Американо а, Евроберто а, Британино а емалдина Оьрсийчохь "Мемориал" дIайохор\nДечкен-бутт 02, 2022\nАмерикан Цхьаьнатоьхначу Штаташа а, Евроберто а, Канадас а, Британино а емалдина Оьрсийчохь дуьненан юкъаралла а, бакъоларъяран "Мемориал" центр а дIайохор. Юкъахь динчу дIахьедарехь дIахоуьйту шаьш реза ца хилар, ГIуран-беттан чакхенехь "Мемориало" экстремизм а, терроризм а къобалйо аьлла Оьрсийчоьнан кхелаша тIеэцначу вердикташца.\n"Цкъа а ца эшначу кепара оьшуш бу "Мемориалан" болх", - аьлла ду документа тIехь.\nДIахьедаран авторша иштта тергам тIеозийна Оьрсийчохь бух боцуш чIагIъеллачу репрессешна, кхайкхамбина Москвага адамийн бакъонаш ларъярехь дуьненаюкъара декхарш Iалашде аьлла.\nОьрсийчоьнан Лакхарчу кхело дIайохийна дуьненаюкъара "Мемориал" юкъаралла Инарлин прокуратуран искаца байначу беттан 28-чохь. ШолгIачу дийнахь изза сацам тIеийцира Москва гIалин кхело бакъоларъяран "Мемориал" центран хьокъехь. Шина а сацамна латкъам бийр болуш бу.\nОрганизацеш дIайохош сацамаш тIеэцначул тIаьхьа Европерчу адамийн бакъонашкахула йолчу кхело (ЕСПЧ) тIедожийра уьш кхочушбар сацаде аьлла. 2013-чу шарахь "арахьарчу агентех" долчу низамна Оьрсийчуьрчу коммерцица йоьзна йоцчу организацеша, шайлахь "Мемориал" а йолуш, дина арз дара цуьнан бухе диллинарг. Оцу латкъаман хьокъехь шаьш бина сацам цкъачунна бовзийтина бац ЕСПЧ-кхело.


Динул-Ислам - Хаттаршна жоьпаш - ПIераскан дийнахь суннат марха кхаба мегий?\nПIераскан дийнахь суннат марха кхаба мегий? Баркалла.\nКъаьсттина цхьана пIераскана дийнахь суннат марха кхабар дика лоруш дац. Нагахь санна цуьнца цхьаьна цул хьалхара цхьа де кхобур делахь, йа цул тIаьхьара цхьа де кхобур делахь, тIаккха дика лоруш доцуш ца хуьлу иза. Йа, масала, Давуд пайхамаран (Делера салам хуьлда цунна) марха кхобуш хилча (цхьана дийнахь кхобуш вукху дийнахь ца кхобуш, цхьацца де юкъахь дуьтуш), цхьа де пIераскан де нислахь, тIаккха а дика лоруш доцуш ца хуьлу иза.\nДелан Элчано (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) аьлла: «Кхечу буьйсанашна юкъара пIераскан буьйса къаста ма йойла аш ламазана, кхечу деношна юкъара пIераскан де а къаста ма дойла аш мархийна. Нагахь санна шух цхьаъ шен хьалхе дуьйна цхьа марха кхобуш велахь мегар ду пIераскана дийнахь и марха кхаба».\nКхин а аьлла цо (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна): «Шух цхьамма пIераскана дийнахь марха ма кхобийла, цул хьалха цхьа де, йа цул тIаьхьа цхьа де кхаьбна бен».\nДжувайрийата (Дела реза хуьлда цунна) дийцина, Пайхамар (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) ша йолчу чу веара аьлла, пIераскана дийнахь, ша марха кхобуш а йолуш. ТIаккха цо цуьнга аьлла: «Селхана марха кхебирий ахь?». Цо жоп делла: «ХIан-хIа». Цо хаьттина: «Кхана марха кхаба лууш юй хьо?». Цо аьлла: «ХIан-хIа». ТIаккха Пайхамара (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) аьлла: «Делахь, даста хьайн марха». Цо иштта омру дича, марха дохийна цо.\nДика хуург сийлахь-веза волу АллахI ву!\n24.07.2012 = 05.09.1433


Охан-бутт 08, 2016\nНохчий хIинцале бу "гварде" дIаязбеш\nТергамчаша ма-дийццара, Путина шена куьйга кIел кхаба кхуллуш йолчу гвардех «къоман гварди» алар дуьззина ца догIуш го оцу кхуллучу полицин гIуллакхаш караэца диллинчу эскарх.\nАдам шаьш лоцуш цуьнга ша мила, стенгара ву баха оьшуш а дац гвардин бIаьхочунна. Керла тIеоьцучу низамца а догIуш, ша биргIане лаьцначу Iалашоне, шен омра кхочуш дойла, ша герз туху баха а хьашт дац цунна.\nПутинан хьехамча лаьттинчу политологна Павловский Глебна хета, Путина и гварди Кадыров Рамзанах Iалашлуш, эшна меттиг ягIахь цунна дуьхьалхIотто кхулла аьлла.\nТкъа зорбанехь журналиста Гаазе Констатнтина боху, «Къоман гварди» эскаршлахь тIех лараме волчу министрна Шойгу Сергейна дуьхьалхIо оьшу Путинна.\nКхоалгIачу агIонна хета, и гварди Iедалх кхета лаам боцчу оппозицица къийса кхуллуш ю аьлла.\nIалашонийн могIарахь хила тарло тергамчаша кеп-кепара юьйцу массо а функцеш.\nТкъа тергойича гучудолу хьанах уггаре хьалха вовшахтухуш бу «Къоман гварде» ницкъаш.\nКадыров Рамзанан керла инстаграм-хаам: «Нохочийчуьра леррина ницкъаш кийча бу «Къоман Гвардех» дIакхета. Цара къобалбо шайлахь хуьлуш лаьтта хийцамаш. Шайна сий лору эсархоша «Къоман гвардехь» гIуллакхдар».\nКадыровс къадошдерг, кхета, яцйина, декъахь гойту информаци бен яц.\nНохчийчохь Кадыровна муьтIахь болчу ницкъийн векалера евзина ю хIара къайле.\nОМОН олу низамхой дакъа, СОБР – сихха лерина операцеш вовшахтуху тоба, шаьш эскарехь а йоцуш хьукматаш, хьаькамаш Iалашбен низамхой, кхин а цхьадолу тIеман-низаман дакъош а ду хIинцале «Къоман гварде» дехьадохуш.\nКхеташ ду, нохчийн оцу ницкъех берраш а кхочур бац «гварде» балха. Бисинарш декхарех мукъа а баьхна, болх боцуш бита а тарло, бохура Маршо Радионе информаторо.\nТхоьца къамел дина бIаьхо ву Къоман Гварде язвеш. Амма иза цунах воккха ца ве.\nКхуллуш долчу керлачу элитан декъо дагайоуьйту кавказхох а, уьш боцучех а йолу, Николай паччахьа вовшахтоьхна, Оьрсийчохь революци яйъа араяьккхина лелла «Акха дивизи». Ткъа оцу дивизех хилларг вайна хууш ду.\nИстори шозза карла йолу: цкъа трагедин кепехь, тIаккха фарс-беламе, аьлла хьекъалчас. Тергалдан дуьсу «Къоман гвардех» а, цуьнан декъа гIонболчу нохчех а хиндерг.


Шема - Боснера бераш. ГIура-бутт. 2018.\nНохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана бинчу хаамца, кIиранан дийнахь Раменское (Подмосковье) аэропорте Иракъера цIадалийна 27 бер. Цо дийцарехь, Гергарчу Малхбалера бераш цIадалорца боьзна болх сацош бац.\nЦул хьалха, 30 бер а далош, кема охьахиънера Москох стохка ГIура-баттахь. Кхин а цхьа кIира даьлча уьш дIасадигира гергарчара Нохчийчу а, Дагестане а, ГIебартойн-Балкхаройчу а, ГIезалойчу а.\nНохчийчуьрчу бакъонашларъярхочо Саратова Хедас дийцарехь, таханлерчу денна Шемахь юьсуш ю Оьрсийчуьра 338 зуда. Царца ду 643 бер. Иракъехь 255 зуда ю, 536 бераца. Коьртачу декъана и зударий а, бераш а дигина цига экстремистийн пропагандан йийсарехь хиллачу божарша.\nГергарчу Малхбале дайша-наноша дIадигинчу берашца доьзна хаттар ира лаьтташ ду кхечу Европерчу пачхьалкхашкахь а. Чиллан-беттан 3-чохь Францин юкъараллан телеканало видеоcюжет гайтира, карарчу хенахь Шемарчу Ракка гIалахь бераш гулдечу меттигехь кхобуш волчу Бретени-сур-Орже (Brétigny-sur-Orge, Парижан къилбе) гIаларчу 13 шо долчу нохчийн кIантах лаьцна. Журналисташа бинчу хаамца, кIант латто меттиг дIалаьцна ю курдийн тIемалойн тобанаша, ткъа бераш лардеш ду меттигерчу эскархоша.\nАсадулла цIе йолу нохчийн кIант карийна хилла Шемарчу Раккехь тIемаш боьлхучу кIоштахь. Цо дийцина шен дас, нене а ца хоттуш, ша садаIа вуьгу аьлла, цкъа дуьххьара Истанбуле, цул тIаьхьа 2015-чу шарахь Шема валорах лаьцна.\nЦу кIентан да Францехь тховкIело елла хилла 2008-чу шарахь. Бераш а эцна, Шема дIавоьдуш цу стага шен хIусамнана йитина маситта шо хилла.\nБолчу хаамца, Асадуллан да кхелхина. Иза мичахь хилла ца хаьа кIантана. Ткъа цуьнан ши ваша вийна, курдийн тIемалоша Ракка дIалоцуш уьш чохь хиллачу цIанна бомбанаш тохар бахьана долуш.\nФранцин Iедалхоша далочу терахьашца, карарчу хенахь Шемахь ву цу махкара 15 стаг а, 25 зуда а, 70 гергга бер а. Францино, кхечу Европерчу пачхьалкхаша санна, хIинца а дIанисдина дац Шема а, Иракъе а тIаме бахана нах цIаьберзорца доьзна хаттар.\nКхин а чолхе лаьтташ ду, Францехь мухIажарийн статус а йолуш, Гергарчу Малхбале баханчу нехан кехаташ доцучу берашца доьзна хаттар.\nДечкен-беттан 29-чохь France 24 телеканало Шемахь яьккхина видео гайтира. Никъаб йоьхна французийн маттахь къамел деш зуда яра, карахь бер а долуш. Казахстанера яра иза. Франце цIаяха лууш ю ша бохуш яра и зуда.\nСаратовас дийцарехь, цуьнга гIо доьхуш хуьлу кхечу пачхьалкхашкахь беха нохчийн зударий. Францерчу Асадуллана гIо дан дагахь ю ша, бохуш яра иза, Кавказ.Реалиина" ша еллачу интервьюхь. Амма болчу хаамца, Оьсрсийчоь дагахь яц кхечу пачхьалкхан кехаташ долу нах шайн махка цIаберзо.\nШемахь а, Иракъехь а чубоьхкина зударий бу тIеман зонехь лецна болу. Уьш лууш бац шайн берех бовла. Делахь а царах дукхаха берш кийча бу шайн доьзалш балех кIелхьарбохуш уьш цIахьавсо. Гергарчу Малхбалехь дIоггара жигара тIемаш боцу дикка хан ю. ХIинца шайн махкахойн а, шаьш тховкIело еллачу нехан а доьзалш цIаберзорца йоьзна проблема кхочуш ян езаш ю Европера пачхьалкхаш.


Абхазехь а, Къилба ХIирийчохь Оьрсийчоьно лелош дерг харц хета Расмуссенна\nАбхази а, Къилба ХIирийчоь а Гуьржийчоьнах йозуш йоцу пачхьалкхаш хилар къобул дар юхаэца аьлла кхайкхам бина Оьрсийчоьнан Iедалшка НАТО-н инарлин секретаро Фог Расмуссен Андерса. Кххаринг дийнахь динчу шен дIахьедарехь Рассмуссен ша саготта хилар хаийтина Оьрсийчоьнан дозанхой, Гуьжийчоьнна а, цу шина республикана а юкъахь, кIохцалгийн серий а туьйсуш, дуьхьалонаш еш хиларна.\nНАТО-н куьйгалхочо билгалдаьккхина цу гIуллакхо «баха новкъарло еш хилар» дозанна дехьа-сехьа бисинчу Гуьржийчоьнан бахархошна. Рассмуссена дийцарехь, Оьрсийчоьно лелош дерг догIуш дац цо шена дуьненаюкъараллана хьалха тIелаьцначуьнца. Цо новкъарло йо цу регионера хьал машарца дIадерзорна.\nОьрсийчоьно Абхази а, Къилба ХIирийчоь а йозуш йоцу пачхьалкхаш хилар къобулдина 2008-чу шарахь Марсхьокху бутт болалуш Гуьржийчоьнца тIеман конфликт хиллачул тIаьхьа. Цу шина а республикехь дIатардина ду Оьрсийчоьнан эскарш. Абхази а, Къилба Хiирийчоь а Оьрсийчоьно дIалаьцна шен территори лора Тбилисино.


Австрерчу нохчийн гIуллакхаш листа баьхкина цара кхайкхина а боцу "хьеший" - Chechenews\nГлавная » Все Новости » События » Австрерчу нохчийн гIуллакхаш листа баьхкина цара кхайкхина а боцу «хьеший»\nМасех бутт хьалха Венерчу парламентан декъашхой баханера Нохчийчу, Австрехь беха вайнехан мухΙажираш цIехьаберзоран некъаш цигарчу Ιедалца бийцаре бан. ХΙинца Соьлжа-гΙалара хьеший баьхкина Австре, мухΙажирийн гΙуллакхаш дийца а, шина парламентан цхьанаболхбар чIагIдан а.\nМасех бутт хьалха Венерчу парламентан кхо депутат Нохчийчу вахаро йоккха гIовгIа эккхийтира Австрехь. Цкъа делахь, делагацин декъашхой берраш а Австрехь шен бусулбачаьрца йолчу гамонца а, кхечу къаьмнийн векалш цабезарца а, доцца аьлча, националистийн хьежамашца евзаш йолчу ФПОь — Маршонан партин векалш бара.\nШолгIа делахь, уьш шаьш Нохчийчу боьлхучу хенахь, низамца догIуш ма-хилара, меттигерчу арахьарчу гIуллакхийн министраллехь шайн некъан Iалашонаш дIайовзийтина а ца баханера, мелхо а, цкъа хьалха шаьш Нохчийчуьра юхабирзинчул тIаьхьа бен шаьш лелийнарг юкъараллина довза а ца довзуьйтуш, баханера. Ткъа цу доллучунна тIе меттигерчу хаамийн гIирсашкахь зорбане девлира Австрерчу депутаташа Нохчийчоьнан куьйгалхочуьнгара Кадыров Рамзанера цхьа нисделла долу, совгIаташ чудохкий, луш дерг санна долу тIоьрмигаш схьаоьцуш даьхна суьрташ.\nЦу доллучо хаамийн гIирсашкахь ира критика гулъйина ца Iаш, меттигерчу парламентехь а, къайлаха санна Нохчийчу бахначу депутаташкара жоьпаш дийхира. Масала, депутаташна Нохчийчохь деллачу тIоьрмигаш чохь хIун яра, я баххане а хIун Iалашо эцна баханера меттигера политикаш, Австрерчу ясакхьялархойн рицкъа а дойъуш, боху хеттарш дара парламентхоша шайн коллегашка динарш.\nХIинца Нохчийчуьрчу парламентан декъашхоша дуьхьал визит йина шайн Австрерчу хьешашна. Социалан политикан комитетан декъашхо Шамсуев Русланний, бюджетан а, банкийн а, ясакхийн а комитетан декъашхо Бердукаев Сайпий вара кху деношкахь Вене нохчийн парламентан цIарх веънарг. Цара цхьамогIа цхьаьнакхетарш дIадаьхьира Венерачу парламентан ФПОь-партин депутаташца.\nМасала, мацах Нохчийчу вахана хиллачу Хубнер Йоханнесца а, Карлсберг Андерсца а, Гуденус Йоханца а къамелаш хилира Нохчийчуьрчу депутатийн. Официалан хаамашца, цара тидаме ийцира Альпашкарчу республикан харжамийн система а, цу махкахь низамаш кхолларан а, тIеэцаран а башхаллаш а. Иштта бIешерашкара истори а, Iадаташ а долчу Венерчу парламентан гIишлонна чухула экскурси а йира Къилбаседа Кавказерчу хьешашна, бохуш, дозаллийца хаам бо нохчийн парламентан пресс-службано.\nАвстрехь хиллачу депутатата Шамсуев Руслана дийцарехь, меттигерчу Iедало билгалдаьккхинера, вайнехан диаспора уггаре а бертахь а, низамаш ца дохош а, дика дешарца а, къахьегарца а коьртах яьллачарех ю, бохург. „Цара тоьшалла дира тхуна, Австрехь бехаш болу нохчийн кегийрхой ишколашкахь а, кхечу дешаран тушпхьанашкахь а вуно дика доьшуш хиларан“, — элира Шамсуевс шайн визитан жамIаш деш.\nИ хIума тамашена хетало цу цхьанакхетарийн декъахь хилла волчу Гуденуса Йохана, масала, цкъа а шен нохчашца йолу гамо лачкъош ца хилар тидаме эцча а, цо шен цхьана интервьюхь, хIора а пхийттара ваьллачу нохчочун кисинахь лачкъийна доккха урс ду лелош, аьлла хилар дагадеъча а.\nТкъа шайх, Австрехь бехачу вайнехан мухIажирех аьлча, цу махкахь вехаш, тайп-тайпанчу хьостанашца, ткъе иттанера шовзткъа эзарне кхоччуш стаг ву Нохчийчуьра ведда, цигахь тховкIело карийна. Уьш тайп-тайпанатполитикан хьежамаш болуш хилар гойту, масала, Австрехь Нохчийчуьрчу Iедалшна дуьхьал хилла Исраилов Iумар Нохчийчуьрчу Iедалшна муьтIахь болчу зуламхоша Эдилов Рамазаний, Ешаркаев Турпал-Iелассий, Дадаев Муслимий вийна хиларо а.\nИза гойту иштта дуккхаъ шерашкахь Австрехь вехаш хилла, ша Имарат Кавказан векал ву а бохуш, Бараев Мовсаран да,Бухари, карарчу хенахь Нохчийчу юха а вирзина, ша Iедалан муьтIахь хилар телевизионехула дIа а кхайкхийна, Iаш хиларо а. Изза гойту иштта масех шарахь Австрехь ваьхна хилла Нохчийн Республикан Ичкерин муфти а лаьттина, шозлагIа тIом болучу муьрехь Ичкерехь гIазот дIакхайкхина хилла волу Тевсиев Бай-Iела а, цIа а вахана, телевизионехула ша лелийнарг емалдеш, ша шена тIекхайкхинчул тIаьхьа, Соьлжа-гIаларчу коьрта маьждигехь имам хIоьттина хиларо а.\nИштта карарчу хенахь Австрехь бехаш болу мухIажираш а бу яьржина ойланаш йолуш. Цхьаберш цIабаха лууш, цIехьа хьоьжуш, амма кхоьруш, ладоьгIуш Iа. Ишттачарна шаьш цIаберза а, цIахь дIатарбала а некъаш Iалашбийр бу, аьлла, тоьшаллаш дина нохчийн парламентан депутаташа.\nБакъду, меттигерчу нохчийн мухIажирийн доккхахдолу дакъа, мелхо а, шаьш ницкъаха цIахьажорах кхоьруш, шайн ма-хуьллу, шаьш Австрехь дуьту некъаш лоьхуш лела. Иштачарех дела денна Iитталуш ву вевзаш волу адамийн бакъонашларъярхо Геннер Михаэл. Цо куьйгалла дечу „Азюл ин Нот“ юкъараллин неIара бертехь хIора Iуьйранна гуллуш бу иттанаш Австрехь тховкIело лоьху нохчийн мухIажираш. Цо иштта дуьйцу Нохчийчу мухIахажирш цIехьаберзарца долчу хьелах лаьцна.\nГеннер Михаэл: „МухIажарийн тулгIе хьалха хIинцачул йоккха хиллехь а, амма, масала, кхуза хьалха схьабаьхкинчеран гергарнаш, йиша-ваша, хIинца а алсам схьаоьхуш ду. Цул совнаха, политикан хьежамаш бахьана долуш нах хьийзор Нохчийчохь хIинца а долуш ду. Иза иштта дац бахар – иза пропагандин аьшпаш бу, аьтто хьежамаш болчу Маршонан Партин (ФПОь партин) декъашхоша баржош болу, цхьа шайн делегаци цига а яхийтина, цигахь чIогIа хаза а, маьрша а ду, бохуш, чIагIдеш йолчу. Изза аьтто парти ма ю и дуьйцург, Кхаддафи санна болчу диктаторшца гергарло лелийна йолу. Цара дуьйцучух теша мегар дац“.\nЮккъера оцу ФПОь партица, иза бусулбачаьрца сел гома йоллушехь, Нохчийчуьрчу Iедалхойн цхьабарт хилар а, цаьрца царна юкъара мотт карор а тамашена хета. ХIунда аьлча, нохчийн Iедалан бусулба дин къизаллин а, акхаллин а дин ду, бохуш, чIагIдеш болчу нахаца хIун гергарло ду теша боху хаттар кхоллало. Политикехь доттагIий ца хуьлу, интересаш йоцург бохург бакъ долчух тера ду. Ткъа интерес Австрерчу националистийн ФПОь партин а, Нохчийчуьрчу Iедалийн а цхьаъ ю, гарехь — нохчийн мухIажираш сихонца цIехьаберзор.\nСША предупредили об опасности российских газопроводов в Европе\nРоссийский опыт борьбы с «терроризмом»\nДезинформация является основой внешней политики России


Делера салам-маршалла хуьлда цунна Мухьаммад-Пайхамар дуьнен чу ваьлла денна лерина!\nОбновлено 01.03.2018 16:17 Автор: Administrator 15.12.2017 05:00\nЭЛЧАНАН ХАЗА ГIИЛЛАКХАШ\nШех тера кхин цхьа а хир воцуш, комаьрша хилла Делан Элча: шега дехначу хIуманна цкъа а хIан-хIа аьлла дац цо. Массо а нахал комаьрша хилла иза, къаьсттина чIогIа Рамазан баттахь а волуш.\nЦхьана стага шега дехча, шина лома юккъера жа дIаделла цо. ТIаккха оцу стага, шен махка дIа а вахана, аьлла: «ХIай нах, имадиллийша, боккъал, Мухьаммад, къоьллех ца кхоьруш, совгIат луш ма ву».\nМасийттанна цхьацца бIе эмкал елла хилла цо.\nЦхьана дийнахь Бахрейн бохучу махкара ахча деана Элчанна. Цо аьлла: «Охьадилла». Мухьаммад волчу деанчух уггар дукха ахча а хилла иза. АллахIан Элча, оцу ахчане дIа а ца хьожуш, маьждиге дIавахана. ТIаккха, ламаз дина ша ваьлча, схьа а веана, улло охьа а хиъна, шена схьа мел гиначунна дIадоькъуш хилла. Хьала а ца гIаьттина (Делера къинхетам а, маршо а хиларг), хьашто мел йолчунна иза дерриге а декъна валлалц.\nЭлчанан (Делера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дийцарийн, цо лелийначу гIуллакхийн, цуьнгахь хиллачу Iилманан ойла йича, яздан а, деша а хууш воццушехь, жайнаш дешна а воццушехь, хьуьжарехь Іамийна а воццушехь – шеко юссур яц иза массарал кхетам болуш ву аьлча, массарал хьекъал долуш ву аьлча. Тамаш а бац. Шен уммат нийсачу новкъа ма даьккхина цо, оцу умматах болу нах ша дукхавезаш, шех баккхийбеш, шех Делан дуьхьа шайн синош а, догIмаш а дIалур долчу хьолехь кхиъна уьш дIахIитталц.\nЦУЬНАН ТIЕКАРЕНАШ, ГIИЛЛАКХ\nДелера салават а, салам а хиларг массо а нахал догдика хилла, массарал бакълуьйш а хилла, массарал дика тIекаре йолуш а хилла. Нах дукхабезаш хилла − уьш шех дIакъахкош ца хилла. ХIора къомах лоруш волчу стеган сийдеш хилла цо. Цунах шен къомах жоьпалла долу, тхьамда веш хилла (Делера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна). Шен асхьабийн терго чІогІа еш хилла цо. Шеца цхьаьна мажлисехь болчарах хIораннан а лерам беш хилла цо, хIоранна а шел чIогIа лоруш цхьа а вуй-те кхуьнан аьлла хоьтуьйтуш.\nАнаса аьлла: «Элчанан гIуллакхехь лаьттина со итт шарахь, цкъа а резавоцуш хІума ца аьлла цо соьга. Ас динчу хIуманна цкъа а и хIунда дина ца аьлла, ас ца деш дитинчу хIуманна цкъа а и хIунда ца дина а ца аьлла».\nДелера салават а, салам а хиларг массо нахал дика нийсо еш хилла, массарал тешаме а, цIена а, бакълуьйш а хилла ша кхоьллинчу дийнахь дуьйна схьа. Оцу хIуманна тIехь къера хилла цуьнан мостагIий а. Иза Пайхамар хилале а, Амин (тешаме верг) аьлла цIе тиллина хилла цунна. Лекхаволчу Далла аьлла: «Хьо харцвеш бац уьш, шаьш зуламхой, Делан аяташ (Къуръан) харцдеш бу».\n(Къуръан, 6 сурат, 33 аят)\nВуьшта аьлча, шаьш харцахьа хиларна, дегнаш чохь хьо бакъвеш болуш, меттанашца харцвеш бу уьш бохург ду иза.\nХьарисан кIанта Надрас аьлла къурайшийн нахе: «Мухьаммад ша жима волуш дуьйна а шул массарал бакълуьйш вара, шул массарал тешаме вара, цуьнан къоьжа гиччош шуна галлац. Делан омранца иза Пайхамар хилла веача, аша бозбуанча ву элира цунна. ХIан-хIа, валлахIи, бозбуанча ма вац иза».\nАбу-ТIалибан кIанта Турпал-Іелас дийцина, иза (Делера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) массарал а бакълуьйш вара бохуш. Цхьаьнггара а цо динчу хIуманна бехкбоккхуш ца хилла Делан Элчано. Ша волчу мажлисехь массарал а сийлахь хилла иза. Вист ца хуьлуш Iер дукха хилла цуьнан, гIуллакх доцуш къамел деш ца хилла цо. Цуьнан велавалар – къажар хилла, цуьнан къамел – хьукма (сацам) хилла, иза волу мажлис (кхеташо) эхь-бехк долуш, тешам болуш, беркат долуш, кIеда-мерза мажлис хилла. Лекхаволчу Дала кхиийна иза, Цо дика а кхиийна иза. Шен дашехь хаста а вина цо Мухьаммад: «Боккъал а, Хьо ма ву сийлахь доккхачу гIиллакхехь», – аьлла.\n(Къуръан, 68 сурат, 4 аят)\nПайхамар волчу цхьа стаг веана, хьирчина, ченах юьзна маж а, коьртара месаш а йолуш. Пайхамара омра дина цуьнга, месаш къепе ялае аьлла. Цо аьлларг дина, юхавеана и стаг. Пайхамара аьлла тIаккха: «Хазадерг хІара дац, шух цхьаъ корта (месаш) гIаьттина вогIучул, ша шайтIа долуш санна?» ТIехь боьха бедарш йолуш стаг гина Элчанна (Делера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна). Цо аьлла тIаккха: «Шен бедар йитта хIума ца карош ву те хIара?». Элча (Делера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) низам дезаш, цIано езаш хилла. Хаза куц-кеп дезаш хилла, хаза хьожа езаш хилла. Низам дацар а, хатI цахилар а, мода а, вон хьожа а ца езна цунна.\nЭлча (Делера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) лаккхара масал хилла шен вахарехь. Шен дахаран хьаштана даггара Iамалъеш хилла цо. Шен дегIаца а, дагца а, сица а Далла тIе воьрзуш хилла иза, Цунна Iибадат дан ша дIахIоьттича, Лекхаволчу Делан дашо бохург деш: «Ахь лаха Дала хьайна деллачуьнца (хьолаца) эхартан цIа (Дела реза волчу хIуманаш тIехь харжъеш), дуьненан хьайн дакъа а диц ма де. Нахана дика а хила (сагIа даларца), Дела хьайна дика ма-хиллара».\n(Къуръан, 28 сурат, 77 аят)


Rally in Sevastopol, January 23, 2021, one of the participants with a poster Freedom to Navalny\nБевзашбоцучара зорбане яьккхина Навальный Алексейн агIончийн электронан почтин база, довзийтина оппозиционер мукъаваккхийтарехьа митингашка баха леринчара яздина кехаташ. База билггал шайниг хилар бакъдина коррупцина дуьхьалоечу фондан директора Жданов Ивана. Оьрсийчоьнан Iедало "арахьарчу агентийн" реестре язйинчех ю Фонд (ФБК).\n"Доккха тохар ду ФБК-на цо Валдайра Путинан резиденцех дерг къастош бина таллам баржочу дийнахь динарг", – билгалдаьккхина Навальныйн нийсархочо.\nНахалъяьккхина 529 эзар электронан почта, царна чохь дара Навальныйгахьа 202I-чу шеран бIаьста хIуттур болчу гуламе баха лаам бовзийтинчу нехан кехаташ. Зулам динчара чIагIдо, дIаязбеллачу нахах 70 процент боташ ю, бохуш.\nНавальныйн накъостан Жданов Юрийн да лаьцна Ростовхь\nХакерша шаьш йовзуьйтур ю аьлла "Навальныйна – маршо!" сайтехь шайн электронан адресаш дитинчу нехан почтанаш. "Цкъачунна тхо деанонимизаци ян дуьйлалуш бен дац, кестта хуур ю тхуна шун цIерш, телефонаш, адресаш", – боху шайн дIахьедарехь хакерша.\nЖуковс дийцарехь, гулйинчу бази чохь дац деккъа электронан адресаш бен, яьхна яц цIерш, язйина яц кхин цхьа а информаци. "База йиллинчара ден долу уггаре доккха зулам ду тхоьга маьттаза кехат яздар, ткъа иза спам чу бен кхочур дац", – аьлла хета цунна.\nАмма нехан бакъйолчу почтийн адресашкахь йолу информаци тIейоза хала дац нехан бакъ цIерашна, телефонан ноьмаршна. "Юкъараллин проекташна кхерамзалла яцар гайтарца доккха зулам дина. ХIинца ФБК-на а, кхечу проекташна а вуно хала хир ду базанаш гулъян", - боху Навальныйе фондехь хьехамча хиллачу Здольников Владислава.\n"Навальныйна – маршо!" сайт кхоьллина зазадоккху-беттан 23-чохь митинге гIонболчу нехан барам хаархьама. 500 эзар стаг гуламе вала дагахь вуйла билгалдаьлча, ша митинг хуьлу де довзуьйтур ду, аьллера Навальныйн накъосташа. ПIераскан Iуьйранна, Охан-беттан I6-чохь регистраци йина 438 стага.


Итали -- Бергамора хIоспитал\nОьрсийчоьнан пачхьалкхан зорбан гIирсаша а, Кремлна гIортор ечу блогерша а пайда оьцу эскаран лоьраша, Бергамо гIала йинчу рейдах Малхбузенца пропагандин тIом беш, яздо "Американ аз" зорбан гIирсо. ХIара цуьнан боцца чулацам бу.\n"Iалашо – Къилбаседехьа: Орсийчоьнан эскархой хьалхене дIахIиттина Италехь коронавирусца къийсам латто; "Оьрсийчуьра безамца: муха тIеийцира коронавирус хьаьрчинчу Италино Оьрсийчоьнан говзанчаш". Иштта цIерш а йолуш сюжеташ гойтуш ю Оьрсийчоьнан пачхьалкхан телеканалашкахь, Оьрсийчуьра тIеман вирусологаш, Кремлан векало Песков Дмитрийс ма алллара, "гIо дар Iалашонца шайга далун дерг дан "Итале кхачарх лаьцна хаамаш беш.\nЦхьацца лоьрийн гIирс а, молханаш а эцна Оьрсийчоьнан эскархоша Бергамо марш ярх лаьцна хаам бира кхаарин сарахь тIеман министро а. Амма Италин Iедалан векалша баркаллица тIеэцна йолу Оьрсийчоьнан тIеман лоьрийн миссица цхьаьна дIахьош ю Италехь коронавирус яржарца хIоьттина бохаман хьал информацин тIом беш пайда оьцучу Оьрсийчуьрчу пропагандистийн мисси.\n"Польшо чекх ца довлийтира кеманаш"\nЗазадоккху-беттан 23-чу сарахь Федерацин Кхеташонан декъашхочо Пушков Алексейс Твиттерехь яздира, "Польшо шайна стигалахула чекх ца довлийтина Италина гIо эцна доьлху Оьрсийчоьнан кеманаш" аьлла. "Иза пачхьалкхан политикан тIегIантIехь ямартло ю", - аьлла эргIадвахарца дIахьедар дира Оьрсийчоьнан сенаторо, ша яздинчун далош цхьа а тоьшалла а доцуш.\nЦуьнан дIахьедар шайн караийцира Кремлна гIортор ечу блогерша. Пушковс йина твит буха а йиллина цхьан блогеро бина хаам болалора "Муьлаш бу уьш, цул тIаьхьа?" бохучу дешнашца. Дукха сихонца цуьнга хьаьжира 120 эзар стаг.\nОьрсийчоьнан политико бина хаам сихха гучубелира кхечу меттанашкахь а. Польшин Iедало и хаам харцбинчу хенахь и информаци яра массанхьа а. ТIаьхьо Пушковс шен твит дIаяьккхира, цхьа а хIума хилла доцуш санна.\n"Польшо кеманаш чекх ца довлийтарх" лаьцна фейк йоцург Кремлна гIортор ечу пропагандисташа социалан машанашкахь дIахIиттийра Италин байракхан уллехь лаьтта Евробертан байракх дIа а яьккхина, цуьнан метта Оьрсийчоьнан байракх а хIоттийна "Баркалла, Оьрсийчоь", "Баркалла, Путин" тIе яздина кехат дIалаьцна мила ву а ца хуу цхьа стаг лаьтташ яьккхина видео. YouTube-хь иттаннаш эзарнаш нах хьевсира, хьа яьккхина а ца хуучу оцу видеоролике.\n"Гримхой а цхьаьна"\n"Американ аз" зорбан гIирсана интервью луш Италехь вехачу вевзаш волчу блогеро, яздархочо Мальгин Андрейс элира, Оьрсийчуьра лоьрийн рейд пропагандин Iалашо йолуш хиларх цхьа а шеко яц шен аьлла.\nЦунна хетарехь, иза цхьана агIор махкахь бехачу нахана хьажийна пропаганда ю, хьовсал, Оьрсийчоьно Европа кIелхьаръяьккхира ШолгIа Дуьненан тIом боьдуш, ткъа вайн юбилей ю – Толаман Де, хIинца Оьрсийчоьно кхин цкъа а Европа кIелхьарйоккхуш ю, хIунда аьлча Европа ша хIумма а далуш яц, ала. Цундела ю Оьрсийчуьрчу зорбан гIисаша бечу хаамийн цIераш, Оьрсийчоьнан эскархой гIо да бахна, хӀаллакьхуьлчу Италина", бохуш.\n"Пропагандин хIоттаман шолгIа дакъа – арахьарчу дуьненна хьажийна пропаганда ю. Цу агIор гIуллакхаш баш дика доьлхуш дац, хIунда аьлча италхошна хаьа хIун гIо мичара кхочуш ду – ткъа иза дерриг дуьненера кхочуш ду, иза тоам болуш а ду.\nИталин бахархой инзаре цецбевлла бара, Оьрсийчуьра баьхкинчерах ах гергга, эпидемица къийсам латто дIоггара оьшуш боцу журналисташ а, телеоператорш а, аудиорежиссераш а, серло тохархой а, грим йиллархой а цхьаьна хиларна, бохуш вара Мальгин Андрей.\n"Маршо Радион" Оьрсийн сервисан хиллачу директорна, Италерчу журналистана Корти Мариона хетарехь, "Италехь пресса дукхачу хьолехь кхеташ ю, хIун мах бу бохучух Оьрсийчоьно гIо даран".\n"Дукха дика кхеташ бу уьш, иза пиар а, пропагандин пал а хиларх а, Оьрсийчоь карарчу хенахь ша шена гIо дан дезаш хиларх а, хIунда аьлча цигахь коронавирусца доьзна гIуллакх забаре доцчу даьлла, я цу хьоле дера долуш ду.\nУьш иштта кхета Оьрсийчоьно цунна дуьхьал тIаьхь декхар схьадоьхур хиларх, дIаяха санкцеш, я Iаткъам бе кхечу пачхьалкхашна, уьш дIаяхийта аьлла, Оьрсийчоьнан Iедалша иза кестдахь а", - элира Кортис "Амеркан аз" зорбан гIирсана ша йинчу комментарехь.


10 декабря в 10:29 (2009 г.)\nГІишлошъярехь дакъалоцу Нохчийн Республикерчу бахархошна газ латторал совнаха, тІамо йохийна хІусамаш, гІишлош меттахІиттош жигара дакъа а лоцу «Чеченгазпром» ОАО-н коллективо (гендиректор Баймурадов Лом-Іела). Воккхавевеш ду карарчу шарахь динарг а. ГІишлошъяран декъехула шаьш бина белхаш бовзийтира «Чеченгазпром» ОАО-н куьйгалхочун заместитела Кадиев Сайд-Селима. Ма-дарра аьлча, тхан, газовикийн, белхан коьрта Іалашо ю вайн республикерчу бахархошна, организацешна, предприятешна газаца кхачо хилийтар, – дуьйцу С-С.Кадиевс. – Бакъду, вайн Президент Кадыров Рамзан хьалха а ваьлла, берриг а ницкъаш а, терго а тІамо йохийна гІаланаш, ярташ меттахІитторна тІе а яхийтина къахьоьгучу хенахь, юьстах ца латтаделира тхо. Тхайн ницкъ кхочург деш, жигара дакъалецира оха тІамо йохийна гІишлош меттахІиттош, царна ремонташ еш, керла гІишлош, хІусамаш еш. Масала, Гуьмсан районерчу Ойсхарахь керла ишкол йира, Старопромысловски районехь еш больница ю – кестта йина а яьлла пайдаоьцур бу цунах, оццу районан «Нефтянка» олучу меттехь долу «Дом ребенка», вуьшта аьлча, заьІап бераш лелош долу цІа – больница а оха дина ду. Карарчу шеран сентябрехь дина даьлла Ленински районан Малгобекски урамера 5 гІат долу, 32 хІусам йолу цІа а. Дукха хІусамаш йолу и цІа деш къахьоьгуш вара 20 сов гІишлошъярхо. Ши шо хан йийзира и мехала объект чекхъяккха. Заказчик «Чеченгазпром» ОАО а, цуьнца цхьаьна «Кирус» ООН-н гІишлошъяран фирма а яра. Тхо реза ду бинчу балхана, доггах куьг тухуш, тІаьхьало йоллуш къахьегна гІишлошъярхоша. Шайна кечйинчу хІусамашна реза бу бахархой а. Иза ларамза а дац, стагана Іен а, ваха а аьтто болуш, массо а тайпа бегІийлаш кхуллуш дина цІа ду иза. Цул сов, тхайн газпроман белхахлошна йина хІусамаш а ю уьш.\nКерла гІишлош ярал сов, тІамо йохийна меттигаш меттахІиттош, ремонтни белхаш беш дакъа а лоцу «Чеченгазпроман» ОАО-с. Дукха ду цу декъехь дина гІуллакхаш. ХІокху деношкахь ян йолийна кхин цхьа керла 3 гІат долу гІишло а ю, иза газпром цхьаьнакхетараллин административни корпус хир ю. В.КУРБАНОВ.\nАвторан суьрта тІехь:\nС.-С.Кадиев, «Чеченгазпром» ОАО-н директоран заместитель; газовикашна дина керла цІа.


34 — Сурат Сабаъ « islamanserlo.net\n34 — Сýрат Сабаъ\n[Маккахь доьссина‚ 54 аят ду]\n1. Хастам Аллах1ана бу, Ша стигланашкахь а, лаьттахь а мел дерг Шен [дόлахь] долуш волчу. Цунна бу хастам эхартахь а. Иза ву хьéкъалениг, хуург.\n2. Цунна хаьа [девза] ша лаьттах [мел] доьдург а, ша цуьнах схьа [мел] дόлург а, ша стиглара [мел] дуссург а, ша цига [стигал] хьала [мел] дόлург а. Иза ву къинхетамениг, гечдийриг.\n3. Шаьш [Дéлах] цатешначáра элира: «[Къемат дийнахь г1овттόран] сахьт дόг1ур [долуш] дац вайна». Ахь [цаьрга] áла: «Бакъдолуш, къайле хууш волчу сан Дéлόра, и [сахьт] шуна [т1е] дáнне а дόг1ур ма ду». Цуьнах хьуллур [къайладер ма] дац заррат бáрамехь [жиманиг] стигланашкахь а, лаьттахь а, [хьуллур] дац цул жиманиг а, дац [цул] доккханиг а [ша] билггалчу [лавхьулмахьфуз] жайнахь долуш бен.\n4. [Диканца] бéкхам бархьама шаьш [Аллах1ах] тешначарна а, дика 1амалш йинчарна а. Уьш – царна [Дéлера] гечдар а, [ялсамани] лéраме [хаза] рицкъа а [хир] ду.\n5. Ткъа шаьш Тхан áяташкахь [шайн дагахь Тхо] г1орасиз деш къахьегнарш, уьш – царна вόчух [боьхачух] лазош [долу] 1áзап [хир] ду.\n6. Хьан Дéлера хьоьга доссийна [долу] 1илма шайга деллачарна го [хаьа], и бакъдуй а, цо сийлахьчун, хастамечун новкъа нисвой а.\n7. Шаьш [Дéлах] цатешначáра [ца бéшаш] элира: «Оха нисдай шу цхьана стагана т1е [ша] шуна дуьйцур [довзуьйтур] долчу [баккъал а] шу цестарх а [дукха] цистича [лаьтто талхийча], баккъал а, шу керлачу кхолларехь [юхакхуллур] ма ду [бохучу]?\n8. Аллах1ана т1ехь харцо кхоьллина цо, я [коьртана] телхина иза?» Мелхо а, шаьш эхартах цатéшарш 1áзапехь а, гéнарчу [к1оргечу] тиларехь а бу.\n9. Царна ца гина [уьш ца хьаьвсина] тов шайна хьалхарниг а, шайна т1ехьарниг а стигланах [шайна т1ехуларниг] а, лаьттах [шайна к1елхьáрниг] а? Тхайна лаахь латта цаьрца чудужуьйтур ду Оха [ша уьш д1ахýдуш] я царна т1е стиглара аьхгаш [кескаш] эгор ю. Баккъал а, цуьнгахь билгало ма ю массо а [дохковáларца Дáлла] т1евоьрзучу лена.\n10. [Дéлόра] бакъдолуш Оха елла Дáвýдана Тхайгара комаьршалла [пайхамаралла].[Оха элира]: «Х1ай, лаьмнаш! Т1аьхьара айъа [áла] цуьнца [Cуна теспахь дар], олхазарш [аша] а!» Оха к1аддира цунна эчиг.\n11. [Óха элира]: «Дéха [дег1 хьулдеш] г1аьг1наш де ахь [цуьнах], бáрам бе ахь [цéран] х1азарш дýцарехь. Дика де ашa. Баккъал а, Со ашa дийриг гуш ву [шуна]».\n12. Сулайманна мох [муьт1ахь бира Оха]. Цуьнан 1уьйренца [делккъалц х1о] хьакхар [бáрам цхьа] бутт бу, цуьнан суьйренца [х1о] хьакхар [бáрам а] бутт бу. Оха дáлийтира [лáлийра] цунна ц1естан хьост. Жинех ду шаьш цунна хьалха а, цуьнан Дéлан пурбанца [омранца] болх бийриш а. Ткъа цáрах Тхан омранах ша [1éсахиларца] д1ахьаьвзинарг [д1ашершинарг], Оха цуьнга [жоьжахатин] ц1еран 1áзап 1овшуьйтур ду.\n13. Цáра цунна до цунна луург михьрáбех а, х1олламех а, 1аьмнаш санна [даккхий а, шуьйра а долу] кéдаш а, нуьцкъала éш а. 1амал е, х1ай, Давудан ох1ла, [Цунна] баркалле долуш. [Ма] к1еззиг ву-кх Сан лешха баркаллениг. 14. Оха цунна [ирахь волуш] валарца кхиэл йинчу хéнахь, иза валарна т1е уьш [жинаш] ца нисдира лаьттан чхьаьвриго бен, ша цуьнан 1áса юуш йолчу. Ткъа иза [шен 1áса кагъяларна охьа] воьжча, жинашна билгалдéлира шаьш къайле хууш хиллéхьáра, лаьттина хирдоцийла сийсазчу 1áзапехь.\n15. [Дéлόра] бакъдолуш Сабаан [тайпанан] яра шайн х1усамехь билгало – ши беш – аьтту а, аьрру а áг1ор. [Цаьрга элира]: «Даа шайн Дéлан рицкъанех, Цунна баркалле а хила шу. [Х1ара] беркате [дика] мохк а, гечдеш Дéла а [ву шуна]».\n16. [Амма] д1абирзира уьш [баркалле хиларх], т1аккха Оха царна т1е хьажийра [т1етесира цéран ч1ингаш йόхош йолу] карзахе [яккхий] 1овраш. Оха царна хийцира шайн ши беш кхéчу шина бешаца – къаьхьа [йолчу куллан к1охцалан] даар долуш, эрзах а, áкхачу стоьмах к1еззиг х1ума а.\n17. Оха царна и бéкхам бина уьш цатéшарна. Оха бéкхам бой ткъа т1ех цатешачуннá а бен?\n18. Оха йина царна [Сабаъ тайпанна] а, Оха шайн чохь [шортта] беркат динчу ярташна а юккъехь [вовшех х1иттина] гуш ярташ. Оха бира цу чохь некъ. Шу лéла царна чухула буьйсанашкахь а, дéношкахь а маьрша [долуш].\n19. Цáра элира: «Х1ай, тхан Дéла! Гéнабéхьа тхан нéкъаш!» Шайн дог1машна зулам дира цáра. Оха бира уьш [т1аьхьабόг1учарна] дийцаршна [вон масална бáлош]. Оха цестарх а цистира [эт1ийра] уьш. Баккъал а, цигахь билгалόнаш ю массό а сόбаречунна, баркаллéчунна.\n20. [Дéлόра] баккъал бакъ ма дира Иблисо цáрах [керстанех] шéна хéтарг. Цунна т1аьхьах1иттира уьш, муъма нáхах [йолу] тόба йόцург.\n21. Цуьнан [Иблисан] ма бáцара царна т1ехь цхьа а ницкъ [куьйгаллин бух], Тхуна [и царна т1етасарца] лаар дόцург эхартах тéшарг цуьнах шекволчух вовзар. Хьан Дéла массо а х1уманна тидаме [тергаме] ву.\n22. Ахь [цаьрга] áла: «Аша кхайкха Аллах1ан метта шуна шаьш [дéланаш] хеттарш!» Цéран дόлахь дац заррат бáрамехь [дика а, вон а] стигланашкахь а, лаьттахь а, цéран вац цаьршингахь [стиглахь а, лаьттахь а] цхьа а дéкъахо, Цуьнан вац цáрах цхьа г1оьнча.\n23. [Цéран] т1ех1оттаро [шапá1ато] пайда ца бо [царна] Цунна [Дáлла] гергахь, Цо шéна [цуьнгахь] пурба деллачунна бен. Цéран дегнех кхéрам д1атилийча [д1аайбича], цáра элира: «Х1ун аьлла шун Дáла?» Цáра элира: «Бакъдерг. Иза лекха, воккха ву».\n24. Ахь [цаьрга] áла: «Хьан ло шуна стигланашкара а, лаьттара а рицкъа?» [Цáра жоп ца лахь] ахь áла: «Аллах1а [ло]. Баккъал а, тхо я шу нийсонна т1ехь ма ду, я билггалчу тиларехь ма ду».\n25. Ахь [цаьрга] áла: «Шуьга жоп доьхур дац оха динчу [латийначу] къинойх, [я] тхоьга жоп доьхур дац аша дечух [лéлочух]».\n26. Ахь áла: «Вайн Дáла вай д1агулдийр ду [Къемат дийнахь], т1аккха кхиэл йийр ю вайна юккъехь бакъонца. Иза кхиэлахо, хуург ву».\n27. Ахь áла: «Гайта суна аша Цуьнца шаьш дéкъахой бинарш! Х1ан-х1а. Мелхо а, И Аллах1 сийлахь, хьéкъале ву».\n28. Оха хьо ваийтина ма вац массо а нáхана бен, [муъма нáхана] кхаъ боккхуш а, [керста нáхана] кхéрам тосуш а. Дéлахь а, дукхахболчу нáхана ца хаьа [и].\n29. Цáра όлу: «Маца [йόг1ур] ю и [1áзапан] ч1áг1о, шу [цуьнгахь] бакълуьйш хилча?»\n30. Ахь áла: «Шуна [дόг1ур долуш] хан йиллина де ду. Аша цуьнах [цхьа] сахьт юхаýзур дац, [я] хьалхадоккхур дац».\n31. Шаьш [Дéлах] цатешначáра элира: «Тхо тешшане а тéшар ма дац х1окху Къуръáнах а, дац цул хьалха [деана] долчух а». Хьайна гича зуламхой шайн Дáлла гергахь д1ах1иттийна [совцийна], цхьаберш боьрзуш [буьйлуш] вýкхаьрга [бехк бáккхарца] къамéле. Шайна г1éло йинчáра όлу шаьш куралла йинчаьрга: «Шу ца хиллехь, тхо [хилла] хир ма дара муъма нах».\n32. Шаьш куралла йинчáра элира шайна г1éло йинчаьрга: «Оха юхатоьхна [д1адерзийна] тов шу [ийманан] нийсόнах шуна и еанчул т1аьхьа? [Х1ан-х1а] мелхо а, шу дара зуламхой [къалатόриш]».\n33. Шайна г1ело йинчáра элира шаьш куралла йинчаьрга: «Мелхо а, буьйсанан а, дийнан а мéкарло хилла [и] аша тхоьга омра дечу хéнахь Аллах1ах цатéшарца а, Цунна тераниш [декъахой] барца а». Цáра хьулдира [шайн] дохкόбовлар [дагахьбáллам] шайна 1áзап гинчу хéнахь. Оха дира буржалш шаьш [Дéлах] цатешначéран легашкахь [кочахь]. Цáра деш хилларг [цуьнца] бен бийр буй ткъа царна бéкхам?\n34. Оха хьажийна [вахийтина] ма вац [цхьана] юьрта [цхьа] кхерамтасархо цуьнан [юьртан] хьоладайша аьлла бен: «Баккъал а, тхо шу шéца хьажийначух [дахкийтиначух] тéшаш дац».\n35. Цáра элира: «Тхо [муъма нáхал] алссам [эвсара] ду бáхамашца а, доьзалшца а. Тхо ма дац 1áзапе лόцур долуш».\n36. Ахь áла: «Баккъал а, сан Дáла Шéна луучунна рицкъанан шортто а йо [и зуьйш], гатто а йо, делахь а, дукхахболчу нáхана ца хаьа [и].\n37. Шун бáхамаш а, доьзалш а ма бац Тхуна гергахь мелла а шу [Тхýна] юххе дáлор долуш, ша [Дéлах] тешнарг а, дика 1амал йинарг а вόцург. Ткъа уьш – царна шалха бéкхам [хир] бу шаьш динчунна [дуьхьал]. Уьш [ялсаманин] чоьнашкахь маьрша [хир] бу.\n38. [Шайн дагахь] шаьш Тхан áяташкахь [Тхо] г1όрасиз деш къахьоьгурш, уьш [Къемат дийнахь] 1áзапе бáлор бу.\n39. Ахь áла: «Баккъал а, сан Дáла Шéна луучунна рицкъанан шортто а йо [и зуьйш], гатто а йо. Аша [диканехь] харжйина [саг1ийна елла] х1ума, Цо меттах1оттар ю и. Иза рицкъа лучáрах уггаре а г1όлиниг ву».\n40. Цу дийнахь Цо [Аллах1а] гулбийр бу уьш берриге а, т1аккха малийкашка Цо эр ду: «Х1орш бу [уьш] шуна лолла [1ибадат] деш хилларш?!»\n41. Цáра [малийкаша] элира: «Ц1ена ву Хьо [дéкъахόчух]. Хьо ву тхан Вéрас, уьш бόцуш. Мелхо а, жинашна лолла деш бара уьш, цáрах дукхахберш цáрах [жинех] тéшаш а бара».\n42. Ткъа тахана, шух цхьаболчéран дόлахь [карахь] бац вýкхарна [кхéчарна] бан пайда а, дац [дан] зен а. Оха όлу зулам динчаьрга [керстанашка]: «1овша [х1инца] шаьш харцъеш хиллачу [жоьжахатин] ц1еран 1áзап».\n43. Шайна [Элчано] Тхан билггал [долу] áяташ дешча, цáра элира: «Х1ара ма вац, шун дайша лолла деш хиллачух [ц1уйх] шу юхатόха лууш волу стаг бен». [Иштта] цáра элира: «Х1ара [Къуръáн] ма яц, [Дáлла т1ехь] кхоьллина [йолу] харцо бен». Шаьш [Дéлах] цатешначáра элира бакъонна, и шайна еанчу хéнахь: «Х1ара [Къуръан] ма яц, билггал [йолу] бозбуанчалла бен».\n44. Оха царна ца делла, цáра шаьш [1áмош] доьшуш [долу] жайнаш а, Оха цаьрга ца хьажийна хьоьл хьалха [цхьа] кхерамтасархо а.\n45. Шаьш цáрал хьалхарчáра а харцбира [элчанаш]. [Ткъа] цаьрга ца кхаьчнéра Оха вýкхарна [хьалхалéрчарна] деллачух [хьуьнарх] итталг1а дáкъа а. [Х1етте а] цáра харцбира Сан элчанаш. Ткъа муха дара Сан та1зар?!\n46. Ахь áла: «Баккъал а, ас хьéхам бо шуна цхьаьнца; шу Аллах1ан [дуьхьа] шишша а, цхьацца а д1ах1иттарца, т1аккха аша ойла ярца [йича шуна хаара] шун накъостаца [Мухьаммадца цхьа] талхар [хьéравáлар] доций. Иза ма вац шуна кхерамтасархо бен, ч1όг1а [буьрса] 1áзап т1едале хьалха [шуна ваийтина волу]».\n47. Ахь áла: «Ас [цхьа] ял ца ехна шуьга [цу т1ехь], и шун ю. Сан ял ма яц Аллах1ана т1ехь бен. Иза [цхьаъ] ву массо а х1уманна т1ехь теш [верг]».\n48. Ахь áла: «Баккъал а, къайлéнаш хуучу сан Дáла бакъо йоссайо [пайхамарашка]».\n49. Ахь áла: «[Аллах1ера] бакъдерг деана, [ткъа керстанан] харцо гучуер [юхайόлалур] а яц, юхайоьрзур [юхайόг1ур] а яц».\n50. Ахь áла: «Со [бакъόнах] тилавеллехь, баккъал а, сайн дéг1ана туьлу со, ткъа со нисвеллехь, сан Дáла соьга хьоьхучунна [бахьана] ду [и]. Баккъал а, Иза [доьхург] хезарг, [жоп дала] гергарниг ву».\n51. Хьайна гинехьáра уьш 1áдийначу [кхéрабеллачу], юххерчу меттéра схьалецначу хéнахь [Тхан та1зарх] к1елхьарбовлар [бовдийла] дόцуш, [инзаре хьал гур дара хьуна].\n52. [Шайна и гича] цáра элира: «Тхо тешна цуьнах». Царна муха ду [ийманах] хьакхабалар [ийман диллар] гéнарчу меттера [эхартахь]?!\n53. Бакъдолуш, уьш ца тийшира цуьнах хьалха [дуьненахь]. Цáра туьйсу [кхуьйсу шайна] хéтарг [моьттург] гéнарчу меттéра.\n54. Д1асакъастийра царна а, цáра сатуьйсучунна [тобанна] а юккъехь, [цáрал] хьалха цáрах терачаьрца ма-дарра [и]. Баккъал а, уьш тéшамзачу шéконехь бара.\n22 сентября, 2019 | Меттиг: Сийлахь Къуръан | 492 Хьаьжна\n33 — Сурат Ал-Ахьзáб »


2004-гIа шарахь дара иза. ДоттагIашца цхьаьна телевизорчухула кино хьоьжуш Iара Лоьма. ЦIеххьана иккхира лулахь бохам. 11 сахьт долуш. Хьаъа а вийнехь а, гена воццуш веха полисхо вийра. Кегий нах а, кхиболу бахархой а д1агулбелира ураме.\n… Х1етахьлерчу оцу бохамах дакъа кхечира кхарех цхьанна - иза Лоьма вара. Берриг а урам, х1ара бехке воцийла теш доллушехь, токхуш ю ша боху цо набахти.\nНабахтешкара хаамаш кхочу Маршо Радионе кест-кеста. Гарехь кху дуьненца царна зIе юзуш кхин цхьа а хьукмат а яц. Оха-м хIоразза а довзуьйту тхайца гергарлонехь болчу тутмакхийн аьзнаш вайн къомана. Довзуьйту, йоцуш цхьанне а кепара бакъо тоьлур ю ала дегайовхо.\nХIинццалц хааделла дац Кремло Нохчийчоьнна тIехIиттийначу наха бехказа набахтешкахь бохкучу вайнахах къинхетамбеш. Кхеташ ду, цара шайн даржащ лардо.\nТкъа мичахь бу кхиболу махкахой?\nХьал иштта го - бицбелла уьш, махкана а совбевлла...\nЗамтиев Лоьма набахтехь волу шийтталгIа шо ду


Духур дац, Доьлхур дац, Дицлур дац\nИчкерин Iедало цIерабаьхначу вайнехан сий деш хIоттийна хилла хIоллам. ХIинцалерчу Iедалша иза бохийна. 2013\n1944-чу шарахь Сталин Иосифан омарца вайнах цIерабохучу хенахь, ара ца бахабелла бIеннаш маьрша нах байъарх лаьцна дийца, тахана а хIунда ца магадо Оьрсийчоьнан Iедалша? – бохучу хаттарна делла жоьпашка ладогIа бухахь.\nМаршо радион вебсайтана тIехь кху хаттарехь дакъа лаьттачу 87 процент нахана хетарехь, Зулам дина хиларна къера а хилла, цунах жоп ца далархьамма ца дуьйцуьйту вайнах цIерабахарх лаьцна. 9 процент ца кхоччуш нахана хетарехь, Нохчийчура экаме хьал дохарна кхерар ду цуьнан бахьана. 4 сов эккаш процентана ца хаьа цу хаттарна жоп.\nКъамел динарш массо а тешна бара, къам къинтIера а доккхуш, хилла зе метта а хIоттош, Оьрсийчоьнан Iедалша Нохчийчура экаме хьал чIагIдан деза бохучух. Царах ву Лоьма.\nХIора нохчочуьн иттаннаш гергарнаш белла цIерпошташкахь Сибрех бинчу новкъахь а, цига дIакхаьччи а. Мел дерг охьа тесна, дIабигначу нахана хилла зе меттахIоттон а деза, и де гинчу, хIинца а болуш болчу баккхий нахе а хоьттуш, аьлла, шайн чуьра белларш багар а беш, Асамаъа дийцира.\nДийца ца дийцарх, къомана шена тIехь латтийна Iазап дицделла бохург дац, элира Розас.\nIедало яла билгалъяьккхина компенсаци а ю, цо къоман хадош болу мах гойтуш, аьлла тIетуьйхира Хьавас.


Чано шен кIорни яа дог хилча ченала хьакхийна\nНохчийчохь лаккхара даржаш мехкан куьйгалхочо шен нахалахь дIасадекъар, юха и даржашкара нах хийцар, могIархой боьлла хIума ду.\nМехкан куьйгалхочо дарже ша стаг дIахIотточу хенахь, халкъ цуьнах тешош дийцарехь, моьттар ду хьуна, стиглара седарчий лехьийна, туьранашкахь вуьйцу хи тIе хиина исс корта болу саьрмак бийна турплахо ву, и хьаькам вахийта билгалвинарг.\nЦу юкъа хан йолале, селхана и санна къонах кхин цхьана а нанас аганахь техкина а вац бохуш, тоьшаллаш дина хьаькам, лакхахь ма-аллара, ченала хьакхаво.\nДахначу шарахь Гуьмсан-кIоштан куьгалле хIоттийра Кадыров Рамзана хьалха ницкъаллин урхаллехь а, Iедалан гонашкахь а болх бина Хизриев Заур.\n«Яхь», «доьналла», «лаккхара хаарш», «тIехсов зеделларг» долу Ахмадов Хьасан тIедехкинчу декхаршца ларацаварна аьлла, хийцира хIетахь.\nЦуьнгара гIант даьккхинчу Хизриев Заурах лаьцна а дара дийца шортта диканиг. Ца хуьлийла а дацара, цуьнан схьавалар Хоси-Юьртара хиларна.\nБахархошлахь хIумма а тамашена дацара Хизриев Заур оцу дарже хIоттор.\nЦара тергалдарехь, уггар ларамечу гIенташка мехкан дас шен тайпа-тукхмах, ненахойх, стунцхойх нах бен хIиттош ца хиларца.\nМангал –беттан хьалхарчу деношкахь коммуналан ял бахархоша схьацаяларца хIиттинчу проблемашна леринчу кхеташонехь мехкан куьйгалхочун декхарш кхочушдечу Кадыров Рамзана цIеххьашчу шогаллица дIахьедар дира, ша Хьалха-Мартанарчу а, Гуьмсан а кIоштийн куьйгалхошна резацахилар.\nКхо-диъ де тIаьхьа, хьем ца беш, хьалха Кадыровс шен омраца Хьалха-Мартанан кIоштан куьйгалхо, дахначу шерашкахь могашалла Iалашъяран министран гIовс лаьттина, дарбан цIийнехь белхаш бина лор-мартанхо Байсаев Iумар даржах мукъаваьккхира.\nЦунна тIаьххье 2014-чу шарахь дуьйнна Гуьмсан кIоштан урхаллехь лаьттина Хизриев Заур а восийра динара кху деношкахь.\nХьалха-Мартанан кIоштан куьйгалле кхачийна ГIойтIара вахархо, чоьхьарчу гIуллакхийн министраллин мехкадаьттан 6-чу ротан командир, Кадыровн орденан совгIатхо, полицин майор Абдурашидов Валид ву.\nТкъа Гуьмс кIошт тешийна шен стагах, экономикан, юкъараллан кхерамзаллин хиллачу секретарах, подполковниках, Хоси-Юьртарчу Усмаев Вахьидах.\nХьалха шерашкахь дуьйнна Усмаев Вахьидан цIе дикка евзаш ю махкахь. 2004-чу шарера 2014-чу шаре кхаччалц Нохчийчуьрчу чоьхьарчу гIуллакхинй декъан ППС-2, халкъалахь «Кадыровн спецназ» олучу декъан командир вара иза.\nТкъа Усмаев Вахьидал а кIезиг ца вевза махкахошна а, цул арахьа а Хизриев Заура а.\nДахначу шеран ГIуран-баттахь массо а зорбанехь шуьйрра дуьйцура, ХIинжа-ГIалахь сатосучу хенахь видеокамеро лацарехь, маса хаьхкинчу шен машенца дуьхьал йогIучу машенна тIе а тоьхна, цу чохь хилла зудий, стаггий дуьйш, некъан авари йина Гуьмсан кIоштан куьйгалхочо Хизриев Заура, бохуш.\nХIетахь могIарера нах тешна бара, и гIуллакх таIзар доцуш дуьсур хирг хиларх. Шен накъостий, агIончаш Кадыровс тIе тIам а биллина, ларбо аьлла, хеташ.\nИштта дерза а дирзира.\nНохчийчуьра маслаIатан йоккха тоба, коьртехь мехкан муфтий лаьттина Мирзоев Султан а волуш, Дагестане а бахана, беллачийн гергарчарна суждане а хIиттина, дерзийра и гIуллакх.\nЦул совнаха, некъан бохамна Гуьмс-кIоштан администрацин куьйгалхо Хизриев Заур вацара бехкен, цуьнан хадархо хиллера аьлла, хосиюьртахо-хьаькам кIелхьара ваьккхира, Iедалца бозуш боцчу талламчаша а, тергамхоша а дийцарехь.\nРицкъ меллалц делахь а, Кадыровс «хIорш санна кIентий бан а бац», аьлла, кхарел а хьалхарчашна санна, зевне дифирамбаш а лоькхуш, кIедачу хьаькаман гIанта ховшийна тахана.\nОьрсийчуьрчу цхьа могIа политологашна а, тергамчашна а хетарехь Кадыров шен доьзал чIагIбархьама, шен гергарчарех юзуш ву массо а мехала Iедалан тIегIа, хетарехь шен тайп-тукхуман караерзо Iалашо ю цуьнан йоллу Нохчийчоь.\nКхин а Нохчийчуьрчу даржашкахь меттигаш хийцина деношкахь.\nКонституцин кхелан куьйгалла дIакховдийна Нажин-Юьртарчу Беной-Веданара, парламентан аппаратан коьртехь хIинццалц хиллачу Байханов Исламе.\nДийцарехь, цул хьалха цу даржехь лаьттина Абдулханов Султан хан чекхъяларца, мукъаваьккхина.\nИштта кхи цхьа хаам а баьржина махкарчу зорбанехь,\nСоьлж-ГIаларчу «Ахьмад» цIе йолчу кегийрхойн юкъараллан 24 шо кхаьчна хьалханча Хажмурадов Хаважи гIалин мэран гIовс хIоттийна. Цунна тIедехкина декхарш - кегийрхойн политикех доьзна хеттарш листар.\nГуттар Нохчийчоьнан куьйгалхочо ша дарже юкъавалочу шен стагах ала бага юьззина диканиг хиллехь а, хаттар кхоллало, хьехархойн университето дахначу шарахь арахецна керлачу мэран когаметтахIоттийна Хажмурадов хIун дан кхиина –те оцу лакхарчу дарже кхачаван?


Жимачу бизнесна гIортор ярх дIакхайкхийна Путина: цхьана стагана 12 эзар сом\nИ ахча даларан цхьаъ бен боцу биллам бу компанехь лаххара а 90% белхан меттигаш латтор\nОьрсийчоьнан президента Путин Владимира кхаарин дийнахь Iедалан декъашхошца дистанцин кхеташо дIахьош дIахьедар дира, COVID-19 вирус яржар бахаьна долуш карантинан раж юкъаяккхарна алсамо эшам хиллачу жимачу а, юккъерчу а бизнесна финансийн гIо дан дезаш хилар, яздо "Американ аз" зорбан гIирсо.\nПрезидента хьахорца, цу ахчан барам хир бу баттахь цхьана белхахочун 12 эзар 130 сом. И ахча даларан цхьаъ бен боцу биллам бу Оханан-беттан 1-чу дийнахь компанехь лаххара а 90% белхан меттигаш латтийна хилар.\nПрезиденто дийцарехь, нагахь компани цу тӀедожорна жоп луш хилахь, Оханан-беттан ахча лур ду цунна тIебогIучу Стигалкъекъа-беттан 18-хь, ткъа Стигалкъекъа-беттан ахча лур ду Мангалан-баттахь.\nЦул сов, президент дагахь ву регионашна кхин а 200 миллиард сом хьажо. Иза оьшуш ду федерацин субъектийн бюджетийн баланс ларъян. Ткъа кхин а 23 миллиард сом лур ду, коронавирусан ун даржарна, доьзанаш дIа а чIаьгIна, болх беш йоцуш йисначу авиакомпанешна гIортор ян.\nДIадаханчу дийнахь-бусий Оьрсийчохь гучудаьлла цомгуш болчу нахана тIе коронавирус хьакхаелла хилар кхин а 3 388 вахархочун. Оццу хенахь велла 28 стаг. Верриг а эпидеми йолаелчхьана COVID-19 кхетта ву Оьрсийчохь 25 000 гергга вахархо. Велла – 198. Оьрсийчоьнан Роспотребнадзоро бинчу хаамца, коронавирус кхетта хиларна шеко йолуш лоьраш тидаме эцна ву верриг а 130 эзар стаг.


Коронавирусна дуьхьало ян дIакъевлина Гуьржийчоьнан къилбера ши кIошта\nГуьржийчоь - Марнеули боьду некъ\nКоронавис яржарна дуьхьало ян къилбера ши кIошта дIакъевлина Гуьржийчоьно\nГуьржийчоьно дIакъевлина шен къилбера 2 кIошта, цигахь цхьана зудчун коронавирус хьахакхаелла хилар гучудаьллачул тIаьхьа. Мехкан премьер-министро Гахария Георгис дIахьедина, Зазадоккху-беттан 23-хь дуьйна Гуьржийчоьнан ши кIошта дIакъовлуш хиларх лаьцна, короновирус ца яржийта Iалашо йолуш.\nЖурналисташна хьалха вистхуьлуш Гахарияс дIахьедира Азербайджанца доза долу Марнеулин а, Болнисин а ши кIошта чу-арава къевлина хирг хиларх лаьцна.\nЦо дийцарехь, цига даар-малар а, молханаш а хьажор ду Iедалша, ткъа кхача бухку туьканаш а, аптекаш а болх беш хир ю цу шина а кIоштахь. Иштта болх беш хир ю адамашна орцахйовла декхарелахь йолу сервисаш а.\nИ сацам бина Гуьржийчоьнан Iедалша 90 гергга стага дакъалоцучу тезетахь хIумакхоллуш Iийначу зудчун коронавирус кхетта хилар шайна гучудаьлча. Карарчу хенахь аьтто баьлла цуьнца юкъаметтигаш хилла 85 стаг схьакаро.\n3 миллион 700 эзар стаг вехачу Гуьржийчохь коронавирусан ун кхетта ву 54 стаг. Велла цхьа а стаг вац. ДIадаханчу шотдийнахь парламенто къобалдира президенто Зурабишвили Саломес махкахь коронавирус яржар сацо гIерташ цхьана баттана чолхе хьал кхайкхош арахецна указ.


Австрера нохчийн мухIажар дIа ца валавелла Оьрсийчоьне\nСтигалкъекъа-бутт 03, 2012\nАвстри -- кеман портехь\nДела денна аьлча санна хьала айло Австрерачу аэропорташкара политикан тховкIело ца луш, аравокхуш волу цхьацца-шишша нохчийн мухIажар тIехь волу кема. Уьш нуьцкъаха Оьрсийчу дIахьажош бу, меттигерачу Iедалан чоьтах билет а оьций. Цу хIумана дуьхьал къуьйсучу адамийн бакъонашларъярхоша хIинца баьккхина болу, толам Австрехь чкъачунна масала доцуш бу. Кеманна тIе ваккха ши сахьт дисинчу хенахь кIелхьараваккха кадаьлла церан цхьа нохчийн мухIажар.\nАвстрин чоьхьарчу министраллин векалша шаьш а мукIарло до, хIинца санна долу хьал шайн цкъа а хилла дац, бохуш. ХIунда аьлча, Оьрсийчу дIавала кечвина, масех дийнахь набахтехь волу Абдурахманов Ахьмад, иза цIехьа хьажош волу кема хьалаайдала дагардина сахьташ бен дисина а доцуш, цуьнан кхоллам къаьстина баьлла аьлла хетачу мIаьргонехь, мукъаваьккхина, журналистийн а, адамийн бакъонашларъярхойн а къар ца балар бахьана долуш.\nИза мукъаваккхале нийса ах сахьт хьалха а шайн Абдурахманов Австрера араваккха бинчу сацамна тIера бовла ца туьгуш, чIагIбелла хилла болу Венера полисхой шаьш а цецбевллера, 46 шо долу мухIажар оцу сохьта дIахеца аьлла, омра шайга кхаьчча.\nАбдурахманов Ахьмад шен доьзалца Австрехь вехаш волу бархI шо ду. Иза мухIажар валале Оьрсийчохь Iедалхоша харц бехкаца лаца а лаьцна, пхеа шарахь набахтехь валлийна а, цу чохь Iедалхошкара къиза таIзарш лайна а ву. 2005-чу шарахь а хьовзийнера иза Австрерчу Iедало Оьрсийчу дIавала, амма хIетахь меттигерачу Эмнести Интернешнл юкъаралло кIелхьараваькхира. Цул тIаьхьа цуьнан берашний, хIусамнанний цу махкахь баха бакъо еллера, цуьнан шен кхолламах дерг сацийна даьлла дацара Iедало.\nЭххар а кху деношкахь Ахьмадана а Австрехь висса бакъо луш болу сацам тIеэцнера мухIажарийн хьокъехь йолчу департаменто. Бакъду, оцу сацамца схьалуш долу кехат - цхьа лерина пластикан карта - мухIажаран кара хIинца а схьакхаьчна дацара, и карта леринчу Iедалан зорбантехь деш иттеш де долуш хиларна. Ткъа цу юкъана, и сацам тIеэцнийла ца хууш болчу полицин векалша, шайн некъашкахула Ахьмад араваккха сацам бинера. Олуш ма-хиллара, аьтточу куьйгана аьрро куьйго хIун леладо ца хиинчу цу хьелан закъалтехь нисвелларг Ахьмад вара, Iедалхоша лаца а лаьцна, набахте воьллина волу, иза цIахьажон кема карадаллалц.\nАбдурахмановна орцах бевлла болчу жигархоша цу масех дийнахь иза кIелхьараваккха гIерташ цатухуш неI ца йисира Австрерачу Iедалехь. Массанхьа а аьлча санна, шен-шен дан хIума дац, сацам тIеэцна баьлла, иза Оьрсийчу ишттаъ - вуьшттаъ дIавала дезар ду боху жоп хезара царна. „Суна цкъа а гина дац, Iедалхой цу кепара иллаъ -биллаъ цхьа стаг махкара араваккха лаам болуш, арабевлла хилар“, - элира цу хьокхехь меттигерачу Эмнести Интернешнл юкъараллин куьйгалхочуо Патцелт Иренас.\nЭххар а, Ахьмад кемана тIеваккха кечам бечу сахьташкахь, адамийн бакъонашларъярхой, хала дела балийца, Австрин чоьхьарчу гIуллакхийн министр йолчу Микл-Лайтнер Йоханнина тIекхача кадаьлчий бен, гола ца туьйхира цу гIуллакхо. ТIаккхий бен официалан декъехь Австрехь висса бакъо елла волу Абдрахманов дIа а ца хийцира.\nАхьмад санна, шаьш хIинций-хIинций арадоху бохуш, кхоьруш, ладоьгIуш Iаш дуккхаъ мухIажарш бу Австрехь а, йоллчу Европехь а. Ахьмадан тIаьххьарчу мIаьргонехь маьрша вала ирс хиллехь а, амма бIенаш нохчийн мухIажарийн Оьрсийчу дIахьажорах келхьара бовла аьтто ца болу.


Соьлжа-ГIалахь ЯнгулбаевгIарна дуьхьал митинге арабаьхна Iедалан белхалой а, студенташ а\nЯнгулбаевгIарна дуьхьал Соьлжа-ГIалахь хIоттийна митинг\nСоьлжа-ГIалин коьртачу майданахь дIаяьхьина нохчийн къоман ЯнгулбаевгIарна дуьхьало ярна тIехь цхьаалла гайта хIоттийна митинг. Нохчийчуьрчу Iедалхошна хетарехь и доьзал бу Кадыровна критика ечу анониман 1ADAT телеграм-каналаца боьзна.\nГулбеллачарна хьалха бистхилира нохчийн парламентан спикер Даудов Мохьмад а, муфтий Межиев Салахь а, кхинболу Кадыров Рамзанна уллора официалан хьаькамаш а, иштта Нохчийчоьнан куьйгалхочун доьзал а.\nГIалин юккъехь митинг хIоттийначу меттехь яьхна видеошца дуьстича, гулвелларг ву масех эзар стаг. Ткъа пачхьалкхан ЧГТРК "Грозный" каналан хаамца майданехь вара 400 эзар стаг. Церан карахь дара хьалххе кечдина цхьанатайпа плакаташ, тIехула сизаш хьекхна ЯнгулбаевгIеран суьрташ а долуш, гулбеллачара уьш хIаллакдо, тIе гIожмаш етта, хьоьшу когашца. Иштта кхузахь ю ЯнгулбаевгIеран ден а, кIентийн суьрташ дагош латийна цIе.\nНохчийчохь эпидемин дуьхьал шога дехкарш лаьтташехь, полисхой юкъа а ца гIерташ дIаяьхьира шортта нах гулбелла и акци, цул сов, митинган декъашхой лаьттара тIехь туьтмIаьжигаш а йоцуш.\n"Сий долу Шейх, эвлияъ Кунта-Хьаьжи ЯнгулбаевгIеран доьзало сийсазварна шога дуьхьалонан протест йира гулбеллачара, хIуъа дай а, уьш Оьрсийчоьне схьабалийта хьовса элира", - боху пачхьалкхан телеканало бинчу хаамехь.\nИштта гулбеллачара тIедожийра Оьрсийчоьнан президентана Путин Владимирна бехкзуламан жоьпалла тIедожор "Новая газетан" журналистана Милашина Еленина а, "Iазапашна дуьхьалояран Комитет" кхоьллинчу Каляпин Игорьна а. Оьрсийчохь ехкар "Дождь" телеканал а (Оьрсийчохь арахьарчу агентан функцеш кхочушъеш ю аьлла), "Новая газета" а, "Iазапашна дуьхьалояран Комитет" а.\nМитинг хIоттаяле хьалха IАДАТ телеграм-канало зорбане дехира, студенташна-божаберашна митинге дахкар тIедуьллуш мессенджерашкарчу чаташкахь динчу йозанийн скриншоташ. Иштта тIедиллинера царна коьрта техкина песаш хилийта аьлла. Митинге кхуьйкхуш Соьлжа-ГIаларчу бюджетан организацешкахула динчу йозанийн скриншоташ а яра телеграм-каналехь зорбане яьхна.\n"Шаьш дуьйцург а, лелориг а хIун ду ца хуучу Нохчийчоьнан Iедалхоша шаьш хьийзош и хIара истори. Нохчийчуьрчу суна бевзачара, оццу митингера, суьрташ дохкуьйту соьга – тхо бертаза далийна ду кхуза, царех ма тешалахь, бохуш. Нохчийчоьнан Iедалан кхерабалар гайтар ду хIара. Кремлан гIоьнах ша хедаш вуйла гуш ду Кадыровна. Кремлана гайта гIерта иза, нохчий шегахьа бу бохуш, амма Кремль цкъачунна геннара оцу историн терго а еш Iаш ю", - аьлла Кавказ.Реалиига бакъоларъярхочо Янгулбаев Абубакара.\nИштта цо билгалдаьккхина, митинг цхьа а бахьана а доцуш тIехъязйина ю, хетарехь, цо кхин а тIе оьгIазоьхуьйту Нохчийчуьра бахархой аьлла.\nДечкен-беттан 20-чохь Нохчийчуьрчу МВД-н белхахой Лахара Новгородерчу ЯнгулбаевгIеран хIусамчу а лилхина, тIе бедар юха а ца юьтуш, бертаза лаьцна йигира Соьлжа-ГIала, теше санна хеттарш дан аьлла, бакъоларъярхочун Янгулбаев Абубакаран нана Мусаева Зарема.\nТIаьхьо мехкан информацин а, зорбанан а министро Дудаев Ахьмада хаамбира, Мусаевана чохь яккха 15 дей-буьйсий хан тоьхна полисхочунна тIелатарна а, иза аьшнашварна а бехкейина аьлла. Цул тIаьхьа информаци яьржира, цунна дуьхьал бехктакхаман гIуллакх диллина полисхочунна ницкъ дуьхьал баьккхина аьлла, бехке а еш – 24 сахьтехь инсулин доцуш некъ бинчу цомгашчу зудчо ша лацарх протокол хIотточу полисхочунна тIелеттера аьлла.\nНохчийчоьнан Iедалхоша флешмоб вовшахтоьхна, цуьнан гурашкахь мехкан кIоштийн бахархоша дIа а язъеш, видеош яржийна, ЯнгулбаевгIаьрга "доллу къоман сий ма дайа" бохуш, кхайкхамаш беш. Нохчийчоьнан цIарах Оьрсийчоьнан парламентан депутат волчу Делимханов Адама "коьртеш дохур ду" элира ЯнгулбаевгIеран а, шен къамел оьрсийн матте гочдечийн а.


Абдулатиповна гонах деттало "хIоьънаш"\nТовбеца-бутт 12, 2018\nДагестанан куьйгаллехь Iийнарг кхеле кхайкхар доьху адвокато\nМахкахь дина къоланаш Iорадаьхна бовла гIерта юристаш. Хьакамаша шена тIекхоьхьу кехаташ тIечIагIдеш хьийзинарг республикан коьртехь лаьттина Абдулатипов Рамазан ву, кхайкха иза тоьшаллаш дан, цунна хаа деза шен гоно хIун лелийна, боху адвокато Хасавов Дагира кхеле.\nТкъа Шихсаидов … хIун динчунна?\nБеха бу Абдулатиповн гонера, къоланаш дар зуьйш, лецначу хьаькамийн могIа: премьер-министр Iийна Гамидов Iабдусамад, цуьнан гIовсаш Исаев Шемал, Юсуфов Раюдин, иштта, дешаран министр лаьттина Шахов ШахъIабас – уьш лийцира кху шеран Чиллан-баттахь. Церан декъахь вара Каспискерчу мэран гIовс Ханвердиев Вадим а, Буйнакскан кIоштада Iийна Шихсаидов Даниял а (Дагестанан спикеран Шихсаидов Хизрин воI).\nКарарчу хенахь Шихсаидов Даниял Буйнакскерчу депутатийн кхеташонна коьртехь ву. 2015-чу шарахь иза лецира къоланаш дарх шеко йолуш. 14,6 миллионна ду дина зен, аьлла а даржийра прессо. Шина баттахь лаьцна а кхаьбна, дIахийцира иза Iедало.\n"Ткъа хьо, Рамазан, бухасаца везар ву"\nИттех де хьалха кхело лацийтина Абдулатиповн гонехь коьрта ларалуш хилла даржхо – министрийн кабинетан куьйгалхочун хьалхара гIовс Алиев Рамазан. Шегарчу даржо магочул алсам жоьпалла караэцарна бехкево иза. Кхечу, амма кхиберш санна безачу бехканна лаьцна кхобуш ву ХIинжа-ГIалин коьрта архитектор Iийна Гитинов Мохьмадрасул.\nАбдулатипов кхеле кхайкхарца дерг муьлхачу тIегIане даьлла хIума ду ца хоуьйту адвокато Хасавовс. Вац шен гонна Iедал дуьхьалдаларх лаьцна комментари еш ша Абдулатипов а – Кремло Таршхойн хIорда гонахарчу пачхьалкхашца лелочу юкъарлонех жоп ло цо Путина шена кхачийначу даржехь.\n"ХIоьънаш ду Абдулатиповна герга детталуш", боху журналисто Уразаев Эдуарда. Цо билгалдоккхарца, хеттарш Абдулатиповга дахначу шеран Iай дуьйна а ду кхуьуш, цундела вахара иза даржера дIа а.\nУразаевс дагадоуьйту ницкъхой Абдулатиповн ваша - парламентан депутат Раджаб - лаца гIиртина хилар а, цуьнан маьIна "Абдулатиповга хеттарш дуйла хаийтар а" дарий.\n"Делахь а, гуш ду, Абдулатиповн президентан администрацица ша хье цавайта хилла барт буйла, амма хууш дац оцу бертан хан маца чекхъер ю ", боху журналисто.\nАбдулатипов "къоланийн кочар" кхоьллинчийн декъахь а ву, экономикан сацамаш шен куьйга чекхбохуш леллачу "цунна цахаа йиш а яц, хIун муха лелла", аьлла хета Уразаевна.


МаслаIатан а, девнен а гимнаш\nХоккей хьажа еана Чехийн Республикан къона махкахо ю шайн къоман гимне ладугIуш, шайн хоккейн тобан бесаш долу шарф а карахь.\n1995-чу шарахь аьхка дара иза. Ларамаза Москохара Минводы догIучу кеманчтIехь цхьаьна нисвеллера со Кремле а бахана, Ельцин Борисаца барт а бина, цIа богIучу гIалагIазкхийн атаманашца а, царна улле бевллачу шира паччахьан армин эскархойн кителш а, советан армин хечаш а йоьхна, бутофорийн тарраш а, шайн дайн хилла мидалщ а оьхкина болчу церан цуьхьаршца а.\nКад а тухуш, цара дечу къамелех со кхийтира, Оьрсийчоьнан президенто царна дош делла хиларх гIалагIазкхийн статусах лаьцна цхьацца документаш кечдайта а, уьш Пачхьалкхан Думе тIеэцийта а.\nОццу шарахь Краснодаран Iедалша тIеийцира шайн мехкан гимн ю аьлла «Хьо, ГIуба, хьо тхан Даймохк» цIе йолу йиш.\nКавказерчу хьалхарчу гIалагIазкхийн полкана хьажийна йолу и йиш язйина хилла 1914-чу шарахь Хьалхара дуьненера тIом боьдуш оьрсий а, туркой а дуьхь-дуьхьала лаьттачу фронтехь. Цуьнан дешнийн автор ву полкан мозгIар Образцов Константин.\nЦуьнан текст маршаллан кехат ду, гIалагIазкхаша цIа, гIубанхошка, дахьийтина долу. ГIалагIазкхаш дагалоьцу маьрша станицаш -- ден цIа, шайн синош ца кхоош леташ а бу уьш «мостагIчуьнах - басурманинах, хьоме даймохк бахийта».\nДуьххьара иза цхьана къеззигчу тобано лоькхуш хилла. Цхьа ши шо далале иза лоькхуш хилла тIамтIехь болчу массо а гIубанхоша. Оьрсийчохь махкахойн тIом боьдуш иза официалан гимн хилла ГIубанан Радан а, ГIубанан Халкъан Республикан а. Ткъа ШолгIа дуьненера тIом боьдуш а лоькхуш хилла иза гIалагIазкаша.\nАмма и гимн хилар дага а догIур дацара, я иза юй а хуур дацйара нагахь баханчу баттахь Краснодарехь «Анжи» а, «Кубань» а футболан тобанаш ловзуш меттигерчу цхьана накъоста Дагестанан байракх яга ца йинехь. И бахьана долуш Краснодаран мехкан а, Дагестанан а Iедалийн дов иккхира.\nЦул тIаьхьа Дагестанан дупуташа шайн тидам тIебахийтира Краснодаран мехкан гимнана, царна хетарехь, "басурманашца" тIаме кхойкхуш йолчу.\nЭкстремизм а, къаьмнашна юкъахь цабезам кхоллар а гира Краснодаран мехкан гимнан текстана юкъахь Дагестанан парламентан гIантдена Шихсаидов Хизрина. Баханчу беттан 31-чу дийнахь Халкъан кхеташонан рогIерчу сессехь цо тидам тIебахийтира Краснодаран мехкан гимнана.\nХIунда оьшу "басурманинах" лата доьлху боху дешнаш гимн юкъадетта, бохуш хоьттуш вара эргIад вахана волу Шихсаидов Хизри. Нагахь цу тайпаниг далахь Конституцин кхеле дилла деза и гIуллакх аьлла, дIахьедар дира шен агIор Дагестанан куьйгалхочо Абдулатипов Рамазана. Цо дехар дира говзанчашка цу гимнан мах хадабахьара аьлла.\nГимн боху дош билггал хIара ю аьлла этимологи, я вьушта аьлча, билгалбаьлла кхоччуш чулацам болуш дац. Ширчу заманахь Ширчу Грецехь а, Римехь а и дош дузуш хилла «дуца» я «дан» бохучу дешнашца, гимн кхоллар кIадий дар санна гIуллакх хеташ.\nЦу хенахь муьлхха а дешнаш алар кIадий дар, я керт юцар санна хеташ хилла, дешнаш къамелан кIадий дар лоруш.\nАмма грекийн маттахь баш дукха тоьшаллаш дац "гимн" дош кхолладалар иштта хилла аьлла дийца таро луш.\nГимнаш хилла дуккха а къаьмнийн, уьш коьртачу декъана йоьзна хилла Дела хестош кхоьллинчу поэзица. Индихойн поэзехь церан дуккха а болчу деланашна хьажийна гимнаш коьрта меттиг дIалоцуш ю тIаьхьарчу хенахь кхоллаеллачу поэзехь а.\nЙоккха меттиг дIалоцуш хилла гимнаша Латтаюькъерчу хIордана гонахарчу мехкашкахь а. Мисарахь а, Бабилонехь а Даллана коьллина гимнаш инзаре хаза суьрташ хIиттош хилла, адамийн дог ойуш а хилла.\nГергарчу Малхбалехь гимнийн поэзи шуьйра яьржина хилла Iаьрбийн а, гIажаройн а литературехь. Амма уьш вовшаха кхоччуш къаьсташ хилла. Iаьрбийн динца йозна йолу лирика дукха ледара хилла. 13-чу бIешарахь хийцаделла и хьал, Мохьаммад-Пайхамарна хьажийна Бусирис язйина гимн-касыда бахьана долуш. Касыда бохург байташ язъяран кеп ю.\nАмма гIажаройн поэташ кхоьллина гимнаш шуьйра теманаш чулоцуш хилла. Царах ю Руми Джелаледдина язйинарш. Царах цхьаъ вайна суьйли маттахь йовзуьйту Римин кхоларрала гочйеш къахоьгуш волчу яздархочо, журналисто Дугричил Муртуза-Iелас.\nГенарчу Малхбалехь ша тайпа кепаш хилла гимнийн. Карарчу хенахь гимнаш байракх а, герб а санна къоман симбол лоруш долу динца боьзна боцу чулацам болу илли ду. Иза олу цхьацца даздарш а, официалан церемонеш а йолуш.\nУггаре а хьалхарлера шуьйра евзаш йолу гимн ю Британин «Дела, ларве тхан паччахь» цIе йолчу иллина тIехь кхоьллинарг, тахана а официалан кепар иза паччахьо, я парламенто чIагIдина дацахь а.\nЦунах масалла эцна гучуевлла кхечу пачхьалкхийн гимнаш а. Дуьххьара царах дукхах ерш (20сов) лоькхуш хилла Британин гимнан мукъамах пайда а оьцуш, масала Оьрсийн Империн «Дела, паччахь ларве» боху гимн саннарш.\nФранцин гимн ю шен истори йолуш. Цуьнах лаьцна дуьйцу историн Iилманчо Вачагаев Майрбека.\nНохчийн муха юкъаметтигаш нисйелла гимнаца? Дуьххьара иза юкъаяьлла Шемал заманахь бохуш дуьйцу Вачагаев Майрбека.\nИчкерийн заманахь нахана дика евзаш яра нохчийн гимн. Цуьнан мукъам язбина Димаев Iелас. Цо иштта дагалоьцу ша цунна тIехь болх бар.\nНохчийн Республикехь карарчу хенахь билгалъяккхина ю кхин гимн. Цуьнан мукъам баьккхинарг а ву Димаев Iела. Иза иштта ека.\nТкъа Краснодаран мехкан гимнах лаьцна аьлча, Къилбан Федералан университетан зорбан сервисо бинчу хаамца, цу университетан эксперташа толлур ю Краснодаран мехкан гимн.\nГовзанчаш лоручу Даль Владимира хIоттийначу дошамца а догIуш, "басурманин" бохург керстан динехь воцу, кхин дин лелош волу стаг ву, цабезаман чулацам шеца болуш волу. Цундела бусулба нахана цатайна цу кепара цу дешах пайда ээцар. Иштта ойла йолуш ву историн Iилманча Вачагаев Майрбек а.\nТахана, масала, нохчий шайн гимн хила бакъо йолуш хилча муха хир яра иза? Вачагаев Майрбека дуьйцу.\nШа истори ю Оьрсийчоьнан гимнаца йоьзнарг. Цуьнан текст кхузза хийцина 1944-чу шарахь иза Советан пачхьалкхо тIеэцначул тIаьхьа.\nОццу мукъам тIехь гимн хилийта дагахь хиллера кхечу республикийн куьйгалхой а, масала, казахаш. Амма эххаре а тIеэцнарг яра халкъан иллина тIехь кхоьллина гимн. Цуьнан дешнаш ду даймохк хестош аьлла, хьалхара 4 могIа бийшира Маршо Радион редакторо Шарибжанов Мерхата.\nАмма и гимн хьокъехь а билгалбовла кхиийна нохчий. Иштта 2006-чу шарахь ГIадужу-беттан 7-чу дийнахь, Википедиано дийцарехь,дуьненан рекорд а хIоттош, 60 эзар стага, вовшен куьйгаш а лаьцна, лекхира Оьрсийчоьнан гимн, винаде даздеш волу Путин Владимир вазвеш.


Кхин а цхьа пал тосу зуда лаьцна Нохчийчохь. World News in Chechen — все новости (вчера, сегодня, сейчас) от 123ru.net\nКоронавирус юй хьовсуш тесташ йийр ю Думан депутаташна\nТрамп: Оханан-беттан 30-чу кхаччалц ницкъ болуш хир ду "социалан дистанцица" доьзна дехкарш\nWorld News in Chechen » 25.02.2020 » Кхин а цхьа пал тосу зуда лаьцна Нохчийчохь\nШелковск кIоштарчу полисхоша пал тосу зуда а, цунна гIоден «ассистент» а лаьцна, гайтина уьш «Грозный» телеканахула.\nХьалхарчо – Шапианова ТIауса (иштта йовзуьйту иза сюжетехь) – «дуьйцуш хилла хиндерг, тIеозош хилла диканиг», ткъа шолгIачо – Абубакарова Зулайс – лохуш хилла ТIаусна клиенташ, шена «догIу дакъа» дIа а оьцуш.\nЛецначаьрца цхьаьнакхетта исламан медицинан центран коьрта лор Эльжуркаев Адам. Зударша юьхьаръэцначу некъо уш «жоьжахатIе буьгуш бу», аьлла Iеламчас.\nТIехьовсийна камераш а йолуш, зударша дош делла кхин пал ца тийса, ткъа гергарчара чIагIойина царна тIехь «само латто».


"Путина Iамерка а ялхош, шена луъург до халкъах"\nМангал-бутт 25, 2014\nОьрсийчоьнан президент Путин Владимир\nМел бала кхочуш вац аьлла хеталучу нохчочо, самонца ла а дугIуш, тидамехь латтабо Украинера кхето атта боцу хиламаш. Дукхахболчара ларране а ца лору цигахь тергалллуш долу чолхе хьал шен раж-лаамехь дIадоьдуш санна. Цара кхеторехь цу хьолана юьхьанца дуьйна а тIеIаткъам бийриг Оьрсийчоь ю.\nЦхьа кIеззигчу бахархоша, беш хьулам боцуш, мукIарло до, Оьрсийчоьно Украинера хьал шен бIаьргаIуналлехь латтор вуно нийса а ду, юьхьарлаьцнарг дика некъ а бу, и ца динехь Нато тIеман ницкъаш Оьрсийчоьнна юххе схьакхочур бара бохуш. Цу декъехь,ахгIайре ГIирма юхаерзорехь а, Украинерчу хиламашна тIеIаткъам барехь а цара хастаме валхаво Путин Владимир.\nБакъду, дукхах болчара тидарехь цу стагна мА лиъанехь цхьалхо ер вер-ваккхарш ду Донецк а, Луганск а кхечу а кIошташкахь лелош йолу эрчонаш. Украинехь дахар синтемечу хорша дерзо уггар хьалха Путинан лаам оьшу аьлла хетачех ву Шелан кIоштера Хьасан.\nХьасан: «Соьга хаьттича гIазкхи Iедал муха ду аьлчи, пачхьалкх ала гIерта со, кхузахь тIеоьцу сацам, и мел мехала белахь а, бийцаре беш бац. Коьртехь волчунна лиънарг чекхдоккхуш ду мел раз делахь а. Хьажал Путина Владимира март баттахь шена бакъо яьккхира Украинехь эскаррх пайдаоьцу магош, ткъа тахна и бакъо ю иза я низам ду иза цо Матвиенко ала а аьлла, сенаторш бу бохучаьрга юхаэцийтина. Кхин дIа Украинехь тIеман ницкъех Оьрсийчоьно пайдаэца мегар дац боху.\nГIирма ахгIайре долаяьккхина яла мА яьлла. Цхьа кхин хIума дагадеъначух тер аду царна, я дерриг дуьне шайна реза цахиларна юхабовла бохку а хаац. ХIорш юкъа а ца гIерташ севццехь цигахь тохара машар хир бара, тIом хилла а хир бацара. Веккъа цхьа оцу Путина ца лиънехь цIий Iаьнна а хир дацара цу пачхьалкхехь. Кхера кIелдехкина лелош дукха хIума-ямартлонаш ма хуьлу.»\nМаршо Радио: Хьуна мел бух болуш хетта, дийнахь бусий 2оо доллар лур долуш, шайн лаамехь Украине баха дIаязбеш нах бу бохург?\nХьасан: "Ца хаьа. Эладитнаш санна хабарш-м ду дуьйцу бакъ ду ала-м ца хаьа. Ас сайн гергарнигга-м вохуьйтур вацара неха тIамтIе".\nЛуларчу Украина пачхьалкхехь хIоьттина луьра тIеман хьал пайдехьа дирзинарг тахана, хьаъа а, хIуъу а дийцича Оьрсийчоь лоручех ву сан къамел хилла Хьусайн.\nХьусайн: «Оцу Украинерчу хиламийн хьесап дича аьтто хилларг ОЬрсийчоь ю. Цигара кегаре бахьанехь, украинахой маллушехь цо ГIирма долаяьккхина. Цундела леррина кхоьллича санна хета суна цигара хьал. Оьрсийчоьно Iамерика а ялхош шайн гIуллакх дина».\nОьрсийчоьнан аьллар –лаам тIехь Украина ца сацахь цигахь вуно чIогIа цIий Iенар ду аьлла тешначех ву соьлжагIалахо Сайд-Мохьмад. Цо боху.\nСайд-Мохьмад: «Украинера хьал Оьрсийчоьно шена лаа ма лиънехь, шена лаахь тахна а сацо ницкъ бу. Церан вон кхаж бер бу нагахь уьш Россино бохучунна тIехь совца ца совцохь».\nУкраина хьокъехь къамел мел диначеран юкъара,вовшех тера догIуш цхьа хIума дара-цара массара а къаро йо,кочар а хилла цигахь тергалло къизаллех буьзна хиламаш совцо охIла ерг Оьрсийчоь ю аьлла а, уьш совца Путин Владимир цхьа дош тоаме ду аьлла а.\nОьрсийчоьнан политикан хатI


СаIид ибн Iашир Аль-Джунахи\n16 марта в 12:36 (2010 г.)\nКъона волуш Делан дуьхьа хижрат дира СаIида ибн Iамира. Маккара ша Мединате дIакхелхинчул тIаьхьа Элчанна (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) тIаьхьавазавелла вара иза массо а хенахь. Хайбар гIала йоккхуш хиллачу тIамехь а, цул тIаьхьа мел хиллачу тIеман а, кхиболчу а хиламашкахь Элчанца (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) вара иза. СаIидана реза а волуш АллахIе дIавирзира сийдолу Элча. Цул тIаьхьа халифаш хиллачу Абубакаран, Iумаран а карахь ира тур а хилла чекхвелира СаIид ибн Iамир. Ший а халиф хууш а вара, тешна а вара цуьнан бакъон тIехь хиларх. Цунах дагаволура, цуьнга ладугIура шина а халифа. Абубакар Сиддикъ бакъ дуьнене дIакхелхира шел тIаьхьа Iумар ибн ХьаттIаб халиф а хIоттош. СаIид ибн Iамир веара хIетахь Iумар волчу.«Я Iумар, – элира цо, – ас весет до хьоьга АллахIах кхерарца адамашца долчу гIуллакхаш тIехь. Ткъа АллахIаца хьайн йолчу юкъаметтигаш тIехь нахах ма кхералахь. (Дала бохург кхочушдеш, нахана хета долчун ойла ма елахь бохург ду кхузахь – А.И.). Хьайн дош а, гIуллакх а цхьана нисделахь. Уггар а дика дешнаш ду хьуна, дечу гIуллакхца чIагIдеш дерш.\nЯ Iумар! Дуьхьал верзий хилалахь генара а, уллера а болчу бусалба нахана, Дала хьайх тешийна хьайна тIаьхьа хIиттийна болчу. Лууш хилалахь царна хьайна а, хьайн доьзална а хила лууш дерг. Массо а хенахь, массо а меттехь халонех ца кхоьруш цIена долчунна, бакъдолчунна тIе гIерталахь. Далла хьалха наха аьндолчух, церан Iоттарех ма кхералахь». ТIаккха Iумаре мохь белира: «Мила ву, цу тIехь ницкъ кхочу берг», – аьлла. СаIида жоп делира Iумарна: «Иза далун дерг хьо саннарг ву, АллахIа Ша бакъо елла волу умматан гIуллакхаш дIадахьа. Цунна а, АллахIана а юккъехь (юкъаралча – А.И.) кхин цхьа а вац», – аьлла.\n– Я СаIид, ас кхойкху хьоьга сайна гIо даре. Ас чIагIво хьо Хомса шахьаран куьйгалхо. ХIинца СаIиде белира мохь: « Я Iумар ас доьху хьоьга иза ца дар. Ма вохавелахь со. Даржан, дуьненан марзаллин хьегамех-Iехамех ларвелахь со». Вас хиллачу Iумара элира: «ГIайгIа хили шуна? ХIара дерриг а сан коча а тесна, херадовла гIерта шу сох. Хьо ас ца волуьйту хьалха. Сацам ас бина баьлла». Халифо шена тIедиллина декхар кхочушдан Хомса шахьаре дIавахара СаIид ибн Iамир.\nЦул тIаьхьа цхьа хан яьлча Iумара Хомсехь болчу шена тешамечу нахе элира, шайн шахьарахь болу къен нах билгалбаха, царна пачхьалкхан хазнера гIодаран Iалашонца.\nХомсехь болчу нехан цIерш язйина шега схьаелча, уьш еша а ешна, Iумара хаьттира: «ХIара мила СаIид ибн Iамир ву?» – аьлла. Наха жоп делира: «Тхан шахьаран куьйгалхо ву иза», – аьлла. Iумара юха а хаьттира: «Ас Хомса шахьаран да хIоттийна СаIид ву иза?». Наха элира: «Бакъ ма ду я Iумар иза тхан куьйгалхо хилар. Цуьнан пешара кIур хьалабалаза, кхерчахь цIелатоза масех де ма ду».\nIумар вилхира. Вилхира шен маж а яшош. ТIаккха цо элира: «ХIара соьгара ду алий дIалолаш СаIиде, шен хьашташна дайъийта», – аьлла эзар динар делира цаьрга, къаста а дина.\nХалифа бахкийтинчу наха Iумарера маршалла а, эзар динар а шен хIусаме деъча инзар ваьллачу СаIида аз айдеш элира: « Инна лиллахIи ва инна илайхIи ражиIуна» – (бусалба стага сингаттам, гIайгIано, бала шега кхаьчча доьшу и деза дешнаш). Иза хезна, хIусамнана чуьра схьа кхайкхира, ша Iаччуьра хьала а эккхаш.\n– ХIун ду хилларг я СаIид, бусалба нехан эмир вала-м ца велла?\n– ХIан-хIа. Цул доккханиг ду хилларг, – СаIида аьлча, юха а хаьттира зудчо: «Я СаIид, бусалба нахана тIамехь эшам хилла те? – аьлла. «ХIан-хIа», – элира СаIида юха а. Цул а доккха ду хилларг. «Цул доккха зулам хIун хир ду ткъа?» – хаьттира зудчо. СаIида элира: «Сан цIа чу питана, зулам гIоьртина. Со Iехо, со хьего, со вохо кхерам болуш. «Арадаккхахьа и вайн цIа чу деъана зулам, вайх хьакха ца долуьйтуш», – элира хиллачух ца кхеташ йолчу зудчо. «Ткъа ахь гIо дой суна? – хаьттира Са1ида. «ХIаъ!» – элира зудчо.\nСаIида а, цуьнан зудчо а масийтта дакъа деш охьадиллина, къечу нахана дIаса делира динараш. Цул тIаьхьа дукха хан ялале Iумар ибн ХьаттIаб веара Хомса шахьаре. Шега маршалла хоттуш гулбеллачу нахе Iумара хаьттира: «Муха ву шун куьйгалхо?». Наха реза боцуш аьрзнаш дира Iумаре. СаIид бехке веш цара дийцина диъ хIума, цхьаъ вукхунал чIогIа дара.\nХомса шахьаран куьйгалхо СаIид ибн Iамир кхайкхина шена тIе а валийна Iумара хаьттира гулбеллачу нахе. «Схьадийцал, хIун ду шуна СаIидехь дика ца хетарг? – аьлла. Наха элира: «Iуьйре дIаиккхина малх дикка хьалабаллалц шен чуьра ара ца волу и, тхоьга ладогIа». «Алал СаIид, хIун жоп ду хьан суна а, нахана а дала» – хаьттира 1умара.\n– Дела ву теш, со лууш вацара хIара дийца. Ца дийцича ца волуш дуьйцу ас. Сан доьзалш кегий бу, церан гIуллакхе хьожуш ялхо яц. Доьзална кхача кечбо ас, ялта хьакхадой, межаргаш деш. Ткъа хьакхийна бод севсина ца болуш дикка хан дIайолу. Цунах ду шен Iуьйранна хьалххе нахана дуьхьал цавалар.\nНаха элира цул тIаьхьа: «Буьйсанна цкъа а нах тIеоьцуш, цаьрга ладугIуш вац СаIид».\n– Цунах лаьцна хIун эр ду ахь, я СаIид? – элира Iумара.\n– Цу хьокъехь дерг а дацара суна дийца лууш. Дела ву гуш. ХIора а де ас доккху нехан гIуллакхаш луьстуш. Ткъа буьйса ас ша цхьаъ бен воцчу АллахIана Iамал, Iибадат дарна лерина ю.\n– Кхин хIун олу аш? – элира 1умара. Наха хаьттира: «ХIора баттахь цхьа де долу СаIид тхуна тIе ца вогIуш шен цIахь Iаш».\nЦунна жоп луш Хомса шахьаран куьйгалхочо элира: «Я Iумар, хIара шуна гуш дерг бен кхин тIедуха хIума долуш вац со. Баттахь цкъа иза дуьтту ас, цIандеш. ТIаккха цу дийнахь иза дакъа а до ас».\n– Кхин хIун ду шун кхуьнга хатта, – элира Iумара. «Наггахь хан йогIу СаIид кхетамчуьра волий вуьсуш. ТIаккха иза кхеташонехь ца хуьлу», – элира наха.\n– Иза хIун цамгар ю? – аьлла наха а, Iумара а хаьттича, СаIида дийцира.\n– Со жимастаг волуш, ийман диллина а воцуш хан яра иза. Къурайшин джахIил наха Элчанан (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) асхьаб Хьубайта ибн Iади лаьцна, цунна таIзар деш гина ву со. Иза хедош, цуьнан дегIах кескаш ийзош схьайохуш, хоьттура джахIила наха Хьубайте: «Хьайн метта Мухьаммад (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) хуьлуьйтур варий ахь? Хьуо хьайн доьзалца хIусамехь паргIат волуш? Инзаре таIзар ша ловш Хьубайта жоп лора царна: «АллахIах ас чIагIо йо Мухьаммад пайхамар (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) цхьана кIохцале лаза ца вайта, со реза ву мел доккха шун Iазап лан. И де дага а догIий, Хьубайт хIетахь гIо ца деш айса витар дагадеъча Дала сайна гечдийр дуй те олий са маллой кхетамах волу со наггахь».\nIумара хастамаш бира АллахIана СаIидах шен йолу ойла хийца цхьа а бахьана ца хиларна.\nЦул тIаьхьа а дахьийтира Iумара СаIид ибн Iамирна эзар динар ахча. Амма шен кхетаме а, муьтIахь а йолчу зудчуьнга СаIида ша волчуьра хьала ца гIоттуш дIаса декъийтира дерриг а динараш. Шен зудче СаIида элира: «Вайна оьшург дукха ду, дерриг а вайн хьашташ кхочушдан, ницкъ кхочушволчуьнга духалург дIало вайшимма и дерриг динараш?» – аьлла.\nКъоьллехь, гIийлачу хьолехь ша воллушехь мискачу, гIийлачу нахана гIодеш болчех хилла волчу СаIид ибн Iамирна АллахI реза хьулда.\nIабдурахьман Рафат Аль-Баша.\nНохчийн маттахь дIаязйинарг – АТСАЛАМОВ Идрис.


Нохчийчуьрчу эскархоша Мариуполан бахархошна лечкъийна Украинера сурсаташ декъна\nОхан-бутт 04, 2022\nНохчийчоьнан куьйгалхочун телеграмерчу каналехь ара а хецна, ткъа юха дIаяьккхира Кадыров Ахьмадан цIарахчу фондан, дийцарехь, гуманитаран ду боху гIо кадыровхоша дIасадоькъуш видео. Каналера видео къайлаелира, эксперташа оцу тIера сурсаташ Украинера хиларна тIе тидам бахийтича.\nОцу тIехь гуш ду, дуккха а петарш йолчу гIишлонна уллохь эскархоша гIагIдиллина машен яссош – ткъа деман тIоьрмагашна а, йоьхьашна а тIеяздина украинхойн йоза къаьста – "Борошно" а, "Лiкарська" а.\nМасала, Bellingcat зорбанан журналист-талламчас Христо Грозевс бахарехь, иза Мариуполан бахархошна кадыровхоша лечкъийна сурсаташ декъна хиларан тоьшаллаш ду.\nОфициалан Соьлжа-ГIалано цхьанне агIор хиллачух ца кхетийна.\nХьалхо Буча, Гостомель, Ирпень гIаланашкахь дукха маьрша нах байъарна кадыровхой бехкебира украинхойн Iедало. Масала, Украинан президентан офисан куьйгалхочун хьехамчас Арестович Алексейс гIардаьккхинчу 13 оьрсийн дакъошна тIехь долу кехата тIехь ю 141-г1а Кадыров Ахьмадан цIарах йолу лерина полк.\nЦхьана баттахь сов оьрсийн эскарша дIалаьцна хилла Киевна къилбаседа-малхбузехь Iуьллучу Буча гIалахь байъина бIеннашкахь нах бара. РогIерчу нехан духар дара царна тIе доьхна, цхьахберш шайн гергарчарна бевзина. Царах цхьа дакъа, къаьсташ ма-хиллара, тохарш дечу юкъанна белла, йа минаш тIехь лилхина. Амма суьрташ тIехь куьйгаш дихкинчу нехан догIмаш ду гуш. Арахьарчу гIуллакхийн министраллин хьалханчас Кулеба Дмитрийс бахарехь, оьрсийн эскарш Iазап латторна, къоланаш дарна, меттигера зударий хьийзорна а бехке бу. Оьрсийчоьнан тIеман министралло тIе ца лоцу и дерриг бехкаш.\nУкраина Iалашъечу, шайн лаамехь вовшахкхеттачу Дудаев ДжовхIаран цIарахчу нохчийн батальонан командиро Осмаев Адама Кавказ.Реалиина еллачу комментарехь тIечIагIдина, тIемаш боьлхучу аренашкахь дIасауьду кхечу дакъойн эскархой сецош, нохчийн Росгвардех "заградотрядех" санна пайдаоьцуш хиларх.\nОхан-беттан 4-гIа де - Оьрсийчоь Украине буьззинчу барамехь тIамца чугIоьртина шовзткъалгIа де ду. Дахначу дийнахь-буьйсанна Одесса, Николаев гIаланашна тIе ракетан тохарш дина, Днепропетровскан, Донецкан, Луганскан кIоштанашна тохарш дар дац соцуш. Оьрсийчоьнан эскарша дIалецначу Украинан къилбера масех гIаланашкахь юха а Оьрсийчоьнна дуьхьал гуламаш хилира Охан-беттан 3-хь. Украинан Iедалхоша дIахьедо, Украинан къилбехь, малхбалехь, Мариуполехь шога тийсадаларш ду хила дезаш - Оьрсийчоьнан агIоно дIахьош долу тобанаш дIасакхийсар чекхдаьлча.


Юккъера Малхбале - Howling Pixel\nЮккъера Малхбале (инг. Middle East, гӀаж. خاورمیانه, урду. مشرقی وسطٰی, Ӏаьр. الشرق الأوسط, жуьгтий. המזרח התיכון, кхурд. Rojhilata Navîn, турк. Orta Doğu) — Европан а Пакистанан а юкъехь йолу Малхбузен Азен билламе цӀе.\nЮккъера Малхбален политикан карта\nЮккъера Малхбален пачхьалкхаш\nКъилбехьан Кавказ[* 1]\nА́рктика (грек. ἄρκτος — «нана-ча», ἀρκτικός — иза ю ВорхӀ вешин ворхӀ седа» цӀе йолу седарчийн гуламан бухахь, «къилбаседан») — дуьнена физико-географин кӀошт.\nАтлантикан океан — Тийна океанал тӀехьа шен боккхалица шозлагӀа дуьнена океан, иза бу Гренландин а Исландин а къилбседехьа, Европан а африкан а малхбалехьа, Къилбаседа а Къилба Американ а малхбузехьа кхин Антарктидан къилбехьа юкъехь.\nА́фрика — майданца шолгӀа материк ю Евразел тӀаьхьа, къилбаседехьа Лаьттаюккъера хӀорд бу, къилбаседа-малхбалехьа ЦӀен хӀорд бу, малхбузехьа Атлантикан океан ду, малхбалехьа а, къилбехьа а ХӀиндин океан ду. Африка олу кхин а Африка материках а, цунна гергара гӀайренех а лаьтта дуьненан декъах. ГӀайренаш а доцуш Африкан майда хуьлу 29,2 млн км², гӀайренашца — 30,3 млн км² гергга, цуо иштта къовлу 6 % Дуьненан тӀехолонах, латтан тӀехолонах 20,4 %. Африкан махкахь 55 пачхьалкх.\nАфрикан бахархой миллиард гергга стаг ву. Африка лору адамийн даймохк: кхузахь карийна уггаре хьалхара гоминидийн а, церан хила тарло дайн а, царна юкъахь сахелантропаш, Avstralopitecus africanus, A. afarensis, Homo erectus, H. habilis, H. ergaster.\nАфрикан континент хадайо экваторо а, шортта климатан зонаш а; иза цхьаъ бен яц къилбаседа субтропикийн климатан асанера къилба субтропикан асане кхаччалц яхъелла континент. Цхьанаэшшара йолу йочанаш а, хи диллар а ца тоарна — цаьрга терра шалаьмнаш я ломан системийн хи доллу чкъор ца хиларна — Ӏаламо хуьцу климат цхьанхьа яц, бердашца бен.\nАфрикан оьздангаллин а, экономикан а, политикан а, социалан а баланаш Ӏамош ду африканистика олу Ӏилма.\nЕвро́па — Дуьненан дакъа. Цуьнан майда ю 10 млн км². Европехь Ӏаш ву 733 млн стаг (дуьненан бахархойх 10 % гергга). Азица цхьана цара хутту Еврази цӀе йолу континент.\nКъилба Ази (бенгал. দক্ষিণ এশিয়া, мальд. ދެކުނު އޭޝިޔާ, гудж. દક્ષિણ એશિયા, хӀинди दक्षिण एशिया, канн. ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ, маратхи दक्षिण आशिया, непалийн. दक्षिण एशिया, м.-пандж. دکھنی ایشیاء, синдхи ڏکڻ ايشيا, там. தெற்கு ஆசியா, урду. جنوبی ایشیاء) — Азин регион.\nКъилбаседа Европа — хӀинцалера классификацин сацаме хьаьжжина — Европан историн- а, политик-географин а регион, цунна юкъадогӀуш ду Къилбаседа Европан декъан тӀехь йолу пачхьалкхаш а, регионаш а.\nКъилбаседа Шен океан — Дуьнена кхечарел жима океан, иза бу берриг ахдуьнена къилбседехьа, Евразин а, Къилбаседа Американ а юккъехь.\nМалхбален Ази (东亚, кор. 동아시아, яп. 東アジア, монг. Дорнод Ази) — Азин малхбален дакъа.\nОкеа́ни — дуьнена дакъа; географин, кхин геополитикан дуьнена регион, дукхаха долчу декъехь Тийна океан чура кегий гӀайренийн а атоллин а цӀе.\nДуьненан поляран регионаш — латта, иза ду (Антарктикан къилбехь) я (Арктикан къилбаседехь) полюсан гонийн. Эцахь хуьлу поляран климат, лахара температураш, чӀогӀа шеш кхин де а буьйса а кест-кеста хица ло (24-сахьтан поляран ден аьхка, поляран буьйса Ӏай). Къибаседа полюс а Къилба полюс а — оцу регионийн юкъаш ю, арктикан поляран куйн тӀехь а континентан шаш тӀехь а Антарктидан.\nТийна океан — Дуьнена уггар доккха а, кIорга а океан. Иза ду Евразин а, Австралин а малхбузехьа, Къилбаседа а, Къилба Американ а малхбалехьа, Антарктидан къилбехьа юкъехь.\nХьалхара Ази (Малхбузен Ази, Къилба-Малхбузен Ази) — Азин географин регион, географин хьесапехь цуна юкъа йогӀу Дехьа-Кавказ, Копетдаг, Жима Азин акъари, Эрмалойн а, ГӀажарийн акъареш а, Месопотами, Ӏаьрбийн ахгӀайре а, Левант а, ткъа политикан хьесапехь кхоъ регион юкъа йогӀу уьш ю — Гергара Малхбале (Африкан дакъа доцуш), Юккъера Малхбале а, Къилба Кавказ а (цхьадолу дакъа).\nХӀиндин океан — шен боккхалица шозлагӀа дуьнена океан, цуна хина тӀехло 20 % ю. Цуна майда 76,17 миллион км², чухоам — 282,65 миллион км³. Уггар къорга меттг ю Зондийн жёлобехь (7729 м).


Пётр Заха́рович Заха́ров-Чече́нец (1816 шо гергга — 1846 шо) — Российн исбаьхьалча-портретист. XIX бӀешарахь нохчех цхьаъ бен воцу исбаьхьалча.\nМоскох, Российн импери\nЦунах лаьцна хууш кӀезга хӀума ду. Цунна деша ваха гӀо дира Ермолов Алексейс. ТӀаьхьа цо Ермоловн сурт диллира. И сурт Ӏедална хазахетарна цунна академикан цӀе елира. Захаровс дехкина кхечу суьртех девзаш ду лоьран Ф. И. Иноземцевн а (1844), профессор Грановский Тимофейн а (1845), Постниковн а (1845), кхечеран а суьрташ. И массо сурт Москохахь Третьяковски галерейхь ду. Захаров-Чеченец дохкуш хилларш дукха хьолехь портреташ дара.\n1961 шарахь Советийн Союзехь арахецна конверт\n1819 шарахь, нохчаша ен инзаре чӀогӀа дуьхьало эшийна, оьрсийн эскаро схьаяьккхира Дади-Юрт. Цу юьртахь оьрсийн салташна карийра, юрт йоккхуш йийна Ӏуьллу нохчийн зуда а, цунна юххехь леш волу кхо шо кхаьчна кӀант а. Ермоловс омра делира лоьрашна, оцу кӀантана дарба леладе аьлла, лоьраш иза далур дац бохушехь. Амма кӀант дийна висира. Иза кхио дӀавелира гӀалгӀазкхийчуьнга Недоносов Захарега. Цуо кхиира иза 1823 шо кхаччалц.\nОцу гӀалгӀазакхийчо елира кӀантан шен фамили а, де цӀе а. ТӀаьхьа Пётра шен фамилин тӀе «Чеченец» дош туьйхира. Шен суьрташ тӀехь куьг таӀочу хенахь цуо яздора "Захаров нохчех" («Захаров из чеченцев») я "Захаров-Нохчо" («Захаров-Чеченец»).\nТӀаккха иза кхио схьаийцира инарла волчу Ермолов Пётр Николаевича. Жима волуш кӀантана чӀогӀа хазахетара суьрташ дохкуш. Ермоловс эскар дитинчул тӀаьхьа, Москох вахча кӀант деша дӀавелира. Цуьнан хьехархо вара портреташ дохкуш волу исбаьхьалча Волков Лев.\n1833 шарахь Захаров Петр дӀаязвира Петарбухан исбаьхьаллин академин ладогӀархо. 1836 шарахь цо чекхъяккхира академи. Цунна делира аттестат а, елира маьрша исбаьхьалчин цӀе а.\nЦуьнан доттагӀ хилла Лермонтов Михаил Юрьевич.\nШен рицкъ даккхархьама, иза балха вахара ТӀеман министраллин тӀеман нах беха меттигийн департаменте суьрташ дахка. «Сан могашалла ца хиларна бахьнехь, иза тоян кхечу пачхьалкха ваха аьтто ца хиларна, сан рицкъ даккха ваха дийзира» — яздора цо 1841 шарахь. Амма 1842 шарахь цуьнан цамгар чӀагӀъелира, цундела цуьна болх бита дийзира. Иза Москох вахара. Цигахь цуьнан гӀуллакхаш тоделира.\nЦул тӀаьхьа валлалц иза вехира Москохахь. Оцу хенахь цунах хилира Паччахьан исбаьхьаллин академин академик.\n1846 шеран 14 январехь цо зуда ялийра, Петрова Александра. Амма масийтта бутт баьлча иза йовхарийн цамгарх елира. Оцу шеран 15 июнехь иза дӀайоллира.\n1846 шо чекхдолуш велира Захаров Пётр а.\nЕрмолов Петран бераш, 1839\nГрановский Тимофейн сурт, 1845\nИнарла Ермоловн сурт\nЦуьнан суьрташ долу музейшНисъе\nТамбовн областан суьртийн галерей\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Захаров-Чеченец,_Пётр_Захарович&oldid=4979795»\nТӀаьххьара хийцам бина 2020, 7 май 19:22\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 7 май, 19:22.


Лос-Анджерерчу кхелехь бехккъасторхоша бехке лерина мультимиллионер Дёрст Роберт, 2000-чу шарахь шен доттагI Берман Сьюзен ерна. Иза иштта бехке лаьрра кхидолу зуламаш дарна а, Американ Аз зорбан портала. Зорбан гIирсаш яздарехь, муьтимиллионер чуволла мегаш ву, велла дIаваллц хан а тоьхна, яздо .\nСуьдхочо вердикт дIакхайкхор ю ГIадужу-беттан 18-хь. Дёрстан ду 78 шо. Дёрста кхо стаг вийна хила мега, аьлла шеко йолуш бу талламхой. Царах цхьаъ ю 1982-чу шарахь тIепаза яйна йолу цуьнан хIусамнана.\nТалламхойн версица, Дёрста герз тоьхна йина хила мега Берман, шен зуда ялар муха хилла бохург къайладахьархьамма.\nМиллионера вийна хила мегаш волу кхоалгIа стаг ву цуьнан хилла лулахо. 2001-чу шарахь бехккъасторхойн кхело бехказвитира Дёрст, ша иза вийра, дакъа вовшах а даьккхина, хи чукхоьссира, бохуш цо тоьшаллаш динехь а. Цуьнан адвокатийн аьтто белира иза кIелхьарваккха, цо стаг вийнера ша ца вейта аьлла.\nДёрст Роберт кIант ву Нью-Йоркерчу гIишлонаш йохкарчочуьнан Дёрст Сеймуран. Forbes рейтингца а догIуш, ДёрстгIеран доьзал уггар дукха бахам болчу нахана юкъахь 47-гIа меттиг дIалоцуш бу, церан бахаман мах бу 8,1 миллиард доллар.\nЯлх шо хьалха HBO канална интервью луш, оцу нахах лаьцна шега хаьттинчул тIаьхаьа, ларамаза микрофон летта а йолуш, ша шега хаьттинера Дёрста: "Ткъа хIун диснера суна дан? Уьш берш а байар дера диснера".


Карарчу беттан 28-чохь вайна Дагестанан вахархо, 25 шо долу Абакаров Тамерлан карийна полицин декъехь. Цуьнан дегIа тIехь ницкъбина таммагIаш ду. Иза бехкево низамехь доцуш герз а, оьккхуьйтург а латторна, хаам бина адвокато Гададов Исрафила.\nБакъоларъяран органийн версица, яхначу кхаарин буса полицин а, ФСБ-н а белхахоша ХIинжа-ГIаларчу Примаковн урамехь оперативан барамаш дIахьочу заманчхь "шеконе стаг" гина хиллера царна. Кехаташ хаьттича, къайлавала гIоьртинера иза, маьттаза мотт а лебеш. Куьйгех гIоьмаш а тоьхна, цуьнан дегIах хьоьвсича карийнера патармех юьйлина тапча а, тIоьрмигчохь граната а.\nАдвокат Гададов цхьаьна а волуш, Абакаровс динчу мукIарлонца, оцу дийнахь автобусан социйлехь иза лаьтташ волчу юкъанна, масех стаг цунна тIе а веана, бертаза иза машен чу хаийнера.\n"Боьха мотт буьйцура цара соьга, шозза коьртах тIара а туьйхира суна", - аьлла яздина ду Абакаровс материалашкахь.\nЦо дийцарехь, цхьана меттиге иза дIавигина, "Амин а мила ву, иза стенга ваха гIерташ вара дйица" баьхнера цуьнга. Шена ца вевза аш вуьйцург аьлла, жоп деллера кхуо. Цул тIаьхьа цунах серий а тийсина, ток еттийтинера дегIах. ТIаккха Примаковн ураме иза дIа а вигина, цуьнан гIодаюккъе тапча а юьллуш, рюкзак чу граната нисъеш, иза лоцуш санна, сурт хIоттийнера. Ленинскан кIоштарчу полицин декъехь юхавалийнера иза, кехаташна кутйгаш яздайта.\nДе хьалха Кавказ.Реалии проекте адвокато хаам бинера, Абакаровн зудчо бахара аьлла, ницкъхоша масийттазза шайна болх бе баьхна хиллера цуьнга.


Террорхошна ахча гулдарна шеконашца эцна Дагестанан вахархо\nДагестанерчу Талламан комитетан урхалло бехкзуламан гIуллакх долийна 23 шо долчу Дербентан кIоштарчу вахархочунна дуьхьал. Террорхойн тобанехь дакъалацарна а, терроризмана ахча латторна а шеконаш кхоллаелла цунах. Урхаллан пресс-гIуллакххоша бина цунах лаьцна хаам.\nТалламан версица, ши шо хьалха шеконе эцначо социалан машанашкахула 200 эзар сом ахча гулдина хилла, дуьненаюкъарчу террорхойн организацешлахь йолчу тобанашна лерина. Цул совнах, Таламан комитето чIагIдарехь, 2019-чу шеран Охан-баттера схьа дуьйна Шема кхача Iалашонца конспиративан некъаш лехна цо, "Исламан пачхьалкх" шех олучу тобанах дIакхета дагахь. Карарчу хенахь талламаш дIахьош бу. Бехкаш тIехь бисахь набахтехь даккха 20 шо гергга хан кхачайо цунна.\nОхан-баттахь исламан "Умма" зорбан цIийнан директор лецира Москвахь. Шеко ю талламчийн цо терроризманна ахча латтийна хиларх.\nИсламан "Умма" зорбан цIийнан директор лаьцна терроризманна ахча латторах йолчу шеконца\nЧиллан-баттахь Дагестанехь лаца кхайкхийра 26 шо долу ХIинжа-ГIалара яхархо. "Исламан пачхьалкхна" 150 эзар сом дехьадакккхарна шеко ю цунах.\nХьалхо Дагестанехь Баба-Юьртан кIоштан 34 шо долу вахархо лецира даIишхойн идейшна пропаганда а еш, церан могIарехь латтарна. Талламчийн версица, шена бевза-безачу нахалахь яржийна хилла цо тематикан "медиапродукци".


500 эзар бер ду Шемара тIом ловш\nШемахь ца йоьрзу конфликт бахьанехь голаьцначу гIаланашкахь тIаьххьарчу шарахь дехачу берийн терахь шозза совдаьлла, 500 эзаре кхаьчна. Берийн фондо (ЮНИСЕФ) бина и хаам. Ах миллион гергга бераш ду голаьцначу кIошташкахь гуманитаран гIоьнах хаьдда, аьлла ЮНИСЕФо.\nЦеран зерашца, оппозицино караерзийначу Алеппохь арахьарчу дуьненах хьоьгу 100 эзар ца кхоччуш бераш. ЮНИСЕФо билгалдоккху, тIеман хьелашкахь а бераш деша а, ловза а, оьшу медицинан гIо кхачо а хьакъ хилар цIенойн, школан, дарбан цIийнан лармашкахь аьлла. Берийн фондан информацица, гуобиллинчу цхьана Шемин кIоштахь шен лаамеца лелачара лаьттабухлахь берийн майда йина, масех цIенойн ларма вовшах а тоьхна.\nЮккъерчу барамехь, 200 бер догIу цу майдана ловза. Кхечу цхьана кIоштахь лаьттабухахь йинчу школе деша лела 250 зудабер, аьлла яздо ЮНИСЕФО арахецначу артиклехь. Ши миллион бахархойн дахар чакхе йоцу тIеман Iаламатехь ду. Уьш бойу, царна чевнаш йо, кхераме ду царна школе лела а, ловза а. Юург а, молха а халла тоьа царна хене бовла, бохуш дIахьедо ЮНИСЕФан директоро Лейк Энтонис.\nШемахь тIом болийна 6 шо кхочуш, Лейка кхакхам бира конфликтан шина а агIоне тIом сацор доьхуш, дуьхьало йоцуш гуманитаран гIо кхачо массо а кIошта некъаш маьрша дитаре а кхойкхуш.


Нах доьза бар нохчашна тΙетоьтту оьрсийн эпсарша\nТовбеца-бутт 04, 2012\nНохчийчоь -- Бераш дайначу нанойн гулам, Соьлж-ГIала, 30Мар2010\nИттаннаш эзарнашкахь багарло Нохчийчохь тIаьхьий-хьалхий лилхинчу тIемашкахь белларш а, доьза байнарш а. Кхузара тамаше ца хетало ларйоцуш байнарш лахар нохчашлахь уггаре а лазамечех цхьа хаттар хилар а, бакъонашларьярхоша а, тIепаза байначеран гергарчара а и къаьхьа бакъдерг кест-кеста дийцаре дечех цхьаъ хилар а.\nШайн стаг вайна мел дукха хан яьллехь а, дай-наноша, йиша-вашас, дог ца дуьллуш, сатуьйсу, кошан барз а бина, чурт хIотто мукъана а, даьIашкаш карийна а, шайн стеган лорх кхуьур дацар-те, бохуш. Хууш ма-хиллара, шайн стаг, Малхбалехь, Малхбузехь - мел генахь кхалхарх, вайнехан Iедал дац циггахь иза дIаверзош. Кхелхинарг, йолу харж чоьте ца оьцуш, цIа а валавой, лаьтте верзош ву. Цундела лаа дац доьза байначийн лорх кхиар кхузахь перза хIума ларар.\nШайн доьза байначийн хьокъехь нохчаша мел само йо а хууш, церан лехамашна жоп каро а, уьш тебан гIулчаш яха а гIерташ, схьабогIу кху тIаьхьарчу хенахь урхаллехь берш а. Цу могIарера лору цхьаболучара Москохахь, Юкъараллин хIусамехь, Оьрсийчоьнан тIеман министараллин лакхарчу тIегIан эпсаро диначу къамелан хьокъехь кхузарчу Iедалхоша деш долу дIахьедарш.\nДоьза байнарш лахарна тIехьажийна Юкъараллин хIусамехь дIадаьхьначу ладогIаршкахь вист хуьлуш, тIеман урхаллин векало полковника Таранов Андрейс хазийна, лар йоцуш байнарш лахарехь нохчийн куьйгалхоша Къилба федералан кIоштан лехаман тобанна новкъарлонаш йо, аьлла. И буххера дуьйна бакъ ца до меттигерчу куьйгалло. Кадыров Рамзана чIагIдарехь, юкъараллин цхьаьнакхетар-боламаш а, нохчийн Iедал а кийча ду, дийнахь а, буса а сацам боцуш, байнарш лаха а, уьш лохуш болучарна массо агIор гIо дан а.\nКъаьсттина кхузарчу Iедалхошна гIоьртинарг а, новкъадеънарг а ду полковника аьлла хIара дешнаш: «Деккъа цхьана кху шарахь, Нохчийчохь байначу эскархойх, кара а вина, цIа верзийна 14 стаг. Царех дукхах берш тIемалойн йийсарехь хилла еххачу хенахь, цул тIаьхьа ницкъала белхаш бойтуш, бацош латтийна».\nНохчийчохь кIадо йоцуш официалехь дечу дIахьедаршца Юкъараллин палата олучу хIусамехь и къамел дина эпсар лацалуш вац кхузарчу Iедалдайшка.\nШолгIа, Оьрсийчоьнан тIеман министаралло цхьана агIор кхетош дац мила, маца, хьанна карийна Нохчийчохь ницкъала белхаш бойтуш, бацош болу эскархой, боху нохчийн Пачхьалкхан цIийнан хаамийн хьостано.\n«Ас,полицин урхаллин хьалха декхарш а хIиттийна, леррина зераш дIадаьхьна махкахь, Тарасовс дина дIахьедар мел бух болуш бу хьовсуш. Иза бакъ дац. Цхьа масал дац Нохчийчохь вацош эскархо карийна. ХIун къамел ду дийриг? ХIун дуьхьалонаш йо оха? Итт шо зама яьлла оха массо тIегIанахь некъ етташ, кор детташ арз-леткъамаш беш болу, белларш доьза байнарш мила-мила ву хаа, даьIахкаш толлуш, лобаратори яйтахьар доьхуш», - боху Кадыровс.\nЦо дийцарехь, цунах а, я кхечу дIадолорах а гIуллакх хилла дац. Цу кепара байнарш лехар дош а дац, нийса а дац, аьлла, тешна ву мехкан куьйгалхо. Цунна хетарехь, Оьрсийчоьнан тIеман министараллин векало полковника Тарасовс динчу дIахьедаро тоьшалла до, цу боларца гIуллакх дIадодахь, байнарш лехар иттаннаш шерашка дахлур ду, аьлла.\nХууш ма-хиллара, лакхахь хьахаелла лабаратори кхоллар санна, меттигерчу куьйгалхоша а, парламенто а, маситта шо хьалха дуьйна а дийца даьккхина ду, доьза байнарш лаха, мичча а набахте кхача а, цигахь талламаш бан а бакъо йолуш, юристех, бакъонашларьярхойх, кхечу говзанчех а лаьтташ йолу тоба кхоллар. Амма Москохо цу дехар-леткъамашна жоп делла дац. И бакъо стенна ца ло? Стенах богу я ийзало Оьрсийчоьнан куьйгалхой? Цу а, кхечу а хеттаршна жоьпаш цкъачунна доцуш ду. Тергамхоша тидарехь, жоп ца а луш Iийна хир яц Москох, барта делла а. Амма цуьнан чулацам гIарбаьккхина бац хIинццалц схьа.\nШаьш нах байъар нохчашна тIетоьтту оьрсийн эпсарша


Бостонера марафонехь лелхийтарш дарна бехке вечу Царнаев ЖовхIаран набахти чуьра хьелаш жимма малдина Iамеркан Iедалша\nIамеркан Цхьаьнатоьхначу Штатийн Iедалш шинаин дийнахь реза хилла, Бостонера марафонехь лелхийтарш дарна бехке вечу Царнаев ЖовхIаран набахти чохь латторан хьелаш жимма малдан. Ройтерс агенталло бечу хаамца, Царнаев чохь латторан хьелаша цуьнан адвокаташна новкъарло йора, цуьнгахьа къийсарна.\nКерлачу билламаша аьтто ло кхечу нахана а Царнаевх кхета, масала, психиатрна.\nЦарнаев бехке веш ву шиъ куьйга-бомба ярна а, юха Бостонера марафонехь уьш лелхийтарна а. ХIокху шеран Охана-беттан 15-чу дийнахь, марафон чекхйолучу сизана уллехь динчу лелхийтаршкахь велира 3 стаг. 260-нна чевнаш йира.\nПрокурораша чIагIдарехь, Царнаев ЖовхIар а, цуьнан ваша Тамерлан а цул тIаьхьа кхо де даьлча полисхо а вийна, вада гIерташ вара. Тамерлан эццахь вийра, ЖовхIар тIаьхьуо карийначул тIаьхьа чувоьллира. Иза бехке каравахь, цунна вен кхел кхайкхон тарло. Еккъа цкъа вовшахтоьхна хиллачу кхелан кхеташонехь Жовхарс юхатоьхна шега кхийдон бехкаш.


Набахтин тIехьажархоша нохчийн тутмакх вер теллина даьлла Челябинскехь\nИсраилов Султан вер толлуш долийначу бехктакхаман гIуллакхна юкъара "Медиазоно" зорбане даьккхина сурт сурт.\nМеттигерачу набахтехь чохь валлош хилла нохчийн тутмакх Исраилов Султан веран хьокъехь таллам дIабирзина Челябинск кIоштехь. Бехке веш ву шиъ тIехьожушверг-полисхо. 2015 шарахь Iай цу шимма Исраиловна къиза етта а йиттина, тIехьа дихкина куьйгаш а долуш, вортанах муш а тесна ирахоьллина вийнера. И зулам къайладахьа гIерташ иза ша шена хорам а бина велла лара гIерташ хилла набаахтан куьйгалла.\nИсраилов Султан набахтера аравала цхьа бутт ца кхоччуш хан йисинчу хенахь вийнера. ХIинца а къастонза дисина иза даран бахьана. Цунна тIехь динарг къеггина масал ду Оьрсийчуьрчу набахтешкахь даллачу хьолан. Къаьстина нохчийн тутмакхийн хьал дика ца хиларна шеко яц бакъонашларъярхочун Саратова Хедин. Гергарчу хенахь цу хьокъехь Москох бехктакхаман урхаллан хьаькамашна тIекхача дагахь а ю иза.\nСаратова: «Султан вийначарна хIун таIзар хир ду аьлла со Москох яхнера. ХIинца а, схьагучу суьртаца, кхин башха дIоггара чIогIа таIзар дийр долчух тера дац. Кху беттан 12-чу дийнахь со юха а Москоха оцу урхалле яха дагахь ю. Дуккха а аьрзнаш а ду соьга кхаьчна иштта тутмакхашкара. Царах а, оцу вийначу Султанан гIуллакх а дуьйцура ду ас цигахь».\nШега а, Нохчийчохь болх бечу шен накъосташка а и тайпа аьрзанаш кхочуш хиларх лаьцна дуьххьара хаам беш яц бакъонашларъярхо Саратова. Оцу гIуллакхан ша хьалха а дора и цхьаьнакхетарш бехктакхаман урхаллан куьйгалхошца. Амма къамелаш а хуьлий дуьсу уьш, боху цо.\nСаратова: «Шайн махкахь и нах хан такха бита йиш яц шу олий хотту оха цаьрга. Бехктакхаман урхаллан куьйгалхочун гIовсаца цхьаьнакхетар динера ас, леррина и гIуллакх дийца. Амма хIара гIо дийр ду аьлла дог тешийна цIа ца еара-кх со цигара».\nСаратова Хедин дукха хенахь дуьйна тусаделла цхьа хIума ду: мел лакхара бакъонашларъярхо хилча а, цуьнан ницкъ кхочучух тера дац тутмакхашна тIехь лелочу харцонашна дуьхьало ян. Оьрсийчура коьртачу омбудсменца Москалькова Татьяница шен цхьаьнакхетар хилча хиира шена иза элира цо.\nСаратова: «Со цецъелира цхьана хIуманах. И аьрзнаш дукха долун дела со Москох Москалькова йолчу яхара. Цо суна хьалха охьадиллира Карелехь чохь валлочу нохчийн тутмакхан шина кIентан гIуллакх, Хеда, хьан аьтто хир барий цу шинна гIо дан,- аьлла. Иза ю хьуна Оьсрйичурчу адамийн бакъонашкахула векал, инарла ерг. Ас элира, Татьяна Николаевна, со чIогIа цецъели кху гIуллакхах, со-м хьоьгара гIо деха еана яра, аьлла».\nНохчийн тутмакх Исраилов Султан верна бехке вечу шина тIехьажархочун гIуллакх кхеле кхачор ду кестта. Иза, мел чIогIа дийцахь а, цу шинна яьккхий хенаш тухур ю аьлла ца хета кхечу бакъонашларъярхочун Мальсагова Асетан. Нохчийн кхелаш санна шайн бахархошна яьккхий хенаш ца етта Оьрсийчоьнан кхечу регионашкахь, элира цо.\nМальсагова: «Вайн Нохчийчохь санна тухуш хенаш яц кхечу меттигашкахь. Вайн цIахь вилспет лачкъийча а, миллиард лачкъийча санна хан туху вайн кхелаш. Ткъа шайн нахана кхечу кхелашкахь ца туху. Исраилов вийначу шинна а яьккхийн хенаш тухура ю аьлла ца хета суна. Кху тIаьхьарчу 20 шарахь суна гина-м дац цара яьккхий хенаш тоьхна».\nОьрсийчоьнан бехктакхаман система бухара дуьйна хийца езаш хилар дукха хенахь дуьйна дуьйцуш ду. Коьрта бахьана ду набахтера араваьлла стаг таваларан метта оьгIазло а йолуш, ша лелийначу харц некъа тIе юхаволуш хилар.\nЭзарнашкахь нохчий а бу иштта чохь бахкош. Цаьрга тоьхна хан цIахь яьккхийта аьлча гIуллакх хуьлуш дац. Исраилов Султан а, иза санна бехк боцуш цигахь байина тутмакхаш а дийна бисина хила магара, уьш цIахь хан токхуш хиллехьара.\nАнгарскерчу колонехь бунт хиллачул тIаьхьа ницкъ бар лайначу нохчочуьнан латкъам талла реза цахилла Талламан комитет