6. Әнғәм (Мал-тыуар)\n(Әнғәм сүрәһе 165 аяттан тора. Шунда дөйә, һыйыр, һарыҡ, кәзә кеүек дүрт аяҡлы хайуандар тураһында һөйләнгәнгә күрә, «Әнғәм» — Мал-тыуар исеме бирелгән.)\nКүктәрҙе һәм Ерҙе яралтҡан, ҡараңғылыҡты һәм яҡтылыҡты бар иткән Аллаһҡа маҡтау һәм дан. (Шуға ла ҡарамаҫтан) кәферҙәр Уға тиң зат тип, ялған тәңреләргә табына.\nҺеҙҙе балсыҡтан яралтып, һуңынан мөддәт биргән (әжәлле иткән) дә Улдыр. Уның хозурында тағын бер мөддәт (Ҡиәмәт көнө) бар һәм һеҙ әле һаман (Аллаһ ҡылғандарға) шикләнәһегеҙ.\nКүктәрҙә һәм Ерҙә ул Аллаһ. Һезҙҙең йәшерен ҡылғанығыҙҙы ла, асыҡтан-асыҡ эшләгәндәрегеҙҙе лә белеп тороусы, нимә ҡаҙанһағыҙ, шуны белеүсе.\nУлар (кәферҙәр) Раббынан ниндәй генә аяттар килһә лә, йөҙ сөйөрҙөләр.\nШуға күрә, үҙҙәренә Хәҡиҡәт (Ҡөръән) иңгәс, уны тиҙ генә ялғанға сығарырға тырыша башланылар. Ләкин уларҙың (Ҡөръәнде) көлкөгә ҡалдырырға тырышыуҙары тураһында хәбәр (яза) тиҙҙән киләсәк.\nҮҙҙәренән элек килеп киткән күпме нәҫелдәрҙе һәләк иткәнебеҙ тураһында улар белмәйҙәрме ни? Юҡһа, беҙ уларға һеҙгә биргән шарттар кеүек шарттар бирҙек, үҙҙәренә Күктән мул итеп ямғырҙар яуҙырҙыҡ, аяҡ аҫтарынан йылғалар аға торған иттек. Гөнаһтары арҡаһында, беҙ уларҙы һәләк ҡылдыҡ. Һәм уларҙан һуң да яңы тоҡомдар барлыҡҡа килтерҙек.\nӘгәр ҙә Беҙ һиңә ҡағыҙға яҙылған бер Китап индереп, улар шул Китапты тотоп ҡарағас:\n— Был сихырҙан башҡа нәмә түгел, — тип инҡар итерҙәр ине.\n(«Ҡөръән Жәбраил фәрештә аша Пәйғәмбәребеҙгә индерелде. Ләкин индерелгән аяттар китап хәлендә түгел ине, Пәйғәмбәребеҙ ул аяттарҙы яттан өйрәтеп, кешеләргә тарата ине. Ләкин кәферҙәр иһә ул аяттарҙы инҡар итеп, аяттарҙың ҡағыҙға яҙылғанын күрергә теләнеләр. Аллаһ Тәғәлә аяттарын Ҡөръән хәлендә индергәс тә, кәферҙәр инанманылар. Сөнки унан әүүәл Муса пәйғәмбәргә яҙылған Тәуратты индергәс тә улар уға инанманы».Садретдин Ғүмүш тәфсиренән.)\n— Әгәр ҙә уға (Пәйғәмбәр янына күҙебеҙгә күренерҙәй) берәй фәрештә индерелһә ине, - тинеләр. - (Беҙ уға инаныр инек.)\nӘгәр ҙә Беҙ шундай (кеше күҙенә күренә торған, тауышы ишетелә торған) фәрештә төшөргән булһаҡ, әлбиттә, эш тамам булыр ине, (улар инде күҙ асыр дәрәжәлә булмаҫ ине).\nӘгәр ҙә Пәйғәмбәрҙе беҙ фәрештә итеп, яңынан уны әҙәм һүрәтенә керетеп индерһәк, йәнә лә тағын да ҡараңғыраҡ шөбһәлә ҡалған булыр инегеҙ.\n(Пәйғәмбәр — ул кеше. Шуға күрә кәферҙәр: һин дә беҙҙең кеүек ғәҙәти кеше, ниңә әле беҙ һинең Аллаһ илсеһе икәнеңә ышанырға тейеш?—тип әйтәләр. Әгәр Аллаһ фәрештәне кеше ҡийәфәтендә кешеләр араһына индерһә, кешеләр уны ла ғәҙәти кеше, тип уйлаған булыр ине. Кәферҙәр барыбер иман килтермәҫ ине. Ни өсөн һуң Аллаһ Тәғәлә фәрештәләрҙе үҙ ҡийәфәттәрендә индермәй? — тигән һорауға яуап бик ғәҙел: фәрештәләр нурҙан яралтылған, әгәр ҙә улар кеше күҙенә күренә ҡалһалар, кешеләр аңламаҫтар, уларҙы ҡабул итә алмаҫтар ине. Кешенең аңы ул төшөнсәләрҙе ҡабул итер дәрәжәлә түгел, күрәһең. Аллаһ ғәләмдең бөтөн серҙәрен асып һалһа, кешелек аҡылдан яҙыр ине. Электрон, нейтрино, квазарҙарҙы ла бик тар ғына аңлайҙар, ғәҙәти кешенең быға башы етмәй. Килер заман, улар ғәҙәти халыҡ өсөн дә аңлайышлы булыр. Йәки: бөтөн халыҡ шуны аңлар дәрәжәгә үҫеп етәр.)\nҺиңә ҡәҙәр килгән пәйғәмбәрҙәрҙе лә улар мыҫҡыл итте, мыҫҡыллағандары ҡәҙәр улар язаһын да алдылар.\n— Донъя буйлап сәйәхәт итегеҙ һәм пәйғәмбәрҙәрҙе «ялғансы» тип мыҫҡыллаған кешеләр менән нимә булғанын күрерһегеҙ, — тип.\nТағын әйт һин уларға:\n— Күктәрҙәге һәм Ерҙәге нәмәләр кемдеке? — тип. — Улар барыһы ла Аллаһтыҡы, — тип. — Ул рәхмәтле булыуҙы Үҙ өҫтөнә алды.\nҺис шикһеҙ киләсәк Ҡиәмәт көнөндә Ул һеҙҙе Үҙ хозурына йыйыр. Иман килтермәгән кешеләр үҙҙәренә үҙҙәре зарар килтереүселәрҙер.\nТөнөн дә, көндөҙөн дә хәрәкәттә йәшәгән барсаһы Аллаһтыҡыҙыр. Ул ишетеп, күреп тороусыҙыр.\n- Күктәрҙе, Ерҙе юҡтан бар иткән; ашатыусы, ләкин Үҙе ашауға мохтаж булмаған Аллаһтан башҡа бер заттымы Уға тиң күрәйем? - тип һәм тағын әйт: - Иң беренсе мосолмандарҙың алдынғыһы булыу миңә йөкләнде. Мөшрик була күрмә, тип әйтелде, — тип.\n- (Хәтәр көндөң, Әхирәттең) ғазабынан ҡурҡҡанға күрә, мин Аллаһҡа ҡаршы булмайым, - тип.\nКем ул Көндө ғазаптарҙан ҡотола, тимәк, шул кеше Аллаһтың рәхмәтенә лайыҡ булған. Был мотлаҡан (абсолют) ҡотолош булыр.\nӘгәр ҙә Аллаһ һиңә бер бәлә килтерһә, Аллаһтан башҡа берәү ҙә ул бәләнән һине ҡотҡара алмаҫ. Әгәр ул һиңә бер ниғмәт килтерһә (уны ла берәү ҙә һинән тартып ала алмаҫ). Ысынлап та, Аллаһ һәр нәмәгә ҡөҙрәтле.\nУл ҡолдары менән идара итә, һәр нәмәгә хужа һәм еңеүсеҙер. Ул хөкөм хужаһы һәм һәр нәмәнән Ул хәбәрҙар.\n— Иң яҡшы шаһитлыҡ ниндәй шаһитлыҡ? — тип һора һәм былай яуап бир: Минең менән һеҙҙең арағыҙҙа Аллаһ шаһит, - тип. — Был Ҡөръән һеҙҙе һәм бәлиғлеккә ирешкәндәрҙе киҫәтер һәм нәсихәтләү өсөн миңә индерелде. Аллаһ менән бергә башҡа Илаһтарҙың да булғанлығынамы һеҙ шаһитлыҡ итәһегеҙ? - тип. - Мин (ул эшкә) шаһитлыҡ итмәйем, - тип, тағын әйт: - Ул - берҙән-бер Аллаһ. Мин Аллаһҡа тиңләштерелгән нәмәләрҙән йыраҡ торам, — тип.\nҮҙҙәренә китап индерелгән кешеләр уны (Пәйғәмбәрҙе, Аллаһтың хөкөмдәрен) үҙ улдары кеүек беләләр. Нәфселәренә юл ҡуйған (үҙҙәренә зыян ҡылған)дар иһә ысын кәферҙәр булыр.\nАллаһҡа ҡаршы уйҙырмалар һөйләүсе, аяттарын ялғанға сығарыусыларҙан да залимыраҡ кем бар икән (был донъяла?) Шуныһы хаҡтыр, ул залимдар (йәһәннәмдән) ҡотола алмаҫтар.\nУл Көндө уларҙың барыһын да бергә йыйырбыҙ. Һуңынан Аллаһҡа тиң башҡа тәңре эҙләгәндәргә әйтәсәкбеҙ.\n- Һеҙ уйлап сығарған ул заттарығыҙ ҡайҙа һуң? – тип әйтербеҙ.\n- Раббыбыҙ Аллаһ исеме менән ант итәбеҙ: беҙ Һинән башҡа бөйөк зат эҙләмәнек, - тип әйтеүҙән башҡа саралары ҡалмаҫ.\nБына ҡара: улар нисек итеп үҙ өҫтәренә ялған өйә һәм уйлап тапҡан (табынған) заттары уларҙы ташлап ҡасты.\nУлар араһында һине иғтибар менән тыңлаған булып ҡыланыусылар ҙа бар, шуға ла ҡарамаҫтан, беҙ уларҙың күңелдәренә, һине аңламаһындар тип, ҡорма ҡорҙоҡ, ҡолаҡтарын да ишетмәҫ иттек. Хатта һәр аятты күреп торған килеш тә улар инанмайҙар. Улар һинең яныңа һүҙ көрәштереү өсөн генә килә һәм:\n— Һәй, был (Ҡөръән аяттары) боронғоларҙан ҡалған әкиәттәр генә бит, — тип һөйләнәләр.\nУлар кешеләрҙе пәйғәмбәргә (ул өйрәткәндәргә, Ҡөръәнгә) яҡынлаштырмаҫҡа тырышалар, үҙҙәре лә унан (имандан, Хәҡиҡәттән) һәләкәткә иткәндәрен үҙҙәре лә белмәй.\nТамуҡ уты янына килгәс, уларҙың нимә ҡыланғандарын күрһәң!\n— Их, фани донъяға кире ҡайтһаҡ ине лә, Раббыбыҙҙың аяттарын ялғанға сығармаҫ инек, мосолман булыр инек, — тип үкенерҙәр.\nЭлек йәшертен генә ҡылғандары (гөнаһтары) бөгөн асылды. Әгәр ҙә уларҙы фани донъяға кире ҡайтарһаң, улар барыбер ярамағанды ҡылырҙар ине, сөнки улар асылда ялғансы.\n— Донъя тормошонан башҡа тормош юҡ, үлгәндән һуң яңынан терелеү ҙә юҡ, — тип әйтәләр.\nАллаһ хозурына килтерелгәндән һуң (Ҡиәмәт көндө) уларҙың нимә ҡыланғандарын күрһәң икән! Аллаһ уларға:\n— Хәҡиҡәткә инандығыҙмы инде? (Йәғни, яңынан терелеүгә) — тип әйткәс, улар:\n— Әйе! Ант итәбеҙ, Раббыбыҙ, — тип әйтерҙәр. Аллаһ уларға:\n— Улай булғас, (донъяла саҡта Аллаһты, Ҡөръәнде, Пәйғәмбәрҙе, Әхирәтте) инҡар иткәнегеҙ өсөн хәҙер язағыҙҙы татығыҙ, — тип әйтер.\nКинәт кенә Ҡиәмәт көнө килеп еткәнгә ҡәҙәр Аллаһ хозурында тереләсәкте ялғанға сығарғандар бик тә мөшкөл хәлдә ҡаласаҡ, ҡылған гөнаһтары уларҙың һыртына өйөләсәк, улар (шул ауыр йөктө күтәргән килеш):\n— Аһ, фани донъяла ҡылған гөнаһтарыбыҙ-хаталарыбыҙҙы ҡәһәр һуҡһын! — тип үкенәсәктәр.\nБелеп тороғоҙ, уларҙың йөгө ниндәй яман бер йөктөр.\nФани донъя тереклеге ул ваҡытлыса алдау бер уйын ғына. Әхирәт тереклеге иһә (гөнаһ эшләүҙән ҡурҡһындар өсөн) бик тә хәйерле. Һеҙ шул ҡәҙәреһен дә аңламайһығыҙмы ни һуң?\nЭй, Мөхәммәд, улар һөйләгән нахак һүҙҙәргә көйөнгәнеңде лә белеп торам; нимә генә ҡыланһалар ҙа, асылда улар һине ялғансы тип әйтәләр. Ул залимдар Аллаһтың аяттарын инҡар итә.\n(«Мөхәммәд Пәйғәмбәргә Әбү Жәһил: беҙ һиңә ялғансы, тип әйтмәйбеҙ. Сөнки һинең ни ҡәҙәр ғәҙел, тура кеше икәнлегеңде барыбыҙ ҙа яҡшы беләбеҙ. Беҙ бары тик Аллаһтың аяттарына ғына ышанмайбыҙ, уларҙы инҡар итәбеҙ, — тине». Садретдин Ғүмүш тәфсиренән.)\nҺинән алда килгән пәйғәмбәрҙәрҙе лә улар ялғансыға сығарырға маташтылар, Аллаһтан ярҙам килгәнгә ҡәҙәр, улар (кәферҙәрҙең) ялғансы, тип әйтеүҙәренә һәм йәберләүҙәренә сабыр иттеләр. Аллаһ һүҙҙәрен үҙгәртергә бер кемдең дә хаҡы юҡ. Хаҡтыр, (башҡа пәйғәмбәрҙәргә) күндерелгән хәбәрҙәр, әлбиттә, һиңә лә килеп иреште.\nӘгәр уларҙың һинән йөҙ сөйөрөүө һине хафаға һалһа, (Аллаһ илсеһе икәнеңде иҫбатлар өсөн) һин Ерҙе ярып сығыр инең йәки Күктән аяттар алып төшөр өсөн, бейек бер баҫҡыс яһар инең, шундай мөғжизә эшләһәң дә, улар һиңә һис тә ышанмаған булыр ине. Әгәр Аллаһ ихтыяр итһә, әлбиттә, уларҙы бергә туплап, тура юлға баҫтырған булыр ине лә... Һин һаҡ бул, наҙандарҙан булма.\n(«Был аяттан күренә, мөғжизәләр яһау пәйғәмбәрҙәр ҡулынан килмәй икән. Пәйғәмбәрҙәр мөғжизә эшләргә бик теләгән саҡтарҙа, Аллаһ уларға мөғжизә күрһәтеү форсаты бирә. Ләкин һәр ваҡытта ла түгел».Садретдин Ғүмүш тәфсиренән.)\nСаф күңелдән (иманға) бирелгәндәр генә (Аллаһтың) саҡырыуын ҡабул итә ала. Үлгәндәр ҙә, Аллаһ уларҙы яңынан терелткәс, Аллаһ хозурына ҡайтарыласаҡтар.\n— Пәйғәмбәргә Аллаһтан бер мөғжизә индерелһә ине, — тинеләр. Әйт һин:\n— Мөғжизә индерергә Аллаһтың ҡөҙрәте киң, — тип. Ләкин уларҙың күбеһе (мөғжизә артынан үҙҙәренә әфәт киләсәген) белмәй.\nЕр йөҙөндә һеҙҙең кеүек өммәт булып йәшәмәгән һис бер хайуан һәм Күк йөҙөндә ҡанаттары менән осҡан һис бер ҡош тоҡомо юҡтыр. Китапты кәмселекле итмәнек.(Шунда барыһы ла яҙылған, бер нәмә лә төшөрөп ҡалдырылмаған.) Һуңынан барыһы ла Аллаһ хозурына ҡайтарыласаҡтар.\nАяттарыбыҙҙы ялғанға сығарырға тырышыусылар дөм ҡараңғылыҡта ҡалған телһеҙ-һуҡырҙар кеүек. Аллаһ ихтыяр итһә, теләһә кемде һаташтыра, теләгәнен тура юлға сығара.\nИй, Мөхәммәд, әйт һин:\n— Әгәр ҙә һеҙ хаҡлы икән, һеҙгә Аллаһтың язаһы килһә йәки Ҡиәмәт килеп, яҡағыҙҙан тотһа, шул ваҡыт Аллаһтан башҡа кемде ярҙамға саҡырырһығыҙ? — тип.\nЭйе, һеҙ Уға ялбарығыҙ, Ул да теләһә, һеҙҙе бәләләрҙән ҡотҡарыр һәм һеҙ үҙегеҙҙең уйҙырма тәңреләрегеҙҙе оноторһығыҙ.\nХаҡтыр, һинән алда килгән өммәттәргә лә Беҙ пәйғәмбәрҙәр ебәрҙек һәм (ул өммәттәрҙе лә) беҙ яфаларға, ҡайғыларға һалдыҡ, (исмаһам, шул язаларҙан һуң улар Аллаһҡа) буйһонорҙар, тип.\nУларға ғазаптар ебәргәндән һуң Аллаһҡа ялбарһындар ине, исмаһам. Ләкин уларҙың күңелдәре ҡатҡан ине инде, шайтан уларҙың ҡылғандарын гүзәл итеп, биҙәп күрһәтте (яман эштәрен яҡшы, тип ышандырҙы).\nКиҫәтеп әйтелгәндәрҙе (йәғни, Аллаһ вәғәздәрен, гөнаһ эшләүҙән ҡурҡыуҙы) онотһалар ҙа, донъя эштәрендә (Беҙ уларға) киң мөмкинлектәр бирҙек. Хатта улар Аллаһ биргән байлыҡҡа шатланып, маҡтанып йәшәй башланылар. Ләкин Аллаһҡа шөкөр итергә, ғибәҙәт ҡылырға оноттолар. Шуға күрә, Беҙ уларҙы кинәттән тотоп, яза бирҙек. Улар өмөтһөҙлөккә төшөп, ҡайғыға баттылар.\nШулай итеп, золом итеүсе нәҫелдең тамыры киҫелде. Ғәләмдәрҙең Раббыһы Аллаһ ҡына маҡтауға лайыҡтыр.\n— Аллаһ һеҙҙе һаңғырау итһә, һуҡырайтһа, күңелдәрегезҙҙе томалап ҡуйһа, был бәләне Аллаһтан башҡа ниндәй тәңре кире алыр икән? — тип.\nУйлап ҡара: Беҙ ниндәй төрлөнән-төрлө дәлилдәр килтерәбеҙ, әммә барыбер улар (аяттарыбыҙҙан) йөҙ сөйөрәләр.\nЙәнә лә әйт һин:\n— Аллаһтың язаһы кинәттән йәки күҙ алдығыҙҙа һезҙҙең өҫкә килеп төшһә, кәферҙәрҙән башҡалар ҙа һәләк буласаҡмы, тигән уй башығыҙға килдеме? —тип.\nБеҙ пәйғәмбәрҙәрҙе (йәннәт тураһындағы) биреүселе хәбәрҙе әйтер өсөн йәки (йәһәннәм барлығы тураһында) киҫәтер өсөн генә күндерәбеҙ. Иман килтергәндәргә һәм тура юлға баҫып төҙәлгәндәргә (алда) ҡурҡыныс юҡ, уларға ҡайғы иңмәҫ.\nАяттарыбыҙҙы ялғанға сығарырға маташҡандарға, әшәке ғәмәлдәре арҡаһында, яза бирәсәкбеҙ.\n— Мин һеҙгә: Аллаһтың хазинаһы минең ҡулда, тип әйтмәйем. Йәшерен серҙәрҙе лә беләм, тип әйтмәйем. Мин — фәрештә, тигән һүҙҙе лә һеҙгә әйтмәнем. Мин бары тик үҙемә индерелгәнгә генә инанам, — тип.\n— Һуҡыр менән күҙле бер булырмы? Шул турала һис тә уйлап ҡараманығыҙмы? — тип.\n(«Аллаһтың хазинаһы Мөхәммәд Пәйғәмбәр ҡулында булһа, ул үҙ ихтыяры менән кешеләргә байлыҡ өләшә алған булыр ине, йәшерен серҙәрҙе белһә, һәр һорауға яуап бирер ине, фәрештә булһа, әҙәми зат ҡыла алмаған мөғжизәләр күрһәткән булыр ине. Юҡ, пәйғәмбәрҙәр — әҙәми зат, улар Аллаһ рөхсәт иткәндәрҙән айырым, башҡа эш эшләй алмай.\nМөшриктәр Мөхәммәд Рәсүлүллаға, һин Аллаһ тарафынан ебәрелгән пәйғәмбәр булһаң, Аллаһыңдан ялбарып һора ла, ул беҙгә мул итеп байлыҡ бирһен. Шунан һуң беҙ һинең Аллаһ илсеһе икәнлегеңә ышанырбыҙ, тинеләр.\nШунан һуң ошо аят индерелде, һәм Аллаһ тегеләргә мул итеп ниғмәт бирҙе. Уларҙы байытыр өсөн түгел, Мөхәммәдтең Пәйғәмбәр икәнен иҫбатлар өсөн шулай ҡылды».Садретдин Ғүмүш тәфсиренән.)\nРаббы алдында (яуап бирергә) тупланасаҡтарын белгәндәрҙе ошоның менән (Ҡөръән менән) өгөтлә, киҫәт. Уларға ул ваҡытта Аллаһтан башҡа яҡлаусы, дуҫ булмаҫ. Бәлки улар (аҡылға килеп) иман килтерерҙәр, тәҡүә булырҙар.\nРаббының ризалығын яулар өсөн, кис-иртән Аллаһҡа ялбарғандарҙы (намаҙ уҡығандарҙы, фәҡир булһалар ҙа яныңдан) ҡыума. Улар ҡылғанға — һин, һин ҡылғандарға улар яуаплы түгел. Уларҙы ҡыуһаң, һин дә залим булырһың.\nБеҙ уларҙы һынар өсөн шулай сағыштырҙыҡ. Улар:\n- Беҙ түгел, ошо фәҡирҙәрме Аллаһтың рәхмәтенә ирешәсәк? - тип әйтһендәр өсөн.\nШөкөр иткәндәрҙе Аллаһ бик яҡшы белеп тормаймы ни?\nАяттарыбыҙға иман килтергәндәр һинең янға килгәндә һин:\n— Әссәләмүғәләйкүм, — тип әйт. — Һеҙгә рәхмәтле булыуҙы Аллаһ Тәғәлә үҙ өҫтөнә алды. Әгәр ҙә арағыҙҙан берәү абайламай яманлыҡ ҡылһа, һуңынан тәүбә итһә, тура юлға баҫһа, Аллаһ уны ғәфү итер, Ул бик тә миһырбанлы, ярлыҡаусы — тип әйт.\nГөнаһ ҡылғандарҙың юлы асыҡ күренеп торһон өсөн, аяттарыбыҙҙы шулай тәфсилләп аңлатабыҙ.\n— Аллаһтан башҡа, һеҙ табына торғандарға (һындарға, ташҡа, бүтән ялған хоҙайҙарға) баш эйеү миңә тыйылған, — тип. — Һеҙ хыялланған нәмәләргә мин эйәрмәйем. Эйәргән тәҡдирҙә мин хәҡиҡәттән тайпылып, тура юлдан яҙған булырмын.\nТағын әйт һин:\n— Мин Раббыбыҙҙан ап-асыҡ дәлил килтерҙем һәм һеҙ уны ялғанға сығарҙығыҙ. Һеҙ бик тиҙ килеүен теләгән яза минең ҡулда түгел, хөкөм бары тик Аллаһ хозурында. Ул хәҡиҡәтте аңлатыр. Ул дөрөҫ хөкөм биреүселәрҙең иң ғәҙелеҙер, — тип.\nШулай тип әйт:\n— Бик тиҙ килеүен һеҙ теләгән яза, минең ихтыярымда булһа ине, эште шунда уҡ һеҙҙең янда бөтөрөр инем, залимдарҙы иң яҡшы белеүсе бер Аллаһтыр.\nЙәшерен серҙәрҙең асҡыстары Аллаһ хозурындаҙыр, уларҙы Аллаһтан башҡа һис кем белмәҫ. Ул ҡоро ерҙә, диңгеҙҙә нимәләр бар, һәммәһен дә белер. Уның ихтыярынан башҡа хатта бер генә япраҡ та өҙөлөп төшмәҫ. Ул тупраҡтағы туҙан бөртөгө хәтле нәмәләрҙе лә белеп тора. Китапта булмаған йәш йәки ҡороған бер генә нәмә лә донъяла юҡ. (Барыһы тураһында да Ләүхүл-Мәхфүздә яҙылып ҡуйылған.)\nТөндәрен һеҙҙе (ваҡытлыса) үлтергән дә (йоҡлатҡан), көндөҙҙәрен нимә ҡылғанығыҙҙы белгән дә, иртәләрен йәнегеҙҙе тәнегеҙгә ҡайтарып терелткән дә (уятҡан да) Аллаһтыр. Һеҙгә тигән ғүмерҙе тамам итер өсөн. Һуңынан Уның хозурына ҡайтарыласаҡһығыҙ. Һуңынан донъяла ҡылғандарығыҙ тураһында Ул хәбәр бирәсәк.\nҠолдары өҫтөнән Ул ғына мотлаҡ хакимдыр. Һеҙгә Ул һаҡсы фәрештәләр күндерер. Ниһайәт, берегеҙгә әжәл килһә, илселәребеҙ (махсус вазифа башҡарыусылар) уның йәнен алыр. Был эштә улар (йән алыусылар) кәмселек килтермәҫтәр. (Йәғни, Ғазраил үлемгә дусар ителгәндең йәнен алмайынса ҡалмаҫ.)\nҺуңынан кешеләр ысын хужа — Аллаһ хозурына килтерелер. Белеп тороғоҙ, хөкөм бары тик Аллаһтың эше, Ул хисап алыусыларҙың иң етеҙеҙер.\n— Ҡоро ерҙәге һәм диңгеҙҙәрҙәге ҡараңғылыҡтан (ҡурҡыныс дәһшәттән) һеҙҙе кем ҡотҡарыр? - тип һора.\nАллаһҡа эстән генә ялбарып:\n— Әгәр беҙҙе ҡотҡарһаң, хаҡтыр, беҙ шөкөр иткәндәрҙән булырбыҙ, — тип доғалар уҡығыҙ, - тип әйт.\n— Уларҙан һәм бөтөн бәләләрҙән һеҙҙе бары тик Аллаһ ҡына ҡотҡарасаҡ, — тип. — Һуңынан һеҙ Уға тиң зат эҙләй башлайһығыҙ, — тип .\n— Аллаһ һеҙҙең өҫтөгөҙгә (күктән дауыл, буран, ер тетрәүе), аяҡ аҫтығыҙҙан (ерҙән ҡоролоҡ, мур (аслыҡ) ҡырылышы) яза ебәрергә лә, бер-берегеҙ менән һуғыштырып, берегеҙгә икенсегеҙҙең мәкерен, әшәкелеген татытырға ла ҡөҙрәтле, — тип. Ҡара әле, улар төшөнһөн тип, аяттарыбыҙҙы нисек тәфсилле аңлатабыҙ.\nҠөръән — ул Хәҡиҡәттең үҙе, ләкин һинең халҡың уны инҡар итте. Әйт:\n— Мин һеҙҙең вәкилегеҙ түгел! — тип. (Һеҙҙең теләктәрегеҙ, өгөттәрегеҙҙе үтәүсе түгелмен мәғәнәһендә.)\nҺәр хәбәрҙең тормошҡа ашасаҡ бер ваҡыты була. Оҙаҡламай һеҙ Хәҡиҡәтте күрерһегеҙ.\nАяттарыбыҙ тураһында урынһыҙ бәхәсләшә торған кешеләрҙе осратһаң, һүҙҙәре башҡа нәмәгә күскәнсегә саҡлы, уларҙан йыраҡ тор. Әгәр шайтан һиңә быны онотторһа, һис юғында иҫеңә төшкәс, залимдар менән рәттән ултырма.\nТәҡүә кешеләр кәферҙәр өсөн яуаплы түгел, ләкин:\n— Бәлки тура юлға баҫырҙар, — тип иҫкәртеү кәрәктер.\nДин менән уйнаусы, динде бер көлкө сығанағы итеүселәрҙән, донъя тормошона алданған (аҙған) кешеләрҙән йыраҡ тор. Ләкин һин бары тик уның менән (Ҡөръән менән) вәғәз ит, уларға Әхирәттә Аллаһтан башҡа ярҙам итерлек дуҫ та, ярлыҡаусы ла булмаҫын әйт, тамуҡҡа эләкмәҫ өсөн алдан уҡ әҙерләнһендәр өсөн. Бар булған мөлкәтен бирһәләр ҙә, (һуңлаған тәүбәләре) ҡабул ҡылынмаҫ. Улар донъяла ҡылған гөнаһтары арҡаһында язаға тартыласаҡ. Кәферлек итеп, (Аллаһты) инҡар иткәндәре өсөн, уларға ҡайнар һыу һәм хәтәр ғазап буласаҡ.\n- Аллаһты инҡар итеп, беҙгә файҙа ла, зарар ҙа бирмәй торған һындарығыҙға табынайыҡмы? Аллаһ беҙҙе тура юлға баҫтырғандан һуң да үксәләребеҙҙе кире артҡа борайыҡмы? (Яңынан кәфер булайыҡмы?) Шайтандар юлдан яҙҙырып, сүлгә керетеп аҙаштырған көсһөҙҙәр хәлендә ҡалайыҡмы ни? Аҙашмағандарҙың: беҙҙең янға килегеҙ, (тура юлға баҫығыҙ) тип саҡырғандарын көтәйекме? Аллаһ күрһәткән тура юл, шөбһәһеҙ, иң дөрөҫ юлдыр. Беҙ ғәләмдәрҙең Раббыһына буйһонорға әмер ителгән, — тип.\n— Намаҙҙы дөрөҫ уҡығыҙ һәм Аллаһтың язаһынан ҡурҡығыҙ, — тип әмер бирелгән.\nУл — Үҙ янына беҙҙе яуапҡа туплаған Аллаһтыр, — тип әйт.\nУл Үз хикмәте менән күктәрҙе, Ерҙе яралтҡан. Ул:\n— Бар бул! — тип әйтеүгә бөтөн нәмә буласаҡ. Уның һүҙе Хәҡиҡәттер. Сур (борғоһона) өргән көн дә (йәғни, Ҡиәмәт көнө лә) Уныҡы. Күренмәгәнде лә, күренгәнде лә Ул белеп тороусы. Ул, шөбһәһеҙ, хикмәт эйәһе, һәр нәмәнән Уның хәбәре бар.\nБер ваҡыт Ибраһим атаһы Азарға әйтте:\n— Һин һындарҙы тәңре итәһеңме? Ысынлыкта, мин һине лә, халҡыңды ла юлдан яҙған булараҡ күрәм, — тине.\nБеҙ Ибраһимға, (Аллаһҡа) инанысы ныҡ булһын тип, күктәрҙең һәм Ерҙең бөйөк мөғжизәләрен шулай итеп күрһәттек.\nЭңер төшкәс, бер йондоҙ күреп алды ла (Ибраһим) әйтте:\n— Бына был — минең Раббым, — тине. Йондоҙ һүнгәс, тағын әйтте:\n— Мин былай һүнә торғандарҙы (тәңре тип) танымайым, - тине.\nАй тыуғанын күреүгә ул (Ибраһим): - Был минең Раббым, — тине. Ай батҡас та, ул: — Раббым миңә тура юл күрһәтмәһә, мин юлдан яҙған кеше буласаҡмын, - тине.\nҠояш сыҡҡанда ул: — Ошомы әллә минең Хоҙайым? -тине. — Быныһы тегеләренән дә ҙур. — Ҡояш батҡас, әйтте: - Әй, халҡым, ысындан да, һеҙҙең уйҙырма хоҙайҙарығыҙға ышаныуҙан йыраҡ торам икән.\nШөбһәһеҙ, мин бер Аллаһты таныйым, күктәрҙе, Ерҙе яралтҡан Аллаһҡа йөҙөм менән боролдом. Мин мөшрик (күп хоҙайҙарға инаныусы) түгел, — тине.\nХалҡы уға асыулана башланы. Ул ҡәрҙәштәренә әйтте:\n— Хаҡ Аллаһ тура юлға баҫтырған кеше менән һеҙ бәхәсләшергә итәһегеҙме? Аллаһтың язаһынан башҡа, мин һеҙҙең Аллаһ тип табына торғандарығыҙҙан һис ҡурҡмайым. Раббымдың ғилеме бар нәмәгә лә етәрлектер. Шул турала уйлап, ни өсөн һеҙ ғибрәт алмайһығыҙ?\nҺәм мин ни өсөн әле һеҙ Аллаһҡа тиң күргән һындарҙан ҡурҡырға тейеш? Аллаһ тарафынан:\n— Һеҙ Аллаһҡа тиңләштергән һындарға, боттарға (ҡояшҡа, йондоҙҙарға, аҡсаға) табынығыҙ, — тип Аллаһтан бойороҡ бирелмәгән килеш, һеҙ шул һындарға (теләһә нәмәгә) табыныуҙан ҡурҡмайһығыҙ бит әле. Аңлаһағыҙ, әйтегеҙ инде: ошо ике төркөмдөң ҡайһыһы именлеккә лайыҡтыр? — тине.\nИман килтереүселәр һәм имандарына ғәҙелһеҙлек ҡатыштырмағандар ғына именлеккә лайыҡ, улар ғына тура юлдаҙыр.\nИбраһимдың динһеҙ халҡына ҡаршы килтергән дәлилдәребеҙ шулдыр. Теләгән кешебеҙҙе Беҙ оло дәрәжәләргә күтәрербеҙ. Шөбһә юҡтыр, Раббың бөйөк хикмәт эйәһеҙер, ысыны менән барыһын да белеүсеҙер.\nБеҙ уға Исхаҡ менән Яҡупты бирҙек, унан элек тә Нухты, уның тоҡомонан Дауытты, Сөләймәнде, Әйүпте, Йосопты, Мусаны һәм Һарунды тура юлға ҡуйҙыҡ. Беҙ изгелекле булғандарҙы шулай шатландырабыҙ.\nЗәкәрийәне, Йәхйәне, Ғайсаны, Ильясты (шулай шатландырҙыҡ), сөнки уларҙың барыһы ла изгеләрҙән ине.\nИсмәғилде, Әл-Йәсәғте, Лутты ла тура юлға күндерҙек, һәр береһен доньялағы барлыҡ кешеләрҙән юғары дәрәжәләргә мендерҙек.\nУларҙың аталары, балалары һәм ҡәрҙәштәренең ҡайһы берҙәренә лә (өҫтөнлөк бирҙек). Уларҙы һайлап алдыҡ һәм тура юлға баҫтырҙыҡ.\nБына был — Аллаһтың һиҙәйәтеҙер (тура юлыҙыр), Ул теләгән ҡолдарын шул юлға баҫтырыр. Әгәр улар ҙа Аллаһҡа тиңдәш эҙләй башлаһалар, ҡылған ғәмәлдәре, әлбиттә, юҡҡа сығасаҡ.\nБына шулар инде үҙҙәренә китап, хикмәт һәм пәйғәмбәрлек бирелгән шәхестәр. Әгәр улар (кәферҙәр) ошоларҙы инҡар итһә, шөбһәһеҙ, улар урынына быларҙы инҡар итмәҫтәй башҡа бер ҡәүемде килтерербеҙ.\n(Үҙҙәренә Китап индерелгәндәр - «пәйғәмбәр», Китап индерелмәгән илселәр иһә — «нәбийҙәр» була.)\nПәйғәмбәрҙәр улар — Аллаһ тура юлға баҫтырған кешеләрҙер. Һин дә улар юлынан кит. Әйт:\n— Мин быңа (пәйғәмбәрлек вазифама) һеҙҙән түләү һорамайым. Был (Ҡөръән) - халыҡтар өсөн бер вәғәздер.\nУлар (кәферҙәр) Аллаһты хаҡлы ололау менән таныманылар.\n— Аллаһ һис бер кемгә бер нимә лә индермәне, — тинеләр. Әйт:\n— Ә, кешеләргә Муса алып килгән нурлы һәм тура юл күрһәтеүсе китапты (Тәүрәтты) кем индерҙе һуң? Һеҙ уны ҡағыҙға күсереп яҙҙығыҙ, теләгәнегеҙҙе асыҡлап, күбеһен йәшерҙегеҙ. Һеҙ ҙә, аталарығыҙ ҙа белмәгән нәмәләр тураһында яҙылған ине шунда; һеҙ шунан өйрәндегеҙ, — тип.\n— (Һеҙгә) Аллаһ (ебәрҙе ул китапты), — тип әйт тә, уларҙы ташлап кит, кереп батҡан гөнаһлы һүҙ һаҙлығында уйнап ҡалһындар.\nБыл Китап (Ҡөръән) шәһәрҙәребеҙҙең әсәһе (Мәккәлә) һәм уның тирәһендә йәшәүсе кешеләрҙе киҫәтер өсөн, һиңә индерелде һәм ул — үҙенән элек килгән китаптарҙы дөрөҫләүсе мөбәрәк Китаптыр. Әхирәткә инанғандар Ҡөръәнгә лә ышанырҙар һәм улар намаҙҙарын дөрөҫләп уҡыуҙарын дауам итерҙәр.\nАллаһҡа ҡаршы ялған уйҙырмалар сығарып, үҙенә һис бер нәмә төшөрөлмәгән килеш:\n— Миңә лә (Аллаһтан) уахи иңде, — тип әйтеүсе: — Мин дә Аллаһ индергән аяттар кеүек аяттар индерәсәкмен, - тигәндән дә залим кеше булырмы икән!\nУл залимдар ҡотолғоһоҙ үлем упҡынына эләгеп, фәрештәләр уларға табан ҡулдарын һуҙып:\n— Тиҙерәк йәнегеҙҙе ҡотҡарып ҡалығыҙ, Аллаһ тураһында булмағанды һөйләгәнегеҙ арҡаһында һәм Уның аяттарына ҡаршы тәкәбберлек күрһәткәнегеҙгә күрә, бөгөн меҫкенлек ғазабы менән язаланасаҡһығыҙ, — тигән саҡта уларҙың хәлен күрһәң!\nХаҡтыр, иң башта яралтҡаныбыҙ кеүек, һеҙ берәм-берәм (яңғыҙығыҙ) Минең янға килерһегеҙ. Һәм (донъяла) һеҙгә бирелгән нәмәләрҙе (мал-байлыҡты донъяла уҡ) ҡалдырып килерһегеҙ. Һеҙ уйлап сығарған (Аллаһҡа тиңләштерелгән) яҡлаусыларығыҙ ҙа һеҙҙең янда күренмәҫ. Хаҡтыр, улар (ул һындар, ялған хоҙайҙар) менән арағыҙ киҫелер, һеҙ тәңре тип һанаған нәмәләр юҡҡа сығыр.\nШик юҡ, Аллаһ (үҫемлек үҫтерер өсөн) орлоҡтарҙы, (ағас үҫтереү өсөн) емештең тештәрен яралтыусы. Йәнһеҙҙән йәнлене яҫаусы — Ул, йәнленән үлене булдырыусы ла Ул. Бына Аллаһ шундайҙыр. Шулай булғас, нисек итеп һеҙ (Хаҡтан) йөҙ сөйөрәһегеҙ?\nТаңдарҙы яҡтыртыусы ла Ул. Төндәрҙе Ул ял итер өсөн, Ҡояш менән Айҙы Ул (ваҡыт үлсәме өсөн) хисап өсөн яралтты. Бына был нәмәләр мотлаҡ аҡылға эйә, һәр нәмәне белеп тороусы ҡөҙрәтле Аллаһтыҡыҙыр.\nУл ҡоро ерҙә һәм диңгеҙҙә юлығыҙҙы турылар өсөн йондоҙҙарҙы яралтты. Хаҡтыр, мәғлүмәтле халыҡ өсөн аяттарҙы тәфсилләп аңлаттыҡ.\nУл һеҙҙе бары тик бер йәндән яралтты. Һуңынан (һеҙҙең өсөн) йәшәү урыны һәм дә именлек ере әҙерләне. Аңлай торған ҡәүемдәр өсөн аяттарыбыҙҙы бәйән аңлаттыҡ.\nКүктән һыу ҡойҙорған да Ул — Аллаһтыр. Бына шулай итеп, Беҙ төрлө үҫемлектәрҙе үҫтерҙек. Ул йәшел үҫемлектәрҙән бер-берһенә тығыҙ урынлашҡан орлоҡ бөртөктәре сығарҙыҡ. Хөрмәнең ботаҡтарынан аҫылынып тороусы тәлгәштәр, йөҙөм бағлары (тәлгәштәре), бер төрлөһө бер-берһенә оҡшаған, икенселәре бер-берһенә оҡшамаған зәйтүн һәм аңар баҡсаларын булдырҙыҡ. Тулып өлгөргәндә емештәрен татып ҡарағыҙ. Шикләнмәйенсә иман килтергәндәр өсөн бында ғибрәттәр барҙыр.\nМөшриктәр ендәрҙе Аллаһка тиң күрҙеләр. Гәрсә ендәрҙе лә Аллаһ яралтты. Бынан тыш, улар нимә һөйләгәндәрен белмәйенсә, Уның (Аллаһтың) улдары, ҡыҙҙары булғанлығы тураһында уйҙырмалар һөйләнеләр. Әстәғфирулла! Улар һөйләгәндәрҙән Ул өҫтөн тора.\nУл тиңдәше булмаған күктәрҙе һәм Ерҙе юҡтан бар итте. Нисек инде уның балаһы булһын. Уның ҡатыны юҡ. Һәр нәмәне — Ул яратҡан. Һәм Ул — һәр нәмәне белеүсеҙер.\nРаббыбыҙ булған Аллаһыбыҙ бына шулдыр. Унан башҡа (Илаһи ҡөҙрәткә эйә һәм) тәңре булырҙай һис бер кем юҡ. Ул бар нәмәне лә яралтыусы. Аллаға ғына инанығыҙ. Ул бар нәмәнән дә өҫтөн бер вәкил.\nУл күҙгә күренмәй. (Ғилеме менән) Ул (барса) күҙҙәрҙе (нәмәләрҙе) күреүсеҙер. (Бәндәләре хаҡында) барыһын да үтә (күреп) белеп тороусы, һәр нәмәнән хәбәрҙар.\n(«Аллаһты күрер өсөн беҙҙең күҙҙәребеҙ йайланмаған, фекер-аң менән дә Аллаһтың ниндәй икәнен беҙ күҙ алдына килтерә алмайбыҙ. Әммә йәннәттә мөьминдәр Аллаһты күрәсәк. Аллаһ барса күреүселәрҙе лә күрә».Садретдин Ғүмүш тәфсиренән.)\n— Һеҙгә Раббығыҙҙан ысын аяттар (күңел күҙе, фекер йөрөтөп, нәтижәләргә ирешеү) килде. Күңел күҙе асылған (Ҡөръән менән ғәмәл ҡылған) кеше файҙа күрер, кемдең (күңел) күҙе һуҡыр ҡалһа, зыяны үҙенә булыр. Мин (Мөхәммәд) һеҙҙең өҫтән ҡарауылсы булып тора алмайым.\n(«Аллаһ кешеләргә ике төрлө күҙ биргән. Маңғай күҙе һәм күңел күҙе. Маңғай күҙҙәре менән кеше мәтди әйберҙәрҙе күрә, күңел күҙе менән, мантыйҡ менән, аҡыл менән, абстракт фекерләүе менән күҙгә күренмәгән нәмәләрҙе лә күрә ала».Садретдин Ғүмүш тәфсиренән.)\nАяттарҙы Беҙ ана шулай тәфсилле итеп аңлатабыҙ. Тағын улар: — Һин быны башҡаһынан өйрәнгәнһең, — тип әйтмәһендәр өсөн. Белеме булған кешеләргә Беҙ аяттарҙы шулай төрлөсә аңлатабыҙ.\nАллаһтан ингән уахи (Ҡөръән)гә эйәреп, артынан бар. Аллаһтан башҡа (илаһи ҡөҙрәткә эйә һәм) тәңре булырҙай һис кем юҡ. Мөшриктәрҙән айырыл.\nӘгәр ҙә Аллаһ ихтыяр итһә ине, Улар (Аллаһҡа) тиң зат эҙләмәҫ ине. Беҙ һине уларҙың өҫтөнән күҙәтеүсе итеп ҡуйманыҡ. Һин улар өсөн бер (яуап тотоусы, хөкөмдар ҙа) вәкил дә түгелһең.\nМөшриктәрҙең Аллаһҡа тиң күреп табына торған һындарына асыуланмағыҙ. Юҡһа, улар (мөшриктәр) наҙанлыҡтары арҡаһында сиктәрҙән уҙып, Аллаһты һүгә башлар. Шулай итеп, Беҙ һәр өммәттең ҡылғандарына юл ҡуйып, яҡшы эште яҡшы итеп күрһәттек. Һуңынан улар бары тик Аллаһ хозурына киләсәк. Аллаһ улар ҡылған ғәмәлдәрҙе үҙҙәренә күрһәтәсәк.\n— Әгәр ҙә беҙгә Аллаһтан берәй мөғжизә (аят) килһә, беҙ Уға иман килтерер инек, — тип Аллаһ исеме менән бик ҡаты ант иттеләр. Әйт:\n— Мөғжизә индереү Аллаһ ихтыярында, теләһә, — индерер, — тип.\nИй, мөьминдәр, уларға мөғжизә индерелһә, иман килтерәсәктәрен, килтермәйәсәктәрен нисек беләһегеҙ?\nӘүәл индерелгән (аяттарға) мөғжизәләргә лә инанмаған кеүек, (улар быныһына ла) инанмаҫ ине; шуға күрә, Беҙ уларҙың күңелдәрен (аңламаҫ) һәм күҙҙәрен (хәҡиҡәтте күрмәҫ итеп) һуҡырайттыҡ, үҙҙәрен аҙғын юлда аҙашып йөрөргә мәхкүм иттек.\nӘгәр ҙә Беҙ уларға фәрештәләр индерһәк, мәйеттәр улар менән һөйләшә башлаһа, барса нәмәне туплап, ҡаршыларына килтереп һалһаҡ, улар, (Аллаһ теләмәһә, барыбер) яңынан иман килтерәсәк түгел. Ләкин уларҙың күбеһе был турала белмәй. (Сөнки улар — наҙан.)\nШулай итеп, Беҙ һәр пәйғәмбәргә кеше һәм ен шайтандарын дошман ҡылдыҡ. Улар бер-берһен юлдан яҙҙыру өсөн ләззәтле һүҙҙәр әйтәләр. Раббың теләһә, улар шулай эшләмәгән булырҙар ине. Һин уларҙы үҙҙәре уйлап сығарған нәмәләре (ялғандары) янында ҡалдырып кит.\nӘхирәткә ышанмаған кешеләрҙең күңелдәре уға (вәсүәсәле, ләззәтле өндәүҙәргә) бирелһен, унан хушланһындар һәм гөнаһ ҡылыуҙарын дауам итһендәр, (тип шулай эшләйҙәр).\n— Аллаһтан башҡа бер хаким эҙләйемме ни? Гәрсә, һеҙгә Китапты асыҡ итеп индергән Улдыр, — тип.\nҮҙҙәренә китап индерелгән кешеләр (кәферҙәр) Ҡөръәндең ысынлыҡта Раббыбыҙ тарафынан индерелгәнен беләләр. Һаҡ бул, шикләнеүселәрҙән булма.\n— Дөрөҫлөк һәм ғәҙеллек менән Раббымдың һүҙе тамам булды. Уның һүҙҙәрен бер кем дә алыштыра алмай. Ул ишетеп, белеп тороусы, —тип әйт.\nЕр йөҙөндәгеләрҙең күбеһенә эйәрһәң, һине Аллаһ юлынан яҙҙырырҙар. Улар үҙ уйҙырмаларынан башҡа һис бер нәмәгә табынмаҫ, ялғандан башҡа һүҙ һөйләмәҫтәр.\nХаҡтыр, һинең Раббың, әлбиттә — Аллаһ; юлынан тайпылғанды яҡшы күреп-белеп тороусы. Ул тура юлдан киткәндәрҙе лә яҡшы белеп тора.\nАллаһтың аяттарына инанһағыҙ, өҫтөндә Аллаһтың исеме иҫкә алынған ризыҡтарҙы ғына ашағыҙ.\nӨҫтөндә Аллаһтың исеме иҫкә алынған ризыҡты ашауҙан һеҙҙе кем тыя? Юҡһа бит, Аллаһ һеҙгә нәмәләрҙең харам икәнлеген асыҡ аңлатты. Мәжбүрилектә ҡалмағанда…\nӘлбиттә, күптәр наҙанлыҡтары арҡаһында, нәфсе аҙғынлыҡтары менән абайламаған кешеләрҙе тура юлдан яҙҙырҙылар. Шик юҡ, сиктәрҙе уҙғандарҙы иң яҡшы белеүсе Аллаһтыр.\nАсыҡ рәүештә гөнаһ ҡылыуҙан да, йәшерен гөнаһ ҡылыуҙан да баш тартығыҙ. Сөнки гөнаһ ҡылғандар, һис шикһеҙ, язаһын аласаҡ.\nӨҫтөндә Аллаһтың иҫкә алынмаған ризыҡты ашамағыҙ. Сөнки был, һис шикһеҙ, гөнаһ эштер. Ысынлыҡта шайтандар үҙ иштәрен һеҙгә ҡаршы көрәшергә ҡоторталар. Әгәр ҙә уларға эйәрһәгеҙ, һис шикһеҙ, һеҙ ҙә Аллаһҡа тиң башҡа тәңре эҙләүселәрҙән булырһығыҙ.\nМәйетте терелтеп, нур таратып йөрөһөн өсөн, уны кешеләр араһына ебәрһәк, ул сығыр юл таба алмаҫлыҡ ҡараңғылыҡҡа кереп аҙашҡандар менән бер дәрәжәлә булырмы? Кәферҙәрҙең ҡылған яманлыҡтары үҙҙәренә ана шулай гүзәл булып күренер.\nШулай итеп, Беҙ һәр ҡалала боҙоҡлоҡ (мәкер) ҡылһындар өсөн, гөнаһлы кешеләрҙе (башҡалар өҫтөнән) етәксе иттек. (Өҫтөнлөк биреп, һынар өсөн.) Улар (боҙоҡлоҡтары, мәкерҙәре менән) бары тик үҙҙәрен генә алдай, әммә шул турала үҙҙәре белмәй.\nУларға (мосолмандарға) аят килһә, улар (кәферҙәр) әйтә:\n— Аллаһтың пәйғәмбәрҙәренә индерелгән кеүек, беҙгә лә шундай уҡ мөғжизә индерелмәһә, беҙ ҡәтғи иман килтермәйәсәкбеҙ, — ти. Аллаһ кемгә пәйғәмбәрлек бирергә кәрәклеген бик яҡшы белә. Гөнаһ ҡылғандарға, ҡылған мәкер-хәйләләренә түләү Аллаһ тарафынан биреләсәк мәсхәрәле ауыр яза булыр.\nТура юлға күндерергә теләһә, Аллаһ ул кешенең күкрәген Ислам өсөн киң ҡыла; юлдан яҙҙырырға теләһә, уның күкрәген тап-тар итер; (ул кеше), Күккә осҡандағы кеүек, (сыҙай алмайынса) интегер. Аллаһ иман килтермәгәндәр өҫтөнә бына шундай нәжеслек язаһы индерер.\n(«Тауыш тиҙлеген уҙып, Ерҙән күп саҡрымдарға өҫкә күтәрелгәндә баҫымдың үҙгәреүе, махсус скафандрҙар ғына күкрәкте һытылыуҙан һаҡлағаны күҙ алдына килә түгелме? Осҡосҡа ултырып, һауаға күтәрелгәндә лә күкрәк тарайған кеүек хис кешене биләй».Садретдин Ғүмүш тәфсиренән.)\nҺәм был (Ҡөръән, Ислам дине) Раббының тура юлылыр. Беҙ аяттарыбыҙҙы башында аҡылы булған (фекерләү һәләте булған) кешеләр өсөн ап-асыҡ аңлаттыҡ.\nРаббыбыҙ ҡаршыһында именлек йорто бар. Ҡылған (гүзәл) ғәмәлдәре арҡаһында Аллаһ уларҙың химәйәсеһеҙер (ярҙамсыһыҙыр).\n(Именлек — Сәләм йорто — мосолмандарҙың бер-берһенә сәләм бирә торған йорто - йәннәт. Химәйәсе - дуҫ, ярҙамсы, яҡлаусы.)\nУларҙың бөтөнөһөн бер урынға туплаған көндө Аллаһ:\n— Әй, ендәр өйөрө, һеҙ кешеләр менән күп булыштығыҙ, — тип әйтер.\nЕндәргә дуҫ булғандар әйтер:\n— Әй, Раббыбыҙ, беҙ бер-беребеҙҙән файҙа күрҙек һәм беҙгә бирелгән дәүерҙең ахырына килеп еттек, — тип әйтерҙәр.\n— Аллаһ һеҙҙе ҡотҡарырға теләмәһә, һеҙҙең урынығыҙ мәңге сыға алмаҫ уттыр. Шөбһәһеҙ, Раббығыҙ — хикмәт эйәһе, белеүсеҙер.\nБына шулай итеп, ҡылған гөнаһтары өсөн залимдарҙың бер өлөшөн икенсеһенә дуҫ итеп ҡуябыҙ. (Гөнаһ ҡылыуҙа бер-берһе менән ярышһындар өсөн, шунан һуң ҡылған гөнаһтары өсөн Аллаһ ҡаршыһында яуап тотһондар өсөн.)\nӘй, ен ҡәүеме һәм кешеләр йәмәғәте, һеҙгә аяттарымды аңлатыусы һәм ошо Көн (Ҡиәмәт) менән ҡауышасағығыҙҙы киҫәтеүсе пәйғәмбәрҙәр арағыҙҙан сыҡманымы?\nУлар (кәферҙәр) әйтер:\n— Беҙ үҙ зарарыбыҙға шаһитлыҡ ҡылабыҙ, — тип әйтерҙәр. Улар донъя тормошона алданды һәм кәфер булғандарына шаһитлыҡ ҡылдылар.\nХәҡиҡәт шулдыр: халҡы ғәфил (хәбәрһеҙ) булған илдәрҙе хаҡһыҙ рәүештә һәләк итмәҫ өсөн, Раббы алдан уҡ пәйғәмбәрҙәр ебәрҙе.\nҺәр кемдең ҡылған ғәмәлдәренә күрә дәрәжәһе булыр. Раббың улар ҡылғандарҙан хәбәрһеҙ түгел.\nРаббың байҙыр (Ул бер кемгә лә, бер нәмәгә лә мохтаж түгел), миһырбан эйәһеҙер. Теләһә, Ул һеҙҙе юҡ итер, һәм һеҙҙе башҡа ҡәүем балаларынан бар иткән кеүек, һеҙҙең урынға үҙе теләгән заттарҙы яралтыр ине.\nҺеҙгә вәғәҙә ителгән нәмә, һис шикһеҙ, киләсәк һәм һеҙ уны бер нисек тә булдырмай ҡала алмаҫһығыҙ.\n— Әй, халҡым, ҡулығыҙҙан килгәнде ҡылығыҙ. Мин дә үҙемсә эшләйәсәкмен. Шунан һуң һеҙ йәннәттең кемгә буласағын белерһегеҙ. Хаҡтыр, залимдар уға ирешмәйәсәк, — тип.\nАллаһ яралтҡан игендәрҙән, хайуандарҙан үҙ уйҙырмалары буйынса Аллаһҡа өлөш сығаралар ҙа:\n— Быныһы Аллаһҡа, быныһы уртаҡтарыбыҙға (һындарға, боттарға), — тип әйтәләр.\nҺындарға бирелгән Аллаһҡа ирешмәй; Аллаһҡа аталған һындарға ирешер. Ниндәй ҙә әшәке фекер йөрөтәләр улар.\nУларҙы һәләк итеү өсөн, уларҙың динен боҙҙороу өсөн ошондай уртаҡтары мөшриктәрҙең байтағына үҙ балаларын ҡорбанға салыу эшен сауаплы итеп күрһәттеләр. Аллаһ ихтыяр итһә, улар быны эшләмәҫ ине лә. Һин уларҙы үҙҙәре уйлап сығарған ялғандары янында ҡалдырып кит.\nУлар яман уйҙырмалары менән әйттеләр:\n— (Һындарға, боттарға бирелгән) был малдар менән игендәрҙе ашау беҙҙән башҡаларға харамдыр. Рөхсәтебеҙҙән башҡа шул малдарға атланырға ла, йөк төйәргә лә ярамаҫ, — тинеләр.\nҺәм улар мал һуйғанда, Аллаһ исемен телгә алмайҙар. Аллаһ тураһында ялған һөйләйҙәр. Аллаһ уларҙы ошо ғәйбәттәре өсөн язаға тартасаҡ.\n— Шул хайуандарҙың ҡарынында булған тоҡом бары тик ирҙәребеҙ өсөн генә яралтылған, ҡатындарыбыҙға харамдыр. Әгәр үле тыуһа, шул ваҡытта икеһе өсөн дә хәләлдер, - тинеләр. Ошо ғәмәлдәре өсөн Аллаһ уларға яза бирәсәктер. Шик юҡ, Ул — хикмәт эйәһе, барыһын да теүәл белеп тороусыҙыр.\nНаҙанлыҡтары арҡаһында абайламай балаларын үлтергәндәр һәм ялған һөйләп, Аллаһ биргән ризыҡты харамға сығарыусылар, ысынлап та, аҙашты, улар тура юл таба алмаҫ.\n(«Жәһиллек заманаһында ғәрәптәр араһында байтаҡ кешеләр: ҡыҙ балаларыбыҙ әсир төшөр, фәҡирлектә үҫер, башҡа кешегә килен булыр тип, тереләй ергә күмә торған булғандар».Хәсән Чантай тәфсиренән.)\nАғаста һәм ҡыуаҡһыҙ өлгөрә торған емеш баҡсаларын, еләк-емештәрҙе һәм тәмдәре төрлө-төрлө хөрмәләрҙе, иген-ашлыҡтарҙы, зәйтүндәрҙе, анар емештәрен бер-береһенә оҡшаш та, бер-береһенә оҡшамаған итеп тә Ул яралтты. Уңыш-емеш биргән ваҡытта һәр берһенән ауыҙ итегеҙ. Урып-йыйған көндө хаҡын (саҙаҡаһын, зәкәтен) бирегеҙ. Исраф итмәгеҙ. Аллаһ исрафсыларҙы яратмай.\nЙөк ташый торған хайуандарҙы ла, (һуғымлыҡтарын да, йөндәренән түшәк яһай торғандарын да) Ул яралтты. Аллаһ тарафынан һеҙгә бирелгән ризыҡтарҙы ашағыҙ, шайтанға эйәрмәгеҙ; шөбһәһеҙ, ул һеҙҙең иң хәтәр дошманығыҙ.\n(Ғәрәптәр ҡайһы бер хайуандарҙың ата енеслеләрен, ҡайһыларының теше (әсә енесле) булғандарын йәки ошо хайуандарҙың быҙауҙарын ашарға харам һынай ине. Бөйөк Аллаһ уларҙың был йолаларын емерер өсөн шулай бойорҙо):\n(Әсә һәм ата енесле итеп) һигеҙ пар яралтты: һарыҡтан -ике, кәзәнән - ике... Әйт һин:\n— Ул ошо хайуандарҙың аталарынмы, әсәләренме йәки уларҙың ҡарындарында булған бәрәстәрен харам иттеме? Әгәр ҙә һеҙ хаҡлы икән, миңә ғилем аша яҡшылап аңлатып бирегеҙ, — тип әйт.\nДөйәнән - ике, һыйырҙан да икене (яралтты). Әйт һин:\n— Ул ошо хайуандарҙың аталарынмы, әсәләренме йәки ҡарындарындағы быҙауҙарынмы һеҙгә харам ҡылды? Әллә һеҙ Аллаһ шулай ҡушҡанлыҡҡа шаһит булдығыҙмы? Наҙанлығы арҡаһында абайламаған кешеләрҙе һаташтырған, Аллаһҡа ҡаршы ҡотортҡандарҙан да яман залим кем бар? Шик юҡ, Аллаһ залимдарҙы тура юлға сығармаҫ.\n— Миңә индерелгән уахи ҙа: үләкһә йәки (һуйған ваҡытта) аҡҡан ҡан йәки сусҡа ите бысраҡлыҡтың үҙеҙер, тип әйтелгән. Аллаһтан башҡаға (бер ялған Илаһҡа) атап салынған нәжес хайуандан башҡа, ашай торған кешегә харам ҡылынған бүтән бер нимә лә тапманым. Кем ошо харам ризыҡтарҙы ашарға мәжбүр хәлдә ҡалһа, иманынан тайпылмайынса, зарурлыҡ миҡдарында ғына ашаһа, белһен, Раббың кисерер һәм ғәфү итер, — тип.\nЙәһүдтәргә Беҙ бөтөн бер тояҡлы (бер тырнаҡлы) хайуандарҙы харам иттек. Һырт майларын, эсәк майын, кимек-һөйәк майын хәләл ҡылдыҡ. Һыйыр менән ҡуйҙарҙың (пар тояҡлыларҙың) ҡорһаҡ майын уларға харам ҡылдыҡ. Был уларҙың ғәҙелһеҙлектәре өсөн бер язаҙыр. Шик юҡ, Без дөрөҫөн һөйләйбеҙ.\n(«Йәһүдтәрҙең ғәҙелһеҙлеге был: улар пәйғәмбәрҙәрҙе үлтерҙе, фәҡирҙәрҙе иҙҙе, харамды - хәләл, хәләлде харам тип күрһәттеләр. Бөйөк Аллаһ аятта иҫкә алынғандарҙы ашауҙан уларҙы тыйҙы. Гәрсә, асылда мөьминдәр өсөн быларҙың береһе лә харам түгел».\n(Ий, Мөхәммәд) Әгәр ҙә һине ялғансы тип әйтһәләр, әйт: - Раббыбыҙ сикһеҙ миһырбан эйәһеҙер. Шуға ҡарамаҫтан, Ул бирәсәк яза гөнаһлылар өҫтөнән алынасаҡ түгел, — тип.\n— Аллаһ ихтыяр итһә, беҙ (Аллаһҡа) тиңдәш эҙләмәҫ инек, аталарыбыҙ ҙа (башҡа тәңрегә) табынмаҫ ине; һис бер нәмәне лә харамға сығармаған булыр инек, — тип әйтерҙәр. Уларҙан элек килгәндәр ҙә нәҡ шулай итеп ялғанланылар һәм һуңынан язабыҙҙы татынылар. Әйт һин:\n— Һеҙҙең беҙгә аңлатасаҡ берәй ғилемегеҙ бармы? Әгәр булһа, беҙгә күрһәтегеҙ. Һеҙ уйҙырмаларҙан башҡа нәмәгә эйәрмәйһегеҙ һәм һеҙ бары тик ялған таратаһығыҙ, тип.\n— (Хаҡтыр, һеҙҙең ҡулда шул иҫбат юҡ.) Шул иҫбат бары тик Аллаһта ғына. Аллаһ ихтыяр итһә, шикһеҙ, һәммәгеҙҙе лә тура юлға баҫтырған булыр ине, — тип.\n(«Ҡайһы бер кешеләр: яманлыҡ та, яҡшылыҡ та Аллаһтан килгәс, беҙҙең яманлыҡ ҡылыуыбыҙҙа ғәйебебеҙ юҡ, тип әйтәләр. Улайһа, ниңә һуң, Аллаһ барыбыҙҙы ла тура юлға баҫтырмай? Шулай итеп, улар һәр яманлыҡтарын Аллаһ өҫтөнә өйөп ҡалдырырға булалар. Ләкин Аллаһ кешене үҙ ихтыярына ҡуя. Бына һинең алда ике юл бар. Аллаһты танымау, Ҡиәмәттән ҡурҡмау. Быларҙан ҡурҡмаған кеше яманлыҡ ҡыла, хәмер эсә, фәхешлек ҡыла, алдай, урлай, көсләй Һәм тура юл бар — Аллаһ күрһәткән юл. Бер Аллаһты таныу, Ҡиәмәттән ҡурҡыу, ғәҙеллек, саф әхләҡ, хәләл мал туплау. Бар булғанына риза булып, Аллаһҡа ғибәҙәт ҡылыу.\nБыл ике юл ҡаршыһында ирекһеҙләү юҡ. Теләйһең икән, нәфсең күрһәткән ҡыйыш юлдан кит. Унан китергә теләмәйһең икән, тура юлдан йөрө. Аллаһ Тәғәлә гөнаһлы һәм сауаплы эштәрҙе кешенең үҙ намыҫына, үҙ ихтыярына тапшыра. Һәр ҡылған изгелегең өсөн һиңә сауап — йәннәт булыр. Һәр гөнаһың өсөн һиңә яза — йәһәннәм булыр».Садретдин Ғүмүш тәфсиренән.)\n— Аллаһ шуны тыйҙы, тип ышандырырлыҡ шаһиттарығыҙҙы күрһәтегеҙ, — тип.\nӘгәр ҙә улар шаһитлыҡ ҡылһа, һин улар менән бергә шаһит булма. Аяттарыбыҙҙы ялғанға сығарғандарға һәм Әхирәт көнөнә ышанмағандарға эйәрмә. Улар Раббынан башҡа ялған тәңрегә табына.\n— Килегеҙ, мин һеҙгә Раббының нәмәләрҙе харам ҡылғанлығы тураһында уҡып бирәм, — тип.\nАллаһҡа һис бер нәмәне тиң күрмәгеҙ. Ата-әсәгә изгелек ҡылығыҙ. Фәҡирлектән ҡурҡып, балаларығыҙҙы үлтермәгеҙ. Һеҙгә лә, уларға ла ризыҡты Беҙ бирәбеҙ. Кеше ҡаршыһында ла, йәшерен рәүештә лә яманлыҡ ҡылмағыҙ. Аллаһ рөхсәтенән башҡа, мәжбүриәт булмағанда, Аллаһ мөхтәрәм ҡылған йәнде хаҡһыҙға ҡыймағыҙ (ғәҙелһеҙлек менән кеше үлтермәгеҙ). Бына Аллаһтың һеҙгә булған бойороҡтары шулдыр. Уйлай торғас, бәлки, аңларһығыҙ, — тип әйт.\nБәлиғлеккә ирешкәненә саҡлы йәтимдең малына ҡағылма, яҡшы ниәт менән генә ҡағыл (ул малды йәтим кәрәгеңә тотҡанда ғына, үҙеңә алһаң, ҡайтарып биреү шарты менән йәки ул малды арттырыр булһаң ғына). Ғәҙел итеп үлсәгеҙ, ғәҙел бүлегеҙ. Беҙ һәр кемгә йөктө үҙе күтәрә алған ҡәҙәр генә төйәйбеҙ. Яҡындарығыҙ тураһында ла ғәҙеллек менән шаһитлыҡ итегеҙ. Аллаһҡа биргән һүҙегеҙҙә тороғоҙ. Бына шулай итеп, яҡшы аңларһығыҙ тип, Аллаһ шуларҙы һеҙгә әмер итте.\nШөбһәһеҙҙер, был минең дөп-дөрөҫ юлым булыр. Шул юлдан китегеҙ. Башҡа юлдан китмәгеҙ. Сөнки ул юлдар һеҙҙе Аллаһ юлынан айырыр. Гөнаһтарҙан һаҡланырһығыҙ тип, Аллаһ һеҙгә ошоларҙы әмер итте.\nҺуңынан изгелек ҡылғандарға ниғмәтебеҙҙе аңлатыр өсөн, һәр нәмәне асыҡлар өсөн, тура юлға күндереү өсөн һәм рәхимлек ҡылыу маҡсаты менән, Мусаға ла Китап (Тәурат) бирҙек. Өмөт ителәҙер ки, (Ҡиәмәттә) Раббы хозурына барасаҡтарына иман килтерерҙәр.\nБына был (Ҡөръән) Беҙ индергән изге Китаптыр. Уға эйәрегеҙ һәм (был донъяла гөнаһ эшләүҙән) Аллаһтан ҡурҡығыҙ. Һеҙгә Ул (Ҡиәмәт көнөндә) мәрхәмәтле булыр.\n— Китап бары тик беҙҙән элек йәшәгән халыҡтарға (христиандарға, йәһүдтәргә) индерелде, беҙ иһә уларҙы уҡый алмауыбыҙ сәбәпле, хәбәрһеҙ, —тип әйтмәһендәр өсөн.\n— Беҙгә лә китап индерелһә ине, беҙ уларҙан да тура юлда булыр инек, — тип әйтмәһендәр өсөн (Ҡөръәнде индерҙек.) Бына һеҙгә лә Аллаһтан асыҡ бер дәлил, һидәйәт һәм рәхмәт килде.\nАллаһтан йөҙ сөйөрөп, Уның аяттарын ялғанға сығарырға тырышыусыларҙан да залимыраҡ кем бар? Аяттарыбыҙҙан йөҙ сөйөргәндәре өсөн уларҙы язаның да иң хәтәре менән язалаясаҡбыҙ.\nУлар (кәферҙәр) фәрештәләр килгәнен көтәме, Раббының килгәнен көтәме, Раббының ғәләмәттәрен көтәме? Алдан уҡ иман тотмаған килеш, иман тотоп та, ҡабул ителмәгән килеш, Раббының ғәләмәте ингән көндө (Ҡиәмәттә) генә файҙа булмаҫ. Әйт һин:\n— Көтөгөҙ, беҙ ҙә көтәбеҙ, — тип уларға.\nДиндәрен ваҡ киҫәктәргә (төркөмдәргә) айырғандар ҙа бар, һинең уларға һис бер мөнәсәбәтең юҡтыр. Улар фәҡәт Аллаһ хөкөмөндәлер. Һуңынан Аллаһ уларға (ниндәй яманлыҡ) эшләгәнлектәрен күрһәтәсәк.\n(Аллаһ хозурына) кем изгелектәр менән килә, уның изгелектәре ун тапҡыр арттырылыр. Кем иһә яманлыҡтар менән килә, ул бары тик шул яманлыҡтары өсөн генә яза аласаҡ. Улар хаҡһыҙлыҡҡа дусар булмаясаҡ.\n— Шик юҡ, Раббым мине тура юлға, дөрөҫ дингә, Аллаһты бер тип таныған Ибраһим тотҡан дингә йүнәлтте. Ул Аллаһҡа тиң эҙләүселәрҙән түгел ине, -тип.\n— Шик юҡ, минең намаҙым, ҡорбаным, тормошом һәм үлемем - барыһы ла ғәләмдәрҙең Раббыһы Аллаһ өсөндер, - тип.\n— Аллаһтың тиңе юҡтыр. Миңә бары тик шул ғына әмер ителде һәм мин беренсе мосолмандарҙың береһе булдым, — тип әйт.\n- Бар нәмәнең хужаһы Аллаһ икән, ни эшләп әле мин унан башҡа тәңре эҙләйем, ти? Һәр кемдең ҡаҙанасағы үҙенә генә бағлы. Бер кем дә башҡа кешенең гөнаһаһын үҙ елкәһендә ташымаҫ. Ахырҙа Раббы хозурына киләсәкһегеҙ. Ул һеҙҙең ни өсөн (дин эсендә) бәхәсләшкәнегеҙҙе төшөндөрөп бирер, -тип.\nҺеҙҙе Ер йөҙөнөң хәлифәләре иткән, һеҙгә биргән (ниғмәттәр) хосусында һеҙҙе һынар өсөн бер-берегеҙ өҫтөнән дәрәжәләр биргән Улдыр. Шик юҡ, Раббының язаһы һуңламаҫ һәм, ысындан да, Ул кисереүсе миһырбан эйәһеҙер.


Вебинары по серии Линия УМК Шацких. Французский язык. Как второй иностранный (7-9) для 3 класс – Корпорация Российский учебник (издательство Дрофа – Вентана)\nВебинары для учителей по серии Линия УМК Шацких. Французский язык. Как второй иностранный (7-9) для 3-го класса


Ощадбанк, Львов, ул. Кульпарковская, 144: режим работы отделения, телефон, контакты\nул. Кульпарковская, 144\nОтделение Ощадбанка: Львов, ул. Кульпарковская, 144


В 2020 году в рамках нацпроекта «Безопасные и качественные автомобильные дороги» в Ростове будут приведены в порядок 24 объекта, протяженностью более 32 км. В программу работ включены: ул. Пржевальского, ул. 1-я Луговая, ул. Батуринская, ул. Варфоломеева, ул. Вятская, ул. Калининградская, ул. Комсомольская, ул. Кузнечная, пер. Молодогвардейский, ул. Портовая, пл. Народного Ополчения, ул. Рябышева, пер. Семашко, ул. Урицкого, пр. Стачки, пр. Театральный, ул. Штахановского, пер. Островского, ул. Магнитогорская, ул. 12 Февраля, ул. Токарная, мост через реку Темерник по ул. Зоологическая, пер. Тихорецкий, ул. Зрелищная.


п. Юг - ул. Лесная - Индекс - Карта\nРоссия / Пермский край / Пермский район / п. Юг\nп. Юг, ул. Лесная\nАдрес ул. Лесная, п. Юг\nПочтовый индекс 614534\nКЛАДР ID 59020000026001700\nКарта проезда ул. Лесная, п. Юг, Пермский район\nРасположению ул. Лесная, п. Юг, Пермский район, Пермский край соответствует почтовый индекс 614534. Напоминаем, что эта информация носит исключительно справочный характер и может являться неактуальной.\n• ул. Луговая • ул. Партизанская • ул. Пролетарская • ул. Решетникова • ул. Свободы • ул. Урицкого • ул. Школьная • ул. Красавинская • ул. Связистов • ул. Октябрьская • ул. Полевая • ул. Пугачева • ул. Садовая • ул. Сибирская • ул. Чапаева • ул. Юговская • ул. Менжинского • ул. Совхозная • ул. Орджоникидзе • ул. Попова • ул. Пушкина • ул. Свободная • ул. Советская • ул. Чернышевского • снт Юг • ул. Некрасова • ул. Шестая\n614534 6, 5, 4, 3, 2\nООО "СОЮЗ СЕЛЬСКОХОЗЯЙСТВЕННЫХ СОБСТВЕННИКОВ ЮГ"ПЕРМСКИЙ край, ПЕРМСКИЙ район, п. ЮГ, ул. ДЗЕРЖИНСКОГО, д. 75\nТОО ТПП ЮГОВСКОЕПЕРМСКИЙ край, ПЕРМСКИЙ район, п. ЮГ, ул. ЛЕНИНА, д. 75\nООО "ВЛАДИМИР"ПЕРМСКИЙ край, ПЕРМСКИЙ район, п. ЮГ, ул. ЛЕНИНА, д. 82\nООО "БЛАГОДАТЬ"ПЕРМСКИЙ край, ПЕРМСКИЙ район, п. ЮГ, ул. ДЗЕРЖИНСКОГО, 75Б\nООО "СТРЕЛЕЦ"ПЕРМСКИЙ край, ПЕРМСКИЙ район, п. ЮГ, ул. ЛЕНИНА, д. 101\nСТ РОДНИЧОКПЕРМСКИЙ край, ПЕРМСКИЙ район, п. ЮГ\nООО "НАДЕЖДА"ПЕРМСКИЙ край, ПЕРМСКИЙ район, п. ЮГ, ул. ЛЕНИНА, д. 84\nРО ПРИХОД ХРАМА ВО ИМЯ ПРОРОКА ИЛИИПЕРМСКИЙ край, ПЕРМСКИЙ район, п. ЮГ, ул. ПОПОВА, д. 1\nРеальная зарплата томичей за полгода снизилась на 1,6%\nРеальная зарплата томичей за полгода снизилась на 1,6% За шесть месяцев 2019 года среднемесячная зарплата в Томской области выросла на 4,1 % к аналогичному периоду прошлого года.\nСегодня дети с 3 до 7 лет обеспечены местами в детских садах, однако в различных микрорайонах ещё есть трудности с доступностью дошкольных образовательных учреждений. Действия мэрии направлены на то, чтобы максимально удовлетворять запросы на получение места вблизи жилья.\nПермь готовится к нововведениям в сфере транспортного обслуживания\nСтоит отметить, что ранее в гордуму поступил проект тарифного меню, где речь шла о повышении тарифа на поездку в автобусе и трамвае на 8 рублей. Однако впоследствии глава Перми Дмитрий Самойлов отозвал документ.\nПолиция задержала водителя автобуса, который в субботу днем врезался в стену строительного магазина в Перми, в результате чего один человек погиб и 32 пострадали, сообщили в пресс-службе регионального главка МВД.


“Кеше үҙ илендә бәхетле булырға тейеш”\nГөлсирә Ғиззәтуллинаны йәш сағынан беләм һәм ижади үҫешен ҡыҙыҡһынып күҙәтеп барам. Ул, һис шикһеҙ, таланты, донъяға ҡарашы, фекерләү үҙенсәлектәре менән арабыҙҙа иң үҙенсәлекле әҙибә. Уны “беләм” тиһәм дә, әлеге һөйләшеүҙә уның хаҡында былай әйтеү ысынбарлыҡҡа тап килмәгән һымаҡ та. Гөлсирәне әле асаһы ла асаһы... Ҡыҫҡаһы, әңгәмәне уҡығас, үҙегеҙ ҙә аңларһығыҙ. Гөлсирә Мирза ҡыҙы 1957 йылдың 4 июлендә Үзбәкстанда донъяға килә. Тамырҙары Башҡортостанда булһа ла, яҙмыш уның ата-әсәһен ошо ҡояшлы, емешле яҡта осраштыра. Тыуған яҡтарға ҡайтҡас, тормош үҙ яйы менән дауам итә. Кинйәкәй ҡыҙ Гөлсирә Башҡорт дәүләт университетының филология факультетын тамамлағас, “Башҡортостан” гәзитендә, “Китап” нәшриәтендә, “Башҡортостан ҡыҙы”, “Ватандаш” журналдарында эшләй. уның көнүҙәк темаларға яҙылған мәҡәләләре уҡыусылар араһында бәхәстәр тыуҙырырлыҡ, тормоштоң көтөлмәгән яҡтары хаҡында уйландырырлыҡ әҙәби публицистикаһы был жанрға биҙәк һәм тәрәнлек өҫтәй. Ошо осорҙа Гөлсирә яҙыусы булараҡ та танылыу яулай. Бигерәк тә уҡыусылар уның ихлас күңелле, ҡатмарлы, ҡапма-ҡаршылыҡлы, әммә тормошсан, сағыу характерлы геройҙары йәшәгән хикәйә-повестарын көтөп ала. Хәҙер инде Гөлсирә Ғиззәтуллина күренекле яҙыусыларҙың береһе. Уның тормош, ижад юлы, әҙәбиәттең, әҙиптең кешелек үҫешендәге ролен төптән аңлап эш итеүе, фиҙакәрлеге күптәр өсөн фәһемле өлгө. Яҙыусының “Өмөтөмдө ҡалдыр”, “Юл япрағы менән Тамсы”, “Йөҙ ҙә бер ғүмер”, “Күңел утрауы”, “Тормош шау сәскәлә”, “Ожмах һулышы”, “Йәшәргә ваҡыт”, “Һөйөүем доғаһы” исемле йыйынтыҡтары һис ҡасан китап магазиндары кәштәһендә туҙан йыйып ятмай. Иң ҡыуандырғаны: әҙибәнең әле тормош тәжрибәһе лә тупланған, ижад ҡомарының да ҡеүәтле, ең һыҙғанып, илһамланып ижад итер сағы.\n— Гөлсирә, һине фәлсәфәүи уйланыу офоҡтары киң, фекерләү ҡеүәһе көслө, талантлы, бик үҙенсәлекле ижадсы, тип беләм. Был минең генә баһаламам түгел икәненә лә шигем юҡ. Ҡайҙан һиндә бындай мөмкинлектәр? Тамырҙарыңды барлағанһыңдыр? Нәҫелеңдә затлы ижади шәхестәр барҙыр, моғайын. Ел-дауылға бирешмәй, тирә-яҡты йәмләп үҫкән ағастарҙың тамырҙары ла ныҡлы була бит... Мәҡәләләреңдә, әңгәмәләреңдә ата-әсәйеңде оло хөрмәт менән ололап иҫкә алаһың. Ғәзиздәрең һөнәрҙәре менән кемдәр ине?\n— Атайым Мирза Ғайсаров ифрат үҙенсәлекле кеше ине. Ауылда беренсе булып комсомол ячейкаһы төҙөгән кеше. Аслыҡ йылында атайым үлем сигендә ятҡан ваҡытта ауыҙына йылы ғына бер нәмә ҡойғанға иҫенә килә.\n— Был нимә? — тип һорай ул һөйләшә алырлыҡ булғас.\n— Ҡыҙыл аш, — тип яуаплайҙар. — Ленин ебәргән.\nАтайым кеҫәл яратты — ҡыҙыл аш тигәндәре шул сейә кеҫәле булған — һәм Ленин идеяларына ғүмере буйы тоғро ҡалды. Ауылда беренсе комсомол ячейкаһы төҙөй, бергәләшеп ер эшкәртеү өсөн артель кеүек бер нәмәгә ойошалар. Шуның өсөн вафатына тиклем был ергә хужаларса ҡарашта булды, етешһеҙлектәргә янып-көйөп йәшәне. Горбачевтың власҡа килеүенә, илдә ыңғай үҙгәрештәр башланыуына ныҡ ҡыуанғайны. Артабанғы ваҡиғалар башланып, ил тарҡатылғас, әсәйем: “Ярай атайың алданыраҡ китеп өлгөрҙө, был хәлдәрҙе күреп, йөрәге ярылыр ине”, — ти торғайны.\nАтайымдың көндәлеге, һуғыш тураһындағы иҫтәлектәре менән танышҡас, ижад ҡомары булғанын аңланым. Ә әсәйем бик уҡымышлы ғаиләнән булған, мулла ҡыҙы ине. Хәҙер генә уның гел мәҡәл менән һөйләшкәнен аңлайым.\n— Тыуған төбәгеңде Ейәнсура районы тип белә инем. Үзбәкстан яҡтарыңда донъяға килгәнһең икән дә. Ата-әсәйең унда ҡасан барып сыҡты икән?\n— Атайым һуғышта разведка взводы командиры була. Башҡорт кавалерия дивизияһының дошман тылына яһаған күренекле рейдында ла ҡатнаша. Бер ваҡыт “тел” алып ҡайтып килгәндә минаға баҫа. Тәнендә ун туғыҙ мина ярсығының эҙе бар ине. Ана шул яралары уңалмағанлыҡтан, врачтар уға ҡоро климатлы ергә күсеп ҡарарға кәңәш итә һәм ул һуғыш тамамланғас, ғаиләһен алып, Үзбәкстанға сығып китергә мәжбүр була. Шунда, ике улын етем ҡалдырып, ҡатыны үлеп китә. Ә был ваҡытта әсәйем дә, тол ҡалған фронтовик ҡатыны, балаһы менән шул тарафтарға бәхет юллап килә. Уның да берҙән-бер ҡыҙы 3 йәшлек сағында ҡапыл ғына ауырып вафат була. Әсәйем атайымдың балдыҙҙары менән эшләй. Шулар, апалары үлгәс, атайым менән уның әсәйһеҙ ҡалған дүрт һәм ун йәшлек улдарын йәлләп: “Шундай шәп абзыйыбыҙ бар, фронттан ҡайтҡан”, — тип әсәйемә атайымды димләйҙәр, тик балалары барлығын ғына әйтмәйҙәр. Әсәйем ҡартатайымдың ҡаҙаҡ дуҫында фатирҙа торған була, йәғни тауыҡ кетәгендәй генә булһа ла йәшәр урыны, хатта шул ҡаҙаҡ бабай алып биргән һыйыры була. Атайым менән шунда йәшәй башлайҙар, бер көн үтә, ике көн. Һыйырлы тормош һыйлы бит инде. Ә балалары был ваҡытта — кешелә, ярым ас ултыра. Атайымды выжданы ғазаплай. Әсәйем һөйләй торғайны: “Эштән ҡайтып, мейес янында аш бешереп торам. Ишек асылып ябылған һымаҡ булды ла, өндәшеүсе булмағас, үрелеп ҡараным. Атайың бер улын етәкләгән, икенсеһен күтәргән дә ишек төбөндә ап-аҡ булып баҫып тора. Ҡарашында: “Ҡыуып сығарһа, нишләрбеҙ?!” — тигәндәй ҡурҡыу. Мин аптырап ҡарағанмын да ҡатҡанмын. Шул саҡ ҡулындағы бала миңә ынтылып: “Әсәй!” — тине. Алдым да, ҡыҙымды юғалтыу ҡайғыһынан ҡанһырап торған күкрәгемә дауа һымаҡ итеп ҡыҫтым”. Шулай йәшәп китәләр. Аҙағыраҡ апайым, ағайым, шунан мин тыуғанмын. Тормоштары яйланып ҡына барғанда атайым: “Мин тыуған яғыма ҡайтып үләм”, — тип ғаиләһен Иҙәшенә алып ҡайта. Ошонда әсәйем менән кешеләр һоҡланырлыҡ баҡсалар үҫтереп, умарталар тотоп йәнә утыҙ йыл ғүмер итәләр. Ул вафат булғанда утыҙға яҡын умартаһы бар ине. Ырымбур яҡтарынан килгән белештәре: “Ҡарт, һин үҙеңдең ожмахта йәшәгәнеңде беләһеңме?” — тип һоҡланғандарын хәтерләйем. Атайым да, әсәйем дә ифрат уңған кешеләр булды. Әсәйем оҫта баҡсасы, бик шәп тегенсе, бәйләмсе, оҫта ашнаҡсы ине. беҙ бер нәмәгә лә мохтажлыҡ күрмәй, һыйлы тормошта үҫтек. Шуға күрәлер ҙә апайым менән ағайымда ла, миндә лә әйбергә иҫ китеү тигән нәмә юҡ. Әсәйем берәйһенә күстәнәс биргәндә уңайһыҙланып ҡына: “Беҙ ауыл кешеләренең шул бал менән майҙан башҡа бирер күстәнәсебеҙ ҙә юҡ инде”, — тип әйткәнен иҫемә төшөрөп көлөп ҡуям. Ана шул баллы-майлы мул тормошта, әсәйемдең ашап туйғыһыҙ тәмле аштарын ашап үҫелде. “Аяғың тәпелдәмәһә, ауыҙың сәпелдәмәй”, — тиерҙәр ине. Шуға күрә эш тә тейгәндер инде. Хәйер, мин кинйә булғас, үтә йонсоғанымды хәтерләмәйем.\n— Яҙмышҡа ышанаһыңмы? Әгәр ҙә Үзбәкстанда үҫеп, шунда йәшәргә ҡалһаң, тормошоңдо ҡайһылайыраҡ булыр ине, тип күҙ алдына килтерәһең?\n— Атайым менән әсәйем Ҡаған ҡалаһында матур итеп үҙҙәре кирбес һуғып йорт һалып сыҡҡан. Төрлө емеш ағастары үҫтерәләр. Өйҙө һатҡанда өрөк тәүгә генә емеш биргән була, йөҙөмдөң баллы тәлгәштәре аҫылынып бешеп тороп ҡала. Әсәйем ана шул мул, ҡотло донъяһын ваҡыт-ваҡыт һағынып иҫкә алды. Апайым да, унда беренсе класты тамамлап ҡайтҡан кеше булараҡ, ул тормошто иҫләй ине. Шуға бер йылды бала саҡ хәтирәләрен юллап, Бохараға барып йөрөп ҡайтты. Йортобоҙ һаман тора, ә бына йәмле баҡса урынында бары тик һеперткеләр генә үҫә, тип һушы китеп ҡайтып һөйләгәйне. Эш шунда, газ һәм нефть ятҡылыҡтарын алғандан һуң хасил булған бушлыҡтарға тоҙло һыу ҡыуҙырыу арҡаһында тупраҡ ныҡ тоҙланған да эшкә ашмаҫ булған, йүнле бер нәмә лә үҫмәй икән. Ә инде үҙгәртеп ҡороуҙар башланып, Советтар Союзы тарҡалып, элекке союздаш республикаларҙан башҡа милләттәрҙе ҡыуып ҡайтара башлағас, әсәйем: “Атайығыҙ ҡайһылай аҡыллы булған. Әле ни үзбәк була алмай, ни урыҫ, ни башҡорт булмай ҡаңғырып йөрөр инегеҙ. Үҙ илеңдә рәхәтләнеп йәшәүгә ни етә?!” — тип ҡыуана торғайны.\n— Туғандарың менән аралашаһыңмы? Ауыр саҡтарыңда уларға шылтыратаһыңмы, кәңәшләшәһеңме? Яҡындарың һиңә ярҙам йәки башҡа төрлө үтенес менән мөрәжәғәт итәме? Уларҙың образдары, көнитмештәре әҫәрҙәреңә инеп киткәне бармы? Ниндәй һөнәр эйәләре? Рухи яҡтан һине аңлайҙармы?\n— Мин — төпсөк бала. Оя төбө булып иркәләнеп кенә үҫеүҙең бөтөн ләззәтен татығанмын. Теплица үҫемлеге, тип әйтер инем. Өлкән ағайым Радик мин тыуған йылды армияға алынған, ә кесеһе — Робис ағайым, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, бик иртә, ун ете генә йәшендә фажиғәле һәләк булған, уны бөтөнләй тиерлек хәтерләмәйем. Офицер Радик ағайым ғүмер буйы Польшала, Белоруссияла йәшәне, отставкаға сыҡҡас ҡына Мәләүезгә ҡайтып төпләнгәйне, фанилыҡтан иртәрәк китеп барҙы. Ә атайым менән әсәйемдең яңы ғаиләһендә иң беренсе булып апайым Земфира донъяға килгән. Ул һуйып ҡаплаған әсәйем: аҡ йөҙлө, ҙур йәшкелт күҙле, оҙон сәсле булды. Әле яңыраҡ ҡына бер апай: “Йәш саҡ. Апайың менән бер автобуста ҡайтып киләбеҙ. “Әҙәм балаһы шул тиклем дә нисек матур була икән?!” тип юл буйы хайран ҡалып ҡарап килгәнемде һаман онотмайым”, — тип иҫләп алды. Әсәйем кеүек аҙ һүҙле, ифрат сабыр, әммә бик талапсан, выжданлы кеше апайым. Ғүмере буйы балалар врачы булып эшләне. Әле һаман, дежурант булып ике урында эшләп йөрөй. Эшем ауыр, тип зарланғы килеп киткән саҡтарымда, һәр саҡ апайымды иҫләп, телемде тешләй һалыр инем. Элек бер мәл, ул ваҡытта эшләгән дауаханаһында реанимация юҡ саҡ, мине төн уртаһында уятып: “Һылыу, бер баланың хәле насар, әйҙә шуны барып ҡына ҡарап киләйек әле”, — тип төнгө ҡала урамынан йәйәү китеп барғаныбыҙ иҫемдә. Апайымдың һәр ауырыу бала өсөн ни тиклем көйәләнгәнен күреп өйрәнгәнгә, врачтарҙы әрләй башлаһалар (ҡыҙғанысҡа ҡаршы, был хәл һуңғы йылдарҙа артыҡ күбәйҙе), ныҡ йәнем көйә. Уларҙың да төрлөһө бар бит.\nСалауат ағайым — уртансы бала. Унда атайымдың да, әсәйемдең дә һыҙаттары бар. Ҡулынан килмәгән эше юҡ. Мал һуйһаҡ, әсәйем: “Ҡыҙҙар, һеҙ бауырҙы бешерәбеҙ тип әрәм итеп ҡуймағыҙ. Салауат бешерер. Ул әллә нисек ашап туйғыһыҙ итеп ҡура белә”, — ти торғайны. Ул һөнәре буйынса адвокат. Атайым һуғышҡа тиклем Белорет, Арғаяш райондарында судья булып эшләгән. Закондарҙы бик һәйбәт белә торғайны. Берәй ғариза-фәлән яҙҙырырға, ауыр хәлдәрҙә кәңәшкә атайыма килделәр. Әле Салауат ағайым, хаҡлы ялға сығыуына ҡарамаҫтан, ауылға ҡайтыуы була, кәңәш һорап килеүселәр өҙөлмәй. Ул да кеше йәнле, ныҡ ярҙамсыл. Ағайым менән апайыма ҡарайым да, “Атанан күргән — уҡ юнған, әсәнән күргән — тун бескән”, тигән мәҡәлдең дөрөҫлөгөнә йәнә бер инанам. Ағайым да атайым һымаҡ умартасылыҡ менән шөғөлләнә. Һуңғы бер утыҙ йыл беҙҙе лә балһыҙ итмәй. Бер мәл һөйләнеп ултырам икән: “Салауат олатайың нишләптер быйыл һаман бал алып килмәй”, тип. “Олатайым йыл һайын ботлап бал бирергә тейеш түгелдер инде”, — ти балаларым. “Нишләп, мин бит бәләкәй!” “Ниндәй бәләкәй? Инде илле йәштән үтеп бараһың”, — тигәстәре, аптырап киткәнемде бер мәрәкә итеп иҫләп алабыҙ. Инде алтмыштан үтһәм дә, туҡтауһыҙ ҡурсалап, хәстәрләп торған туғандарым булғанға һөйөнөп бөтә алмайым.\n— Гөлсирә ниндәйерәк уҡыусы ине? Әүҙем йәмәғәтсеме, әллә күберәк ситтән күҙәтеүсеме?\n— Беҙҙең ғаиләлә китап культы булды, шуға күрә яҡшы уҡыным. Ныҡ әүҙем инем, октябрят булғас — звено командиры, пионер булғас — отряд, унан дружина командиры, комсомол секретары, староста, вожатый... Каникулдарҙы яратмай торғайным, мәктәп тормошонда ҡайнап йәшәүҙән әйтеп бөтөргөһөҙ ләззәт ала инем. Ныҡ иркәләп үҫтергәс, шаян да булғанмын. Ҡайһы бер уҡытыусыларҙың үҙәгенә үткәнемде иҫемә төшөрөп, әле лә оялып ҡуям.\n— Рәхмәт менән хәтерләгән уҡытыусыларың араһында яҙмышыңа тәьҫир иткәндәре бармы?\n— Уҡытыусыларымдан уңдым. Тәүге уҡытыусым — Ураҡаева Һылыу Баҡый ҡыҙы беренсе класҡа яҙырға килгәс, әсәйем: “Был Салауат түгел. Быныһын ҡатыраҡ тоторға кәрәк”, — тигән. Шуға күрә апайыбыҙ осондорманы, ныҡ талапсан була торғайны. Уның шундай аҡыллы мөнәсәбәте киләсәгем өсөн хәл иткес булғандыр, тип уйлайым. Әҙәбиәт уҡытыусыһы Роза Ахун ҡыҙы Яубаҫарованың педагогик оҫталығы хаҡында әле йәш уҡытыусыларға һөйләп алам. Бер мәл ул ыҡ-мыҡ итеп саҡ яуап биргән класташ малайға ла, миңә лә “дүртле” ҡуйҙы. Мин ныҡ үпкәләнем. Ул шуны абайлап, мине алып ҡалды ла: “Нишләп һин үҙеңде һаңғырау өләсәй менән бергә донъя көтөп, үҙ көнөн үҙе күреп йәшәгән кеше менән сағыштыраһың? Уның дәрт итеп, ғүмер эсендә бер дәрес әҙерләп килеп яуап биреп тороуы үҙе мәртәбә. Мин уға хатта ҙур итеп “бишле” ҡуйыр инем әле. Ә һин үҙеңдең мөмкинлектәреңдән түбәнерәк яуап бирҙең. Һин үҙ-үҙең менән ярышта еңелдең”, — тине.\nРоза апай һәр иншамды класс алдында ҡысҡырып уҡый торғайны, “Башҡортостан пионеры” гәзитенә яҙышырға ла ул дәртләндерҙе. Ә Өфөләге беренсе интернат-мәктәптәге уҡытыусым Фәрзәнә Фәйез ҡыҙы Абдуллина ғөмүмән, тәүге көндән үк ҡанат аҫтына алды.\n— Мәктәптә ир-ат уҡытыусыларҙың да булыуы мотлаҡ, тип уйлайһыңмы? Ҡыҙҙар һәм малайҙарҙы айырым уҡытыу кеүек фекергә ҡарашың нисек?\n— Мәктәптә үҙ эшен яратҡан, талантлы уҡытыусыларҙың күберәк булыуы мотлаҡ. Ирме ул, ҡатын-ҡыҙмы — битараф, аҡса өсөн генә йөрөгән кешенән файҙа юҡ, тип иҫәпләйем. Ҡыҙҙар менән малайҙарҙың бергә уҡыуынан да бер ниндәй ҙә хилафлыҡ күрмәйем. Тәрбиәнең дөрөҫ ҡуйылыуы мөһим. Бына беҙ, интернат-мәктәптә ике-өс йыл ғына бергә уҡыныҡ, ә ғүмерлеккә туғандар һымаҡ яҡын булып ҡалдыҡ. Мин үҙем кешелә ғүмер буйы иң тәүҙә кешене күрәм. малаймы ул, ҡыҙыҡаймы, ирме, ҡатынмы, әбейме, бабаймы — минең өсөн был мөһим түгел, ә шуныһы — ул ысын кеше булһын. Шуның арҡаһында уңайһыҙ хәлдәргә лә ҡалғаным бар: ҡайһы бер кешегә, уның ир енесенән булыуын да онотоп, мөкиббән китәм дә ҡатыны ҡырын-мырын ҡарай башлағас ҡына абайлап ҡалам: “Ай әттәгенәһе, ысынлап та, был ир кеше бит әле!”\n— Башҡа милләттәргә ҡарата мөнәсәбәт ҡасандан тәрбиәләнә башлай балала? Был мәсьәләлә ғаиләнең, балалар баҡсаһының, мәктәптең роле ниндәй?\n— Тыумыштан. Ғөмүмән, кешенең формалашыуында ғаиләнең роле ифрат ҙур. Әсәйем — татар ҡыҙы, ул ғүмер буйы татарса һөйләшкән, ә беҙ шуны абайламағанбыҙ ҙа. Салауат ағайымдың улы Айтуған бәләкәйҙән ауылда үҫте, теле шунда асылды. Уның татарсараҡ һөйләшкәнен абайлап ҡына, беҙ әсәйемдең һөйләшеүенә иғтибар иттек. Апайым күрше ауылда рус мәктәбендә уҡыны. Атайым һәр ваҡыт радионан русса тапшырыуҙар тыңлай торғайны. Мин ауыл китапханаһындағы башҡорт, татар, рус телендәге барлыҡ китаптарҙы ла уҡып сыҡтым. Беҙҙең ғаиләлә милләт айырыу, урыҫ-татар тип тикшереү юҡ ине. Атайым менән әсәйемдең үҙ араларына милли, синфи ҡаршылыҡтарҙы индермәҫкә аҡылдары еткән, тип уйлап ҡуям. Атайым ярлы балаһы, ата коммунист булһа, әсәйем мулла ҡыҙы, бик бай нәҫелдән булған. Ҡартатайымдың бөтә туғандарын әлеге Магнитогорск ҡалаһы урынындағы ҡыу далаға һөргөнгә оҙатҡандар. Ҡала зыяратындағы тәүге ҡәбер беҙҙең йөҙ йәшлек ҡартатайҙыҡы ине, тип һөйләгәндәре хәтеремдә. Ә беҙҙең үҙебеҙҙең ҡартатай — беҙ уны бабай тип йөрөтә инек — кулактарҙы ҡыуған ваҡытта төрмәлә булғанлыҡтан ғына тороп ҡалған. Төрмәнән сыҡҡас, советтарға бөтөн мал-мөлкәтен тапшырып ҡағыҙ алған да яңғыҙ атының оҙон арбаһына тиҫтәнән ашыу балаһын ултыртып сығып киткән — ҡайҙа эш, ҡайҙа ризыҡ бар, шунда туҡтай-туҡтай, ярты Советтар Союзын йөрөп сыҡҡан. Шунда улар аралашмаған милләт бик һирәк ҡалғандыр. Әсәйем: “Был донъяла урыҫ халҡынан да һәйбәтерәк, ихласыраҡ бер генә милләт тә юҡ”, — ти торғайны. Шулай тип әйтерлеге лә бар ине. Ә атайым ҡанлы һуғышта ниндәй генә милләт кешеләре менән осрашмаған. Шуға уларҙың бер милләткә ҡарата ла кәмһенеү йәки маһайыу тойғоһо юҡ ине. Шул уҡ ваҡытта атайым ныҡ рухлы, башҡортом тип өҙөлөп торған кеше булды. Ҡурай моңо тиһәң, донъяһын онотор ине. Шундай ғаиләлә үҫкәнгәмелер, рус теле минең өсөн ниндәйҙер ҡыйынлыҡ тыуҙырғанын хәтерләмәйем. Быға, бәлки, китапты күп уҡығаным да ярҙам иткәндер. Шул уҡ ваҡытта милли мәсьәләлә ни тиклем һаҡ булырға кәрәклеген аңлайым. Лермонтовтың “Беҙҙең заман геройы”ында Максим Максимычтың осетин халҡы тураһында өнәмәйерәк әйткән бер генә һөйләме бар. Шул нисектер башҡа һеңеп ҡалған бит. Оҙаҡ йылдар осетин халҡына ҡарата ана шул һүҙ күңелдә сүп кеүек йөрөгән. Хатта ошонда ла Аллаһы Тәғәләнең ҡөҙрәте ни тиклем киң, Ул беҙҙең күңелдәрҙе белеүсе, тип әйтмәй булмай: Санкт-Петербургта йәһүд телен өйрәнгәндә ике йыл Казбек тигән осетин минән бергә уҡыныҡ. Арттырмай әйтәм: минең нисәмә йылдар йәшәп, уның һымаҡ саф күңелле һәм әҙәм йәнле бер генә кешене лә күргәнем юҡ! Ул ғына етмәгән, осетин ҡыҙы Лиза Кочиева иң яҡын әхирәттәремдең береһенә әйләнде. Үҙҙәренең йомартлығы, киң күңеллелеге, шул уҡ ваҡытта иҫ киткес мәҙәнилектәре менән хайран итә торған кешеләр. Һәр халыҡтың яҡшыһы ла, яманы ла бар. әммә һәр ерҙә лә яҡшы кешеләр күберәк. Донъяны тап шулар тотоп тора ла инде.\n— Яҙыусыларҙың ижады, шәхесе, тормошо хаҡындағы бала саҡ, үҫмерлек осорондағы күҙаллауың ысынбарлыҡ менән тап киләме? Күңелең ҡайтҡан осраҡтар булманымы?\n— Интернат-мәктәптә уҡыған саҡта беҙгә яҙыусы һәм шағирҙар йыш килә торғайны. Хәниф Кәрим, Ҡадир Даян, Фәрит Иҫәнғоловтар менән осрашыуҙар һаман күҙ алдында тора. БДУ-ла “Шоңҡар” түңәрәгендә йөрөгәндә лә яҙыусылар менән ныҡ аралаштыҡ. Кирәй Мәргән, Роберт Байымов, Тимерғәле Килмөхәмәтовтарҙа уҡыныҡ. Артабан “Совет Башҡортостаны”ның әҙәбиәт һәм сәнғәт бүлегендә ун ике йыл эшләнем. Хәсән Назаров, Аҫылғужа Баһуманов, Сабир Шәрипов, Мәрйәм Бураҡаеваларҙы үҙемдең остаздарым, тип ауыҙ тултырып әйтә алам. Шуға күрә бик күп яҙыусы һәм шағирҙарҙың ижадын ғына түгел, холоҡ-фиғелен дә яҡшы беләм. Яңыраҡ бер ҡорҙашым хайран ҡалдырҙы: “Мин хәҙер башҡортса уҡымайым. Элек яҙыусыларға һоҡланып ҡарай торғайным. Уларҙы яҡынданыраҡ белгәс, бөтөнләй күңелем ҡайтты. Ҡәҙимге бер кешеләр икән, бер-береһен күрә алмайҙар, сәйнәшәләр,” — тине. Шунан һуң байтаҡ уйланып йөрөнөм. Бер яҡтан ҡарағанда, шағир һәм яҙыусы, ысынлап та, ҡәҙимге кеше. Тик, әгәр ҙә ул ысын яҙыусы һәм шағир икән, уға был донъяның, кешеләрҙең, ваҡиғаларҙың башҡалар абайламаған яҡтарын күреү йәки башҡалар күреп тә, әйтеп бирә алмаған нәмәләрҙе әйтеү, һүрәтләү ҡеүәһе бирелгән. Әҙип йәмғиәт алдында башҡаларыбыҙға ла тынғы бирмәгән һорауҙы ҡуя белә, ул һорауға яуап биреү, йәшәү рецебын өйрәтеү әҙип өсөн мотлаҡ түгел. Ул рецепты бөтөнөбөҙ бергәләп табырға тейешбеҙ. Бары шул ғына. Шул уҡ ваҡытта яҙыусының башҡа кешеләргә ҡарағанда аҡыллыраҡ, камилыраҡ, яҡшыраҡ булыуы мотлаҡ түгел. Киреһенсә, шәхес ни тиклем ҙурыраҡ икән, уның эшләгән хаталары, етешһеҙлектәре лә шулай уҡ ҙурыраҡ буласаҡ, таланты һәм яҡшылыҡтары ғына түгел. Беҙ быны Лев Толстой миҫалында асыҡ күрә алабыҙ. Ә беҙҙә яҙыусы-шағирҙың шәхесе менән ижадын бутап ҡарау ныҡ таралған. Ул эскесе, ул фәлән, ул төгән тип кәмһетергә тырышыу көслө. Әммә бит ул ниндәй әҫәрҙәр ижад итә һәм үҙенең әрнеү-ғазаптарҙан туҡылған ижад емештәре менән беҙҙең күңелебеҙҙе байыта — шул мөһимерәк түгелме ни?\nҒәжәп талант эйәһе Рәйес Түләк ғүмеренең һуңғы йылдарында “Башҡортостан” гәзитендә эшләне. Тәрән уйланыуҙар, һоҡланғыс табыштар тулы рәхәтләнеп уҡырлыҡ мәҡәләләр яҙҙы, ул осорҙағы гәзиттең йөҙөн ул билдәләне, тиһәм, бер кемде лә рәнйетмәҫмен, тип өмөтләнәм. Шул уҡ ваҡытта аҙналар буйы эшкә сыҡмаған ваҡыттары ла булғылаған. Ошо мәлдә гәзиттең баш мөхәррире Рәлиф Кинйәбаевҡа: “Нишләп Түләккә ундай айырым мөнәсәбәт?” — тип дәғүә ҡуйыусыларға ул: “Һеҙ ҙә Түләк кимәлендә мәҡәлә яҙып килтерһәгеҙ, ай буйы эшкә сыҡмаҫҡа ла рөхсәт итермен”, — тип яуап ҡайтарған, тиҙәр. Ысын талант эйәһенә бына шундай мөнәсәбәт булырға тейеш, минеңсә. Ҡәҙимге кеше йәрен ҡосаҡлап рәхәтләнеп йоҡо һимерткәндә, донъяны саҡ ҡына булһа ла камилыраҡ итеп булмаҫмы тип йоҡонан яҙған кешенең күпме энергияһын сарыф иткәнен, күпме ғазап кисергәнен кем белә лә кем уйлап тора? Әҙәми зат булараҡ ниндәй генә сифаттарға эйә булмаһын, ижадсының донъя һәм кешеләр менән мөнәсәбәте башҡасараҡ, ҡатмарлыраҡ, әрнеүлерәк. Бында донъяның да, замандың да бер ғәйебе лә юҡ. Рәми ағайға, үҙенә һәм тормошҡа булған юғары талабы менән һәр заманда ла, ә хәҙер — выждан тигән һүҙ ҡулланыштан бөтөнләй төшөп ҡалған осорҙа — бигерәк тә ныҡ ауыр булыр ине, тип уйлайым. Ижадсыны ижадсы иткән йоҡа тирелелек, нервы системаһының нескәлеге тыумыштан бирелгән — мин быны хатта талант өсөн түләнгән хаҡ, тип ҡабул итәм — ул шуның өсөн ижад итә лә. Ҡәҙимге кеше ҡулына ҡәләм аламы ни ул? Ул рәхәтләнеп йәшәй бирә. Шулай тип уйлайым.\n— Тыштан баҫалҡы ғына күренһәң дә, кешеләрҙе аптырата торған ғәҙәтең бар һинең. Ошолай тип әйтеүем нигеҙһеҙ түгел: йә башҡорт әҙиптәренән беренсе булып инглиз телен өйрәнәһең дә сит илдәрҙә сәйәхәттә йөрөйһөң, унда ҡыҙыҡлы яҙмышлы сит ил кешеләре менән танышаһың йә, көтмәгәндә, ғүмер буйы эшләгән журналистиканы ҡалдырып, ауылға китеп, предприятие асып, эшҡыуар ханым булып китәһең? Күңел талабымы былар, әллә тормош хәжәтеме?\n— Булмышым менән мин бик ярһыу, саманан тыш хисле кешемен, аҡылдан алда тойғолар йөрөй, берәй нәмә булһа, “гөлт” итеп ҡалам. Тәрбиә бик талапсан булғанға ғына баҫалҡы тойғоһо ҡалдырамдыр, моғайын. Атайым да, әсәйем дә эрелеккә, тәкәбберлеккә көлөп ҡарай торғайны — тәкәбберлек алйотлоҡ һымағыраҡ ҡабул ителә ине. Туҡ башаҡ ергә эйелә, тиер булдылар. Шул ныҡ һеңдерелгән. Әле лә апайым менән ағайымдың бер һүҙе, хатта бер һирпелеп ҡарауы етә, шунда уҡ урыныма ултырғанымды һиҙәм. Беҙҙең ғаиләлә ҡысҡырыныу, көс ҡулланыу булманы, ҡурҡыуым иһә уларҙың яратыуын, ихтирамлы мөнәсәбәтен юғалтып ҡуймайым, тигәндән.\nБиблияны донъя телдәренә тәржемә итеү менән шөғөлләнгән халыҡ-ара проектҡа эләгеүемде оло бәхет тип һанайым. Был эш минең тормошомдо тулыһынса үҙгәртте, ошоға тиклем барлығы ла беленмәгән һәләттәремде асырға мөмкинлек бирҙе. Беҙҙең башҡорт төркөмөндә бер кеше мотлаҡ боронғо йәһүд телен өйрәнергә тейеш, тигән талап булғас, шул телде өйрәнә башланым. Ә был тел буйынса дәреслектәр ҙә, һүҙлектәр ҙә башлыса инглиз телендә булғанға күрә, ул саҡта илле йәшкә етеп барылһа ла, инглиз телен дә өйрәнергә тура килде. Әсәйем — бик уңған һәм булдыҡлы кеше: “Әҙәм балаһының ҡулынан килмәгән эше юҡ ул”, — тип әйтергә ярата торғайны. Ысынлап та, кәрәк тирәк йыҡтыра тигәндәй, ихтыяждың да, теләктең дә ҙур булыуы арҡаһында өс-дүрт йыл эсендә телде Амстердам университетына барып бер йыл уҡып, тәржемә оҫталығын камиллаштырып ҡайтырлыҡ кимәлдә өйрәндем. Тәржемә менән телдәр өйрәнеү әйтеп биргеһеҙ мауыҡтырғыс икән. Икенсенән, был эш мине бик ҙур, бөтөн донъя буйлап таралған Библия ғаиләһенә алып килде. Шул арҡала Африкала ла, Америкала ла, Тайвандә, Кореяла һәм башҡа илдәрҙә таныштарым һәм дуҫтарым бар. Аллаға бөтөн булмышы, йәне-тәне менән ихлас инанып йәшәгән, аҡыллы, тәрән, рухлы кешеләр менән бергә эшләү, аралашып йәшәү үҙемде лә Аллаға алып килде. Былар барыһы ла офоғомдо киңәйтте, тормошто төрлө яҡтан, төрлө күҙлектән күҙәтергә, ниндәйҙер һығымталар яһарға мөмкинлек бирҙе. Боронғо йәһүд телендә “хесед Адонай” тигән төшөнсә бар. Ул Аллаһы Тәғәләнең бөтмәҫ-төкәнмәҫ тоғро мөхәббәте тигәнде аңлата. Тормошомда ни тиклем ҡатмарлы осорҙар булмаһын, уларҙы һынау тип ҡабул итеү, шул һынауҙарҙан тәжрибә туплап, рухи байлыҡҡа тейенеп сығыу тормошта “хесед Адонай” тип йәшәргә ярҙам итә. Яҙмыш мине бик үҙенсәлекле шарттарға килтереп ҡуйҙы: электән үк көнсығыш фәлсәфәһе менән ҡыҙыҡһына, унда күңелемә ауаздашлыҡ таба инем. Һаулығымды юғалтыу һәм уны нығытыу ихтыяжы мине йогаға алып килде. Йога буйынса инструктор һөнәрен үҙләштерҙем, ғөмүмән, ул донъяға байтаҡ тәрәнгә үтеп индем, тиергә йөрьәт итәм. Библия проектында эшләү, Тәүратты тәржемә итеү (был йәһүдтәрҙең Тораһы, Ҡөрьәндә әйтелеүенсә, уны Аллаһ Муса пәйғәмбәргә биргән), артабан Зәбүрҙе (ул Дауыт пәйғәмбәргә бирелгән) һ.б. — Ибраһим ғәләйһиссәләм диндәре тип аталған өс бөтөн донъяға таралған дин: йәһүд, христиан (мәсихселек) һәм ислам диненә яҡынайырға мөмкинлек бирҙе. Ислам диненә килгәндә, телгә алып китеүемсә, әсәйем яғынан ҡартатайым революцияға тиклем Бохарала уҡыған, үҙенең ауылында мәхәлләһе булған, ғүмеренең аҙағына тиклем динен ташламаған мулла ине. Улым Ренат — ул университеттың математика факультетын, унан математика буйынса аспирантураны тамамлағайны, әле иһә Ырымбурҙағы “Хөсәйениә” мәҙрәсәһендә уҡый. Быйыл ситтән тороп Өфөлә Ислам институтында уҡый башланы. Уның аша исламды өйрәнеүем туҡтауһыҙ шул даирәләрҙә уйланырға, белемемде арттырырға мәжбүр итә, был мәсьәләләргә ҡарашымды формалаштыра. Кеше ул — рухи зат, кешенең йәне рухи донъянан һәм шуға тоташҡан. Ә әҙәм балаһының барлыҡ проблемалары рухи донъяһынан алыҫлашып, матди донъяға артыҡ мауығып китеүҙән, тигән фекерем көндән-көн нығый. Әлбиттә, былар барыһы ла ифрат ҡатмарлы, тәрән дә, шәхсән дә мәсьәләләр, шуға был даирәлә бәхәсләшеү, аҡыл һатыуҙы үҙем өсөн бик урынлы түгел, тип иҫәпләйем. Аллаһы Тәғәлә һәр кемгә төрлөсә асыла.\nӘ бизнесҡа килгәндә... Иң алда, бизнес тигән һүҙҙе үҙемдең аңлауымды әйтеп китмәй булмай. Бизнес инглиз телендә эш тигәнде аңлата. Һинең эшең түгел — Һинең бизнесың түгел... Минең бизнес, йәғни минең эш. Ә беҙҙә шунда уҡ аҡса, байлыҡ тип күҙ алдына килтерәләр ҙә әллә ниндәй, йыш ҡына бик үк ыңғай булмаған тойғолар, уйҙар ҡайнаша башлай. Хәйер, әлбиттә, бизнес аҡсаһыҙ, йәғни табышһыҙ ғүмерле түгел. Мин быны яңы аңланым. Әммә шул табышты ала башлағансы әллә күпме елкәңде сейләндереп, мейеңде серетеп михнәт сигергә тура киләсәген беҙҙең халыҡ башына ла килтермәй. Хәйер, һүҙҙең юҫығынан ситкәрәк киттем.\nНидерланд буйлап велосипедта арҡыры-буйға йөрөп ятҡанда йыш ҡына бәләкәй генә сыр эшләүсе цехтарҙы күрергә, хатта инеп сығырға форсат тейҙе. Шул ваҡытта уҡ башта хыял төйнәлә башлағайны. Унда фриз халҡы йәшәгән бер өлкә бар, малсылыҡ менән ныҡ шөғөлләнәләр. Хатта күл аша сыҡҡан теплоходтан төшөү менән саҡ ҡына бара биргәс тә танауға ауыл кешеһенә бик таныш еҫ — тиҙәк еҫе — бәрелә башлай. Шунда бер фермер менән һөйләшкәндә ул, хөкүмәт мөмкинлек бирһә, беҙ бөтөн Европаны һөт менән ҡаплай алыр инек, тигәйне. Шуның һымаҡ, беҙҙең Ейәнсура халҡы ла, йәйгеһен бигерәк тә, экологик яҡтан баһалап бөткөһөҙ саф, файҙалы, сифатлы һөтөн ҡайҙа ҡуйырға белмәй аптырана. Шулай сәйәхәт иткәндә, беҙҙә лә ошондай йәтеш-йәтеш кенә сыр яһаусы цехтар ойоштороп була ла баһа, тип уйлай инем.\nКөнбайыш Европа илдәрендә булып ҡайтҡандан һуң, Африкаға барҙым. Турист булып түгел, дуҫтарыма, шунда тыуып үҫкән, һис юғы ундағы тормошто бик яҡшы белгән һәм аңлаған кешеләргә ҡунаҡҡа. Ҡырҡ көн эсендә ике илдә булып, урындағы халыҡтың йәшәйеше менән ярайһы танышып өлгөрҙөм. Йәшермәйем, ҡотом осоп ҡайттым. Улар тормошоноң ауырлығын күреүҙән бигерәк, үҙебеҙ өсөн ҡурҡтым. Япондарҙың бер мәҡәле бар: “Ата-әсә тырышып эшләй, балалар тормош менән ләззәтләнә — ейәндәр хәйер һорашасаҡ”. Ошо мәҡәл тап беҙҙең турала һымаҡ тойолдо: ата-әсәләребеҙҙең совет осоронда ал-ял белмәй туплаған байлығын — завод-фабрикалар, колхоз-совхоздар, урмандар, ҡаҙылма байлыҡтарҙы күҙ алдыбыҙҙа исрафлап бөтөп барабыҙ, былай барһа, ейәндәребеҙ нимә эшләр?\nОшо уй минең йән тыныслығымды алды. Нимәлер эшләргә кәрәк! Нисектер ҡыбырларға кәрәк! Яҙыусы булараҡ, фантазиям икһеҙ-сикһеҙ. Киләһе ун йылда беҙ ауылым халҡы менән ниндәй эштәр атҡара алабыҙ, нисек тормошто үҙгәртәбеҙ — кино кеүек күҙ алдыма баҫты. Бер ыңғайҙан ижадымды ла дауам итәм, “ни өсөн башҡорт ауылдарында бизнес бармай” тигән тикшереү үткәреп, китап яҙам... Улым аспирантура тамамлағайны, 130 мең һум тирәһе аҡса бар ине, киттек тыуған ауылыма пекарня асырға. Йәнәһе, башта икмәк бешерәбеҙ, унан кооператив формаһында күмәкләшеп сыр эшләй башлайбыҙ. Швейцариялағы коллектив сыр эшләү цехы тураһында китап уҡығайным. Бер ыңғайҙан кейеҙ һуғыу цехы асып ебәрәбеҙ. Эшебеҙ ҙә була, ашыбыҙ ҙа, йәнәһе. Ниңә, шул уҡ ҡытайҙарҙың ҡулынан килгәнде, беҙ кемдән кәм?! Ябайлаштырып әйткәндә, башымда бына шундайыраҡ уйҙар ҡайнай ине. Ә үҙемдә ракета яғыулығы дөрләгәндәй энергия!\nУл ваҡыттарҙы иҫемә төшөрһәм, көлгөм дә, илағым да килә. Ҡайһылай саф, ихлас һәм һәйбәт кеше булғанмын, тип ҡуям. Ә ысынбарлыҡ бөтөнләй икенсе булып сыҡты: биш йыл буйы улым менән көн-төн белмәй эшләп (бер ниндәй ҙә килем килтермәгән икмәк бешереп һатыуҙан башҡа, пекарня тотоу өсөн ике-өс урында эшләп аҡса табырға ла кәрәк бит!), күрмәгәнде күреп, ишетмәгәнде ишетеп, әҙәм мәсхәрәһенә ҡалып, һаулыҡты юғалтып, арыуҙың сигенә сығып, бөгөнгө көндә пекарняны ябыу менән шөғөлләнәбеҙ. Предприятиены иҫән-аман ябырға аҡса етһә, исмаһам, яҙға тиклем һәүетемсә йәшәп, йоҡо туйҙырып, әҙәм ҡиәфәтенә инеп алырға кәрәк. Ҡыҫҡаһы, бөгөнгө көндә мин лузер, йәғни, мин еңелдем. Тәрән инанған кеше булараҡ, мин үҙ-үҙемдән ни өсөн уңышһыҙлыҡҡа ирештем, тип һорайым. Баштан уҡ барыһы ла ныҡ ыңғай барғайны бит, үтә аяҡ салған кешеләр ҙә булманы, күпме кеше ярҙам итәбеҙ, тип йән атып торҙо, хөкүмәт субсидия бирҙе, ни өсөн шулай көрсөккә терәлдек? (Бер ҙур ҡыуанысы бар, улым арҡаһында беҙ кредитҡа батманыҡ, сөнки исламда кредит алыу ҙа, биреү ҙә харам һанала). Был хаҡта, уңышһыҙлығыбыҙҙың объектив һәм субъектив сәбәптәре, ебәргән хаталарыбыҙ, ҡулдан ысҡындырған мөмкинлектәребеҙ, ул мөмкинлектәрҙе беҙ ни өсөн ысҡындырғанбыҙ — барыһы тураһында ла бик йыш һөйләшәбеҙ, хатта күп нәмәне аңлайбыҙ ҙа. Шәхсән үҙемә килгәндә, был һынауға юҡҡа ғына дусар ителмәгәнмендер, тип уйлайым. Еңелеүем тураһында ла, кешенән оялмайынса, ҡысҡырып һөйләүемдең сәбәбе лә шунда: илдә миллиондарса эшҡыуарҙар һәм фермерҙар минең хәлдә. Миңә ҡарағанда ауырыраҡ хәлдә, сөнки минең көндәлек икмәк бирерлек яратҡан һөнәрем бар, ә эшҡыуарлыҡ минең өсөн ниндәйҙер кимәлдә эксперимент ҡына. Ә илемдең иҡтисадына, халҡыма, ғаиләмә ярҙам булһын, кемдер был ерҙәрҙе эшкәртергә, аҙыҡ-түлек етештерергә тейеш бит, нишләп беҙ гел генә сит илдәр эшләгәнде кейергә, улар үҫтергәнде ашарға тейешбеҙ, тип эшкә тотонорға йөрьәт иткән, ҡулынан эш килгән, дәрте лә, дарманы ла булған миллиондарса кешеләр әле ошо хәлдә. Аңлайһығыҙмы?\nӘлеге көндә лузер — еңелеүсе булғанымдың файҙаһы, моғайын, бына шул миллиондарҙың хәлен үҙ елкәмдә татып, шул хаҡта ҡысҡырып әйтергә форсатым барлыҡталыр, тип уйлайым.\nБыл хәл беҙҙең илебеҙҙең иҡтисадына ғына түгел, йәмғиәтебеҙҙең ауырыуына ла, рухи халәтенә лә, һәр беребеҙҙең психологияһына ла бәйләнгән.\nХәйер, был бер интервьюла ғына һөйләп аңлатып бирерлек әрнеү түгел.\n— Йыр-моң тормошоңда ниндәй роль уйнай? Ниндәй йыр яратыуына ҡарап, кешенең характерын белеп була, тиҙәр. Һиңә ниндәй йырҙар оҡшай?\n— Атайым “Бер алманы бишкә бүләйек, беребеҙ өсөн беребеҙ үләйек” тип йырларға ифрат ярата ине. Шул йыр минең дә күңелемә һеңгән. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, йырларға бик яратһам да, йырлау һәләтем юҡ. Хоҙай һөҙгәк һыйырға мөгөҙ бирмәй, тигән осраҡтыр, ахыры, миндә. Юғиһә, туҡтау тигәнде белмәй, кешеләрҙе ялҡытып бөтөр инем, моғайын. Ысын. Әле лә, саҡ ҡына яңғыҙ ҡалыуым була, йырларға тотонам. Хатта үҙемә матур йырлаған һымаҡмын. Мәрәкә. Етди итеп әйткәндә, шыр яланғас күңелле, тиреһеҙ булғанға, бөтә нәмә, айырыуса музыка, миңә артыҡ тәрән, ҡайһы берҙә хатта йәрәхәтләр кимәлдә тәьҫир итә. Шуға күрә был даирәгә бик һаҡ, абай ҡарайым. Музыканың ҡеүәте әйтеп-аңлатып биргеһеҙ бит, һүҙ сәнғәтенән айырмалы булараҡ, уның өсөн сиктәр юҡ. Әле Динмөхәмәт Хоҙайбиргәнов тигән ҡаҙаҡ егетенең талантына мөкиббән булып йөрөйөм. Егерме дүрт йәшлек кенә был йырсыға “ул, моғайын, беҙҙең планетанан түгелдер, беҙгә нисек йырларға мөмкин икәнлеген күрһәтер өсөн генә ебәрелгәндер”, тип һоҡланалар. “Димаш феномены” тигән төшөнсә барлыҡҡа килде хатта. Ниндәйҙер бер негр йырсыһы йәки американ, корея һәм донъяның башҡа һәм башҡа мөйөштәренән, — әле 70 илдә уның фанаттарының клубтары бар — уның ҡаҙаҡ халыҡ йыры “Дайдидау”ҙы йырлағанын тыңлап илап, хайран ҡалып ултыралар. рус егете йәки ҡытай ҡыҙы тап-таҙа итеп шул йырҙы ҡаҙаҡса йырлап бирә икән (әле Димашҡа ғашиҡ булған ҡытай ҡыҙҙары мәш килеп ҡаҙаҡса өйрәнергә тотонған). Тимәк, бер талант эйәһенең ил башлыҡтары, йөҙҙәрсә сәйәсмәндәр башҡара алмаған эште башҡарғанын: был осраҡта, ҡаҙаҡ иленә, мәҙәниәтенә һәм теленә ҡыҙыҡһыныу, мөхәббәт уята алырлыҡ ҡеүәте барлығын күрәһең. Әҙәм балаһындағы рухтың көсөнә өмөтләнеп йәшәгәнемә күрә, Димаш феномены мине ныҡ ҡыуандыра.\n— Ниндәй ил, Рәсәйҙең ниндәй төбәге, Башҡортостандың ҡайһы яҡтары тәбиғәте, халҡы, энергетикаһы менән күңелеңә яҡыныраҡ?\n— Булмышыма Голландия ныҡ тап килә. Психологик йәһәттән миңә унда ныҡ рәхәт булды. Шул уҡ ваҡытта мин үҙемде, Мостай Кәрим һымаҡ, россиянмын, тип атар инем. Был хаҡта төрлө кешеләр менән бәхәсләшкәнем дә бар. Ни тиклем генә башҡортлоғом көслө булмаһын, үҙемде рус мөхите, рус мәҙәниәте һәм әҙәбиәтенән мәхрүм булһам, бәхетле булырмын, тип күҙ алдыма килтерә алмайым. Үҙебеҙҙең Башҡортостанға килгәндә, мин — Бөрйән килене бит, тәүҙә Бөрйән егетенә, унан Бөрйән тәбиғәтенә үҙ-үҙемдән ваз кисерҙәй кимәлдә мөкиббән киткән мәлдәрем бар ине. Әммә йәнемә донъя һалған йәрәхәттәрҙе уңалтырлыҡ ҡеүәттең һәм шифаның бары тик үҙемдең Йәнсура, хатта бары тик Иҙәш тупрағында икәнен аңларға форсат сыҡҡаны менән үҙемде ифрат бәхетле тоям. Ауылға ҡайтҡас, тәүге мәлдәрҙә Көньяҡ Уралдың беҙҙең тирәләге йомро, йәтеш кенә түбәләренә ҡарай ҙа, был тауҙарҙан башҡа нисек йәшәнем икән, тип аптырай инем.\nБыға тиклем һәр саҡ ҡайҙалыр тартылып тик торҙом. Мин булмаған урында яҡшыраҡтыр һымаҡ ине. Әле миңә үҙ ауылымда, үҙ тупрағымда шул тиклем рәхәт. Үткән айҙа Финляндияға барып аҙна-ун көн эшләп ҡайтырға тәҡдим иттеләр. Элек булһа, ҡыуана-ҡыуана сығыр ҙа китер инем, әле, мең сәбәп табып, баш тарттым. Бөгөнгө технологиялар йәнтөйәгеңдән сыҡмай ғына ла бөтә донъя менән бәйләнештә булырға мөмкинлек биреүе менән һәйбәт. Нисек ауылда йәшәйһең ул, тип аптыраусыларға: “Минең өсөн донъяның үҙәге — үҙем йәшәгән ерҙә”, — тип яуап ҡайтарам.\n— Нимә ул илһам, мөхәббәт тигән төшөнсәләр?\n— Илһам ижадсы өсөн иң мөһим нәмә, тип иҫәпләүселәр рәтендәмен. Хәтәр рәхәт бит: әҫәр уйламаған-нитмәгәндә үҙенән-үҙе килә башлай ҙа һин ғашиҡ булған кеше һымаҡ ләззәт эсенә сумаһың. Тик шул ләззәткә әүрәп, теркәп ҡуйырға онотмаҫҡа ғына кәрәк. Бына шуныһы инде минең өсөн ижад ғазабы тип аталған нәмә: күҙ алдында барғандар кино һымаҡ шул тиклем сағыу, һутлы, мауыҡтырғыс, ә һин зәғиф кенә телең менән шуларҙы һүрәтләп бирергә маташаһың. Шул мәлдәрҙә Роберт ағай Байымовтың кәңәшен иҫемә төшөрәм: “Фекер килә икән, бер нимәгә ҡарамай, уның ҡойроғон эләктерә һалып ҡал. Һөйләм төҙөлөшө, форма, жанр, — ул мәлдә береһе лә мөһим түгел. Артабан матурларһың”, — тигәйне ул. Нисек тура килә яҙам-яҙам да, ҡабат уҡып ҡарарға ла көс тапмай, яҙғандарымды берәй ергә алып ҡуям. Байтаҡ ваҡыттан һуң ул килеп сыға. “Аһа, быны мин яҙҙым микән ни? Ярайһы ғына булған бит”, — тип уҡып сығам, сөнки яҙған мәлдәге сағыу картиналар онотолғас, һүҙҙәрҙең көсһөҙлөгө инде үтә әрнетә алмай.\nИжад процесы минең өсөн ниндәйҙер тәртипкә һалынмаған, стихиялы нәмә. Тормош рәүешем дә шулайыраҡ. Ҡалала саҡта был һиҙелмәй ине. Унда бит үҙеңдең яҡындарың, дуҫтарың менән, һине нисек тә аңлаған, ниндәй булһаң да яҡын күргән кешеләр менән аралашаһың. Ә ауылда тормошоң шар асыҡ, һәр ҡыйыш баҫҡаның ғаләм алдында: “эшкә ашмаған, ныҡ бола йәшәй” тигән даным ауылдан сығып, тотош районға таралды. Дөрөҫө лә шул, кеше килеп инә, һинең ярты керең йыуылған, һыуың түгелмәгән; йә иҙән биҙрәһе уртала ултыра, бөтөн нәмәң аунап ята, ә һин шуның бер нәмәһен дә күрмәй, ноутбугыңды ҡосаҡлап донъяңды онотоп ултыраһың. Ә күп кеше өсөн компьютер эш ҡоралы түгел. Шуға күрә: “Гөлсирә, нисә инһәң дә, “Контактта” ултырыуҙан башы сыҡмай”, — тигән һүҙ китте. Әҙәм мәсхәрәһе булыуҙан ялҡып, ниһайәт, үҙгәрергә булдым. Бәхеткә күрә, ҡыҙым Ләйлә психология буйынса бик нескә белгес, кешене маҡсатына йүнәлтә торған һөнәр эйәһе — коуч. “Кеше һымаҡ йыйнаҡ, тәртипле йәшәргә теләйем, ярҙам ит”, — тинем. Ҡылыҡтарыбыҙҙың тамырҙары бик тәрәндә бит, тыштан үҙгәрер өсөн иң башта шул тамырҙар менән эш итмәй булмай. Төпкө аңда ҡаҙына торғас, миңә тышҡы донъямды тәртипкә һалырға ҡамасаулаған блокты таптыҡ. Минең өсөн йәшәү мәғәнәһе булған ижад, илһам, һөйөү — барыһы ла эске донъямдағы хаостан килә, шуға әгәр ҙә мин тыштағы донъямды тәртипкә һалһам, эске хаостан алған иң әһәмиәтле нәмәләр юҡҡа сығып ҡуйыр, тигән ҡурҡыу, хатта ки тәрән дәһшәт миңә теләгемде үтәргә аяҡ салып тик тора икән. Әле был ҡасандыр һеңгән фекеремде үҙгәртергә маташам, ҡарарбыҙ, нисек килеп сығыр. Был ҡарашым ялған тип уйлайым, сөнки әсәйем ныҡ бөхтә ине, йылы, йыйнаҡ, ҡотло, ашлы йорттоң ни тиклем рәхәт икәнен татып үҫкән бала булараҡ, был юҫыҡта тәжрибәм бар. Ә шулай ҙа әҙәм балаһы ҡайһылай ҡатмарлы ла, мауыҡтырғыс та, тип ҡуяһың. Кешене тикшергән, аңларға маташҡан булабыҙ, бында әле йәшәп-йәшәп тә үҙеңде аңлап етеп булмай.\n— Ә мөхәббәт? Әгәр ҙә иҫ китерлек итеп яңынан ғашиҡ булһаң, тормошҡа сығыр инеңме?\n— Иҫ китерлек итеп ғашиҡ булырға Хоҙай күрһәтмәһен, тип уйлайым, сөнки бер нәмәлә лә сама белмәгән кеше булараҡ, мин үҙем яратҡан кешегә ҡол булырға ғына торам. Шул уҡ ваҡытта, үҙемде тулыһынса бәхетле итеп тойор өсөн миңә эске азатлыҡ тойғоһо кәрәк. Ирем мине ныҡ көнләшә торғайны. Ә мин шул ваҡытта уға ҡарап: “Яратҡан кешеңде осратыу еңел генә ти микән? Мин бит һине саҡ таптым”, — тип уйлай торғайным. Ҡәҙимге кешеләр күҙлегенән ҡарағанда, уның көнләшеүендә бер ни тиклем нигеҙ ҙә булғандыр, моғайын. Сөнки мин ғүмер буйы ғашиҡ булам, кешегә ғашиҡ булам, һушым китеп мауығам — ул ирме, ҡатынмы, йәшме, өлкәнме — мөһим түгел, был халәтте ниндәйҙер кимәлдә тылсымланыу, арбалыу тип атап булалыр. Әммә был рухи ғашиҡлыҡ, рухи арбалыу, йән тартылышы. Ә кеше менән тормош ҡорор өсөн тән тартылышы ла кәрәк. Ә был минең менән бик һирәк була. Мин хатта үҙемә ҡағылғанды ла яратмайым, шуға күрә массажға ла йөрөмәйем.\nЯңғыҙ ҡалғас, ҡайһы бер дуҫтарым бер нисә тапҡыр таныштырырға ла маташып ҡарағайны: “Ҡыҙҙар, һеҙ минең бәхетемә көнләшәһегеҙме әллә ул?” — тигәс, ҡул һелтәнеләр. Минең әле үҙемә күрә яратып һәм ныҡ тырышып ҡорған эске һәм тышҡы донъям, унда йәнемә һәм рухыма иш булған ғәзиз кешеләрем: дуҫтарым, туғандарым, балаларым, ейәндәрем бар. Ул донъялағы күп нәмәгә аҡылдан шашырлыҡ әрнеү һәм ғазаптар (тыштан ҡарағанда ул әрнеү-ғазаптар өсөн, Аллаға шөкөр, артыҡ сәбәптәр булмаһа ла) аша киленгән, шуға күрә унда кемделер индереүгә бер ниндәй ҙә ихтыяжым юҡ. Хәйер, яҙмышҡа нимә яҙғанын белеп булмай.\n— Арып талған саҡтарыңда был халәттән нисек сығаһың?\n— Китап уҡыйым. Ваҡытым бармы, юҡмы, ашағанмынмы, юҡмы, йоҡом-киләме, юҡмы — ҡулыма яҡшы китап килеп эләгә икән — бөттө. Шуға күрә “запой” менән эскән кешеләрҙең хәлен аңлай биреп тә ҡуям. Ҡайһы ваҡыт мин дә шулай “уҡыу запой”ына китәм дә, инде күҙем күрмәҫлек, күңелем болғанырлыҡ хәлгә еткәнгә тиклем туҡтай алмайым. Ғөмүмән, ныҡ азартлы кешемен. Шуға күрә компьютерымда бер ниндәй ҙә уйын, эргә-тирәмдә кроссворд, сканворд кеүек нәмәләр юҡ, кәртте тотоп ҡарағаным да булманы.\n— Нимәгәлер үкенеп илаған саҡтарың булдымы?\n— Бәләкәйҙән, нимә теләйем, шуны эшләп үҫкәнгәме, артыҡ үкенерлегем юҡ. Холҡом буйынса ла тәүәккәлмен. Эшләмәнем, тип үкенгәнсе, килеп сыҡманы, тип тынысланырмын да артабан китермен, тигән ҡараштамын. Хәйер, бер тапҡыр хәтәр перспективалы эшкә саҡырҙылар. Барманым, ирем көнләшер, тип ҡурҡтым да ғаиләләге тыныслыҡты һайланым. Ауыр замандар килеп, икмәккә лә аҡса етмәй башлағас, үкенеп, барҙым. Мине эшкә саҡырған кеше бер аҙна элек кенә вафат булып ҡалғанын ишетеп, бик тетрәндем. Әле килеп, Аллаһы Тәғәлә мине ул юлдан китеүҙән Библия тәржемә итеү эше өсөн һаҡлағандыр, тип уйлайым.\nБер нимә лә осраҡлы түгел. Быға ныҡ ышанам.\n— Оптимисмын тип уйлайһыңмы?\n— Оптимисмын, тип уйлауым да Аллаға ышаныуыма бәйләнгән.\n— Һине яратмаған кешеләр менән бергә эшләргә йәки бер ҡорҙа осрашырға тура килһә, үҙеңде нисек тотаһың, был мәжбүрилекте нисек кисерәһең?\n— Минең өсөн кешенең миңә нисек ҡарауы түгел, ә үҙемдең ул кешегә мөнәсәбәтем мөһимерәк. Ә минең үҙемдә төп фон булараҡ кешеләрҙе яратыу тойғоһо тора.\nӘсәйем менән атайым: “Үҙең яҡшы булһаң, кеше һиңә яҡшы була ул”, — тип өйрәтә торғайны. Йәшәй торғас, уларҙың бер ни тиклем яңылышҡанын аңланым. Алтын булһаң да һине оҡшатмаған ғына түгел, тере биреһе һымаҡ күргән кешеләр була. Ундай кешеләрҙән йырағыраҡ йөрөргә тырышам. Үҙ ғүмеремдә мин байтаҡ коллективтарҙа эшләнем. Һәр урында, айырыуса ҙурыраҡ коллективтарҙа, төркөм-төркөм берләшеү була — был тәбиғи. Бер урынға эшкә килеү менән, ул ваҡытта журналист булараҡ танылған, абруйлы ғына кеше инем, коллективты тотоп торған төркөм үҙенә ылыҡтырырға тырышҡаны хәтеремдә. Шунда: “Мин кемдәрҙеңдер янына һыйыныуға ҡарағанда, үҙемдең яныма ылыҡҡандарын артығыраҡ күрәм”, — тип яуаплағаным иҫемдә ҡалған.\n— Кешеләрҙәге хөрмәт иткән йәки өнәмәгән сифаттар?\n— Кешелә иң хөрмәт иткән сифаттарым — тоғролоҡ һәм рәхмәтле була белеү.\n— Яратҡан сәскәләрең бармы?\n— Әсәйем баҡса тултырып сәскә үҫтерә лә, 1 сентябрь алдынан бөтөн ауылдың балаһы унан сәскә алырға йүгереп килер ине. Амстердамда сәғәттәр буйы урам ҡыҙырып, ишек алдарына инеп йөрөргә ярата торғайным, сөнки һәр ишек алдында берәй сәскә йәки гөл көтөп ултырыр ине. Әле үрмәләп үҫкән раузалар үҫтерер инем, тигән теләгем хыял кимәлендә генә емелдәп тора. Йәнә бер баш етмәҫ хыялым бар — глициния. Ул хатта төшөмә инә. Тик беҙҙең яҡтар уның өсөн һалҡын шул.\n— Нимәгә өҫтөнлөк бирәһең: кешеләр араһында булыуғамы, әллә яңғыҙ ҡалып, уйланып ултырыуғамы?\n— Бәләкәй саҡта күп ваҡыт яңғыҙ үҫкәнгәме — апайым менән ағайым, ауылыбыҙҙа башланғыс мәктәп кенә булғанлыҡтан, күрше ауылда ятып уҡый һәм шәмбе көн кис ҡайта ла йәкшәмбе көн төштән һуң китә торғайнылар. Шул арҡала бик оҙаҡ йылдар, ни өсөн икәнен дә аңламайынса, йәкшәмбе кистәрен яратмай торғайным — миңә үҙ-үҙем менән бер ваҡытта ла күңелһеҙ түгел.\n— Тормош девизың булырлыҡ ике-өс мәҡәл әйт әле.\n— Атайым: “Яҡшылыҡ эшлә лә һыуға һал, балыҡ белер, балыҡ белмәһә, халыҡ белер”, — тип әйтергә ярата торғайны. Шул рәхәт итеп күңелгә ныҡ һеңеп ҡалғайны. Тик тора-бара, йыш ҡына халыҡтың да яҡшылыҡты бик белеп, баһалап бармаған осраҡтарына шаһит булғас, был мәҡәл дөрөҫ түгелме икән ни, тип уйлағайным. Яңыраҡ Гөлназ Ҡотоева мәҡәлдең дөрөҫ икәнен аңлатып бирҙе, тик халыҡ тигән һүҙ урынында Халиҡ, йәғни Аллаһы Тәғәләнең исеме, булған икән.\nӘле, донъя гиҙеп, күп ерҙәрҙә булып ҡайтҡандан һуң: “Сит ерҙә солтан булғансы, үҙ илеңдә олтан булыуың артыҡ”, — тип йыш ҡабатлайым. Ысынлап та, әҙәм балаһы үҙ илендә бәхетле булырға тырышырға тейеш, тигән фекерҙәмен.


1xСтавка, г. Рязань, ул. Крупской, д. 22 "А"\n1xСтавка, г. Рязань, ул. Черновицкая, д. 6 "А"\n1xСтавка, г. Рязань, ул. Семена Середы, д. 29, корпус 1\n1xСтавка, г. Рязань, ул. Вокзальная, д. 11\n1xСтавка, г. Рязань, ул. Попова, д. 3\n1xСтавка, г. Рязань, ул. Есенина, д. 29


Фәлсәфә – тимәк, аҡыллы | Министерство сельского хозяйства Республики Башкортостан\n» Фәлсәфә – тимәк, аҡыллы\nФәлсәфә – тимәк, аҡыллы\nҠыҙы тыуғас, атаһы уға яратып Фәлсәфә тип матур һәм үҙенсәлекле исем ҡуша. Ғәрәп теленән тәржемә иткәндә ул философия (фәлсәфә) тигәнде аңлата. Атаһы ҡыҙының етди ҡара күҙҙәренә ҡарағас, уның сибәр генә түгел, ә аҡыллы һәм төптән уйлап эш итәсәген аңлағандыр, бәлки. Һәм ул яңылышмаған да.\nУҙған ғүмеренә байҡау яһағанда Фәлсәфә Ғабдрахман ҡыҙы ата-әсәһенең һүҙенән сыҡмауы, шуға бәхетле булыуы хаҡында һөйләй. Оҙаҡ йылдар буйы, 35 йыл ауылда фельдшер булып эшләй, тәүҙә иренең тыуған яғында - Әлшәй районының Сурай ауылында, һуңынан инде туғандарының кәңәше буйынса күсенеп килгән Дәүләкән районының Ҡаҙанғол ТПХ-һында.\nӘ хеҙмәт юлын ул Белорет медицина училищеһын тамамлағас, тыуған Учалы ҡалаһының дауаханаһында лаборант булып башлай. Әммә ҡайҙа ғына эшләһә лә, үҙе тураһында тик яҡшы иҫтәлектәр генә ҡалдыра. Тәүлектең теләһә ҡайһы ваҡытында, көн тимәй, төн тимәй, үҙенең пациенттары янына ашыға һәм уларға ҡулынан килгәнсә ярҙам итергә, хәлен еңеләйтергә тырыша. Хатта бала табыусы ҡатындарға ла булыша. Уның ҡатнашлығында ете сабый яҡты донъяға ауаз һала. «Ҡурҡыныс булды, әлбиттә, - тип иҫләй Фәлсәфә Ғабдрахман ҡыҙы. – Бөтәһе лә яҡшы үтһен тип теләй инем, сөнки яңы кешеләргә был тормошҡа аяҡ баҫырға ярҙам итеү – яуаплылыҡ та, бер үк ваҡытта оло шатлыҡ та». Ауылдаштары өсөн ул ысын докторға әйләнә, хатта хаҡлы ялға сыҡҡас та уға кәңәш һәм ярҙам һорап мөрәжәғәт итеүселәр күп була. Фельдшер Ғәтиәтуллинаның һөнәри эшмәкәрлеге район хакимиәтенең рәхмәт хаты менән билдәләнә.\nТормош иптәше Юлай Вәлиулла улы менән улар өс бала тәрбиәләп үҫтерә. Уларға яҡшы белем алырға, тормошта үҙ юлдарын табырға ярҙам итәләр. Ҡыҙҙары Илмира һәм Гөлназ, улдары Салауат күптән инде үҙҙәре атай-әсәй. Фәлсәфә өләсәй һәм Юлай олатайҙың йәмле йорттарына шатлыҡ өҫтәүсе дүрт ейән һәм ейәнсәре бар. Был пар 46 йыл бәхетле ғүмер кисерә. Танышыуҙары бик ҡыҙыҡлы килеп сыға. Бер-береһен быға тиклем бер ҙә күрмәгән ике йәш йөрәк ҡоҙа-ҡоҙаса булып сыға. Юлай әрмелә хеҙмәт иткәндә, оло ағаһы Фәлсәфәнең апаһына өйләнә. Демобилизацияланғандан һуң, егет ағаларына ҡунаҡҡа килә, ә унда квалификация күтәреү курстарында уҡып йөрөгән Фәлсәфә лә була. Шулай итеп осрашалар.\n«Ул миңә тәү күреүҙән үк оҡшаны, - тип ҙур йылылыҡ менән иҫкә ала Юлай Вәлиулла улы. – Сибәр ҙә, егәрле лә, баҫалҡы ла, бер һүҙ менән әйткәндә, ысын башҡорт ҡыҙы. Әсәйем дә уны бик яратты, үҙенең фатихаһын бирҙе». Бер-береһе өсөн яратылғандарын улар, тәү күреүҙән үк аңлағандыр, моғайын. Икеһе лә - баҫалҡы, ябай, изге күңелле, ижади кешеләр. Юлай Вәлиулла улы оҙаҡ йылдар буйы водитель булып эшләһә лә, һөнәре буйынса - механизатор. Әҙәбиәт ярата, яҡындарының юбилейҙарына, шулай уҡ тыуған яҡтың матурлығына арнап башҡорт телендә шиғырҙар яҙа. Бик күптәре «Балҡантау» район гәзите биттәрендә баҫыла. Ә уларҙы тәү башлап иң яҡын кешеһе – ҡатыны ишетә. Фәлсәфә Ғабдрахман ҡыҙы ла ижади кеше: мандолинала уйнай, күп тапҡырҙар ауылда ғына түгел, район кимәлендә лә үткәрелгән үҙешмәкәр сәнғәт коцерттарында ҡатнаша. 4-се класта уҡығанда музыка ҡоралын тәү тапҡыр ҡулына алһа, хәҙер инде буш ваҡыттарында тормош иптәше бүләк иткән матур, яңы мандолинаһынан йортто күңелле көйҙәр менән тултыра. Был минуттарҙа Юлай Вәлиулла улы урынында ултырып сыҙай алмай. Ул күҙгә күренеп йәшәрә һәм дәртләнеп бейеп китә.\nКүп йылдар дауамында Фәлсәфә Ғабдрахман ҡыҙы ауыл Советы депутаты итеп һайлана, хужалыҡтың ҡатын-ҡыҙҙар Советы рәйесе була, ата-әсәләр комитеты составында тора. Уның бер ҡасан да һынатмаясығын яҡшы белгәнгә күрә, бар эштәрҙе лә ышанып тапшыралар.\nҒәтиәтуллиндарҙың тормошо бик еңелдән булмай. Колхозда тырышып эшләйҙәр, ихата тултырып мал-тыуар, ҡош-ҡорт аҫрайҙар, баҡсала емеш-еләк үҫтерәләр. Йорт эргәһен йәмгә күмеп, Фәлсәфә Ғабдрахман ҡыҙы ултыртҡан гөлдәр яҙҙан уҡ сәскә ата башлай. Улар көҙгә тиклем матурлыҡ сәсеп кешеләрҙе ҡыуандыра. Татыу пар балаларын да эш һөйөүсән итеп тәрбиәләгән. Уларҙың ҡунаҡсыл йортонан бер ваҡытта ла кеше өҙөлмәй: олоһон да, кесеһен дә улар асыҡ йөҙ, һый-хөрмәт менән ҡаршы ала. Балалары ҡайтҡанда инде йорт шатлыҡ ауаздарына тула. 23-сө ғинуарҙа ла, барлыҡ туғандары һәм яҡындары, күңелдәрендәге һөйөү һәм хөрмәт хистәрен бүләк итергә Фәлсәфә Ғабдрахман ҡыҙының 70 йәшлек юбилей табынына йыйылды. «Әсәйебеҙҙең юбилейы – беҙҙең өсөн яҡты байрам, - тиҙәр уның балалары. – Ҡәҙерле, яҡын кешебеҙгә ныҡлы сәләмәтлек һәм бәхетле оҙон ғүмер теләйбеҙ! Атай йортонда изгелек, йәм, матурлыҡ булһын, уларҙың ҡайнар мөхәббәт уты бында килгән һәр кешене йылытып торһон».\nҠасандыр Фәлсәфә Ғабдрахман ҡыҙының бик ихтирамлы кеше, ауыл муллаһы булған атаһы ҡәтғи әхләҡи ҡағиҙәләрҙе балаларына ла еткерә алған. Хәҙер инде ул үҙе ҡөръән уҡый, уның меңләгән йыллыҡ мираҫын балаларына өйрәтә, ейәндәрен дә Хоҙай нәсихәттәренән ситкә тайпылмаҫҡа өндәй. Ғәтиәтуллиндар ғаиләһенең яңы быуыны ла изгелек һәм эш һөйөүсәнлектең мөһимлеген аңлап үҫә. Бында уларға яҡындары Фәлсәфә Ғабдрахман ҡыҙы һәм Юлай Вәлиулла улының бер-береһе менән аңлашып, мөхәббәттә һәм хәстәрлектә татыу йәшәүе яҡшы миҫал булып тора.


Зөһрәнең мөғжизәле донъяһы » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Баҡса » Зөһрәнең мөғжизәле донъяһы\nЗөһрәнең мөғжизәле донъяһы 04.07.2017 // Баҡса\nЕр үҙен ҡәҙерләгәндәрҙе ярата. Һуңғы егерме-утыҙ йылда халҡыбыҙҙың баҡса үҫтереүгә иғтибары ҡыуандыра. Ҡайһы ғына ауылға барма – тәҙрә алдын емеш ағастары биҙәй. Егәрлеләр элекке кеүек иғтибар биреп кенә ҡалмай, кәбеҫтәнән башлап бөтә төр аҙыҡ-түлеккә хаҡ күтәрелгәндә, үҙеңдең көсөң менән үҫтергән емеш-еләк, йәшелсә ғаилә бюджеттарында байтаҡ “тишекте ямағаны”н да аңлай.\nБаҡсасылыҡты оло маҡсат, күңел талабы итеп күреүселәр һирәгерәк. Ә яратҡандар өсөн ер эшкәртеү, йәшелсә, емеш үҫтереү – аҙыҡ-түлек мәсьәләһен хәл итеү генә түгел, ә ысын-ысынында йәнгә ләззәт биреүсе шөғөл. Район буйынса уларҙы бармаҡ менән һанай алам, ҡайһы берҙәре менән яҡындан аралашам. Ер эшенә мәкиббән бирелгән уңғандар ижад иткән мөғжизәле донъя мине сикһеҙ һоҡландыра, ҡанатландыра, үҙемә лә арымай-талмай баҡсала соҡсоноу өсөн көс бирә.\n– Баҡсаһыҙ тормошто күҙ алдына ла килтерә алмайым, – ти Рәсәйҙең почетлы кинематографы, хеҙмәт ветераны Зөһрә Бүребай ҡыҙы Хәкимова. – Йыл һайын яҙҙы һағынып көтөп алам. Йәшәүгә көс-дәрт биргән дә әлеге баҡсам…\nЗөһрә – Ҡаҙмаш ауылы ҡыҙы. Атаһы Бүребай ағай – “ауыл Мичурины”, тирә-яҡта дан тотҡан баҡсасы булған. Ул яҡтарҙа һауа шарттары күпкә ҡырыҫыраҡ, күпселек еләк-емеште үҫтереп тә булмай, ҡыяр менән томатҡа мотлаҡ парник йә теплица кәрәк. Шуға ҡарамаҫтан, Бүребай Моталов тормош иптәше Мәрзиә апай һәм алты балаһы ярҙамында йылдың-йылы йәшелсә-емештән мул уңыш йыйыр булған. Һөйләүҙәренә ҡарағанда, ул баҡсала төрлө тәжрибәләр ҙә үткәргән. Кәбеҫтәне генә лә йөҙәр төп ултырта торғайны, тиҙәр бөгөн уның хаҡында.\nЕргә мөхәббәт балаларына ла күскән: барыһы ла баҡса эшенә битараф түгел. Әммә Зөһрә, иң өлкәндәре, был шөғөлгә бөтә күңел йылыһын биргән тәжрибәле баҡсасы. Әлбиттә, ғаиләһендә уны аңлайҙар, һәр яҡлап ярҙам итергә әҙер торалар. Ире Раил ауыр эштәрҙе үҙенә алырға тырыша, ләкин Зөһрә өсөн көндәр буйы ер эшкәртеү – утау, йомшартыу, ашлау – үҙе бер донъяға тиң. Ул үҫемлектәрҙең “телен” белә, улар менән иркәләп һөйләшә, мохтажлыҡтарын аңлап-белеп тора. Яҙын, тирә-йүн терелгән мәлдәрҙә, бында емеш-еләк сәскәгә бөрөләнә, хуш еҫе менән йөрәкте елкендерә, йәйен-көҙөн, инде уңыш өлгөрә башлағас, әйләнә-тирәне емеш-еләктең күплеге хайран ҡалдыра. Алмағас ҡына бында ун бер төп. Ҡара, ҡыҙыл, аҡ ҡарағат, сейә, айыу баланы, груша, крыжовник һәм башҡа емеш ҡыуаҡлыҡтары… Баландың иһә әсеһе, шәкәрлеһе лә, ҡырҙа үҫкәне лә бар. Ғәҙәттә, беҙ ағасты ултыртабыҙ ҙа ул ниндәй генә уңыш бирһә лә ҡәнәғәт ҡалабыҙ. Зөһрә иһә яңы сорттар һайлай, алыштыра, ҡәҙерләп тәрбиәләй һәм мул уңыш үҫтерә. Ул үҫтергән ҡарағат баҡса сейәһе һымаҡ эре, татлы, еләге үҙенән-үҙе ауыҙҙа ирей. Баҡсала ҡый әҫәре күрмәҫһең. Бөтә төр йәшелсәнән тыш, бында артыш та, дарыу үләндәре һәм сәскәләр ҙә урын алған.\n– Улыбыҙ Дим артышты тауҙан алып килеп ултыртҡайны, һуңғараҡ Баймаҡ яғынан да алып ҡайттыҡ, матур ғына үҫеп киттеләр, – тип ҡыуанысы менән уртаҡлаша Зөһрә Бүребай ҡыҙы.\nБеҙҙең яҡтарҙа башлы һуған кинәндереп үҫә һалып бармай. Һәр хәлдә Иглин, Нуриман райондарындағыға көнләшергә генә ҡала. Зөһрә үҫтергән һуған иһә эре һәм һутлы була, күрәһең, был осраҡта ла уның үҙе генә белгән серҙәре барҙыр. Иң мөһиме – ул бер генә үҫемлекте лә иғтибарынан ситтә ҡалдырмай. Ә йәшел һуғандың ниндәй генә төрө юҡ Хәкимовтарҙың баҡсаһында!\n– Нисек өлгөрәһең? – тип һорамай булдыра алманым Зөһрә Бүребай ҡыҙынан.\n– Мин бит таңғы сәғәт дүрттә үк торам. Ҡояш ҡалҡҡансы байтаҡ эш башҡарып өлгөрәм. Йоҡларға, әлбиттә, башҡаларҙан иртәрәк ятам, – тип яуап бирҙе Зөһрә.\nБөгөн һәр төрлө кәңәш биргән журнал, китаптар бик күп. Ләкин баҡсасылыҡта мул уңышҡа күберәк үҙ тәжрибәң аша киләһең. Ҡайҙалыр килешкән кәңәштең беҙҙә, ҡырыҫ тәбиғәтле Урал аръяғында, ярамауы ла ихтимал. Зөһрә лә шундай фекерҙә.\nХәкимовтар Дауыт ауылында йәшәй. Донъялары матур, күркәм. Өләсәй менән олатай ейәндәренә лә ҙур терәк.\nХәстәрлекле хужа арбаһын ҡыш әҙерләй. Зөһрә лә яҙғы сәсеүгә әҙерлекте алдан хәстәрләй. Ҡайҙа нимә ултыртырға, ниндәй төр йәшелсәгә өҫтөнлөк бирергә – үҙе өсөн ул күптән бөтәһен дә билдәләп ҡуйған. Шуға ла бөгөн уларҙың баҡсаһы аллы-гөллө сәскәләргә, һутлы емеш-еләккә, һәр төрлө йәшелсәгә күмелеп ултыра.


Вегетарианские новогодние салаты Владимир Юдкин02354\n15 мин. 2 0 3275\n60 мин. 2 0 1234\n15 мин. 1 0 1308\n10 мин. 1 0 1881


11 Март 2020, 11:40\nБыл хаҡта Рәсәй ауыл хужалығы үҙәгенең Башҡортостан буйынса филиалының Ейәнсура районы бүлеге етәксеһе Вадим Тажмөхәмәтовтың мәҡәләһендә.\nӘгәр ҡыярға йылы етмәһә, ул оҙонға үҫә башлаясаҡ. Был осраҡта уны тәрәнгәрәк төртөп, йә ер өҫтәп ҡотҡарырға була. Теплицаға, йә асыҡ түтәлгә ултыртыласаҡ үҫентенең 3 – 4 япрағы булырға тейеш. Ер һәйбәт булһа, ҡыярға өҫтәмә ашламалар идереү кәрәкмәй. Шулай ҙа, үҫентеләр сибеерәк күренһә, минераль ашлама индерергә кәрәк буласаҡ. Быны шытымдар сығыуға ике аҙна үткәс эшләргә кәрәк, икенсе тапҡыр ашламаны үҫентене күсереп ултыртыр алдынан бер-ике көн алдан индерегеҙ. Ашлама 10 литр һыуға бер аш ҡалағы самаһы алына.\nРәсәй ауыл хужалығы үҙәгенең Башҡортостан буйынса филиалының Ейәнсура районы бүлеге етәксеһе.


Өфөләрҙе Науруз байрамына саҡыралар // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nӨфөләрҙе Науруз байрамына саҡыралар\n16:28, 20 марта 2017 Мәҙәниәт\nӨфөләрҙе Науруз байрамына саҡыралар Фото: Андрей Старостин\nӨФӨ, 2017 йыл, 20 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлфиә Әғлиуллина/.\n25 мартта Өфөләге «Ҡашҡаҙан» мәҙәниәт һәм ял паркында «Науруз» республика байрамы уҙғарыла. Сараны ойоштороусылар булып Башҡортостандың Мәҙәниәт министрлығы, Халыҡтар ассамблеяһы, Халыҡтар дуҫлығы йорто һәм республиканың милли-мәҙәни ойошмалары сығыш яһай.\nҠунаҡтарға Башҡортостан халыҡтарының милли йыр-бейеүҙәренән торған байрам концерты тәҡдим ителә. Шулай уҡ парк биләмәһендә башҡорт һәм татар, башҡа төрки телле халыҡтарҙың милли ихаталары эшләйәсәк, спорт уйындары һәм ярыштар ойоштороласаҡ.\nБайрам көндөҙгө сәғәт 1-ҙә башлана.


Amphenol Audio ACJC10S BULK Крепление на шасси XLR типа С купить дешево. Цена, отзывы, технические характеристики, описание, доставка, фото, инструкция\nAmphenol Audio ACJC10S BULK Крепление на шасси XLR типа С Amphenol Audio ACJC10S BULK Крепление на шасси XLR типа С\nAmphenol Audio ACJC10S BULK Крепление на шасси XLR типа С\nСкопировать ссылку http://www.bbrc.ru:443/catalog/item/amphenol_audio_acjc10s_bulk_kreplenie_na_shassi_xlr_tipa_s/\nКупить Amphenol Audio ACJC10S BULK Крепление на шасси XLR типа С производителя Amphenol Audio по низкой цене в нашем интернет-магазине. Если вам нужно узнать более подробную информацию о характеристиках Amphenol Audio ACJC10S BULK Крепление на шасси XLR типа С, получить техническую документацию, либо узнать отзывы – пожалуйста не стесняйтесь, звоните нашим менеджерам, они с удовольствием проконсультируют и расскажут об отзывах на Amphenol Audio ACJC10S BULK Крепление на шасси XLR типа С.\nAmphenol Audio ACJC10S BULK Крепление на шасси XLR типа С сертифицирован для продажи в России.\nИнструкция Amphenol Audio ACJC10S BULK Крепление на шасси XLR типа С