95 il öncə hazırlanmış MƏXFİ PLANLAR » Qaynarinfo.az\n95 il öncə hazırlanmış MƏXFİ PLANLAR\nAzərbaycan-Gürcüstan hərbi əməkdaşlığının tarixi\n28 may 1918-ci ildə Zaqafqaziya Seyminin azərbaycanlı deputatları Azərbaycanın gələcək taleyini üzərinə götürə biləcək ayrı-ayrı fraksiyaların nümayəndələrindən ibarət Milli Şura yaratdılar. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə Şuranın sədri seçildi.\nMilli Şura Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin istiqlaliyyətini bütün dünyaya elan etdi. Bakıda vəziyyət mürəkkəb olduğundan gənc ölkənin paytaxtı müvəqqəti olaraq Gəncə şəhəri müəyyən edildi. Müvəqqəti hökumətin təşkil olunması təcrübəli hü-quqşünas, bitərəf Fətəli xan Xoyskiyə tarşırıldı. Fətəli xanın və onun təşkil etdiyi kabinetin qarşısında tarixi bir vəzifə dururdu: Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin müstəqilliyini nəyin bahasına olur-olsun saxlamaq, gənc ölkənin ərazi bütövlüyünü təmin etmək, onun müdafiə qüdrətinin artırılmasına nail olmaq. Şübhəsiz ki, mütəşəkkil, peşəkar ordu qurmadan bu vəzifələrin öhdəsindən gəlmək mümkün deyildi. Özü də son dərəcə mürəkkəb bir şərait idi, hadisələr tez-tez dəyişir, siyasi vəziyyət günü-gündən gərginləşirdi. Bakıda bolşevik-daşnaklar Azərbaycanın müstəqilliyinə açıq-aşkar meydan oxuyurdular, bəzi bölgələrdə Azərbaycan kəndlərinə ermənilər tərəfindən hucumlar olurdu. Həmin ərəfədə Zaqafqaziya Seymi tərəfindən təşkil olunmuş Müsəlman korpusu da Gəncəyə gəldi. Korpusa tam artilleriya general-leytenantı Əlağa Şıxlinski rəhbərlik edirdi. Yalnız bu korpusun gücü ilə ölkənin təhlükəsizliyini, müdafiəsini təmin etmək mümkün deyildi. Gənc ölkəyə hərbi-siyasi dəstək vacib idi. Ümidlər İstambula yönəlmiş, qardaş köməyinə olmazın ehtiyac yaranmışdı. Elə bu məqsədlə də Azərbaycan Milli Şurasının sədri Məhəmməd Əmin Rəsulzadə və Xoyski kabinetində Xarici işlər naziri vəzifəsini tutan Məmməd Həsən Hacınski iyun ayının 4-də Batum şəhərinə gəldilər. Azərbaycan dövlətinin tarixində həmin dövr üçün əvəzsiz bir saziş, "Osmanlı imperatorluğu və Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti arasında dostluq müqaviləsi" imzalandı.\nBöyük tarixi əhəmiyyət daşıyan müqavilənin 4-cü bəndi hər iki tərəfi, xüsusən də Azərbaycanı son dərəcədə qane edirdi. Bu bəndə əsasən Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti yaranmış vəziyyətlə əlaqədar olaraq Osmanlı imperatorluğundan hərbi yardım istəmək imkanı əldə edirdi. Və həmin günü çox gözləmək lazım gəlmədi. Azərbaycan hökuməti vəziyyətin günü-gündən çətinləşdiyini görüb hərbi yardım üçün Osmanlı imperatorluğuna müraciət etdi. Nuru Paşanın rəhbərliyi altında Azərbay-cana gələn türk qoşunlarından və Müsəlman korpusundan təşkil olunmuş Qafqaz İslam Ordusunun köməyi ilə Gəncəyə doğru irəliləyən bolşevik-daşnak qoşunlarının qarşısı alındı. 1918-ci ilin sentyabr ayının 15-də isə artıq Qafqaz İslam Ordusu Bakıya daxil olmuşdu. Ayın 17-də isə Azərbaycan hökuməti Bakıya köçdü.\nPaytaxtda gərgin işə başlayan Azərbaycan hökuməti şəhərdə qayda-qanun yaradır, həyat öz axarına düşürdü. Ancaq gənc məmləkətin başı üzərindən qara buludlar əl çəkmirdi. Osmanlı imperatorluğu Birinci Cahan Savaşında məğlub tərəf kimi 1918-ci ilin 30 oktyabrında Mudros müqaviləsini imzalamağa məcbur oldu.\nMüqavilənin şərtləri Azərbaycana yeni problemlər yaratdı. Belə ki, anlaşmaya görə, Osmanlı hökuməti bir həftə ərzində Azərbaycandan, bir ay ərzində isə bütün Qafqazdan qoşunlarını çıxarmalı idi. Zaqafqaziya resrublikaları İngiltərənin təsir dairəsinə düşmüşdü və müttəfiqlər adından ingilis qoşunları Bakıya girməli idilər.\nÖlkənin müstəqilliyi, ərazi bütövlüyü hər an təhlükə qarşısında idi. Hər dəqiqənin hökmü vardı.\nBir vacib məsələni də qeyd etmək lazımdır.\nFaktiki olaraq 1918-ci ilin oktyabr ayınacan mühüm güc strukturlardan biri olan, Hərbi nazirlik yaradılmamışdı. Azərbaycan hökuməti çətin vəziyyətə düşmüşdü. Vəziyyətin belə hal aldığını görən Nuru Paşa və onun əskərlərinin bir qismi Azərbaycan Ordusunda qalıb xidmət etmək istəyirdilər. Hətta bu barədə müqavilənin mətni də tərtib olunmuşdu. Lakin ingilis komandanlığı bu niyyətin də qarşısını ala bildi. Beləliklə, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti təkləndi, onun müstəqilliyi təhlükə qarşısında qalmışdı. Belə vəziyyətdə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti yalnız özünə arxayın olmalı və maraqları üst-üstə düşən ölkələrlə əməkdaşlığı gücləndirməliydi. Müstəqilliyi Azərbaycan kimi təhlükə qarşısında qalan Gürcüstan da özünü qorumaq üçün çıxış yolları axtarırdı. Bir tərəfdən Denikin, bir tərəfdən bolşeviklər hər iki respubli-kanın müstəqilliyinə qənim kəsilmişdilər. Qonşu Ermənistanın isə məqsədi tamam başqa idi: imkan qədər qonşulardan daha çox torpaq qoparmaq. Ona görə də Ermənistan denikinçilər və bolşeviklərlə gizli əlaqə saxlayır, hər cür vasitə ilə Azərbaycan-Gürcüstan əməkdaşlığına mane olmağa çalışırdı.\nAzərbaycan və Gürcüstan respublikalarının yalnız bir yolu qalmışdı: hər iki ölkənin birgə müdafiəsi. Bu istiqamətdə müxtəlif səviyyələrdə danışıqlar və məsləhətləşmələr aparılırdı. Ancaq ən vacib şərt qısa zaman kəsiyində gənc ölkəni müdafiə edə biləcək qüdrətli ordunun qurulması idi. Bu müqəddəs işi dayanmadan yerinə yetirmək olduqca vacib vəzifələrdən birincisi sayılırdı.\nAzərbaycan hökuməti bir sıra təcili tədbirlər gördü. Hərbi nazirlik bərpa edildı. Qısa müddət ərzində F.Xoyski Hərbi nazir, nazir müavini vəzifəsini isə tam artilleriya general-leytenantı Səməd bəy Mehmandarov icra etməyə başladılar. Lakin bu məsələdə də problemlər yarandı. İngilis generalı Tomson türk qoşunları ilə birgə Azərbaycan ordusunun da Bakını tərk etməsini tələb edirdi. Beləliklə, Hərbi nazirlik və ona aid hərbi qurumlar Gəncədə fəaliyyətlərini davam etdirməyə məcbur oldular. Bu da böyük təxribatın tərkib hissəsi idi. Yaranmış vəziyyətlə əlaqədar Xoyski tamamilə düzgün qərar qəbul edərək Səməd bəy Mehmandarovu Hərbi nazir, Əlağa Şıxlinskini isə nazir müavini vəzifəsinə təyin etdi. Yalnız bundan sonra ordunun formalaşması prosesi sürətlənməyə başladı.\nÖlkənin kompleks şəkildə müdafiəsinə ehtiyac vardı. Şimaldan bolşevik təhlükəsi narahatçılığı daha da artırırdı. Vəziyyətin kəskin şəkildə dəyişməsi Azərbaycan Hazirlər Şurasının sədri Fətəli xan Xoyskini əlavə tədbirlər görməyə vadar edirdi. Azərbaycan dirlomatiyası oxşar taleli ölkələrlə əlaqələrini gücləndirməyə çalışırdı. Osmanlı imperatorluğu kimi müttəfiqi itirdikdən sonra AXC hökuməti Tersk kazakları ilə əlaqə qurmağın vacibliyini başa düşürdü. Dekabrın 10-da Bakıda Dağlı-lar hökuməti ilə Tersk kazakları müvəqqəti hərbi hökumətinin nümayəndələri arasında müqavilə imzalandı. Müqavilədə bolşeviklərə qarşı qüvvələrin cəmləşməsi və onlara qarşı bütün vasitələrdən istifadə olunması nəzərdə tutulmuşdu.\nHəmin illər Azərbaycan, Gürcüstan və Şimali Qafqaz resrublikaları üçün təkcə bolşeviklər deyil, eyni zamanda, "Vahid Rusiya" mövqeyindən çıxış edən çar generalı Denikin də təhlükə yaradırdı. Denikin nümayəndələrinin yalançı vədlərini müstəqilliyə can atan hər üç resrublika rəhbərliyi aydın başa düşürdü. Xüsusilə də 1919-cu ilin əvvəllərində bu narahatçılıq daha da geniş vüsət almışdı. İstər ordu quruculuğu, istərsə də dirlomatiya sahəsində atılan addımlara baxmayaraq əhali arasında böyük narahatçılıq vardı.\n1919-cu ilin mart ayında vəziyyət daha da ağırlaşdı. Vədinə yalançı çıxan Denikin könüllülər ordusu Şimali Qafqaz Resrublikası hucum etdi. Denikinçilər bu təcavüzkar addımı belə əsaslandırırdılar ki, guya buradan bolşeviklərlə mübarizə aparacaqlar. Ancaq bu vəd də boş söz olaraq qaldı, heç iki ay keçməmiş könüllülər ordusu Dərbənd şəhərinə hucum etdi. Dərbəndin Denikinin könüllülər ordusu tərəfindən tutulması vəziyyəti olduqca gərginləşdirdi. Real təhlükə Azərbaycanın qapısının kandarında idi. Xarici işlər naziri Məmməd Yusif Cəfərov müttəfiqlərdən Denikin ordusunun dəmirqarı Dərbənddən və bütün Dağıstandan çıxarılmasını tələb edirdi və bildirirdi ki, bu akt birbaşa gənc dövlətə real təhlükədir. Denikinin Bakıdakı nümayəndəsi polkovnik Lazarev Azərbaycan hökumətini əmin etməyə çalışırdı ki, könüllü ordu Azərbaycanın müstəqilliyini tanıyır. Lakin AXC hökuməti Denikinin planlarından xəbərdar idi. Azərbaycanı, Gürcüstanı da tutmaq Denikinin gündəliyində dururdu. Ölkə rəhbərliyinin diqqəti bütünlüklə bu məsələyə yönəlmişdi. Hadi-sələri izləyən xalq ölkənin rəhbərlərini, xarici siyasət idarəsinin əməkdaşları bu prinsirial məsələdə dəstəkləyir, lazımı tədbirlərin görülməsini tələb edirdi. Belə bir ağır vəziyyətdə "Müsavat" rartiyasının və onun lideri Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin təkidli tələbləri əsasında 1919-cu ilin may ayının 26-da və iyunun 5-də Azərbaycan parlamentinin fövqəladə iclası çağrıldı. İclas bütövlükdə Azərbaycanın təhlükəsizlik məsələlərinə həsr olunmuşdu və millət vəkilləri, hökumət nümayəndələri qızğın müza-kirələr aparırdılar.\nİyun ayının 5-də AXC parlamenti Denikin təhlükəsi ilə əlaqədar keçirdiyi fövqəladə iclasda millət vəkilləri hökumətin gördüyü işləri bəyəndi və hökumətin ətrafında birləşmək üçün respublika əhalisinə müraciət etdi. 9 iyunda geniş səlahiyyətlərə malik olan və Nazirlər Şurasının sədrinin rəhbərliyi ilə Dövlət Müdafiə Komitəsi (DMK) fəaliyyətə başladı. DMK iyun ayının 11-də bütün respublika ərazisində fövqəladə vəziyyət elan etdi. Ayrı-ayrı qurumlara xüsusi səlahiyyətlər verilməsi qərar alındı. Hökumət üzvləri və parlament Denikin təhlükəsinin qarşısının vaxtında alınması üçün əməli tədbirlər görürdülər. Ölkənin xüsusi xidmət orqanlarında da struktur dəyişikliyi edildi. Belə ki, həmin vaxtlar əks-kəşfiyyat və kəşfiyyat təminatı Hərbi nazirliyin Baş Qərargahının general-kvartirmeyster idarəsinin tərkibində fəaliyyət göstərirdi. Kəşfiyyat bölməsi təzə strukturda da həmin idarənin tərkibində qaldı. Əks-kəşfiyyat xidməti isə müstəqil qurum kimi, Hərbi nazirliyin tərkibindən çıxarılaraq Əksinqilabla Mübarizə Təşkilatı (ƏMT) təşkil olundu. Beləliklə, ölkədə əks-kəşfiyyat təminatı funksiyasını ƏMT-ı yerinə yetirməyə başladı.\nAzərbaycan hökuməti nəzdində Dövlət Müdafiə Komitəsinin yaradılması dövlətin müdafiəsinin təmin edilməsi məqsədi daşıyırdı. Hər an yarana biləcək təhlükə və təcavüzün qarşısının alınması üçün DMK fövqəladə tədbirlər görməyə çalışırdı. Denikin ordusunun generalı Erdelinin çıxışı qəzetdə çap olunandan sonra onların məqsədlərinin bəzi mətləbləri də aydın oldu. Çıxışda bildirilirdi ki, könüllülər Qızıl-Burun Zaqatala xəttinə qədər irəliləyəcəklər. Əgər Azərbaycan tərəfi maneçilik törətsə, bu hərəkət müharibənin başlanılması kimi başa düşüləcəkdir.\nXarici işlər nazirinin müavini A.Ziyatxanın AXC-nin Kuban hökuməti yanında diplomatik nümayəndəsinə yazdığı məktubda Azərbaycan hökumətinin mövqeyi açıq-aydın görünürdü: "...Azərbaycanın istiqlaliyyətinə təcavüz edən hər bir kəs, kimliyindən asılı olmayaraq onun düşmənidir...Birdəfəlik və qəti olaraq qərara gəlinmişdir ki, könüllü ordu hissələrini Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ərazisinə buraxmamalı, Dağıstanda olan könüllü ordu hissələrinin oradan çıxarılması üçün israr etməli və Azərbaycan Ordusu demarkasiya xəttinə qədər Dağıstanı tutmalıdır.\nYaranmış vəziyyətlə əlaqədar Azərbaycan hökuməti eyni zamanda, şimal sərhədlərimizin möhkəmləndirilməsi məsələlərinə də geniş fikir verməyə başlamışdı. Bakının müdafiəsi də son dərəcədə vacib idi. Çünki Bakı həm şimal istiqamətindən, həm də dəniz tərəfdən hucum xəttinə düşürdü. Bakının paytaxt və strateji şəhər kimi qorunması təkcə Azərbaycan dövlətinin təhlükəsizliyi ilə bağlı deyildi. Bu, eyni zamanda Gürcüstanın da təhlükəsizliyi üçün problemlər yaradırdı. qeyd edilən problem Gürcüstan və Azərbaycanın xarici işlər nazirlərinin məktublarında da əsas müzakirə mövzusu idi. Deməli, Bakının, eləcə də Azərbaycanın müstəqilliyinin qorunması, həm də Gürcüstanın müstəqil dövlət kimi yaşaması demək idi. Denikin ordusu ilə Qara dəniz sahillərində yerləşən Soçi, Suxumi və Tuapse bölgələri uğrunda Gürcüstanla bir sıra hərbi toqquşmalar olmuşdu. Lakin Denikinçilər təcavüzkar siyasətlərini genişləndirməyə çalışırdılar.\nAzərbaycan XİN-i Versalda olan nümayəndələrinə göndərdiyi məktubda Denikin təhlükəsinə qarşı mübarizədə Gürcüstanla Azərbaycan arasında əməkdaşlığı daha da möhkəmləndirmək tövsiyyə edilirdi. 1919-cu ilin aprel ayında çağırılmış Transqafqaz konfrasında müzakirə edilən məsələlərdən biri də Denikin təhlükəsi bağlı idi.\nKonfransda iştirak edən Ermənistanın nümayəndələri Denikinə birbaşa münasibətlərini bildir-mədilər. Lakin şimaldan gələn təhlükə Azərbaycan və Gürcüstanı eyni dərəcədə narahat etdiyi üçün onlar bu məsələdə həmrəy olduqlarını ifadə etdilər. Denikinlə ermənilər arasında gizli saziş vardı. Sazişə əsasən Denikin ordusu Azərbaycan və Gürcüstana hucum edəcəkləri halda Ermənistan onlara yardım göstərəcəkdi.\nİyunun 11-də ingilislərin müəyyən etdiyi Dərbəndin cənubundan keçən ikinci demarkasiya xəttinə də Denikin Ordusunun məhəl qoymaması Azərbaycan-Gürcüstan hərbi əməkdaşlığının sürətləndirilməsinə gətirib çıxardı. Başqa çıxış yolu yox idi. Hər iki tərəf öz müstəqilliklərini, suverenliklərini ancaq birlikdə müdafiə edə bilərdilər. Maraqlıdır ki, bunu hər iki tərəf, həm Gürcüstan, həm də Azərbaycanda aydın şəkildə başa düşürdülər. Azərbaycan və Gürcüstanın hərbi ekspertləri, dirlomatları hər iki ölkə üçün yaranmış təhlükəni dəf etmək məqsədilə müxtəlif görüşlər, diskusiyalar keçirirdilər. Ölçüb-biçib hər iki respublika üçün xüsusi əhəmiyyəti olan hərbi-müdafiə xarakterli müqavilə hazırladılar. Elə məqsədimiz də həmin illərin tarixi xronologiyası fonunda Azərbaycan-Gürcüstan hərbi əməkdaşlığına nəzər salmaqdı. 16 iyun 1919-cu ildə qədim Tiflis şəhərində Azərbaycan və Gürcüstan respublikaları arasında hərbi-müdafiə müqaviləsi imzalandı. Mü-qavilənin tarixi əhəmiyyət kəsb etdiyini nəzərə alaraq onu olduğu kimi dərc edirik.\n"Bir tərəfdən Xarici işlər naziri Cəfərov, Hərbi nazir general Mehmandarov və Baş Qərargah rəisi general Sulkeviç tərəfindən təmsil olunmuş Azərbaycan Respublikası hökuməti və digər tərəfdən Xarici işlər naziri Qeqeçkori, Hərbi və Daxili işlər naziri Ramişvili, Hərbi nazirin köməkçisi general Qedevanov və Hərbi Şuranın üzvü general Odişelidze tərəfindən təmsil olunmuş Gürcüstan Resrublikası səlahiyyətlərlə tanış olaraq, onları lazım olan forma və qayda taparaq, belə bir nəticəyə gəldilər ki, Zaqafqaziya respublikalarının müstəqilliyinə ciddi təhlükəni nəzərə alaraq, aşağıdakı əsas-larla əsl Müqavilə imzaladılar:\n1.Razılaşan tərəflər respublikalardan birinin və ya hər ikisinin dövlət müstəqilliyinə və ya ərazi bütövlüyünə təhlükə törədən hər cür hücuma qarşı bütün silahlı və hərbi qüvvə və vasitələrlə birgə çıxış etmək öhdəliyi götürürlər. Qeyd: Bu rapaqraf Zaqafqaziya respublikalarının hələ başa çatmamış ərazi ayrılması əsasında baş verə biləcək sərhəd münaqişələrinə aid edilmir.\n2. Əgər hər hansı bir qonşu dövlət rapaqraf 1-də nəzərdə tutulan artıq başlanmış hərbi əməliyyatlara əsasən, sərhəd mübahisəsini həll etmək üçün müttəfiqlərdən biri və ya hər ikisinə hücum edirsə, bu halda həmin dövlət müharibə aparan tərəf kimi qiymətləndirilir.\n3. Hazırki müqavilə sırf müdafiə xarakteri daşıyır və əgər tərəflərdən biri öz təşəbbüsü ilə qabaqcadan razılaşmadan müharibə elan edir və ya hərbi əməliyyatlara başlayırsa, digər razılaşan tərəf döyüş əməliyyatlarında iştirak etməyə borclu deyil.\n4. Razılaşmış tərəflər sərhədlər haqqında aralarında yarana biləcək bütün mübahisələri müqavilələr və ya arbitraj yolu ilə həll etməyi öhdələrinə götürürlər, bu da hər iki tərəf üçün qəti və məcburi hesab edilir.\n5. Hazırki müqavilə üç il müddətinə imzalanır. Bu müddətin bitməsinə bir il qalmış hər bir müqavilə imzalayan tərəfə bunu yeni müddətə uzatmaq və ya müqavilədən imtina etmək arzusunu bildirmək hüququ verilmiş olur, sonuncu halda müqavilə yalnız qeyd edilmiş müddətin bitməsi ilə qüvvədən düşmüş olur.\n6. Razılaşmış tərəflər hər iki dövlətin müstəqilliyinin və suveren hüquqlarının qorunmasında həmrəylik göstərilməsi və dirlomatik danışıqlar aparılması barədə öhdəlik götürürlər.\n7. Paraqraf 1 və 2-də göstərilən şərtlərin vaxtı çatsa, razılaşmış tərəflər separat sülh bağlamamaq barədə öhdəlik götürürlər.\n8. Razılaşmış tərəflər müttəfiq dövlətdən əvvəlcədən razılıq almamış heç bir dövlətlə hərbi konvensiya bağlaya bilməz.\n9. Əgər paraqraf 5-də göstərilən Xalqlar Liqası yaradılarsa və onun tərkibinə daxil olan bütün dövlətlərə sərhəd toxunulmazlığı qarantı verilərsə, razılaşan tərəflər Xalqlar Liqasına daxil olan andan müqavilə öz qüvvəsini itirir.\n10. Zaqafqaziyanın üçüncü dövləti olan Ermənistana hüquq verilir ki, hazırkı müqavilə rəsmi elan olunduqdan iki həftə sonra bu müqaviləyə qoşulmağa razılıq verməsi barədə bəyanat versin.\n11. Müqavilənin ratifikasiyası imzalandıqdan iki həftə sonra Bakı şəhərində aparılır.\n12. Hazırki müqavilə 2 nüsxədə tərtib olunur.\nAzərbaycan Resrublikasının Xarici işlər naziri M.Y.Cəfərov, Hərbi nazir general Mehmandarov, Baş Qərargahın rəisi general-leytenant Sulkeviç; Gürcüstanın (Respublika) Xarici işlər naziri E.P.Qeqeçkori, Hərbi nazir H.Ramişvili, Hərbi nazirin köməkçisi general-mayor Qedevanov, General Odişelidze”.\nGöründüyü kimi, üç illik müddətə imzalanmış hərbi müqavilə tərəflərin qeyd etdiyi kimi, yalnız müdafiə xarakteri daşıyırdı. Əgər hər hansı ölkənin müstəqilliyinə, ərazi bütövlüyünə təhlükə yaranardısa, tərəflər hərbi yardım göstərməyə borclu idilər. Bir məsələni də xüsusi olaraq qeyd etmək lazımdır ki, tərəflər öz aralarında olan sərhəd mübahisələrini kənara qoymuşdular. Əgər iki tərəf razılaşmasa, onlardan heç biri digər dövlətlə müqavilə imzalaya bilməzdilər. Bu müqavilə Xalqlar Liqası yaranan və hər iki resrublikanın müstəqilliyini, ərazi bütövlüyünü tanıyan kimi öz hüquqi qüvvəsini itirirdi. Ermənistanın da bu müqavilədə iştirakı nəzərdə tutulmuşdu. Özü də müqavilənin 10-cu bəndində tərəflər Ermənistana düşünüb-daşınmaq üçün iki həftə vaxt ayırmışdılar. Göstərilən vaxt ərzində Ermənistan tərəfi bu müqaviləyə qoşulmağı barədə bəyanat verə bilərdi. Yəqin ki, hətta mütəxəssis olmayanlar belə müqavilənin yalnız müdafiə xarakteri daşıdığını aydın görürlər.\nMüqavilənin 11-ci bəndində göstərilirdi ki, həmin hərbi saziş iki həftə sonra məhz Bakı şəhərində ratifikasiya olunmalıdır. Tərəflər necə razılaşmışdılarsa, elə də oldu. 27 iyun 1919-cu ildə Bakı şəhərində Azərbaycan Parlamenti Azərbaycan və Gürcüstan Respublikaları arasında hərbi-müdafiə müqaviləsinin ratifikasiyası barədə fövqəladə iclas keçirmişdir. Parlamentin iclasında qonşu ölkənin nümayəndələri - Gürcüstanın Yollar və Torpaq naziri H.Xomeriki, Xarici işlər nazirinin müavini H.Kartsivadze və Gürcüstanın Azərbaycandakı dirlomatik missiyasının başçısı Alşibaya da iştirak edirdilər. İclasa Azərbaycan parlamentinin sədr müavini Həsən bəy Ağayev sədrlik edirdi. O, 16 iyunda bağlanmış müqavilənin ratifikasiya edilməsinin vacibliyindən danışmışdır. İclasın katibi Perinov müqavilənin rus və türk dillərində iştirakçılara çatdırdıqdan sonra AXC-nin Xarici işlər naziri Məmməd Yusif Cəfərov geniş məruzə ilə çıxış etmişdir. "... bu gün Zaqafqaziya respublikalarının tarixində əlamətdar gündür, mən qonşu xalqlara qarşı Azərbaycan xarici siyasətinin ümumi isti-qamətlərinin xarakterini sizin diqqətinizə çatdırmaya bilmərəm. Bu siyasət barədə ikifikirlilik ola bilməz. Azərbaycan hökuməti qonşu Zaqafqaziya resrublikaları ilə münasibətdə həmişə bir məqsədə çalışmışdır ki, onların arasında sıx, möhkəm və birgə əməkdaşlıq olsun... Ermənistan Resrublikasının bu məsələyə münasibəti fərqlidir. Onların hökuməti görünür belə hesab edir ki, müstəqilliyin müdafiəsindən daha vacib ərazi mübahisələrinin həllidir... Ancaq indi Qafqaz xalqlarının müstəqilli-yinə şimaldan təhlükə yaradan qara qüvvvələr mövcuddur Bu təhlükənin qarşısının alınması üçün Azərbaycan və Gürcüstan hökumətləri praktik olaraq hərbi-müdafiə barədə müqavilə imzaladılar. Beləliklə, Azərbaycan və Gürcüstan ümumi təhlükəyə qarşı öz güclərini birləşdirdilər. Bu təhlükəyə qarşı ermənilər və dağlılar birləşmədilər. Dağlılar bildiyiniz kimi, özlərindən asılı olmayan səbəblərə görə başqa vəziyyətdədir, onlar müvəqqəti olaraq müstəqilliklərini itiriblər, əgər belə olmasaydı, şüb-həsiz ki, bu müqaviləyə qoşulacaqdılar. Ermənilər isə azadlıqsevər dağlı xalqlarının qara qüvvələr tərəfindən əzilməsində xüsusi mövqe tutdular. Erməni nümayəndələrinin məsələyə belə münasibəti Azərbaycan və Gürcüstanı bir-birinə separat münasibətlərə gətirib çıxardı. Ancaq biz erməni hökumətinin öz hüquqlarından istifadə edərək bu müqaviləyə qoşulacağına ümidimizi itirmirik, həm də siz eşitdiniz ki, sazişin mətnində xüsusi paraqraf vardır...Saziş üç il müddətinə bağlanmışdır...Çıxışımı bitirərək sizə deməliyəm ki, hökumət Azərbaycan parlamentinin Azərbaycan xalqının iradəsinin nümayəndəsi kimi bu tarixi gündə müqaviləni təsdiq edəcəyinə inanır və heç bir şübhə etmir. Azərbaycan hökuməti Azərbaycan xalqı ilə birlikdə müstəqillik və azadlığın qarantı kimi bu müqavilənin keşiyində dayanacaq və şərtlərinə əməl edəcək...\nParlamentin iclasında ayrı-ayrı fraksiyaların rəhbərləri və nümayəndələri çıxış edərək məsələyə münasibətlərini bildirdilər. Həmin çıxışların bəzi hissələrini ixtisarla dərc edirik.\nM.Ə.Rəsulzadə ("Müsavat") - ...Müqavilə xalqların öz iradəsinin nəticəsidir. Əlbəttə, biz çox istərdik ki, bu müqavilənin sonunda bütün Zaqafqaziya xalqlarının imzası olsun, təəssüf ki, bu, belə deyil. Ancaq biz inanırıq ki, erməni xalqı, erməni demokratiyası biz gedən yolla gedəcək.\nY.Əhmədov (bitərəf) - ...Bağlanmış müqavilə yalnız hərbi əhəmiyyət daşımır, bizim aramızda ticarət əlaqələri də yaxşılaşacaq...\nİ.Əbilov (sosialist fraksiyası ) - Biz bilirik ki, Denikin vahid Rusiya uğrunda çalışır, əgər bu nəticə versə, onun sonuncu zərbələrindən biri Azərbaycana və Zaqafqaziyaya yönələcəkdir...\nQ.Əfəndizadə ("Əhrar") - ... İndi xalqlar bütün gücləri ilə hüquqlarını qorumağa çalışacaqlar. Mən Gürcüstanla müqaviləni alqışlayıram, həmrəylik və Qafqaz xalqlarının yaxınlaşması bizim partiyanın proqramına daxildir...\nV.Bakradze (Azərbaycanın gürcü əhalisinin nümayəndəsi, sosialist bloku) - Azərbaycan Resrblikasının ərazisində yaşayan gürcü kimi, xalq nümayəndələrinin yüksək tribunasından çıxış etməyi özümə şərəf bilirəm, bu aktın bağlanmasını alqışlayır və ondan yeni yola qədəm qoymuş Zaqafqaziya xalqlarının gələcəyi naminə nəticələr gözləyirəm...\nQ.Qarabəyov ("İttihad") - Bağlanmış müqavilə həqiqətən demokratikdir...\nParlamentin sonunda Həsən bəy Ağayev bildirir ki, Azərbaycan Parlamenti yekdilliklə bağlanmış konvensiyanı təsdiq etdi və sübut etdi ki, Azərbaycan xalqı özünün və bütün Zaqafqaziya xalqlarının hüquqlarını var gücü ilə qoruyacaqdır.\nAzərbaycan və Gürcüstan respublikalarının nümayəndələri bağlanmış hərbi müqavilə barədə Paris sülh konfransına təqdim etdikləri məlumatda göstərirdilər ki, bu sazişdə yalnız birgə müdafiə məqsədləri güdülür. Müqavilə əvvəlcə ingilis komandanlığı tərəfindən çox soyuq qarşılandı. Lakin Denikinin cənuba doğru irəliləməsi onların fikrini dəyişdi. Britaniyanın Şərqi Avropada və Qafqazda olan qoşunlarının komandanlığl da Denikinin bu hərəkətinə etiraz əlaməti olaraq AXC Nazirlər Şurasının sədri H.Usubbəyova və Paris sülh konfransına məlumat göndərdi. Həmin məlumatda göstərilirdi ki, ingilis komandanlığı imzalanmış hərbi sazişi Transqafqazın birliyi üçün başlıca təminat hesab edir.\nAzərbaycan-Gürcüstan hərbi müqaviləsi imzalandıqdan sonra hər iki respublikanın müvafiq struktur və təşkilatları arasında müəyyən işlər görülürdü. Arxiv materialları arasında bu barədə bir sıra materiallar saxlanılır.\n19 sentyabr 1919-cu ildə Hərbi nazir tam artilleriya general-leytenantı Səməd bəy Mehmandarov "məxfi saxlanılmalıdır" qrifi ilə Gürcüstandan silah və hərbi ləvazimat gətirilməsi ilə bağlı 421 saylı əmr vermişdir. Əmrdə deyilir: "Baş Artilleriya İdarəsinin rəisi general-mayor Tlexas mənim tərəfimdən komissiyanın rəhbəri kimi Gürcüstan Resrublikasından bizim üçün böyük əhəmiyyət kəsb edən müxtəlif silah və digər hərbi ləvazimatlar gətirmək məqsədilə Tiflisə ezam olunmuşdu. Bir sıra maneələrə baxmayaraq, qısa vaxt ərzində sərfəli qiymətə bir neçə növ qiymətli ləvazimat alınaraq Gəncəyə və Bakıya gətirilmişdir. Əşyaların böyük qismi təzədir, köhnələr isə işlək vəziyyətdədir. Mənim tərəfimdən tarşırılmış işin öhdəsindən vicdanla gəldiyinə görə general-mayor Tlexasa səmimi təşəkkürümü bildirirəm. Ləvazimatların baxışında, qəbulunda, alınmış əşyaların yola salınmasında komissiyanın digər üzvlərinə də təşəkkür edirəm".\nDeməli, artıq əməli işlər başlanılmışdı. Bu tirli məlumatların sayını çoxaltmaq da olar.\nRespublikanın müdafiəsi barədə Səməd bəy Mehmandarov Nazirlər Şurasının və Dövlət Müdafiə Komitəsinin sədri Nəsib bəy Usubbəyova 26 iyun 1919-cu ildə 3152 saylı raport yazmışdır. Raportu ixtisarla dərc edirik: ... Gürcüstanla hərbi müqavilədən sonra bizim ordunun döyüş hazırlığının yüksəldilməsi üçün aşağıdakı tədbirlər görülmüşdür.\n1. Hərbi konvensiyanın şərtlərinə əsasən Tiflis şəhərindən hərbi əmlakın alınması üçün general-mayor Tlexasın sədrliyi ilə komissiya yaradılmışdır.\n2. Bakının dənizdən və qurudan qorunması layihəsinin hazırlanması, möhkəmləndirilməsi üçün Xaçmaz-Bakı-Ələt rayonuna Baş Qərargahın zabitlərindən ibarət hərbi mühəndislər və artilleriyaçılar göndərilmişdir. Bu məqsədlə gürcülər Baş Qərargahın zabitini (rolkovnik Hatsvalov) və hərbi mühəndisi (rolkovnik Takaişvili) 4 istehkamçı zabitlə birlikdə bizə vermişlər. Artilleriyaçılar (Azərbaycan artilleriya briqadasının komandiri şahzadə Məmməd Qacar və kapitan Kuquşev) bizimkilərdir.\n3. Tiflisə aviasiya kurslarına 6 zabit, 4 radioteleqrafçı, 10 əskər ezam edilir. Bu kurslar 1 iyuldan başlanır. Bu sahədə bizim mütəxəssislərimiz yoxdur.\n4. Piyada qoşunlarında təminat işləri üzrə rəis, batalyon, batareya, rota komandirləri və kiçik zabitlər vəzifəsi tutmaq istəyən gürcü zabitləri dəvət edilmişlər.\nOnların qarşısında şərt qoyulmuşdur: kadr zabitləri olmalı, Gürcüstan Hərbi nazirliyinin attestasiyasından əla keçməlidir.\nSəməd bəyin Nəsib bəyə raportundan görünür ki, hökumət Hərbi nazirdən bağlanmış məlum müqavilədən sonra görülmüş tədbirlər barədə hesabat tələb edir. Hesabatdan məlum olur ki, Hərbi nazirlikdə Gürcüstandan hərbi əşya və əmlakın alınması barədə komissiya yaradılmışdır. S.Mehmandarovun yuxarıda verdiyi əmrdən də aydın olur ki, komissiya general-leytenant Tlexasın rəhbərliyi ilə qarşıya qoyulan vəzifələrin öhdəsindən bacarıqla gəlmişdir. İkincisi, Bakının və şimal sərhədlərimizin möhkəmləndirilməsi və müdafiəsi üçün ölkənin şimal bölgəsinə mühəndis və artilleriyaçılardan ibarət mütəxəssislər göndərilmişdir. Özü də bu mütəxəssislərin içərisində gürcü zabitləri də vardı. Çünki Hərbi nazirin də yazdığı kimi, həmin illər Azərbaycanda hərbi mühəndislik, aviasiya, radioteleqrafçı sahəsində mütəxəssislərimiz yox idi. Xüsusən də müdafiə olunduğumuz bir vaxtda hərbi mühəndislərə ehtiyac vardı. Yeri gəlmişkən, 1919-cu ilin sentyabr ayının 14-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində ilk aviasiya dəstəsi yaratmaq barədə əmr imzalandı. Bu əmrdən bir gün əvvəl nazirin əmri ilə Tiflisdə aviasiya kursları keçmiş Xan Əfşar Teymurçin hərbi təyyarəçi vəzifəsinə qəbul edilmişdi.\nBundan başqa, Azərbaycan Ordusunun piyada qoşunlarında xidmət keçmək istəyən gürcü zabitləri işə dəvət edilmişdilər. Onların qarşısında şərt qoyulmuşdu: Gürcüstan Hərbi nazirliyindən attestasiyadan keçdikdən Azərbaycan Ordusunda həqiqi hərbi xidmətə qəbul oluna bilərlər.\nAzərbaycan Ordusunda xidmət edən gürcü zabiti rotmistr Pxakadze Gürcüstan hökumətinin qərarı ilə podpolkovnik rütbəsinə layiq görülmüşdü və Azərbaycan Hərbi nazirinin müvafiq əmri ilə Pxakadzenin yeni rütbəsi buradakı xidməti zamanı nəzərə alınmışdı.\n9 noyabr 1919-cu ildə Baş Qərargahın general-kvartirmeyster idarəsinin rəisi rolkovnik Vasili Dmitriyeviç Karqaleteli tərəfindən hazırlanmış "Azərbaycan Resrublikası Hərbi nazirliyinin idarə, müəssisə və qoşunlarının dislokasiya yer"i adlı siyahısından görünür ki, Azərbaycan Ordusunda xeyli gürcü zabitləri xidmət etmişdir: Baş Qərargahın general-kvartirmeyster idarəsinin və hərbi xəbərlər şöbəsinin rəisi polkovnik Vasili Dmitriyeviç Karqaleteli, Xaçmazdakı 2 saylı zirehli qatarın rəisi kapitan Mixail Ustinoviç Kandelaki, Gəncədə hərbi dəmiryolu məktəbinin rəisi polkovnik Koçladze, Bakıda avtomobil hissəsinin rəisi podpolkovnik Odişelidze, Hərbi Baytar idarəsinin baş müşaviri Avtandil Qavriloviç Kvitaşvili, Gəncə şəhərinin komendantı polkovnik Svanadze. Onlardan başqa, Azərbaycan Ordusunda süvari diviziyasının komandiri vəzifəsini icra etmiş, qərargah rəisi general-mayor Zaxar Vasilyeviç Amaşukeli, general-mayor knyaz Abel Qavriloviç Makeyev, əvvəl 4-cü Quba piyada alayının komandiri, sonra Gəncə hərbi məktəbinin rəisi vəzifəsində işləmiş polkovnik Konstantin Davidoviç Çxeidze və xüsusi tarşırıqlar generalı general-mayor Aleksandr Vasilyeviç Pursalidze, Zaqatala polkunun 1-ci seçmə batalyonunun komandiri kapitan Z.Vaçnadze və s. xidmət edirdilər. Sənədlərdən də görünür ki, yuxarıda adı çəkilən zabitlərin böyük hissəsi öz xidməti vəzifələrini ləyaqətlə yerinə yetirmişlər. Xüsusən də general-mayorlardan Amaşukeli, Makeyev, polkovniklər Karqaleteli, Çxeidze Azərbaycan Ordusunun formalaşmasında yaxından iştirak etmişlər. Bunu S.Mehmandarovun müxtəlif vxtlarda verdiyi əmrləri də sübut edir. Gürcü generalı Amaşukeli 1919-cu ilin əvvəllərindən Azərbaycan Ordusunda çalışırdı. Sonra öz xahişi ilə ordu sıralarından tərxis olunmaq barədə Hərbi nazirə müraciət etmişdi. Bu haqda Səməd bəy verdiyi əmrdə Amaşukeli-ni sədaqətli, işgüzar, məsuliyyətli bir zabit kimi qiymətləndirirdi. Və bu cür zabitlərin ordunu tərk etməsindən təəssüfləndiyi bildirirdi. Onu da qeyd etmək lazımdır ki, bolşevik işğalı ərəfəsində Azərbaycan hökumətinin ordu ilə bağlı son qərarlarından biri də iki gürcü zabitinə - rolkovnik Karqaleteli və rolkovnik Çxeidzeyə general-mayor rütbəsi verilməsi ilə bağlı idi.\nYaranmış vəziyyət şimal sərhədlərimizin etibarlı qorunmasını tələb edirdi. Gürcüstan Ordusunun Baş Qərargah zabiti Hatsvalov, mühəndis-texniki bölməsinin rəisi polkovnik Takayşvili və 4 istehkamçı zabitin Bakı və Abşeron yarımadasında, Azərbaycanın şimal sərhədlərində görülən müdafiə tədbirlərinin yoxlanılmasında və təkliflər verilməsində iştirakı da bununla bağlı idi. Gürcü zabitlər Azərbaycan Hərbi nazirliyinin əməkdaşlarının daxil olduğu komissiyanın tərkibində faydalı və məqsədyönlü tədbirlər görmüşdülər. Müdafiə obyektləri və mövqelər yoxlanılarkən çoxlu nöq-sanlar üzə çıxarılmış və bunların aradan qaldırılması üçün məsləhətlər verilmişdi. Komissiyanın üzvü polkovnik Takayşvili Bakı şəhərinin müdafiə planını, görüləcək işlərin təşkilini və bütövlükdə smetasını hazırlamışdı.\n27 avqust 1919-cu ildə Azərbaycanın şimal sərhədlərinin möhkəmləndirilməsi ilə əlaqədar ştabs kapitan Sereteli Karqaleteliyə Xaçmaz stansiyasından məxfi məruzə göndərmişdir. Avqust 1919-cu ildə hərbi mühəndis general-mayor Takaişvili Bakının müdafiəsi barədə Karqaleteliyə məlumat geniş məlumat hazırlamşdı.\n1 noyabr 1919-cu ildə məxfi qrifi ilə Bakı Möhkəmləndirilmiş rayonunun mövqe batareyaları rəisi podpolkovnik knyaz Mikeladze mövqelərə torların gətirilməsi üün 73 saylı parortla Tlexasa müraciət etmişdir.\n14 noyabr 1919-cu ildə məxfi qrifi ilə yenə də Mikeladze mövqe batareyaları arasında telefon rabitəsi sisteminin təşkili barədə 133 saylı raport hazırlamışdı.\n15 noyabr 1919-cu ildə Takaişvili Bakının dənizdən müdafiəsi ilə inspeksiya işlərinin gedişi barədə Mehmandarova məruzə etmişdir. Onu da demək lazımdır ki gürcü millətindən olanları Azərbaycan xüsusi xidmət orqanlarına da işə götürürdülər. Əksinqilabla Mübarizə Təşkilatında 5 (onlardan 3-ü rəhbər vəzifələrdə təmsil olunmuşdular), İnformasiya şöbəsində 3 (1-i rəhbər vəzifə tuturdu), Parlamentin Mühafizə dəstəsində 1 nəfər xidmət göstərirdi. Mühafizə Dəstəsində xidmət edən podporuçik Dauşvilinin hətta Qarabağda ermənilərlə döyüşdə qəhrəmancasına döyüşərək ya-ralandığı barədə arxiv materialları saxlanılır.\nGürcüstan Hərbi nazirliyi, onun Baş Qərargahı ilə sıx əlaqə olduğu kimi, xüsusi xidmət orqanları arasında da müəyyən münasibətlər mövcud idi. Bu qənaətimizi arxiv sənədləri də sübut edir.\nHərbi nazir general-leytenant Səməd bəy Mehmandarov və Baş Qərargah rəisi general-leytenant Məmməd bəy Sulkeviç 11 avqust 1919-cu ildə Xarici işlər nazirinə yazdıqları 3496 saylı məktubda göstərirdi ki, ... Ermənistan qoşunları barədə məlumat toplanılması Tiflisdəki hərbi attaşeyə tarşırılmış-dır. Ona Gürcüstanın Baş Qərargahı ilə birlikdə gizli kəşfiyyat təşkil etmək tarşırılmışdır.\nMəlumat üçün deyim ki, həmin illər Tiflisdə hərbi attaşe vəzifəsini podpolkovnik Məmməd bəy Əliyev icra edirdi. O, hərbi attaşe vəzifəsi ilə yanaşı kəşfiyyat işlərini də yerinə yetirirdi. Hərbi nazirliyin məktubundan da görünür ki, attaşe-kəşfiyyatçı Məmməd bəy Əliyev gürcü həmkarları ilə, Gürcüstan Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargahının kəşfiyyat xidməti ilə Ermənistanda vəziyyəti barədə gizli kəşfiyyat işləri aparırdı. Sənədlərdən də göründüyü kimi, Azərbaycan tərəfi gürcü həmkarlarları ilə yalnız hərbi sahədə deyil, xüsusi xidmət sahəsində də hər iki tərəfin maraqlarını nəzərə almaqla faydalı əməkdaşlıq edirdilər.\nSənədlərdən o da məlum olur ki, Gürcüstanın xüsusi xidmət orqanlarında da azərbaycanlılar işləyirdilər. Qonşu respublikanın Əks-kəşfiyyat idarəsində kapitan Yusif bəy Əhmədbəyov adında azərbaycanlı çalışırdı. Bu barədə Tiflisdəki Azərbaycan diplomatik nümayəndəliyinin müavini Vəki-lovun 1919-cu ilin avqust ayında Xarici işlər naziri Məmməd Yusif Cəfərovla bir-birilərinə ünvanladıqları şirrəteleqramlarda öz əksini geniş tapmışdır.\n1919-cu ilin sonlarından zəifləməyə başlayan Denikin təhlükəsi 1920-ci illərin əvvəllərində sona çatdı. Denikinin tutduğu ərazilərdə qalxan üsyanlar ona daxildən zərbələr vurmağa başladı. Bolşeviklərin sürətlə irəliləyişi onu Şimali Qafqaz bölgəsini tərk etmək məcburiyyətində qoydu. Bir məsələni də qeyd etmək vacibdir ki, Denikin təhlükəsinin sovuşması Azərbaycanı heç də bəlalardan qurtarmırdı. Əksinə, Denikinin Şimali Qafqazı tərk etməsi Azərbaycanı daha dəhşətli faciələrlə üzləş-dirəcəkdi. T.Svyatoçovski yazırdı ki, Denikinin məğlubiyyəti Zaqafqaziya Respublikalarında sevinc doğurmadı, çünki onlar qələbədən ruhlanmış bolşeviklərin simasında daha güclü düşmən qazandılar. Bolşeviklərin niyyəti özünü 1920-ci ilin 2 yanvarında göstərdi. Sovet Rusiyasının xarici işlər naziri G.Çiçerin azərbaycanlı həmkarına ağqvardiyaçıların tamamilə darmadağın edilməsi məqsədilə Azərbaycanı hərbi müqavilə imzalamaq üçün dərhal danışıqlara başlamağı təklif edirdi. Eyni məz-munlu nota Gürcüstan Resrublikasına da təqdim olunmuşdu. Bu təklif eyni zamanda, Azərbaycanı dünya ictimayyətinin, ələlxüs da müttəfiq ölkələrin qarşısında gözdən salmaq və Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin şimal sərhədlərinə cəlb edilməsilə cənub-qərb sərhədlərinin mühafizəsini zəiflətmək məqsədi güdürdü.\nYanvarın 6-da DMK-nın təcili iclasında Rusiyanın müraciəti müzakirə olundu. AXC-nin Xarici işlər naziri F.Xoyski Sovet Rusiyasının Azərbaycan və Gürcüstana hərbi saziş bağlamaq təklifi ilə əlaqədar danışıqlara başlamaq təklifi barədə çıxış etdi. DMK uzun müzakirələrdən sonra qərar qəbul etdi:\n1. Xarici işlər nazirinə tarşırılsın, Sovet Rusiyasının təklifi barədə Gürcüstanla məsləhətləşdikdən sonra Sovet Rusiyasına cavab versin ki, Azərbaycan Resrublikası azad və müstəqil dövlət kimi Sovet Rusiyası ilə qarşılıqlı münasibətlər yaratmaq üçün danışıqlara girməyə hazırdır.\n2. Antanta ölkələrinə münasibətlərlə bağlı Böyük Britaniyanın son günlərin siyasi şəraitinə münasibətini aydınlaşdırmalı və İngiltərənin nüfuzundan respublikanın mənafeyinə istifadə edilsin\n3. Dağıstana münasibət məsələsində isə Dağıstanda ictimai fikri Azərbaycanın maraqlarına yönəltmək və Dağıstanda bizim fəaliyyətimizə rəhbərlik etmək üçün siyasi cəhətdən hazırlanmış şəxslər və Dağıstanın azadlığını qorumaq üçün hərbi qüvvə göndərmək.\nZaqafqaziya Respublikalarında yaranmış vəziyyətlə əlaqədar olaraq müttəfiq ölkələrinin təşəbbüsü ilə Tiflisdə bölgə dövlətlərinin Xarici işlər nazirlərinin konfransı keçirildi. Konfransı keçirməkdə əsas məqsəd bolşevik Rusiyasına qarşı mübarizə məsələsi idi. Azərbaycan hökuməti Böyük Britaniyanın ali komissarından Rusiyaya qarşı mübarizədə yardım göstərilməsi barədə müraciət etmişdi. Yanvarın 4-də AXC-nin Tiflisdəki dirlomatik nümayəndəsinin müavini Vəkilov Qeqoçkori ilə söhbət haqqında Bakıya şifrəli teleqram göndərmişdi. Teleqramda ətrafda baş verən proseslər, Dağlı Respublikasında vəziyyət, birgə döyüş əməliyyətlarının yaradılması və s. barədə danışılırdı. Onu da deyim ki, birgə döyüş əməliyyatları dedikdə Gürcüstanın Vladiqafqazı, Dağıstanı isə Azərbaycanın tutması nəzərdə tutulurdu. Azərbaycan hökuməti xalqın və müttəfiqlərin dəstəyini hiss etdikdən sonra Dərbəndi tutmaq üçün xüsusi olaraq hazırlıq tədbirləri görməyə başladılar. Ümumiyyətlə, DMK-nın Sovet Rusiyasının müraciəti ilə əlaqədar qəbul etdiyi qərarın 3-cü bəndi Britaniyanın Ali Komissarına bildiriləndə, Uordrop Dağıstana hucumun qəti olaraq yolverilməz ol-duğunu bildirmişdi. Uordropun fikrincə, bu, Sovet Rusiyası qoşunları ilə növbəti toqquşma üçün bəhanə ola bilərdi. Beləliklə, Denikin təhlükəsi sovuşdu, Antanta ölkələri Ali Şurası 1920-ci ilin yanvarın 11-də Azərbaycan və Gürcüstanı de-fakto tanıdı. Bu münasibətlə Azərbaycan Parlamenti təntənəli iclas keçirdi, Bakıda hərbi parad keçirildi. Yanvarın 14-də isə Xarici işlər naziri Fətəli xan Xoyski Çiçerinə cavab notası göndərmişdir: "... Xalqların öz müqəddaratını təyin etməsi əsasında yaranan Azərbaycan Respublikası dönmədən o nöqteyi-nəzəri müdafiə edir ki, hər bir xalq öz tale və həyatını istədiyi kimi müəyyən etmək hüququna malikdir... Bu sarsılmaz prinsipdən çıxış edən Azərbaycan hökuməti rus xalqının öz daxili həyat quruluşu məsələlərinə müdaxiləni yolverilməz hesab edir. Azərbaycan Respublikasının gələcəkdə bitərəf olmasına baxmayaraq, azadlığının və müstəqilliyinin hər cür xarici qəsdlərdən müdafiə edilməsində tamamilə yekdildi. Buna görə də Azərbaycan hökuməti Denikinlə, onun tərəfindən həmişə Azərbaycan xalqının müstəqilliyinə qəsd edildiyinə görə gərgin mübarizə arapmış və mübarizənin müvəffəqiyyətli olması məqsədilə qonşu gürcü hökuməti ilə Hərbi müdafiə ittifaqı bağladı. Azərbaycan hökumətinin yuxarıda qeyd edilən xarici siyasət xətti digər xalqlarla mehriban münasibətlərin qurulmasını tələb edir, buna görə də Azərbaycan hökuməti hər iki tərəfin suverenlik prinsipi əsasında danışıqlar yolu ilə Azərbaycan və rus xalqları arasında mehriban qonşuluq münasibətləri qurmağa hazırdır.\nŞübhəsiz ki, bu cavab Rusiyanı qane edə bilməzdi. Onlar daha ağır, mürəkkəb şərtlərlə əlavə danışıqlar irəli sürürdülər. Çünki onun məqsədi məlum idi. Martın 17-də Leninin Smilqa və Orconikidzeyə göndərdiyi "məşhur" teleqramında deyilirdi: "Bakını tutmaq bizə olduqca zəruridir. Bütün səyinizi buna verin, həm də bəyanatlarda son dərəcə dirlomatik olmaq və möhkəm yerli sovet hakimiyyəti hazırlandığını tamamilə yəqin etmək zəruridir. Gürcüstan haqqında da eyni ilə hərəkət edin, özü də Gürcüstana daha ehtiyatlı yanaşmağı məsləhət görürəm. Qüvvələr yeridilməsi haqqında Baş komandanla məsləhətləşin".\nMəncə şərhə ehtiyac yoxdur. Bolşeviklər artıq Bakıda və müxtəlif bölgələrdə fəaliyyətə başlamışdılar. Şəhərin bütün hissələrində, obyektlərdə, hətta hərbi hissələrdə yerli bolşeviklər təbliğat aparırdılar. Yerlərdə dəstələr təşkil olunurdu. Fəhlə-kəndlilər Rusiya ilə Azərbaycan arasında hərbi ittifaqın bağlanmasını tələb edirdilər. Sovet Rusiyasının təzyiqi yalnız Bakıda deyil, cəbhə bölgələrində də hiss olunurdu. Qarabağda, xüsusən də Xankəndində, Əskəranda ermənilər hərbi hissələrə hucum etmişdilər. Və bu hucumlar Azərbaycan Ordusu tərəfindən dəf edilmişdi. Müttəfiqlərin Azərbaycana və Gürcüstana ordu göndərməyəcəyi, yalnız silah-sursatla onları təmin edəcəyi barədə qərarının elan edilməsi bolşeviklər üçün geniş imkanlar açdı.\nVəziyyətin getdikcə daha da gərginləşdiyini görən Azərbaycan və Gürcüstanın hökuməti, hərbi xadimləri, ekspertləri birgə müdafiə məsələlərinin gücləndirilməsi üçün bir sıra tədbirlər görmək məcburiyyətində qaldılar. Hələ 1919-cu ilin iyun ayında bağlanmış hərbi müqavilənin işığında daha bir, özü də tamamilə məxfi Hərbi İttifaq Şurasının Əsasnaməsini hazırladılar. Bu, olduqca ciddi bir sənəd idi. "Azərbaycan və Gürcüstan Respublikalarının Hərbi İttifaq Şurasının Əsasnaməsi 18 yanvar 1920-ci il. Məxfi.\nI. İttifaqın yaradılması\n1. Azərbaycan və Gürcüstan respublikaları hökumətləri arasında 19 iyun 1919-cu ildə bağlanmış sazişə hərbi-texniki xarakterli əlavənin edilməsi və müttəfiq qoşunların komandanı məsələsi həll edilənədək Hərbi İttifaq Şurası yaradılır.\nII. Şuranın tərkibi\n2. Şuranın tərkibinə hər respublikanın yüksək rütbəli iki nümayəndəsi daxil edilir. Onlardan biri Şuranın sədri seçilir.\nIII. Şuranın kargüzarlığı Şuranın özü tərəfindən Azərbaycan və Gürcüstan zabitləri arasından seçilmiş xüsusi şəxslərə həvalə edilir.\n3. Şuranın vəzifələri.\n4. Şuranın vəzifəsi:\na) Düşmənin mümkün hərbi hərəkətləri öyrənmək;\nb) Mümkün müdafiə planının işlənilməsi;\nv) Hər iki respublika qoşunlarının döyüş hazırlığı vəziyyətininin mütəmadi izlənilməsi;\nq) Hər iki respublika qoşunlarının dislokasiya yerinin işlənilməsi.\nIV. Şuranın hüquqları.\n5. Müdafiənin bütün məsələləri ilə Şura sədri hər iki respublikanın və hərbi nazirliklərin rəhbərlikləri ilə birbaşa əlaqə saxlaya bilər.\n6. Şuraya iclaslarda səvermə hüququ olan ekspertlərin dəvət edilməsi hüuqu verilir.\n7. Şuranın strateji və hərbi-texniki xarakterli qərarları hər iki respublika hökumətlərinin maraqlarına cavab verməlidir. Bu qərarların həyata keçirilməsi maliyyə və texniki imkanlardan asılıdır.\n8. Mümkün məsələlərin həlli üçün Hərbi İttifaq Şurasının tərkibində maraqlı tərəflərin iştirakı ilə xüsusi müşavirələr təyin olunur.\n9. Müşavirələrdə Hərbi İttifaq Şurası ilə nazirlərin biri arasında fikir ayrılığı yaransa, axırıncı qərarın qəbul edilməsi üçün Gürcüstan Nazirlər Şurasının sədrinə və ya Azərbaycan Dövlət Müdafiə Komitəsinin sədrinə məruzə edilir.\n10. Hərbi İttifaq Şurasının üzvləri öz ölkələrinin hərbi-siyasi müşavilərində mütləq iştirak etməlidirlər.\n11. Hərbi İttifaq Şurasının üzvləri Hərbi-siyasi və strateji məsələlərə aid hər iki respublika nümayəndələrinin müşavirəsinə mütləq dəvət olunmalıdırlar.\nQeyd: Əgər hər hansı respublikanın üzvləri (Hərbi İttifaq Şurasının) hər hansı səbəbdənsə bu müşavirələrdə iştirak edə bilməyibsə, müşavirənin nəticələri barədə müvafiq respublikanın hərbi naziri məlumatlandırılır.\nƏsasnamədən də görünür ki, hər iki ölkənin hərbi xadimləri düşmənin hərəkətlərini daim izləyəcək, birgə müdafiə tədbirləri görəcək. Bunun üçün xüsusi plan hazırlayacaqlar. Hər iki ölkənin qoşunlarının döyüş hazırlığının vəziyyəti öyrəniləcəkdir. Hərbi İttifaq Şurasının sədri hər iki ölkənin rəhbərləri ilə birbaşa əlaqə saxlamaq imkanı əldə edirdi. Gürcüstana Denikin Ordusunun hucum edəcəyi təqdirdə Azərbaycan qoşunlarının oraya atılması barədə məxfi planı da Azərbaycan Hərbi nazirliyinin Baş Qərargahı general-kvartirmeyster idarəsinin rəisi V.Karqaleteli və Gürcüstan Hərbi nazirliyi Baş Qərargahının yüksək çinli zabiti, polkovnik Hatsvalovun hazırladıqları birgə hərbi tədbirlərin tərkib hissəsi idi.\n"Gürcüstan ərazisinə könüllülər ordusunun hucum edəcəyi təqdirdə Azərbaycan Ordusunun Baş Qərargahı Baş İdarəsinin qoşunların oraya atılması barədə məxfi (1920-ci ildən gec olmayaraq) planı.\n1.Azərbaycan qoşunları müharibə dövrünün ştatlarına uyğun şəkildə, mobil qaydada saxlanılır. Hazırda qoşun hissələrinin ştatlara uyğunlaşdırılması üçün sərəncam verilmişdir. 1920-ci ilin yanvar ayı ərzində bu sərəncam yerinə yetiriləcəkdir. Beləliklə, səfərbərlik üçün artıq vaxt itgisi olmayacaqdır.\n2. Gürcüstan ərazisinə atılması nəzərdə tutulmuşdur:\n1-ci piyada diviziyası: Xankəndindən - 1-ci Cavanşir polku, Zaqataladan - 2-ci Zaqatala polku, Gəncədən - 3-cü Gəncə polku, 1-ci artilleriya briqadası – Xankəndindən 1 batareya, Gəncədən - 2-ci batareya (müvəqqəti olaraq Xaçmazdan), Gəncədən - 3-cü batareya, Xankəndindən 4-cü batareya, Gəncədən diviziyanın qərargahını.\nSüvari diviziyası: Xankəndindən - 1-ci Qarabağ polku,\nGəncədən 3-cü Şəki polku (müvəqqəti olaraq Qusardan),\nGəncədən - süvari-dağ batareyası (müvəqqəti olaraq Qusardan).\n3. Yuxarıda sadalanan hərbi hissələrin hərəkəti qatarların dəmiryolu stansiyasına gəlməsindən, lazımı qaydada yüklənməsindən asılıdır. Qoşunların hərəkəti müharibənin elan edildiyi vaxtdan başlanır.\n4. Sadalanan hissələrdən: 2-ci Zaqatala piyada polku (3 batalyon, 16 pulemyot) piyada şəkildə Snoris-Skali stansiyasına, ya da birbaşa Katexi, və Bostan kəndlərindən keçməklə, ya da Balakən, Laqodexi (80 verst) yolu ilə göndəriləcəklər.\nSnoris-Skalidən isə dəmiryolu vasitəsi ilə gürcü komandanlığının sərəncamına yola salınacaqdır. Polk 2-3 gündən sonra (60-80 verst) müharibə elan edilənədək Gürcüstan ərazisində, stansiyada olacaqdır.\n5. Yuxarıda qeyd olunan hissələr Gürcüstan ərazisinə atılacaqlar:\na) Gəncədən - 3-cü Gəncə batalyonu (3 batalyon, 16 pulemyot) - Gəncə stansiyası; 2 və 3-cü batareyalar (8 yüngül top); 1-ci piyada diviziyasının qərargahı - Gəncə stansiyası, 3-cü Şəki süvari polku (400 nəfər, 8 pulemyot) müvəqqəti olaraq Qusardan, Süvari-dağ batareyası (4 top) müvəqqəti olaraq Qusardan. Ümumi: 3 batalyon, 24 pulemyot, 12 top və 400 süvari.\nb) Xankəndindən - 1-ci Cavanşir polku (3 batalyon, 16 pulemyot); Yevlax stansiyası: 1 batareya (4 yüngül top); 4 və 5 batareyalar (8 dağ topları); 2-ci süvari Qarabağ polku (400 nəfər, 8 pulemyot). Ümumi: 3 batalyon, 24 pulemyot, 12 top 400 nəfər.\n6. Dəmiryolunun imkanları belədir ki, hər iki stansiyada eyni vaxtda heyəti yola salmaq mümkün deyildir. Buna görə də Xankəndindən Yevlağa (120 verstə yaxın) hissələr piyada 4 günə gəlməlidirlər. Ona görə də əvvəlcə Gəncədə yüklənməli, sonra isə Xankəndindən Yevlağa gəlmiş hissələrin yüklənməsi başlanmalıdır.\n7. Sərnişin vaqonlarının lazımı ləvazimatlarla tam təmin edilməməsinə görə, hər vaqona 25 nəfər hesablamaq lazımdır. Buna görə də hər bir piyada polkuna 4 eşalon ayırmalı, süvari polkuna 3 eşalon və hər bir batareyaya 1 eşalon (hər eşalona 40-50 vaqon hesablanır).\n8. Belə hesaba görə, Gəncədən gələn hissələri götürmək üçün (3 batalyon, 24 pulemyot, 12 top və 400 nəfər və diviziyanın qərargahı, bundan başqa, 1 piyada polku, 3 batareya və 1 süvari polku) 4 üstəgəl 3, üstəgəl 3 = 10 eşalon. Yevlaxdan (Xankəndi) hissələrin gətirilməsi üçün (1 piyada polku, 3 batareya və 1 süvari polku) isə 4 üstəgəl 3, üstəgəl 3 = 10 eşalon.\nDiviziyanın qərargahı və kiçik komandalar üçün 1 ədəd eşalon da əlavə edilsə, 21 eşalon lazımdır.\n9. Bütünlükdə hərəkət edəcək heyət üçün:\n1 piyada polku üçün: dərəcəli vaqonlar - 3, sərnişin - 100, atlar üçün - 20, yük üçün - 50, üstüörtülü - 7, ümumi: - 180;\n2 piyada polku üçün: dərəcəli vaqonlar - 6, sərnişin - 200, atlar üçün - 40, yük üçün - 100, üstüörtülü - 14, ümumi: - 360;\n1 süvari polku üçün: dərəcəli vaqonlar - 2, sərnişin - 23, atlar üçün - 85, yük üçün - 20, üstüörtülü - 4, ümumi: - 134;\n2 süvari polku üçün: dərəcəli vaqonlar - 4, sərnişin - 46, atlar üçün - 170, yük üçün - 40, üstüörtülü - 8, ümumi: - 268;\n1 batareya üçün: dərəcəli vaqonlar - 1, sərnişin - 5, atlar üçün - 20, yük üçün - 15, üstüörtülü - 4, ümumi: - 45;\n6 batareya üçün: dərəcəli vaqonlar - 6, sərnişin - 30, atlar üçün - 120, yük üçün - 90, üstüörtülü - 24, ümumi: - 270;\nEhtiyat eşalonları - 2, sərnişin - 10, atlar üçün - 10, yük üçün - 10, üstüörtülü - 10, ümumi: - 42. Bütövlükdə: 18 dərəcəli, 286 sərnişin, 340 atlar üçün, 240 yük üçün, 56 üstüörtülü vaqon. Ümumi sayı: 940 ədəd vaqon.\n10. Azərbaycan dəmiryolunda bu qədər vaqon vardır. Ancaq vaqonların çəkilib aparılması isə parovozların vəziyyətindən asılıdır. Hazırda kommersiya qrafiki üzrə 6 qatar vardır, onların sayını 10-a çatdırmaq olar.\n11. Saxlanılır: 1-ni qatarı sərnişinləri daşımaq üçün, 1-ni kommersiya yüklərinin daşınması üçün, 2-ni Bakının evakuasiyası üçün, 1-ni Xaçmaza yük aparmaq üçün, Gürcüstana qoşunların daşınması üçün cəmisi 4 qatar qalır.\n12. Gəncədən Tiflisə gedişi 9 saat (hazırki yük-sərnişin qrafiki üzrə) hesablayır, geriyə 9 saat, qatara baxış, briqadaların növbələşməsi 6 saat, bütün gediş-gəliş 24 saata başa gəlir, üstəgəl 4-6 saat boşalmaq və dolmaq üçün, düz 28-30 saat.\nBütün 10 eşalon sutka ərzində Gəncədən Tiflisə yola salınacaqdır, 4-cü sutka heyət Gəncədə dayanmadan Yevlağa gedəcəkdir. Həmin vaxt Xankəndindən hissələr oraya gələcəklər.\n13. Yevlaxdan Tiflisə 14 saata (21 saylı yük-sərnişin qatarı) yaxın hesablayır, geriyə 14 saat, qatara baxış, briqadaların növbələşməsi 6 saat, tam gediş-gəliş 32 saat, üstəgəl 4-6 saat boşalmaq və dolmaq üçün, düz 36-38 saat. Bütün 10 eşalon 4 sutka ərzində gətiriləcəkdir.\n14. Beləliklə, əgər müharibə elan olunan günün səhərisi gedişə başlanılsa, Gürcüstanın ərazisinə atılması nəzərdə tutulan bütün hissələr 8-9 gün ərzində Tiflisin müvafiq rayonlarında yerləşdiriləcəklər.\nBaş Qərargahın general-kvartirmeysteri rolkovnik Karqaleteli, Baş Qərargah rolkovnik Hatsvalov.\nHər an müharibə təhlükəsi yaşayan gənc ölkələrin hərbi xadimlərinin zərgər dəqiqliyi ilə hazırladıqları bu məxfi plan çox şeydən xəbər verir. Düşmən güclü idi, onun qarşısında tək sinə gərmək mümkün deyildi. Ona görə də bu cür hərbi əməkdaşlığa ehtiyac vardı. Hazırlanmış plana əsasən, əgər müharibə başlasaydı, Azərbaycan Silahlı Qüvvələri 8-9 gün ərzində Gürcüstan ərazisinə atılacaq və lazım olan nöqtələrdə mövqe tutacaqdılar.\nArxiv sənədləri arasında xüsusi əhəmiyyət kəsb edən bir sənəd də vardır. 3 səhifədən ibarət olan bu sənəd Gürcüstan Silahlı Qüvvələri Baş Qərargahının Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətindən olan həmkarları ilə işgüzar əməkdaşlığını, xüsusən də mühüm əhəmiyyət kəsb edən informasiya mübadiləsini əyani şəkildə sübuta yetirir. Belə ki, Gürcüstan tərəfi 12 fevral 1920-ci ildə Denikinin könüllülər ordusu və bolşeviklərin hərəkətləri barədə geniş və əhatəli məlumatı Bakıya göndərmişlər.\nDeməli, tərəflər həm də informasiya mübadiləsi aparır, düşmənin hərəkətləri barədə əldə etdikləri məlumatları bir-birinə göndərirdilər. Təbii ki, belə məlumatlar siyasi və hərbi qərarların qəbul edilməsində böyük əhəmiyyət kəsb edirdi. Bu məlumatlar onu göstərir ki, Azərbaycan-Gürcüstan hərbi əməkdaşlığı yüksək səviyyədə davam edirdi. Tərəflər bir-birilərinin problemlərini yaxşı başa düşürdülər. Və ən vacibi də onu dərk edirdilər ki, böyük düşmən qabağında tək dayanmaq mümkün deyildir.\nAncaq müdafiə məqsədilə müqavilə və məxfi planları həyata keçirmək mümkün olmadı. Müttəfiqlərin verdiyi vədlər də yerinə yetirilmədi. Artıq 1920-ci ilin martından etibarən vəziyyət getdikcə dəyişməyə başladı. Sovet Rusiyası Xarici işlər komissarı Çiçerinin timsalında həm Azərbaycana, həm də Gürcüstana dirlomatik təzyiqləri davam etdirirdi. Hələ yanvar ayından üzü bəri Rusiya ilə Azərbaycan arasında dəfələrlə nota mübadiləsi olmuşdu. Rusiya Azərbaycanın müstəqilliyini tanımaq istəmir, minbir bəhanə ilə mətləbdən yayınır, Azərbaycana hücum üçün əlverişli məqam gözləyirdi. Bu məsələdə onlara yerli Azərbaycan kommunistləri də fəal kömək göstərirdilər. AXC Nazirlər Şurasının sədri Nəsib bəy Usubbəyov və Xarici işlər naziri Fətəli xan Xoyskinin qəti addımlarına baxmayaraq, vəziyyət xoşagəlməz məcraya yönəlirdi. Martın sonlarında Nəsib bəy istefaya getməyə məcbur oldu. Hökumət üzvləri arasında təəssüflər olsun ki, birlik əvəzinə dərin böhran yaranmışdı. Real vəziyyətə müxtəlif cür qiymət verilirdi. Bolşevik təhlükəsi sərhədin sınırlarında idi. Bundan böyük narahatçılıq keçirən AXC-nin Xarici işlər naziri Fətəli xan Xoyski Azərbaycan-Dağıstan sərhədində baş vermiş vəziyyətlə bağlı 15 arrel 1920-ci ildə Çiçerinə nota göndərdi: "Dağıstan Denikin qoşunlarından təmizləndikdən sonra Azərbaycan xalqı qardaş dağlı xalq-larının və xalqların milli müqəddəratını təyin etmək kimi böyük prinsipini elan edən rus xalqının yaşadığı Şimaldan qorxmadan dinc şəraitdə yaşamağa ümid bəsləyirdi. Buna baxmayaraq, Sovet Rusiyası silahlı qüvvələrinin Dağıstan hüdudlarında, Azərbaycan sərhədlərinin yaxınlığında yerləşən Dərbənd rayonunda cəmləşdiyi müşahidə edilir. Azərbaycan hökuməti Sovet hökumətinin niyyətləri barədə xəbərdar olunmayıb, xahiş olunur ki, göstərilən rayonlarda qoşunların yerləşdirilməsinin səbəb və məqsədləri barədə təcili məlumat verilsin. Bununla yanaşı, mənim hökumətim rus və Azərbaycan xalqları arasında mehriban qonşuluq münasibətləri yaradılması barədə danışıqlara başlamaq təklifinə indiyədən müsbət cavab almadığından xahiş edir ki, onun təklifinə cavab verilsin və bu təklif qəbul edilərsə, danışıqların vaxtı və yeri müəyyən edilsin".\nXatırladıram ki, bu sənəd Fətəli xan Xoyskinin sonuncu notası oldu. Bolşevik Rusiyası ona da cavab vermədi. Düz on iki gün sonra, 27 aprel 1920-ci ildə saat 10.05-də bolşevik Rusiyası Azərbaycanın dövlət sərhədlərini pozaraq Bakıya tərəf irəliləməyə başladı. Bolşeviklər Azərbaycan hökumətinə hökumətin təhvili üçün iltimatum vermişdilər. Müxtəlif fikir ayrılığı olmasına baxmayaraq, AXC parlamenti 27 arrel 1920-ci ildə axşam saat 23-də hakimiyyətini dinc yolla bolşeviklərə təhvil vermək barədə qərar çıxardılar. Lakin bolşevik Rusiyasının 11-ci Qızıl Ordusunun xüsusi şöbəsi başda Pankratov və ona bu işdə yardımçı olan azərbaycanlı bolşeviklərin bir qismi başda olmaqla öz işində idi. Şəhərdə güllələnlərin, həbs olunanların sayı-hesabı bilinmirdi. Azərbaycan hökumətinin bir çox tanınmış üzvləri də həbs olundu, güllələndi, bir qismi isə Gürcüstana pənah apardılar. Azərbaycan Xalq Cümhuriyətinin Nazirlər Şurasının ilk sədri, Hərbi və Xarici işlər naziri vəzifələrində çalışmış təcrübəli hüquqşünas Fətəli xan Xoyski, Azərbaycan parlamentinin sədr müavini Həsən bəy Ağayev erməni daşnakları terrorunun qurbanı oldular. Ədliyyə naziri vəzifəsini tutmuş Xəlil bəy Xasməmmədovu isə yaraladılar.\nGöründüyü kimi, Azərbaycan-Gürcüstan hərbi əməkdaşlığı da, müttəfiq ölkələr də gənc dövlətlərin istiqlaliyyətini qoruya bilmədilər. Gürcüstanı da həmin tale gözləyirdi. Düz on aydan sonra, yəni 1921-ci ilin fevralında Gürcüstan da bolşevik işğalının qurbanı oldu.


27 dekabr 2020 erməni diversantların qarabağda təxribatlar törətməsi - Sözaltı Sözlük\n1. Bu gün Hadrut istiqamətində Beyləqanın Qəhrəmanlı qəsəbə sakini, 1982-ci il təvəllüd Qənbərov Elmir Rayil oğlu erməni diversantların hücumu nəticəsində şəhid olub. Elmir Qəmbərov 2 gün öncə “Cəbrayılın azad olunmasına görə” və “Füzulinin azad olunmasına görə” medalları ilə təltif edilmişdi.\n27.12.2020 23:33, Dabanyaladan1\n2. Guerilla war olacağı ən başından bəlli idi.\nBugün təkcə hadrutda deyil həm də xocavənd istiqamətində keçidlər edərək silahlı birləşmələrimizin bilinən 3 hərbçisini qətlə yetirib,bir neçəsini də yaralayıblar. Əks həmlə tədbirləri ilə xüsusi təyinatlılar ən qısa zamanda cavab verəcək.\n27.12.2020 23:48, bakirfikir\n3. Müharibə istəməyən insanların belə bu müharibə ilə bağlı təsəlliləri o idi ki, artıq şəhid olmayacaq. Amma bu təsəlli hələlik özünü doğrultmur.\nRusun sülhməramlısı da bundan artıq olası deyildi.\n28.12.2020 01:02, momoko\n4. biz tərəfdən 2 şəhid, 5 yaralı və bir nəfərin əsir düşdüyü, qarşı tərəfdənsə 6 erməni əsgərinin öldürüldüyü, 6-nın isə əsir götürüldüyü xəbəri var. xüsusi təyinatlı dəstələrin hal-hazırda hadrut istiqamətində təmizləmə əməliyyatları apardığı bildirilir. ermənilərin tunellərdən istifadə edərək tuğ kəndi və hadrut qəsəbəsi istiqamətində hücum etdikləri deyilir. bu arada, hələlik bütün məlumatların qeyri-rəsmi mənbələrdən gəldiyini də qeyd etmək lazımdır.\nümumiyyətləysə, bir şey dəqiqdir ki, qarabağ ərazisindəki erməni dəstələri tam olaraq tərki-silah edilməsə, belə hadisələrin olması da qaçınılmaz olacaq. bu şəkildə bölgədə sülhə və yaxud nəsə buna bənzər bir şeyə nail olmaq mümkün deyil. mötəbər rus sülhməramlıları da "biz burdayıq, dalaşmıyın haa" münasibətindənsə, bu məsələlərdə daha aktiv rol alıb əlavə insan itkisinin qarşısını almağa çalışsalar daha sülhpərvər görsənərlər. ən azı əməldə.\nedit: Azərbaycan MN: "Xocavəndin Ağdam kəndi istiqamətində erməni silahlı qüvvələrinin qalıqlarından ibarət 6 nəfərlik dəstə Azərbaycan Ordusunun bölmələrinə hücum edib. Nəticədə 1 əsgər Qənbərov Elmir şəhid olub, əsgər Əliyev Emin isə yaralanıb. Erməni dəstəsinin 6 üzvü məhv edilib".\n28.12.2020 03:13, ignooramus\n5. Artıq rəsmi olaraq təsdiqlənən məlumat. Müdafiə Nazirliyinə görə əsgər Elmir Qənbərov şəhid olub, əsgər Emin Əliyev isə yaralanıb.\n(bax: guerilla warfare)\n28.12.2020 12:40, obsessive-compulsive


Bəli, nəhəng ümmanlar kiçik damlalardan əmələ gəldiyi kimi, azman dövlətlərin maraq dairələrinin kəsişdiyi bir məkanda qərar tutan doğma vətənimiz də ayrı-ayrı bölgələrdən ibarətdir və təbii ki, hər bölgənin düzgün iqtisadi, mədəni inkişafı gələcəyimizin istiqamətverici mayakı, müstəqil dövlətimizin qüdrətli, güclü dövlətlərin arasında öz layiqli yerini tutmasıdır. Bu ehtiyacı dərindən duyan cənab prezidentimizin təkcə bir imzası Rayon İcra Hakimiyyəti başçısı postuna dövlətçiliyimizə sədaqətli, öndə sadaladığımız yüksək mənəvi keyfiyyətlərin daşıyıcısı, ziyalı bir insan – Əməkdar elm xadimi, iqtisad elmləri doktoru cənab Mirdaməd Sadıqovun təyin etməsi bəs edərmiş ki, torpağımızın hər qarışında bir oyanma, düşüncələrdə, mənəviyyatlarda bir inam, saflaşma baş versin. Və bu imza ilə insanlığa müjdə olan bir töhfə bəxş etsin.\nMən qəsdən ayları, illəri qeyd etmədim. Г‡ünki məsul vəzifələr fasiləsiz bir-birini əvəz etsə də, məsuliyyət hissi, ürəyini məşələ çevirib çalışmaq eşqi zərrə qədər də onu tərk etməyib.\nSon bir neçə ildə İsmayıllıda misli görünməmiş quruculuq işləri aparılıb. Bütün sahələrdə – təhsildə, kənd təsərrüfatında, tikintidə, bir sözlə, iqtisadi, mədəni, mənəvi həyatın hər sahəsində coşqun yüksəliş olub. Bu mənada sanki bu fikir öz məntiqi nəticəsini tapıb: insanın vətənpərvər ürəyi nəyə qadir olarmış!\nVə əsl ziyalı, qayğıkeş rəhbər kimi hər kəsi öz dilində danışdırması, zəngin mütaliəsi, elmin ayrı-ayrı sahələrinin, xüsusilə də ədəbiyyat və fəlsəfənin bələdçisi, hər məclisin ruhuna uyğun nitq (onu da deyim ki, həm Azərbaycan, həm də dünya ədəbiyyatı klassiklərinin əsərlərinin təhlili, şeirləri – bunlar isə saysız-hesabsızdır – özünəməxsus şəkildə söyləməsi hər kəsi heyrətləndirə bilər), həyat-cəmiyyət proseslərindən daha dərin və düzgün baş çıxarması, qarşısına çıxan çətinliklərdən qorxmaması, haqqın yolunu tutub ruhdan düşməməsi, vətənə, dövlətə, dövlətçiliyimizə dərin sədaqəti həm Azərbaycan xalqı, həm də bütün bəşəriyyət qarşısındakı fədakarlığıdır.\nPrevious İsmayıllı rayonunda təhsilin inkişafı: uğurlu təhsil siyasəti ilə idarəetmənin harmoniyası\nNext Komissiyalar fəaliyyətdədir


Limitləşdirmə növbəti devalvasiyanın qarşısını ala bilməyəcək\n2021, 29 İyul, Cümə axşamı, Bakı vaxtı 23:48\n«Bizim yol» qəzeti Azərbaycan Mərkəzi Bankı tərəfindən xarici valyutaların satışına limitlərin qoyulmasını şərh edib.\nİqtisadçı-ekspert Zaur Əhmədov qəzetəşərhində bildirdi ki, limitin tətbiq olunmasında əsas məqsəd ajiotajın qarşısını almaqdır: «Çünki vətəndaşlar əllərində olan ən kiçik vəsaiti belə dollara çevirməkdə maraqlıdır. Limit olmasa, süni istifadə halları yarana bilər.Limitləşdirmənin üstünlüyü ondan ibarətdir ki, tələbatdan artıq dollar kütləsinə ehtiyac yaranmasın».\nAmma ekspert onu da qeyd edir ki, limitləşdirmə manatın növbəti devalvasiya təhlükəsinin qarşısını ala bilməyəcək:\n«Azərbaycanda əsas gəlir sahəsinin xammala söykənən olması əsas problemlərdən biridir. Yəni, əsas gəlirlərimiz neftdən daxil olur və bu məhsulun dünya bazarında ucuzlaşması nəticəsində gəlirlərimiz azalırsa, manata olan təzyiqlərin qarşısını birbaşa ala bilmərik. Müəyyən metodlarla yalnız yubada bilərik. Neftin qiymətinin ucuzlaşması uzun müddət davam edərsə, iqtisadiyyatımızın elə bir rezervləri yoxdur ki, itkiləri sığortalaya bilsin. Ölkənin gəlirlərinin 80 faizdən çoxu neft və neft sektorundan daxil olur. Onun qiymətinin sürətlə düşməsi nəticəsində yarana biləcək fəsadlara qarşı vətəndaşlar özləri tədbir görməlidir».\nHAKİMİYYƏT DİLEMMA QARŞISINDADIR\n«Parlament seçkiləri yaxınlaşdıqca hakimiyyət daxilində gərginlik daha da artır. İqtidar daxilində namizədlərin siyahısının hazırlanması ilə bağlı ciddi fikir ayrılıqları var. İqtidardakı Paşayevlər və Naxçıvan qruplaşması hələ ki, siyahı ilə bağlı ortaq məxrəcə gələ bilməyiblər».\n«Azadlıq» qəzeti belə yazır.\nQəzet iddia edir ki, hakimiyyət daha bir dilemma qarşısındadır:\n«Bu, Gülən şəbəkəsinə bağlılığı olduğu bildirilən deputatlarla bağlıdır. İqtidar arxalarında böyük güc dayandığı bu şəxsləri parlamentə buraxıb-buraxmamaq barədə konkret qərara gələ bilmir. Türkiyə Azərbaycandakı Gülən şəbəkəsini zərərsizləşdirməyi tələb edir. Ankara birmənalı hesab edir ki, Türkiyədə keçirilən son parlament seçkilərində AKP-nin Azərbaycanda böyük fərqlə uduzması Gülən şəbəkəsinin ölkəmizdə ciddi dayaqlarının olması ilə bağlıdır».\n«MÜXALİFƏTİN REALLIĞA UYĞUN GƏLMƏYƏN SÖZ VƏ VƏDLƏRİ...»\n«İndiyə qədər…hətta öz partiyaları daxilində həmrəyliyə və birliyə nail ola bilməyən müxalifət partiyalarının gələcək üçün heç bir reallığa uyğun gəlməyən söz və vədlərinə xalqın haqlı olaraq inamının itməsi siyasi arenada YAP-ın ciddi rəqiblərinin olmamasının bariz göstəricisidir».\nBunu yap.org.az-a müsahibəsində Milli Məclisin komitə sədri, YAP Səbail rayon təşkilatının sədri Şəmsəddin Hacıyev deyib.\nYAP Səbail rayon təşkilatının seçki hazırlıqlarından danışan deputat deyib ki:\n«Seçki dairəsi və məntəqələr üzrə komissiya üzvlərinin və müşahidəçilərin müəyyənləşdirilməsi və müvafiq treninqlərin keçirilməsi, seçici imzalarının toplanması, qadınların və gənclərin seçki kampaniyasına fəal cəlb olunması, seçkini poza biləcək təbliğat kampaniyalarına qarşı əks təbliğat işlərinin gücləndirilməsi, sosial şəbəkələrin imkanlarından geniş istifadə olunması və s. istiqamətlərdə tədbirlərin görülməsinə xüsusi əhəmiyyət veriləcək. Əsas vəzifə seçkilərin şəffaf, obyektiv və demokratik əsaslarla keçirilməsi üçün lazım olan bütün şəraitin yaradılmasından ibarət olacaqdır. Əminik ki, YAP Səbail rayon təşkilatı seçki kampaniyası zamanı mütəşəkkil və effektiv fəaliyyət göstərəcək və seçkilərdə qələbənin təmin edilməsi işinə öz töhfəsini verəcək».


Tbilisidə Gürcüstan Milli Muzeyinin baş kuratoru, professor, tarixçi alim Eldar Nadiradzenin "İrəvan xanlığı: tarixi və mədəni profil" adlı kitabının təqdimat mərasimi keçirilib.\nAPA-nın yerli bürosunun xəbərinə görə, Gürcüstan Milli Muzeyində keçirilən mərasimdə Gürcüstan Milli Elmlər Akademiyasının professor və akademikləri də daxil olmaqla, 100-ə yaxın elm xadimi iştirak edib.\nEldar Nadiradze bildirib ki, Azərbaycan, ingilis və rus dillərində nəşr olunan kitabda İrəvan xanlığının tarixi, hökmdarları, İrəvan qalası uğrunda gedən döyüşlər, xanlığın Azərbaycan tarixindəki rolu barədə ətraflı məlumat əks olunub.\nKitabda İrəvan xanlığının tarixindən bəhs edən fotoşəkillər və rəsmlər də yer alıb. Habelə Gürcüstan Milli Muzeyində saxlanılan nadir eksponatların fotoşəkilləri də kitaba daxil edilib.


“Azərbaycandan namərdlik gözləməyin” - Media Forum\n“Azərbaycandan namərdlik gözləməyin”\n2012-10-02 - 17:55:00\nPrezident Administrasiyasının ictimai-siyasi məsələlər şöbəsinin müdiri Əli Həsənovun “Media forum” saytına müsahibəsi\nAncaq biz İrana qarşı yönələn planlarda iştirakımızı inkar edirik. Azərbaycan heç bir anti-İran cəbhəsində təmsil olunmur. Bu, keçmişdə də olmayıb, indi də belədir və gələcəkdə də olmayacaq. Biz İranla qonşu dövlətik, bu ölkənin xarici əlaqələri də, Azərbaycanın xarici siyasəti də müstəqildir. İranın kiminlə dost, kiminlə düşmən olması bu dövlətin öz işidir. Azərbaycanın kiminlə müttəfiq, dost, tərəfdaş olması da bizim işimizdir. İlk dəfə deyil ki, Azərbaycan-İran münasibətlərinə dair həqiqətə uyğun olmayan məlumatlar yayılır. Bir müddət əvvəl “Foreign Policy”, “Vaşinqton post” bunu etmişdi, indi isə “Röyter” belə bir məlumat yayır. Bu məlumatları birmənalı şəkildə təkzib edirik.\n“Röyter”in son yazısında istinad etdiyi istefada olan hansısa rus, azərbaycanlı hərbçilərinin hamısı uydurmadır, belə bir mənbə yoxdur. Hətta belə bir mənbə varsa da, hansısa keçmiş hərbçi onlara belə sözlər deyibsə də, bunların heç bir əsası yoxdur. “Röyter” yazını hazırlayarkən Azərbaycanın rəsmi qurumlarına müraciət etməyib, rəsmi mövqe ilə maraqlanmayıb. Müraciət etsəydilər, belə bir yazı mütləq gündəmdən çıxmalıydı, dərc olunmamalıydı. Rəsmi qurumlardan mövqe öyrənilməməsi planlı şəkildə edilib və məqsəd yazının dərc edilməsi olub. - Beynəlxalq mətbuatda belə informasiyalar yayılanda İranın buna münasibəti necə olur? Bu məlumatlar İranın narahatlığına səbəb olurmu? Tehran Bakı ilə hansısa dəqiqləşdirmə aparırmı?\n- İranın dövlət qurumları müvafiq olaraq bunlarla maraqlanır, qonşusunun bu məsələlərə münasibətini öyrənir. Biz də ən yüksək səviyyədə məsələyə aydınlıq gətiririk, arayış veririk və İrana birmənalı şəkildə bildiririk ki, Azərbaycandan namərdlik gözləməyin. Onlara deyirik ki, biz sizə qarşı olan hücumlarda platsdarm olmayacağıq, bunu gözləməyin. Prezident İlham Əliyev, dövlət başçısının sözçüləri, yüksək vəzifəli dövlət rəsmiləri bunu dəfələrlə bəyan edib. - İsrail nümayəndələrinin Azərbaycana səfərlərində, iki ölkə rəsmilərinin görüşlərində İran məsələsi də müzakirə olunurmu? İsrail rəsmi Bakıya hərbi bazalardan istifadə etmək təklifi veribmi?\nİranla bağlı məsələnin necə yekunlaşmasına gəlincə, buna dair proqnoz vermirik və verməyəcəyik. İran böyük dövlətdir və dünya ilə münasibətlərini özü qurur. Yaxşıdır, pisdir, bunu İran özü, İran xalqı müəyyən edir. İmdad ƏLİZADƏ


Qərbin Suriya planını kim pozdu? – “Kürdüstan” təhlili… – Reportyor\nQərbin Suriya planını kim pozdu? – “Kürdüstan” təhlili…\nBaşda ABŞ olmaqla, bütün Qərbdə PKK/PYD və ya YPG terror təşkilatının adı çəkilmədən “kürdlər” ifadəsiylə işlədilməsinin təsadüf olduğunu söyləmək, əlbəttə, ağılsızlıqdır.\nDünənədək işlədilən “PKK terror təşkilatıdır, amma PYD, yaxud YPG fərqlidir” kimi ifadələr də artıq ortadan qalxıb. Nə üçün? Səbəbi aydındır: Türkiyə “Sülh çeşməsi” əməliyyatı sayəsində meydana girib oyun planını pozunca, nə etmək istədikləri açığa çıxdı.\n"Qarabağ" sabah gedir - Komandada son durum\nCahangir Hacıyevə qarşı 1.7 milyonluq iddia\nHafiz Hacıyev: "Qələt edir, başların daşa döyürlər”


Bugün 2020-06-02 17:37\nQarabağlar Türbə Kompleksində bərpa işləri aparılır\nNaxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Sədri “Qarabağlar Türbə Kompleksinin bərpası və tədqiq olunması haqqında” 2016-cı il iyulun 4-də Sərəncam imzalayıb, bununla bağlı tədqiqat qrupu yaradılıb. Sərəncama uyğun olaraq, ötən ildən etibarən Kəngərli rayonunun Qarabağlar kəndindəki türk-islam mədəniyyətinin görkəmli nümunələrindən olan Qarabağlar Türbə Kompleksində bərpa işlərinə başlanıb.\nNaxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin mətbuat xidmətindən bildirilib ki, noyabrın 25-də Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Sədri Vasif Talıbov Qarabağlar Türbə Kompleksində olub, bərpa işlərinin gedişi və bundan əvvəl verdiyi tapşırıqların icrası ilə maraqlanıb.\nTürbənin ətrafında da abadlıq işlərinin görülməsi və yaşıllıqların salınması nəzərdə tutulur. Hazırda ərazidə torpaq işləri görülüb, kompleksə gedən yol genişləndirilib. Ali Məclisin Sədri Qarabağlar türbəsindəki bərpa işlərinin gedişi barədə müvafiq tapşırıq və tövsiyələrini verib.(Azərtac)\nKateqoriya : QHT və MEDİA Baxış sayı : 981\n“Girdiman. Tarixi və Tarixi-coğrafi...\nFransa jurnalı Azərbaycandan yazıb...\nXİN: ATƏT ölkələrini Ermənistandan ...


Zəncanda keçirilən mərasimdə Azərbaycan Respublikasının əleyhinə məddahlıq... - VİDEO | Güney Azərbaycan | Güney Azərbaycan Televizyonu GunazTV\nZəncanda keçirilən mərasimdə Azərbaycan Respublikasının əleyhinə məddahlıq... - VİDEO\n04 Dekabr 2017 09:18\nGünAz TV: İran rejimi noyabrın 30-u Zəncan şəhərində iki il öncə Azərbaycanın Nardaran qəsəbəsində polis əməliyyatı zamanı öldürülən islamçı ekstremistlərlə bağlı anım mərasimi keçirib.\nMərasimdə sözdə əhli-beyt məddahı kimi çıxış edən İran rejiminə bağlı Mehdi Rəsuli etdiyi mərsiyyədə Azərbaycanın ünvanına sərt və təhrikedici sözlər səsləndirib.\nM.Rəsuli bundan öncə oktyabrın 29-da fars şiəliyinin məddahlıq vasitəsi ilə Azərbaycan Respublikasına ötürülməsindən söz açmışdır.\nVideoda göründüyü kimi, məddahın dilə gətirdiyi şeirlərdə Nardaran qəsəbəsi əhalisinə dövlətə qarşı mübarizə və müqavimət təlqin olunur. Məddah dünyəvi hökumətləri zalim və Yəzid sülaləsinə oxşadaraq əhaliyə nə zamansa onlara qalib gələcəklərini vəd edir.\nM.Rəsuli rejim tərəfdarlarının köhnə ənənəsinə sadiq qalaraq İsrail ünvanına da radikal fikirlər səsləndirib.\nAzərbaycan Respublikası 1991-ci ildə müstəqilliyini yenidən bərpa etdikdən sonra hər zaman dostluq və qonşuluq prinsiplərinə sadiq qalaraq İranla normal münasibətlərə üstünlük verib, lakin İran rejimi Azərbaycana qarşı düşmən mövqe sərgiləyib. İran Azərbaycanda dini ekstremist qruplar yetişdirmək, ölkəyə casuslar göndərmək, işğalçı Ermənistana yardım etmək, və s. kimi təxribatçı hərəkətləri ilə Azərbaycan Respublikasını zəiflətməyə və ölkə daxilində qarşıdurma yaratmağa çalışır.\nİran rejiminin noyabrın 30-u Zəncanın Şöhəda Hüseyniyyəsində keçirdiyi mərasimdə Azərbaycan Respublikasından dəvət olunmuş “Mübariz Ruhanilər Cəmiyyəti”nin rəhbəri Tövhid İbrahimbəyli geniş məruzə ilə çıxış etmişdir. İsrail və Amerika Birləşmiş Ştatlarını (ABŞ) hədəfə alan T.İbrahimbəyli öz ölkəsi Azərbaycan Respublikasının dünyəvi sisteminə qarşı da əsassız ittihamlar irəli sürmüşdür.


0\t1\t2\tHome Hamiləlik Məqalələr Hamiləlik və dişlər\nBaxış sayı: 11887\tкупить джакузи\n2. Ağız boşluğunun fərdi gigiyenası. Dişləri gündə ən azı 2 dəfə təmizləmək lazımdı. Normal və ya zəif fırçadan (soft) istifadə etmək lazımdır. Müalicəvi-profilaktiki pastalardan, habelə damaqların iltihabını azaldan gingivit əleyhinə pastalardan istifadə edilməlidir.\n3. Damaqların massajı Damaq masajı dişi əhatə edən toxumalarda qan dövranını yaxşılaşdırmaq üçün lazımdır. Damaqlara iltihab əleyhinə pastası sürtülür, sonra isə böyük və şəhadət barmağı ilə dişdən damağa doğru yüngül hərəkətlər edilir. Ümumilikdə massaj 7-8 dəqiqə davam edə bilər.\nMəqsədyönlü şəkildə qaralmaq və ya solyariyə getmək lazım deyil, lakin küçədə gəzmək, təmiz hava almaq mütləq lazımdır. Qadın məsləhətxanasına müraciət


Qurban ətlərində böyük təhlükə… – Foodinfo.az\nQurban ətlərində böyük təhlükə…\nBu sözləri Ankara Universiteti Qida Gigiyenası və Texnologiya fakültəsinin professoru Haluk Çəlik Qurban bayramı ərəfəsində belə bir açıqlama verib.\n“Qəbul edilən antibiotik ətlərdə qalıq formasında qalmadığından bu çox da böyük risk daşımır. Lakin heyvanların müxtəlif hissələrinin istifadə edildiyini nəzərə alsaq təsirləri müxtəlif ola bilər. Qurbanlıq heyvanın gün ərzində 2 min kaloridən çox qida qəbul etməməlidir. Heyvan alınarkən onun sağlamlıq sənədinin olması diqqət edilməlidir.Ətin keyfiyyətli olması üçün isə kəsilən kimi bir müddət soyuq yerdə saxlanılması mütləqdir”. (Publika.az)\nTarix: 07 Avqust 2018 , 10:12 / Foodinfo\nBalıq Zavodu özəlləşdirilir\nDövlət şirkəti işçi axtarır!


Müdafiə naziri ABŞ-ın Azərbaycandakı səfirini qəbul edib - Report.az\nMüdafiə naziri ABŞ-ın Azərbaycandakı səfirini qəbul edib\n5 Mart, 2015 18:46\nBakı. 5 mart. REPORT.AZ/ Müdafiə naziri general-polkovnik Zakir Həsənov ABŞ-ın Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Robert Sekutanı qəbul edib.\nSəfiri yeni təyinatı ilə əlaqədar təbrik edən Z.Həsənov Azərbaycanla ABŞ arasında ikitərəfli hərbi əməkdaşlıq əlaqələrinin mövcud vəziyyətinə toxunaraq, bu sahədə əldə edilmiş müsbət nəticələrə və həllini gözləyən məsələlərə dair qonaqla fikir mübadiləsi aparıb.\nMüdafiə naziri iki ölkə arasında ikitərəfli əlaqələrin müxtəlif istiqamətləri, o cümlədən hərbi sahəni də əhatə etdiyini və bu əməkdaşlığın dərinləşdirilməsinin vacibliyini xüsusi vurğulayıb.\nHərbi-siyasi vəziyyətə toxunan Z.Həsənov Ermənistanın işğalçılıq siyasətinin davam etdiyini, ATƏT-in Minsk qrupunun həmsədrləri tərəfindən Azərbaycanın ərazi bütövlüyü çərçivəsində Böyük sülh sazişi ilə bağlı çağırışın edilməsinə baxmayaraq, sülh prosesinin yubanmasını və danışıqların rəsmi Yerevan tərəfindən qəsdən uzadılmasının bölgədəki şəraitə mənfi təsir göstərməsini diqqətə çatdırıb.\nSəfir R.Sekuta isə öz növbəsində regiondakı vəziyyətə müsbət təsir göstərə biləcək sülhün bərqərar olması üçün ABŞ-ın səylərinə və əlaqələrin genişlənməsi təşəbbüslərinə toxunaraq, həmsədrlər tərəfindən irəli sürülən Böyük sülh sazişi ideyasının müsbət qarşılandığını bildirib.


Anar Nağılbaz xəstəxanaya yerləşdirildi - Pia.az\nReper Anar Nağılbazın səhhəti pisləşib\nBu barədə Lent.az-a reperin yaxınları xəbər verib. Bildirilib ki, A.Nağılbazın bir neçə gündür ki, özünü yaxşı hiss etmir: “Artıq bu gündən xəstəxanadadır. Özünü yaxşı hiss etmir. Həkimlərin nəzarətindədir. Hətta bu gün verilişlərin birinin çəkilişlərinə qatılmalı idi, amma səhhəti buna imkan vermir”.


Truffle tripe resepti - Yeni reseptlər - 2021\nmal əti ilə fərqli bir resept\nTagliatelle kəsilmiş 300 q əvvəlcədən bişmiş mal əti\nKərəviz ölçüsündə 1 orta kök\n2 xörək qaşığı xama (20% yağ)\n1 qara bibər tozu\n1 çay qaşığı otaq temperaturunda yumşaq kərə yağı\nqara truffle təraş,\ntəzə yaşıl yarpaqlar (cəfəri, kərəviz yarpaqları)\n2 dilim qəlyanaltı\nÜÇ ÜÇLÜ ÜÇ ÜÇLÜ HAZIRLIQ:\nDana qarnını 1 çay qaşığı duz və bütün sarımsaq mixəkləri ilə birlikdə 1 l qaynar suya qoyun. 30 dəqiqə daha qaynadın. Bu vaxt kərəviz püresi hazırlayın. Kərəviz, soğan və cəfəri qabığını soyun. , bir az duzlu suda qaynadın, çıxarın və metal olmayan bir qabda bir qarışdırıcı ilə keçirin.Bu vaxt qarını qaynadın və təmiz bir plaka üzərinə çıxarın. İdeal olaraq, hazırlıqdan fərqli olaraq qaranlıq rəngdə olmalıdır. Sonra mal əti ilə qaynadılmış sarımsaq mixəklərini əlavə edin, həmçinin süzün. Xama, istiot, yağ və isti süd əlavə edin. Püresi tüklü və çox yüngül çıxır. Kərəviz püresini qarın dilimlərinin üzərinə tökün və dərhal yanında qızardılmış qara truffle estivo nero, göyərti və swaitzer ilə xidmət edin.\nƏlbəttə ki, qonaq olmaq çox xoşdur. Sənə arzuladığım budur. Planınız baş tutmadısa, bu mənim vəziyyətim deyildi və tətil üçün bir şey hazırlamalı olacaqsınız (mənim istədiyim kimi, yeməyin analar / atalar tərəfindən hazırlanacağı fərqi ilə), bu yazıya göz atın , ilham almaq. Aşağıda köməyi olan köhnə yazılara bağlantılar tapa bilərsiniz. Həzm həblərinə ehtiyac duymadan sağlam qalın və Aladin xatirinə yemək / içməklə şişirtməyin, bu hərəkətlər həzm yox, xoşbəxtlik ilə nəticələnməlidir. Bayramınız mübarək!\nPasxa tortu yazısı.\nYavaş -yavaş qovrulmuş quzu ayağındakı yazı. Izgaranı soba ilə əvəz edin, nəticələr bənzər və yenə də möhtəşəm olacaq.\nDoldurulmuş quzu haqqında yazı. Mamma Haid üslubunda. Güclü bir şəkildə bağlı olaraq, quzu tripe resepti olan yazı.\nQuzu ətinin böyük pərəstişkarı olmayan, lakin doldurulmasına kömək edə bilməyənlər üçün: doldurulmuş toyuqdakı yazı.\nTüklü cozonacdakı yazı (Rumıniya şirin çörəyi).\nKozonak üçün başqa bir resept. (Daha çox) qoz ilə.\nKozonak və duzlu krakerlər yoğurduğumu görəcək qədər səbrli olanlar üçün bu videoya bir ömür boyu baxın. Bu belədir. Yaxşı ol.\nTruffle tripe - Reseptlər\nPappardelle Wild Domuz Sousu ilə 24 dollar\nRagu Bolognese -də ilbizlər 18 dollar\nKlassik Bolognese makaronlu Shells makaron.\nPappardelle Porcini və Black Truffle $ 25\nİtalyan porcini göbələk sousu, üstündə qara trüf.\nCenevizli Pesto köftesi 18 dollar\nQarışıq təzə fesleğen, çam fıstığı, parmesan və sarımsaq.\nÖrdək Pappardelle 24 dollar\nBir az narıncı ilə ördək sousu.\nBalıqçı Qara Sepia Fettuccine 25 dollar\nKalamar mürəkkəbi, ağ şərab, midye, istiridye, karides, kalamar\nBucatini Amatriciana 18 dollar\nPomidor sousu, Pancetta, Qara bibər, Pecorino Romano.\nLinguine allo Scoglio 25 dollar\nAcılı pomidor sousu, karides, istiridye və kalamar.\nQuzu və Göbələk Soslu Gnocchi 23 dollar\nSaman göbələyi, sambuca ilə quzu sousu.\nKarides, Noxud və Kolbasa ilə Bucatini 23 dollar\nAçıq çəhrayı sous, karides, noxud və kolbasa, bibər.\n24 iyun, cümə axşamı. Gecə 6 və axşam 20.00 -da iki oturacaq, vergi və hədiyyə istisna olmaqla, adam başına 165 dollardır. Bilet almaq üçün exploretock.com/babbo saytına daxil olun\nBurada Günəş gəlir: Liguriyanın Şərabı və Yeməyi\nSalam əzizim. Uzun, soyuq, tənha bir qış oldu və yazın başlanğıcını Fransanın cənubundan tutmuş İtaliya sahillərində, İtalyan Rivierasının yaşadığı Toskananın ucuna qədər uzanan Liguria bölgəsini nümayiş etdirərək qeyd etməyə hazırıq. Burada balıqçı kəndləri məftunedici kurortlara, üzüm bağlarına və parlaq rəngli evlərə çevrilir və qayalı qayalardan okean üzərində sallanır və fesleğen qoxusu sehrli olaraq təzə pesto ilə hazırlanmış Trofie alla Genovese lövhəsinə gətirib çıxarır. Mükəmməl günümüzdə, limanda dalğalanan bir gəmidə olarkən ağ üzüm Pigatodan (müşk, şaftalı, qaymaqlı, toxumalı) hazırlanmış şərab yudumlayırıq. Gün batanda Rossese di Dolceaqua (çiyələk, bənövşə, qırmızı gül, qara bibər ədviyyatı) adlı prestijli bir phylloxera şüşəsi açırıq və qızardılmış dovşan ilə dadırıq. Yatmazdan əvvəl acı Santa Maria al Monte üzərində şokoladlı fındıq öpüşləri ilə əylənirik. Bu Liguria. Yaşadığımız illərə bənzəyir ... amma burada günəş gəlir.\nArancini - İtalyan qızardılmış düyü topu qəlyanaltıları\nKürə forması və narıncı rəngləri portağallara bənzətdikləri üçün adlandırılan Arancini, İtalyan küçə yeməklərinin ən ikoniklərindən biridir. Əslində, bəzi dahilərin çoxdan qalıqları olan risottolarını (adətən zəfəran və ya pomidor risotto) ham və mozzarella ilə doldurmaq, sonra hər şeyi çörək qırıntılarına yuvarlamaq və fritözə atmaq kimi parlaq fikri var idi. Tarix o gün yaradıldı. İndi arancini, İtaliyanın hər tərəfindəki künc mağazalarında və küçə yeməkxanalarında mövcuddur ki, bu da mükəmməl bir qəlyanaltı hazırlayır. Bu arancini, İtalyan qızardılmış düyü toplarını, növbəti dəfə risotto qalıqları hazırlamağa çalışın!\nYoutube dg və Truffle videoları\nCisco Brewery -də sosial uzaqlaşma Groove Thang konserti. Uzun müddətdir fanat, konus və indi videoqraf Josh tərəfindən çəkildi. Təşəkkürlər qardaş!\nTruffle in Lego Land: 8 illik yeni sevdiyimiz pərəstişkarımızdan əla qurulub. Hamımız Legosda, hətta lövhənin arxasındakı adamımız, John Woodman! Təşəkkürlər!\n"Fairplay" - Cedar Point Sessions\nWoodbury Kayak və Raketində Savoy Truffle, 1990\nİnternet mənbələri 28 May 1990 -cı ili göstərir. Blues Traveller ilə oynamaq.\nYaddaş xidmət edərsə (çox vaxt bunu etməz), diktor / MC adamı bizi "Savoy Trussler" kimi təqdim etdi.\nSavoy Truffle, S'worth Uşaq Festivalında. DG, DB və Neil Ingerman gitarada,\nDavullarda Eric "Whit" Whittier, klaviatura və vokalda Barb Whitney\nRevel in Meadow, "Harbor Master", 2019. Video krediti - Adam Goodine. Təşəkkürlər !!\nÇəmənlikdə Revel -dən Funkcaribbean Blues -in Toyuq Cem Productions klipi 6/1/19\nAkustik Truffle Durham NH kitabxanası 7/11/18: Tam Şou - Video Kreditlər - Phil Kincaide. Təşəkkürlər!\nTruffle və Little Feat qurucusu Bill Payne Tripe Face Boogie Fury's, Dover NH, 10/4/12\nXədicə xanımın şorbası\nAiləmizdə, şorba şorbası, çox aydın olduğumuz bir fəsildir: ildə bir dəfə (Yeni il öncəsi) edilir, yalnız Xədiyyə xanım tərəfindən hazırlanır və mən dediklərimi tam olaraq, heç bir töhfə vermədən edirəm. "Yaradılış". İşlənmiş şorbadan başqa heç bir şey üçün istifadə etməməyimizdən başqa heç bir xüsusi xüsusiyyəti olmayan xüsusi bir qazan seçdik, on litr tutumlu emaye qazandır. Bu şəkildə gələcək nəsillərə ötürmək mümkün ola bilər. Çorbamız hələ də sobanın üstündədir (gördüyünüz şəkillər, başqa bir vaxtda çəkdiyim başqa bir şorba şorbasıdır, çünki bu gün şorbanın şəklini çəkmək / redaktə etmək üçün vaxtım yoxdur) və bitənə qədər alacağam Dünən Facebook -da yerləşdirdiyim şəkli bəyənən 800 adamın hamısı və resepti soruşan təxminən 50 adam üçün dostluq jesti olaraq bu yazını yazmağın vaxtı gəldi.\nİşlənmiş şorba resepti çox sadədir və hər ailənin özünəməxsus qəbulu var. Əsasən, necə hazırlanacağını bilirsinizsə, yaxşı olacaq, bilməsəniz pis olacaq. Xanım bunu necə hazırlayacağını bilir. Budur: tərəvəz almaq üçün məni göndərir (yemək üçün 2 kiloqram əvvəlcədən qaynadılmış, təmizlənmiş və dondurulmuş halda yaxşı bir şey tapana qədər bir müddət çəkdi, amma mən onu xamdan, demək olar ki, həmişə pis işdən üstün tuturam. Bu qorxunc, qoxulu prosesdən keçməli olduğum bir mənzildə yaşadığınız zaman pis bir mojo & # 8211 ki, mən də yararsız və son şəklə aidiyyatı yoxdur). Sümük iliyi və iki (kiçik) donuz ayağı olan mal əti sümükləri alıram. Mən də yerkökü, kərəviz, cəfəri kökü, cəfəri yarpağı, soğan və sarımsaq alıram. Evə qayıdıram, bir gecədə əriməyə gedərəm, tərəvəzləri yuyub təmizləyirəm, çörəkləri yuyuram, yandırıram və donuz ayaqlarını təmizləyirəm. On litrlik qazana soyuq su qoydum (10 l-dən az tutumlu bir qazanda şorba hazırlamaq vaxt və vəsait itkisidir) və əvvəllər yandırılmış sümükləri və donuz ayaqlarını təqdim edirəm. 30 dəqiqədən az müddətə (bu şəkildə daha az köpük əmələ gətirirlər).\nİstilik çox aşağı olmalıdır, qaynama prosesi ekstraktiv xarakterə malik olmalıdır, beləliklə sümüklərin, donuz ayaqlarının və tərəvəzlərin verdiyi bütün ləzzəti əldə edə bilərsiniz. Bu bulyon, şorbanın ən vacib hissəsidir, özündən daha vacibdir. Üç saat qaynadılmalıdır və bu müddət ərzində qazana bir az duz əlavə edə bilərsiniz və lazım gələrsə onu da süzə bilərsiniz. Qaynayan sümüklərdə bir az ət varsa, daha da yaxşı olar (2-3 ədəd çiyin əlavə edə bilərsiniz, şorbada ətdən başqa bir neçə ət parçası olması çox yaxşıdır). Hər şeyin başladığı şorbanı əldə etdikdən sonra, Hədian xanımı daha kiçik bir qabda ələkdən keçirir (şorba qaynadılaraq təxminən 4 litr azalır), sonra mənə böyük qazanı ötürür ki, yuyum və ətini götürüm. sümüklərdən, sonra yenidən ələkdən keçirir və yenidən qaynadığı qazana tökür. Bu dəfə orta ölçülü zolaqlara kəsilmiş zəmini, 8 ədəd sarımsaq mixəkdən (çox da böyük olmayan) hazırlanmış, bir az duz və bir az duz və iki olduqca böyük yerkökü ilə qarışdırılmış, incə rəndələnmiş bir pasta əlavə edin. Bilirəm ki, bir çox insanlar yerkökü yağda qızardıb rəngləndirmək üçün sonunda şorbaya əlavə etməyi üstün tuturlar. Səhv olduğunu demirəm, sadəcə deyirəm ki, incə doğrayın və xırda ilə birlikdə aşağı istilikdə qaynadılmasına icazə versəniz, şorba yağ yükü olmadan əlavə dad və bol rəng alacaq. (Yeri gəlmişkən, ələkdən sonra şorbanı yağdan təmizləyirəm, səthdən bütün yağları götürürəm, bu da heç kimə yeməyə verməyəcəyim təxminən yarım litr yağdır).\nÜçqat Şokoladlı Truffle:\nResept, Gecə Yarısı Sun Cakery & # 8226 tərəfindən Photo Arts tərəfindən Janna tərəfindən alınmışdır\nBirinci gün: Şeytanın Qida Tortunu Bişirin\nŞeytanın Ərzaqlı Kek Tarifi\n6 oz duzsuz yağ\n2 stəkan ağartılmamış, çox məqsədli un\nBöyük bir qarışdırıcı qabda kərə yağı, şəkər, duz, çörək soda və vanili tökülənə qədər qarışdırın (təxminən 5 dəqiqə). Ayrı bir qabda, heç bir parça qalmayana qədər unu və kakaonu çırpın.\nYumurtaların otaq istiliyinə çatmasına icazə verin və hər birindən sonra yaxşıca çırpın, bir -bir kərə yağı qarışığına əlavə edin. Sonra yavaş -yavaş unun 1/3 hissəsini, sonra südün yarısını, sonra un qarışığının 1/3 hissəsini, sonra südün ikinci yarısını qarışdırın, sonda un qarışığının son 1/3 hissəsini əlavə edin. Bəzən qabın kənarlarını cızın.\n9 "x13" ölçülü bir tort qabını yağlayın və unlayın. Tort 35 dəqiqə və ya daha çox bişirilməlidir. Tam hazır olub olmadığını yoxlamaq üçün tortun ortasına bir tort test cihazı çəkin. Fırından çıxarın, 5-10 dəqiqə soyumasına icazə verin və sonra tamamilə soyuması üçün tavadan çıxarın.\nTamamilə soyuduqdan sonra, tortu plastik torbaya sarın və bir gecədə (6-8 saat) soyuducuya qoyun.\nİkinci Gün: Kek Toplarının Hazırlanması\nPan Fudge Dondurma\n1/2 fincan duzlu yağ\n4 x.q kakao tozu\nOrta tavada və orta istidə kərə yağı əridin. Tencereyi oddan çıxarın və kakao tozu əlavə edin. Hərtərəfli qarışdırın. Süd əlavə edin. Mətbəx qarışdırıcıdan istifadə edərək qarışığı şəkər tozunun üzərinə tökün və yaxşı qarışdırın. Çanağın yanlarını qaşımaqdan əmin olun.\nTortu soyuducudan çıxarın. Tırtıllı bıçaq istifadə edərək, bişirmə zamanı baş verən tortun bütün sərt kənarlarını kəsin.\nBöyük bir qarışdırıcı qabda tortu əllərinizlə doğrayın. Sonra torta 1/2 stəkan dondurma qabını əlavə edin və şorbanı və tortu hamar, tutarlı bir xəmir yoğurun. (Pudra donması çox uzun müddət soyudulursa, mikrodalğalı sobada bir neçə saniyə qızdırıla bilər, buna görə torta qarışdırmaq çox çətin olmayacaq.) Xəmir tort və don tamamilə bir olana qədər qarışdırılmalıdır. hamar, şokoladlı xəmirə bənzəyir.\nHamur yoğrulduqdan sonra, təxminən 2 xörək qaşığı xəmiri ölçün və xoş bir tutarlı yuvarlaq top halına gələnə qədər əllərinizlə birlikdə yuvarlayın (çatlaqları hamarlaşdırmağa çalışın - top hamar olana qədər yuvarlanmağa davam edin). Topları 1-2 sm aralığında bir çerez vərəqinə qoyun. Hamur yuvarlandıqdan sonra çarşafı bir gecədə dondurucuya qoyun (ən azı 6-8 saat).\nÜçüncü Gün: Hamısını bir araya gətirmək\n1 ½ fincan yarı şirin şokolad cipsi\nOrta tencerede çırpma kremini bir qaynağa gətirin. Şokolad fişlərini böyük bir şüşə qaba qoyun və qızdırılmış kremi şokolad parçalarının üzərinə tökün və qarışıq hamar olana qədər çırpma ilə qarışdırın. (Prosesi sürətləndirmək üçün kremi tökməzdən əvvəl mikrodalğalı sobada 15-20 saniyə qızdırın.)\nİndi topları batırmaq vaxtıdır\nQananın bir hissəsini 2 stəkan şüşə ölçmə qabına (və ya böyük bir qəhvə kubokuna) tökün. Keks toplarını dondurucudan çıxarın. Topları bir -bir ganacheə batırın. Hər birini bir çəngəl ilə dərhal şokoladdan çıxarın, artıq olan şokoladı çıxarın. Kiçik bir bıçaq və ya şiş istifadə edərək, trüfü çəngəldən çıxarın və çerez vərəqinə sürüşdürün. Bütün truffles batırılana qədər davam edin. Trüflərin batırılmadan çox əvvəl dondurucunun kənarında oturmasına icazə verməmək üçün diqqətli olun, ganache içərisində yumşaqlaşa və parçalana bilər.\nTüfəklər batırıldıqdan sonra, təxminən bir ½ fincan qalan ganache bəzək çantasına əlavə edin, bir ölçülü bəzək ucu tətbiq edin. Çantanın arxasını rezin bantla bağlayın. Doku yaratmaq üçün şokoladı irəli -geri sürtün. Bir bəzək çantanız yoxdursa, ganache -yə təmiz bir çəngəl batırıb truffles üzərinə çiləyə bilərsiniz.\nNədir: Evdə hazırlanan yeməklər, pendirlər, makaron və pizzalardan ibarət iki mərtəbəli 100 yerlik restoran.\nMüfəttişlərimizin dedikləri: "Mətbəx də özünəməxsus təkliflərə malikdir -ahtapot və burrata hər şeyi sağ ayağından başlayır-amma əslində hamısı evdə hazırlanan makaron və ləkə ilə bağlıdır dilimlənmiş burada Spagetti Şirin qalın və çeynənir, dadlı idxal olunan salumi, pendirlər, zeytun və giardiniera ilə dolu pendir və yemək lövhələri D.C. -də ən yaxşı ola bilər. Klassik bir affogato ilə bitirin, içərisində bir qəlyanaltı vanil dondurma üzərinə bir stəkan isti espresso tökülür. "\nTripe Supplies Mineralları İzləyin\nTripe, əhəmiyyətli bir miqdarda seleniyuma malikdir, 3 unsiya porsiyada 10 mikrogram - DV -in 15 faizi. Hüceyrələriniz, tiroid bezi funksiyasını, ferment fəaliyyətini və DNT istehsalını nəzarət etmək üçün seleniuma əsaslanır. Milli Sağlamlıq İnstitutuna görə, selenyum vücudunuzu sərbəst radikalların zərər verməsindən qoruyan bir antioksidandır. Hüceyrələriniz tiroid hormonlarının sintezi üçün sinkə əlavə olaraq selenyumdan da istifadə edir. Və iştahı bunu etmək üçün yaxşı bir sink mənbəyidir.\nSink, sağlam dəri, yaraların sağalması və böyüməsi üçün də əhəmiyyətli olan bir mineraldır. Vücudunuzun hər yerində - sümüklərdə, dişlərdə, saçda, dəridə, qaraciyərdə, əzələlərdə və ağ qan hüceyrələrində tapılır, Merck Manual kitabında deyilir. 3 unsiya bişmiş tripe porsiyasında təxminən 15 % DV olan 1,5 milliqram sink var.\nTripe -də başqa bir iz mineral dəmirdir, xidmət başına .6 milliqramdır. Vücudunuzun toxumalarına oksigen daşıyan qırmızı qan hüceyrələrinin bir hissəsi olan hemoglobinin istehsalı üçün vücudunuza dəmir lazımdır. Dəmir də əzələ hüceyrələrində həyati bir komponentdir və bədəninizdə bir çox fermentin əmələ gəlməsi üçün lazımdır.\nVideo: High Dose SHROOMS Trip Simulation POV. PSYCHEDELIC Forest Adventure (Dekabr 2021).\nCopyright 2021 \_ Truffle tripe...


"Qız qalası" kitabı kitabxanalara hədiyyə edilib\n14:13 29 Sentyabr 2015\nBakı, 29 sentyabr, Zərəngiz Mansurova, AZƏRTAC\nSentyabrın 29-da Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin (AYB) "Natəvan" klubunda Azərbaycanın Polşadakı səfiri, tanınmış ictimai-siyasi xadim, tarix elmləri doktoru Həsən Həsənovun rus dilində nəşr olunmuş "Qız qalası" ("Девичья башня") kitabının Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin tabeliyində olan kitabxanalara hədiyyə edilməsinə həsr olunmuş tədbir keçirilib.\nAZƏRTAC xəbər verir ki, tədbirdə AYB-nin sədri, Xalq Yazıçısı Anar kitabının çapını Azərbaycan tarixi və mədəniyyəti üçün əlamətdar hadisə kimi dəyərləndirib. Qeyd edib ki, kitabda Qız qalası haqqında fundamental araşdırma aparılıb, ciddi mənbələrə söykənən sanbalı bir əsər ortaya qoyulub.\nMədəniyyət və turizm nazirinin müavini Ədalət Vəliyev kitabın Azərbaycan dilində çap ediləcəyini diqqətə çatdırıb: "Sevinirəm ki, Azərbaycan tarixini, Qız qalasının tarixini düzgün və obyektiv araşdıran bu cür sanballı kitab çap olunub. Belə dəyərli kitablara bizim böyük ehtiyacımız var. Kitab Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin tabeliyində olan böyük kitabxanalara göndəriləcək və inanıram ki, oxucular tərəfindən maraqla qarşılanacaq".\nBildirilib ki, Həsən Həsənov Qız qalasının tarixini tamamilə fərqli prizmadan araşdırıb və bir sıra toponimlərin adlarını açıqlayıb.\nTəqdimat mərasimində müəllif kitabın yaranması ilə əlaqədar düşüncələrini bölüşüb, istifadə olunan mənbələrdən, Qız qalasının tarixindən danışıb. Bildirib ki, kitab İçərişəhərdə yerləşən abidələrin, eləcə də Bakının simvolu olan Qız qalasının tarixi simasının qorunub saxlanması və gələcək nəsillərə çatdırılması məqsədilə qələmə alınıb.\nHəsən Həsənov bildirib ki, 400 səhifədən ibarət iki mövzuya həsr edilən bu kitabda Bakı şəhərinin yaranma tarixi və Qız qalası haqqında geniş məlumatlar yer alıb. İndiyədək tarixi mənbələrdə Qız qalasının əksər hallarda eramızın XII əsrinə aid edildiyini, türk əsilli Azərbaycan xalqına aidiyyəti olmadığının göstərildiyini diqqətə çatdıran Həsən Həsənov qeyd edib ki, kitabın əsas məqsədi Qız qalasının ancaq Azərbaycan xalqı tərəfindən tikildiyini aşkara çıxarmaq və bu xalqın hansı dilə və dinə mənsub olduğunu ortaya qoymaqdan ibarətdir.\nMüəllif əvvəlki mənbələrdə göstərilən fikirlərin yanlış olduğunu qeyd edərək bildirib ki, Qız qalası eramızdan əvvəl VIII əsrdə tikilib. Belə bir qənaətə gəlməyə arxeoloji cəhətdən əsaslar vardır.\nTədbirdə Xalq Şairi Fikrət Qoca, AYB-nin katibi Rəşad Məcid, tənqidçi Əsəd Cahangir, M.F.Axundzadə adına Azərbaycan Milli Kitabxanasının direktoru Kərim Tahirli və başqaları kitab haqqında maraqlı fikirlərini bölüşüb, əsərin digər dillərə tərcümə edilib yayılmasının vacibliyini vurğulayıblar.\nQeyd edək ki, "İçərişəhər" Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu İdarəsinin sifarişi ilə nəşr edilən bu kitabın elmi redaktoru mərhum akademik Rasim Əfəndiyevdir.\nXəbərin orijinal ünvanı: http://azertag.az/xeber/_quotQiz_qalasi_quot_kitabi_kitabxanalara_hediyye_edilib-888157\nQız qalası kitabı kitabxanalara hədiyyə edilib


12:00 19 Fevral 2020 747\nDaxili İşlər Nazirliyi Baş Mütəşəkkil Cinayətkarlıqla Mübarizə İdarəsinin əməkdaşlarının həyata keçirdikləri növbəti uğurlu tədbir nəticəsində saxta sənədlər əsasında maliyyə əməliyyatları aparan şəxslər ifşa ediliblər.\nDİN mətbuat xidmətindən APA TV-yə verilən məlumata görə, Baş İdarə əməkdaşları tərəfindən keçirilmiş tədbir zamanı əvvəllər məhkum olunmuş Bakı şəhər sakini Eldar Şahgəldiyev tutulub. Onun idarə etdiyi avtomobilə baxış zamanı 60-a yaxın firmaya məxsus möhür, sənədlər və çek kitabçaları aşkar olunaraq götürülüb.\nTədbirin davamı olaraq Eldar Şahgəldiyevin saxta əməliyyatlar aparmaq üçün adlarına firmalar açdığı dəstənin digər üzvləri - oğlu Elnur Şahgəldiyev, tanışları Xəyal Quliyev və Oqtay Xudatov da saxlanılaraq məsuliyyətə cəlb ediliblər.\nSaxlanılan şəxslər barəsində araşdırmalar davam etdirilir.


Səbail r. Üzeyir Hacıbəyov küç. Hökümət evinin qarşısı, Bakı, Səbail,\nYeniləndi Dekabr 5, 2021 at 1:16 axşam\nElanın Kodu: 31343\nÜnvan Səbail r. Üzeyir Hacıbəyov küç. Hökümət evinin qarşısı\nKİRAYƏ: Səbail r. Üzeyir Hacıbəyov küç. Hökümət evinin qarşısında, İtaliyan Dizayn mağazasının üstündə\n+ ÜMUMİ SAHƏSİ: 80 kv.m. 3 otaqlı mənzil.\n+ 10 mərtəbəli binanın 4-ci mərtəbəsi.\n+ Mənzil Əla təmirlidir. Mənzildə mətbəx mebeli, yataq, yumşaq, qonaq, mətbəx mebeli dəstləri ilə, paltaryuyan masın, tv, mikrovolnovka, kondisioner, soyuducu, paltaryuyan maşın və digər başqa avadanlıqlarla və ev əşyaları ilə təhciz edilmişdir. Mənzildə İnternet və telefon var. Binanın həyətində avtodayanacaq var. Mənzil əsasən xarici və ailəli vətəndaşlara kirayə verilir.\n+Seyf Dəmir giriş qapısı. Eyvan, sanitar s\_u qovşağı, Lifti.\n+Sakit, təmiz və ecazkar həyəti var. Bina infrastruktur cəhətdən əlverişli yerdə yerləşir, ətrafında market, məktəb, uşaq bağçası, restoranlar, kafelər, avtobus dayanacağı və bulvar yerləşir.\n+ 24/7 mühafizə xidməti ilə təmin olunub.\nSəbail ray., Sahil m/st. Səməd Vurğun küç. 1., Bakı, Səbail,\nSəbail ray. Bayıl q. Su İdman Kompleksi, Bakı, Səbail,\nSəbail r. H.Z.Tağıyev küçəsi., Bakı, Səbail,\nSəbail ray. Axundov bağı, Bakı, Səbail,