсаз ма де Ахьа - жоьжагIате а дахийтий.\n«Тхан дела! Кхайкхорхо (Мухьаммад) хезира тхуна - иман дилларе кхойкхуш: «Шайн делах теша (бохуш)» - ткъа тхо теша а тийшира. Тхан дела! Гечде Ахьа тхан къиношна, тхайн вон гIуллакхех дIа а цIанде Ахьа тхо, дикачаьрца дIа а кхалхаде Ахьа тхо. Тхан дела! Ло Ахьа тхуна - Хьайн пайхамаршкахула Айхьа тхуна ваIда йинарг, къематан дийнахь сийсаз а ма де Ахьа тхо. Хьайн ваIда йоха ма ца йой Ахьа» («Али Iимран»: 193-194).\n«Тхан Дела! Тхаьш-тхайна зулам дина-кха оха. Нагахь Ахьа тхуна геч а ца дахь, тхоьх къинхетам а ца бахь - билггал зе хиллачарех (я дакъаза бевллачарех) хир ма ду тхо» («ал-АIраф»: 23).\n«Собар ло Ахьа тхуна, бусалба долуш кхалха а де Ахьа тхо» («ал-АIраф»: 126).\n«Хьо ву-кха – тхан доладийриг. Гечде Ахьа тхуна, къинхетам а бе Ахьа тхоьх. Хьо ма вай – гечдечарех уггаре диканиг. Дика а язде Ахьа тхуна - хIокху дуьненахь а, эхартахь а» («ал-АIраф»: 155-156).\nЯ АллахI! Хьо ву-кха тхан доладийриг - дуьненахь а, эхартахь а. Бусалба а долуш кхалха де Ахьа тхо, дикачу нахах дIа а тоха Ахьа тхо.\n«Тхан Дела! Зуламечу нахах дIа ма тоха Ахьа тхо» («ал-АIраф»: 47).\n«Хьайн къинхетамца кIелхьара даха Ахьа тхо керста нахах» («Йунус»: 86).\n«Тхан Дела! Хьуна хууш ду-кха - оха хьулдийриг а, оха Iорадоккхург а. Цхьа а хIума къайла дац АллахIана - я лаьттахь а, я стиглахь а» («ИбрахIим»: 38).\nТхан Дела! Ламаз дечарех де Ахьа тхо а, тхан тIаьхье а.\nЯ АллахI! Гечдехьа тхуна, тхан дайшна-наношна а, муъма нахана а – хьесап дечу дийнахь.\n«Тхан Дела! Хьайна гергара къинхетам лохьа тхуна, тхан гIуллакх дIа а нисдехьа уггаре дикачу тайпана» («ал-КахIф»: 10).\nЯ АллахI! Декъал хиллачу муъма нахах де Ахьа тхо –\n«Шаьш ламаз дечу хенахь муьтIахь болучу. Массо а мукъа хабаршна букъ тухуш болучу. Закат дIалуш болучу. Шайн Iвраташ (эвхьаза меттигаш) лардеш болучу» («ал-Муъминун»: 2-5).\n«Шайх тешна Iалашдан дитинарг лардеш а, барташ лардеш а болучу. Рожехь шайн ламазаш деш болучу а» («ал-Муъминун»:8-9).\nЯ АллахI! Сийлахьчу пирдовсан верасаш де Ахьа тхоьх.\nЯ АллахI! Рахьманан лайх де Ахьа тхо –\n«Лаьтта тIехь эсала лелаш болучу» («ал-Фуркъан»: 63).\nЯ АллахI! «Шайн Делан дуьхьа буьйса д1акхоьхьуш болучу - сужданехь а, лаьтташ а» («ал-«Фуркъан»: 63) – оцарех де Ахьа тхо.\n«Тхан Дела! ЖоьжагIатин Iазап ма ло Ахьа тхуна - хIунда аьлча юхадолуш дац-кха цуьнан Iазап. Ма вон ю-кха и Iойла а, социйла а» («ал-Фуркъан»: 65-66).\n«Тхан Дела! БIаьргбоккхабебар лохьа тхуна - тхайн зударшкахь а, тхайн тIаьхьенехь а. Делах кхоьручарна масал а дехьа тхо» («ал-Фуркъан»: 74).\nЯ АллахI! Хьо ву-кха тхо кхоьлинарг. Тхо нийсачу новкъа нисдийриг а ву-кха Хьо. Тхо цомгаш хилча, тхуна дарба дийриг а ву-кха Хьо. Тхан Iожалла йийриг а, тхо дендийриг а ву-кха Хьо. Хьо ву-кха къематдийнахь Ахьа тхайн къиношна гечдаре оха сатуьйсуш верг.\nТхан Дела! Хьукма ло Ахьа тхуна. Дикачу нахах дIа а тоха Ахьа тхо. Мотт а бе Ахьа тхан - кхечийн хьокъехь бакъ луьйш. Зовкхечу ялсаманин верасаш а де Ахьа тхоьх. Бусалбачу тхан дайшна а, наношна а гечде Ахьа. Кешнашкара гIитточу дийнахь сийсаз а ма де Ахьа тхо –\n«Я хьоло а, я кIентарша а цхьанне а пайда ца бечу. Бехдазачу (цIеначу) дагца АллахIана хьалха хIоьттинчунна бен» («аш-ШуIараъ»: 88-89).\nЯ АллахI! Сийсаз ма де Ахьа тхо, юьхьIаьржа а ма хIиттаде Ахьа тхо - лелийнарг таьптарш тIехь д1адаржочу дийнахь, терзанаш дIахIитточу дийнахь.\nЯ АллахI! Сийсаз ма де Ахьа тхо - лелийнарг таьптарш тIехь дIадаржочу дийнахь, терзанаш дIахIитточу дийнахь.\n«Тхан дела! Гечдехьа тхуна а, тхан вежаршна а, тхол хьалха иман диллина хиллачу! ХьагI а ма кхолла ялийта Ахьа тхан дегнашкахь, иман диллиначаьрга. Тхан Дела! Боккъалаъ, Хьо – къинхетаме а, къинхетам беш а ву-кха» («ал-Хьашр»: 10).\n«Тхан Дела! Хьуна цхьанна тIебуьллу оха болх. Хьоьга цхьаьнга доьрзу тхо. Хьоьга ю-кха тхан доьрзийла а. Тхан Дела! Керстанашна питана ма де Ахьа тхоьх (тхуна тIехь тола ма бе Ахьа уьш – тIаккха шаьш бакъонна тIехь ду моьттар ду-кха царна). Тхан Дела! Гечдехьа тхуна. Хьо ма вай – Нуьцкъала, Хьикмате» («ал-Мумтахьинат»: 4-5).\nТхан дела! Хьоьга леткъа йо оха тхайн гIайгIа а, бала а. Хьоьга далхадо оха тхайн ницкъан гIийлалла, тхайн хIилланан кIезгалла, наха тхайна гIелояр, ХIай Къинхетаме верг! Хьоьга леткъа до оха тхайн мостагIий хьерабевлла тхайна тIегIортар.\nЯ АллахI! Керста къаьмнаш тIехьаьлхина-кха тхуна - чохь юург йолучу бошхепана тIе гайшикаш ма-хьовххара.\nЯ АллахI! Тхаьш ма дита Ахьа тхо. Тхан ницкъах тешна а ма дита Ахьа тхо.\nЯ АллахI! Хьан къинхетаме сатуьйсу оха. БIаьрганегIар тухучу юкъанна а тхайх тешна ма дита Ахьа тхо.\nХIай даима дийна верг! ХIай даима волуш верг! Хьан къинхетам лоьхуш орца доху Хьоьга, доIа до оха Хьоьга - шен яьIна Хьуна муьтIахь йиначо деш долу, Хьуна хьаставеллачо деш долу, Хьан дуьхьа шен дог дуткъаделлачо деш долу, Хьан дуьхьа шен бIаьргаш хих дуьзначо деш долу: Ахьа тхайна гечдар доьхуш - тхайн къиношна а, оха тхайн балха тIехь мел диначу исрапна а.\n«Хьан Дела - нуьцкъаллин Дела ву. ТIехцIена а, гена а ву И - цара Цунна тIехьарчочух (я кхуллучух, я харц дуьйцучух). Маршо ю элчанашна! Хастам бу АллахIана - Iаламийн Дела волучу» («ас-Саффат»: 180, 182).\nЯ АллахI! Къинхетам а, маршо а е Ахьа тхан пайхамарах Мухьаммадах, цуьнан доьзалах а, асхьабех а.


Мангал-бутт 20, 2016\nГаз йоцуш биса тарло нах марханашна\nЦхьаболчара,уьш кIезга а бац, сихо хилийта, шайна марха лаца аттонна, газан балонаш эцна, Iуьлкъехь пхьор кечдеш ладегIам кIезиг хилийта.\nХууш ма-хиллара Нохчийчохь кIезиг бац де доцу заьIапхой а,меттахь кхобу лазархой а. Царна шелонца, масала, эшам ца хилийта, хIара довха денош хIиттале дечиг дагош,хIусамаш йовха латториш а бара.\nIедалхоша хIиттийначу цу керлачу билламех бола а гIерташ, шайн ницкъ кхочучу барамехь лол бетташ,махкахой хене буьлу ворхIалгIа кIира доладелла.Оццул хенахь ладегIамехь бехачу нехан дог-ойла ойуш, бехк болуш а,боцуш дIахедийначу газан биргIанаш хьокъехь, хьастагIа мехкан куьйгалхочо телевизионехь халкъан агIонча-турсло а хилла къамел дича, бегашена а доцуш,»хIинцам» аьлла, ойла ластарна дикане сатесна бара дукха бахархой.\nБакъду, цIеххьана лестина ойла зазане ца йоьрзуш,орам хецаза йисира,стенна аьлча наггахь волчунна бен юха дIатийсина яц газаш. Вуьшта аьлча , каде хьийзачу Iедалан белхоша итт доьзал газах дIахербинехь, тахана юха и Iаламан коьчалла чухецнарг цу иттанна юкъахь цхьа доьзал бен бац.\nАмма бакъду, дукха нах,ярташкара а,гIаланашкара а башхалла а йоцуш, хадам боллуш тешна бу,мархин бутт юьххье балале мехкадайша ягориг чу а хецна, дерриге а дуьненахь санна, шайга а ирсан дакъа кхочуьйтур ду аьлла. Цхьа шеко а йоцуш цу ойланехь чIагIъелла ишта хьажм болчех ю соьлжагIалахо,Старопромысал кIоштера,Эльмурзаева Сацийта аьлла шен цIе яьккхина яхархо. Адам газ йоцуш дитарх а, церан дегайовхонах а,кханенах тешарх а нисделла тхойшиннан къамел.\nСацита: «Бехаш болчу нехан ахча дIадала таро хилла,газ йоцуш биснарш мисканаш бу. ХIунда аьлча пенсешка ладоьгIуш Iаш бу дукхахберш. И тоа ма ца тоьу массанхьа хьажо. Кадыровна ца хууш хедийча санна хеташ бу-кх нах.\nЦо телевизор чохь къамелаш дичхьана,шен хьаькамаш схьа гулбина,адам тешна дар-кх,шайн газ юха дIатасарехь сихо хир ю аьлла. Амма цкъачунна гучудаьлла хIума-м дац. Мархин бутт юккъе а бахна, хIара чекхбалале сурт хийцадаларе са-м туьсу наха.\nЦуьнан къамел мел хезнарг цунах тешаш Iаш бу-кх,цо иза дIатосуьйтур ю аьлла. Кхин догдаха меттиг мА яц нехан. Цунах а ца тешча уьш хьанах теша беза? Нехан дан мА дац дIадала. Цара и дIахедийнера аьлла ахча дIаделла меттиг суна-м хаац. Сан лулахочунна 100 эзар сов ду тIедожийнарг. Цунна догIу пенсии 11 эзар а дац. Цуо и дерриге дIаделча а шайб уха а ца дуьтуш,тIаккха а шарахь текхна а ца бовлу-кх уьш. Бахархойн дегайовхо-м ю амма хIун хир ду-м ца хаьа».\nГаз дIаяккхар хьокъехь ойла-хьажамаш самалхе боцуш, мел гIийла,декъаза хилларш а дегайовха бу, марха досту деза денош тIекхачале, Iедалан мукх карахьболчара, »къинхетаме» гIулч а яьккхина, хIусамашка йовхо кхачо и Iаламан сурсат чу а хецна, шаьш ирсе дийр ду аьлла.


Сан цхьа хаттар дара кхолделла. Хьайна яла ян ният долш йоIе вистхуьлуш, иза хьастайар (оьрсий маттахь комплимент), я цуьнга «дукха еза» алар, мух ду бусулба динехь? Мегаш дуй иза?\nАллахIан элчано – АллахIера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла:\n- ГIиллакхца а, оьздангаллийца а догIуш доцу къамел дан мегар дац.\n- Массарна а хезаш, нахана юкъахь шаьшшимма дуьйцур доцург а, эр доцург а дийца а мегар дац, ала а мегар дац.\n- Цаьршинан дистхилар дагара дийцарца хила а мегар дац, безаман ойланаш гучу йохуш (романтически) хила а мегар дац, дегIан а, синан а лаамаш гучубоху къамел а мегар дац, хIунда аьлча иза – эвхьазло а ю, и шиъ боьхачу балане дуьгур болчу некъан юьхь а ю.\n- Жимчу стагана даим дагахь хила деза, кхечу стага шен йишица, йа кхечу гергара зудчуьнца дийцича а, аьлча а шена дезор доцу къамел а, дешнаш а ша нехан зудабере дийца а, ала а доций.\n- Цхьаболчара санна, цхьана сахьтехь а, шина сохьтехь а къамелаш дан мегар дац, эрна къамелаш дан а мегар дац. Ца аьлча ца дериг бен дийца мегар дац.\nИштта дозанаш ду бусалба динехь хIиттийна, вовший захало дан сацам хиллачул тIаьхьа, жима-стаг а, зудабер а вовший дистхила магарна.\nХIара санна хаттарх лаьцна хьалха вай дийцира кхузахь:\nШа йало дагахь волчу йоIе телефончухула смс йаз йан меги?


ГIадужу-бутт 24, 2021\nТуркойчоьнан президенто ЭрдогIан Реджепа омра делла арахьарчу гIуллакхийн министраллана, пачхьалкхера итт Малхбузен векал араваккха аьлла. Бу царлахь Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн а, Германин а, Францин а векалш а. Daily Sabath газетан буха тIехь яздина цунах лаьцна Оьрсийн Свобода Радионо. Пачхьалкхан Iедал карчон гIортарна шеконашка эцна туркойн филантроп Кавалу Iосман маьршаваккхар доьхуш, кхайкхам барца доьзна ду аьлла, кхетийна шайн гIулчах.\nИстамбулан прокуратуро 2016-чу шеран Мангал-баттахь Iедал карчо гIоьртинчех ву аьлла, бехкевина иза лаьцна латтош ву.\n2013-чу шарахь Истамбулехь дуккха а адам ара а даьлла, дуьхьалонан акцеш дIаяьхьначул тIаьхьа Iедал дохо гIоьртина аьлла, дехкинчу бехкех хьалхаваьккхинчу муьрехь юха а кхеле озийра иза.\nКавалу дIахеца аьлла, кхайкхамбира кху кIиранах Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн а, Германин а, Францин а, Нидерландийн а, Канадин а, Керлачу Зеландин а, Данин а, Норвегин а, Финляндин а, Швецин а векалаллаша.\nНАТО-н декъашхо ю Туркойчоь, иштта кандидат ю иза Евробертан пачхьалкхех дIакхета лаарца. ХIетте а оцу массо а пачхьалкхан векалш нон грата персона аьлла, дIакхайкхор бу.\nЕарин дийнахь ЭрдогIана дIахьедира, дипломатийн бакъо яц Хонкарна хьехарш дан цуьнан дозана тIехь аьлла. "Шу муьлш ду дан а?", - элира хIетахь президенто.\n2016-чу шеран аьхка Туркойчохь Iедал карчо гIортор бахьанехь йолийра репрессин кампани. Туркойчоьнан Iедало балхара мукъаваьккхина 3900 стаг. Бара царлахь пачхьалкхан белхахой, тIеман даржашкахь хилларш, жандарамаш.\nТуркойн официалан хьосатано Official Gazette хаамбиа, балхара дIабаьхначарлахь 1100 сов юридикан министраллан белхахой, 480 хьехархой, Iилман белхахой, 200 сов динан гIуллакхашкахула йолчу министраллан белхахой хиларх.


Филимонов Андрей, "Сибирь.Реалии"\nКарантин латта ца яхь, миллионашкахь хир ду баларш\nТIаьххьарчу хенахь ца хеддаш етта телефон Нетесов Сергейга, Новосибирскерчу университетан вирусологин лабораторин куьйгалхочуьнга. Хаа лаьа массарна а, хIун ду хуьлуш, муха ларвала веза коронавирусах. Вуно дукха яздина даьржинчу уьнах, амма хIетте а ледара бу нехан оцу зуламах кхетам.\nШен интервьюхь Нетесовс дуьйцу, стенна ца бохьу тоъал пайда карантино, хIун бахьана ду ерриг а Оьрсийчохь вирусна экспрес-таллам бен система яцар, хIун до Новосиберскерчу вирусологин "Вектор" центро.\n– Сергей Викторович, карантин шога хила еза, я вай гIеххьа къовладелча тоьу?\n– Британехь ву цхьа эпидемиолог-теоретик Фюргессен Нил, цо сурт хIоттийна пачхьалкхашкара, муьлхачу хьелашкахь муха яьржа коронавирус гойтуш. Гучудаьлла еккъа ша карантино сов пайда бохьуш цахилар. Иза юкъаяккхарал совнах, деза дуккха а хIуманаш дан, билгалбаха беза цомгушнаш а, ун кхеттарш а. Цкъачунна вирусан цхьа а битамаш хаабелла боцурш а – цаьрца а лела тарло и ун, шайна а ца хууш, яржош хила мега цара вирус. И массо а категореш шогга карантине ховшо вай ца Iемий, кхечара ларлуш лелориг дуьсу маьIна а доцуш.\n– Ткъа юй Оьрсийчоьнан и дерриг а кхочушдан таронаш?\n– Оьрсийчохь 80% диагностикан тесташ йийраш коммерцин компанеш ю. Iедало хIинццалц тIе ца кIабора цара бен болх, ца юьтура и компанеш маьршша диагностикан гIирс кхолла а, диагностика дIаяхьа а. Амма хIинца гучудаьлла пачхьалкхан хьукматийн гIора доцийла оьшшучул тест-системаш арахеца а, алссам тесташ хIитто а, зен а ницкъ ца кхочийла.\nНетесов Сергей, Новосибирскерчу университетан биотехнологин а, вирусологин а лабораторин куьйгалхо\nЦундела хIоттаделла таханлера хьал: тестийн жамIаш массийтта дийнахь лардар, кIиране а долу иза. Тесташ хьанна ян еза? Iедало уьш ца йо лаккхара дагар а долуш, пехаш лозуш стаг вацахь я иза дозанал арахьара чу ца веанехь. Италерчу а, Цхьаьнатоьхначу Штаташкарчу а хьелаша гайтина, коронавирус уггаре дукха яржораш цхьа а симптомаш йоцу нах хилар. Аьлча а, вирус кхетта лоруш а бац и нах, амма цара ма-хуьллу дIасаяржайо иза. Цундела оьшу тесташ массарна а хIитто – мехах а, маьхза а, лууш верг милла а валийта веза тестах чекх.\nСадукъийна тесташ талла массех бен йоцчу хьукматийн – тIех дукха бу церан болх\n– Кхузахь, Новосибирскехь, йиш юй луучунна шега инфекционист хьажийта, тест яккхийта?\n– Цкъачунна яц и таро. Садукъийна тесташ талла массех бен йоцчу хьукматийн – тIех дукха бу церан болх, вуно дукхачу гIаланашкара схьаоьхуьйту тесташ. Цу тIе, маьхза а бо цара и болх, харжаш йо, ткъа цкъачунна цхьаммо а ца боху компенсаци лур ю.\n– Коронавирусна дуьхьал молха кхоллар, хьуна гарехь, мел аьтто хир бу иза дан?\n– Вакцина, кхечу могIарчу молханел а хала ю кхолла, хан а оьшу дукха. 5-10 шаре долу дика вакцина кхоллар. Иза ехха зен езаш хиларца дозу иза, адамна тIехь толлуш а ма юй иза. Цундела деза ду вакцина кхуллуш мел дийриг. Адамна тIехь зен йолаяле, вакцина дийнаташна тIехь зуьй, ши шо долу и толлуш. Цул тIаьхьа бен ца магадо наханна тIехь, церан лаамца, иза зен.\n– Прессехь, цхьаьнхьа, тIаккха вукхунхьа кхоьллина молха, олий, яздо, Францехь а, Корейхь а долуш ду, бохура. Амма де, ши де даьлча кхета иза бакъ доцийла…\nМосква, мах а луш, коронавирусан тестах чекхбийла гIерта бахархой\nДуьххьара вакцина зен йолийнарш Iамерикахой бу, дIадахначу кIиранах китайхоша а долийна шайн зераш\n– Фейкаш дукха ю. «Элира-бохура» бара церан бух. Ас хьоьху журналисташна аьшпаш цабаржор, уьш юьхьанца дуьйна, чекхбовллалц аьшпаш бу, эладитанаш ду. Хьогамо кхуллу уьш. Суна хууш, ши вакцина ю зераш шайна тIехь дайта резахиллачаьрца толлуш. Цхьаъ ю Америкерчу Moderna фирмано кечйина. Оцу вакцинина сертификат а елла Штаташа. Оцу фирмано бакъо яьккхина шена, дийнаташна тIехь зуьйш хан а ца йойуш, лаамхошна тIехь молха зен. ШолгIаниг Китайхь зуьйш ю – и вакцина а ю лаамхошна тухуш. Шинахьа а зераш долийна, ши кIира хьалха Iамерикахоша, хIинцца китайхоша. 2-3 бут баьлча гур ду жамIаш. ТIаккха бен магор дац маьршша и вакцинаш зен а, адамашна вакцинаци ян а. Iамерикахоша шайн молха коронавирус алсам яьржжинчу штатехь зен тарло.\n– Кху муьрехь массо а бу «коронавирусан табло» ларъеш, масса, стенгахь цомгуш хилла хьоьжуш. Оцу информацех, хьуна хетарехь, тошийла дуй?\n– Ала деза, дац вай теша хIума. Дагардарш регионаша лучу терахьашна тIехь ду. ДIадаханчу деношкара хьал-м хаа тарло, амма «тахана» бохург дош дац. Цхьаъ делахь, хан кеп-кепара ду дуьнентIехь. Цхьана хенахь луш яц и информаци. Соьга хаьттича, тергалдан а ца деза терахьаш, эпидемина дуьхьал болх бан беза, могашаллех сагатдан деза. Билггал болуш бу цомгуш нах, цамгаро а гойту кеп-кепара сурт. Иза зер, таллар ду коьртаниг.\n– Коронавирус ца яржийта хIун дан деза, уггаре хьалха лоьраша а, Iедало а?\n– Бертахь, юкъахь болх бан беза. Хьалхарниг – вуно сиха ун кхеттарш схьалахар. Алссам зен беза нах, алссам хила еза тесташ схьаоьцу меттигаш. Дика хир дара экспресс-тест хилча, масала, аэропорташкахь, 30-40 минотехь жамI а гойтуш – тIаккха стаге алалур дара, иза ун кхетта ву, сихха дIагIо, карантине хаа. Кхетта цунна вирус, масала, ткъа иза нахаца цхьаьна автобуса хуу, тIаккха араволу, нахана юкъа – хьоршамаш детта массанхьа а, юха цIа вогIий, чуьрачарна а дIало шех кхетта ун.\n– Хьуна муха хета, кеп а хуьйцуш, «кIадлур» яц-те коронавирус, гриппан цхьайолу кепаш а санна? ДIаер яц-те?\n– Вирус хIинцале а ю шен кепаш хуьйцуш. Цхьангара кхечуьнга мел кхочу, кхин мутант хуьлу цунах. Хааделларг ду хIара: ун атта ловш волучо, я симптомаш а йоцуш, шеца вирус лелош волучо - иштанаш дуккха а бу – дIало кхечуьнга вирус, ткъа вукхо а лов иза хьалхарчо а санна атта. ГIелъелла вирус ю цаьрца ерг – оццу уьнан кхин кеп, мела кеп ю иза. ГIелъелла, шен башхалла хийцина вирус хенан йохалла лелар ю, кхетар ю иза нахах, амма сов дараш доцуш дIа а ер ю цаьргара. Йоьдуш ю и биологин процесс а.\nСелхана арахецна коронавирусан геномех лаьцна информаци, хийцалуш, тайп-тайпана ю вирусан кеп. Лаьттан континенташ тIехь а ю геномаш куьц-куьцара. Америкехь – цхьаъ, Европехь – кхин, Азехь – гуттар а кхин, Австралехь – йоьалгIа… ХIора пачхьалкхехь ша-ша ду коронавирусан тайпа, муьлха муха лела – иэделла ду и болар а. Амма Iилмано толлуш яц лазар атта лайначарна кхеташ йолчу вирусан кеп-тайпа, чIогIа вон ду и агIо тесна йитар.\n– Гарехь, вирус ша лахлур ю, ша иза йовр ю бохург аьттехьа а дац-кх?\n– «Дац» ас эр дац. Iаламехь дерриг а ду, вайна ца хетахь а, шен бакъонца, шен боларца лелаш, логика ю цуьнан шен. Вайна оьшург цуьнан болар, логика йовзар ду.\n– Хууш дац, адам хIоттош йолу, балхах-некъах дохош йолу дуьненан карантин маца дIаер ю. Хьуна муха хета, «маьрша цхьаьна дахар» хуьлийла дуй коронавирусца?\n–Нагахь санна хьал ма-дарра дитахь, карантинаш дIаяхахь, математикашна бер болу болх – белларш багарбар. Къаной лийр бу доккхачу декъанна, миллионашка хир ду кхалхарш. Сатоха деза цкъачунна, йиш яц ун маьршадаккха.


Школехь хьехархочунна а, берийн гергарчарна а юкъадоьлла дов луьстур ду Нальчикерчу кхело\nГIебарта-Балкхаройчохь талламчаша кхеле делла Нальчикерчу цхьана школехь стохка Лахьан-баттахь хьехархочунна а, дешархочун гергарчарна а юкъа, герз а детташ, доьлла дов. Махкарчу Талламан комитетан урхаллин официалерчу сайто бахарехь, "могашаллина, дан ларам а болуш, юккъерчу барамехь зен дар" аьлла бу меттигерчу шина вахархочунна тIебаьхьина бехк.\n"Талламан версица, Нальчикерчу "Лицей №2" доьшийлехь волчу кIентан гергарниг 2020-чу шеран Лахьан-беттан 27-чохь цхьаьнакхетта шен накъостаца, дехна цуьнга шеца школе вар, цигахь и шиъ дагахь хилла историн хьехархочунна етта, цо гергарчу кIантаца дов даккхарна. Оцу шимма новкъахь бартбина, хьехархо девне валахь, цхьамма иза лоцур волуш, вукхо еттар йолуш, эшахь, ший а летар волуш. Цхьа а дуьхьало йоцуш, доьшийлина чу а кхаьчна, хьехархо балха юкъара а ваьккхина, аракхайкхина цушимма. Цхьамма масийттазза тухучу юкъанна, шолгIачу лаьцна латтийна хьехархо", – боху Талламан комитетан ГIебарта-Балкхаройчуьрчу урхаллин сайта тIехь.\nТкъа ша хьехархочо оцу юкъанна хIун лелийна, дуьйцуш а дац. Амма хьалхо Кавказ.Реалиино хаийтира хьехархочо Мальбахов Заурбека дов дохьуш веъначу шиннах цхьанна, беран гергарчунна, травмат-тапча еттарх а, цул тIаьхьа урс даьккхина хьийзарх а лаьцна. Цул кIира хьалха иккхина хилла хьехархочун дешархочуьнца конфликт.\nНальчикерчу кхело лаьцна гIалгIайн жигархо Дзейтов Руслан\nБеран гергарчийн версица, историн хьехархочунна классан журнал ца карош хилла уьссалгIачу классехь дешаран сахьт долош, иза мохь хьекха ваьлла дешархошна тIе. Цхьа дешархо дIатеттина, партанашна тIе охьавиллина. Цунах тоьшалла до классерчу бераша. Кхечу дешаран сахьтехь, Мальбахов шеца девне ца валийта, кIант тIехьарчу меттигашка охьахиина, амма хьехархо юха а воьлла кIантана лен, цо тIаккха, дешаран сахьт чекхдаьлча, телефон тоьхна шен гаргарчуьнга, дуьйцу нанас.\nКIентан девашас Гацалов Артура а, цуьнан доттагIчо Темукаев Тамерлана а шаьш хьехархочуьнга "деккъа дIа къамелдан" вахара боху школе. Амма дов иккхина хьехархочуьнца, Гацалов директор волчу вахана. Иза цигахь а волуш, Мальбаховс, чу а иккхина, травмат-тапча етта йолийра, патармаш кхачийча, урх лесто велира, чIагIдо Гацаловс а, Темукаевс а. Хьехархочуьнгара герз дIадаккха гIертачу цушинна чевнаш йина.\nГацаловна а, Темукаевна а набахтехь такха хан тоха мега 5 шаре кхаччалц.


Хийцамийн юьхьиг-м яц те ХΙинжа-ГΙалин мэр Амиров СаΙид лацар?\nДагестан - Амиров СаIид, ХIинжа-ГIалин мэр лаьттира 15 шарахь.\nЦкъа а хуьйцуш а воцу ХΙинжа-ГΙалин мэр Амиров СаΙид деношкахь Москохара кхаьчначу ницкъаша лаьцна дΙавигарх дийцарш дагестанхошлахь лелла ца Ιаш, лела Москох а. Кавказал а гена дΙасакхочуш дара цуьнан куьйгаш, ерриг а Оьрсийчуьрчу мафиозин хьалханча а, вуно дукха ахчанийн да а вара иза, чΙагΙдо иза вевзинчара а, цуьнан имидж тергонехь кхаьбначара а.\nАмиров СаΙид, ша лелаш а воцу зΙаьΙапхо, цхьана заманахь Девкар-Эвлахь оьрсаша, шаьш кхолла а кхоьллина, шаьш тΙамца вохийна нохчо-мафиози Лабазанов Руслан а санна, Москохара далийначу беракеманца вохийна, аьлча а, вигина.\nДийцарехь, пΙераскан сарахь, хьалххе, ша лаца нах баьхкинийла а хиина, кхерамах хьуллуш, белхан меттехь, мэрехь, чΙагΙвелла хилла Амиров. Амма Ιуьйранна кхетийна иза генара баьхкинчу ницкъахоша мэрин уьйтΙахь лаьттачу беракеманчу шен лаамехь цунна хаар дораха доьрзур дуйла. Иштта дΙакхачийна ХΙинжа-ГΙалин да Москох.\nОьрсийчохь дика евзаш йолчу Басманан кхело ши бутт кхайкхийна Амиров СаΙидна лаьцна кхаба. Амма оцу шина беттачохь ларалур ду ала дац Ιедалш шаьш цунна бехкедечун цхьалхе якккха.\nТкъа Амировс-м хΙинццехь а дΙахьедина, шегара цхьа а къинойш а ца девлла, муьлххачу а хаттарна жоп а лур ду ша, аьлла. Иштта ду цо Басманан кхело шен кхоллам хийца болош сацам тΙеэцча аьлларг.\nАмиров: «ХIара цхьамма кечйина, политикан бух а болуш, ямартло ю. Цуьнан цхьа а тΙаьхьало хир яц. ХΙора гΙулчах, хΙора дашах ас жоп лур ду. Хуур ду-кх, хено шен метта хΙоттор ду дерриг а».\nАмиров СаΙидна агΙонча-адвокат лаьцна гоьваьлла юрист, шен заманахь оьрсашна дика вевзаш хиллачу, къайленехь вийначу мафиозин Иваньков Вячеславан-Япончикан адвокат лаьттина Крутер Марк.\nИза а ву, ша хила ма-доггΙу, Амиров хΙуманна а бехке вацарх тешна.\nКрутер: «Шеко йоццуш, тхо аьрзне девр ду, шеко яц. ХΙунда аьлча, стаг валаран-висаран дозане кхачийна, лаьцна, дΙакъевлина».\nСтенца билгалваьлла стаг ву Дагестанехь дукхаллица шолгΙачу меттехь ларалучу даьргΙойн къомах волу Амиров СаΙид шен цΙахь а, ерриг а Оьрсийчохь а, 15 шарахь ХΙинжа-ГΙалин мэр лаьттина хиларал совнаха?\nПолитике веъна иза Дагестанан коьртехь Магомедов Мохьмад-Ιали волуш. ГΙалин да и лаьтта хан елира мехкан кхоалгΙачу президенте а тΙехь. Ткъа цара, президенташа, вуно чΙогΙа лоруш а вара иза. Карахь бара цуьнан дукха боккха ницкъ – цо аьлча, стаг лакха а воккхуш, цо аьлча, хьаша а хьошуш. Цундела олучух тера дара дагестанхоша цунах шаьшлахь «Рузвельт» - юх лелаш а йоцуш, зΙаьΙапхочун конки чохь лела «Рузвельт».\nТкъа зΙаьΙапхо цунах вира цхьацца наха, 14-зза иза вен еш нисъеллачу кΙелонаша. 150 стаг вара Амиров гΙали юкъаваьлча, балхара шен буто гΙопе-хΙусаме вуьгуш а, цΙера балха валош а, иза ларвеш. Нах цецбохург дара оццул иза жигара хилар а, цунна гонаха боккха ницкъ лелар а.\nДагестанана куьйгалле ханна аьлла Абдулатипов Рамазан хΙоттийчхьана массех гΙарадевлла хьакамийн, ахчанан дайн лецарш нисделла Дагестанехь. Масала, ишттачаьргара, Москох аэропортехула дадийна леладе ах-миллард сом даьккхира пачхьалкхан ницкъахоша. ХΙинжа-ГΙалин банкера ду бохура и ахча. Билггал хилларг хΙун ду ца хаьа хΙинца а.\nАмиров СаΙид лоцуш официалехь кхайкхийна бахьана иштта ду. Хьалхо каравахначу цхьана тΙемалойн амира Гучучалиев Сиражутдина тоьшалла дина боху, Амировс лурчаха шахьарара Талламан комитетан куьйга метта волу Гаджибеков Арсен вейтина, аьлла.\nАмма кхеташ ду, Амиров СаΙидан зама ерзош, цунна дуьхьал даккха Ιедало дуккха а хΙума лохур дуйла а, иза карор дуйла а.\nАмиров лацарх лаьцна шена хетарг иштта довзийтира Маршо Радиона Дагестанехь дика вевзаш а, лоруш а волчу политика, журналиста Шевченко Максима.\nШевченко: «Сан Рамазан Гаджимурадовиче мел боккха ларам белахь а, цо шеггара Амиров СаΙид лацийта сацам тΙеэцна, сан олийла дац. Хетарехь, цунах дага-м бевлла, амма буьззина сацам уггаре лакхарчу федералан тΙегΙанехь бина, лацар а нисделла лаккхарчу федералан, Дагестанан карахь а йоцчу урхаллашкара схьа. ХΙунда аьлча, Амиров СаΙид цхьана регионерчу гΙалин мэр хилла ца Ιа, иза Оьрсийчохь уггаре боккха ницкъ карахь болчу политикех ву.\nИза лацар тΙеман министр Сердюков лацарал а доккха хΙума ду. Важа цхьамма тахана хΙоттаво, кхана дΙавоккху. Ткъа Амиров СаΙид хΙоттийна вац, иза 90-чу шерашкахь, халачу къийсамашкахь, шен цΙий а Ιенош, кхиина ву Дагестанехь. Цуьнан гΙорторах Москох, баккхийчу хьакамашлахь хилла а ца Ιара, шена Дагестанна чохь а яра.\nМагомедов Мохьмадсалам Москох дΙавахначул тΙаьхьа даьргΙойн тхьамдан меттехь вара иза. Иза лаьцначул тΙаьхьа, тахана цуьнан воΙа а дΙатесна шегара лаккхара дарж, гергарчара а дитина даржаш, цхьаберш царех а бу лецна. Уьш а ма бара Дагестанан лаккхарчу даржашкахь. Цундела и операци ша Кремло айина а, цуьнан ницкъаша чекхъяьккхина а ю».\nКестта Дагестанехь хила беза мехкан ден харжамаш. Тарло оцу меттехь Абдулатипов Рамазан сацон а, иза даржехь чΙагΙван а луучара авторитетехь волчу Амиров СаΙидах цунна некъ цΙанбеш хила а.\nХIинжа-ГIалин мэр Амиров СаIид лаьцна


Атта дац нохчийн нус хила\nЛахьан-бутт 19, 2016\nНохчийчоь -- Нохчийн нус, автор Маркосян Диана. 2013\nТIаьхьарчу заманахь масийтта низамца ехачу нохчийн юккъараллехь, цхьадолу мехаллаш хийцаделла хилар гойтуш дуккха а билгалонаш ю. Адамийн юкъаметигаш, хIинцалца деза лелийна хилла долу, цхьана кхечу, нохчашна цакхетачу агIора йоьрзуш ю.\nДукха нах цецбаьхна социала машанехь молланаш бу шаьш бохучу цхьана божарша дина хIара къамелаш. Из аду, несан-марсхойн юкъаметтигех. Цара чIагIдо, несо, веккъа шен цхьа мар бен лело а, лара везаш вац, цуьнан гIуллакх дичхьана иза йолу аьлла.\nIелам стаг: «Пайхамара аьлла, шен зударшца дика хила. ЦIийнанда, ша мел долу хIума дан дезаш ву. Цуьннан гIуллакх дичхьана йолуш ю зуда».\nХIокху Iелам стага дуьйцучунна тIетайна кхин цхьаъ. Цо бахарехь, марсхошца несо лелон гIиллакхаш, шена лаамехь ду. Иза цо ца лелийча, цуьнгара цхьанна а тайпа жоп ца догIу, аьлла тIетуьхира цо.\nIелам стаг: «Стага зуда шена ялош ю. Марда, марнана а, цунна тIедужуш дац. Царна там бан гIерта оьшуш дац иза. Иштта боху бусулба дино».\nИштта бакъонаш шайна луш хилча, зударий тIетан безаш бара. Амма и къамел нийса хеташ дукха бац. Мелхо а, емал до цара, молланаш бу бохучу оцу наха ден къамел. ГIиллакх ду, уггаре а хазниг, динехь а, нохчийн Iадатехь а. Леррина оцу хIуманна кегий зударийн ойла сацийта, хIунда дуьйцуш ду иза ца кхета уьш. ХIокху зудчо, иштта жоп ло, оцу божарша дуьйцучун.\nЗуда: «И стаг мила ву хиъча, цуьнга ала хIума дара-кх сан. ХIинцалера зударий, шайн майройн гIуллакх дан бен кхин хIума деш боцийла а, цара кхин хIума хIинца деш доцийла а. Хьалха вайн зударша, лелийна марда а, марнана а лелош, даьхний а лелош, керта-ков а лелош, массаьрца гIиллакх а лелош, баьхна вайн зударий».\nНохчийн зудчунна сий, къомо бусулба дина тIеэцале а, лекха хилла. Цуьнан бакъонаш шуьйра ю Iадаташца дуьстича а.ГIиллакх а, оьздангалла а, гIора доцу марнана а, марда а лелийча елла нус ца хааелла шен, элира шолгIачу зудчо.\nЗуда: «Зуда-м ахь дуьйцучу цхьана гIуллакхан бен ялош яций. Хьалха зударша, ша мел долу гIуллакх деш, аренаш а, керта а лелош, поппарш а хьоьхуш,базарш а лелош баьхна. ХIинца зуда ялочу хенахь, ша мел долу хIума кеч а дой, ялайо. ГIуллакх дина аьлла, зуда елла, йоьжна ца хааелла суна».\nСайн мар бен ас лелора а вац, кхиберш ас лара безаш а бац, бохуш муьлха а нус дIахIоьттича, тIаккха муха хуьлу? Оцу несан шен а ма ду, бераш. Уьш а ма бу, нехан цIен тIе баха безаш, зуда яло езаш? Цара хIун масал гойту царна, бохуш кхин дIа а дийцира оцу зудчо.\nЗуда: «ГIиллакх-гIуллакх ца лелийча, гIуллакх ца дича, хьацарна пIелг ца хаькхча, бусуулба зуда хира яц цуьнах. Къа ца хеьгча, вайн тIаьхье дика хира яц. Цара масал гайта деза, шайн берашна».\nНохчийн Iадаташ а, ШарIа, Оьрсийчоьнан низам а ду, тахана Нохчийчохь лелаш. Стагана, цхьанна а агIора ваха-вала меттиг бац. Цхьана низамехь цо динарг мегаш далахь, кхечу низамца мага ца до. Ткъа, хаьлхарчу шинца ваха лууш велахь, тIаьхьарчо-Оьрсийчоьнан низамо доьхку. Оцу хIуманна кхане мухха а хилахь, тахана хьал иштта ду.\nПетирова ПетIамат. Шира хабар (дийцар)


Бакаев Хьасан шуьйрачу ешархочунна Дени Баксан йолчу псевдонимца вовза волавелира, хьалхара тIом дIабирзинчу чехкачу шерашкахь цо шен дуьхьарлера тептар „Историн къайлахчу некъашна тIера йилбазан лар“ цIе йолу арахецча.\nИ киншка ехха вайн махкарчу исбаьхьалхойн а, Iилманчийн а гуонашкахь, амма иштта шуьйрачу юкъараллехь а йийцаре а йира, IалагIож а хилла.\nТамаша а бацара, цу ханналца историкийн гуонашлахь вевзаш хиллехь а, амма могIарерчу ешархошна цIарца вуьйцуш хезна воцучу Iилманчано вуно тамашийна а, хIинцалца схьа дукхахчарна дуьйцу ца хезна а хIумнаш цу жайни тIехь дийцаре даьхна хилар тидаме эцча.\n„Тов, Шейх Мансур италхо хилла бохийца“, „Дешний аш къайлахчу ритуалех лаьцна цуо яздинарг?“, „Граалан кад Нохчийчохь лаха беза ца боху цуо ванах?“ - иштта дIа кхин а къамелаш хезара Бакаев Хьасанан, аьлча а цу хенахь цуьнан йоккхуш хиллачу цIарца Баксан Денин киншка йийцаре ечохь.\nЦул тIаьхьа яьллачу заманахь дуккха а хIума хийцаделла. Ешархочунна Iемина, историкан тептар кIоргеха а, критике а деша а, ткъа ша авторо цул тIаьхьа ша арахецначу киншкашна тIехь шен бакъйолу цIе язйан йолийна, Баксан Дени боху псевдоним йистах а йитина.\nАмма хийцадаланза цхьаъ дисина - Бакаев Хьасанан хIора а жайна арадалар вуно боккха кхаъ хуьлу ешархошна. Дела хьо дика аьлла, тIаьхьарчу шерашкахь цуьнан масех керла киншка Европехь оьрсийн маттахь зорбане а даьлла.\nЦарех цхьаъ ю „Жерочуьн кIентан къайле“ цIе йерг, Польшин коьртачу шахьарехь Варшавехь „Серло“ зорбантехь араяьлла йолу. Цу киншки тIехь тайп-тайпан историкаллин талламийн очеркаш ю, авторо тайп-тайпанчу муьрашкахь язйина а, бен-бечу хаамийн гIирсашкахь зорбане евлла а, хIинцалца схьа зорбане йовланза ерш а. Уьш гулахь, цхьана жайнехь, арахецар вуно доккха совгIат ду ешархошна.\nЖайнин цIаро кхетош ма-хиллара, Бакаев Хьасан шен керлачу талламашкахь а ша шена муьтIахь висна – цуо, хьалха санна, нохчийн къоман барта кхоллараллехь дIадаьллачуьн лараш лоьху, экама и лараш лехьа а еш, церан гIоьнца кхуллу ша-башха историн маша, иза дерриге а кхетачу, ешархочух шен йийсархо вечу маттаца яздо.\nМасала, „Жерочуьн кIентан къайле“ киншка дIайолош долчу декъехь авторо толлу нохчийн ширачу иллешкахь а, туьйранашкахь а „Жерочуьн кIант“ санна шуьйра вевзаш волчу дикчу къонахан кхоллам.\nМичара ваьлла и жима къонах? Стенна аьлла цунах Жерочуьн КIант? Муха хилла-те цуьнан бакъйолу цIе?\nИ хIума талла араваьллачу историн Iилманчано дахкадо шайх Жерочуьн кIант олуш хиллачу кхечу къаьмнийн эпосерчу я исторерчу нехан масалаш. Вайна гучудолу тIаккха тамашийна хIумнаш – шозлагIчу бIешерахь ваьхначу Персерчу элано ша шех Жерочуьн кIант олуш хилла хилар а, Жерочуьн кIант цхьаццаболчу керистачийн орденашкахь, масала, тамплиераш Iийса Пайхмарх олуш хилла хилар а, ткъа иштта ширачу келтийн элин Артуран заманхочух Парсифалах а изза Жерочуьн кIант олуш хилла хилар.\nИ Парсифал ву, хууш ма-хиллара, дуккхаъчу исбаьхьаллин йозанашкахь цIарна цIеяххана болу „Граалан кад“ лаха араваьлла хилларг. И дерриге а тидаме эцначу ладогIарчухочунна хIинцале а кхетта хир ду, Бакаев Хьасана цу кепара вайн нохчийн Жерочуьн кIантаний, Парсифаланий юккъехь зIе лехна хилар.\nИ санна масалаш Бакаевн киншки тIехь дукха а ду. Ша авторо Маршо радиоца шен хиллачу къамелехь билгалдаьккхира, нохчийн къоман истори хIинцалца схьа оьрсийн хьостанашкарчу хааршна тIе а тевжаш язйина хилар, ткъа иза, шен рогIехь, Советийн заманан тIаьхьло хилар а.\nБакаев Хьасанна хетарехь, вайнзаманахьлерчу нохчийн историн Iилманчаш цу Советийн весетех маьрша бовла безаш бу истори толлучу хенахь.\nБакаев: „Вайн истори оцу оьрсийн историн хьостанашна тIера схьаязйина ю. Советан заманахь, хууш ма-хиллара, историн Iилма вуно чIогIа идеологица ийна дара. Кегийчу къаьмнашна советан Iедало хIиттинйа дозанаш дара, цу дозанел аравала йиш а йоцуш.\nХIетахь хиллачу дозанашкара тахана а арабовла ца хIуьтту цхьаболу вайнехан историн Iилманчаш, иза Iилма ду бохуш. Иза Iилма хила тарло, амма нийса ах иза идеологи а яра. Делахь а, со тешна ву тIаьхь-тIаьхьа вайн къона историн Iилманчаш хьала мел кхуьу а, и кхачамбацар дIадер ду аьлла“.\nБакаев Хьасанан историкаллин тептарш, хьахийна ма-хиллара, могIарерчу ешархошна, историн Iилманна генахь болчу, вуно дика кхеташ яздина ду. Гуттар а историкийн белхаш боьшуш хуьлуш йолу хало ца хуьлу цуьнан йозанаш доьшуш – уьш аттачу, популяречу маттаца яздина долун дена. Бакаевс ша а билгалдоккху, ша кхечу Iелимнахана яздеш дац шен жайнаш, ешархошна яздеш ду бохуш.\nБакаев: „Вевзаш волчу оьрсийн Iилманчано Гумиле Левс аьлла дешнаш ду, цхьана стагна ша мел воккха Iилманча хетахь а, амма нагахь санна цуьнга мел чолхе а теори муьлха а итталгIачу классан дешархочунна кхеттачу агIор йийцалуш яцахь, иза Iилманча вац аьлла.\nЦхьаболчу Iилманчаша шаьш вовшашна яздо, могIарерчу нахана кхеташ а доцуш. Соьга хаьттича, мелхо а, Iилман жайнаш нахана кхетачу агIор яздан дезаш ду, нахана яздеш ма дуй уьш.\nКхин дIаболчу Iилманчийн белхаш дика дац я кIоргера дац бохург дац сан иза, амма массо а Iилманчаша шайн маттана алсамох тидам бан безара аьлла хета суна, оьшучохь а, ца оьшучохь а совтIеха цхьа Iилман терминаш а ца лелош“.\nБакаев Хьасанан „Жерочуьн кIентан къайле“ цIе йолу киншка цу цхьаьна турпалхочуьн къайленна лерина яц, иза нохчийн къоман вайна йовзанза а, историн Iилманчаша хIинцалца схьа йастанза а йисинчу дуккхаъчу къайленашна лерина ю.\nЦуьнан хIора а дакъа цхьана кхечу ширачу историн хиламах дуьйцуш а, иза толлуш а ду. Сирла месаш, сийна бIаьргаш , даккхий догIумаш а, шорта ницкъ а болуш хилла викингаш, цхьана заманчохь Европа шайн акхаллица а, аьрхаллица а Iадина хилла болу, билгал а хиллий-те Кавказера схьабевлла?\nБакаевн хьалхарчу тептарехь мацаххехь вийцина хилла волу италхо Джованни Батиста Боэтти – иза мила хилла-те бакъдолчехь? Мичара даьлла и стаг Шейх Мансур ву боху хабар? Нашханий, ширчу Урарту-пачхьалкханий юккъехь хIун зIе хилла? Иштта дIа кхин.\nДера, олийла ма дац массо а ешархой, цхьатерра, реза а хилла, авторца цуо айдинчу хеттаршкахь массеран а цхьа ойла хилла, и киншка, шаьш ешна бевллча, цара дIакъовлур ю аьлла.\nХийла хир ву Бакаевн талламаш шеконе хеташ берш а, хийла хир бу скептике и йозанаш тIеоьцуш берш а. Амма бакъволчу Iилманчин Iалашо цкъа а ца хуьлу массо а резавар. Цуьнан Iалашо хIуман духе кхиа гIортар, шена Дала деллачу похIмица а, кхетамца а талламаш бар, къахьегар, шена гучудаьлларг кхечаьрца декъар хуьлу.\nТкъа цу тIехь Бакаев Хьасанан шеко а йоцуш кадаьлла.\nБакаев: „Вайн истори оцу оьрсийн историн хьостанашна тIера схьаязйина ю".


Нохчийчохь бехаш оьрсий цахилар Iеткъа Степашинна\nОьрсийчоьнан премьер-министр Степашин Сергей а (аьрро агIорхьара шолгIа), Оьрсийчоьнан православин килсан Патриарх Алексий II-гIа а (аьтто агIорхьара) Нохчийчохь йийсарера дIахецначу мозгIаршца\nЕкатеринбургехь Ельцин-центрехь хилалчу "Оьрсийчоьнан юкъаралла муха хийцина Нохчийчохь бинчу тIамо" цIе йолчу конференцехь вистхуьлуш Степашин Сергейс дуккха а нахана дагахьдоцуш хьахийра оьрсий цу республикера дIабахарца йоьзна проблема. Цунах лаьцна яздо Кавказ.Реалиино.\n"ДагадогIу, стохка Нохчийчохь (республикан куьйгалхочуьнца Кадыров Рамзанца) цхьаьнакхийтира тхо, ткъа цо нийса элира цигахь: 'Тхуна уггар йоккха проблема ю Нохчийчохь оьрсий бисина а ца хилар. Тхо цунах кхеташ ду'.\nЦунах этнокъоман пачхьалкх хуьлуш ю. Ткъа Соьлж-ГIалахь даима а дукхаха болу бахархой бара оьрсий. Иза инзаре боккха бохам бу ерриг а Къилбаседа Кавказан – Дагестанан а, Кхарачой-Чаргизийчоьнан а. Иза вуно чолхе проблема ю тIаьхьене дIатеттина латто, цхьана а Европерчу пачхьалкхехь а, Iамеркехь а йоцуш йолу", - бохуш вара Степашин.\nСтепашина чIагIдарехь, оьрсийн петарш дIалецна болу бандиташ боцурш, оьрсий цу махкара бовдаран бахьана дара Хьалхара тIом боьдуш дукхаха берш оьрсий бехачу Соьлж-ГIалан юккъе бомбанаш еттар. ТIаьхьо оьрсий Нохчийчуьра дIабахар кхин дIадахара.\nТамашийна дерг ду ша Степашин цу шерашкахь Оьрсийчоьнан куьйгаллехь лаккхара даржаш дIалоцуш хилла хилар. Иза вара Федералан кхерамазаллин сервисан (ФСБ) хьалхара директор, тIаьхьо цунах вира премьер-министр. Амма оьрсийн а, кхечу къаьмнийн а Нохчийчуьра дIадаха дезна хиларна шен жоьпаллех лаьцна Степашин ца дийцира.\nСССР: дIабахаран юьхье\nБахархой лараран терахьаш тидаме эцча, гуш ду оьрсий Нохчийчуьра дIаэха буьйлабелла хилар йозуш йоцу пачхьалкх ю аьлла Нохяийн Республика Ичкери кхоллале дуккха а хьалха дуьйна. 1970-чу шарахь дIадаьхьначу бахархой ларарехь Нохч-ГIалгIайчохь вехаш хилла 508 898 нохчо а, 366 959 оьрси а, 113 675 гIалгIа а.\n1979-чу шеран статистикица оьрсий бу ЧИАССР-н бахархойх 30% сов эккхаш (336 044 стаг), ткъа нохчийн терахь алсамдаьлла (611 405 стаг). ГIалгIайн дакъа а алсамдаьлла (134 744 стаг).\nКхин а 10 шо даьлча оьрсийн терахь лахделла - 293 771 стаге кхаччалц. Нохчийн терахь алсамдаьлла - 734 501 стаге. ГIалгIай бу 160 000 стаг.\nИ терахьаш иштта хиларан бахьана ду бохуш дуьйцу мехкадаьттан индустри лагӀлучу тӀе ялар а, мехкадаьтта доккху керла центарш кхоллаялар а – Уренгой а, Нижневартовск а иштта дIа кхин а. Ткъа дукхаха болу Нохчийчохь беха оьрсий бара цу сферехь болх беш.\nПетарш дIаяхара массаьргара а\n2002-чу шарахь Нохчийчохь бехаш бара 4 % гергга оьрсий. Официалан хаамашца, и хан текхачале республикера дIаваханера 328 эзар нохчо а. Оьрсийчоьнан тIеман авиацино а, артиллерино а хIаллакйинчу республикехь аьхна дацара массерна а.\nХьалхара тIом чекхбаьлча Нохчийчохь харцо лелайора нохчашца а. Масала, вевзаш волчу цхьана тIемалойн командиро Соьлж-ГIалин юккъехь дIалаьцнера тIекъелдинчу цIийнан цхьана чугIойлехь йолу ерриг а петарш.\nЦу петаршкахь бехаш берш нохчий бара, шайна юкъахь вуно лоруш волчу суфийн шайхан тIаьхьнех болу доьзал а болуш. Амма я къомах нохчий хиларо а, я дайша хьуьнарш гайтина хиларо а кIелхьара ца ваьккхир царах цхьа а.\nОьрсий юха ца бирзира\n"Мемориал" бакъонашларъярхой центр болх беш ю Нохчийчохь Москох а, Соьлж-ГIала а дуьхьдуьхьалхӀоьттинчу хьалхарчу деношкахь дуьйна. "Кавказ.Реалиин" корреспондентца къамел деш цу вовшахтохараллан кхеташонан гIантадас Черкасов Александара дIахьедар дира, оьрсий Нохчийчуьра дIабахар доьзна дара криминалан факторца а, тIеман компанеш дIаяхьарца а.\nЧеркасовна хетарехь, уггар хьалха тIом бара доккхачу декъана оьрсех лаьтта Соьлж-ГIалара бахархой дIабахаран бахьана. Оьрсашца цхьаьна республика йитира кхечу къаьмнех болчу бахархоша а. Амма тIом чекхбаьлча юхабирзинарш бара коьртачу декъана нохчий, ткъа оьрсаша дукхачу хьолехь шайн дахар дIанисдира керлачу меттигашкахь.


Нохчийчоь: Марха достучу дийнахь – лецарш, буй-тIара\nIедало саца а ца олуш, етта полицино нахана\nМарха къобалдан арабевлларш бIогIамех боьхкура ницкъхоша. Марха дастар лецаршца, нахана еттарца дIадаьхьна Нохчийчуьрчу полицино.\nВатсап-тобанашкахь хеза тешийн а, "бишка кхеттачийн а" леткъамаш. Карантин ю, чохь совца, бахарх, Iедале ла ца доьгIнарш бу дуккха а. Бакъду, омра муха дохадо гайтира шаьш хьаькамаша. Кадыров Рамзанан телеграм-каналехь хаам баьржира, махкарчу коьртачу маьждигехь гул а белла, ламазаш деш бу Нохчийчоьнан куьйгалхой а, динан дай а, аьлла.\n"Новая газетан" журналиста Милашина Еленас шен фейсбук-агIонехь балабо Нохчийчуьрчу мухIажира, видеоблогера Ломаев Мусас бовзуьйту аудио-хаам.\nСемаьIашкара аудио: "Кхузахь гой хьуна, кхузахь ТIахIир ву лаьтташ, сан вешин воI, шайн цIенна хьалха, иза бIогIамах дIавихкина, цул тIаьхьа кхин цхьаъ а лаьцна, иза а вихкина бIогIамах, иштта гIурт бу-кх тхан СемаьIашкахь".\nЛомаевгахь йолчу информацица, хилларг иштта ду: "Массех стаг ураме ваьлла, полисхоша къиза йиттина царна, цул тIаьхьа гIаьттина берриг а урам. Полисхоша шайна гIо тIедехна, массарна а етта йолийна, зударшна а, къаношна а, берашна а. Хетало, дуккха а баланаш лайначу СемаьIашка нохчийн мотт буьйцучу акхаройн хьесапехь инарла Романов юхавеъча санна (1995-чу шеран Охан-баттахь СемаьIашкахь, инарла Романовс куьйгалла а деш, Оьрсийчоьнан эскарша вийра 100 сов вахархо – ред.) ".\nСемаьIашкара кхин а аудио-тоьшаллаш:\n"Мехкарий, тхо Iуьйранна дуьйна тIом беш ду тхайн урамашкахь, милици еана, ца хоьржуш, йиттина массарна а – зударшна а, берашна а. Iедалхой мелла бара, шайх дола а ца деш. Тапчан мукъ тоьхна, корта батIийна цхьана кIентан, цуьнан нанна а йиттина, бетах буй тоьхна, юьхь естийна. Тхо тIом беш ду кхузахь, тхан урамера божарий дIабигина".\n"Асет, лоьрийн орцан декъехь болх бинарг, цунна а йиттина, цуьнан кIентан корта батIийна. Гинеколог Липа юй, цуьнан майрачунна а йиттина, цуьнан вешина тIехь динарг-м ирча де ду, ша ураме араваларна бехке ву ала, бохуш, йиттина цунна. Оцу стеган кIантана а йиттина".\nЛомарчу Дуби-Эвлахь, меттигерчу бахархоша дийцарехь, карантин ларъе, бохуш, маьттаза мотт лебина полисхоша. Кегийнах гIо лаца боьлла юьртахойн, летарш хилла, юьхьанца лецнарш полицин карара баха аьтто баьлла нехан.\nГуьмсехь лецна мархин сагIанаш лехьош лела кегий бераш. Кхиазхой маьждигана чубоьхкина. Аудио-хаамаша бахарехь, иттаннашкахь баккхийнаш а лецна гIалахь цIера арабовларна.\nПолитолога, бакъоларъярхочо Кутаев Руслана хаийтира "Кавказ.Реалиина" сингаттаме информаци шега а кхаьчна хиларх. "Оха дIасаяржийна и информаци. Чуьра араваьлла аьлла, цIенна хьалхарчу бIогIамах дIавихкина стаг. Хьал видео тIе даьккхинчу зудчо дийцарехь, полисхой, мелла я кхин корта бахош йолу хIума тоьхча санна, лелла, бIаьргаш тIе а бевлла. СемаьIашкахь хилла иза", - бохура Кутаевс.\nОппозиционера-видеоблогера Абдурахманов Тумсос, шегахь йолчу информацица, Марха достучу дийнахь полицина ротаци йина хилла, шаьш бехачу каппашка уьш нисбелча, цаьрга беза-бевзачарна озабезамаш ца байта, боху.\n"Марха достучу дийнахь нах, шаьш мел чIогIа чубохкарх а, арабовла лууш хуьлу. Iедало, иза кхета а деш, хьалххе дуьйна долийра бахархошна кхерамаш тийсар. Делахь а, ла цадугIурш а бевлла. ХIинца деккъа дIа стаг кетIаваьлча а вуьгу дIа. Цхьаъ гIуркхах а вихкина, кхиберш леца дIахьаьлхина полисхой. СемаьIашкахь зудчунна-медикна йиттина, Дуби-Эвлахь меттигерчу бахархойх летта полици", - дийцира Абдурахмановс шен YouTube-каналехь.\nБлогеро билгалдаккхарца, тIеман заманара санна бу Нохчийчуьра хаамаш. "Суна лаамза дагадогIу 2001-2002-чу шерашкара эскархойн талораш, "зачисткаш", мобилан телефонаш яцара, раци хьаьнгахь ю хьовсура тхо, кхечу меттигашкарчу гергарчаьргара хьал довза. "ДIогахь дIавигина", "кхузахь йиттина, дIалаьцна". Беламе видео яйна суна, цхьаъ ву бацалахула тиэкхаш, полицех лечкъаш. Иштта Марха вай цкъа а ца даьстина ", - дагалоьцу блогера.\nАбдурахмановс гойту шен блогехь Соьлж-ГIаларчу "Турбинехь" полисхочо яьккхина видео. "Эхь-бехк а дайина, дIасалелаш бу нах. Ма ловзабе, чукхийса, схьабалабе", - боху ницкъхочо шен куьйгакIеларчу ницкъхошка.\nТелеграмерчу "IАДАТ" канало дийцарехь, "Турбинехь" меттигера бахархой гIевттина полицина дуьхьал, нах къинтIера баха а тIехь дезна цигарчу полицин куьйгалхочун.\n"Кавказ.Реалии" комментари еха гIоьртира Нохчийчоьнан Чоьхьарчу гIуллакхийн министраллера, амма схьаоьцуш яцара телефон пресс-векалто. Стигалкъекъа-беттан 25-чохь министраллерчу "тешамаллин зIенехула" хилира тхан дистхуьлийла. Амма делла жоп иштта дара: "Тхан массо а белхахой, пресс-векал а тIехь, Марха достуш бу, мукъаденош ду церан".


ИбраьхӀим — Википеди\nХалилуллахӀ, Абу-д-Дийфан, Абуль-Анбияъ\nСарат, ХӀаджар, КъатӀурат\nИсмаьӀил, Исхьакъ, Замран, Якъшан, Мадин, Мадьян, Шабиякъ, Шухьа\nИбраьхӀим бин Тарахь бин Нахьур бин СаругӀ бин РагӀу бин ФалигӀ бин Ӏабир бин Шалихь бин Арфахашад бин Сам бин Нохь\nХӀара йаззам Нохчийн Википедин дикачарех бу.\nИбраьхӀим (Ӏаьр. إبراهيم) — пайхамар а, элча а ву.. Къуръанчохь ма-баххара хьаниф а ву (АллахӀ цхьаъ веш верг). Цуьнан воккхаха волу кӀентан ИсмаьӀилан тӀаьхьенах Мухьаммад пайхамар хилла. Ислам динехь ИбраьхӀим сийлахь-воккха пайхамар ву, АллахӀан элча а, цунах олу «Абуль-Анбияъ (Пайхамарийн да)» а, «ХалилуллахӀ (Делан доттагӀ)» а. Исламехь, Керсталлехь, Иудаизмехь а ИбраьхӀим оцу кхаа динан да лоруш ву. Мухьаммад пайхамаро аьлла: «ИбраьхӀиме АллахӀ-дала белла болу нийса некъ, бакъ дин — Ислам ду».\n2.1 ИбраьхӀим схьаваларх\n3 ХьаьжцӀийнах лаьцна\n5 ИбраьхӀиман меттиг\n8 Кхин хьажа\nКъуръанчохь[нисйе бӀаьра | нисйе]\nИбраьхӀим — иза вацара шун жуьгтий а, керста а, мушрик а, иза цхьаъ волчу АллахӀан ӏибадат деш вара шуна\nИбраьхӀим схьаваларх[нисйе бӀаьра | нисйе]\nИбраьхӀим вина меттиг Ур\nТарахь (Азар) бин Нахьур бин СаругӀан кхо кӀант вара: ИбраьхӀим, Нахьур, ХӀаран а. ХӀаран — иза ЛутӀ пайхамаран да ву. Нохь пайхамаран тӀаьхьенах бу уьш.\nИза дара цхьана халачу заманахь, Ур — олучу вавилонан махкахь. Оцу юьртахь болу нах чӀогӀа тӀера бара жӀарашна, шайн вавилон паччахь волу — Намруд, шайн делийн дела лорур цара. Цхьа дийнахь, цхьа вон гӀан гина хиллера Намрузан. Оцу гӀенан маьӀна хӀун дар хьуна аьлча: «Цхьана хенахь цхьа къонах вогӀур ву шеца цхьа керла дина дохьуш, массо а цуьнан Делана муьтӀахь хир ву». Намруз ши омра дира: «Божарий шена гӀали чу схьабалабе, а зударий шайн цӀахь бита. Дуьнен чу ваьлла кӀант дийна ма вита, амма йоӀ дийна йита» аьлла. Оцу юьртахь Ӏаш дара Амилат а, Тарахь а. Амилат къайлаха цхьана генахь йолчу хьех чу а яхна, цу чохь ИбраьхӀим вира.\nИбраьхӀима шен бералла дӀадаьхьна адамийн дахаран генахь йолчу хьехахь, цун яахӀума яхьаш йохуш йолчу шен ненаца Амилатца бен гар а ца хуьлуш. Юха иза шен да Азар (Тарахь) волчу схьавеара. Азар я Тарахь ши цӀе хилла бохуш дуьйцу цхьаболчу Ӏелам наха, вуьшта Азар цуьнан деваша хилла олу, а Тарахь да хилла олу, амма АллахӀана дика хаьа. Азарас ИбраьхӀиме шен гӀо дойтура делойн цӀунаш деш. ИбраьхӀима цахууш, цхьа цӀу дохийра, Азар цунна тӀечевхира. ИбраьхӀима хаьттира цуьнга: «ХӀорш хӀун ю, аша чӀогӀа Ӏибадат деш лелораш». Азарас элира: «Тхан дайшкара дуьйна схьадеана дин ду хӀара». ИбраьхӀима церан делой бохийра, диг цани. И бахьана долуш, Намруз вавилона иза йоккхачу цӀарга кхоссийтира. Амма Дала иза кӀелхьара ваьккхира.\nИбраьхӀиман маьждиг (المسجد إبراهيمي)\nНамрузца къовса велла хиллера иза, ИбраьхӀима аьлла: «АллахӀ дала малх гучуболийта, дӀабузийта. Амма ахьа хьо дела ву бахахь, малхбузехьара гучубалийта иза». Цунах цецваьлла тап-аьлла Ӏаш вара Намруд. Кхин ИбраьхӀима аьлла, «шен Дала адам дийна а дуьту, дӀа а кхелхита». Намруда цхьа стаг а вийна, шолгӀаниг дӀа а хецна, аьлла: «Соьга а дало и санна гӀуллакх». Дала чуьркаш тӀе а хецна хилла оцунна гӀаролашна. Иштта Намруд хӀаллакх вира цхьана чуьрко.\nИбраьхӀим хьозанца хилла болу лам\nШен зудчуьнца Саратца иза Къудс-ГӀалахь а, Мисаре а, Халиле а вахара. Шен зудчуьнна лай ХӀаджар цо маре йигира. ХӀаджарас, ИсмаьӀил вира. ИбраьхӀим-пайхамаран 86-шо долчу хенахь дуьнен чуваьлла ИсмаьӀил.\nИбраьхӀим-пайхамаран хенахь, цуьнан зуда ХӀаджар хӀинцца виначу жимачу ИсмаьӀилца, йовхонан тов хӀоьттича, хьогало хьовзийча, АллахӀ-дала шен цӀенчу маликашка шийлачу шовдана хьоста баккхийтина, Адам пайхамарна даийтина маьждиг хиллачу меттехь. ХӀинца Замзам хи олуш дерг ду иза.\nИсмаьӀилна а, цуьнан нана а маликаша гӀу яьккхинчу хенахь цига кхочу яйна эмкалш лоьху ши стаг. И шиъ доккхачу дегӀехь дукха айдинчу нахах хилла. ТӀехьаьжча, кӀеззиг бен ца хеталучу шовдано цу шинна стеган хьогалла Ӏабайо, тӀера дӀа ца мелча санна дуьззина а дуьсу. ТӀаккха цу шимма шайн накъостий хьовсабо цига. Оццул токхе а, аьхна а долчу шовданах баккхийбеш, эццахь туп тухий совцу уьш. Жима ИсмаьӀил а, цуьнан нана а, дола деш, шайн юкъа оьцу оцу ондачу адамаша.\nТӀаьхьо меттигерчу наха дӀалохку цигара и зоьртала нах. ИсмаьӀил а, цуьнан нана а кхузарчу нахаца дуьсу. Ша кхиъна ваьлча, царех зуда а ялайо ИсмаьӀила, — цхьана хьал долчу элан йоӀ. Цу шиннан дукха хиллачу берех схьадаьлла Ӏаьрбийн къам.\nИбраьхӀим пайхамаран да Азар (Тарахь) а, кхин болу нах а Дела цхьаъ веш хилла бац. ЖӀарашна а, кхечу хӀуманашна а ламазаш деш хилла цара, и хӀуманаш деланаш лоруш.\nИбраьхӀим а, цуьнан зуда хилла меттигехь долу деза наж дитт\nИбраьхӀима аьлла шен дега: «Хьо а, хӀара дерриге къам а, тилла харц новкъахь ду. ХӀунда теша шу шаьш куьйга йина хӀуманаш деланаш хиларх?»\nСтигал екъа а ялийтина гайтина хилла АллахӀ-дала ИбраьхӀимна дуьненан Ӏаламан къайле. Буьйса йоьлла Ӏаьржа бода лаьтте бижна, сирла седа кхетча, кхайкхина ИбьраьхӀим тӀаккха халкъе, седарчашна ламазаш деш долчу: «Аш чӀагӀдо и седа Дела хилар». Седа дӀабайча аьлла ИбраьхӀима: «Со ца теша дӀавовш волчу Делах». Гина цунна бутт схьакхеташ, юха а аьлла: «ХӀара бу-кх массо а серлонех сирланиг, йовхонах бовханиг, хӀара хила тарло-кх Дела», — аьлла. Амма малх а суьйранна дӀабуьзна. ТӀаккха аьлла ИбраьхӀима шен хьалкъе: «Сан халкъ! Со ца теша аша деланаш бу бохучу хӀуманех. Аса сайн юьхь дӀаерзайо Цуьнгахьа, дуьне а, Ӏалам а кхоьллина, кхобуш волчу, цхьаъ ша бен воцчу АллахӀе!»\nАдамашна Дела цхьаъ хиларан дин Ӏаморехь хьалхарниг хилла ИбраьхӀим пайхамар. Иза цахилла жуьгтий, цхьа керста а, амма хьаниф хилла. Къаьсттина хьанифизм Мухьаммад-пайхамаран латта тӀехь дендала тӀера хилла.\nШен берриг доьзал эцна, Мисарера Шема СабаӀ олучу метте дӀавахара ИбраьхӀим . ХӀаджаран доьзалхо дуьнен чу ваьлчхьана иза ца еза йолаеллера Сарат. ХӀаджар а, цо вина ИсмаьӀил а эцна, хӀинца Макка шахьар лаьттачу метте дӀавахара ИбраьхӀим. Оцу заманахь, дийна дегӀ доцуш, иштта хи доцуш, еккъа цхьа гӀамаран аре яра и меттиг. Нохь пайхамаран заманчохь, хӀорд тӀебаьлча Дала стигал даьккхина «Байтуль-МаӀмур» (маликаша тӀаваф дарца Далла Ӏамал еш хилла долу цӀа) цӀа хиллачохь (тахана ХьаьжцӀан КаӀбат долу меттиг) уьш а битина, царна хурманийн тӀоьрмиг а, цхьана хӀуманчохь хи а дитина, юханехьа Шема дӀавахара ИбраьхӀим. Иза дӀавоьдуш тӀаьхьакхайкхира ХӀаджар:\n— Тхо кхузахь дита аьлла Дала дина хьоьга омра? — аьлла.\nИбраьхӀима, дина аьлла жоп делча:\n— тӀаккха цо Ӏалашдийриг хир ду тхо, — элира ХӀаджара.\nАкхарой а ца лелачу товна кхехкачу оцу эрна арахь шаьшшиъ дисира ХӀаджар а, ИсмаьӀил а. ИбраьхӀима дитина хи а кхачийра церан. Вакхорах а юккъах ваьккхинчу (ваккханза цаваьлла) ИсмаьӀилан балдаш хьогалла дакъаделлера. Сов са ца тохалуш, лаьттах мӀараш хьоькхуш, текхара ИсмаьӀил. Шен бӀаьра хьалха ИсмаьӀила балахьегар ца лалуш, хи лоьхуш, Сафа а, Марват а олучу шина лома юккъехула дӀасауьдура ХӀаджар. Оцу лаьмнийн баххьашка а юьйлуш, аренга дӀахьоьжура иза цхьа а гур вацара те бохуш. Амма цхьа дийна дегӀ дацара гуш. Лаьххьара а, аль-Марват лома буьххье яьлча цхьа аз хезира цунна. Тап-аьлла ладоьгӀуш а лаьттина. цо элира: «Хьо суна хазам хазийти ахь, ткъа суна гӀo дан аьтто буй хьан?» — аьлла. Юха, иза дӀахьаьжча (тахана ХьаьжицӀахь «Замзам» олучу меттехь), шен тӀам хьокхуш, хи лохуш доллучу маликех бӀаьрг кхийтира цуьнан. ТӀаккха цигахь хи гучуделира «Замзам» хьоста дара иза. Цу хьоста тӀера кхоьхьу, тахана, ХьаьжцӀа баханчу наха хи. Дала беркате дина оцу хьостан хи мала а, ламаз эца а бен кхечу гӀуллакхана лело магийна дац. Хих Ӏабийра уьш Дала Шен къинхетамца ХӀажара вакхорца ИсмаӀил. Оцу хи даьккхинчу малико элира цуьнга: «ХӀаллакхиларна ма кхера, баккъал а, кхузахь АллахӀан ЦӀа хир ду оцу кӀанта а (ИсмаьӀила), цуьнан дас а доьттина. Баккъал а, АллахӀа Ӏуналла ца деш буьтур бац шена сужуд дийриш».\nИсмаьӀилна урс хьокхуш ву ИбраьхӀим, Джабраиль-малико Ӏад дита и гӀуллакх олу.\nШайна ХӀаджарера бакъо а ехна (цигахь хи хиларна), цига юххе охьахиира Маккан лакхарчу aгӀop схьадеана джурхум тайпа. Кхуьуш вара ИсмаьӀил. Оцу тайпанера Ӏаьрбийн мотт Ӏемира цунна. Цул тӀаьхьа ИбраьхӀим пайхамар юхавеара Макка. Иза гӀадвахара ХӀажар а, ИсмаьӀил а могуш-маьрша карийча. Цхьана буьйсанна ИбраьхӀимна гӀан гира, ша ИсмаьӀилна урс хьокхуш. Иза пайхамар хиларе терра, цунна гӀенах гинарг кхочушдан дезаш хилла, хӀунда аьлча пайхамаршна гуш долу гӀан Делера омра (Дала тӀедиллар) хиларна. «Халилур-рахьман» (Къинхетамечу Делан доттагӀ) аьлла цӀе йолчу ИбраьхӀимна Дала шена тӀедиллинарг кхочушдан лиира. Цо ИсмаьӀиле элира: «ГӀена кхоьлах айса хьуна урс хьокхуш гина суна, хьуна хӀун хета цунах?». ИсмаьӀила жоп делира: «ХӀай, сан да! Хьайга Дала дина омра кхочушде ахь, Дала мукълахь, со собар долчарех а волуш, карор ву хьуна!» — аьлла.\nИбраьхӀиман каш, Маьждиг чохь\nИсмаьӀил а эцна, цунна урс хьакха дагахь Мина вахара ИбраьхӀим. Иза охьа а виллина, цо цунна урс хьаькхча, Дала дӀа ца латийтира ИсмаьӀилан дилханах. ИбрахӀима дуьззина кхочушдира шен Делан омра. «ХӀокхунна хьакха урс, ИсмаьӀилна а ца хьокхуш!» — аьлла, Джабраиль-малик даийтира Дала, ялсмани чуьра ка а бохьуш.\nЦул тӀаьхьа, Шема дӀавахара ИбраьхӀим. Воккха а хилла, шайна юххехь дехачу джурхум тайпанан йоӀ ялийра ИсмаьӀила. ХӀаджар а дӀакхелхира. ТӀаккха кхин цкъа юхавеара ИбраьхӀим. Цо ИсмаьӀиле элира: «Дала цхьа хӀума тӀедиллина суна». ИсмаьӀила элира: «Дала хьайна тӀедиллинарг кхочушде» — элира. Цо (ИбраьхӀима) хаьттира: «Ахь гӀo дийр дуй суна?» «Дийр ду», — жоп делира ИсмаьӀила. «ХӀоккхахь ЦӀа догӀа аьлла омра дина соьга Дала», — элира ИбраьхӀима.\nЛамчуьра тӀулгаш кхоьхьуш, тахана (Маккахь) ХьаьжицӀа лаьтта КаӀбат йоьттира цу шимма, Дела а хьехош, цуьнга доӀанаш а деш: «Тхан Дела! Тхоьгара къобал делахь, Хьо-ТӀеххезашверг а, тӀех хууш верг а ву-кх».\nИза доьттинчул тӀаьхьа ломан буьххье а ваьлла кхайкхира ИбраьхӀим «ХӀай нах! ХӀаждар шуна парз тӀедиллина дина Дала».\nСаратас къена йолчу хенахь вина Исхьакъ . ИбраьхӀим кхелхинчул тӀаьхьа, АллахӀа пайхамар хаьржина хилла Исхьакъ. Исхьакъан кӀант Якъуб а хилла пайхамар, цуьнан кӀант Юсуп а. Церан тӀаьхьенах Айюб а, Муса а, ХӀарон а пайхамарш хилла.\nИбраьхӀим пайхамара дуьненчохь яьккхина хан 175 шо ю. Саратий, ХӀаджаррий дӀакхелхинчул тӀаьхьа кхин ши зуда а ялийра цо. Цара вина 11 кӀант а хилла ИбраьхӀиман. Делан лаамца, уьш берриш тайп-тайпанчу мехкашка дӀасабахийтина цо. ИбраьхӀим дӀавоьллина (Халиль) шахьаран гена йоцчу МагӀарат хьеха чохь.\nХьаьжцӀийнах лаьцна[нисйе бӀаьра | нисйе]\nАллахӀ-дала хаам бинера, ХӀаджар а, ИсмаьӀил а гена махка дӀадига аьлла, цо иза кхочуш дира. ЯахӀума дӀа а яьлла, цуьшинна мацалла хаалора, ИсмаьӀил гӀора дайна охьавоьжнера. ХӀаджар б арз елла дӀа-схьа уьдура шинна лам тӀе, Сафа а, Марват а. ИсмаьӀил воьлуш гира, цуьнан когашкахь лаьттара арадетташ хи дара, и хи дара «Замзам».\nОцу метте Ӏаьрбийн къам кхечира, царех цхьа йоӀ ИсмаьӀилас маре йигира. Оцу метте ИбраьхӀим кхечира, шен доьзал лаха. Иштта цунна карийра и шиъ ХӀаджар а, ИсмаьӀил а. ИбраьхӀиме АллахӀ-дала кхин цхьа хӀума тӀедиллинера: «ИсмаьӀилан урс хьакхар, гӀурба дар», иза кхочуш дан гӀортир иза. Дала цуьнга Ӏад вита элира ИсмаьӀил, цуьнан меттан уьстагӀ баийтира.\nДелан пурбанца а, лаамца а ИсмаьӀил волало хьалха хиллачу меттехь духа маьждиг — КаӀбат дан. Оцу деза-доккхачу гӀуллакха тӀехь ИсмаьӀилна гӀо деш цуьнан да ИбраьхӀим а хуьлу. Сийлахь цӀа деш тамашийна гӀо до цхьана тӀулго. ХӀинца а хаалуш ю оцу тӀулга тӀехь, ИбраьхӀим-пайхамаран когийн лараш. Эшча хьала айлуш а, охьа лахлуш а хилла и тӀулг. Шен декхарш кхочушдан ца ларорна Адамца цхьана ялсаманих къастийна, таӀзар деш, тӀулг бина малик ду, боху иза.\nХӀара бу-кх и ХаьжицӀийна Ӏаьржа тӀулг, чухула гуш бу.\nЧухула иштта бу Ӏаьржа тӀулг\nИбраьхӀима а, ИсмаьӀила а, Джабраиль-малико схьакховдийна и беза тӀулг, воккха вийна ца волуш, Далла хастамаш барца, схьаэцна, хьаладеш долчу ХьаьжцӀийнан арахьара агӀор пенан соне биллина.\nАллахӀ-делан парз кхочушдечу бусалба наха ХьаьжцӀенна шаьш гуо боккхуш куьг Ӏуттуш а, барт боккхуш а бу и беза-сийлахь тӀулг. Дуьххьара дӀабуьллуш, бӀаьрса кхолош, кӀайн хилла и тӀулг, къинойх цӀена боцчу нехан барташа Ӏаьржа бина бу хӀинца. Адамаш ден-дина Махьшарен майдана гӀовттинчу дийнахь и беза сийлахь-тӀулг, шен хиллачу цӀенчу Маликийн нурца лепаш, Далла хьалха цӀенчу некъаца, ойланца Хьаьж кхочушдинчу бусалба нахана теш хилла хӀуттур бу, царна Делера къинхетам боьхуш.\nМаккара ХьаьжцӀа массо а бусалбанин къилба ду. Цуьнгахь юьхь ерзош дӀахӀутту дуьнен массо а маьӀӀера бусалба нах, АллахӀ-дала тӀедиллина ламаз деш.\nЦу тайпана деза, сийлахь долчу ХьаьжцӀенна КаӀбатна Ӏуьналла а, дола адар Маккарчу наха шайх тешош хиллачарех бу вайн Мухьаммад-пайхамар , ӀабдуллахӀин ваша Абу ТӀелип а, цуьнан да Ӏабдул-МуттӀелип а, цуьнан да ХӀашим а .\nИшттачу цӀийнах, тайпанах схьаваьлла а, ларам болчу доьзалехь кхиъна а хилла, Делан элча — Мухьаммад-пайхамар .\nЦу кеппара ИсмаьӀил а, цуьнан да ИбраьхӀим а ХаьжицӀа дуттуш воллуш АллахӀ-делера Джабраиль-малик догӀуцхьа тӀулг а бохьуш. Дуьххьара ялсаманера кху харц дуьненчу Адам-пайхамар араваьккхича, цуьнца цхьана ялсаманера схьабеана, охьабоьжна хилла а, дуьненчу хӀорд хӀоьттинчу хенахь къайла баьлла хилла а сийлахь беза тӀулг лору иза цхьаболчу Ӏеламнаха. Ткъа кхечара дийцарехь, ялсаманичохь волуш, Адам-пайхамар вочу хӀуманах ларван хӀоттийначу малийках хилла бу и тӀулг.\nКхалхар[нисйе бӀаьра | нисйе]\nДийцарехь ма-баххара, ИбраьхӀим пайхамаран каш ПалестӀинехь ду, Халиль юьртахь, ИбраьхӀиман маьждиг чохь. Иза алсамо дозуш ду бусалба килсанан, цкъа а меттахдаьккхина лаьттина хӀума хилла дац бусалба нахаца сионизмхойца.\nИбраьхӀиман меттиг[нисйе бӀаьра | нисйе]\nХьаьжицӀахь йолу ИбраьхӀиман меттиг (Макъам ИбрахӀима), оцу чохь тӀулг бу, ИбраьхӀиман когийн лараш тӀехь йолуш\nМакъа́м ИбрахӀима (مقام إبراهيم — ИбраьхӀиман меттиг) — Аль-Хьарам маьждиган дозанца меттиг ю иза, КаӀбат дечу хенахь ИбраьхӀим лаьттина меттиг ю. ХӀинцалерачу хенахь цигахь йина нартолца гӀишло ю.\nМакъам ИбрахӀим цӀе къуръан тӀехь хьехош ю, 97-чу аятехь 3-чу Къуръанан суратехь.\nИсламан дийцарехь ма-бохху, АллахӀ-дала ИбраьхӀиме КаӀбат ден аьллачул тӀаьхьа, шен кӀант ИсмаьӀилца иза болх бан волавеллера. ИсмаьӀилас тӀулгаш кхоьхьуш хилла, а ИбраьхӀима царах хазна еш хилла. Пенаш лакха хьаладоьттича, ИсмаьӀилас тӀулг лаьтта охьабиллина хилла, ИбраьхӀим тӀекхачийта. ТӀулган тӀеваьлча ИбраьхӀим шен болх беш вара. Оцу тӀулган тӀехь ИбраьхӀиман когийн ларш ю.\n↑ Исламская энциклопедия - Ибрахим\nКинематографехь[нисйе бӀаьра | нисйе]\nИбраьхӀим — Делан доттагӀ.\nАдамаш Ислам Керсталла Макка\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=ИбраьхӀим&oldid=6695257»\nВикипеди:Дика йаззамаш абатца\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 7 октябрь, 08:19.


Стигалкъекъа-бутт 22, 2015\nАвстри --Eurovision-2015, Эшаршлакхархойн къовсам, Вена\nКхушарлера "Евровидени" – йишлакхархойн къовсам бу дIабоьдуш Австрехь.\n„Евровижн зонг контест“, аьлча а „Еврогайтам“ цIе йолу эшаршлакхархойн къовсам официала схьабеллар даханчу кIирандийнахь хилира Австрин коьртачу шахьарехь. Цул тIаьхьа деана доллу кIира а цу къовсаман тайп-тайпанчу декъаша билгалдоккхуш ду Венехь. Шинари дийнахь хьалхара финал яра, ткъа еари дийнахь ахфинал.\nКъовсам схьабелларан церемони Венерчу РатхIаусан я вуьшта аьлча оцу гIалин мэрин хьалхарчу майданахь дIаяьхьира. Къовсамехь дакъалоцучу 40 пачхьалкхара эшаршлакхархой цхьа-цхьацца чекхвелира цу майданахь тессинчу цIечу палас тIехула.\nЦарех хьалхарниг, кхеташ ма-хиллара, даханчу шарахь Еврогайтамехь толам а баьккхина, и къовсам Австре балийна волу меттигера Нойвирт Томас вара, маж йолу зуда Кончита Вурст санна дуьненна вевзаш волу.\nТIаьхьарчу ялх шарахь тIекIел кху лаьттахь уггаре а Iер-вахарна аьхна гIала санна билгалйаьккхина йолу Вена, иштта а исбаьхьа йолу, кхин а къегина, кечйелла,хазъелла дIахIоьттина цу хиламна – Еврогайтамна- кечлуш. Йоллучу гIаланахь дIасаихкина ю къовсаман символикаш. МаьI-маьIехь базарш хIиттийна, бIеннаш эзарнашкахь баьхкинчу туристашна а, гIалин хьешашна а кхоччуш даа а, мала а Iалашдархьама.\nИштта гIалин яккхийчу майданахь нана-даккхийн телеэкранаш ихкина, луучарна миччахь а Еврогайтаме лайф эфирехь хьажа аьтто беш. Царех уггаре а доккхах долу телеэкран Венин мэрина хьалхарчу майданахь ду. Масех эзар стаг гулло цигахь къовсаман программа йоьдучу сохьташкахь, шайна юккъехь меттигера бахархой а, тIебаьхкина хьеший а болуш.\nШинари дийнахь дIаяьхьанчу Еврогайтаман ахфинале хьажа цу майдане бахнера Венехь бехаш болу цхьаболчу нохчи а. Гайсумова Хьава а яра царна юккъехь, шен берашца а, кхиношца а, марвешин берашца а цхьаьна. Цо вуно йоккхаерца дуьйцу шен а, берийн а Еврогайтамех самукъадаларх лаьцна.\nГайсумова: „Вена чIогIа кечйина кху деношкахь, Еврогайтам бахьана долуш. Массо меттехь гуш ду иза вуно доккха даздар дуйла. ЧIогIа аьхна ю хIара гIала туристашна а, хьешашна а. Интервьюш луш гуш хуьлу дукха туристаш, шаьш кхузахь тIеэцарна вуно резаболуш. Меттигерчу нахана боккха синкхерам бу и хилам. Тхо берашца цхьаьна дахнера ахфинале хьовса, бераша шайна хазхетачу эшаршлакхархошкахь дара, церан шайн чам ма буй, ткъа тхо, баккхийраха берш, кхечаьргахь озабезам болуш дара. Финале хьовса а гIур ду тхо“.\nЕврогайтам дIахьочу Венерчу Шанан Арене билеташ вуно деза дара. Уьш 80 евро тIера I500 еврога кхачалца мехаш долуш хиллехь а, тоххарехь эца ца кардеш, дIадевлла дукха хан яра. Делахь а, мах белла, цига ваха ца оьшуш, арахь лайф эфирехь деригге а вуно дика гуш ду бохуш дуьйцу Гайсумова Хьавас.\nГайсумова: „Билеташ-м вуно деза дара цу шоуна. Амма ахча а делла, билеташ а эцна ваха оьшуш а доцуш, арахь вуно дика дерриге а схьагуш ду мехаза. Экранаш ю яккхий массанхьа а дIайиттина, къаьстина мэрина хьалха дика хьажло цу гайтаме“.\nКху шарахь и къовсам 60-гIа дIахьош хиларх терра, цхьа могIа хийцамаш бу цуьнан программехь. Мелла а хийцина ю хIинцалера конкурсан логотип. Дуьххьара оцу къовсамехь дакъалаца юкъайитина Австрали а, и пачхаьлкхе Европина мел гена елахь а. Иза а 60 шеран юбилейца доьзна ду. ТIаьхьа тIейогIучу хенахь къовсаман декъа хир яц иза, нагахь санна цо кхушарахь толам ца баккхахь.\nИштта кху шарахь цу къовсамехь дакъа ца лоцуш, сецна Туркйон мохк, цигахь кхаьжнаш тассаран системина ша реза ца хиларна а, ткъа иштта маж йолу зуда санна гIарваьллачу Нойвирт Томасна, я Вурст Кончитина даханчу шарахь толам баларна протест ярна а.\nМасех шо хьалха Еврогайтамехь толам баьккхина хилла Украина а Iийна кху шарахь ца йогIуш, шайн пачхьалкхехь финансийн а, политикан а кризис бахьана долуш.\nВуно исбаьхьа кечдина ду къовсам дIахьош долу кирхьа а. Хьалха Бакухь а, Дюссельдорфехь а дIабаьхьана хиллачу Еврогайтамашкахь кирхьа кечдеш дакъалаьцна волчу вевзаш волчу австрихойн дизайнеро Вилер Флориана кхоьллинчу проектаца йина ю иза.\nИнзаре боккхачу бIаьргах тарйеш йолу кирхьа вуно тамашийначу серлонан эффекташ ловзарца къагош ю. 1244 серлонца кхеличну бIогIамашца кечйина ю эшаршлокхархоша шайн говзалла гойту меттиг.\nАла догIу, и къовсам Австрехь хIинца шозлагIа дIахьош хилар. 48 шо хьалха Удо Юргенс цIе йолчу меттигерчу эшаршлакхархочуо, даханчу шарахь кхелхина волчу, цу конкурсехь толам баккхар бахьана долуш, 1967-чу шарахь Вене кхечира Еврогайтам.\nЕвроперчу эшаръалархойн къовсам\nWashington Post : мехах киллерш а лоьцуш, хIаллакбеш бу нохчийн диссиденташ\nАвстрехь нохчо верна "Оьрсийчоьнна дуьхьал болх бен къайлаха сервисаш" бехкейина Кадыровс\nУкраинерчу полицино Нохчийчуьра ши омонхо лаьцна. Зуламаш дан кечвеллера, боху и шиъ


Нохчийн берех лаьцна кино йоккхур ю Австрехь\nТовбеца-бутт 27, 2017\nАвстрера ОРФ цIе йолу пачхьалкхан телекампанино а, цу махкарчу кино исбаьхьаллин институто а дIакхайкхина, шаьш гергарчу беттанашкахь ахчанца гIо ден долчу ворхI филмана юккъехь нохчийн берех лаьцна филм а хир ю аьлла.\nМаршо Hадионе ОРФ телекампанин прессица болх баран декъо ма дийцара, Нохчийчуьру Австре мухIажарш санна схьабеъначу доьзалерчу шина кхиазхочух – йишех а, вешех а лаьцна хир ю и кино.\n1994-чу шарахь зорбане яьллачу евзаш йолчу меттигерчу яздархочун Хелфер Моникин „Оскар а, Лилли а“ цIе йолчу романан бух тIехь йоккхур йолуш ю кино. Бакъду, режиссеро Риахи Арашс цу романан сюжет вуно чIогIа хийца а хийцина, керла чулацам а, керла коьрта турпалхой а кхуллуш язйина шен сценарий. Вайн заманахьлерчу хьелашна романан чулацаман адаптаци еш, цо коьрта ши турпалхо нохчийн йиша-ваша дина.\nИ шиъ тIехь да воцуш кхиош хиллачу ненера Австрерчу берашна Iуналла даран хьукмато дIадоккхий, вовшашца а къаста а дой, шина тайп-тайпанчу австрихойн доьзалшка дIало. Цигахь шиннан а вуно гIайгIане дахар хуьлу.\nАмма эххар а ирс хуьлу цу шиннан вовшахкхета - ша кхаьчначу доьзалан лулахь ехачу йоккхачу стагца гергарло тассало кIентан, ткъа цо цунна ша леш шортта ахча дуьту. Цу ахчанца шен йиша схьа а лохий, и шиъ цхьаьна додий дIадоьду дуьне мел ду, кхин цхьанга а шаьшшиъ къаста ца дайта.\nТIедогIучу шарахь яьккхина яла декхар ду и филм.


БАТАЕВА Хеда. КIиран ворхI де - ГАУ «Издательский дом»\nДогӀу, догӀу, догӀу де –\nИза ма ду оршотде.\nХан ца юху боларах,\nКӀира юха долало.\nШинариде – шолгӀадерг,\nБалха воьду балхахьверг,\nТахна вахча ваьлла вац,\nКӀира юккъедаьлла дац.\nКхаариде – кхозлагӀа,\nОцу дийнахь олуш ду:\nКӀира юккъедолуш ду.\nЕариде – доьалгӀа,\nКӀира дерзон тоьуш дац:\nВорхӀ де хуьлу кӀиранахь,\nВорхӀ лам санна туьйранахь.\nПӀерасканде догӀу тӀе,\nУллора гуш догӀу де,\nМаьждигехь ян Ӏамалаш,\nЦига гулло адамаш.\nРогӀераниг – шоьтаде,\nКӀира дерза доьду де.\nМукъа де шех олушдерг.\nДу и девзаш шира де –\nБазар хӀутту кӀиранде.\nКӀира дуьзи тӀаьххьарчо,\nДийцал денош ваьхьачо.\nwhere to buy grapefruit seed extract can women use viagra safely female libido natural remedies viagra cheap number one ed pill cvs pharmacy drug price list [url=https://gncedstore.com/]viagra canada[/url]


ГIалгIайчохь ницкъхошкахула луьттуш, лоьцуш бу нах юха а.\nДIадахначу кIиранах коьртачу шахьарахь а, массех юьртахь а хьийсина нехан хIусамех. Протесташца доьзна лаьцна вигина пхи стаг – Магасерчу гуламехь стохка, Зазадоккху-беттан 26-27-чу деношкахь полицина дуьхьалояр толлуш, махкара жигархой зуьйш ду Iедал.\nДеношкахь лецнарш бу Нальгиев Рашид, Чахкиев Ахьмад, Дугиев Ахьмад, кхин а ши жимстаг.\nНальгиевн адвоката Мишаев Мухтара “Кавказ.Реалиига” дийцарехь, гIалатбевлла Нальгиев лаьцнарш, полицехь дукха ца латтош, дIахецна иза.\nПолицерчу хьостано бахарехь, дIахецна Дугиев Ахьмад а, кхин ши стаг а (церан цIерш ца йоху цо).\nЧахкиевн адвоката Хаджиев Руслана дийцарехь, цуьнан клиентана бехкедо полисхойх латар. Деза зулам лору иза, оцу бахьаница изоляторехь латтош ву Чахкиев Ахьмад.\nГIалгIайн лидерийн юкъаралла дIакъовлар тIедиллина прокуратурано\n«Фортанга» порталан редакторна Евлоева Изабеллина хетарехь, керлачу лецарша некъ боьллу Iедалхошна чубоьхкина кхобу жигархой кхидIа а гIелонехь латто. Буьйцурш бу «экстремистийн го кхолларна» кхеле ийзош болу протестхой-лидерш: Нальгиев ИсмаьIал, Барахоев Ахьмад, Чемурзиев Барах, Саутиева Зарифа, Мальсагов Муса, Ужахов Малсаг.\n“ ГIалгIайн лидершна дуьхьал шаьш айдина гIуллакхаш керлачу материалашца чIагIдан герта талламчаш, латийна цIе марсаяккхархьама. Цундела юкъ-кара вуьгу цхьаъ-шиъ вахархо, уьш кхин оьшуш а бац талламчашна, оьшуш хиллехь, лецна хир бара тоххара», - боху Евлоевас.\nЛецна латтораш кхидIа а изоляторшкахь битар дехна деношкахь Оьрсийчоьнан Талламан комитетан Къилбаседа Кавказерчу урхаллин з-чу декъехь уггар кхераме гIуллакхаш луьстучу талламчас Нарыжный Евгенийс, хаамбо журналиста.\n«Ас дешна цо кечдина и дехар. Талла дезаш дуккха а хIуманаш хиларца дузу цо шен дехар. Гарехь, леца безаш бисина цуьнан кхин а нах. Дуккха а ю митигехь яьхна видеош, цара бух лучух тера ду талламна кхидIа а нах леца», - аьлла хета Евлоевана.\nНохчийчоьнанний, ГIалгIайчоьнанний доза къастош, республикийн куьйгалхоша хIиттийначу докуметашна дуьхьал протест айира Магасерчу гуламо. Iедалхоша шайлахь доза къастор нийса дац, Нохчийчоьнехьа бина сацам, гIалгIайн къоме референдумехула хатта деза лаьттаца дерг, бохура гуламе бевллачу жигархоша.\nСтохка Зазадоккху-беттан деношкахь иккхина и протест ницкъаша яйа йолийра Iедало. Бутт балале лийцира протестан лидерш. 30 сов вара полицина дуьхьаллатарна жоьпе озийнарг. Царех цхьаберш бевлла шайна кхайкхийна хенаш текхна.\nБакъоларъечу “Мемориал ” центран ГIалгIайчуьрчу декъан куьйгалхочунна Акиев Тимурна логика ца го талламчаша лецначарна дуьхьал бечу белхан: «БIаьрзечо лелориг ду цара лелориг. ДIалоцу пхи-ялх стаг, шаьш галдевллера, олий, юха дIахьоьцу уьш. Ма-хуьллу дукха нах леца Iалашо йолучух тера ду. «Протестана бухахь политика а ю, цуьнан жигархой цхьана юьстахарчу ницкъо арабаьхна а лела» ала гIертачух тера ду Iедал», - боху Акиевс.\nАмма Ставропол-махкарчу Железноводск гIалин кхело дерзош ду шега делла девнаш – уьш ду ткъа сов. Цигарчу кхелахоша ца бузу гIалгIайн жигархойн бехк политиках, билгалдаьккхира бакъоларъярхочо.\n“Ткъа иза ца догIу талламчаша дагалаьцначуьнца, царна оьшург кхин ду – протестхошлахь иерархи а яра, цхьанабертахь Оьрсийчоьнан низамаш дохон арабевлла а бара уьш бохург тIечIагIдан гIерта талламчаш. Ткъа кхело йохош лаьтта талламчийн Iалашо – иза йоьхча, бехкалара баха бен ца дуьсу гуламан лидерш, политика дIайолу девна бухара, жигархой дIахеца безар бу тIаккха», - тешна ву Акиев.


Кхел йоцуш Нохчийчохь байъинчу нахах материал зорбане яьллачул тIаьхьа Кадыров Ахьмадан цIарахчу полкан белхахоша дехар дина Оьрсийчоьнан президенте Путин Владимире. Хаамийн гIирсашкахь шайна ечу Iиттарийн тергояр доьху цара.\nОршотан дийнахь "Новая газето" шо доладелчхьана шолгIа материал зорбане яьккхира, регионехь йина кхел йоцуш нах байъина хиларх лаьцна.\n"Лараме Владимир Владимирович! Дуьххьара дац, оха биллинчу тIамехь Оьрсийчоьнан мостагIашца тIемаш бен. Оха доккхачу дозаллица, тхайн дахар ца кхоош, ха латтадо даймахкана", - аьлла ду, инстаграмехь зорбатоьхначу кхайкхамехь яздина.\nИшта билгалдьаккхина цу тIехь, "Имарат Кавказан" эмир Бютукаев Аслан вуьйш, лерина операци дIаяьхьначул тIаьхьа дуьйна, полкана дуьхьал "бакъ болу информацин тIом болийна хиларх, коьрта рупор "Новая газета" а долуш" аьлла.\n16 эзар стаг ву бакъоларъяран органашкахь, 2004-чу шарера схьа дуьйна полкан тIеман гIуллакхдархоша вийна 477 тIемало, тобанхойн 42 хьалханча, ткъа кхелхина шайх 150 спецназхо аьлла, карладаьккхина полкан векалша.\n2017-чу шеран Дечкен-баттахь Соьлжа-ГIалахь нах хIаллакбеш дакъалацийтина Нохчийчуьрчу полисхочуьнга, ткъа иза Iедале латкъа воьлча, гей ву аьлла, вийна. Оцу хьокъехь яздира "Новая газето" дахначу оршотан дийнахь.\nНохчийчоьнан куьйгалхочо кхайкхам бира меттигерчу хаамийн гIирсашка, махкана дечу информацин тIелатаршна дуьхьало латтае аьлла. Ткъа Кремло хьийхира журналисташна чоьхьарчу гIуллакхийн министралле дIахаийтар.\nЗорбанан министр волчу Дудаев Ахьмада дIахьедира, полисхойн сий дойъуш, "Новая газето" харц хаамаш бу баржош аьлла.


Емельяненкона критика йинчу нохчийн спортхочуьнга латаре кхайкхина Украинера Крыловс\nГIадужу-бутт 07, 2016\nУкраинера латархочо Крылов Никитас шех лата аьлла кхайкхам бина нохчочуьнга Эдилов Iабдул-Кериме, цо Емельяненко Федорна луьш къамел дарна. “Эдиловца тхойшиъ шиа UFC (Ultimate Fighting Championship) (Латархойн юьззина чемпионат) лигехь ву, оха и хаттар къастор ду, спортхоша а, божарша а санна, боху цо "Инстаграмехь".\n-Суна ца деза ас уггаре а лоруш болчу латархойх волчу стагах ахь яздеш дерг. Цундела ас хазахетарца ларвийр ву хьо UFC-ехь… Телефонаш а ца етташ, урс хьокхур ду а, хьунха вуьгур ву бохуш хабарш а ца дуьйцуш (Янан а, Магомедовн а иза ма хиллара), тасалур ву вайщиъ бIаьста UFC-сехь, тIаккха хуур ду вайшинна спортехь мила виса веза, «Инстаграмехь» яздеш мила виса веза, - аьлла яздина Крыловс шен «Инстаграмехь».\nНохчийчура "Ахмат" клубан векало Эдиловс оьгIазе тIеэцнера Емельяненкос Соьлж-гIалахь турнирехь бераш летийтарна аьлларг. «Ца оьшу хьайн гIуллакх доцче гIерта. Иза хьан чекхдера дац», - аьлла яздинера цо Deskgram-хь.


Цхьа а воцург а хилла, Францехь вахар тоьлу...\nПолитикан мухIажир, Навальный Алексейн штабехь волонтер Iийна Завгородний Вячеслав Ниццехь\nШевченко Дарина, Маршо Радио (оьрсийн сервис)\nКъоначу политикан эмигрантан дийцар\nСамара гIаларчу Навальныйн штабан волонтеро Завгородний Вячеслава политикан тховкIело ехна Ниццехь. Шена дуьхьал бехктакхам боккхий хиича, катоьхнна ведда иза Оьрсийчуьра. ХIусам йоцчу нахаца, клошарашца, баьккхина цо Францехь тIаьххьара ши бутт. Вокзалашкахь денош, хIорда йистерчу луьйчийлашкахь буьйсанаш яьхна, цIа доцчарна сагIа лучохь кхача а карош. Цо дийцира Маршо Радиога шен ваьлла леларх, шех хиллачух, шен сатийсамех лаьцна.\n- Навальный Алексей президентан дарже кандидат хIотта гIуртучу шеран бIаьста, стохка, цунна гIодан волавелира со. Гуламашка лелара, кхайкхамаш дIасабоькъура, кхеташонашка воьдура. Ницкъхоша со сиха ийцира шайн тидаме: лоьцура, кхерамаш туьйсура, кхелашка ийзавора. Ас программистна доьшучу Чапаевскерчу "губернин колледже" эха буьйлабелира полисхой. Цара тIе а кхойкхий, лебора сан гергарнаш, хьехархой, соьца доьшуш долу бераш, сан накъостий. Полисхоша шаьш со я набахте хьажор ву, я Эскаре вуьгуьйтур ву, олура. "Эскаре вахча, вуьззина стаг хир ву хьох, цигахь кхетар ву "русский дух" ("оьрсийн доьналла") хIун ю", - бохура. Со могуш вац Эскаре ваха. БукъдаьIахк ю сан лозуш. Буса телефонаш еттара соьга полисхоша, Iуьйранна диъ даьлча тухура. Виллина колледжан директорна тIекхойкхуш хуьлура. Директоро сох "лай" олура, хоттура: Хьо пачхьалкхера хIун даккха гIерта, цо-х хьуна мехаза деша таро елла?" Колледжера дIаваккха гIертара, амма со, духьал а тасалой, тоьлура. Юьхьанца суна моьттура, полици деккъа дIа со кхеро гIерта, гуламашка ца эхийта. Iедал соьца къийсало, цундела ас дийриг нийса ду, аьлла хетара суна. Амма суна ен гIелонаш совъяха хIоьттира полици. Сан ненанана а тIехь кхойкхура шаьш долчу "къамел дан". Иза цара инсульте кхачийра. Сайн ненананна цхьаъ хилахь, ас шуьгара доьхур ду жоп, аьллера ас цкъа. Иза суна дуьхьалдаккха буьйлабелира полисхой: "Хьо тхуна кхерамаш туьйсуш ву? ХIун дийр ду ахь?" – бохуш. Ас еха месаш лелайо, сох "пидор" олура ницкъхоша. ХIора дийнахь а йора гIело.\nУрс а карахь стаг тIелетира суна\nСо баккъал а кхеравелира сайна тIелетча. Евзаш йолчу йоьIаца гIали юккъехула вогIура со, тIаьхьаяьлла йогIу цхьа бIотIа гича. Ас цуьнга хаьттира: "Хьуна хIун оьшу, жима стаг?" Цо соьга элира, шена хаьа со мила ву. Сох "навальненыш" а аьлла, дIавахара иза. ТIаьхьо, со йоI цIаэцна вахча, юха а гучувелира и стаг, урс а карахь тIелетира суна. Ас сайгарчу жимачу газан баллонца, электрошокерца эккхийра иза. Тешаш а боллушехь, полицино ца айдира цунна дуьхьал дов.\n- Оцо собар кхачийра хьан?\n- Стохка, шо довш, полицино хьуна духьал бехктакхам гIаттош бу, элира соьга накъосташа. Iуьйранна богIур бу, бохура, лаца. Со кхийтира со вада везийла.\n- Хьо тийшира накъостех?\n- Цаьрга царна вевзаш волчу полисхочо аьллера. Со сихха ведира Оьрсийчуьра, Ницце кхечира. Шенгенан виза яра соьгахь Литувано елла. Со цIераваьлла сахьт далале, полици кхаьчна хиллера сан нана а, цуьнан нана а йолчу, со хоьттуш. Амма со кхиинера вада.\nСамарехь гуламехь лоцуш ву полисхоша Завгородний Вячеслав, 2017\nХIорда йистерчу луьйчийлехь четар-чоь а хIоттайой, лергаш чу гIара цахозуьтургаш а юхкий, сахиллалц наб йора ас\n- Ницце стенна кхаьчна хьо, виза Литувано елла хилча?\n- Суна гIодийр ду аьлла накъостий бу Ниццехь бехаш. Вада кечам ца бинера ас, цундела ахча а доцуш веара. Суна со хене вер а вац накъосташкара гIо ца хилахь, аьлла хетара. Со уьш болчохь сецнера юьхьанца, политикан тховкIело а йийхира Iедале. Миграцин урхалло, Дублинерчу Сацамца а догIуш, Литуве хаттар хьажийна сох лаьцна, амма жоп ца деана хIинца а. Ялх бутт бу хьоьжуш Iен, хуур ду-кх хьан тIеоьцу – Литувано я Францино. Бутт хьалха со кхийтира накъостий болчохь сайн кхин Iойла доцийла. Миграцин урхалло чохь Iан меттиг а ца елла. Сайгахь дисинчу 200 евронах ас чувуьжу гали а, четар-чоь а, юсу гоь а ийцира. Дийнахь со гIалахула ваьлла лелара, ткъа буса сахьт даьлча, вокзал дIакъевлича, хIорда йистерчу луьйчийлехь четар-чоь а хIоттайой, лергаш чу гIара цахозуьтургаш а юхкий, сахиллалц наб йора.\n- Бухара бахархой муха хьуьйсура хьоьга?\n- Францхоша дош а ца олура, ца хьевора, суьрташ а ца дохура. Бахархоша наггахь юург а йохьура. Массийтта дийнахь со волчу къона францхо кхочура, гитари тIехь эшарш лоькхура суна.\n- Полицино хьеворий хьо?\n- Iуьйранна четар-чоь дIагулъе-м олура полисхоша. Соьца кIеда-мерза бара уьш, ца гIертара я лаца а, я барт хатта а.\n- Хьо стенах веха хIинца?\n- 370 евро гергга ло суна баттахь. Туристийн гIалахь хало ду оцу ахчанах ваха. Суна мехаза хIума ло меттиг карийна, цхьана евронах пхьор луш меттиг а ю. Шийлачу хин кIел дегI цIандора ас луьйчийлехь. Легаш лазадевлира. Меттигерчу лоьро мехаза тIеийцира со. Молханаш эца юхалург ахча делира накъостех цхьамма.\nСамарехь гулам, 2018\nВовшашна дезачу шина адамца гергарло тасаделла сан\n- Оьрсийчуьрчу гергарчара, доттагIаша гIо дой хьуна?\n- Ненан, ненаненан таро яц, царна шайна а дац тоъал даа-мала. Сан накъостий – уьш миска студенташ бу.\n- Стенгахь веха хьо хIинца?\n- Кхерч боцчу нехан цIийнехь. Мукъа меттиг нисъелча, буса вуьту со цига.\n- ЦIа доцчу кхечу нахаца муха ю хьан юкъаметтиг?\n- Вуно дика. Суна хаьа нахаца тIекаре хила а, царна тан а. Оьрсийчуьрчу гомофобех ведда веъна цхьаъ ву со волччу кхерч боцчийн цIийнахь буьйсанаш йохуш. Охашимма накъосталла до вовшашна. 40 шо долу францхо ву суна шайн мотт Iамош. Ала догIу оцу стагах а. Европехь вехачу хIораннан доллу хьал хилла цуьнан хьалха: зуда, жIала, болх, петар. Зуда нахаца лела йоьлла. Оцу хьоло депрессе вожийна иза. Виина иза оцу депрессино. Декхарш IаьIна петарх, иза аракхоьссина чуьра. ХIинца, кхерч боцург а хилла, ваьлла лелаш ву. Дукха хан йоццуш ши къона адам а девзина суна. ЦIера девдда йоIIий, кIанттий, Ромео а, Джульетта а санна.\n- Хьоьга муха лало ишта дахар?\n- ЦIера вийла Iаьмна вацара со хьалха, делахь а вон дац. Хьекъалх а ца тилла, сайх чекх са а ца гатина, сагIадоьхург а ца хилла сох. Кхерч боцург а хилла лела вуно хала ду. ДIакхоьссина цициг санна хета хьуна хьо, цхьалха ву. Амма, хьоло зуьйш ву со, олий, дог тедо ас сайн. Дуьххьара четар-чоь а хIоттийна, цу чувелира со Ниццерчу луьйчийлехь, чувижина Iуьллура, дIахьажча, хIорд бара гуш. Цхьа тамаше дара. "Де кхин доьхна а ма дац сан-м", - ойла йира ас. Цкъа кога а хIоьттина, Европехь айса петар эцча, наггахь хIорда йисте а вогIуш, четар чу а волуш, дагалоьцур ю ас хIара сайн зама.\nВайна къола дина, дIаяьхна вайгара синмехаллаш, эс, доьналла, кхетам\n- Кхин мел вахалур ву хьо ишта?\n- Юхавала ца хаьа суна, ца Iамийна. Мелхо а, халонаш эшош хазахета. Цкъацкъа эхь а хета, диплом долуш волу со кхерч боцчех дIакхетта. Сан цкъачунна бакъо яц Францехь балха хIотта, ткъа программаш кхолла таро а яц – ши куьг доцуш санна ву, ноутбук йоцуш.\n- Хьайна мухIажиран статус лур ю аьлла хетий хьуна?\n- Сан вуно дукха тоьшаллаш ду Оьрсийчохь со политика бахьанехь хьийзош хилар тIечIагIдан. Гарантеш-м яц, бакъдерг аьлча.\n- Навальныйгахьа хьуо хиларна дохко ваьллий хьо?\n- Навальныйца доьзна дац. Со фанатик вац. Вайна къола дина, дIаяьхна вайгара синмехаллаш, эс, доьналла, кхетам. Эвххьаза лачкъийна вайна дайша дитинарг. Вахархо санна, сайн бакъонаш, адамалла Iалашъян декхаре вара со. Со "садеттархо" ма вац! Iедале хевшина бандиташ, я сайна тIехаийна хьаькам-идиот ца лало соьга. Францехь цхьа а воцуш хилла лелар тоьлу цул. Ша бинчу къастамна дохковуьйлург Iовдал ву. Ас кхетамчохь а волуш бина сайн харжам. Со реза ву сайн некъананна. Кху муьрехь суна хала ду, амма массех шо даьлча, дика хир ду дерриг а, тIаккха пайде хир ву со нахана. Ниццерчу стигал кIел муха лела веза тховбацархошна дийца суна хIинцале а хаьа, ас хьанна а хьоьхур ду иза.\nДика ду со Оьрсийчуьрчу набахтехь воцуш\n- Хьайна тховкIело лахь, хIун дан дагахь ву хьо?\n- Деша, сайн хаарш лакхадаха. Сан професси тIаьхьало йолуш ю. Дикачу программисто миччанхьа а доккху дика ахча, ваха а таро ю луъучохь.\n- Хьан, сте аьтто бо хьуна кху муьрехь?\n- Уггаре хьалха – ойлано: "Дика ду со Оьрсийчуьрчу набахтехь воцуш". Нанас а, ненананас а. Коррупцина духьалоечу гуламе дуьххьара со аравала тохавелча, сан некъ къобалбира ненананас. Митинге воьдуш ас сайца бахьа кечбинчу тIоьрмига чу цо шаршу а, гIаймакхаш а, компот а йиллира. Лаьцначохь ийшира суна а, сан накъосташна а и ларч. Нана теша сох, цо даима а яздо, ас дуьне доккхур ду, олий. Гергарчара везаш лелийна со. Цкъа а ца дина дов, ца йиттина. Со адам лаьрра цара, цундела Iаьмна со суо лара а, нах беза а. Суо лийр вуйла-м хаьа суна, делахь а, валале, каро гIерта-кх "муха", "стенна" бохучу хеттаршна жоьпаш. Дуьне хазахета суна, оцу кхетамо кхобу. Суна безаш болчу яздархоша а кхобу: Паланик Чака, Оруэлл Джорджа, Хайдеггер Мартина, Солженицын Александра, Довлатов Сергейс.\nБIаьрзе патриоташ дуьне горга дуй а ца хуучу акхаройх тарло суна\n- Муха ду аьлла хета хьуна Оьрсийчоьнан хиндерг?\n- Суна гарехь, неофеодализм ю цигахь. Хийцамаш буьйлалур бу Iедало маршонаш ерраш а дIаяьхча, нахера хIусамаш, кхача дIабаккха болийча. Иза деш ду Iедало дукха хенахь дуьйна, делахь а жигара ца даьлла иза цкъачунна. "Кхачийна, хьан возалла, бепиг!" – ала тарло халкъо хенан йохалла. Жоп хезар ду Iедалера, "яа мерзалгаш" ("пусть едят пирожные"). Лаьтта хьал мел къаьхьа ду кхета долалур ду халкъ.\n- Оьрсийчоьнан бахархоша стенна хаьржина Путин?\n- Оццул пропаганда айича, цициг а тоьлур дара харжамашкахь.\n- Хьо патриот ву бах ахь?\n- ХIан-хIа. Со космополит ву. БIаьрзе патриоташ тарло суна дуьне горга дуй а ца хуучу акхаройх. Амма 20 шо бен а доцчу суна доггах еза Оьрсийчоьнан аренаш. ЧIоггIа салаьтта цIехьа, доттагIашка.\n- ХIун хир дара хьан Оьрсийчохь бисинчу, къийсамехь бехачу оппозиционерашка ала?\n- "ХIазарийн эла" ("Властелин колец") кино чохь Гэндальфо, ша бердах эккхале, мохь туьйхира-кх нахе: "ДIасайовлалаш, Iовдалш!" Къовсам юхьарлаьцначара – къуьйсийла. Суна а хууш, сан дахарехь, кхузза леш ю оппозици – махкара уьдуш бу къийсамхой. РогIера чкъор ду эмиграце доьрзуш. Шайн цIахь маьрша боцу, кхерамзалла карош боцу, хьекъале болу кегийрхой бу дIабоьлхурш.


Навальный Алексейна дIовш даларх вистхилла Трамп Дональд\nНавальный Алексейна Оьрсийчохь арахецначу "Новичоках" тера дIовш делла хилла аьлла, дIахьединчу Германин Iедалхойх ца теша бахьана дац шен аьлла Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн президенто Трамп Дональда. Вашингтонехь йоьдучу пресс-конференцехь вистхуьлуш аьлла цо иштта, яздо "Голос Америки" гIирсо. Трампа дийцарехь, Навальныйна дIовш даларх цкъачунна Берлинера документаш кхаьчна дац Вашингтоне. Гергарчу деношкахь кхача дезаш а ду уьш, шаьш леринчу тергонца зуьйр а ду аьлла президенто.\nДахначу пIераскан дийнахь Америан пачхьалкхан департаменто тIекхайкхинера Вашингтонехь волу Оьрсийчоьнан посол Антонов Анатолий.\nПачхьалкахн секретаран говс волчу Бигэн Стивена дIахьедина, Навальныйна гонахчу хьолана Вашингтон Iаламат чIогIа сингаттаме хиларх. Пачхьалкхан департаментан дIахьедарехь ма-хиллара, Бигэна билгалдаьккхина, Оьрсийчоьнан Iедалхоша химин герз лелорца - хаа а хууш хьаьшна дуьненаюкъара тIелацамаш аьлла. Пачхьалкхан секретаран гIовса кхайкхамбина Оьрсийчоьне, тIелатар толлуш гIо де аьлла.


Гацаев СаьIид. Бутт дIатийна... World News in Chechen — все новости (вчера, сегодня, сейчас) от 123ru.net\nWorld News in Chechen » 24.02.2020 » Гацаев СаьIид. Бутт дIатийна...\nБутт дIатийна, гIийла техкаш,\nХьаннийн сенчу аганахь.\nМа хазло-кха, Iуьйре хьекъаш,\nДуьне – Iалам Веданахь!\nДIогахь ховха зIаьнарш лиэта\nСтиглийн цIечу пхьуьйшара –\nБелабелла, малх схьакхета\nГуьмсан дукъан кIажара.\nКхолу тхишца аьрцнаш тIера,\nСийна зов ду Iаннашкахь.\nЯьржа эшарш нуьре, шера\nКора хьалха бошмашкахь.\nКхевда лаьмнаш, кертахь дитташ\nСирла, цIенчу ойлане.\nХета дерриг тIараш детташ,\nКхаьчна хазчу дикане.\nХьаннийн сенчу аганахь!