Avropanın enerji təhlükəsizliyində Azərbaycanın yeri - Hürriyyət\nEv Qalereya Avropanın enerji təhlükəsizliyində Azərbaycanın yeri\nAvropanın enerji təhlükəsizliyində Azərbaycanın yeri\n14:14 - 27 Fevral, 2020\nAvropa İttifaqı neftin 82%, qazın 57%-ni idxal edir ki, bu göstəricilərə görə dünyada ilk yeri tutur. Avropa İttifaqının enerji siyasəti haqqında konsepsiya ilk dəfə Avropa Şurasının 27 oktyabr 2005-ci il tarixində Londonda keçirilmiş iclasında qəbul edilmişdir. Avropa enerji siyasətinin əsas prinsipləri Dayanıqlı və Təhlükəsiz Enerji naminə Avropa Strategiyası Planında təsbit edilmişdir. Bu, Avropanın enerji təhlükəsizliyi məsələləri ilə yanaşı, postsənaye cəmiyyətində aşağı karbonlu, ekoloji təmiz yanacağın tətbiqini nəzərdə tutur. Bura əsas etibarilə daxildir:\n– 1990-cı illə müqayisədə ilkin enerji mənbələrindən çıxan istixana qazının həcmini 2020-ci ilədək azı 20% azaltmaq;\n– 1990-cı illə müqayisədə ilkin enerji mənbələrindən çıxan karbonun həcmini 2050-ci ilədək azı 50% azaltmaq;\n– 2020-ci ilədək nəqliyyat vasitələrində bioyanacaqdan istifadə payını azı 10% həcmində hədəf kimi götürmək;\n– Aİ qonşuları ilə enerji sahəsində əlaqələri genişləndirmək;\n– Bərpa olunan, altemativ və nüvə enerjisi sahəsində texnologiyaları inkişaf etdirmək. Bərpa olunan enerjidən istifadə həcmini 2020-ci ilədək 20% artırmaq;\n– Afrika-Avropa Enerji əməkdaşlığıni genişləndirmək. Bu zaman Afrika ölkələrinə aşağı həcmli karbonla işləyən texnologiyanı ötürmək və əvəzində qitədən stabil enerji təchizatçısı kimi istifadə etmək.\nTransregional yeni iqtisadi münasibətlərə doğru\n2004-cü ildə qüvvəyə minən Qaz təhlükəsizliyi Direktivi təbii qaz təchizatında təhlükəsizliyin inkişaf etdirilməsini nəzərdə tutmuşdur. Aİ enerji sahəsində təhlükəsizliyi təmin etmək məqsədilə ittifaqdaxili direktivlər qəbul etməklə yanaşı, həmçinin Enerji Xartiyası Müqaviləsi, Kyoto Protokolu kimi beynəlxalq sazişlərə qoşulmuş, regionda və qitədə qonşu ölkələrlə enerji sahəsində əməkdaşlığa dair layihələrə imza atmışdır (İNOGATE, Bakı Təşəbbüsü və s.). Belə layihələrə misal kimi Avropa Qonşuluq Siyasəti çərçivəsindəki Enerji Əməkdaşlığına dair Anlaşma Memorandumların (Azərbaycan, Qazaxıstan, Ukrayna, Əlcəzair), Aralıq hövzəsi ölkələri ilə Assosiasiya Sazişlərini, Aİ-Afrika sazişlərini göstərmək olar. Sənaye obyektlərinin, istixanaların, nəqliyyatin və s.-nin inkişafmda Avropa hələ uzun müddət ucuz və ekoloji cəhətdən nisbətən təmiz olan təbii qaza ehtiyac duyacaqdır. Avropa İttifaqı aşağı karbonlu, sağlam, yüksək keyfiyyətli, sərfəli qiymətə malik, dayanıqlı və təhlükəsiz enerji mənbələri axtarışındadır. Bu kontekstdə Avropa təbii qaza daha çox etibar edir. Qazın üstünlükləri çoxdur. Təbii qaz təkcə enerji mənbəyi deyil, həmçinin xammaldır. Son dövrlərdə istehsalı artan bioqaz bərpa olunan enerji mənbələri sırasındadır. Elektrikdən fərqli olaraq, təbii qaz saxlanıla bilir, bu baxımdan onun istehsalı və paylanması, logistik məsələlər daha rahat başa gəlir. Nəzərə alsaq ki, Rusiya Aİ-ni qazla təmin edən enerji ölkəsidir, о zaman birliyin enerji təhlükəsizliyi məsələsi mühüm məsələyə çevrilir. Aİ buna təchizat mənbələri üzrə diversifikasiyaya nail olmaq və maye-qaz terminallarının tikintisi ilə nail olmaq istəyir. Şimal dənizindəki qaz yataqlarının mövcudluğuna baxmayaraq, Aİ idxal olunan qazdan birbaşa asılıdır. Avropa təbii qaz ticarəti assosiasiyası Eurogasın məlumatma görə, Aİ-nin qaz istehlakının 38%-i birlik ölkələrinin payına düşür (xüsusən B.Britaniya və Niderland). Aİ qazı Rusiya (23%), Norveç (18%) və Əlcəzairdən (10%) idxal edir. Aİ-nin enerji təhlükəsizliyində təbii qaz sahəsində problemlərinin aradan qaldırılmasında mayeləşdirilmiş təbii qaz idxalı da böyük rol oynaya bilər. Şimali Amerikanın şərq sahillərinə nisbətən Avropa mayeləşdirilmiş təbii qaz mənbələrinə daha yaxındır. Qitə Aralıq dənizi, Qərbi Afrika və Yaxm Şərq qaz mənbələrinə coğrafi cəhətdən ABŞ-a nisbətən daha əlverişli mövqedədir. Bu üstünlük təkcə coğrafi mövqe deyil, həm də çatdırılmanın ucuz başa gəlməsindədir. Avropada maye qazı reqazifikasiya edəcək yeni terminallar tikilməkdədir. Onlardan ən böyüyü Uelsdə tikilib. Bundan başqa, belə terminallar İspaniya, Portuqaliya, Fransa, Belçika, B.Britaniya, İtaliya və Yunanıstan ərazisindədirlər. 50-dən çox yeni terminal Albaniya, Niderland, Xorvatiya, Almaniya, İrlandiya, Polşa, Rumıniya, Ukraynada tikilir. Belə terminalların tikintisi və maye qazı təbii qaza çevirəcək texnologiyaların quraşdırılması səbəbindən mayeləşdirilmiş qazın qiyməti təbii qazdan qat-qat baha başa gəlir. Lakin Avropa enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsi üçün bu addıma getməli olur. Bəzi ölkələrdə maye qazın idxalı geniş şəbəkəli boru xətlərinin olmaması səbəbindən irəli gəlir. Məsələn, İspaniya və Portuqaliya Avropanın maye qaz idxalçısı ölkələrindəndir və onlar bu qazı Qatar, Əlcəzair kimi ölkələrdən idxal edirlər.\nYeni yüzilliyin yeni hədəfləri\n2030-cu ilədək Aİ-nin qaz tələbatı 700 milyard kub metrədək artacaq. Digər tərəfdən bu tələbatın idxal hesabına ödənməsi də getdikcə artacaqdır. Buna səbəb Avropanın əsas qaz hasilatçılarından olan B.Britaniyada qaz ehtiyatlarının azalmağa doğru getməsidir. Bəzi təşkilatlar Britaniyada 2020-d ildə qaz istehsalı həcminin 80-90 milyard kub metr olacağını proqnozlaşdırsalar da, ölkə rəsmiləri bunu, hətta 20 milyarddan aşağı həcmdə qiymətləndirirlər. Aİ qaz idxalının 2005-2030-cu illər üzrə proqnozu bunu isbat edir. İdxalda yüksək paya Rusiya, Norveç, Şimali Afrika, Körfəz ölkələri malikdirlər, özü də bu ölkələrdən idxalın həcmi ilbəil artmaqda davam edəcək. Ən az və stabil həcmə isə Latın Amerikası ölkələri aid olacaq. Xəzər regionu ölkələri diqqəti xüsusilə cəlb edir. 2020 və 2030-cu illərdə bu regiondakı Azərbaycan, Türkmənistan, Qazaxıstan və Özbəkistandan ümumilikdə 13 milyard kub.m qaz idxalı proqnozlaşdırılır ki, bunun da hamısının Azərbaycan hesabına baş verəcəyi nəzərdə tutulur. Belə olan halda, Azərbaycanın Aİ üçün necə etibarlı və əhəmiyyətli tərəfdaş olduğunu görmək olur. Qazaxıstan, Türkmənistan və Ozbəkistanın etibarlı tərəfdaş olmadığı və bu ölkələrin istehsal etdikləri qazlarını Rusiyaya satacağı əsas kimi götürülüb. Adıçəkilən ölkələrin Aİ-nin qaz idxalında stabil paya sahib olması üçün bir sıra maliyyə,iqtisadi, siyasi, institusional problemlər həll edilməlidir. Yaxın Şərq, Misir, Liviya, Nigeriya kimi ölkələrdən qaz idxalı həcminin artırılması üçün infrastruktur inkişaf etdirilməlidir: yeni kəmərlər və maye-təbii qaz terminalları.\n2006-cı ildə Avropanın qaz istehlakında mayeləşdirilmiş təbii qazın həcmi 51 milyard kub.m. olmuşdursa, 2030-cu ildə bu rəqəmin 227 milyard kub.m-ə çatacağı gözlənilir. Maye təbii qazın dünyada ticarəti isə 2006-cı ildə 748 milyard kub.m və ya ümumi qaz ticarətinin 28%-i olmuşdur. Ümumilikdə maye qaz idxal edən ölkələrin sayı son illərdə Çin və Meksika da daxil olmaqla 17-yə çatmışdır. Avropada maye qaz idxalının artımı (21%) dünya maye qaz idxalı artımından (12%) çox olmuşdur. Maye qaz idxalı ümumi qaz idxalında 27% olan Avropanın ən böyük maye qaz idxalçısı Ispaniyadır. Dünyanın ən böyük maye-qaz ixracatçısı Qatardır. Onun ümumi ixracda payı 15% təşkil edir. Digər böyük həcmdə maye-qaz ixracatçıları isə İndoneziya, Malayziya, Əlcəzair, Nigeriya, Trinidad və Tobaqo, Misir, Bruney və Omandır. Maye-qaz ixracatının artımına görə Misir ilk pillələrdə durur. Avropada ümumi qaz istehlakında maye-qazın payı 10%-dir. Lakin bu rəqəm müxtəlif ölkələrdə müxtəlif cürdür. Məsələn, İspaniyada qaz istehlakının 68%-i mayeləşdirilmiş təbii qazdır. Maye-təbii qazın istehsalçıdan istehlakçıya çatdırılması neftin nəqlindən təqribən 7 dəfə baha başa gəlir. Təbii ki, qazın qiyməti məsafədən, tərəflər arasındakı müqavilənin şərtlərindən və s.-dən asılı olaraq dəyişə bilir. Maye-təbii qaz təchizatı zəncirini nəzərdən keçirmək üçün xəyali rəqəmlər götürək: Misal üçün, 5Mt qazın mayeləşdirilərək istehlakçıya çatdırılması. 5Mt qazm hasilatı 1.5 milyard dollar (hər tona 300 dollar), onun mayeləşdirilməsi 3.25 milyard dollar (hər tona 650 dollar), 5 gəmi ilə çatdırılması 1 milyard dollar (hər gəmi ilə 1 Mt üçün 200 dollar), onun reqazifikasiyası 0.5 milyard dollar (1 milyard kub.m üçün 75 dollar) və cəmi xərclər 6.25 milyard dollara başa gəlir. Göründüyü kimi, xərclərdə ən böyük pay qazın mayeləşdirilməsidir (52%). Hasilat 24%, nəqliyyat xərci 16%, reqazifikasiya 8% təşkil edir.\nİnfrastruktur layihələrində Xəzər bölgəsinin önəmi\nAİ-nin prioriteti qaz infrastrukturlarına qaz anbar və limanları, maye qaz terminalları və mövcud qaz boru xətlərinə əlaqələndirici kəmərlərin çəkilişidir. Bunu Cənub Qaz Dəhlizinə daxil olan bir neçə layihədə görmək mümkündür. Külək, günəş, bioyanacaq kimi bərpa olunan enerji mənbələri qlobal enerji təhlükəsizliyinin təminatı və qlobal istiləşmənin qarşısının alınması baxımından mühüm əhəmiyyətə malikdirlər. Xüsusilə XX əsrin 70-ci illərindəki yanacaq böhranı dünya ölkələrini bərpa olunan enerji mənbələri üzərində fikirləşməyi məcbur etdi. Aİ-nin bərpa olunan enerji mənbələri üzrə 2008-ci ilin dekabrında qəbul edilmiş direktivində hər bir ölkənin bu enerjidən istifadə payını artırması və ümumilikdə birlik daxilində bu həcmin 2020-ci ilədək 8.5%-dən 20%-dək artırılması tələb edilir.\nAvropa İttifaqının gələcəkdə qaz istehlakı idxal hesabına artmaqda davam edəcək və bu tələbatın ödənilməsində Xəzər regionu, xüsusəndə Azərbaycan böyük rol oynayacaq. Xəzər regionunun dünya enerji məkanındakı yeri və rolu günü-gündən artır. Bu həm onunla bağlıdır ki, Xəzər hövzəsi ölkələri enerji resursları həcminə görə dünyanın ən əhəmiyyətli ikinci (Fars körfəzi regionundan sonra) geoiqtisadi bölgəsi hesab olunur, həm də Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft boru kəməri dünyada ən təhlükəsiz enerji məhsullarının dünya bazarlarına, istehlakçılara çatdırılması marşrutudur. Son onillikdə Qərbi Avropada, daha dəqiq desək, iqtisadiyyatı sürətlə inkişaf edən Avropa İttifaqında karbohidrogen ehtiyatlarına, xüsusən də təbii qaza olan tələbatın durmadan artması, Aİ-nin ən böyük qaz təchizatçısı olan Rusiyadan enerji asılılığı, 2006-cı ildən başlayan və 2009-cu ildə Avropaya qısa müddətə qaz verilişinin dayandırılması ilə nəticələnən Rusiya-Ukrayna qaz münaqişələrinin baş verməsi, Rusiyanın qitədə öz enerji şərtlərini diktə etməsi, geniş şaxəli təbii qaz marşrutlarının mövcud olmaması Avropa İttifaqını alternativ təbii qaz mənbələri, eləcə də təchizat marşrutlarını axtarmaq məcburiyyəti qarşısına qoydu. Bu hal Qərbin Yaxın Şərq, Xəzər və Mərkəzi Asiyanın zəngin qaz ehtiyatlarına malik dövlətləri ilə əməkdaşlığını şərtləndirdi. Nəticədə Mərkəzi Asiya və Xəzər region qazın Avropaya nəqlini nəzərdə tutan Cənub Qaz Dəhlizi qaz layihəsi irəli sürüldü.\nƏvvəlki məqaləİlham Əliyev 3 generalı təltif etdi – SƏRƏNCAM\nNövbəti məqalədəTəhsil haqqında düşüncələrim: emosionallıq, yoxsa intellektuallıq?


Bakupost.az - Kəlbəcərə verilən 10 gün: Rusların oyunu, yoxsa Bakının planı...\nKəlbəcər: 15 noyabr, Ağdam: 20 noyabr, Laçın: 1 dekabr. Bəyannamə ilə razılaşdırılan qrafik belədir. Amma qrafikin ilk etapı 10 gün uzadıldı.\n2. Qarabağda erməni hərbi qüvvələri müharibə zamanı əsasən şimal cəbhəsi dediyimiz ərazilərdə - Ağdərə, Kəlbəcər – qalıb.\n- Azərbaycan ordusu cənub cəbhəsindən təmizləyə-təmizləyə Laçına - Şuşaya qədər getdi, bu istiqamətdə erməni qüvvələr ya məhv edildi, ya da qaçdılar;\n- Bu qüvvələrin çıxışından sonra Qarabağda erməni hərbi qüvvələri qalmayacaq;\n4. Müddətin uzadılmasının Putinin xahişi ilə baş tutduğunu bilirik. Azərbaycanın razılşamanın təminatçısı kimi çıxış edən Rusiyaya belə bir jesti diplomatik gedişdir. Yəni “buna da razıyıq” minnətinin qoyulması kimi...


Formula-1 Bakıda: startdan dərhal sonra ikiqat qəza\nBolid kanalizasiya lyukuna, evakuator isə piyada keçidinə ilişib" />\nBolid kanalizasiya lyukuna, evakuator isə piyada keçidinə ilişib\nFormula-1 Azərbaycan Qran-prisinin 4-cü mərhələsinin sərbəst yürüşləri insidentlə başlayıb: Britaniyanın “Williams” komandasının pilotu Corc Rasselin bolidi kanalizasiya lyukuna ilişərək qəzaya uğrayıb – Report agentliyi xəbər verir. Maşını aparmağa gələn evakuator kranı isə yerüstü piyada keçidinə ilişib. Kran sınıb və bolidin üzərinə yağ tökülüb.\nYarışlar zamanı kanalizasiya lyuklarını adətən qaynaqlayırlar, çünki şütüyən bolidlərin altındakı aşağı təzyiqə görə lyukların qapaqları yerindən oynayır. Amma Rasselin bolidinin ilişdiyi kanalizasiya lyukunun qapağı qaynaqlanmayıb. Yürüşlər dayandırılıb. Beynəlxalq Avtomobil Federasiyası Bakı trekinin bütün lyuklarını yoxmaq niyyətindədir.\n• Formula-1 Azərbaycanın nəyinə lazımdır?\n• “Qeyri-turistik” Bakıda foto-gəzinti\nMəşhur avtomobil yarışlarının Bakı mərhələsi artıq dördüncü dəfədir ki, keçirilir. Rəsmi versiyaya görə, bu möhtəşəm hadisə ölkənin imici və turizmin inkişafı üçün çox önəmlidir. Şəhərlilər üçün isə bu, artıq alışdıqları narahatlıqlar toplusudur.\nBu il yarışların keçirilməsi üçün Azərbaycan əvvəlki illərlə müqayisədə daha az xərc çəkib. Əsasən reklam büdcəsinin azaldılması hesabına qənaət etmək mümkün olub. Bu haqda yarışların təşkilatçılığı ilə məşğul olan Baku City Circuit şirkətinin nümayəndəsi Nigar Arpadari bildirib.\nFormula-1 mərhələsinin Bakıda keçirilməsinin əsas üstünlüklərindən biri onun turizmin inkişafına yaxşı təsir göstərməsi hesab olunur. Yarış hesabına Bakı otellərinin demək olar ki, 95 faizi dolur – Azərbaycan Otelləri və Restoranları Assosiasiyasının sədri Samir Dübəndi bildirib.\n“Bu tədbir sayəsində Azərbaycan dünyaya yeni turizm destinasiyası kimi açılır. Turistlər yarışmadan əvvəl gəlir və sonra da qalırlar, Azərbaycanın turizm imkanları ilə tanış olurlar. Bu, kübar idman növüdür və onun azarkeşləri də imkanlı insanlardır. Biz onlara yeni turizm məhsulları təqdim etməliyik: söhbət əsasən ölkə regionlarına turlardan gedir”, – Dübəndi deyib.\nÇəpərə alınmış mərkəz\nBakıda keçirilən yarışların əsas özəlliyi şəhərin mərkəzi yollarında keçirilməsidir. Yarışlar başlamazdan xeyli əvvəl bir neçə mərkəzi küçə beton arakəsmələr və barmaqlıqlarla çəpərlənir. Bir neçə gün ərzində isə ümumiyyətlə dənizkənarı bulvara çıxış qadağan edilir.\nSosial şəbəkələrdən şərhlər:\n“Yarışı niyə şəhərin mərkəzində keçirib, insanların həyatını zəhərə döndərirlər?! Axı kənarda heç kimə mane olmayacaq yerlər doludur”;\n“Formula-1-in Bakıda keçirilməsinin yeganə müsbət cəhəti şəhərin mərkəzində maşınların olmaması və insanların piyada gəzməsidir”;\n“Bu qəfəslərə görə mərkəz zooparka və ya gettoya oxşayır!”;\n“Formula təşkilatçılarına böyük təşəkkür!”.\nBaş tutmayan konsert\nYarış çərçivəsində Bakıda britaniyalı müğənni Sem Smitin konserti olmalı idi. Amma son anda məlum oldu ki, o gəlməyəcək. Təşkilatçılar bunu müğənninin səhhətində qəfil yaranan problemlə izah ediblər. Nəticədə Smiti müğənni Cessi Ceylə əvəzləyiblər.\nHəmçinin digər bir neçə əcnəbi ifaçının da konserti baş tutacaq. Bütün yarış tətili üçün bilet almaqla yalnız ulduzları izləmək yox, həm də yarışları müşayiət edən bütün əyləncələrə qatılmaq mümkündür.\nBu il yarışın Azərbaycan mərhələsinin keçirilməsi ilə bağlı müqavilə daha üç il müddətinə uzadılıb.\nAprelin 28-ə qədər davam etməli olan yarışlarda hər birində iki pilot olmaqla 10 komanda iştirak etməlidir. Yarış yolunun uzunluğu altı kilometrdən bir qədər çoxdur.\nAzərbaycansayağı seks-turizm: ərəb yayı\nDemək olar ki, hər şeyin satıldığı Bakının “Təzə bazarı”ndan 28 foto\nTbilisinin gecə iqtisadiyyatı\nŞərh: Vilnüsdə təəccübləndirən 7 nəsnə\nYe, dua et, iç – Gürcüstanda Pasxa ənənələri\nQədim gürcü David-Qareci kompleksi Azərbaycanın bir neçə günlük qadağasından sonra yenidən açılıb\nBakıda inşaat materialları bazarında yanğın – üç nəfər xəstəxanalıq olub\nBakıda hər üç məktəblidən biri bullinq qurbanıdır\nBakıda TRASEKA konfransında insident: Ermənistan nümayəndə heyəti Heydər Əliyevin məzarını ziyarət etmək istəməyib\nErmənistan və Azərbaycan XİN rəhbərləri Bratislavadakı görüşdən sonra sərt bəyanatlar səsləndiriblər. Yenilənib\nŞərh. Azərbaycanda nə baş verir: yuxarıların inqilabı, yoxsa imic korreksiyası?\n2019-cu ildə Bakıda 107 piyada avtomobil vurması nəticəsində həlak olub\n“Bizim nə ordumuz, nə silahımız var. Olmayacaq da”. Gürcüstan prezidentinin növbəti qalmaqallı bəyanatı\nErmənistan hakimiyyəti nəyin bahasına olursa-olsun Konstitusiya Məhkəməsinin tərkibini dəyişmək niyyətindədir\nGürücstan Patriarxlığı “David Qareci” kompleksinin ətrafında Azərbaycanla transsərhəd bölgəsinin yaradılmasına qarşı çıxıb\nİlin sonuna qədər atəşkəs və əsirlərin dəyişdirilməsi. Dörd dövlət başçısı Ukraynadakı münaqişə ilə bağlı danışıqlarda hansı razılığa gəlib?\nGürcüstanda femisid: elan olunmuş ölümlərin xronikası\nQvantsa – əlil arabasındakı qılıncoynadan qızın hekayəsi\nRusiya idmanı nəyə görə 4 il müddətinə beynəlxalq yarışlardan kənarlaşdırılıb – kütləvi dopinq haqqında 5 parlaq hekayə\nŞərqi Ukraynada müharibənin parçaladığı kənddən reportaj


Sam mirzə Səfəvi...\nYerleşdirdi: *_*M_O_N_I_K_A*_*(01.03.2013 / 18:53)\nOxunmuş: 11000 | | Like: 0\nQazı Əhməd Quminin "Xülasətüt-təvarix" əsərində hadisə və tarix daha dəqiq təsvir olunmuşdur: O, yazır ki, Sam mirzə iki oğlu ilə Qəhqəhə qalasına göndərilir. O, qalada həbs olunan İsmayıl mirzəyə bir qəsidə yazıb göndərir. Qəsidədə xahiş edilirdi ki, əgər hakimiyyət sənə çatsa, məni bir yerə hakim təyin edərsən. Qəhqəhənin qalabəyi Həbib bəy Ustaclu həmin qəsidəni başqa kağızlarla İsmayıl mirzədən alıb, şah Təhmasiba göndərir. Şah Təhmasib qəsidəni görüb, Sam mirzədən bədgüman olur. Məhəmməd bəy Qoyunçuoğlunu 30 nəfər qorçu ilə gizlicə çağırtdırıb deyir ki, mənim qalada 5 düşmənim vardır. Həbib bəyə hökm yazır ki, Məhəmməd bəyin sözü bizim sözümüzdür, əməl edin. Məhəmməd bəy qalaya çatıb deyir ki, Əlqas Mirzənin oğlanları, Sam Mirzə və onun oğlanlarını bir yerə cəm edin. Məhəmməd bəy onların yeməklərinə zəhər qatıb göndərir. Onlar işi başa düşüb, yemirlər və öz mənzillərində olan bəzi ehtiyatda qalmış yeməklərlə dolanırlar. Məhəmməd bəy belə qərara gəlir ki, onları gecə yuxuda olduqları vaxt boğub öldürsünlər. Əvvəl Sam mirzənin oğlundan başlayırlar. Birini yuxuda ikən boğurlar. Digəri isə ayılıb istəyir ki, özünü arxadan atasına çatdırsın, onun da işini bitirirlər. Sam mirzəni öldürmək istədikdə əsasını götürüb onları vurur. Qorçilər ipi onun boğazına salıb boğurlar. 5 nəfəri qalada dəfn edib, məsələni şah Təhmasibə xəbər verirlər. Şah Təhmasib divanxanaya gəlib deyir ki, Sam mirzə, övladları və Əlqasın oğlanları qalada bir mənzildə olarkən zəlzələ olub, tavan onların üstünə uçub və onlar ölüblər. Bir müddətdən sonra şah Təhmasib onların cəsədlərini qaladan gətirtdirib ata-babalarının məqbərələri olan Kəlxuran kəndində dəfn etdirir.\nBu hadisə 975-ci ilin cümadiəs-sani ayında (3.II.1567 – 1.I.1568) baş vermişdir. Sam mirzə öldürülərkən 51 yaşı olmuşdur. O, 21 şaban 923-cü (10 sentyabr 1517) ildə anadan olmuşdur .\nSam mirzənin Rüstəm mirzə (gənc yaşlarında vəfat edib), I Şah Təhmasib, Alxas mirzə və Bəhmən mirzə adında beş qardaşı və Xanım bəyim, Pərixan xanım, Məhinbanu bəyim, Firəngiz xanım və Şahzeynəb xanım adında beş bacısı olub.\nŞah İsmayılın qəfil ölümündən sonra 10 yaşında hakimiyyətə keçən oğlu Təhmasib mirzə feodalların, qızılbaş əmirlərinin əlində oyuncağa çevrilmişdi. İlk on il hədsiz hərcmərclik və qızılbaş tayfa başçıları arasında kəskin qanlı döyüşlər dövrü idi. Əmirlər və tayfa başçıları arasında bu qanlı çəkişmələrlə yanaşı, bir tərəfdən də türklər tez-tez Azərbaycana hücum edirdi. Şahlığının 10-cu ilində — 20 yaşlarında hakimiyyəti möhkəmlətmək, ölkəni daha çox nizama salmaq istərkən Təhmasib daxildə və xaricdə böyük çətinliklərlə üzləşir. Əmirül-üməra Hüseyn xan Şamlı ən yaxşı torpaqları şamlıların əlində toplamağa çalışmaqla yanaşı, vaxtilə lələsi olduğu Sam mirzəni (Şah İsmayılın digər oğlu) hakimiyyətə keçirmək üçün Şah Təhmasibi zəhərləmək istəyir. Şah bunu eşidərək Hüseyn xanı yanına çağırtdırıb, tikə-tikə doğratdırır. Elə bu zamanlar Sam Mirzə qardaşına xəyanət edərək özünü türk sultanı Sultan Süleymanın vassalı sayır. 1534-cü ildə Sultan Süleyman qızılbaş ordusunun Xorasan ətrafında özbəklərlə vuruşduğunu nəzərə alaraq böyük ordu ilə Azərbaycana hücum edir. Bu zaman bir çox qızılbaş əmirləri — Azərbaycanın cənub hissəsinin əmirül-ümərası Musa sultan Mosullu, əyanlardan Məhəmməd xan Zülqədər, Hüseyn xan Təkəli, Qazi xan Təkəli və başqaları sultanın tərəfinə keçirlər. Şah Təhmasib öz ordusu ilə Van və Ərciş torpaqlarına çəkilir, ordu yorğun və türklərlə müqayisədə az olduğu üçün ciddi döyüşə girmir. Sultan öz ordusu ilə qışı Bağdadda keçirir və yenidən Təbrizə gəlir, Azərbaycanı talayıb İstanbula qayıdır.\nSam Mirzə "Töhfeyi-Sami"sində Hərfi İsfahani deyilən şairin Gilan əhlinin həcvinə şəhraşub yazdığını, buna görə də müttəhim bilindiyini, dili kəsildiyini yazır. Sam Mirzənin sözlərindən, gizlətmədiyi köntöy münasibətindən bu da sezilir ki, deyəsən, Hərfinin ustalığı çox da yüksək deyilmiş. Çünki Sam Mirzə kinayə ilə "Hərfinin dili Gilanı həcv etdiyi şəhraşubuna görə deyil, başqa şeirlərinə görə kəsilməli idi" yazır. Yəni, şeirləri o qədər zəifdir ki, müəllifi elə bozluğuna görə ən ağır cəzaya layiq görmək olar. Bundan əvvəl Şah İsmayıl Xətainin oğlu Sam Mirzə (1517-1567) XV əsrin sonu, XVI əsrin ortalarında yaşamış şairlər haqqında məlumat verən farsca yazdığı "Töhfeyi-Sami" təzkirəsini yazarkən "Məcalisün-nəfais"dən örnək kimi istifadə etmişdi. Nəvaidə olduğu kimi, Sadiqinin də təzkirəsi səkkiz məclisdən ibarətdir. Sadiq bəy əsərini tərtib edərkən Nəvai təzkirəsindən əlavə Caminin "Baharistan", Dövlətşah Səmərqəndinin "Təzkirətüş-şüəra", Sam Mirzənin "Töhfeyi-Sami" və başqa əsərlərdən istifadə etmişdir.


APA - Aygün Kazımova ilə Natəvan Həbibi barışıb, Natəvan Aygün Kazımovanın fanatı olduğunu etiraf edib\n30 Yanvar 2009 / 11:25\nAygün Kazımova ilə Natəvan Həbibi barışıb, Natəvan Aygün Kazımovanın fanatı olduğunu etiraf edib\nBakı. Ülkər Qasımova - APA. Yanvarın 29-da Heydər Əliyev Sarayında “Grand” mükafatının təqdimat mərasimi keçirilib. APA-nın məlumatına görə, xalq artisti Aygün Kazımovanın aparıcısı olduğu tədbirdə N. Həbibi iki nominasiya üzrə mükafata layiq görülüb. İlk nominasiyanı alarkən N. Həbibinin A. Kazımovaya qarşı soyuq münasibəti diqqətdən yayınmayıb.\nİkinci mükafatı alanda isə A. Kazımova N. Həbibiyə müraciətlə “Natəvan, sən ki, mənim fanatım olduğunu deyirdin, bəs nə oldu?” söyləyib. N. Həbibi bu sualın cavabında hər kəsin qarşısında həqiqətən də A. Kazımovanın fanatı olduğunu etiraf edib: “Tədbirlərin birində Aygün Kazımova mahnılarını oxuyanda mən də səhnəyə çıxdım və onunla oxuyub-oynadım. Aygün Kazımova bu hərəkətimdən təəccübləndi. Mən onda etiraf etdim ki, biz sizin mahnılarınızla böyümüşük. Biz sizin fanatınızıq”.\nN. Həbibinin “Biz sizin fanatınızıq” sözləri A. Kazımovanın marağına səbəb olub və o, “Biz deyəndə kimi nəzərdə tutursan”, - deyə soruşub. N. Həbibi isə “W trio” üzvlərinin hamısının onun fanatları olduğunu bildirib.\nQeyd edək ki, Natəvanla yanaşı, Röya və Elnarə də “W trio” qrupunun üzvü olublar.\nTədbirin rəsmi hissəsi bitdikdən sonra mərasim iştirakçıları başqa bir məkanda mükafatlandırmanı qeyd ediblər. Mərasimdə hətta A. Kazımova ilə N. Həbibi xalq artistinin “Siqara” mahnısını birgə ifa ediblər. Onu da qeyd edək ki, Natəvan sözügedən mahnını Aygün Kazımova ilə küsülü olduğu vaxtlarda onun icazəsi olmadan bir sıra proqramlarda oxuyub. N. Həbibinin A. Kazımovanın ünvanına xoş sözlər söyləməsini də hər kəs maraqla qarşılayıb.\nMərasimdə bu barışığı alqışlayanlar arasında xalq artisti İlhamə Quliyeva da olub.\n“Dünya Mədəniyyətlər Kraliçası” yarışmasında Azərbaycanı Şövkət Qasımova təmsil edəcək\nSabahdan Demet Akalının konsertinin biletlərinin satışına start veriləcək\nFransanı “Eurovision-2009” müsabiqəsində Patrisiya Kaas təmsil edəcək\nDemet Akalının Bakı konsertinin vaxtı dəyişdirilib\nAygün Kazımova: “50 yaşımda necə olacağım mənim üçün çox maraqlıdır” - FOTOSESSIYA\nAygün Kazımova ilə Xumar Qədimova barışıblar\nLerikdə göldə batan 24 yaşlı oğlanın meyiti tapılıb - YENİLƏNİB-1


17 Noyabr 2019 20:20\nAlimlər apardıqları araşdırma üçün, əqli qabiliyyət göstəriciləri ölçülmüş 3-5 yaş arası 47 uşaq seçmişdir. Onların valideynlərindən uşaqların planşet və smartfondan istifadə edərkən vərdişləri haqda soruşulmuşdur.\nMilli.Az deyerler.org-a istinadən bildirir ki, uşaqlara verilən suallar bunlardan ibarət olub: "Uşaqlar cihazlardan nə qədər istifadə edirlər? Hansı məzmuna baxırlar? Böyüklər uşağın cihazla nə etdiyinə diqqət yetirirmi?" Təcrübədə iştirak edən bütün iştirakçılar MRT (maqnit-rezonans tomoqrafiyası) yoxlanışından keçirilib. Son zamanlar tez-tez müxtəlif mənbələrdən cihazların uşaqlara təsiri ilə bağlı suallar meydana çıxır. Bir qrup amerikalı alim bunun doğru olub olmadığını yoxlamaq qərarına gəlir. "JAMA Pediatrics" nəşrində yayımlanan araşdırma təkcə statistikaya deyil, eyni zamanda beynin MRT müayinəsinin nəticələrinə də əsaslanır. Nəticədə skaner yoxlamasından sonra, cihazların ekranı qarşısında çox vaxt keçirmiş uşaqlarda, alimlərin qeyd etdiyi (ağ maddənin bütövlüyü) üzə çıxmışdır.\n14 İyul 2020 08:34\n14 İyul 2020 08:28\n14 İyul 2020 08:25\n14 İyul 2020 08:21\n14 İyul 2020 08:19


Fransada kütləvi etirazlar başlayıb - Pensiya islahatlarına qarşı\n03 March 2020 - 23:11\nFransada kütləvi etirazlar başlayıb- Pensiya islahatlarına qarşı\nFransanın Milli Assambleyasında pensiya qanunu layihəsinə dair Konstitusiyanın 49.3 maddəsinin tətbiqi ilə bağlı hökumətin qərarından sonra ölkədə nümayişlər yenidən başlayıb.\nHəmkarlar təşkilatlarının çağırışı ilə insanlar ölkənin bir çox şəhərlərində nümayişə başlayıblar. Ölkədə COVID-19 epidemiyasına görə 5000-dən çox insanı birləşdirən toplantılara qadağa qoyulmasına baxmayaraq etirazçılar küçələrə axışıblar.\nParisdə nümayişçilər Respublika meydanından Madlen istiqamətində irəliləyirlər. Nümayişçilərin yerli vaxtla saat 17-də Milli Assambleyanın yaxınlığındakı Edouard Herriot meydanına çatacağı planlaşdırılıb.\nXatırladaq ki, pensiya islahatına qarşı ötən il dekabrın 5-dən başlayan ümumi tətil və nümayişlər zamanı bir aydan çox ölkə nəqliyyat sistemi iflic olmuşdu, paytaxt Parisdə 14 metro xəttindən yalnız biri məhdudiyyətlərlə işlək halda, digərləri isə tamamilə bağlı qalmışdı(azərtac).


dində alternativ günahlar sözaltı sözlük\ndində alternativ günahlar\n1. en son dinin 1400 il bundan evvel gelmesi ile elaqedar olaraq dinin müasir dövüre uya bilmesi üçün din adamları terefinden çıxarılan veya el oğulları terefinden günah olduğu bildirilen hereketlerdir. bu yaxınlarda televizorda bir verlişde islam alimini qonaq etmişdiler ve ona telefonla suallar verirdiler. arvadın biri zeng edib dedi ki bes biz ev almışıq, ama pulumuz olmadığı üçün kreditle ala bildik, sizce günahdır? kişide cavab verdi ki beli günahdır, hal hazırda yaşadığınız ev haramdır size. doğurdan maraqlıdır. neter olur ki o? bes neynesin millet? evsiz qalsın?\n31.3.2012 17:19, timidus\n2. (bax: diş pastası)\n31.3.2012 17:57, timidus\n3. motora arxadan minmek günahmı?\n31.3.2012 21:24, neon\n4. başqasının mesajlarını oxumaq da qul haqqı olar yegin.\n31.3.2012 22:07, bickle\n5. üzü lezviya ilə qırxmaq\n(bax: bu qız dəlidir, nədir?)\n09.11.2012 19:39, burdan qubadlıya qədər gedən adam\n6. anal getmək\n11.12.2012 23:39, uzaq görən kor\n7. kişilərin ayaq üstə işəməsi\n06.03.2013 18:24, qatiq qaradi blet\n8. Quran olan otaqda içki içmək,Çörəyin yanında şöyüş söymək.\n07.05.2014 16:42, Apendix fibrosum hepatis\niqtidar sahibi olan dindar qismin iddiasına görə ədalətli, yumşaq yollarla, tarixin qoyub getdiyi izlərə əsasən isə əksərən barbarcasına qarşılıq verilən aktlardır.\ngünah kəliməsi, cəmiyyətləri formalaşdıran, həmçinin onları bir-birindən ayıran, sistemlərin necə işlədiyinin bir təzahür şəklidir. günah, yanlış əməllərin ifadə şəkli olaraq anlaşıla bilər, ancaq daha dar, daha konkret açıqlayıcılıq gətirə biləcək aspektdən yanaşsaq, günah dini-əxlaqi normaların pozulması, dincə qəbahət sayılan işdir. deməli, din və əxlaq anlayışı olmasa, günah da olmaz.\nəxlaq, dinin gətirdiyi bir qavram olub, topluluqda davranışlarınızın sərhədlərini müəyyən edən, sizi qadağalara məhkum edərək, qaydalar çərçivəsində yaşamanızı davam etdirmə məcburiyyətləri qoyan, ona özünüzü təslim etdiyiniz məqamda, bütün keçmişinizə, bugününüzə və gələcəyinizə dair xatirələrinizə, varlığınıza sahiblənəcək bir qüvvədir. çoxluqla, gözünüzdə böyütdüyünüz qədər dəhşətli olmayan bir qüvvə.\ndemək ki, din olmasa, günah da olmaz. yanlış davranışlar, qayda-qanun çərçivəsində olmayan hərəkətlər və s., hər zaman bunları "günah" anlayışına daxil etməz. günah eyler dairələrinin daha kiçik olanıdır və cəzalandırılması gərəkən davranışların, baxış bucağına görə dəyişdiyinin ispatıdır. hinduizm tanrılarına ibadət edən kəsin, məsuliyyət və inanclarına görə nəşinin kremasiya edilməsi, bir müsəlmana görə, yolverilməzdir və cəzalandırılmalıdır, çünki günahdır. bir müsəlmanın ərəb işğalları zamanı döyüşlərdə həlak olan müqəddəslərə görə zəncirlə başını yarması isə, bir şintoistə görə çox gülünc və insanlığa zidd bir davranışdır, cəzalandırılması müvafiq görülər. nisbilik, gözdən qaça bilməz, hadisələrə sağa-sola deyil, azacıq ruhunuzu yüksəldərək, biraz yuxarıdan baxmağa çalışanda, dünya tarixini bildiyiniz qədərilə gözünüzün önünə gətirib gələn-keçən hər şeyə dair bir dəqiqəlik sükut elan etsəniz, az qazancınız olmaz, bu ayindən. yüksəlməyə davam edin, daha çox aydınlanarsınız.\nfilm dünyasından kiçik bir nümunə olaraq, the man from earthə diqqət yetirin, bu səhnədən sonra olanları xatırlayın və bu kiçik qrupu bir cəmiyyətin prototipi olaraq düşünün. nə görürsünüz gələcəkdə? başdan-ayağa faciədir hə?\nbəs bunu məhəmmədə * * aid etsək, bəs bunu krişnaya aid etsək, bunu, gələcəkdə milyardlarca inananı ola biləcək uçan spagetti canavarına aid etsək? yenə eyni nəticəyə gətirib çıxarar; qarşıdurmalar, mübahisələr, üsyanlar, ölüm-itimlər. ağır səhnədir, deyilmi?\ndaha konkret yanaşsaq, məsələn, the passion of the christ filminin verdiyi mesajlar o qədər açıq idi ki, 25ci kadrlara ehtiyac belə yox idi. necə acıqlı bir səhnədir , necə dözəsən bunlara?! şüuraltı inanclarınızı bir kənara qoyub, şüurlu, məntiqli nəticələr əldə edərək, inancından uzaqlaşmaq üzrə olan kəslər belə, içində olduğu vəziyyəti sorğulamağı buraxaraq "insani duyğular"ına özünü dustaq edir. bu epizod, növünün tək nümunəsi deyil.\nisa müqəddəsdir, o təkdir, həqiqətdir! hah!\ngöstərmək, bəhs etməkdən daha təsirlidir və ağrı dedikdə, axilles dabanınız sisteminizi elə işlək hala salır ki, taqətsiz və donuq halda, sizə gələcək ən kiçik imdad təklifini belə rədd edə bilmirsiniz!\nelə bilirsiniz nəsimini təkcə şeirlərinə, yaradıcılığına görə sevirlər?\nsonra nə olur? kilsə "bütün əzab çəkənlərə sahiblənən" olaraq şöhrət qazanır!\nTarix, isanın mirasına layiq ola bildiyini sübut etməyə çalışan təkəbbürlü kilsə ruhaniləri ilə, "əzab çəkənlərin" zamanla daha əyləncəli halına gələn festivalına şahid olur.\nkilsənin adı, ağrı-acı ilə yanaşı səslənməyə başlayır və şeytanla ittifaq yaradan ən kiçik qüvvələr belə təlqinedici tərzdə haqqını alırlar! qanlı ov səhnələri bir-birini əvəz edir:\nbugün üçün! indi və gələcəkdə sistemin işləməsi üçün!\nbaxın , 11ci əsrdə, xristianlığa qarşı çıxan və səsini yüksəltməyə nail ola bilən bütün güclər yox edilirdi. qan su yerinə axır, şahidlərə, dərs çıxarmaları üçün şans verilirdi! onlar kim idi?\nbir ad kifayət eləmir onları ifadə etmək üçün. yazıqlar!\n11ci əsr, fransa kralının qətliamları. budur , 2. robert kütləvi cəzalandırma ilə, insanları doğru yola çəkir. necə ibrətamiz bir hekayədi, deyilmi?\nçox keçmir, bu hal digər avropa ölkələrində də yayğınlaşır. kafir təriqətlərin sıradan çıxarılması prosesi, vüsət alır və fövqəladə vəziyyətlə üz-üzəsiniz artıq.\nartıq uzun illər keçdikcə, tərzlər, alternativlər və texnika irəliləmişdi. kilsə, falçıların, cadugarların, kafirlərin və günahkarın cəzalandırılması üsullarını inkişaf elətdirmişdi.\niki tərəfi kəlbətinə bənzəyən, qayçıvarı, geniş məmə kəsmə alətinimi deyək, yoxsa hal-hazırda vagina müayinəsinin əvəzsiz bir hissəsi olan spekulumun yol açdığı qanlı dəhşətlərimi? kişilərin axtalanması, öldürülüb başlarının dərs çıxarılma üçün sərgilənməsi, toplu qırğınların daha vəhşiyanə hala gəlməsi təxmin edilə biləcək gələcək idi əslində. daha çox, gərəksiz informasiya zibilliyi üçün bu linkdən yararlana bilərsiniz.\nvə bütün bunlar paranoya yaratmırdı deyə sanmayın.\nbudur , daha bir cəzaya layiq olan şəxs. o, bitkilərlə müalicə metodları ilə kəndlərdə xəstələri sağaldırdı. indi ona alternativ tibb deyirik, ancaq şəfa verən tanrıya deyil başqa üsullara əl atması necə də acınacaqlı idi. bu həkimlərə inandığı, insanların tanrı ilə münasibətinə nifaq alan şeytana uyduğu, onunla vəhdət təşkil edərək başqa insanları da yollarına çəkdiyi əsası ilə günahkarlar və qurbanları həyatdan məhrum edilirdi, həm də bu barbarlıqlarla.\nkiçik bir detalı daha qaçırmayaq. kilsə ilə birlikdə işləyərək, onlara vergi verən şəfa ustaları, cadugər deyil, həkim idilər, onlar bunu, tanrının icazəsi ilə edirdilər. axı onlar öz qövmlərinə yardım etmək üçün göndərilmişdilər!\ncadugərlərin üzərində şeytan izləri, xal, doğuş ləkələri, çıxıntılar kimi işarələr tapılanda, onların əməllərinin tətbiq olunan ağrıya reaksiya verməmələri ilə əyani şəkildə ortaya çıxırdı.\ncadugərlərin ovlanması ilə bağlı, Mark of the Devil filmi, izlənməyə dəyər.\n4cü innosentin, müxtəlif təriqət üzvlərinə qarşı tətbiq oluna biləcək şiddətə, açıq şəkildə razılıq verdiyini bəyan etməsi, hədəfin necə yeknəsəq olduğunu biruzə verirdi.\nişgəncə masaları, qırmanclar dilə gəlir, günahkarlar susdurulurdu. işgəncə çarxına bağlananlar, cəlladın, arabanın təkərini, onların ölümünü dəqiqləşdirənədək döndürməsi ilə, üzünə saatlarca damcı-damcı qaynar su axıdılanlar, tanınmaz hala gələnədək, geniş, tikanlı alətləri içinə alanlar, daxili qanaxmanın nəticəsini alanadək, layiq olduqları ilə tanışlıqları davam edirdi. adətən, daha sonra edam olunurdular. ölənlərin varidatı, sahib olduqları kilsənin mülkiyyətinə çevrilirdi.\nəsrlər boyu, bu savaş tək tərəfli və daha şiddətli olduqca, dominant qüvvələrin güclənməsinə şahidlik edilirdi. 14cü iohan da əsrarəngiz işləri ilə ad çıxarmışdı. papalara qarşı etiraz dalğaları da az-çox gözə dəysə də, əksərən hadisələr tək tərəfli gedişat göstərirdi.\nbütün bu günahkarlar və ədalət gətirənlər arasında, hakim tərəf çox vaxt "məsumlar" olurlar. xüsusilə, ən yüksək təbəqələr, ən məsum olaraq şan qazanırlar.\ngünahınızın fərqində olmaq, onu yumaq, onu günah olaraq görmək, cəzaya layiq olub olmadığınızı, təkrarlayıb təkrarlamayacağınızı müəyyən eləmək, seçimlər və şanslar, bəzən limitlərdə ilişib qalır.\nəməllərinizi sorğulatmadan və ya gərəksizlərə məhəl qoymadan reallaşdırmağınız niyə də özünüzü hər zaman bir basqı altında hiss edərək, "yaxşı" və "pis"i sizin üçün kateqoriyalandıran kimsələrə tabe olmaqdan daha pis bir seçim olsun ki?\ndeyirlər, qiyamət arılarla gələcək. gözlərinizi 5 açın.\n13.05.2015 07:56, mən sənin bildiyin oğlanlardan deyiləm\n10. spoiler vermək.\n13.05.2015 13:19, pampiniformis


Abşeronda ata qızını ÖLDÜRDÜ - son xeberler\nAbşeronda kişi qızını qətlə yetirib.\nBu barədə Abşeron Rayon Prokurorluğu məlumat yayıb.\nBildirilib ki, iyunun 3-ü saat 12 radələrində Abşeron rayon sakini, 1987-ci il təvəllüdlü Jalə Davudovanın öldürülməsi barədə rayon prokurorluğuna məlumat daxil olub.\nAparılan araşdırmalarla zərərçəkmişin atası, 1964-cü il təvəllüdlü İftixar Davudovun şəxsi münasibətlər zəminində aralarında yaranmış mübahisə zamanı bıçaqla xəsarətlər yetirərək Jalə Davudovanı qəsdən öldürməsinə əsaslı şübhələr müəyyən edilib.\nFaktla bağlı Abşeron Rayon Prokurorluğunda Cinayət Məcəlləsinin 120.1-ci (qəsdən adam öldürmə) maddəsi ilə cinayət işi başlanılıb.\nKriminal Baxılıb: 2113 Tarix: 03 iyun 2022


Səfir qalmaqalı böyüyür – Ukrayna mediası Elmira Axundovanın təyinatından yazdı\n12:58 - 21 İyul\nUkrayna mətbuatı Azərbaycanın bu ölkədəki səfiri, keçmiş deputat Elmira Axundovanın bu vəzifəyə təinatının qaranlıq tərəflərini işıqlandırmağa başlayıb. Söhbət Elmira Axundovanın 1 milyon dollarında səfir təyin olunması barədə iddiadan gedir.\nBizimxeber.az bildirir ki, Yenisabah.az xatırladır ki, ilk dəfə bu iddia ilə Azərbaycan Demokrat Partiyasının (ADP) sədri Sərdar Cəlaloğlu çıxış edib. “Elmar Məmmədyarovun təyin etdiyi kadrlar aşkarlanmalıdır. Özü agentdirsə, onlar da agentdirlər. Məsələn, Elmira Axundova 1 milyon verərək səfir gedib. Azərbaycanda hamı bilir ki, Elmira Axundova Rusiyanın adamıdır, bunu hamımız bilirik”, - deyə ADP sədri vurğulayıb.\nUkrayna mediası isə yazır ki, mərhum Prezident Heydər Əliyev bu ölkə ilə münasibətlərə böyük önəm verib. Prezident İlham Əliyev də bu siyasəti davam etdirir. Ona görə də Ukraynaya imici və reputasiyası təmiz olan şəxslərin səfir təyin olunması daha məqsədəuyğundur.\nDoğrudur, ukraynalı həmkarlarımız “1 milyon dollar” iddasını təkzibedilməz fakt kimi qəbul etməyib. Maraqlıdır ki, Ukrayna mediası bu məsələdə Elmira Axundovanın oğluna istinad edir. İddialara görə, səfirin oğlu yaxın ətrafına deyib ki, anasının təyinatı 1 milyon dollara başa gəlib. Eyni zamanda Azərbaycanın ictimai-siyasi mühitində də bu məsələnin müzakirələrə səbəb olduğu vurğulanır. Eyni zamanda bu müzakirələrə istina edərək Elmira Axundovanın Rusiyaya bağlı şəxs olduğu qeyd edilir. Rusiya ilə Ukraynanın münasibətlərinin hansı səviyyədə olduğu isə bəllidir. Aydın şəkildə sezilir ki, bu iddialar Ukraynada narahatlıq yaradıb. Əks təqdirdə bu məsələyə toxunmazdılar.


LAVLOKUN GEYA HIPOTEZI. Mühazirənin planı: GEYA HİPOTEZİ VƏ GEOFIZIOLOGIYA ANLAYIŞI. 2.GEYA HİPOTEZİNİN TƏNQİDİ.\nКазанский А.Б.Феномен Геи Джеймса Лавлока://www/evol/nw.ru/labs/lab38/kazansky/fenomen/htm GƏNCƏ 2017\nGeya hipotezinin tənqidi\nL.N. QUMİLYOVUN ETNOGENEZ NƏZƏRİYYƏSİ. Mühazirənin planı: L.N.QUMİLYOVUN HƏYAT VƏ YARADICILIĞI. ETNOGENEZ NƏZƏRİYYƏSİ.\nГумилев Л.Н. Этносфера, история людей и история природы.-М: Экопрос,1993.-542с. GƏNCƏ 2017 L.N.Qumilyovun həyat və yaradıcılığı\nŞəkil 1.1. L.N.Qumilyovun əsərləri. Etnogenez nəzəriyyəsi\nŞəkil 2.1. Etnosun mahiyyəti və struktur prinsipi\nŞəkil 2.2. Millətçiliyin təsnifatı.\nŞəkil 2.3. Etnosların coğrafiyada yayılma xəritəsi.\nŞəkil 2.4.Etnosa sistemli yanaşma tərzi.\nŞəkil 2.5. Etnik sistemin passionar gərginliyinin dəyişməsi.\nAZƏRBAYCAN DÖVLƏT AQRAR UNİVERSİTETİ MÜHƏNDİSLİK FAKULTƏSİ HƏYAT FƏALİYYƏTİNİN TƏHLÜKƏSİZLİYİ kafedrası MÜHAZİRƏÇİ\nDAVAMLILIĞIN SİSTEMLƏRİN DAYANIQLILIQ NƏZƏRİYYƏSİ İLƏ ƏLAQƏSİ. Mühazirənin planı: DAVAMLILIQ STRATEGİYASININ NƏZƏRİ ƏSASLARI.\nXəlilov R.T., Zeynalov E.C., Vəliyev S.Ş. Davamlı insan inkişafı.-Gəncə, 2017.-346s. GƏNCƏ 2017\nDAVAMLI İNKİŞAFI DƏSTƏKLƏYƏN VƏ ONA MANE OLAN NƏZƏRİ MÜLAHİZƏLƏR.\nLAVLOKUN GEYA HIPOTEZI.\nGEYA HİPOTEZİ VƏ GEOFIZIOLOGIYA ANLAYIŞI.\n2.GEYA HİPOTEZİNİN TƏNQİDİ.\nКазанский А.Б.Феномен Геи Джеймса Лавлока://www/evol/nw.ru/labs/lab38/kazansky/fenomen/htm\nCeyms Lavlokun Geya hipotezi və geofiziologiya\nFaktiki olaraq Ceyms Lavlok’un Geya fenomenindən, bütün bir geniş elmi-ictimai hərəkatdan danışmaq mümkündür.Geya fenomenini başa düşmək üçün hipotezin özünü və ondan doğan elmi-tətbiqi hissələri – geofiziologiya və planetar təbabəti bir birindən ayırmaq lazımdır.Geya konsepsiyasının elmi-nəzəri hissəsi, başqa sözlə geofiziologiya V.İ. Vernadski’nin “Biosferasına” olduqca yaxındır. Ancaq keçən əsrin 70-ci illərində Lavlok böyük rus aliminin əsərləri ilə hələ tanış deyildi.\nGeya konsepsiyasına görə biotanın təkamülü , başqa sözlə bütün bioloji orqanizmlərin cəmi planet miqyasında onların fiziki əhatəsinin təkamülü ilə elə sıx əlaqədədir ki, birlikdə onlar canlı orqanizmin xassələrini xatırladan vahid özözünə inkişaf edən sistem təşkil edirlər. Bu sistem yunan ilahəsi ( H Гη) Geya’nın adı ilə adlandırılmışdır (şəkil 1.1.).\nŞəkil 1.1. Geya hipotezinin mahiyyəti.\nBu ad ingilis yazıçısı, ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı Vilyam Qoldinq tərəfindən təsadüfi qoyulmamışdır. Bu sırf elmi çərçivədən kənar, dərin daxili məna daşıyır. Beləliklə Geya öz özünü təşkil edən sistem, super orqanizm olub, öz özünü tənzimləyən “geofizioloji” xassəliklə daxili mühitin bir sıra parametrlərini, nisbətən stabil, canlı orqanizm üçün əlverişli səviyyədə saxlayır. Məhz Geya hipotezi da təsdiq edir ki, planetar miqyasda həyat Yer’də özünün mövcudluğu üçün nisbətən stabil şəraiti aktiv olaraq dəstəkləyir. Başqa sözlə biota mühitin qlobal parametrlərini özünün təkamül inkişafı prosesində durmadan özünə uyğunlaşdırır. Yer kürəsinin çöhrəsi, onun iqlimi, dağ filizlərinin tərkibi, hava, oken suları yalnız geoloji proseslərin nəticəsi deyil, həmçinin həyat mövcudluğunun nəticəsidir. Canlı orqanizmlərin bir an dayanmadan aktivliyi hesabına son 3,6 milyard ildir planetdə şərait həyat üçün əlverişli vəziyyətdə saxlanır. Ətraf mühitə mənfi təsir göstərən növlər onu nəsil verməyə yararsız edir. Bunlar da nəhayətdə ən zəiflər kimi, təkamül qabiliyyətsiz növlər kimi aradan çıxmışdır.\nGeofizioloji nöqtəyi nəzərdən (Geya nəzəriyəsi) həyat - bu bütün əlaqəli sistemin elə xassəsidir ki, enerji və maddə axınına açıqdır və öz daxili vəziyyətini daim qorumaq qabiliyyətinə malikdir. Geofizialogiya Yer barədə sintetik elm olmaqla komponentləri bir biri ilə sıx bağlı olan biota, atmosfera, okenlar, yer qabığı kimi bütün sistemin xassələri və inkişafını öyrənir. Hesab edilir ki, öz özünə tənzimləmənin mühim xassələrindən iqlim və kimyəvi tərkib Geya’nın inkişaf prosesinin nagahan (sıçrayışlı-emercent) xassəsidir. Geofizialogiya planetar səviyədə öz özünə tənzimləmə mexanizminin axtarışı və öyrənilməsinə yönəlmişdir. Bunun üçün o, hüceyrə-molekulyar səviyədə dövri olaraq öz özünə məhsul vermə, autopoetik proseslərlə ona bənzər digər əlaqəlilik səviyəsində olan, orqanizm, ekosistem və bütünlükdə planet arasındakı əlaqənin müəyənləşdirməsinə çalışır.\nElm çərçivəsində dünyanın planetar ahənglilik qaydalarını dərk etmək üçün Lavlok biliyin tədqiqi sahəsini-geofizialogiyanı (məhz bu Geya nəzəriyəsi hesab edilir) işləyib hazırlamışdır. Ancaq təcrübəyə daha çox inandığından o, ətraf mühitin pisləşməsindən qayğılanır və “planetar təbabətin” olmasını arzu edir. Belə təbabətin terapeftləri yeni elmi kəşfləri gözləmədən artıq indidən fəaliyyət göstərməli və tibbi profilaktikadan başlamalı. Lavlok’a görə prinsipcə insan Yer kürəsinin meneceri ola bilməz. Biz Yer’in nə sahibi, nə sərnişinləri, nə də qonaqları deyilik. Geya ilə yaşamaq hər kəsin personal məhsuliyyətidir. İnsanın sağ qalma yolu həyat tərzinin, fəlsəfəsinin ictimai şuurun kökündən dəyişməsi ilə bağlıdır. Bu, insanlarda Yer barədə bütün ahəngdar təsəvvürün formalaşmasını vacib edir. Belə təsəvvür dünyanın ənənəvi elmi mexaniki şəklindən fərqli olmalıdır. Ənənəvi təsəvvür belədir ki, bizim planet insana görə bir mexanizmdir ki, onu idarə etmək üçün öyrənmək lazımdır. Əslində isə insan digər mövcudiyatla eyni hüquqda böyük, olduqca mürəkkəb qlobal simbiotik sistem olan Geya’nın tükənməz hissəsidir.\nGeya hipotezinə həsr olunmuş Amerika Geofiziki İttifaqın Birinci Çetmen komfrasının (1988) bir çox iştirakçıları razılaşmışlar ki, Geya hipotezi metaforadır. Belə götrürüldükdə elə Ç.Darvin’ə aid “Sağ qalmaq üçün mübarizə” anlayışını da metafora saymaq olar. Bununla belə bu cür yanaşma məşhur evolyusiya (təkamül) nəzəriyəsinin yaranmasına mane olmamışdır. Metaforanın müsbət cəhəti elmi fikiri stimulaşdırmaq qabiliyyətindədir. Medalın əks tərəfi isə çox sayda yanılmaların olması və əfsanələrin yaranmasıdır. Buna baxmayaraq Darvinin nəzəriyəsi, Geya hipotezi və digər məşhur konsepsiyalar özlərinə kifayət qədər yer tutmuşlar.\nElmi esteblişment Geya hipotezinin ortodoksal pozitivizm mövgeyindən kəskin tənqid edirlər. Təngidçilər hipotezin təhlilinə olduqça formal və düzxətli şəkildə yanaşaraq onu sadəlövlüklə ciddi elm saymırlar. Burada onun ilk, intiutiv strukturuna görə qeyri ciddi ifadə forması nəzərdə tutulur. Belə ifadə formasında deyilir ki, biota yer üzərində öz mövcudiyətini qorumaq üçün əlverişli şərait yaradır. Məsələ ondadır ki, artıq qeyd olunduğu kimi bütün biosfera canlı hüceyrə kimidir, onun biotaya və cansız materiyaya ayrılması, bu dinamik, dövri olaraq təşkil olunan və öz özünə məhsul verən sistemdə olduqca şərtidir. Bundan başqa bu komponentlər arasında əks əlaqənin sxemini verməkdə elmi məna tapmaq çətindir. Əyanilik üçün isə Lavlok bir sıra məşhur əsərlərində bunu edir.\nEyni zamanda nəzərə almaq lazımdır ki, ənənəvi elm baxımından Geya, əks əlaqə konturları öyrənilməmiş mürəkkəb sistem olmaqla, ənənəvi təhlili və hətta imitasiyalı modelləşməni səmərəsiz edir. Bütün bunlar Ceyms Lavlok’u Geya’nı hipotez adlandırmağa sövq etmişdir.\nBioloq, məşhur təkəmülçü (evolyusionist) Riçard Dokins tərəfindən Geya hipotezinin tənqidi daha tutarlı olmuşdur. Bu tənqid Lavloku riyazi modeləşdirmə tədbiq etməyə məcbur etmişdir. Özünün məşhur “Genişlənmiş fenotip” kitabında (1982) Riçard Dokins qeyd edir ki, Darvinə görə olan təkamül, onun mahiyətindəki “eqoizm” heç vaxt planetar miqyasda “altruizmə” gətirib çıxara bilməz. Bu isə planetdə öz özünü nizamlama prosesi üçün vacibdir. Onun fikrincə Geya mümkün deyil. Ona görə ki, planet artım vermə qabiliyətində deyildir.\nBu əsaslarla da Kanadalı Fort Dulittl Geyanı inkar edir. O, qeyd edir ki, planetar öz özünü təmzimləmə o vaxt mümkündür ki, biota gələcəyi görüb planlaşdıra bilsin. Təbii seçmə yolu ilə qlobal altruizmə dayanan takamül yoxdur. Lavlok’un tərəfdarı amerikalı bioloq Linn Marqulis isə Geya ideasının müdafiəsində simbiogenez kimi qeyridarvin mexanizmi olan makroevolyusiyaya üstünlük verir. Dulittl simbiogenezin olmasını qəbul edir ancaq qeyd edir ki, belə proseslər yalnız sıx əlaqəli substansiyalar arasında olur, Geya isə hər il toplanan bioloji növlər komitetinin olmasını tələb etsə, burada planetin iqlimi və kimyəvi tərkibi barədə razılığa gəlmək olar. Buna cavab olaraq Ceyms Lavlok kolleqası A. Uotsonla birlikdə xəyali suni “coban yastıqları (papatya) dünyasının” kompyuter modelini yaradır. Modeldə göstərilir ki, tünd və açıq rəngli papatyalardan ibarət birlik yalnız yerli mühitə adaptasiya olunur və planetin temperautrunu onun albedosunu (əks etmə əmsalı) dəyişməklə müəyən hüdüdda stabiləşdirə bilər.\nDokinsin ekstremist konsepsiyası biosemyotika, sinergetika, təkamül nəzəriyəsi çərçivəsində ciddi tənqidə məruz qalmışdır.\nL.N. QUMİLYOVUN ETNOGENEZ NƏZƏRİYYƏSİ.\nL.N.QUMİLYOVUN HƏYAT VƏ YARADICILIĞI.\nГумилев Л.Н. Этносфера, история людей и история природы.-М: Экопрос,1993.-542с.\nL.N.Qumilyovun həyat və yaradıcılığı\nL.N.Qumilyov (1912-1992) Tsarskoe Seloda (hazırda S.Peterburq yaxınlığında Puşkin şəhəri) “gümüş dövrün” məşhur rus şairləri N.S.Qumilyov və A.A.Axmatova’nın ailəsində doğulmuşdur. Atasını erkən itirmiş (1921-ci ildə “xalq düşmanı” kimi güllələnmiş, sonradan reablitasiya olunmuşdur) Bejetsk şəhərində nənəsinin yanında tərbiyə almışdır.\nL.N.Qumilyov məktəb illərini “sərt sınaq illəri” adlandırmışdır. O dövrdə (20-ci illərdə) tarix fənni məktəb proqramından çıxarılmış, coğrafiya minimuma endirilmişdir.\nXoşbəxtlikdən kiçik Bejetsk şəhərinin kitabxanasında Mayn Rid’in, F.Kuper’in, Jül Vern’in, Q.Uels’in, Cek London’un və digər maraqlı müəlliflərin tam şəkildə əsərləri vardı. Bu əsərlər geniş informasiya daşıyırlar və bunları oxuduqca Qumilyov’da aşağıdakı fikrlər yaranırdı:\nNəyə görə Makedoniyalı İsgəndər Hindistan’a hərbi yürüş etdi, Nəyə görə punik müharibələri Roma’nı daimi şəhər etdi və bu belədirsə nəyə görə qotlar və vandallar onu asanlıqla dağıtdılar,\n30-cu illərdə ekspedisiyalar təşkil olunurdu, buraya gəncləri həvəslə qəbul edirdilər. Bunun köməyi ilə Qumilyov Baykal ətrafında Xamar-Daban tayqası, Vahş dərəsi, Firdousi dilində danışan insanları olan tacik kişlakları, Krım’ın paleolit mağaraları, tarixi xəzər şəhəri Sarkel ətrafındakı çölləri və nəhayət taymır tundrası ilə tanış ola bildi.\n30-cu illərin əvvələrində Qumilyov Leninqrad pedaqoji institutuna daxil olmaq istəyir, ancaq “xalq düşmanının oğluna” institut qapıları bağlı idi. Nəhayət o, 1934-cü ildə Leninqrad Dövlət Universitetinin tarix fakultəsinə daxil ola bilmişdir. 1935-ci ildə onu ilk dəfə universitetdən xaric edib, həbs edirlər. 1937-ci ildə universitetə bərpa olur ikinci kursun imtahanlarını ekstern olaraq verir. Bir ildən sonra 1938-ci ildə o yenidən həbs olunur, güllələnmə elan olunur, ancaq sonra bu hökm 5 illə əvəz olunur və məşhur dustaq yerlərindən “Şpalerka”, “Krestı”, “Belomorkanaldan” keçməli olur. Krestı’da sement döşəmədə uzanarkən onun ağlına passionarlıq ideyası (passio sözünün ingliscə ekvivalenti-ehtiras, böyük enerji, oyanma, stimuldur) yəni, insanı özünü müdafiə instinktinin ziddinə hadisə törətməyə sövq edən ideya gəlir.\nSibirin böyük tikintilərində ona müxtəlif xalqların nümayəndələri ilə tanış olmaq, onların həyatı barədə çox şeyləri öyrənmək nəsib olur.\n1943-cü ildə Qumilyov Nijni Tunqusk’da dustaqlıqdan azad olunan kimi könüllü olaraq cəbhəyə getmişdir. 1945-ci ildə müharibə qurtaran kimi yenidən Leninqrad Dövlət Universitetinə dönmüş eksternlə oranı bitirmişdir.\n1946-cı ildə Şərqişunaslıq İnstitutunun aspiranturasına daxil olur. 1947-ci ildə A.A. Jdanovun Anna Axmatova’nın yaradıcılığında antisovet istiqamətin olması barədə qərarından sonra onu aspiranturadan kənar edirlər. Vasilyev adasında kitabxanaçı işləmişdir. 1949-cu ildə Universitetdə namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir. Elə həmin ilin noyabrında yenidən həbs olunmuş və ona 10 il iş kəsilmişdir. Lefortovo, Karaqanda, Omsk düşərgələrində olmuşdur. 1956-cı ildə tam reablitasiya olunmuşdur. Dövlət Erimitajinda işləmiş, arxeoloji tədqiqatlarla (1959-1963) əfsan’vi “Xəzəriya” ölkəsinin yerini kəşf etmişdir. 1961-ci ildə qədim türklərin tarixi barədə doktorluq dissertasiyası, 1974-cü ildə isə coğrafiyadan doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir.\nOnun ilk əsəri “Tarixi dövrdə etnosun coğrafiyası” 1990-cı ildə nailiyyət sayılırdı. Onun aşağıdakı əsərləri çıxmışdır:” Xunnu” (1960),” Xəzəriya’nın kəşfi” (1966), “Hunlar Çin’də” (1989),” Qədim Rus və Böyük Çöl” (1989). 1990-cı ildə Leninqrad Universiteti onun “Etnogenez və Yer’in biosferası” elmi əsərinə görə onu mükafatlandırmışdır (şəkil 1.1).\nŞəkil 1.1. L.N.Qumilyovun əsərləri.\nEtnogenez nəzəriyyəsini işləyən zaman Qumilyov bütün bəşəriyyət tarixi boyunca etnik sistemlərin inkişaf qanunauyğunluğunu işıqlandırmaq üçün bir sıra termin və anlayışlardan istifadə etmək vacibliyini duymuşdur. Etnogenez işığında hadisələri gözdən keçirdikdə, ilkin məlumatın təhlili zamanı əsas anlayış olaraq etnos, etnik sistem, etnik sistem sahəsi, passionarlıq təkanları və yaxud partlayışları, və ardıcıl olaraq birbirini dəyişən etnogenez fazaları kimi terminlər işlətmişdir. Etnosların inkişafı və tarixi vəzifə daşıması nəzəriyyəsi sistemli təhlil olaraq bir sıra spesifik məsələlər, o cümlədən ümumi fəlsəfi, real tarixi nyuanslar, tarixdə təsadüf və qanunauyğunluqların nisbəti problemləri, parallellərin olması, hadisələrin analojiliyi və bənzərliyi ilə təmasda olmuşdur.\nQumilyova görə etnos-fərdlərin kollektivi olub, təkrarolunmaz daxili qurluşa, orijinal davranış stereotipinə malikdir (şəkil 2.1).\nŞəkil 2.1. Etnosun mahiyyəti və struktur prinsipi.\nEtnos aktiv təsərrüfatçılıq fəaliyyəti ilə məşğul olduğu üçün o ətraf təbiətlə daim sıx əlaqədədir. İnsanın ətraf mühitdən, daha dəqiq coğrafi mühitdən asılılığı heç vaxt mübahisə doğurmamışdır. Ancaq bu asılılığın dərəcəsi müxtəlif alimlər tərəfindən müxtəlif cür qiymətləndirilmişdir. Hər halda xalqların təsərrüfatçılıq həyatı onlar olan ərazilərin landşaft və iqlimi ilə sıx surətdə bağlıdır. Qədim çağların iqtisadi qalxış və enişini ilkin mənbədən məlumatın kafi qədər olmaması üzündən qiymətləndirmək olduqca çətindir. Ancaq başqa indikator vardır-hərbi güc. Müharibə həmişə böyük xərc tələb edir. Bu, möhkəm arxa cəbhə, çiçəklənən təsərrüfat və demək optimal təbii şərait tələb edir.Bütün bunlar Qumilyov’un təbiətin və etnosun coğrafiyasının tədqiqi nəzəriyyəsində öz əksini tapmışdır. Coğrafi şəraitin hərbi hərəkata təsirindən həmişə danışılmışdır. Misal üçün Hannibal Tranziman gölü ətrafında geniş vadilərdən düzgün istifadə edərək döyüşü qazanmışdır. Kinoskefal’da isə makedonya falanqaları çala-çuxur ərazidə səpələndiyinə görə romalılar onların ağır silahlı döyüşçülərini məğlub etmişlər.Bu kimi hadisələr Qumilyovun nəzərindən qaçmamışdır.\nReal tarixi şəraitdə ciddi təcrid olunmuş etnos yoxdur. Ərazidə məskunlaşmış müxtəlif etnosların təmasları mövcuddur. Bunların ənənələri unudub qarışması nəticəsində üçüncü etnos yaranır. Bunu Qumilyov etnogenezin başlıca variantı adlandırır.\nEtnos aktiv və passif millətçilik və irqçilik ideyasının əksinə (şəkil 2.2) nə bioloji, nə də sosial hadisə deyildir.\nQumilyov təklif edir ki, etnos-onu həmişə özündə yerləşdirən və qidalandıran landşaftla əlaqədar olaraq coğrafi hadisə kimi hesab olunsun. Landşaftlar müxtəlif olduğuna görə də etnoslar da müxtəlifdir. Qumilyov’a görə etnos abstrakt deyil, o, tarixi prosesin ifadəsi, tarixin hərəkətverici qüvvəsidir (şəkil 2.3).\nEtnosun ikinci xüsusiyyəti –onun strukturunun mürəkkəbliyidir.Məhz bu mürəkkəblik ona davamlılıq verir.Etnik struktur prinsipini Qumilyov “kiçik etnik qrupların ierarxik tabeçiliyi” adlandırır.Bunu taksonomik vahid qəbul edərək onu iki dərəcəyə (konsorsiya və konviksiya) ayırır.Konsorsiya kimi vahid tarixi tale ilə birləşmiş insan qrupları-dərnəklər, artellər, sektalar, bandalar və b. , daha çox davamsız birliklər başa düşülür. Daha çox halda bunlar dağılır, ancaq bəzən bir neçə nəslin həyatında özünü saxlaya bilir.Belə olduqda bu insan qrupları eyni məişət xarakterli, ailə əlaqəli qruplar olmaqla koviksiya adlanırlar. Konviksiyalar az müqavimətlidirlər.Bunları ekzoqamiya, tarixi sayılan ətrafının kəskin şəkildə dəyişməsi ilə başqa formaya keçmələri dağıdır.Sağ qalmış konviksiyalar kiçik etnosları təşkil edir.\nQumilyov daha sonra yerin biosferası və insanı qidalandıran və bu biosferanın bir hissəsi olan üç növ enerjiyə diqqət yetirir (şəkil 2.4).\nBunlar-Günəş enerjisi, Yer daxilində radioaktiv elementlərin parçalanmasından yaranan enerji, Günəş sistemi və Kosmosdan gələn enerji dəstəsidir.\nQumilyov’un etnogenez nəzəriyyəsinin digər elementi onun sistemli yanaşma tərzinə dayanan metodikasıdır.Sistemli təhlil-bu elə təhlil metodudur ki, burada diqqət növ qoyub gedən fərdlərə, personaya deyil, onlar arasındakı münasibətə yetirilir.Bu üsuldan istifadə edərək Qumilyov dörd sistem əlaqəsi müəyyənləşdirir: açıq və bağlı , sərt və korpuskulyar (diskret).\nAçıq sistem – Bizim planet Yer’dir, daim güneş şuaları alır, fotosintez gedir, artıq enerjini kosmosa tullayır. Kanardan enerji alır təzələnir.\nBağlı sistem kimi sobanı göstərmək olar. Bu birdəfəlik enerji alır.\nSərt sistem – yaxşı qaydaya salınmış maşındır. Burada artıq detal yoxdur.Bu o vaxt işləyir ki, bütün vintiklər yerində olsun. Xalis hlda sərt sistem heç vaxt ola bilməz.\nKorpuskulyar sistem – bir biri ilə sərt əlaqəsi olmayan ancaq bir birinə ehtiyacı olan ayrı ayrı hissələrin qarşılıqlı əlaqə sistemidir. Korpuskulyar sistemin bioloji növü kimi ailəni göstərmək olar.\nQumilyov etnosu diskret şəkilli – korpus-qapalı korpuskulyar sistem kimi qəbul edir. Məhs belə tiplərin sistemi biosferada ümumi davranış stereotipinə malik təbii insan kollektivləri yaradır ki, bunlar özlərini qalan başqalarından fərqləndirirlər.\nQumilyov’un nəzəriyəsinin digər elementi komplementarlıqdır. Komplementarlıq – bu, dərk edilmədən insanların birinə simpatiya, digərlərinə antipatiya, başqa sözlə müsbət və mənfi münasibət bəsləməsidir.\nBiosferanın canlı varlığının biokimyəvi enerjisinin qeyri bərabər paylanması uzun tarixi müddət ərzində müxtəlif çağlarda və müxtəlif regionlarda etnik kollektivlərin davranışında gərək öz əksini tapmış olaydı. Bu enerjinin variasiyalarından yaranan effekti Qumilyov insan xarakterinin xüsusi xassəsi olaraq “passionarlıq” adlandırır (şəkil 2.5, 2.6).\nGünəş aktivliyinin çoxillik passionar təkanların əlaqəsi\n2.6.Günəş aktivliyinin çoxillik variasiyası ilə passionarlıq təkanların əlaqəsi.\nQədim xalqlar etnosun yaranmasını yarımallahlara və qəhramanlara aid edirdilər. Yunan qəbilələri dorilər Herakl’ın nəsli, ionlar Tezey’in varisləri və eollar Finikiya’dan gəlmiş Kadam’ın nəsli sayırdılar. Yaponları Amaterasu ilahəsi, monqolları – boz qurd və xallı maral yaratdığı zənn edilirdi. E.ə. VIII əsrin ortalarında İtaliya’da Romul’un ətrafında 500 avara birləşib romalılar üçün başlanqıç oldular. E.ə. XI əsirdə “sadiq insanlar” çar David’in ətrafında toplandılar, “geniş iradəli” insanlar Çingizxan’ın ətrafında və baronlar Böyük Karl’ın ətrafında birləşdilər.\nBu konsorsiyalardan əvvəlcə etnoslar, sonra kiçik etnoslar (subetnos) və sonra böyük etnoslar (superetnos) yarandı. Superetnoslar etnos qalaktikasıdır, o, etnos qruplarının özündə birləşdirir. Roma vətəndaşları Aralıq dənəzini Roma dünyasına birləşdirdilər, franklar “xristiyan dünyasının” nüvəsinə çevrildilər, yahudilər bütün Oykumen’də yayılıb bir neçə etnos: safardları, aşkinazi, fallaşları yaratdılar, monqollar orijinal “köçəri dünyası” yaratdılar.\nQumilyov Rus etnosunun yaranmasında avroaziya ideyasını yüksək qiymətləndirmiş və onun davamçısı olmuşdur.\nDOSENT XƏLİLOV RAMİZ TALIB OĞLU\nDAVAMLILIĞIN SİSTEMLƏRİN DAYANIQLILIQ NƏZƏRİYYƏSİ İLƏ ƏLAQƏSİ.\nDAVAMLILIQ STRATEGİYASININ NƏZƏRİ ƏSASLARI.\nDAVAMLI İNKİŞAFIN MODELLƏŞMƏ XÜSUSİYYƏTLƏRİ.\nDAVAMLI İNKİŞAFIN ÜÇBİRLİK ANLAYIŞI.\nDavamlılığın sistemlərin dayanılılıq nəzəriyyəsi ilə əlaqəsi. Davamlılıq strategiyasının nəzəri əsasları.\nTermin kimi riyazi baxımdan davamlılıq dəqiq müəyyən edilmiş məzmun daşımır. Təbiət elmləri dəqiq məzmun daşımayan anlayışlara proqmatik şəkildə yanaşırlar. V.S.Şvıryovun “Elmi bilikdə nəzəriyə və emprika” əsərində qeyd olunur ki, “elmin, onun inkişaf formasında nəzəri mərhələsinin keyfiyyət spesifikası ondadır ki, ona nail olduqda öz əsasında nəzəri bilik yaratmaq üçün elmi fikrin qabiliyəti tam şəkildə reallaşmış olur”. Məhz öz əsası üzərində fizika elmi ehtiyatla işlənən riyazi dəyanıqlıq anlayışını mənimsəmişdir: “hərəkətin dayanıqlığı”, “elastik sistemlərin dayanıqlığı, “tarazlığın dayanıqlığı, “termodinamik dayanıqlılıq” və s.\n“Dayanıqlıq” və “stabillik” anlayışlarına adi düşüncə tərzi ilə yanaşdıqda yalnız stillistik nüans fərqləndirilə bilər. Sosial hadisələrin izahında bunlardan istifadə etdikdə bunların hər ikisi sosial gözləntinin vacib komponentini, yəni sabahkı günə inam komponentini eyni cür əks etdirir. Odur ki, bunların hər ikisi bir qayda olaraq vaxta görə dəyişməyən – stasionarlıq anlayışına gəlirlər. Bu cür yanaşdıqda daynıqlıq adi durqunluqdan fərgli olmur. Cəmiyyət həyatının hər durqunluq forması isə davamlı inkişaf üçün ssenari kimi başa düşülə bilər. Misal üçün XX əsrin 70-80-ci illərinin bizə tanış olan durqunluq dövrü ölkə tarixində ən stabil dövr sayıla bilər.\nBurada dəqiq elimlərə müraciət etmək faydalı olardı. Bu elementləri “dayanıqlıq” termininin şərhinin müvafiq elementlərini əvəz etməyi nəzəri izah üçün yoxlamaq olardı. Riyazi baxımdan qeyd olunan terminin dəqiq məna daşımasına baxmayaraq burada istər istəməz bir özək komponent mövcuddur.\nBirinci, bu termin hər hansı sistemin sükünət halını (dayanıqlı tarazlıq) və yaxud hərəkəti (dayanıqlı hərəkət) ifadə etmək üçün tədbiq edilə bilər.\nİkinci, hər iki halda dayanıqlıq daxili və xarici qüvvələrin olduğunu bildirir. Bu qüvvələrin azacıq aşağı və ya yuxarı meyl etməsi zamanı sistem tarazlıqdan çıxa bilər və yaxud təsirləri götürməklə sabit hərəkət trayektoriyası təmin etmək, yayınmış hərəkəti əvvəlki trayektoriyasına döndərmək mümkündür.\nDayanıqlılığın bu məzmunda başa düşülməsi sosial və humanitar hadisələrin tədqiqində tədbiq edilməklə nəticələrin analitik işlənməsinə imkan yarana bilər. Belə işləmənin ilkin addımı kimi insan və cəmiyyətin inkişafına dayanıqlıq strategiyası verilmə imkanlarıını (burada dünya elmində məlum olan “dayanıqlı inkişaf trayektoriyası” konstruksiyasından istifadə etmək olar) nəzərdən keçiririk. Belə yanaşma dayanıqlıq anlayışına daha universal məna verir. Fikrimizcə belə strategiya iki cür ola bilər: (şəkil 1.1)


“Gürcüstan Ermənistana əlində olan rıçaqlarla təzyiq etməlidir”\n“Gürcüstan hakimiyyətinin Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərində Ermənistanın yaratdığı qondarma Dağlıq Qarabağ rejiminin Abxaziyada keçirilən “tədbirlərə” qatılmasına seyrçi qalması rəsmi Tiflisin növbəti dəfə separatizmlə üzləşə bilməsinə gətirib çıxara bilər”.\nM.Əsədullazadə bildirib ki, Qarabağ separatçıları Gürcüstanın beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazisinə Ermənistanın verdiyi pasportlarla səfər ediblər: “Bu, həm hüquqi cəhətdən Ermənistan vətəndaşlarının rəsmi Tiflisin icazəsi olmadan onun işğal olunmuş ərazilərinə qanunsuz səfəri, həm də Ermənistanın Gürcüstanın ərazi bütövlüyünə qarşı qəsdidir. Bununla bağlı Gürcüstan Ermənistana əlində olan rıçaqlarla təzyiq etməli, İrəvandan izahat tələb etməlidir”. Politoloq qeyd edib ki, erməni separatçıları məhz Gürcüstan ərazisindən – Abxaziyadan bu ölkə əleyhinə bəyanatlar verməklə, digər bölgələrdə separatizmin alovlanmasına zəmin yaradırlar: “Onlar xüsusilə ermənilərin sıx məskunlaşdığı Cavaxetiyanın ayrılmasına çalışırlar. Bununla bağlı rəsmi Tiflis Ermənistana nota verməli və sərhədlərini qanunsuz keçən, buradan separatizmi dəstəkləyən Qarabağ separatçıları ilə bağlı Beynəlxalq Cinayət Polisi İdarəsi – “İnterpol” xətti ilə axtarış elan edib onları həbs etdirməlidir.\nGürcüstan hakimiyyəti bu kimi təxribatları seyr etməklə növbəti dəfə ermənilərin sıx məskunlaşdığı Cavaxetiyada separatizmə məruz qalacaq. O zaman isə Tiflis üçün gec olacaq. Zənnimcə, Azərbaycan da bu barədə Gürcüstan hakimiyyətinə müraciət etməli və separatçı ünsürlərə qarşı birgə mübarizə aparmalıdırlar”.\nQeyd edək ki, qondarma Dağlıq Qarabağ rejiminin “xarici işlər naziri” bu günlərdə Suxuminin işğal olunmasının 25 illiyi ilə bağlı bu şəhərdə keçirilən tədbirdə iştirak edib və separatçı rejimin başçısı Bako Saakyanın təbrik məktubunu oxuyub.


Özəlləşdiriləcək 65 müəssisə adı açıqlandı\n2021, 17 Sentyabr, Cümə, Bakı vaxtı 18:00\nİlham Əliyev Azərbaycan müəssisəsində\nƏmlak Məsələləri Dövlət Komitəsinin (ƏMDK) qərarı ilə çoxsaylı dövlət müəssisə və obyektləri özəlləşdirməyə çıxarılıb.\nKomitə 65 dövlət əmlakının özəlləşdirilməsi barədə hərraclar elan edib. Bu əmlakların 25-i iqtisadiyyatın müxtəlif sahələrində fəaliyyət göstərən səhmdar cəmiyyətlər, 2-si qeyri yaşayış sahəsi, 10-u nəqliyyat vasitələri, 28-i də digər dövlət əmlak və obyektləridir.\nÖzəlləşdirməyə çıxarılan müəssisələr nəqliyyat, xidmət, kənd təsərrüfatı, qida istehsalı, inşaat və ticarət sahəsində fəaliyyət göstərirlər.\nAmma yeniliklər təkcə özəlləşdirməyə çıxarılan obyektlərin sayının artması ilə bağlı deyil.\nÖzəlləşdirməyə çıxarılan dövlət əmlakları inventar qiyməti ilə deyil, bazar dəyərlərinə uyğun hərraclara çıxarılıb.\nÖzəlləşdirilən əmlaklar Google Maps-da\nBundan başqa, komitə bildirir ki, özəlləşmədə şəffaflığın təmin edilməsi, geniş alıcı kütləsinin cəlb olunmasından ötrü hərraca çıxarılan əmlaklar barədə indi daha geniş və təfərrüatlı məlumat təqdim olunur.\nİnvestorlar Özəlləşdirmə Portalına daxil olaraq özəlləşən müəssisə və əmlakların yeri ilə bağlı (Google Maps-dan çıxarış olaraq) xəritə məlumatları ilə tanış ola bilərlər.\nBuna da bax: Bakıda 20 torpaq sahəsi özəlləşdiriləcək\nObyektlərin vəziyyətinə internetdə baxmaq olar\nXəritə məlumatları ilə yanaşı, portalda müəssisələrin, əmlakların və nəqliyyat vasitələrinin mövcud vəziyyətini əks etdirən fotoşəkillər də əksini tapıb. Bütün bunlar investorlar və özəlləşdirmədə iştirak etmək niyyəti olan potensial iştirakçıların satılan əmlaklar barədə daha geniş məlumatlar toplamasına imkan verməlidir.\nÖzəlləşdirmə məlumatları Facebook-da\nAzərbaycandakı özəlləşdirmə prosesinə yerli və xarici investorların cəlb edilməsi məqsədilə Özəlləşdirmə Portalındakı bütün məlumatlar Azərbaycan dili ilə yanaşı, ingilis dilində də təqdim olunacaq.\nİnvestorlar onları maraqlandıran sualları ƏMDK-in Facebook sosial şəbəkəsindəki səhifəsinə də ünvanlaya bilərlər. Həmçinin iddiaçılara müəssisə ilə yerlərindəcə tanış olmaqdan ötrü də şərait yaradılmalıdır.\nƏMDK «Daşkəsən Filizsaflaşdırma» ASC-nın özəlləşdirilməsi ilə bağlı təkliflərin hazırlanmasından ötrü nüfuzlu məsləhətçinin cəlb edilməsi ilə bağlı açıq tender elan edilib.\nPrezident İlham Əliyev bu il özəlləşdirməyə dair 3 fərman imzalayıb: Yanvarın 18-də «geniş özəlləşdirmə proqramının hazırlanması» tapşırığını verib. Mayın 19-da «Dövlət əmlakının özəlləşdirilməsi prosesinin təkmilləşdirilməsi sahəsində əlavə tədbirlər haqqında» fərman imzalayıb. İyulun 19-da da daha bir fərman verərək, dövlət əmlakının özəlləşdirilməsinin sürətləndirilməsini və idarə edilməsinin səmərəliliyinin artırılmasını istəyib.\nBəs bu işlər səmərə verəcəkmi?\nEkspertlər deyir ki, indiyədək özəlləşdirmə məqsədilə icra olunan 2 dövlət proqramı arzulanan sonuca çatmayıb.\nBuna da bax: «Daşkəsən Filizsaflaşdırma»ya məsləhətçi axtarılır\nDövlət əmlakının özəlləşdirilməsi haqda birinci qanun 1995-ci ildə qəbul edilib. 2000-ci il avqustun 10-da da prezident «Azərbaycan Respublikasında dövlət əmlakının özəlləşdirilməsinin II Dövlət Proqramı»nın təsdiqi haqda fərman imzalayıb.