Shutterstock - Карма, шалхонаш - гайтаман маьIнехь сурт\n1. Карарчу хенахь Оьрсийчохь беха бахархой дуккха а хийцабелла, 20-30 шераш хьалха хиллачул а. И аьлла дIахьедар дина хьастагIа Оьрсийчоьнан Iилман Академин психологин институтан Iилманчаша. ХIинцалерчу Оьрсийчуьра бахархой кхузза оьгIазе а, девне а, эхь доцуш а бу. 2. ХIун лоьху нохчийн кегийрахоша Шемарчу тIамехь?\nКарарчу хенахь Оьрсийчохь беха бахархой дуккха а хийцабелла, 20-30 шераш хьалха хиллачул а. И аьлла дIахьедар дина хьастагIа, 1981-чу шарахь дуьйна 2011-гIа шераш кхаччалц Оьрсийчура юкъарчу вахархочуьн куц-кеп теллинчу Оьрсийчоьнан Iилман Академин психологин институтан Iилманчаша. ХIинцалерчу Оьрсийчуьра бахархой кхузза оьгIазе а, девне а, эхь доцуш а бу боху цара.\nЦуьнан бахьана, чIогIа ледара гиллакх-оьздангалла хилар а, Iедалша лелочунна реза ца хилар а хета Iилманчашна.\nСоветан заманахь дуьйна адаман синIаткъаманна хуьлу билгалонаш толлуш ву Iилманча Китаев_Смык Леонид. Цунна хетарехь, Советан заманахь Iедалех кхоьруш, леш бохкуш бара нах. Ларамаза аьлла дош бахьанехь, Сибрехарчу набахте хьажон тарлора еххачу ханна. Ткъа хIинца а кхерам бац, цундела эвхьаза даьлла хетало адам, бохуш дийцира цо шен маршо радиоца телефонехула хиллачу къамелехь.\nКитаев-Смык: Къамел доцуш, Оьрсийчохь беха нах хийцабелла тIаьхьарчу 20-30 шарахь. Советан Iедалехь хиллачух тера бац уьш. Уьш хийцабаларан коьрта бахьана маьршо ю. Советан заманахь хиллачу КГБех болу кхерам дIабаларца йоьзна маьршо ю иза. ХIетахь массо хIума ладугIуш яра - хIинца а ю уьш я-м - оцу делан сохьта луьра таIзар дора ларамаза аьллачунна. ХIинца иштаниг дац.\nХIинца тIекхуьуш чкъор ду и кхерам ца бевзаш долу. Сайх лаьцна-м ишта ала йиш яц сан. Со шина агIора хьожу цуьнга. Цхьана агIора, суна иза дика дага догIу. Вукху агIора, гуттар а цунна доьхьало ян дог догIу сан. Коьрта бахьана ишта го суна. Пачхьалкхан репрессин чархана хьалха нехан кхерам ца хиларехь го суна, тIаьхьарчу 20-30 шарахь адам ишта хийцадалар бахьана. Тахана иза мухха хетахь а, СССР йолчу хенахь хилларг хIинца дац.\nМаршо радио: Ткъа оцу Европехь ма яц репрессин чарх, тIедазделла кхераме Iедал а. Европерчу нехан собар а ду, оьгIазалла яц, нахана тIе ца чийха, аьлча, говзанчо элира, «европахой цу муьрех чекхбевлла ехха хан ю. Оьрсийчохь масех чкъор кхиа кхиа деза, Европерчу хьолана тIекхача», элира.\nКитаев-Смык: ТIаьхьарчу 20-30 шарахь Оьрсийчохь нах хийцабаларан уггар коьртачех бахьана хилла, церан репрессин чархана хьалха хилла кхерам дIабалар. Советан заманахь и кхерам КГБ-ца а, партин аппаратца а боьзна бара. Хьалха оцу кхерамо цу нахехь лачкъийна хилла билгалонаш гучуевлла. Билггал цуьнца доьзна ду къаноша а, хьалхалерчу психологаша а хIинцалерчу нахехь оьгIазалла, эхь ца хетар, доза доцу эвхьазалла а, девне хилар а ю алар. Иза а ю маьршонан цхьа агIо. Цхьаъ дIадаьлча, цуьнан метта кхиниг хIоттар ду иза. Суна хетарехь. уьш вуон амалш яц. Уьш ханна йолу билгалонаш ю. Таханлерчу чкъуран амалш ю уьш, коьртачу декъана. Ткъа уьш а, хенан йохалла, оцу чкъурера нах гIеметта хIуьттучу хенахь, дIаевр йолу амалш ю. Амма цул тIаьхьа тIекхуьу чкъор Европерчу адамех дIатарделла хир ду.\nМаршо радио: 1980-чу шерийн сурт а, таханлера Оьрсийчура сурт а теллича билгалдолу кхин цхьа хIума а. Оьрсийчура Iилман академин хьесапехь, оьрсий кхузза оьгIазе а, оццул шога а, цхьана а кепара нахана шайгара хила тарлучу новкъарлонна саготта а бац. Цуьнан уггар къегина билгало го царна, Оьрсийн Федерацехь адамаш дайъаран терахь. Оцу декъехь, Iамеркехь долчул а диазза лакхара ду и терахь. Иттазза лакхара ду малхбузера Европехьчул а. Уггар ирча зуламаш дийцича, царна юкъара 80% адамаш, цIеххьаша тIе оьгIазалла йоьссича дайъина ду.\nАмма синIаткъаман говзанчина Китаев-Смыкана хетарехь, Советан заманахь дора юкъараллехь шортта, адамаш дойъуш зуламаш. Амма уьш гIара ца дахара.\nДелахь а, тIехь лаьтташ таIзар дан кийча режим ца хиларо, куьйгаш досту юкъараллин.\nКитаев-Смык: Цуо нехан цхьа эвхьазалла кхуллу эр дара аса. Дов даккха бакъо а; собар доцуш, оьгIазалла цхьанненна тIеяссон бакъо ю аьлла а хета шайн. ХIинцалера кегий нах эхь доцуш болуш санна а хета. Соьга хаьттича, Советан Iедал долуш хьалакхиинчу нахана хета ишта. ХIетахь хьалакхиинчу синIаткъаман говзанчашна и кегий нах чIогIа эхь доцуш хета. Иза стагаца йогIуш йоцу, вуон амал хета царна. Иза бакъ дац.\nБакъ дац кхин цхьа хIума а - нах собаре а, шаьш хIун леладо а хууш бац бохург. Цхьана а кепара бакъ дац иза. Майралла алсамъяларца, церан собаре хилар а ирло. Шаьш лелочунах жоп далар мелхуо а лакхарчу тIегIанна тIе долу церан. Уьш чIогIа дика кхета маца хIун мега а, муха мега а.\nКхин цхьа хIума а дара суна хьахон лууш. ЦIеххьаша лакхадаьлла боху вайн пачхьалкхехь нах байъар. Вуон ду дера и терахь Iамеркехь чул а лакхара хилар а, Европехь чул кхин а дуккха лакхара хилар а. Амма иза аьттехьа бохург дац, Советан Iедал долчу хенахь 20-30 шо хьалха нах байъар кIезиг хилла бохург. ХIетахь хьесапдар чIогIа къайладахийтина дара. Со суо а теш ву цунна. ХIунда аьлча, Советан заманахь и терахьаш сан карахула чекхдевлла ду, цундела суна и хьал вуно дика девза. И хьесап-м ур-атталла Политбюрога кхочуьйтуш а дацара. Бакъонийн органийн, лерринчу сервисийн а архивашкахь совцуш дара.\n15 шарахь Iедалан лаккхарчу хьукхаматашка кхойкхуш хилла ву со хьехамча санна - СССР-н Лаккхарчу Кхеташонан Президиуман информацин декъе а кхайкхара. Суна дагадогIу, инзаре доккха нах байъаран терахьаш дийцаре дар. Цкъа а зорбане даьхна а дацара уьш. Пачхьалкхана урхалла дечу нахе а ца лора уьш-м, уьш холчу ца хIиттон. ХIунда аьлча, цара бакъонийн органашка жоп доьхур ма дара, "хIара хIун болх бу аша беш берг?", аьлла. Бакъонийн органашна лаа ма ца лаара, шайга хийцамаш балур боцу хIума гIарадаккха.\nМаршо радио: Иштта, Оьрсийчура Iилман академин хьесапехь, Оьрсийчура доьзалшкахь кIезиг ду гIиллакх-оьздангалла. ХIора биалгIачу доьзалехь ницкъ беш Iедал ду. Китаев-Смык Леонидана хетарехь, Оьрсийчура юкъаралла йоькъуш шуьйра социала-экономикан харш хилар ду, цуьнан бахьанех цхьаъ.\nКитаев-Смык: Нах социала-экономикан бекъна болун дера хилла ца Iа нехан оьгIазалла а, эвхьазалла а гIовттош дерг. Тамашийна делахь а, тIаьхьарчу хенахь бен ца буьйлабелла хаамийн гIирсаш, вайн Iедалан тIегIанашкара нах, цу Iедалан декхаршца богIуш ца хилар. Масала, оьрсийн пачхьалкхан ДУМехь болу нах бахархоша хаьржина бац, уьш цхьа къайлахчу, шеконан партийн цIезонашца кхаьчна бу Iедалан хьукхмате. Цул сов - иза хаамийн гIирсаша лачкъа ца до - церан лелар а ду цхьа тамашийна. Цхьа бух боцу, Iовдала низамаш тIеоьцу цара. Цхьа бехкамаш юкъабоху цара. Уьш кхочуш муххале ца дало, царах кхета а ца ло. Цуо а, соьга хаьттича, дукхах болчу Оьрсийчура юкъара шераш долчу бахархошна а, кегийрахошна а тIеIаткъам бо.\nМаршо радио: Кхин цхьа бахьана ду, Оьрсийчура юкъараллехь оьгIазалла кхиарна. Iедале богIучу нахах доьзна ду иза, элира синIаткъаман говзанчо.\nКитаев-Смык: Миграцин проблема. Хьалхалера Москохан мэр Лужков волчу хенахь, цо питанаш леладора царна дуьхьала. Суна чIогIа эхь хетара урамехула воьдуш я метро чохь - суна хетта ца Iара, дуккха а наха хетара эхь - славянхойн тайпа воцу стаг саца а вой, тIех ца волуьйтуш, цхьа а ларам боцуш, цуьнан дегIах хьовсуш гича. Берашца боьлхучу нахана а, церан берашна а гора, славянах боцу нах сецош, документаш доьхуш, талламаш беш а. ТIаккха жимчу берана хетар ду дера, и стаг цхьа вуон стаг волчух тера ду аьлла. И бераш ду даккхий хилла, церан хIинца 30 а, кхин сов а шераш ду. Церан бIаьргашна хьалха лаьттина сурт ма ду иза тIаьхьарчу шерашкахь. Царах доьлла хIума ду иза. Церан дуьнене болчу хьажамах дIаяккхалур йоцу амал хилла цунах.\nМаршо радио: ТIаьхьарачу 30-тех шарахь Оьрсийчура юкъарчу вахархочуьн куц-кеп теллинчу Оьрсийчура Iилман Академин говзанчаша динчу жамIаца, Оьрсийчура вахархо, эвхьаза мотт ца бийцича мегаш вац. Иза а ду, доьзалера гIиллакх-оьздангалла лахара хиларца доьзна. Кхузахь билгалдаккха деза, эвхьаза мотт бийцар - гIазакхийн къомаха болчу нехан – воккхачуьн, жимачуьн, хьаькаман, белхахочуьн а - билгало хилар. Кавказхошна и мотт хезча, шайн сий дойъуш хетарх, гIазакхий мелхуо а ишта маттах дикахуо кхета, шайн сий дойъуш а ца хета царна.\nКитаев-Смык Леонида боккха болх бина оцу хьокъехь. Зорбане баьлхна белхаш а бу цуьнан. Маршо радиога гIазакхаша а, кхечара а эвхьаза мотт лелабаран бахьана дуьйцуш, цо элира.\nКитаев-Смык: Доцца алалур ду. Эвхьаза мотт бийцар - стеган ледараллица доьзна ду. Масала, тIом бечу нехан дог ойъуш - со Нохчийчура тIемашкахь дукха хилла ву – гIазакхийн салтийн дог ойъуш, майралле кхойкхуш лелош берг боьха мотт бара, эвхьаза мотт. 50-60 шо хьалха а Дуьненан ШолгIа ТIеман ветеранашца дукха цхьанакхетарш хилла сан. Цара соьга гуттар дийцара, цхьа а "За Родину!", "За Сталина!" боху кхайкхамаш цкъа а аьттехьа тIама тIехь ца хилла, бохуш. Беккъа и боьха мотт хилла. Билггал цу эвхьазчу матто алсамъйоккху, тамашийна делахь а, боршачу нехан майралла а, эвсаралла а. Ткъа хIинца и эвхьаза мотт бийцар (гIазакхийн) Iедалан структурашкахь а даьржина.\nМаршо радио: Оцу массо а бахьанашна тIе кхета, кхин цхьаъ, чIогIа маьIне бахьана – Оьрсийчура дешаран система. Экспертийн хьесапехь. Цо дуьнене марзо кхолларна метта хьагI кхуллу. Масала, керлачу историн жайнашкахь дукха дуьйцу вуочу хIуманах лаьцна. Дика хIума чIогIа кIезга ду боху Iилманчаша. Цара масаллина ялайо цхьа жимма шайн истори хазъйина юьйцу Iамерка. И бахьанехь Iамеркахойн шайн пачхьалкхах а, шайн къомах а дозалла дан бахьана ду, боух цара.\nТкъа Оьрсийчохь, гуш ма-хиллара, вуониг урамашкахь, телевизионехь, шортта ду. Цхьана тидам а бина ма-аллара, «чуьра ара ца волуш, оьрсийн хьалхарчу канале хьаьжча, эхI, массо ма дикаа ду-кх» аьлла хоьтуьйту. Ткъа НТВ канале хьаьжча, «ванах, со оцу арара дийна чу а муха кхаьчна те» аьлла хотуьйту.\nНохчий Шемарчу тIамехь\nШеман президентана Асад Башарана а, Шемара оппозицина а юкъахь боьду тIом шемахойн хилла ца Iа. ГIазот даккха доьлху шаьш аьлла, цига бахана Нохчийчура, Европера нохчий а, Оьрсийчура бусулба динера кегий нах а. Шайна, шемахошна хетарехь, тайп-тайпана идеологица арара чуоьхучу тIеманхоша чолхе доккху, ишта а гена даьлла хьал.\nНохчийн тIемалоша Шемахь тIом беш хиларх лаьцна а алссам дийца долийна тIаьхьарчу хенахь. Чехера университетхь бизнес Iамо веанчу Шемарчу жимастага Хьадиса дуьйцу.\nХьадис: "Суна хаьа цунах лаьцна, амма суна сайна цкъа а дуьхьал кхетта вац цхьа а нохчо. Аса дешна цунах лаьцна, хаза а хезна суна (телевизионехула). Асадан Iедало оппозицехь мел верг бехке во, церан Ал-Кхайдица уьйраш ю бохуш. Оппозици - исламан экстремисташ санна гойту цара. Ма-дарра аьлча, цара нах кхерабо (иза а дуьйцуш)"\nЦхьацболчу хаамашца, интернетехь Шемарчу гIазоте кхойкху бусулба нах. Коьртачу декъана, цунна жоп ло, Нохчийчура а, Гуьржийчура пIаьнгаза чIожера а, дай-наноша тIамах бовдийна, Европе балийначу а нохчийн кегий наха.\nШишани Мурад Лондонехь туп тоьхначу BBC телевизионан, радионан компанин белхахо ву. Иза дукха хан йоццуш ПIаьнгаза чIоже вахана веана ву. Нохчий, оцу декъехь ПIаьнгаза чIожера а Шемарчу тIаме эхарх лаьцна хьал талла вахана вара иза.\nПIаьнгаза чIожехь беха нохчий чIогIа гIийла бохкуш бу. Церан латта а вуо ду – я даьхни лелон а, юртбахам лелон а цхьа аьтто болуш дац. Дукхах болу нах пенсех бехаш бу. Цхьаберш Гуьржийчоьнан коьртачу Тбилиси гIала боьлху белхаш бан, элира Шишани Мурада. Нохчий бехачу ПIаьнгаза чIожехь чIогIа чIагIбелла салафийн Iаткъам, бохуш дийцира цо.\nШишани Мурад: Салафий олу нах (вахьабхой олу царах) мажош йолу кегий нах, уьш алссам бара цигахь.\nЮкъаметтигаш юхур юй те нохчий салафий а, суфий а бекъабелча, аьлла шайга аса хаьттича, дукхах болчара жоп делира: "хIан-хIа, юхур яц. Гергарлонаш чIогIа ду юкъахь."\nМаршо радио: Суфийн идеологина тIера дIа а бевлла, салафийн идеологи гIоли хетаран хIун бахьанаш далийра хьуна ПIаьнгазера нохчаша?\nШишани Мурад: Соьга цунах лаьцна ца дийцира цара. И къовсам дукха хенахь дуьйна дIахьош ма бу Iаьрбийн махкашкахь а. Суна хетаделларг цигахь (ПIаьнгаза чIожехь) шайн юкъаметтиг ца йохон гIерташ бу.\nМаршо радио: Билггал Шемарчу тIаме бахаран хIун бахьана ду цигарчу нохчийн\nШишани Мурад: Цуьнан буха ца кхечира со. Аса хаттарш дича, цара элира, "дешара арабевлла хилла кегий нах буй Iаьрбийн махкашка, Мисара, Шема, юха цIа баьхкича цара юкъадаьккхина иза" аьлла. Шаьш деша баханчехь карийна ойланашца бахана бу бохура уьш.\nМаршо радио: Шемахь йоккха нохчийн тIемалойн тоба ю боху тIом беш. Гуьржийчура а бу боху шортта.\nШишани Мурад: Бакъ ду иза. Цхьаболчара Панкисера I00 сов стаг хир ву бахара цига тIом бахана. Кхечара кхин а кIезга бу бахара. Церан куьйгалхо Шишани Iумар Гуьржийчура вахана ву. гуьржаша чувоьллина хилла иза 20I0-чу шарахь. Цул тIаьхьа иза Шема вахана. Цигара тIемалоша вовза вевзина, шайн куьйгалхо хIоттийна ву. И воцург кхин а ву вайн Сейфулла бохуш. Амир Муслим ву хьалхарчу (Нохчийчура) хилла ву.\nАса хаьттира цаьрга, "Шема хIунда бахана уьш тIом бан? Къилбаседа Кавказехь ма бу беш тIом? Цига хIунда ца бахана уьш?" Цара соьга элира, "церан метта шайга жоп далалур дац, амма, шайна хетарехь гIазакхаша шайн Гуьржийчоьнца долу доза вуно чIогIа дIакъевлина, минаш йоьхкина. Ткъа Шема Туркойчуьра кхачало. Цига дIа-схьа лелаш машенаш ю", бахара. «Вай цIера бу бохура. ПIаьнгазара бахана бу бохура. Интернета чохь Шемара нах хьийзош гина, цунна доьхьало ян бахана бу», бахара.\nМаршо радио: Шемахь цара къуьйсург хIун ду?\nШишани Мурад: Цара шайна хетарехь, джихIаде бахана бу уьш. Церан аьтто бац боцу (Нохчийчура) ломахь болчарех дIакхета.\nМаршо радио: ХIун бахьана ду, билггал нохчийн кегийрахой оццул цу тIама тIе баха хьаьгна хиларна?\nНохчийчохь оьрсийн ницкъаш латтийначу къизалло бина тIеIаткъам? ХIинца а оьрсийн Iедалша лелон харцо? Я, генара тIом - романтика ю? Цигахь тIемаш бан Iемина, юха, Нохчийчохь юха а Iедал карчон Iалашо ю? Я говза пропагандо кортош схьаоьцу?\nШайна, шемахошна хIун хета, шайн махка тIемаш бан оьхучу нохчех а, кхечарах а лаьцна?\nХьадис: "Нохчийн а, кхинболчу а, тIом бан оьхучу тIемалошка аса хIун эр дара аьлча, хIинцале долчул тIе а чолхе доккху цара Шемара хьал. Уьш массо а тайп-тайпана идеологи, тайп-тайпана хьашташ хьалха даьхна леташ бу. Иза церан тIом бац. И дара сан ала Шемарчу девнехь дакъа лаца баьхкинчу нохчашка а, арахьара тIебаьхкинчу кхечу тIеманхошка а."\nЗаманан билгалонаш: ГIазакхий телхина тIаьхьарчу 20-30 шерашкахь. Нохчий Шемарчу тIамехь


Масех пачхьалкхерчу эпидемиологийн а, биологийн а тобано медицинан коьртачу The Lancet журналехула яккхий шеконаш кхайкхийна Оьрсийчоьно коронавирусан инфекцина дуьхьал кхоьллина "Sputnik V" вакцина кхоалгIачу фазех чекхъяккхарх долчу зерийн а, иза кхераме цахиларх лаьцна далочу тоьшаллийн а хьокъехь.\nThe Lancet журналехь зорбане даьккхинчу диллинчу кехатехь Iилманчаша – Оьрсийчуьра говзанча а ву царалахь – боху, шаьш анализ йина оццу журналехь Оьрсийчоьнан вакцина йовзуьйтуш хьалха арадевллачу зерийн. Вакцина кхоьллинчу Гамалеин институто, ша бинчу талламна тIе а тевжаш, дIахьедира "Спутникан" эвсаралла 91 процентал а сов ю, аьлла. Журнало зераш довзийтича, Оьрсийчоьнан Iедало а, Европерчу а, кхечу мехкашкарчу а политикаша дийцадаьккхира, молха тешаме ду аьлла. Иттаннаша пачхьалкхаша иза эца контракташ хIиттийна, дуьненаюкъарчу могашаллин цхьаьнакхетаралло вакцина официалехь кхобалйина яцахь а.\nКритика ечу авторша зийна "Спутник" кхоьллинчийн аргуметаш, яздо дуккха а долу тоьшаллаш бакъ цахиларх, цхьа талламаш кхечу талламашца богIуш бацарх лаьцна (масала, вакцина, Оьрсийчоьнан официало чIагIдарехь, цхьабосса эвсаре ду берашна а, баккхийчарна а). "Спутник" кхоалгIачу фазех чекхйоккхуш гучудевлла жамIаш ца довзийтина Оьрсийчоьно, ца бина и болх кхетташ хIоттийначу низамехь. Iилманчийн тоба реза яц дарба зуьйш бина болх бовзуьйтуш бацарна, ткъа оцу кепара хаарш а доцуш хала ду вакцинин мехалла ма-ярра йовза.\nЧехин президента могашаллин министр даржера ваккха аьлла "Спутника V" бахьанехь\n"Спутник" зуьйш 1-ра а, 2-гIа а фазанаш чекхъевлча а йовзийтира кехатан авторша шайгахь IаьIна шеконаш.\nВакцинан дайша критикашна жоп делла оццу The Lancet журналехула. "Спутника V" "кхераме яцар а, имунноген хилар а тIечIагIдина дуккха а болчу талламаша", масала Оьрсийчоьнан вакцина шуьрра яьржинчу Аргинтинехь, боху цара. Иштта харцдо шаьш талламийн жамIаш ца довзийтина бохург а.\n“Спутник” толлуш ю Европан эвсараллин, кхерамзаллин, башхаллийн стандарташца мел йогIу. Хьахош дац, мел хан оьшу зераш дIадахьа, амма билгалдоккху, уьш чехкаллица деш хилар, даимачул сиха чекхдевриг хилар а. Оцу юкъанна Оьрсийчоьнан вакцина тIеэцна 50 сов пачхьалкхо. Оьрсийчохь а санна, жигара тухуш ю иза, масала, Аргентинехь а, Сербехь а.\nБразилино тоаме яц аьлла вакцина кхоьллинчара цунах лаьцна довзуьйту зераш – оцо огIаздахийтина Оьрсийчуьра Iедал.\nОьрсийчоьнан дипломатин урхалло дуккхаза а дIахьедина, Малхбалерчу хаамийн гIирсаша дакъа а лоцуш, "Спутник" сийсазъеш хьийза Малхбузе, аьлла. Ткъа вакцина хастош Iедалхоша тоьшалле хIиттадо хьалха Lancet журнало цуьнан башхаллах лаьцна яздина хилларг.


Оппозицино тIелатар долийна Шемахь\nЛахьан-бутт 03, 2012\nШемарчу оппозицин тобанаш тIелатар долийна цу мехкан къилбаседа-малхбузерчу кIошташкахь. Цигахь дIатарелла ю Тафтаназ цIе йолу оппозицин карахь йолчу меттигашна бомбанаш етта кеманаш гIовттуш йолу Шеман эскаран тIеман авиабаза.\nГIаттамхой дагахь бу и база шайн караэца. Малхбузерчу хаамийн гIирсаш дийцарехь, оппозицин тIеман тобанаш дагахь ю Димашкъана а, Алеппо-гIалана а юкъар стратегин мехала йолу территори шайн Iуналле эца.\nЦхьаьнакхетначу Къаьмнийн Вовшахтохаралло а, «Дуьненаюкъара Амнисти» вовшахтохаралло а ПIераскан дийнахь тIеман зуламаш дарна бехке бира Шемара гIаттамхой. Дуьненаюкъара бакъонашларъярхошкахь йолчу видео тIехь гуш ду закъалтана дIалийцина болчу салтташна гIаттамхоша уьш шаьш байале, къиза етташ хилар.


Хьакхаьчаб, вайна массанена дегаьшта бочеи безеи бола мархий бутт!\nУйла е вай массане....\nТушоли бетта 8 ди 2022 шу\nУкх хозача ханаца, дог ца ловзаш бусалба саг хургвац. Уйла е эттача, уйла яь ца валлал дукха хIама шийна чуэза ха я ер! Хоза къам да вай дар, хоза сибаташ долаш кхеллад вай Дала. Къаьстта вай къаман нах массе ханашка мархий ханаца сакъердалуш, дог айдалий хул. МаьркIажа хана, азан дийшача, шоайла ловцаш доахаш, хий молаш бола нах горал, мерзагIа сурт хургдий хьогI аьнна хетт.... Марха дехкача хана, массе корашка сердал этте, вIалла Iоцабийшача санна, цIагIа да, марха дехка кечлуш лела нах зувш, я АллахI, хоастам ба-кх хьона, Iа тхох, хьай лай дарах! Ма иразе да тхо Iа бусалба кхолларах, Хьа дин ма дий тха миска дегаш дIаьхий даьраш аьле, хеталу....\nУйлаш-м бIарг ма кхоачча дIайолх, шоай динцара безам бувцаш. Дувца эттача укх мархий хан, хозал йица вала дешай низ тоаргбоацаш селлара дог безамах тIехдохийташ ха я-кх вайх къахетам баь, Дала вайна еннар. Бакъда, тахан, сона дагадоаллар кхыдар да... Дала воашта дог ловза хьаенна е мерза ха, вай, воашта хала яр. Хала яра оагIонаш-м дукха да дувца эттача, вайна массанена дика довзаши, хIара цIагIа хIана дац аьнна, дувцаши латташ да. ХIара шера хиннад иштта! Ер ха хьаэттача, базархоша, хетаргахьа, цхьа вагон мерах хьекха йовлакхаш хьачуоз вайцига.\nДIай-хьай мел хьежача, уж, гувнаш миссел хьалдетта латташ гуш, ванагIа ер деррига дуне йовлакх хинна ма дисадий аьнна хеталу. ХIаьта йовлакхаш-м тайп-тайпари, бес-бесагIи хул. Масайтта тайпара йола бIарг тIа ца отта, хоза кIопилгаш йоаржаяй, йовлакхаш цар чу Iочудехкий, бIарг цкъазам тохалехьа ший базар тоаю йовлакха базархочо, ахча IотIатехийя.\nАз дувцар ца довзаш кхалсаг хургьяц вай мехка... Хийла хьо хьежача, маьха деза доаца йовлакх хул къегача кIопилга чу дилла, дукха мах боаккхаш. Вай дуккхаза зийна сурт да-кх из, хIара мархий хана. Е газет дешаш саг базархошта юкъе вале, дуккхача, йовлакхех хьал тоадерашта, шоаш бовзаргба! Бакъда, яздер шийх дале а, дега хало-м хургья аьнна хетац сона, из тайпара нах Iехабу гIулакх доаржадечоа. Ма дарра аьлча, тийшаболх ба-кх из наха беш! «Тхоашта могар-м шоах де моллагIча наькъаца даь а», аьлча санна кхаст, Дала шоайла къахетам боаржабе аьнна, яйтача укх езача хана цхьабола базархой. КIада дохкар а, даар дохкар а, богаш, тазаш дохкар а нах чIорам баха корзагIбоал-кх, кхы укх дуне тIа шоай баха ца безаш санна.... Алал, малав из иштта дац аьнна оалалургдар?! ДIаьха хабар ца эшаш, вайх хIаранена, мархий ха хьаоттача хIара шера гуш сурт да-кх из! Ма дарра ала велча, бусалба наха юкъе даьккха ийрча гIулакх да из! Ай, къаьстта мархий ха эттача хана воайла къахетаме, новкъостал деш, вIаши оагIув хьаллоацаш хила дезаций вай! Даьла веций иштта из хьаоттадаьр! Воайла вай къахетаме хиларга хьежжа мара хила йиш йий, вайна лургдола беркат?! Бусалба сага Iа гIо мел деча хана, Даьла хьона гIо деш хургва яхаций вай дино! Вай мехка цецваллал дукха миска нах, да воаца бой ма дий. Дукха, къона дезалаш шоай доалахьа фусам йоацаш, дукха ахча телаш, наьха цIеношка ма бахий.\nМассане дер де ма гIертий таро йоацар а. Кхозза урагIа дихьача маьхех шоашта мел товр эца низ боацаш, дуккхача декхарийла болх нах, тIаккха из ахча дIатакха ца могаш шерагара шерага боал. Цхьа гаргара саг яр са тика йолаш. Цхьа доккха, сома тетрадь дизза нах бар цун, къаьстта марх доастача ден лаьрхIа хIамаш ийяь.\nШи шу хьалха даьстача мархех хьарча декхараш доахкараш ба цу тIа дукха, йоахар тикан дас. Хеталу, селлара хала хIана даьд хьогI вай е гIулакх воашта аьнна... Дала иштта хала мича оттаяьй вайна из ха! Дог гIоза, безаме, сапаргIата, ираза чамаца дIадахьа оттадаьд марха доаста денош... Бакъда, букъ бизза декхар IотIадижа, из мишта, мичахьара дIалургда-хьогI аз яхача уйлаша корта дIалаьцача сага-м хургйий -хьогI из ха дог-гIоза дIайодаш, аьнна хет. Зийнадий оаша, мел дукха даар дIакхосс цхьацца долча цIагIара, мархаш даьста ха дIаяьлча. Мистлургйола, сиха талхара тIера йола хIамаш IотIаувттаеш, тIаккха дог ца лазашо уж дIатIехьашка йоахаш дIакхувсараш дукха ба вайна юкъе. Из да Дала унзара лаьрхIача хIамаех дола исраф — хIама доадар, цун хам ца бар.\n«ХIама зехьа доадераш шайтIай вежарий ба», йоах Даьла аято (Исра 27-гIа аят) Кхы унзара фу хургда бусалба сага?! АллахIа лорадолда вай, ше раьза воацача хIамах! Мархий денош дIадаьлча, кхалнаха шоайла деча къамаьла юкъе хозаш хул-кх, бога дизза салат дIакхессар оаха мистаденна, саго ца юаш лаьтта, котамашта дIакхайсар аз, торташ, иштта кхы дIахо а...\nЙовргйоаца хIама мара хьацаэцаш, хьаькъале, вай кхастаре хургдацар иштта! ХIана ю хьогI наха шоашта селлара хало аьнна хет. Юха керда доаккх вай лакхе хьоадаь йовлакхашцара гIулакх. Телевидени гIолла хьахьокхаш, мархий ха ювцаш, передача яр массехк шу хьалха. Дийшача наха, боккхийчара, передача дIахьош хиннача журналиста дувцар, йовлакхех зехьа доаду ахча. Дукха мах бола тайп-тайпара йовлакхаш ма телий шоана, марх доастача дийнахьа, фу ду оаш царех аьнна, хаьттар новкъа дIаводача зIамигача сагага. «ХIама-м дац оаха царех, маьчех хьийкхий, цига цхьаццанахьа, Iокхувс-кх», — аьлар зIамигача саго уж тела ца эшалга хьахойташ. ХIаьта кхалнаха царех доаду ахча-м «чот» йоацаш да. Из Iа хьоадича цхьаццабараша вай ворхIе даь хана денца телаш хьадоагIаш да-кх уж оал. Хаттал оаша вай ха яхача кхалнахага, уж къона хиннача ханашка, йовлакха хIама иштта дай хиннадий. Цар дувцаш хоз-кх, цIен эггара бехкегIа волча сага дала цхьа йовлакх хьадеш, цох меришка йоаккхаш са тассалца дIагIаш хулар тхо яхаш. Уйла яйташи сийдолаши да, деций?! Ховргдар-кх, ишттача къахьегамца уж де дезаш даларе, таханарча кхалнаха уж иштта, боарам боацаш теларий. ХIара хIама ший лерхIам болаш хила доагIа! Тахана-м кхалнаха цу йовлакхех носкеш а дIатехай. Ма хоза доацаш хIама да-кх кIоаргга уйла кховдайича наьха хийрача зIамигача сага кога тIара пазат ялар. Саго ше дай даьча хIаман сийле а дIайоал. Йовлакх а носки а яла мегаргья ха яхача боккхийча наха, царцарча лерхIама. Царна кховдадича товш хул из цар яьннача ханага хьежжа! Аз-м тамаш ю, цIагIарча мехкарашка шоай ноаноша, хийрача кагийча нахага пазаташ дIакхувдаеш латтар хоза доацаш, гIалгIай йоIага ца товш хIама да шоана ца аларах.... Ца эшача хIамаех зехьа доаду ахча, мискача сага дог хьаста делча сийдолашагIа децарий?! Укх дунен чухьа Дала диканца бекхам бергбар, кхоана къемат дийнахьа маьл а хургбар. Массанахьа из иштта хьаоттадаь, даьржа латтандаь таро йоацар а, из леладе гIерт. Ший цIагIа шийна тоаш доацар, совлен долча хIаман тIехьа дохка дезаш хул, массане леладер леладича ца воалаш. Даьла дино фу йоах хьежа вай, лерхIамаш нийсде вай! Моттийта, тIехьдаьнна леладеча гIулакхаша хами махи боабу моллагIча хIаман! АллахIа гIо долда вайна, беркатеча хIаман тIехьа!\n«Бессмертный полк» йолаелар Магасерча ураме гIолла\nБекарга бетта 9 ди 2022 шу\nКоталон ди деза да хIара Россиянина\nМагIалбике дIайихьар Коталон ден хетаяь митинг\nБекарга бетта 8 ди 2022 шу\nГIалгIаче гIолла йолча МВД, ФСБ болхлошта гучадаьлар социальни мазашка гIолла терроризм бакъ еш хилар\nМоскве дIахьоча кхетама —ловзаре дакъа лоацаргда, вай мехкарча дешархоша\nIаьлий-Юртара гимнази мишта тоаяьй хьожаш хилар, депутат Татренаькъан Муслим\nШоай дезала де доаггIача тайпара, доал деш боацача даьшца кхетаче хилар\nУнахцIенон колледжера кхоачамбоацараш юстарадахара, гIо дергда Парламента депутаташа


ХІара кехат ду Делан лай волчу а, Дала леррина къобалвинчу Іийсан векал волчу а ПахІалера. Со Дала къобалвина Ша хаьржина болчу нехан тешар нийса хилийта а, суьпа муха даха деза гойтуш долу билггал бакъдерг адамашна довзийта а.\nИ кхочушдарца Дела волчохь хедар доцучу дахаре сатийсар ло. Цкъа а харц воцучу Дала заманаш йолаялале дуьйна а хьалха вайна и дахар лур ду аьллера.\nШена хеттачу хенахь Дала Шен дош довзийтира. Вайн КІелхьардохург волчу Дала, сох а тешна, и дош дІакхайкхор суна тІедиллира.\nІийсах тешар вайшиннан цхьаъ хиларна, билггал сан кІант волчу хьоьга яздо аса, Тита. Вайн Да волчу Делера а, вайн КІелхьардохург волчу Дала леррина къобалвинчу Іийсагара а долу дика а, синпаргІато а хуьлийла хьуна.\nАса Критехь хьо витар хІара Іалашо йолуш дара: цигахь даза дисина гІуллакхаш хьоьга чекхдахийтар а, ас хьайна тІедиллина ма-хиллара, динан тобанаш йолчу массо а гІаланашкахь тхьамданаш дІахІиттабар а.\nИшттанаш дІахІиттабелахь: шайн леларехь вониг ала хІума доцурш, цкъа бен зуда ялоза берш. Церан бераш а Іийсах тешаш хила деза. Цхьаннан а йиш хилийта ца еза, церан бераш сийсаза лела, я уьш Далла муьтІахь дац ала.\nДелан болх шен карахь берг санна, шен леларехь ала вон хІума доцуш хила веза динан тобанан гІайгІабийриг. Ша лакхара а ца хеташ, оьгІазе а, сиха а воцуш, маларна тІера а воцуш, леташ а, девне а воцуш, ахчанца шена пайда а ца лоьхуш, хила веза иза.\nБезамца хьеший тІе а оьцуш, диканиг а дезаш, собаре а волуш, оьзда а волуш, Далла тешаме а волуш, юхаозавала а хууш, хила веза тхьамда.\nИштта оха хьехначу, теша хьакъ долчу хьехамашна тІегІерташ хила а веза иза. ТІаккха нийсачу хьехамашца кхиберш иракарахІитто а, оцу хьехамашна дуьхьал берш харцбан а йиш хир ю цуьнан.\nХІунда аьлча кІезиг бац адамаш карзахдохуш къамелаш дийраш. Цара, даьсса хабарш а дуьйцуш, нах Іехабо. Къаьсттина Іийсах тешаш болчу сунтбинчех лаьцна боху ас хІара.\nУьш совцо беза. Дийнна доьзалш хІаллакбо цара, цаоьшург кхайкхош. Эхь а ца хеташ, шайна пайда лоьхуш до цара иза.\nЦарна юкъара волчу цхьана пайхамаро аьлла а ма ду хІара: «Критахой гуттара а бу харцлуьйш а, акхаройн къизалла йолуш а, тІингар юзу малончаш а».\nИ нийса аьлла а ду-кх. Цундела мел болчу къовламца харцбе уьш, церан тешар нийса хилийтархьама.\nЖуьгтийн къоман туьйранаш а, билггал долчу бакъдолчун тІера дІабирзинчеран хьехамаш а тергал байта ца беза цаьрга.\nЦхьаболчара олу: «ЦІена болчарна массо а хІума цІена ду, ткъа къинош летийначарна а, Іийсах ца тешачарна а цхьа а хІума цІена дац». Амма церан ойланаш а, дегнаш а телхина ду.\nШайна Дела вевза олу цара, амма шаьш лелош дерг бахьана долуш Цунах дІабоьрзу уьш. Уьш хьакъ долуш бу вай царах ца даша. Уьш Далла муьтІахь бац. Цхьана а тайпана дика гІуллакх шайгара далийта церан хьуьнар дац.


Мила хир ву Кавказ Имаратан рогIера амир?\nДагестан --Кебеков Iелаасхьаб, Кавказ Имаратан амир, вийна Охан-беттан 20-чу дийнахь, 2015\nОьршоьтан буса Дагестанехь, Буйнакскна гергарчу Гирей-Авлак юьртахь Оьрсийчоьнан эскарша дIабаьхьначу тIеман барамашкахь вийна Кавказ Имаратан амир Кебеков Iелаасхьаб а, цуьнан гонера кхин а ши амир а. Кебековх дисина баьччалла хьенан каракхочур ду боху хаттар хIутту хIинца.\nГирей-Авлакехь, Буйнакскна гергахь, цхьана цIачохь Имаратан амир Кебедов Iелаасхьаб а, цуьнан го а буйла хьалхо каракхаьчначу информацица билгалдаьккхина Дагестанерчу террорна дуьхьало латточу урхалло. Кхочучу хаамаша гайтарехь, цхьаьннан айкхалло баьккхина Iедална и аьтто.\nАнтитерроран урхаллан пресс-центро бахарехь, Кебековца цхьаьна байинарш бу Унцукулан жамаIатан а, мехкан шахьарна гонахарчу кIоштийн а амираш Гаджиев Шемал а, Магомедов Омар а, цаьрца хилла ши зуда а.\nКIиранан сарахь долийна Кхерамзаллин урхаллерчу а (ФСБ-н), полицин а тIеман дакъоша Гирей-Авлакехь шаьш гоне лаьцначу цIенна тIе деза герзаш детта. Оцу юкъанна? амирашца динчу къамелан тIаьхьалонца, цIенна чуьра арадаккхийтина жима бер, ткъа зударий бисина чохь.\nИнтернетехь яьржинчу видеоно гойту эскарша шаьш тIом болийнначу миноташкахь амираш чохь болу цIа даккхийчу герзашца оьккхуьйтуш. Ткъа чуьра схьадуьйлуш герзаш ца хиллехь а, тIеман операци чекхъяккхар Iуьйрене диллира Iедалан ницкъаша.\nОршоьтан Iуьйранна эккхийтинчу цIенна бухара схьадаьккхина пхи дакъа: Кавказан Имаратан амиран Кебеков Iелаасхьабан а, шина вилайъятан амирийн а, шина зудчун а.\nИштта къаьстина Имарат Кавказ шен рогIерчу шолгIачу амирах.\nIедалан хьостанаша доцург, Имаратан куьйгалхо кхалхар бакъдина гIаттамхойн массех хьостано а, шайлахь Кавказцентр а йолуш.\nКавказ Имарат а кхуллуш, цуьнан коьрте 2007-чу шеран гурахь хIоьттина Умаров Докка кхелхина 6 шарахь амир лаьттича. Кебеков Абуасхьаб вийна цуьнан амиралла шарей, цхьана баттей даьлча.\nМила хила тарло Кавказ Имаратан рогIера кхоалгIа амир? И хаттар ду тахана Имаратах дог лозучийн а, цалозучийн ойланехь.\nКавказера гIаттам шен тергонехь латточех ву Дагестанера политолог Гиреев Руслан. Цунна иштта хета.\nГиреев: « РогIера куьйгалхо вийча, хьал жамаIаташка а долий, цара хьалхатотту цуьнан метта стаг. Кхузахь тидам бел аш, Оьрсийчоьнан дезаде Стигалкъекъа-беттан 9-гIа тIекхочуш хиларца доьзна Iедало регионашкахь шагйина политика. Цундела и болх хIора дийнахь а дIахьош бу.\nЦуьнца доьзна, суна хетарехь, къаьсттина сема лела радикалаш а, хетарехь, атта вер вац и деза дукъ шена тIеоьцуш да. Царалахь, цу тIе, гаранашка бевлла некъаш а болуш. Къайлахчу тобанийн цхьана декъо байIат дина Исламан пачхьалкх олучу Шемарчу фронтна, ткъа важа дакъа тохарлеррачу ойланашкахь дисина. Цундела хала ду ала, хьан караоьцур ду и дарж».\nШо сов хьалха Умаров Доккех амиралла дисича, иза караоьцундерг Нохчийчуьрчу гIаттамхойн амир Вадалов Асламбек ву бохуш лийлира прогноз. Амма и бале дарж Дагестанерчу Кебековга кхечира.\nИнтернетехь цхьаболучара хIинца юха а йоху нохчочун Вадалов Асламбекан цIе. Иза-м хIуттур вац-те Имаратан амир бохучух политологна Гиреев Русланна хетарг иштта ду.\nГиреев: «Исламан радикалийн кхетамехь, и дарж хьаьнга кхочур ду бохург бен башха а дац. ХIунда аьлча, царалахь уггаре хьалха лаьтта вежаралла, жамаIат. Мила, муьлхачу къомах хир ву – иза бен башха дац, хила тарло иза юьстахараниг а, китайхо я кхин. Дукхахболучара тешам белларг, шурас къасттийнарг. ЖамаIатерчу могIарчу декъашхоша ма ца къастадой иза. Коьртехь болучара ма оьцу сацам тIе».\nКавказан Имарат гараяьлла\nМуха бу "Имарат Кавказан" кхоллам?\n"Имарат Кавказ" тобан кхоллам\nКавказ Имаратан эмир Кебеков вийна\n"Исламан пачхьалкх" тобанах болу хаамаш тоъал бац нохчашна


Нохчийчохь "КТО" дIаяьккхинехь а, махкахь синтеме дац боху махкахоша\nОхан-бутт 13, 2017\nНохчийчоь -- Cоьлжа-ГIала, Зазадоккху-беттан 31, 1995 шо\nНохчийчохь "КТО" дIаяьккхинехь а, синтеме дац махкахь\nНохчийчохь терроран дуьхьал дIаяьхьна тIеман операци сацийначу, кху оханан беттан 16-чу дийнан хьокъехь бахархошца хеттаршка вийлича гучудолург ду дукхахболчарна хаъане а хууш цахилар, цу дийнахь дерриге къомана а муьлха мехала хилам тергалбелла. Арахь, чохь,воьду-вогIуш,урамехь-башхалла а дац,нахана хаац кху беттан 16-чу дийнахь хIун хилла. Цара луш долу жоьпаш,хаттархо цец а воккхуш, дукха цхьабосса ду:\nУрамера бахархой: “Ца хаьа суна. Валлай ца хезна суна-м. Делдахь ца хаьа суна. Валлай биллай тхуна хиъна ма дац иза!...”\nНовр кIоштера латталелорхо Солтабаев Расул велира карахь болчу баттахь тIом сайцийна де дуй-м хаьа шена амма и муьлха де ду дага-м ца догIу шена аьлла. Цунна хетарехь тIом сацийна ларалуш долу 7-8 шо хан-зама яьллехь а Нохчийчохь синтеме хьу йоцуш вайнехан дахар тийна-таьIначу,зовкхечу хоршахь дIадоьда ду ала хала ду. Расул ву дуьйцуш.\nРасул: « Кху баттахь сацийний хаьа суна тIом,амма муьлхачу дийнахь ала-м хаац. И сацийна дала хастам бу-кх. Массо агIор гIарччIа аьлла охьатаIийна латтош дара адам бер-5ер а, жима а, воккха а. Психика гальяккхал холчохь,хIоьттина дара къам. Бакъду, хIинца а ца кхеташ хIумнаш дукха ду. И тIом сацийнера аьлла ладегIам бай-м ца белла..ХIума ала а дац маьрша. Кхоьруш бу нах…»\nЦхьаболчу махкахоша кхеторехь дерриге къоман а самалхадолуш боккха кхаъ бара терроран дуьхьал дIаехьна тIеман операци дIайирзина, республикера Оьрсийчоьнан цхьадолу тIеман дакъош ара а доху аьлла, дIакхайкхор. «ХIетахь массарна а моьттура дахар дикачу,хьаамечу агIор хийца а лур ду, тIебазбеллий лаьттина баланаш,ладегIамаш дIа а бевлла, наха чу садогIур ду а. Уьш гIан-набарш хиллера. Карарчу хенахь лаьцначуьра лаг дIа ца хоьцуш, шена хетарг аьлла дош хазор а маьрша доцуш, садукъдина адам хьийзориг тхан тхешан ницкъаллин структураш ю.Цара дайина хIинца амал а,гIад а». И къамел динарг ву тахана пенсахо волу соьлжагIалахо ГIапур.Цуьнчух терабеттало шен хьажам бовзийтира Старопромысал кIоштерчу дуккха а хьалха дуьйна низамхочун даржехь къахьегначу вахархочо Висхана а. Цунна хетарехь тIом сацийна де массарна а дагахь лаьтташ хир дара бакълена а махкахь олалла деш,бнлхан меттигаш а кхоьллина, синтеме дахар делхьара.\nВисхан: “ТIом сецца бара аьлла нахехь синтемма-м бац. Шаверг хIинца,тIаккха хIун хуьлу те бохуш,ишта цхьа чIагIвелла Iаш ву-кх. ТIом боцу сурт ду,амма массо а бохург санна кIошташкахь,цкъа цхьанхьа,тIаккха вукханхьа детташ герзаш ду,бойуш нах бу. БIеннашкахь лецна нах бу. Экономика то а елла,дахар битаме деънехьара,белхан меттигаш елхьара кхоьллина,и КТО дIаяьккхичхьана бакълена а синтеме,ирсе дахар делхьара суна а,кхечарна а дагахь хир дара и де. И цхьа хIума а дан ма дац. Адам эшамехь ду. И де дагадогIучу хьолтIахь бац махкахой.Цундела церан дагалецамехь цхьа бIаьрла де а хилла ца дисна-кх кху беттан 16-гIа де”.\nТерроран дуьхьал дIаяьхьна КТО олу тIеман операци сацийначу дийнан хьокъехь бист мел хиллачара билгал ма даккхара, кхузара хьал машаре а ду,бахархошна беш тIеIаткъам а бац,таIзаре тангIалкхаш а я чалтачаш а бац бохург,гIамарх йинчу хIусамех тера, шеконех дуьзина, тIаьхьало йоцу хIума ду. Цунна даре до деккъа кху шеран хьалхарчу кхаа баттахь официалан Iедалан хьостанаша Iорабаьхначу тIеман хьу-чулацам болчу хиламаша. Уьш беррише а багарбан воьлча, ткъе иттанне гIоьрташ бу. Зазанан бетта 30-чу дийнахь,низамхоша ши стаг вен а вуьйш, тIеман тасадалар нисделла Хьалха-Мартана кIоштан лаьмнашкахь. Оццу беттан 24-чу дийнан буьйсанна Новр гIалахь тIемалоша тIелатар дина Оьрсийчоьнан нацгварди олучу тIеман декъана. Шина а агIор дараш ду- чевнаш йина лазарне кхачийнарш боцуш, вийнарг ву 11-12 стаг. Ишта кхиндIа а.Цу кеппара герзашца юкъаметтигаш къестош кху шеран кхаа баттахь Iожалло вехьнарг 30 гергга стаг ву, лазийнарг 12-13,тIеман барзакъ дуьйхинчу наха лачкъийнарг 4, бен-бечу бахьаненашна лецнарш цхьа бIе гергга вахархо. И терахьаш шатайпа гайтам а , жоп а ду, схьахетарехь, мел маьрша ду тахана Нохчийчохь бохучу хаттарна.


Нохчийн депутаташа пусар ца до Human Rights Watch-о дуьйцучун\nHuman Rights Watch дуьненаюкъарчу адамийн бакъонашларъечу вовшахтохаралло Нохчийчуьрчу Iедалша кху шеран бIаьста ламастан гендеран башхалла хийцинчу нахана эшам а бина, хьийза а бина, сийсаз а бина аьлла бина хаам тергал а ца беш буьтур бу Нохчийчоьнан парламенто.\nПарламентан секретариатан векло Джамалдинов Зелимхана пIераскан дийнахь «Говорит Москва» радион эфирехь дIахьедар дина, депутаташа пусар ца до бакъонашларъярхоша дуьйцучун аьлла. Цуьнан авторш «Европехь бузош болу бохкабелла журналисташ» бу аьлла цу стага.\nHuman Rights Watch вовшахтохараллана хетарехь, республикерчу ницкъаллин структурин Iалашо хилла нохчийн юкъараллана товш боцу нах махкара дIабахийтар. Цунах лаьцна дуьйцуш ду Human Rights Watch-о леррина кечдинчу дIахаийтарехь.\nДерриг а документ ду 29 агIонах лаьтташ. Иза зорбане даьккхина тахана, Стигалкъекъа-беттан 26-чу дийнахь.\nБакъонашларъярхойн дIахаийтарехь билгалдоккхуш ду, гарехь, ЛГБТ-н юкъараллан декъашхой хьийзош коьрта дакъалоцург Нохчийн Республикан парламентан спикер Даудов Мохьмад хилла хилар.


Лоралелаш аллергиях — Сердало\nВайна ховш ма хиллара хаоттама 4 ха я шера хувцалуш. Царех хIара хана чухьа аллергия хулаш, хала хьувзаш хул цхьабола нах. Къаьстта бIаьстии аьхкии чIоагIа хул наха аллергия. Цхьабараш баьцах, гаьнех тохача зизаех аллергия хулаш хул, хIаьта шоллагIбараш йIовхал ла ца могаш, цунца та хала долаш хул.\nХIанз додаш ахка хиларца берашта чIоагIа хала я йIовхал ла. Царна геттара Iаткъа малх а, йIовхал а, цудухьа лорадеш леладе деза бераш, уж меттал боккхагIбараш а хила беза шоай гIулакх ховш лоралуш. Хийла бер хул, йIовхалах еррига цIе хIамилгаш хьатIа а техе, хало озаш дагIаш.\nАллергия чIоагIа даьржа лазар да, дукхаш ба из хулаш кагий а боккхий а, цудухьа тIехьарча хана из геттара даржаш латтандаь, Аллергиях йолча Дерригачадунен юкъарчено цунца къовсам лоаттабара духьал аьнна белгалдаь ди да – июль бетта 8 ди. Цу дийнахьа геттара теркам бийя, ма хетта низ тIа а бахийте къахьега говзанчаша, лораша аллергиях долча хьалах хоам беш, наха шоай могашал лораяр догдоахаш.\nХIаравар хIана вац ала дукхаш ба аллергияца хьокхалуш нах. Цу даькъе болча говзанчаша, тохкамхоша яхачох 30% шахьара бахархой цунца бала болаш цу лазарах чакхбувлаш ба. ХIаьта юкъ-юкъе из хулаш дIатIадоал 60% бахархошка дIакхоачаш.\nМоллагIа аллергия даькъе шийна хало йолаш хIама хилча цу сахьате лорашка гIо йоах говзанчаша. ХIана аьлча, тIехьарча хана, шу массаза дала чIоагIлуш мара лаьгIлуш дац из лазар. Юхьанца фуд ца ховш а, долалуше геттара чIоагIа хулаш а тайп-тайпара да уж аллергияш. Цудухьа ханнахьа лорашка дIа а ваха гаьна далале цун дохьал шийна дарба деш волча сага аьттув ба цох кIалхарвала.\nБIаь шу хьалха ишта чIоагIа даьржа хиннадац аллергия хIанз санна. Бакъда, тIехьарча 20 шера дукхаш ба аллергия хулаш а, цо кхестабеш а. Дуача хIамангеи, леладеча гIулакхашкеи хьажжа да из йоах лораша. Цудухьа ше буача кхачанца шийна лазараш хургдоацача тайпара лоравала веза саг.\n← Бакълувраш а ба, харцлувраш а ба\nПоиск очевидного халяля →\nСоветы специалиста для садоводов-любителей


Баларуси -- Минск. Германин, Францин, Украинин, Оьрсийчоьнан куьйгалхойн дагадовларш цхьамогIа сацамаш тIеэцарца дIадирзина Минскехь.\nГерманин, Францин, Украинин, Оьрсийчоьнан куьйгалхойн дагадовларш цхьа могIа сацамаш тIеэцарца дIадирзина Минскехь.\nЕвроперчу хенаца еари дийнан II сахьт долучу хенахь эххар а дIадирзира Украинера тIом сацон Iалашонца вовшахкхеттачу йеа пачхьалкхенан куьйгалхойн дагадовларш. Германин, Францин, Украинин, Оьрсийчоьнан куьйгалхой, кхаари суьйранна вовшахкхетта болу, церан юкъараллийца болх баран векалша сахиллалца бинчу юкъ-карчу хаамашца, ехачу буьйсанна хий, кофей малар бен, ур-атталла хIума кхалла а юкъара ца бовлуш, Iийра дагадовларийн шуьнехь, Донбассехь кхолладелчу хьал дерзо хIора а агIонна а товр долу некъаш лоьхуш.\nIуьйранна Европерчу хенахь 8, ткъа Москохарчуьнца I0 сахьт даьлча цкъа хаам баьржира, Меркелан, Олландан, Порошенкон, Путинан барт хилла, I4 сахьтан къийсамаш а, дийцарш а динчул тIаьхьа, аьлла. Оцу сохьта даьржира журналисташна юккъехь и цхьаьнакхетар жамIа доцуш дисна, Украина а, Оьрсийчоь а шена-шена луучунна тIера яла ца тикарна боху коста. Цуьнан тоьшаллийна дахкадора Украинин президента Порошенко Петрос Оьрсийчоьно беш болу кхайкхамаш Украино тIеэца йиш йолуш бац аьлла хиларо. „Хала хеташ делахь, цкъачунна дика керланаш дац. Амма сатийсам хIинца а болуш бу“, - аьллера цуо, Франс-пресс агенталло чIагIдарехь.\nЦул тIаьхьа кхин цхьа ах сахьт даьлча дагадовларш юха а дIадуьйладелира. Амма шозлагIчу гуонехь и цхьаьнакхетар цхьана сахьтана сов бен ца дахделира. Иза дIадирхинчул тIаьхьа йеа пачхьалкхенан куьйгалхоша ишттачу хьелашкахь деш ма-хиллара, самукъане яххьаш а йина, вовшашца гулахь сурт ца даккхаро гойту, сел халчу а, дехачу цхьаьнакхетаран жамIаш башха кхиаме ца хиллийла а, цу цхьаьнакхетаран декъашхойх доттагIий хиллане а ца хиллийла. ХIетте а цхьа могIа энтузиазме дIахьедарш дира дагадовларийн декъашхоша, и дIахьедарш цара шайн-шайн пачхьалкхашкарчу журналистийн тобанашка динехь а, юкъарчу пресс-конференцехь а ца деш.\nИштта Оьрсийчоьнан президента Путин Владимира элира, шаьш сатуьйсу, конфликтан хIора а агIоно гергарчу хенахь герз тохар сацадаллалца собар а, кхетам а гойтур бу бохучуьнга, аьлла. „Кхин цкъа а кхайкхам бо ас девнан шинна а агIоне ка ма-доллу сихха герз деттар сацадаре а, бакъйолчу политикан процессехула и тIом берзон хьажаре а“, - элира Путиин Владимира.\nУкраинин президента Порошенко Петрос шен агIор билгалдаьккхира, йеа пачхьалкхан куьйгалхоша Донбассехь долчух бинчу бартал сов, иштта цу дагадовларшкахь Оьрсийчоьнан набахетхь йаллош йолчу украинхойн пилотана Савченко Надеждин гIуллакх а дийцаре дина хилар. И зуда гергарчу хенахь маьрша йоккхур ю аьлла хаам бина шега элира цуо.\nМинскера дагадовларш дIадахьар юккъедаьккхинчех цхьаъ волчу Францин президента Олланд Франсуас журналисташка дIахьедар дира, шайн хилла барт бахьана долуш хIинца Европано доккха са даккха йиш ю, ткъа Украинин и барт керла сатийсамаш луш бу, аьлла. Цуо билгалдаьккхира, шайн глобала барт хилла, Украини Малхбалехь тIом сацорна тIехь а, цигара кризис политикан некъашца ерзорехь а аьлла.\nАмма цу цхьаьнакхетаран йеалгIа, уггаре а мехала декъашхо йолу Германин канцлер Меркел Ангела иштта Олланд санна башха догтешна яц шаьш I6 сохьтехь къамелаш дина, бина болу барт – иза Украинехь тIом сацоран гаранти ю бохучух. Цуо бахарехь, Минскехь цу деаммо бина барт – иза Украинехь цIий Iанор соцур дара-кх бохучуьнга сатийсамийн цинцаш бен дац. Шен цу хьокъехь башха яккхий иллюзеш ца хилар а довзийтира цуо, хIунда аьлча цу новкъахь вуно яккхий новкъарлонаш а, питанаш а хирг хиларх шек ша ца хиларна.\nИзза дара еари дийнахь шен Фейсбук агIонна тIехь Меркелан урхаллин арахьарчу гIллакхан министр волчу Штайнмайер Франк-Вальтера яздинарг а. „Минскерчу дагадовларшкахь бина барт – иза дукха боккха кхиам бац, амма иза тIеман эскалацера машаре йолу хьалхара гIулч хила йиш ю“, - аьлла яздинера цуо.\n„Вуно еха буьйса яра сийсарлерниг. Инзаре хала дагадовларш дара уьш. ХIоранна а хууш дара, хуьлуш лаьттачун мах мел лакхара бу. ХIоранна а кхеташ дара, нагахь санна вай тховса цхьа жамIа а доцуш дIасадовлахь, цуьнан тIаьхьалонаш муха хир ю“, - аьлла яздинера сахиллалца цу цхьаьнакхетаран декъа хиллачу немцойн министро.\nБакъду, цуьнан агIонна тIехь ешархоша йина йолу дукхахйолу комментареш Минскера барт кхардамца емалбеш яра, цигахь Европано Оьрсийчоьнна тоъалла тIеIаткъам ца бина, бохуш. „Путинс шедерг тIедаьккхина. Ткъа демократи эшна. Кхин а алсамох нах лийр бу цигахь. ХIунда аьлча цигара Оьрсийчоьнехь болу сепаратисташа – уьш киллерший, зуламхой бу“ - аьлла яздинера цхьаммо. Ткъа вукхо: „Шаьш оцу хьераваьллачу КГБ-ан цIоьмалгига бег дахийтина аш“, - аьлла яздинера.\nТкъа Минскехь хиллачу бартах лаьцна аьлча, уггаре а коьртаниг пункт цу бартехь чиллан беттан I5-чохь тIом бечу агIонаша герз деттар сацор ю. Иштта тIеман агIонаш вовшашна мел кIезга 50 километар гена а йохуш, кхерамазаллин зона кхолла а сацам хилла йеа пачхьалкхан куьйгалхойн.\nЦул совнаха, Украинин конституцина реформа яр а тIедожийна цу пачхьалкхан Iедалшна, Донецкан, Луганскан кIошташна алсамох автономи а, бакъонаш а луш.


Кхечу къаьмнашка йолу хьагI бахьанехь 4 баттахь Оьрсийчохь 8 стаг вийна\nСтигалкъекъа-бутт 01, 2014\nХIокху шеран хьалхарчу беа баттахь кхечу къаьмнашка йолу хьагI бахьанехь Оьрсийчохь вийна 8 стаг. Чевнаш хилла, мел лаххара а, 31-нна, бохуш хаам бина информацин-аналитикан «Сова» центро. Кхечу къаьмнашка йолу хьагI бахьанехь еттар нисделла, Оьрсийчоьнан 11 кIоштахь.\nОццу хенахь, расистийн зуламашна таIзар деш бинарг 8 сацам бен бац. Аналистийн хьесапехь, ультра-аьтто агIорчерийн карахь ницкъ хуьлуш берш, дукха хьолахь, Азера, Кавказера нах бу. Эксперташа тидаме диллина, цхьайолчу организацийн жигархоша Гитлер Адольф винчу Охана-баттахь даздарш дIахьочу юкъанна, неонацистийн зуламаш алсамдевлла хилар.\nУггар дукха зуламаш деш йолу ши гIала Москох а, Петарбуха а ю. Оьрсийчоьнан коьртачу гIалара метро чохь маситтаза «зачисткаш» йина аьтторадикалаша, тIехьаьжча, шайна гIазакхийн аматехь ца хетачарна, етташ.\nБакъонашларъярхошна хетарехь, Украинехь тIаьхьарчу хенахь хилла хийцамаш бахьанехь а, ГIирма дIаяьккхинчул тIаьхьа а карзахбевлла ультра аьтто агIорниш. Махкаллин низамехь хийцамаш барца доьзна а хила тарло иза. Маршо радионо дагадоуьйту, оцу хийцамаша аттачу доккху, арахьарчу нахана Оьрсийчоьнан махкалла далар. Эксепрташа емалдина иза, керлачу бакъонаша Оьрсийчу мигрантийн тулгIе алсамъяьккхина ца Iаш, къаьмнийн девнаш а марсадохур ду, аьлла.


Хьалха Дала дукхазза а, тайп-тайпана а дийцина вайн дайшка пайхамаршкахула,\nткъа кху тІаьхьарчу деношкахь Шен КІантехула дийцина Цо вайна. Дерриге а кхочун долу Цуьнан КІант ву дІахІоттийна. Цуьнгахула массо хІума а кхоьллина.\nКІант Делан сийлаллин нур а, Делан билггал долу васт а ду. Шен нуьцкъалчу Дашца дерриг а латтадо Цо. Шегахула адамаш къинойх а цІандина, стигалшкахь Веза Воккхачунна аьтту агІор охьахиина Иза.\nЦунна тиллина цІе маликашна тиллинчул лакхара хиллал, царал лакхара ву Иза.\nХІунда аьлча Маликех хьаьнга аьлла Дала: «Хьо Сан КІант ву, тахана Хьан Да хили Сох»? Кхин а: «Со Цуьнан Да хир ву, Иза Сан КІант а хир ву?»\nШен дуьххьарлера Доьзалхо дуьнен чу воккхуш, Дала элира: «Делан массо а маликаш Цунна хьалха охьатаьІийла».\nМаликех лаьцна Цо аьлла: «Дала Іаьнарх Шен маликаш до, цІеран алунех Шен ялхой бо».\nКІантах лаьцна Цо аьлла: «Хьан олаллин гІант, Дела, абаденналц лаьтта, Хьан паччахьалла нийсонан паччахьалла ду.\nХьуна бакъдерг дезна, ткъа харцо ца езна, цундела Дала, Хьан Дала, къобалвеш тІедутту даьтта санна, Хьан накъосташна чул Хьуна алсам хазахетар делла».\nКхин а аьлла Дала: «Веза Эла, Ахь юьхьанца латта кхоьллина, Хьайн куьйгашца стигалш йина.\nУьш дІадевр ду, ткъа Хьо вуьсур ву. Уьш дерриг а, бедарш санна, тишлур ду.\nТІеюху хІума санна, Ахьа дІахьарчор ду уьш, тІаккха уьш, бедар санна, хуьйцур ду. Амма Хьо цкъа а хийцалур вац, Хьан дахар чекх а дер дац».\nМаликех хьаьнга а, маца а аьлла Дала: «Охьахаа Суна аьтту агІор, Аса Хьан мостагІий Хьан когашка охьабахккалц»?\nДалла гІуллакх деш долу синош дац ткъа маликаш, кІелхьардовлар кхочун долчарна гІуллакх дан дахкийтина дац ткъа уьш?


Соьлж-ГIалина стенна оьшу синагога? - Chechenews\nГлавная » Все Новости » События » Соьлж-ГIалина стенна оьшу синагога?\nСоьлж-ГΙалахь жуьгтийн килс — синагога — йилла сацам бина Нохчийчоьнан урхалло. Бахарехь, иза юттур ю ша бΙе шо гергга хьалха лаьттинчу меттехь, тΙаьхьо музыкалан доьшийла лаьттинчохь. Килсана лард хΙоттош дакъалаца ян лерина ю махка Израилера футболан тоба «Бейтар». Оцу хиламо хаттар гΙаттадо: хьанна оьшу и килс? ГΙалин бахархоша тоьшалла дарехь, хьалха цигахь эзарнашкахь баьхначу жуьгтех юха ца веъна стагга а.\nАмма и дерриг а «дара» бохучу — яхначу хене — дилла дуьсу. Нохчийчохь хьалхара тΙом болабалале а, болабелча а арабевлира цигара жуьгти – ашкеназий а, таташ а. Стагга а ца висира царех. Тахана юьстах бехачу шаьш жуьгташа-соьлжагΙалахоша тоьшалла а до цуьнан. Цхьа дакъа дΙатарделира луларчу Ставрополан а, ГΙубанан а гΙаланашкахь. ШолгΙа дакъа Тель-Авиво, Минеральные Воды-гΙала кеманаш а диссош, дΙабигира Израиле.\nМуьлш лелар бу оцу Нохчийчохь шен векалш а боцчу динан цΙийне? Стагга а лелар волчух тера дац. Хьанна оьшу тΙаккха Соьлж-ГΙалахь синогога хΙоттон? Муха кхето деза и юьллуш хилар? Хаттар диллина дуьсу…


Posted 19:52 by Радио Грозный & filed under Дийцарш.\n«Итт класс яьккхича (1977 шарахь дара иза), тхайн нене сайн цхьаъ бен йоцучу сийначу хечина сиз боккхуш иту а хьакхийтина, «ХIуьнехдинарг-Грозный» аьлла яздинчу автобус тIе билет оьцуш хьалаваьлла – суо интеллигент хила гIертаре терра, – Соьлжа-гIала, университете деша ваха дагахь охьа чу тилира со..» Исполнитель: Зулай Багалова Производство: Радио «Грозный»\nPosted 20:31 by Радио Грозный & filed under Дийцарш.\n«Новразан Довт цхьанна а хьуьнарца къаьсташ вацара кхечарал, дуьххьалдIа къахьегарца бен. Нахана ца вевзара Довт. Довтана шена вевзара ша. Цунах цуо ша тоам а бора. Довтана хаьара вахар хала дуйла, шех кIайдарг ца йоккхуьйтуш чакхвала кхин а хала дуйла хаьар цунна, хаьара, шена динарг декха гIертачул, ларвалар гIолехь дуйла. Цундела лар а лора..» Исполнитель: Зулай… Read more »\nPosted 18:14 by Радио Грозный & filed under Дийцарш.\n«..ГIело хилларг а, дов нисдан дезарг а, ког шершинарг а хьо волчу вогIура. Хьо массарна а хьалхаваьлла лийлира. Юха шаьш массо а дIанисвелча, шайн таронаш а хилча, салам а курра, геннара кхуссура хьоьга. «Стенна хьалатеIа хьо, — бохура церан хьажаро, — хьо верг ву-кх со а, хIинца хьол лакхара а ву». Бохура, массара а бохура изза. Хьо царна ца… Read more »\nPosted 17:53 by Радио Грозный & filed under Дийцарш.\n«Если это везенье, то тебе слишком везет, – дагадеара кхунна, частан командиро, бIаьрга тIе бIаьрг а хIоттийна, аьтту куьйга эпсаран тапча а ловзош, – не так ли, или фриц твой брат, тоже чечен, да?» — шега аьлла долу дешнаш. ХIорш Белорусехь, хьуьна юккъехь лаьттарь. Немцо а вара, гена воццуш, пхи километр дехьа… Кхуьнга дийна немцо… Read more »\nPosted 19:05 by Радио Грозный & filed under Дийцарш.\n«Уггаре а тамашийна цхьа а ойлa цахилар дара, я дагалецамаш а. Дуьне а дац моьттура кхин, адамаш а, гIаланаш а – цхьа а х1ума а. Иштта цхьа даккхий а, кегий а гунаш дара. Луо а Iуьллура царна тIехь, кест-кеста дарц а долура…» Исполнитель: Зулай Багалова Производство: Радио «Грозный» [toggle hide=»yes» border=»yes» style=»white»]Бухта «Крест» (сокращенный… Read more »\nPosted 16:04 by Радио Грозный & filed under Дийцарш.\n«ХIара шиъ хIетахь хьошалгIа доьдуш дара, гIалитIара деца йолче. КIант цига дуьххьара воьдура. Кхунна жима волуш чIогIa дукхaезара нанас цига яхча йохьуш хилла кампеташ а, чкъургаш а. ХIара гуттара а нене хьоьжура хIетахь, шайна уллорчу гу тIе охьа а хуий. ХIара сарралц бохург санна Iар цигахь..» Исполнитель: Зулай Багалова Производство: Радио «Грозный»\nPosted 18:48 by Радио Грозный & filed under Дийцарш.\n«Ас хIоразза а мах буьйцура йоккхачу стагаца. Йоккха стаг реза ца хуьлура: «Сан цIа дика ду хIинца а, — олура цо, — цу мехах лур дац ас. Итт соти латта а ду. Беш гой хьуна?» Латта-м дан а дара шортта. Ши бIара дара цу кертахь. БIараш сайна тIеийзалуш санна хийтира суна, дуьххьара тхаьш вовшашна гича…. Read more »\nPosted 19:43 by Радио Грозный & filed under Дийцарш.\n«Къеггина кхеттачу бIаьстенан малхо серла даьхнера лаьмний баххьаш. ЦIенчу хIавао а, маьлхан зIаьнарш а хаздинера лаьмний сурт. Сирлачу шовдан чохь санна екхначу стигалан сийналла гуш хетар. Хаза дара Iалам. БIаьсте юккъе яьлла хан яра..» Исполнитель: Зулай Багалова Производство: Радио «Грозный»\nPosted 17:58 by Радио Грозный & filed under Дийцарш.\n«Юха кхунна стиглахь, кагъелла ангалин дакъа санна, керла схьакхетта беттаса гира. Дуткъа, цIена, шера, гуттаренна генахь дисан, шийлачу буьйсанан генара беттаса, йисинчу зудчун бIаьргийн нуьро къайладала ца дуьту, цкъа мацах кхуьнан ирсах цецдийлла, куьг кхоччехь кхаьзна, юха тIaьхь-тIаьхьа гена долуш, шеллуш дIaдайна хилла беттаса…» Исполнитель: Зулай Багалова Производство: Радио «Грозный»\n«Дада воккха хуьлуш ву. Цхьацца лазарш лехьадо. Са а гаттадо тхан дуьхьа. Цхьаъ хиларна кхоьру хира ву-кх иза. Со вехха хьоьжу цуьнга, цо къамел дечу хенахь. Хабар меллаша корта а лестош, наггахь хьан бIаьра а хьоьжуш, масалаш а далош дуьйцу цо…» Исполнитель: Зулай Багалова Производство: Радио «Грозный»


"Стенна кхобу иза таIзарна кIел?"\nЭдилов Сулиман ШИЗО-ра араволуьйтуш а вац\nНохчочунна йиттина, амма йиттина йогIуш, боху набахтерчу хьаькамаша\nЧиллан-бутт болалуш хиина Иркутскерчу ИК-3 набахтехь хан токхуш волчу Эдигов Сулиманна къиза йиттинийла. 2014-чу шарахь кхело 14,5 шарна маршонах ваьккхира иза, цо полисхочунна тIе куьг а даьхьина, бакъо йоцуш герз а лелийна, аьлла.\n"Кавказ.Реалиис" Оьрсийчоьнан набахтийн урхаллан Иркутскерчу декъе хаттар дира оцу хааман хьокъехь.\nДеана жоп хIара ду: "Аш зорбане яьккхина информаци йогIуш яц бакъдолчуьнца".\nГIуран-беттан 29-чохь Эдиловна таIзардира, амма бахьана дара цо "леррина барамаш дIахьочу набахтин хьаькамашна дуьхьало яр", боху жоьпехь.\n"Зудаберашна, зударшна, пене а хIиттабой, еттара"\nИркутскерчу набахтийн урхалло дийцарехь, Эдиловс кхерамаш тийсина хьаькамашна, царна тIерачу духарх ка а етташ, саца бахарх ла а ца дугIуш.\n"Хилам зийна прокуратурано. ТаIзар низамца а догIуш дина карийна", Эдиловс "ца хеддаш дохадо набахтера низам", яздо набахтийн урхалло.\nТутмакхан нанас Умарова Зинас дуьйцург ца догIу Иркутскера кхаьчначу жоьпаца. Цо "Кавказ.Реалига" кхин дуьйцу.\n"Иркутске кхачошшехь волийра Сулиман хьийзо. Диъ шо ду иза цигарчу набахте хьажийна, оццул хан ю цуьнца набахтин куьйгалхой гома болу а. Даима санна кхобу, таIзар деш, готтачу чоьнехь ша цхьаъ.\nСтаг муха "кагво" набахтехь\nСтенна? Ишта ца хьажна бохуш. Ламаз ца дойту. Иза кIоргга суьпа ву, марха кхобу, сарралц меца Iийча, сарахь ца йоуьйту цуьнга, набахтин низамашца догIуш дац, бохуш. Цундела ву-кх иза "аьлларг цадийриг", дуьйцу Сулиманан нанас.\nШена дуьхьал харцо лелайо набахтин куьйгалхоша, аьлла хета Эдиловна. Оцу хьокъехь аьрзнаш яздо цо, амма цуьнан кехаташ набахтера ара ца довлуьйту, Умарова Зинас бахарехь.\n"Ца хеддаш таIзарш до. ХIун диначунна? ХIинца цу тIе етта а йиттина, стенна йиттина, ца дуьйцу. Ша цхьаъ чувоьллина латтош волчу цо хIун низам талхо деза?", хоьтту нанас.\n"Сулимана мацалла кхайкхийра, лурчах дара моьтту суна иза, Ангарскехь волуш, 31 дийнахь меца Iийра. Со а, да а тIаьхьадахара, тхуна, халла дIасалелачу къаношна, ур-аттталла гайта а ца гайтира воI", дуьйцу Зинас.\nАлссам ахча оьшу дена-нанна Сулиманна тIаьхьа эха. Ткъа несан янне а яц йиш майра ган яха – кегий ду бераш.\n"Муха воккхур вара а ца хаьа иза цIенна гергахьа. Адвокаташна дала ахча а дац", леткъа тутмакхан нана.\n"Вон хьал ду цуьнгахь, хан хене мел йолу луьра хьийзаво набахтино. Со кхоьру цIеххьана шийла кхаъ тхайга кхачаре. Аш яздича мукъане а хир дацара-те гIо? ", - хоьтту цо журналисте.\nЭрна дац Умарова Зина шен воьIан хиндолчух ягар – аьрзнаш яздечу тутмакхашна ондда гIело йо набахтешкахь. Цунах тоьшалла до Иркутск-мехкан Юкъараллин цIарах набахтешна тIехьожучу комиссин декъашхочо Глущенко Павела.\n"Набахтехь аьрзнаш дийриг гIудан изоляторера (ШИЗО) араволуш а вац. Бахьана дала тарло стеннах а – ноьда дIа ца йоллар, дедика ца дар… Изоляторехь дукха латтийнарг хенал хьалха ара ца волуьйту набахтера. Цундела а кхобу ШИЗО-хь дукха. Доккха таIзар ду иза маршоне сатуьйсучарна", аьлла хета Глущенкона.\nЭдилов чохь валлочу №3 набахтера хьал зен вахара ша стохка, "бусалбанаш гIевттинера шайгара ламазан чоь дIаяьккхича, амма цхьаммо а ца хаийтира шаьш мацалла кхайкхийнийла", элира юкъархочо.\nЭдилов Сулиманах дерг зер дехна Глущенкос Талламан Комитете. Лардеш Iа цуьнгара жоп.\nБакъду, иза кIезиг теша нийсо тоьлур ю бохучух. "Зуьйр ду арз. Бехктакхаман дов айдан а тарло. Амма набахтин хьаькамашна таIзар дан прокуратурехь реза ца хилчхьана чекхдолу дерриг а – прокуроран карахь ду документаш талламчашка юхахьийсо, арз листар хене даккха. Ткъа дукха хьолехь талламчаш шаьш юхабовлу арз талларх", дийцира бакъоларъярхочо.


www.islamannur.org - IУМДАТУЛ-АХЬКАМ: Ирс (веллачух дисинарг) дIасадекъар дуьйцу дакъа\nIУМДАТУЛ-АХЬКАМ: Ирс (веллачух дисинарг) дIасадекъар дуьйцу дакъа\n298. IабдуллахI Ибн Iаббаса (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина, Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Ирсах (веллачух дисиначух) догIу дакъош дIало - уьш догIучарна. Ткъа (ирс) дIасадекъначул тIаьхьа бухабисина берриге бахам - веллачуьнан юххера гергарачу стагана кхача беза».\nКхечу хаамехь аьлла: «(Веллачух дисина) даьхни - АллахIан Жайнахь къастийна дакъош догIучарна юккъехь дIасадекъа, ткъа билгалдина дакъош дIасадекъначул тIаьхьа бухадисинарг - веллачуьнан юххера гергарачу стагана кхача деза» (ал-Бухари: 6732, Муслим: 1615).\n299. Усама ибн Зайда (АллахI реза хуьлда цунна а, цуьнан дена а) дийцина: «Аса хаьттира: «ХIай, АллахIан элча! Кхана Маккарчу хьайн хIусамехь соцур ву-кха хьо?». Ткъа (АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) жоп делира: «Ибн Iакъила дита а дитаний-те тхуна я латта а, я ков-керт а». Цул тIаьхьа элира цо: «Гауран бахаман верас а хIоьттина - ирс кхача йиш йолуш бусалба а вац, я бусалбан бахаман верас а хIоьттина - ирс кхача йиш йолуш гаур а вац» (ал-Бухари: 1588, Муслим: 1351).\n300. IабдуллахI ибн Iумара (АллахI реза хуьлда цунна а, цуьнан дена а) дийцина: «Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) лоллех мукъабаьхначу лайх дисиначуьнан бакъонаш кхечунна йохкар а, совгIатна ялар а дихкира (я лай лоллех мукъаваьккхиначунна кхачош долу верасалла кхечунна дохкар а, совгIатна далар а дихкира)» (ал-Бухари: 2535, Муслим: 1506).\n301. Iайшата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Барирехула кхоъ бакъонийн суннат тIечIагIдира. (Баририн майра лай хилла ву. Цундела АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) Барира) лоллех маьршаяьккхиначу хенахь харжам бан бакъо елира цунна: шена лаахь - (хьалха санна) шен хIусамден зуда йиса а, ца лаахь - цуьнах дIакъаста а. (Барирас, баркаллина аьлла) жижиган дакъа делира суна (Iайшатна делла цо и дакъа). ХIетахь со йолучу чу АллахIан элча (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) веара, цIерана тIехь яй а болуш. Цо юург ехча, цунна хьалха бепиг а, (гуттар а юуш йолу) чамбийриг а йиллира. ТIаккха цо элира: «Чохь жижиг а долуш яй ца гира суна кхехь?». Вукхара жоп делира: «Дера бу, хIай, АллахIан элча! Баририна сагIина делла жижиг дара иза, цундела иза хьуна даон ца лиира-кх тхуна». ТIакха цо элира: «Цунна – сагIа ду иза, ткъа цуьнгара вайна – совгIат ду иза». Цул тIаьхьа АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) цуьнан хьокъехь элира: «Мукъабаьхначу лайх дисиначуьнан бакъонаш мукъабаьхначарна тIе чIагIъеш ю» (ал-Бухари: 5097, Муслим: 14/1504).


Ловкий парень - t.chagaeva\nApr. 17th, 2013 at 3:48 PM\nПогода испортилась - с утра зарядил мелкий дождь, холодно, к тому же и отопление отключили. В эту пору самое время что-нибудь почитать, например, сказку. Есть у меня одна на примете. Это чеченская народная сказка "Ловкий парень", по случаю переведенная мной на русский язык. Приятного чтения.\n– Эх, сынок, – вздохнула мать. - Счастлив тот, кто ест досыта, одет прилично, и не испытывает тревоги за свое будущее. Ну, а если к тому же если у него есть и хороший друг, который в нужный момент может помочь дельным советом, нет большего счастья.\nШи бер а кхобуш, йисина Іаш хилла цхьа зуда. ЙоІ а, кІант а хилла цуьнан. ЧІогІа гІийла, миска хилла тІехь да воцу и доьзал. Цкъа а буззалц яа сискал а, я дегІ дIахьулдеш тІеюха цІена бедар а ца хилла церан. Ши бер доккха хилла, амма къелла дІайолуш ца хилла. Цкъа цхьана дийнахь кІанта хаьттина шен нене:\n– Нана, и ирс бохург хІун ю? – аьлла.\n– Э, сан кІант, – жоп делла нанас, – ирсе дера ву вуззалц хІума юург а, тІехь беркъа воцург а, цкъа а гІайгІане воцург а. Ткъа цу стеган кхин дика доттагІа а велахь, оьшучу хенахь цунна хьекъале дош аьлла гІо дан, цул доккха ирс дан а дац.\nИза а аьлла, нанас доккха са даьккхина.\nЮха а хаьттина кІанта:\n– Нана, цхьана кицанахь олуш ду: «Майрачу къонахчун ирс-аьтту гуттар а хуьлу». И бохург хІун ду, цунах кхетавехьа со.\n– И бакъ ду, сан кІант, – жоп делла нанас, – цхьана Іалашоне хьо гІертахь – хьан гуттар а аьтто хир бу. Ткъа хьайн Іалашоне боьдучу новкъахь, хьо вуха ца волуш, гал ца волуш хилахь, хьан ирс а хир ду.\n– Ахьа схьадийцарехь, нана, сайн ирс аса айса лаха дезаш ду-кх, иза ша тІедаре а ца хьоьжуш, - аьлла кIанта.\nТIаккха цо шен нене ша ирс лаха вахийтахьара аьлла, дехар до. Нанас некъана кхалла хІума а лой, дІахьажаво иза. Вехха лела кІант. Иза ворхІ ломал а, ворхІ аьхкал а дехьа волу, тІаьххьара а цхьана юькъачу хьуьна юккъе кхочу иза. Цу хьуьнхахь дехаш акха адамаш хуьлу.\n– ХІей, кІант, – мохь туху оцу акхачу адамаша, – хьо хІунда веана кхуза? Хьо кхузахь вуьйр вуйла ца хаьара хьуна?\n– Ца кхоьру со аш верна, – майрра жоп делла кІанта. – Шайна соьца ницкъ къовса лаахь – схьадовла.\n– Тхо кийча ду, – жоп ло акхачу адамаша. – Амма вайн къовсадалар иштта хир ду хьуна: дІо Іуьллучу тІулгах Іаьвдина даьтта даьккхинарг тоьлла хир ву. Ткъа тоьллачо аьллачунна реза хила веза массо а.\n– Со реза ву, – аьлла, жоп делла кІанта.\nЦул тIаьхьа ойла йина цо, царна хІилла муха дийр дара те ша, аьлла. Цкъа хьалха тІулгах акха нах тасало. Цара хІораммо а тІулг Іовду, амма цхьаьнгге а даьтта ца даккхало. ТІекхочу кІентан рагІ. Кхо шен нанас шена кІолдаца цхьаьна тIоьрмиг чу йиллина даьттан цуьрг дага а йогІий, цхьанна а ца гойтуш, кисана куьг а Іуттий, шен куьг хьандо. ТIаккха ши куьг вовшах а хьокхий, ша тІулг Іовда кечлуш санна, дIахIутту. Юха тІевоьдий, тІулг Іовду сурт а хІоттадой, шен хьена куьйгаш дІагойту акхачу адамашна.\n– Гой шуна сан ши куьг? Шуна ма-гарра, со тоьлла, хІинца аша ас аьлларг дан деза.\nКхин дан хІума а ца хилла, акха нах кхо бохучунна резахилла. Цара шайн хІусаме а вуьгий, шортта даа а, мала а хІоттадой, лелаво иза. Суьйранна дІавижа кхунна мотт а тобой, дІабоьлху уьш. КІант ша вуьсу, амма кхунна наб ца кхета. ХІара чІогІа шек хуьлу оцу акхачу адамех. Шаьш сакъоьруш стоьла хьалха Іаш а вовшашца шабарш деш тергалбора цо уьш. Цундела кхунна дагадогІу: «Там бара цара, со дІа а вижийтина, вен», олий. ТІаккха хІара, шен мотт ша дІавижча санна, то а бой, ша кхечу соне а волий, тІе верта а тосий, дІавуьжу иза. Буьйса юккъе яхначу хенахь, акхачу наха, тхов тІе а бовлий, боккха тІулг кхуссу кІант дIавижначу метта. Іуьйранна чу баьхкича, шайн хьаша дийна карийча, боха а бухий, цара олу:\n– Тхан хьоме хьаша, муха яьккхи ахьа буьйса?\n– Буьйса, ала хІума доцуш, дика яьккхи аса, амма, бакъдерг аьлча, цІийІуьйдургаш дукха ю шун кху чохь, – олу кІанта.\nОйлане бовлу акха нах. Цара вовшашка олу:\n– Йо, Веза Дела, хІокху тамашийначу кІантах муха херлур дара те вай, хІара кочара муха воккхур вара те? – олий.\nУьш кхерало, цо шаьш дерриш а дайарна. ТІаккха цара сацам бо, цунна доккха совгІат а дина, иза новкъаваккха. Деших а, кхин а цхьацца йолчу езачу хІуманех а дуьззина галеш а лой, цунна гІоьнна шайна юкъара ши стаг а лой, цІа хьажаво акхачу наха хІара кІант. ХІорш цІа богІуш кхарна хьалха цхьа йоккха дечиг нисло. КІант соцу.\n– ХІара дечиг тхан нанна дика хир ю, – олий, шеца вогІучу шина стагана ги юллу цо и дечиг.\nТІаккха акха нах кхин а цецбовлу, кхуьнан нана а хир ю-кх иштта онда, олий. КІант дика цІа кхочу. Важа шиъ вухавоьрзу, хІара цІа а кхетавой. ХІетахь дуьйна бертахь баха ховшу уьш, кхин цкъа а къоьлла хІун ю а ца хууш.\nApr. 17th, 2013 08:29 pm (UTC)\nДикари были чеченцами а этот парень евреем.\nApr. 17th, 2013 08:36 pm (UTC)\nApr. 18th, 2013 06:31 am (UTC)\nApr. 18th, 2013 10:44 am (UTC)\nОй, спасибо! Какая красота!\nApr. 18th, 2013 11:42 am (UTC)


«Электроцинк» яхача заводе хинна хатар Iаткъаргдий-те вай могашала? — Сердало\nЦу хаттара хетаяь кхетаче дIайихьар ГIалгIайчен Правительства тхьамада волча Евлой Заьлмаха бехктокхаме йола урхален кулгалхошца. Ховш ма хиллара, октябрь бетта 21 дийнахьа цIи яьнна хатар хинна моттиг эттаяр Буро тIа йолча «Электроцинк» яхача заводе. Цига яьннача цIеро дIалаьца доазув хьалха баьча хоамах 500 квадратни метр мара яцар, цул тIехьа из дIаяьржар 4,5 эзар кватратни метрага.\nБийсан хатар хилча Iурра дIадихьача вIашагIкхетаре дIакъалоацаш бар Хатарах йолча министерства кулгалхо Колой Руслан, экологии Iаламанни министр Бапхой Мухьмад, ГIалгIай мехка гIолла йолча Роспотребнадзора хьаким Къамурзой Дауд, иштта вай мехка гIолла йолча Росприродназора урхален хьалха латта Бекбузаранаькъан ХIарон.\nКхетаче дийцар вай мехкара экологи хьал. Доакъашхош белгал даьчогI из лертIача хьале я. ХIирий мехка хатарагх йолча министерства пресс-службо беча хоамах, фецара зене йола хIамаш хала йиш йолча боарамал лакхагIа ейна яц. Вай мехка гIолла йолча хатара министерства кулгалхочо белгалдир, карархача хана ХIирий мехкарча новкъосташца бувзам лоаттабеш да тхо, аьнна. Нагахьа фецара зе деш йола хIамаш боарамал лакхйоалаш хуле, лаьрххIа йолча, приборашца цIи яьнначара мух вай юрташкахьа хьабоагIий хьожаш хургда тхо, аьлар Колой Руслана. Цул совгIа федераци керттерча бехктокхаме йолча Урхаленашца бувзам лоаттабеш я шин мехка Iаламан министерстваи Роспотребнадзораи кулгалхой.\nИз болх мел ца болийташ дIахо а хIанз санна дIабахьа беза аьлар, Евлой Заьлмаха долча хьалах правительстве хоам а беш.\n← Вай кхалнаьха дувхарах\nГIалгIай юрта →


"Арахьарчу агентех" низам юхадаккхар тIедожийна 150 НКО-с а, зорбанаша а\nОьрсийчуьрчу хаамийн гIирсийн редакцеша а, коммерцица йоьзна йоцчу организацеша а, кеп-кепарчу юкъараллаша а петици зорбане яьккхина арахьарчу агентех лаьцна низам юхадаккха аьлла. Свобода Радионо яздо цунах лаьцна.\nШинарин дийнахь Change.org сайтехь а, куьйгаш яздинчу дуккхаъчу хаамийн гIирсийн сайташкахь а зорбане яьккхина петици. АгIонашка хIотточу юкъанна хIинцале а куьйгаш таIийнера цунна 150 ца кхоччуш организацино. Карарчу заманчохь таро ю бахархойн а цунна куьйгъяздан. Хьалхарчу цхьана сахьтехь 3 эзар гергга стага куьйгаш таIийра цунна.\nПачхьалкхан Думе а, Федерацин Кхеташоне а, омбудсмене а хьажийначу документа тIехь яздо, 2021-чу шарера схьа дуьйна Оьрсийчоьнан юстицин министралло арахьарчу агентийн реестре яхарх 6 хаамийн гIирс а, 20 журналист а, 7 коммерцица йоьзна йоцу организаци (НКО) а. Дахначу шерашкахь "арахьарчу агентийн" тептаре язйира 200 сов организаци а, журналист а. ДIахьедарна куьйгаш яздинчарна хетарехь, ша низам хаамийн гIирсашна а, бахархошна а тIеIаткъамбан Iалашонца юкъадаьккхина ду.\n"Арахьарчу агентийн" статусе баьхнарш Iитталучу проблемех яздина петицехь – "дукхахйолу организацеш болх саца а бина, дIайоха декхаре ю". Вукхарна гуттар а тIехь латтош контрол ю, ишта бертаза дIайохо кхерам а лаьтта. Петицин авторша кхайкхамбо документехь, доллу "арахьарчу агентех" низам юкъарадаккха аьлла.\nХьалхо цхьа могIа хаамийн гIирсийн коьртачу редакторша, шайлахь "Новая газета" а, "Эхо Москвы" радиостанци а йолуш, тIедожийра низамехь хийцамаш бе аьлла. Кремлан пресс-секретаро Песков Дмитрийс дан тарлург ду иза элира. Хьалхо Iедалхоша шаьш а цхьаьна бехира, цхьацца пункташ хуьйцур ю аьлла, амма хIетте а низам тIаьхь-тIаьхьа чIагIдеш ду.\nПетицина куьйгаш яздина реестре язйинчу а, ца яьхначу а организацеша. Царлахь ю:\nГIоьналин фондаш «AdVita», «Антон тут рядом», ЛГБТ-кинофестиваль «Бок о Бок», Маьрша историн юкъаралла, «Диссернет», Комитет «Гражданское содействие»*, Iазапна дуьзьалояран Комитет, бакъонашларъяран центр «Мемориал»*, Москван Хельсинкан Группа, Фонд «Подари жизнь», Сахаровн центр*, Baza, «Бумага», «Важные истории»*, Wonderzine, «Дождь»* Телеканал, Медиазона, Медуза*, ОВД-Инфо, Радио «Эхо Москвы», кхин ерш а.\n"Арахьарчу агентех" низам юкъадаьккхина 2012-чу шарахь. ТIаьхьо "арахьарчу агентийн" статусе язбира хаамийн гIирсаш а, журналисташ а, бакъоларъярхой а. Свобода Радио а, цуьнан проекташ а уггар а хьалха язйира "Зорбанаш-"арахьара агенташ" аьллачу реестре\nРСЕ/РС корпораци реза ца хилла оцу сацамца.\n* - "арахьрачу агентийн" йа "зорбанаш- "арахьара агент" "реестре яьккхина организаци


Европан кхеле бевлла гIалгIайн жигархой\nЗазадоккху-баттахь Магасехь митингехь латтарна лецначу гIалгIайн ЦIен жIаран куьйгалхочун Мальсагов Мусан а, "Опора Ингушетии" боламан хьалханчан Чемурзиев Барахан а адвокаташа Европан кхеле латкъамбина, церан бакъонаш йохорах. Чукхачийначу арз тIехь билгалдаьккхина, лецначийн маршонан а, нийса гIуллакх листаран бакъонаш а ларйина цахиларх.\nГIалгIайн жигархой леца болийра Зазадоккху-беттан 26-чохь Магасехь митинг хIоттийначул тIаьхьа. Оцу гуламехь полисхошца дуьхь-дуьхьал беттабеллера митингой. "Кавказский узел" агенталлан зерашца, лаьцна ву таханалерачу дийнахь ГIалгIайчуьра 31 жигархо.\nИнарла прокуратурано дехар дина Оьрсийчоьнан Лакхарчу кхело, Магасерчу митингах гIуллакх листар ГIалгIачоьнан арахьа хилийта аьлла. Прокуратуран тешам бац, гIалгIайн кхелахоша нийсо лелор ю аьлла, дийцина адвокато Ахильгов Калойс.


ГIалгIайчуьра ял оьцучу инспекцин белхахочух шеко ю, цо ахча даьхьна аьлла\nГезгмашин-бутт 01, 2021\nГIалгIайчуьра ял оьцучу инспекцин декъан куьйгалхочо алапа ду а бохуш, шен гергарчийн чоьта тIе даьккхина бюджетера пхи миллион сом аьлла, шеконаш кхоллаелла прокуратурин. Кавказский узел интернет-ресурсо яздо цунах лаьцна.\nТалламан версица, белхахойн электронан куьйгъяздарх пайда а оьцуш, бакъо йоцуш бюджетера ахчанаш шен бевза-безачийн банкан картанаш тIе дохуш хилла цо. Дерриг а лачкъийнарг ду пхи миллион сом, хааме даьккхина ГIалгIайчоьнан прокуратуро. Наьсаран прокуратуро гучуяьхна махинацеш, бинчу талламех материалаш талламан органашка дIакхачийна, диллина бехкзуламан гIуллакх.\nБаккхийчу барамашкахь лелийначу хьарамлонашна набахтехь даккха иттех шераш гергга хан кхачайо.\nТалламан версех лаьцна комментарий эца аьтто ца баьлла ресурсан шеконеэцначуьнгара а, я цуьнан векалшкара а.\nДагестанерчу ял эцаран хьукматан кхаа белхахочунна дуьхьал бехкзуламан гIуллакхаш айдина баккхийчу барамашкахь кхаьънаш эцарна аьлла, дийца даьккхира махкарчу Талламан комитетан урхалло.\nОхан-беттан 10-чохь коррупцина бехкевина лецира Дагестанера Ространснадзоран 13 хьаькам, урхаллан куьйгалла дийриг а цхьаьна.\nХьарамлонаш лелорна а, зуламхойн тоба вовшахтохарна а бехкевина лецира Дагестнан туризман министр волу Ибрагимов Расул. Талламан версица, гIеметтахIоьттинчу нахана а, заьIапхошна а догIуш хилла бюджетера 620 миллион сом лачкъийна хилла цо.


Парижехь Дохиев а, Усманов а дIа ма ло аьлла, хIоттийна митинг\nМатериалан автор Пейсахова Анна\nШи нохчо Оьрсийчоьне дIавала хьийзош ву Францино. ТIемалошца уьйрашкахь хилла уьш аьлла, дIахьедина Москвано.\nФранцехь шаьшинна депортаци яран хьокъехь кхелан сацаме ладоьгIуш хан йоккхуш ву ши нохчо: Усманов Сайд-Мохьмад а, Дохиев Мовсар а.\n2009-чу шарахь Москвахь теракт кечдеш хилла аьлла, таIзар динчу Озниев Русланна гIо дина ву бохуш, бехкево Усманов. ШолгIаниг - гIаттамхойн могIаршкахь хилла ву аьлла, Интерполон лехамашка велла, кхераме зуламхо санна. Депортацин набахтехь латтош ву Усманов, ткъа Дохиев - Леонерчу набахтехь.\nШина кIентан гергарчара чIагIонаш йо, и шиъ хIуманна а гунахь вац бохуш, ткъа Францерчу нохчийн а, гIалгIайн а диаспораша митингаш хIиттош ю, и шиъ Оьрсийчоьне дIа ма ло бохуш.\nПарижерчу Республика олучу майданехь дIаяьхьначу митингехь йовзийтинчу резолюцехь билгалдаьккхина, "даймахкахь къиза Iожалла ю цаьршинга хьоьжуш" аьлла.\nОцу бахьанашца Нохчийчуьра мухIажирш политикан бух тIехь дIабоьхуш бу, цу шинна экстрадици йойла а дац, "Оьрсийчоьнна томанна шаьш шайна бохам баккха хьашт дац" бохуш, дIахьедо митингхоша. Францин чоьхьарчу гIуллакхийн министре дIакхачийна, шаьш куьйгаш яздина кехат нохчийн юкъараллан "Барт-Маршо" организацин куьйгалхочо Сулейманов Джамбулата.\nМасийттазза лаьцна ву Усманов, цул тIаьхьа Валь д'Уазан департаментан префектурано тIедожийра иза шайн пачхьалкхера араваккха аьлла. Оьрсийчохь шен бакъонаш хьоьшур ю аьлла, Усмановс цхьана а кепара тоьшаллаш ца делла шайга боху префекто кхеле чуеллачу искехь. Делахь а, Европан кхело цунна депортаци яран гIуллакх юкъахдаьккхира, кхачам боллуш талла оьшу, мухIажиран позицига ла а доьгIна аьлла.\nЦул совнах, Страсбурган кхело хеттарш хIиттадо францхойн хьаькамашна хьалха: Нохчийчохь карарчу хенахь лаьтта ситуаци а, нохчийн мухIажирна тIехь Iазап латтор ду аьлла факт а юьхьар а эцний, дуьненаюкъарчу адвокатийн гIо эшахь, цуьнан таро а хир юй? Гергарчу заманчохь кхелан кхеташо хир йолуш ю.\nУсмановца зIе таса аьтто белира "Кавказ.Реалиин". Европан кхело Оьрсийчоьне ша дIавала Францина могуьйтур дац аьлла, тешна ву иза. Ишта цхьана а кепара юридикан бух бац боху цо, кхечу пачхьалкха ша дIахьажо а.\n2004-чу шарахь дуьйна Европехь вехаш ву ша боху Усмановс. Пачхьалкхо тховкIело а елла шена, лакхарчу доьшийле дIахIотта а аьтто хилла шен, программист хила лаам болуш а ву ша аьлла цо.\nБакъонашларъяран "Гражданское содействие" организацино далийначу тоьшаллаша, Озниевн а, Усмановн а гIуллакх бух боцуш ду.\nКолонехь шена тIехь ницкъ бича, шен махкахочунна доцург кхоьллина хила тарло Озниевс боху цара.\nШий а Францерчу Ле-Мон гIалахь вехаш вара, амма вовшашна вевзаш ца хилла. Цхьана дийнахь Стамбуле воьдучу шен доттагIчунна билет оьцуш гIо дина хиллера Усмановс. Шен фирмана оьшу гIирс эца воьду Озниев хиллера иза. Цхьа хан яьлча Москвахь дIалаьцнера иза. Зуламан декъахь хилла аьлла, юкъаозийнера Усманов билет эцар бахьана долуш.\n"Депортацин набахтехь масех баттахь латто там бу со. Кхул хьалха кхечу набахтехь хан яьккхина ас. МухIажиран статусех а ваьккхина со префектурано. Набахтехь хан мел яьккхинчу кхечу пачхьалкхийн бахархошна депортаци ян гIерта хIорш. Со бехке вац, оьрсийн къайлахчу сервисийн кехаташ тIехь бехкала воьллина воьллина со", - аьлла Усмановс.\nДохиев Мовсаран гергарчу стага дийцина "Кавказ.Реалиига", шайн стагна депортаци ян сацам бина баьлла аьлла. Ткъа адвокато чIагIдо, кхелехула иза Iалашван кхи некъаш шайн дисина а дац бохуш. Шена экстрадици яр жимма а дIадахдайтархьама Дохиевс юха а тховкIело ехна Францига.\n"Хадархочун болх а беш, Нохчийчохь вехаш вара Мовсар. Масех шо хьалха харцонца Iехийна иза, Шема ваханера. Цигахь долчунна ша тIекхиъча, кхи дIа тIом ца беш, бутт баьллачул тIаьхьа Франци юхавеара иза. ТховкIело а ехнера цо, амма дуьхьало йира Iедалхоша. Оцу юкъанна доьзал а кхоьллира цо. 2016-чу шарахь Оьрсийчоьно дуьненаюкъарчу лехамашка велира иза. 2,5 шо хан а тоьхна, набахте хьажийра Дохиев. Адвокаташна иттаннашкахь эзарнашкахь евро ахчанаш дайина цуьнан доьзало, амма хIетте а аьтто ца баьлла иза кIелхьарваккха", - дийцина Дохиевн гергарчо.\nФранцин къайлахчу сервисаша кхерамаш тийсина адвокаташна аьлла, хета цунна.


ГIалгIайчен байракх — Википеди\nГӏалгӏай Республика паччахьалкxен байракх (я), Гӏалгӏайчен байракх (эрс: Государственный Флаг Республики Ингушетии, Флаг Ингушетии) — Гӏалгӏай мехка керттерча паччахьалкхен белгалонех цаӀ. Байракх кӏайча бесара биъ са бола кӏада да, цун юкъе цӏеча гома йола хьарак а латташ, цу тӏара дӏайода хӏара зӏи чакхайоаллача дӏакъовланза болча гома хьисапе а йолаш. Байракха шорал цун дӏоахалца нийсдича — 2:3 да.\nСурт оттадар[тоаде | тоаде чура]\nБайракха лакхерчеи лохерчеи доакъой дерригача дӏоахала баьццарча беса ши оаса бода, царех хӏаране шорал байракха шоралах ялхлагӏа дакъа миссел долаш. Берката хьарака чурча гома зӏилорг байракха шорала цхьайттлагӏача даькъа боараме я. Берката хьарака зӏанараш чакхйоалача дакъовланза болча гома зӏилорг байракха шорала ткъаь пхелагӏача даькъа боараме я. Берката хьарака гом хьахулача оаса шорал байракха шорала цхьайттлагӏача даькъа боараме да. Берката хьарака зӏанарий оаса шорал байракха шорала ткъоалагӏача даькъа боараме да.\nБерката хьарака зIанарех цаӏ байракха дӏоахалга диллача нийсса урагӏа яха а Гӏалгӏай Паччахьалкxен байракха лакхерча даькъа тӏа а я. Берката хьарака зӏанараш чакхйоалача дакъовланза болча гома лакхерча йистаи арахьарча гомаи юкъера юкъ байракха шорала ийслагӏача даькъа боараме я.\nБерката хьарака зӏанараш берригача гонагӏа цхьатарра йовкъаш йолаш а сахьата гӏоаролга лелара духьала ерзаяь а я. Гӏалгӏай Паччахьалкхен байракх хила еза, цун боарам моллагӏа бале а, цунах яздаьчунца нийслуш.\nБеса маIанаш[тоаде | тоаде чура]\nКӏай бесо хьахьокх къаман цӏена уйла-нигат хилар; баьццара бесо ӏалама беркат белгалдоаккха, иштта гӏалгӏай къамо лелабу Бусулба Ди; цӏе бос — гӏалгӏай халкъа лийна халои денали хьахьокх, цара шоай мохк безар белгало еш.\nХьаст — «https://inh.wikipedia.org/w/index.php?title=ГIалгIайчен_байракх&oldid=42219»\nГӀалгӀайчен паччахьалкхен даздараш\nЕр оагӀув тӀеххьара хийца хиннай укх ха́на: 16 Саькур 2021, 15:19.


Starship кеманан прототип юха а иккхина охьахууш\nStarship кеманан прототип зуьйш тIемадаьллачул тIаьхьа юха а иккхина охьахууш\nSpaceX компанин Starship космосан кеманан прототип юха а иккхина Техас штатерчу Бока-Чика полигонехь зуьчу хенахь. Кема стигала даьлла 10 километр гергга, мотораш дIа а йойъуш, аэродинамикан гIоьнца саца а соцуш, юха мотораш хьала а латош, нисса ирх а дирзина, космодромехь охьахаар Iалашонца. Стохка ГIура-баттахь а зуьйш долуш цу тайппа кема иккхира охьахууш. Цунах лаьцна хаам бина Рейтер агенталло.\n"Гуш ма хиллара, тхан юха а аьтто цабели кема кхиаме 10 килеметр лакха хьаладаккха. Кема хIавъехь Iийра 6 минотехь 26 секундехь. Оха гайтира мотораш охьахуучу рожан кечйинчу бакашна тIе дехьаяккха аьтто хилар а, ткъа иштта зийра кеманан цхьацца дакъош. Охьахаочу системина тIаьхь болх бан дезар ду тхна", - элира SpaceX компанин векало.\nStarship кеманан Iалашо ю адамаш Баттана а, Марсана а тIе дигар. Кхоччуш кема дина даьлча цунна чу хаалур ву 100 гергга стаг. SpaceX кхоьллина волу Маск Илон сатесна ву оцу кеманца адамаш Марс планетина тIе охьаховшалур ду аьлла 2026-чу шарахь.\nStarship дуьххьара хьаладелира хIаваъе Мексикан аймина тIехула, 12,5 километр лакхалле а кхочуш 2020 шарахь ГIура-беттан I0-хь. Цо некъ бира 6,5 минотехь. Юха, анайистаца дIанисделла, лаха а даьлла, нисса ирх а дирзина, охьахууш лаьттах хьакхалуш иккхира иза.


Эстемирова ерах жоьпалла Оьрсийчоьнан Iедалхошна тIехь хилар ца лерина ЕСПЧ-кхело\n"Эстемирова Оьрсийчоьнна дуьхьал" гIуллакхехула бина шайн сацам бовзийтина Европерчу адамийн бакъонехула йолчу кхело (ЕСПЧ). Нохчийчохь бакъонашларъярхо лаьттина, 2009-чу шарахь лачкъийна дIайигина, йийначу Эстемирова Натальин хьокъехь Европан конвенцин шолгIа артикл Оьрсийчоьно йохийна хиларх тоьшаллаш ца карийна кхелана.\nХIетте а, кхело тIечIагIдина Эстемирова ер таллар эвсара цахилар, ткъа Оьрсийчоьнан Iедалхоша бехкзуламан гIуллакхан материалийн доккхадолу дакъа шайга дIа ца кхачорца Конвенцин 38-гIа артикл йохийна хилар, хаам бина ЕСПЧ-н пресс-релизехь.\n"Талламбарх ладамболу материалаш кхеле кхачийна цахилар лерича, кхелан ницкъ ца кхаьчна талламабар кхачам боллуш дара аьлла, тIечIагIдан. Экспертийн цхьадолу мукIарлонаш дисина дастаза. Талламчаша ца кхетийна, бехк дуьхьал баьккхинчун, я цуьнан низамаш дохош герзашца вовшахтоьхначу тобанерчу нехан яххьийн ДНК лараш хIунда ца карийна. Оцу тобанан массо а декъашхо лаха гIоьртина хиларх шеконаш ю кхелан", - аьлла ду документехь яздина.\nЙийначу Эстемирова Натальин йишина Эстемирова Светланина 20 эзар евро компенсаци ялар тIедожийна Оьрсийчоьнна ЕСПЧ-но.\nМассех верси яра иза еран, амма цкъачунна теллина даьлла дац дов.


Наьсарерча ГТРК вышка хьалъяь 25 шу дизад\nТелевидене чардакха зIамига юбилей\nТов бетта 1 ди 2021 шу\n«Сий» яхаш цхьа фаьлг ба вай халкъа багахбувцама юкъе. Цига цIи, сий, мух, хий дунен тIагIолла цхьана лела арадаьнна хиннад. ВIаший къасташ, цIеро аьннад, ше кIур боагIача хургья; михо аьннад, ше гаьнаш, баьцаш эгачара короргья; иштта кхы дIахо а. Нагахьа санна царца телевидени хиннаяларе, сона хеташ, цо аргдар, ше вышка ягIача моттигера лаха еза, аьнна. Тахан санна дагадоагIа сона, Наьсарерча ГТРК чардакх хьалъяь ха. Со цу хана, районерча «Наьсарен оаз» яхача газета корреспондент волаш, къахьегаш вар. Цох лаьца цхьацца йоазош дир аз наьсархошта лаьрхIа. Зама сиха йода, хаьхка вода говрбаьри санна. Из селхан хилча санна хете а, 25 шу даьннад ювцаш йола вышка хьалъяь.\nЙоккха говзал йола «Петроавиамонтаж» яхача фирма болхлой бар из хьалъеш хиннараш. Цар хьалха даьча балхашта юкъе яр Ригера, Таллинера, дуккхача кхыча моттигашкара телевиденена хиланза яргйоаца гIишлош. Духхьала кулгашца, кранаца болх бича кхоачам хилацар укхаза, хIана аьлча чардакх 118 метрага дIакхоачаш лакха яр. Цудухьа из болх вертолёта новкъосталца бе безаш хулар. Москвера цу тайпара вертолёт хьаязъяйта ахча доацаш кIезига-дукха гайнабале а, телечардакх ший ханнахьа хьалъяь а яьнна, хIара фусаме ле йолаелар гIалгIай телевидени.\nИз еча хана, бе-беча наьха теркам тIаозар сигаленгахьа бухь билла урагIйодача вышкас; царна юкъе бар мугIарера бахархой, журналисташ, сурташ дехка нах. Цу тайпара цхьа сурт дилладар профессора, филологически Iилмай кандидата Дахкилгнаькъан Iадрахьмана ИбрахIима. Телевидене селханара ди дага а дохийташ, шо цу суртага хьажа хьех аз.\nЦу шера а гаргарча шерашка а хьалъяь мел хинна лоархIаме гIишлош дукхагIъяраш тахан болх беш яц. Бакъда вышка-м ягIаш я. Телевидени а я, ший болх тоабеш хьайоагIаш. Цу моттиго къаьстта гIадвуг. БIаь шера а кхы дукхагIа а яхийла телевидене белгало хинна латта Наьсарера чардакх!


Европехь керла юкъадолучу хIуманца къуьйсу православин килсанаша\nОьрсийчоь -- президент Путин Владимир ву Патриарх Кирилца оьрсийн православин килсан мозгlарийн цхьанакхетарехь дакъа лоцуш, Москох, 01Чил2013\nМалхбале Европехь йолчу дуккха а юкъараллашкахь керла хийцамаш хуьлуш бу. Царех дукхах ерш йолчехь, православин килса уьш совцон гIерта. Маршо радион корреспондента Коалсон Роберта бIаьрг туьйхира, реформаш ян гIертачу пачхьалкхашкахь православин килсанаша лоцучу декъе.\nГуьржийчоьнан коьрта Тбилиси-гIалахь гей-парад дIаяхаьрна дуьхьало ян, шайца цхьа тоба а эцна, Iаьржа духарш доьхна мозгIарш гича, дуккха а нах Iадийнера. 17 стагана чевнаш еш цигахь хилла буй-тIарий емалдира Гуьржийчура килсан куьйгалло. И гей-парад дIаяхьале де хьалха гуьржийн патриархо Ильяс ШолгIачо кхайкхам бинера Iедалшка, «гуьржийн гIиллакхаш сийсаздеш йолу ралли ма яйта» аьлла.\nЕрриг а Малхбале Европера юкъараллашкахь – Гуьржийчура, Оьрсийчура, Сербера, Молдовера а, кеп-кепара, шайн хьажамашца керла дахаран хийцамашка кхойкху – зударийн бакъонаш ларъеш, кегийчу къаьмнийн бакъонаш ларъеш, гейн, лесбиянкийн а бакъонашкахьа къуьйсуш а.\nГуьржийчоь -- гейн парадана дуьхьало ян боьлхуш бу гуьржийн мозгlарш\nЦигахь цхьанадогIуш кхин хIун ду аьлча, и къийсамаш православин килсанаша сацор ду. Муьлхха а керла хIума, шайн деза къоман гIиллакхаш хIаллакьдан Iалашо йолуш болу, арахьара кхерам бу олий хета царна.\nДавитая Заза, православин динан кислано бинчу кхайкхамна жоп луш, гейн митинга дуьхьало ян ваханчех цхьаъ вара.\nДавитая: «Кхузахь гулбеллачарна гIортор еш ву со. Тхан гуьржийн гIиллакхашца а, оьздангаллица а догIуш доцу хIума даржорна дуьхьала ду тхо. Гейшна гIо деш цхьайолу арахьара организацеш ю. Гуьржийн оьздангаллина дуьхьал демонгстраци ян лууш бу уьш.»\nЦунах жимма тера догIуш, амма оццул чолхе доцуш хьал кхолладеллера хIара бутт болалуш Сербин коьртачу Белград-гIалахь. 3,000 гергга нах вовшакхеттера Стигалкъекъа беттан 10-чу дийнахь. Европан Берто юкъаралла а лелош, Сербин а, цунна луларчу Косован а юкъаметтигаш нисъяран барт, шайн пачхьалкхан чоьхьарчу гIуллакхашна юкъагIертар лерира сербин националисташа. И демонстарци вовшахтоьхнера шина православин кислан мозгIаро. Оццу хенахь, ша цу акцин дакъа ца хилар дIакхайкхийра патриархо Иринейс.\nЦарах цхьаммо Атанасийс элира гулбеллачарга, Сербин премьер-министр Дачич Ивица шен кхоллам кхерамна кIел тосуш ву, Европехьа теIаш хилла Сербин премьер-министран даржехь волуш вийна волу Джинджич Зоран санна. Цуьнан реформина дуьхьал хиллачу ультранационалисташа тIелатар динера Джинджичана 2003-чу шарахь.\nАтанасие: «Премьер-министро дийцара иза бакъйолчу политикехьа хиларх лаьцна, амма дуьнена Сербина. Дин долчу Сербица бала болуш вац иза. Халахеташ делахь а, изза дийцира Джинджича а. Цунах хIун хилира вайна хууш ду. Дала дIанисдийр ду. Дин доцуш, дуьненан Серби яц.»\nЦул тIаьхьа Дачичина а, Сербин Iедална а веллачунна деш долу доIа даре кхайкхира гулбелларш.\nКосово -- сербин къомах болу нах бу Европан Барто юкъарло лелош, Сербин а, Косован а юкъаметтигаш тояран барт чlагlбарна дуьхьал гулбелла, 12Сти2013\nИштта, Молдовера консервативан керста динан дай а бу шайн пачхьалкх Европан Бартаца дIаэн Iалашонца йохучу гIулчашна дуьхьало еш. Цуьнан декъехь ду, дукха хан йоццуш къобалдина, гей я лесбиянка хетачеран бакъонаш эшон ца магош долу низам а. Вевзаш волчу цхьана мозгIаро емалдира, цо ша ма-аллара, «Молдовина содомизаци» яр.\nФейган Джералдин, динца боьзна хаамашца болх бечу Форум 18 олучу хаамийн агенталлина болх беш волу Москохара окрреспондент ву. «Оьрсийчохь (Делах) тешар: Коммунизмал тIаьхьа тешаран бакъонаш» цIе йолчу жайнин автор а ву иза. Маршо радиога емейлехула еллачу интервьюхь цо яздина, «динан национализм, 19-чу шарахь дош доцу хIума санна емалъйина елахь а, православин културашкахь кIорге гIиллакхаш долуш ю. Дерриг а православин динехь тешаш бу, къоман кхерамазалла, иза православин динехь дисарца доьзна ду бохучух».\nЦул сов, Тбилисера дина Iеламча Миндиашвили Бекас билгалдоккху, дукхах болчу праволсавин мозгIарша малхбузера хIума емалдар. Цо ма-аллара, «малхбузено Iиса пайхамарна дуьхьал болу некъ кечбо, уьш къамнаш хуьлчура довларна».\nБилгалдаккха деза, дукхах долчу динаша исторехь керлачух лардина, шайн динехь кIоргера бух болу а, деза гIиллакх хетта къоман деза хIума. Амма Европехь цхьаммо а сел оьгIазе ца до иза, православин керстанаша санна.\nИштта, дуьненан Малхбузенах къаьсташ ду православин дин, диктаторш болчу Iедалшна гергара юкъаметтигаш хиларца. Оьрсийчоьнах лаьцна аьлча, арахьара дуьне мостагIе ду, зе дан Iалашо йолуш ду бохург, Iедалан а, динан а цхьанабелхан ондда бух хилла лаьтта.\nБаханчу баттахь оьрсийн президента Путин Владимиран Iедало тIедожорца, арахьара, Iедалех йозуш йоцу организацеш «агенташ санна» дIаязъяла езачу хенахь а, оьсрийн патриархо Кирилла дIахьедар дира, феминизм «чIогIа кхераме хIума ду», аьлла. «Зударий шайн чу берзийна хила беза», элира цо. «Иза ишта ца хилахь,» массо хIума хIаллакьхир ду – доьзал, ур-атталла, Даймохк а».\nЖурналисто Фейгана бахарехь, Iедал авторизман новкъахь тIех гена даьллачу хенахь цуьнца килсано уллера юкъаметтигаш латторо цуьнан сий дохор ду, ларам бойъур бу. Иза карарчу хенахь Беларусехь хуьлуш ду, элира Фейгана.\nКишиневера политолого Ботан Игора бахарехь, Молдовера низамашца а догIуш, дин а, Iедал а ша шех лаьтташ делахь а, ма-дарра долу хьал нийсса бIостанехьа ду.\nБотан: «Низамашца аьттехьа а динца йоьзна йоцчу Молдовехь вайна гуш дерг хIун ду аьлча, килсано гуттар а шен дIахьедарш до Делах тешаш болчарна. Вукху агIора, Iедало тIеIаткъам бина килсанна, политикина юьстах латта аьлла. Цхьана агIора, ишта дан а гIерта килса.»\nМухха делахь а, Сербера а, Гуьржехара а меттигера килсанаш културин тIегIанехь оьрсийн килсанца уьйраш тесна елахь а, цуьнан урхаллин кIел яц. Амма Молдовера килса Москохарчу патриархийн куьйга кIел ю. Цуьнца а догIуш, дукхах ьолахь, Кремлах йоьзна ю элира Ботана.\nБотан: «Суна хетарехь, Молдовера православин килса дуьхьал хир ю пачхьалкх Европан Бертана юкъаяхарна. ХIунда аьлча, кхузара килса Москохарчу православин килсан урхаллин кIел ю. Дукха хан йоццуш, цо дIахьедар дина, Молдова оьрсийн дуьненан дакъа ду, аьлла.»\nОьрсийчоь -- президент Путин къамел деш ву Патриархаца Кириллца, Москохара килса, 05Сти2013\nГуьржийчохь а, ишта Сербехь а, Iедалша юхаетта консервативан килсан элементаш. Гуьржийчоьнан премьер-министро Иванишвили Бидзинас элира Стигалкъекъа беттан 14-чу дийнахь, «гейш а, лесбиянкаш а Гуьржийчохь бехар а бу, церан бакъонаш аю, юкъараллин царца собаре хила а дезар ду», аьлла.\nСербин премье-министро Дачич Ивицас элира, Стигалкъекъа беттан 10-чехь православин килсан мозгIаро Белградера митингехь дина дIахьедар «аьттехьа тIеэца мегар доцуш а», цара лелийнарг «уьш инквизин хенахь бехаш санна» дара, аьлла.\n«Ша цецволу» элира цо, «Везачу Далла хIун дина те, цу тайпа нах дуьненанхь шен векалш хиллал», аьлла.\nМалхбале Европера дуьненан кеп йолчу Iедалийн а, консервативан православин элементийн а къийсам беха хила тарлора. Бакъду, Грецехь, Кипрехь, Румынехь, Болгарехь а долчу масалша гойту, православи Европица дIаэр башха чолхе хIума доций, бохуш ерзайо шен материал Маршо радион корреспонденто Коалсон Роберта.


ГIадужу-бутт 21, 2021\nПолитикан а, тIеман а шпионажалла лелош хилла аьлла, Истамбулехь лаьцна арахьарчу пачхьалкхашкара ялх вахархо. Оьрсийчуьра ву виъ, Узбекистанера а, Украинера а ву цхьацца. Талламна хетарехь, Туркойчохь бехачу оппозиционерашна тIелетарш дан кечлучу цара, оьцуш хилла герз.\nHürriyet газето бина цунах лаьцна хаам, прокуратурана тIетевжина. Лецначийн цIераш а йоху ресурсо. Газетан информацица, уьш бу Оьрсийчуьра Абдулаев Iабдулла а, Ахмедов Равшан а, Расаев Беслан а, Абдулмуслимов Асланбек а, иштта Украинера а, Узбекистанера а Ефрим Игорь а, Юсупов Амир а.\nSabah газетан хаамашца, талламна хетарехь, лецнарш Оьрсийчоьнна болх беш хилла. Цаьрга кховдийначу артиклашца набахтехь даккха 15 шарера 20 шаре кхаччалц хенаш йогIу царна.\nОьрсийн векалалло а, арахьарчу гIуллакхийн министралло а цхьана а кепара хиллачух хьахош дац.\nХьалхо, меттигерчу диспорана тIетевжина, Кавказ.Реалии портало хааме даьккхира, шеконашка эгнарш бузуш бу шина стагана йинчу кIелонца аьлла: блогерна Халитов Хьасанна а, Шемарчу нохчийн цхьахйолчу жихIадхойн командирна Ажиев Рустамна а.\nГезгамашин-беттан юьххьехь Нохчийчоьнан куьйгалхочун Кадыров Рамзанан агIончана Истамбулехь тIелатарна бехкевора и шиъ. Йиттинчу Кадыровн агIончан гергарчара чIир хьейира тIаьхьо ХалитовгIарна, гарехь, нохчийн Iедалхоша гIо а лоцуш.\nГIадужу-беттан юхьхьехь дийца даьккхира Туркойчохь арахьарчу мехкийн бахархой лецарх. Царна дуьхьал леррина операци дIаяьхьира Истамбулан Къоман иччархойн организацино а, полицин терроризмаца къийсам латточу Урхалло а. Дуьйцура, шеконашкахь болчаьргара кхо тапча а, патармаш а даьхнера бохуш.


Сноуден Эдвардана цхьана шарана тхов-кIело елла Оьрсийчоьно\nМарсхьокху-бутт 01, 2013\nIамеркан Цхьаьнатоьхначу Штатийн къайлахчу сервисийн белхахо хиллачу Сноуден Эдвардана «Шереметьево» аэропортера транзитан зонера дIаваха бакъо луш долу официала документаш делла Оьрсийчоьнан федералан миграцин сервисо. Мангал-беттан 23-чу дийнахь дуьйна аэропортерчу транзитан зонехь хан текхна Сноудена, ХIонконгера Оьрсийчу вахан новкъа ваха араваьлчхьана дуьйна.\nСноуденна кехаташ даларх лаьцна хаам бира, Iамеркахочунна низамийн агIора гIо лоцуш волчу адвокато Кучерена Анатолийс.\nКучерена: «Кхерамазечу метта дIавахана иза. Аша кхетамца тIеоьцур ю аьлла хета суна и информаци. Шуна массарна а баркалла ала бохуш а вара иза. Шу кхетарг хиларх чIогIа догдохуш ву и. Кхерамазаллица доьзна хаттар, цунна чIогIа ладаме хаттар ду.»\nСноуденна цхьана шарана Оьрсийчохь тхов-кIело елла оьрсийн Iедалша.\nIамеркера CNN телевизионо билгалдаккхарца, Сноуден волу меттиг къайлаяхийтина ю.\nIамеркан Цхьаьнатоьхначу Штаташа иза бехке веш ву цо къайлаха хаамаш гIарабахарна. Иза схьавалар а доьху Вошингтоно. КIайчу ЦIенна хетарехь, Москохо Сноуденна кIелхьарволийла яларо Iамеркан а, Оьрсийчоьнан а юкъаметтигаш талхон тарло.


Стаг вен кечам беш вара аьлла, диллинчу бехкзуламан гIуллакхан гурашкахь ГIалгIайчуьра схьаваьлла 38 шо долу Боков Васамбек лацар тIечIагIдина шинарин дийнахь Гуьржийчоьнан пачхьалкхан кхерамзаллан урхалло (СГБ). "Свобода" Радионо яздо, цкъачунна Боковна дуьхьал даьккхинарг ду: харц документаш кечдар а, царех пайдаэцар а бохуш. Хьалхо дийцира, шо хьалха йоьдучу эфирехь Оьрсийчоьнан президентах лаьцна маьттаза къамел динчу гуьржийн журналистана Боковс кIело кечъеш хилла куц ду бохуш.\nКарарчу беттан 15-чохь, оршотан дийнахь, оппозицин "Мтавари архи" ("Коьрта канал")телеканалан инарла директоро Гварамия Никас леррина гулйинчу брифингехь дIахьедира: шегахь йолчу информацица, телеканалан журналисто Габуния Георгийс Путин Владимирх аьлла дешнаш бахьана долуш, цунна бекхам бан веана хилла Боков Васамбек аьлла. Ткъа иза вен хьажийнарг Нохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Рамзан ву аьлла, дIакхайкхийра Гварамияс.\nЖурналист Габуния Георгий вен кечам беш хиларх информаци я тIечIагIъе, я и бакъ дац ала бохуш, Гварамия Никас масийттаза Iедалхошна тIедиллича, СГБ-н сайтехь зорбане даьккхира, Боков Васамбек дIалацарх дIахьедар.\nЭххар а хIиллане ала тарлучу шайн хаамехь СГБ-но Оьрсийчоьнан вахархо лацарх иштта яздинера: "Боков Васамбек лаьцна, цул тIаьхьа Тбилиссерчу кхело шина баттана чохь вуьтуш сацамбина, цо харц документаш дахарна а, уьш шегахь латторна. Иза лацар нисделла стаг вен кхайкхор толлучу гIуллакхан гурашкахь. Боков лацарца юкъахдаьккхина кхин а доккха зулам", - аьлла, билгалдаьккхина къайлахчу сервисаша шайн информацехь. Габуния Георгийн цIе оцу хаамехь яьккхина яц цкъа а.\nГучудаьлла иштта, гуьржийн къайлаху сервисаша дукха хенахь дуьйна терго латтош хилар, шайн шеконашка воьжначу стагана тIехь, цаьргахь кхелера бакъо хилла цо телефонехула а, шен петарахь а дечу къамелашка ладегIа елла. Оцу тIехула аьтто баьлла церан Боков лаца а, цIена доцу кехаташца лелаш хилла иза аьлла, бехкеван а.\nКхузахь къаьсташ дац, стаг вен кечам беш вара аьлла, бехке стенна ца вина Боков. СГБ-но кхайкхам бина шайн дIахьедарехь, оцу гIуллакхаца интерес мел йолчуьнга "билггал хууш йолу а, я бух боцу информаци ца яржош хилахьара шу, дIахьочу талламашна новкъарло ца еш" аьлла.\nКху исторехь кхин а цхьа хаттар ду - Путин сийсазвина журналист вен кечлуш хилла аьлла, оперативан информаци кечъярехь Украинан къайлахчу сервисийн рол. СГБ-н хаамехь юккъехула хьахийна ду "Интерполехула дуьненаюкъара цхьаьнагIуллакхдар" аьлла.\nСвобода Радиога Гварамия Никас дийцарехь, Боков Васамбек лаьттинчу "Кадыров Рамзанан гонерчу нохчийн тобанех" лаьцна хаамаш, Украинера кхаьчна Гуьржийчу, амма журналисташка а, "Коьртачу каналан" куьйгалле а цунах лаьцна хаийтина Гуьржийчоьнан ницкъаллийн структурашкарчу хьостано.\n"Габуния Георгийна кхерам латтар билггал бакъ ду. Дера дуьхьал тоьшаллаш дац соьгахь, делахьара ас уьш Iорадохур дара, амма сан карахь долчо, Габуния Георгийна кIело еш хилла аьлла, тIечIагIдан бакъо юьту суна. ГIуллакх дIадоладалар Украинера схьа ду. Гуьржийчоьнан къайлахчу сервисаша талламаш болийна, амма цхьа дог ца догIуш, цхьа а шовкъ йоцуш. Эххар а Оьрсийчоьнан вахархо лаца дийзира церан, стаг вен кечам беш хилла волу".\nШеко яц Гварамия Никан, юкъахдаьккхина зулам вовшахтоьхнарг мила хилла бохучух.\n"Тхоьгарчу инормацица, Кадыров Рамзан ву иза", - боху цо.\nОьрсийчоьнан вахархо Габуния Георгий вен кечлуш хилла боху верси гуьржийн къайлахчу сервисаша "дог ца догIуш" толлуш ю стенна хета хьуна аьлла, Свобода Радионо шега хаьттича, иштта жоп ло Гварамияс:\n"Дуьненчуьрчу массо а демократин пачхьалкхашна а санна, Оьрсийчоьнан къайлаха сервисаш мостагIе ца хета Гуьржийчоьнна".\nГварамия тешна ву, Немцов Борис а, Политковская Анна а юьйш санна, Кадыров Рамзан "Путинан лаам кхочушбеш вара" аьлла.\n"Коьртачу каналан" директора бахарехь, карарчу заманчохь Габуния телеканалан хадархоша Iалашвеш ву.\nМасех кIира хьаха Гуьржийчу веана Боков Васамбек ПIаьнказахь вехаш хилла харц кехаташца. Иза лаьцначул тIаьхьа цуьнан цIийнах хьоьвсинера СГБ-н спецназ, амма шеконе цхьа а хIума карийна яц.\nПIаьнказарчу нохчаша аьлла журналисташка, шайн хьаша "Нохчийчуьра ведда веана вара Кадыров Рамзанца барт ийгIина", "Гуьржийчохь цхьа а вен Iалашо яцара цуьнан" аьлла.\nТкъа ша Габуния Георгий а тешна ву, стохка Путин Владимирх лаьцна ша аьлла дешнаш бахьана долуш, шена бекхам бан арабевлла аьлла. Ша аьллачунна дохко ца ваьлла ша боху цо, шегара даьлларг а нийса лору цо, хIунда аьлча, Оьрсийчоьнан президент "Гуьржийчоьнан мостагI" волу дела.\n2019-чу шеран аьхка "Рустави-2" телеканалехь эфир хьош, Путин Владимирах лаьцна маьттазчу маттахь вистхилира Габуния. ХIетахь доладелира цунна кхерамаш тийсар.\nТелекомпанин гIишлона хьалха акци дIаяьхьира, журналистера даьллачунна эргIадбахначу Тбилиссин бахархоша.\nБехк биллира журналистана Гуьржийчоьнан Iедалхоша а, иштта, пачхьалкхан хиллачу президенто Саакашвили Михаила а цхьана.\nЦхьана ханна эфирашка ца вуьтура Габуния, амма хье ца луш юхавеара иза ша болх беш хиллачу "Рустави-2" телеканале. Цул тIаьхьа инарла директорца Гварамия Никаца керла телекомпани кхоьллира. Цигахь болх беш ву иза карарчу хенахь а.\nШайн вахархо дIалацарх цкъачунна цхьана а кепара дIахьедар дина дац Оьрсийчоьнан Iедалша.


Эшарий те церан дуьхьа яла, Наташа?..\nНохчийчоь - Саратова Хеда, бакъонашларъярхо. 30Тов2010\nДиъ шо кхаьчна нохчийн бакъонашларъярхо, «Мемориал» юкъарлонан белхахо, журналист Эстемирова Наташа йийна. Тахана а къастийна дац мила ву бехке, хьанна эшна и майра стаг ен. Официало яржийна верси бакъ хеташ вац наггахь а я Нохчийчохь а, я Оьрсийчохь а...\nЭстемирова Наталья йийнарш лахар сацийна аьлла, хаам баьржира деношкахь. Оцу хьокъехькъамел динера «Мемориалан» куьйгалхойх волчу Черкасов Александра.\nЦо бахарехь, талламхо гIоьртинера бакъонашларъярхо йийна нах нохчийн низамхошлахь карон. Иза хIинца дIасацийна Iедалша, бохура Черкасовс.\nАмма талламан комитето сихонца жоп делла, деа шаре баьлла болу и таллам сацонза дIахьош бу, аьлла.\nЭстемирвоа Наталья ерна бехке ву аьлла, тIемало Башаев Олхазар вийца ваьккхира масех шо хьалха. Ткъа цунах теша бух бац нехан. Зерхоша ДНК-тесташ йинера бакъонашларъярхо йийна меттехь карийначу тоьшаллашца а дустуш. Амм уьш а, кхидолу тоьшааш а хIаллак дина. Иза ларамза дина дац, боху «Мемориалан» лидерша а, Эстемирова Наташица цхьана болх бинчу кхечу цуьнан накъосташа а.\nБакъогнашларъярхочо Саратова Хедас шена талламчаша дуьйцучуьнга ладогIа а ца лаьа элира Маршо Радиога.\nСаратова: «Талламо бен болх, цара интернете йоху материалаш еша а дог ца догIу. Цара дуьйцург дош доцийла сайна хаьан дела. БашаевгIара йийний, "иза дарий", "важа дарий", бохуш, дуьйцу хIуманаш тIаьхьа кхиа лууш дуьйцуш дац. Наташин накъостий ду бохуш долчу тхан дегнаш чохь Iаткъам лаьтта тхайн хIума а дан аьтто бацарна».\nТахана бакъонашларъярхойн аьтто бац Эстемирова Наташин а, и санна эгначийн а сий дан. Мацца а цкъа, шайн йиш хир ю церан хьакъ ма-дду сийдан, теша Саратова Хеда.\nСаратова: «Оха кхайкхош ца леладахь а, дитт доьгIна а, тIулг биллина а, иза мичахь ду а ца олуш, хIума до. Дала мукъалахь, цхьа де хир ду, Наташа а, и санна дахаран некъах дIахаьддарш а базбан аьтто болуш. И хан йогIур ю аьлла, чIогIа тешна ю со».\nЭстемирова Натальийца ехха цхьана лелла, белхаш бина йолчу Саратова Хедина тахана а диц ца ло иза йийна де. Шега цуьнан йоIа диъ шо хьалха телефон тоьхча, сингаттам боьссира шена тIе, элира цо.\nСаратова: «Селхана Iуьйрана 11 сахьт даьлча дуьйна дагаоьхуш Iийна со цуьнан йоIа соьга телефон тохар: Хеда, мамин ший а телефон дIаяйъина ма ю, хьуна ца хаьа иза мичахь ю, аьлла. Диъ шо хьовха, кхин а итт шо далахь а и сингаттам дIабер бац тхоьгара. Иза дика накъост яра, дика агIо бара. Дала бекхам бойла иза диначарна..».\nНохчашна йицъелла те Наташа?


ПолонкоевгIар хьакхалуш хила мега Кадыровн гонах - Оьрсийчуьра зорбан гIирсаш\nГIалгIайчуьрчу экстремизмана духьало йон центран хьаькам Эльджаркиев ИбраьхIим а, цуьнан ваша Ахьмад а верна кхоьллинчу бехктакхаман гIуллакхан фигуранташ хьакхалуш хила мега Нохчийчоьнан куьйгалхочун Кадыров Рамзанан гонах, язо URA.RU хаамийн агенталло.\nХьахийнарг ду Iаткъаме ПолонкоевгIера тайпа. Церан векалш бу Оьрсийчоьнан Талламан комитето лецнарш.\nГIуран-беттан 6-хь Оьрсийчоьнан талламан комитето дIакхайкхийра Москвахь совдегар, ГIалгIайчуьра схьаваьлла Полонкоев Хьасан лаьцна аьлла.\nТалламхойн версица, иза декъа хилла Эльджаркиев а, цуьнан ваша а верна. Талламхоша арахецначу видео тIехь гуш ду ницкъаллин структурийн белхахоша шайн белхан машенара охьавосиийна Полонкоев леван вуьгуш хилар.\n"Московский комсомолец" газето яздарехь, Москвахь лаьцна Полонкоевн ваша Аслан а. Иза хьакхалуш ву боху Кадыровх а, цуьнан накъостех а.\nЦу газето чIагIдарехь, социалан машанашкахь дуккха а сурташ ду Полонкоев Хьасанан вешин кIентан агIонашкахь Оьрсийчоьнан турпалхочуьнца Даудов Мохьмадца маракхетта даьхна.\nЦул сов "Московский комсомолец" газето, ПолонкоевгIеран юьртахошна тIе а тевжаш, яздо, Аслан гергара юкъаметтигаш лелош вара Кадыровн накъост волчу Даудовца бохуш.\nНохчийчоьнан куьйгалхочун зорбан секретар Каримов Iаьлви реза ца хилира "Э" центран куьйгалхо вер толлучу бехктакхаман гIуллакхан фигуранташ хьакхалуш хила мега Нохчийчоьнан куьйгалхочун Кадыров гонах бохучун комментари ян, яздо URA.RU агенталло.