ТIемало: Со Къилб-Малхбале фронтера муджахIид ву. ЦIе Исхьакъ ю сан. ЦIера Iаллерой эвлара а ву со. Цара (Кадырован Iедалша) шийтта вина шаьш, уьш чубогIуш буй хаара, оха уьш чубахкийтина бара. Чу а бакхийтина, ца бовдийта - хьалххе дуьйна цунах лаьцна хууш дара, информаци яра шайн бохуш, къамелаш ду цара деш. Цигахь царна цхьа хIума хууш дацара. ДIакхалха вахана итт муджахIид вара. Уьш юхабовла бахана а бацара. Шаьш кхачалахь, Кадыровн керта а кхача, иштта ният долуш, чубахана кIентий бара уьш. Цхьаберша царах бевзинчух тера ду царна, схьахетарехь. Цара шайн набахтера улле охьавиллина кхин шиъ волчух тера ду. И шиъ стенгара ваьлла ца хаьа суна. Цигахь итт кIант ву хила везаш верг. Итт муджахIид ву дIакхалха чуваханарг. Кхин цхьа хилла а вац. "Съемка яккха баханий, бевддий, схьалоцур бай" боху къамелаш до цара. Цу чу бовда бахана а бацара. Летта, герз а тухуш, дIакхалха бахана кIентий бара. И шиъ мичхьара ваьлла ца хаьа. Шайн шиъ тIетоьхначух тера ду цара. Шайн шиъ вийний, шиъ лазийний, бохуш, къамелаш ду цара деш. Цигахь шина-кхаа сохьтехь дIабаьхьна тIом бу.\nМаршо радио: ТIемалочуьн хьесапехь, цара эвлахь вийнарг, мел лаххара а итт стаг ву – царна юкъахь милцой а болуш:\nТIемало: Цара цIенош дагийна, машенаш ягийна. "Личный охранера" (Кадырован гIаролхойн тобанера) масех вен а вийна цара. Кхоъ долуш чубахана бу уьш. Ялх даллалц, шина-кхаа сохьтехь герзаш диттина цара. Суна хетарехь, цара (официала Iедалша) ша-дерриг схьадуьйцуш дац. Схьагучу суьртехь, мел лаххара иттех стаг вийна царах. Ткъеха лазийна а ву церан. Кхин а сов бацахь.\nМаршо радио: Иштта, тIемалочо бахарехь, Хоси-юртана шаьш тIелатар дан дагахь хиларх лаьцна Iедалшна хууш хилла бохург а, харц дара:\nТIемало: ТIаккха, мархийн баттахь чубахний, хIара дай, важа дай бохуш, хабарш ду дуьйцуш. Мархийн бутт ца лоруш хIума а дац. Беза мархийн бутт бара аьлла, тахана операциш дIа ца хьуш а, набахтехь болу нах ца хьийзош бу уьш? Бац. Селхана а шун программехь а хезаш бу-кха наной боьлхуш. Буй? ТIаккха, и лечкъийн нах а, и набахтеш а, оцу Хоси-юртахь, иза кегийчхьана, и аьтто церан баьлчхьана, цигахь дукха хIума карор ду-кха.\nМаршо радио: Делахь а, къастаза дисина, эвлана чу итт тIемало вахча, эвлана арахьа хьолана тIехьожуш я, Iедалша хьехийначу, видеосурташ даьхначарца маса стаг хилла. Я и чувахана итт тIемало, вала вахана хилла?\nХIинццалц, маьршачу нахана юкъахь дора аша лелхийтарш. Дукха хьолахь, зенаш царна хилара. Шаьш бечу тIеман кеп кхин хийцина аша?\nТIемало: ТIеман тактика хийцина эр ду-кха цунах. Тхан керла тактика а, муьлхха а, тхайн карайогIуш йолу тактика лелон ният долуш ду тхо, Дала мукълахь. Оцу мостагIчуьнца къийса оха муьлхха а тактика лелор йолуш ю.\nМаршо радио: Амма, шаьш маьрша нахана зе до бохург бакъ ца дира тIемалочо:\nТIемало: Тхо маьршачу нахана туху дуй, маьрша нах бойуш дуй, бераш, зударий... Цигахь болу милцой буй, и делан мостагIий, царна улле а бахана лелхаш бу уьш. Цхьаллиг цхьана маьршачу стагана зе дан ният оха ца дина. Ца хууш нислуш хIуманаш ду уьш.\nМаршо радио: Шайн коьрта Iалашо милцой хIаллакбар а, Кремлана муьтIахь волу республикин куьйгалхо Кадыров Рамзан дIаваккхар а хета тIемалошна.\nТIемало: Милцо а, Кадыров а бен вац. Кадыров велахь, дика а долуш ду. Тха аьттоне хьаьжжина хир ду. И вахана хилла итт воцург а, кхин а баха лууш муджахIидаш бу, Дала муъклахь. Дахийта а бохуш, шаьш.\nМаршо радио: КIиран-буса Хоси-юртана динчу тIелатарх лаьцна шайн агIо йийцинарг вара, Малхбале фронтера ву ша аьлла, Маршо радиоца зIене ваьлла тIемало.


Оьрсийчуьрчу берийн Iаьнан садоIу денош дIататта тарло\nОьрсийчоьнан дешархойн Iаьнан садоIу хан дIататтар дийцаредо кабинетийн министрехь. Къилбаседа Кавказехь когсаласаш хохкуш садаIарна пропаганда ярхьама беш бу и хийцам аьлла вице-премьера Хлопонин Александра "Оьрсийчоьнан газетане".\nЦо бахарехь, берийн садоIу денош когсалазаш хохкучу хенаца цхьана нисдина хила дезаш ду.\nДоккхачу декъанна, Хлопонина билгалдаккхарехь, и кепаш оьшу Къилбаседа Кавказерчу туристийн когсалазаш хоьхку курорташ кхиорхьама. Европан мехкашкахь берийн садоIийла Альпашкахь ло диллинчу хенаца Iедалша нисъеш хиларх а хьахийна Хлопонина.\n"Лаьмнашкахь когсалазаш хохку спорт яржайо иштачу графико. Цкъачунна вай долчахь и гIуллакх дIанисделла дац. Дерриг а дозуш ду хенан хIоттамах а, даккхий лайш хиларх а. Ло дацахь, когсалазийн хан дIайолу, и нийса дац", - аьлла, билгалдаьккхина вице-премьера.\nЦкъачунна оцу экспериментна гонах дийцарш ду дIахьош. "Нагахь вай долчу спортан школашкара когсалазаш хахкархьама гергарчу регионашкара бераш догIуш хилча, садоIу хан жимма дIаттата деза", - аьлла, дIахьедина Хлопонина.\nДийнахь-буса коронавирусах 25 стаг велла Къилбаседа Кавказехь. Цомгуш хилла кхин а 377\n"Новая газето" дийцина, Оьрсийчуьрчу лоьраша ковидна дуьхьал йолу вакцина къайлах хийцарх\nАдвокат Мараков Сергей кхиндIа а чохь вуьтуьш ву\nКоронавирусах 26 стаг велла Къилбаседа Кавказехь. Цомгуш хилла кхин а 358\nТарамовах лаьцна яздинчу Симоньян Маргарите телефон тоьхна Кадыров Рамзана\nСтаврополерчу кхиазхочо гечдар дехна Кадыровга


Яндиев Аслан бехказваккхар доьху адвокато\nШинаридийнахь дийцарш дIадаьхьира Ростов гIалин тIеман кхело Словакино Оьрсийчоьне дIавеллачу Къилбаседа ХIирийчуьра схьаваьллачу гIалгIан Яндиев Асланан гIуллакхан хьокъехь.\nКарладоккху, 2007-чу шарахь дуьйна дуьненаюкъарчу лехамашкахь хилла ву Яндинв Аслан. 2011-чу шеран Дечкен-баттахь Словакехь дIалецира иза, ткъа 2018-чу шарахь Оьрсийчу экстрадици йинчул тIаьхьа БуьритIерчу талламан изоляторчохь латтош вара. 2005-2006-чу а шерашкахь Къилбаседа ХIирийчоьнан дозан тIехь герзашца леллачу тобанашца цхьана зуламаш лелийна аьлла, бехкевора Яндиев. Цуьнан гергарчара бакъ ца до, шайн стаг гунахь хилар дохкучу бехкашна.\nБехкбуьллучура 20 шо доьху Яндиевна. Шинаридийнахь кхелехь вистхуьлучу адвокато Сабинин Андрейс билгалдаьккхина, Яндиевс тIе ца дуьтуш хилар, ша зуламхойн тобанашца теракташ лелийна бохург а, тобанхошна герзаш латтор а. Ишта адвокато тидам тIе бохуьйту, цунна дуьхьал тоьшалла динчу шиммо шаьш аьлларг юхаэцна хилар а, Яндиевна дуьхьал цхьа Оздоев Алихан бен цахилар а. Иза а, Сабинина бахарехь, набахтехь хан токхуш ву, цундела цунна маьIне дац бакъдерг дийцар.\n"Цхьана стага дечу тоьшаллийн бух тIехь бехк буьллийла дац", - аьлла адвокато Сабинина.\nКху бенттан 5-чу дийнахь кхелахоша бовзуьйтур бу Яндиев Асланан хьокъехь шаьш бина сацам.


Вежарий ШапиевгIар: суфи Абубакар, салафийа Мохьмад\nЛахьан-бутт 14, 2012\nДагестан -- Ацаев СаIид-Апандин муридаш 28Марс2012\nКавказерчу политикан хьелаша эгΙийна вовшашца, хийра нах хьовха, цхьана дех-ненах схьабевлла вежарий а тΙехь. Шатайпа масал карийра Маршо Радиона Дагестанерчу Комсомольское-юьртахь. Шина вешех цхьаъ, вирд а лелош, суфи ву, важа - салафийан гаранах . Амма бусулба динан и ши гара вовшашца гома делахь а, шина вешин барт бу вовшашца. И муха карабойла ду?\nДуьне гара а долуш, цхьа пачхьалкхаш кхечу пачхьалкхех шозза летта вошах кху тΙаьххьарчу бΙешера чохь. Амма дуьненан оцу шина тΙамехьчул дукха делла адам шен исторехь динан бакъонаш къовсуш.\n1572 шо. Карл 9-чун зама. Ιедал къовсуш, динан дакъошка бевлла францхой. Хьал долчу доьзалера Бернар де Мержи воьду Париже цигарчу цхьана инарлан гоне хΙотта. Шен да а санна, керста динан хьалхалерчу ламасташна дуьхьал лаьтта гугенот ву Бернар. Ткъа Парижехь веха цуьнан ваша Жорж. Иза католик ву.\nДино декъна адамийн ши дакъа вовшахлетачохь дакъалоцуш ву Бернар а, Жорж а. Шаьшшиъ ши ваша хиларе терра, дино векънехь а, вовшашца уьйрехь ваха гΙерта и шиъ. Амма цхьана дийнахь вежарийн тобанаш вовшахлеташ, духь-дуьхьал латар тΙедужу кху шинна а. Иштта гугенота Бернара ле чов йо католикна Жоржна. Чуьра садолуш нанас винчо боху шена тΙхьийзачу нахе: «Со дуьххьара француз вац вашас вийна. Ца хила тарло тΙаьххьарниг а».\nДуьненна а вевзачу яздархочун Мериме Просперан «Карл УьссалгΙачун паччхьаллин хроника» тептаран цхьана декъан чулацам бу иштта.\nФранцузашлахь цхьана заманахь лаьттина вашас дин бахьанехь ваша воь тΙемаш.\nТкъа Кавказехь иштта тΙом боьдуш а бу, маца кхачалур бу а ца хаьа.\nНохчийчохь кху тΙаьххьарчу 20 шера чохь вуно дукха доьзалш боьхна, гарабевлла динехь иккхина дотΙана бахьанехь. Ιедало а лоьхкуш, шех цΙера гергарнаш а ца кхеташ, хийла къонаха хервелла дех-ненах, йиша-вешех. Доьзалан цхьа дакъа, цхьана эвлаяана вирд а доккхуш, терикъатан некъахь делахь, бисинарш бац вирд доккхуш, я эвлаяаш къобалбеш а.\nНицкъ шайгахьа болчу Къилбаседа Кавказан мехкийн Ιедалан дайша нийса а, лело хьакъдолуш а лору исламан цхьа кеп, ткъа вукхунна дуьхьал кхайкхийна дΙахьош бу тΙом.\nХийла нисделла а, нислучех а ду хΙара сурт. Нохчийн администрацин Кадыров Рамзанан бΙоно, вахΙабхо ву аьлла, вен а вийна, охьакхоьссина ден когашка цуьнан воΙ. Делларг адам а дац, шайтΙа ду, бохуш, къамелаш а дой, дегара дешнаш доху, шен воΙ цуьнга емал войтуш, цуьнан цΙе а, сий а эрчадоккхуьйтуш. ТΙаккха и хьал тΙеяздина видео тосу интернетерчу Ю-Тюб чу.\nМогΙара бу и хиламаш.\nТахана къаьсттина ира лаьтта терикъатан некъ лелочуй, оцу некъах бевллачу, шайх салафийа олучуй нахана юкъахь Дагестанехь. Цигахь Кремло, берриг а мохк а Ιадош, эзарнашкахь нах а бойъуш, дΙа ца кхехьна, Нохчийчохь санна, ша «контртеррорран операци» цΙе тоьхна халкъ хΙаллакден тΙом. Цундела дагестанхошларчу салафийан охIланийн мелла а аьтто баьлла, Ιедало шайна мел боккха тΙеΙаткъам бахь а, цхьаццайолчу меттигашкахь дийна биса а, цул совнаха шайн маьждигаш Ιалашдан а.\nКизил-Юьртан кIоштарчу Комсомольское-юьртахь беха ШапиевгΙеран доьзал. Иза а бу вовшашца мостагΙаллехь лаьттачу шина гарано бекъна. Шина вашас, Русланий, Рустамий, бусулбаллехь чΙагΙлуш, хийцина шаьшшиннан цΙерш. Руслан - Мохьмад ву. Рустам - Абубакар. ШолгΙаниг, жимахверг, суфийн некъахь висина, вирд а лелош ву. Ткъа воккхахверг, Руслан-Мохьмад – салафийан гаранах дΙакхетта.\nЖимачунна, Абубакарна, аттаха ду ваха а, динан хьашташ кхочуш дан а. Ткъа шолгΙачунна ца битина я Ιедало а, я мехкан муфтиято а оцу тΙехь маьрша некъ. 1999-чу шарахь дуьйна лелаш долчу «ВахΙабизмах а, кхечу динан экстремизмах а долчу низамо» екъна шина вешин ШапиевгΙеранбакъонаш а. Воккхахверг вехка полицин УАЗ муьлххачу сохьтехь а кхача тарло.\nМуха нисделла шаьш, вежарий, динехь гарадовлар иштта довзуьйту жимчу вашас.\nАбубакар: «Сан ваша цхьана хенахь тхуна юьстах Оьрсийчохь вехаш вара. Гарехь, оцу муьрехь салафийан идеологи буханисвелла-кх иза. Цо ша бахарехь, ерриг а иформаци интернетерчу зуламе сайташ тΙера гулйина цо. Стагна, ша виллина цхьана кхетамехь лелча, хала ду кхечу кхетамах теша. Мухха а, хаийтира-кх цо тхуна, ша динан бух хийцина хилар».\nВежарша чΙагΙдарехь, церан нана суфи ю, вирд лелош а ю иза. Цо даима а кхойкху шен ши воΙ бертахь вахаре вовшашца, марзо юкъара ца яккхаре. Маршо Радиоца къамел динчу Абубакара дуьйцу, ша молланашка а хаьттина, хΙун дан деза ша шен ваша суфи, я халкъалахь ма-аллара, вахΙабхо хилча, аьлла. Цара а хьехна Абубакарна вешех ца къастар, барт цуьнца латтор.\nШайн-шайн доьзалш бу суьйлех волчу шина вешин Мохьмадан а, Абубакаран а. Юкъ-кара вовшахкхетий, вовшех марзо а оьцу вежарша. Амма ши маьждиг ду Комсомольское-юьртахь. Мохьмад – салафийан маьждиге лела. Ткъа Абубакар – суфийн маьждиге.


ЦСКА футболан клубан фанаташ. Гайтаман сурт\nВиъ бIе сов ЦСКА футболан клубан фанат лаьцна дIавигна полицин декъе оцу тобан Петербургерчу "Зенитца" хилла ловзар чекхдаьлча, хаам бо Sports.ru сайто.\nФутболахловзар хилла кIиранан сарахь Москварчу "ВЭБ Арена" стадионехь, ткъа иза дIадирзина жамI 2:0 а адолуш хьешаша толам баккхарца. Матч дIайирзича полицино гоне лаьцна ЦСКФ-н фанаташ хиллачу секторшкара хьажархой арабовлу меттигаш. Царах цхьаболчера аьтто баьлла стадионера арабовла 4 сахьт даьллачул тIаьхьа. Оцу хеначохь хьажархой арацабовлийина, ур-аттал гIуллакхна а, церан аьтто ца хилла кхача а, хи а эца.\nБолчу хаамца, фанаташ арабаьхна трибунашкара жимачу тобанашкахь, ОМОН-ан белхахошо хIоттийначу коридорехула. Кхин дIа хIоранна а дегIах а хьожуш, автозакашна чу а ховшош, уьш дIабигна гергарчу полицин декъе.\nДуккха а нах дIалацаран бахьана хилла цхьаболчу хьажархоша, ловзар дIадоьдуш а долуш, пиротехникех пайда эцар.\nОьрсийчоьнан футболан премьер-лигехь, хиллачунна комментари еш, мегар ца хилар билгалдаьккхина стадионехь пиротехника лело, амма цуьнца цхьаьна аьлла, полицино лелийначо "кхерам бина хилла адамийн могашаллина" аьлла.\n"Халахетарца билгалдоккху оху, оцу тайпачу хиламаша Оьрсийчоьнан премьер-лигин имиджана хьовха, ерриг а Оьрсийчоьнан футболна а вуно вочу агIор Iаткъам беш хилар", - аьлла ду, хилларг толлур ду шаьш аьллачу, лиго динчу дIахьедарехь.\nЦСКА футболан клубан куьйгалло шен агIор дIахьедар арахецна, низамехь доцург лелийнарш емал беш, амма оццу хенахь билгалдаьккхина "бехке боцучу нахана эшам хилийти йиш яц" аьлла. ДIалаьцначу фанаташна юридикан гIо дийр ду шаьш, аьлла клубо.


Къахьегамо даьккха сий — Сердало\nКъахьегамо даьккха сий\nВай къам мехках даьккха лийнна, цIаденачул тIехьагIа мел хинна Наьсарен района дикагIбола хьехархой, берригаш хIана бац аьнна, дагабоагIа сона. Уж тайп-тайпара Iилмаш хьехаш бар: наьна мотт, эрсий мотт, биологи, физкультура, математика. Юххьанца дукхагIбараш эрсий е хIирий бар царех, цхьабараш хIара денна Буро тIара Iоухаш хулар. КIеззига мара боацача гIалгIай хьехархоех цаI вар Измайлов (Евлоев) Исраила Хаматхан. Цул совгIа, цо хьийха Iилма хьеха ховш хинна гIалгIай цу заман чухьа цхьан кулга пIелгашца дагарбулургбар. Из химик-биолог вар, цхьа моллагIвар хинна ца Iеш. Дика хьехархо ва, оалаш хозар цох из мел вайзача, цунца гIулакх доагIаш мел хиннача наха. Иштта вувцаш дукха хазарах, новкъа воагIаш из бIаргавайча, дикка ха йоаккхар аз из зувш, цун оамалцара хIанзалца сайна цIаккха ца дайна хIама лаха гIерташ санна. Исраила Хаматхан юкъерча дегIара, герга юхь йолаш, эггара хьалха бIаргавайнача сагá дикка гаьнаваьннача спортсменах тара хетаргволаш, хоза-товш къонах вар. Айса цунца цIаккха къамаьл даьдеце а, чIоагIа сабаре саг хетар сона цох. Вешта, из сона хетара бахьан дар, Хаматхан хьехархо хилар. Из болх беш бола нах берригаш а иштта хила безаш санна хетар сона. Цун вахарца дувзаденна хIама дукхагIа ха ловш вар со, сакхетарг се хилча денз. Сурхо тIарча ийс шера дешача (ООШ) школе балха ера Наьсар-Кертера Тумгоев Мухьмада йоI Фатима. Из Хаматхана зIамагIйолча йиший Розай йолга хайча, со гIадвахар, дувцилга доацаш. Юххьанцарча классашка хьехаш а, школан организатор а йолча цунга хатта йиш яр къаьнача хьехархочун вахарца дувзаденна моллагIа хIама. Цо а новкъостал деш, даьд аз ер йоазув.\nИзмайлов Хаматхан ваь хиннав 1935-ча шера август бетта 21-ча дийнахьа Наьсаре. Карарча хана уж баьхача урамо Сергой (Орджоникидзе) цIи лелаю. Наьсарен къаьнагIа долча даькъа чуйоагIаш я из улица. Цу юхе я №2 йола городера юкъера школа, цхьан хана къаьна аптека а яр цу оагIорахьа. Наьсаре цаI мара а яцар из. Къаьстта из моттиг йовза атта хулар, цу улица тIа «Культмаг» оала тика хилар бахьан долаш. Сона хеташ, эггара дукхагIа нах чуухаш хинна тика яр из 60-ча шерашка. Къаьстта а цо тIаозар берий теркам, цу чу дар дукха спортивни товараш, велосипедаш, кхы мел дола берий сакъердалургдола хIамаш. Цхьан юкъа къаьна кинотеатр хилар укхаза. Гаьна боацаш, кIал тоннель йолаш, чакхбоалар йоккхача шахьарашка (Москве, Баку) уха цIермашинаш лела никъ. Цу тоннелах чакхваьлча базар тIа, нефтебазе кхоачар. Лоацца аьлча, Нана-Наьсарера вахар кхесташ дар цу моттига гонахьа. Из кхувш венав Измайлов Исраилеи Мержоева Гошмоахийи дезале. КIаьнка да, геттара доккхий дешараш дийша веце а, каьхата мотт ховш саг хиннав. Исраила ший а цун берий а кхел дуккха хозагIа хила мегар, 1944-ча шерара февраль хиннабецаре. Кхо воIи кхо йоIи дар цу хана цар дезале: Хьажмурд, Казбан, Марем, Хьажбикар, Хаматхан, Роза. Мохк бохабеча хана, бархI шу даьнна кIаьнк хиннав Хаматхан. Цудухьа хозагIйола бера ха Казахстана аренашка дIаяхьа йийзай цун. Ткъаь цаI шу даьнна зIамига саг хиннав из, вайна цIадахка мукъа беннача хана. Школе ше дешаргдар дийша ваьнна а хиннав, шоаш баьхача Акмолински областа Атбасар яхача шахьар тIа.\nШий боккха дезал маьрша юха мехкабаргбола наькъаш лехаш дукха къахьийгад дезала дас Исраила. Сибре Iобугача хана тIалаьттача салташа шийна дIадахьа ма могга ялат хьаэцийт цунга. Из бахьан долаш, кхыча наха а цхьацца гIо де вIаштIехьадоал цун. Исраил дагалувцаш хилча, цох оалар, хийла саг, моцал ца волийташ, кIалхарваькха саг вар из. Цига ше яьккхача хана, дезала напагIа лоаттаде цо ца беш болх бацар: дахчан пхьара, аьшкапхьара, тIоарсках цхьацца хIамаш хьаеча пхьара. Мохк меттаоттабича, сов гIадбахача наха дешар-хьаькъал дицделе, шоашта баха фусамаш Iалашйора. Цу юкъегIолла, арахьа дIа а баха, деша, балха говзал Iомае паргIата нах кIезига хиннаб, цул совгIа, деша могаргдараш а ловраш а хиннабац дукха. ХIаьта а цу тайпара нах болаш хиннаб. Царех цаI Измайлов Хаматхан хиннав ала йиш я майрра. Кубанерча хьехархой институте деша отта вода из. Хержа факультет аттагIчарех хиннаяц – химико-биологически. Оалаш ма хиллара, корта болча сага мара атта дулургдолаш хIама хиннадац цунна дагадийхар. Бакъда зIамига саг ший низах тешаш а хьаькъалах бIубенна а хинначох тара ва. Ахча-м цига деша отташ цунгара дIа а эцаргдацар; дIаэце а, царна дала цунга из да а дацар. Ший хьаькъалца цу институте дIаотта низ кхоач Хаматхана. Школе яьккха ха зехьа ца йоаеш, къахьийгачох тара дар цо. ЦIагIара ахча Iо ца дехарал совгIа, дезала новкъостал дергдола оагIув лехар зIамигача сага. Дешара мукъаваьлча, товарни вагонаш йолча станце а ухаш, цига вагонаш йоассаеш балхаш деш, хьалуш долча ахчан цхьа дакъа цIакхухьийтар цо. Ховра, вежарашта-йижарашта цох кIеззига хинна а гIо-новкъостал хургдолга. Из мел хала болх ба-м цабаьчоа ховргдац. БIаьш дола галеш, букъ кIалъувттабеш, Iодаьхача; деррига дегI лазаш, дахчан долаш санна дувлалуш хул. ДегIаца низ хиларо гIо дора балха хало ла. ЗIамигача сага кIаьдвалар, наб йича дIадоал. Бакъда наб е а цунга ха хиннай аьлча тешалуц, хIана аьлча институт дика дешаш чакхъяккха низ кхоачаргбацар цун, ший дегIа мел товр цо даьдаларе.\nИнститут чакхъяьккхача, болх боацаш вусарг ма вий со, аьнна, кхера везаш вацар хургвола хьехархо. Вайцигарча школашка чIоагIа эшаш бар химикаш-биологаш. Цхьайолча моттигашка вIалла институт яккханза нах бар уж Iилмаш хьехаш. Бараш а арахьара тIабаьхка бар. Сона дагадоагIа, аз дийшача Наьсарерча №1 йолча школе болх беш яр татрий къамах йола Роза Гафаровна яха кхалсаг. ГIалгIачунга маьре хиларах нийсъеннаяр из вай мехка. Дика хьехархо а яр. ТIехьагIа Баку яхача городе яха из дIаяхай аьнна хезар сона. Кхыча беса аьлча, Исраила Хаматханага хьежаш дукха гIулакхаш, бIаьш бола школай дешархой бар. Хьехархочун никъ беркате хул. Ше леладеча наькъашка хьежжа хул сага гIулакхаш, доаха толамаш. Хими берашта йовзийтарца дIаболабенна къахьегама никъ, ца меттача тайпара, тIехьале йолаш хул. Из кулгал деча балхаш тIа хьежаву. Цо болх баьб Сурхо тIарча, Эккажкъонгий-Юртарча школашка директор волаш. Наьсарерча сайранарча школанна керте а лаьттав из. Цун ханарча гIалгIаех хьабаьнна хьехархой къаман патриоташ бар, аьнна, хет сона. Деррига шоай хьинар вай къам сердалга даккхара дIалуш бар уж. Царех бар Картоев Мухьмад, Цуров Iалихан, Мальсагов Ювсап, Арсельгов Сулейма, кхыбараш. Цар мугIаре дIаоттаве веза Измайлов Хаматхан а. Дешара тIехьадиса шоай къам кхыча къамашта нийса хургдола хIама хьадаь нах ба уж, шоаш а шоай унахцIено а ца кхоеш. Цкъаза шоашта а шоай дезалашта а зе деш, къаман гIулакх хьалхадоахаш, чакхбаьннаб уж. Цудухьа бар уж сий долаш а наха лоархIаш а. ЦIи яьккхача, мехка бовзаш а бар. Нийса аьннад, эггара чIоагIагIа сага сий доаккхар къахьегам ба, аьнна. Иштта даьккха сий дар цардар. Школай директораш тайп-тайпара бувцаш хезаб сона: цIимхарбараш, берашта еттараш, шоашта йоаккхача хIаманна яькхабараш… Бакъда Исраила Хаматхана берашта низ бора цхьан сага оалаш хаза дийзадац. Хьехархошца гIожа, барт бетташ ва аьнна хьоахавеш а хезавац. Нахаца болх бе ховш, де дезар, дита дезар фуд ховш, саг хиннав из. Цудухьа цох дIаудаш хиннабац хьехархой. Цунца цхьана болх бар сийдолаш хийттад царна. Цхьан юкъа, Наьсарен районе экстерна хьисапе экзамен дIаэцача комиссена кулгал деш, хилар из. Сай дагахьа йиса цу хьакъехьара цхьа моттиг ювцаргья аз. 60-ча шерашка дар из. Вай къам Сибре дигача денз, мичав ца ховш, цхьаккха хоам боацаш, вар тха наьна зIамагIвола воша. Эскаре вахачул тIехьагIа, дайнадар цунцара бувзамаш. Тха нана чIоагIа сагота яр цох фу хиннад ца ховш. Из а вар Измайлов Хаматхан яхаш, бакъда из, Йовло а воацаш, Хамхо вар. Хетаргахьа, 10 – 12 шу даьнна хила мегар со цу хана, цхьан Iуйрийна тха наIарга малав ца хов саг вера, нанна боккха кхаъ хилар цо бенача хоамах. «Хьа воша Караганде вахаш а болх беш а ва», — аьнна дIавахавар из. ДIаоарцагIъяьнна, шедар техкача, милице балха волаш, Караганде вахаш хиннавар из. ХIанз санна мобильни телефонаш яцар цу хана. Ах бийса яьлча, цунца къамаьл де телефонни станце ухаш, цул тIехьагIа воккхагIвола воша тIехьавахийта, цIавоалавир цо из. ЦIермашиннаькъа Шолжа-ГIалий тIарча милице а Наьсарерча РОВД а болх беш хилар из. Караганде волаш, майрал гойтарах енна медаль а яр цун. Бакъда 10 класс яьккха вацар тха наьна-воша. Тахан санна дагадоагIа, ший цIерхо волча хьехархочоа тIаваха, экзамен дIаяла кийчлуш из хинна. Итт класс яккхарах дола тешал хьаэца ловш дар цун иштта къахьегар. Исраила Хаматхан волча чIоагIа кийчвенна вахар из, аттестат тIехьагIа цо хьаийцар мотташ ва со.\n1967 шера цIихезача хьехархочо саг йоалаю. Ший вахар дийзар цо Йоккхача Ачалкхе ваьхача Ваделов Халита йоIаца Маржанаца. ЦIагIа йолаш, из къахьегаш хиннаяр юртарча библиотеке. Маьре еча, цо цхьан юкъа болх бир Наьсарерча ГI. Ахриева цIерагIча «Электроинструмент» яхача заводе. Цу кхалсагах доккха беркат доал Хаматхана цIенна. Цо даь пхи воIи ши йоIи да цун. ХIанз уж берригаш боккха хиннаб. Цхьан хIамах тамаш яьй аз: царех цхьаккха хьехархо вац. ХIанад из? Хьехархой вай мехка хала боахкандаь, цар алапеш лакха доацандаь, даггара къахьегашшехь, уж паргIата ца боаландаь, хила тарлу из. Хаматхана къонгаша а мехкараша а зийна хила мег из шедар, цудухьа хьехархочун никъ харжа лайна хургдац царна. Сона иштта хет из. Джаннатин, Мухьмад лораш ба; Iалаудини Муради юристаш ба; Муса экономист ва; Бахьаудина бизнес лелаю, тIоарсках хIамаш хьаеш; Фариза Москве косметолог я. Болх сенна беза, хьатIадоагIаш хIама ца хилча? Цудухьа шоашта аьттув бар леладу вай заман кагийча наха, мехкараша. Из харцахьа а дац. Бакълувш, ший болх даим тIехдика кхоачашбеш, нийсхо йолаш хиннар, къел ла езаш хул. Цу хьакъехьа къамаьл деш, Джаннатина аьлар: «Тха да лаьтташ наха дIателача комиссена чувоагIаш вар. Бакъда ший пхе воIа цхьа лаьттан чIегилг Iойилла дIавахавац из. Шийна хIама дехаргдолаш вацар».\nМичча бесадале а, рузкъа Iоадаьдеце а, дийша, хьаькъалаш долаш, хьаьнала нах ба Измайлов Хаматхана дезал. Из, сона хетачох, даьгара хьадоагIаш да. Воча хIаманца Iоадаьча рузкъал толаш я дикача хIаманца хоттаенна къел. Ше школе болх бешше, Измайлов заочно деша отт Москверча текстильни институте. Из яьккхача, цо цхьан юкъа къахьег Наьсарерча трикотажни фабрикан лабораторе. Ший хьалха хинна химика говзал а цунна укхаза накъаяьнна хургья аьнна хет сона. Фабрике дуккха моттигаш яр цу Iилмаца ювзаенна. Масала, кIадашта деча басарий бесаш тоадаь а хоза хила а дезар. Тамашийна хоза кIадаш хьадора цу фабрике. Школера экскурсе дига, царга хьийжа ва со. Басар деш къаьстта моттиг яр. Цул тIехьагIа цар тIа сурташ увттадора. Тхо цига хиннача дийнахьа хьадеш хиннача кIада тIа увттадаьраш баьццарча баь тIа дагIа кIай кIадаргаш (ромашкаш) дар. Цу дерригнена нийса лостам телаш хиннар фабрикера лаборатори хиннай аьнна, хет сона.\nЧувенача сагаца Iимерза, цун гIулакхага хьажа кийча хиннав Хаматхан. Цунна тешал деш, йиший йоIа Тумгоев Мухьмада Фатимас йоах: «Тхо шоайцига дахача, цхьа бехке хьаьша веча санна хаттар деш; фу эш, мала эш хоатташ хулар из даим. КIаьда а гIулакхаца а саг вар из».\nДуккхача хана къахьегарах, цунна еннаяр «Къахьегама ветеран» яха цIи. Валалехь массехк шу хьалха, Iаьлий-Юрта, Сурхо тIа бода ши никъ къастача, автобуса тIа хьалтIавоалаш вайра сона къаьна хьехархо. Дикка лелалуш, дIатIахьежача беса во воацаш санна хийтар сона из. Со санна массаза гIаш лелаш вар Измайлов а. ЦIаккха машен лоаллаш вайнавацар сона из. Цхьабола нах санна, машенашта чIоагIа тIакхувш воацачох тара вар Хаматхан. Вахара маIан ахчанца, машенаца а доацаш, дикалца, хьаькъалца, хьаьналча хIаманца гора цунна. Измайлов Исраила Хаматхан кхелхав 2004 шера ноябрь бетта 3-ча дийнахьа. ДIавеллав Эккажкъонгий-Юртарча, ший тайпан вежарий боахкача кашамашка. Цох дисад из вовзаш хиннача наьха хоза дагалоацамаш. Цу тайпара я Эккажкъонгий-Юрта вахача Измайлов Салангире Iалихана дег чу йиса ший хьехархочох йола уйлаш. «ГIалгIай дийша хилча, чIоагIа дика хеташ вар из. Урок Iомаяьйий Iа, хоаттар. Iомаяьеце, «Iоха шиъ ба хьона», — аргдар. Шиъ яьккхачоа еш йола Iоттар яр из, цунна эхь хетаргдолаш. Сох оалар: «Iалихан сай ма вий са. Из урок Iомаянза цIаккха венавац. Цунга хIама ала мича деза. Деша ца тугача кIаьнкашка барт беттар, йиIигашца кIаьдагIа вар. Ший болх дика ховш, гIулакхаца саг вар из. Тха тайпан вар Хаматхан. Гаргалол дика лелаеш вар из а цун воккхагIвола воша Хьажбикар а. Тайпан юкъе хила мегаргволаш, вар шаккхе а. Пенсе вахачул тIехьагIа, лаьттанца болх беш, массехк гектар лаьтта леладеш, хилар из, фермерски боахама хьисапе. ХIаьта цун сесаг Маржан а яр, ше йоккха яле а, доахан леладеш. Уж дIалахка дикка гаьна яха-м езар цун. Сел дукха ха яц, из сона, доахан дохкача базар тIа яйна. Кхы а доаханах хIама эца безам болаш яр из. Вешта аьлча, къахьегама нах бар уж мар-сесаг».\n← Кадровый проект подошел к финалу\nУспехи маленькой Амины →\nСеть живительной влаги


Кремлна цхьа вахархо вац оьрси я нохчо\nГIадужу-бутт 21, 2015\nКхушеран 9 баттахь Нохчийчохь лаьцна я вийна 80 сов гIаттамхо а, церан агIонча а. И тайпа терахьаш алссам мел хили а, Оьрсийчуьрчу Iедало дика болх бийраш лору шен низамхой. Амма и нах байар цхьана а низамца ца догIу бохуш юкъаралло бетта маьхьарий бац я Кремлна а, я дуьненна а хезаш.\nЧоьхьарчу гIуллакхийн министаралло исс баттахь бинчу белхан жамIаш деш дIаяхьначу кхеташонехь дакъалаьцна мехкан куьйгалхочо а, кхин а цхьа могIа Iедалхоша а.\nНизамхоша бинчу белхан цо коьрта жамI лерина махкара кхерамазаллех, синтемах дуьзна дахар вочу агIор хийцам боцуш лардар.\n«Кху тIаьхьарчу шерашкахь кхерамазалла ларьярехь къастам боллуш хьалха догIуш ду вай ерриг Оьрсийчуьрчу кхечу кIошташлахь а. И кхиамаш ларбан а, чIагIбан а беза. Цу Iалашоне кхача, хадам боллуш гIулчаш яха еза «Иблисан пачхьалкхера» идеологашший, тIемалой-м бийца а ца оьшу, церан агIончаш а махка ца кховчийта.\nЦунна ондда дуьхьало хир ю, нагахь вай кхиазхошца а, кегийрхошца а дIахьуш болу кхетош-кхиоран болх мал ца бахь».\nЦу кепара дIахьедар динчу Кадыровна хетарехь бахархойн ницкъаллин структурех тешаран тIегIа лакхадаьлла.\nКху шеран исс баттахь бинчу белхан жамIаш далош, цхьана ханна министаран декхарш кхочушдеш волчу Алаудинов Аптис тидам тIебахийтина терроризмаца а, экстремизмаца а къийсам баллор балха тIехь шайн коьрта Iалашо хилар а, цу декъехь шайн дика, бIаьрла гайтамаш хилар а.\nЦо далийначу терахьашца кхушеран хьалхарчу 9 баттахь махкахь сацийна 66 герзаца дуьхьало йийраш а, церан агIончаш а. Лаца хьовзийча герзаш детта бевлча вийна дIаваьккхина I6 тIемало, шайлахь цхьаъ баьчча а волуш.\nАлаудиновс Iорадаккхарца оцу йийцаре ечу хенахь гучудаккхина 170 терроран хьу-чулацам болу зулам, царех дуьхе а кхиъна даьстина 58 зулам,- боху лакхарчу тIегIан эпсаро. Ишта цо мукIарло дарца, кара а йина, хIаллакйина дIаяьккхина 11 герзан къайле а.\nIедалан хаамийн гIирсаша гIардаха эшна а доцуш, тахана ницкъаллин структурашна тIедехкинчу декхарех коьртаниг ду, Оьрсийчоьно генарчу Шема пачхьалкхехь хIаваакеманех а, хIурдкеманех а пайда а оьцуш, тIеман операци йолийчахьана, цигара уьдуш болу тIемалой Нохчийчу цакхачийтар.\nЦеран талор-террорах гIортор а йина лелачийн хьокъехь, уьш байар магош низам тIеэца деза аьлла, мехкан куьйгалхочо дина дIахьедар, коьртах а даьккхина дийцаре деш ду юкъараллехь.\nЦхьаболучара кхеторехь леррина низам тIеэца хьашто а йоцуш, махкахь ишта а вац дийна йийсаре валош, гIаттамхой бу бохучарех стагга а. Цунна тоьшалла лору цара хIинцца, иттех де хьалха Соьлж-ГIалин Старопромысал кIоштехь герзаш тIекIирдина байанарш а.\nКуьг бехке лоручарна луьра таIзар дарехь къизаллица къаьсташ ю бохуш, бакъоларьярхоша а ялхош лаьтташ ю Нохчийчоь. Цунна тоьшалла лору цара кху беттан 19-чу дийнахь мехкан Лакхарчу кхело бина сацам а.\nЦо хийцам боцуш йитна Соьлж-ГIалин кIоштан суьдо аьхка БердкIел эвларчу вахархочунна Дикаев Iаьрбина кхайкхийна 5 шо хан. Талламхоша дийцарехь, цунна бехке диллинарг ду Хонкар махка а вахана, цигара иза Шема тIам тIе кхача дагахь хилар.\nМа-дарра аьлча, Дикаев шен лаам кхочушбан дозанал дехьа ваьлла а вац. Иза низамхоша лаьцна кеманна тIе а хаале. Шеман тIам тIе кхача ойла кхабар доцург, цуьнгара кхин даьлла хIумма а дац боху адвакаташа а,гергарчара а.\nМасал далорхьама аьлча, цигга тIаме яха араяьлла, Хонкар мехкан а, Шеман пачхьалкхан а дозанал дехьа яла йоьлча, лаьцна, схьаялийнера Караулова Варвара цIе йолу оьрсийн къомах йоI.\nИза, жоьпе а ца ийзош, маьрша йитна. Шинггера а кхин даьлла хIумма а дац, амма пачхьалкх цхьаъ хиларе терра, низам а цхьаъ а доллушехь, таIзар дар, доза а доцуш морзахе ду.\n9 баттахь махкахь сацийна 66 герзаца дуьхьало йийраш\n23 стаг велла коронавирусах Къилбаседа Кавказехь дийнахь-буса. Цомгуш хилла кхин а 348


01.05.2019 01.05.2019 Калерия\nД1а ма г1о, Нана доьху аса хьоьга,Д1а ма г1о Хьо ма сиха къеж йо,тиш йо дахаро. Х1ора денна гена йуьлу ,Са дог 1ийжош ,Нана хьо. Со х1ар дуьне ,оьшуш вац йоцуш хьо. Нана,Нана кху дуьненах хьол а мерза х1умма дац.\nИслам Хариханов - Къинтера ялахьа. Шейх Мансур - Къинтер вялла со. Ислам Хариханов - Къинт1ера Ялахьа New Веденская братва - Безаман орцах ялахьа.\nТамара Адамова - Со къинтера якхина exclusive M\nСо х1ар дуьне ,оьшуш вац йоцуш хьо. Вижа лахьта,дац ма боху,хьо къин т1ера ца ялахь. Рахман Газиев - Са хьоме Седа M Дал геш дойл хьа сан хьоме нана. Ранний - Хьоме элиза. Чеченская - Сан хьоме езар Рахман газиев - - хьоме мадина. Дал геч дойл хьун Рамзан Хьай г1ийл Нан йоьлхш йита ахь. Рамзан Абумуслимов - Хьоме мадина. Неизвестный исполнитель - Сан безам са хьоме Хьава.\nS Chechen new rap! Вижа лахьта,дац ма боху,хьо къин т1ера ца ялахь. Нана,нана гена махкахь,со лар во хьан безамо Тимир-Булат Хасанов - Ялахьа орцах New [exclu]. НОхчи эшар - Хьоме везар. Хьох хер вина,лела со д1а вигна къизчу замано.\n🤗💖Чеченская Песня Къинт1ира Ялахьа Са Хьоме Нана🤗💖 2017\nНациональный хор - Чеченский зикр. Арби Цураев - Знаешь ли край свой. Асхьаб Бурсагов - Хьо са хьоме дуьне ду.\nПесня Дедов Морозов Канон Пасхи: Хема - Декъал хуьлда хьоме доьзал. S Chechen new rap!\nМохьмад Могаев - КъинтIера ялахьа Нана. Хьуна хьалхар,со сай декхар цкъа а текхна вера вац. Хасайну Раджабову Далла геч дойла цун. Coachwhips - Prisoner 3. Professor Griff - Bitch Skit 7.\ndinontergpsych к записи Къинт1ера алахьа сан хьоме нана 1овжинехь лазинехь хьан дог эц нана песни


АллахӀ — Википеди\nАллахӀ (Ӏаьрб. اَلله АллахӀ алар) — бусалба дин исламан цхьаъ волу, бакъ а волу Дела ву, дуьне а, маликаш, жинаш, адамаш а кхоьллинарг ву иза, къематдийнан паччахь а ву. АллахӀ-дала шен Дин чӀагӀдеш ваийтина ву Мухьаммад пайхамар .\n«АллахӀ, Рахьман, Рахьим, Малик, Къуддус, Салам, Муъмин, МухӀаймин, Ӏазиз, Джаббар, Мутаккабир, Халикъ, Бариъ, Мусаввир, ГӀаффар, КъаххӀар, ВаххӀаб, Раззакъ, Фаттахь, Ӏалим, Къабид, БаситӀ, АӀла, Акрам, ИлахӀ, Хьафиз, СамиӀ, Басир, Хьаким, ЛатӀиф, Хабир, Хьалим, Ӏазим, ГӀафур, Шакур, Ӏали, Кабир, Мукъсит, Хьасиб, Карим, Ракъиб, Маджид, ВасиӀ, Хьаким, Вадуд, Маджид, Халакъ, ШахӀид, Хьаккъ, Вакиль, Къави, Матин, Вали, Хьамид, Шакур, Ӏалим, КъаххӀар, Къадир, Къариб, Хьайй, Къайум, Мали́к, Мавла, Вахьид, Ахьад, Самад, Къа́дир, Мукътадир, Мукъаддим, Муаххир, Ахир, ЗахӀир, БатӀин, Насир, МутаӀали, Барру, Тавваб, Джамиль, Ӏафувв, Рауф, Джавад, Хьаййи, Рафикъ, ГӀани, Сабур, Саййид, Зуль-Джалалиль Икрам, Шафи, ТӀаййиб, Мухьсин, МуӀтӀи, Маннан, Варис, Рашид, НафиӀ, Маликульмульк, Муджиб, Нур, ХӀади, БадиӀ, Бакъи »\nДоца ислам-динан билгалонан шахӀадат ду: «Цхьа дела вац, АллахӀ воцург, Делан элча Мухьаммад ву».\nМухьаммад пайхамара аьлла: «АллахӀ-делан дезткъе ткъесна цӀе ю, бӀе йоцург, уьш хиинарг ялсамани гӀур ву».\nАллахӀ ву стигал а, латта а кхоьллинарг. АллахӀ-дала аьлла: «Ша кхоьллина ма-дац маликаш, джиннаш, адамаш а шена лолалла дайта бен». АллахӀ ву ша воцург кхин дела а воцуш, уггаре хаза цӀераш ерг а. Адамийн декхар ду, АллахӀан лолалла дар а, ламазаш дар а, гӀо дехар а, иманехь нисдар а. АллахӀ-дала шега адамо цадехча, ша оьгӀазвоьду боху. АллахӀан уллехь дерш маликаш ду: Жабраил, Ӏазраил, Исрапил, Малик, Ризван а кхидерш. АллахӀ дуьххьара шен бакъ долу дин делларг ИбраьхӀим пайхамар ву. ИбраьхӀиман дин, Маккахь юха дендинарг ву Мухьаммад. Массо а пайхамарийн дин, АллахӀан дин (ислам) хилла.\nМухьаммад дуьненчу вале, АллахӀ-дела лоруш хилла Маккахь болчара, амма делахь а, цара тӀулгаш а хилла шайн делой санна лоруш. Мухьаммадас царна АллахӀ цхьаъ хиларх гайтина.\n1 Къуръанан тӀехь\n2 АллахӀ-дела бакъ хиларан билгалонаш\n3 Адам кхоллар\n4 Такбир (вазвар)\n5 Кхечу меттанашкахь йоккху цӀе\n6 Кхин хьажа\nКъуръан — иза АллахӀан дуьхьал дӀа къамел ду, Мухьаммад-пайхамаре дина дехар дара, Жабраил маликехула. АллахӀ-дала ша хьахийна, шен сийлахь долчу къуръанехь:\nАллахӀ-дела бакъ хиларан билгалонаш\n«АллахӀ» цӀеран элпех кхетар: 1. алиф 2. хӀамзат васл (همزة وصل) 3. лам 4. лам 5. шаддат (شدة) 6. шаьлта алиф (ألف خنجرية) 7. хӀ\n«Цхьа а дела вац, хинволу АллахӀ-воцург, цхьа а накъост воцуш волу, цуьнан долахь ду олалла, хастам бу цунна; цхьа дела вац, АллахӀ воцург; АллахӀ-дела воккха ву; цхьанне а ницкъ бац, АллахӀ воцчунна, Лекха а, Воккха а волчу». АллахӀа тӀадамех цӀийн улх кхоьллина, иштта даьӀахкаш а, тӀаккха адаман са а кхоьллина. АллахӀ ша адамашна елла хан ю, и хан чекхъяьлча адаман дӀакхелха. ТӀаккха Къематдийнахь массо а АллахӀ-дала денвийр ву. Баккъалла а, АллахӀ-делан карахь ду стиглахь дерг а, лаьттахь дерг а. Хиндерг а, хилларг а хууш ву иза, Къематдийнахь хиндол хьал хууш верг ву иза.\nБакъдерг, сийлахь волчу АллахӀ-дала хьекъал кхоьллича, цунна тӀевирзина аьлла: «ДӀадерза оцу агӀор» — хьекъал дӀадирзина, «Вукха агӀор дӀадерза» — хьекъал дӀадирзина. ТӀаккха Сийлахь-АллахӀа аьлла: «Дуй боу ас, сайн сийлаллица, аса ца кхоьллина алсамо доккха кхоллар, хьо санна, хьо бахьанехь аса таӀзар дийр ду, хьо бахьанехь аса мах лур бу!».\nЭдирнехь долу маьждиг тӀехь язйина АллахӀан цӀе, Турцехь.\nХьекъал бахьанехь адамах адам хилла. И хилла инзаре доккха АллахӀ-делан беркат. Адам, ша кхоьллинарг мила ву а цахууш, цуьнан омраш кхочуш ца деш верг а, хьекъале вац, нагахь санна-м, иза адамийн куьцах а вац.\nТакбир (Ӏаьрб. تَكْبِيرٌ — вазван) — исламехь: АллахӀ-дела вазвар ду, цуьнан дешнаш ду «АллахӀу акбар» (Ӏаьрб. اَللهُ أَكْبَر), Ӏаьрбийн маттара гоч дича, цуьнан маьӀна «АллахӀ-дела воккха ву» бохург ду. Такбир олу азан кхойкхучу хенахь, ламазехь, гӀурба дуьйш, зикр олучу хенахь а. «АллахӀу Акбар» аьлла фраза, масех пачхьалкхан байракхан тӀехь яздина ду.\nКхечу меттанашкахь йоккху цӀе\nАллахӀ цӀе Ӏаьрбийн маттахь санна язйо: гӀажарий а, урду а иштта дӀ.кх. меттанашкахь.\nАссамийн, Бенгалийн: আল্লাহ Allah\nКитайн: 阿拉 Ālā, 安拉 Ānlā; 真主 Zhēnzhǔ, 胡大 Huda (Хода, ГӀажарийн маттара)\nЧехийн, Словакийн: Alláh\nЖелтойн: Αλλάχ Allách\nЖуьгтийн: אללה Allah\nХинди: अल्लाह Allāh\nМалаялам: അള്ളാഹ് Aḷḷāh\nЯпонийн: アラー Arā, アッラー Arrā, アッラーフ Arrāfu\nКорейн: 알라 Alla\nПолякийн: Allah, also archaic Allach or Ałłach\nОьрсийн, Украинийн, Болгарийн: Алла́х Allakh\nСербийн, Белорусийн, Македонийн: Алах Alah\nИспанхойн, Португалихойн: Alá\nТайн: อัลลอฮ์ Anláw\nПунжаби (Гурмухи): ਅੱਲਾਹ Allāh, archaic ਅਲਹੁ Alahu\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=АллахӀ&oldid=8638108»\nТӀаьххьара хийцам бина 2022, 25 июнь 08:01\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2022, 25 июнь, 08:01.


— Бусалба дин т1еэцча, Аллах1 резавоцу г1иллакхаш нохчаша д1атесна. Нохчийн г1иллакхаш а, оьздангаллаш а Аллах1а билгалдинчу суннаташна там беш хиларх теша вай. Яханчу заманахь кхечу къаьмнийн лай а, элий а хиллехь, нохчаша и тайпа дахар\n1.Зуда ялийча, иза дуьххьара х1усамна чуйоккхуш: нускална моз кхаллош а, кара жима к1ант — бер луш а, цуьнан когашка куз я верта тосуш а — г1иллакх ду нохчийн. Нускална моз кхаллоран а, цуьнан кара жима к1ант- бер даларан а маь1на довза хала ду аьлла ца хета.\n2.Юьртахь, доккхачу тезетахь дара иза. Сан дейтта шо хир дара цу хенахь. Тезета веара юьртара воцу цхьа жима стаг. Юьртара баккхийнаш бара коьртехь хевшина 1аш. Царна юккъехь хиъна 1аш вара сан да а. И жима стаг тезета т1евогуш, цо салам а далале, хиъна1ачура г1аьттира сан да. Кхиболу баккхийнаш хевшина 1ара. До1а а дина, кхелхинчун верасашка кадам бина ваьлча: тхан дас хьал-де а хеттира цу жимачу стаге, билгалйинчу метте охьа а хаийра иза. Цул т1аьхьий а бен, охьа ца хиира сан да. Геххьа хан яьлча, тезетан дас и жима стаг — хьаша д1авохуьйтуш, цунна т1аьхьа а велира сан да — цуьнга вист а хуьлуш. Нохчийн г1иллакхехь, жиманиг т1евеъча — воккханиг г1оттуш меттиг байна вацара со.\n— Майртупара ма вара и тезета веана жима стаг. И т1евеъча, сан хьаьлаг1аттар: ненан сий дар а, цуьнан лерам бар а дара. Сан нана Майртуапара ма хилла — олуш, со кхетош, б1аьргех девла хиш а хаалуш, сихха жоп делира сан дас.\n— Нана, ахь: — Хьаша ларалахь — бохуш, со кхийна хиларна, баьхкинчу хьаьшашна хьо цамгарца юй ца хоуьйтуш, уьш т1е а эцна, царна хьошалла деш ву-кх со — элира боху к1анта, дуьххьара ша нанна т1ех1оьттича.\n— Со х1инца г1олехь ю хьуна. Хьаьший ледар ма биталахь — элира боху нанас к1анте, шегара хала хьал а ца довзуьйтуш.\n— Иза — м бакъ дацара. Дукха хан яц, ахь вуьйцу Болатера х1усамехь хьошалг1ахь а 1ийна, тхо вовшех къаьстина — элира, цу хьешех цхьамма.\n— Иза бакъ хилар шеко яц. Ша сиха ву — олуш, говр а човхош, и хьадалча д1авахара.\n— Муьлххачу а адамна, корта охьа а ца та1ош, б1аьргашна чу хьажа йиш хилар — и бу коьртачех къонахчун бахам — алара вайн дикачу дайша, кегийрхошна хьехам беш. Вайна гуш ду тахана нохчашна юккъехь оьгу дастаме х1уманаш.


Дуьххьара дийнахь-буса а 25 эзар стагаца ун къаьстина Оьрсийчохь\nЛахьан-бутт 23, 2020\nТахана Лахьан-беттан 23-чохь Iораяьккхинчу статистикаца, (аннекси йина ГIирма а лерина) Оьрсийчохь коронавирусан инфекци къаьстина 25 173 стагаца. Пандеми яьржичхьана керла уггар а лакхара терахь ду иза. Кхул а хьалха кхаа дийнахь динчу зерашца, 24 эзарал а лакхара хуьлура цомгашчийн терахь.\nВирусца къийсам латточу оперативан штабо хаамбарца, къаьсттина дукха бу керла цомгашхилларш Москвахь – 6 866 стаг ву 24 сахьтехь. Санкт-Петербургехь кхо эзар гергга вахархочуьнца къаьстина коронавирус, Подмосковьехь эзар гергга ву.\nВерриг а Оьрсийчохь COVID-19 ун токхуш ву ши миллион 114 эзар сов стаг. Яхначу буса дарбан хIусамашкара араваьккхина 16 эзар дархо.\nТIаьххьарчу дийнахь-буса велла уьнах 36I дархо, ткъа пандеми яьржичхьана 36 540 стаг.\nДуьненаюкъарчу могушалла Iалашъяран организацин (ВОЗ) зерашца, дуьненахь коронавирусан инфекцица ву 57 миллион 800 сов стаг.\nХIопкинс Джонан Университето динчу лараршца, 58 миллион ах миллион сов ву дуьненчохь ковид ун даьлла стаг. Цхьа миллион 380 эзар дархо кхелхина. Къаьсттина дукха буу н даьлла нах Американ Цхьаьнатоьхначу Штаташкахь – 12 миллион сов. ШолгIа меттиг дIалоцу ХIиндойчоьно – 9 миллион, кхоалгIачу могIарехь Бразили ю – 6 миллион ун даьлла стаг ву цигахь, Оьрсийчоь пхоьалгIачу меттигехь ю.


Францехь историн а, географин а хьехархо вийначун цIе Анзоров Iабдулак ю аьлла, даржийна BFM TV телеканало. Цуьнан 18 шо ду, Москвара шен деца-ненаца схьавеана, бераллехь дуьйна Францехь вехаш вара иза боху телевизионо.\nПIераскан дийнахь хиллачу зуламца доьзна лаьцна полисхоша исс стаг, шайлахь Анзоровн да-нана а, ваша а цхьана. Полицехь бинчу хаамца, зуламхо радикалан исламца воьзна ца хилла.\nХаамашкахь дийца даьккхира, пIераскан сарахь Парижана чувуллучуьра Конфлан-Сен-Оноринера колледжан хьехархочун верах. Францхойн хаамийн гIирсаша яздарехь, пIераскан дийнахь урс даьккхина тIелеттачо корта баьккхина хилла хьехархочун. Полисхоша вийна иза лоцучу хенахь.\nФранцин зорбанаша бечу хаамашца, дешархошца дешан маршо йийцаре ечу заманчохь, масала далош цо гайтина хиллера берашна францхойн зорбанашкахь яржийна Мухьаммад пайхамарна ехкина хилла карикатураш. Шен твиттерехь динчу зуламах жоьпалла шена тIе а лаьцна, вийначун сурт зорбане даьккхина хилла зуламхочо. ТIелеттачун твиттерара аккаунт дIаяьккхина.


Дуьне, Дечкен-бутт 19, 2013\nШоьта-де 19 Дечкен-бутт 2013\n200 эзар герга нохчо ву, цхьаццадолчу хьосташца, карарчу хенахь Европерчу пачхьалкхашкахь шайн мухIажиралла дIакхоьхьуш. И терахь алсам долуш а ду, Нохчийчура шайн ков-керт а духкуш, дийнна доьзалшца нах дозанал арабуьйлуш хиларна.\nТаханлерчу дийнан тоьлла сурташ\nМаршо Радионо шун тидаме дохку тоьлла керла сурташ\nДечкен-бутт 17, 2013\nГерз лелор тергоне оьцу некъ карийна Обама Баракна\nIамеркан Цхьаьнатоьхначу Штатийн президента Обама Барака бовзийтина бахархошкара герз лело пачхьалкхо луш йолу бакъо низаман тергоне эцарехь шена гуш болу некъ. Дукха хан йоццуш Ньютаунерчу школехь берашна герз деттар санна долу зулам кхин ца далийта ша декхаре ву, боху Обамас. AP video\nШи миллиард сов стаг маьрша йоцчу пачхьалкхашкахь веха\nСоветан пачхьалкхана юкъахь хилла республикаш, Балтера кхо пачхьалкх дIаяьккхича, Гергара Малхбалерчу мехкашца "къуьйсуш" ю, уггаре а политикан а, социалан а харцонаш лелош йолу регион хилар.\nПакистанера мурдаш дуьхьал бевлла Iедална\nПакистанехь вевзаш волчу узстазан Мухьаммад ТIахIир-ул-Къадари мурдаш а, агIончаш а эзарнашкахь демонстраци дIахьош бу мехкан парламент хьалха Исламабадехь. Протест йолаеллера 3 де хьалха, демонстранташ гIаш Лахорера Исламабаде новкъа бевллачу хенахь. Къадарин мурдаша Iедал бехке до коррупцина. Министрийн кабинето дарж охьадиллалц дIахьор ю шаьш, боху цара, шайн протест. (RFE/RL's Radio Mashaal)\nМаршо радионо къастийна таханлерчу суьртех тоьлларш.\nНохчалла стенна доьссина Жабир Салиме?\nШа а, шен юьртахой а нохчех буйла хаьийта, стохка Израилера Соьлж-ГIала вахара Абу-ГIошан да Жабир Салим. Цунах еза-йоккха сенсаци йинчу Нохчийчоьнан администрацино сихха гIаттийра оцу юьрта нохчалла доссаде кампани – Абу-ГΙошехь маьждиг хΙоттор а, Кадыров Рамзанан цIе цигарчу цхьана урамна тиллар а. Амма Маршо Радионо теллича, гучуделира Абу-ГΙошера юьртда аьшпашка ваьллийла. Делахь а йижаза ю Израилехь нохчий карийна боху ойла. Ша Жабир Салим а ву и яржош.\nПакистанера протестан гулам\nШинарийн дийнахь суфин лидера ТахIир-уль-Къадри Мухьаммада гIаттийнчу Исламабадерчу гуламе баьхкинера эзарнаш пакистанхой. "Гуламхойн кочар" мехкан массо а дакъошкара парламентана хьалха кхаьчча вистхилира и Iеламча. (Радио Маьрша Европа/Радио Маршо - Пакистанера Радио Машааль-сервис).\nДечкен-бутт 14, 2013\nРогIера "мостагI" Мали-махкахь карийна\nМасех де хьалха Африкерчу бусулба Мали-пачхьалкхе тIеман интервенци д1айолийна Малхбузенан пачхьалкхаша. Цу махкахь исламхойн тобанашца тΙом болийначу Францин куьйгалло хΙинца сагатдо, шен махка тΙехь радикалан бусулбачара теракташ ян-м йолор яц теша, бохуш.\nШемарчу оппозицина президент Асад дIавоьдийла лаьа. Асадна – хIуъа дина а, Iедалехь виса лаьа\nОьрсийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министро Лавров Сергейс кхин цкъа а кхайкхам бина Шемарчу оппозицига а, лидершка а президентца Асад Башарца дагадовларш дIахьо, цу махкахь Iенаш долу цIий сацон.


Диктатурин накъост - коронавирус. Сидорова Галина – Путинан локдаунах лаьцна\nОьрсийчоь ю юха а чуюллуш. Карантинна. Цамгар кхеттачийн терахьаш ду вуно ирча. Декъийн дукхалло Iадаво. "Крымнаш" мехкан Iедал ду шело латтош долу даккхий рагIош оьцуш, маьIна мухха а делахь а, меттигерчу могашаллин министран гIовса ма-аллара, дIавуллучу стеган "куц-кеп лартIахь дисийта". Думин харжамийн барам бирзича чусадеъна хьийзачу Путин Владимира деладенна арахоьцу Iедало халкъан доладеш гойту дехкарш. Дукха хан йоццуш цо, протестхойх лаьцна, "дукхахберш бац набахтехь" аьлла йина аьшнаш дага а лоцуш, ала йиш ю кхин а кIоршаме: "Дукхахберш бисина баланза".\nПандеми йолаелчхьана схьа Iедал, цкъа массо а карантине ховшош, юха Путинна даржехь виса магочу бараме я депутатийн харжамашка лохкуш, шена эшча, нах митинге гулбеш лелар дагалаьцча, шеко кхоллало, дуй-те и Iедал цамгар эшон гIерташ а, олий. Цхьана агIор, Путинна боккха аьтто баьлла вирус "шен хеннахь" дуьнентIе яьлла. Иштта нисло Кремлан таханлерчу долахойн бIаьргашца хьаьжча – вирусах бахьана а дина, ма-ярра йолу политикан локудаун гIаттийна цара: оппозици хIаллакйина, харжамаш юьззина фейк ю, журналистех, бакъонашларъярхойх, жигархойх "арахьара агенташ" бина, юкъараллах – уьшал.\nТергамбар, чуволлар – коьрта дешнаш ду Путинан Iедалехь. Атта ду евзаш йоцчу цамгаро Iадийначу я Атлантикан тIеман альянс тIелатарна кхоьручу, я муьлххачу а хенахь стаг охьатаIо, дакъазваккха, цуьнгара дерриг а – маршо, ахча, ур-атталла дахар а - дIадаккха тарлучу ницкъхойн куьйга кIел биса цалуучу наханна тIехь урхалла дан, уьш охьатовIо.\nПачхьалкхо чоьхьара "оьзда бахархой" дIакъестабо мостагIех -"арахьарчу агентех". Халкъ хердеш ду политиках, адвокаташ – шаьш Iалашбечех, Iилманчаш – дуьненаюкъарчу зIенех, бакъоларъяхой, юкъараллин жигархой, журналисташ – Оьрсийчуьра боцчу нахаца цхьаьна семинарашка, конференцешка хийшарх. Цивилан дуьненах хьуллуш ю пачхьалкх. Оцу хьелашкахь стенна оьшу Советан заманахь лелла дехкарш юкъадаха, нах ишта а бац карантинехь?!\nАла дашна, юхьанца и некъ бара Путин гIеххьачул шайх тешачу наханна къастош – дихкира Малхбузе лела ницкъхошна – кхеташ ду, вуьйш шайлахь яппарш еш, бехкамаш юьстахбуьту агIо лоьхуш хьийзара. Тахана ца оьшу цхьанненна а хIумма а дехка, мегаш ду дерриг а пандемина тIетатта. Оьрсийчуьра бахархой цхьаьнхьа а баха аьтто боцуш Iачу юкъанна, арахьарчу гIуллакхийн министралло хедийна зIенаш Атлантикан тIеман альянсца (НАТО), хедда йовлуш лаьтта уьйраш америкахошца а. РогIехь ю, гарехь, Европан Цхьанакхетаралла.\nДиктатура, коронавирус а санна, кхераме ю, цо галйоккху халкъан могашалла\nОццул луьра стенна лиэта Iедал журналистех а, жигархойх а? Дера лета, стагах, цкъа цо шеггара, маьршша гIулч яьккхича, шена хеттарг дIааьлча, хуьлда иза деккъа дIа "хIан-хIа", кхин адам хуьлундела, корта таIIийна дIалела хьайба а доцуш, ас-со долу стаг хуьлундела. И тайпа нах оьшуш бацара Советийн, компартин режимехь, царна кеп-кепара гIелонаш йора. Кхераме бу иштанаш таханлерчу чекистийн-криминалан режимна. Цундела хуьлийла дац Путин коьртехь мел ву цхьана а хьесапехь "йовхо хIутту мур". Оцу маьIнехь, сов жигара болу юкъаралхой изоляце хьовсо а аьтто бина эпидемино - "санитаран хьал талхор" олу гIирс совгIатбина цо Iедална.\n"Ма гIерта тхан цIентIе шайн мехаллашца", – кхайкхамаш бо Путина Валдайн клуберчу трибуни тIера. Ткъа вац ванне а, цхьа а, кхуза ван гIерташ – массо а Iа цецваьлла, воьлуш, коьрте пIелг хьийзош, сауьйзучу капитализмах, "дех-ненах юхабийларх", кхидолчу "вайн йоцчу гIаланех" лаьцна дуьйцучу инзаречу хIуманашка ла а доьгIуш. Оцу юкъанна ниIмат хьоьгуш беха, мазала бахана накхарш санна, "Оьрсийчоьнан оьзда бахархой".\nХьунхара акхаралла - масала, масканаш лело цалаар, вакцина тохарх идар - йирзина майралле, революцин суьрте, и тайпа нах, Iедал къардеш, протестехь лаьтташ санна го гонахарчарна. Ткъа Iедална-м бу вакцина емалйийраш пайде: церан резабацар дуьжу, хин тIера гIотту Iаь санна, "шакарца доьрзу", цара халкъан бIаьргаш чохь хьал "аттачу доккху".\nХетало дерриг а адам тайниг. Эвлаяаш шайн Кремлехь бу, опричникаш (тIехьажархой) – офшорашкахь, тоьлла оппозиционераш – набахтехь. "Оьрсийчоьнан оьзда бахархой" Iа шайн-шайн петарш чохь, хIусамаш чохь, бошмашкахь я Путина юха а ша дIайохур ю аьллачу Советан заманарчу лаппагIаш чохь. Эпидемино латточу гIовгIанна юккъехула кочатесна бахархошна уьш хенера баха, цхьаболучийн дахар сихха чекхдалийта лерина концепци. Кремль – эвлаяийн хIусам ю, Советан заманара лаппагIаш – Путинан замано "дIатесначийн" тховкъелонаш ю. Гарехь, президентан кхетамехь и дерриг а ду цуьнан агIоно шех "кхетаме консерватизм" олуш долу хьал.\n"Цунна дIаваха ца лаьара…" – иштта эпитафи йотта мегаш йоьзанах муьлхха а диктатор дIавоьллинчу метте. Мангал-баттахь Путина NBC-на интервью луш элира, "цкъа мацца а" шен метте "кхин стаг вогIур ву, шеко а йоцуш". Цул тIаьхьа биъ бутт баьлча CNBC-н корреспонденте бохура, ша шегарчу дарже хIоттор волчух я "84 шо кхаччалц гIентахь Iарх" долчу хеттаршна жоьпаш ца ло, оцу къамелаша "ситуаци кегайо".\nТкъа хьоле хьажча гуш ду, диктатура, коронавирус а санна, кхераме ю, цо галйоккху халкъан могашалла. Iедал дIа ца хоьцуш Iийриг даржах алсам мел тийсало а, пачхьалкханна хала хир ду меттахIотта, цIанъяла. Оьрсийчухула эпидеми жигаряьлла хьийзар тидаме эцча, гуш ду вирусо шегара "корона" (таж) цкъачунна коьртахь кхобур юйла. Ткъа Оьрсийчоьнан лидеро политикехь цIийдаккхарца а, къеначу зудчун гарзбурчаллица а "дарба" латтадо махканна, цунах "даима еха мехаллаш" а олуш. Дукха баланаш бохьур бу оцу "дарбанах" йисинчу тIаьхьолоно.\nСидорова Галина – Москвара журналист\n"Авторан бакъо" рубрикехь аьлларг даима а дац Маршо Радион кхетамца догIуш


Афганистанан хиллачу вице-президентан ваша вийна тIалибаша\nГезгмашин-бутт 11, 2021\nАфганистанан президент пачхьалкхера дIавахначул тIаьхьа цуьнан декхарш кхочушдийриг ша ву аьлла, дIакхайкхийна мехкан экс-вице-президентан воккхахволу ваша Салехь Амрулла вийна "Талибанан" (Оьрсийчохь террорхойн лаьрра, йихкина) гIаттамхоша. Reuters агенталлана тIечIагIдина Салехьан вешин кIанта, иза тIалибаша верах а, цуьнан гергарчарна дIаволла ца магорах а.\nIndia Today гIирсан хаамашца, Салехь Амрулла вийна тIалибашца Панджшерехь хиллачу вовшахтасадаларх. Кабул караерзийначул тIаьхьа и цхьа доза дара тIемалоша дIадаккхаза. Hindustan Times ресурсо хаам бо, Панджшерера Кабуле дIаваха гIоьртича вийна Салехь Амрулла аьлла.\nПанджшеран чIожахь шаьш толам баккхарх шозза а дIакхайкхийнера тIалибаша. "Талибан" боламна дуьхьаллаьттачу Масуд Ахьмада буьйралла дечу ницкъаша харцбора церан хаамаш.\nМарсхьокху-беттан 15-чохь схьаяьккхира Кабул "Талиабана" тIом а ца беш. Президент Ашраф ГIани дIавахара пачхьалкхера, маьршачу нехан цIий ца Iанийта аьлла, дIа а хьедеш.\n1996-чу шарера 2001-чу шаре кхаччалц схьа дуьйна Афганистанан дукхахйолчу территорийн дола дора тIалибаша. Контрол яр карараделира боламан, Американ Цхьаьнатоьхначу Штаташа а, церан агIончаша а пачхьалкхехь тIеман операци йолийча.


Шун Оьзда ГIиллакхаш, Дечкен-бутт 01, 2016\nДош лачкъочу плагиатах дош\nПлагиат – ингалсера «плагиризм» - схьаэцна меттиг а, йолу да а ца хьахош, долаерзийна текст, эшаран композици, сурт. Плагиат – леррина я ларамза нехан интеллектуалан болх шена пайденна шен цIартIебаккхар.\nШадиев Ахьмада туьйра кхоьллина дуьненна а...\nЦкъа, цхьана дийнахь, ткъе иттех шо хьалха, Волгоградна гергарчу цхьана гIалахь цхьана хьаькамца барт а хилла, цигахь, оцу хьаькамо меттигерчу белхан хIусамех лучу чоьнийн дуьхьа ГIалгIайчуьра цIерапоштаца шен бизнес дIаелла воьдуш вара Шадиев Ахьмад.\n...Шен оьмарехь цкъа а элий я паччахьаш хилла боцчу нохчаша, церан цхьана декъо, доггах йоккху Кремло махках доладан тIевиллинчу администраторх Кадыров Рамзанах «паччахь» цIе. Оцу цIарца эшарш лоькхуш яьхна шайна машенаш дуккхаъчу иллиалархоша.\nБританерчу консалтинган Verisk Maplecroft кампанино гайтина уггаре кхераме ларалучу гIаланийн могIарш. Массарел а хьалха ю Иракъан коьрта шахьар БагIдад. Европерчу гIаланашлахь Украинера Луганск, Донецк 46-чуй, 56-чуй меттигашкахь ю. Ткъа царна шинна юккъера 54-гIа меттиг кхаьчна Соьлж-ГIалина.\nНохчийн къоман Маршонан боламан баьччанаш я байъина, я, чалтачех шайн синош лардеш, дуьне ма-дду дIасабевлла. Дийнабисинчех ву Маршо Радион Прагерчу хIусамехь хьастагIа хьошалгIахь хилла Аьрсбин Абубакар. Цуьнан ойланаш йовзийтира оха хьалхо, хIара къамелан шолгIа дакъа ду.


Мюнхенера конференци: кхерамазаллин хеттарш\nГермани -- Мюнхенехь схьайиллинчу кхерамазаллин хаттаршна хьажийначу дуьненаюкъарчу конференцехь дакъалоцуш ву Iамеркан вице-президент Байден Джо, 02Чил2013\nМюнхенехь ПIераскан дийнахь схьайиллина кхаа денна лерина йолу кхерамазаллин хаттаршна хьажийна йолу дуьненаюкъара конференци.\nЦигахь дакъалоцуш бу Евробертана юкъайогIучу пачхьалкхийн а, Iамеркан а, Оьрсийчоьнан а, кхин болчу мехкийн а арахьарачу гIуллакхин а, тIеман а министраллин векалш.\nЦарна юкъахь ву Iамеркан вице-президент Байден Джо а. Конференцин декъашхоша дуьйцур ду Шемахь а, Мали-пачхьалкхехь а хIоьттина долу хьал а, ткъа иштта ГIажарийчоьнан зарратан программина гонах лаьтташ йолу кризис а.\nЦхьаьнатоьхначу Штатийн вице-президент волчу Байден Джос шен къамелехь билгалдаьккхира, Оьрсийчоьнца йолчу юкъаметтигашкахь яккхий халонаш елахь а, амма иштта шорта партнераллина а меттиг бу, аьлла.\n„Тхо массо а хIуманна тIехь цхьа терра ойла йолуш дац. Аьр вай, оха цкъа а къобал дийр дац Абхазий, Къилба ХIирийчоьй йозуш ю бохург. Цу тIехь тхан позицеш хийцаелла а яц. Иштта Шемица а, НАТО тIеман яльянс шоръярца а, демократица а, адамийн бакъонашца ларъярца а долчу хеттаршна тIехь а бу тхан Оьрсийчоьнца бен-бен хьежамаш. Делахь а, цхьаьна болхбарна шортта майданаш го тхуна, къаьстина кхерамазаллийца доьзначуьнца“, - элира цуо.\nЦуьнца догIуш дара Оьрсийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министро Лавров Сергейс дина къамел а. „Нуьцкъалчу пачхьалкхашна юкъехь бен-бен хьежамаш а, цакхетамаш а ца хуьлийла а дац, амма тхан юкъаметигашкахь позитиве хиламаш а бу“, - элира цуо, доллу дуьне а теш долуш, шина пачхаьлкхан юкъаметтигаш гаррехь телхаш хиларан хьокъехь.\nЦхьанатоьхначу Штатийн, Оьрсийчоьнан юкъаметтигел сов, иштта Мюнхенерчу конференцехь дийцаре дечарех мехала хаттар ду Шемахь хIоттаделла хьал. Вистхила везаш ву цигахь Цхьанакхеттачу Къаьмнийн Шемица долчунна лерина векал волу Брахьими Лахьдар а. Шо сов хенахь гIаттамхошна а, Башар Iасада куьйгалла дечу Iедалхошна юккъехь тIемаш дIабоьлхучу цу пачхьалкхехь хIинцале а официалан хаамашца 60 эзар стаг вийна, ах миллион стаг мухIажар ваьлла, махкара ведда.\nАмма цхьана агIор Малхбузенан пачхьалкхийн куьйгалхошний, ткъа вукху агIор Оьрсийчоьнан а, Китайн куьйгалхошний юккъехь цхьа барт ца хилар бахьана долуш цигарчу тIеман закъалтийн терахь дела денна алсам долуш ду.\nМюнхенера кхерамазаллийца йолу конференци – иза хIора шарахь чиллан бутт болалуш дIахьош йолу мехала форум ю, доллучу дуьнентIера 350 политикаш а, дипломаташ а, бизнесхой а вовшахтухуш йолу. Швейцарерачу Давосехь дIахьош йолчу форумо дуьненан экономикна беш болу тIеIаткъам санна лору тергамхоша Мюнхенерачу конференцино дуьненаюкъарчу политикана беш болу тIеIаткъам.\nМюнхенерчу конференцехь дийцаре деш ду кхерамазаллин хаттарш


Нохчийчоьнан мидалш, нешанаш, Iаламаташ\nОхан-бутт 02, 2017\nНохчийн фалеристиках книга\nФалеристика - историн Iилманан цхьа дакъа ду. Цо толлу пачхьалкхахь хиллачу а, долчу а Iедало нахана цхьацца хьунар гайтарна луш долу совгIаташ. Доккхачу декъанна, мидалш а, седарчий а ду уьш. Iилманчас Муцаев Iаьлвис арахецначу книги тIехь тIехула дийцина ца Iаш, кIоргга теллина Нохийчохь тIаьххьарчу 2-3 бIешарахь лаьттинчу пачхьалкхаша деллачу совгIатийн система.\nДуьххьара цо теллина Шамал-Имаман заманахь луш хилла совгIаташ. «Мидал», «нешан», «Iаламат» цIераш хилла оцу заманахь эскарехь лучу совгIатийн, дуьйцу Маршо Радиога книгин авторо Муцаев Iальвис.\nМуцаев: «Вайн фалеристика Шемал волчу заманахь дуьйна схьайогIуш ю. Медалех – «мидал», орденах – «нешан», некхатIе тосучу совгIатах - «Iаламат» олуш хилла. Ала деза, тахана йолу совгIатийн система а, хIетахь хилларг а цхьатерра ю. Иштта, кхо совгIат ду тахана а луш. ХIетахь и совгIаташ юккъедаьхнарг нохчо ву - Сафаров Юсуп».\nДукхачу нахана ца хууш а хила мега, амма мидалш а, нишанаш а, Iаламаташ а елла ца Iаш, тIематасадаларехь кхеравелларг, я воьхнарг а хилла билгалвоккхуш Шемалан заманахь. Стеган букъан тIе тоьгуш хилла кIади, я аьтто пхьаьрсах йоьхкуш хилла бехчалг.\nШамал заманахь и совгIаташ дукхачу декъана детех деш хилла, дийцира Iилманчас Муцаев Iальвис.\nМуцаев: « Шемала ша луш хилла лаккхарчу хьаькамашна совгIаташ. Иштта, цо бакъо елла хилла наибашна а шайгара совгIаташ дала. Дукха хьолех суьйлийн пхьераша еш хилла и мидалш а, нешанаш а. Цхьаерш терахь долуш хилла, кхиерш - цIераш а йолуш».\nБархI декъах хIоттина ю Муцаев Iаьлвис язйина Нохчийчуьрчу фалеристиках книга. Советан пачхьалкхехь а, Ичкерин а, хIинцалерачу Iедалан а совгIатийн система а кхачам боллуш юьйцу цо.\nБилгалдолу, масала, Ичкерин пачхьалкхо луш хилла мидалш а, нешанаш а, Iаламаташ а цхьа а дешех а, детех а йина хилла йоцийла. Ткъа хIиинцалерачу Iедало луш йолу Кадыровн нешан а, «Ненан сий» олург а цIенчу дешех дина ду. Хьалхарниг 50 грамм дешех, важа - 30 грамм дешех. КхидIа а дуьйцу книган авторо Мацуев Iальвис.\nМуцаев: «Ичкерин хеналерчу совгIатех цхьа а дац дешех, детех дина. Церан кехаташ тIехь ду, цхьа гIуллакх тоделча, хуьйцур ду, аьлла».\nМуцаев Iаьлвин книга шен кепехь дуьххьара бина болх бу, 500 экземпляр бен яц зорбане яьлла. Боккха пайда оьцур бу цунах къоман истори толлучара.


Иттаннаш миллионаш ахча лачкъийна Борзехь долчу эскаран декъехь\nСтигалкъекъа-бутт 14, 2012\nОьрсийчоь -- Къона оьрсийн салттий хIумакхалла кечлуш бу, 2012\nНохчийчохь ницкъаллийн структураш латто ахча кхоош дац Оьрсийчурча Iедалша. Цхьаболча цу ахчанна тIекхочийла йолчу наха цунах пайда оьцу, коррупци лелош. Иштта кху деношкахь кхеле озийна 3 эскархо ву, 114 миллион сом барамехь ахча лачкъийна, аьлла, бехке а вина.\nШуьйта кIоштарчу Борзе олучу эвлайистехь лаьттачу оьрсийн эскархойн декъера лачкъийнарг ду 114 миллион сом. Цхьацца бозбунчаллаш а лелош, йина йоцу харжаш тIе а яз еш, оцу декъера цу тайпа курхалла дина аьлла, бехктакхаман гIаьнта хаийна ву цигара кассир а, финансийн урхаллан куьйгалохо а, ял яккхаран инспектор а. Нагахь санна кхело, талламо бохуш болу церан бехк тIечIагIбахь, итт-итт шо тоха мега хIоранна. Ишшта царна доккха гIуда а догIу, цу тайпа зулам дарна.\nТахана Нохчийчохь уггаре а лераме, аьлча а, уггаре а пайда хуьлучу балхах цхьаъ бу оьрсийн эскархойн дакъошкахь беш берг. Алап а ше-шен хенахь хуьлу. Нагахь санна хьо цхьажимма лела хууш валахь, оцу кертахь болчарна хьо тешаме а хетахь, таро гIеххьа лакхайолу меттигерачу бахархойх, царна болх бечеран.\nХIинца билгала олийла дац, кхоччуш тоьшаллаш доцун дела, мел барам бу оцу зуламийн, амма, аьтто болучу агIора курхаллаш леладо, шаьш эскархойша а, царна болх бечу нохчаша а. Леча цIе йолу жима стаг гIишлошъярхо ву. Стохка дика болх а карийна, шен накъосташца бригада а кхоьллина, цо къахьегна цхьана эскаран декъехь. Шен цигахь зеделлачуьнах лаьцна иштта дийцира цо Маршо Радиога.\nЛеча: Шо хьалха, эскархойн декъехь кхузза тIекIала йолу гIишло яра оха ян тIелаьцна ерг. Иттех стаг вара тхо. Бетон юттуш, цу юккъахь йолчу каркасца арматураш дIаехка езаш яра, гIишлонна чIагIо хилийтархьамма.\nЦигарчу хьаькамаша бетон юккъе арматураш ца йоьхкача а мегар ду аьлла, оха ишшта дира. Оха мегара дац ишшта боххушехь дира иза. ШозлагIачу дийнахь, еанчу комиссин юкъарчу цхьана декъашхочо арматура, дIай-схьай а саттийна, бетон юккъера схьаяьккхира.\nТхоьга уьш иштта чу йоллийтинарг, кхин эхь а ца хеташ, тхуна тIе бехк билла гIерташ вара. Ишшта Iедалера ахча доккхуш бу-кх кхузахь нах. Кхана-лама, оцу гIишлонна цхьаъ хилахь, тхайна тIе бехк билларна кхоьруш долу тхо цIадаьхкира-кх цигара.\nЛеча санна, тIехь жоьпалла ца дезарш болу нах, кIезга бац махкахь. Амма ахча делчхьана цул тIаьхьа сийна цIе яларх бен дIа а ца хетарш а бу шортта. ХIинца Соьлж-гIаларчу тIеман кхелехь листа долийначу гIуллакхана тIехь терго еш болчеран цхьа а шеко яц, оццула дукха ахча лачкъош и кхо стаг хилла Iийна ца хиларан. Амма уьш, дийцарехь, дукха лекха бу, нийсонан куьйг тIекхача.


Адама Султана Олхазаран сайт "Динул-Ислам" - Хаттаршна жоьпаш - Зуда йита кхачош долу бахьанаш вай шариIатехь муьлханиш ду? Коьрта агIо\nЛекха хинволчу АллахIа аьлла: [Цуьнан (АллахIан ницкъ а, къинхетам а гойтучу) билгалонех ду Цо шуна шух шайха зударий кхоллар, шуна цаьрца синтем хилийта; шуна юкъахь безам а, къинхетам а хилийтина Цо].\nСийлахь АллахIа оцу айатехь довзуьйту вайна Ша стагана а, зудчунна а юкъахь безам кхоьллина хилар, къинхетам а, къахетар а кхоьллина хилар, цаьршинга дахарна халонаш тIехь вовший гIо дайтархьама, цаьршинан доьзал уггар онда бух тIехь, уггар кхачаме низам тIехь даим латтийтархьама, синтем болуш, синпаргIато йолуш, машар болуш. Цундела стага зуда шеца латтайо шена иза е́за дела, йа шен цуьнгахьа къинхетам болу дела, масала цаьршинна юкъахь доьзалхо хилар бахьана долуш, йа иза цуьнан напхане хьашт хилар бахьана долуш, йа иштта кхидолчу бахьанашна.\nТкъа иза вон лоруш хилча, зуда йитар хьанал хIунда дина-те аьлла хаттар кхолладелча, хаа деза, зуда йитар ца ваьллачу денна хьанал дина хилар, йа вуьшта аьлча, доьзалан дахар цхьанне агIор тарлуш дацахь, доьзална юкъахь хIоьттина «ба́ла» бухатоха кхин агIо яцахь, цаьршинан дахар сатухийла доцучу «жоьжахатене» дирзина делахь, безаман а, къинхетаман а меттана лелаш ерг оьгIазло а, цабезам а, хьагI а, къовсам а, гIиллакх дохар а делахь, цунах берашна а, дена-нанна а, гергарчарна а, зударшна а бала хуьлуш белахь, майрий-зудий кхидIа а цхьаьнаIеран зен и шиъ дIасакъастаран зенал алсам делахь - тIаккха мегаш ду и шиъ дIасакъастар. Ткъа дIасакъастаран а шен некъ бу. Жимма бахьана ма-даьлла зуда йитар а, доьзал бохор а, «ондачу чIагIонаца» бина мах бохор а цхьанне агIор нийса дац. Доьзална юкъахь цхьа цакхетам кхоллабеллехь, цхьа вас йоьжнехь, цхьа хIума галадаьллехь, и хIума дIалуьстуш, АллахIа тIедожийна ду зуда йитале хьалха кхин масийтта некъ лелор – зудчунна хьехар дар, хазчу кхетамца иза кхето хьажар; тIаккха а гIуллакх ца хилахь дов дар, вижар зудчунах къастор; тIаккха а гIуллакх ца хилахь, доьзалан уьйр йоха герга йаханий хоуьйтуш, зуда юхахьа ялар генадаьллий хоуьйтуш, гIуллакх йитарна герга кхаьччий хоуьйтуш зудчунна чов хир йоцучу кепара тохар. Уьш доцурш а, кхидолу бахьанаш а лело мегар ду, делахь а уьш алсам хила йиш ерш ду. ТIаккха, нагахь санна зуда цхьанне агIор нислуш яцахь, доьххьара вай ма-аллара, нагахь санна и шиъ цхьаьнаIеран зен и шиъ дIасакъастаран зенал алсам делахь, тIаккха йогIуш ю зуда йитаран рагI. Ткъа нагахь санна юкъадоьжна дов делахь – доьххьара маслаIат лелон догIу, тIаккха майрачуьнан агIор а, зудчуьнан агIор а маслаIатан кхелахой юкъабо́лийта беза, цара барт бахь барт хир бу, цара дIасакъастар гIолий ду алахь дIасакъаьстар ду. Вай вуьшта аьлча, зуда йитар уггар тIаьххьара «дарба» ду.


Кху аьхка КъахIирехь дIалаьцначу гIалгIайн пхеа студентех цхьаннан кхолламах хууш хIума дац аьлла, хаамбина Оьрсийчоьнан пачхьалкхан Думан депутато Газгиреев ЮшаIа. Уьш дIалецаран бахьанаш талла юкъаеанера омбудсмен Москалькова Татьяна а.\nМаршо Радионо яздира, дахначу шеран аьхка дуьйнна Мисарахь доьшуш хилла ГIалгIайчуьра пхи студент дIалацарх. Церан гергарчара хаамбарехь, тIулгийн цIенкъахь латтош хилла уьш, бухатийса гоьнаш ца луш, юучуьнца а кхачо йоцуш.\nГIалгIайн диаспорийн векалша митингаш дIаяьхьира, студенташ маьршабахар тIедожош Венехь а, Стокгольмехь а, Парижехь а.\nЛаьцначу пхеа жимчу стагах вих КъахIирехь набахтехь ву аьлла, дIахаийтина депутато ГIалгIайчоьнан куьйгалхочуьнца Евкуров Юнус-Бекца хиллачу цхьанакхетарехь. Цхьана студентех хууш хIума дац аьлла депутато, яздо "Интерфакс-Юг" хьостано.


Кхаьънаш дукха оьцучу пачхьалкхашна юкъахь ю Оьрсийчоь кхушара а\nДуьненаюкъара Iедалх йозуш йоцчу Transparency International организацино шинарин дийнахь зорбане даьккхинчу кхаьънаш эцаран рапорто бахарехь, дуьненарчу 177-чу пачхьалкхана юкъахь 127-чу меттехь лаьтташ ю Оьрсийчоь.\nОцу кепара, Оьрсийчоьно мелла а тодина шен хьал, 133-чу меттера хьала а яьлла. Делахь а, кхечу пачхьалкхашкара хьал кхин а галдарца дузу иза говзанчаша. Масала, хьалха Оьрсийчоьнца лаьтташ Казахстан 140-чу метте дIататтаелла.\nУггар кIезиг кхаьънаша хьал талхийна пачхьалкхаш лору Дани а, Керла Зеланди а. 3-чу меттехь ю Финлянди.\n«Кхаьънаш эцар» къасточу хенахь тидаме оьцу стоьландайшна кхаьънаш балар, Iедалехь болчу наха пачхьалкхан тIедиллар кхочушдеш йоькъу са а, бюджетан ахча шен хьашташна дерзор а, Iедало коррупцица къуьйсуш лелорг а.\n1995-чу шарахь дуьйна коррупцина хьесапдечу Transparency International организацино дийцарехь, 70% процент пачхьалкхаш ю кхаьънаш эцарца бала хьоьгуш.


"МоттаргIанийн система". Муха кхуллу Къилбаседа Кавказехь наркотикашца доьзна бехкаш\nДагестанерчу Хасу-Юьртан яхархочо Курашова Юлдуза наркотикаш йохкар толлучу бекхтакхаман гIуллакхехь гучудаьлла полисхой лаьттинчу Сайпулаев Рамазана а, Алиев Шемала а доцург кхоллар. Зудчун адвокат тешна ву, бIеннашна, эзарнашна санна, наркотикаш деккъа дIа кIелакхийсина бохучух.\nИнарла прокуратурин официалерчу статистико бахарехь, 2021 шеран исс баттахь Къилбаседа Кавказан федералан гонехь 8 эзар гергга наркотикашца доьзна зулам гучудаьлла. Лидерашлахь бу Ставропол-мохк (2573 зулам, пачхьалкхехь 16-гIа меттиг), Дагестан (2156 зулам, 19-гIа меттиг). Лахара ду и тайпа терахьаш Кхарачой-Чергазийчохь (261 зулам, пачхьалкхерчу 84 регионашлахь 74-гIа меттиг), Нохчийчохь (342 зулам, 76-гIа меттиг), ГIалгIайчохь (230 зулам, 80-гIа меттиг). Къилбаседа Кавказехь болх бечу бакъонашларъярхошна а, адвокаташна а хетарехь, оцу зуламах дукхахдерш а ду полисхоша наханна шаьш-шайггара цхьацца бахьанашца тIекхийллина.\nИмамашна тIера криминалан авторитешна тIекхаччалц\nНаркотикашца боьзна бехкаш, бух бацахь а, шайна тIехьарчо тарлучех бу хьалха нароктикаш лелорна набахти текханарш. Царна тIехь атта ду "статистика ян", дуьйцу ХIинжа-ГIаларчу адвоката Магомедов Шемала. Цо дагалоьцу ша цкъа гIодеш хилла стаг: набахтера араваьлла кIира доллушехь, керла бехк тIебаьхьна цунна – хьалха цуьнца цхьаьна наркотикаш лелийначо ша волчу кхайкхина иза, ткъа дIакхаьчча бухахь хIара ларвеш Iаш хилла полици.\n"Оьрсийчоьнан "нийсояран" система йоьлла некъ бу наркотикаш, герз, патармаш бухакхийсар. Цундела оцу хьоле нисвала тарло наркотикаш лелориг а, цкъа а цалелийнарг а – хуьлда иза юкъараллера жигархо, оппозиционер, шен бахам кхечунна безабелла бизнесхо, Iедална, ницкъхошна новкъа верг милла а", – элира Магомедовс Кавказ.Реалиица шен къамел деш.\n"Наркотикаш низам а дохош эцар, Iалашъяр, дIасаяхьар, яр" олучу Оьрсийчоьнан Бехктакхаман кодексан 228-гIа артикл дуьхьалъял тарло ур-атталла бусалба динан Iедалчина а, моллина а, имамна а, уьш мел наркотикаш шайна хьарам йина бехаш хиларх а.\nМасала, 3,5 шо хан туьйхира наркотикаш лелорна Кисловодскечу маьждиган имамна Байчоров Курман-Iелина. Харц ахча хьош воьду аьлла, Мирный юьртахь некъан полицино сацийнера цуьнан машен, ткъа цунах хьовсуш "карийна" лелон мегаш йоцу коьчал юкъахьарчийна ларч. Ша Кисловодскехь, тIехь мимра а йолуш маьждиг дан гIертарна дина шена дуьхьал зулам, ша и маьждиг, Iедалхой а, гIалин прокуратура а резайоццушехь, дина волуш воллура, шеца наркотикаш хилла яц, бехира Байчоровс талламхошка а, кхеле а. Оьрсийчуьра умма вуно оьгIазъяхийтира оцу бехктакхаман гIуллакхо, иза кIелхьарваккха гIиртира дуккха а бевзаш болу Iеламнах.\n2017 шарахь низам а дохош герз а, наркотикаш а лелорна бехкевира ХIинжа-ГIаларчу официалехь салафийан долчу "Тангъим" маждиган векал Магомедов Мохьмад. Хьалхо цо бусалба наханна тIетIаткъамаш бечу Iедалхошна шен резавацар дIакхайкхийна хиллера, амма баьхнера, ницкъхошца иккхина муьлхха а конфликт машарца ерзош хила еза.\nКарайо наркотикаш наггахь криминалан авторитеташкахь а – уьш набахте хьийсо кхин бахьана ца карош хилча. Масала, "низамехь волу къу" Абдулхаликова Зиявудин (Зява Махачкалинский) Каспийскерчу кхело 2015 шарахь бехкевира наркотикаш лелорна – официалан версица, 2,7 грамма героин яьккхинера цуьнгара. Кхело 1,5 хан туьйхира цунна, артикло 3-10 шо кхачош елахь а. Изоляторехь техкна хан чу а лоруш, кхелан цIа чуьра дIавахийтира хан тоьхнарг.\nТIаьхьо адвоката Мудунов Константина оу хьокъехь иштта дIахьедира: наркотикаш Абдулхаликовна бухакхийсина, цундела прокуратуро юха а ца таллийтира оццул кIезиг хан кхайкхор, кхел резахилира хьолаца, бехк тIехкоьллина хиларна.\nКхелаша тидамза дуьту гIалаташ. Амма даима а ца дуьту\n"Талламчаша кхуллу оцу артиклца догIу гIуллакхаш – тIебаьхьна бехк шеко а йоцуш тIехь буьсуш хиларна. Ас бакъоларъярхошца цхьаьна болх бок ест-кеста, со а нисвала тарло иштачу бехка кIел, ойла йо ас: соьга хIун далур дара иштаниг нисделча? Уггаре хьалхарниг – бозуш боцу тешаш кхайкхийта беза даьллачух тоьшалла дан, мегар дац полисхоша балийна тешаш аьттехьа бита. Кхеташ ду, кхело тIеоьцуш ду церан тоьшаллаш а, и нах бевзаш а, полицехь болх беш болуш санна белахь а, цара муьлхха а кехат тIечIагIдийр дуйла куьйгаш яздина, хуъушехь. ЛартIахь долчу хьелашкахь и тайпа тоьшаллаш чекхдевр дацара. Бозуш боцу тешаш балабайта беза иштачу хьоле хьо нисвелча", – боху адвоката Магомедов Шемала.\nКхин цхьа хьехам а бу цуьнан – аьттехьа а мегар дац хьайн йоцчу зуламе хIума юкъахьарчийначу уьйригах, ларчах куьг Iотта, уьш чутаIийна хила тарлучу хьайн кисана ма дилла куьг. Ларча тIера ДНК-лар таллийта, цIий таллийта, наркотик юйла зейта.\n"Кхеташ ду, цо гаранти ца ло гIуллкх дIакъовлийта. Делахь а цхьа-ши процент хилла а, минимуме дуьгу дендолу зен", – боху адвоката.\nСтаврополерчу адвоката Зубенко Виталийс дийцира Кавказ.Реалиига, ша болх бечу хена чохь 228-гIа артикл масситазза яьккхина хааделла шена "системехь боцчу, Iедална ца безачу наханна" дуьхьал, аьлла. Шатайпа масал а далийра цо: полицино шеца "болх бан" тIедожийна хилла цхьанна, иза реза ца хилча – наркотикаш бухакхийсина.\n"Таханлерчу Оьрсийчоьнан режиман коьрта кхайкхам бу нрокоманица тIом латтор – цундела и санна долу девнаш кхелехь, процессан шога гIалаташна ши бIаьрг а къовлий, тоьшаллаш аьшпех даьхна доллушехь, хенаш етта. Вукху агIор, могIарчу бахархошца стереотипаш а еха, "цIе йоцуш кIур а хир бац", "Iедал харц дац", олу наха. Цу тIе, цхьаберш Iиттабелла хуьлу наркотикаш тоьхначара дечу зуламашна дуьхьал, кхоьру шайн бераша, берийн бераша уьш лелорна – халкъ кийча ду ницкъхошкахь карт-бланш латтийта", – боху Зубенкос.\nКавказ.Реалиин эксперта дийцарехь, ерриг Оьрсийчохьчул башхалла йолуш дац оцу артиклца Iедалхоша харцонаш лелор, "цхьа школа ю массанхьа а, цхьа Iаманташ ю". Иштачу девнашкахь адвокатна дусург ду ма-хуьллу нийсонехьа къийсавалар. Зеделлачо гойту, наггахь аьтто болу кассацехь толам баккха, гIулакх Лакхарчу кхеле хьаладига, хан лахара тохийта.\nНабахтеш юьзна ю "халкъан" шех олучу 228-чу артиклан 1-2 дакъошца чубоьхкинчу нахах, царех ах сов бу бехк а боцуш хенаш йиттина, чIагIдо Къилбаседа ХIирийчуьрчу адвоката Бедоева Инарас.\n"Зеделлачо гайтарца, наркотикашка марзвеллачунна хьанна а хаьа ша лелочунна дуьхьал набахтехь такха луш йолу хан йоккха юйла, цундела ца лела иза машнахь шеца наркотикаш а йолуш, арахула а ц алела иза кисана юьллий, цо кара ма-еъана дIатуху шех наркотик, дIаюьлий ца лела. Шайца цхьа йоккха ларч а йолуш и саннарш лоьцуш, цара иза бухакхоьссина хуьлу я цхьа провокаци хуьлу", – аьлла хета Бедоевана.\nЮриста дагалоьцу ша тешерг: цхьамма 9 шо текхна набахтехь. Цо дийцарехь, наркотик буха а кхоьссина. Набахтера мукъаваьлча, административан тергонна кIел лаьтташ хилла иза, полисхошна хууш хилла волу-воьду меттиг а, хан а.\n"Цкъа лаьцна цара иза, наркотик бухакхоьссина. Кхоьссина цхьа маьттаза, цхьа а эхь а ца хеташ. Юьхьанца и гIуллакх лелош сан накъост вара, цунна тIеIаткъамаш бан болийча, со а декъаяхара. Кхелахочо юьхь-дуьххьал хоьттура: хьуна хаьий, иза хIун бахьаница набахтехь Iийна, хьо цунна гIодеш ю? Стага зулам динехь, иза набахти текхна велахь, цунна юридикан гIо кхачо бакъо яц-кха?! Иза даиманенна а бехке ву-кх?! Гучудевлира гIуллакх тIекхоьллина хилар гойту факташ, прокурор кхийтира, адвокат соцур йоцийла, юхабаьккхира тIебаьхна бехк", – дагалоьцу Бедоевас.\nЦо билгалдоккху, цкъа наркотикаш бахьанехь чувоьллина стаг даима а кхерамна кIел вуьсуш хилар, цунна муьлххачу а хенахь Iедалхоша и зуламе коьчал бухакхосса тарлуш хилар,\n"Чохьваьллинарг цхьа а агIо йоцуш вуьсу, кхта ша кIира, бутт я ахшо даьлча юха а лоцур вуйла, наркотик шена бухакхуссур юйла хаьа цунна", – боху адвоката.\nБедоева Инарас масал далош дийцира ша дIахьош хиллачу цхьана гIуллакхах лаьцна.\n"Халахета наркотикаш лелошберш, лелийна болу нах къовсамна кийча ца хилча, шайна наркотик бухакхоьссина йоллушехь, къарло. Ас юридикан гIоьнна кIел эцна вара цхьа наркотикашка марзвелла стаг, цомгуш, гIаж лелош вара иза. Цунна хан максимум тухур юйла а хууш, полисхоша наркотик бухакхоьссинера. Суна а, цунна тIеIаткъам бора гIуллакх толлучу хенахь – жима ю респблика, массарна а бевза вовшийн", – кхидIа дуьйцу адвоката.\nЦо барт бина хилла ша гIодечуьнца, толаме кхаччалц я дерриг а дерззалц къийса. Шина шарахь дIабаьхьна таллам, кхелехь билгалдьлла тешашкара даьхна дареш харц хилар.\n"Дерриг а доьрзуш, цо чIогIа цец а йоккхуш, кхелехь хаьла а гIоттий, бехк шена тIеоьцу цо. ТIаьхьо боху соьга: со кIадвелла сайна туьйсучу кхерамех, кин гIора дац, бехк ма билла суна! Дуккха а беттанашкахь бина болх иштта байъира цо. Я кхин масал: дуккха а берийн нана – цунна бухатийсина наркотикаш, цо ша бахарехь. Къовсам дIаболий охашимма. Цхьа ха яьлча телефон етта соьг талламчас: хьо кхин шен адвокат хуьлийла ца лаьа оцу зудчунна. Цхьа шой,ахшой долу цул тIаьхьа,юх а телефон етта оцу зудчо: рогIехь наркотикаш бухакхийсина шена. ГIодар доьху, кIордийна шена, боху, полисхойн карахь, цаьрга бехкаш тIекхуллуьйту хIума а хилла яха".\nДийцина оцу зудчо, ша полицин оперативан белхахоша наркотикаца доьзна лоьцучу наханна дуьхьал тоьшаллаш дан кхойкхура кест-кеста, аьлла. Кхел а шек ца йолу тоьшалла дийраш шаьш а дуккхаза а наркотикаш бахьанехь набахтеш текхна на нах хиларх, иштачара муьлхха а тоьшалла до, муьлххачу а кехатна буха куьг яздо, кхело ши бIаьрг дIакъовлу оцу харцонна, шайн балха лелаш санна лела и тайпа тешаш полицина дареш дан.\n"Коьрта проблема ю чоьхьарчу гIуллакхийн министраллин системехь белхан эвсаралла гойтуш леларг "жамI" хилар ду. "Беттан жамI" оьшу оперативан белхахчунна, лакхарчу куьйгалхочунна дIагайта деза и "жамI" хIора хьаькамна а, цундела иза кхуллуш ду, наркотикаш буха а тосий. И "жамI" ситемера дIадаьккхича, лахлур дара бехкбоцуш чубухкучийн терахьаш, яссалур яра набахтеш, … амма оперна "жамI" оьшу", – боху Бедоевас халахетарца.\nОьрсийчоьнан Лакхарчу кхелерчу белхан статистикан департаментан терахьаша бахарехь, 2020 шарахь нароктикашца доьзна хенаш йиттина 70 142 вахархочунна, кхиазхой бу царех 1334, зударий бу 6589. Оьрсийчу наркотикаш мигранташа йIохьу, олу цхьаболчу хьаькамаша. Амма статистико гайтарца, Оьрсийчуьра нах бу чубоьхкинчех 68 эзар сов.\nПрезидента Путин Владимира дакъа а лоцуш, Оьрсийчоьнан Лакхарчу кхело дIаьяьхьначу кхеташонехь оцу хьукматан куьйгалхочо Лебедев Вячеслава билгалдаьккхира: 27% лахделла наркотикашца доьзна хенаш еттар тIаьххьарчу пхеа шера чохь. Амма хенаш йиттинчех 61% нах бац 35 шо долуш а.


Оьрсийн фанаташ хIинца а харцхьалела Польшехь\nМангал-бутт 18, 2012\nПолша - Оьрсий ву коьрта тIе "Оьрсийчоь" аьлла, йоза а яздина, Варшаверчу стадионехь футболе хьожуш, 12Манг2012\nОьрсийчоьнан футболан бертана 30 эзар евро барамехь гIуда тоьхна Европерчу Футболан Вовшахтохараллийн Берто. ХIинца иза дина кху беттан 12-чу дийнахь Варшавехь Полшин тоба ловзуш оьрсий харцахьа лелар бахьана долуш.\nХьалха Оьрсийчоьнна тоьхна долу гIуда дара 120 эзар евро. Оьрсийчоьнан футболан тоба юкъаряьлла Европан чемпионатана, амма оьрсийн фанаташ кхин дIа а къепедацарш лелош бу Полшехь.\nЮккъерчу хьесапехь фанатийн летаршкахь дакъалацарна полицино 200 сов стаг лаьцнера. Царах дукхах берш дIахецна, амма дуккха а набахтешкахь хIинца а бохкуш берш а бу. Масех стагана Полшерчу кхелаша хан а тоьхна.\nМасала, Оьрсийчурчу 4 фанатана, уьш летаршкахь хаьлхе дIахьуш хилар а, цара меттигерчу полисхошна чевнаш йина хилар а тидаме а эцна, масех бутт набахтехь баккха хан тоьхна. Оьрсийчоьнан Полшерчу векаллаллин атташе йолчу Пержинская Валерияс журналисташка бинчу хаамца, иттанаш кхечу оьрсийн фанаташна арахь яха хенаш тоьхна, итт-шийтта беттанашкахь.\nЦул сов, царна ахчанашца даккхий гIуданаш а тоьхна суьдхоша. Масала, фанаташа футболан майданна тIе а, гIалин урамкашкахь а мел кхоьссинчу шех файер олучу ягорагах 10 000 евро гIуда такха дезар ду церан, я церан метта Оьрсийчоьнан футболан федерацин.\nАла догIу, оьрсийн фанаташ Полшехь маьттаза лелар а, цара лелийна къепедацарш а чемпионатан бале девлла ца Iаш, Оьрсийчоьнан футболан федерацех а вочу агIор хьакхаделла хилар.\nИштта дуьненаюкъарчу футболан вовшахтохаралло УЕФА-но Оьрсийчоьнан футболан Бертана дуьхьала дисциплинаран гIуллакх схьадиллина. Диъ шо даьлча дIахьур йолчу Европан чемпионатехь оьрсийн тобанан мах хадош, цунна тIера ялх балл дIабоккхур болуш бу, фанатийн маьттазлонашна гIуда санна.\nФанаташ эзарнашкахь хиллехь а, шайн фуболан тобанан ловзарна тIеIаткъам бан аьтто ца баьлла церан. Хьалха хиллачу кху кепара чемпионатехь санна, мел кIезга а ах финале шаьш доьвр ду бохуш дIахьедарш дина хилла болу Аршавин а, цуьнан накъостий юхьIаьржонца цIабирзина.\nЦу хьокъехь Малхбузехь яьржина ю цхьа ша-башха забар: грекахой шайн махкахь кризисе хьал далахь а, оьрсашкара ахча схьа ца оьцуш, дуьхьал бевллачух тера ду, бохуш. Диъ шо хьалха хиллачу чемпионатехь оьрсийн тоба ахфинале ялар оьрсаша ловзарш эцна хиларца доьзна хила там бу бохург къедош ю и забар.


Вала бен кхин бакъо йоцу салафийа\nГIуран-бутт 15, 2015\nДагестанерчу салафия боламан хьолах лаьцна яздо кху деношкахь On Kavkaz интернет-портало. Кавказхошна дагестанхоша латтаеъчу оцу инфоромацин-аналитикан хьостанехь Юсупов Тимур ву ша бохучу авторо яздо: «Дагестанехь салафийаша шайн караялийтина йоккха таро. Шайн хенна цара политикехь жигаралла латтийнехь, уьш Iедалца а хир бара, церан нах Iедалехь а хир бара».\nОцу ойлане кхачале Юсуповс, юьхьараоьций, гойту кху муьрера хилам.\nХIинжа-ГIалахь, цкъа - Венгрин бIаьхойн, тIаккха - Котровн урамашкахь гонелаьцна литтина, ши маьждиг. Уьш дIакъевлина полицино, ткъа муфтиято чуьра имамаш хийцина.\nИштта, къовлларх лаьтта тахана а маьждигаш. Хилам тергоне бижар ду и ши маьIждиг Дагестанехь салафийан ши маьждиг ду бохуш дуьйцуш хилар.\nIедалан дайша "шайтIанаш" бен шайх олуш а доцчу кху хенахь нисло On Kavkaz портало, салафийаша шайн карара политикан мукъ, аьлча а, берриг а Iедалан карахь болчу оцу муькъан шайга лацалуш болу хьоз, ца лоцуш Iийра бахар.\nЮсупов Тимура, авторо, салафийа гарано баккъал а карахь Iедалца барт карон цхьа некъ а болуш, иза дIатесча санна дуьйцу.\nЦо бахарехь, Дагестанехь Iедале бахка а, парламенте кхача а, мехкан дахарехь дика адамаш а хилла, дакъалаца а таро йолуш баьхна салафийаш, ткъа царна, шаьш барт лаха арадевлла дацаре терра, тIом карийна.\nПхийтта шарахь ерриг а Къилбаседа Кавказан гIаланашкара, ярташкара, хьаннашкара танканашца, кеманашца, эзарнаш салтий ара а бохуш, "вахIабхой" ша олу нах Кремло хIаллакбечу юкъанна церан карахь яккхий шансаш яра шайна луург машарехь чекхдаккха, ткъа царна ца лиира барт тIеэца бахар, кIеда аьлча, корректаллах хьаса а боцу къамел ду.\nДагалоцур вай, масала, Ельцин Борис президентан даржах кIадвеллачу 1998-чу шарахь Дагестане, Кхарамахи, Чабанмахи ярташка, премьер-министр Степашин Сергей вар.\nЦо цигахь, къуьйллуш мара а буьхкуш, кхарах "вахIабхой" ма олийла, хIорш узуш-молуш а бац, ярташкахь шайггара дарбан цIенош хIиттош бу, кхарах "тоьлла адамаш" ала деза бехира.\nНийссо шо а далале, 1999-чу шеран гурахь, Кремлна дуьхьал гIаьттинчу Нохчийчоьнан хотIехь хьийза аьлла, каппашкахь, доьзалшкахь байина, багийра чабанмахой а, карамахой а.\nЦигара тIом Iуьналлехь а кхаьбна, Москох схьаварцана орца кхайкхийра Степашина.\nСтепашин: «Дагестанехь, Кавказехь, чIогIа хала хьал хоьттина. Со хIинцца кхаьчна цигара. Гарехь, вайгара баккъал а яла тарло Дагестан....»\nЗаманаш ю хIинца-м "шайтIанаш" лецар, кхеле кхийлар доцуш, хIаллакхден Оьрсийчохь. ТIаме бирзинчу оцу нахаца, салафийашца, барт лохуш Iедалера цхьа а ца хилла. Цкъа а ца хиттина Кремло цаьрга, шуна хIун лаьа, я аш хIун боху.\nОцу хьелашкахь, On Kavkaz портало шен авторан Юсупов Тимуран иртанехула, барт бийца ца ховшарна бехке а хилла, политикехь эшна, боху салафийаш. Ткъа дуй иза бакъ?\nКремло ша хIоттийначу Iазапехь даха ца луучу адамашна 1994-чу шарахь магийтира, «Маршо я Iожалла» бохуш, эхарта дIадаха. ТIаккха, 1999-чу шарахь, оццу нахах дийна бисинчарна некъ белира, «Делан калам я Iожаллах чекх Ялсамане» бохуш, пачхьалкхан гIопах тийсабала а, ницкъ карахь бацаре терра эга а.\n...И дерриг а ца лелча санна, хIаллакбеш лилхабаьхначу салафийашна On Kavkaz-о бехкбиллар го чаьмза, барам а боцуш чаьмза.\n"ШайтIанашца" къамел деш хуьлуш санна...


Украинехь марсадевлла тIемакхийсарш\nУкраинан Малхбалехь марсадевлла тIемакхийсарш. КIирандийнан буса украинахойн эскарийн дакъошна тIе 148-зза герзаш диттина сепаратисташа. Украинан лерина тIеман операци дIахьочу штабан пресс- агенталло шен Фейсбукерчу агIонтIехь хаамбо, оьрсийн сепаратисташа даккхий герзаш диттина Красногоровкехь, Пескехь, Марьинкехь, Первомайскехь а бохуш.\nЦул совнаха, «Град» герз диттина украинхойн декъашна тIе Троицкан кIоштахь. Украинан тIемалоша хаамаш барехь, Мариуполна гонахарчу ярташна Сартанна, Лебединскна тIе а даккхий герзаш диттина сепаратисташа. Лазийна 6, вийна 2 маьрша вахархо.\nИштта сепаратисташа а до аьрзнаш, шайна тIе Украинан эскарша герзаш диттина бохуш. Донецкна тIе даккхий герзаш а тоьхна, массех цIа дохийна, иштта Горловка г1алина диттина герзаш, 3 стаг а вуьйш, чIагIдо сепаратисташа.


Кхаанна ахча схьаоьцуш эпсар лаьцна Нохчийчохь\nОьрсийчоь -- Коррупцин да лоцуш кхаъ луш лелош долу ахча.\nТалламан комитетан эпсар лаьцна Нохчийчохь кхаанна ахча схьаоьцуш. Коррупцица доьзна зуламаш атта гIарадохуш дац Нохчийчохь. Официала лоруш ду, махкахь цхьанна а тайпана и санна кIоршаме хIума хуьлуш а дац, аьлла.\nАмма ерриге а пачхьалкх охьатаIийначу оцу уьно, шен орамаш мел йолчу регионашкахь а хецна, цхьанхьа дукха, вукхунхьа кIезга. Дикачу, токхечу дахаран масалле юьллу Нохчийчоь а юкъара ца йолу цигара. Кхузахь атта Iора ца доккху и санна зуламаш.\nМеттигерчу прокуратуро хаамийн гIирсашкахь дIасаяржочу пресс-релизашка хьаьжча а го иза. Дукхачу декъана, коррупци лелийна аьлла жоьпе озийна Iедалан хьукматийн куьйгалхой, дукхачу хьолахь, цIерашца а ца буьйцу, царна деш долу таIзар, доккхачу декъана жимачу гIуданашца а, я, иза могуьйтур дац, аьлла дIахьедарца хуьлу.\nОьрсийчохь дукха ю ницкъаллийн структураш. ХIоранна а, аьлча санна, аьтто бу, кхечу хьукматера цхьаъ зулам деш гучуваьлча, иза дIа а лаьцна, цуьнан хьокъехь таллам болабан. Цундела, кху деношкахь Нохчийчохь Талламан комитетан белхахо дIалацар дIадаьхьира кхерамзаллин сервисо. ДIалаьцнарг могIарера белхахо а вац. Иза, талламан комитетан Грозный-кIоштан декъан куьйгалхочуьн гIовс ву.\nХьалха-МартантIера аптекехь корта бахош долу молханаш духкуш ду, аьлла цуьнан долахо кхерийна хилла цо, кхаанна ахча ца лахь, иза чуволлуьйтур ву, аьлла.\n300 эзар сом хилла и гIуллакх дижорна дуьхьал цуьнгара доьхуш. Вукхо арз дина кхечу полисхошка. Цара къайлахчу сервисе а аьлла, 100 эзар сом цуьнга дIалучу хенахь дIалаьцна эпсар Юсупов Iийса.\nШайн белхан накъост дIалаьцначул тIаьхьа, Талламан комитетан Нохчийчуьрчу декъо шен сайта тIехь цунах хаам бина. Шайн могIаршкара, куьйгана цIена боцу нах гучубохуш а, царна таIзар ден болх шаьш кхин дIа а дIабахьа дагахь ду, аьлла.\nОцу дIахьедарх догйовхо хир яра и санна зуламаш кест-кеста хуьлуш дацахьара. Юккъараллехь а ма-дарра кхета хьолах. Лачкъош хилча, дуккха а лачкъо еза, тIаккхий бен хьо кIелхьара волийла дац.\nКоррупци, цхьана Нохчийчохь а, Кавказехь а хилла Iаш йоцуш, ерриге а Оьрсийчохьшуьйра яьржина ю. Иза дIаяьккха боккъала лаам белахь, массанхьа а къийсам латтон беза, аьлла хета бизнесхочунна Идрисов Валидна. Иза дукха хан йоццуш Москоха ваха дIавахна ву. Цундела, шена дика евзина цIера а, цигара а коррупци, аьлла дийцира цо Маршо радиога.\nИдрисов: «Нохчийчохь хьо лоьран а, ян доьшучу метте вахча, цхьанна а агIор хьан аьтто бац-кха ахча а доцуш иза чекхдаккха. Тахана цу тIехь болх болийча дика хир дара, и цIий муьлу нах совцийча. Москоха со схьавеъна дукха хан яц. Кхузахь кхечу агIор ду и хьал. Кехаташца а, кхечу хIуманца дерг а атта ду. "Тхан болх бу хIара", - олу цара».\nМоскохахь лаххарчу тIегIанехь коррупци лелораш дIалуьйцуш, чубухкуш хIума кест-кеста хуьлу, аьлла хета Идрисов Валидна. Даккхий ахчанаш лачкъийначарна деш долу таIзар а, хан мел йолу дайдо, элира цо.\nИдрисов: «Москохахь ахча лачкъош хилча, баккхийчу барамашкахь лачкъош иза далахь, царна хIума ца до. Захарченко полковник ца го хьуна, 100 сов миллион доллар цуьнгахь карийнашшехь, иза цуьнан дацарий, иза банко дIадиллина дарий, петар цуьнан яцарий, бохуш дийца буьйлабелла. Лаккхарчу тегIанехь лечкъадо кхузахь ахча, лаххарчу тIегIанехь могуьйтуш дац».\nКоррупци ерриге а пачхьалкхехь, ша цIе ца йоккху цамгаран тIаьхьара тегIанехь санна, яьржина хиларан тидам бо юккъараллахоша.\nЖирков Дмитрий куьйгалхо ву «Кхерамбоцу Даймохк» цIе йолчу, коррупцина дуьхьало ечу а, и хIума толлучу а юккъараллин. Цунна хетарехь, коррупци яржаран коьрта бахьана - цунна дуьхьала догIу таIзар деш ца хилар ду. Маршо радиога цо иштта элира.\nЖирков: «Коррупцица а, цуьнца мел доьзначу зуламашца а къийсам чIагIбан беза. ХIинца хьал иштта латтаран бахьана ду нуцкъаллийн структураша, я и болх дика бан ца хаахь, я кхечу бахьанашца иза дIахьош цахилар.\nМатериалаш цаьрга дукха кхочуш ю: юккъараллашкара а, могIарерчу нахера а. Амма, суна хетарехь, чоьххьарчу гIуллакхийн министраллан агIорара и къийсам дика беш бац. Ур-атталла цхьа гIуллакх юьхьар а лаьцна, иза толлуш хилча, иза кхеле наггахь бен ца кхачадо бехкечунна таIзар дайта".\nНохчийчохь цхьа иттех шо хьалха, кхечу агIор къийсам латтабора коррупци яржочу даржхошца. Хийла министр а, кхин волу лаккхара хьаькам шен бахамах волура Iедалан ахча лачкъош гучуваьлча.\nИштта ша гIараваларна кхоьруш, оцу даржашкахь ма-хуьллу шайна тIе пIелг хьажабан меттиг ца бита гIерташ белхаш бо дукхачара. Амма хIетте а, царел дика бехаш нах бац махкахь.


2011 шо — Википеди\nХӀокху версин 4 хийцам талла безаш бу. ЧӀагӀйелла верси теллина (2016, 7 март).\nАлиев, Гапур Хамидович (1949 шеран 2 январь — 2011 шеран 16 март) — нохчийн поэт, бард, драматург;\nАрсангалиев, Ислам (1974—2011) — нохчийн боксёр, кегирхойн юкъахь Российн а, дуьненан а чемпион, Дуьненан Кубкан борзан совгӀатхо, Российн халкъашна юккъера даржан спортан говзанча;\nАхтаханов, Руслан Абуевич (1953 шеран 14 март — 2011 шеран 15 ноябрь) — нохчийн поэт, Российн яздархойн бертан декъашхо, Артём Боровик цӀарах йолу совгӀатан лауреат, Вайн хенан гуманитарный академин проректор;\nУльбиев, Эльмурза Ульбиевич (1932 шеран 26 август — 2011 шеран март) — нохчийн боксёр, латархо, тренер, паргӀат кепар латаран а, классикан латаран а, самбо а СССР спортан говзанча, нохчийн паргӀат кепар латаран бух биллинчарех цхьаъ, халкъашна юккъера категорин суьдхо.\nХатуев Абдул-Хьамид (1952 шеран 1 сентябрь — 2011 шеран 19 январь) — Нохчийн Республикин Сийлахь поэт\nШамурзаев, Шамиль Алиевич (1932 шеран 9 январь — 2011 шеран 24 сентябрь) — нохчийн художник, Нохч-ГӀалгӀайн АССР Сийлахь исбаьхьаллин гӀуллакххо, Российн Федерацин Сийлахь художник, СССР художникийн бертан декъашхо;\nЯндаров Андарбек Дудаевич (1937 шеран 27 август — 2011 шеран 8 май) — философи Ӏилманан доктор\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=2011_шо&oldid=6086672»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 28 июнь, 18:25.


Нохчийчохь нах оьгIазбахна Оьрсийчохь арахецначу "Топи" сериалерчу нохчийн йоьIан вастана. Авторна кхерамаш туьйсу\nСоциалан машанашкарчу нохчийн пабликашкахь кхерамаш туьйсу Оьрсийчуьрчу яздархочунна Глуховский Дмитрийна. Бахьана ду цо сценарий язйина йолу "Топи" ("Калдаш") сериал араялар.\nСюжетан цхьа дакъа ду сериалехь Эля цIе йолу нохчийн йоI гойтуш – цуьнан васт ловзош ю актриса Володчинская Софья. Цу чохь йоI йоду шена тIехьийзачу нохчочух Топи юьрта.\nВолодчискаяс васт хIоттош йолу йоI эвхьаза гойту меттигаш ю сериалехь. Нохчийчуьрчу тIемийн тема а ю хьаеш. И дерриг а ца тайна социалан машанашкарчу нохчийн сигментех пайдаоьцучарна.\n"Топи" сериалехь нохчийн къоман а, нохчийн зудчун а сий ду бехдеш. Оцу сериалахь цхьана оьрсийн актрисас (Володчинская Софья Исааковна) нохчийн зудчун васт ловзадо, маьттаза лелаш гойту, дехар ду цунах дерг социалан машанашкахула даржор", – боху цхьана хаамехь.\n"ХIинца дуьйна дIаса а хьожуш лела… Цхьана видеохула нах къинтIера бахарх тоаме хир дац хьуна", – яздо кхечу авторо.\nСериална резабоцчийн посташкахь Глуховский Дмитрийна тийсина ца Iа кхерамаш, туьйсу нохчийн йоьIан васт ловзийначунна а.\n"Шайн зударех лаций яха ма-луъу кинош, ткъа тхан, йоьIан сий лахдича, къаьхьа мах луш ду. Леррина йина провокаци ю иза. ХIинца цхьамма цхьаъ дийр ду, тIаккха делха хIуьттур ду шу. Цул ца хьедича атта ду хьедан мегаш доцург, хьадан хьовха – дага даийта а", – яздина Глуховскийга инстаграмехь "__grozny___95__" ник йолчу стага.\n"Кестта хьоьга жоп доьхур ду, шек а ма вала хьо", "Ахь жоп лур ду оцу фильмерчу нохчийн йоIах, доллучунна а шен зама ю", – яздо кхечу комментатора.\nГлуховский Дмитрий оьрсийн яздархо, журналист, сценарист, радиопрограмма лелорхо, тIеман корреспондент ву. Вовза воьлла иза "Метро 2033" роман арахецча. Цуьнан "Топи" сериалан премьера хилла интернетерчу "КиноПоиск HD" платформехь 2021-чу шеран Дечкен-беттан 28-чохь.\nХьалхо, кхушара, критика ян а, кхерамаш тийса а долийра социалан машанашкахь Къилбаседа Кавказехь ламасташ дохош лелачу зударшна тIехь лаьттачу кхераман хьокъехь "Редакция" ютуб-каналехула арахецначу документалан фильман авторшна.\nДIадахначу шеран тIаьххьарчу беттанашкахь кхерамаш тийсира "Дождь" телеканалан журналисташна, цара доьзалшкахь ечу гIелонах бевддачу Къилбаседа Кавказерчу зударех лаьцна фильм яккхарна.


"Свидетели Иеговы" динан юкъараллин 15 декъашхо лаьцна Дагестанехь\nФедералан кхерамазаллин сервисан (ФСБ) белхахоша "Свидетели Иеговы" динан юкъараллин 15 декъашхо лаьцна Дагестанехь. Цара экстремизман чулацам болуш хIуманаш лелийна, аьлла хета Iедалшна. Къайлахчу сервисаша дийцарехь, лецначара маситта шарахь теллина экстремистийн литература. Цара уьйраш латтийна вовшашца шайн юкъараллин идеологи яржош.\nКху деношкахь ХIинжа-гIалахь кхело чуволла сацам бира "Свидетели Иеговы" юкъараллин 4 тIаьхьалонча. Церан хIусамашкахь талламаш бира низамаш лардон органийн белхахоша.\n2017-чу шарахь Оьрсийчоьнан Лакхарчу кхело экстремистийн юкъаралла лерира "Свидетели Иеговы". "Мемориало" дийцарехь, кхелан сацамехь далийна цхьа а тоьшалла дацара делах тешачаьргара Оьрсийчоьнна болуш кхерам хиларан. И юкъаралла йихкинчул тIаьхьа 80 сов стаг хьийзина Оьрсийчохь, бехктакхаман гIуллакхаш а кхуллуш.\n2018-чу шарахь ГIура-баттахь адамийн бакъонашкахула йолчу президентан кхеташонан цхьаьнакхетарехь Путин Владимира элира, "Свидетели Иеговы" юкъараллан декъашхой экстремисташ ларар "хIун ду а цахуург" (чушь) ду аьлла.


365 де оьрсийн маттана, 1 - нохчийнчунна\nДечкен-бутт 10, 2015\nНохчийчоь -- 2014 шеран Нохчийн меттан Де, Соьлж-ГIала, 25Оха2014.\n...Юха а тIаккха а ненан меттан гIайгIанех. Нохчийн мотт леш лаьтто олу хийлачо, олу иза шена а тIехь ца хуучу нохчочо а. Муха ю оцу шийлачу хьолан билгалонаш, хIун дича толур дара гIуллакх.\nХьехархоша шаьш къаро а еш, нохчийн мотт Iаморехь, оьрсийн маттаца дуьстича-м муххале а, ледара хьал ду ишколашкахь. Иза гуш ду тIехула бIаьрг тоьхча а. Нагахь оьрсийн мотт Iамо къастийнарг кIирнах ялх сахьт делахь, ненан маттана лург дац цхьаъ я ши сахьт бен. Кхузара берашна нохчийн мотт хаар а ду Iаламат ледарчу тIегIанахь. Хьехархо, юх-юха а цец а вохуш, «хIара хIун ду, и бохург хIун ду» бохуш, хеттаре буьйлу дешархой. Цу хьокъехь дуьйцуш ву Новр кIоштера хьехархо, байтанча Цуцаев Iалавди.\nЦуцаев: «Хьайна хьалха хIоьттинарг кхето гIерташ, ахь гIирсаш лоху-кх. И къамелах кхето, цунна нохчийн мотт ледара хар бахьнехь, оьрсийн маттахь дийца дезаш нисло-кх. Оьрсийн дешнашцаний нохчийн дешнаш кхето дезаш меттигаш йогIу-кх ишколехь».\nКарарчу хенахь вайнехан юкъараллехь хаало, хIинцца къамел динчу Цуцаев Iалавдис дийцинчуьнца ондда зIе а йолуш, «къам хIаллакьхуьлуш ду» боху дог-ойла. ДIа хьа-а мел винчу кхоллараллин белхочо –хьехархочо а, яздархочо а, нохчийн маттах, цуьнан а, къоман а кханенах а дог мел лозучо а даре до, «къам хIаллакьхуьлуш бу» боху кхетам юкъараллехь баржар бахьна ду ненан мотт вуно чехка, яккхийчу гIулчашца бицбаларе, бухбацаре боьдуш хиларца.\nЦу хьокъехь шена хетарг довзуьйтуш ву еххачу хенахь хьехархо болх бина ,тахана совдегархо волу Махметов Хьалим.\nМахметов: «Вайнехан мотт а ца хаьа,алфавит а ца хаьа. Къамел дан а ца хаьа. Минталитет а маттах йоьзна ма ю. Мотт ца хууш волу стаг нохчийн а вац. ХIун хир ду аьлчи, и шадолу чкъор,схьа тIекхиъна долу чкъор дIахедар ду-кх шайн къомах».\nМелла а шуьйрачу хеттаршна жоьпаш каро а гIерташ, сан къамел хилла яздархошца а, Iилманан белхошца а, хьехархошца а. Царех ву Ахматов Iалавди а, Хатаев Хьусайн а. Аша муха кхетадо, нохчийн маттаца а дузуш, къам хIаллакьхуьлу бохучу дешнийн маьIна? Мел бух болуш лору аш и ойла-хьажам? Дешан хьалхе каралаьцнарг ву Ахматов.\nАхматов: «Гуш долу сурт дера ду къам хIаллакьхуьлу бохург. Нохчийн къам кхечарех къасториг хIун дара – ненан мотт, гIиллакх,оьздангалла… Ишколашкахь нохчийн меттан сахьташ лахдеш ду. Ишколан программа юкъара нохчийн истори а, географи а дIаяьккхина. ГIиллакх,гIуллакх хууш берш, цIена нохчийн къомах схьабевлларш цхьацца бахьнешна махках а бевлла дIабахна…»\nХатаев: «Цхьа шеко а йоцуш стага юьхьанца къасто деза къам хене доккхург хIун ду. Уггар хьалха мотт бу. Мотт боху синмехалла юй, цуьнан ницкъ бу кхийолу синмехаллаш ларьян. Тхойга мотт ца ларлой, тхойга дин а ларлуш дац, цхьа хIума а ларлур дац. Оццу маттаца доьзна ду кхидолу массо хIума а.\nНагахь санна хьуна мотт ца хаахь,тIаккха хIуна гIиллакх а, кица а,кIадда а ца хаьа. Къомах къам деш долчу хазнех уггар а мехалниг мотт бу, иза тахана байлахь бу. Дешнаш кхоллалуш дацахь и мотта хебаш, хебаш… дIо цхьа цIока юй, ахь тIада а яй малхе яккха ахь, хаба а хебий, хьо цецволий вуьс-кх, ой аса охьаюьллуш хIоккхул мА яра хIара…\nМаршо Радио: ХьастагIа машенахь новкъа доьдуш цхьана Iилманчо боху, хьуь-л гой хьуна, оьрсийн маттахь яздинарг » Не забудь помянут аллахIа». Цхьа билгало иза а ю хьуна къам хIаллакьхуьлуш хиларан. Ахь муха кхетадо иза?\nАхматов: « Дера кхетадо оцу дIаяздинчу хIумане хьаьжжа. ХIунда до. Маттах дозаделла мА ду массо хIума а,цо латтош ма ду къам а. Таханлерчу дийнахь мотт муха бу. Телевидени схьаэца хьайна. Цу чохь къоман маттахь хьожийла мел хуьлу а, цунна хан мел ло а хьажахь, оьрсийн маттахь мел хуьлу а хьажа. Тхуна доккха хазахетар а хилла дIахIоьттира, шеран 365 дийнах цхьа де нохчийн меттан де ду аьлла кхайкхийча.\nТкъа цо хIун гойту? 364 де оьрсийн ду, цхьа де нохчийн ду. Хьо дIаса хьажа оьрсийн маттехь бен язораш гур дац хьуна. Хьо мичча гIала вахарх, Гуьмсе я Аргуне, йозанаш ахь тергал дича, хьуна хьо цхьана оьрсийн гIалахь ву моьттур ду-кх. Кхечу махкара веанчу стагна ша кхечу оьрсийн цхьана шахьар нисвелла моьттур ду-кх цунна.»\nМаршо Радио: ЛадугIуш берш нохчий бу, амма телерадиохь буьйцуш берг оьрсийн мотт бу,изза сурт тергалло ишколашкахь а – пайдаоьцург оьрсийн мотт бу. И хIун, дозалла ду?\nХатаев: «Иза эхь ду,эхь. Яхь йолчу стага иза кхетор ду эхь хилар. Тхан чохь пачхьалкхан мотт бу аьлла кхайкхинарг ши мотт бу. Iедало ша кхайкхийнехь цхьа хIума,цо ша кхайкхийнарг кхочуш дайта деза, кхочуш ца дахь таIзар дан деза. Цо и таллам беш а бацахь, шен сацам дахаре боьрзу я ца боьрзу и Iедал бала кхочуш а дацахь, цо кхайкхийнарг кхайкхорхьама кхайкхийна хуьлу.\nМаршо Радио: Мел бух болуш лору ахь Хьусайна дуьйцург?\nIалавди: « Иза кхин ца хиллал чIогIа бух болуш хIума ду. Нохчийн мотт Iамахьара, хаъхьара, оцу маттахь хIума араялахьара, и мотт шорлахьара, цунна тIехь болх беш Iилманчаш хилахьара аьлла, нохчийн меттан бала кхочуш бац. Сайн аьллар хилча, ас уггар хьалха тIеоьцу болу сацам бар-кх, массо цIерш уггар хьалха нохчийн маттахь хилийтар, ишколашкахь оьрсийн матте нийсса нохчийн мотт хьехийтар. Оха тхешан мотт лахбеш бу, хабарш дийцарел сов деш кхин хIума а доцуш.»\nНохчийн маттах а, къоман кханенан а балакхочурш а хилла лелачара хаамийн гIирсашкахула деш долчу зевначу, дезачу къамелашка ладоьгIчам-ма, хьал ца хуучунна мотало, шо-шаре далале ненат мотт Iамор, нускал духар дуьйхинчу йоьIан куц-кеп санна, дикачу агIор хийцалур ду.\nБакъду, лакхахь къамел динчуо мf-аллара, шеран чохь долчу 365 дийнахь цкъа бийцаре а беш,цул тIаьхьа, вукху 364 дийнахь Iуьллуш бу нохчийн мотт. Иза къеггина гойту, са а доьхкина, оьрсийн мотт биц ца балийта гIерташ, цу маттахь хьожийлаш а, ладугIийлаш а дечу журналисташа а, хьух пхьух боьлла, оьрсийн мотт бацо царна доза доцуш бакъонаш еллачу Iедалдайша а\nНохчаша стенна ца буьйцу шайн мотт?


8 салти вийначу Шамсутдиновс шена гечдар дехна\nЗабайкальехь эскархочун гIуллакх деш хиллачу юкъанна 8 салти вийначу Шамсутдинов Рамила кехат яздина ша латточу талламан изоляторчуьра. «Спасти рядового Рамиля Шамсутдинова» аьллачу тобано "ВКонтактехь" зорбане даьккхина цуьнан кехатан сурт.\n72.Ru хьостанца хиллачу къамелехь кIентан дас тIечIагIдина, и кехат билггал шен воIа яздина хилар.\nШегахьа мел хиллачунна баркалла боху Рамиля, къаьсттина шен дена. Ша дохковаьлла боху цо "собар ца тоьана, ца ваьлларг далийтарна". Рамила бахарехь, кхин дан хIума дацара цуьнан, хIунда аьлча, ницкъ бацара бала хьега.\nМаршо Радионо яздира, ГIадужу- беттан 25-чохь Забайкальерчу тIеман декъехь 20 шо долчу салтичо Шамсутдинов Рамила 8 стаг верах, шинна чевнаш йина хиларх. Талламан комитето бехкзуламан гIуллакх диллина, лаьцна латтош ву Шамсутдинов Рамиль.