Лай т1ехь т1едарчий (дийцар)\n– Салман, Салман, – бохуш цхьаъ кхойкхуш а хезна, корехула арахьаьжначу Хедина лаьтташ Идрис гира. Оццул Іуьйрре и стенна веъна хууш, жимма и хьовзо дагадеанчу Хедас, уча а яьлла, хаьттира:\n– Идрис, ахь хІун до, хьо лаа вуй?\n– Ву, Салман чохь вуй? – аьлла хаьттира кІанта, шелонна цІийбелла шен мара хьала а узуш.\n– Чохь ву иза-м.\n– Деца, делкъанна ишколе вахале, жимма салазаш хоьхкур яра охашиммо, соьца воуьйтий ахь иза?\n– Идрис, хьо дукхавахарг, хІинца а меттара гІаьттина а воцу, ас ваийтича а, и муха вогІу хьоьца? – аьлла, къамел а сацийна, къежачу Идрисе хьаьжжинчохь латта йисира Хеда.\nНанна чул хьалха шен доттагІчо бетта мохь а хезна, корех арахьаьжча, диллина ло а гина, сихха шен барзакъ тІе а дуьйхина, салазаш хехка ваха кийчча нанна тІехьа лаьтташ вара Салман, и дара Идрисан къежар.\n– Идрис, хьо стенна къежа, – аьлла, цецъяьлла хаьттира Хедас?\n– Деца, суна бехк ма биллалахь, хьайна тІехьа хьажахьа!\nИдриса бохург дича, цунна гира, шен Іаьнан барзакъ тІехь а долуш, лаьтташ ша вижина ву боху шен кІант. ТІаккха ша а, Іан а ца елла елаелира Хеда. Идрис хьовзо а гІоьртина, Хеда ша хьовза а елла, чекхделира гІуллакх. Нанас кхин хІумма а алале:\n– Нана, со жимма салазаш а хаьхкина цІа вогІу, тІаккха ас юург а юур ю, ахь де аьлл-аьлларг а дийр ду, ткъа хІинца салазаш хехка ваха бакъо лохьа суна, динна шарахь сатийсина-кх ас кху дийне, – аьлла, кІант шена хьаставелча, нанас ваха бакъо елира цунна.\nХедина дагадеара, ша а мел сатуьйсура дуьххьарлерачу лайлахь ловза, салаз хахка, лайн баба ян а. Мел ду уьш, дагадахкийта лиъча, бераллехь хилла хІуманаш. Уьш дага мел догІу а, логе шад а хІуттий, хорам хилар бен кхин хІумма а ца хуьлура. Цундела дІатоьттура Хедас и жималлин хан. Делахь а и цхьа де диц-м ца лора цунна.\nТахана шен кІанта санна, дуьххьара ло диллинчу Іуьйранна, ненера пурба а даьккхина, шен вешин когсалазаш а эцна, уьш хахка яха тохаелира Хеда. ЙоІа когсалазаш хоьхкуш ца хуьлу, ас хьуна тІехууш йолу дечигсалаз йийр ю, хьайна атта хоьхкур ю ахь, аьлла, дас салаз йира Хедина.\nЦу салаз тІехь гу тІера чухахкаелла йогІучу Хедина, мичара долу а ца хууш, цхьа доккха жІаьла тІаьхьаделира.\nБераша маьхьарий хьоькхура, цхьаберш салазаш тІера охьабетталора, ткъа жІаьла Хедина юххе а иккхина, лета а леташ, дедда догІура. ТІаьххьара, пальто а лаьцна, салаз тІера чукхоьссира цо иза. Доккха а, онда а ша хиларе терра, жІаьло, пиллиг санна, ловзайора йоІ. Мохь хьоькхура Хедас, бераша орцанаш дохура. Эххар а, баккхийнаш тІе а кхаьчна, жІаьлера схьаяьккхира Хеда. ТІеюьйхина дуккха а хІуманаш хиларна, чІогІа лаза ца еш яьллера, цхьа-шиъ мерцхалг даьккхинера, масийттанхьа меже Іарж а йинера.\nХедина, больнице а йигна, жІаьлех цамгар ца ялийта, мехий туьйхира. ЖІаьло ша хьекхийча а, оццул Хеда елха а ца йилхира, и мехий тоьхча санна. И дага а деъна, гІеххьа елар а иккхира Хедин.\nЦул тІаьхьа, цу жІаьлех хІун хилла, цхьанне а ца хиира, и хьéрадаьлла хирг хиларх-м кхийтира массо а.\nТкъа Хедина, ша жима хиларе терра, сихха гІоли хилира. Цхьаммо ала ца аьлча, дага а ца догІуш, дицделира и ирча де. Амма йоккха мел хуьлу, и саннарг, иштта кхин а бераллехь хилларш дагадаьхкича, тахана салазаш хехка вахана шен кІант санна, цу берех дІа а кхетта, цаьрца ловза яххал, бералло шега дІакхойкхуш-м хетара цунна.\nДелахь а, Хеда йоккхайоьра, тахана цу берашца шен ловза йиш яцахь а, царна маьрша еанчу заманах. Цо ойла йора, геннахь, гу тІера чухехкалун, лай тІехь тІедарчий санна, бераш гуш, цо уьш, хьесап деш, дагардора, цо уьш хІора а шен бер санна хьостура, цхьа тІеда чухахкабели, ши тІеда чухахкабели, бохуш. Уьш тІедарчий дацара, уьш салазаш хоьхкуш, ирсе еанчу замано дегнаш хьоьсту бераш дара, уьш лаьмнийн тІаьхьенаш яра.\nТкъа берашна-м ца хаьара, Хедас къайлах шаьш хьестар, и шайх хьегар а.


Кадыровхошна ламазаш дан бертаза шайн бераш гулдарх латкъамбина Соьлжа-ГIалара дайша-наноша\nНохчийчуьра яхарха Соьлжа-ГIаларчу маьждигна хьалха, гайтаман сурт\nСоьлжа-ГIалин бахархоша латкъамбина, гIалин коьртачу маьждигехь кадыровхошна тIера ламазаш дан бертаза шайн бераш дIагулдинера аьлла. Берийн бошмашкара дайша-наноша дIасабахьийтинчу хаамехь боху, йоллу республикехь тIедожийна хилар оцу "флешмобехь" дакъалаца.\nХьалха оппозицин нохчийн 1АДАТ боламо зорбане даьккхинера Соьлжа-ГIаларчу маьждигера сурт. Цу тIехь кIайн, сийна, цIен духаршца бераш ду Оьрсийчоьнан байракх тIерачу беснашкахь дIахIиттийна.\n"Флешмобехь" дакъа ца лаьцначийн дайшна-наношна кхерамаш тийсинера, бераш дIадохур ду школазхойн дешаран хьукматашкара аьлла, дийцина Кавказ.Реалиин корреспонденте Соьлжа-ГIалара а, цуьнан гонашкара а масех къамел динчара.\n"Кхерамаш тийсина, цхьана а берийн беша тхан бераш дIаоьцур дац аьлла. Вуьшта къаьстина элира, и кхерам бац, дIахаийтина информаци ю, кхиндIа оха тхаьш хьесап дан деза аьлла", - дийцина Соьлжа-ГIалина гена йоццучу эвлара вахархочо.\nШен бер маьждиге дахийта декхаре йира ша аьлла, дийцина кхечу къамелдинчо. И барам вовшахтоьхначийн Iалашонех иштта кхетийра цо: "Украинехь болчу салтих ламаз дан вовшахтоьхнера и бераш, хIунда аьлча, берийн дехаршна Дала жоп ло аьлла, КъурIанехь яздина хиларна".\nБертаза берашка оцу акцехь дакъалацийтарх Нохчийчоьнан Iедалхоша комментарий йина яц.\nКавказан регионашкахь акциш ю дIахьош Украинехь йолийна спецоперацина гIо латтош. Нах вовшахбеттачу флешмобашка, зорбанан гIирсаша дийцарехь, лоьхку суденташ а, дешархой а, бюджетан белхахой а.\nМагасан Iедалхоша пачхьалкхан "Юнармия" боламера кхиазхой юкъабалийра бIе метар йолчу Бертан БIавна тIе Z элп тIехь долу байракх тухуш.


Шоай са Iодиллар цар — Сердало\nШоай са Iодиллар цар\nХIанзчул 14 шу хьалха дар из. Массаза санна хьа а гIетта Iуйранна со араваьлча бIаргкхийттар са цхьаццанахьа гобоахаш лелача вертолетех. Доахан дIа а лаьхка чубоагIача исташа дувцаш дар, «…ГIалгIайчен моастагIа тIалетав» яхаш. Чехка телевизор хьал а сага хьажача «Evronews» яхача каналах хьахьокхаш хиннар доккха туржаI дар.\nИюнь бетта 22 ди эггара IаьржагIа а баьдегIа а, унзарагIа а долча деноех да Россе паччахьалкхен. Дукхача бехк боацача наьха вахар дIадихьа Сийлахь боккха тIом хьайна ди да из. ХIаьта гIалгIашта, шолха халагIа я, бехк боацача наьха синош дIадихьа, дукхаш миска дезалаш белхабаь из таьзет дахьаш дена ди, 2004 шера июнь бетта 22 дийнахьа моастагIа тIалатарца.\nЦу дийнахьа 200 совгIа бола гIаьрахой тIакхийттабар ГIалгIайчен. Шоашта хьаьнала бахаш болча дезалашта, бехк боацача наха, шоашта напагIа даккха, шоай мохк лорабе уйла йолаш лаьттараш иштта кхы а нах боабир цу унзарча зуламах. Цу довнах бехк боацаш 100 гаргга саг велар, уж боацаш 114 сог кхы хала даьра човнаш яь лозавир. Царех дукхагIчарех заIапхой хиннаб.\nИюнь бетта 22 ди. Цу дийнахьа байна нах дагабоахаш а, царна тIера сагIа доаккхаш, уж Даьлагара бехаш таьзета ди да ГIалгIайче гIолла. ХIара шера цу гIулакха хетаяь митинг Наьсарен дагалоацамаи, сийлени Мемориале дIакхохь. Укх шера а иштта митинг дIайихьар мехка бахархоша шоай байна нах дагабохаш, уж Даьлагара бехаш.\nИюнь бетта 22 дийнахьа хиннача митинге баьхка мехка бахархошца дакъалоацаш бар ГIалгIайчен Мехкда Евкуранаькъан Баматгире Юнус-Бек, Наьсарен шахьара да ТIумгIой Iалихан, бусалба Iилма дийша нах, тIема ветеранаш, юкъара болх лелабераш иштта из ди дагадоагIаш цига байначарна маьл дIалушбараш.\nМитинга ногIал чакхдаьлча цига а кхы хьалхагIа а шоай мохк бахьан долаш моастагIчоа дохьал латташ байначарна тIера, уж Даьлагара бехаш дуIаш а даь дIа-хьа къаьстар нах. Байнарех Дала къахетам болба, Дала гешт долда царна. Лозабаьчарна Дала моаршал лулда, хIаьта юхе бисача цIен дезалашта сабар лулда.\nЦу хана дукхагIа цига байнараш кагий нах бар – керда истий кхийла а саг йоалае езаш а. Уж бар къаман кхоане хьакхее езараш, мехка хьал тоадеш къахьегачарца цхьана мугIаре латта безараш. Бакъда, царна кхы дегIа хиннадац из, цигга хадаезаш хиннай цар вахара лар. Бакъда, шоай къаман бизза къонгаш а болаш, мехка тIавенача моастагIчоа дохьал айтта байра уж.\nИюнь бетта 22 дийнахьа 1941 шера а, 2004 шера а тIалетача моастагIаша даьча зулама хьаькъе мехка бахархошка кхайкам беш мехка керттерча сайта тIа язду ГIалгIайчен Мехкдас Евкуранаькъан Баматгире Юнус-Бека. Ший къамаьле Мехкдас белгалду из ди къаьстта гIалгIашта хала хилар: «ГIалгIай къаман тархьаре кIезига дац шоашта тIехьа наьха дегашка хала лар юташ дIаиха Iаьржача таьзета денош. Вайна шолха хала да из таьрахьа. Из дувзаденна да, 2004 шера июнь бетта 22 бийсанца гIаьрахой ГIалгIайчен тIалетарца. Цу буса хиннар, цIий Iодохийташ хиннача гIаьрахой ногIалех халагIчарех цаI дар, ГIалгIайчен бокъолораерах йолча органашта дохьали, маьрша бахархошта дохьали зуламхоша кийчдаь», – аьнна белгалду Мехкдас Евкуранаькъан Баматгире Юнус-Бека.\nИз хала таьзета ди дагар ца доалаш ба дукха мехка бахархой, хIана аьлча, цар цIен эздий къонгаш дIабихьаб цу дено. ГIалгIашта цIаккха а дицлургдоацача Iаьржача деноех цаI да из.\nЦу дийнахьа байнача наха хетадаь чурташ овттадаьд Магасе Чурча гIулакхий министерствона уллув. Цига хIара шера гул а бале цу халача хана байнараш – къаман эзди къонгаш дагабохаш вIашагIкхетараш дIакхохь Магасе. Цул совгIа, мохклорабеш байнача наьха юхе бисача дезалашта а, лозабаьчарна а цхьацца вахаре эшача хIамангахьа гIо-новкъостал деш болх бу Iаьдала викалаша.\n← Ценой своей жизни\nАграриям компенсируют финансовые потери из-за повышения цен на топливо →\nИнгушетия против террора и наркотиков\nМича дахад вай эхь?


Нохчийчоь -- Мисран кемано Соьлж-ГIала кхачийна шайн фуьтболан къоман тоба. Соьлж-ГIала, Мангал. 10, 2018\nОьрсийчохь футболан дуьненан чемпионат йолаяла дисина 2 де а долуш, Европарламентан депутаташ меттахбевлла цунна бойкот яре кхайкха деза аьлла. Цу Iалашонца Оьрсийчохь адамийн бакъонаш ларъярх лаьцна шаьш хIоттийначу резолюцина юкъа дипломатин бойкотах дакъа дало дагахь бу уьш.\nЕвропарламентан декъашхошна хетарехь, Евробертан Iедалан векалш чемпионате хьовса Оьрсийчу баха оьшуш дац.\nКарарчу хенахь Оьрсийохь дIайолалуш йолчу дуьненан чемпионатна бойкот кхайкхорах лаьцна дIахьедар дина лаххара а 5 пачхьалкхан политикан куьйгалло.\nБританин премьер-министро Мэй Терезас Зазадоккху-баттахь хаам бира, Солсбери гIалахь шалха агент хиллачу Скрипаль Сергейна а, цуьнан йоIана Юлияна а дIаьвшен тIелатар дар бахьана долуш, паччахьан доьзалш а, Британин министраш а Оьрсийчу боьлхуш цахиларх лаьцна.\nЦарна тIетайра Исланди. Чемпионат схьайоьллучу церемони ваха дагахь вац Полшин президент Дуда Анджей а. Кху беттан 7-чу дийнахь Оьрсийчу ца баха сацам бира Австралин Iедалан декъашхоша. Цу пачхьалкхан арахьарчу гIуллакхийн министр йолчу Бишоп Джулис дIакхайкхийра, футболан лавзаршка бIаьргтухуш шайн Москох векал хир ву аьлла.\nОьрсийчоьнан территорина тIехь хуьлучу дерриг а спортан къийсадаларшна бойкот кхайкхийна Украинин Iедалша.\nФутболан дуьненан чемпионат хилар бахьана долуш, Оьрсийчоьнна шайн тидам тIебахийтина дуьненерчу адамийн бакъонашларъярхой юкъарлоно.\nИштта, Iамерказ аз" портало бинчу хаамца, Iамеркан Хелсинкин комиссина хетарехь, фуболан дуьненан чемпионатехь толам баьккхина тобаншна совгIаташ далар дIадахьа деза "Оьрсийчоьнал арахьа", цу пачхьалкхехь адамийн бакъонаш талхош хиларна.\nЦул сов цу комиссоно кхайкхам бина чемпионатан декъашхошка а, хьешашка а "турнир тIеоьцучу пачхьалкхан куьйгалхо Путин Владимир гуш-хезаш къобалвеш" хIуманаш ма леладахьара аьлла.\nХьалхо Human Rights Watch вовшахтохаралло дехнера Путине Шемара маьрша бахархой хьийзор сацаде аьлла. Цу вовшахтохараллан куьйгалхочунна Рот Кеннетана хетарехь, "уггаре кху дуьнентIехь шуьйра гойтуш болу хилам шайн махкахь тIеэцарца, Оьрсийчоь тIекIадьян лууш ю дуьненаюкъаралла, ша лараре сатуьйсуш".\nНохчийчоьнан куьйгалхо Кадаров Рамзан а вац цу гIуллакхна юьстах вуьсуш. Чемпионат дIахьош футболан цхьа а ловзар Соьлж-ГIалахь хир дацахь а, цуьнан аьтто баьлла Нохчийчоьнан коьртачу гIалахь дIатаръян Оьрсийчоьнан тобанца хьалхарчу муьрехь ловза езаш йолу Мисаран тоба.\nДуьннена а вевзаш волу Британерчу "Ливерпулан" къона форвард Мохьамед Салахь коьртехь волу мисаран тоба республике схьакхачарх лаьцна массарел хьалха хаам бира Кадыровс шен Telegram каналехь. "Тоба дIатарйина керлачу пхи седа болчу The Lokal хьешийн хIусамехь. Ловзаршна кечлур ю иза 'Ахмат-Арена' спорткомплекехь. Марша догIийла Оьрсийчу!", - яздира Кадыровс.\nКхузахь ала деза, дуьненаюкъарчу бакъонашларъярхойн вовшахтохараллаша ФИФА-га кхайкхам бина хиларх лаьцна, Оьрсийчоьнан Iедалшка Нохчийчохь нароктикаш лелорна лаьцна волу меттигерчу "Мемориалан" декъан куьйгалхо Титиев Оюб дIахецийтар доьхуш. Амма цуьнах гIуллакх ца хилира.\nЦу хеннахь, хIора 10-гIа (11%) Оьрсийчоьнан махкахо дог дохуш ву шайн мехкан футболан тоба дуьненан чемпион хIоттаре.\nИза гойтуш бу юкъараллана хетарг толлучу ерриг Оьрсийчоьнан центро (ВЦИОМ) бина таллам. Амма кхин а дукха бу финалан декъе Оьрсийчоьнан футболхой бевр бац аьлла хетарш – 19 %.\nДуьненаюкъарчу футболан федерацин (ФИФА) рейтингехь 70-гIа меттиг дIалоцуш ю Оьрсийчоьнан футболан тоба. Оццул лахарчу тIегIантIе иза охьайоьжна яцара цкъа а.\nОьрсийчоьнан тобанан йолчулла а лакхара рейтиг ю ур аттал цо чемпионатехь шен хьалхара ловзар дIахьур долчу СаIудин Iаьрбийн пачхьалкхан тобанан а (67). Ткъа Оьрсийчоьнан футболхой ловзур болчу кхечу шина тобанах лаьцна аьлча, ФИФА-н рейтингехь Мисаран футболан тоба ю 45-чу меттехь, ткъа Уругвайн тоба дIалоцуш ю 14-гIа меттиг.\n2018-чу шеран футболан дуьненан чемпионат йолалуш официалан церемони хир ю Москох "Лужники" стадионехь Мангал-беттан 14-чу дийнахь.\n2018-чу шеран дуненан футболан чемпионатан кхаж тасар хилла Москох\nМисаран футболхой Соьлж-ГIалахь дIатарбарна дуьхьал бу бакъонашларъярхой\nМисарарчу футболан тобанна хьошалла дан кечлуш ю Соьлж-ГIала\nФутболан чемпионат йоьдуш 30 лор хир ву болх беш "Ахмат-Аренехь"\n"Ахмат-Арене" бIаьргтоьхна Мисаран векало\nЧемпионат йолалуш мехаш вуно хьаладевлла Оьрсийчохь\nМисаран футболхой ловзарна кечлур бу "Ахмат-Аренехь"\nДуьненан чемпионатна бойкот кхайкхийна цхьа могIа пачхьалкхаша\nФутболисташна "Мерседесаш" екъна Кадыровс


Г1урбана урс хьакха мегаш долу хьайбанаш\nГ1урбана юьйш йолу эмкал пхи шо кхаьчна, бежана, газа – ши шо кхаьчна, уьстаг1 – цхьа шо кхаьчна хила безаш бу. Эмкал, бежана ворх1анна т1ера ден мегар ду. Нагахь уьстаг1 шо кхаьчна бацахь, амма хьалхара цергаш охьаэгна белахь, иза г1урбана урс хьакха мегаш бу. Абу Х1урайрата (Дела реза хуьлда цунна) элира, шена Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) олуш хезира, аьлла: «Г1урбана урс хьокхуш болчу уьстаг1ах диканиг – иза шен хьалхара церг охьайожнарг бу». Ахьмада дийцина хьадис.\nГ1урбана урс хьокхуш долу хьайба жижигана эшам беш долчу сакхтах маьрша хила деза. Б1аьрг баьлларг, астаг1аниг, гирз даьлларг, т1ех г1ийла берг, лерг доцург мегар бац г1урбана. Амма лергана 1уьрг даьккхина, я к1еззиг лерг хадийна хилча, г1урбана мегаш бу и. 1азибан к1анта Барраа (Дела реза хуьлда цунна) дийцина, Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) элира, аьлла: «Диъ х1уманах цхьаъ шеца долу хьайба г1урбана мегар дац: б1аьрг баьлларг я б1аьрзе берг, шен б1аьрзе хилар билгала долуш; цомгаш берг, шен цомгаш хилар билгала долуш; цхьа ког боцург я астаг1а берг, шен астаг1а хилар билгала долуш; г1ийла-оза берг, шен т1ум йоцуш». Тирмизис дийцина хьадис.\nХ1ара сакхташ санна лоруш ду церан жижиг эшош долу кхидолу сакхташ а. Урс хьокхуш волчунна нигат дар важиб ду, ша урс хьакхар деза а ду цунна. Нагахь ша и хууш вацахь, цо векал ван мегар ду урс хьакха хууш верг.


2 де дисна харжамаш хила: керла хаттамаш - хьалхалера толамхо\nГермани – Клинтон Хиллари а, Доналд Трамп, шаьш язйинчу биографих лаьцна женан хьалхарчу агIонна тIехь\nЦхаьнатоьхначу Штаташкахь харжамхошлахь дIахьочу хаттамаша билгалйоккху Клинтон Хиллари толамхо санна. Хаттамех къаьсташ хир ду я дац цу харжамийн жамI хаа ши де бен ца дисна.\nШот а, кIиран де а Цхьаьнатоьхначу Штаташкахь мукъа денош делахь а, Клинтон Хилари а, Трамп Доналд а садаIа йиш йолуш доцийла гуш ду хаамийн гIирсашна тидамбечарна. Ши дей бен ца дисна цу шинах цхьаъ кху нуьцкъалчу пачхьалкхан президент хила.\nШоьтан дийнахь Невадерчу Рено гIалахь шен агIончашка вистхуьлуш волу Трамп, цIаьххьана иза ларвечу къайлах сервисерчу гIаролаша сихонца микрофон хьалхара дIавадийра кхерамза лоручу метта. Цул тIаьхьа гулбеллачарах цхьа стаг схьа а лаьцца, гIишлонна чуьра араваьккхира цара.\n7 минот тIаьхьа юхавеанчу Трампо баркалла элира шена орца баьхкинчу къайлах сервисерчу белхахошна. Кхерамна кIелхьарваьллехь, президент вала цуьнан аьтто лахбелла бохуш гучудоху керла кху тIаьхьарчу диъ дийнахь дIабаьхьанчу хаттамийн жамIаша.\nКерла хьесапашца, Трампана кхаж таса реза ву 82 процент республиканхо, ткъа Хиларина 87 процент демократ. Гуттар а демократашна кIезиг кхаж тосу къилбехь а ву 46-45 процент Клинтонана кхаж таса лууш. Лаккхара дешар дешна йоцу 63 процент кIайн зуда Трампана кхаж таса дагахь ю, ткъа Клинтонана царах 29 бен кхаж таса лууш яц.\nЛаккхара дешар дешна воцу 59 процент кIайн стага боху, шаьш Трампана кхаж тосур бу, царах 29 процент Клинтонан агIор ву.\nЛаккхара дешар дешначу кIайнчу зударех Клинтонан агIонча 58 процент ю, ткъа Трампан 38. Лаккхара дешар дешна 52 процент кIайн стага къобалво Трамп, ткъа 38 процентана Клинтон ган лаь президентан даржехь. Ала догIу, кIайн боцчу боьршачу нахашлахь Клинтонига озабезам болуш 75 процент ву, Трампига 17 процент.\nЦхьаьнатоьхначу Штатийн нехан барамах ши процент бен воцчу жуьгтех Клинтонана кхаж таса кийча 73 процент ву, Трампана царах 18 процент бен вац кхаж таса дагахь. Трампана уггар чIогIа гIорто йираш кIайн протестанташ бу. Царах 78 процент цуьнгахьа ву, ткъа 16 проценто Клинтонан агIо лаьцца. Цхьа а дин ца лелочу харжамхойх 63 проценто Хиларина кхаж тосур боху, Трампана – 25 проценто.\nЮкъарчу барамехь схьаэцча, Цхьаьнатоьхначу Штатийн харжамхойх 47 процент реза ву Клинтонана кхаж таса, ткъа 43 проценто шайн кхаьжнашца Трампана гIорто йийр ю боху.\nИштта ду кху тIаьхьарчу диъ дийнахь харжамхошлахь ЭйБиСис а/Вашингтон Посто а дIабаьхьначу хаттамийн терахьаш. Цу терахьаша Клинтоне кхийдабо толам, амма харжамийн де тIекхача хIинца а ши де дисна. Кху дисинчу шина дийне бер буй техь и толам бохучу хаттарна жоп дуьненна а хуур ши де даьлча.


Оьрсийн политикаш кху деношкахь мукъа бац, Туркойчоьнан урхаллина хIуьттаре ярхьама, муьлха гIулчаш йохур яра-те бохуш. Цу хьолехь вуно „хьекъале“ некъ карийна Пачхьалкхан Думин цхьана депутатна – цо шаьш хIума юучу ресторанера туркойн кампеташ дIаяха еза, аьлла.\nХала ду оьрсийн политикийн дахар.Урхаллера охьа чу къоме хьовсош болу синхьаамаш дукха сих-сиха хийцалуш хиларна, оьрсийн къоман доттагIийн-мостагIийн могIарш дела денна аьлча санна хийцалуш хиларна, чолхе ду царна, Iедалийн хийцамечу амалшна тIаьхьа а кхуьуш, олуш ма-хиллара, трендехь хила.\nАмма шаьш дууш долу нехан хьакъ эрна дуу ца моттийта, къар ца луш къахьоьгу оьрсийн политикаша, къаьстина парламентхоша, Кремлера мох хьаькх-хьаькханчу агIор лесташ.\nЦеран лерса вуно сема ду, лакхара, Iедалийн тархашкара охьа хьежочу синхьаамашна. Уьш дика кхета, шайн харжамхойн стенца Iехон беза, муха лакха беза я царна хIун къахьдан а, хIун марздан а деза бохучух.\nИштта ду кху деношкахь оьрсийн политикаша Туркойчоьнца доьзна шайгара гойтуш долу доладарш а, вуно шуьйра фантази церан хиларан тоьшаллаш деш йолу инициативаш а. Оьрсийн бомбешйетта кема туркойн стигалан доза лардаран ницкъаша чудаийтинчул тIаьхьа шина пачхьалкхана юккъехь дов даьлла шозлагIчу дийнахь оьрсийн Iедалхошна цIеххьана гучуделира, туркойн сурсаташ вуно кхачамбоцуш хилар.\nИ санна долу кхачамбоцурш вуон а, дика а Оьрсийчоьнца юкъаметтигаш галмарзаха евллачу пачхьалкхерчу сурсаташца карорна тIехь гIарваьлла хилла волу Онищенко Геннадий ши шо хьалха даржера воьхнехь, амма цуьнан гIуллакх, кIела ца дуьсуьйтуш дIакхоьхьу цуьнан тIаьхьалончаша.\nИштта, масала, Онищенко Геннадийс майра гучудаьхнера шен хенахь Гуьржехарий, Молдаверий чагIарш а, Беларуссера шура а, Балтикерчу пачхьалкхашкара шпроташ олуш йолу чIерийн консерваш а, Литвара шура а, Украинера марзолгаш а, - цу пачхьалкхийн Кремлаца дов я тIом болушехь, - дегIана зенехь хилар а, оьрсийн стандарташца догIуш доцу кхачамбацар цаьрца хилар а.\nХIинца, Туркойчоьнца Кремлан дов а даьлла, цу девнан йилбазмохь къоме охьа кхаьчначул тIаьхьа, туркойн кампеташ могашаллин вуно уьне хилар гучудаьккхина Жириновскийс куьйгалла дечу ЛДПР партин цIарах Пачхьалкхан Думин депутат волчу Свинцов Андрейс. Ала дашна, Нохчийчуьра цу партин декъан цIарах парламенте хаьржинчу Свинцовс журналисташна гайтира, ша Думин буфетехь эцна долу туркойн кампетийн гIутакх.\nКхачамбацаршций а, харцонашций къийсам латторан гIаролехь волчу депутата дийцира, и кампеташ йиинчу цхьана харжамхочуьнгара латкъаман кехат кхаьчна шен парте, аьлла.\nЦу латкъамехь дийцина хилла, цу стеган шина дийнахь кийра хьийзина хиларх лаьцна. Свинцовс ца хьахийра, и шайна кхачна долу кехат оьрсийн СУ24 кема чудаийтале хьалха яздина дара, я цу стеган туркойн кампетех кийра лаза балар оьрсийн-туркойн дов даьллачул тIаьхьа лазаболабелла бохург.\nАмма Думин аппарате ша сихонца кхайкхам хьажон дагахь хилар хаийтира цуо, и кампеташ кхин шаьш хIума кхоллучу буфетехь ма йохка аьлла.\n„Нагахь санна царна юкъехь зене хIумнаш хилар гучудалахь оха урхалле кхайкхам бийр бу, уьш а Туркойчуьра Оьрсийчохь дохка ца магочу сурсатийн декъа яхийтаре“, - элира цо.\nТуркойчуьра Оьрсийчохь дохка ца магочу сурсатех аьлча, уьш оьрсийн урхалло шинари дийнахь зорбане даьхна.\nТIебогIучу Дечкен беттан хьалхарчохь дуьйна кхин духкийтар дац ткъех туркойчуьрчу сурсатийн кеп, шайна юккъехь жижиг а, стоьмаш а, хастоьмаш а болуш.\nОьрсийчоьно туркойн кхачанийн сурсаташна санкцеш кхайкхинийла хиинчул тIаьхьа шинара а, кхаари а деношкахь Москохарчу а, кхечу яккхийчу оьрсийн шахьаршкарчу а туькананашкара ехачу ханна Iехкон йиш йолу хIумнаш дIасаийеш бу бахархой бохуш дийцира Маршо Радиога Москох ехачу Дудаева Маликас.\nДудаева: „Москохахь йоккха ажиотаж ю. Туркочуьра кху гIала чудахьаш инзаре дукха хIума ма дарий, помидор, наьрс ерг а, жижиг а, экзотике стоьмаш а, иштта дIа кхин а. ХIинца уьш дIасацийча, долчунна тIе а мехаш тIекхетар ду, массо а хIума юха а язлур ю. ТIедогIуш керла шо а долуш, нах вуно гIайгIанехь бу.\nШайн аьтто болчара жижиг -хIума гIорайайта дагахь хIинцехь ийдо тIаьхьалонна олий, амма иза маццалца лаьттар ду мел эцча а. Хала хета политикаш лелориг бахьана долуш адамашна халоне хIума дирзича. Нахана бале долуш нисло-кх цу политикаша лелориг даима а“.\nЦу юкъана цхьаццаболчу аналисташа дийцаре деш ду, туркойн-оьрсийн санкцийн тIом болуш хилахь, муьлхачу пачхьалкхана алсамох зе цунах дала там бу бохург.\nИштта, масала, немцойн Оьрсийчоьха эксперт волчу Эссентер Юргена меттигерчу телевизионехула дийцира, карарчу шарахь Туркойчоьно Оьрсийчу сурсаташ дохкарх чул пхеазза сов Оьрсийчоьнна Туркойчу эскпорт ярна са алсамох аьлла, аьлла.\nЦул совнаха, оьрсийн туристаш Туркойчоьнан хIуттарена цига ца боьлхуш совцар а шаьш оьрсашна лазамех хир ду, туркошна чул а аьлла тешна ву аналист.\nЦкъа делахь, Мисрера кхерамазаллин хьал тешаме ца хилар бахьана долуш цига баха йиш йоцуш бисина оьрсий къайлах а, къулах а Туркойчу ца оьхуш Iахь тамаша бу, ткъа, шозлагIа делахь, Туркойчохь садоIар оьрсашна дезна ца Iаш, доллучу дуьнентIехь а вуно сийдолуш ду.\nМасала, немцошний, ингалсхошний, автсрихошний уггаре а садоIуш хазахета мохк бу Туркойчоь. Цундела оьрсийн туристаш ца богIуш совцарх царна шаьшна беш, туркошна башха хIуьттаре хир яц аьлла тешна ву Эссентер.\nДудаева: „Москох йоккха ажиотаж ю..."


1. Ирсе бу муъма нах.\n2. Уьш бу шайн ламазашкахь муьтIахь берш.\n3. Уьш бу десачу хабарех гена бовлуш берш.\n4. Уьш бу закат доккхуш берш.\n5. Уьш бу шайн эхье меженаш ларъеш берш.\n6. Шайн зударшна а‚ я шайн аьтту куьйгаша доладиначарна а бен /тIе ца гIерташ берш/ – тIаккха уьш бехке бац.\n7. Царел дехьа кхийдинарш – уьш дозанах бевларш бу.\n8. Уьш бу шайх тешна дитина хIума а‚ шайца хилла барт а Iалашбеш берш.\n9. Уьш бу шайн ламазаш лардеш берш.\n10. Уьш бу верасаш.\n11. Шайна ирсана Фирдавс кхочур ерш‚ уьш цу чохь гуттар лаьттар болуш.\n12. Оха кхоьллина адам /хIалхара стаг Адам/ цIеначу поппарах (топпарах).\n13. ТIаккха хилийтина Оха цунах тIадам чIогIачу меттигехь.\n14. ТIаккха тIадамах декъа цIий кхоьллира Оха‚ декъачу цIийх кхоьллира Оха жижиган кийсиг‚ жижиган кийсагах кхоьллира даьIахкаш‚ тIаккха даьIахкий тIе жижиг дуьхийра (диллира) Оха, тIаккха Оха кхиийра кхин кхоллар. Беркате хилла Дела – кхоллархойх уггар диканиг.\n15. ТIаккха‚ баккъалла а, шу цул тIаьхьа лийр ду.\n16. ТIаккха‚ баккъалла а, шу Къематдийнахь дендийр ду.\n17. Оха кхоьллира шуна тIехула ворхI некъ /стигал/ – Тхо ца хилира кхолларах гIовпал.\n18. Оха доссийра стиглара хи барамца‚ и сацийра Оха лаьттахь‚ Тхо и дIадахийта а ницкъ болуш ду.\n19. Оха кхиийра шуна цуьнца /догIанца/ хурманан а‚ кемсийн а бошмаш‚ шуна цу чохь дуккха стоьмаш а бу‚ аша царех боу.\n20. Сайнаъ ламанах схьадолуш долу дитт а /кхоьллина Оха/‚ цунах долу даьтта а‚ чамбийриг а юучарна.\n21. Баккъалла а, шуна дохнехь масал ма ду: Оха шуна малайо церан кийрахь йолчух‚ шуна цаьргахь дуккха пайданаш а бу‚ царех аша доу.\n22. Царна /бежанашна/ тIехь а‚ кеманна тIехь а шу леладо.\n23. Оха вахийтира Нухь шен къомана тIе. Цо элира: "ХIай сан къам! Аша Iибадат де Далла‚ шуна вац И воцург кхин дела‚ шу ца кхоьру?"\n24. Цуьнан къомах цатешаш хиллачерийн элаша элира: "ХIара-м адам бен дац‚ шу санна‚ иза лууш ву шуна тIехь хьалавала‚ Далла лиънехьара Цо маликаш дохкуьйтур дара. Тхуна ца хезна оцунах тхан хьалхалерчу дайшкахь а.\n25. Иза /Нухь/ жинех волу стаг бен ма вац‚ шу хьовсал цуьнга цхьа хан яллалц".\n26. Цо /Нухьас/ элира: "Со Кхиош-кхобуш волу сан Дела‚ Ахь гIо делахь суна цара со харцварна".\n27. Оха хаам бира цуьнга вехьеца: "Кема де Тхан бIаьргийн хьалха‚ Оха вехьеца хаийтарца‚ Тхан гIуллакх деъча‚ пеш кхехкича‚ цу чу /кеманна тIе/ лахка хIораннах шишша тайпа а‚ хьан доьзал а‚ царех шайна тIехь дош хьалхадаьлларш боцурш. Соьга ма хьехабелахь зулам динарш. Уьш хина бухабохуьйтур бу".\n28. Хьо а‚ хьоьца верг а кеманна тIехь дIанисвелча‚ахьа алалахь: "Хастам бу Далла‚ тхо хьалхадаьхначу зуламечу къомах".\n29. Ахьа алалахь: "Со Кхиош-кхобуш волу сан Дела‚ охьавоссавелахь со беркатечу меттигехь‚ Хьо уггар дика охьавоссориг ву-кх."\n30. Баккъалла а, цу чохь делилаш ду-кх‚ Тхо хилла-кх зуьйш.\n31. ТIаккха Оха кхиийра царал тIаьхьа кхин тIаьхье.\n32. Оха вахийтира цаьрга царех элча‚ Iибадат де Далла‚ шуна вац Иза воцург кхин Дела‚ аьлла. Шу ца кхоьру?\n33. Цуьнан къоман цатешаш хиллачу‚ эхартаца цхьаьнакхетар харцдеш хиллачу‚ Оха дуьненан дахарехь шайга зовкх хьегийтинчу элаша элира: "ХIара-м адам бен дац‚ шу санна‚ аша юучух юу цо‚ аша молучух молу цо.\n34. Шу мукIар хилахь шаьш санначу адамна‚ тIаккха‚ баккъалла а, ма эшнарш ду-кх шу.\n35. Цо ваIда йина шуьца‚ шу делча‚ шух латта а‚ даьIахкаш а хилча‚ шу арадохур ду‚ аьлла.\n36. Ма гена ю-кх‚ ма гена ю-кх шуьца йина ваIда!\n37. ХIара вайн дуьненан дахар бен кхин дахар дац‚ ле вай‚ деха вай – вай юха дендийр дац.\n38. И /элча/ ву веккъа Далла тIе харцдерг кхоьллина стаг‚ вай цунах тешар дац".\n39. Цо /элчано/ элира: "Сан Кхиош-кхобушверг‚ Ахьа суна гIо делахь цара со харцварна".\n40. Цо /Дала/ элира: "Цхьа кIеззигчу /хенахь/ уьш дохкобевлла хир бу хьуна".\n41. Уьш схьалецира татано‚ лаца хьакъ болуш‚ Оха нехаш йира царех‚ делла дала зуламе къам!\n42. ТIаккха‚ царел тIаьхьа‚ кхиийра Оха кхин тIаьхьенаш.\n43. Хьалхадер дац цхьа а уммат шен Iожаллал‚ тIаьхьа дуьсур а дац.\n44. ТIаккха тIеттIа бахийтира Оха Тхан элчанаш. Мацца а умматана тIе шен элча веъча – цара и харцвира‚ Оха царех цхьаберш вукхарна тIаьхьабахийтира. Оха царех хилийтира дийцарш. Белла бовла цатешаш болу нах!\n45. ТIаккха Оха вахийтира Муса а‚ цуьнан ваша ХIарун а Тхан аяташца а‚ билгалчу делилаца а\n46. ФирIавнна а‚ цуьнан элашна а тIе – уьш курабевлира‚ царех хилира лакхабовла гIерта нах.\n47. Цара элира: "Тхо тешар ду‚ ткъа‚ тхо санначу шина стагах‚ цу шиннан нах тхуна /леш хилла/ гIуллакхдеш а болуш?"\n48. Цара и шиъ харцвира‚ шаьш хIаллакьхиллачарех хилира.\n49. Оха делира Мусага жайна‚ уьш нислур бацара-те‚ аьлла.\n50. Оха хилийтира Марьяман кIантах а‚ цуьнан нанах а делил. Оха дIалачIкъан нисдира и шиъ лекхачу меттиге‚ шен чIагIо а‚ шовда а долчу.\n51. ХIай элчанаш! Даа цIеначух‚ Iамал е диканиг! Баккъалла а, Со аша деш дерг хууш ву шуна.\n52. Баккъалла а, хIара шун уммат цхьа уммат ду‚ Со шун Кхиош-кхобург ву‚ Соьх кхералаш.\n53. Цара хадийра шайн гIуллакх вовшийн юккъехь тобанашца. Массо тоба шегахь долчуьнца яккхиеш ю.\n54. Бита уьш шайн кегари чохь хан тIеккхаччалц.\n55. Царна моьтту-техьа Оха шайна шеца бахам а‚ кIентий а луш хилар\n56. Оха шайна диканаш сихдар ду? ХIетте а ца хаало-кх царна.\n57. Баккъалла а, шаьш шайн Кхиош-кхобучух кхерарах эгна берш‚\n58. Шаьш шайн Кхиош-кхобучун аятех тешаш берш‚\n59. Шаьш шайн Кхиош-кхобучуьнца накъост ца лоцуш берш‚\n60. Шаьш шайна деллачу рицкъанх /сагIа/ луш берш‚ шайн дегнаш кхоьруш берш‚ шаьш шайн Кхиош-кхобучунна тIе юха боьрзур болу дела‚-\n61. Уьш бу диканийн тIе сихбелларш‚ уьш царех /шайн диканех/ хьалха кхуьур бу!\n62. Оха тIе ца дуьллу сина цуьнан ницкъ кхочург бен. Тхоьгахь ду жайна‚ ша бакъдерг дуьйцуш долу‚ царна зулам дийр дац.\n63. Церан /керстанийн/ дегнаш оцунах /бакъдолчух/ дIатиларчохь ду‚ царна уьш йоцурш а /кхин вон/ Iамалаш ю шаьш еш йолу.\n64. Царех ниIмат делларш Оха Iазапаца схьалаьцча‚ уьш мохь хьоькхуш бисира.\n65. /Цаьрга элира/: "Мохь ма хьекха тахана – шуна Тхоьгара гIо хир дац!"\n66. Хилла Сан аяташ шуна тIехь доьшуш – хилла шу царех юхадовлуш.\n67. Курадевлла цуьнца /КаIбица/‚ буьйсанна /КъурIанах/ луьйш.\n68. Цара ойла ца йо дашах‚ я цаьрга деъна церан хьалхалерчу дайшка ца деънарг?\n69. Я царна ца вевзира шайн элча‚ цара цунна инкарло а еш?\n70. Я цара олу: "Цуьнца жинаш ду?" И веъна цаьрга бакъдолчуьнца‚ царех дуккханнаш бакъдерг ца дезаш бу.\n71. Бакъдерг церан дезаршна тIаьхьа даьллехьара‚ стигланаш а‚ латта а‚ цу чохь мел дерг а хIаллакьхир дара. Тхо деара цаьрга царна хьехамца‚ уьш шайна /бечу/ хьехамах бухабевлира.\n72. Я ахьа цаьрга харж йоьху? Хьан Кхиош-кхобучун харж тоьлаш ю. Иза рицкъа лучарех уггар диканиг ву.\n73. Баккъалла а, ахьа уьш кхойкху нийсачу новкъа.\n74. Баккъалла а, эхартах цатешарш /нийсачу/ новкъах дIатуьлуш бу.\n75. Оха къинхетам бинехьара царех‚ айдинехьара царех долу зен‚ уьш кхерсташ чухьовдур ма бара шайн тилорна.\n76. Оха Iазапаца схьалецира уьш‚ амма уьш мукIар ца хилира шайн Кхиош-кхобучунна‚ /Цуьнга/ хьаста ца белира.\n77. Оха шайна тIе чIогIа Iазап долу неI схьаеллалц – уьш цигахь массо хIуманах догдилла буьсуш.\n78. Иза /Дела/ ву кхоьллина шуна хазар а‚ бIаьрса а‚ дегнаш а – ма кIезиг баркалла олу-кх аша!\n79. Иза ву кхиийна шу лаьттахь а – Цунна тIе шу гулдийр долуш а ду.\n80. Иза ву дендеш верг а‚ долуьйтуш верг а‚ Цуьнан ду буьйса а‚ де а хьийзар‚ шу хьекъале ца хуьлу?\n81. ХIаъ‚ цара элира хьалхалерчара аьлларг.\n82. Цара элира: "Тхо делча‚ тхоьх латта а‚ даьIахкаш а хилча‚ тхо юха а дендийр ду?\n83. И ваIда йинера тхуна а‚ тхан дайшна а хьалха‚ иза-м хьалхалерачийн туьйранаш бен дац".\n84. Ахьа ала: "Хьенан ду латта а‚ цу чохь мел дерг а‚ шу хууш хиллехь?"\n85. Цара эр ду: "Делан ду". Ахьа ала: "Шу ца кхета?"\n86. Ахьа ала: "Мила ву ворхI стиглан Кхиош-кхобург‚ сийлахь-йоккхачу Iаршан Кхиош-кхобург?"\n87. Цара эр ду хьуна: "/Уьш/ Делан ю-кх". Ахьа ала: "Шу ца кхоьру /Делах/?"\n88. Ахьа ала: "Мила ву шен карахь массо хIуманан паччахьалла дерг‚ ша ларош верг‚ шена дуьхьал ларон йиш йоцург‚ шу хууш хиллехь?"\n89. Цара эр ду: "Дела ву-кх". Ахьа ала: "Ма бозбуанчалла дина ю-кх шуна!"\n90. ХIаъ‚ Тхо цаьрга даьхкира бакъдолчуьнца‚ баккъалла а, уьш харцлуьйш берш бу.\n91. Дала ца лецира цхьа а кIант‚ ца хилира цуьнца цхьа а дела. ТIаккха-м массо делас ша кхоьллинарг дIахьур ма дара‚ царех цхьаберш /делий/ вукхарел лакхабевр ма бара. ЦIена ву и Дела цара Шех кхуллучух.\n92. Къайлах дерг а‚ гучохь дерг а хууш верг‚ лакхаваьлла Иза цара шеца накъост лоцучух.\n93. Ахьа ала: "Со Кхиош-кхобушверг‚ Ахьа гайтанне а гайтахь суна царна хир ду аьлларг /Iазап/:\n94. "Со Кхиош-кхобушверг‚ тIаккха со ма хилийталахь зуламе нехан юккъехь".\n95. Баккъалла а, Тхо хьоьга гайта Оха царна ваIда йинарг ницкъ болуш ду хьуна‚\n96. Ахьа духататталахь дикачуьнца вониг. Тхо дика хууш ду хьуна цара /Далла тIе/ кхуллург.\n97. Ахьа алалахь: "Со Кхиош-кхобушверг‚ со ларло Хьоьца шайтIанийн васвасех.\n98. Со ларло Хьоьца‚ сан Кхиош-кхобург‚ уьш /шайтIанаш/ суна герга дахкарх".\n99. Царех цхьанна тIе /валар/ деъча‚ эр ду: "Сан Кхиош-кхобург‚ вухаверзаве-хьа со /дуьнена/.\n100. Дика Iамал ян мегара аса‚ айса ца еш йитинарг". ХIан-хIа! И дош ду цо /шайтIано‚ цатешачу стага/ ша аьлла долу. Церан тIехьахь дуьхьало ю уьш юха денбийр болчу дийне кхаччалц.\n101. Сур лекхча – гергарлонаш хир дац царна юккъехь оцу дийнахь‚ вовшашка хоьттур дац цара.\n102. Шайн мизан-терза дазделларш – уьш хир бу баккхийбуьйраш.\n103. Шен миза-терза дайделларш – уьш шаьш хIаллакбинарш бу‚ гуттар жоьжахати чохь хир бу.\n104. Шайн яххьаш цIаро ягаеш‚ шаьш цу /жоьжахати/ чохь кхоьллина болуш /хир бу уьш/.\n105. Сан аяташ ца хилира шуна тIехь доьшуш? Шу ма хилира уьш харцдеш!\n106. Цара элира: "Тхан Кхиош-кхобург‚ тхан докъазалла туьйлира тхуна тIехь‚ тхо хили-кх тиладелла нах.\n107. Тхан Кхиош-кхобург‚ арадахахь тхо цу /жоьжахати/ чуьра‚ тхо юха а тIедерзахь /къиношна/‚ – тIаккха тхо хир хьуна зуламхой".\n108. Цо /Дала/ элира: "ДIасовца цу чохь‚ къамел ма де Соьга!"\n109. Баккъалла а, Сан лех цхьа тоба хилира олуш: "Тхан Кхиош-кхобург‚ иман диллина оха‚ гечдехьа тхуна‚ къинхетам бехьа тхоьх‚ Хьо ву-кх къинхетам бечарех уггар диканиг".\n110. Аша царех белар дира цара шуьга Сан хьехам бицбайтталц‚ шу хилира царех доьлуш.\n111. Баккъалла а, Аса ял ели царна тахана цара собар дарна‚ баккъалла а, уьш бу-кх толам баьккхинарш.\n112. Цо /Дала/ элира: "Мел лаьттира шу лаьтта тIехь шерийн барамехь?"\n113. Цара элира: "Тхо лаьттира дийнахь‚ я дийнан цхьана декъехь‚ хаттал дагардечаьрга".\n114. Цо элира: "Шу кIеззиг бен ца лаьттира‚ шу хиллехьара хууш.\n115. Шуна моьттина-те Оха шу кхоьллина эрна‚ шаьш Тхуна тIе дерзор дац?\n116. Генаваьлла Дела – бакъволчу паччахь‚ вац кхин дела Иза воцург – сийлахь йолчу Iаршан Да.\n117. Мила ву Делаца цхьаьна кхин деле кхойкхург‚ шена цуьнца цхьа а тешалла доцуш? – цуьнан хьесап шен Кхиош-кхобучун карахь ду. Баккъалла а, баккхийбуьйр ма бац цатешнарш.\n118. Ахьа ала: "Со Кхиош-кхобушверг‚ гечдехьа‚ къинхетам бехьа‚ Хьо ву-кх къинхетам бечарех уггар диканиг".


Полицино бинчу хаамца, Москох лаьцна 1000 сов стаг\nТовбеца-бутт 28, 2019\nМоскох центрехь дIаяьхьначу санкцица йоцчу акце баханчу нахах 1 эзар сов стаг лаьцна, хаамбина Оьрсийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министраллин пачхьалкхан коьрта шахьарарчу урхалло. Цуьнан информацица, «санци йоцчу акцехь дакъалацарца низамаш дохорна 1074 стаг жоьпе озийна».\nЛецначу нехан гIуллакхаш луьстур ду, церан хьокъехь сацамаш а бийр бу низамо ма-бохху, аьлла урхаллин векалша.\nМоскох хила безачу гIалин Думин харжамашна юкъа оппозицин кандидаташ цаязбарна резабоцчу бахархоша шоьтадийнахь хIоттийначу акцера полицин дакъошка бигинчийн терахь сарахь эзарнал совделира, боху ОВД-Инфо2 портало а.\nГIалин Думин дакъаваха чуделла кехаташ харжамийн комиссино тIе ца эцначех волчу Яшин Ильяс тIебогIучу беттан 3-чу денна рогIерчу протетстан акце кхайкхина нах – Харжамийн Коьрта комиссино аппеляцешка ладугIу де ду иза.


Муха лардан догIу доьзалан сий?\nНохчийчохь кест-кеста дас я вашас йоь шайн чуьра йоI, йиша, цо доьзалан сий бехдина, олий. Оцу хьелашкахь ца толлу цара, мила ву зуда эвхьазъяьккхинарг, иза Iеха а йина, гIиллакхах йохийнарг. Ткъа хьал кхеле кхаьчча, ца лоьру Оьрсийчоьнан низамо къоман ламасташ, ца бо къинхетам адам дийначех.\nЦуьнца дузу Маршо Радионо кху кIиранан хаттар. Шуна муха хета, нийса вуй шен доьзалхо, цо шайн хIусам сийсазйина, олий, воьш верг? Дан догIий оццул кIиза таIзар? Муха некъ нийса хир бу дена я вешина иштта меттиг доьзалехь нисъелча?\nХIоттийначу хаттаран хьокъехь вистхила лаам болучарна тхан телефонаш.\nПрагера телефон: + 420 724019832\nВатсап, Вайбер а ю тхан: + 420 724019832


Нохчийчура биллина цхьа нах бен ца лела ХьаьжцIа\nЛахьан-бутт 21, 2012\nСаIуда Iараби -- Боснера 47 шо долу Хаджич Сенад, Макка гIаш кхаьчна Хьаьждан, 23ГIа2012\nНохчийчура хΙора шарахь а ХьаьжцΙа лелачу нехан цΙерш цхьаъ ю. Кхушара а дара изза хьал. Мисканийн и фарз кхочуш дан шайн дахарехь цкъа а аьтто ца болучохь, беккъа цхьа нах хIора а шарахь Макка-Медина лелар харцо ю, боху къамелаш дукха хан ю нохчашлахь лела.\nДинан дайша дийцаре даьккхина бусалба динехь уггаре коьртачех цхьаъ ларало фарз - ХьаьжицIа эхар. Цуьнан бахьана ду цкъа а цкъа а цига бахана боцу бахархой тIаьхьа а буьтуш, юх-юха а ХьаьжицIа оьхуш берш дукха хилар, вуьшта аьлча, цхьа нах хилар.\nНохчийчохь цуьрриг а чолхе хIума дац пхоьазза а, ворхIазза а, лаахь, уьттазза а Хьаьжа дихкина нах каро. Цу декъехь лелориг гуш лаьтташехь харцо ю бохуш, вайнехан юкъараллехь, дукхахдолчу декъана, могIарерчу, гIийла бохкучу наха шайлахь шуьйра дийцаре деш хIума а дара иза.\nДийцаре дора бусалбан динехь фарз долчу оцу хIуманна тIехь а хьарамлонаш лелайо бохуш. Харцо лелаш а йоцуш санна, иттех шарахь, кхоьссина йисна хIума санна, тидамза латтийтина и ира хаттар юьхьарлаца дагадеъна мехкан муфтиятна. Леррина говзанчийн тоба а кхоьллина, цара бахархошлахь зераш дан долийна, мила, мосазза ХьаьжицIа вахана нохчех.\n«Иза аттачех хаттар дац.Тхан Iалашо ю цкъа а ца бахнарш алсамбаха, юх-юха\nоьхурш цIахь а буьтуш. Меттигаш ца тоар бахьанехь, хIора шарна а бухабуьсуш бу бIеннаш нах. Дукха хьолехь и харцонаш кхуллурш Iедалдай бу, шайн гергарнаш, беза-бевзарш хьалха а тоьттуш». Ишта къамел дира Маршо Радиоца шен цIе йоккхийла ца лиинчу цхьана кIоштарчу Iеламстага.\nТкъа могIарерчу бахархошна хетачух аьлча, царна товш хIума ду, мила, моссаза вахана къаста а дина, мехах а, маьхаза а дIасайоькъучу меттигашна тIехь нийсо лелор. Амма, цхьаболчарна хетарехь, озабезамаш а боцуш и фарз гIуллакх нийсонан хорша дерзо атта хир дац. Соьлжа кIоштера яхархо Марем ю дуьйцуш.\nМарем: «Мисканиг, гIийланиг вахийтар бакъахьа хета сунна-м. Маьхаза воьдуш велахь хIета а. Мисканиг цара кIезиг-м воккху хьалха. Мел дукха дийцича а, шайн озабезамаш ца беш уьш Iа-м ца Iа. ХIинццалц схьа а хилла ду-кх и хIуманаш».\nМаршо Радио: Iедалехь болучара шайн гергарнаш, бевза-безарш оьхуьйту ХьаьжицIа бохург хьуна мел бух болуш хета?\nМарем: «И долуш ду-кх. Шайниг цара хьалхавоккхуш ву. Муфтиято и дора аьлла, хийцам хир бу аьлла сунна-м ца хета».\nЦхьаболу бахархой а, тергамхой а тешна бу, нагахь СаIудийн Iарабехь, мила, стенгара веъна хьовсуш, Хьаьжойн чот яр доладахь, цунах цхьаъ хир ду, аьлла. Вуьшта, боху цара, кху цIахь нийсо лелор ю бохург аьттехьа а дац.\nХьажцIа леларш цхьа нах бу


"Халифат" йохон дагахь бу дуьненаюкъара ницкъаш\nIаьрба Эмираташ-- Абу-Даберчу францойн тIеман кеманийн базехь, 15Гез2014\n30 герга пачхьалкхенан векалш гулбеллера оршотдийнахь Парижехь Иракъерчу хьолана леринчу Дуьненаюкъарчу конференце. Церан барт хилла, Иракъан Iедална тIеман гIо кхачо, цу пачхьалкхан лаьтта тIехь „Халифат“ кхоьллина шаьш аьлла арабевллачу радикалан исламхойн тобанна дуьхьалоян.\nШемарчу Башар Асадан режимана дуьхьал тIамца арабевллачу гIаттамхошна гIо дарна тIехь Малхбузенан пачхьалкхенийн барт ца хуьлуш, дукха хан зама елира. Оьрсийрчоь а, Китай а цу гIоьнна дуьхьал хиларна делахь а, я Асад вожар цхьаццаболчу ницкъашна хиллане а санехь ца хиларна делахь а, цу гIаттамхошна герзаца а, тIеман ницкъашца а орца кхачорна тIехь цхьана юкъарчу ойлане ца кхачаелира Европа а, Цхьаьнатоьхна Штаташ а.\nЦхьаццадолчунна Малхбузенан и гIорасизалла а хиллачух тера дара цкъа хьалха Шемахь, тIаккха цунна уллорчу Иракъехь де дийне мел долу радикалан хьежамаш болчеран ницкъ алсам балар а, цара жим-жима хьошуш юхьенца дуьйна схьа шайн мохк Асадана олаллех маьрша баккха арабевлларш шайна кIела хьашар а.\nЦу боламах эххар а шех цкъа хьалха ИЗИС, тIаккха ИГИЛ, тIаккха цул а сов Исламан Пачхьалкъе, я халифат аьлла цIе а тиллина, ткъа шайн куьйгалхо БагIдади Абубакар доллучу дуьнентIерачу бусулбачийн халиф а кхайкхина, цхьаьна тобано дуккъаъ лаьттанаш Иракъехь дIалацар хилар.\nШи-кхо бутт балале вуно боккха тIеман ницкъ а, шаьш дIалаьцначу меттигийн инфраструктура а, -уггаре а хьалха мехкадаьтта дохкар а долуш, - шайна карадерзор бахьана долуш инзаре яккхий финансийн таронаш а гайтинчу цу ша шех Халифат я Довла олучу тобанна дуьхьал ницкъ гулош ю хIинца Малхбузе, Цхьаьнатоьхна Штаташ хьалха а йолуш.\nЦу Iалашонца оршот дийнахь Францин коьртачу шахьарехь вовшашкхеттера 30 пачхьалкхенан векалш. Гулбеллачеран могIаршлахь яра Цхьаьнатоьхна Штаташ а, Оьрсийчоь а, Иракъ а, массо а аьлча санна Евроберта юккъе йогIу пачхьалкхаш а, ткъа иштта иттех Iарбойн пачхьалкхаш а. Иракъехь хилла ца Iаш, Довла Шемахь а жигара елахь а, амма Шемин векалш бацара цу цхьаьнакхетарех, я официала Iедалера берш а, я гIаттамхойн агIор а. Бацара цигахь иштта ГIажарийчоьнан векалш а.\nАла дашна, гIажархоша, Башар Асадехьа гIодоккхуш болчу, и цхьаьнакхетар Шемин векалш а боцуш дIадахаьр емал дира. Ткъа Парижехь ИЗИСна дуьхьал кхоьллинчу коалицехь шаьш дакъалоцур дац аьлла дIахьедар а дира цара. Цхьа могIа хаамийн агенталлаш дчIагIадарехь, гIажарийчоьнан лакхарчу динан куьйгалхочуо аятолла Хаменеи Iелас дIахьедар дина, шен пачхьалкхено Iамеркахошца цу балха тIехь цхьаьнаболхбийр бац, церан куьйгаш цIийлахь долу дена“, аьлла.\nКоференци дIайолош Францин президента Олланд Франсуас билгалдаьккхира, Малхбузено а, дуьненан юкъаралло а кхин хан яйъа йиш ца хилар. Исламан пачхьалкхе – иза доллучу дуьненна а болу глобала кхерам бу, цунна бухьал луш долу жоп а хила деза глобала“, - элира цуо, „иракъхойн террорхошна дуьхьал къийсам иза вайн къийсам а бу“ аьлла тIе а тухуш.\nИ конференци дIайолаялле Иракъан президенто Маасум Фуада кхайкхам бинера Малхбузене, шен пачхьалкхана ИС цIе йолчу тобанна дуьхьал тIом беш гIодахьара аьлла. Цуо доьхуш долу гIо, уггаре а хьалха, тIеман кеманашца а, стиглара цу тобанна тIе бомбеш еттарца а ду.\nФранцехь хиллачу цхьаьнакхетаран жамIех аьлча, цигахь гулбеллачеран барт хилла, Иракъан куьйгаллина оьшуш долу тIеман гIо сихонца кхачон.\nЦхьаьнакхетаран жамIаца тIеэцначу дIахьедарехь и гIо билгал мича кепехь хир ду бохург билгалдаьккхина дац, амма схьахетарехь, кху деношкахь Цхьаьнатоьхначу Штатийн пачхьалкхан секретар волчу Керри Джона шен Iарбойн пачхьалкхийн куьйгалхошца хиллачу цхьаьнакхетаршкахь юх-юха а дийцаре дина хилларг – ИЗИС тобанан а, амма цул совнаха кхечу Шемахь тIемаш бечу бусулба пачхьалкхене сатуьйсуш йолчу тобанашна а тIе стиглара бомбеш еттар а хила там бу цу гIоьнна юккъехь.\nИракъна а, шайн автонома пачхьалкхе хIоттон Iалашонца къуьйсуш болчу курдашна а герз латторах болу барт жимма хьалхехьуо цхьа могIа Малхбузерачу пачхьалкхийн ишттаъ хилла бара.\nЦу юкъана Францин тIеман министр волчу Дриан Жан-Ивс дIакхайкхина, шен пачхьалкхан тIеман авиацино хIинцале а Иракъан стиглахь талламаш дIаболийна аьлла.\nШех ИС олучу радикалан исламхойн тобанах лаьцна аьлча, массо а баккхийчу бусулба Iелимнаха емал еш ю и тоба, церан къиза леламаш а. ХIинцачул масех кIира хьалха Мисрерчу Iеламнаха кхайкхам бинера дуьнентIера массо а хаамийн гIирсашка, цу тобанах Бусулба Пачхьалкхе ма алахьара аьлла. Цара билгалдаьккхинера, шайх ИС аьлла цIе тиллина лелаш болу нах бусулба динан мостагIий бу аьлла.\nБусулба нехан уггаре а сийдолу лакхара дешаран тушпхьа ларалуш йолчу Мисрерчу аль-Азхар университетан куьйгалхойх цхьаъ волчу шейх Шуман Iаббаса ИЗИС тобанах лаьцна уьш террорхой бу, аьллера. „Цхьаьна пачхьалкхана оккупаци я еш, цуьнан ах бахархой байъар – иза бусулба дина дац, иза терроризм ю“, аьлла.\nИштта Шемарчу Iелимнаха а емал йина и тоба. ШарIанна тIе а тевжаш цуьнан хьокъехь цигарчу дешначу наха динчу хьукмехь яздина ду, „ИЗИС тобанан зуламаша хIаллакдеш ду вайн латта. Цара кхинболу бусулбанаш къобал ца бо. Цара бусулбанаш бойъу, цаьргара ахчанаш дIадоху. ХIора дийнахь я вадаво цара бусулба стаг я воь, цуьнан бахам шайн долабаккхархьама“, аьлла.\nКъизалла чекхъер яц, боху дуьнено\nГIалгIайчоьнан ши министр даржаш охьадахка лаам болуш ву\nЗязиков Хьасан лаьцна ГIалгIайчохь\nдоьзал боьхча, бераш ненаца дита деза 17 %\nшолгIа, кхоалгIа зударий балор дехка деза 17 %\nкъоман ламасташ хуьйцийла дац, хено дIанисдийр ду дерриг 67 %


Мехкадаьтта доккхуш а, духкуш а йолчу пачхьалкхийн цхьаьнакхетараллин, вуьшта аьлча, ОПЕК тобан декъа йолчу мехкийн саммит Венехь Лахьан-беттан 30-чохь йолаялле дуьйна яккхийчу дискуссешца йийцаре еш яра.\nХIора эха шарахь вовшахкхеташ йолу ОПЕКан декъашхой-пачхьалкхаш хIинцалца тIаьхьарчу бIархI шарчохь мехкадаьтта даккхаран барамаш лахбан барт ца хуьлуш дIасакъаьстара. Цу барамех бозуш болу мехкадаьттан мах цу шина шарчохь лахлуш схьабогIуш бара, уггаре а хьалха мехкдаьтта дохкарх долу ахча мехкан бюджетан бух болчу пачхьалкхашна, шайна юккъехь Оьрсийчоь а йолуш, даккхий зенаш а хуьлуш.\nКхаари Iуьйранна йолаелла йолчу саммитан хьалхара дакъа цхьаьнакхеттачеран барт ца хуьлуш, цхьа а жамI доцуш дирзира. Амма делкъана садаьIначул тIаьхьа шозлагIчу гонехь дагадовларш дIадаьхьначу ОПЕКан декъашхойн сацам хилира, тIебогIучу ялх баттахь доккхучу мехкадаьттин барам денний-буьйсанний чохь 32, 5 миллион барреле кхаччалца лахбан. И бохург ду хIинцалца схьа хиллачул 1,2 миллион баррел кIезгох и сурсат доккхур ду бохург.\nСаммитан декъашхоша тIеэцна болу сацам шех „Iаьржа деши“ олучу мехкадаьттан мах сихонца хьалабаккха таро луш хила там бу. Цул совнаха, хIинцалц схьа итт-ткъа центна, я, мел дукха а, цхьаъ-шиъ долларна и мах хьалаоьккхуш хиллехь, хIинца иза, болушехь, ялх-ворхI долларна хьалабала сахьт дац, баррелах 60 долларал сов а эккхаш.\nМел кIезиг а, иштта дIахьедар дира журналисташка цу цхьаьнакхетарехь дакъалоцуш хиллачу Венесуэлин мехкадаьттан гIуллакхийн министр волчу Эулохио дель Пинос.\nШен рогIехь ГIажарийчоьнан мехкадаьттан министро Зангане Намдара – цуьнан дешнаш Блумберг агенталло дахкадо – элира, шена хетарехь, цу сурсатан мах 50 долларал сов хир бу аьлла. Цуьнан бахьана ОПЕКан сацамехь дац, министрана хетарехь, дуьненчохь хIоттаделла хьал ду.\nКхузахь хьахон догIу, Оьрсийчоь дуьненчохь уггаре а алсамох мехкадаьтта доккхуш а, духкуш а йолчу пачхьалкхийн могIаршлахь хилла ца Iаш, шен бюджет цу сурсатан мехах вуно чIогIа йозучех цхьаъ а хилар. Иштта, нагахь санна ГIирмин аннекси бахьана долуш Малхбузено шена дуьхьал санкцеш яхале цу пачхьалкхан бюджет мехкадаьттин мах 70 доллар барелах хир болчу барамца кхоьллина яра.\nЦул тIаьхьа мехкадаьтта дикка лахдаларца доьзна тIедоьгIучу 2017-чу шеран бюджет мехкадаьттах 40 доллар бен ца лахь а аьлла чот тоьхна кхоьллина ю.\nОьрсийчоьнан президенто Путин Владимира хьастагIа ОПЕК цхьаьнакхетараллин саммит а, мехкадаьттин барамаш а хьахийначехь элира, карарчу хенахь дуьненчохь мехкадаьттах луш болу мах Оьрсийчоьнна мегаш бу, амма иза нийсонца хIоттийна мах-м бац, аьлла. Ткъа тергамхоша бахарехь, Оьрсийчоьнна шен экономика хоршехь латто оьшуш болу минималан мах 69 доллар барелах бу.\n69 доллар барелах цкъачунна луш дацахь а, амма кхаари дийнахь Венерчу саммитехь мехкадаьтта доккхуш, оьцуш йолчу пачхьалкхийн иза кIезгох даккха сацам хиллийла гIардолушехь цу сурсатан мах базбала болабелла. Карарчу хенахь Лондонерчу йохкаршкахь цунах 49,90 доллар лора.


Wp/inh/Ӏалаьматмаймал - Wikimedia Incubator\n< Wp | inh(Redirected from Wp/inh/Горилла)\nWp > inh > Ӏалаьматмаймал\nДоккха дезал: Оакхарий\nIалаьматмаймал (лаьт: Gorilla, эрс: Горилла) — Адамамаймалa (Hominidae) дезала, тӀакхета маймал да.\n4.1 lалаьматмаймала кепдар\nКхийна борша дегlадар 1,65 — 1,75 эрш хул. Вешта 2 эрш кхоaчал зийна хиннад цу тайпар оaкхар, амма цул доккхагlа да аьнна хеташ дац. Борша дийната баламий шерал 1 эрш хилал да. Борша дозал юкъашха 135—250 кила хул е дукхагlа. Iалаьматмаймалий сеш шозза зlамагlа хул.\nlалаьматмаймала даара бух баьцовгlа даар чулоац. Баьцовгlа даара юкъера эггара хьакъоастлуш дола баьцаш да: галибуц, акха апиовла, нитташ. Дийнаташт юкъера сагалматаш хул цара дуаш даара юкъе эггара зlамагlа дакъа дlалоацаш дола.\nИззамо тайп-тайпара минералaш хул цара юаш, масала массехк бесса топпар. lалаьматмаймалашта хий мела вlалла эшаш хулац, шортта мутт йоала баьцовгlаш тоlал хий чулоац царна эшаш дола. Вешта хийнах ларлуш хул цу тайпар оакхар, догlа a тlаэцаш дац цo.\nlалама юкъе lалаьматмаймалаш экваториала хьунаш йолча лела, малхбузехьари юкъери Аьприке, лоамера lалаьматмаймалаш Виранг яха цlитувсалоамий босешка лела lама да, хьунашца хьалайиза йола. Зlамига тоабашца декъалуш да уж, борша-лоархlашки цхьайола сеши цара бераши (берригаш 5 — 30 хилал) чулоацаш.\nlалаьматмайлаш дукха дикагlа довзаш да, зlамига маймалаш мо а доацаш. Уж лаьтта тlа лелаш хилара, аттагlа хул царна тlехьа хьежа а бlарглакха а.\nТаханар ханашк lалаьматмаймала фу Адамамаймалa (Hominidae) дезала чура хьадоагlаш мо лоархl.\nМалхбузехьара Iалаьматмаймал (Gorilla gorilla)\nМалхбузараьгIен Iалаьматмаймал (Gorilla gorilla gorilla)\nМалхбузахин Iалаьматмаймал (Gorilla gorilla diehli)\nМалхбоалехьара Iалаьматмаймал (Gorilla beringei)\nЛоамера Iалаьматмаймал (Gorilla beringei beringei)\nМалхбоалераьгIен Iалаьматмаймал (Gorilla beringei graueri)\nRetrieved from "https://incubator.wikimedia.org/w/index.php?title=Wp/inh/Ӏалаьматмаймал&oldid=3849134"\nThis page was last edited on 9 May 2016, at 22:31.


ГIалгIайчуьрчу полицино бохийна Нохчийчуьрчу мухIажирша хIоттийна гулам\nМагасехь полицино дIасалаьхкина гулам бан хIиттина бахархой – иттаннашкахь гулбелла Нохчийчуьра мухIажираш. Мангал-беттан 30-чу дийнахь баханера луларчу махкарчу тIемаша дахар доххорах, шайн къоман лаьтта тIехь баха бисина гIалгIай мехкан администрацин цIенна хьалха.\nГуламан декъашхойх цхьамма йийцира "Кавказ.Реалиига" шайн хилла Iалашо. 1994-чу шарахь дуьйна шаьш хIусамаш йоцуш дехаш хиларх лаьцна, уьш шайна цаялар низамехь доцийла мехкан администраце дIахьедан дохкура шаьш, элира цо.\n"Кехатна буха куьйгаш а яздина, иза мехкан куьйгалхочун чоьнаш чу а кхачийна, дIадаха дагахь дара тхо. Дацара тхоьгахь цхьа а плакаташ а, бацара оха беш цхьа а кхайкхамаш а. Тхо гулделла довлале полици еара", - дуьйцу гуламан декъашхочо.\nПолицино, администрацина хьалха гулбала бакъо яц, аьлла нахе. Гуламхой дIабевлла администрацин цIенна хаьлхара, амма хIетте а дIасалаьхкина.\n"Оха хаьттира, стенна яц тхан, юьстах а девлла, гIенташ тIе хевшина Iан бакъо? Сан йоI, иза кхиазхо ю, шен телефон чу яздеш Iара гонахара сурт. Полисхо, тIекхетта, куьйгаш хьийзо волавелира цуьнан. Тхоьца болу кегийнах дуьхьалбевлира полисхошна, уьш летира. Тхо машенаш чу а доьхкина, дIадига бохкура уьш. Божарша дуьхьало йира. ДIабига хьийзочаралахь яра Дзортова Мадина, масала", - боху зудчо.\nЦо бохург тIучIагIдеш къамел дира "Кавказ.Реалиица" гуламан кхечу цхьана декъашхочо а.\nГIалгIайчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министраллерчу пресс-векалто харц ца йира полици мухIажирех латарх йолу информаци, амма ца хIоьттира хилачунна комментари яла.\n400 гергга шайн махкахь хIусамаш яларе хьоьжуш Iен мухIажир ваьккхина ГIалгIайчоьнан Iедало петарш ларъечу нехан могIаршкара. Царалахь бу дуккха а бераш долу доьзалш, цхьалха наной, къаной, заIапхой. 1262 мухIажирийн доьзална петарш елла махкахь, цигарчу къоман политикан, информацин министралло бахарехь. Нохчийчуьра боьхна 481 доьзал бу рогIехь буьсуш.


Цунах "чопа тохар" олу\nЕвропан кхелан цIа, Франци, Страсбург\nОьрсийчоь бакъал а араяла тарло Европан Кхеташонера, делахь а, цо шен дIахьедарш дуьне зерхьама дечух тера ду\nАдамийн бакъонех йолчу Европан конвенцех дIакъастаро а, Европан кхел яцаре яро а дакъазайохур ю Оьрсийчуьрчу адамийн бакъонаш, боху эксперташа.\n"Мемориал" центран "Кхераме меттигаш" цIе йолчу программин куьйгалхочунна Орлов Олегна хетарехь, Европа шена "дуьхьалъяларх" бахьана а дина, Оьрсийчоьно сахьт дац Страсбургерчу кхелаца болу барт бохо.\n"Ишта хила а тарло, цунах "ша-шена катохар" олу. Иза вайн Iедалан амалехь ду, Оьрсийчоьнан бахархошна деш зен ду иза " , - элира бакъоларъярхочо.\nОьрсийчуьрчу Iедало пачхьалкхехь цкъачунна лелаш йолу Европан адамийн бакъонийн конвенци сацорах дийца доллийна, Европан кхелаца бен болх сацо дагахь ю, хаийтира деношкахь РИА "Новости" агенталло, шен хьостанашна тIе а тевжаш.\nИза дан мега, нагахь санна "кхело Оьрсийчоьнна дуьхьал сацамаш арабахар лагI ца дахь", боху агенталло.\nОрловс билгалдаккхарца, Оьрсийчоьнан бахархошна бакъо толош, ахчанца зен меттахIоттош хьаьвзачех тIаьххьара инстанци ю Европан кхел. Вуно дукха нисделла, еш кхел а йоцуш, нах байар, идор еккъа цхьана Европан кхело бен жоьпалле ца доккхуш, боху цо.\nАс иштта дагадоуьйту, Нохчийчохь нехан бахам хIаллакбар, Европан кхело бинчу сацамаш тIе а тевжаш, Оьрсийчоьно тидаме оьцуш хийла нисделла. Страсбург бахьанехь, наха шайна йинчу гIелонна дуьхьал гIуданаш охьадахкийтина Iедале.\nТкъа денонсаци яхь, Оьрсийчоьнан кхелашна оьшур дац дуьнено а шега ларъе бохучу адамийн бакъонийн пусар дан, аьлла хета Орловна.\nИзза ойла ю "Кавказ-Реалиига" шен цIе цаяккхар дехначу Къилбаседа Кавказехь болх бечу цхьана адвокатан а.\n"Балхах тасавелла воллучу муьлххачу а адвокатна хаьа, мел атта ду стаг набахтичу а воьллина, нацкъарваккха – масала, Оьрсийчоьнан бехктакхаман кодексан 228 артикл (наркотикаш). Иза дика гойту Кутаевна, Гериевна динчу таIзарша, хIинца Титиев…\nКавказехь, тIемалошна гIодина, олий, стаг чуволла санна атта ду наркотикаш бахьанехь набахте хьажо а. Ас сайн балха тIехь зийна, пачхьалкхехь карош йоцу бакъо дуккха адамашна Европан кхелехь карош хилар, элира адвокато.\n2015 шарахь Оьрсийчоьнан Конституцин кхело къастийра Европан кхелан сацамашна блок тоха мегаш хилар.\n"Малхбаленан а, шен бахархойн а реакци муха хир ю зуьйш, "чопа тухуш" арахецна хила а тарло Европан кхел Оьрсийчоьно дIатосу боху хаам.\nБакъду, могIархоша оцу кхелехь шена доьттуьйтучу гIуданашна са ца гатдо Iедало (Юкосан а, Бесланан а девнаш къестош Европан кхело дикка ахча шега охьатасийтинехь а). Европан кхело адамашна дуьхьал зуламаш ма леладе, къайллах нах ма байа, ма хьийзабе бахар ца тов Оьрсийчоьнна. Иза ду, кхин хIумма а дац", - аьлла хета Кавказерчу адвокатна.\nОрловс а, шаьш гIарабаха ийзалучу адвокаташа а боххург боху дуьненаюкъарчу бакъоларъярхойн "Агора" тобан куьйгалхочо Чиков Павела шен телеграм-каналехь – иза а ду хьахош РИА Новости" агенталло.


Путина Юха а Критика Йина Малхбузенна\nОьрсийчоь -- Премьер-министр Путин Владимир президент харжаран кампанехь дакъа лоцуш ваханера Курган гIала,13Чилл2012\nОьрсийчоьнан премьер-министро Путин Владимира шен рогIера йозанаш арахьарчу гIуллакхашна хьажийна, ткъа Малхбузехь цо яздинчо мацах Мюнхенехь цо дина девне къамел карладаьккхина.\nПутин Владимира шен рогIера артикл арахьарчу юкъаметтигашна хьажийнехь а, хIинццалц цо дийцинчул керла хIума дацара цу йозанехь.\nМелхо а, ша президент волуш Путина мосуьйттоза Малхбузенан агIор йина хила йолу Iиттарш а, бехкаш дахар а, кхерамаш тийсар а дара цу артиклехь.\nОьрсийчоь ницкъ болуш, гIора долуш хилахь бен лорур яц дуьнентIехь. Даиман а йозуш йоцу арахьара политика дIакхехьа аьтто болуш хилла Оьрсийчоь. Иштта кхин дIа а хир ду, бохуш, яздо Оьрсийчоьнан премьер-министро.\nШен Iедалехь Цхьаьнатоьхначу Штатийн а, НАТО тIеман блокан а бехк бо цо Оьрсийчоьнца хила ма-деззара лераме ца хиларна. Цхьаьнне а бакъо яц шена Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Юкъараллин декхарш а, бакъонаш тIеэца, къаьстина кхечу пачхьалкхийн гIуллакхашна тIеман ницкъаца юкъагIертарехь, бохуш, яздо Путина кхин дIа.\nОцу тайпачу Малхбузене а, Iамерке а, НАТО-н а агIор а хьажийна долчу оьгIазечу дешнаша мацах 2007 шарахь Мюнхенерчу кхерамазаллин конференцехь Путин Владимира дина хилла оьгIазе къамел дага тасийтина дукхах болчу Европерчу аналисташна.\nЦарах цхьаъ ву немцойн политолог Юрген Остроп. Остропа билгалдоккху, Iетахь президент хиллачу Путина дуьххьара оцу кепара хьул а ца деш девне къамел дира Малхбузехь Оьрсийчоьнца кхин бегаш бойтур бац шаьш, бохуш. Масала, НАТО-н хьокъехь Путин Владимира хIетахь иштта элира.\nПутин: Ткъа демократех а, НАТО шорярах а лаьцна аьлча, НАТО универсала юкъаралла ма яц, Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Юкъаралла санна. Иза уггаре а хьалха тIеман-политикан блок ю.\nДера шен кхерамазалла Iалашяр массо а пачххьалкхан бакъо ю. Оха цуьнца къийса а ца къуьйсу, тхо-м дац цунна дуьхьала. Амма НАТО шорйеш хилча тхан дозанашкахь тIеман инфраструктура хIунда кхолла езаш ю? Цунна дала жоп дуй тхуна?\nТкъа шен тIаьххьарчу артиклехь Путин Владимира иштта яздо: „НАТО-н леларан цхьайолу аспекташ вайн заманан кхиамца цхьанайогIуш яц, тешам бойуш ю“.\nТкъа НАТО шорярах лаьцна Путина яздо: „Ас хьахор а яцара и тема, нагахь санна цара и шайн ловзарш Оьрсийчоьнан дозанашкахь лелош дацахьара, цара вайн кхерамазалла техкош яцахьара, цара доллучу дуьнентIехь а хьал паргIат хиларна дуьхьала болх беш бацахьара“.\nОлуш ма-хиллара, итт башхалла лаха хьовса цу шина къамелехь.\nЦхьанатоьхна Штаташ, Путина дийцарехь, кхин йолу пачхьалкхаш гIелярца шен нуьцкъалла чIагIян йолчу идеяно бIаьрзина ю. Ткъа иза, цуьнан дешнашнца, хила йиш йоцу утопи ю.\nИштта Iедалех йоьзна йоцу юкъараллашна а, адамийн бакъонашларярхойн цхьанакхетараллашна а критика йо Путин Владимира.\nИштта, масала, цо цхьацца йолу Iедалех йоьзна йоцу юкъараллаш арахьарчу ницкъаша, ахчанца гIо а деш, лелош ю бохуш чIагIдо. Изза цхьажимма кхечу дешнашца ша 2007 шарахь Мюнхенехь динчу къамелехь а дийцира Путина.\nПутин: И Iедалшца йоьзна йоцу юкъараллаш, ма-дарра дийцича, кхечу пачхьалкхийн урхаллаш, ахчанаш а луш, лелош хилча, оха иза кхечу пачхьалкхийн инструмент санна лору, тхайн махкахь шайн политика лелон Iалашо йолу. И цхьаъ ду.\nШолгIаниг. Массо пачхьалкхашкахь а ю харжамийн кампанешна ахчанаш хьажош йолу программаш. Ткъа Iедалшца йоьзна йоцучу юкъараллашкахула кхечу пачхьалкхийн Iедалшкара дIахьуш финансаш латтор ду, пачхьалкхийн программашца билгал а даьккхина. Иза хIун ду? Демократи ю иза? Къайлах ахчанаш хьежор ду-кх иза, юкъараллех къайла а доккхуш деш долу.\nОвхIанехь а, Иракъехь а, ГIажарийчохьдолу хьал а хьахадо Путин Владимира шен артиклехь. Малхбузе цхьацца йолчу пачхьалкхашна гIуданаш тохарехь дукха генаяьлла бохуш яздо цо.\nЖима хIума доллушехь санкцех я тIеман ницкъах лаьтташ йолу шен варзап хьалайоккху Малхбузено, бохуш реза вац Путин. Оцу тайпанчу политикан закъалтехь ГIажарийчоь а ю, аьлла, хета цунна.\nЦундела ГIажарийчоьнан машаре заррат программа кхочушян йолу бакъо къобалян еза, цунна дуьхьала МАГАТЕ-н эксперташа цу программина тIехь хаддаза Iуналла а латтор долуш. Шема-пачхьалкхехь а, ГIажарийчохь а тIеман операцеш яран кхерам а карлабоккху цо Малхбузенна.\nПутин Владимиран артикл Оьрсийчоьнан арахьарчу политикан хьажийна ялахь а, кхин цхьа а хIара ду, аьлла, керла хIумма а ца яздо Путин Вламдимира. Масех де хьалха ша оьрсийн тIеман а, эскаран а хьолах лаьцна яздинчу йозанашкахь санна, Оьрсийчоьнан коьрта проблема арахьарачу мостагIашкара лаьтта кхерам болуш санна дуьйцу цо.\nШен Iедалехь, девнечу риторикца цо оьрсийн къомана а, пачхьалкхана доллучу дуьненчохь гIелонаш ян гIерташ санна яздо, масаллийна дукха хан йоцуш Латвехь оьрсийн мотт хьокъехь дIаяьхьна хилла референдум а хьахош. Ткъа оьрсийн кегийрхоша тIаьхьарчу хенахь алсам яьккхина йолу социалан машанашкара жигаралла кхераме лору Путина.\nАла догIу, хIинцалера артикал Путин Владимира кху тIаьхьарчу хенахь язйинчерах ворхIалгIа ю. Оппозицин векалш и артикалша арайовлар Оьрсийчоьнан харжамех долу низам дохор лору, уьш агитацин Iалашонаш йолуш ю, бохуш. Бакъду, Оьрсийчоьнан коьртачу харжамийн комиссино иза дацаре до.


Дубровкехь йинчу терактах кино яьккхинчарна тIехьа бевлла лелла ФСБ-н белхахой\nДубровкехь йинчу терактехь зенаш хиллачийн суьрташ\nМосквахь Дубровкехь 2002-чу шарахь дIалаьцна хиллачу гIишлона спецназо йинчу штурман тIаьхьалонех документалан фильм йоккхучу америкахойн журналисташна тIехь терго латтийна къайлахчу сервисаша (ФСБ). Цара бечу балхах дуьйцуш хилла Оьрсийчоьнан президенте Путин Владимире, операцех лаьцна дIахьедина хилла къайлахчу сервисийн лакхарчу куьйгалле а. Къайлахчу сервисех дуьйцучу Agentura.ru сайто бина цунах лаьцна хаам, президента комментарешца долу документаш зорбане а дохуш, яздо Свобода Радионо.\nТеатран гIишлочохь закъалтехь латтийначаьрга хеттарш динера Американ журналисташа, штурм йоьдучу хенахь наб кхоьтуьйту газ хецначул тIаьхьа хиллачух. ХIетахь спецназо динчунна тIехула кеп-кепарчу зерашца велира 130-174 закъалтхо, мел лахара а 10 бер а хиллера цаьрца. Дукхахболчу закъалтхоша тIаьхьа латкъамаш бора шайн могушаллина.\nCBS телехьожийло масех баттахь кечйинера сюжет, 800 закъалтхочух 101-га хеттарш а дина. Оьрсийн каналан корпунктан ворхI белхахочо къахьийгира сюжет кечъеш. Закъалтехь латтийнарш боцурш а, цара къамелаш динера официалан структурашца а. 2006-чу шеран бIаьста, юьйцу кино араяла кхо бутт бисинчу хенахь, цунах лаьцна дIахьедира иччархойн операцийн Департаментан куьйгалхочун декхарш кхочушдеш хиллачу Скопинцев Олега."Агентурас" билгалдоккху, арахьарчу агенташца къийсам латтон беза урхалло.\nПутинан цIарах рапорт зорбане даьккхира хIетахь ФСБ-н куьйгалхо хиллачу Патрушев Николайс а, иччархойн операцийн департаментан декъан хьаькамо, полковника Латковс куьйгаш а яздина.\n"Оьрсийчоьнна дуьхьал Си-би-эс канало акцеш вовшахтохар" аьлла, цIе тиллина документ 2006-чу шеран Охан-баттахь Путине дIакхачийра. "Агентуран" хаамашца, Патрушев воцург а, документ довзийтина хиллера ФСБ-н директоран хьалхарчу гIовсана Смирнов Сергейна а, Iилман а, техникан а гIуллакхдархойн куьйгалхочунна Климашкин Николайна а, экономикан кхерамзаллин урхаллин куьйгалхочунна Бортников Александрна а.\nИччархойн документа тIехь дийцарехь, фильмах лаьцна информаци гулъян юкъабалийнера америкахойн каналера "вербовка" йина белхахой а. Кехаташна тIехь резолюци хIоттийна Путина "ХIун барамаш тIеэцна?" аьллачу хаттарца - дуьйцу зорбане даьккхинчу документа тIехь. ТIаьхьо каналан куьйгаллин сацамца, масех баттана дIатеттира кино.\nЖамIаш динчул тIаьхьа къаьстина, закъалтехь латтийначийн массеран а аьлча санна, газ хецар бахьана долуш тIаьхьа могушаллица проблемаш юьйлаелла хилар, иштта, жаннашца а, доIхица а, садеIарца а.\nГазан формула хIинца а ястаза ю. Газ кхоьллинчунна Оьрсийчоьнан Турпалхо цIе елла.\nМоскварчу Дубровкерчу театрехь "Норд-Ост" мюзикл йоьдучу заманчохь цу чуьра 1000 гергга стаг закъалте лоцуш, нохчийн тIемалоша тIелатар дира. Театр дIалаьцначара Кремль декхарейора Нохчийчохь тIемаш бен эскарш арадаха. Кхо де даьлча, беш лаьтта барт а бохийна, Iедало тIелатарца мукъаяккха йолийра гIишло.\nХIинца а, муьлха хилла хоуьйтуш йоцу, газ чу а хецна, хIаллакбира нах. 130 маьрша вахархо велира, 700 стеган могашалла талхийра, байира массо а тIемалой.


Ассаламу Iалайкум! Цхьа хаттар дар кхолладелла, шен хьокъехь цхьа жоп ца луш, иза перз ламаз тIехь волуш сужудехь нохчийн маттахь доIа дар мега йа ца мега ду.\nЛамаз тIехь доIа дар шина кепара ду: хьадисашкахь деанчу дешнашца долу доIа а, вуьшта шен дешнашца долу доIа а. Iаьрбийн маттахь доIа ца Iамалучунна мегаш ду хьадисашкахь даьхкина доIанаш шен маттахь дар, масала хьадисехь деана долу сужудехь ден доIа нохчийн маттахь уьзза маьIна долу доIа дан мегаш ду, нагахь санна иза Iаьрбийн маттахь Iамалуш дацахь. Амма, хьадисехь деана доIанаш а доцуш, кхин, шегара шен дешнашца ламазехь доIа дар мегаш дац дукхах болчу Iелам-нахана гергахь, иштта доIа дича ламаз гал а долу.\nИмам Нававийс – Дала къинхетам бойла цунах – бах, «Ал-МаджмýI» тIехь:\n«Шен дешнаш а, ден меттиг а суннатехь деана долу доIа оцу меттехь гочдина дан мегаш ду, Iаьрбийн маттахь иза Iама ца лучунна. Иза мегаш дац Iамалучунна. Iамо ницкъ кхочучо иза гочдина дахь цуьнан ламаз гал дер ду. И ду цу хьокъехь аьллачу кхаа дашах нийсаниг. Суннатехь деанарг а доцуш, шегара шен дешнашца, Iаьрбийн маттахь а ца деш доIа дан мегар дац, и мегаш ца хилар тIехь къовсам а бац (мазхIаб юкъахь), иштта и доIа дарца ламаз гал а долу. Делахь а, цунна бIостанехьа ду, Iаьрбийн маттахь шегара шен дешнашца доIа дан мегаш хилар, цу тIехь а цхьа а къовсам бац (мазхIаб юкъахь)».\nЦхьаболчу Iелам-наха, Iаьрбийн маттахь доIанаш ца Iамалучунна а, Iаьрбийн мотт ца Iамалучунна а магийна шен маттахь шен дешнашца ламазехь доIа дар.\nДелахь а, ламазехь доIа дар парз ца хилча, ларвалар тIехь ду нохчийн маттахь цхьа хIума ламазана юкъадаийтарх. Сужудехь Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – деш хилла аьлла долу доIанаш Iамо хьажа веза, уьш дукха а дац, дуккха а диканаш чулоцуш а ду, къаьсттина тахана уьш шайн маьIнаш довза а девзаш Iамо йиш а ю. Ткъа вуьшта, шена луург деха луучунна, кхин а дикка меттигаш ю, доIина жоп луш ю аьлла хьадисашкахь яьхкина.\nЦундела, Iаьрбийн мотт ца хуучо, ламаз тIехь доIа дечу хенахь хьадисехь деънарг а деш, ламазал арахьа шена луъург а доьхуш дан деза доIа.\n Имам Ан-Нававий, «Ал-маджмуI шархьул-мухIаззаб», 3/300.\n Церах ву таханлера Iелам-стаг Шейх Мухьаммад ал-Мухтáр Аш-ШинкъúтIий, Дала Iалаш войла иза.\n Уьш йовза луург хьажа «Жоп луш долу доIанаш нийса довзаран хаамаш» жайни тIе а, «Къуръан тIера а, Суннатера а доIанаш» жайни тIе а.


Нохчийчоь кIаръеш хьийзинарш турпалхой ца хета\n«Со вен веанчу мостагIчунна ас хIоллам муха хIоттабо? Уьш тIамтIехь байина. Официалан терахьаш бакъ делахь цара 6-7 бIе нохчо вийна 16 шо хьалха нисделлачу тIеман тасадаларехь. ТIаккха царна жIара кепехь хIоллам стенна хIоттабо? Нохчий дика байина аьлла хIоттош бу и?»\nГерггарчу барамехь цу кепара кхето хала доцчу хеттаршка буьйлу дукха могIарера бахархой. Цу а, кхечу а хеттаршна жоьпаш лоьху цхьамогIа бакъонашларьярхоша а.\nЛаьмнашкахь десантникийн сий-лерамна кхо метр лекха жIар йогIар политикаца дузу «Гражданское содействие» комитетан куьйгалхочо Ганнушкина Светланас. «Нохчийчохь бехаш керста динехь а берш бу,- боху бакъонашларьярхочо. Иза нийса ду махкахь Iедало гIо а деш, болх беш килсаш хилар. Дала Iамал ечу наха гулдечу ахчанал сов, Iедало гIоьнна ахча къасто а тарло. Иза-м новкъа дац. Амма десантникашна жIар кепехь-хIоллам хIоттор иза кхин ду».\nИшта хьажам хааме баьккхина Ганнушкина Светланас. Цунна моттарехь тIемаша къизалла гойтуш,вон деанчу вайнаха шайна хIуьттаренна,шаьш сийсаздеш хIоттийна лара тарло и хIоллам.\nЛаьмнашкахь жIар хIотточул хьалха зераш дара дIадахьа дезарш. Муха нисделла цхьаьнаметта оццул эскархой эгар? «Беллечеран сий-лерамна гIулчаш яхаро дIатоьтту хилларг ахкаме дуьллуш, талламаш бар а,бехкенаш жоьпе бехар а. Хаттаран метта хIоьттина и жIаран хьарк». Ишта ойла Iораяьккхинарг ву бакъонашларьечу «Мемориалан» боламан декъашхо Черкасов Александр.\n«Эзарнаш адам дайна доьза. Кхо эзар тIепаза вайнехь а бехкечарна дуьхьала долийнарг 3 бех токхаман гIуллакх бен дац,-боху Черкасовс.-Нохчийн хьалхарчу тIамехь лаххаре а 1200 оьрсийн эскархойх хилларг хууш дац.Уьш цхьанне дага а ца богIу. И ду чIогIа сагатдийриг»,-цу дешнашца дерзадо Черкасов Александара къамел.\nУлус-Кертана юххехь десантникаш дагалецамехь бисийта боьгIна жIар- хIоллам,къамеле мел ваьккхинчу нохчочо кхиберш кхардийта,беламна хIоттийча санна туьду. Царех цхьаъ ву Шелан кIоштан Дубин эвлара Салахь а.\nСалахь: «Десантникашна тхан кхуза лаьмнашкахь хIоллам хIотторо цецваьккхина ву-кх со а,кхиберш а. Иза къоман лаам бу аьлла а ца хета суна. Нохчий хIаллакбан,байина дIабаха баьхкинчарна хIоллам муха хIоттабо? ХIун аьлла хёоттош бу?\nШайн цIахь Псковехь хIоттаяйтахь шайна ма тов! Юххе гIаролхой дIа а хIиттийна дийнахь а,буса а ларьеш яцахь наха и юьтур ю аьлла а ца хета суна-м. Ишта хIоттош хилча-м Сталинна а ,Берийна а хIотто еза-кх. Дукха-м бу уьш нохчийн доь дайа гIиртинарш исторехь. Царна а хIотто еза-кх!»\nБахархошца и хIоллам бахьнехь нисделлачу къамелашкахь хадам боллуш билгалдолург ду,нехан луур-аьллар,царна хетарг-моьттург хьесапе а оьцуш,царех дага а бевлла Iедалхоша и хIоттаяйтина цахилар. Цхьаболчарна хетарехь, "оха къестабаш бац, тхо Оьрсийчоьнах дIаэделла ду, вай цхьаIаш ду,вайна юкъахь дотIанаш а, цакхетаршщ а хила а ца догIу". Ишта ойла-хьажам дIагайтархьама, политикан хьу-чулацам болуш, кхоьллина аьлла хетта цхьаболучарна лаьмнашкахь жIар-хIоллам.


www.islamannur.org - Дакъа 20: Дикачу стеган кошана уллохь АллахIана лолла дан мегаш цахилар дуьйцу дакъа...\nДакъа 20: Дикачу стеган кошана уллохь АллахIана лолла дан мегаш цахилар дуьйцу дакъа...\n20. Дикачу стеган кошана уллохь АллахIана лолла дан мегаш цахилар дуьйцу дакъа, ткъа оцу дикачу стагана лолла дар-м дуьйцийла а яц\nБухарин а, Муслиман а «Сахьихь» жайнашкахь далош Iайшатан (АллахI реза хуьлда цунна) хьадис ду:\n«Умму Салама АллахIан элчанна (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) цхьа килс йийцира, шена Эфиопехь гина хилла йолу, оцу чохь хилла суьрташ (иконаш) а. Цо элира: «Шайн цхьа дика стаг я АллахIан дика лай велча, цуьнан кошана тIехь зихIарт (маьждиг) дугIу цара, оцу чохь цуьнан суьрташ а дохку. АллахIана гергахь са чохь долучу хIуманех уггаре а вониш бу уьш»» (Бухари, Муслим, Насаъий).\nЦхьана хеннахь ши питана дина цара: кешнийн питана а, суьртийн питана а.\nИштта Бухарис а, Муслима а дийцина, цо (Умму Салама) дийцира аьлла:\n«Валале хьалха, сауьйзуш а волуш, шен коч юьхьа тIе тийсара цо. ТIаккха цо шена хорам бича, тIера дIайоккхура цо и. Цо элира: «АллахIан неIалт хуьлда жуьгташна а, керстанашна а, шайн пайхамарийн кешнех зихIарташ (маьждигаш) дина болучу!». Цо вай лардалийтаран дуьхьа схьахьедар дина, вайна цара динарг кхераме хилар хоьуьйтуш. Цуьнан и дешнаш ца хиллехьара, йиллиначу меттигехь дIавоьллина хир волуш вара иза. Амма и ца дина, хIунда аьлча лаьтташ кхерам хилла дела, цуьнан кошах зихIарт (маьждиг) дан мегаш» (Бухари, Муслим).\nМуслима схьадийцина Жундуб ибн IабдуллахIан хьадис. Цо элира:\n«Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ша валале пхи де хьалха олуш хезна суна: «Со цIена ву АллахIана хьалхахь - шуна юккъехь сайн доттагI ца хиларехь. АллахIа Шен доттагI вина соьх - Цо ИбрахIимах шен доттагI ма-варра. Сан сайн умматах цхьаъ доттагI лаца везарна тIедаьлча - аса Абу Бакар къастор ма вара. Боккъалаъ, шул хьалха хиллачара шайн пайхамарийн кешнех зихIарташ (маьждигаш) дина. Ва амма, аша ма дойла кешнех зихIарташ (маьждигаш), хIунда аьлча аса доьхку шуна и»» (Муслим).\nПайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ша валале хьалха цуьнах тера мел дерг дихкина, неIалт а аьлла цо иза динчунна, оцу хьокъехь лакхахь далийначу хьадисаша тоьшалла ма-дарра.\nЦа магийначу юкъа догIуш ду: кешнашкахь ламаз дар а, цигахь зихIарт (маьждиг) дина дацахь а. И маьIна долуш ду Iайшатан дешнаш: «Цуьнан кошах зихIарт (маьждиг) дан тарлуш кхерам бара лаьтташ». Дера, АллахIан элчанан (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) асхьабаш дукха гена-м хилла цуьнан коша тIехь зихIарт (маьждиг) дарна. Ма-дарра аьлча, муьлхха а меттиг, ламаз дан хьажийна йолу, маьждиг лоруш ю, хIунда аьлча пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) аьлла: «…Латта - суна маьждиг а, цIена а дина»» (Бухари, Муслим).\nАхьмада даладо, дика иснад а йолуш, тIаьхьадогIу ибн МасIудан хьадис, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла:\n«Уггаре а вон нах - шаьш дийна а болуш, шайна къематде тIекхочуш берш а, кешнех зихIарташ (маьждигаш) деш берш а бу» (Абу Хьатима далийна хIара хьадис шен «Сахьихь» жайнахь. Ахьмада а, ибн Хьиббана а бакъ долу хьадис ду аьлла и).


Товбеца-бутт 27, 2016\nНенан мотт бовш бу, Iожаллин новкъахь бу бохуш схьахеза шайн маттах доглозучашкара аьрзнаш. Амма и мохьбеттар а хулу, дукъа хьолахь, оьрсийн маттахь.\nНенан маттах лазам нехан маттахь а балхош...\nДукха хитIe кхехьна кIудал хи тIехь йисна баьхна-кх вайн дайша!\nИзза чакхе хила тарло нохчийн меттан а, цуьнах лаьцна дукха дийцарна.\nХIинццалц гобьевллачу Iилманчийн, лингвистийн мохь-орца ихнехь а, бовш лаьтта мотт балхош, тахана кIезиг бац социалан машанех пайдаоьцучарех оцу хьолана саготтаберш.\nЦара кар-кара оьцуш йийцаре йо нохчийн тема. Цуьнан хилларг, тахане, кхане. Далхадо нохчийн мотт кхерамечу зил буха нисбаларх а, цуьнан цадечу пусарх, оьрсийн матто йечу гIелонех.\nТов шен къоман патриоташ хилар, амма гIалатло хета шегара сингаттам хийрачу маттахь балхабар.\nНохчочо муха балхор бу шен къа-бала оьрсийн маттахь?\nНохчийчуьрчу цхьа могIа Iилманчаша а далхориг ду юкъараллехь ненан мотт оьрсийн маттаца иэбеш бийцар, ткъа оьрсийниг бийца а цахуурш къаьсттина беламе гойту оцу хьоло.\nНохчийн лазамех, бовш лаьттачу маттах дуьйцуш цхьаболчара бехкебо дай-наной, доьзалехь цабийцарна шайн берашца ненан мотт, ткъа дайша. наноша хьехархошна тIетуьтту бехк, уьш бу боху декхарийла шайн бераш кхетош-кхион.\nМаршо Радион зIе хилира Нохчийчуьрчу вахархочуьнца Дамаев Русланца. Нохчийн мотт безачех, буьйцучех а ву иза. Шена денна воьдуш-вогIуш юкъараллехь гуш долчух ишта дийцира цо.\nДамаев: «Советан Iедал долчу хенахь вайн цIахь гIазакхийн мотт буьйцура кура нах, хьоладай бу алийтархьама. ЧIогIа лакхара хетара гIазакхийн мотт буьйцурш. Мотт бийцарал совнаха, цу хенахь, оьрсийн цIераш тахка дуьйладелира вайн берашна: Соня, Наташа, Света бохуш.\nЦул совнаха,балийначу несарша а, марзхойн цIе кхобуш оьрсийн цIераш йохура: Костий, Светий бохуш. Тахана кхи зама а яра, бусулба дийне а дирзинера вай, Iадаташ а леладора вай, вайн мотт хаза а бу, и бийцича дика хир дара аьлла хета суна.\nАмма, суна гуш долу сурт муха ду, хаза оьзда духаршца схьабогIуш, масала, мехкарий хуьлу вайн, хьо царна улле ма нисвелли, церан багахь оьрсийн мотт хуьлу. И ца деза суна, дагах кхета! Дайша-наноша доьзалехь марзбан беза мотт».\nНохчийчуьрчу зорбанна министерстралло а масех шо хьалха кхоьллинера махкарчу шуьйрачу хаамийн гIирсашкахь нохчийн литературан мотт ларбарна тIехь таллам латторан комисси, цуьнан куьйгаллехь волчу журналистца, яздархочуьнца Дадаев Сайд-Хьасанца масийтаза къамел а хилира Маршо Радион.\nЦо дукха дийцира шаьш бечу балхах, масала, нохчийн гIаланийн, кIоштийн, урамийн цIераш нохчийн матте гочйинера оцу комисси юккъерачу лингвисташа.\nНенан мотт халкъалахь чIагIбарехь кхоьллина, зорба тоьхнера нохчийн рузманна а.\nАмма цхьана а кепара кхиаме ца хиллачух тера ду комиссин болам.\nХIунда аьлча, даим санна, тахана а шайн къамелехь «понедельник», «тахана масолгIа число ду», «Ермоловке воьду со», «2016 –й год» бохуш хеза гондхьа.\nЦа лардо ша мотт буьйцуш низам ур-атталла, нохчийн мотт кхио а, исбаьхьаллин литературан а, ненан маттахь зорбане юьйлучу кхечу хIуманийн а мах хадо Iалашонца кхоьллинчу Экспертийн-говзанчийн Кхеташонан кьйгалхочо Кадыров Рамзана а.\nРамадан беттан тIаьххьарчу суьйранна меттигерчу телехьожийлехь махкахошка вистхуьлуш ву иаз.\nКадыров: «Вайна хIинцца цхьа хаам схьакхаьчна муфтий Салахь-хьаьжигара. Марха вай кхана Iийна досту, средехь, кхана 30 марха дузу, послезавтра в среду вай марха достур ду».\nАмма цхьабакъду, махкахь Нохчийн Меттан дIакхайкхийна цхьа де ду шерачохь, цу дийнахь хIораммо а гойту шен нохчалла, духарца, аларшца, хелхаршца. Балхабо матте безам зевнечу иллешкахь, къамелашкахь.\nИштта дIайоьду зама, эшамехь буьсу мотт.\nКъаьсттина шен матттах а, халкъах а доглозучех ву яздархо, прозаик Бексултанов Муса.\nМаттехь латточу гIелонна цунна а бехке хета, цкъа делахь, да-нана, цул тIаьхьа школа.\nБексултанов: «Дукхах болу бехк, и мотт ишттачу хьолехь хиларна, оцу хьехархойн ма бу. Шен урок оцу берашка лара ца лоруьйту. Кхи хIун ду хьуна цигахь аьлча, ЕГЭ яц оцу нохчийн меттан цхьана а меттехь яла езаш. Гой хьуна, муха хIаллакбеш бу мотт, хIилланца! Нохчийн меттан экзамен дIаелларг бен ЕГЭ-на тIевуьтуш цахилча, бераша Iамор бара нохчийн мотт.\nИ вай ваьшша дан мегаш хIума а ма ду вайн чохь. Муьххачу а стаге вайн цIахь а хаттахь, тахана хIун де ду, хьуна жоп хезар дац-кх хьуна «шоьтан де», я «кIиранде» олуш. Вайга ма дийца, ларло олуш стагг а вац».\nХIара дуьне лаккхарчу технологийн дуьне ду. Коммуникацеш тIекхетта, таронаш шоръелла, хIетте а я Iедало а, я Iедалан цIарах йолчу хьукматийн белхан эвсаралла яц гуш.\nМотт бутт батте мел болу нехан багахь беркъа, ледара, иэбина хеза. Хан мел йолу лагIлуш ду вайнехан багах дуьйлу нохчийн дешнаш а.\nСоциалан зIенашкахь, газеташкахь, телехьожийлашкахь а ахь терго яхь, пIелгаш тIехь багарбаллал а бац хецна шайн маттахь къамел дан хуурш.\nБахьанаш дуккха а хила тарло, дIасатоьтту бехкаш санна.\nАмма билгалдаккха лаьа коьртачех цхьаъ, нохчий Оьрсийчохь шен дукхаллица 4-гIа-5-гIа къам доллушехь, Нохчийчохь деккъа цхьа «Даймохк» бен нохчийн маттахь арадолуш газет цахилар.\nХьажа комменташка (7)


Умарова Тоита | ВАЙНАХ\n13.07.2016\tЛитература, Поэзия Оставить комментарий\nОйла! Хьо-м д1аг1ерта…\nХьайн лаам кхийдош.\nХ1ун хир техь? Кхиор техь\nЖиммаъ лар йилла?..\nДийр дуй техь вайшинна\nСо-м, ойла, г1елъелла.\nДахаро з1аьнаршца, –\nСо а ца хьисти.\nМел йина ойла а\nБераллехь со хьегна\nМел ч1ог1а лиънехь а,\nВайн къоман орамаш аш серлодоху!\nСан къоман яхь йолу хьекъале к1ентий\nСий хуьлда шун!\nДоьххьар ког боккху к1ант\nНене д1акховдийна куьйгаш.\nБ1аьргаш чохь ду воккхавер.\nШен хьуьнарх доккхадеш доьлу.\nДуьххьара г1улч йоккху бер.\nХьомениг схьаволахь кхузза,\n«Яккхахьа кхин цхьаъ а г1улч!»\nНана ю йоккхаеш йоьлуш,\nГ1улч яккха г1ерта к1ант гуш.\nХилалахь хьомениг ирсе,\nАхь дог ма 1овжаде сан.\nДуьххьара ахь йоху г1улчаш,\nИрсехьа хуьлийла хьан!\nМа гойла т1еман къизалла,\nБералла ма дойла хьан.\nИ сийна бух боцу стигла\n1аьржъелла ца лаьа ган.\nНене д1акховдийна куьйгаш,\nШен хьуьнарх доккхадеш доьлу,\nДоьххьара г1улч йоккху бер.\nНазад: Канат Канака\nВперед: Абалаева Луиза


Малх чубуза гергабахча...\nСайн карара ларч рагIу кIел охьа а йиллина, кертара аравелира со, Теркехьа долчу жимчу кевнах.\nМалх чубуза кечбелла бара. Стигалхула некадеш мархаш яра: цхьаерш – яйн, ло санна кIайн, кхиерш – даш санна еза, таьIна-сира. Царах чекх ца ялалора тIаьхьашха богучу маьлхан серло, амма хIоранна а гондIа цхьа тамашийна гуонаш бора цо, къеггина дашочунна тIера цIеран басе кхаччалц, хIора марха а юкъалоцуш, цхьаъ вукхунах къастош.\nГIалахь со малхе наггахь а ца хьожура – ца кхуьура я дага а ца догIура, я деъча а таро ца хуьлура. Цигахь дахаран кхин болар ду, кхин кеп. И хьал хьан лаамца доьзна дац, хьуна тIедожийна ду, хьан хийца ницкъ а боцуш.\nСо хьалха оьхура, когаш кIел а ца хьожуш. Некъ бевзаш бара, хийлаза бина. Когаш кIел малхо якъийна буцций, лоха юшанашший бен ца хаало. Терк гена дац, амма со дагахь а вацара цунна тIе кхача, цхьана лекха берда йисте бен. Сан сагатделлера цигара дIа малхе хьажа, и чубузуш, цкъа мацах санна, хьалха, къона волуш.\nМалх лахбеллера, иза хIинц-хIинций Терка чу а боьжна, бовр болуш санна хеталора. Суна и малх бен ца гора, беккъа и цхьа малх бен, дуьненан массо а басар – цхьа 1аьржаниг доцург – шеца долу. Со ойлане велира, цхьа генарчу къоналлера де дага а деъна.\nИ дара студент волчу хенахь, каникулашкахь, хIинца санна, гIалара юьрта а веъна, кхузахь ас хан йоккхуш. Алссам киншкаш а гулйина, уьш а йоьшуш, цхьацца хIума язъеш, аьхкенан ши бутт цIахь баккха сацам хиллера сан хIетахь. Кхин цхьа хIума а дара, со гIалара къахкийна.\nХIора дийнахь бохург санна, киншка а оьций, Терка йисте воьдура со. Дукха хьолахь хан токхура хи чохь, гIамаран гIайреш тIехь. КIордийча я гIелвелча, охьа а хуий ойла еш я киншка йоьшуш 1ара. Дукха хьолахь проза, ткъа поэзи-м воьдуш лаьтташехь а ешалора. Хазахетта стихотворени шозза-кхузза ешча дагахь 1емара.\nЦу хенахь а, цул тIаьхьа а (хетарехь, хIинца а!) суна уггаре хазахетта киншка Антуан де Сент Экзюперин «Жима эла» ю. Дуьххьара суна и йовзар а телевидени бахьанехь хилира.\nЦхьана дийнахь, гIаьххьа бода чIагIбаллалц Теркаца волавелла а лелла чу веъча, телевизор латийра ас. Гойтуш цхьа спектакал яра. Еса сцени тIе х1оттина деккъа цхьа фанеран кема а долуш, ткъа цунна гондIа хьийзаш, и тодаран сурт а хIиттош, летчик вара, цхьа къамел а деш. Цкъа хьалха гойтучо а, дуьйцучо а сан бIаьрг, я ойла а ца лецира. Ара вала дагахь г1аьттина не1арехьа вирзича, цхьана мукъамо юхаверзийра. Зудчун аз дара и, цхьа кийран кIорггера схьадолуш, гIоргIо делахь а лерса хьостуш, дуьйцучух ца кхетахь а кIоргга синхаамах, цхьа ша-тайпа сингаттамах, гIайгIанах дуьзна. Суна хьалха цкъа а хезна дацара и аз. И бахьнехь спектакле хьаьжира со чекхъяллалц. Иза Жимчу элах туьйра хиллера. Со гIала юха ма вирззи Экзюперин киншка а ийцира ас.\nСуна везавелира, цхьана йистйоцчу дуьненан жимчу сайрат тIехь вехаш хилла Жима эла. Со кхийтира цуьнан гIайгIанах, лехамех, цуьнан цхьаллин сингаттамах. Розега баханчу безамах кхийтира. Цхьогалан хьекъале дешнех: «Коьртаниг бIаьргашца ган таро яц... Сема дог бен ца хуьлу...», – кхийтира. Цу хенахь дуьйна ас хийла юх-юха ешна и киншка. Ерриге дагахь а 1емара. Дукха хан ялале йиш локхуш хиллачун цIе а евзира. И Эдит Пиаф хиллера.\nАс дуьненахь йоккхучу хенахь хийла нах бевзина. Бакъду, Жима эла санна, цхьана сайрат тIера кхечарна тIеэха-м ца дезна. Вайн къена Лаьтта тIехь бу-кх Экзюперис шен киншки тIехь буьйцу нах – паччахьаш, цIерхазамчаш, къаьркъанчаш, г1уллакх-некъахой, панарчаш, сила-а стаммий киншкаш язйийраш, хIора а шайн-шайн амалца, башха ца гича са а гатлур доцуш. Амма, Жимчу элана, шен ирсана, гина боцурш а бу кхузахь – питанчаш, талорхой, нах бойурш. Доьхнарг – цаьрца ваха дезар, Жима эла санна, уьш кIордийча, дIаваха йиш цахилар цхьана генарчу сайрат тIе. Я ирс хилла-те иза?\nЦхьана хенахь со хьоьгура Жимчу элах. Жима елахь а, шен сайрат ма хилла цуьнан, цхьаммо новкъарло а ца еш, шена ма луъу ваха. Делахь а, цхьалла лан а ду хала, цо воккху иза новкъа, Адам каро йолчу дегайовхонца. Цуьнан докъазаллина, хIора и кхаьчначу сайрат тIехь цхьацца Адам бен ца хуьлу дехаш, ткъа уьш а дац шайца саца дог доуьйтур долуш.\nАмма миллионаш адам дехачу Лаьтта тIехь а хуьлуш хилла-кх и цхьалла.\nХIетахь кхийтира со, Жима эла малх чубузаре сел сих-сиха хIунда хьежнера. Суо хIунда хьоьжу а хиира. Хьалха цкъа иза цхьа ша-шаха ду моьттара суна, я цуьнан бахьна леха а ца лоьхура. Амма Жимчу элан а, сан а чубузучу малхе сих-сиха хьежаран бахьна цхьаъ хиллера.\nСо цхьа вара хIетахь, сан дог лозура цхьалла бахьнехь...\nСан а яра иштта меттиг, цхьана сарахь а малх чубузуш мосуьйттаза ган йиш йолуш. Иза Лаьтта тIехь яра, Нохчийчохь, Теркайистехь, тхан юьртана гена йоццуш, Хьозин а, Нохьин а тогIешна юккъехь, лекха берд, хадийча санна дIа болий, лахлучу меттехь. Цигахь Iара со, малх охьа мел таьIи, юх-юха лакха а вуьйлуш, шен зIаьнарш Теркан шуьйра асан чу а яржош, дехьарчу хьуьна тIехула и чубузуш тергал а беш.\nСо сих-сиха вогIура цу метте, юьрта моссаза кхочу, шеран муьлххачу хенахь. Хенан йохалла Iалам хийцалора, цхьа малх бара цкъа а хийца ца луш. Цунах йолу йовхо-м хийцалора, кIезиг-дукха хиларца, амма малх даима а ша ма-барра буьсура, шен хеннахь гIоттуш, дийнан дохалла богуш, суьйрана чубузуш.\nХ1аъ, хIетахь со сих-сиха вогIура цига, къона волчу хенахь. ВогIура сайн сагатделча, цхьа а висна ойла ян. Ма сингаттам ца хиллера цу хенахьлерниг, ма эрна хиллера гIайгIа. Амма цхьа сапаргIатдолий, хIинцца дуьненчу ваьлча санна цIинлой воьдура цигара. Дахаран некъаш – уьш дуьйлалуш бен дацара хIетахь.\nХIинца дерриге а кхечу тайпана ду. Некъаш дина – оьшурш а, цаоьшурш а. Шерийн мохь базбелла. Йисна хан кIеззиг бен йоций хууш, дан ца кхиънарг дан кхиа гIерташ, де-буьйса ца къестош, хьийза. Хаац, ницкъ мел тоьур бу, дерриге а Делан карахь ду-кх.\nБузучу малхо а кхин ойла йойту хIинца: дахаран суьйренах, дуьсу долчу дуьненах, Iожаллах. Цу ойлан а хилла-кх шен хан, къобалъеш, ца вухуш, тIеэца, такха езаш. ЖамъIи хан.\nСо Теркан лекхачу берда тIехь лаьтта, ойла еш.\nМалх бу хIинца а богуш, чубуза герга делахь а.\nМа дика ду-кх иза болуш, сийлахь Малх!\nМа дика ду-кх иза буьсур болуш.\nМа дика ду-кх.\nХ1аъ, некъаш дина, лаьтта тIехь мелла а орам тесна. Сан дог дохдийраш а, сан деган йовхо оьшурш а бу. Безам а, цабезам а хилла, бан а бу, хир а бу дахаран терза нисдеш. Ткъа дог а, вуон-дика хилча, къоналлехь санна, карзахдолий, кийрара схьадала я эккха санна ца детталахь а, массо хIуманна сема ду.\nЦхьалла-м оьшуш хилла, хIинца ас кест-кестта лоьху иза. Къоналлехь санна цо ницкъ ца бо. Цхьаллехь дика яло ойла. Ойланна цхьалла оьшу, еккъа цхьа цхьалла.\nАмма цхьалла кIордийча тIеваха нах оьшу, дика нах. Дахаро зуьйш, ца хадош, шо-шаре мел долу чIагIъеш, ларйина цаьрца йолу уьйра. Сих ийна синош а ду, сих схьадаьлла са а ду.


Шелара нах а бехи даймахках...\nБайинчу оцу тIемалойн, ДАIИШ-ан могIаршкахь бу аьлла, оцу делан сохьтехь дIакхайкхинчеран, декъий шелдала а кхиъна хир дацара, сихонца Шелара културан цIийнехь, нах а гулбина, кхеташо дIаяьхьича Iедало.\nДийцаредира, нах махках баха безар а, оцу байинчу кегий наха динарг буьрса емал дар а. Оцу сценарийца хила а хилира иза.\nГуламан коьртехь, президиумехь, охьахевшина бара, кIоштан администрацин куьйгалхо Ибрагимо Турпал-Iела а, кIоштан полицин хьаькам Мусаев Тамерлан а, иштта меттигера диндай а, цу гIалара АхмадовгIеран, министрийн даржашкара ши ваша а. Цара, микрофон кар-кара а луш емал дира хилларг. Префекта Ибрагимовс, схьахетарехь баккъала а ца кхеташ къамел дора хIун бахьанашца арабовлу кегий нах оцу зуламан некъа тIе.\nИбрагимов: «Вайна кхин хIун оьшу? Маьждигаш дац, школаш, берийн бошмаш яц?. Вай даьхчхьана кхин хIума ца оьшу-кх вайна. Вуониг деш хилча, дIаала деза цуьнах».\nБахархойн гуламе балийна бара байинчу оцу тIемалойн гергара божарий а. Уьш йистахо лаьттара, кортош охьа а бахийтина. Зал чохь болчу, дукхачарна бевзаш а бу уьш. Захалаш, кхидолу гергарлонаш а ду царна юккъахь. Амма тахана церан иза дийца йиша яц\nОцу бахьанашца гуламехь цхьа а стаг ца хоьттира, оцу нахана гIодаккха, царна тIехIуттуш къамел дан а. Цундела сурт хIоттало, ша верг реза а волуш, уьш арабахар хилча санна. Оцу гуламехь бистхилчу наха, массара а бохург цхьаъ дара, оцу тIемалоша байинчу нехан, полисхой хуьлийла уьш, я ларамаза герз кхетта маьрша нах хуьлийла, тIаьхьа буьсучу берийн а, ден-ненан къа мича даха деза аьлла. Иштта бохура меттигерачу вахархочо Хасуев Ислама.\nХасуев: «ас аьлларг ца дой, соьга ладугIуш ваций олий, чу а воьдий, чIепалгаш а дуий, йоккха телевизоре а хьоьжуш тIекIал а ваьлла Iа. ТIаккха, цара байинчеран берийн а, ден-ненан а къа дац?».\nАмма кхин ойланаш йолу нах а бу Нохчийчохь, гуламашкахь юьйцура йоцу. Шена оцу хиламан бехкан доккха дакъа хьенанхета аьлла хета дуьйцу юкъаралхочо Газиев Леча.\nГазиев: «Оцу нахаца гергарло доцуш, дIахьакхаваланза цхьа а хира вац. Тахана нах садетташ бу, буьйла а белла, сагIан дакъош а оьцуш четарш чохь ца Iан. Тахана, шайб ан ма беззара диндайша а, полицино а, кхечара а бахь, цхьа а вен везара вац, махках арабаха а безара бац».\nГазиев Лечина хетарехь, тахана нохчаша чIогIа ондда Iаткъам ловш бу. Сатухуш бу нах, элира цо.\nГазиев: «Тахана хилларг хила даьлчул тIаьхьа, нах Iаьн юккъехь аракхиссар нийса ца хета суна. Суна хьакхалуш хIума дац хIара. Амма суна хаьа, кхана-лама соьх а хIара хьакхалура дуйла. Нах садетташ бу. Собарий, кхераваларий-ши хIума ду».\nШелахь и тIеман тасадалар хилчул тIаьхьа, махкарчу ницкъаллийн стурктурашна тIедиллина, беш болу болх жигара баккхар а, и санна долу чолхаллаш хилале уьш гучудахар а.