Пайхамаран дахарца йоьзна хIумнаш кхачийна тахана Нохчийчу. Кеман портера дуьйна маьждиге уьш дIахьуш, халкъа гулделла сурт хIоттон, республикин массо а кIошташкара Iедалан белхахой балор тIедожийнера меттигерчу куьйгалхошна. Москохана муьтIахь долу Iедал – ша къам реза ден кеп лелош ду, бахархой – ца бевлла, и сурт кхуллуш дакъа лаца дезаш бу.\nДелера салам Маршалла хуьлда цунна, Пайхамаран дахарца йоьзна хIумнаш кхачийна Нохчийчу кху тов бецан беттан II-чу дийнахь: коьрта тIера а, маж тIера а месаш а, бедарш а, коган лар а, кхин а цхьацца хIумнаш а. Мехкан куьйгалхочо динчу дIахьедарца и хилам, мах хадо йиш йоцуш, дийцина ца валлал, вуно маьIне хIума ду.\nИттаннаш эзарнашкахь, некъан бохалла, шина агIора, аэрпортера доккхачу маьждиге кхаччалц, дIагулделла адам а долуш, схьакхачийна Соьлжа-гIала, ишта я вуьшта Пайхамаран дахарца йоьзна еза хIумнаш. Официалан чIагIдарехь цаьрга хьажа лууш мел верг тIекхача йиш йолуш, доккхачу маьждигехь уьш охьаехкина лаьттар ю деа дийнахь. Соьлжа-гIалахь церан гайтам дIабахьа уьш яхьаш веънарг ву Пайхамаран тIаьхьенах волу СаIудийн Iаравера шайх Ахьмад Бин Муххьамад аль Хазрати.\nЦу кепара хашле, вуьшта аьлча даздарш дIадахьа леррина жоьпаллин тоба а кхоьллина, дукха чIогIа кечамаш бина урхаллехь болчара. Массо маьIIера бу мел боху беза хьеший кхайкхарал сов, цу хиламна бинчу кечаман мехалчех цхьа агIо хилла Соьлжа-гIала адам дIаозар. ГIали чуьра шайн лаамехь цигахь мел бахархой гулбелла хууш дац,амма Iедалдайша къаро а еш, кIошташкара, ярташкара цига вигнарг ву 25-30 эзар Iедалан белхашкахь болу вайнах: лоьраш а,хьехархой а,кхечу массо хьукхмат-урхаллашкахь болу белхой а.\nУьш цига бигар муха нисдина? Бертахь я бертаза? Эзарнашкахь адам гIала дIаозаран Iалашо хIун ю? Аш а, шун накъосташа а муха кхетадо шен лаамца къам меттах даьлча санна сурт хIоттор? Цу а, кхечу хаттаршна соьца нисделлачу къамелехь жоьпаш луш ю, ас цIе ца йоккхуш юьтуш йолу Шелан кIоштара хьехархо а, социалан хьелаш листаран урхаллин белхо а.\n«КIоштера ша-верг хила везарг 600 стаг ву. Тхан ишкол йоккха а яц.Оха цигахь хилийта везарг 25 стаг ву. Уьш а божарий..»\n«Тхоьга дукха ца аьлла. Тхан божарий кIезиг бу чIогIа. Зударий буьгуш а бац. Зударий магийна бац боху».\nМаршо радио: Уьш бигаран Iалашо хIун ю?\n«Схьайохьуш йолчу хIуманийн йозалла, уьш тхуна мел лераме хета гайта дIагулдеш ду адам.Массо адам ара а даьлла, дIахIоьттича, дуьненна а гур ду боху уьш тхуна мел оьшу . Бакъду, машенаш яхкийтина яц. Уьш ахча а луш оха тхаьш леца езаш ю»\n«Тхан ишколан автобус йоьхна ю. Кхо эзар ахча а делла, директоро машен лаьцна. ГIалахь шен хьаькамна ас хIоккхул стаг валийна аьлла, ша бигнарш дIагайта дезаш ву-кх иза. Цу тIе еъна хIумнаш царна гур йолуш а яц. Уьш аэрпортера гIали юккъе кхаччалц некъ маббу дIахIитто буьгуш бу. Живой коридор олу-кх цунах. Хьалха студенташка байтора и болх. ХIинца уьш мукъа бу каникулаш йолуш. Отпускехь долу тхо ду цига дуьгуш.»\nМаршо радио: Цуьнан бухехь хIун ду? Уьш стенна хIиттош бу дIа?\n«Масийтта чакхарма некъаца дIахIиттина адамаш дара бохуш дуьнене а кхайкха дайта гIерта-кх. Нохчийчохь мел долу адам ара а даьлла ,къаьхьчу денца тIеийци Пайхамаран дахарца йоьзна хIумнаш бохуш байракх а йина дийцийта лелош ду-кх. Цара, страховкина дIа ма узу нах, масане хуьлу.\nШайна тоъал цара дIахIиттабо вуьйш тергал дIа а ца бо. Меттиг яьсса ца йисийта цара цхьана мета кхо-виъ валаво кхойкхий. И оьшуш волу цхьаъ цара дIахIоттаво,ткъа вуьйш малхехь а лаьттар бу, догIанехь а лаьттар бу цхьанне а бала а боцуш… Царна цхьа а кад а гур бац, я Iаса а гур яц.»\nМаршо радио: Аша,могIарера яхархой санна, бусалбан нах санна муха кхетадо тергал луш дерг?\n«Цхьамма а иштта даздина уьш леладе аьлла моьттуш яц со. Вайна хууш,Iеламнаха дийцарехь ,Дала цхьа къайле елларг тийна-таьIIа,гIарвала а бехке хеташ лелла-кх,нахала ца волуш. Ткъа тахана хIорш байракх а йина лелаш бу цу динах. Ас церан мета хилча меллаша и хIумнаш схьа а еъна, цхьана билггалчу метте охьа а ехкина, къоме дIакхайкхор дар-кх,шайна луъург ван а волий хьажа,хIорш кхуззахь ю шуна.»\n«Суна уьш цIарна лелош хIумнаш хетта. Хьанна гергахь и Iедалдай базбала гIерта-м хаац».\nМаршо радио : Халкъан цIе айа, язьян а леладо–те цара иза, я шайн цIе яккхийта?\n«Халкъан цIе муха язло цигахь? Суна цкъа а ца хезна халкъан цIе яьккхина,иза хастош. Халкъан цIе яьккхиний бен ас гIала,мохк денбар а хьахор дацара. Нохчий къомо дина мА ду шадерг а. Ткъа кхара дийцарехь и цхьа ши стаг ву дерриг динарг,даима а хестош берш а уьш бу. Соьга хаьттича къоман дуьхьа лелош дац.»\n«Тхоьга хаьттича лаахь а,ца лаахь а аьлла нах юх-юха а кху гIала кхийла ца эшар, Iедалехь болчара,шайн самукъаненна. Нахана кIордийна и цIарна лело хIумнаш…»\nЦхьаццаболчу, Нохчийчоьнан Iедалан куьйга кIел боцчу хаамийн гIирсаша а, тергамхоша а соьца къамел динчара а билгал ма-даккхара, кхузахь динах гIортор яр, цуьнан гIоьнца нехан хьажам, кхетам, лехам йийсаре бан санна гIулчаш яхар, ондда бух болуш хIума ду.\nЦара кхеторехь бусалба дин, Iедалдайн карахь, урхалла дарехь атто кхуллу, цхьа ша-тайпа гIоьналлин зеразакъ хилла дIахIоьттина Нохчийчохь, коьрта тIеIаткъаман ницкъ муфтият а йолуш.\nПайхамаран дахарца йоьзна хIумнаш кхачийна Нохчийчу


Карантинан низамаш дохийначарна гIуданаш деттар ду Сунжехь\nCOVID-19 коронавирус бахьана долуш юкъадаьхна карантинан низамаш дохийначарна дуьхьал гIуданаш детта сацамбина Сунжан Iедалхоша. Бахархошна пхеа эзар соьме кхаччалц хир бу мах, ткъа совдегарийн охьадилла дезар ду 50 эзар соьмана тIера аьлла, хаамбина мэрин пресс-гIуллакхоша, яздо "Кавказский узел" агенталло.\nТIаьххьарчу дийнахь-буса динчу зерашца, ГIалгIайчохь ун даьлла ву 7 105 стаг. Коронавирусна тIехула ГIалгIайчохь цIахь деша битина бархI школашкарчу 15 классашкара дешархой.\nГIаличохь хIинцале а масех рейд дIаяьхьна, ши протокол хIоттийна. Доккхачу декъанна Сунжехь низамаш ца талхош схьабогIуш бу меттигера бахархой аьлла, дIахьедаина эпидемица къийсам латточу оперативан штабан кхеташонехь.\nЭпидемина дуьхьало латтон керла карантинан барамаш юкъабохуш омрана куьйгяздинера республикан куьйгалхочо Калиматов Махьмуд-Iелас кху беттан 22-чохь. ГIуран-батте кхаччалц дIатеттина махкахь барамаш хIиттор а. Буса исс сахьт даьллачул тIаьхьа болх бийр бац ресторанаша а, кафеша а.


Бамат-Юрт — Википеди\nБамат-Юрт, Бамд-эвла — Нохчийчоьнан Соьлжа-ГӀалин кӀоштан эвла ю.\nИза ю Бамат-Юртан юьртан меттиган административан центр.\nЙиллина 1810 шарахь, Баматгери Черкасскицани кхуза баьхкинчу — гӀумкаша, нохчаша, чергазиша, нохчий а, чергазий а хӀинца гӀумкий хила бехаш бу кху эвлахь.\n↑ Виноградовский сельский округ (Грозненский район) Архивацийина 8 февралехь 2012 шеран.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Бамат-Юрт&oldid=6676465»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 2 октябрь, 10:57.


Запрещеные дети" (Цамагийна бераш) фильмера сурт\nМосквина Евдокия – Оьрсийчуьра режиссер а, продюсер а, йина Тулехь, ехаш ю Парижехь. Цуьнан "Запрещеные дети" (Цамагийна бераш) - цIе йолу да-нана бехке йолуш Шеман территори тIехь дисинчу Нохчийчуьрчу берийн кхоламах лаьцна фильм, - дукха хан йоццуш билгалъяьккхина Казанерчу дуьненаюкъарчу бусалбан кинофестивалехь. Хьалхо и фильм гайтира Женевехь Цхьаьнакхеттачу къаьмнийн вовшахтохаран коьртачу офисехь.\nКавказ.Реалиина еллачу интервьюхь Москвинас дийцира Шемахь гуманитаран катастрофа хиларх а, тIамехь да-нана а дийна, шаьш дисинчу боберех а.\n– Евдокия, ерриг а хьан фильмаш Къилбаседа Кавказца йоьзна ю. Ахь яьхна уьш Дагестанехь а, Нохчийчохь а. Эххаре а хьо Шема кхаьчна, нохчийн бераш цIадалийна ахь. Муха нисделира иза?\n– Кавказ дукхахенахь дуьйна йоьвза лууш яра. Сайн документалан дебют "Гуьйренан юхье лаьмнашкахь" ас яьккхира Дагестанехь, оцу хенахь 25 шо дара сан. Иза дара 2009-гIа шо, ткъа лаьмнашкахь синтеме хьал дацара. Безаман истори йийца хьаьжира со. Фильм яьккхира оха Рича эвлахь, Дербентана тIехула лаьмнашкахь. Оцу эвлахь дехаш ду агул олу Дагестанан жима къам.\nФильм яьккхина ца Iаш, ерриг а Дагестанехула чекхдевлира тхо. Суна гинарг керла дуьне дара. Меттигерчу бахархошца дуккха а къамелаш дира ас, кхета гIоьртира со церан ламастех а, дахарах а. Даьрхойн демократин амал йолччула, масала, агулаш къовламе хийтира суна.\nЦул тIаьхьа яра "Тучки небесные" (Стихалан догӀанан мархаш) фиьм. Цуьнан сюжетца а догIуш, тIемало къайлаха цIавогIу, шен берах йолу хIусамнана а, бераш а муха ду хьажа. ЦIакхачале диттан хари чу оьккхуйту молха дIадуьллу цо. ЮхавогIуш федералийн патруло воь фильман турпалхо оцу диттана юххехь. ШолгIачу дийнахь вийначуьнан берах йолу зуда соцу оцу диттана уллохь. Оцу маьIаргонна эккха бомба.\nИза яккха бакъо ца елира тхуна ГIалгIайохь, сценарий "пачхьалкхана дуьхьал" хийтира царна (культуран министраллана. –Бил. ред.). ТIаккха Нохчийчу дахара тхо. Тхо цецдаьхнарг дара Нохчийчоьнан культуран министралло фильм яккха бакъо елла ца Iаш, тхо лардан ОМОН а яийтина хилар.\n"Тучки небесные" фильм гайтира Москвахь дуьненаюкъарчу кинофестивалехь 2012-чу шарахь.\n– "Запрещённые дети" фильман коьрта турпалхой муха бевзира хьуна?\n– Сан фильман турпалхой Нохчийчуьра Теркйист кIоштара да-нана кхелхина йисна 5 йоI а, ткъа иштта къонахалла долу церан дейиша Разет а ю, берийн доладеш йолу. Разетана майралла тоьира, соьца тIеман йийсархой латточу лагере а еана, уьш кIехьарбаха.\nСаратова Хедица (Нохчийчуьрчу адамийн бакъонашкахула кхеташонан декъашхо) телефонехула йистхилира со. Цо вовзийтира суна Нохчийчуьрчу Бени-Юьртара оцу йоIарийн деда Ульбиев Желауди. Шемахь кхелхинера цуьнан къант а, нус а, ткъа курдойн лагерехь оцу хенахь яра цуьнан кIентан 2-12 шераш долу 5 йоI.\n"Запрещеные дети" фильмера сурт\nДеда, кредиташ а оьцуш, шен кIентан бераш кIелхьардаха гIиртинера некъ гойтучу нахана ахчанаш а луш, амма некъгайтархошца цхьана дайра ахча а. Ткъа йоIарийн аьтто баьллера цхьа Делан къинхетам болуш кIелхьарбевлла Багуз гIала кхача.\n– Аьтто муха белира хьан цига яха?\n– Со масийттаза хилира Шемахь 2018-чу а, 2019-чу а шерашкахь кино йоккхуш. ХIоразза а ас айса кечбора некъ. Масала, йийсархой латточу курдийн лагере кхача Иракъан виза яккха дийзира сан. Цигара хадийра ас доза. Арахьарчу гIуллакхийн министраллера бакъо яккха дийзира сан цу тайпачу меттигашкахь болх бан. Жоьпе ладугIуш Iан дезаш хуьлу масех баттахь.\nОцу хенахь вийра Юккъерчу Африкан Республикехь фильм яккха вахана хилла Расторгуев Саша.\nХаийтар: Оьрсийчуьра режиссер-документалист Расторгуев Александр Юккъерчу Африкан Республикехь вийра 2018-чу шарахь Товбеца-беттан 30-хь, шен шина коллегаца – Джемал Орханца а, Радченко Кирилца а цхьаьна. Цигахь видеофильм йоккхуш вара иза "ЧВК Вагнер" тобанах лаьцна.\n– Дийцахь, хIун дара хьуна цигахь гинарг?\n– Сан аьтто белира тайп-тайпана Шема ган, амма, со кхийтира тIом бара аьлла доцуш, адамаш массанхьа а цхьатерра хиларх. Лаамаш а бу церан цхьатерра: сихха тIом дIаберзар. ХIунда аьлча тIом дукха ирча бу, цхьа а романтика яц цуьнца.\n– МухIажарийн ларе кхача аьтто белирий шун?\n– Белира, вуьшта мухIажарийн яцара иза, тIеман йийсархойн лагерь яра. Башхаллах кхетар мехала ду кхузахь, хIунда аьлча иза официалан статус ю, ИГИЛ-ра схьаяьхначу территорешкахь схьалийца курдийн аьтто баьллачу нехан. Нохчийн берех лаьцначу филман видео оха Аль-Хол лагерна чоьхьа яьккхира, иза йоккха ю масех километр. "Исламан пачхьалкх" тобано дIалийцина хиллачу территорешкара Шемара а, Иракъера а зударий а, божарий а бу цигахь бехаш.\nЦигахь базар санна меттиг ю кхачанан сурсаташ дуку. Тхан фильман турпалхоша хи а, жима-тIама кхача а оьцуш хилла цигахь. Лагерехь мехаза кхача ло, коьртачу декъана дуга.\n"Запрешенные дети" фильмера сурт\nКхечу пачхьалкхашкара зударий лагеран цхьана декъехь латтош бу, шалха тIеман ха а деш. Курдаш кхетадо иза, уьш вуно кхераме хиларна бохуш. Берриг а кхечу пачхьалкхашкара божарий набахтешкахь латтош бу.\nБоберашна лерина цIенош а ду цигахь. Шаьш латтош бу кIентий-кхиазхой. Уьш а кхераме лоруш бу. ЙоIаршца цу бесса чIагIдина дац хьал, цо гIо дина тхан фильман турпалхошна а, цо аьтто бира тхан уьш оцу жоьжахатера арабаха.\nКхеча пачхьалкхашкара зударий базар ца бохуьйту. Хи эца зударий рогIехь латта дезаш хуьлу 3 дийнахь. Цундела бераша накъосталла до – царна бакъо ло, еш дуьхьало а йоцуш, дIасалела. Дийна биса ша-тайпа агIо карийна цигахь цхьаболчарна: бераш базар доьлху, кхачанан сурсаташ оьцу, юха уьш лулахошна дIадухку, жимма мах тIе а тухий. Сан фильман турпалхоша шайн четарна чохь жима туька йиллинера. Махбеш хиллера базарара хи а, кхин долу кхачанан сурсаташ а духкуш. Кхин а пиряжкаш еш а хиллера цара, юха уьш лулахошна дIа а юхкуш. Амма гIаролхошна гучудаьлла хиллера и гIуллакх, цара дIачIегIира туька.\n– Эскархошца а, меттигерчу бахархошца а къамел дан аьтто хилирий шун? ХIун дийцара цара?\n– ЙоIарий схьабаларх лаьцна эскархошца барт баре сатесна яра со. Кхето гIертара, церан дуьненаюкъараллерчу имиджана иза дика хирг хиларх. Дера, хаза къамелаш дора цара, амма кхин тIаьхье цахилара церан.\nЦига йоьдуш сан Iалашо яра, йоIарий схьа а карийна, царах документалан фильм а яьккхина, цул тIаьхьа Оьрсийчу юха а еъна, бакъонашларъярхой меттахбаха. ХIунда аьлча цул хьалха курдаша чIагIдора, уьш цигахь бац бохуш. Цаьрца сан видео гучуяьлча, кIелхьарбовла меттиг яцара церан, йоIарий оцу лагерехь бац аьлла. Уьш лагерехь а карийна, царца цхьаьнакхетча, эха шарахь царна тIера ойла дIацаялара сан.\nЗапрещеные дети" фильмера сурт\nЦарах цхьамма, Маликас, маьршаяьккхинчул тIаьхьа дийцира соьга, шаьш хIора денна долхаа дуьххьара тхо цхьаьнакхеттачу метте бохуш, со цигахь шайна кароре ладоьгIуш а, шаьш дIадигаре сатуьйсуш а.\nЦуьнца цхьаьнна Кузнецова Аннас ( Оьрсийчоьнан берийн омбудсмен. – Билг. ред.) йоIарех лаьцна шеца дийца баьхкича аьллера, шена царах лаьцна дуьххьара хезаш ду, уьш кIелхьарбахарехь дакъалаца ша дагахь яц аьлла, оццу хенахь, суна билггал хаьа, цул дуккха а хьалха оцу йоIарех лаьцна досье цуьнан стола тIехь Iуллуш хиллашехь. Кузнецован гIоьнчаша хIоразза а телефон охьакхоссара, ас тоьхча.\n– ЦIадалош берашца хабар дийца аьтто белирий хьан? ХIун дийцира цара хьоьга?\n– Со тахана а ю йоIарийн доьзалца а, йоIаршца а зIенехь. Со церан "крестная" олу нана хета суна, со иудейхо елахь а, ткъа йоIарий бусалба белахь а. Иштта дахаран го бу-кх.\nЦIакхаьчначул тIаьхьа уьш меттигерчу дарбанан хIусаме охьабехкира. Цигахь церан могашаллан хьал муха ду хьаьжира. Уггар дукха эшам хилларг Рукъият яра, цуьнан 5 шо ду, иза Шемахь йина ю. Лагерера оха уьш дIабигча, аьнгали болуш санна бара уьш, тIехь масканаш йолуш санна. Iадда ховший Iара уьш, цхьана хIуманна тIе бIаьрг а бугIий. БIаьргах хи ца долуш, хьоьжийла дацара цаьрга. Со чIогIа кхерара цаьрга хатта, хIун лайр аш аьлла.\nОха уьш лагерера дIабуьгуш, йоккхахйерг, Фатима, дукха Iадорна карара яла гIертара тхо дIаккхаччалц. Иза цатешара шаьш доьзале дIабала буьгуш хиларх. Иза тешна яра, шаьш дохка дуьгуш ду бохучух.\n– Карарчу хенахь муха Iаш бу уьш?\n– Йохарий лартIехь долчу дахаре юхабирзина. Уьш метигерчу школе лелаш бу, шаьш бина денош даздеш бу йо1арий, ткъа иза дика билгало ю. ХIунда аьлча, Шемахь Iамош хилла уьш, вина де даздар хьарам ду, бохуш. Царна чIогIа еза шайн дейиша Разет, иза ю царна хIинца ненан а, ден а метта.\nШемахь а, Иракъехь а буьсуш бу эзарнаш Оьрсийчоьнан махкахой. Дукхаха берш бу царах "Исламан пачхьалкх" тобанан тIемалойх бисина зударий а, бераш а. Кавказ.Реалиино хьалха а яздина даймахка цIаберзаре хьоьжуш тахана а мухIажарийн лагершкахь буьсучу нехан кхолламех.


Эмиграцехь вехачу нохчийн политикан Хакаев Ахьмадан вашас Закаев Iелас видеокхайкхам дIаязбина, халкъ дика дехаш ду, Iедалшна критика ян оьшуш дац аьлла.\nЗакаев Iелин къамел зорбане даьккхина "Чечня Онлайн" инстаграмехь ГIура-беттан 1-чу дийнахь. Цул хьалха социалан машанашкахь видеокхайкхам баржийнера нохчийн блогеран Халитов Хьасанан ден ГIанин, тIекхачавелча иза сацо вийна а цхьаъх дийра дара ша аьлла волчу.\n"Кавказский узел" сайто (Оьрсийчоьнан Iедалаш иза арахьара агент лаьрра; "Кавказский узел" цунна реза яц. – Ред. билг.) гочдина Закаев Iелин къамелан цхьацца долу дакъош.\n"Ахь боху, [йозуш йоцу] пачхьалкх? Аш шина шарахь гайтира пачхьалкх муха хуьлу – шун [шина] стагана юкъахь а бацара барт. Аш иза гайтира. Ткъа [нохчийн] пачхьавлкх – хIица ю-кх пачхьалкх. Неха кхача бу. ХIун оьшу адамашна, дена а, нанна а? Бераш кхиор, царна кхачам бар, аьтто бан церан деша.", - чIагIдо Закаев Iелас.\nЗакаев Iелас иштта хаам бира, Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана цуьнан цхьа дехар кхочуш дина хиларх лаьцна: "Суна тахана гIо дира, суна кхузахь вайн падчахьа гIо дира, вашалла дира, жоп делира сан дехарна. Делан лаамца, халкъ дика дехаш ду, халкъана оьшуш хIумма а дац. Дала диканиг дойла вайна".\nГезгмашин-баттахь хаам бинера, муьлш бу ца хуучу герзаца хиллачу наха Закаев Ахьмадан гергарнаш лецна дIабигарх лаьцна. Царна юкъахь вара Закаевн ши ваша – Бувади а, Iела а, цаьршина хIусамнаной а, ткъа иштта йиша Зеза а. Суьйранна уьш дIахийцира, Закаевн цIарах критикан видеокхайкхам а язбайтина.\nНохчийчоьнан парламентан спикерца Даудов Мохьмадца цхьаьна йинчу эфирехь, Кадыровс кхерам тесира, "ша сийна цIе тесна вагор" ву аьлла.\nЗакаев Ахьмадан вевзаш волу нохчийн политик карарчу хенахь Британехь вехаш ву.


Оьрсийн-нохчийн хьалхара тIом дагалецира Литварчу Сеймехь\nГIуран-бутт 15, 2014\nЛитва -- Вилнюс, Нохчийн-оьрсийн хьалхара тIом дагалоцуш хилла "Горга стол". ГIур.2014\nТIаьхьарчу масех кIирнахь Европерчу тайп-тайпанчу пачхьалкхашкахь дагалоцуш ду хьалхара оьрсийн-нохчийн тIом балар. 20 шо хьалха болабелалла хилла и къоман бохам бийцаре бира кху деношкахь Литварчу сеймехь а. Цигахь „горгарчу шуьне“ гулбеллера Европера а, Украинера а, Нохчийчуьра а политикаш.\nХьалхара а, шозлагIа а тIемаш боьлхучу хенахь оьрсийн хаамийн гIирсаша Нохчийчоьнна гIодечу коьртачу меттигашлахь цIе йоккхура Балтика хIурдана уллохь Iоьхкучу пачхьалкхийн. Къаьстина цу хьокъехь, олуш ма-хиллара, легашкахь йоллура Оьрсийчоьнан Iедалшна а, царна муьтIахьчу тергамхошна а Литва, цу пачхьалкхан парламентан декъашхой а, урхаллин векалш а, ткъа иштта шуьйра юкъаралла а Кремло Нохчийчохь лелош йолу таIзарийн политика емалйеш хиларна.\nЕвропехь дика вевзаш волу Литван Сейман депутат Эндрюкайтис Альгирдас а, цуо куьйгалла деш йолчу Нохчийчоьнах йолу Дуьненаюкъара парламентхойн тобан декъашхой а, ДегIаста ша йозуш йоцуш а кхайкхича дуьйна а, тIемаш жигара долчу муьрехь а хийлаза цигахь хилла а, Малхбузерчу пхьоьханашкахь иза дийцаре дина а бу хийлаза.\nХIинца, хьалхара тIом болабелла 20 кхачар дагалоцуш, Литван Сейман кхерчахь „горгачу шуьне“ кхайкхинера Сейман парламентхойн зIенийн тобано масийта пачхьалкхара политикаш а, аналисташ а. Царна юккъехь Эстонин а, Латвин а, Украинин а, Нохчийн республика Ичкерин а, ткъа иштта шен, Литван, векалш бара.\nI994-чу шарахь болабелла тIом а, цуьнан таханаллца схьайогIуш йолу тIаьхьлонаш а, дийначу чкъурашна лазаме тIеIаткъамаш бина йолу, йийцаре ечу политикаша тайп-тайпана рапорташ дехкира губеллачийн тидаме. Иштта официала дакъа дIадирзинчул тIаьхьа цу хиламе гулбеллачеран хьешашца дискусси хилира.\nДозанал арахьарчу Ичкерин цIарах горгачу шуьнехь дакъалоцуш хиллачу Исханов Хьусейна дийцира Маршо радионе, Вильнюсехь гулбеллачеран цхьана хIуманна тIехь юкъара ойла хилла хиларх – хьалхара тIом ша баьккхича дуьйна схьа а, иза шена цхьа а тIаьхьло а йоцуш бисарна, Кремл шен агрессорийн хьежамашкахь чIагIлуш дIаяхара.\nТкъа Гуьржичоьнан а, хIинца Украинин дакъошна цуо йеш йолу аннекси – иза цу хьалхарчу тIамехь цуо Нохчийчохь хIоттийнчух дуьненан юкъаралло цуьнгара жоп ца дехарца а доьзна ду.\nИсханов Хьусейн: „И цхьаьнакхетар тIом болабелла 20 кхачарна лерина дара. ТIеман бахьанаш а, тIаьхьалонаш а яра цигахь йийцаре еш. И хIетахьлера тIом бахьана долуш эвхьаза бевлира оьрсий. Дуьненчохь шаьш сацон стаг вац боху ойла хIетахь чIагIйелира церан. Цундела бахара уьш Гуьржийчу а, хIинца Украине а. Иштта хIетахь хIаллакйан йолийна нохсийн култура а, мотт а, вайн исбаьхьалла а – и дерриге а таханаллца схьадогIуш хилар а дийцаре дира оха.\nГоргарчу стоьлан декъашхоша дийцаре дира иштта Малхбузехь хьалакхуьучу нохчийн керлачу чкъуран хьал а, цунна хьалха лаьттачу яккхийчу Iалашонех а, халонех а лаьцна. Ткъа иштта Оьрсийчоьнан агресси шаьшна тIехь лайна а, ловш долчу а къаьмнаша вовшашлахь уьйраш чIагIйан езаш хилар а.\nИсханов Хьусейн: „Массо а хIуманна а шен вуон а, дика а аIгонаш хулу. Вай кху аренца доьхна лелаш делахь а, кху вайн европехь хиларан дика агIонаш а ю. Царех цхьаъ- кхузахь кхууьш долу вайн бераш, итт-пхийтта шо даьлчул тIаьхьа хаза тоьллачу европерчу университеташказхь деша а дешна, говзанчаш хир бу, уш шайн къомана тIаккха вуно пайдехьа хир бу. Иза а дара цигахь дийцаре динчух цхьа дакъа. Иштта тхан барт хилира Украинерчу хьешашца цигарчу парламентехь кесталгIа юкъара цхьаьнакхетар дIадахьа а, вайн шина къоман юккъера уьйранаш чIагIйан а“.\nЦхьаьнакхетаран чакхенгахь Горгачу шуьне гулбеллачара лерина резолюци тIеийцира.\nСтенна иккхира 20 хьалха тIом?\nНохчийн къа далхийра Венехь


Кадыров Рамзан куьйгкIеларчаьрца, 2015-чу шеран Стигалкъекъа-бутт\nБуча, Ирпень, Гостомель гIаланашкахь маьрша нах байъарна бехке ю аьлла украинхойн Iедалхоша 141-гIа Кадыров Ахьмадан цIарах йолу, иштта "Север" цIарца евзаш йолу леррина полк. Кадыровхойн оцу тIамера – видеош яхарал совнаха, меттигера нах кхерамех латтор ю аьлла гиначара деллачу тоьшаллийн дуьххьара официалехь тIечIагIдар ду иза.\nКадыровн тIемалой Оьрсийчохь стенца гIарбевлла бу теллина Кавказ.Реалиино – гучудаьлла, царах дукхаберш Украине кхачале Iазап латторца а, нах байъарца а боьзна хилар. Мел-кIезга царах шиъ лехамашка велла киллераш бу, ворхI стаг дукха наханна тIехь Iазап латторца а, кхел хилале Нохчийчуьра бахархой байъарца а боьзна бу, цхьа эскархо велла лоруш вара.\nНохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана дIахьедо , Оьрсийчоьнан Украинана тIелатарехь хIинца дакъалоцуш ворхI нохчийн тоба ю (Кадыровн цIарах леррина спецназан полицин полк, 141-гIа полк, "Ахмат-Грозный" ОМОН а, "Ахмат-Крепость" а, "Ахмат" СОБР, 249-гIа батальон а, хадархойн полк а), эзара шайн лаамехь вовшахкхеттарш а. Делахь а, Украинехь билггал нохчийн маса тIемало ву, хууш дац. Биллинчу хаамийн буха тIехь, Кавказ.Реалиино тептар хIоттийна цигахь "командировкехь" болчу, лаккхарчу жаржашкарчу кадыровхойн - ю цу тIехь 32 цIе.\n141-чу полкан, йа "Север" батальонан командир ву, тIом болабелла ши де даьлча украинхойн агIоно вийна аьлла Тушаев Мохьмад . Кадыровс харцдина иза – цуьнан каналехь Тушаев тIехь волуш масех видео араелира, тIаьххьарниг Охан-беттан 2-хь арахецна ю.\nТушаев Мохьмад, 141-чу полкан, йа "Север" батальонан командир, ЧГТРК "Грозный" телеканалан фильман тIера скриншот\n36 шо долчу Тушаевх лаьцна дукха дац хууш: доьзалехь цхьа кIант ву, "жимачу хенахь дуьйна тIемалойн говзаллица бала болуш хилла". Нохчийн телевизионехь араяьллачу ах сахьтехь йолчу фильмехь Тушаевс дуьйцу, шен карьера нохчийн ОМОН-хь йолийна ша 22 шо долуш, цул тIаьхьа исс шо даьлча "Север" батальонан командиран гIовс хилира ша, биъ бутт баьлча, 2018-чу шеран Охан-баттахь, - цуьнан командир а бохуш. Командиро бахарехь, хIинца Север" юкъахь болх беш ву 712 контрактхо а, 75 срочник а ву, Тушаевс уьш ша гулбеш бу, къеста а беш.\nОппозицин 1ADAT телеграм-каналан хаамашца, дахначу кIирнах Кадыров Рамзана даржах вохийна Тушаев Украинехь каракхаьчна долу герз дIадохка гIертарна.\nКарьерехь лакхавалале хьалха Тушаевн куьйгалхо Цакаев Алихан вара (тахана Нохчийчухула йолчу МЧС-н хьалханча) – иза цигахь волуш нохчийн ОМОН-а жигара леладора меттигера нах лечкъор, царна гIело йар, цхьахйолчу ишттачу меттигашкахь Цакаевс ша дакъа лаьцнера. Оцу хенара уггара гIаръяьллачех цхьаъ истори яра бехктакхаман гIуллакх доладайта аьтто баьлла волу Умарпашаев Ислам лачкъор а, цунна тIехь гIело яр а. "Новая газетано" яздарехь, оцу хенахь Цакаевс кхерамаш тийсинера оьрсийн талламхочунна, ОМОН-о герз деттар ду, церан базана улло веанчу муьлххачу стагана бохуш. Тушаевн куьйгалхо тIаьхьа а ца Iара массарна а хезаш, кхерамаш ца туьйсуш - бегаш бора цо, 40 минотехь кхетон гIертачул а гIоле хуьлу тапча тIетаIор, ткъа дукха хан йоццуш тIетайра иза, бакъоларъярхочун Янгулбаев Абуабакаран доьзалан коьртеш даха деза аьлла, бинчу кхайкхамна.\nБатальон "Север" кхоьллинчу доллу шерашкахь тIемалой хIаллакбарца йоьзначу леринчу операцешкахь дакъа лацарца евзина ца Iа. Оцу декъан белхахой ямарт хиларна бехкебора, цхьахберш даьхний схьадохуш хьийзина, вукхара Шемарчу тIамехь дакъа лаьцна. Цул совнах, "Север" батальонаца дузу оппозицин политик Немцов Борис вер а.\nГеремеев Руслан Нохчийчохь\nНемцов верна чувоьллиначу пхеаннах цхьаъ – "Северан" хилла эскархо Дадаев Заур ву. Вер кечдинарг хила мега аьлла шеконашкахь ву Геремеев Руслан – батальонан командиран хилла гIовс. Оцу гIуллакхехула Геремеевга хеттарш ца дира талламхоша, хIунда аьлча, царна цхьаммо а неI схьа ца йиллира – 2015-чу шарахь дуьйна бехкевийриг тIепаза вайна лоруш вара.\n2022-чу шеран Зазадоккху-баттахь Геремеев Мариуполехь яьккхинчу видео тIехь гучувелира – Кадыров Рамзана дIахьедира, цунна "лерина ду уггара хала дакъа", хIунда аьлча, "хьомечу ВАШАС шега кховдийнарг массо ханна чекхдоккху". Кхо де даьлча Геремеев чIогIа лазийна хилар а, иза цIавига везаш хилар а гучуделира.\n"Тасвалархо" а, "коьрта гIуллакхаш листархо" а\nТIаме хьажийначу кадыровхошлахь хаавелла кхин а ши киллер. Мамадиев Iусман а, Рашаев Султан а ву и шиъ.\nМансур Старый цIарца вевзаш волу Алиев Iимран верна шеконашкахь ву Мамадиев. 2020-чу шеран Дечкен-бутт чекхболуш цуьнан дакъа карийра францхойн Лилль гIалара отелерчу номерехь – 135-зза уьрсан чевнаш йинера цунна. Иза верна бакъонийн органаша бехкевора Кадыров Рамзанна юххера стаг. Оппозицин блогера Абдурахманов Тумсос шен хьостанашна тIе а тевжаш, дIахьедира, киллер Мамадиев Iусман ву аьлла, дийцарехь, иза кIирнах Алиевн хIусамехь ваьхна хилла, тIаккха цуьнца Франце а вахана, хьешийн цIийнахь молханашца цунна наб а кхетийтина, логах масийттазза урс тоьхнера. Цул тIаьхьа киллеран аьтто баьлла Европера дIа а вахана, Нохчийчу юхаверза.\nРашаев Султан, йа, Нохчийчоьнан куьйгалхочо цунах ма-аллара, "тасвалархо", Кадыров Рамзанна йиллина дуьхьало йина хилла волу ФСБ-н подполковник, нохчийн "Горец" тобанан командир Байсаров Мовлади верца воьзна ву. 2006-чу шеран ГIуран-баттахь герз диттира цунна Ленинан проспектехь "леррина операции дIахьош" - дийцарехь, Байсаровс ша дIалоцучу хенахь дуьхьало йинера, амма гинчара дуьйцура, ницкъахочунна оцу мIаьргонехь тIе ма кхоччу герз диттина хиларх. Байсаровна тоьхначу 11 даьндаргах ворхI Рашаевн яра, иза оцу хенахь Нохчийчухула йолчу МВД-н урхаллехь йоцчу хадархойн Урхаллин лакхарчу лейтенантан чинехь вара.\nИза хилчул тIаьхьа оьрсийн хьаькамаш пачхьалкхан думан депутатах Делимханов Адамах, Байсаров верца воьзна вуй хьожуш, таллам болабайта гIиртира, амма церан аьтто ца белира. Дахначу шеран аьхка политика Яшин Ильяс Делимхановх "Оьрсийчоьнан уггара кхераме депутат" элира, Немцов Борис верца иза воьзна хилар дага а доуьйтуш. Яшина билгалдаьккхира, терроризм лелорна а, закъалтхой лецарна а валлалц чохь яккха хан тоьхна волчу Радуев Салманан машен лелочунна тIера йолийна депутата шен карьера. Видео чохь дуьйцуш ду, ЯмадаевгIеран вежарий байъарна Интерполо Делимханов лехамашка велла хиларх а, депутатаца Журавлев Алексейца цуьнан латарх а, иштта цуьнан Москвара "коьрта гIуллакхаш листархо" репутацих лаьцна а. Делимханов иштта вевзаш ву кхерамаш тийсарца, масала, ЯнгулбаевгIеран доьзална, ММА-н латархочунна Емельяненко Федорна, йа Москван Мещанскан кIоштан депутатийн Кхеташонан хьалханчана Закускин Александрна.\nДелимханов Адам хIинца – Нохчийчоьнан куьйгалхочун телеграмерчу каналан коьрта турпалхо, оццул "эфиран хан" яц Кадыров Рамзана гонера кхин цхьаннан а (текст арахоьцучу юкъанна Делимхановца яьккхина 20 видео ю). Депутата камерана хьалха тIелоцу "шайн лаамера"-керла эскархой, совгIаташ доькъу, шена карабирзина болх лелабо – резабоцурш резабо. Иштта хилира масала, сепаратистийн "ЛНР-н" "Восток" батальонан командирца Ходаковский Александрца, Делимхановца цхьанакхетар хилча цо юхаийцира ша кадыровхойн говзалла ца хилар дуьйцуш аьлла дешнаш.\nТIамехь Делимханов Адаман ши ваша а ву – Къилбаседа-Кавказан тIеман гонан Нацгвардин эскаршна куьйгалла дечун хьалхара гIовс Делимханов Алибек, Нохчийчухула йолчу Росгвардин Урхаллин хьалханча Делимханов Шарип. Алибек теш санна дакъа лоцуш вара Немцов верна тIехула йоьдучу кхелехь, ворхI киллерах шиннан куьйгалхо ша хиларна, Нижний Новгородера лачкъийначу Мусаева Заремин доьзална кхерамаш тийсиначех цхьаъ вара Шарип.\nIазап латторан говзанчаш\nЗазадоккху-бутт болалуш Кадыровс дIахьедира, Украине ша хьажоре "вуно чIогIа сатуьйсуш ву" Кадыров Ахьмадан цIарах йолчу леррина полицин полкан куьйгалхо Чалаев Замид. Шиъ ах кIира даьлча цуьнан а, цуьнан полкан а и аьтто белира – хIинца, Нохчийчоьнан куьйгалхочо бахарехь, цара "Мариуполян агIонехьа" тIемаш беш бу, иштта "уггаре жамIаш гойтучу тобанех цхьаъ ю".\nРеспубликера лечкъийна бахархой Iазапехь латтош, уьш бойъуш йолчу полкан куьйгалла деш ву Чалаев Замид – цигахь гIело яран камераш хилар а, нах дIабоьхкина меттигаш хилар а "Новая газете" дийцина полкан хиллачу белхахочо. Чалаев жоьпалле ву Нохчийчохь бозбуанчала лелораш лецарна а, бехк баьллачийн гуш-хезаш юьхь яхарна а, иштта кхерамаш тийсарна а – кегийра зуламаш диначарна а, бевзачу бакъоларъярхошна а.\nКадыровс цкъа бен ца яьккхина Украинерчу цхьахйолчу батальонан командиран Таймасханов Iийсан ц1е, иза нохчийн доккхачу цIийнах, тайпера ву. Масала, Таймасханов Хьусайн – Нохчийчоьнан парламентан депутат, Таймасханов Заур – СОБР "Терекан" эпсар, Таймасханов Бекхан – вице-премьер, республикан кхоччуш бакъонаш йолу векал.\nЦхьахйолчу полицин полкан декъан командир вара Iийса. Цуьнан куьйгкIел хиллачу цхьаммо динчу тоьшаллица, гайтамна хIиттийначу спецоперацешкахь тIемалой хIаллакбеш дакъа лоцура Таймасхановс, амма уьш хуьлура, карахь герз доцуш, бойъуш болу лецна нах. Цул сов, полкехь кхуьуш дара ахчанаш лехьор, курхаллаш, низамехь доцу лецарш, наггахь валарца доьрзуш гIело йар. "Новая газетан" хаамашца, Таймасханов иштта хила тарло оппозицин 1ADAT телеграм-каналан чатан модераци еш хилла волу Тепсуркаев Салман лачкъорехь дакъалаьцна а – иза хIинца а вац карийна.\nЗазадоккху-бутт юкъабаьлча "эзарнашкахь шайн лаамехь вовшахкхеттачийн" куьйгаллехь Украине вахана Кадыров Рамзанан ницкъаллин блокехула волу гIоьнча Алаудинов Апти. Дийцарехь, оцу хеначохь цо Iуналладен нах ларийна ворхI украинхойн эскархо закъалте лаца а, бIеннаш ша дIакхайкхийначу ЛНР-ан бахархашна эвакуации йан а. Алаудинов Аптис гойту Кадыровна хьестваларца (цкъа мацах цо баркаллаш бахарца бIаьрхиш даьхнера куьйгалхочун) 10 шарна юккъехь инарлан чин муха даккха деза.\nКъаьсттина Алаудиновна бехкаш дахкарца доладелира Байсаров Мовладина тIаьхьбовлар, "Новая газетан" хаамашца, Кутаев Русланна тIехь гIело латтош а, Кадыров Ахьмадан цIарахчу ППС-н полкехь ткъе итт стаг вуьйш дакъа лаьцна ву инарла. Цул сов Алаудиновс дакъа лаьцна шайна ца тайначу кегийрхошна еттарехь, Давыденко-эвлара нахана а, дозанал арахьа а, республикехь а беха критикашна кхерамаш туьйсуш хьийзина иза. Инарлас масийттаза адамийн бакъонаш хьешна хилар Америкехь а билгалдина: 2014 шарахь дуьйна ву Алаудинов санкцийн "Магнитскийн тептаре" ваьккхина.\nРубежное гIала "кIелхьара йоккхуш" хьийза хIинца СОБР "Ахматан" Iаморан-кечамбаран центран командиран гIовс Мудуев Хьусайн. Зазадоккху-баттахь машанехь видео гучуелира дуьххьара оцу меттигера къайлаха набахте гойтуш – цигахь, масала, гIело йинера Янгулбаев ИбрахIимна, федералан кхелахо лаьттинчу Янгулбаев Сайдин а, Соьлжа-ГIалахь лаьцна латточу Мусаева Зареман а кIантана.\nШа дIакхайкхийначу Луганскан республикехь ву Нохчийчоьнан транспортера ОМОН-н командир Хизриев Адам, иза ву, дийцарехь, маьрша нахана эвакуаци ярна жоьпаллехь верг. Амма оппозицин 1ADAT телеграм-каналан хаамашца, Зазадоккху-беттан 7-хь дуьйна Хизриев Нохчийчохь вара, 35 шо долу Энгеной-эвлара вахархо Сайдалиев Якъуб лачкъорна тIехь куьйгалла деш, каналан авторийн хаамца, хIинца иза Iазапехь латтош ву. Хизриев иштта бехкевеш ву Умарпашаев Ислам лачкъорна, ткъа Кадыровн режимна дуьхьала лаьттачу телеграмерчу каналийн хаамашца, иштта воьзна ву иза доьзалхочух хилла Хамидова Биназира а, цуьнан цIийнда Ислам а, марваша Исханов ИбрахIим а байъарца, иштта Сайдахмадов Асланбек, Ахмадов Асхьаб лачкъа а вина, верца а.\nМежидов Хьуьсейн , "Юг" батальонан экс-командир. Нохчийчоьнан куьйгалхочун Кадыров Рамзанан официалан телеграм-каналера видео тIера скриншот\nКадыровн Рамзанан аккаунтехь уггаре жигара турпалхо вара Межидов Хьусайн, "Юг" батальонан экс-командир. ТIелатаран юьххьехь цуьнан куьйгкIелболчара видео яьккхира Кадыров Ахьмадан сурт тIехь долу байракх Гостомелерчу № 3018 йолчу тIеман декъан кевнашна тIе уллуш – украинхойн Iедалша бакъйира и видео, амма дIахьедира, кадыровхой яьсса объектан керта бахана аьлла.\nДахначу кIирнах хаам кхечира Межидов шен командиран даржах ваьккхина аьлла – Кавказ.Реалиин хаамца, иза ("Север" батальонан командиро санна) Украинехь карадерзийна долу герз къайлаха Нохчийчохь дIадохка гIерташ хилла.\n2019-чу шарахь Межидов гIарвелира блогерна Аабдурахманов Тумсона кхерамаш тийсарна – арахецначу аудио тIехь Межидовс дIахьедо, блогеран кхалхар цо шена тIелоцу бохуш, иза "тасавелла, лаьттах кхетта" лахь а.\n"Даймохк ларбан" денвелларг\nДахначу шеран гурахь крапан береташ лелон бакъо лучу къовсадаларш харцонаш лелорца иккхинчу скандалана юкъанисбеллера Нохчийчухула йолчу Росгвардин ОМОН-н командира Бисаев Анзор а, СОБР "Ахматан" командиран гIовс Лорсанкаев Сайди а.\nГовзалла дIахьош яра Ставрополан махкара "Тамбукан" Iаморан центрехь, цигахь дакъа лоцуш 115 спецназан тобанийн белхахой бара. Кечйинчу программан ерриг дисциплинашкахула зачеташ дIалуш бара уьш, шен декъехь 10 километр йолу хедийначу майданехула марш-кхоссар йолуш. Цига юкъа догIура ирхе яккхар, минаш йоьхкина, кхераме йолчуха кечйинчу, дуьхьал хиш а долуш, цунах а, кхинйолчу дуьхьалонех а чекхбовлар. Оцу декъехь спецназхошна хааделира, нохчийн эскархой доттагIаша машенашкахь финише дIакхачо болийра.\nТIаккха 604-гIа леррина хьажоран "Витязь" центран ницкъахошна а, Нохчийчуьра схьабаьхкиначарна а юккъехь латар иккхира, журналистан Коц Александран хаамца, латар сацо дийзира Росгвардина леррина хьажоран Коьртачу урхаллин ницкъийн куьйгалхочун Семиляк Игорян. Скандал хиллехь а, нохчийн 43 ницкъахочунна шайн береташ дIаелира. Царах шинна – Бисаевна а, Лорсанкаевна а – Кадыров Ахьмадан цIарах йолчу фондо керла Mercedes машенаш елира.\nСОБР "Терекан" командиран даржехь вара Лорсанкаев Сайди оцу хенахь. ХIинца Украинехь цо куьйгалла до "Юг" а, СОБР "Ахмат" а батальонийн.\nОхан-беттан 8-хь Нохчийчоьнан куьйгалхочо ша Чахкиев Руслан ву бохуш, стаг тIехь волу видео арахийцира: шен 15 шо долуш, къобал ца йинчу Ичкерин агIо лаьцна, тIом бина цо, ткъа хIинца, 43 шо долуш цо, дийцарехь, Украинан латтанаш тIехь "даймохк ларбан" аравала сацам бина. Амма архивера зорбанийн арахецаршца а догIуш, Чахкиев 24 шарна чувоьллина вара Буьри-ГIалахь. 2008-чу шарахь вада гIертачу юкъанна, дийцарехь, вийнера.\nПайда эцаран а, таIзаре а тIом\nУкраине мел-хьажийна нохчийн эскархой бекъа йиш ю масех декъе: белхан декхаршца цига кхаьчнарш, шайна пайда лоьхуш арабевлларш, йа таIзарна цига хьовсийнарш. Оппозицин блогера Абдурахманов Тумсо тешна ву, багарбинчу кадыровхойх цхьаъ ца вахана шайн лаамехь аьлла.\n"Росгварди декхаре ю Украинехь хила, кхузахь хеттарш дац. Алаудинов, Мамадиев – уьш бехкала бахана нах бу, паччахьаллина уллора дIахилийна, уьш бехказаллин миссица бахийтина бу цига. Амма баккъалла царах цхьамма а ца гайтина шайн лаам", - аьлла Абдурахмановс Кавказ.Реалиица хиллачу къамелехь.\nОцу тайпа керла монстраш кхион чIогIа хала хир ду\nЦунах тера ойла йовзийтина Кадыров Рамзанан критико Халитов Хьасана а: цунна хетарехь, Нохчийчоьнан куьйгалхочо тIаме хьийсабо "шена мел ца оьшу нах", цхьана хIуманна тIехь бехке берш.\n"Алаудинов Аптис цкъа мацах Устрада-ГIалин хиллачу мэраца Темирбаев ИбрахIимца Кадыровн суьртана тIехь беламе забарш йинера – тIаккха Темирбаев машенахь гу тIера чукхоьссина, иза некъан хьовзамехь велла аьлла. Алаудинов а хьийзийна – амма, со ма-кхеттара, цуьнан Москвахь "тIетовжийла" ю. Алаудинов Украинехь вуьйр вац-те аьлла, хьажийна [Кадыровс] цига", - хета Халитовна.\nЦо дIахьедира, тIом боьдучу юкъанна хIинца Оьрсийчохь дукха хIуманашна гечдеш ду, цундела гIарбевллачу байъаршца боьзна киллераш, масала, Геремеев, Мамадиев санна, хIинца ца кхоьру ма-варра видео тIехь гучувала.\n"Оьрсийчохь маьрша хан йолуш а и нах шек боцуш бехара, массарна хаьара уьш мичахь бу а, хIун лелош бу а. Уьш ларбина, царна тIера бехктакхаман гIуллакхаш дIадаьхна. Ткъа хIинца муххале оцу хIумма а доцучу хIуманашна тIе тидам бохуьйтуш стаг хир вац. Кхиндерг ду, Кадыровна уггаре чIогIа уллора нах, Патриот санна (Висмурадов Абузайд, Нохчийчоьнан вице-премьер. – ред.), кхинберш а – иштта шена муьтIахь болу, цIийца шена декхаре болу нах Кадыров цига ца бахийта гIерта. Оцу тайпа керла монстраш кхион чIогIа хала хир ду", - аьлла Халитовс.\nНохчийчоьнан куьйгалло тIом таIзар санна лелабо\nЦунна хетарехь, тIамах шена са лоьхучийн декъехь ву пачхьалкхан думан депутат Делимханов Адам. Цхьана агIор, цунна лаьа Нохчийчохь гIараяьлла Оьрсийчоьнан турпалхочун мидал яккха, вуьшта – Кадыровс ша кхочушдан а лууш, амма кхераро чекхдаккха ца вуьтуш долу хIуманаш кхочушдо, Делимхановх пайда а оьцуш, боху оппозионера.\nКавказ.Реалиига Абдурахманов Тумсос ма-дийцара, эскархой боцурш а, Нохчийчохь Украине дIабуьгу ницкъахошца цхьанне агIор боьзна боцурш а. Масала, дIакхайкхаран хан а кхаьчна, амма армех чекх ца бевлла кегийрхой военкомато луларчу махка хьийсош меттигаш евза цунна. Иштта цо дийцина, низамца а доцуш дIалецна Нохчийчуьра бахархой, чубоьхкина хилларш, йа хан текхна а бевлла тидамехь латтош хилларш Украине хьийсорах лаьцна.\nЦул сов, Нохчийчоьнан куьйгалло тIом таIзар санна лелабо – Охан-беттан 7-хь Халитов Хьасана хаамбира, шен ваша ницкъаха Украине вигина хилар. Блогерна хетарехь, иза дина цо сих-сиха тIамехь беллачу ницкъахой суьрташ чу а кхуьссуш, царах "утилизаци" йина президент Путина "цкъа пайдаоьцу" эскархой бахарна.\n"Ваша цига дIа а вигина, цуьнца видеош яьхна, цаьрца суна Iиттарш йан гIерта уьш – хьажал, хьан ваша вахана, ткъа ахь критика йо бохуш. Цара иза цигахь вен а мега, юха эр ду Оьрсийчоьнна дуьхьа велла. Иштта сийдоцуш бу уьш", - бохура оцу хенахь Халитовс Кавказ.Реалиица къамел деш.\nШи де даьлча нохчийн Iедалехьа йолчу пабликаша видео арахийцира тIехь Халитов Рамзан волуш, блогеран ваша. 100 стаг юкъахь волу тобанан командир хIоттийна иза – ЧГТРК "Грозный" телеканалана еллачу интервьюхь цо олу ша "Делан дуьхьа" тIаме воьдуш ву, иштта "Туркойчохь хиънаIашверг" сийсазвеш, дIахьедарш до цо. Халитов Рамзанна тIехьа гуш бу тIеман барзакъ доьхна, тIоьрмигаш лаьцна "шайн лаамернаш", царна тIехьа Оьрсийчоьнан а, Нохчийчоьнан а байракхашца автобусаш ю.\nОхан-беттан 11-гIа де – буьззинчу барамехь Оьрсийчоь Украине чугIоьртина 47-гIа де ду. Австрин канцлер Нехаммер Карл Оьрсийчоьнан Украинана а юккъехь диалог нисъян меттигаш бийца а, Украинехь деш долу тIеман зуламаш дийца а оршот-дийнахь Москва а веана Оьрсийчоьнан президентаца Путин Владимирца цхьанакхетар ву. Спутникера даьхначу суьрташ тIехь гуш ю оьрсийн тIеман техникан йоккха тоба, Изюм гIала йоьдуш ю иза. ТIом болабелча Украинехь 177 бер делла, 336-нна чевнаш йина. И хаамаш Украинан Коьртачу прокуратуро бина. ООН-о чоьхьа беха меттиг хийциначийн терахьан барам 7,1 миллион стаге кхаччалц хьаладаьккхина. Хьалхо организацино церан терахь 6,5 тIера 6,7 миллион стаге кхаччалц ду бохура.\nУкраинехь тIом болабелча кадыровхой " ТикТок эскархой " санна гIарбевлира – тIеман эксперташна, тешашна хетарехь, нохчийн салтий Оьрсийчоьно дIалецначу латтанаш тIехь бу. Цара цигахь йохийначу хIусамашна тIе герз детташ, маьрша нах "кIелхьарабохуш" ,видеош йоху. Кадыров Рамзанан ден цIарахчу фондера гуманитаран гIо ду бохуш, цкъа мацах дIасадекънера лечкъийна украинхойн сурсаташ .\nЗазадокху-беттан 4-чуьра схьа дуьйна шен телеграм-каналехь Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана 26-зз дIахьедира, оьрсийн эскархоша а, иштта Нохчийчуьрчу чоьхьарчу гIуллакхийн министарллан полкан дакъоша а, Росгвардино а юкъаерзийна украинхойн Мариуполь кест схьайоккхур ю аьлла . Дукха кадыровхоша Мариуполехь яьхна видеош оьрсийн дозанна уггара йистехь йолчу гIалин цхьана кIоштахь яьхна ю . Дийцарехь, кадыровхоша кхиамца меттигаш дIалоьцучу операцех лаьцна йохучу дукхахайолчу видеош тIехь кадыровхой бу Казачество скверан дозана тIехь.


ТΙамо доьзалш хΙаллакбира дуккха а...\nНохчийчоь- Саратова хеда, бакъонашларъярхо, журналист. 30Мар2010\nНохчийчуьрчу хьалхарчу а, шозлагIачу а тIемашкахь алссам нисбелира цхьана цΙийнара дуккха а нах хΙаллакбина бохамаш. Бакъонашларъярхо, йозуш йоцчу журналист Саратова Хедас дагадахкийтира царех цхьаберш.\nСаратова Хеда: «Нохчийчохь хиллачу шина а тIамехь ишшта зуламаш дуккха хилира. Царах суна уггаре а чIогIа дагадогIург, Дудушев Зайнди цIе йолчу стеган доьзал бер дара. Со а, Эстемирова Наталья а кхечира цига.Оцу стеган вешица къамел а дира. Кешнашкахь а хилира.\nИ сурт чIогIа ирча дара. Уггаре а, тамашена суна оцу хьолехь хеташ дерг дара, зударий боьлхуш бацар - церан дегнаш чIагIделлера. Пхи кIант вийна нана йолчу тхо доьлхучу хенахь, ойла йора ас, цуьнга муха, хIун аьлча нийса хир дара теша бохуш».\nИ тайпа кIоршаме зуламаш динарш а, цаьрга омра делларш а жоьпе озабайтарехь, мало а ца еш, нийсо леха еза нохчаша а, кхечара а, и хIуманаш юха ца хилийта, бохуш, дийцира Саратова Хедас.\nСаратова Хеда: «Тахана вайн къоманна тIе мел кхаьчна долу хIума, хьаьнга-хьаьнга а лалур долуш хIума дац. Цундел,а и саннарш ца хилийта а, и лелийнарш тIаIзаре баха а, бала лайначеран дог хьастийта а, кхелашка кхачо деза и аьрзанаш.\nТамаше далахь а, Къилбаседа Кавказера шайн бакъонаш йохош ю, бохуш, оццул дукха аьрзанаш бахархоша дешшехь, оцу хIуманна башха саготта долчух тера дац Оьрсийчоьнан Iедал. Амма дуьненарчу хьолах шена пайде хуьлург схьаэца гIерта иза.\nЦхьа кIира хьалха, Шема пачхьалкхехь меттигерчу Iедалша гобинчу Аль-ХIоул гIалахь, яьккхий тоьпаш а йиттина, 100 сов стаг вийча, Оьрсийчоьнан Iедалхоша, шаьш чIогIа саготта ду, бохура, цигахь хуьлучунна. Царна кхин гена баха а ца оьшу, нагахь санна бехк а боцуш нах байъина меттиг царна ган лууш делахь, Соьлж-ГIала йистехь йолчу БугIан-юьрта бахчхьана. Цигарчу бахархойн хIинца а бIаьргаш дакъаделла дац, оьрсийн низамхоша 12 шо хьалха цхьа бIе герга маьрша стаг вийначул тIаьхьа».


Шемахь тIеман зуламаш дарна Оьрсийчоь бехкейо Amnesty International организацино\nШеман къилба-малхбалерчу гуманитаран объекташна кеманашца тохарш дарна бакъонашларъяран Amnesty International организацино бехк биллина Шеман Iедалхошна а, царна тIехIоьттинчу Оьрсийчоьнна а. ТIеман зуламаш ду ала тарло уьш аьлла, дIахьедина бакъонашларъярхоша.\nДе хьалха зорбане даьккхинчу шен рапортехь Amnesty International организацино дуьйцу, документашца тоьшаллаш а далош, артиллерица а, хIаваэхула а Идлиб провинцина 18-зза тохарш дарх стохка Стигалкъекъа-баттера кху шеран Чиллан-батте кхаччалц.\nПрезидентаца Асад Башарца тIемаш бечу Шеман оппозицин карахь ю, Евфрат хин малхбузера Идлиб провинци.\nБомбанаш еттачу заманчохь йохийна школаш а, дарбан хIусамаш а, бохуш, чIагIдо Amnesty International-о. Рапортан тIехь дуьйцучу 18 тохарх, мел лахара а, 7 тIелатар оьрсийн авиацино дина ду бохуш, чIагIдо цо.\nМасала, дуьйцург ду, 2020-чу шарахь Арих гIалахь дарбан цIийнан бомбанаш тохар. ХIетахь 11 стаг вийра.\nМаьршачу объекташна бомбанаш еттар а, артиллерин тохарш дар а бакъонашларъярхоша дуьненаюкъара гуманитаран бакъо йохор ду, уьш тIеман зуламаш санна листа догIу аьлла.\nИдлибехь болх бечу журналисташа а, "Белые каски" организацин векалша а хаамаш бо, бахархойн объекташна тохарш дина дуккха а меттигаш хиларх а, маьрша нах цигахь байарх а лаьцна. Оьрсийчочьнан арахьарчу гIуллакхийн а, тIеман а министраллаша шайга кхийдо бехкаш тIе ца дуьту, ткъа "Белые каски" организаци террорхошца уьйрашкахь ю бохуш, даредо цара.\nОфициалан Димаьшкъа емалйина бакъонашларъярхоша, хаа а хууш, Идлиб гIалара оппозицин ницкъаш бовдийтархьама бахархойн гIишлошна тохарш до бохуш.\nЦхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Вовшахтохаралло зерашца, бIеннашкахь эзарнаш наха дIатийсина шайн хIусамаш пачхьалкхан ницкъаша шо долалуш тIелатарш долийча.\nБакъонашларъяран Amnesty International организацин рапорт цкъачунна дийцаре даьккхина дац Оьрсийчоьно. Хьалхо бакъонашларъярхойн бехкаш юхатоьттура Москвано, оьрсийн эскарша террорхойн позицешна тIе бен герзаш детташ дац бохуш.


Бакъонашларъяран "Iазапашна дуьхьалояран Комитетан" белхахоша арз хьажийна Европерчу адамийн бакъонашкахула йолчу кхеле (ЕСПЧ) 39-чу бакъонца, нохчийн ницкъхоша Нижний Новгородерчу шен хIусамера юристан Янгулбаев Абубакаран нана дIайигарна. Шайн телеграм-каналехь бина цунах лаьцна хаам бакъоларъярхоша.\n39-чу бакъонех пайдаоьцу, нагахь санна, валаран кхерам белахь а, кхачо йоллуш тоьшаллаш делахь а, билгалдоккху хаамехь.\nДечкен-беттан 20-чохь суьйранна Нохчийчоьнан Лакхарчу кхелан суьдхочун болх бинчу Янгулбаев Сайдин - Къилбаседа Кавказерчу "Iазапашна дуьхьалояран Комитетан" (КПП) экс-юристан Янгулбаев Абубакаран хIусаме баьхкира, полисхой ду шаьш аьлла, цабевза нах. Цига кхаьчначу адвокатна гайтинера цара бакъолархъярхочун да а, цуьнан хIусамнана Мусаева Зарема а тешаш санна лебан тIебалабе аьлла, делла кехат.\n"ХIокху минотехь В666ЕС I26 а, ЕКХ068 95 номерш йолчу машенаша Нижний Новгородера Нохчийчу дIаюьгуш ю федералан суьдхочун Янгулбаев Сайдин хIусамнана. Зуда кхетамчуьра яьлла, цуьнан диабет ю, карахь молханаш а доцуш, юьгуш ю иза, цунна гIо оьшу", - яздира КПП-н белхахоша шайн телеграм-каналехь.\n"Новая газето" яздора, Мусаева Зарема Нохчийчу дIаюьгуш ю, амма да хье ца вина, цуьнан суьдхочун статус хиларна аьлла.\nЯнгулбаевгIеран адвокато Добронравова Натальяс хаамбира ресурсе, Соьлжа-ГIаларчу чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан векалша диабет йолчу Заремина йиттира аьлла. Оьрсийчоьнан президентан пресс-секретаро Песков Дмитрийс "тамашен" хIума ду элира, федералан кхелахочун зуда лачкъорах баржийна хаам.\n"Фантастике истори ю, кхин цхьана а кепара тоьшаллаш а доцуш, оцу кепарчу хаамех цатешар гIоле хета тхуна. Харцонанан заманахь дехаш ду вай", - дIахьедина цо.\nКъилбаседа Кавказерчу "1азапашна дуьхьалояран Комитетан" юрист вара Янгулбаев Абубакар. Дахначу шеран Г1уран беттан 28-чохь Янгулбаев Абубакаран хIусамах хьоьвсира, д1аяьккхира техника, иза ша Пятигорскерчу полици д1авигира. Ша д1ахецначул т1аьхьа цо дийцира, терроризм къобалъярца доьзначу цхьана бехкзуламан г1уллакхна т1ехула хеттарш дан вигинера ша аьлла. Цуьнга хеттарш дина хиллера оппозицин 1АДАТ телеграм-каналца иза воьзна вуй хьовсуш.\nШа лацале кхо де хьалха Янгулбаевс хааме даьккхира, Нохчийчуьра шен дехойх а, ненахойх а 40 гергга стаг д1авигарх. Паспорташ а, телефонаш а йоцург, цаьргара д1адаьхнера церан чу-ара ца баккхалучу бахаман кехаташ а.\nКадыров Рамзанца хиллачу цхьанакхетарехь яьккхинчу видео тIехь Нохчийчу юхаеанчу, ша Ичкерин министрийн кабинетан векал ю бохуш леллачу Мицаева Рубатис дуьйцу, оппозицин телеграм-каналан модераци лелориш ЯнгулбаевгIеран вежарий бу аьлла.


Украинехь диллина забарен сурт, 29Ман2012\nЕвропин футболана чемпионатехь уггаре а тоьллачех ларалуш яра немцойн тоба. Дуккха тергамхошна моттара цу тобано, мел кIезга а, финалехь чемпионалла къовсур ду. Амма еарийн суьйранна италхоша 2-1 жамIаца немцой эшорца бохийра Германерчу миллионаш футболъезархойн сатийсамаш.\nМеркель Ангелин кхин сагатдан ца деза, Украинин коьртачу гIалахь Киевехь дIахьон долчу Европин футболан чемпионатан финалан ловзаре ша яхча, иза политкоректалле хир ду те я дац те, бохуш. Цкъа хьалха шен урхаллерачу министаршка Тимошенко Юлияца цигарчу Iедалхоша лелош йолу политика бахьана долуш Украинехь дIахьон долчу ловзаршна бойкот яре кхайкхина йолу немцойн канцлер, жимма тIаьхьа дог мовла яьллера шен дешнашна.\nНагахь санна немцойн бундестим финале кхачахь, ша церан ловзаре хьажа Киеве яха там бу аьлла, мукIарло дира цуо, хаамийн гIирсаша ша немцойн тобанна ловзаршкахь аьтто бохьуш долу хIайкал лара йолийча.\nБакъдолш, Меркель Ангела хьажа стадионе мел яхна долу ловзар немцойн тобано толамца чекхдаьккхира. Ткъа рогIера Цхьанакхеттачу Европин саммит бахьана долуш Меркель Варшавехь дIаяхьначу ахфиналан матче кхача йиш ца хилар дарий теша бундестим эшаран бахьана? Тамаша бу.\nПолша -- Италерчу форвардо Балотелли Мариос (Аьр) 2 гол чутуьйхи Euro 2012 футболан чемпионатехь, эха финалан матч, Варшавера Къоман стадион, 28Ман2012\nМухха делахь а, цкъачунна Европин чемпионатехь хиллачу ловзарех уггаре а хаза а, Iаткъаме а хиллачу матчехь италхойн ловзархоша гайтинарг, шеко а йоцуш, тоьлла футбол, футбол шен уггаре а цIеначу, уггаре а исбаьхьчу кепехь яра бохуш билгалдоккху тергамхоша.\nЛовзар дIадоладеллачу мIаьргонехь дуьйна доккхахчу декъехь буьркана доладеш а, бакъйолу говзалла гойтуш а чекхбевлира италхой. Ткъа немцойн тобан декъашхой, хIинцалца схьа чемпионатехь тоьллачех болуш схьабогIуш хилла болу, цу тайпанчу шовкъанна дуьхьал цхьа мелла а боьхна а, бос боцуш а хеталора.\nМеттигерчу телевизионехула матч тергал йеш хиллачу немцойн цхьана спортан журналисто ма-аллара, Реал Мадридехь ловзуш волу масех футболхо волчу тобанна хьакъ долу ловзар дацара цара гайтинарг, цаьрца шовкъа яцара, майралла а яцара. Цул совнаха, цу, шен санначу, лакхарчу тIегIанна тIехь корматалла йолчу тобано дан йиш йоцу масех гIалат а дира немцоша. Ткъа цу гIалатийн жамIа: 2-I италхойн толамца.\nАла догIу, италхошкара немцойн тобане Дуьненан я Европин чемпионаташкахь хIинцалца схьа цкъа а толам баккхабелла ца хилар. Мел тоьллачу ловзархошца кхелина бундестим хиларх, мел толаме ловзарш дIахьош, массо а эшош, и тоба мехалчу чемпионатийн ловзаршкахь схьайогIуш хиларх, амма италхошна тIекхаьчча, юхуш ю немцойн толаман раж. И хIума, цхьа къайлене сардам санна, иттанаш шерашкахь иштта схьадогIуш ду.\nИталхойн „скуадра адзуррин“, нохчийн матте даьккхича, „сирла - сийна бос болчу тобан“ ловзаран башхаллаш, талламхоша билгалдаккхарехь, баххашкахь дуьйна схьа кхечу агIор ду, немцойн тобан чул а. Италхой футболах, бераш санна, самукъдаларца, шовкъаца, майраллийца ловзу.\nИталхойн коьртачу тренеро Пранделли Чезарес шен тобанна, чемпионат дIайолалуш, „гIо шайна, ловза шайна, марзо эца шайна футболах“ аьлла весет динера. И тоба самукъдаларца ловза а левзира. Ткъа немцой техникаллийца, бакъонашца, массо а хIума нийса дан лаарца ловзура. И церан бакъонашца ловза лаар, эххар а, масех даккхийчех гIалаташ цара шаьш дарца царна бале а делира.\nНемцойн тобан коьртачу тренера Лев Йоахима шен куьйгакIеларчу ловзархошна техника а, фитнесс а Iамийра. Ткъа шовкъанна дуьхьал фитнесс хIун ю? Иза еарийн суьйранна дерриг дуьннена гира.\nГермани -- Германин футболан тобанна гIортор еш волу Крист Мануэл, Залцгиттерехь шен леррина кечъйинчу машенахь воьдуш ву, 28Ман2012\nМиллионаш немцойн футболъезархой гIайгIане эгийра цу суьйрено. „Аьхкенан туьйра“ шех немцоша олуш болу сатийсам - кху чемпионатехь мукъане а бундестим чемпион ер ю-кх аьлла болу сатийсам- юха а ах новкъахь боьхна, баьржина. Дог даьтIначу немцойн футболан фанаташа Германи мел ю италхойн футболъезархошца девнаш дехира, и ши тоба вовшах а лийтира.\nБерлинерчу Курфюрстердамм урамехь шайн къоман тобано толам баккхар даздеш болчу италхошна тIе спагетти - гарзанаш кхийсира немцоша, ткъа Вупперталехь бIеннаш италхойн, немцойн футболъезархой чучча бахнера, вовшашна къиза етта а етташ.\nЦу юкъана немцойн тоба Германе юхайирзина. Ткъа squadra azzura кIирандийнахь Испанерачу тобанца финалехь толам къовса кечлуш ю.\nГермани эшийна Италино Евро 2012 футболан чемпионатан эха-финалехь


Нидерландийн латкъам луьстуш ю ХIаагера кхел\nХIаагерчу Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Организацин кхело Кхаарийн дийнахь листа болийна Оьрсийчольнан Iедалша Arctic Sunrise цIе йолу Greenpeace хIордан кема а, цу тIехь хилла экологийн жигархой а дIалацар бахьана долуш Нидерландаш бина латкъам.\nЦу дуьненаюкъарчу суьдан гIантдас Янаи Сюндзис бинчу хаамца, Оьрсийчоьнан векалш кхелан кхеташонехь дакъалоцуш хир бац. Шинарин дийнахь Британин премьер-министро Кэмерон Дэвида, Оьрсийчоьнан президенте Путин Владимире телефон а тоьхна, дийцаре дира хIордакема дIалацарца доьзна хаттар.\nГезгмашин-беттан 18-чу дийнахь Greenpeace долахь долу «шакема» улле даханера Печоран хIорд чохь йолчу Газпроман мехкадаьтта доккхучу платформина. ШолгIачу дийнахь и кема дIалецира Оьрсийчоьнан дозанхоша. Цу тIехь хилла 30 стаг чувоьллина ву, шишша бутт хан а тоьхна.


"Суна ши харжам битира цара, ас шолгIаниг къастийра". Нохчийчохь сийсазвина Iедалхойн критик\nДе хьалха цхьа могIа кавказхойн пабликашкахь видео яьржира, Нохчийчуьрчу верзинаваьккхинчу жимчу стага гора а хIоьттина, ша IАДАТ цIе йолчу оппозицин телеграм-каналан администратор ву бохуш.\nЦу ролика тIехь, шегара даьллачунна нах къинтIера а бохий, верзина, шишанна тIехуу иза. "ТаIзар до ас сайна, изза шайна дан рагI IADAT-каналан администраторшка дIа а луш", - боху ша 19 шо долчу Тепсуркаев Салман ву олучо.\nНахана хьалха оццул стаг сийсазваро цкъа а ца хиллачу кепара эргIадвахийтира массо а. Ур-атталла, хIинццалц нохчийн Iедалхошна муьтIахь хилларш а цхьана, билгалдаьккхина Кавказ.Реаалиица къамел динчара.\nВацара Тепсуркаев администратор, иза Нохчийчуьрчу оппозицин боламан жигархо вара. Цхьана хенахь чат лелош вара иза аьлла, дийцина IАДАТ телеграм-каналан цхьахволчу векало.\nКъмел динчо бахарехь, шоьтан сарахь лачкъийна вигинера Тепсуркаев. Ткъа иза аьшнашвеш видео жигархойн юкъарчу чат чу кхоьссинера оршотан дийнахь.\nТIаьххьара зIене ваьлла иза шоьтан дийнахь. Цо яздина хиллера, боху, ша шегара лелардо ялийтина аьлла: "Цхьана кадыровхочунна хаийтинера ас со мила ву, цул тIаьхьа уьш со дIавига баьхкира". Оцу къамелал тIаьхьа Тепсуркаевца лаьттина зIе хаьдда Кавказ.Реалиица къамел динчун.\nШинарин делкъал тIаьхьа кхин а цхьа видео яржийра мессенджерашкахула Тепсуркаев тIаьхь волуш. Цо дIахьедо, ша телеграм-каналан администратор вара, лаккхарчу даржхойн зударий а, наной а сийсазбеш верг а ша вара аьлла.\n"Я хьайна хье юккъе тапча тоха, я шишана тIе хаа аьлла, харжамна хьалха со хIоттийча, ас шиша къастийра. Ас массаьрга а кхайкхамбо шуьга, наной а, зударий а сийсазбечуьра совца. Шу тешна хилалаш, шаьш лелочу маьттазаллех жоп дала дезар ду шун а", - боху Тепсуркаевс нохчийн маттахь.\nКавказ.Реалиин редакцино хиллачух лаьцна комментари ялар дийхира Нохчийчоьнан куьйгалхочун гонехь адамийн бакъонаш тергалъечу хьукмате. Цара бахарехь, офисехь хууш ду хиллачух, амма я хьийзийнарг а, я цуьнан гергарнаш а ца бевлла шайн аппаратца зIене, аьлла, жоп деллера.\nНохчийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министралло хаамбира Кавказ.Реалиига, лачкъийна бохучу Тепсуркаевх информаци шайга кхаьчна яц, цуьнан цIийнерчу наха шайга хаийта деза аьлла.\nЧоьхьарчу гIуллакхийн министраллан пресс-секретарца Дениев Мохьмадца а зIе таса хьаьжира редакци, амма жоп ца делира цо. Иштта къамел дан дуьхьал хилира прокуратуран пресс-секретарь Сельмурзаев Адам а, ткъа оцу дийнахь телефонан бертехь хиллачо пресс-гIуллакххошна тIехьовсийра.\nПрокуратуре кехатца хеттарш хьовсийна редакцино.\nСоциалан машанашкарчу кавказхойн юкъараллашкахь буьрса реакци йина, сийсазвеш, ницкъбеш Iораяьккхинчу видеоно аьлла, билгалдаьккхина анализан а, конфликташ цахилитаран а Центран директоро Сокирянская Екатеринас.\n"Нохчийчохь лелочу репрессийн а, харцонийн тIегIа а кхачийна аьлла, хетара дукха хенахь дуьйна. Хетарехь, кхин дIа а бух боцуш хилла уьш. Нохчийн гIиллакхашка диллича, хIара уггар а къиза, ирча сийсазалла ю. Къилбаседа Кавказехь нахана а гуш стаг хьийзор, ма-дарра аьлча, камерана хьалха а хIоттийна, хьийзор ма ду иза, Iаламат инзаре-инзаре хIума ду", - кхетадо Сокирянскаяс.\nКъизаллица ницкъбаро кхайкхамаш хезабо, сихаллица оцу гIуллакхна реакци ян еза бохуш, билгалдоккху эксперто: "Суна хетарехь, бахархошлахь хIуттур бац, диллина шайна цу хьокъехь хетарг хаийта, амма цхьацца волуш, дуьхьал бийла тарло, герзашца тIелатарш дан а там бу. Ткъа Европерчу диспорехь адам гIатта тарло. И видео мел гинарг Iадийна ву".\nШайн бIаьргашна ган а гуш, оцу кепара таIзар ган кийча бацара нах бохуш, чIагIдо оппозицин блогеро Абдурахманов Тумсос: "Гуш ду, оцу видеоца адам кхерон Iалашо хилла Iедалхойн, уьш тешна хилла шайн агIончаша а шаьш къобладийр ду, амма царна моьттург ца хилла".\nХIинццалц махкарчу Iедална муьтIахь хилларш йа цаьрца цхьана болх беш хилларш, уьш берриш а Iадийна, эргIад бахийтина гинчо, боху Абдурахмановс.\nОцу кепарчу кхел яро юкъараллехь цабезам а, жимма а кхетам болчарлахь гIаттийна протест а ю бохуш, дуьйцу Нохчийчохь болх бечу "Къизаллашна дуьхьалояран Комитетан" юристо Аламов Мохьмада.\n"Нагахь санна, оцу стагера цхьаъ даьллехь, цуьнан бехк хилар кхелехь тIечIагIдина а хила деза, низамаша ма-хьоьхху, барамаш лелон беза цуьнца", - аьлла, тIетоьхна Аламовс.\nХIинца а хууш дац, стенгахь ву билггал Тепсуркаев. Аламовс боху, хIинццалц республикехь нахана хьалха дIа а хIиттош, кхел йинчара а гIо ца дехна бакъоларъярхошка: "Нагахь санна, царна лаахь, бакъоларъярхой кийча бу орцах бовла".\nНицкъбеш видео Iораяьллачул тIаьхьа, IАДАТ телеграм-канале язбеллачу дуккхаъчара дIахьедина, ницкъаллийн структурашкара балхара дIадовла шайн лаам хиларх, дийцина пабликан администрацин векало.\nНохчийчоьнан куьйгалхочун Кадыров Рамзанан критикашна махкахь кхерам хилла ца Iаш, дуьне мел ду баьржинчеран дахарна а кхерам бу. Кадыровна критика еш хилла нохчийн ши блогер вийра кху шарахь: Францин Лилль гIалахь вийра Алиев Iимран, ткъа кху аьхка вийра Австрин Герасдорф гIалахь Умаров Мамихан.\nЧиллан-беттан 26-чохь тIелетира нохчийн оппозицин блогерна Абдурахманов Тумсона. Цунна бехке хеташ, шеконашца лаьцна Оьрсийчуьра веана хилла Мамаев Руслан.\nКху шеран Товбеца-баттахь санкцийн тептаре ваьккхира Кадыров Рамзан, цо махкахь шога адамийн бакъонаш хьоьшуш хиларна. Иштта санкцеш тоьхна цуьнан хIусамнанна Кадырова Меднина а, йоьIаршна Iайштана а, Каринина а.


Марсхьокху-бутт 08, 2016\nДукха низамаш талхийна меттигаш гучуяьхна прокуратурано: кхачо йоллуш хаарш-говзалла йоцу, я хаарш ледара долу, коьрта лоьраш куьйгалле хIиттийна а, цхьацца хьарамлонаш лелийна а.\nПрокуратуран талламхоша гулдинчу тоьшаллин буха тIехь, шеко йоццуш чIагIаме гIулч яьккхина бIаьстенан юьххьехь оханан бутт бале цу дарже хIоттийначу керлачу министаро Сулейманов Эльхана. Цо,хьалхо а хьахийна ма-хиллара, цхьанаметта балхара дIаваьккхина ворхI коьрта лор, жоьпалле вехна кхин а исс хьаькам а.\nКарладаккха аьлча и тайпа «асар» дуьххьала деш дацу лоьрийн гонехь. Ахмадов Шахид могушаллин министар волуш вохийнера шайн даржашкара цхьанаметта итт коьрта лор.\nБакъду, бахархоша даре дарца, сел цIеххьана хийцамаш бора аьлла, лоьраллехь бIаьрла хийцамаш тергалллуш бац махкхаь а, я Оьрсийчохь а.»Дарбанан цIийнашкахь хIиттийна видеокамерш ю. Царна чухула ган тарло низам талхош верг а,шен декхарш дицдеш верг а,адамаллехь воьхна хьийзарг а-массо гуш ву.\nАмма къепе хила гена ду лазарнешкахь.\n- И къамел дийриг ву махкахь дика вевзаш волу Iилманча. Цуьнгара пурба даьккхина цахиларна суна ца лаьа иза цIарца вийца. И ву кхин а дуьйцуш.\n- ХIинца лоьрашна тIелеста оьшу могушалла а,таро а. Хьо чувуьжуш велахь дукха кехаташ кечдан деза. Куьзганаш тIе вала веза,масийтта тайпа анализаш дIало… Хьалха атта дара. И берриге болх чувижначул тIаьхьа бора. Цу тIе вайн ваьшша а ца буьту лоьраш бан мf-беззара болх бан… ДIо –о лакхара охьа цу белхан бух-дIахIоттам хийца беза». Ишта элира лоьраллех цу Iилманчо.\nКегийчу кIошташкахь хилла а ца Iаш Оьрсийчьнан дукхахйолчу регионашкахь маьхаза ду а бохуш, дарбанаш лелор, заьIапхойн терго яр,лазархочун хьашт-дезаршка хьовсар-дерриге а ахчане дерзийна ду. Республикашкахь бинчу хийцамех тIаьхьло йолуш хIумма а хир дац Москвара дуьйна охьа ладаме,нийсонан гIулчаш ца Яхахь.\nИшта хьажам болчех ву ,кху тIаьххьарчу 20 шарчохь зIаьIапхочун ворданахь лелаш волу СоьжагIалара Бавди.Цуьнца нисделлачу къамелан юкъ-юкъара коржам-кескаш ю ас ялош ерг.\nБавди: «Лоьраш дIабахарх тIекхета хIума дац. Дерриге ахчане дирзина ду кхузахь ап ,кхечанхьа а. Хийцамаш Москвара дуьйна охьабан беза. Хьалхо Ставропол ,Ростов мехк5ашка хIинца санна ахчанаш ца оьцура. ХIинца цара а изза до. Яккхий очарташ а хIиттош цига оьху, Астрахан кIоште оьху…\nЦIахь,кхузахь юххе хилча гIоле яцара массарна а. Квотанашца гIо дина меттигаш я-м ю. БIаьрга негIар ца тухуш ахчанан дуьхьа хьан меже дIа-м йоккху. Къинхетам.доглазар дIадаьлла… Делла ахча меттахIотто а ца вуьтуш мийра тоьхна балхара вохош меттигаш а йогIу. Хьо цIена чекхвала воьлча а ца вуьту. Ца веза и саннарг.ХIан хIан хийцамаш дIо-о лакхара охьа ца бичап гIуллакх хир дац".\nЛоьраллин хьокъехь хьан къамел мел деанчарех доккхах долчу декъо хадам боллуш чIагIдо могушаллин министараллин белхах бIо болийтар а, адам цуьнан белхой тешар а,Iедалехь болчарех дозаделла ду аьлла.\nДоцца аьлча,могIарерчу бахархошна хетарехь Iедало катоьхна дан дезаш кхо хIума ду: лоьрийн алапа лакхадаккхар, дарбанан цIийнашкахь оьшшу гIирс-коьчалла хилийтар,къайлах-къулах а доцуш мел оьшучу молханийн кхачо яр.


Нохчий байа магадо Кремло\nНохчийчоь --Мударов Апти иккхинчу меттехь, Соьлж-ГIала, 5ГIа2014\nНохчийчоьнан Iедало, куьг-бехкениг воь бохуш, массех стагна герзаш нисделла дукхазза а. Соьлж-ГIалахь полихсхо вийна бохуш вийцина Доппаев Ахьмад лохучу юкъанна вийра 3-4 жимха. Бутт гергга хьалха пхи полисхо а оьккхуьйтуш веллачу Мударов Аптица зIенехь хилла аьлла, хIинцале а вийна массех стаг. Стенна мега Iедална иштта нах хIаллакбан?\n19 шо бен доцчу Мударов Аптис полисхошна юкъа а вахана, ша а леш, Соьлж-ГIалахь эккхийтар дина кхо кIира даьллехь а, говзанчаша а, бакъонашларъярхоша а, могIарерчу наха а бийцаре беш лаьтта махкахь цул тIаьхьа, цу эккхийтарца бозу цхьамогIа хиламаш: Iожалхо шеггара лелаш, ша цхьаъ хилла кхин накъост а воцуш, аьлла, лаккхарчу тIегIанахь дина дIахьедар а, цуьнан гергарчарна леца а лецна тIеIаткъам бар а, и эккхийтар дайтинарг кху беттан 18-чу дийнахь Соьлж-ГIалахь вийна Алисханов Аслан вара аьлла Iорадаккхар а.\nИшта я вуьшта цу эккхийтарна дакъа кхочуш ву аьлла, чоьхьарчу гIуллакхийн министаралло даре дарца, цу хенахь дуьйна лохуш ву Заурбеков Мохьмад цIе йолу вахархо а. Махкахой садуург а, ладегIам алсамбоккхург а ду ницкъаллин структураша а, маьхькамхоша а юкъараллехь дIасабаржийна муьлхха а хаам мел бух болуш бу те, я бац те аьлла, бийцаребан, шеконе билла цхьана а кепара кхузахь некъ цахилар а, цу хьокъехь дийцар вуно кхераме хилар а.\nМехкан талламан комитетан хьостано дIакхайкхорца, лаца хьовзийча, Алисханов вийна дIаваккхар а, низамхошна тIелетарш дан кечвелла вара аьлла, хааме даккхар а, ша валале цо куьйга йина хIума эккхийтина бохург а, шеконца туьду бахархоша хьовха, цхьамогIа говзанчаша а. Царалахь ву Форбс журналан леррина корреспондент Джемал Орхан а, «Голос России» газетан говзанча-эксперт Сухов Иван а.\nМухха делахь а, кху беттан юьххьехь полисхой а бойуш, Соьлж-ГIалахь талор дичхьана а синтеме бовш бац махкахь хIара карара ГIадужу-бутт.\nОфициало гIарадаккхарца, Гуьмсан кIоштан Энгал-юьртаний, Къеди-Юьртаний юкъахь герзаш а детташ, юкъаметтиг къастийна ницкъаллин структураша а, шина тIемалочо а. Кара ца баха, герзаца дуьхьало йича, цу шиннах цхьаъ вийна, хьун чохь хьулвелла шолгIаниг лохуш ву боху полисхойн урхаллан хьостано.\nНизамхошна хетарехь, гоне а верзийна, лохушверг човйина ву. Полисхойн буьйранчашна хетарехь, и ши тIемало хIун мила ду хьожуш Дагестанера веъна ву леррина зераш дан.\nКху деношкахь, тIемалойн агIончаш бу аьлла, шеко йолуш, ши вахархо сацийна Соьлж-ГIалин кIоштан Iалхан юьртара 21, 26 шераш долуш. Талламхоша чIагIдарца,бехкебечу кегийрхоша кху аьхка, тIеман барзакъ оьцуш а, дехьа-сехьа воккхуш а, жигара гIодина Магамедов Мохьмад цIе йолчу тIемалочунна.\nПолисхойн урхалло далочу терахьашца, цу кепара гIаттамхошца юкъаметтигаш лелаярна хьалхарчу 9 баттахь Нохчийчохь лаьцна 14 стаг, дукха хьолехь кегийрхой, ткъа вийнарг - виъ.\nКъам меттах ца хьийчхьана...


Бакъа дола Ӏийсай киназ — Википеди\nБакъа дола Ӏийсай киназ\nБакъа дола Ӏийсай киназа ламаза цIа, пхье Фучжоу\n«Бакъа дола Ӏийсай киназ» ( эрс: «Церковь истинного Иисуса», Ло:Lang-zh, ингал: True Jesus Church) ший лоӀаме долаш кхелад 1917 шера Чинхой мехка кертера пхье Пекине. Таханарча денга цу киназа юкъебоагӀаш ялх континентера гаргга 2.5 миллион саг ва.\nИз кинез кераста дина Пентикостал яхача ткъоврона вай замана ткъоалагӀа бӀаь шеренга денз чуйодаш я. 1995 шера Эрсече киназа викале хьайийлар. Цу киназа лоӀам ба Ӏийса шозлагӀа дунен тӀа воалаш нах кийча хилийта.\nТIахьожаяргаш[тоае | нийсъе вики-текст]\nХьаст — «https://inh.bywiki.com/w/index.php?title=Бакъа_дола_Ӏийсай_киназ&oldid=25307»\nЕр оагӀув тӀеххьара хийца хиннай укх ха́на: 1 Села 2018, 11:26.


НЕНАН МОТТ – ВАЙН ДОЗАЛЛА » Нийсо-Дагестан\n17.02.2021 241 0 niyso\nХалахеташ делахь а хlора шарахь дуьненчуьра лар йоцуш дlадовлуш иттанаш меттанаш ду. Цаьрца цхьана, цкъа а ца хилча санна довш ду къаьмнаш а. Ткъа уггаре вай кхоьрург, тlедогlучу 20 шерачохь ЮНЕСКО-с биначу хаамаца, дlадовр долучу меттанашна юкъахь бу вайн Нохчийн мотт а. Хlун дан деза вай и иштта ца хилийта? Хlунда бу вайн мотт оцу могlарехь? Муха дала деза кху хаттаршна жоьпаш?.....\nМассо а дуьненахь санна Россехь а д1ах1оьттина иштта кхерам. Тахана вайн пачхьалкхехь цхьа бlе сов къам ду шайн ненан меттахь йоза а долуш. Оьрсийн мотт массанхьа баржар бахьна долуш кегийчу къаьмнашна боккха кхерам бу гергачу хенахь дlадовла. Ткъа ненан мотт дlа ца балийта, коьрта бахьна, дуккха нах хила беза цуьнан lуьналла деш, вуьшта аьлча и мотт буьйцуш.\nКхоьруш дерг, дуьненан юкъара меттанаш lамош а, цу меттанашкахь къамелаш деш а нах дукха мел хуьлу, шайн ненан мотт буьйцуш берш к1еззиг хуьлу, иза царна бицло. Цундела ду, lилманчаша билгала даккхарехь, т1аьххьара д1адаханачу бlе шарчохь дукхах долу меттанаш дайна. Вайн заманчохь юкъаяьлла йолу интернет а ду цуьнан бахьанех цхьаъ. Хlунда аьлча, кегийчу къаьмнийн меттанашкахь йоза дац цу чохь. Ткъа дерриге меттанаш а, къаьмнаш а цхьатерра бакъонаш йолуш ма ду, хlунда аьлча хlора а къомо шайн-шайн меттаца схьакхоьхьуш а, кхиош а ю шайн истории а, культура а. Цул совнаха, хlора а къоман ша-тайпа lадаташ а, ламасташ а, дахаран некъаш а ду. Ткъа мотт дlабаьллачулла тlаьхьа, цкъа а ца хилча санна дlадолу диснарш а.\nЦундела, лараме сан къоман вежарий а, йижарий а, сан дехар дара шоьга массаьрга а. Шайн доьзалехь къаьсттина кегийчаьрга вайн сийлахь хилла болу, муьлхха а хало тхехlоттарх вайн дайша а, нанойша а дlа ца тосуш ларбеш вайна схьакховдийна болу нохчийн мотт бийцийтахьара аша. Вайн доьзалша и ца бийцахь, церан тlаьхьенна хаанне а хуур бац иза. Хилий вай вайн меттан сий деш!


Нохчаша нохчий байъарехь сий даьккхина полк\nНохчийчоь - Соьлж-ГIалахь 141-чу полицин лерринчу полко шена Кадыров Ахьмадан цIе туьллуш хIоттийначу гайтамехь, Соьлж-ГIала, 06Оха2012\nТелевизион биста кхаччалц, хаамийн гIирсашкахула шуьйра кхайкха а деш, даздинчу хьелашкахь билгалдаьккхина Оьрсийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министараллин 141-чу полкана Кадыров Ахьмадан цIе тиллар.\n«Шайн полкана цуьнан цIе тиллар боккха кхаъ хеташ, шу даккхийде деза цу хиламах. Стенна аьлча, Кадыров Ахьмад-Хьаьжа мух-мухха а стаг-политик хилла ца Iара, иза Iеламда, юкъараллин жигархо, бакъволу буьйранча вара». Иштта дIахьедар дина цу даздаршкахь цуьнан кIанта, мехкан куьйгалхочо а.\nЦу низамхойн гуламехь хастаме дош ала эшна ца висина, Къилбаседа-Кавказехь къепе латто дIатарбинчу тIеман ницкъийн коьртачу буьйранчин хьалхара гIоьнча,штабан хьаькам инарла Захаркин Сергей а. Цо диначу дIахьедаран, герггарчу барамехь чулацам иштта бу :« Со воккхаве вайн Даймохк ларбеш, хьалхарчу президентан Кадыровн цIе тиллинчу 141-чу полкехь, майра, доьналла долуш бIаьхьой хиларна. Иштта суна дозалла ду, Рамзан Ахматович, тхоьца юххера уьйр а латтош, хьо тхан тIеман накъост хилар. Суна сайга ирсан дакъа кхаьчча санна хета, хьуна юххехь, хьоьца цхьаьна айса Даймехкан сий а, кхерамазалла а ларъеш».\nМидалш а, орденаш а йоькъуш дIадаьхьначу цу даздаршкахь, кхаа кIантах лаьттачу иллиалархойн тобано, леррина Кадыров Рамзанна яьккхина йиш лекхна оьрсийн маттахь, цуьнан хьуьнарш а, къонахалла а хастош.\nСоьлжа-гIалахь даздарш дIахьочу муьрехь тIеман тасадалар нисделла ТIехьа –Мартанан кIоштахь, ГIалгIайн мехкан дозанца. Полицин урхалло дIасабаржийначу хаамца, хьуьнхахь зераш дIахьош низамхой гIаттамхойн тобанна тIенисбалар бахьанехь герзаца юкъаметтиг къастийна шина а агIоно. Полицин цхьа белхахо велла, шолгIаниг лазартне кхачийна боху официалан хьостано. ТIемалошлахь мел дараш хилла хууш дац.\nПолицин хьостано чIагIдарца, кху деношкахь хьуламехь латтош, юург чохь йолуш ларч-къайле гучуяьлла Гуьмсан кIоштан Кошкельды-эвлана гергахь а. Кхачан сурсаташ доцуш, цу чохь карийна цхьацца тIеман барзакъ а. Низамхойн хьаькамаша кхеторехь, тIемалоша тIаьхьалонна аьлла, дIайиллина, дезар а дина латтош хилла и ларч.\nХIара карара шо дола а далале,махькахь хIоккхул бен ца бисина бохуш кхайкхийначу тIемалойн терахьашца дуьстича, шеконе нислуш, керла жамIаш Iорадаьхна чоьхьарчу гIуллакхийн министро Алханов Руслана ша хIинцца, тIаьххьара динчу дIахьедарехь. Цо билгалдоккху, кху 2012-чу шарахь махкахь кхойтта жигара тIеман декъашхой дIабаьхна хилар, шайна юкъахь баьччанех цхьаъ хилла Тимиралиев МагIарби а волуш.\nТкъа оццу хенахь лаьцнарг ткъех сов ву. Цул сов, шайн лаамехь герз охьа а диллина, къарвелла, Iедална тIевеънарг а ву, цо дийцарехь, шиъ. Вуьшта аьлча, шеран юьххьехь, хIоккхул бен бисна бац тIемалойн бохуш, кхайкхош хиллачу 50-60 –нах, 40 гергга,чекхбаьллачу кхаа бетта чохь юкъарваьлла. Министр тешна ву, хIара шо дале бисина гIаттамхой, байина дIабаьхна, я дийна карабалийна, цхьа йист йоккхур ю аьлла.\nБакъонашларьярхоша кхайкхо эшна а доцуш, Нохчийчохь зеделла хIума ду, ваха а, вола а меттиг йоцуш, мел готте хьовзийна тIемало велахь а, даима а бохург санна, иза вийна дIавоккхуш хилар. Бакъдерг дийцича, еккъа цхьана Нохчийчохь тергалделла ца Iа и тайпа сурт. Иза Оьрсичоьнан ницкъаллин структураша бечу белхан шатайпа сурт а, хатI а ду.


Вуьйр ву, я вуьтур ву Амриев Мурад?..\nМангал-бутт 08, 2017\n"Амриев, юкъарчу дозане а вигина, дIахьажор ву оха"\nШинарийдийнан делкъехь Оьрсийчуьрчу Брянскехь, прокуратуран цIийнан неIарехь ша лаца баьхкина Кадыровн нах а болуш, оцу хIусамо дIахецча, коьртахь йоллу «хураьшка» охьа а теттина, вахана сихха «Приори» чу а хиина, ведда хилла ММА-н дуьненан чемпион Амриев Мурад юха а лаьцна.\nШина дийнахь-буса 300 чаккхарма дIа а ихина, Оьрсийчуьра ара а ваьлла, воьду иза, «карийна», шайн Добруш гIаларчу полице вигина яхначу буса белорусаша-дозанхоша. Цигара дIавигина Беларусан низамхоша цкъачунна юьйцуш йоцчу метте.\nХIинца Амриевн лачбаьлла некъ Нохчийчохь, Соьлж-ГIаларчу полицин ден Дашаев Мохьмадан кабинетчохь боьрзург хиларх богу бакъоларъярхой, журналисташ, доглозу фейсбукхой, вконтактехой, кхиболу дуккха а дукха тергамчаш.\nПолицера и хьаькам ву, Амриев Мурадан ваша Зураб ша вен воьллера цхьа хан хьалха аьлла, церан доьзална чIир кхайкхийна, ткъа цунна бен а дац, муьлха царех нисло шен куьйга кIел, боху дуккха а хьостанаша.\n...Иза лаца кхайкхийна, тхо декхаре ду иза Оьрсийчоьне дIавала»\nБеларус, Оьрсийчоь а санна, Йозушйоцчу Пачхьалкхийн Юкъарраллан декъашхо ю. Бертахь ду стаг лахар-лацар. Дорбушерчу полицино шега телефонаш еттачу саготтачарна делла жоп дац Амриевгахьа: «Соьлж-ГIаларчу Старопромысларчу полицин декъо иза лаца кхайкхийна, тхо декхаре ду иза Оьрсийчоьне дIавала».\nШайн воI Соьлж-ГIала кхачавахь – вайнний а ву, ма лахьара Нохчийчуьрчу полицин кара, аьлла, Ютубехула орца дехна Амриев Мурадан дас-нанас.\nАмриев къелхьараваккха гIерташ, кху деношкахь са а хаьдда, иза лоц-лоцуче уьдуш хьийза цуьнан адвокат Заикин Петр новкъахь бен вацара хIара материал кечъечу юкъанна.\nЦкъачунна хууш дац билггал стенга вигина беларусаша Амриев, цунах кхидIа хIун хир ду.\nСтенна кхераме ду Мурадна Кадыровн ницкъийн караваха, хатта аьтто баьлла «Дождь» телевизионан Дашаевна массарел а хьалха «оьшучу» Германехь вехачу Амриев Зурабе.\nОцу зуламна Мурад а ву боху декъахь. ГIурт бу буьйцург»\nЦо бахарехь, Нохчийчуьрчу Iедалхоша шинарийдийнахь Германе телефон тоьхна цуьнга.\n«Соьга, ас цхьанна-м вен дагахь, полицин хьаькамна, кIело йина хилла боху. Оцу зуламна Мурад а ву боху декъахь. ГIурт бу буьйцург», аьлла Амриев Зураба журналисташка.\nЦо бакъдо ша Ичкерин агIор тIамехь хиллийла, оцу бахьанийца даймахкара дIаваханийла. Ша мел бехке велахь а, вацахь а, шен метта шен ваша хIунда лоцу, хьийзаво Оьрсийчоьно, ца кхета ша, боху Зураба.\nТIаьххьара хаам. Беларус кехаташ кечдеш ю Амриев Мурад Оьрсийчу дIахьажон. Экстрадици хир ю тахана сарахь, я кхана Iуьйранна, аьлла Гомелерчу полицин официалерчу векало Пилькевич Юрийс.


Ах миллионе кхочуш ду ун кхеттачийн терахь. Коронавирусан центр хуьлуш лаьтта Цхьаьнатоьхначу Штатех\nКоронавирус: дуьнентIера хьал\nХопкинсан Университето даладо коронавирусо лаьцначу нехан терахь – 422 эзар стаг. Товелла таханенна 108,5 эзар.\nМассанхьачул дукха бу ун кхетта нах Китайхь – 81,6 эзар, шолгIаниг ю Итали – 69,2 эзар, кхоалгIаниг – Американ Цхьаьнатоьхна Штаташ – 55,2 эзар.\nХопкинсан Университето бахарехь, велла дуьнентIехь керлачу уьнах 18,6 эзар стаг. Массарел дукха бу белларш Италехь – 68,2 эзар, цул тIаьхьа ю Китай – 3,3 эзар вахархо, кхоалгIачу меттехь ю Испани: 3 эзар.\nАмерикан Цхьаьнатоьхна Штаташ\nДуьненаюкъарчу могашалла Iалашъяран организацинина (WHO) гарехь, COVID-19 уьнан керла центр хуьлуш лаьтта Американ Цхьаьнатоьхна Штатех.\n"Сиха кхуьуш ду цамгар кхеттачу нехан терахь. Вирусан центр хила тарло оцу пачхьалкхах. Делахь а билггал ала дац иза, амма хила тарлург ду», - аьлла WHO-н векала Харрис Маргаретас.\nИ хаам баьржина Iамеркарчу эксперташа, коронавирусна дуьхьалбаккха вуно кIезиг гIирс бу Штаташкахь, бохуш, орца дохучу юкъанна.\nУн хьакхаделла нах бу пачхьалкхехь 55 эзар сов, дийнахь-буса велла 200 вахархо.\nХопкинсан Университето далочу терахьашца, карарчу ханна махкахь ун кхетта ву 55 эзар стаг, юьхьанца дуьйна белларш – 600 гергга.\nМассанхьачул а дукха ду дараш Нью-Йорк штатехь – уьно лаьцна 26 эзар гергга вахархо, велла 210.\nЦхьаьнатоьханчу Штател хьалха ю ун даржарца Китай а (81,5 эзар сов стаг), Итали а (70 эзар ца кхоччуш дархо).\nКху муьрехь президента Трамп Доналда дIахьедина Твиттерехь, ден дарба – аьлча а, нах шайн-шайн чохь лацабелла Iар – цамгарал а кхераме хила тарло, аьлла. Цо бахарехь, балха лела лаьа америкахошна. Ткъа Трапма аьллачунна резабоцчара чIагIдо, экономиканна хуьлу зен кIадбоцург ду баларша дохьучу зенашца дуьстича.\n47 стаг билгалваьлла коронавирус кхетта дийнахь-буса. Оцу массо а наха лаьцна ун дозанал арахьара юхачудеана ду, боху Китайн могашаллин министралло. Дозанал арахьара, шайца вирус а йохьуш, даймахка веана бохург ву 447 стаг.\nДийнахь-буса велла виъ стаг, царех кхоъ Хубэй провинцера ву – хIинца дуьненахула яьлла лела коронавирус дуьххьара гучуяьллачу махкара.\nФранцехь коронавирус тергалъечу Iилман центро керла хьехамаш баржийна карантин хьахош. Эксперташна хетарехь, Францин бахархой вовшех ларлуш, цIахь Iан беза «лаххара а 6 кIиранах».\n1100 стаг велла коронавирусах Францехь. Кху тIаьххьарчу дийнахь-буса велларг ву 240. Верриг а уьно лаьцнарг ву цигахь 22300.\nМогашаллин министраллин Инарла дирекцин куьйгалхочо Саломон Жерома бахарехь, COVID-19 «яьржаш ю хьалха санна».\nИталин министрийн кабинето гIуданаш тоха сацамбина коронавирусца латточу дуьхьалонан хьелаш талхийначу наханна – 3 эзар евроне кхаччалц бу церан барам.\n"ТаIзарх дерг аьлча, оха гIуданаш юкъадаьхна – 400 еврона тIера 3 эзар евроне кхаччалц ду уьш», - дIахьедина Италин премьер-министра Конте Джузеппес.\n«Ас дозалла до италахой низам дезаш къам хиларх, дукхахболучара ларамбо низамийн», - аьлла Контес. Ша теша, боху цо, уьнах къовлаелла Iачуьра Итали мукъаер ю беа беттачохь бохучух.\nКоронавирусах товелла Оьрсийчохь 14 стаг, хаам баржийна Москван мэран гIовса Ракова Анастасияс.\nХьалхо пачхьалкхан шахьарарчу могашаллин департаменто магийна COVID-19 хала ловш боцчарна дарба шайн цIахь а Iаш лелон. «Нагахь санна дегIан йовхо 38,5 градусал лахара елахь, садеIар могIара делахь, цIийна хIо тоар 93% делахь, пациентна цIахь Iан мега», - боху департаментан документо.\nТкъа Петербургехь дихкина пачхьалкхан а, доларчу а дарбан хIусамашна могIара цамгарш бахьанехь богIу нах тIеэца. Ишта ду меттигерчу Роспотребнадзоран омра.\nТIебогIу бутт чекхбаллалц лаьттар ду и хьал. Доьхку дарбан хIусамашна:\nхьалххе чубийша язбелла нах тIеэцар\nхене йиллина хилла диспансеризаци яр,\nтIелелачарна профилактика ян,\nберашна а, баккхийчарна а мехий детта,\nсанаторешка, курорташка нах хьийсо. Дехкарш дузу «коронавирус яьржаш хиларца а, иза арахьара чуян болчу кхерамца а». Даьржаш лаьтта ун кхетта ву Оьрсийчохь 495 стаг.\nБеларусехь таханенна коронавирус кхетта ву 81 вахархо, товелла 22. Хьалхо президента Лукашенко Александра довзийтира Китайн Беларусерчу векална Цуй Циминна шайн махкара хьал:\n"Дерриг а нисло дахарехь, коьртаниг цавохар ду. Хаамийн гIирсаша айинчу гIарано нах хьеребарна кхоьру со уггаре хьалха. Стаг хьерехилча бу цунна муьлхха а лазар кхета кхерам. … Керста Пасха хиллалц вай дийна дуьсий – дехар ду-кх тIаккха кхидIа а, - аьлла Лукашенкос.\n97-нне хьалакхаьчна Украинехь коронавирус хьакхаеллачийн терахь. Царех 31 стаг ву Киевера. Киеван мэра Кличко Виталийс бинчу хаамца, кхин а кхо стаг тIекхетта уьно лецначарна. Коронавирус хааелла Тернополерчу а, Киевна гергарчу Бравары гIаларчу а цхьацца вахархочуьнца.


Материалы за 22.07.2021 » Страница 3 » Нийсо-Дагестан\nТоххарехь маьркIажан-хан а хилла, дIа-схьа воьдург, вогIу-воьдучура ваьлла. Гуьйренан цIемзалло сахьт-доза туху адаман лаамашна – мел лиъча а, арахь латта, хьошалгIа ваха догдоуьйту хан-зама яц тIехIоьттинарг. Мичара богIу а ца хууш, схьехацабеллачу махо Iуьйрана дуьйна тIуналлах дистина, Iаржъеллачу мархийн гай датIош, догIа охьахийцира. Кийра уьйзучу шийлачу хIавао цхьа тамашийна ша буьллура пехашна – дегIехь халла сийсачу йовхонах хьаьрчий, кхарзаеллачу йовхаршца юха арататталора. Б1аьста,\nЙуьртан цlе бохург, цхьа мух-муха а доцуш, доккха а, сийлахь а хlума ду. Хlора йахь йолчу стага, цхьаьнге а ловза а ца йойтуш, шен ден а, ворхlе а ден а цlе санна, ларйан йезаш йу иза. Иза ахь лар ца йича, цкъа мацца а, хьо дуьненна а къинтlера а ваьлла, «иза-м хlун бен дара» бохуш, вижина lуьллушехь, цхьа бохь волу ша ву хlара йурт йиллинарг а, цунна цlе тиллинарг а, ша ву кху йуьртан а, мехкан а да, олий. Тlаккха цунна дан хlума а ца хуьлу. Вайна дика дагадогlу нохчийн къам цlерадаьккхинчул\nСо а ю-кх, нанас, пазатна йома юьллучу юкъанна, назманийн мукъамаш балош, когаца ага техкош кхиийначу йоIарех цхьаъ. Шух, бусалба динний, Даймохккий, ненан моттий безачарех со хиларна Далла хастам а беш ехаш йолу. Ткъа мах, Дала а, наха а хадор хир бу-кх вайн. Децас (Дала декъала яро) олура тхоьга: «Наха хьо мел дашо-дато ву бахарх а, хьайн мах АллахIана гергахь хьайн болччул бен кхин сов боцийла хаалахь». Децас, Iалелай, ма сиха йоьду зама, 40 шо хьалха баьхнарш тахана а, хIора дийнахь а


A cat watches the shadows of birds near the Ayub Mosque in Istanbul in November 1999.\nДIаоьху со меллаша. ДIаоьху жима йолуш хезна назманаш денлучу кхерча. Ас сица садоIу, со денло кху новкъа яьлча. Ас дагца дог оьцу, дIаоьхуш кху лаьмнийн новкъа. Суна аьтто агIор цхьа гIаларт хIутту. Кхерало со, амма йоха ца юху. Хотту ас: «ХIун ю хьан цIе, мичара яьлла хьуна бакъо, сан хенах ха тухуш, хIотта?»\nДист а ца хуьлуш, лаьтта иза. Юха а хотту ас изза. Цуьнан бIаьргаш чохь къоьжа IиндагIаш го. Эххар а: «Со шун цIийнан гIайгIа ю, – эли цо. – Со лела дукха хан ю, хьан тидам беш, дистхила ца хIуттуш хьоьга…». Доккха садоккху цо. Цхьа лерана хьожу иза соьга. Ас ойла йо: «Мичахь гина-те суна и къоьжа IиндагIаш?» ДагадогIу – сан ден месийн басахь ду-кх уьш.\nСо оцу, къоьжа IиндагIаш севцинчу, бIаьргийн къайле еша хIутту. Ма шийла ду церан йоза. Иза соьга ца дешало. Сан даг чохь бутт лаьцна (малх?). Сан са лазадо. Со мохь тоха гIурту. Аз ца долу сан кийрара. Со дIайолаяла гIурту. Сан когаш лаьтто дIалаьцна. ГIаларто меллаша сан белшаш тIе куьг дуьллу. И деза куьг! Сан белшаш тIе дазло лекха лаьмнаш.\nСо гIелло. Со когаш тIехь хала лаьтта. Со меттахъяла кхоьру, кхоьру и лаьмнаш чухерцарна, и бIаьвнаш дIашаръяларна. ТIаккха духур ду сан дуьне, соцур ду сан илли, юха а дIадовр ду дуьнена чуьра и къоьжа IиндагIаш.\nКхоьру со. Со Iадда лаьтта. Цхьа тамашийна дела озадо къоьжа IиндагIаш. Сан белшаш тIера куьг дIадолу. Сан даг тIера чхар охьабужу. «Сатесна вайна, Iодикайойла», – къайлайолу сан цIийнан гIайгIа.\n«Собар дехьа! – доьху ас. – Ца го хьуна, хIокху йоццачу хенахь, сан дагна хиллачу ницкъанна сан месаша эцна хьан бIаьргаш чуьра IиндагIийн бос?\nБIаьвнийн сийлалле, лаьмнийн локхалле кхийдина сан дог ма лахдехьа. ЦIий а цхьаъ ма дара вайн. Собар дехьа! Хьуна вевзарий сан денда? Мичхьаду цуьнан каш? Цо шен тIаьххьара бIаьрг бижош, хIун дийхира хьоьга, сан цIийнан гIайгIа? Собар дехьа! Со теша, цуьнан са кху лаьмнашкахь хирг хиларх. Тхан бабас даима олура: «Иза гена новкъа волуш – лаьмнашка а хьожий, новкъа волура».\nЦуьнан доIа – Нохчийчоь, цуьнан жайна, цуьнан бисмалла церан цIарах хилла хилча, цуьнан са а кхуза цIа деъна хир ду сийначу Сибрехара. «ДегIах дIакъаьстича, са паргIат, шен лаамехь хуьлу», – ма олу. Хезий хьуна, собар дехьа цкъа, жоп лохьа суна». Амма и къайладолу, сан дехарна къора хилла. Къайладолу къоьжачу лаьмнашна тIейийшинчу мархашна юккъехь.\nТап-аьлла, тийна хьоьжу соьга къоьжа, собаре лаьмнаш: «ЙоI, хьо тхан йоI елахь, тхох Iама собаре хила», – бохуш санна.\nАс белшаш нисйо. Курра корта хьалаойу. Деттало дог. Дика ду шу сан долуш, лаьмнаш. Шу мукъане а сайн долуш, йоккхае-кх, дендас а, дас а куьг лаьцна, оцу лаьмнашка ялар сайн ца хиллехь а. Шу сайн долуш, йоккхае-кх…\nГайтукаева Бана нохчийн гояьлла байтанча яра. Иза дуьнен чу яьллера 1959-чу шеран чиллан-беттан 23-чудийнахь ТIехьа-Мартан кIоштан ВаларгтIе юьртахь. 1966-чу шеран гезгмашин-беттан 1-чу дийнахь иза ВаларгтIерчу №1 йолчу юккъерчу ишколе деша. 1986-чу шарахь ишкол а яьккхина, юьртан библиотеке балха хIоьттира. 1986-1991 дийшира Нохч-ГIалгIайн пачхьалкхан университетехь. Оццу 1991-чу шарахь яздархойн Бертан декъашхо хилира Бана. 1994-чу шеран заздоккхучу-беттан 18-чу дийнахь Соьлж-ГIалахь дIаелира Бана.


Iаьмеркахойн дахарх болу кхетам хийцина де\nIамеркан Цхьаьнатоьхна Штаташ -- Нью-Йоркехь Дерригдуьненан йохк-эцаран бIаьвнаш лаьттина меттиг, 10Гезг2012.\nГезгамашин-беттан 11-чу дийнахь 11 шо кхаьчна, некъахойн кеманех пайда а оьцуш, Iаьмерканна терроран тIелатар дина. Цу хенахь дуьйна кхин и тайпа теракташ ян аьтто ца баьлла зуламхойн Iаьмеркан территори тIехь. Цуьнан цхьамогIа бахьанаш а ду, аьлла хета политологна, Аризонерчу университетан профессорна Саймон Шелдонна.\nСаймон Шелдон: «ХIинца вайна хууш ду, Ал-Кхайдо 11 шо хьалха дина тIелатарш дика кечдина хиллехь а, уьш дан аьтто баьлла хилар, шаьш террорхоша дийцарехь, аьттоне хьелаш а нисделла. Дуккха а аьттонаш бара хьалххе и тIелатарш ца дайта. Iамеркан кхерамазаллин сервисийн карахь дуккха а тоьшаллаш дара, терроран тIелатар кечдеш хиларан.\nАмма церан аьтто ца белира, уьш вовшах а тоьхна, тIаьхьенан сурт хIотто. Тахана, юхахьаьжча, вайна хууш ду иза башха акци хилла хилар, юха кечбан аьтто боцу дуккха а билламаш цхьаьна а нисделла, дIаяьхьна йолу.\nШолгIа далахь, 11 шо хьалха тIелатар динчул тIахьа Цхьаьнатоьхна Штаташа а, кхин йолчу Малхбузерчу пачхьалкхаша а шайна хьалха Iалашо хIоттийра Ал-Кхайдина дIадекъа. Цул тIахьа даьллачу шерашкахь терроран машанна ондда тохар дина цара.\nАл-Кхайда хIинца а йолуш ялахь а, цуьнан операцеш кхин чулацам а, кеп а йолуш ю. Ал-Кхайда аьтто болуш ю, шен ницкъаш вовшах а тоьхна, 11 шо хьалха хилларг санна долу тIелатар дан, олийла дац вайн тахана».\nМаршо Радио: «Вуьшта аьлча, арахаьарчу терроризмах ларлуш йолу территори а хилла дIахIоьттина-кх Цхьаьнатоьхна Штаташ?\nСаймон Шелдон: «Аса иштта эр дара. Тхо, Iамеркахой, мелла а сема хьежа дуьйладелла цу проблеме. Оха дан дезарг дина, цIеххьана тхайна тIе ца латийта. Амма кхин а мехала дерг ду Iамерко а, цуьнан бертахоша а махкал а арахьа, Ал-Кхайдо, шен могIаршка а оьцуш, шен агенташ Iамочу меттигашкахь жигаралла гайтина хилар.\nИ базанаш я хIаллак йина, я царна тохарш дина, цигахь нехан цхьаьнакхета аьтто ца хилийта. ХIинца муьлхха а цу тайпа цхьаьнакхета гIортар сацош ду, цига кхерамазаллин ницкъаш а хьажош».\nМаршо Радио: «2001-чу шарахь Гезгмашин-беттан 11-чу дийнахь теракташ йинчул тIаьхьа терроризм уггар коьрта кхерам лоруш бара Iамерко. Ткъа тахана, президентан харжамашкахь дакъалоцуш болчу кандидаташка ладоьгIча, пачхьалкхо юьхьарлаьцнарг кхин ду. Цо гойтуш дерг кхерам дIабалар-м дац»?\nСаймон Шелдон: «Терроризм, Гезгмашин-беттан 11-чу дийнахь хилларг тидаме а эцча а, цкъа а ца хилла Цхьаьнатохна Штаташ кхоьруш дерг. Иза юстийла дац, аьр вай, «шийла тIом» боьдуш Iамеркана а, Советан пачхьалкхана а юкъахь хиллачу къийсамца. И къийсам бахьана долуш зарратан тIом эккхаза белира.\nТерроризм кхераме хиллехь а, хIинца а кхераме ялахь а, терроран тIелелаташ дар бахьана долуш, Iамеркан латтан тIехь эзарнаш Iамеркахой беллехь а, суна хетарехь, цо бохьуш болу кхерам дукха бестийна бу, оцу хиламо нахана Iаткъам бина хилар бахьана долуш.\nДоккхачу декъанна терроризман кхераман къеллахь массо а пачхьалкх а ю. Иза гIийлачара ондачарна дуьхьал боккхуш болу гIирс бу. МогIарерчу нахана деш долу тIелатарш ду уьш, Iедал кхеро дагахь. Терроризм хилла бIаьннаш шерашкахь.\nГезгмашин-беттан 11-чу дийнахь хиллачо вайна кхин цкъа а гайтира, терроран тобанаш вайна тахана а кхераме хилар. Цо гайтира, царна кхиаме дуьхьал латта, лерринчу сервисийн а, полицин а болх лаккхарчу тIегIантIехь латто безаш хилар».\nМаршо Радио: «Иза Цхьаьанатоьхначу Штатех а бен хьакхалуш дац»?\nСаймон Шелдон: «Дукхах йолчу пачхьалкхаша даре до, терроризм шайна кхераме хилар. Масала, Китайн а, хиллачу Советан Союзан территори тIехь радикалан исламан террорахойн тобанаш ю.\nЦарна дуьхьал къийсам латто дезаш хуьлу цу мехкийн Iедалш. Аса юйцург ю Китайра Синьцзян-провинци а, Оьрсийчура Къилбаседа Кавказ а, Советан Союзана юкъайогIуш хилла Юккъерчу Азера республикаш а. Iамерко юкъаметтигаш лелош йолу Гергарчу Малхбалера пачхьалкхаш а ю Ал-Кхайдера кхерам лаьтташ.\nТерроризмах схьаболу кхерам хIинца а дукха боккха бу кху дуьнентIехь».\nМаршо Радио: «Гезгмашин-беттан 11-чу дийнахь теракташ йинчул тIаьхьа хIун хийцамаш хилла го хьуна Iамеркан юкъараллехь»?\nСаймон Шелдон: «Террорана дуьхьал хьажийна юкъадаьхна долу дуккха а дехкарш ду болх беш тахана а. Уггар хьалха уьш хаало некъахошна, къаьсттина кеманашца дIаса лелаш болчу нахана. Иза уггаре а гуш долу хIума ду хийцамаш хиларан.\nКхин цхьа а хIума а ду: суна хетарехь, Iедалш юкъагIерта дуьйладелла, цара иза ца дарх а мегар долчу нехан дахаран сферашна. Цу гIулкхо сагатдойту тхан махкахойн маршонаш бахьана долуш. Iедало тIех сов тидам тIебахийтина хIора денна адамаша дечунна.\nЦара деш долу цхьадолу хIуманаш теракташна кечам бар ду аьлла, лара мегаш ду Iедалша. Гергарчу хенахь цу хьокъехь керла дебаташ дIаяхьа мегаш ю Iамеркехь, керлачу заманахь Iамеркахойн бакъонаш муха ларъян еза бохучу хаттаршна жоп лохуш».\nIамеркахойн дахарх болу кхетам хийцина де


Британин Iедалш сихделла хилла Иракъе эскарш хьовсо\nТовбеца-бутт 06, 2016\nБритани -- Лондонехь шайн рапорт довзуьйтуш ву сэр Чилкот Джон. Товб. 6, 2016\nБританино Иракъерчу тIамехь дакъалаца деза аьлла сацам сихбелла бина а бара, харц хаамашна тIетевжина бина а бара аьлла жамI дина сэра Чилкот Джона куьйгалла дечу комиссино. Кхаарин дийнахь Чилкота довзийтира шаьш, 2009-чу шарахь дуьйна таллам а бина, кечдина рапорт.\nЦу документаца а догIуш, Британин Iедалша кхоччуш мах хадийнера ца хилла Иракъана тIелатахь хIун хир ду бохучуьнан. Комиссино билгалдоккху Британино шен эскарш Иракъе хьовсийна хилар Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Организацин Кхерамазаллин кхеташонан дукхах болчу декъашхоша елла бакъо а йоцуш.\nЧилкотан рапорта тIехь иштта билгалдоккхуш ду премьер-министро Блэр Тонис Иракъерчу тIеман операцехь дакъалаца эскарш хьовсор шеконе сацам хилла хилар, кху тIаьхьарчу 50 шарахь пачхьалкхан арахьарчу политикехь бина болу.


1. §¬§а§ж§Ц§Ъ§Я (§г§е§Т§г§д§С§Я§и§Ъ§с) – §І§а§г§г§Ъ§с\n§¶§С§в§Ю§С§Ь§а§д§Ц§в§С§б§Ц§У§д§Ъ§й§Ц§г§Ь§С§с §Ф§в§е§б§б§С. §±§г§Ъ§з§а§г§д§Ъ§Ю§е§Э§Ъ§в§е§р§л§Ц§Ц, §У§с§Ш§е§л§Ц§Ц §г§в§Ц§Х§г§д§У§а.\n§¶§С§в§Ю§С§Ь§а§Э§а§Ф§Ъ§й§Ц§г§Ь§Ъ§Ц §г§У§а§Ы§г§д§У§С.§¬§а§ж§Ц§Ъ§Я §У§а§Щ§Т§е§Ш§Х§С§Ц§д §и§Ц§Я§д§в§С§Э§о§Я§е§р §Я§Ц§в§У§Я§е§р §г§Ъ§г§д§Ц§Ю§е (§а§г§а§Т§Ц§Я§Я§а §Ь§а§в§е §Ф§а§Э§а§У§Я§а§Ф§а §Ю§а§Щ§Ф§С) §Ъ §Х§Ц§с§д§Ц§Э§о§Я§а§г§д§о §г§Ц§в§Х§и§С, §б§а§У§н§к§С§Ц§д §Ь§в§а§У§с§Я§а§Ц §Х§С§У§Э§Ц§Я§Ъ§Ц, §е§й§С§л§С§Ц§д §Х§н§з§С§Я§Ъ§Ц §Ъ §Х§Ц§Э§С§Ц§д §Ц§Ф§а §Т§а§Э§Ц§Ц §Ф§Э§е§Т§а§Ь§Ъ§Ю, §е§г§Ъ§Э§Ъ§У§С§Ц§д §Х§Ъ§е§в§Ц§Щ, §в§С§г§к§Ъ§в§с§Ц§д §г§а§г§е§Х§н §Ф§а§Э§а§У§Я§а§Ф§а §Ю§а§Щ§Ф§С, §г§Ц§в§Х§и§С §Ъ §б§а§й§Ц§Ь.\n§Ґ§в§е§Ф§а§Ы §С§Э§Ь§С§Э§а§Ъ§Х, §г§а§Х§Ц§в§Ш§С§л§Ъ§Ы§г§с §У §Э§Ъ§г§д§о§с§з §й§С§Ы§Я§а§Ф§а §Ь§е§г§д§С, §д§Ц§а§ж§Ъ§Э§Э§Ъ§Я, §а§Ь§С§Щ§н§У§С§Ц§д §У§а§Щ§Т§е§Ш§Х§С§р§л§Ц§Ц §Х§Ц§Ы§г§д§У§Ъ§Ц §Я§С §г§Ц§в§Х§и§Ц §Ъ §е§У§Ц§Э§Ъ§й§Ъ§У§С§Ц§д §Ю§а§й§Ц§а§д§Х§Ц§Э§Ц§Я§Ъ§Ц. §¬§С§д§Ц§з§Ъ§Я§н, §У§з§а§Х§с§л§Ъ§Ц §У §г§а§г§д§С§У §Х§е§Т§Ъ§Э§о§Я§н§з §У§Ц§л§Ц§г§д§У, §г§а§Х§Ц§в§Ш§С§л§Ъ§з§г§с §У §Э§Ъ§г§д§о§с§з §й§С§Ы§Я§а§Ф§а §Ь§е§г§д§С, §а§Т§Э§С§Х§С§р§д §І-§У§Ъ§д§С§Ю§Ъ§Я§Я§а§Ы §С§Ь§д§Ъ§У§Я§а§г§д§о§р: §б§а§У§н§к§С§р§д §б§в§а§й§Я§а§г§д§о §Ь§С§б§Ъ§Э§Э§с§в§а§У, §е§Ю§Ц§Я§о§к§С§р§д §б§в§а§Я§Ъ§и§С§Ц§Ю§а§г§д§о §г§д§Ц§Я§а§Ь §Ь§в§а§У§Ц§Я§а§г§Я§н§з §г§а§г§е§Х§а§У, §г§б§а§г§а§Т§г§д§У§е§р§д §Э§е§й§к§Ц§Ю§е §е§г§У§а§Ц§Я§Ъ§р §С§г§Ь§а§в§Т§Ъ§Я§а§У§а§Ы §Ь§Ъ§г§Э§а§д§н. §ў§Э§С§Ф§а§Х§С§в§с §У§н§г§а§Ь§а§Ю§е §г§а§Х§Ц§в§Ш§С§Я§Ъ§р §Х§е§Т§Ъ§Э§о§Я§н§з §У§Ц§л§Ц§г§д§У §й§С§Ы §а§Ь§С§Щ§н§У§С§Ц§д §У§с§Ш§е§л§Ц§Ц §Ъ §Х§Ц§Щ§Ъ§Я§ж§Ъ§и§Ъ§в§е§р§л§Ц§Ц §Х§Ц§Ы§г§д§У§Ъ§Ц, §а§Я §е§Э§е§й§к§С§Ц§д §б§Ъ§л§Ц§У§С§в§Ц§Я§Ъ§Ц.\n§±§в§Ъ§Ю§Ц§Я§Ц§Я§Ъ§Ц.§¬§в§Ц§б§Ь§а §Я§С§г§д§а§с§Я§Я§н§Ы §й§С§Ы - §г§в§Ц§Х§г§д§У§а, §д§а§Я§Ъ§Щ§Ъ§в§е§р§л§Ц§Ц §Ъ §У§а§Щ§Т§е§Ш§Х§С§р§л§Ц§Ц §г§Ц§в§Х§Ц§й§Я§е§р §Х§Ц§с§д§Ц§Э§о§Я§а§г§д§о §Ъ §Х§н§з§С§Я§Ъ§Ц. §Ј §Я§Ц§а§Т§з§а§Х§Ъ§Ю§н§з §г§Э§е§й§С§с§з §й§С§Ы (§Я§С§г§д§а§Ы) - §б§Ц§в§У§а§Ц §б§а §Х§а§г§д§е§б§Я§а§г§д§Ъ §Ъ §е§Я§Ъ§У§Ц§в§г§С§Э§о§Я§а§г§д§Ъ §б§в§а§д§Ъ§У§а§с§Х§Ъ§Ц §б§в§Ъ §а§д§в§С§У§Э§Ц§Я§Ъ§с§з.\n§¬§в§Ц§б§Ь§а §Щ§С§У§С§в§Ц§Я§Я§н§Ы §й§С§Ы - §б§Ц§в§У§а§Ц §г§в§Ц§Х§г§д§У§а §б§в§Ъ §в§С§г§г§д§в§а§Ы§г§д§У§С§з §Ь§Ъ§к§Ц§й§Я§Ъ§Ь§С. §¦§г§Э§Ъ §п§д§а §в§С§г§г§д§в§а§Ы§г§д§У§а §Я§Ц §а§й§Ц§Я§о §г§Ц§в§о§Ц§Щ§Я§а§Ц, §Я§Ц§в§Ц§Х§Ь§а §Т§н§У§С§Ц§д §Х§а§г§д§С§д§а§й§Я§а §Х§Э§с "§Э§Ц§й§Ц§Я§Ъ§с" §г§д§С§Ь§С§Я§С §Ь§в§Ц§б§Ь§а§Ф§а §й§С§с.


Москох Йийна Журналист Политковская Анна\nОьрсийчоь – Нохчийчоь, 08ГIа2006\nШоьтан дийнахь 7чу ГIадужу (Октябр) баттахь Москох йийна евзаш йолу оьрсийн журналист Политковская Анна. Шен чу йоьдуш, лифт чу йолучу минотехь, иза ен араваьллачу стага герз тоьхна цунна. Милицин белхахошна карийна, цунна уллехь охьакхоьссина тапча а, патармийн хIоьънаш а\nПолитковская Аннас болх беш хиллачу "Новая газетин" редакторан когаметто Ярошевский Виталийс дийцарехь, Кадыров Рамзанан режимца доьзначу, даккхийчу гIуллакхашна таллам беш яра журналист.\nЯрошевский: Тахана цуьнан материале хьоьжуш дара тхо. Оршот дийнахь зорбане яла езаш яра иза. Тхан карахь яц иза. Кадыровн гонах а, цуьнца доьзна кхин а дуккха а хIуманаш дара цу тIехь хила дезаш.\nМаршо радио: Нохчийчура набахтешкахь нахана тIехь барах лаьцна ша бечу талламах лаьцна, кIира хьалха Политковсаяс Маршо радион оьрсийн редакце иштта дийцира:\nПолитковская: Сан белхан стоьлан тIехь шиъ сурт ду. Со таллам беш ю. Кадыровн набахтешкахь нахана тIехь ницкъ барх лаьцна таллам беш ю со. Кадыровцаш лечкъийна бара и нах. Цхьана агIора кхеташ дац, хIунда лачкъийнера. Уьш байина, пиар ярхьамма. Cуна ала лаьа - оцу лечкъийначеран сурташ сан стоьлан тIехь ду - царах цхьаъ оьрcий ву, важа нохчи ву. Iалерой эвлана уллехь, Кадыровцашца тIом бина тIемалой санна гайтина бара уьш. Массарна а евзаш йолу истори ю иза. Вайн телевизионехула а, радиохула а, газеташкахула а дукха йийцина иза. Церан декъешна тIе а хIоьттина, Кадыров Рамзана къамелаш дира пачхьалкхан телевизионехула. Ма-дарра дийцичи, и адамаш цкъа хьалха лечкъа а дина, цул тIаьхьа дайина дара.\nПолитковская еро, оьрсийн журналистикина ондда тIеIаткъам бина\nЖурналистийн Бертан секретар Яковенко Игор: Наггахь бен ца хуьлу, цхьа а шеко йоцу хилам бу хIара - журналистан балхаца доьзна ду иза ер. Цхьаннен иза дIаяккха лууш хиларан билгалонаш ю, иза шен цIенна хьалха йийна хилар а, зулам динчу меттигехь охаькхоьссина герз карор а. Стаг вуьйчу говзанче ейтина хилар гуш ду. Оьрсийн журналистикехь номер цхьаъ яра Политковская. Репорташ ира хилара цуьнан, цхьаннега а оза-безам боцуш, бакъдерг дуьйцуш а, говза а хилара. Цуьнан метта хIотто абсолюттана цхьа стаг вац. Тхан журналистикехь яссаелла метиг ю иза. И санначу метте йома ца хIоттало. Суна хетарехь, тахана оьрсийн журналисташ, боцуш боцчу журналистийн талламана гонаха вовшах ца кхетахь, оьрсийн говза журналистика, цхьанна ханна дIаер ю. ТIаьхьарчу пхийттех шарахь 246 - хозза байина журналисташ. Цкъа а Iедалшка чомахь таллам бина, къаста ца даделла, царах цхьа а гIуллакх. ТIаьхьарчу хенахь Гуьржийн къомах болу нах лоьхкурш кIелхаьрбахарехь къахьоьгуш йолчу, Инарла прокуратурех цхьа догйовхо яц. Догйовхо, журналистийн талламехь бен яц. Иза хирг хиларх теша со.\nМаршо радио: Шена тIехь лаьтташ кхерам буйла хуъушехь, бакъдерг дийцара Политковскаяс даиманна а. Ши эзар диалгIачу шарахь сентябр баттахь Бесланера школа закъалтана лаьцначу хенахь, кеманца цига яха новкъа яьллачу журналистана чайна чу дIовш теснера. Лоьраша сихонца гIо дар бахьанехь, Iожаллех хьалхаелира иза ши шо хьалха.\nДуьненаюкъарчу Журналистийн Федерацино кхайкхкам бина оьрсийн Iедалшка, сихонца Политковская йийнарш кара а бей, царна таIзар дайта аьлла. Политковская, керлачу оьрсийн журналистикехь уггар а майра яра элира, Федерацин инарла секретара Уайт Эдриена.\nУайт: Тхо вуно дика кхеташ ду, Политковская санна йолу журналистка ер, Оьрсийчохь, цхьана а низамо болх ца барах. Вуно дика гуш ду – кхин а дуккха а журналисташна иза кхераме дуйла а. Цхьа а шеко яц, иза ен стаг лаьцна хилла хилар. ЧIогIа маьIне ду, Путин Владимиран Iедало сихонца гIулчаш яха езий, иза йийнарш кара а бина, царна таIзар дайта.\nПолитковская: Сан белхан стоьлан тIехь шиъ сурт ду. Со таллам беш ю. Кадыровн набахтешкахь нахана тIехь ницкъ барх лаьцна таллам беш ю со. Кадыровцаш лечкъийна бара и нах. Цхьана агIора кхеташ дац, хIунда лачкъийнера. Уьш байина, пиар ярхьамма. суна ала лаьа - оцу лечкъийначеран сурташ сан стоьлан тIехь ду - царах цхьаъ оьсрий ву, важа нохчи ву. Iалерой эвлана уллехь, Кадыровцашца тIом бина тIемалой санна гайтина бара уьш. Массарна а евзаш йолу истори ю иза. Вайн телевизионехула а, радиохула а, газеташкахула а дукха йийцина иза. Церан декъешна тIе а хIоьттина, Кадыров Рамзана къамелаш дира пачхьалкхан телевизионехула. Ма-дарра дийцичи, и адамаш цкъа хьалха лечкъа а дина, цул тIаьхьа дайина дара.\nПолитковская еро, оьрсийн журналистикина муха тIеIаткъам бина?\nШена тIехь лаьтташ кхерам буйла хуъушехь, бакъдерг дийцара Политковскаяс даиманна а. Ши эзар диалгIачу шарахь сентябр баттахь Бесланера школа закъалтана лаьцначу хенахь, кеманца цига яха новкъа яьллачу журналистана чайна чу дIовш теснера. Лоьраша сихонца гIо дар бахьанехь, Iожаллех хьалхаелира иза ши шо хьалха.\nПолитковская Анна йийна аьлла баьржинчу хаамо дог дохийна дукха нохчийн. Цуьнан артиклаш зорбане йовларе сатуьйсуш Iара ша хIора кIирнах.\nНохчийчоьнах лаьцна дуьнене бакъдерг дуьйцуш ерг и цхьа Политковская бен ян а яцара, кхин ишттаниг хир ю аьлча ца теша ша бохуш дийцира Маршо радиога, Европехь ехачу Лайлаа.\nНохчийчоьнах лаьцна цхьа моггIа материалаш ярна, ши эзар лагIчу шеран январ баттахь "ОЬсрийчоьнан дашо къолам" боху совгIат делла. Кхин дуккха а совгIаташца билгалъяьккхинера иза, Оьрсийчура а, дуьненаюкъарчу а организацеш.\nБакъоанашларъярехь къахьегарца евзаш а яра Политковская – байинчу салтйин наношна гIо дора цо, Оьрсийн тIеман министраллехь а, Нохчийчохь вовшахтоьхначу оьрсийн тIеман штабехь а йолчу коррупцех лаьцна а дийцара.\nБакъоанашларъярехь къахьегарца евзаш а яра Политковская – байинчу салтйин наношна гIо дора цо, Оьсрийн тIеман минитсраллехь а, Нохчийчийчохь вовшахтоьхначу оьсрийн тIеман штабехь а йолчу коррупцех альцна а дийцара.\n(ХIара материал эфирехь хилла 2007чу шеран ГIадужу (Октябр) беттан 7чу дийнахь)


Ша-шена кхайкхийна санкцеш\nМарсхьокху-бутт 14, 2014\nОьрсийчоь -- Петарбухехь туьканахь махкара йоцу нехча дIанисйеш ву белхало. Марс.11, 2014\nОьрсийчоьно Малхбузенна дуьхьал яьхначу сурсатийн санкцех хила там болу зенаш цу пачхьалкхана шена алсамох хир ду аьлла хета Евробертан куьйгалхошна.\n„Малхбузено Оьрсийчоьнна дуьхьал яьхна йолу санкцеш доккхахчу декъехь Кремлана гергарчу концернашний, совдегаршний гIуданаш дар Iалашо йолуш ю. Ткъа Кремло Малхбузенна дуьхьал яьхнарш массарна а гIуда дар Iалашо йолуш ю“ - иштта го Европерчу тергамхошна а, коьртачу хаамийн гIирсашна а Оьрсийчоьнан президентан Путин Владимиран сацамца юккъеяьккхина йолу Малхбузерчу юьртбахаманан сурсаташна йолу эмбарго. И эмбарго уггаре а хьалха могIарерчу Оьрсийчуьрчу бахархошна зенехь хилар Кремло, гарехь, мехала ца лору. Цкъа а шен политикан я идеологин Iалашонашкахь мискачу нехан хьашташ тидаме ша оьцуш ма ца хиллара.\nШеко йоцуш, санкцеша цхьанна агIонна а пайдехьа яц. Цундела а яра Европа, Украинехь Оьрсийчоьнан агресси йолаелча дуьйна схьа, и гIуданийн некъ юхьара ца лаца гIерташ, юхаийзалуш.\nЭкономикан агIор Оьрсийчоьнах иштта Европа санна совйозуш йоцучу Цхьаьнатоьхначу Штаташа ша мел ира-кира хIиттаярх, еххачу ханна экономикан санкцешка ца йолуш лаьттира иза, Кремлан леламаш хийцабаларе сатуьйсуш.\nЭххар а маьрша некъахой чохь болу кема, хетарехь, Кремлан агIончаша Украинехь чудаийтинчул тIаьхьа, ткъа тIаккха а Оьрсийчоьно шен сепаратисташна белшашгIорторан политика хийца ца хийцича, мелла а шогох йолу гIулчаш ца яьхча ца ялар тIедуьйжира Евробертана.\nОьрсийчоьнан президенто тIеэцна болу сацамаш цу Евробертан санкцешна дуьхьал еш хIуьттаре лара мегар ду. Бекхам-м цунах олийла а дац, ткъа нагахь санна иза бекхам белахь а, шаьшна оьрсийн бахархошна дуьхьал бекхам бу иза. ХIунда аьлча, церан такха дезар ду Кремлан амбицех болу беза мах. Уггуре а хьалха оцу Путинан омрица эмбарго кхайкхинчу сурсатийн мехаш лакхабевр бу, ткъа уьш ца эцча ца волуш долу кхачанийн сурсаташ ду.\nОьрсийчоьне шен ницкъашца шен бахархойн хьашташна оьшшучул и тайпа сурсаташ Iалашдалуш ца хиларна, церан импорт ца йича, уьш ца тоьуш хир ду, мацах советийн заманара массарна а дика девзаш долу „дефицит“ боху дош халкъалахь юха а жигара лела а долалуш. Ткъа цу тIе кхачале хьалхара гIулч - мехаш лакхвдовлар, - хIинцале а Оьрсийочьнан а, Нохчийчоьнан а базаршкахь а, туьканашкахь а хаалуш ю.\nМаршо радионца къамел дичну Соьлжа-гIалин яхархочуо Ташаева Заргана иштта дуьйцу цу гIаларчу базарахь мехаш хийцадаларх лаьцна.\nТашаева Зарган: “Арахьарчу махка чу дахьаш долчу шуьрин сурсаташна мехаш тIекхетта. Жижигна а тIекхетта мах, кхетташехь цIеххьана масех туьмана а кхеташ. Юург хIинцале а язъелла, амма иштта тIеюху хIумнаш а язлуш ю. Кху махкахь еш-тоьгуш ма яц уьш, арахьара чу яхьаш ю.\nНекъ базбелла, билеташ дазделла, евро дазделла, тIаккха цундела тIеюху хIумнаш а язлуш ю. Iе а, ваха а хала ду, де дийне мел долу аттачу долуш-м тешна а дацара хIара, холчу долуш ду-кх“.\nЦу юкъана Кремлана гергара аналисташ телевизионехула юкъараллийна тоьшаллаш деш бу, мехийн катастрофа хир яц, Оьрсийчоьне шен ницкъашца ша кхабалур ю, мацах Советийн заманахь а ма кхабалора вайга ваьш, бохуш.\nБакъду, тамаша бу и тайпа Советийн заманца долу дустар Оьрсийчохь дуккханна томе хилахь. ХIунда аьлча, тIаьхьарчу шерашкахь дуьненах бIаьрг тоха а, маьрша ваха а, ван а, кхечу пачхьалкхашкахь садоIа а, цигарчу томех а, диканех а марзо эца а Iеминчу таханлерчу оьрсашна луур дац, кхин цкъа а эчиган пардонна тIехьа дIакъевлина баха.\nЛуур дац царна иштта, къайлах а, къулах а джинсан хеча эца кадалахьара бохучуьнга юха а сатийса а, я хIетахь санна туьканашкахь йоьхьийн дефицит хилийта а.