Башкирский Язык За 25 Уроков. Хисамитдинова Ф.Г. | PDF\nБашкирский Язык За 25 Уроков. Хисамитдинова Ф.Г.\nНастоящее электронное издание "Башкирский язык за 25 уроков", подготовлено на основе открытой публикации онлайн-учебника "Башкирский язык" Хисамитдиновой Ф.Г.на сайте «Башкорт теле»: http://www.tel.bashqort.com/ . В состав книги не вошёл пока ещё не опубликованный на сайте раздел «Краткая грамматика». Для оформления учебника использованы модифицированные (без нарушения авторских прав производителей) шрифты «Bashkortostan» из комплекта «Сто шрифтфайлов True Type для башкирского языка».\nСохранитьСохранить «Башкирский Язык За 25 Уроков. Хисамитдинова Ф.Г.» для последующего чтения\n2 просмотров158 страниц\nB2-C1 Subjunctive Mood\n5 Кл. к.р. По Рус. Яз. Состав Слова\nBukhvalova i Dr UCh POSOBIE Dlya Bakalavrov 09 2016\nУДК М.Р. Валиева _ ПРОИСХОЖДЕНИЕ ФОНЕТИЧЕСКИХ СООТВЕТСТВИЙ Р_ Р, Ҙ _ Р, Й _ Р В БАШКИРСКОМ ЯЗЫКЕ\nправила чтения pdf.pdf\nNarodnaya Lingvistika v Russkih Poslovitsah i Pogovorkah\nЗональное распределение PickPoi.xlsx\nАхмедьянов Р.А., Ахмедьянова И.Р. Серия «Учебная литература» Электронное\nиздание ДИНИЛ «Интеллектуальный полигон», Екатеринбург, 2011.\nНастоящее электронное издание "Башкирский язык за 25 уроков", подготовлено на\nоснове открытой публикации онлайн-учебника "Башкирский язык" Хисамитдиновой Ф.Г.\nна сайте «Башкорт теле»: http://www.tel.bashqort.com/ . В состав книги не вошёл пока ещё\nне опубликованный на сайте раздел «Краткая грамматика».\nДля оформления учебника использованы модифицированные (без нарушения\nавторских прав производителей) шрифты «Bashkortostan» из комплекта «Сто шрифт-\nфайлов True Type для башкирского языка», выложенные на сайте «Интеллектуальный\nполигон»: http://intellpol.narod.ru/ . Шрифты «быстрого приготовления», конечно же,\nобладают некоторыми недостатками, но всё-таки позволяют получать достаточно\nХисамитдинова Фирдаус Гильмитдиновна – директор Института истории, языка\nи литературы Уфимского научного центра РАН, доктор филологических наук, профессор.\nФирдаус Гильмитдиновна Хисамитдинова родилась 1 января 1950 г. в д. Рахметово\nАбзелиловского района Башкортостана. В 1970 г., успешно окончив Белорецкое\nпедагогическое училище, она поступила на филологический факультет Башкирского\nгосударственного педагогического института. В 1976 г. поступила в аспирантуру\nИнститута языкознания АН СССР. В 1980 г. защитила кандидатскую диссертацию, в\n1993 г. защитила докторскую диссертацию, получила звание профессора.\nВ Институте истории, языка и литературы с перерывом работает с 1978 года.\nОпубликовала около 200 научных и научно-методических трудов, монографий, словарей,\nучебных пособий, учебников, хрестоматий, программ и статей.\nЦентральное место в научных исследованиях Ф.Г. Хисамитдиновой занимают\nпроблемы исторической фонетики, ономастики, мифологии, этнолингвистики и методики\nпреподавания башкирского языка для русскоязычной аудитории, истории и культуры\nНаучная новизна исследований Ф.Г. Хисамитдиновой заключается в том, что:\n• впервые проанализированы и установлены основные этапы формирования\nойконимической системы башкирского языка;\n• впервые в тесной связи с этнической историей башкир описаны специфические\nконсонантные сочетания башкирского языка;\n• разработана концепция и методика преподавания башкирского языка для\nрусскоязычной аудитории, истории и культуры Башкортостана;\n• разработаны основы изучения башкирского языка в тесной связи с народной\nС результатами своих исследований Ф.Г. Хисамитдинова регулярно выступает на\nнаучных форумах, в том числе и на международных. В частности, с научными докладами\nона выступила на 33, 34, 35, 37, 40, 44 сессиях Постоянной интернациональной\nалтаистической конференции – ПИАК (Будапешт – 1990, Берлин – 1991, Алма-Ата – 1993,\nФранция, Шантилли – 1994, Германия, Бонн – 2001, Турция, Анкара - 2003);\nМеждународной конференции по шаманизму (Япония, Нара – 1996 г.); III\nМеждународном конгрессе тюркологов (Турция, Анкара – 1996 г.); III Международной\nтюркологической конференции (Азербайджан, Баку – 2000). VI Всевенгерском\nмеждународном конгрессе «Венгры и Восток» (Будапешт, 2004) и др.\nНаучная оценка трудов Ф.Г. Хисамитдиновой получила отражение в\nмногочисленных рецензиях, отзывах и обзорных статьях.\nНаучно-исследовательскую деятельность Ф. Г. Хисамитдинова успешно сочетает с\nнаучно-организационной и научно-педагогической работой. Ею разработаны вузовские\nкурсы по истории башкирского языка, фонетике, введению в тюркологию, введению в\nязыкознание. Подготовлены и изданы учебно-методические комплексы по «Истории\nбашкирского языка» (Уфа, 1989), «Практикум по истории башкирского языка и введению\nв тюркологию» (Уфа, 1992), «Введение в языкознание» (Сибай, 1999).\nФ.Г. Хисамитдинова подготовила 9 кандидатов наук, является научным\nруководителем 4 аспирантов.\nВ общественной деятельности Ф.Г. Хисамитдиновой следует отметить работу на\nпосту Председателя Союза женщин РБ (1996-1998 гг.), Общества башкирских женщин\n(200-2004 гг.), депутата Госсобрания - Курултая РБ (1994-1999 гг.).\nОсновные труды Ф.Г. Хисамитдиновой:\n1. История башкирского языка: Материалы по исторической фонетике: Монография /\nБашГПИ. Уфа, 1989. 96 с.\n2. Башкирский язык для начинающих: Учебное пособие. Уфа: Башкнигоиздат, 1991.\n144 с. (соавт. З. Я. Шарипова, В. И. Хажин).\n3. Башкирская ойконимия XVI-XIX вв.: Монография. Уфа: Башкнигоиздат, 1991.\n4. Родной Башкортостан: Учебное пособие. Уфа: Сонико, 1992. 304 с. (соавт. З. Я.\nШарипова, Л. И. Нагаева).\n5. “A tuznek mondom!” (A Baskir nepi orvoslas magikus elemeinek mai rendszere):\nмонография. Budapest, 1997. 156 p. (соавт. Торма Йожеф).\n6. История и культура Башкортостана: Хрестоматия. Москва: Изд-во «МДС», 1997.\n548 с. (соавт. З. Я. Шарипова и Л. И. Нагаева).\n7. О выполнении «Программы развития образования Республики Башкортостан на\n1993-1998 гг.» и задачах образования на 1999-2003 гг. (проект концепции). Уфа,\n1998. 91 с.\n8. Введение в языкознание. Учебное пособие /Сибайский институт БГУ. Сибай, 1999.\n146 с. (соавт. Р. Г. Закирова).\n9. Башкирский язык? Пожалуйста! Учебное пособие. Уфа: Китап, 2000. 248 с. (соавт.\nЗ. Г. Ураксин, М. Эрсен-Раш).\n10. Башкирская мифология. Словарь-справочник. Уфа; Гилем, 2002. 125 с. (на\n11. Мой башкирский язык. От 7 до 10. Учебное пособие. Уфа: Китап, 2002. 294 с.\n(соавт. Н. И. Асадуллина).\n12. Башкирский язык для малышей. Учебное пособие. Уфа: Башкирская энциклопедия,\n2002. 153 с.\n13. Башкиры. М.: Голос-Пресс, 2003. 575 с. (соавт З. Г. Ураксин).\nПо материалам сайта http://www.ufaras.ru/\nраздел «Галерея учёных»\nИНЕШ ҺҮҘ – ПРЕДИСЛОВИЕ\nВ нашей республике проживают представители более ста национальностей. Язык\nкаждого народа защищен Конституцией Российской Федерации, Конституцией\nРеспублики Башкортостан, Законом РФ «О языках народов РФ», Законом РБ «О языках\nнародов Республики Башкортостан». Этими же законами определены и государственные\nязыки. Таковым в Российской Федерации является русский язык. В Башкортостане же два\nгосударственных языка – русский как государственный язык РФ и башкирский как язык\nбашкирской нации, реализовавшей свое право на самоопределение. Придание\nгосударственного статуса башкирскому языку не противоречит ни Конституции РФ, ни\nЗакону РФ «О языках народов РФ». В частности, в главе 1 статье 3 § 3 российского закона\nо языках отмечено, что республики в составе РФ могут устанавливать статус\nгосударственного языка республики в составе РФ.\nРусский язык и как государственный, и как родной в Башкортостане имеет\nпрочные позиции. Его знает каждый житель республики. К сожалению, позиции второго\nгосударственного языка – башкирского не столь прочны, несмотря на введение его\nизучения в школах и других учебных заведениях республики. Между тем,\nгосударственный статус башкирского языка вызывает необходимость его знания всем\nнаселением, проживающим на территории РБ. Для обучения любому языку необходимы\nучебники, учебные пособия, самоучители, разговорники. В последние годы в республике\nиздано множество учебников башкирского языка для русскоязычных школ, выпущены\nпрограммы, словари, методические разработки, пособия для широкого круга людей,\nжелающих изучить башкирский язык. В результате есть и некоторые успехи в обучении\nбашкирскому языку. Этому способствовало не только лингвометодическое обеспечение\nобучения и изучения башкирского языка, но и рост самосознания у башкир, проявление\nуважения к истории и культуре Башкортостана, башкир у небашкирского населения\nреспублики. Что же касаемся лингвометодического обеспечения процесса обучения\nбашкирскому языку, то количество, к сожалению, пока не переросло в качество. Во\nмногих учебниках основным принципом обучения башкирскому языку остается\nграмматический принцип и вместо обучения говорению изучаются грамматические\nправила, разрозненные слова. Лишь в последние годы под влиянием современных методов\nобучения иностранным языкам появились учебные пособия, построенные на\nкоммуникативном методе, который предполагает обучение не только чтению, но и\nговорению на башкирском языке.\nДанное учебное пособие является одной из попыток автора помочь в изучении\nбашкирского языка, не заучивая сложные грамматические правила и громадный\nлексический материал, что обеспечивается ситуативно-тематическим подбором языкового\nматериала и особым отношением к лексическому и грамматическому материалу, при\nкотором каждый урок является продолжением предыдущего как по словарному составу,\nтак и по грамматическим формам, которые вводятся в уроки с постепенным\nнаращиванием. Безусловно, такой подход к изучаемому материалу, многочисленные\nдиалоги, тексты, различные типы упражнений, формы проверок усвоения материала,\nбогатый лингвострановедческий и общекультурный материал будут способствовать\nбыстрому усвоению башкирского языка и вы, дорогие друзья, заговорите по-башкирски!\nДля облегчения изучения башкирского языка, усвоения мелодики башкирской речи\nк учебному пособию прилагается компакт-диск с записью наиболее важных фрагментов\nкаждого урока. Озвученный материал отмечен соответствующим значком. С 1 по 5 урок\nматериал представлен на башкирском и русском языках. С 6 урока переводы даны не ко\nБЕРЕНСЕ ДӘРЕС – УРОК ПЕРВЫЙ\nБашҡорт теленең үҙенсәлектәре\nҠаяларға тиңләмәйем – бөйөкһөң һин,\nВ башкирском языке 42 буквы.\n9 букв (ө, ү, ә, ғ, ҙ, ҡ, ң, ҫ, һ) обозначают специфические башкирские звуки.\nГласные башкирского языка по твердости и мягкости составляют пары: (а – ә, у –\nү, о – ө, ы – е)\nТолько звук «и» не имеет своей пары.\nВ башкирском языке специфические согласные имеют свои пары, отличающиеся\nспособом или методом образования: г – ғ, з – ҙ, к – ҡ, н – ң, с – ҫ, х – һ.\nСловесное ударение в башкирском языке всегда стремится на последний слог:\nурм(а)н – урманс(ы) – урмандарғ(а).\nПо морфологическому строю башкирский язык относится к агглютинативным\nязыкам, т. е. к неизменяющемуся корню друг за другом в определенном порядке\nприсоединяются различные аффиксы:\nбала + лар\nбала + лар + ы\nбала + лар + ы + быҙ\nбала + лар + ы + быҙ + ға\nВсе аффиксы, частицы башкирского языка имеют твердый и мягкий варианта\nатай – атай + ҙар – атайҙар + ға\nәсәй – әсәй + ҙәр – әсәйҙәр + гә\nКорень в башкирском языке при словообразовании никогда не изменяется.\nбаш – башлы, башлау, башланғыс, башһыҙ, башкиҫәр, башлыҡ, баш-күҙ, баш-аяҡ и\nВ башкирском языке нет категории рода. Родовые понятия передаются только\nүгеҙ быҙау – бычок\nорғасы быҙау – телка\nарлан эт – кобель\nкәнтәй эт – сука\nВ башкирском языке есть категория принадлежности, которая передается с\nпомощью особых окончаний, добавляемых к именам существительным.\nбала+м – мой ребенок\nбала + ң – твой ребенок\nбала + һы – его (ее) ребенок\nВ башкирском языке нет впереди стоящих предлогов, как в русском. Вместо них\nупотребляются послелоги или окончания.\nбаш. яз. рус. яз.\nәсәй менән – с мамой\nөй аша – через дом\nкеше өсөн – для человека\nөҫтәлдә – на столе\nөҫтәлдән – со стола\nөҫтәлгә – на стол\nӨфөнән – из Уфы\nӨфөгә – в Уфу\nПредложения на башкирском языке обычно начинаются с подлежащего и\nМин китәм. – Я ухожу/ уезжаю.\nМин ҡалаға китәм. – Я поеду в город.\nСравните алфавиты башкирского и русского языков. Найдите отличия.\nСравните грамматики башкирского и русского языков. Найдите отличия.\nИКЕНСЕ ДӘРЕС – УРОК ВТОРОЙ\nҺаумыһығыҙ, мин —Азат!\nЗдравствуйте, я – Азат!\nҺаумыһығыҙ! – Здравствуйте!\nһаумы! – Здравствуй!\nСәләм! – Привет!\n— Һаумыһығыҙ, Азат! – Здравствуйте, Азат!\n— Һаумыһығыҙ, Айгөл! – Здравствуйте, Айгуль!\n— һаумыһығыҙ, Дима! – Здравствуйте, Дима!\n— һаумы, Антон! – Здравствуй, Антон!\n— Һаумы, Гүзәл! – Здравствуй, Гузель!\n— Һаумы, Әлиә! – Здравствуй, Алия!\n— Сәләм, Тимур! – Привет, Тимур!\n— Сәләм, Нур! – Привет, Нур!\n— Сәләм, Оля! – Привет, Оля!\nХәйерле иртә! – Доброе утро!\nХәйерле көн! – Добрый день!\nХәйерле кис! – Добрый вечер!\nатай – папа, отец\nәсәй – мама, мать\n— Хәйерле иртә, Алмас! – Доброе утро, Алмас!\n— Хәйерле көн, Юлия! – Добрый день, Юлия!\n— Хәйерле кис, атай! – Добрый вечер, папа!\n3. Местоимения: мин – я, һин – ты, ул – он (она, оно).\nМин – Марат. – Я – Марат.\nМин – Алёна. – Я – Алёна.\nМин – Әлфиә. – Я – Альфия.\nһин – Александр. – Ты – Александр.\nҺин – Нәсимә. – Ты – Насима.\nҺин – Роза. – Ты – Роза.\nУл – Азамат. – Он – Азамат.\nУл – Зөлфиә. – Она – Зульфия.\nҺаумыһығыҙ, мин – Азат! – Здравствуйте, я – Азат!\nСәләм, мин – Азат! – Привет, я – Азат!\nМин бик шат! – Я очень рад (рада)!\nМин дә! – Я тоже!\n— Мин – Илгиз. – Я – Ильгиз.\n— Мин – Алма. – Я – Алма.\n— Мин бик шат! – Я очень рад!\n— Мин дә! – Я тоже!\n— Мин – Кәримә. – Я – Карима.\n— Мин – Кәрим. – Я – Карим.\n— Мин бик шат! – Я очень рада!\n— Мин – Зилә Моратовна. – Я – Зиля Муратовна.\n— Мин – Айнур Шәрипов. – Я – Айнур Шарипов.\n— Мин – Гөлшат Әмирова. – Я – Гульшат Амирова.\n— Мин – Борис Иванов. – Я – Борис Иванов.\n— Мин дә шат! – Я тоже рада!\n— Мин дә шат, Зилә Моратовна! – Я тоже рад, Зиля Муратовна!\n5. Был – это, эта, этот, эти\nБыл – Оксана. – Это Оксана.\nБыл – рокер. – Это – рокер.\nБыл – байкер. – Это – байкер.\nБыл – Әхәт. – Это – Ахат.\nБыл – панк. – Это – панк.\nБыл – хакер. – Это – хакер.\n6. бар – есть, юҡ – нет, эйе – да\nИгорь бар. – Игорь есть.\nИршат юҡ. – Иршата нет.\n7. -мы/-ме – вопросительная частица.\n— Айгөл бармы? – Айгуль есть?\n— Бар. – Есть.\n— Денис бармы? – Денис есть?\n— Юлай бармы? – Юлай есть?\n— Юҡ. – Нет.\n— Салауат бармы? – Салават есть?\n— Булат бармы? – Булат есть?\n— Булат юҡ. – Булата нет.\n— Был Рәйләме? – Это Райля?\n— Рәйлә. – Райля.\n— Был Рәмиләме? – Это Рамиля?\n— Рәмилә. – Рамиля.\n— Был Юрамы? – Это Юра?\n— Юра. – Юра.\n— Был рокермы? – Это рокер?\n— Был репермы? – Это репер?\n— Был Әнисәме? – Это Аниса?\n— Был магазинмы? – Это магазин?\n— Эйе. – Да.\n— Был Юлиямы? – Это Юлия?\n— Был байкермы? – Это байкер?\n— Был Рөстәмме? – Это Рустем\n— Эйе, Рөстәм. – Да, Рустем.\n— Был почтамы? – Это почта?\n— Эйе, почта. – Да, почта.\n— Был рокмы? – Это рок\n— Эйе, рок. – Да, рок.\n— Был Динәме? – Это Дина\n— Эйе, был Динә. —Да, это Дина.\n— Был дискетмы? – Это дискета?\n— Эйе, был дискет. – Да, это дискета.\n— Был Әмирме? – Это Амир?\n— Эйе, был Әмир. – Да, это Амир.\nМинме? – Я?\nҺинме? – Ты?\nУлмы? – Он (она)?\n— Һин Антонмы? – Ты Антон?\n— Антон. – Антон.\n— Һин Әсмәме? – Ты Асма?\n— Әсмә. —Асма\n— Һин рокермы? – Ты рокер?\n— һин Нурмы? – Ты Нур?\n— Һин Элиәме? – Ты Алия?\n— Эйе, Әлиә. – Да, Алия.\n— һин Настямы? – Ты Настя?\n— Эйе, мин – Настя. – Да, я – Настя.\n— Ул байкермы? – Он байкер?\n— Ул Андреймы? – Он Андрей?\n— Эйе, Андрей. – Да, Андрей.\n— Ул хакермы? – Он хакер?\n— Эйе, ул – хакер. – Да, он – хакер\n— Һин Уралмы? – Ты Урал?\n— Минме? – Я?\n— Һин. – Ты.\n— Эйе, Урал. – Да, Урал.\n— Был һинме? – Это ты?\n— Эйе, мин. – Да, я.\n— Ул Айҙармы? – Это Айдар?\n— Улмы? – Он?\n— Ул. – Он.\n— Эйе, Айҙар. – Да, Айдар.\n— Һин Айсармы? – Ты Айсар?\n— Юҡ, мин – Айҙар. – Нет, я – Айдар.\n— һинме Аня? – Ты Аня?\n— һин! – Ты!\n— Юҡ, мин – Оля. – Нет, я – Оля.\n— Ул Димме? – Он Дим?\n— Юҡ, ул – Шамил. – Нет, он – Шамиль.\n9. ә – а (союз)\n— Мин – Ринат. Ә был – Рәшит. – Я – Ринат. А это – Рашит.\n— Мин – Сергей. Ә был – Дарья. – Я – Сергей. А это – Дарья.\n— Мин – аспирант. Ә был – студент. – Я – аспирант. А это – студент.\n— Мин – Ирек. Был – Сафия. – Я – Ирик. Это – Сафия.\nӘ һин Гөлназмы? А ты Гульназ?\n— Гөлназ. – Гульназ.\n— Мин – Борис. Ә ул – Лена. – Я – Борис. А она – Лена.\nҺин Денисмы? Ты Денис?\n— Эйе, мин – Денис. – Да, я – Денис,\n— Мин – Вадим. Был – Зөһрә. – Я – Вадим. Это – Зухра.\nУл – Зарема. Ә һин Артурмы? Она – Зарема. А ты Артур?\n— Юҡ. Мин – Искәндәр. – Нет. Я – Искандер.\n10. түгел – не, нет!\n— Һин Таһирмы? – Ты Тагир?\n— Түгел. – Нет.\n— Һин студентмы? – Ты студент?\n— Ул Алисамы? – Она Алиса?\n— Түгел, ул – Алена. – Нет, она – Алена.\n— Был Ғәлиәме? – Это Галия?\n— Юҡ, Ғәлиә түгел. – Нет, не Галия.\n— Һин Шәүрәме? – Ты Шаура?\n— Минме? Түгел! – Я? Нет!\n— Был институтмы? – Это институт?\n— Түгел. Был колледж. – Нет. Это колледж.\n— Һин Ришатмы? – Ты Ришат?\n— Юҡ, Ришат түгел, мин – Рәмис. – Нет, не Ришат, я – Рамис.\n— Ул Батырмы? – Он Батыр?\n— Улмы? Юҡ, Батыр түгел. – Он? Нет, не Батыр.\n— Ул рокермы? – Он рокер?\n— Юҡ, ул рокер түгел, ул – дайвер. – Нет, он не рокер, он – дайвер.\nҒәфү ит! – Извини! Ғәфү итегеҙ! – Извините!\nМестоимения беҙ – мы, һеҙ – вы, улар – они.\n— Ғәфү ит, һин Әнисәме? – Извини, ты Аниса?\n— Эйе. – Да\n— Ғәфү ит, һин Айбулатмы? – Извини, ты Айбулат?\n— Эйе, Айбулат. – Да, Айбулат.\n— Ғәфү ит, һин Иванмы? – Извини, ты Иван?\n— Ғәфү ит, һин Азалиямы? – Извини, ты Азалия?\n— Ғәфү ит, һин дайвермы? – Извини, ты дайвер?\n— Юҡ, мин – попер. – Нет, я – попер.\n— Ғәфү итегеҙ, һеҙ Рабиғамы? – Извините, Вы Рабига?\n— Ғәфү итегеҙ, һеҙ Тимурмы? – Извините, Вы Тимур?\n— Ғәфү итегеҙ, һеҙ Фәритме? – Извините, Вы Фарит?\n— Ғәфү итегеҙ, Һеҙ студентмы? – Извините, Вы студент?\n— Юҡ, студент түгел. – Нет, не студент.\n— Ғәфү итегеҙ, Һеҙ инженермы? – Извините, Вы инженер?\n— Эйе, инженер. – Да, инженер.\n12. Аффиксы множественного числа -лар/-ләр, -тар/-тәр, -дар/-дәр, -ҙар/-ҙәр.\nдиректор – директорҙар\nстудент – студенттар\nАнна – Анналар\nАйгөл – Айгөлдәр\nӘсмә – Әсмәләр\nмагазин – магазиндар\nӘхәт – Әхәттәр\nӘнүр – Әнүрҙәр\nБеҙ студенттар. – Мы студенты.\nҺеҙ студенттар. – Вы студенты.\nУлар студенттар. – Они студенты.\nБеҙ банкирҙар. – Мы банкиры,\nһеҙ банкирҙар. – Вы банкиры.\nУлар банкирҙар. – Они банкиры.\nВо множественном числе употребляются аффиксы: после гласных звуков\n--лар/-ләр; после л, м, н,ң,з —дар/-дәр; после глухих согласных —тар/-тәр после и, й,\nу, ү, р, ҙ – -ҙар/-ҙәр,\nпрофессор – профессорҙар\nһау булығыҙ! – До свидания!\nһау бул! – До свидания!\nһау бул! – Будь здоров!\nһау булығыҙ! – Будьте здоровы!\nИҫән булығыҙ! – До свидания!\nИҫән бул! – До свидания!\nИҫән бул! – Будь здоров\nИҫән булығыҙ! – Будьте здоровы\nҺау бул, әсәй! – До свидания, мама!\nҺау бул, атай! – До свидания, папа!\nҺау булығыҙ, Алһыу, Раушания! – До свидания, Алсу, Раушания!\nИҫән бул, Марс! – До свидания, Марс!\nИҫән бул, Юра! – До свидания, Юра!\nИҫән бул, Гөлнара! – До свидания, Гульнара!\nИҫән булығыҙ, Марс, Юра, Гөлнара! – До свидания, Марс, Юра, Гульнара!\nХушығыҙ! – Прощайте!\nХуш, Сережа! – Прощай, Сережа!\nХуш, Мария! – Прощай, Мария!\nХушығыҙ, студенттар! – Прощайте, студенты!\nМИН – ҠУЯН.\nТанышайыҡ, мин – ҡуян,\nҮҙемде батыр тоям.\nһаумы, болон, туғайҙар,\nСыр-сыу килгән турғайҙар!\nһаумы, сәскә, күбәләк,\nҺағындым һеҙҙе һәләк!\n...Бейеп, йырлап киләм мин,\nТүҙә алмайым өндәшмәй,\nҠолас йәйеп киләм мин:\nҺаумы, һаумы, көләс йәй!\n— Һаумыһығыҙ, студенттар!\n— Мин Алма Ғаязовна.\n— Мин Әлиә Солтанова.\n— Ә мин Рәшит Абдуллин.\n— Мин Оля Баикова.\n— Беҙ Ғәлиә, Ғәлимә Ураҡовалар!\n— Ә беҙ Әмировтар – Азат, Азамат.\n— Беҙ бик шат, Алма Ғаязовна!\n— Мин дә шат!\n— Хәйерле кис, Алһыу!\n— Иҫәнме, Ирек!\n— Алһыу, был – Мансур. Мансур, был – Алһыу.\n— Һаумыһығыҙ,- мин бик шат.\n— һаумыһығыҙ, мин дә. Һеҙ инженермы?\n— Юҡ. Мин музыкант. Һеҙ журналисмы?\n— Түгел, мин врач.\n— Хәйерле иртә, әсәй!\n— Хәйерле иртә, Тимур!\n— Хәйерле иртә, Нур!\n— һин Азатмы?\n— Юҡ, мин Азат түгел.\n— Ғәфү ит, һин Ирекме?\n— Юҡ, түгел. Хуш, Айгөл! Мин Илгиз.\n— Илгиз! Ғәфү ит, Илгиз, һау бул!\n— Хәйерле көн!\n— Һеҙ Руслан Булатовичмы?\n— Эйе, ә һеҙ?\n— Мин Сара Илһамова.\n— һеҙ студентмы?\n— Эйе, студент.\n— Мин бик шат!\n16. Коммуникативные задания\nПоздоровайтесь с друзьями по-башкирски.\nПопрощайтесь с классом, другом по-башкирски.\nПредставьтесь маме одноклассника.\nПоздоровайтесь с учителем башкирского языка.\nӨСӨНСӨ ДӘРЕС – УРОК ТРЕТИЙ\nАзат, һин ҡайҙан?\nАзат, откуда ты?\n1. Ҡайҙан? – Откуда?\nӨфө + нән – из Уфы\nМәскәү + ҙән – из Москвы\nСибай + ҙан – из Сибая\nУчалы + нан – из Учалов\nБаймаҡ + тан – из Баймака\n— Азат, һин ҡайҙан? – Азат, ты откуда?\n— Сибайҙан. – Из Сибая.\n— Һаумыһығыҙ! – Здравствуйте!\n— Хәйерле көн! – Добрый день!\n— Мин – Юлия Петрова, Өфөнән. – Я – Юлия Петрова, из Уфы.\n— Мин – Марат Әлибаев, Белореттан. – Я – Марат Алибаев, из Белорецка.\n— Мин дә. – Я тоже.\n— Ғәфү итегеҙ, һеҙ Мәләүездәнме? – Извините, Вы из Мелеуза?\n— Эйе, Мәләүездән. – Да, из Мелеуза.\n— Ғәфү ит, һин ҡайҙан? – Извини, ты откуда?\n— Магазиндан. Ә һин техникумданмы? – Из магазина. А ты из техникума?\n— Юҡ, бассейндан. – Нет, из бассейна.\nИван Мәскәүҙән. – Иван из Москвы.\nДжон Вашингтондан. – Джон из Вашингтона.\nМарта Берлиндан. – Марта из Берлина.\nЛяо Пекиндан. – Ляо из Пекина.\nИлкнур Анкаранан. – Илькнур из Анкары.\nОмар Бейруттан. – Омар из Бейрута.\nАйтуған Салауаттан. – Айтуган из Салавата.\n– дан/-дән – после л, м, н, ң, з, ж;\n– тан/-тән – после глухих согласных;\n– ҙан/-ҙән – после и, й, у, ү, р, ҙ;\n– нан/-нән – после остальных гласных.\nКанада – Канаданан\nБыл кем? – Кто это?\n— Был – Гарри Поттер. – Это – Гарри Поттер.\n— Был кем? – Кто это?\n— Был – Нур. – Это – Нур.\n— Был – Тимур. – Это – Тимур.\n— Ә был кем, Әлиәме? – А это кто, Алия?\n— Эйе, был – Әлиә. – Да, это – Алия.\n— Айсар, был кем? – Айсар, кто это?\n— Был – Гөлдәр. – Это – Гульдар.\n— Азат, был кем? – Азат, кто это?\n— Был – Олег Иванов. Ул Стәрлетамаҡтан. – Это – Олег Иванов. Он из\n— Айҙар, был кем? – Айдар, кто это?\n— Был – Алина. Ул – журналист. – Это – Алина. Она – журналист\n— Ә был кем? – А это кто?\n— Былмы? Был – Булат. Ул Учалынан. – Это? Это – Булат. Он из Учалов.\nағай, абзый – старший брат, дядя\nапай – старшая сестра, тетя\nолатай, ҡартатай – дедушка\nөләсәй, ҡартәсәй – бабушка\nһеңле – младшая сестра\nҡусты, эне – младший брат\n— Был атай. – Это папа.\n— Был ағай. – Это брат.\n— Был апаймы? – Это сестра?\n— Юҡ, был инәй. – Нет, это тетя.\n— Был олатаймы? – Это дедушка?\n— Олатай түгел, атай. – Не дедушка, папа\nМөмкин – можно\nМөмкинме? – Можно?\n— Морат Ғәлиевич, мөмкинме? – Мурат Галиевич, можно?\n— Мөмкин. – Можно.\n— Ғәфү итегеҙ, мөмкинме? – Извините, можно?\n— Мин – Дамир Айсин, журналист. – Я – Дамир Айсин, журналист.\n— Мин бик шат. Өфөнәнме? – Я очень рад. Из Уфы?\n— Эйе, Өфөнән. – Да, из Уфы.\nРәхим итегеҙ! – Добро пожаловать! Пожалуйста!\nРәхмәт! – Спасибо!\n— Мөмкинме? – Можно?\n— Мөмкин, рәхим итегеҙ! – Можно, добро пожаловать!\n— Рәхим итегеҙ! – Пожалуйста!\n— Рәхмәт! – Спасибо!\n— Ғәлиә Арслановна, мөмкинме? – Галия Арслановна, можно?\n— Мөмкин, рәхим ит, Тимур. – Можно, добро пожаловать, Тимур.\n— Һаумыһығыҙ, Ғәлиә Арслановна! – Здравствуйте, Галия Арслановна!\n— Хәйерле көн! Һин ҡайҙан? – Добрый день! Ты откуда?\n— Мин Канаданан, конференциянан. – Я из Канады, с конференции.\n— Мин бик шат. – Я очень рада.\n— Рәхмәт. – Спасибо.\nТаныш бул! – Познакомься!\nТаныш булығыҙ! – Познакомьтесь!\nтаныш – знакомый\n— Алмас, таныш бул, был – Мария. – Алмас, познакомься, это – Мария.\n— Атай, әсәй, таныш булығыҙ, был – Рәйлә. – Папа, мама, познакомьтесь, это –\n— Беҙ бик шат. – Мы очень рады.\n— Мин дә шат. – Я тоже рада.\n— Әсәй, таныш бул, был – Илдар. – Мама, познакомься, это – Ильдар.\n— һаумы, Илдар! Рәхим ит! – Здравствуй, Ильдар! Добро пожаловать!\n— Рәхмәт, Әсмә Солтановна. – Спасибо, Асма Султановна.\n— Илдар, һин Өфөнәнме? – Ильдар, ты из Уфы?\n— Юҡ, Күмертауҙан. – Нет, из Кумертау.\n— Эйе, студент. – Да, студент.\n— Сәләм, Илшат! – Привет, Ильшат!\n— Сәләм, Әнүр! Таныш булығыҙ, – Привет, Анур! Познакомьтесь,\nбыл – Әнүр, был – Илнур, это – Анур, это – Ильнур,\nбыл – Әмир, был – Илгиз. это – Амир, это – Ильгиз.\n— Һаумы, сәләм, Әнүр. – Здравствуй, привет, Анур!\n— Илшат, һеҙ ҡайҙан? – Ильшат, вы откуда?\n— Беҙ техникумдан, һин ҡайҙан? – Мы из техникума, ты откуда?\n— Мин вокзалдан. – Я с вокзала.\n— Ишембайҙанмы? – Из Ишимбая?\n— Юҡ, Ишембайҙан түгел, Германиянан. – Нет, не из Ишимбая, из Германии.\n— 0-о-о! Беҙ бик шат. – О-о-о! Мы очень рады.\n— Рәхмәт, мин дә шат. – Спасибо, я тоже рад.\n— Мөмкинме? Хәйерле кис!\n— Мөмкин. Хәйерле кис!\n— Мин – Ришат Сабиров, Өфөнән, артист.\n— Беҙ бик шат. Рәхим итегеҙ!\n— Рәхмәт. Ә һеҙ кем?\n— Мин – Усман Вәлиев, директор, был – Әнүзә, кассир, был – Фәниә Ғәлимовна,\n— Мин бик шат.\n— Беҙ ҙә.\nб) Выполните упражнения по образцу.\nһаумы – Һаумыһығыҙ\nһау бул —\nхуш бул —\nрәхим ит —\nиҫән бул —\nтаныш бул —\nғәфү ит —\nмин судья – беҙ судьялар\nбыл магазин – был магазиндар\nв) Составьте предложения.\nӘсәй, бул, таныш.\nАтай, ит, һин, ғәфү.\nБул, ағай, һау, апай.\nСалауаттан, Мәләүездән, атай, ҡартатай, Өфөнән, һин.\nӨләсәй, рәхмәт, ит, ғәфү.\nКем, әсәй, был.\nг) Поставьте соответствующие знаки.\nКем атай әсәй\nМансур + -\nд) Поставьте нужные слова.\n— Был кем?\n— Был ...\n— Англиянан ...?\n— Ғәфү итегеҙ,...\n— Рәхмәт. Мин ....\n— ... Әхмәт Асҡарович. Һеҙ ...?\n— ..., электрик.\n— һеҙ ...?\n— ... Нефтекаманан.\nе) Переведите стихотворение.\n8. Коммуникативные задания.\nПоздоровайтесь дома по-башкирски.\nСпросите соседа, кто он по профессии.\nСпросите Олю, откуда она.\nСпросите Ганса, из Германии ли он.\nПознакомьте Руслана с Ириной.\nДҮРТЕНСЕ ДӘРЕС – УРОК ЧЕТВЕРТЫЙ\nАзат, хәлдәр нисек?\nХәлдәр нисек? – Как дела?\nЯҡшы – хорошо\nБик яҡшы – очень хорошо\nҺәйбәт – хорошо\nШәп – очень хорошо\nУртаса – средне\nНасар түгел – неплохо\nНасар – плохо\nБик насар – очень плохо\nХөрт – очень плохо\nАллаға шөкөр – слава богу\n– Азат, хәлдәр нисек? – Азат, как дела?\n– Яҡшы. – Хорошо.\n– Марат, хәлдәр нисек? – Марат, как дела?\n– Рәхмәт, бик яҡшы. – Спасибо, очень хорошо.\n– Нурия, хәлдәр нисек? – Нурия, как дела?\n– Уртаса. – Средне.\n– Хәлдәр нисек, Гөлнур? – Как дела, Гульнур?\n– Насар, бик насар, Әхәт. – Плохо, очень плохо, Ахат.\n2. Нихәл? – Как дела?\n– Нихәл, Нил? – Как дела, Нил?\n– Шәп, Гүзәл. – Прекрасно, Гузель.\n– Нихәл, Анна? – Как дела, Анна?\n– Насар, Рөстәм. – Плохо, Рустем.\n– Альбина, нихәл? – Альбина, как дела?\n– Рәхмәт, Нур, яҡшы. – Спасибо, Нур, хорошо.\n3 – өс\n7 – ете\n8 – һигеҙ\n9 – туғыҙ\n10 – ун\n11 – ун бер\n12 – ун ике\n20 – егерме\n29 – егерме туғыҙ\n30 – утыҙ\n40 – ҡырҡ\n50 – илле\n60 – алтмыш\n70 – етмеш\n80 – һикһән\n90 – туҡһан\n100 – йөҙ\n200 – ике йөҙ\n1000 – мең\n2000 – ике мең\n15 – ун биш\n32 – утыҙ ике\n201 – ике йөҙ бер\n1990 – бер мең туғыҙ йөҙ туҡһан\n4. Сәғәт нисә? – Который час?\n– Сәғәт нисә? – Который час?\n– Бер. – 1:00.\n– Биш сәғәт ун минут. – 5:10.\n– Ағай, сәғәт нисә? – Который час, дядя?\n– Туғыҙ, Айгөл. – 9:00, Айгуль.\n– Рәхмәт. – Спасибо.\n– Әлфиә, сәғәт нисә? – Альфия, который час?\n– Сәғәт ун ике, әсәй. – Время 12:00, мама.\n– Гөлшат, сәғәт алтымы? – Гульшат, время 6:00?\n– Эйе, алты. – Да, 6:00.\n– Апай, сәғәт һигеҙме? – Тетя, время 8:00?\n– Юҡ, Гөлнур, сәғәт ун. – Нет, Гульнур, время 10:00.\n– Сәғәт бишме, Наза? – Время 5:00, Наза?\n– Биш түгел, сәғәт алты, атай. – Не 5:00, время 6:00, папа.\n– Сәғәт нисә?\n– 12:05, 5:17 7:08, 4:37, 11:42\n5. Нисә? – Сколько?\nНисәнсе? – Который? (по счету)\nБер – беренсе (первый)\nИке – икенсе (второй)\nӨс – өсөнсө (третий)\nДүрт – дүртенсе (четвертый)\nБиш – бишенсе (пятый)\nАлты – алтынсы (шестой)\nЕте – етенсе (седьмой)\nҺигеҙ – һигеҙенсе (восьмой)\nТуғыҙ – туғыҙынсы (девятый)\nУн – унынсы (десятый)\nУн бер – ун беренсе (одиннадцатый)\n– Алтынсы. – Шестой.\n– Унынсы. – Десятый.\n– Ғәфү итегеҙ, сәғәт нисә? – Извините, который час?\n– Икенсе биш минут. – Пять минут второго.\n– Ғәфү ит, сәғәт нисә? – Извини, который час?\n– Ун биш минут ун беренсе. – Пятнадцать минут одиннадцатого.\n6. Ярты – половина\n– Бишенсе ярты. – Половина пятого.\n– Айгөл, сәғәт нисә? – Айгуль, который час?\n– Унынсы ярты. – Половина десятого.\n– Дүртенсе ярты. – Половина четвертого.\nБелмәйем. – Не знаю.\nБер ни түгел. – Не за что.\n– Белмәйем. – Не знаю.\n– Атай, сәғәт нисә? – Папа, который час?\n– Белмәйем, Әлиә. – Не знаю, Алия.\n– Өс. – Три.\n– Бер ни түгел. – Не за что.\nШулаймы? – Разве, так?\nШулаймы ни? – Вот как?\nШулай – ах, так, разве так, да, точно так\n– Гүзәлиә, сәғәт нисә? – Гузалия, который час?\n– Ун ике. – Двенадцать.\n– Шулаймы? – Разве?\n– Шулай. – Да.\n– Ғәфү ит, Нур, сәғәт нисә? – Извини, Нур, который час?\n– Ун икенсе ун минут.- Десять минут двенадцатого.\n– Шулаймы ни? – Вот как?\n– Шулай шул, ун икенсе. – Точно так, двенадцатый.\n– Наҙгөл, сәғәт нисә? – Назгуль, который час?\n– Ун беренсе ярты. –Половина одиннадцатого.\n– Эйе, шулай шул, ун беренсе ярты. – Да, точно так, половина одиннадцатого.\n– Һаумыһығыҙ, Аһыу.\n– Хәйерле көн, Илгиз.\n– Хәлдәр нисек?\n– Рәхмәт, яҡшы.\n– Һеҙ ҡайҙан, колледжданмы?\n– Юҡ, стадиондан. Сәғәт нисә, Илгиз?\n– Бишенсе ярты.\n– Шулаймы ни? Һау булығыҙ, Илгиз.\n– Һау булығыҙ, Алһыу.\nб) Поставьте нужные слова.\n– Хәйерле көн, ...\n– ....., Илүзә.\n– Илүзә, Марат, таныш .....\n– Был ....., был .....\n– Мин .....шат.\n– ....., түгел. Ә һин.....\n– Эйе, .....\n– ..... ҡайҙан?\n– .....Сәғәт ....?\n– .....Һау .....\nв) Прочитайте и переведите отрывок из стихотворения.\nУн биштә лә баш булыр.\nУтыҙҙа ла «йәш» булыр.\nг) Ответьте на вопросы.\nБыл Валера түгелме?\nҺеҙ профессор Вәлиев түгелме?\nҒәфү итегеҙ, Һеҙ директормы?\nЦерен Монголиянан түгелме?\nБер ни түгел\nд) Используя изученные выражения и слова, составьте два диалога.\nе). Выучите считалки.\nБер тай (жеребенок), ик тай , өс тай, дүрт тай, биш тай, алты тай, ете тай, һигеҙ тай,\nтуғыҙ тай, ун тай – сығып тай (выскочи и убегай).\nБер сыпсыҡ, (диал. воробей), ике сыпсыҡ, өс сыпсыҡ, дүрт сыпсыҡ, биш сыпсыҡ,\nалты сыпсыҡ, ете сыпсыҡ, һигеҙ сыпсыҡ, туғыҙ сыпсыҡ, ун сыпсыҡ – осоп сыҡ (вылетай).\n10. Коммуникативные задания.\nСпросите у отца время.\nСпросите на улице у прохожего время и поблагодарите его.\nСпросите у друга время и удивитесь, если поздно.\nУзнайте у мамы ее самочувствие.\nПожелайте Маше и Ольге доброго вечера.\nБИШЕНСЕ ДӘРЕС – УРОК ПЯТЫЙ\nАзат, был нимә?\nАзат, что это?\n1. Нимә? – Что?\n– Азат, был нимә? – Азат, что это?\n– Был компьютер. – Это компьютер.\n– Илгиз, был нимә? – Ильгиз,, что это?\n– Был скейт. – Это скейт.\n– Айҙар, был нимә? – Айдар, что это?\n– Был компакт-диск. – Это компакт-диск.\n2. Кемдеке? – Чей? Чья? Чье?\n– Компьютер кемдеке? – Компьютер чей?\n– Азаттыҡы. – Азата.\n– Журнал кемдеке? – Журнал чей?\n– Журнал атайҙыҡы. – Журнал отца.\n– Скейт кемдеке? – Скейт чей?\n– Скейтбордистыҡы. – Скейтбордиста.\n– Гитара Айсарҙыҡымы? – Гитара Айсара?\n– Эйе, Айсарҙыҡы. – Да, Айсара.\n– Ғәфү итегеҙ, мотоцикл кемдеке? – Извините, мотоцикл чей?\n– Мотоцикл Айҙарҙыҡы. – Мотоцикл Айдара.\n– Ғәфү ит, машина Әмирҙеке түгелме?\nМинеке – мой, моя, мое\nһинеке – твой, твоя, твое\nУныҡы – его, ее\nБеҙҙеке – наш, наша, наше\nҺеҙҙеке – ваш, ваша, ваше\nУларҙыҡы – их\n– Минеке. – Мой.\n– Машина һинекеме? – Машина чья?\n– Эйе, минеке. – Да, моя.\n– Был гитара һеҙҙекеме? – Эта гитара ваша?\n– Юҡ, беҙҙеке түгел. – Нет, не наша.\n– Компьютер уныҡымы? – Компьютер его?\n– Юҡ, уныҡы түгел, минеке. – Нет, не его, а мой.\n– Был магнитофон һинекеме? – Это твой магнитофон?\n– Эйе, был магнитофон минеке. – Да, это мой магнитофон.\n– Азат, мотоцикл һинекеме? – Азат, мотоцикл твой?\n– Юҡ, минеке түгел, Илгиздеке. – Нет, не мой, Ильгиза.\n4. Кейем – одежда.\nТун – Шуба\nБыйма – Валенки\nШәл – Шаль\nКүлдәк – Платье (рубашка)\nКроссовка – Кроссовки\nЯулыҡ – Платок\nСалбар – Брюки\nТүбәтәй – Тюбетейка\nСвитер – Свитер\nКалуш – Галоши\n– Түбәтәй. – Тюбетейка.\n– Олег, был нимә? – Олег, что это?\n– Был эшләпә. – Это шляпа.\n– Оля, был нимә? – Оля, что это?\n– Тун. – Шуба.\n– Юра, был свитермы? – Юра, это свитер?\n– Эйе, свитер. – Да, свитер.\n– Олеся, был нимә, итекме? – Олеся, что это, сапоги?\n– Юҡ, итек түгел, был быйма. – Нет, не сапоги, это валенки.\n– Быйма һинекеме? – Валенки твои?\n– Юҡ, олатайҙыҡы. – Нет, дедушки.\n– Калуш кемдеке? – Калоши чьи?\n– Калуш өләсәйҙеке. – Калоши бабушки.\n– Алмаз, кроссовка һинекеме? – Алмаз, кроссовки твои?\n– Эйе, минеке. – Да, мои.\n– Азат, салбар Илгиздекеме?\n– Эйе, уныҡы. – Да, его.\n– Кейем уларҙыҡымы? – Их одежда?\n– Эйе, уларҙыҡы. – Да, их.\nШәл Гарри Поттерҙыҡымы?\nӨләсәй, салбар һинекеме?\nҒәфү итегеҙ, машина кемдеке?\nӘнәс, кроссовка һинеке.\nБер ни түгел, апай.\nСәғәт нисә, ағай?\nТаныш булығыҙ, был – олатай, был – Әнисә.\nАтай, мин, гитара.\nДискет, геймер, был.\nБыл, нимә, Әлиә.\nТүгел, уныҡы, скейтборд.\nг) Прочитайте тексты и переведите на русский язык.\nЫрыуым – меңдәр,\nҠошом – ыласын,\nАғасым – имән,\nТамғам – һәнәк.\n– Рөстәм, аквариумға һыу өҫтәнеңме?\n– Әле улар элек һалғанын да эсеп бөтөрмәгәндәр.\n– Сәләм, Айҙар!\n– Сәләм, Азат!\n– Аллаға шөкөр!\n– Һин ҡайҙан?\n– Компьютер клубынан.\n– Ә был нимә?\n– Был дискет.\n– Юҡ, Айсарҙыҡы.\n– Шулаймы ни?\n– Шулай шул. Дискет минеке түгел.\n– Ярай, һау бул.\n– Һау бул.\n– Айһылыу, был нимә?\n– Скейтборд, Гүзәл.\n– Кемдеке, һинекеме?\n– Эйе, минеке.\n– Һин скейтбордистмы?\n– О-о-о, шулаймы?\n– Мин бик шат!\n– Скейтборд ҡайҙан?\n– Шулай шул! Ярай, һау бул, Гүзәл.\n– Һау бул, Айһылыу.\n6. Коммуникативные задания.\nа) Узнайте у бабушки башкирские названия одежды.\nСпросите у Азата, что у него на ноге.\nСпросите дедушку, что у него на голове.\nСпросите у брата, который час.\nСпросите у сестры, чья эта шапка.\nСпросите у Арслана, кому принадлежат этот мотоцикл, эта машина, этот\nвелосипед, эти дискеты, кассеты.\nСпросите у мамы, чья эта одежда.\nб) Разучите и организуйте игру в классе, группе.\nУйынсылар теҙелешеп ултыра йәки баҫып тора. Алып барыусы оса торған һәм\nосмай торған нәмәләрҙе буташтырып әйтә лә ҡулын күтәрә:\n– Осто-осто – торналар осто.\n– Осто-осто – тырмалар осто.\n– Осто-осто – ҡарғалар осто.\n– Осто-осто – арбалар осто.\nБашҡалар тик осоусы әйбер әйтелгәндә генә ҡул күтәрергә тейеш. Кем осмай\nторған әйбер әйтелгәндә ҡулын күтәрә, шул йә алып барыусыны алмаштыра, йә уйындан\nсығарыла, йә берәй «яза»ға тарттырыла: йырлай, бейей, шиғыр уҡый һ.б.\nв) Какие еще игры знаете, сыграйте вместе.\nАЛТЫНСЫ ДӘРЕС – УРОК ШЕСТОЙ\nАзат, һин ҡайҙа?\nАзат, где ты?\n1. Ҡайҙа? – Где?\n– ла/-лә – после гласных\n– да/-дә – после л, м, н, ң, ж, з\n– та/-тә – после глухих соласных\n– ҙа/-ҙә – после й, р, и, у, ү, ҙ\n– Джон ҡайҙа?\n– Иван ҡайҙа?\n– Сами ҡайҙа?\n– Сара ҡайҙа?\n– Маргарет ҡайҙа?\n2. Кем – ҡайҙа. – Кто – где\n– Венгрияла кем?\n– Венгр (мадьяр).\n– Италияла кем?\n– Төркиәлә кем?\n– Рәсәйҙә ғәрәп бармы?\n– Польшала йәһүд юҡмы?\n– Германияла немецмы?\n– Эйе, немец.\n– Сыуашстанда кем – сыуашмы, удмуртмы?\n– Башҡортостанда кем бар?\n– Башҡорт, урыҫ, татар, сыуаш, мари, удмурт, мордва һәм башҡалар.\nмин – миндә – у меня\nһин – һиндә – у тебя\nул – унда – у него (нее)\nбеҙ – беҙҙә – у нас\nһеҙ – һеҙҙә – у вас\nулар – уларҙа – у них\nмин дә – и я\nһин дә – и ты\nул да – и он\nбеҙ ҙә – и мы\nһеҙ ҙә – и вы\nулар ҙа – и они\n– Һиндә нимә бар?\n– Һиндә журналдар бармы?\n– Унда кассета бармы?\n– Эйе, бар.\n– Беҙҙә дискеттар юҡмы?\n– Һеҙҙә скейтборд бармы?\n– Беҙҙә юҡ.\n– Уларҙа нимә бар?\n– Компьютер бар.\n4. Кемдә? – У кого?\n– Алма кемдә?\n– Гитара кемдә?\n– Журналдар кемдә?\nҺиндәме? – У тебя?\nҺеҙҙәме? – У вас?\n– Алма һиндәме?\n– Дискеттар һеҙҙәме?\n– Зөфәр уларҙамы?\n– Эйе, уларҙа.\n– Олеся ундамы?\n– Юҡ, унда түгел.\n– Юра һеҙҙәме?\n– Юҡ, беҙҙә түгел.\nБында – здесь, вот здесь, тут\nТегендә – там, в том месте, сюда\nУнда – там, туда\nУнда –мында – там и тут, там и сям, туда-сюда\n– Почта ҡайҙа?\n– Банк ҡайҙа?\n– Ресторан ҡайҙа?\n– Азамат бындамы?\n– Эйе, бында.\n– Студенттар тегендәме?\n– Юҡ, бында.\n– Әлиә ундамы?\n– Эйе, унда.\nё) -Наза ундамы?\n7. Өй – дом\nӨфө – ҡала.\nШишмә – ауыл.\nОктябрь проспекты – урам.\n– Оля өйҙәме?\n– Юра өйҙәме?\n– Юҡ, урамда.\n– Әлфиә өйҙәме?\n– Юҡ, ауылда.\nал – передняя часть\nарт – зад, задняя часть\nөҫ – верх\nаҫ – низ\nурта – середина\nҡаршы – против, напротив\nһул – левый\nАлда – впереди\nартта – позади\nөҫтә – наверху\nаҫта – внизу\nуртала – в середине\nҡаршыла – напротив\nуңда – направо\nһулда – налево\n– Әмир ҡайҙа?\n– Университет ҡайҙа?\n– Техникум ҡайҙа?\n– Компьютер ҡайҙа?\n– Машина аҫтамы?\n– Эйе, аҫта.\n– Зал урталамы?\n– Юҡ, уртала түгел.\n– Банк һулдамы?\n– Юҡ, уңда.\n– Ҡаршыла нимә?\n– Өҫтә нимә?\n– Аҫта нимә?\n– Уңда нимә?\n– Һулда урам бармы?\n– Колледж уңдамы?\n– Алда Мәскәүме?\n– Артта машинамы?\n– Юҡ, мотоцикл.\n– Аҫта океанмы?\n– Уртала ваннамы?\n– Юҡ, ванна түгел.\n– Ҡаршыла почтамы?\n– Юҡ, ҡаршыла телеграф.\n– Өҫтә стадионмы?\n– Юҡ, теннис корты.\nАна – вон, вон там, вот\nАна Марат. Бына Әлиә.\nАна Аня. Бына Галя.\nАна Мария. Бына Иван.\n– Миша ҡайҙа?\n– Машина ҡайҙа?\n– Ҡасим ҡайҙа?\n– Ҡайҙа гитара?\n– Ҡайҙа дискет?\n– Ҡайҙа зоопарк?\nЙәшә – живи\nТор – живи, проживай\nМин йәшәйем, торам.\nҺин йәшәйһең, тораһың.\nУл йәшәй, тора.\nБеҙ йәшәйбеҙ, торабыҙ.\nҺеҙ йәшәйһегеҙ, тораһығыҙ.\nУлар йәшәй (йәшәйҙәр), тора (торалар).\nАзат Сибайҙа йәшәй.\nГарри Нью-Йоркта йәшәй.\nӨмәр Анкарала йәшәй.\nРадж Делиҙә йәшәй.\nБарбара Берлинда йәшәй.\n– Азат Сибайҙа йәшәйме?\n– Гарри Вашингтонда йәшәйме?\n– Өмәр Истамбулда йәшәйме?\n– Юҡ, Истамбулда түгел, Анкарала.\nИлнур Өфөлә тора.\nЛяо Пекинда тора.\nСтепан Самарала тора.\nКерим Ташкентта тора.\n– Илнур Өфөлә торамы?\n– Ляо Бәләбәйҙә торамы?\n– Степан Оренбургта торамы?\n– Түгел, Самарала.\n– Керим Нефтекамала торамы?\n– Юҡ, ул Ташкентта тора.\n– Илгиз һеҙҙә торамы?\n– Иштван уларҙа торамы?\n– Антония һиндә торамы?\n– Эйе, миндә.\n– Марина уларҙа торамы?\n– Юҡ, беҙҙә.\nа) Поставьте окончания по образцу:\nМәскәү – ҙә – Мәскәүҙә\nб) Сделайте по образцу:\nКенгуру ҡайҙа йәшәй?\nАлсу ҡайҙа йәшәй?\nЗемфира Өфөлә йәшәйме?\nҺин Өфөлә тораһыңмы?\nҺеҙ ҡайҙа тораһығыҙ?\nУлар ҡайҙа йәшәйҙәр?\nУлар ҡайҙа йәшәй?\nКубала кемдәр йәшәй?\nҺин ҡайҙа тораһың?\nд) Составьте предложения.\nТора, Али, Измир.\nФәниә, йәшә, Баймаҡ.\nМонгол, йәшә, Улан-Батор.\nИзраиль, йәшә, кем.\nКемдәр, йәшә, Мысыр.\nҮзбәкстан, тора, апай.\nАғай, тора, Литва.\nГарри Поттер һеҙҙә.\nУнда нимә бар?\nУнда колледж бар.\nОлатай Бәләбәйҙә йәшәй.\nҒәли ағай Салауатта тора.\nБеҙ Өфөлә йәшәйбеҙ.\nӨләсәй ауылда йәшәй.\n– Һаумыһығыҙ, Гүзәл апай!\n– Мин Рәсүл Ибраһимов.\n– Мин бик шат. Һин ҡайҙа?\n– Бында, Өфөлә.\n– Ағайҙа. Марат өйҙәме?\n– Юҡ, ул Кавказда.\n– Эйе, шулай.\n– Ярай, һау булығыҙ.\n– Әсәй, һаумы!\n– Һаумы, Азат!\n– Әсәй, хәлдәр нисек?\n– Яҡшы. Һин ҡайҙа?\n– Мин Истамбулда.\n– Бик яҡшы. Һин отелдәме?\n– Эйе, отелдә.\n– Душ бармы?\n– Бар. Бында кондиционер бар. Ҡаршыла – банк. Уңда – супермаркет, һулда – парк,\nаҫта – ресторан, өҫтә – кафе.\n– Истамбулда сәғәт нисә?\n– Өфөлә ете.\n– Ярай, әсәй, һау бул.\n– Һау бул, Азат.\n13. Коммуникативные задания.\nСпросите у друга, где Олег.\nСпросите у друга, где Уфа.\nСпросите у друга, Ольга дома.\nСпросите у друга, у него где гитара.\nСпросите у друга, дискеты у него.\nСпросите у друга, у кого Олег.\nСпросите у друга, где расположен Башкортостан.\nСпросите у друга, Башкортостан расположен на Урале или на Кавказе.\nЕТЕНСЕ ДӘРЕС – УРОК СЕДЬМОЙ\nАзат, һин нимә эшләйһең?\nАзат, что ты делаешь?\n1. Нимә эшләй? – Что делает?\n2. Аффиксы настоящего времени –а/-ә, -ый/-әй/-өй\nМин йәшәйем. – Я живу.\nҺин йәшәйһең. – Ты живешь.\nУл йәшәй. – Он (она) живет.\nБеҙ йәшәйбеҙ. – Мы живем.\nҺеҙ йәшәйһегеҙ. – Вы живете.\nУлар йәшәй (йәшәйҙәр). – Они живут.\nМин беләм. – Я знаю.\nҺин беләһең.– Ты знаешь.\nУл белә. – Он знает.\nБеҙ беләбеҙ. – Мы знаем.\nҺеҙ беләһегеҙ – Вы знаете.\nУлар белә (беләләр). – Они знают.\nМин яратам. – Я люблю.\nҺин яратаһың. – Ты любишь.\nУл ярата. – Он (она) любит.\nБеҙ яратабыҙ. – Мы любим.\nҺеҙ яратаһығыҙ. – Вы любите.\nУлар ярата (яраталар). – Они любят.\nМин Сибайҙа йәшәйем.\nҺин Туймазыла йәшәйһең.\nУл Белоретта йәшәй.\nҺеҙ Мәләүездә йәшәйһегеҙ.\nУлар Илештә йәшәй (йәшәйҙәр).\n– Һин Бөрөлә йәшәйһеңме?\n– Ул Курганда йәшәйме?\n– Улар Ырымбурҙа йәшәйме?\n– Ул Баҡалыла йәшәйме?\n– Юҡ, Дәүләкәндә.\n– Ул Магнитта йәшәмәйме?\n3. Китап – книга\nКитап уҡый – читает книгу\nКитап ярата – любит книгу\nКитап – китаптар\nАзат китап уҡый.\nАзат китап ярата.\nАзат китаптар уҡый.\nАзат китаптар ярата.\nАзат китапты уҡый.\nАзат китаптарҙы уҡый.\nАзат был китапты уҡый.\nАзат был китаптарҙы уҡый.\nМаша теннис уйнай.\nМаша теннис ярата.\nМиша журнал уҡый.\nМиша журнал ярата.\nНур помидор ашай.\nНур помидор ярата.\nТимур кофе эсә.\nТимур кофе ярата.\n4. Аффиксы определенного винительного падежа -ды/-де, -ты/-те, -ҙы/-ҙе, -ны/-\nне (китап – китапты)\nӨй – өйҙө\nӨфө – Өфөнө\nПочта – почтаны\nБанкомат – банкоматты\nИнтернет – интернетты\nКомпьютер – компьютерҙы\nТехникум – техникумды\nНиколай компьютер ала.\nЛюба дискет ала.\nОлег кассета ала.\nОльга туфли ала.\nКөндәр – дни\nшишәмбе – вторник\nшаршамбы – среда\nкесаҙна – четверг\nйома – пятница\nшәмбе – суббота\nйәкшәмбе – воскресенье\nАзат дүшәмбе уҡый.\nАзамат шишәмбе теннис уйнай.\nАня шаршамбы бассейнда йөҙә.\nКесаҙна Илһам стадионда йүгерә.\nЙома Әхәт эшләй.\nЙәкшәмбе Әлиә китап уҡый.\nШәмбе Әсхәт нимә эшләй?\nЙәкшәмбе Әнүр нимә эшләй?\nШәүрә дүшәмбе уҡыймы?\nШамил кесаҙна йүгерәме?\nАлмаз йома бассейнда йөҙәме?\nБөгөн – сегодня\nКисә – вчера\nБөгөн Азат нимә эшләй?\nИртәгә Азамат нимә эшләй?\n– Бөгөн шаршамбымы?\n– Бөгөн йәкшәмбеме?\n– Иртәгә кесаҙнамы?\n– Бөгөн шәмбеме?\n– Түгел, йәкшәмбе.\nБөгөн Гүзәл уҡыймы\nИртәгә Алма эшләйме?\nБөгөн Айгөл ятамы?\nИртәгә Нур теннис уйнаймы?\nБөгөн Оля йүгерәме?\nБөгөн Азат уҡый.\nИртәгә Азат уҡый.\nБөгөн дүшәмбе, Азат уҡый.\nИртәгә шишәмбе, Азат уҡый.\nБөгөн шаршамбы, Азат бассейнда йөҙә.\nИртәгә кесаҙна, Азат стадионда йүгерә.\nИртәгә йәкшәмбе, Азамат теннис уйнай.\nУны – его (её)\nКем мине белә?\nКем һине белә?\nКем уны белә?\nКем беҙҙе белә?\nКем һеҙҙе белә?\nКем уларҙы белә?\nМине ул беләме?\nҺине ул беләме?\nУны һеҙ беләһегеҙме?\nҺеҙҙе улар беләме?\nБеҙҙе ул беләме?\nУларҙы һин беләһеңме?\n– Ул һине беләме?\n– Һин мине беләһеңме?\n– Ул уны беләме?\n– Һин мине белмәйһеңме?\n– Улар һине беләләрме?\n– Эйе, беләләр.\n– Һине улар беләләрме?\n– Юҡ, белмәйҙәр.\n– Һин уны беләһеңме?\n– Эйе, яҡшы беләм.\n– Азатты ул беләме?\n– Юҡ, белмәй.\n– Азат уны беләме?\nГөлдәр нимә эшләй?\nМарат ҡайҙа уҡый?\nИршат нимә ашай?\nЙома нимә эшләйһең?\nӘсәй нимә эсә?\nИгорь һине беләме?\nБөгөн Гүзәл эшләйме?\nДүшәмбе Алмаз уҡыймы?\nб) Составьте предложения.\nДиван, олатай, ята.\nЗавод, Артем, эшләй.\nКофе, эсә, Игорь.\nБыл, Юлия, уҡый, китап.\nШашка, улар, уйнай.\nОкеан, йөҙә, Тимур.\nГамбургер, ашай, ул.\nДедушка лежит на диване.\nБабушка читает книгу.\nМама пьет какао.\nПапа играет в шахматы.\nАйсылу играет на компьютере.\nИльгиз ест пирожное.\nҺин мине яратаһың.\nУл һине ярата.\nУны беҙ яратабыҙ.\nБеҙҙе һеҙ яратаһығыҙ.\nБеҙҙе улар ярата / яраталар.\n– Сәләм, Батыр.\n– Сәләм, Алтын.\n– Шәп. Һин ҡайҙан?\n– Интернет –клубтан, ә һин?\n– Мин дискотеканан.\n– Дискотека шәпме?\n– Бик шәп.\n– Алло, Юлай, был һинме?\n– Эйе, мин, Гөлшат. Һаумы!\n– Һаумы, Юлай!\n– Гөлшат, һин бөгөн нимә эшләйһең?\n– Китап уҡыйым.\n– Һин теннис уйнамайһыңмы?\n– Әйҙә, паркта теннис уйнайыҡ.\n10. Коммуникативные задания\nСпросите у Азата, что он делает сегодня, завтра.\nСпросите у Ильдара, что он делает в понедельник, пятницу, воскресенье.\nСпросите у Айши, любит ли она книги.\nСпросите у Гузель, любит ли она шейпинг.\nСпросите у Асмы, любит ли она кофе.\nСпросите у Салавата, знает ли его Зухра.\nСпросите у Олега, пойдет ли он в Интернет – клуб.\nСпросите на улице, работает ли банкомат.\nСпросите у Вадима, знает ли он Гарри Поттера.\nҺИГЕҘЕНСЕ ДӘРЕС – УРОК ВОСЬМОЙ\nАзат, һин ҡайҙа бараһың?\nКуда ты идёшь (едешь), Азат?\n1. Ҡайҙа – куда\n– ға/-гә, -ҡа/-кә – аффиксы направительного падежа.\n– ға/-гә присоединяется к словам на гласные, сонанты и звонкие согласные;\n– ҡа-/-кә – на глухие согласные\nСибайға – в Сибай\nБелоретҡа – в Белорецк\nӘлмәткә – в Альметьевск\nПермгә – в Пермь\nМин банкоматҡа барам.\nҺин дискотекаға бараһың.\nУл музейға бара.\nБеҙ Мәскәүгә барабыҙ.\nҺеҙ Шишмәгә бараһығыҙ.\nУлар киноға бара.\n– Мин Брюсселгә барайыммы?\n– Һин Парижға бараһыңмы?\n– Ул Интернет-клубҡа барамы?\nВокзалға – на вокзал\nЭшкә – на работу\nВокзалға бара. – Едет на вокзал.\nЭшкә бара. – Идет на работу.\nГүзәл вокзалға бара. – Гузель едет на вокзал.\nАйбулат эшкә бара. – Айбулат идет на работу.\nГүзәл, һин ҡайҙа бараһың? – Куда ты едешь, Гузель?\nАйбулат ҡайҙа бара? – Куда едет Айбулат?\nАзат, һин ҡайҙа бараһың? – Куда ты едешь, Азат?\nГүзәл вокзалға барамы? – Едет Гузель на вокзал?\nАйбулат эшкә барамы? – Идет Айбулат на работу?\nКем ҡалаға бара? – Кто едет в город?\nКем ауылға бара? – Кто едет в деревню?\nҺин ауылға бараһыңмы? – Ты едешь в деревню?\nУл ҡалаға барамы – Он едет в город?\n– Марат ҡалаға барамы?\n– Айһылыу ауылға барамы?\n– Нәфисә ауылға барамы?\n– Юҡ, бармай.\n– Кем ҡалаға бара?\n– Айзилә ҡалаға барамы?\nКит – уходи, уезжай\nКил – приходи, приезжай\nБар – иди, поезжай\nҠайт – возвращайся\nАзат Интернет-клубҡа китә.\nАзамат лицейҙан ҡайта.\nӘсәй банкоматтан килә.\nВәкилә стадионға бара.\nКем Мәскәүгә китә?\nКем Тулаға бара?\nКем Төркиәнән килә?\nКем Баймаҡҡа ҡайта?\nМарс Нью-Йоркка китәме?\nНур Будапешҡа барамы?\nТимур Өфөгә киләме?\nӘсәй Ырымбурҙан ҡайтамы?\n– Фатима, Наилә киләме?\n– Әсәй, атай китәме?\n– Алма, олатай ҡайтамы?\n– Апай, һин бараһыңмы?\n– Юҡ, бармайым.\n– Кем киноға бара?\n– Кем дискотекаға китә?\n– Кем өйгә ҡайта?\nМиңә – мне, ко мне\nҺиңә – тебе, к тебе\nУға – ему, к нему, к ней\nБеҙгә – нам, к нам\nҺеҙгә – вам, к вам\nУларға – им, к ним\nБеҙгә таныш түгел.\n– Был журнал миңәме?\n– Фотоаппарат һиңәме?\n– Эйе, миңә.\n– Кофе һеҙгәме?\n– Факс уларғамы?\n5. Кәрәк – надо, нужно\nМиңә дискет кәрәк.\nҺиңә кассета кәрәк.\nБеҙгә гитара кәрәк.\nУға мотоцикл кәрәкме?\nҺеҙгә телевизор кәрәкме?\nУларға нимә кәрәк?\nАзатҡа нимә кәрәк?\n– Азаматҡа магнитофон кәрәкме?\n– Илгизгә гитара кәрәкме?\n– Һиңә велосипед кәрәкме?\n– Юҡ, кәрәкмәй.\n– Был һиңәме?\n– Был миңәме?\n– Ә был уғамы?\n– Был һиңәме, миңәме?\nҠыҙым – дочка\nБөгөн ҡыҙым ҡайта.\nИртәгә улым килә.\nБөгөн улым китә.\nМиңә ҡыҙым килә.\nҺиңә ҡыҙың килә.\nУға ҡыҙы килә.\nБеҙгә ҡыҙыбыҙ килә.\nУға улы киләме?.\nМиңә ҡыҙың киләме?\nҺиңә улың киләме?\n– Азат улым ҡайҙа?\n– Әлиә ҡыҙым ҡайҙа?\n– Азат улым лицейҙамы?\n– Әлиә ҡыҙым институттамы?\n– Илгиз улым техникумдамы?\n– Азамат улым Сибайҙамы?\n– Юҡ, Сибайҙа түгел.\n– Ләйсән ҡыҙым ауылдамы?\n– Айсар улым ҡайҙа?\nАльбина, килә, мин.\nАйҙар, ауыл, китә.\nЗөлфиә, ҡайта, иртәгә.\nБөгөн, Рәйфә, китә, ҡайҙа.\nБеҙгә, атай, килә, иртәгә.\nҠайта, Мәскәү, бөгөн, ҡыҙ.\nҺеҙгә, кәрәк, өй, ауыл.\nУл, бара, банкомат.\nМарат, армия, китә, иртәгә.\nМиңә ауылда өй кәрәк.\nАзат Силәбегә китә.\nҠыҙым Һамарҙан ҡайта.\nҺин банкоматҡа бараһыңмы?\nКем интернетҡа бара?\nАлмаз ҡайҙа бара?\nӘсмә ҡайҙан килә?\nҠыҙың музейға барамы?\nУлың бөгөн ҡайтамы?\nАтай ауылға китәме?\nЛәйсән кемгә китә?\nАйҙар Өфөгә кемгә бара?\nПрочитайте и ответьте на вопрос.\nИке әсәй, ейәнсәр, бер өләсәй баҡсала һөйләшеп ултыра икән. Шул саҡ алмағастан\nалдарына өс алма килеп төшкән. Улар алмаларҙы нисек бүлешер?\nПрочитайте стихотворение А. Ахметкужина.\n– Әсәй, һин ҡайҙа тыуғанһың?\n– Атай, ә һин ҡайҙа тыуғанһың?\n– Ә минсе... мин ҡайҙа тыуҙым?\n– Ә беҙ нисек бер-беребеҙҙе таптыҡ һуң Асҡарҙа?\n– Һаумыһығыҙ, Әнисә апай!\n– Һаумы, Илшат.\n– Нур өйҙәме?\n– Юҡ. Ул Интернет-клубта.\n– Ярай, һау булығыҙ. Мин дә Интернет-клубҡа барам.\n– Һау бул, улым.\n– Сәләм, Гүзәл.\n– Һаумы, Вера.\n– Гүзәл, һин театрға бараһыңмы?\n– Һиңә билет кәрәкме?\n– Кәрәк. Алмаз барамы?\n– Эйе, бара.\n– Яҡшы, рәхмәт.\n– Һаумыһығыҙ, ҡыҙҙар!\n– Ә, Марат, сәләм!\n– Һеҙ ҡайҙа бараһығыҙ?\n– Интернет-клубҡа, ә һин ҡайҙа?\n– Иҫән булығыҙ, ҡыҙҙар.\n– Ғәфү итегеҙ, концертҡа билет бармы?\n– Миңә ике билет кәрәк.\n– Рәхим итегеҙ.\n9. Коммуникативные задания\nСпросите у отца, ему нужна сегодня машина.\nСпросите у Азата, куда он идет.\nСпросите у Ильгиза, нужна ли ему эта дискета.\nТУҒЫҘЫНСЫ ДӘРЕС – УРОК ДЕВЯТЫЙ\nАзат, һиңә нисә йәш?\nАзат, сколько тебе лет?\n1. Нисә йәш? – Сколько лет?\nМиңә ун өс йәш.\nҺиңә ун дүрт йәш.\nУға 15 йәш.\nБеҙгә 16 йәш.\nКемгә 12 йәш?\nӘлиәгә 12 йәш.\nРозаға 12 йәш.\nЗөфәргә 12 йәш.\nСурағолға 12 йәш.\nАйнур, миңә нисә йәш?\nГөлшат, уға нисә йәш?\nАтай, М. Кәримгә нисә йәш?\n13 йәш тула.\nУн өскә китте.\nУн өс йәш тулды.\n10 йәш тула.\n12 йәш тулды.\n14 йәш тулды.\n15 йәш тула.\n15 йәш тулды.\nАзатҡа 14 йәш тула.\nАйҙарға 13 йәш тулды.\nКемгә 12 йәш тулды?\nКемгә 14 йәш тула?\nУға 12 йәш туламы?\nУға 12 йәш тулдымы?\n3. – ды/-де, -ты/-те, -ҙы/-ҙе, -ны/-не – аффиксы прошедшего очевидного\nвремени: китте ‘ушел’, барҙы ‘ходил’, ҡайтты ‘вернулся’, килде ‘пришел’, йәшәне\n‘жил’, торҙо ‘встал’, яратты ‘любил’, тулды ‘исполнилось’, уйнаны ‘играл’, ятты\nАзатҡа 14 йәш тулды.\nАйҙарға 10 тулды.\nАйнур 16-ға китте.\nУл бөгөн ҡайтты.\nМин сәғәт етелә торҙом.\nБеҙ институтҡа барҙыҡ.\nӨләсәй ауылда йәшәне.\nБеҙ ҡалала йәшәнек.\n– Олатайға алтмыш йәшме?\n– Өләсәйгә алтмыш биш йәшме?\n– Ҡыҙыңа ун биш йәшме?\n– Эйе, ун биш.\n– Улыңа ун ике туламы?\n– Эйе, ун ике тула.\n– Һиңә утыҙ биш буламы?\n– Юҡ, ҡырҡ була.\nЙыл – год\nАҙна – неделя\nЙөҙ илле йыл\nИке йөҙ йыл\n1950 – бер мең туғыҙ йөҙ илленсе йыл.\n2000 – ике меңенсе йыл.\n2003 – ике мең өсөнсө йыл.\nБер йыл – 12 ай 52 аҙна – 365 көн\nБер йылда нисә ай?\nБер йылда нисә аҙна?\nБер йылда нисә көн?\nМиңә 13 йәш, 5 ай, 3 аҙна.\nҺиңә 14 йәш, 3 ай, 2 аҙна.\n– Һиңә нисә йәш?\n– 14 йәш тә 2 ай.\n– Уға нисә йәш?\n– Ун биш йәш тә өс ай, ике аҙна.\n– Һеҙгә нисә йәш?\n– Ун алты йәш.\nМенән – и, предлоги с, на\nӘмир менән Әхәткә ун йәш.\nАндрей менән Русланға ун өс йәш.\nОксана менән Назаға ун биш йәш.\nМарат һәм Морат ун ике йәштә.\nДим һәм Юля ун бер йәштә.\nНаил һәм Наилә ун дүрт йәштә.\n6. Тыуған көн – день рождения\nМинең тыуған көнөм – мой день рождения.\nТыуған көнөң менән ҡотлайым! – Поздравляю с днем рождения!\nТыуған көнөң ҡотло булһын! – Поздравляю с днем рождения!\nМинең тыуған көнөм.\nҺинең тыуған көнөң.\nУның тыуған көнө.\nБеҙҙең тыуған көнөбөҙ.\nҺеҙҙең тыуған көнөгөҙ.\nУларҙың тыуған көнө.\nБөгөн минең тыуған көнөм.\nИртәгә һинең тыуған көнөң.\n15 майҙа уның тыуған көнө.\nҺине тыуған көнөң менән ҡотлайым!\nБеҙ уны тыуған көнө менән ҡотлайбыҙ!\nУлар мине тыуған көнөм менән ҡотлай.\nТыуған көнөң менән, әсәй!\nТыуған көнөгөҙ менән , Салауат!\nТыуған көнөң ҡотло булһын, Ирек!\nТыуған көнөгөҙ ҡотло булһын, Асия!\n– Тыуған көнөң менән, Олеся!\n– Тыуған көнөң ҡотло булһын, Юлия!\n– Рәхмәт, Аркадий.\n– Тыуған көнөң менән ҡотлайым, атай!\n– Рәхмәт, ҡыҙым.\nа) Составте предложения.\nАзат, йәш, ун дүрт. Азатҡа, булды, ун дүрт йәш.Һиңә,йәш, Азат, нисә, тулды?\nУға, йәш, нисә, тула. Мин, 13, тулды йәш. Ун бишкә, Илгиз, китте.\nБер, 12, йыл, ай. Аҙна, был, тыуған, минең, көн.\nМиңә нисә йәш?\nАтайыма 31 йәш булғанда, миңә 8 йәш ине. Ә хәҙер ул минән ике тапҡыр олораҡ.\nМиңә хәҙер нисә йәш?\nБер айҙан минең тыуған көнөм.\nБер йылда 365 көн.\nМиңә 15 йәш тулды.\nВ этом году мне будет15 лет.\nЕму исполнилось 13 лет.\nг) Поставьте вопросы.\nӘлиә менән Фәниә ун биш йәштә.\nРита менән Риммаға ун дүрт йәш тулды.\nМарат Илгизде тыуған көнө менән ҡотлай.\nМин әсәйемде тыуған көнө менән ҡотланым.\nд) Прочитайте загадки, переведите, отгадайте.\nОсҡан, ти, өс ҡарға:\nБереһе әйтә- ҡыш яҡшы,\nИкенсеһе – йәй яҡшы,\nӨсөнсөһө – миңә икеһе лә бер, ти.\nИң ҡыҫҡа ай ниндәй?\nҠыш уртаһында нимә була?\n– Һаумы, Оксана!\n– Сәләм, Айбулат!\n– Оксана, тыуған көнөң менән!\n– Һаумы, Илүзә. Был мин, Илгиз.\n– Һаумы, Илгиз.\n– Яҡшы, Илгиз.\n– Илүзә, минең бөгөн тыуған көнөм.\n– Ҡотлайым һине, Илгиз.\n– Быйыл һиңә нисә йәш?\n– Ун биш.\n– Ҡотло булһын ун биш йәшең!\n– Рәхмәт. Беҙгә кил.\n– Ярай, киләм.\n– Рәхмәт, көтәм.\nСпроси у Азата, сколько ему лет, сколько лет его брату.\nПоздравь Азата с днем рождения.\nПоздравь маму с днем рождения.\nУзнай, через сколько дней, недель Марату будет 14 лет.\nУНЫНСЫ ДӘРЕС – УРОК ДЕСЯТЫЙ\nАзат, адресығыҙ нисек?\nАзат, какой у вас адрес?\n1. Адресығыҙ нисек? – Какой у вас адрес?\nадресым – мой адрес\nадресың, һинең адресың – твой адрес\nадресы – его адрес\nадресыбыҙ – наш адрес\nадресы – их адрес\nминең адресым – мой адрес\nһинең адресың – твой адрес\nуның адресы – его (ее) адрес\nбеҙҙең адресыбыҙ – наш адрес\nһеҙҙең адресығыҙ – ваш адрес\nуларҙың адресы – их адрес\nАдресыбыҙ: – Наш адрес:\nСалауат Юлаев урамы, 10\n– Азат, адресың нисек?\n– Адресым: Ҡырҡ биш, өс нуль, ике, Өфө, Туҡай урамы, 7-се һанлы йорт, 10- сы\n450002, Өфө, Туҡай урамы, 7–10\n– Сәләм, Тимур.\n– Ә, Айбулат, һаумы.\n– Тимур, мин һиңә киләм.\n– Рәхим ит. Адресты беләһеңме?\n– Эйе, беләм.\n– Ә кодты?\n– Беҙҙең код: – 019\n– Рәхим ит.\nБына визиткам. – Вот моя визитка.\nБына визитка. – Вот визитка.\nБына минең визитка.\nБына уның визиткаһы.\nБына Алмаздың визиткаһы.\n– Бына визиткам, рәхим ит.\n– Һинең визиткаң бармы?\n– Бар, рәхим ит.\nБыл Азаттың визиткаһы:\nЗакиров Азат Варис улы\nСибай, Зәки Вәлиди урамы, 20–37\nТелефон – 2-25-17\n4. Телефонығыҙ бармы? – У вас есть телефон?\nҺинең телефоның бармы?\nУның телефоны юҡмы?\n– Телефоның бармы?\n– Уларҙың телефоны бармы?\n– Был һинең телефонмы?\n– Азат, телефоның бармы?\n– Илгиздең телефоны юҡмы?\nНомеры нисек? – Какой номер?\nӨй номеры. – Номер дома.\nТелефон номеры. – Номер телефона.\nМашина номеры. – Номер машины.\nӨйҙөң номеры нисек?\nӨйөгөҙҙөң номеры нисек?\nТелефонығыҙҙың номеры нисек?\nТелефоныбыҙҙың номеры : 37-19-12.\n– Телефонығыҙ бармы?\n– Номеры нисек?\n– Бына визиткам.\n– Рәхмәт. Бына минең визиткам.\n6. Кеҫә телефоны. – Сотовый телефон.\nБыл кеҫә телефоны. – Это сотовый телефон.\nМинең кеҫә телефоным. – Мой сотовый телефон.\nМинең кеҫә телефоным бар. – У меня есть сотовый телефон.\n– Кеҫә телефоны.\n– Был кеҫә телефонымы?\n– Был кеҫә телефоны һинекеме?\n– Һинең кеҫә телефоның бармы?\n– Азаттың кеҫә телефоны юҡмы?\n– Был Азаттың кеҫә телефонымы?\n– Был кеҫә телефоны кемдеке?\n– Илгиз, сәләм!\n– О-о-о, Гөлнара, сәләм!\n– Кинонан, ә һин?\n– Мин Олянан.\n– Уның адресы нисек? Телефоны бармы?\n– Бына адресы, бына кеҫә телефоны.\n– Рәхмәт. Ә һинең кеҫә телефоның бармы?\n– 8 917 136 59 02\n– Рәхмәт. Бына пейджером: 220201 (абонент «Урал»)\n– Рәхмәт. Һау бул.\n7. Был 23-19-79 номер түгелме ни? – Разве это не номер 23-19-79?\nБыл 2-15-18 номер. – Это номер 2-15-18.\nБыл 2-17-19 номермы? – Это номер 2-17-19?\nБыл 2-18-22 номер түгелме? – Это не номер 2-18-22?\nБыл 23-19-79 номер түгелме ни? –Разве это не номер 23-19-79?\n– Кәрим, был һинме?\n– Был 23-19-79 номер түгелме ни?\n– Ғәфү итегеҙ.\n– Бер ни түгел.\n– Азат ҡайҙа йәшәй? Уның фамилияһы нисек?\n– Адресы нисек? Өйҙә телефоны бармы?\n– Уның кеҫә телефоны бармы?\n– Ғәфү итегеҙ, был 3-19-21 номермы?\n– Ғәфү итегеҙ, был 5-19-27 номер түгелме?\n– Юҡ, түгел.\nАзат, Сибай йәшәй.\nАзат, адрес, белә, мин.\nУл, Вәлиди, урам, Зәки, йәшәй.\nУлар, йорт, 21, һанлы, фатир, номер, 48.\nӨй, телефон, бар.\nУлар, телефон, номер, 3-12-20.\nАзат, кеҫә, бар, телефон.\nНомер, мин, белмәй.\nАзат ҡайҙа йәшәй?\nМараттың адресы нисек?\nҺинең адресың нисек?\nӨй телефоның бармы?\nКеҫә телефоның нисек?\nБыл 3-19-21 номер түгелме?\nПрочитайте, переведите родословные некоторых башкирских родов, укажите их\nЫрыуым – бөрйән, Ырыуым – бөрйән,\nҠошом – төйләгән, Ағасым – имән,\nТамғам – таяҡ, Ҡошом – бөркөт,\nИлем – Баймаҡ, Телем – башҡорт.\nАғасым – ерек,\nТауым – Ирәндек,\nДошманым – Тәфтиләү,\nБошҡаным – «уф» тимәү.\nАғасы – имән,\nҠошо – ҡоҙғон,\nОраны – Аҡтуған,\nТамғаһы – яғалбай.\nТамъян ырыуы Түңгәүер ырыуы\nЫрыуым – тамъян, Ҡошом – һайыҫҡан,\nҠайҙа ла ҡаным тамған, Ағасым – ерек,\nҠошом – ыласын, Тамғам – ярым ай,\nЙәйгән ҡоласын, Ораным – ҡуңғырат,\nЭскәнем – Ҡыҙыл, Эскән һыуым – Һаҡмар,\nҠулдарым – ҡыҙыу. Төйәгем – Юлдыбай.\n– Сәләм, Айбикә!\n– Сәләм, Буранбай!\n– Айбикә, Камила өйҙәме?\n– Ул техникумда.\n– Кеҫә телефоны бармы?\n– Бар. Номеры кәрәкме?\n– Эйе, мөмкинме?\n– Рәхим ит, 8 902 260 35 32\n– Һаумы, Кәримә!\n– Һаумыһығыҙ! Был Иҙелме?\n– Хәлдәр нисек, Иҙел?\n– Яҡшы, рәхмәт. Кәримә, Айтуғандың адресы кәрәк.\n– Эйе, бик кәрәк.\n– Рәхим ит. Һәҙиә Дәүләтшина урамы, 10-сы йорт, 22-се фатир\n– Рәхмәт, телефонын белмәйһеңме?\n– Өй телефонын беләм. 25-18-60\n– Ә кеҫә телефоны?\n– Һау бул!\n– Иҫән –һау бул.\n10. Коммуникатив заданиелар\nУзнайте, адрес Нурсултана.\nУзнайте, телефон Зульфии.\nСпросите, какой номер дома у Буранбая.\nСпросите, есть ли телефон у Рамзии.\nУзнайте, у мамы номер сотового телефона отца.\nСпросите у Алии адрес Рамиля Султанова.\nСпросите, есть ли у Азата сотовый телефон.\nУзнайте, номер дома, квартиры, телефона, факса Алсу.\nУзнайте у сестры, адрес брата.\nУН БЕРЕНСЕ ДӘРЕС – УРОК ОДИННАДЦАТЫЙ\nАзат, һин ҡасан ҡайтаһың?\nАзат, когда ты вернёшься?\n1. Ҡасан? – Когда?\nҠасан ҡайта? – Когда возвращается?\nҠасан килә? – Когда придет?\nҠасан китә? – Когда уедет?\nҺин ҡасан ҡайтаһың?\nУл ҡасан ҡайта?\nҺеҙ ҡасан ҡайтаһығыҙ?\n– Азат, ҡасан ҡайтаһың?\n– Марат ҡасан ҡайта?\n– Улар ҡасан ҡайта?\n– Бер аҙнанан.\n– Һин ҡасан ҡайтаһың?\n– Ун көндән.\n– Атай ҡасан ҡайта?\n– Өс сәғәттән.\n– Әсәй ҡасан ҡайта?\n– Киске биштә.\nИртә – рано\nҺуң – поздно\nБик һуң ҡайта.\nАтай һуң ҡайта.\nӘсәй иртә ҡайта.\nКем ҡасан ҡайта?\nАзат ҡасан ҡайта?\nӘмир иртә ҡайтамы?\n– Һин бөгөн иртә ҡайтаһыңмы?\n– Эйе , иртә.\n– Ул ҡасан ҡайта?\n– Бик иртә ҡайта.\nХәҙер – сейчас, теперь, ныне\nӘле – сейчас, теперь, ныне\nӘле генә – только что\n– Хәҙер ҡайта.\n– Ҡасан ҡайтты?\n– Әле ҡайтты.\n– Әлиә ҡасан килә?\n– Марат ҡасан ята?\n– Хәҙер ята.\n– Марат ҡасан килде?\n– Әле генә килде.\nЯҙ – весна\nКөҙ – осень\nҠыш – зима\n– Яҙ ҡайта.\n– Ҡасан килә?\n– Йәй килә.\n– Ҡасан китә?\n– Көҙ китә.\n– Ҡасан бара?\n– Ҡыш бара.\n– Әмир, Айгөл ҡасан ҡайта?\n– Әхәт, Нурия ҡасан килә?\n– Илдар, Гүзәл ҡасан ҡайтты?\n– Көҙ ҡайтты.\n– Азат, ҡасан ҡайттың?\n– Яҙ ҡайттым.\nҒинуар айында. – В январе.\nҠыш айҙары. – Зимние месяцы.\nҒинуар – январь\n– Ҡасан китте?\n– Йәй, йәй айҙарында.\n– Ҡасан һин киләһең?\n– Йәй көндәрендә.\n– Ҡасан килде?\n– Көндөҙ килде.\nМин көндөҙ килдем.\nҺин төндә килдең.\nБеҙ төндә ҡайттыҡ.\nАҙна элек. – Неделю назад.\nБер йыл элек. – Год назад.\nБер ай элек. – Месяц назад.\nБиш йыл элек. – Пять лет назад.\n– Азат ҡасан китте?\n– Аҙна элек.\n– Илгиз ҡасан ҡайтты?\n– Бер ай элек.\n– Өфөгә ҡасан килдең?\n– Бер йыл элек.\nАзат ҡасан ҡайтты?\nАҙна элек кем ҡайтты?\nУн көндән кем килә?\nЛәйсән бер көндән ҡайтамы?\nХәҙер Тимур ҡайтамы?\nӘле кем килде?\nНур иртә ҡайттымы?\nКем һуң ҡайта?\nӘлиә көҙ киләме?\nМарат ҡыш ҡайҙа китә?\nТөндә кем килде?\nАзат, Мәскәү, төндә, ҡайтты.\nУл, көн, китә, ун.\nТимур, китә, Төркиә, хәҙер.\nӘле, ҡайтты, Нур, Истамбул.\nМарат, китә, университет, иртә.\nКөҙ, армия, Азамат, китте.\nв) Прочитайте, переведите и выучите считалку\nЙәй ҡайтмаһам, көҙ ҡайтам\n– Ағаҡайым, ҡайҙа бараң?\n– Кәмә менән тоҙға барам.\n– Кәсептән ҡасан ҡайтаң?\n– Йәйен китеп, көҙ ҡайтам.\nКөҙ ҡайтмаһам, ҡыш ҡайтам,\nҠыш ҡайтмаһам, яҙ ҡайтам.\nБында торма, бар сыҡ!\nИке көн элек.\nЯрты йыл элек.\nӨс сәғәт элек.\nБөгөн иртә яттым.\nИртәгә һуң ятам.\nКисә һуң килдем.\nМин ғинуарҙа килдем.\nУл ҡыш китте.\nЙәй ауылда торам.\nЙәй көндәре ауылда йәшәйем.\nҠыш көндәре ҡалала ятам.\n– Ҡасан ҡайттың?\n– Әле генә, ә һин?\n– Мин Антальянан аҙна элек ҡайттым.\n– Анталья августа шәпме?\n– Нурзидә, һаумы?\n– Һаумы, был кем?\n– Мин Мирас.\n– Мирас? Һаумы, Мирас. Һин ҡайҙан?\n– Унда нимә эшләйһең?\n– Йәшәйем. Бер ай элек киттем унда.\n– Шулай шул.\n– Ҡасан Өфөгә ҡайтаһың?\n– Ярты йылдан.\n– Һау бул, Нурзидә.\nСпросите у Ильдара, когда он вернется домой.\nСпросите у Гульшат, когда приедет из Москвы ее мама.\nУзнайте у Азамата, когда он вернется из армии.\nУН ИКЕНСЕ ДӘРЕС – УРОК ДВЕНАДЦАТЫЙ\nАзат, һин ниңә ҡайтманың?\nАзат, почему ты не вернулся?\n1. Ниңә? – Почему? Зачем? Для чего? С какой целью?\nНиңә ҡайтманың? – Почему не вернулся?\nНиңә киттең? – Зачем уехал?\nНиңә ул? – Почему он?\nНиңә ул? – Для чего это?\nНиңә кәрәк? – Зачем это нужно?\nНиңә һуң? – Зачем же?\nҺеҙ ниңә китмәнегеҙ?\nУлар ниңә барманы?\nҺеҙ ниңә яттығыҙ?\n– Һин ниңә Мәскәүгә киттең?\n– Мин Мәскәүҙе яратам.\n– Өләсәй ниңә ауылға ҡайтты?\n– Ул ауылды ярата.\n– Һин ниңә Сибайға барҙың?\n– Сибайҙа апайым бар.\n– Ниңә Токиоға барманың?\n– Билет булманы.\nӨсөн – для, за, из-за, чтобы, с целью?\nНи өсөн– зачем, почему, отчего?\nКем өсөн– ради кого?\nМинең өсөн – ради меня.\nҺинең өсөн – ради тебя.\nҺеҙҙең өсөн – ради вас.\nУлым өсөн – ради своего сына.\nБала өсөн – ради ребенка.\nНи өсөн китәһең?\nНи өсөн килдең?\nНи өсөн ятаһың?\nКем өсөн килдең?\nКем өсөн йәшәйһең?\nКем өсөн эшләйһең?\nҺин ниңә бында?\nҺин ни өсөн бында?\nҺеҙ ниңә бармайһығыҙ?\n– Нина ни өсөн килмәне?\n– Ул кем өсөн килә?\n– Минең өсөн.\n– Әсә кем өсөн йәшәй?\n– Бала өсөн.\n– Ул кем өсөн эшләй?\n– Улы өсөн.\n– Ул ниңә барманы?\n– Һин ниңә килмәнең?\n– Ваҡытым булманы.\n– Азат ниңә килмәне?\n– Мәскәүҙә булды.\nЯмғыр – дождь\nЯмғыр яуа. – Идет дождь.\nҠар яуа. – Идет снег.\nҠояш ҡалҡа. – Солнце всходит.\nЕл сыға. – Начинается ветер.\nҠояш байый. – Солнце заходит.\nБөгөн ямғыр булды.\nТөндә ҡар яуҙы.\nИртән ҡар яуҙымы?\nТөндә ел булдымы?\n– Азат ниңә ҡайтманың?\n– Ямғыр булды.\n– Азат, ниңә килмәйһең?\n– Урамда ҡар бит.\n– Ләйсән, ниңә ятмайһың?\n– Урамда ҡояш бит.\nҺыуыҡ – холод, мороз, холодный, морозный\nЙылы– тепло, теплый\nҺыуыҡ көн – холодный день\nҺыуыҡ төн– холодная ночь\nҺыуыҡ ҡыш– холодная зима\nҠыш һыуыҡ– зима холодная\nКөҙ һыуыҡ– осень холодная\nЙылы көн –теплый день\nЙылы яҙ– теплая весна\nЙылы өй– теплый дом\nКөн йылы – день теплый\nНи өсөн төн һыуыҡ?\nНиңә ҡыш һыуыҡ?\nНи өсөн өй һыуыҡ?\nНи өсөн өй йылы?\nНиңә һин һыуыҡ?\nНи өсөн Өфөлә йылы?\nНи өсөн Төмәндә һыуыҡ?\n– Азат, һин ниңә ятаһың?\n– Азат, ниңә урамда уйнамайһың?\n– Урамда һыуыҡ.\nМин өшөнөм. – Я замерз.\nМин өшөнөм – я замерз\nҺин өшөнөң – ты замерз\nУл өшөнө– он замерз\n– Кем өшөй?\n– Ул өшөй.\n– Һин өшөйһөңмө?\n– Кем өшөнө?\n– Азамат өшөнө.\n– Азат өшөнөмө?\n– Әсәй, өшөнөңмө?\n– Юҡ, өшөмәнем.\n– Һин ни өсөн өшөмәнең?\n– Туным йылы.\n– Һин ни өсөн өшөнөң?\n– Урамда бик һыуыҡ.\n– Азат, ниңә был аҙна ҡайтманың?\n– Бик һыуыҡ булды.\nБөгөн нисә градус? – Сколько сегодня градусов?\nНисә градус? – Сколько градусов?\nӨфөлә 10 градус йылы. – В Уфе 10 0 тепла.\nСибайҙа 14 градус йылы. – В Сибае 14 0 тепла.\nТуҡанда 5 градус һыуыҡ. – В Тукане 5 мороза.\nБөгөн нисә градус?\nКисә нисә градус ине?\n– Бөгөн һыуыҡмы?\n– Нисә градус?\n– 30 градус һыуыҡ.\n– Бөгөн йылымы?\n– 20 градус йылы.\n– Кисә нисә градус һыуыҡ ине?\n– Ун һигеҙ градус һыуыҡ ине.\n– Иртәгә нисә градус?\n– Ун биш градус.\n– Бишенсе октябрҙә нисә градус була?\n– 3 градус.\n– Плюсмы, минусмы?\n– Бөгөн көн йылымы?\n– Һин ниңә ҡайтманың?\n– Кисә өшөнөңмө?\n– Ни өсөн өшөнөң?\n– Кем өсөн килдең?\n– Һыуыҡ өсөн ҡайтманыңмы?\n– Ни өсөн һыуыҡ?\n– Ниңә һиңә йылы тун кәрәк?\n– Һиңә тун кәрәкме?\n– Кисә нисә градус ине?\n– Ниңә йылы көндәрҙә ҡайтманың?\nб) Прочитайте и отгадайте загадки\nБашы бар, сәсе юҡ,\nКүҙе бар, ҡашы юҡ,\nЙөрөргә аяғы юҡ.\nИргә – ҡанат,\nСолтанға – һанат,\nЙәйен урман ҡыҙыра,\nҠышын йоҡо туйҙыра.\nВ этом году зима была холодная.\nПочему ты не приехал к нам?\nРади кого ты приехал в этот мороз?\nЗачем ты лежишь?\nПочему ты не играешь на улице?\nМне нужна шуба.\nг) Составьте предложения.\nМин, был, өшөнөм, ҡыш.\nҺыуыҡта, Өфө, мин, бармай.\nНиңә, кәрәк, ул, тун.\nБөгөн, урам, һыуыҡ.\nӨй, ҡыш, йылы.\nҺин, ҡайтма, ниңә.\nМиңә, булды, һыуыҡ.\nТемпература, 30, градус, ҡала, һыуыҡ, булды.\nБында, өсөн, килде, һин.\nБала, өсөн, ул, бында, килә.\n– Сәләм, Айгөл!\n– Сәләм, Миләүшә!\n– Ниңә техникумға килмәнең кисә?\n– Эйе, 30 градус һыуыҡ ине. Мин бик өшөнөм.\n– Сәләм, Марат!\n– Беҙгә бөгөн киләһеңме?\n– Юҡ, бик һыуыҡ бит.\n– 25 градус ҡына, һыуыҡ түгел.\n– Юҡ, мин өшөйөм.\n– Ярай, иртәгә кил.\n– Ярай, рәхмәт.\n– Бөгөн көн йылы шулаймы?\n– Юҡ. Ҡояш.\n– Ел бармы?\n– Һаумы, ҡыҙым!\n– Ниңә кисә ҡайтманың, ҡыҙым?\n– Бик һыуыҡ булды, әсәй.\n– Урамда өшөйөм.\n– Техникумда һыуыҡмы?\n– Юҡ, унда йылы.\n– Өшөмә. Киләһе шәмбелә ҡайт.\n– Ярай, һау бул, әсәй!\n9. Коммуникатив заданиелар\nУзнайте у Азата, почему он не поехал домой.\nСпросите у Азата, какая вчера была погода.\nСпросите у Алии, почему она не была в университете.\nСпросите у Азата, сколько сегодня градусов.\nСпросите у Оли, зачем она не пришла к бабушке.\nСпросите у Алмаза, был ли дождь в субботу.\nСпросите у Мурата, ради кого и зачем он поехал в Москву.\nСпросите у Ивана, утром был снег.\nСпроси у дедушки, когда будут теплые дни.\nСпроси у Ильдара, почему он не идёт в Интернет-клуб.\nУН ӨСӨНСӨ ДӘРЕС – УРОК ТРИНАДЦАТЫЙ\nАзат, һин ниндәй телдәр беләһең?\nАзат, какие ты языки знаешь?\nТелдәр – языки\nТыуған тел – родной язык\nСит тел – иностранный язык\nУрыҫ теле –русский язык\nНемец теле – немецкий язык\nТөрөк теле – турецкий язык\nҒәрәп теле –арабский язык\nБашҡорт теле –минең тыуған телем.\nУрыҫ теле – Максимдың тыуған теле.\nНемец теле –Барбараның тыуған теле.\nТөрөк теле – Исмәттең тыуған теле.\nНиндәй телдәр бар?\nҺин ниндәй телдәр беләһең?\nАзат ниндәй телдәр белә?\n– Азат, һин ниндәй телдәр беләһең?\n– Ләйсән, сит телдәр беләһеңме?\n– Ниндәй сит телдәр беләһең?\n– Һин ниндәй телдәр беләһең?\n– Башҡорт, урыҫ.\n– Һин сит тел беләһеңме?\n– Ниндәй сит тел беләһең?\n– Төрөк телен беләһеңме?\n– Француз телен ул беләме?\nУл төрөксә һөйләшә. – Он говорит по-турецки.\nТөрөксә – по-турецки\nҒәрәпсә – по-арабски\nҠытайса – по-китайски\nНемецсә – по-немецки\nУрыҫса – по-русски\nБашҡортса – по-башкирски\nИспанса – по-испански\n– Был китап немецсәме?\n– Был журнал башҡортсамы?\n– Был аудиокасета итальянсамы?\n– Был журнал испансамы?\n– Был французса китапмы?\n– Кем французса белә?\nНил төрөксә һөйләшә.\nОля немецсә һөйләшә.\nИслам грекса һөйләшә.\nУл башҡорт телен өйрәнә.– Он изучает башкирский язык.\nӨйрән – изучай, научись\nБашҡорт телен өйрәнә– изучает башкирский язык\nУрыҫ телен өйрәнә – изучает русский язык\n– Һин башҡорт телен өйрәнәһеңме?\n– Һин ғәрәп телен өйрәнәһеңме?\n– Кем башҡорт телен өйрәнә?\n– Һеҙ башҡорт телен өйрәнәһегеҙме?\n– Эйе, өйрәнәбеҙ.\nТыңла – слушай\nАңла – понимай\nУҡы – читай\nБашҡортса тыңлай. – Слушает по-башкирски.\nБашҡортса аңлай. – Понимает по-башкирски.\nИнглизсә әйт. – Скажи по-английски.\nҒәрәпсә уҡы. – Читай по-арабски.\nАлма апай уҡый.\nГүзәл тыңлай һәм аңлай. Ирина ла тыңлай. Ул аңламай.\n– Ирина башҡортса аңлаймы?\n– Урал немецсә аңламаймы?\n– Эйе, аңламай.\n– Һин башҡортса уҡыйһыңмы?\n– Уны аңлайһыңмы?\n– Ниңә Ольга тыңламай?\n– Сөнки ул аңламай.\n– Ольга, урыҫса әйт, башҡортса аңлайһыңмы?\n– Ғүмәр, һин төрөксә аңлайһыңмы?\n– Эйе, аңлайым.\n– Ирина, һин башҡорт радиоһын тыңлайһыңмы?\n– Денис, һин башҡортса журналдар уҡыйһыңмы?\n– Артур, һин нимә тыңлайһың?\n– Радио тыңлайым.\n– Коля «Юлдаш» радиоһын тыңлаймы?\n– Ул башҡортса аңлаймы?\n– Аңлай һәм һөйләшә.\nБер аҙ аңлай. – Немного понимает.\nБер аҙ – немного\nБер аҙ аңлайым –немного понимаю\nБер аҙ аңлайһың – немного понимаешь\nБер аҙ аңлайбыҙ – немного понимаем\n– Һин башҡортса аңлайһыңмы?\n– Бер аҙ.\n– Ул ҡытайса аңлаймы?\n– Һеҙ японса аңлайһығыҙмы?\n– Бер аҙ аңлайым.\n– Улар испанса беләме?\n– Һин башҡортса һөйләшәһеңме?\n– Бер аҙ һөйләшәм.\nКүп телдәр белә. – Знает много языков.\nӘҙ – мало\nКүп белә – много знает\nӘҙ белә – мало знает\n– Нисә тел беләһең?\n– Ул нисә тел белә?\n– Биш тел белә.\n– Һин нисә тел өйрәнәһең?\nМиңә урыҫса-башҡортса һүҙлек кәрәк. – Мне нужен русско-башкирский\nУрыҫса-башҡортса – русско-башкирский\nСловарь – һүҙлек\nҺүҙлек кәрәк – нужен словарь\nБына һүҙлек. – Вот словарь.\nБыл урыҫса-башҡортса һүҙлек.\nМиңә урыҫса-башҡортса һүҙлек кәрәк.\n– Һинең һүҙлегең бармы?\n– Урыҫса-башҡортса һүҙлегең ҡайҙа?\n– Һинең ниндәй һүҙлегең бар?\n– Уның аңлатмалы һүҙлеге бармы?\n– Һеҙҙең башҡортса-инглизсә һүҙлегегеҙ бармы?\n– Был кемдең һүҙлеге?\n– Был Азаттың һүҙлеге түгелме?\n– Һиңә һүҙлек кәрәкме?\nБашҡорт теле дәресе. – Урок башкирского языка.\nБөгөн башҡорт теле – сегодня башкирский язык\nБөгөн башҡорт теле дәресе.\nИртәгә урыҫ теле дәресе.\n– Бөгөн башҡорт теле буламы?\n– Бөгөн инглиз теле буламы?\n– Ҡасан башҡорт теле була?\n– Инглиз теле ҡасан була?\nБөгөн башҡорт теле дәресе. Мин башҡортса өйрәнәм. Дәрестә мин тыңлайым,\nуҡыйым, һөйләшәм. Хәҙер башҡортса аңлайым.\n– Иртәгә башҡорт теле дәресе буламы?\n– Башҡортса өйрәнәһеңме?\n– Дәрестә нимә эшләйһегеҙ?\n– Башҡортса һөйләшәбеҙ, уҡыйбыҙ, тыңлайбыҙ.\n– Хәҙер аңлайбыҙ.\nҒәрәпсә яҙа беләһеңме? – Умеешь писать по-арабски?\nҒәрәпсә белә – знает по-арабски\nЯҙа белә – умеет писать\nҒәрәпсә яҙа белә – знает писать по-арабски\n– Һин яҙа беләһеңме?\n– Һин ғәрәпсә яҙа беләһеңме?\n– Ул ғәрәпсә яҙа белмәйме?\nҺин нисә тел беләһең?\nНиндәй телдәр беләһең?\nНиндәй телдәрҙе яратаһың?\nНиндәй телде яратмайһың?\nУл сит телдәр беләме?\nАзат ҡытай телен беләме?\nУрыҫса яҡшы беләһеңме?\nТел, ул, инглиз, белә.\nБеҙ, башҡорт, тел, өйрәнә.\nБашҡорт, тел, дәрес, бөгөн.\nҒәрәпсә, уҡый, белә, яҙа, мин.\nҺүҙлек, инглизсә-урыҫса, миңә, кәрәк.\nв) Прочитайте скороговорки башкирского языка и выучите\nҠараңғыла ҡара ҡарғаға ҡараным. Ҡара ҡарғаға ҡараңғыла ҡараһаң да, ҡарамаһаң\nда, ҡара ҡарғаға ҡарағанда ҡара ҡарасҡыға оҡшап тора.\nСейәлек соҡорон сыҡҡан саҡта, сей сейәне сәйнәй-сәйнәй, сикәләрем сатнаны.\nБыл башҡортса-урыҫса һүҙлек.\nЯ пишу по-арабски.\nМин японса һөйләшәм.\nОн по-башкирски понимает, но не говорит.\nМин башҡортса аңлайым, уҡыйым, яҙам, һөйләшәм.\nСегодня урок французского языка.\nМин күп телдәр беләм.\nМин инглиз телен яҡшы беләм.\nУл немецсә аңлай, бер аҙ һөйләшә.\nМинең туған телем – башҡорт теле.\n– Булат, һин уҡыйһыңмы?\n– Ниндәй факультетта?\n– Сит телдәр факультетында.\n– Ниндәй телдәр өйрәнәһең?\n– Инглиз, немец.\n– Был телдәрҙә һөйләшәһеңме?\n– Денис, һин ҡайҙа уҡыйһың?\n– Нисәнсе курста?\n– Ниндәй телдәр өйрәнәһегеҙ?\n– Урыҫ, башҡорт, инглиз телдәре.\n– Был телдәрҙе беләһеңме?\n– Урыҫса яҡшы беләһеңме?\n– Бик яҡшы түгел, сөнки насар яҙам.\n– Башҡортса нисек?\n– Башҡортса аңлайым, уҡыйым, һөйләшмәйем.\n– Ә инглиз телең нисек?\n– Насар һөйләшәм, яҡшы аңлайым, хаталы яҙам.\n11. Коммуникатив заданиелар\nСпросите у Азата, какие языки он знает?\nСпросите у студентов, учащихся, говорят ли они по-башкирски.\nУзнайте у Тимура, хорошо ли он знает английский язык.\nСпросите у Олега, какие языки они изучают.\nУзнайте у Марии, понимает ли она по-башкирски.\nСпросите у Дениса, есть ли у него русско-башкирский словарь.\nСпросите в классе, кто умеет писать по-арабски.\nУзнайте у Марии, будет ли урок башкирского языка.\nУН ДҮРТЕНСЕ ДӘРЕС – УРОК ЧЕТЫРНАДЦАТЫЙ\nАзат, нимә булды?\nАзат, что случилось?\nНимә булды? – Что случилось?\nҺиңә нимә булды?\nУға нимә булды?\nУларға нимә булды?\nБаш ауырта. – Голова болит.\nБашы ауырта. – У него голова болит.\nМинең башым ауырта.\nаяҡ – нога\nҡул – рука\nкүҙ – глаз\nҡолаҡ – ухо\nауыҙ – рот\nбармаҡ – палец\nауырта – болит\nһыҙлай – ноет, ломит\nБыйыл аяҡтарым һыҙлай.\nТөндә тешем һыҙланы.\nБер аҙна ҡолағым һыҙлай.\n– Һинең башың ауыртамы?\n– Уның ҡулы һыҙлаймы?\n– Тешең һыҙлаймы?\n4. Табибҡа бар. – Иди к врачу.\nКүҙ табибы – окулист\nҠолаҡ табибы – лор врач\nТеш врачы – стоматолог\n– Әсәй, тешем һыҙлай.\n– Табибҡа бар, улым.\n– Әсәй, күҙем ауырта.\n– Күҙ табибына барайыҡ, улым.\n– Миңә ҡолаҡ табибы кәрәк.\n– Унынсы кабинетҡа бар.\n– Бөгөн хирург буламы?\n– Сәғәт нисәлә теш врачы була?\n– Сәғәт унда.\n5. Регистратура ҡайҙа? – Где регистратура?\n– Регистратура ҡайҙа?\n– Регистратура бындамы?\n– Һин регистратураламы?\n– Был регистратура түгелме?\n– Регистратура нисек эшләй?\n– Сәғәт һигеҙҙән эшләй.\nҮҫмерҙәр кабинеты ҡайҙа? – Где подростковый кабинет?\nҮҫмер – подросток\nҮҫмерҙәр кабинеты – подростковый кабинет\nҮҫмерҙәр кабинеты ҡайҙа?\nҮҫмерҙәр кабинеты бындамы?\nҮҫмерҙәр кабинеты нисек эшләй?\n– Үҫмерҙәр кабинеты ҡайҙа?\n– Үҫмерҙәр кабинеты бындамы?\n– Үҫмерҙәр табибы нисек эшләй?\n– Сәғәт һигеҙҙән.\nДарыу кәрәк. – Необходимо лекарство.\nДарыулау – лечить\nДарыу – лекарство\nДарыу үләне – лекарственные травы\nДарыухана – аптека\nБаш дарыуы – лекарство от головной боли\nЙоҡо дарыуы – снотворное\nДарыу эшләү – делать лекарство\nДарыу эсеү – пить лекарство\nДарыу һөртөү – смазать лекарством (рану)\nДарыу үләне йыйыу – собирать лекарственные травы\nДарыу үләне эсеү – пить лекарственные травы\nБыл дарыухана (аптека).\n– Был баш дарыуымы?\n– Миңә йоҡо дарыуы кәрәк.\n– Рәхим итегеҙ!\n– Һеҙ дарыу эшләйһегеҙме?\n– Мин дарыуханаға барайыммы?\n– Был яҡшы дарыумы?\n– Һеҙгә ниндәй дарыу кәрәк?\n– Баш дарыуы.\n8. Дауаханаға (больницаға) ят. – Ложись в больницу.\nБыл ниндәй дауахана?\nҠасан дауаханаға бараһың?\nҠасан дауаханаға ятаһың?\n– Был ниндәй дауахана?\n– Балалар дауаханаһы.\n– Йөрәк ауырыуҙары дауаханаһы ҡайҙа?\n– Был күҙ ауырыуҙары дауаханаһымы?\n– Һин дауаханаға ятаһыңмы?\n– Ниңә дауаханаға ятмайһың?\n– Ваҡытым юҡ.\n– Дауаханала күптән ятамы?\n– Ике аҙна инде.\nҺаулыҡ нисек? – Как здоровье?\nҺаулыҡ – здоровье\nСәләмәтлек – здоровье\n– Һаулыҡ нисек?\n– Һаулығың нисек?\n– Сәләмәтлек нисек?\n– Аллаға шөкөр.\nОлатайҙың хәле нисек? – Как состояние (здоровье) дедушки?\nХәл – состояние\nХәле нисек? – Как его состояние (здоровье)?\nХәле насар – состояние плохое\nХәле яҡшы – состояние хорошее\nМинең хәлем уртаса.\nУның хәле яҡшы.\n– Әсәйеңдең хәле нисек?\n– Уның хәле нисек?\n– Шәп түгел.\n– Мостафаның хәле нисек?\n– Бер аҙ һәйбәтләнде.\n– Олатайҙың хәле насармы?\n– Насар түгел.\n11. Һине кем дауалай? – Кто тебя лечит?\nДауалау – лечение\nДауа – снадобье, лекарственное средство\n– Кемде дауалай?\n– Кем дауалай?\n– Нисек дауалай?\n– Дарыу менән.\n– Өләсәй нисек дауалай?\n– Дарыу үләндәре менән.\n12. Температураһы юғарымы? – Температура у него высокая?\nЮғары – высоко, высокое\nТүбән – низко, низкий\nТемператураһы нисек? – Как у него температура?\nТемператураһы бармы? – Есть у него температура?\nТемператураһы юғарымы? – Температура высокая?\nТемпература күтәрелде. – Поднялась температура.\nТемпература төштө. – Температура упала.\n– Температураң бармы?\n– Температураң нисек?\n– Юғары. 39 (утыҙ туғыҙ) градус.\n– Температураң төштөмө?\n– Температураң күтәрелдеме?\nҺинең тешең һыҙлаймы?\nТеш врачына барҙыңмы?\nҮҫмерҙәр табибы бөгөн буламы?\nҺиңә дарыу кәрәкме?\nДарыу үләндәрен эсәһеңме?\nНиндәй дауаханала ята?\nМөнирҙең хәле нисек?\nМишаны кем дауалай?\nб) Составтьте предложения на тему «Здоровье», используя данные слова и\nвыражения: ауырый, ауырыу, нимә булды, температура, дауахана, үҫмерҙәр табибы,\nһаулыҡ нисек, хәле нисек, кем дауалай, хирург килде, операция эшләне.\nНиндәй дарыу кәрәк?\nХәлем шәптән түгел.\nБыл үҫмерҙәр поликлиникаһы.\nҮҫмерҙәр врачы бөгөн эшләйме?\nТеш таҙартаһы түгел\n– Өләсәй, һиңә рәхәт, исмаһам: тештәрең төшөп бөтә яҙған инде.\n– Нимәһе рәхәт уның?\n– Теш таҙартырға кәрәк тип, бер кем дә әрләмәй...\n– Кәримә апай, Рушан өйҙәме?\n– Юҡ. Ул дауаханала.\n– Ул ауырый.\n– Башы ауырыймы?\n– Юҡ. Ҡолағы ауырта.\n– Нисәнсе дауаханала?\n– Унда индерәләрме?\n– Ярай, Кәримә апай. Һау булығыҙ. Рушанға сәләм әйтегеҙ.\n– Яҡшы. Һин больницаға бараһыңмы?\n– Эйе, бөгөн барам.\n– Ғәфү итегеҙ, был поликлиникамы?\n– Минең улым ауырый.\n– Фамилияһы нисек?\n– Солтанов Ирек.\n– Нисә йәш?\n– Ун өс.\n– Температураһы бармы?\n– Бар, утыҙ туғыҙ градус.\n– Адресығыҙ нисек?\n– Ленин урамы, ҡырҡ бишенсе йорт, һигеҙенсе фатир.\n– Сәғәт туғыҙҙа врач килә.\n– Күҙ врачына мөмкинме?\n– Мөмкин. Нимә булды?\n– Күҙем ауырта.\n– Бына талон.\n– Теш врачына талон бармы?\n– Сәғәт нисәгә?\n– Унға юҡ.\n– Ун бергә лә юҡмы?\n– Ун бергә бар. Рәхим итегеҙ.\n– Сәләм, Айнур!\n– Сәләм, Фатима!\n– Һиңә нимә булды?\n– Грипп менән ауырыйым.\n– Температураң юғарымы?\n– Әле төштө.\n– Дарыуҙарың бармы?\n– Дарыу үләндәре эсәһеңме?\n– Өләсәй эсерә.\n– Ярай, һау бул. Сәләмәтлән.\n– Йөрәгем ауырта.\n– Дарыу кәрәкме?\n– Эйе, мөхәббәттән дарыу бармы?\nУН БИШЕНСЕ ДӘРЕС – УРОК ПЯТНАДЦАТЫЙ\nАзат, һин магазинға барҙыңмы?\nАзат, ты ходил в магазин?\nБаҙар – рынок\nКомпьютерҙар магазины – магазин компьютеров\nҮҙәк баҙар – центральный рынок\nб) Был магазинда нимә бар?\nБыл магазинда кофе бармы?\nБыл ниндәй магазин?\nБыл компьютерҙар магазинымы?\n– Был «Матрица» магазинымы?\n– Был «Техно» магазинымы?\n– Был «Самрау» магазины түгелме?\n– «Техно» магазинында нимә бар?\n– Телевизор бар.\n– «Самрау» магазинында компьютер бармы?\n– Ниндәй магазиндарҙа компьютерҙар бар?\n– «Евроком», «Онлайн», «Аск», «Техника һәм технология» һәм башҡалар.\n2. Магазиндан һин нимә алдың? – Что ты купил в магазине?\nАл – бери, купи\nБир – дай\nТүлә – плати\nҮлсә – взвесь\nУлар мебель алған.\nБеҙ машина алдыҡ.\nАтайым кеҫә телефоны алды.\nМиңә кассета бирегеҙ.\nБеҙгә принтер бирегеҙ.\nСканер өсөн кем түләй?\nНоутбук өсөн мин түләнем.\nМиңә кәнфит үлсә.\nУға печенье үлсә.\nМиңә кәнфит үлсәнеңме?\n3. Кассета нисә һум тора? – Сколько стоит кассета?\nҺум – рубль\nТәңкә – рубль\nТин – копейка\nАҡса – деньги\nНисә һум тора?\nНисә тәңкә тора?\nИлле һум алтмыш тин\nМинең аҡсам күп\nМин уға аҡса бирҙем\nБеҙгә мең һум аҡса кәрәк\n– Азат, аҡсаң бармы?\n– Азат, аҡса кәрәкме?\n– Әсәй, аҡса бир.\n– Нисә һум?\n– Йөҙ һум.\n– Мә, ал.\n4. Күпме тора? – Сколько стоит?\nКүпме – сколько, много ли, какое количество\nКеҫә телефоны күпме тора?\nКартридж күпме тора?\nНаушник күпме тора?\n«Тойота» күпме тора?\n«Һонда» машинаһы күпме тора?\n– Наушник күпме тора?\n– Велосипед күпме тора?\n– Өс мең.\n– Кеҫә телефоны күпме тора?\n5. Ни хаҡ тора? – Сколько стоит?\nХаҡ – цена\nНи хаҡ? – сколько?\nНи хаҡ тора? – Сколько стоит?\n– Магнитофон ни хаҡ тора?\n– Компьютер ни хаҡ тора?\n– Утыҙ мең.\n– Машина ни хаҡ тора?\n– Ике йөҙ мең.\n– Телефон ни хаҡ тора?\n6. Ҡыйбатмы? – Дорого?\nҠыйбат – дорого\nОсһоҙ – дешево\nБыл ҡыйбат түгелме?\nБыл машина осһоҙ.\nБыл машина осһоҙораҡ.\nБыл компьютер ҡыйбат.\nБыл компьютер ҡыйбатыраҡ.\n– раҡ/- рәк – аффиксы сравнительной степени прилагательных и наречий\nйылы – йылыраҡ – теплее\nһыуыҡ – һыуығыраҡ –холоднее\nҡыйбат – ҡыйбатыраҡ – дороже\nосһоҙ – осһоҙораҡ – дешевле\nәҙ – әҙерәк – меньше\nкүп – күберәк – больше\nяҡшы – яҡшыраҡ – лучше\nнасар – насарыраҡ – хуже\n7. Азат, һин икмәк алдыңмы? – Азат, ты купил хлеба?\nИкмәк – хлеб\nҺөт – молоко\nСәй – чай\nМай – масло\nШәкәр – сахар\nҺыу – вода\nБалыҡ – рыба\nҠаймаҡ – сметана\nТоҙ – соль\n– Азат, икмәк алдыңмы?\n– Азат, сәй алманыңмы?\n– Азат, ниңә май алманың?\n– Һин шәкәр алманыңмы?\n– Ниңә ит алманың?\n– Аҡсам булманы.\n– Миңә һөт кәрәк.\n– Ун һум.\n– Миңә сәй, май бирегеҙ.\n– Егерме туғыҙ һум.\n– Май күпме тора?\n– Егерме алты һум.\n– Минераль һыу күпме тора?\n– Ун ике һум.\n– Һеҙҙә балыҡ бармы?\n– Ит бармы?\n– Был тоҙмо?\n– Был маймы?\n8. Һин ашаныңмы? – Ты поел?\nАша – ешь, кушай\nЭс – пей\n– Һин ит ашайһыңмы?\n– Эйе, ашайым.\n– Һин май яратаһыңмы?\n– Марат, ашаныңмы?\n– Марат, нимә ашаның?\n– Ит, икмәк, май, салат.\n– Һин нимә эстең?\n– Минераль һыу эстем.\n9. Әсәй, аш бешерҙеңме? – Мама, суп сварила?\nАш – суп\nБешереү – варить, стряпать, готовить\nАш бешереү – варить суп\nБутҡа – каша\nБутҡа бешереү – варить кашу\nСалат – салат\nСалат эшләү- делать салат\nҺурпа – бульон\nҺурпа ҡойоу – залить бульоном\nМин аш бешерәм.\nҺин аш бешерәһең.\nУл аш бешерә.\nБеҙ аш бешерәбеҙ.\nҺеҙ аш бешерәһегеҙ.\nУлар аш бешерә.\nБулат бутҡа ашай.\nАтай аш ашай.\nЛәйсән салат ашай.\n– Һин нимә бешерәһең?\n– Азат нимә ашай?\n– Илнур һурпа эсәме?\n– Юҡ, эсмәй.\n– Нур аш яратамы?\n– Эйе, ярата.\n10. Аштарығыҙ тәмле булһын! – Приятного аппетита!\nтәмһеҙ – невкусный\nтоҙло – соленый\nтоҙһоҙ – несоленый\nәсе – горький, кислый\nсөсө – пресный\nтатлы – сладкий\nАш бик тәмле.\nБөгөн аш тәмһеҙ.\n– Аш тәмлеме?\n– Салат тоҙломо?\n– Сәй татлымы?\nҺиңә тәмле аш!\nҺеҙгә тәмле аш!\n– Аштарығыҙ тәмле булһын!\n– Бергә булһын.\nҺөт, балыҡ, һыу, аҡса, май, икмәк, ал, бир, бешер, аша, эс.\nЭто мясо. Мясо очень дорогое. В магазине нет мяса. На базаре есть мясо. Мясо\nстоит 80 рублей. Я люблю мясо. У нас есть компьютер. Мы его купили в магазине\n«Кламас». Наш компьютер очень дорогой. Он дороже компьютера Азата.\nб) Ответьте на вопросы по-башкирски.\nВы варили суп?\nЧто ты купила в магазине «Зифа»?\nв) Прочитайте и выучите стихотворение\nМатур булып үҫәйем\nТәмле генә баллы сәй\nЯһап бирҙе миңә әсәй.\nМин тиҙерәк үҫәйем.\nАна, иҙәндә бесәй\nҮсеккән, һөтөн эсмәй,\nҮсеккәнгә гел шулай\nБәләкәй булған, үҫмәй.\nБарҙыҡ, кисә, магазин.\nМагазин, алдыҡ, һөт, май, сәй, икмәк.\nИт, тора, һум, 120, бында.\nМин, ярат, лимонлы, сәй.\nАуыл, магазин, түгел, күп.\nСкейтборд, был, тора, күпме.\n– Ниндәй балыҡ?\n– Тоҙло балыҡ.\n– Миңә ярты кило балыҡ бирегеҙ.\n– Рәхим итегеҙ, етмеш һум.\n– Азат, магазинға барҙыңмы?\n– Нимә алдың?\n– Икмәк, һөт, май.\n– Аҡса бармы әле?\n– Балыҡ, сыр, һыу ал.\n– Ярай, әсәй.\n– Был «Еврокоммы»?\n– Һеҙҙә кеҫә компьютеры бармы?\n– Баҙар нисек?\n– Ит күпме тора?\n– Миңә ике кило ит.\n– Ике йөҙ һум.\n13. Коммуникатив заданиелар\nСпросите, была ли мама на Колхозном рынке?\nУзнайте, что она купила.\nУзнайте, что продается в магазине «Знание».\nСпросите, есть ли в магазине «Матрица» компьютеры, сотовые телефоны.\nСпросите, сколько стоит сотовый телефон.\nУН АЛТЫНСЫ ДӘРЕС – УРОК ШЕСТНАДЦАТЫЙ\n1. Баҡсағыҙ бармы? – Есть ли у вас сад?\nЙәшелсә – овощи\n– Баҡсағыҙ бармы?\n– Уларҙың баҡсаһы ҡайҙа?\n– Баҡсала нимә бар?\n– Еләк, йәшелсә, емеш бар.\n– Һин баҡса яратаһыңмы?\n– Кем баҡса ярата?\n– Атайың баҡса яратамы?\n2. Баҡсала нимә үҫә? – Что растет в саду?\nҮҫә – растет\nСейә – вишня\nКәбеҫтә – капуста\n– Башҡортостанда нимә үҫә?\n– Алма, сейә, груша.\n– Йөҙөм үҫәме?\n3. Баҡсағыҙ ҙурмы? – Сад большой?\n– Баҡсағыҙ ҙурмы?\n– Уларҙың баҡсаһы ҙурмы?\n– Юҡ, бәләкәй.\n– Был бәләкәй баҡсамы?\n– Был ҙур баҡсамы?\n4. Алмалар ҡыҙылмы? – Яблоки красные?\nЙәшел – зелёный\nҠара – чёрный\nҺары – жёлтый\n– Алма ниндәй?\n– Һарымһаҡ ниндәй?\n– Һуған ниндәй?\n– Ҡауын һарымы?\n– Ҡарбуз һарымы?\n– Юҡ, ҡыҙыл.\n5. Ҡарбуз эреме? – Арбуз крупный?\n– Ҡарбуз үҫәме?\n– Ҡарбуз эреме?\n– Азат, эре һуған ал.\n– Азат, ҡарбуз алдыңмы?\n– Ҡарбуз бармы?\n– Миңә бер ҙур ҡыҙыл ҡарбуз кәрәк.\n6. Баҡсала ер ҡатымы? – В саду земля твердая?\n– Ер ҡатымы?\n– Алма ҡатымы?\n– Ҡар йомшаҡмы?\n– Эйе, йомшаҡ.\n– Икмәк йомшаҡмы?\n– Юҡ, ҡаты.\n– Ҡул йомшаҡмы?\n7. Баҡсала сәскәләр бармы? – В саду есть цветы?\nСәскә – цветок\nАҡсәскә – ромашка\nКүксәскә – василек\n– Һин сәскә яратаһыңмы?\n– Атайың сәскә яратамы?\n– Һин сәскәләрҙе беләһеңме?\n8. Баҡсала эшләргә ярата. – Любит работать в саду.\n– һин эшләргә яратаһыңмы?\n– Баҡсала эшләргә яратаһыңмы?\n– Кем баҡсала эшләргә ярата?\n– Кем баҡсала эшләргә яратмай?\n– Ул баҡсала эшләргә яратамы?\nа) Сделай по образцу:\nб) Прочитайте и выучите стихотворение\nг) Переведите стихотворение.\n– Сәләм, Мансур!\n– Әйҙә интернет-клубҡа.\n– Юҡ, мин баҡсаға барам.\n– Ә ниңә бараһың?\n– Барырға кәрәк.\n– О-о-о-, бына һин ниндәй!\n– Әлиә, һин баҡса яратаһыңмы?\n– Бик шәп. Әйҙә баҡсаға.\n– Унда нимә бар?\n– Алма, сейә, кишер...\n– Ә сәскәләр үҫәме?\n– Бик яҡшы. Мин сәскә яратам.\n– Морат, һин баҡсала нимә эшләйһең?\n– Еләк ашайым, кишер ашайым.\n– Груша ашайым, ҡыяр ашайым.\nУН ЕТЕНСЕ ДӘРЕС – УРОК СЕМНАДЦАТЫЙ\nАзат, һин бәхетле кешеме?\nАзат, ты счастливый человек?\n1. Кеше – человек\nБыл кеше. – Этот человек.\nБер кеше. – Какой-то человек.\nБиш кеше. – 5 человек.\nНиндәй кеше? – Какой человек?\nЯҡшы кеше. – Хороший человек.\n– Ул ниндәй кеше?\n– Азат бәхетле кешеме?\n– Ҡайҙа ул кеше?\n– Был кеше кем?\n2. -лы/-ле – эти аффиксы, присоединяясь к существительным, образуют\nбәхет – бәхетле – счастливый\nаҡыл – аҡыллы – умный\nнамыҫ – намыҫлы – честный\nтоҙ – тоҙло – соленый\nтәм – тәмле – вкусный\n3. Ул ниндәй кеше? – Какой он человек?\nЭшсән – трудолюбивый\nЯлҡау – ленивый\nТырыш – старательный\nУҫал – злой\n– Ул йомарт кешеме?\n– Ул уҫал кешеме?\n– Ул уҫалмы?\n– Ул һаранмы?\n4. Ул шундай шәп кеше! – Он такой хороший человек!\nШундай – такой\nШундай кеше – такой человек\nШундай шәп – такой хороший\nАзат шундай кеше.\nМарина шундай ҡыҙ.\nАлмаз шундай шәп!\nИрина шундай матур ҡыҙ!\nАзамат шундай аҡыллы!\nҒәлиә шундай тыйнаҡ!\n5. Асия матурмы? – Асия красивая?\nМатур – красивый, матур ҡыҙ – красивая девушка\nНәфис – изящный, нәфис бил – изящная талия\nЗифа – стройный, зифа буй – стройный стан\nҺылыу – красивый, һылыу ҡатын – красивая женщина\n– Асия матурмы?\n– Гүзәл һылыумы?\n– Кем матур?\n– Кем һылыу?\n– Айгөл матур ҡыҙмы?\n– Гүзәл һылыу ҡыҙмы?\n– Бик һылыу.\n6. Алма ҡара сәсле, ҡара күҙле, аҡ йөҙлө, һомғол буйлы ҡыҙ. – Алма\nчерноволосая, черноглазая, светлолицая, стройная девушка.\nСәс – волос\nЙөҙ – лицо\nБуй – стан\nҠара сәс – черные волосы\nҺары сәс – светлые волосы\nҠара сәсле – черноволосый\nҺары сәсле – светловолосый\nБөҙрә сәс – кудрявый волос\nБөҙрә сәсле – кудрявый\nСал сәс – седой волос\nСал сәсле – седовласый\nҠыҫҡа сәс – короткий волос\nҠыҫҡа сәсле – коротковолосая\nОҙон сәс – длинный волос\nОҙон сәсле – длинноволосая\nҠара күҙ – черные глаза\nҠара күҙле – черноглазый\nЗәңгәр күҙ – голубые глаза\nЗәңгәр күҙле – голубоглазый\nЙәшел күҙ – зеленые глаза\nЙәшел күҙле – зеленоглазый\nҠуңыр күҙ – карие глаза\nҠуңыр күҙле – кариглазая\nАҡ йөҙ – светлое лицо\nАҡ йөҙлө – светлолицая\nҠуңыр йөҙ – смуглое лицо\nҠуңыр йөҙлө – смуглолицая (смуглянка)\nҺомғол буй – стройный стан\nҺомғол буйлы – грациозная\nОҙон буй – высокий рост\nОҙон буйлы – высокого роста\nҠыҫҡа буй – низкий рост\nҠыҫҡа буйлы – низкого роста\nНурия аҡ йөҙлө, ҡуңыр күҙле, ҡара сәсле ҡыҙ.\nОльга аҡ йөҙлө, зәңгәр күҙле, һары сәсле ҡыҙ.\n– Азат һары сәслеме?\n– Азаттың күҙе йәшелме?\n– Алма оҙон ҡара сәслеме?\n– Юлия ҡыҫҡа һары сәслеме?\n– Әлиәнең күҙе ниндәй?\n– Ҡара оҙон сәсле ҡыҙ кем?\n– Йәш матур ҡыҙ кем?\n– Оҙон ҡара сәсле матур егет кем?\n– Һары бөҙрә сәсле егет Алешамы?\n7. Һимеҙ, пеләш башлы ағай кем?\nҺимеҙ – жирный, толстый\nЯбыҡ – худой\nЙәш – молодой\nҠарт – старый\nПеләш – лысый\n– Был һимеҙ кеше кем?\n– Ғәли ағай.\n– Теге ябыҡ егет кем?\n– Был ҡарт һимеҙ ағай кем?\n– Нурсолтан ағай.\n– Йәш һомғол ҡыҙ кем?\nӘсәйем ҡара күҙле, ҡыҫҡа буйлы.\nАтайым йәшел күҙле, оҙон буйлы.\nНур ниндәй кеше?\nУл аҡыллы, матур, эшсән кеше.\nӘлиә һомғол, матур, тыйнаҡ ҡыҙ.\nБыл ниндәй кеше?\nУл яҡшы кешеме?\nБында бәхетле кеше бармы?\nУл шәп кешеме?\nМарина ниндәй ҡыҙ?\nКем матур түгел?\nҠыҙҙар ниңә матур?\nДенис ҡара сәслеме?\nЮлай зәңгәр күҙлеме?\nКүк, күҙ, аҡ йөҙ, ҡыҙ, кем.\nКемдең, күҙ, ҡара, буй, оҙон, сәс, ҡуңыр.\nМирас, кеше, аҡыл,намыҫ.\nУл, намыҫһыҙ, кеше, уҫал.\nг) Объясните пословицу.\nАҡыллы өйрәнер, наҙан өйрәтер.\nБер яҡшы ҡыҙ ете улға тора.\nд) Выучите стихотворение\n– Шаяраһың бер туҡтауһыҙ,\nСәскәйем ағарыр инде\n– Һин дә, әсәй, бик тыңлауһыҙ\nӨләсәйемдең сәсе лә\nе) Прочитайте, переведите, выучите песню.\nШайморатов яу ҡырында\nДошмандарҙы көл иткән;\nВатан өсөн йән ҡыҙғанмай\nҺинең улдарың, Урал;\nШулар менән дошман ҡырҙы\n– Сәләм, Гүзәл!\n– Сәләм, Нәфисә!\n– «Һылыуҡай»ҙа кем еңгән?\n– Оҙон ҡара сәсле, аҡ йөҙлө, йәшел күҙле ҡыҙ.\n– Матур ҡыҙмы?\n– Түгел. Сәсе оҙондоң, аҡылы ҡыҫҡа бит.\n– Айнур, һин бәхетлеме?\n– Белмәйем, ә һин?\n– Мин бәхетле.\n– Сөнки мин матур, сәсем һары, күҙем күк, буйым оҙон.\n– Шул матурмы?\n– Был танышыу бюроһымы?\n– Миңә матур, һомғол, аҡ йөҙлө, ҡара күҙле 18 йәшлек ҡыҙ кәрәк.\n– Нисә көнгә?\nРасскажите о внешности вашей мамы.\nРасскажите о внутренних и внешних качествах вашего друга, подруги.\nВ чем счастье, расскажите.\nВы счастливы, дайте обоснование.\nВаша подруга красивая, обоснуйте.\nВаш дедушка какой человек, опишите.\nПоговорите с другом о красоте девушки.\nПоговорите с подругой о красоте мужчины.\nБогатство дает счастье, объясните.\nКак понять выражение «Не в деньгах счастье, а в их количестве».\nУН ҺИГЕҘЕНСЕ ДӘРЕС – УРОК ВОСЕМНАДЦАТЫЙ\nАзат, һин кем буласаҡһың?\nАзат, кем ты будешь?\nМин буласаҡмын. – Я буду (обязательно).\nҺин буласаҡһың. – Ты будешь (обязательно).\nУл буласаҡ. – Он (она) будет (обязательно).\nБеҙ буласаҡбыҙ. – Мы будем (обязательно).\nҺеҙ буласаҡһығыҙ. – Вы будете (обязательно).\nУлар буласаҡ. – Они будут (обязательно).\nМин киләсәкмен. – Я приду (обязательно).\nҺин киләсәкһең. – Ты придешь (обязательно).\nУл киләсәк. – Он придет (обязательно).\nБеҙ киләсәкбеҙ. – Мы придем (обязательно).\nҺеҙ киләсәкһегеҙ. – Вы придете (обязательно).\nУлар киләсәк. – Они придут (обязательно).\nМин эшләйәсәкмен. – Я буду работать (обязательно).\nһин эшләйәсәкһең. – Ты будешь работать (обязательно).\nУл эшләйәсәк. – Он будет работать (обязательно).\nБеҙ эшләйәсәкбеҙ. – Мы будем работать (обязательно).\nҺеҙ эшләйәсәкһегеҙ. – Вы будете работать (обязательно).\nУлар эшләйәсәктәр. – Они будут работать (обязательно).\nМин банкир буласаҡмын.\nБыйыл Германияға барасаҡмын.\nАзат институтҡа инәсәк.\nУл бер ҙур банкыла эшләйәсәк.\nУл Мәскәүҙә йәшәйәсәк.\nУл яҡшы машина аласаҡ.\nУның улы Англияла уҡыясаҡ.\nҠыҙы Францияға китәсәк.\n2. Будущее определенное категорическое образуется с помощью аффиксов\n– асаҡ /-әсәк\n– ясаҡ /-йәсәк\nУл яҙасаҡ – Он (непременно, обязательно) напишет.\n– Азат кем буласаҡ?\n– Банкир буласаҡ.\n– Илгиз кем буласаҡ?\n– Уҡытыусы буласаҡ.\n– Ләйсән кем буласаҡ?\n– Модельер буласаҡ.\n– Поезд ҡасан киләсәк?\n– Сәғәт алтыла киләсәк.\n– Самолет ҡасан осасаҡ?\n– Ярты сәғәттән.\n– Ул Германияға нимә менән китәсәк?\n– Поезд менән.\n– Беҙ Нью-Йоркка нимә менән китәсәкбеҙ?\n– «Боинг» самолеты менән.\n– Төркиәгә һин нимә менән китәсәкһең?\n– Паром менән.\n– Болғарға нимә менән барасаҡһығыҙ?\n– Теплоход менән.\n– Германияла ул нимә эшләйәсәк?\n– Немец телен өйрәнәсәк?\n– Төркиәлә ул нимә эшләйәсәк?\n– Төрөк телен өйрәнәсәк.\n3. Будущее неопределенное время образуется с помощью аффиксов – ыр/-ер,\nМин барырмын. – Я поеду (возможно).\nҺин барырһың. – Ты поедешь (возможно).\nУл барыр. – Он поедет (возможно).\nБеҙ барырбыҙ. – Мы поедем (возможно).\nҺеҙ барырһығыҙ. – Вы поедете (возможно).\nУлар барырҙар. – Они поедут (возможно).\n– Бөгөн Муса килерме?\n– Атай иртәгә ҡайтырмы?\n– Өләсәй ауылдан килер микән?\n– Бәлки, килер.\n– Ағайым Чикагонан ҡайтыр микән?\n– Бәлки, ҡайтыр.\n– Һин беҙгә килерһеңме, килмәҫһеңме?\n– Бөгөн аҡса алырбыҙмы?\n– Юҡ, алмаҫбыҙ.\n4. Ләйсән модельер буласаҡ. – Ляйсан будет модельером.\nУл модельер буласаҡ.\nИрек инженер буласаҡ.\nӘлфиә бухгалтер буласаҡ.\nМарат менеджер буласаҡ.\nУҡытыусы – учитель\nЯҙыусы – писатель\nТегеүсе – портной\nНефтсе – нефтяник\n*-сы/се – аффиксы существительных – названий профессий\nАйрат нефтсе буласаҡ.\nҒәлиә тегеүсе буласаҡ.\nАнна һатыусы буласаҡ.\nИрина уҡытыусы буласаҡ.\nНадя төҙөүсе буласаҡ.\nИгорь яҙыусы буласаҡ.\nЛюба китапханасы буласаҡ.\n5. Әсмә хат яҙырмы? -Асма напишет пиьсмо?\nХат яҙыу – писать письмо\nТелеграмма – телеграмма\nТелеграмма ебәреү – отправлять телеграмму\nФакс ебәреү – отправлять факс\nЭлектрон почта – электронная почта\nЭлектрон почта менән ебәреү – отправлять электронной почтой\nТелефон менән һөйләшеү – разговаривать по телефону\nИмейлың бармы? – У тебя есть имейл?\nИнтернетҡа инеү – входить в интернет\nӘсмә хат яҙа.\nӘсмә хат яҙған.\nӘсмә хат яҙасаҡ.\nӘсмә хат яҙыр.\nАзат хат ебәрә.\nАзат интернет аша хат ебәрер.\nИлгиздең имейлы бар.\nАйгиздең имейлы буласаҡ.\nАзаттың имейлы булыр.\nӨләсәй телеграмма ебәрәсәк.\nАтай факс ебәрәсәк.\n– Әсәйеңдең электрон почтаһы бармы?\n– Һеҙҙә факс бармы?\n– Уның иммейлы нисек?\n– Һеҙҙең электрон почтағыҙ нисек?\nа) Составьте предложения.\nӘлиә, интернет, инә, бәлки.\nМарат, компьютерсы буласаҡ, банк.\nӘминә, уҡытыусы, бәлки, булыр.\nҺин, телеграмма, өләсәй, ебәрҙеңме?\nБеҙ, факс, хат, ебәрәбеҙ.\nҺин, электрон почта, бармы?\nЯҙыусы, иммейл, нисек, ул.\nКем интернетҡа инә?\nЭлектрон почта аша хат алдыңмы?\nҺеҙ Мәскәүгә факс ебәрҙегеҙме?\nУҡытыусы компьютерҙа хат яҙҙымы?\nМенеджерҙың иммейлы нисек?\nКитапханасы бандероль алдымы?\nУның электрон почта аша хаты киттеме?\nКем факс алды?\nУл электрон почта аша хат алды.\nМин интернет аша бер ҡыҙ менән таныштым.\nБеҙҙең эштә электрон почта бар.\nКитапханасы, уҡытыусы апайҙар телеграмма ебәрҙе.\nЭлектрон почтаң бармы?\n– Һеҙҙә электрон почта бармы?\n– Был почтамтмы?\n– Мәскәүгә хат ебәреү ҡыйбатмы?\n– Ҡыйбат түгел, рәхим итегеҙ.\n– Һаумы, Гөлназ. Һаумыһығыҙ, ҡыҙҙар.\n– Һаумы, Рәсүл.\n– Ҡыҙҙар менән таныштырмайһыңмы, Гөлназ?\n– Таныштырам. Ҡыҙҙар, был Рәсүл, ул яҙыусы. Бер китап авторы.\n– Ә был Юлия, ул уҡытыусы. Ул инглиз теленән уҡыта. Ә был Анна. Ул -һатыусы.\nҘур супермаркетта эшләй. Ә был Земфира. Ул – йырсы. Филармонияла эшләй.\n– О-о-о, мин бик шат, ҡыҙҙар.\n– Беҙ ҙә шат.\n– Һеҙ ҡайҙа бараһығыҙ, ҡыҙҙар?\n– Концертҡа, ә һеҙ?\n– Мин интернетҡа, ҡыҙҙар.\n– Үҙемә кәләш эҙләйем.\n– Ярай, һау бул. Уңыштар һиңә.\n– Һау булығыҙ, ҡыҙҙар.\n8. Коммуникатив заданиелар\nНапишите письмо своей бабушке.\nПодготовьте и отправьте факс в Польшу.\nУзнайте номер электронной почты у Азата.\nСпросите у мамы номер факса ее организации.\nУзнайте иммейл брата.\nПодготовьте текст о себе для интернета.\nПодготовьте текст телеграммы – поздравления с днем рождения известному\nУН ТУҒЫҘЫНСЫ ДӘРЕС – УРОК ДЕВЯТНАДЦАТЫЙ\nАзат, һинең диңгеҙгә барғың киләме?\nАзат, тебе хочется поехать на море?\n1. Диңгеҙгә барыу – поехать на море\nДиңгеҙ – море\nДиңгеҙгә барғы килә – хочется поехать на море\nҠара – смотри, ҡарағы килә – хочется смотреть\nКүр – смотри, күрге килә – хочется увидеть\nБел – знай, белге килә – хочется знать\nЯҙ – пиши, яҙғы килә – хочется писать\nКит – уходи, китке килә – хочется уходить\nУҡы – читай, уҡығы килә – хочется читать\nЙөҙ – плавай, йөҙгө килә – хочется плавать\n2. Желание в башкирском языке передается с помощью аффиксов –ғы/-ге,\n-ҡы/-ке и вспомогательного глагола килә.\nМинең барғым килә. – Мне хочется идти.\nҺинең барғың килә. – Тебе хочется идти.\nУның барғыһы килә. – Ему хочется идти.\nҺеҙҙең барғығыҙ килә. – Вам хочется идти.\nУларҙың барғыһы килә. – Им хочется идти.\nМин поезд менән йөрөгөм килә.\nМин самолет менән осҡом килә.\nУның автобус менән киткеһе килә.\n– Һинең Мәскәүгә барғың киләме?\n– Эйе, килә.\n– Мәскәүгә нимә менән барғың килә?\n– Самолет менән.\n– Ялға ҡайҙа барғың килә?\n– Талҡаҫ күленә,\n– Ялда нимә эшләгең килә?\n– Компьютерҙа уйнағым килә.\n– Һинең каникулда нимә эшләгең килә?\n– Диңгеҙҙә йәки күлдә һыу ингем килә.\n– Унда нимә менән барғың килә?\n– Әлиә, Канар утрауҙарында булғың киләме?\n– Һеҙҙең Башҡортостанға килгегеҙ киләме?\n– Уның стадионға барғыһы киләме?\n– Юҡ, килмәй.\n– Һеҙҙең бассейнда йөҙгөгөҙ киләме?\n– Азат, Япониянан ҡайтҡың киләме?\n– Марат, шахмат уйнағың киләме?\n– Әлиә, компьютерҙа эшләгең киләме?\n– Һеҙҙең банан ашағығыҙ киләме?\n– Азат, һинең быйыл диңгеҙгә барғың киләме?\n2. Диңгеҙгә барһам... Если поеду на море...\n– һа/-һә – аффиксы условного наклонения\nАл – бери, алһа – если возмет\nбел – узнай, белһә – если узнает\nһөйлә – расскажи, һөйләһә – если расскажет\nҡайт – вернись, ҡайтһа – если вернется\nМин алһам – если возьму\nһин алһаң – если возьмешь\nул алһа – если возьмет\nбеҙ алһаҡ – если возьмем\nһеҙ алһағыҙ – если возьмете\nулар алһа (алһалар) – если они возьмут\n– Диңгеҙгә барһаң, нимә эшләйһең?\n– Баҡсаға барһаң, нимә эшләйһең?\n– Еләк ашайым.\n– Каникул булһа ҡайҙа бараһың?\n– Йәй булһа нимә эшләйһең?\n– Антальяға китәм.\n– Аҡсаң булһа нимә эшләр инең?\n– Машина алам.\n– Президент булһаң нимә эшләр инең?\n3. Азат, беҙгә килһәгеҙ ине. – Азат, приехали бы вы к нам.\nКилһәгеҙ ине – приехали бы вы\nҠайтһаң ине – вернулся бы\nМин барһам ине. – Если б я поехал.\nҺин барһаң ине. – Если б ты поехал.\nУл барһа ине. – Если он ты поехал.\nБеҙ барһаҡ ине. – Если б мы поехали.\nҺеҙ барһағыҙ ине. – Если б вы поехали.\nУлар барһа ине. – Если б они поехали.\nҺин ауылға китһәң ине.\nУл унда йәшәһә ине.\nҺеҙ эште башлаһағыҙ ине.\nУлар дарыу килтерһә ине.\n4. Диңгеҙҙә һыу инер инем. – На море я б купался.\nҺыу инеү – купаться\nҺыу инер – будет купаться\nҺыу инер инем – я бы купался.\nСослагательное наклонение образуется при помощи аффиксов и\n1) -р+ ине (күрер ине – видел бы)\n2) –асаҡ /-әсәк + ине (күрәсәк ине – должен был увидеть)\nМин күрер инем.\nҺин күрер инең.\nУл күрер ине.\nБеҙ күрер инек.\nҺеҙ күрер инегеҙ.\nУлар күрер инеләр.\n5. Азат ялға барасаҡ ине. – Азат должен был поехать на отдых.\nЯл – отдых\nЯлға барасаҡ – поедет на отдых\nЯлға барасаҡ ине – должен был поехать на отдых\nМин эшләйәсәк инем.\nҺин эшләйәсәк инең.\nУл эшләйәсәк ине.\nБеҙ эшләйәсәк инек.\nҺеҙ эшләйәсәк инегеҙ.\nУлар эшләйәсәк ине (инеләр).\nАзат Өфөлә уҡыясаҡ ине.\nӘмировтар диңгеҙгә барасаҡ ине.\nУлар бөгөн килмәйәсәк ине.\nМин уның менән йәшәмәйәсәк инем.\nҺин Токиоға китәсәк инең түгелме?\nАзат диңгеҙгә китәсәк ине түгелме?\nАзат, йәй, диңгеҙ, барғыһы, килә.\nӘлиә, йәй, китаптар, уҡығыһы, килә.\nМарат, клуб, компьютер, килә, барғыһы.\nЯл, Морат, киләме, шахмат, уйнағың.\nБулһа, каникул, Анапа, ине, барыр.\nУл, килһә, бөгөн, ине, беҙ.\nПоезд, Сибай, булһа, бөгөн, ине.\nАтай, ҡайтһа, цирк, инек, барыр.\nБыл, ятасаҡ, дауахана, аҙнала, ул, ине.\nҺинең Индияны күргең киләме?\nКаникулда ҡайҙа барғың килә?\nУрта диңгеҙҙә йөҙгөң килмәйме?\nӨләсәйеңә ауылға барғың килмәйме?\nАуылға ҡайтһаң, нимә эшләйһең?\nЛотерейға аҡса отһаң, нимә эшләр инең?\nПрезидент булһаң, нимә эшләр инең?\nАзат диңгеҙгә китәсәк инеме?\nБыл командала ул уйнаясаҡ инеме?\nБанкоматҡа Азат барасаҡ инеме?\nАзат банкоматҡа кем менән барасаҡ ине?\nУл дискеттар һатып аласаҡ инеме?\n– Ҡайҙа бараһың?\n– Поезға билет алам.\n– Адлерға. Ялға Ҡара диңгеҙгә барғым килә.\n– Минең дә диңгеҙҙә йөҙгәм килә.\n– Әйҙә, бергә китәйек.\n– Асия, һинме?\n– Эйе, мин, Гүзәл.\n– Хәлдәр нисек, Асия?\n– Яҡшы, мин каникулда.\n– Мин дә. Һин каникулда ҡайҙа бараһың?\n– Ауылға барғың килмәйме?\n– Килмәй шул.\n– Улайһа, беҙгә килер инең.\n– Белмәйем. Бәлки.\n– Кил. Атайым менән әсәйем диңгеҙгә китәсәк. Беҙ һинең менән бергә күлдә йөҙөр\nинек, компьютерҙа уйнар инек.\n– Һин дә диңгеҙгә китәсәк инең түгелме?\n– Эйе, мин дә әсәйҙәр менән китәсәк инем, әммә өйҙә кеше юҡ. Шуға мин\n– Ярай, рәхмәт. Мин килермен.\n– Кил, көтәм.\nСоставьте небольшой рассказ о поездке на море.\nРаспросите маму о том, как можно добраться до Мертвого моря.\nСпросите одноклассника, был ли он на Канарах.\nРасскажите о своих планах на летние и зимние каникулы.\nРаспросите об отдыхе в молодежных лагерях.\nЕГЕРМЕНСЕ ДӘРЕС – УРОК ДВАДЦАТЫЙ\nАзат, көньяҡтан ҡайтҡас, миңә килерһеңме?\nАзат, когда вернёшься с юга, придёшь ко мне?\nКөньяҡ – юг, южный\nКөнсығыш – восток, восточный\nКөнбайыш – запад, западный\nТөньяҡ – север, северный\nКөньяҡта ял итеү – отдыхать на юге\nКөньяҡ полюс – Южный полюс\nТөньяҡ полюс – Северный полюс\nБашҡортостан Көньяҡ Уралда.\nЕкатеринбург Төньяҡ Уралда.\n– Башҡортостан ҡайҙа?\n– Көньяҡ Уралда.\n– Махачкала ҡайҙа?\n– Төньяҡ Кавказда.\n– Көньяҡ Полюста нимә бар?\n– Пингвиндар бар.\n2. Көньяҡтан ҡайтҡас. – Когда с юга вернешься.\nҠайт – вернись, ҡайтҡас- когда вернешься (вернувшись)\nКит – уходи, киткәс – уходя\nӘйт – скажи, әйткәс – сказавши\nЯҙ – напиши, яҙғас – написав\nЯрат – люби, яратҡас – коль любишь (любя)\nБел – знай, белгәс – коль знаешь\nЙәшә – живи, йәшәгәс – коль живешь\n– ҡас /-кәс, -ғас/-гәс – аффиксы деепричастия прошедшего времени\nбарғас, әйтер – скажет, когда придет\nкилгәс, эшләр – сделает, когда придет\n3. Килеп сыҡ – заходи\nКил – приходи, килеп – приходя\nКит – уходи, китеп – уходя\nЙәшә – живи, йәшәп – живя\nБар – иди, барып – идя\nӘйт – говори, әйтеп – говоря\nИн – заходи, инеп – заходя\nУлтыр – сиди, ултырып – сидя\nЯт – лежи, ятып – лежа\n– ып/-еп/-п – аффиксы депричастия настоящего времени\nкилеп – придя, китеп – уходя\nАзат, беҙгә инеп сыҡ.\nАзамат, беҙгә килеп ҡайт.\nЯмал илап ебәрҙе.\nФорма на –а/-ә, -ып/-еп/-п, употребляясь со вспомогательными глаголами,\nвыражают целостное значение степени совершения действия или модальное значение. Ул\nкилеп торҙо – Он встал. Мин йырлап ебәрҙем. – Я запела.\nТороп тор. – Подожди.\nАлып бир. – Дай.\nЯтып тор. – Лежи.\nАшап ал. – Покушай.\n4. Киткәнсе эшлә. – До ухода, сделай.\nКит – уходи, киткәнсе – до ухода\nЯт – ложись, ятҡансы – до того, как лег\nКил – приходи, килгәнсе – до прихода\nЙәшә – живи,йәшәгәнсе – как жил\nЙәшәгәнсе, йәшә. – Живи, пока живешь.\nАшағансы, аша. – Ешь, пока кушается.\nЯратҡансы, ярат. – Люби, пока любится.\n– Мин киткәнсе, тор. – Встань до моего ухода.\n– Ул ятҡансы, эшлә. – Работай, пока он не лег.\n– Бала ашағансы, күрһәтмә. – Не показывай, пока ребенок ест.\n– ғансы/-гәнсе, -ғанса/-гәнсә, -ҡансы/-кәнсе, -ҡанса/-кәнсә – аффиксы\nдеепричастия будущего времени.\nБөткәнсе аша – ешь, пока не кончится (до конца)\nҮлгәнсе, йәшә – живи, пока не умрешь\nӘсәй ҡайтҡансы, мин киттем.\nУл торғансы, сәй эстек.\n5. Азат шатлыҡтан йырлай башланы. –Азат от радости запел.\nШатлыҡ – радость\nШатлыҡтан йырлай – поет от радости\nШатлыҡтан илай – плачет от радости\nШатлыҡтан йырлай башланы.\nШатлыҡтан илай башланы.\nМин шатлыҡтан йырлай башланым.\nИлай башлау – заплакать\nЙырлай башлау – запеть\nУйнай башлау – заиграть\nКөлә башлау – засмеяться\nАҡһай башлау – захромать\nЯна башлау – загореться\nБейей башлау – заплясать\nҠысҡыра башлау – закричать\nӨрә башлау – залаять\nв) Деепричастие на –а/-й обозначает начало действия\n(уйнай башлау – заиграть)\nБала илай башланы.\nЭт өрә башланы.\nУсаҡта ут яна башланы.\nМәҙинә йырлай башланы.\nДиңгеҙҙе күргәс, ул йырлай башланы.\nКөньяҡҡа килгәс, ул йырлай башланы.\nКөнбайышта ут яна башланы.\nЭт көньяҡҡа ҡарап өрә башланы.\nБашҡортостан Уралдың көньяғындамы?\nКөньяҡ Полюстан Башҡортостан алыҫмы?\nКөнбайышта ниндәй илдәр бар?\nТөньяҡта ниндәй диңгеҙҙәр бар?\nКөнсығышта нндәй халыҡтар йәшәй?\nБашҡорттар ҡайҙа йәшәй?\nКөньяҡта ял иткәнең бармы?\nҠайҙа ял иттегеҙ?\nКөньяҡта ял итеү ҡыйбатмы?\nНиндәй диңгеҙҙә ял иттегеҙ?\nДиңгеҙгә ҡасан барасаҡһығыҙ?\nТөньяҡта янып буламы?\nТөньяҡ Полюста йәшәп буламы?\nМин, ял, көньяҡ, яратам, итергә.\nУл, каникул, көньяҡ, итә, Башҡортостан, ял.\nПингвиндар, Полюс, Көньяҡ, йәшәй.\nДиңгеҙ, мин, яратам, йөҙөргә.\nӘхәт, яратмай, күл, йөҙөргә.\nӘмир, эшләй, ял, көньяҡ, киткәнсе.\nАзат, миңә, кил, ҡайтҡас, Полюс, Төньяҡ.\nКөнсығыш, күргем, илдәр, килә.\nДиңгеҙ, йырлай, ебәр, күргәс, мин.\nКөньяҡта, океан, ниндәй, бар?\nКөньяҡтан төньяҡҡа осто.\nУл көнсығышта күп булды.\nРәсәй көнсығыш Европала.\nЕвразияла нидәй илдәр бар?\nАзат көньяҡтан ҡайтҡас, ауылға китте.\nКөнбайыш Европа илдәренән ҡайтҡас Азат беҙгә килде.\nКаникулға киткәнсе, Азат карта өйрәнде.\n– Азат, Норвегия ҡайҙа?\n– Төньяҡ Европала.\n– Ә Франция?\n– Көнбайыш Европала.\n– Рәсәй ҡайҙа?\n– Афарин! Шәп!\n– Рәхмәт, маҡтағаның өсөн.\n– Әлиә, һин ҡайҙа булдың?\n– Ҡара диңгеҙҙә.\n– Унда нимә эшләнең?\n– Ял иттем, диңгеҙҙә йөҙҙөм.\n– Эйе, ә һин каникулда ҡайҙа булдың?\n– Мин дә көньяҡта.\n– Унда ҡайҙа?\n– Көньяҡ Башҡортостанда, Күгәрсендә.\n– Көтөү көттөм.\n– Шулай, аҡса эшләнем.\n– Афарин. Ә мин аҡса бөтөрҙөм.\n– Бик шәп икән!\n– Азат, һин ҡайҙа?\n– Матурлыҡ бар.\n– Һин ял йортондамы?\n– Юҡ, мин туристар менән.\n– Бик ҡыҙыҡ.\n– Ҡайтҡас, миңә килеп сыҡ, һөйләрһең.\n– Унда киткәнсе, миңә килһәң, бергә китер инек.\n– Ярай, киләһе йыл бергә барырбыҙ.\n– Бәлки ...\n– Әсәй, быйыл көньяҡҡа барабыҙмы?\n– Аҡса юҡ.\n– Ә ҡасан була?\n– Икенсе йылға булыр.\n– Икенсе йыл диңгеҙгә барырбыҙмы?\n– Ниңә бәлки?\n– Белмәйем, нимә булырын.\n– Ә һин алла бойорһа барырбыҙ, тип әйт.\n– Ярай, барырбыҙ, алла бойорһа.\nСоставьте план на летние каникулы.\nОпишите свое пребывание в Западной Европе.\nСпросите друга об отдыхе на море.\nУзнайте у друга как море, солнце, погода в Ялте.\nРаспросите в агенстве об отдыхе на Мертвом море, Канарских островах,\nСредиземном море, в Крыму, Испании.\nЕГЕРМЕ БЕРЕНСЕ ДӘРЕС – УРОК ДВАДЦАТЬ ПЕРВЫЙ\nАзат, Башҡортостан тураһында һин нимә беләһең?\nАзат, что ты знаешь о Башкортостане?\n1. Башҡортостан – Башкортостан\nБашҡортстан Республикаһы – Республика Башкортостан\nБашҡортостан тәбиғәте – природа Башкортостана\nБашҡортостан халыҡтары – народы Башкортостана\nБашҡортостан мәҙәниәте – культура Башкортостана\n– Башҡортостан Республикаһы ҡайҙа?\n– Үзбәкстан Республикаһы ҡайҙа?\n– Урта Азияла.\n– Башҡортостан Республикаһы Азияламы?\n– Ул Азияла ла, Европала ла.\n– Таулы Алтай Республикаһы Европаламы?\n– Юҡ, ул Азияла.\n– Башҡортостанда нисә ҡала бар?\n– Егерме бер.\n– Башҡортостанда нисә район бар?\n– Илле дүрт.\n– Башҡортостандың баш ҡалаһын беләһеңме?\n– Башҡортостандың Учалы ҡалаһын күрҙеңме?\n– Юҡ, күрмәнем.\n– Башҡортостан гербын беләһеңме?\n– Башҡортостан гимнын кем яҙған?\n– Башҡортостан байрағын һеҙ беләһегеҙме?\n– Эйе, беләбеҙ.\n2. Башҡортостан тәбиғәте. – Природа Башкортостана.\nТәбиғәт – природа\nЙылға – река\nҺаҙ – болото\nСүл – пустыня\nИң – самый\nБейек – высокий\nТәрән – глубокий\n– Башҡортостанда ниндәй тауҙар бар?\n– Ирәндек, Ирәмәл, Ҡырҡты, Ҡыраҡа, Көркәк, Балҡантау, Мәсем һәм башҡалар.\n– Башҡортостандың ниндәй йылғаларын беләһең?\n– Ағиҙел, Яйыҡ, Дим, Нөгөш, Һаҡмар, Ҡыҙыл, Әй, Эйек, Сәрмәсән, Ыҡ һәм\n– Башҡортостанда дала ҡайҙа?\n– Һаҙҙар ҡайҙа?\n– Төньяҡта, үҙәк Башҡортостанда.\n– Башҡортостанда тауҙар бейекме?\n– Башҡортостан тауҙары Кавказдан бейегерәкме?\n– Башҡортостандың иң бейек тауын беләһеңме?\n– Эйе, беләм, Ямантау.\n– Башҡортостандың иң тәрән күлен беләһеңме?\n– Эйе, Яҡтыкүл.\n– Иң оҙон йылғаһы Ағиҙелме?\n– Эйе, Ағиҙел.\n– Башҡортостанда ниндәй ҡоштар бар?\n– Хайуандарын, йәнлектәрен беләһеңме?\n– Башҡортостанда айыу, бүре, ҡуян бармы?\n– Башҡортостанда ниндәй балыҡтар бар?\n– Башҡортостанда нефть, алтын, күмер бармы?\n– Башҡортостанда һыуыҡмы, йылымы?\n– Шүлгәнташ ҡайҙа?\n– Бөрйән районында.\nБашҡортостандың ниндәй ҡоштары һанамыштарҙа сағылыш тапҡан?\n– Төй-төй төйлөгән,\n– Хәбирҙәргә барамын.\n– Унда ниндәй йомошоң?\n– Унда бар осор ҡошом.\nОсоп китте, юғалды,\nБашы һыуға тығылды,\nАҡ суҡ, ҡара суҡ,\n3. Башҡортостан халыҡтары. – Народы Башкортостана.\nБашҡорт – башкир\nУрыҫ – русский\nТатар – татарин\nСыуаш – чуваш\nМари – мари\nУдмурт – удмурт\nМордва – мордва\nНемец – немец\nЛатыш – латыш\nТөп халыҡ – коренной народ\n– Башҡортостанда ниндәй халыҡтар йәшәй?\n– Башҡорт, урыҫ, татар һәм башҡалар.\n– Башҡортостандың төп халҡын беләһеңме?\n– Эйе, башҡорт.\n– Башҡортостанға урыҫтар ҡасан килгән?\n– Ун алтынсы –егерменсе быуаттарҙа.\n– Башҡортостанға татарҙар ҡасан килгән?\n– Ун алтынсы – ун туғыҙынсы быуаттарҙа.\n– Сыуаштар ҡасан килгән?\n– Ун етенсе – ун һигеҙенсе быуаттарҙа.\n– Мариҙар ҡасан килгән?\n– Ун алтынсы – ун етенсе быуаттарҙа.\n– Удмурттар Башҡортостанда килгән халыҡмы?\n– Мордвалар Башҡортостанда төп халыҡмы?\n– Юҡ, килгән халыҡ.\n– Башҡортостанда немец, латыш, украин, белорус ауылдары бармы?\n– Бар, тик уларҙа башҡа халыҡтар ҙа хәҙер йәшәй.\n– Башҡортостанда мари, удмурт, мордва телдәрендә уҡыйҙармы?\n– Башҡортостанда урыҫтар башҡорт телен беләме?\n– Башҡорттар урыҫ телен беләме?\n– Башҡортостанда башҡорт телен өйрәнергә кәрәкме?\n– Беҙгә ниндәй телдәр кәрәк?\n– Башҡорт, урыҫ, инглиз һәм туған тел.\n– Башҡортостан халыҡтары республиканы яратамы?\n– Һин Башҡортостанды яратаһыңмы?\n4. Башҡортостан мәҙәниәте. – Культура Башкортостана.\nМәҙәниәт – культура\nБашҡорт мәҙәниәте – башкирская культура\nРеспублика мәҙәниәте – культура республики\nСәнғәт – искусство\nБашҡортостан сәнғәте – искусство Башкортостана\nМәҙәниәт йорто – Дом культуры\nМәҙәниәт үҙәге – Центр культуры\n– Һин башҡорт мәҙәниәтен беләһеңме?\n– Һеҙ урыҫ сәнғәтен беләһегеҙме?\n– Һеҙ республика мәҙәниәтен беләһегеҙме?\n– Бик әҙ.\n– Мәҙәниәт йорто ҡайҙа?\n– Мәҙәниәт үҙәге ҡайҙа?\n– Был сәнғәт институтымы?\n– Тегеһе сәнғәт училищеһымы?\n– Юҡ, ул сәнғәт мәктәбе.\n– Башҡорт мәҙәниәте көндәре буламы?\n– Мари мәҙәниәте үҙәге ҡайҙа була?\n– Сыуаш мәҙәниәте үҙәге Ҡырмыҫҡалы районындамы?\nБашҡортостандың көнбайышында ниндәй ҡалалар бар?\nБашҡортостан Уралдың ҡайһы яғында?\nБашҡортостанда дала бармы?\nБашҡортостанда сүлдәр бармы?\nБашҡортостан Рәсәйҙең ҡайһы ерендә?\nУрал тауҙары тураһында нимә беләһең?\nБашҡортостан тураһында нимә беләһең?\nУчалы, Сибай, Туймазы, Мәләүез – Татарстан ҡалалары.\nӨфө – баш ҡала.\nҠазан Башҡортостандың көньяғында урынлашҡан.\nБашҡортостандың төп халҡы – башҡорт.\nСыуашстан Республикаһының баш ҡалаһы – Салауат.\nҠурай – башҡорт халыҡ инструменты.\nҠумыҙ бик күп халыҡтарҙа бар.\nБашҡортостан гимнын Чайковский яҙған.\nБашҡортостан, ярата, мин, бик.\nУл, белә, Башҡортостан, яҡшы.\nМин, Башҡортостан, төньяҡ, йәшәйем.\nЯмантау, бейек, иң, тау, Башҡортостан.\nЯҡтыкүл, күл, Башҡортостан, матур, тәрән, иң.\nБашҡортостан, күп, ҡоштар, иле.\nБашҡортостан, академия, сәнғәт, эшләй.\nМариҙар, тел, белә, татар, башҡорт, урыҫ.\nг) Разгадайте ребус.\n– Азат, һин республиканы яҡшы беләһеңме?\n– Ағиҙел ҡалаһы ҡайҙа?\n– Нефтекама яғында.\n– Ә Нефтекама ҡалаһы ҡайҙа?\n– Башҡортгостандың төньяҡ –көнбайышында.\n– Шулаймы ни? Ә Бөрө ҡайҙа?\n– Ул төньяҡта.\n– Мәләүез ҡайҙа?\n– Ә һиңә ниңә кәрәк?\n– Башҡортостан тураһында викторина була.\n– Шулай шул. Ярай, рәхмәт.\n– Һиңә уңыштар.\n– Һеҙ ҡайҙан?\n– Ә ул ҡайҙа?\n– Унда ниндәй тауҙар,йылғалар бар?\n– Ямантау, Ирәндек, Көркәк тауҙары, Урал, Ағиҙел, Дим йылғалары бар.\n– Тағы һеҙҙә нимә бар?\n– Бал, ҡымыҙ, ҡурай, бишбармаҡ бар.\n– Айыу бармы?\n– Урманда күп.\n– Азат, был ниндәй байраҡ?\n– Башҡортостан байрағы.\n– Кем эшләгән?\n– Башҡортостан гимнын беләһеңме?\n– Ишеткәнем бар.\n– Авторын беләһеңме?\n– Эйе, Фәрит Идрисов.\n– Башҡортостан гербын күргәнең бармы?\n– Бар. Унда Салауат Юлаев һәйкәле тора.\n– Яҡшы. Афарин.\n7. Коммуникатив заданиелар\nСоставьте план рассказа о Башкортостане.\nСоставьте путеводитель по Башкортостану.\nПопросите рассказать Азата о горах Башкортостана.\nРаспросите друга, что он знает об озерах республики.\nЕГЕРМЕ ИКЕНСЕ ДӘРЕС – УРОК ДВАДЦАТЬ ВТОРОЙ\nАзат, һин Өфөнө беләһеңме?\nАзат, ты знаешь Уфу?\n1. Өфө – Уфа\nБаш ҡала – столица\nБоронғо ҡала – древний город\nӨфө матур ҡала.\nӨфө – ҙур ҡала.\nӨфө – боронғо ҡала.\n– Өфөлә нимә бар?\n– Университеттар, музейҙар, театрҙар, стадиондар, мәктәптәр, техникумдар,\n– Өфөлә тағы нимә бар?\n– Фонтандар, урамдар.\n– Өфө ҙурмы?\n– Бик ҙур.\n– Өфө матурмы?\n– Өфө боронғо ҡаламы?\n– Өфө баш ҡаламы?\n– Баш ҡала.\n– Өфө ҡасан төҙөлгән?\n– Өфөлә йәштәр театры ҡасан төҙөлдө?\n2. Ҡала үҙәге – центр города\nҮҙәк – центр\nДәүләт – государственный\n– Ҡала үҙәгенә нисек барырға?\n– Автобус менән.\n– Салауат һәйкәленә нимә менән барырға?\n– Автобус һәм троллейбус менән.\n– Сәнғәт академияһы ҡайҙа?\n– Ҡала үҙәгендә.\n– Башҡорт дәүләт педагогия университеты ҡайҙа?\n– Был Опера һәм балет театрымы?\n– Ә был музеймы?\n– Был Дәүләт архивымы?\n– Был Башҡорт дәүләт театрымы?\n– Өфөнөң ниндәй тарихи урындарын беләһегеҙ?\n– Өфөнәң ниндәй музейҙарын беләһегеҙ?\n– Нестеров исемендәге музей, Крайҙы өйрәнеү музейы, М.Ғафури музейы...\n– Өфөлә ниндәй йылғалар бар?\n– Ағиҙел, Ҡариҙел, Дим.\n– Өфөлә ниндәй театрҙар бар?\n– Башҡорт, Урыҫ, Татар драма театрҙары.\n– Өфөлә йәштәр театры бармы?\n– Ә ҡурсаҡ театры бармы?\n– Өфөлә Милли китапхана ҡайҙа?\n– Милли банк ҡайҙа?\n– Башҡорт драма театры янында.\n3. Был Ҡоролтай бинаһы.\nҠоролтай – Курултай (Госсобрание)\nБина – здание\nХөкүмәт – правительство\nМайҙан – площадь\nҺарай – дворец\n– Был Ҡоролтай бинаһымы?\n– Тегеһе Хөкүмәт йортомо?\n– Был ниндәй бина?\n– Милли банк бинаһы.\n– Был ниндәй йорт?\n– Милли китапхана йорто.\n– Совет майҙаны ошомо?\n– Актерҙар йорто ошомо?\n– Һин университетҡа бараһыңмы?\n– Һин Каруан һарайҙа булдыңмы?\n4. Ҡала хакимиәте – Администрация города.\nХакимиәт – администрация\nБашлыҡ – глава\nӨфө ҡалаһы хакимиәте – Администрация города Уфы\n– Өфө ҡалаһының башлығы кем?\n– Стәрленең башлығы кем?\n– Республиканың башлығы кем?\n– Өфө хакимиәте ҡайҙа?\n– Октябрь проспектында.\n– Совет районы хакимиәте ҡайҙа?\n– Революцион урамда.\n– Калинин районы хакимиәте ҡайҙа?\n– Әлшәй районы хакимиәте Раевкаламы?\n– Өфө районы хакимиәте Зубоволамы?\n– Илеш районы хакимиәте Илештәме?\n– Юҡ, Йәркәйҙә.\n5. Өфө тураһында тағы нимә беләһегеҙ? – Что вы знаете об Уфе?\nӨфө тураһында – об Уфе\nТағы – еще\nНисә кеше? – Сколько человек?\n– Өфөлә күпме халыҡ йәшәй?\n– Бер миллион.\n– Салауатта күпме халыҡ йәшәй?\n– Өфөлә нисә район бар?\n– Өфөлә ниндәй райондар бар?\n– Дим, Совет, Ленин, Октябрь, Калинин, Орджоникидзе, Киров райондары.\n– Башҡортостанда ниндәй райондар бар?\n– Әбйәлил, Баймаҡ, Дүртөйлө, Ауырғазы һәм тағы 50 район.\n– Өфө ҡунаҡханалары шәпме?\n– «Президент Отель» ҡунаҡханаһы шәпме?\n– Өфөләр нисек?\n– Өфөлә стадиондар нисек?\n– Өфөлә театрҙар нисек?\n– Өфөлә ресторандар нисек?\n– Әллә, белмәйем.\n6. Өфөнөң күңел асыу урындарын беләһеңме? – Знаешь ли ты\nразвлекательные места Уфы?\nКүңел – душа, настроение\nКүңел асыу – развлекаться, веселиться\nКүңелле – весело\nКүңел асыу урындары – развлекательные места\nКүңел асыу үҙәге – развлекательный центр\n– Өфөләр ҡайҙа күңел аса?\n– Паркта, ресторанда, күңел асыу үҙәктәрендә.\n– Һин ҡайҙа күңел асаһың?\n– Компьютер клубында.\n– Ағайың ҡайҙа күңел аса?\n– «Өфө уттары» күңел асыу үҙәгендә.\n– Һеҙ нисек күңел асаһығыҙ?\n– Компьютерҙа уйнап.\n– Азат нисек күңел аса?\n– Скейтбордта йөрөп.\n– Һин нисек күңел асаһың?\n7. Өфөлә ҡасан Ҡала көнө була? – Когда будет в Уфе День города?\nҠала көнө – День города\n12 июнь – Ҡала көнө\n– Ҡала көнө ҡасан була?\n– Ун икенсе июндә.\n– Республика көнө ҡасан була?\n– Ун беренсе октябрҙә.\n– Ҡала көнөндә нимә була?\n– Фейерверк була.\n– Республика көнөндә нимә була?\n– Ҙур концерт була.\n– Һин ҡала көнөн яратаһыңмы?\n– Эйе, яратам.\nМин Өфөнө бик .....\nӨфөлә бер миллион кеше .....\nӨфө Башҡортостандың баш .....\nӨфөлә «Россия», «Ағиҙел», «Аҡтау», «Өфө» һәм башҡа ҡунаҡханалар .....\nӨфөлә студенттар бик .....\nӨфө урамдары оҙон һәм .....\nӨфө Ағиҙел, Ҡариҙел, Дим йылғалары буйында .....\nМин Өфөлә колледжда .....\nАғайым Өфөлә Нефть университетында .....\n– Был ниндәй ҡала?\n– Өфөлә күпме кеше йәшәй?\n– Өфөлә ниндәй байрамдар үткәрелә?\n– Ҡала көнө Өфөлә ҡасан үткәрелә?\n– Республика көнөн Өфө нисек үткәрә?\n– Өфөлә нисә мәктәп, ссуз, вуз бар?\n– Өфөлә ниндәй театрҙар, музейҙар бар?\n– «Уралсиб» банкыһын беләһеңме?\n– Өфөлә Матбуғат йорто ҡайҙа?\n– Өфөнөң тимер юл вокзалы ҙурмы?\n– Өфөлә ниндәй бөйөк кешеләр йәшәгән?\n– Өфөнөң ҡайһы урамы бик оҙон?\n– Өфө циркы ҙурмы?\nв) Напишите названия улиц вашего города.\nг) Перечислите развлекательные места вашего города.\nд) Отгадайте грамматические загадки.\n1) Өфөнөң уртаһында нимә тора?\n2) Дәрес аҙағы ни менән бөтә?\nе) Переведите и ответьте на вопросы.\nЙылғала өс өйрәк менән дүрт ҡаҙ йөҙөп йөрөй ине. Уларға биш тауыҡ һәм ике әтәс\nҡушылды. Йылғала бөтәһе нисә ҡош йөҙә?\nҺыу буйында биш кәмә,\nӨсөһө китте йөҙөп,\nНисәүһе ҡалды ярҙа,\nӘйтеп ҡара һин үҙең!\nАлты яулыҡ. Икеһе\nНисәһендә биҙәк юҡ?\nШуны әйтеп бир әле?\nБер ҡәләм дә биш ҡәләм\nБула һуң әле нисәү?\nНисәне алып ташлағас,\nҠәләмдәр ҡалыр өсәү?\n– Һаумыһығыҙ, был Өфөмө?\n– Лондондан. Мин Өфөгә килергә теләйем.\n– Һеҙ башҡортмо?\n– Юҡ, мин инглиз.\n– Эйе, мин башҡорт телен өйрәнәм.\n– Шулаймы ни? Ҡасан киләһегеҙ?\n– Ике аҙнанан. Миңә ҡунаҡхана кәрәк.\n– Яҡшы, булыр, көтәбеҙ.\n– Һаумыһығыҙ, Һеҙ Майкмы?\n– Эйе, мин Майк.\n– Нисек килдегеҙ?\n– Бик яҡшы. Самолет менән тәүҙә Мәскәүгә, унан – Өфөгә.\n– Рәхим итегеҙ машинаға. Ҡунаҡханаға барабыҙ.\n– Рәхмәт. Ниндәй ҡунаҡхана?\n– «Башҡортостан» ҡунаҡханаһы.\n– Ул ҡыйбатмы?\n– Яҡшы. Мин – студент. Ҡыйбат ҡунаҡхана кәрәкмәй.\n– Был Ағиҙел йылғаһы. Матур һәм ҙур йылға.\n– Был Фрунзе, ә был Ленин урамы.\n– Урамдар матур.\n– Бына «Башҡортостан» ҡунаҡханаһы, рәхим итегеҙ.\n– Рәхмәт. Ниндәй матур!\n– Эйе, матур шул.\n– Хәйерле иртә, Майк!\n– Һаумыһығыҙ, Рәшит!\n– Нихәл, ял иттегеҙме?\n– Бөгөн Өфөнө ҡарайбыҙмы?\n– Мөмкин булһа, әлбиттә.\n– Мин нисәгә ҡунаҡханаға киләйем?\n– Сәғәт ун бергә. Салауат һәйкәленә барабыҙмы?\n– Рәхмәт. Мин уны бик күргем килә.\n– Тағы ҡайҙа барғығыҙ килә?\n– Археология һәм этнография, Крайҙы өйрәнеү музейҙарына.\n– Яҡшы. Өфө буйлап йөрөйбөҙмө?\n– Яҡшы, йөрөйбөҙ.\n– Ярай, мин бер сәғәттән киләм.\n– Рәхмәт, мин көтәм.\nК вам приехал гость из Англии. Поинтересуйтесь, что он хотел бы в Уфе увидеть.\nВы побывали в музеях Уфы, расскажите другу о них.\nРасскажите о развлекательных местах Уфы своему другу из Салавата.\nВы учитесь в техникуме, расскажите родителям о нем.\nУточните, сколько техникумов, колледжей в Уфе.\nПобеседуйте с другом,подругой о Дне города.\nСпросите у брата, что ему в Уфе нравится, что – нет.\nЕГЕРМЕ ӨСӨНСӨ ДӘРЕС – УРОК ДВАДЦАТЬ ТРЕТИЙ\nАзат, буш ваҡытыңда нимә эшләйһең?\nАзат, что ты делаешь в свободное время?\n1. Буш ваҡытта интернетта гиҙәм. – В свободное время путешествую по\nБуш ваҡыт – свободное время\nГиҙеү – путешествовать, бродить\nМин интернетта гиҙәм.\nҺин интернетта гиҙәһең.\nУл интернетта гиҙә.\nБеҙ интернетта гиҙәбеҙ.\n– Һин интернетта гиҙәһеңме?\n– Улар интернетта гиҙәме?\n– Буш ваҡытыңда һин интернетта гиҙәһеңме?\n– Эйе, гиҙәм.\n– Буш ваҡытыңда һин интернетта гиҙергә яратаһыңмы?\n– Һин хакер түгелме?\n– һеҙ хакермы?\n2. Буш ваҡытта мин компьютерҙа уйнайым. – В свободное время я играю на\n– Һин компьютерҙа уйнайһыңмы?\n– Һеҙ компьютерҙа уйнайһығыҙмы?\n– Һин компьютерҙа уйнайһыңмы, эшләйһеңме?\n– Ул компьютерҙа уйнарға яратамы?\n– Һеҙ компьютерҙа уйнарға яратаһығыҙмы?\n– Һеҙ компьютер уйындарын беләһегеҙме?\n– Ул компьютер уйындарын яратамы?\n– Юҡ, яратмай.\n– Һин геймермы?\n– Мин был һүҙҙе белмәйем.\n– Геймер – компьютер уйындарын яратыусы.\n– Улай булғас, мин геймер.\n3. Буш ваҡытта мин музыка тыңларға яратам. – В свободное время я люблю\nМузыка тыңлау – слушать музыку\nТыңлау – слушать\nТыңларға яратыу – любить слушать\nМузыка тыңларға яратыу – любить слушать музыку\nРок тыңларға яратыу – любить слушать рок\nПоп – музыка тыңларға ярата – любит слушать поп-музыку\nКлассик музыка тыңларға ярата – любит слушать классическую музыку\nХалыҡ музыкаһын тыңларға ярата – любит слушать народную музыку\n– һин музыка тыңларға яратаһыңмы?\n– Буш ваҡытыңда һин музыка тыңларға яратаһыңмы?\n– Буш ваҡытыңда һин ниндәй музыка тыңлайһың?\n– Классик музыка.\n– Буш ваҡытығыҙҙа һеҙ ниндәй музыка тыңлайһығыҙ?\n– Буш ваҡытыңда һин нимә эшләргә яратаһың?\n– Музыка тыңларға.\n– Ниндәй музыка?\n– Эйе, халыҡ музыкаһын да яратам.\n– Эйе, ысын.\n4. Буш ваҡытта мин һүрәт төшөрөргә яратам. – В свободное время я люблю\nҺүрәт – картина, рисунок\nҺүрәт төшөрөү – рисовать, писать картину\nҺүрәт төшөрөргә яратыу – любить рисовать\nҠәләм – карандаш\nБуяу – краска\nТөҫлә ҡәләм – цветной карандаш\n– Һин һүрәт төшөрәһеңме?\n– Һин һүрәт төшөрөргә яратаһыңмы?\n– Буш ваҡытыңда һүрәт төшөрәһеңме?\n– Буш ваҡытта һүрәт төшөрөргә яратаһыңмы?\n– Кем һүрәт төшөрөргә ярата?\n– Һин нимә менән һүрәт төшөрәһең?\n– Төҫлө ҡәләм менән.\n– Һин нимә менән һүрәт төшөрөргә яратаһың?\n– Акварель буяу менән.\n– Һин һүрәтте майлы буяу менән төшөрәһеңме?\n– Азат һүрәтте ҡәләм менән төшөрәме?\n– Юҡ, буяу менән.\n– Азат ниндәй һүрәт төшөргән?\n– Һин ниндәй һүрәт төшөрҙөң?\n– Азат портрет төшөрөргә яратамы?\n– Һин пейзаж төшөрөргә яратаһыңмы?\nБуш ваҡытта кем нимә эшләргә ярата?\nАзат шахмат ? ? ? ? уйнарға ярата.\nБуш ваҡытта кем ҡайҙа барырға ярата?\nӘсғәт циркка ? ? ? ? барырға ярата.\nАзат буш ваҡытында нимәләр эшләй?\nАзат китап уҡый. ? ? ? ?\nАзат буш ваҡытында нимә эшләргә ярата?\nҺин буш ваҡытыңда нимә эшләргә яратаһың?\nБуш ваҡытта китап уҡырға яратаһыңмы?\nБуш ваҡытта ниндәй музыка тыңларға яратаһың?\nӘлиә буш ваҡытында интернетта гиҙергә яратамы?\nАтайың балыҡҡа йөрөргә яратамы?\nБуш ваҡытта кем урам буйлап йөрөргә ярата?\n– Азат, һин каникулдамы?\n– Эйе. Ә һин, Морат?\n– Мин дә. Каникулда нимә эшләйһең?\n– Һин буш ваҡытыңда китап уҡырға яратаһыңмы?\n– Эйе, ә һин?\n– Мин интернетта гиҙергә яратам.\n– Ярай, гиҙ, уңыштар һиңә!\n– Сәләм, Азамат!\n– Сәләм, Әлфиә!\n– Изостудияла. Ә һин?\n– Буш ваҡытыңда компьютерҙа уйнарға яратаһыңмы?\n– Эйе, мин геймер.\n– Ә мин һүрәт төшөрөргә яратам.\n– Һин рәссам булаһыңмы?\nРасскажите о рыбалке.\nРасскажите о совей любимой музыке.\nРасскажите о компьютерных играх.\nСпросите Марата, как можно войти в интернет.\nКого из художников вы любите, расскажите.\nЕГЕРМЕ ДҮРТЕНСЕ ДӘРЕС – УРОК ДВАДЦАТЬ ЧЕТВЕРТЫЙ\nАзат, һин спорт яратаһыңмы?\nАзат, ты любишь спорт?\n1. Спорт төрҙәре – виды спорта\nТөр – вид\nУйнау – играть\nТеннис уйнау – играть в теннис\nЙөҙөү – плавание\nМилли көрәш – национальная борьба\nТуп – мяч\nБәйге – скачки\nБәйге аты – скакун, беговая лошадь\n– Һин спорт яратаһыңмы?\n– Һин футбол яратаһыңмы?\n– Ул хоккей яратамы?\n– Һин спорт төрҙәрен беләһеңме?\n– һин көрәш төрҙәрен беләһеңме?\n– Ул йөҙөү төрҙәрен беләме?\n– Бөгөн милли көрәш буламы?\n– Һабантуйҙа бәйге буламы?\n– Теннис корты ҡайҙа?\n– Стадион алыҫмы?\n– Юҡ, яҡын.\n– Ҡайҙа волейбол уйнайҙар?\n– Был ниндәй туп?\n– Был футбол тубы.\n– Ә тегеһе ниндәй туп?\n– Был бәйге атымы?\n– Бәйге аты ҡайҙа?\n2. Һин шахмат уйнарға яратаһыңмы? – Ты любишь играть в шахматы?\nШахмат уйнау – играть в шахматы\nШашка уйнау – играть в шашки\nДомино уйнау – играть в домино\nКәрт уйнау – играть в карты\n– Шахмат уйынын яратаһыңмы?\n– Шашка уйынын беләһегеҙме?\n– Һеҙ домино уйнарға яратаһығыҙмы?\n– Ул кәрт уйнарға яратамы?\n– Кем кәрт уйнай?\n– Кем домино уйнарға ярата?\n– Атай футбол уйнарға яратамы?\n– Әсәй кәрт уйнарға яратамы?\n– Һин хоккей уйнарға теләйһеңме?\n– Азат футбол уйнарға теләмәйме?\n3. Һин ярышҡа бараһыңмы? – Ты пойдешь на соревнование?\nЯрыш – соревнование\nСаңғы ярышы – соревнования по лыжам\nСана ярышы – соревнования на санках\nТеннис ярышы – соревнования по теннису\nЯрыш асыу – открытие соревнования\nЯрыш ябыу – закрытие соревнования\nЯрыш башлау – начинать соревнование\nЯрышта ҡатнашыу – принимать участие в соревнованиях\nЯрышта еңеү – победитьв соревнованиях\nЯрышта еңелеү – проиграть в соревнованиях\nЯрышҡа барыу – идти на соревнования\nЯрышта булыу – быть на соревнованиях\n– Бөгөн саңғы ярышы буламы?\n– Иртәгә теннис ярышы буламы?\n– Ҡасан саңғы ярышы була?\n– Сәғәт 10:00.\n– Ҡасан саңғы ярышы башлана?\n– Сәғәт 11:00.\n– Ҡасан саңғы ярышы ябыла?\n– Сәғәт киске алтыла.\n– Айһылыу, ярышҡа бараһыңмы?\n– Марат ярышта ҡатнашаһыңмы?\n– Айҙар, саңғы ярышында кем еңде?\n– Сана ярышында кем еңде?\n3. Бокс буйынса ярышҡа барабыҙмы? – Пойдем на соревнования по боксу?\nБокс буйынса ярыш – соревнования по боксу\nЙөҙөү буйынса ярыш – соревнования по плаванию\nКөрәш буйынса ярыш – соревнования по борьбе\n– Азат, һин бокс яратаһыңмы?\n– Бокс буйынса ярышҡа бараһыңмы?\n– Бокс буйынса ярыш ҡасан башлана?\n– Сәғәт ун берҙә.\n– Йөҙөү буйынса ярыш буламы?\n– Йөҙөү буйынса ярыш ҡайҙа була?\n– «Нефтяник» бассейнында.\n– Көрәш буйынса ярышҡа барабыҙмы?\n– Көрәш буйынса ярышта ҡатнашаһыңмы?\n– Милли көрәш буйынса ярыш ҡасан була?\n– Июндә, һабантуйҙа.\n4. Олимпия уйындарына бараһығыҙмы? Поедете на Олимпийские игры?\nОлимпия уйындары – Олимпийскиеигры\nОлимпия ярыштары – Олимпийские соревнования\nОлимпия чемпионы – Олимпийский чемпион\nДонъя чемпионы – Чемпион мира\n– Олимпия уйындары ҡасан була?\n– Олимпия уйындары ҡайҙа була?\n– Олимпия ярыштарына барабыҙмы?\n– Һин Олимпия уйындарына бараһыңмы?\n– Һин республиканың Олимпия чемпиондарын беләһеңме?\n– Республикала Олимпия чемпиондары бармы?\n– Һин Олимпия чемпионы булырға теләйһеңме?\n– Азат донъя чемпионы булырға теләйме?\n– Һин Олимпия чемпиондары менән танышмы?\n– Һин Олимпия ярыштарының көйәрмәне түгелме?\n– Һин футбол уйнайһыңмы?\n– Юҡ, мин көйәрмән.\n5. Туп уйындары. – Игры в мяч\nТуп уйнау – играть в мяч\nТуп һуғыу – ударять по мячу\nТуп тибеү – бить (ногой) по мячу\nТуп ташлау – бросить мяч\nТуп ырғытыу – кидать мяч\nТуп быраҡтырыу – бросать мяч\n– Кем туп менән уйнай?\n– Волейболсы, футболсы, баскетболсы.\n– Кем туп уйнай?\n– Бала туп уйнай.\n– Кем тупты тибеп уйнай?\n– Кем тупты һуғып уйнай?\n– Кем тупты кәрзингә ташлай?\n– Кем йөн туп менән уйнай?\n– Һин туп уйындарын яратаһыңмы?\n– Һин ниндәй туп уйынын яратаһың?\nа) Что это?\nб) Какие виды спорта представлены?\nАзат, спорт, хоккей, ярата.\nДонъя, булыу, Азат, чемпион, теләй.\nҺин, спорт, ниндәй, төр, ярат.\nУл, уйнарға, баскетбол, ярат.\nКөрәш, республика, ярыш, милли, буйынса, була.\nБәйге, һабантуй, була, йылда.\nШахмат, шашка, уйын, ярат, мин, уйнарға.\nӘсәй, атай, уйна, теннис.\nҺин спорт яратаһыңмы?\nҺин ниндәй спорт төрҙәрен беләһең?\nУл шашка уйнарға яратамы?\nАлмаз хоккей ярышына барамы?\nӘлиә гимнастика буйынса ярышта ҡатнаштымы?\nБыл кемдең бокс бирсәткәһе?\nҺин башҡорт милли көрәшен яратаһыңмы?\nМилли көрәш буйынса чемпиондарҙы беләһеңме?\nРеспубликала Олимпия чемпиондары бармы?\nҺин ниндәй туп уйындарын беләһең?\nҺеҙҙә теннис корты бармы?\nҺин йөҙөү төрҙәрен беләһеңме?\n– Алло, Азамат, һинме?\n– Эйе, мин, Юлдаш, әйҙә хоккейға барайыҡ.\n– Әйҙә, кем кемдәр менән уйнай?\n– «Салауат Юлаев» Мәскәү «Локомотив»ы менән уйнай.\n– Ярай. Билет алдыңмы?\n– Эйе, алдым.\n– Сәғәт нисәлә ярыш?\n– Әсәй, мин ярышҡа барам.\n– Ниндәй ярышҡа?\n– Парашютистар ярышына.\n– Кем менән бараһың?\n– Наил менән. Ул көйәрмән.\n– Ярыш ҡайҙа була?\n– Иҙел аръяғында.\n– Сәғәт нисәлә?\n– Ундан – ун икегә тиклем була.\n– Ярай, иҫән-һау йөрө.\n– Атай, миңә бокс бирсәткәһе кәрәк.\n– Мин бокс секцияһына йөрөйөм.\n– Ниңә бокс? Башҡа спорт төрөн һайла.\n– Юҡ, мин боксты һайланым.\n– Ниңә хоккей, ниңә футбол, ниңә волейбол түгел?\n– Мин боксер булам.\n– Ярай, улай булғас.\n– Бирсәткәне ҡасан алаһың?\n– Иртәгә алырмын.\n8. Коммуникатив заданиелар.\nРасскажите о спортивном комплексе.\nРаспросите о правилах игры в футбол, хоккей, баскетбол.\nРасскажи об обязанностях судьи.\nЧто ты знаешь о бобслейе.\nКакие соревнования проводятся на сабантуях.\nЧто ты знаешь о соревнованиях по картингу, расскажи.\nЕГЕРМЕ БИШЕНСЕ ДӘРЕС – УРОК ДВАДЦАТЬ ПЯТЫЙ\nАзат, һин телевизор ҡарарға яратаһыңмы?\nАзат, ты любишь смотреть телевизор?\n1. Телевизор ҡарау – просмотр телевизора\nТелевизор ҡарарға яратыу – любить смотреть телевизор\nТелевизион канал – телевизионный канал\nТапшырыу – передача\nТапшырыуҙар программаһы – программа передач\n– Азат, һин телевизор ҡарарға яратаһыңмы?\n– Азат, ағайың телевизор ҡараймы?\n– Азат, һин ниндәй канал ҡарайһың?\n– Азат, атайың ниндәй канал ҡарарға ярата?\n– Азат, әсәйең «Культура» каналын ҡараймы?\n– Ағайың РТР каналын ҡарамаймы?\n2. БСТ каналында ниндәй тапшырыуҙар ҡарайһың? – Что ты смотришь на\nЯңылыҡ – новость\nСәңгелдәк – колыбель\nХазина – сокровище\nХәбәрҙәр – новости\nСулпы – накосник\n– Һин БСТ каналында нимә ҡарайһың?\n– «Сәләм», «Яңылыҡтар», «Сәңгелдәк», «Хазина».\n– РТР каналында нимәләр ҡарайһың?\n– «Хәбәрҙәр», «Сулпылар», «Телекомпас».\n– НТВ каналында нимәләр ҡарарға яратаһың?\n– «Намедни» тапшырыуын.\n– «Культура» каналында нимәләр ҡарарға яратаһың?\n– Тарихи кинолар.\n– Илнур, һин ниндәй телевизион каналды ҡарарға теләйһең?\n– Әсәй, һин ниндәй тапшырыуҙы ҡарарға теләйһең?\n– ОРТ-нан сериал.\n– Атай, һин нимә ҡарарға теләйһең?\n– Хоккей буйынса Рәсәй чемпионатын.\n3. Ток-шоу ҡарау. – Просмотр ток-шоу.\nАҡ тирәк, күк тирәк – название национальной игры на поляне\nТай-тулаҡ – конский молодняк\nГәлсәр һандуғас – хрустальный соловей\nАртылыш – перевал\n– Азат, һин ток-шоу ҡарарға яратаһыңмы?\n– Ҡыҙҙар, кем «Аҡ тирәк, күк тирәк» ток-шоу программаһын ҡарарға теләй?\n– Әлиә, һин «Сәңгелдәк» тапшырыуында ҡатнашырға теләйһеңме?\n– «Тай-тулаҡ» тапшырыуында кемдәр ҡатнаша?\n– Йәштәр, үҫмерҙәр.\n– «Гәлсәр һандуғас» тапшырыуы һиңә оҡшаймы?\n– Азат, һиңә ниндәй тапшырыуҙар оҡшай?\n– «МузБаҙар», «Сәләм», «Артылыш».\n– Һиңә пресс-обзор оҡшаймы?\n4. Һин телевизион фильмдар ҡарайһыңмы? – Ты смотришь телевизионные\nНәфис фильм – художественный фильм\nМультфильм – йәнһүрәт\n– Һин телефильм ҡарайһыңмы?\n– Азат нәфис фильм ҡараймы?\n– Азат, кем сериал ҡарай?\n– Азат, әсәйең ниндәй сериал ҡарай?\n– «Леди Бомж».\n– «Каменская» сериалын һин ҡарайһыңмы?\n– Азат, һин йәнһүрәт яратаһыңмы?\n5. Азат, һин спорт программаларын телевизорҙан ҡарайһыңмы? – Азат, ты\nсмотришь по телевизору спортивные программы?\nСпорт каналы – спортивный канал\nСпорт буйынса тапшырыу – передача по спорту\nЧемпионат күрһәтеү – показать чепионат\nЯрыш күрһәтеү – показать соревнования\n– Азат, һеҙҙә спорт каналы эшләйме?\n– Эйе, НТВ – спорт.\n– Башҡа каналдарҙа спорт тураһында тапшырыуҙар бармы?\n– Һин телевизорҙан автоярыш ҡарарға яратаһыңмы?\n– Хоккей буйынса Рәсәй чемпионатын ҡарайһығыҙмы?\n– Әсәйең телевизорҙан бокс ярышын ҡараймы?\n– Ниңә әсәйең бокс ярышын ҡарарға яратмай?\n– Ҡандан ҡурҡа.\n– Әсәйең телевизизорҙан концерт ҡарарға яратамы?\nа) Назовите и запишите телевизионные программы.\nб). Какие телевизионные программы нашли отражение?\nв). Какие сериалы, детективы, мультфильмы вы знаете?\nг). Ответьте на вопросы.\nҺеҙ телевизорҙы сәғәт нисәләрҙә ҡарайһығыҙ?\nҺин бөтә тапшырыуҙарҙы ҡарайһыңмы?\nКөнөнә нисә сәғәт телевизор ҡарайһың?\nБалалар тапшырыуҙарын яратаһығыҙмы?\n«Тай-тулаҡ» тапшырыуын кем алып бара?\n«Сәләм» тапшырыуында һиңә нимә оҡшай?\nҺиңә БСТ каналы оҡшаймы?\nТелевизорҙан йәнһүрәт ҡарарға яратаһыңмы?\n«МузБаҙар» тапшырыуын кем алып бара?\nТелевизион фильмдар, сериалдар ҡарарға яратаһығыҙмы?\nКүңел асыу программаларының исемдәрен яҙығыҙ.\nНиндәй дикторҙар, алып барыусылар һеҙгә оҡшай?\nКлип нимә ул?\nд). Это программа какого канала?\n8.00 «Хәйерле иртә!» Концерт.\n8.25 Һауа торошо.\n9.00 «Скиппи». Фильм.\n10.05 Документаль экран.\n11.00 «Аҡ тирәк, күк тирәк».\n12.00 «Бик шәп!»\n12.20 Лопе де Вега. «Дурочка». Спектакль.\n14.35 «Концерт залы». «Оскар-ансамбль» уйнай.\n16.20 «Белый Бим, Черное ухо». Фильм.\n19.10 XIII халыҡ –ара Аксаков байрамы.\n22.00 «Башҡортостандың 100 яҡшы предприятиеһы». «Рощинский» совхозы.\n22.30 «Иҫ киткес етәү».\n23.15 «Безбилетная пассажирка». Фильм.\nе). Переведите программу, определите канал.\n05.55 Программа передач\n08.50 Остросюжетный сериал «Черный ворон»\n12.50 Ток-шоу «Страна советов»\n13.40 Сериал «Улицы разбитых фонарей-IV»\n15.00 «Сегодня» с Ольгой Беловой\n15.35 «Сбрить или не сбрить – вот в чем вопрос!» Ток-шоу «Принцип Домино»\n17.00 «Сегодня» с Ольгой Беловой\n17.30 Премьера. Сериал «Супершпионки» /США/\n18.25 «Территория выживания»\n19.00 «Сегодня» с Ольгой Беловой\n19.35 «Улицы разбитых фонарей-IV. Выстрел в спину».\n20.45 Остросюжетный сериал «Черный ворон», 10 серия\n22.00 «Сегодня» с Михаилом Осокиным\n22.30 Сериал «Клан Сопрано», 41 серия /США/\n00.10 «Страна и мир». Главные события дня\n01.50 «Кома. Это правда»\n02.25 Фантастический сериал «За гранью возможного»\n03.05 Программа передач на завтра\n03.15 Окончание трансляции\nё). Какой это канал? Переведите. В чём особенность канала?\n05.00 «Доброе утро, Россия!»\n06.15 Местное время. Вести-Башкортостан /на баш.яз./\n06.23 «Доброе утро, Росия!»\n06.45 Местное время. Вести-Башкортостан /на русск.яз./\n06.53 «Доброе утро, Россия!»\n07.15 Местное время. Вести-Башкортостан /на башк.яз./\n07.23 «Доброе утро, Россия!»\n07.45 Местное время. Вести-Башкортостан /на русск.яз./\n07.53 «Доброе утро, Россия!»\n08.10 Местное время. Вести-Башкортостан /на башк.яз./\n08.30 «Доброе утро, Россия!»\n08.45 «Каменская-2. За все надо платить». 1-я серия\n09.50 «Не скучай!» с Михаилом Евдокимовым\n10.50 Вести. Дежурная часть.\n11.30 Местное время. Вести –Башкортостан. /на русск.яз./\n12.50 Детектив «Марш Турецкого. Новое назначение». Кровавый отпуск». 1-я\n14.10 Местное время. Вести-Башкортостан /на башк.яз./\n14.30 «Что хочет женщина». Ток-шоу Елены Яковлевой\n15.30 Премьера. Телесериал «Лучший город Земли». 2003 г.\n16.30 Вести. Дежурная часть.\n16.40 Местное время. Вести-Башкортостан /на русск.яз./\n17.00 Вести. 17.10 Сериал «Бригада»\n18.10 Алена Хмельницкая в мелодраме «Ундина». 2003 г.\n19.00 «Комиссар Рекс». Телесериал (Австрия-Германия).\n20.30 Местное время. Вести-Башкортостан /на башк.яз./\n20.55 «Каменская-2. За все надо платить». 2-я серия\n22.00 Премьера. Детектив «Марш Турецкого. Новое назначение». «Кровавый\nотпуск». 2-я серия\n23.20 «Раскрыть и доказать»\n00.15 Вести. Дежурная часть.\n00.30 «Народный артист»\n00.40 Эдди Мерфи в комедии «Гарлемские ночи» /США/\n02.55 «Дорожный патруль»\n03.10 «Ангелы Чарли» (США)\n04.05 Приключенческий телесериал «Затерянный мир»\nж). Переведите программу. Чем отличается от БСТ?\n08.10 «Земля любви, земля надежды». Сериал\n09.10 Многосерийный фильм «Две судьбы»\n10.20 «Правители империй» Борьба за российский престол в историческом фильме\n«Молодая Екатерина» 1-я серия\n11.40 Дисней-клуб: «Ким Пять-с-плюсом»\n12.20 «Город женщин». Телевизионное шоу\n13.10 Смехопанорама Евгения Петросяна\n13.40 Коломбо в детективе «Восток –дело тонкое»\n15.20 «Фабрика звезд –3»\n16.00 Сериал «Берег мечты»\n18.20 Константин Райкин в программе «Сати»\n18.50 «Земля любви, земля надежды». Сериал\n19.50 Фильм «Убойная сила». Золотая обойма\n21.30 Многосерийный фильм «Две судьбы»\n22.40 Лубянка. «Русская война в Париже». Фильм 1-й\n00.20 Сканер. «Как делают хорошую погоду»\n00.50 «Фабрика звезд –3»\n01.20 Боевик «Скачущие издалека»\nз). Переведите программу.\n08.00 Новости /на башк.яз./\n08.10 Сериал «Закон улиц»\n09.10 Новости /на русск.яз./\n09.15 Художественный фильм «Безумный день инженера Баркасова».2-я серия\n10.30 «Малый бизнес сегодня»\nС 11.00-16.30 – Перерыв\n16.35 Мультсериал «Алекс»\n17.05 Сериал «Профессия врач»\n17.55 Фильм-детям «Ослиная шкура»\n18.45 «Хазина». Гульнур Мамлиева\n19.30 Новости /на башк.яз./\n19.55 «5дней». Прямой эфир\n20.25 «Тренерское счастье»\n21.00 «Этюд с натуры»\n21.30 Новости /на русск.яз./\n21.55 Информационный калейдоскоп\n22.00 «Тем временем»\n22.15 «Хрустальный соловей». Фирюза Париж\n22.45 Художественный фильм «Невеста Мафии». Часть 2-я. 3-я серия.\n– Азат, сәләм!\n– Сәләм, Гөлшат!\n– Нимә эшләйһең?\n– Телевизор ҡарайым.\n– Нимә ҡарайһың?\n– Ҡайһы каналда?\n– Рәхмәт, мин дә ҡараясаҡмын.\n– Әлфиә, әйҙә киноға барайыҡ.\n– Мин телевизорҙан сериал ҡарайым.\n– Ниндәй сериал?\n– «Турецкий маршы»\n– Шул һиңә оҡшаймы?\n– Азат, көнөнә нисә сәғәт телевизор ҡарайһың?\n– Өс сәғәт.\n– Ниндәй программалар ҡарайһың?\n– Яратҡан программаң бармы?\n– Спорт каналындағы бөтә программа.\n– Һин спортсымы?\n– Стадионға ла йөрөйһөңмө?\n– Юҡ, мин – телекөйәрмән.\n– Һин телекөйәрмән түгел, Тиле көйәрмән.\nУзнайте у одноклассников, что интересного на ОРТ сегодня.\nРасскажите о своих любимых передачах на БСТ.\nРаспросите бабушку, какие сериалы она смотрела.\nУзнайте у друга, сколько времени он смотрит телевизор.\nДокументы, похожие на «Башкирский Язык За 25 Уроков. Хисамитдинова Ф.Г.»\nРусско-башкирский Словарь Пословиц-эквивалентов\nEnglish Reading Rules Leo (1)\nЛЕКСИКО-ГРАММАТИЧЕСКИЕ ОСОБЕННОСТИ ЯЗЫКА ДЕТСКИХ АНГЛИЙСКИХ КОМИКСОВ\nЮрій Юрійович Вакульчик\nСоздатель «La Gazette» Теофраст Ренодо