Laməkan şairin məkanı... - Nizaməddin Şəmsizadə yazır | Edebiyyatqazeti.az\nLaməkan şairin məkanı... - Nizaməddin Şəmsizadə yazır\n11.07.2019 14:40 | 1258 dəfə oxunub A A+ A- Digər\nMəkana sığmayan ol biməkanın məkanı nərdə?\nNəsimi təkcə onu demir ki, "Məndə sığar iki cahan, / Mən bu cahana sığmazam", həm də həqqə məkan olduğunu deyir.\nBax, bütün mahiyyət bundadır. İnsan bədəninin Allah məkanı olmasında.\n"Onu bil ki, biz bu görünən bədənimizdən ibarət deyilik. Biz bu bədəndən savayı Allah ilə bərabər yaşayırıq" (Mövlanə Cəlaləddin Rumi)\n"Allahdan dinə enmək yox, dindən Allaha ucalmaq lazımdır. İnsanın dəyəri nədir? Axtardığı şeydir". (Rumi).\nÖmrüm boyu nəyisə axtardım: İtirəndə bildim ki, axtardığım itirdiyim imiş: Yer üzündə (insanda!) Allahı axtardım, tapmadım! Orta əsrlərin bütün fəlsəfi təlimləri vəhdət-vücuda əsaslanır. Sufizmin tarixində mərhələ yaratmış "Əş-şeyx əl Əkbər" ləqəbilə şöhrətlənən Mühiddin ibn Ərəbi (1161-1240) vəhdəti-vücudun banisi hesab olunur.\nBeləliklə, insan həqdən qopmuş nur parçasıdır (hürufilər). Sufizmin qayəsi ilahi eşq yolu ilə bu nuru öz mənbəyinə qaytarmaq uğrunda mübarizədən ibarətdir. Eşq "Quran"da Allah əmanəti kimi dəyərləndirilən insan ruhunun gözəl obrazıdır. Gözəl qadın illahi dəyərdir.\nBu necə qəddü-qamətdir ki, bənzər sərvü-bəlayə,\nBu necə hüsnü-surətdir ki, nur ehsan edər ayə.\nİnsan heç kəsə mənsub olmayan məkansız gövhərdir. İnsanın dəyəri də məhz bundadır. Fəqət onun özü dərk etmir.\nGövhəri laməkan mənəm, kövnü məkana sığmazam.\nİnsanın tarixi-ictimai və mənəvi dəyərini dərk etmək üçün insan idrakının gücü çatmır. İnsan idrakı yalnız yer həqiqətlərini dərk etməyə qadirdir. İnsanın stixiyası yerlə göy arasında fəzadadır. İnsan daha çox səmaya məxsusdur. Çünki o, romantik təbiətlidir, xəyal bəsləməyi bacarır. Xəyal bəsləyəndə daha çox özü olur. Xəyal bəsləyə bilməyəndə darıxır. Xəyal bəsləyəndə Allaha daha yaxın və güclü olur. İnsan ağılla qəlbin döyüş meydanıdır. Onlar Eşq naminə vuruşur. Bu zaman ağlın qəlbə münasibəti oğula nəsihət verən ataya bənzəyir. Ata Eşqin təhlükəli gözəllik olduğundan danışmır. Belə təhlükəyə təşnə elə aşiqliyin və kişiliyin birinci əlamətidir.\nDərdi məhəbbət aşiqə dərman yetər, var, ey həkim,\nHərdəm mənə bir dərd ilən artırma dərman üstünə.\nNəsimidən yazmaq, onun poetik fəlsəfəsini dərk etmək çətindir. Çünki Nəsimi bir çox tellərlə Orta əslər Şərq fəlsəfi təlimlərinə bağlıdır. Onu qaldırmaq üçün bütün Orta Şərq elmi-ictimai mühitini qaldırmalısan. Nəsimiyə yalnız bu bədii fəlsəfi fəzada nəzər salmaq, onu belə bir məkanda-məkansızlıqda bütöv görmək olar. Bunu dahi şairin özü də etiraf edir:\nŞair bu dünyanın faniliyi haqqında qərarlıdır, maddi dünyanı qəbul etmir.\nDünya duracaq yer o deyil, ey can, səfər eylə,\nAldanma anın alına andan həzər eylə!\nİnsan yer üçün doğulmayıb. Onun məskəni, məkanı yerlə göy arasındakı məkansızlıqdır. Allahı yerə endirməmək üçün insan xəyal və ilahi eşq yolu ilə Allaha yaxınlaşır. Filosof şair özü də deyir ki, "Nəzmi-Nəsimi, yəqin, Allah nurunun şərhidir". Allah nuru isə insanda təcəssüm tapır:\nSəni bu hüsni-cəmal ilə, bu lütf ilə görən\nQorxdular həq deməgə, döndülər insan dedilər.\nUlu peyğəmbərimiz Həzrəti Məhəmməd Əleyhüssəlam deyirdi ki, arzularını kiçik elə, onda rahat yaşayarsan. Bizim fikrimizcə, arzu insanı tələyə salan Tanrı hiyləsidir. Arzular azaldıqca ömür uzanır.\nKlassik ədəbiyyatda Eşq sufi mahiyyətdədir. Dahi Füzuli bir yandan deyir ki:\nƏql yar olsaydı, tərki-eşqi yar etməzmidim?\nDigər tərəfdən, məhz onu kamalə çatdırdığını yazır:\nEy Füzuli, qıl kəmali fəzl-kəsbin, yoxsa mən,\nKamili-eşqəm, dəxi özgə kəmalı neylərəm.\nEy Füzuli, qılmazam tərki təriqi-eşq kim\nBu fəzilət daxili - əhli-kamal eylər məni.\nFüzulinin eşq və əql fəlsəfəsini "Füzuli sevir, Füzuli düşünür" (1958) kitabında akademik Məmməd Cəfər açmışdır. Füzulinin (elə ümumən Orta əsrlər sufi şairlərinin) poeziyasında Eşq insanı kamala dolduran bir iksirdir. Bu poeziyada gözəlin hüsnündən ehtizaz gələn aşiq - insan hüsni-təvəcöh yolu ilə ekstaz halına gələrək İlahiyə doğru yüksəlir.\nEy Füzuli, eşq mənin qılma nasehdən qəbul,\nEy Füzuli, eylə kim, bimari-dərdi-eşqsən\nYoxdur ölməkdən özgə heç dərmanın sənin.\nHəqiqət aşiqləri əhli-kamal edən bir məqamdır. Sufizmdə şəriət, təriqət, mərifət, həqiqət məqamları var. Bu irfani məqamdır, bundan sonra ariflik başlanır.\nDərdi-məhəbbət aşiqə dərman yetər var, ey həkim,\nHərdən mənə bir dərd ilən artırma dərman üstünə.\nÇəkməyən eşqin bəlasın görməyən hicran qəmin,\nSəd həzəran rəhmət olsun ol şəhidin canına.\nKamil-insan və cahil-insan hürufizmin təsnifatında əsas yer tutur. Kamil insan sufizmdə eşq yolu ilə təkmilləşən insandır:\nGər aşiq isən sidq ilə şol dilbər üçün, gəl,\nCan ilə cahanı ortaya qoy, tərki-sər eylə!\nBünyadını yıx, ər kimi, zirü-zəbər eylə!\nNəsimini şərh edən həm şairin, həm də şeirin o biri üzünü fəhm etməyi bacarmalıdır. Mövlanə Cəlaləddin Rumi deyib ki, "şeir" halal olan bir sehrdir. Yəni Allahın izn verdiyi bir sehrdir, şeytan əməli deyil.\nEynini aç, eynimə bax, cümlə eynim eyniyəm,\nSəd həzəran can fədadır eyninin sevdasinə.\nKim ki, zahir görmədi üzündə həmin surətin,\nGüzgüsü ari degildir, çarə qılsın pasinə.\nNəsimi şeirini bəsirət gözü ilə oxumaq mümkündür. Çünki o, dünyanı, cahanı, kainatı bəsirət gözü ilə görür, fəhm edirdi:\nMənə sənsiz cahani-can gərəkməz,\nVüsalın var ikən hicran gərəkməz.\nQəmimdir könlümün təxtində sultan,\nCan eşqə düşdü, ey könül, ya Rəbb, nədir tədbirimiz,\nNeyləsin can biçarə, çün həqdən budur təqdirimiz.\nNəsimi şeiri (ümumən Orta əsrlər Azərbaycan poeziyası) ariflər üçün yazılıb, naşı adamın onu dərk (fəhm) etməsi mümkün deyil. Şairin şeirlərini dərk etmək üçün Süleyman təki quş dili bilməsən də, Orta əsrlər Şərq fəlsəfəsini, Şərq eləcə də Azərbaycan nəzəri poetikasını, əruz vəznini, sufizm və hürufizm nəzəriyyələrini, "Quran" hikmətlərini bilməlisən.\nHəqqin kəlamı məndədir, sanma məni həqdən iraq,\nÇünki könüldür ərzü-həqq, bəs ərşü rəhman olmuşam.\nNəsiminin lirik qəhrəmani-ilahi məhəbbətlə sevən aşiq yardan ayrı cahanda yaşamaq istəmir.\nDilbəra, mən səndən ayrı ömrü, canı neylərəm?\nTacü-təxti, mülkü-malü, xanimanı neylərəm?\nİstərəm vəsli-cəmalın ta qılam dərdə dəva\nEy müsəlmanlar, bilin kim yar ilə xoşdur cahan,\nÇünki yardan ayrı düşdüm mən, bu cahanı neylərəm?\nNəsiminin qəhrəmanı eşqdə kamala çatan sədaqətli bir aşiqdir, irfan sahibidir.\nGəl, ey dilbər ki, can oldu könül aşiqin bəlasından,\nKərəm qıl, vəsl ilə qurtar məni hicran cəfasından.\nGəl ey könlümdə can, canda bədənsən,\nNə candasan, əcəb kim, canü tənsən.\nSəni dil necə şərh etsin, can, kim,\nNə bilsinlər səni kim, can nədənsən?\nBəli, məkanın gövhərinə - iki cahana sığmayan insanın eşqi də möhtəşəmdir. Bütün kainatı-ərş ilə fərşi kafi nun təki özündə birləşdirən İnsanın eşqi yerlər və göylər qədər dərindir. Hər halda bu, insan eşqidir, insan qəlbindən Tanrı dərgahına bülənd olur. Nəsimi dindar deyildi, lakin İslam dininə hörmətlə yanaşırdı, peyğəmbərin nəslindən olması ilə qürur duyurdu.\nGərçü bu gün Nəsimiyəm, haşimiyəm, qüreşiyəm,\nMəndən uludur ayətim, ayətə şana sığmazam.\nBeləliklə də, Nəsimi, Orta çağla türk poeziyasının silahsız cəngavəri olduğunu sübuta yetirir:\nAyrılıqdan yar mənim bağrımı büryan eylədi,\nÖzünü bir yana saldı, məni bir yan eylədi.\nEşidərsə daş ərir həsrətdən ahü-zarımı,\nOl güləndam yarı gör könlümü zindan eylədi.\nQəmzəyə versin nəsihət, yoxsa çox qan eylədi.\nBu poetika sadəliyi ilə bahəm, həm də çox dolğundur, Orta çağlar Azərbaycan şeir dilinin zənginliyini və aydınlığını əks etdirir.\nNəsiminin işlətdiyi poetik fiquralar, poetik təsir vasitələri Nəsimiyə qədərki poeziyamızda elə sistemli şəkildə yoxdur. Nəsimi Azərbaycan şeir dilinin, ədəbi dilimizin Füzulidən əvvəlki mərhələsini yaratmışdır. Təkcə tarix baxımından yox, həm də filoloji cəhətdən.\nXəcil eylədi dodağın şəkəri, nəbatü-qəndi.\nNəsimi özündən sonrakı türk, ozan-aşıq poeziyasına, xüsusən, Xətaiyə güclü təsir göstərmişdir.\nLakin Nəsimi poeziyasının dəyəri fəlsəfi poetikasındadır. O, bizim şeir tarixində fəlsəfi poetikadan poetik fəlsəfəyə doğru yol keçmiş ilk anadilli şairdir. Onun heç kimə bənzəməyən estetik idealı var. "İnsan laməkan gövhərdir". Bu ifadənin məzmunu belədir: İnsan Haqqa məkandır: Ənəlhəqq. Həq-təala insan oğlu özüdür. Nəsimi poetikası üçün səciyyəvi olan sadəliyə misal olaraq aşağıdakı beytlərə nəzər salmaq olar:\nKim nə bilər bu könlümün fikri nədir, xəyali nə?\nAlını gör nə al edər, kimsə irişməz alinə.\nBu, XIV əsrin türk şeir dilində bir inqilab idi. Nəsimi fars və ərəb dillərinin meydan suladığı, Türk dilinin utancaq (həyalı) bir gəlin kimi kənarda qaldığı bir ədədi-tarixi mühitdə həmin gəlinin əlindən tutub meydana gətirdi. Bütün Orta Şərqə göstərdi ki, o həm gözəldi, həm də bədii - fəlsəfi mənalar ifadə etməyə qadirdi:\nÖmrümün sübhü üzündür, bəxtimin şamı qarə,\nGetmə ey dilbər, gözümdən, sübhümü şam eyləmə.\nTürkcə deyilmiş belə zərif poetik ifadələr Nəsimi şeirinin poetik hüsnünü müəyyənləşdirir:\nBahar oldu, gəl, ey dilbər, tamaşa qıl bu gülzara,\nBuraxdı qönçələr pərdə bəşarət bülbüli-zarə.\nO, bənzətmələr işlətmək ustasıdır və bütün bədii fiqurlardan istifadə edir. Ən çətin fikirləri, ən sadə tərzdə ifadə edə bilir:\nEy həbibim, ey təbibim, ey bütüm, ey həmdəmim,\nEy rəfiqim, ey şəfiqim, ey ənisim, dilbərim,\nEy baharım, ey nigarım, ey şikarım, şahidim,\nEy hərifim, ey zərifim, ey şərifim, sərvərim.\nBu şeirdə sənət üçün çox vacib olan oynaq ritm mövcuddur. O da şeirə cazibə və səmimiyyət gətirir və şeir asanlıqla yadda qalır. Nəsimi gözəli təsvir etmir, haqqı tərənnüm edir:\nHəq əyan eylədi üzündə bu gün,\nŞu hürufi, hərdən bürhanıdır.\nDahi şair gözəlin zahirindən daha çox batinində həqqi görür. Hərflərin köməyi ilə gözəlin üzündə haq kəlamını görür və "Quran" ayələrini kəşf edir.\nNəsimiyə görə, zahir aldadıcıdır, ötəridir, batin isə əbədidir.\nZahiri batinində çün mövcud həqdən özgə yox,\nYa bu mövcüdatın ara yerdə qovğası nədir?\nNəsiminin təxəyyülü hüdudsuzdur. Bu hər şeydən öncə onun laməkan olması ilə bağlıdır. Ata-babalarımızdan qalma bir məsəl var: nə yerdəyəm, nə göydə! İnsanlar bunu qeyri-müəyyən durumda, çıxılmaz vəziyyətdə olanda deyirlər. Və bu deyimlə də onlar çox ciddi bir problemi - insanın kainatdakı mövqeyini - onun yerlə-göy arasındakı fəzada olduğunu ifadə etmiş olurlar.\nİnsan yerdə yaşayır, lakin bu, görünən tərəfidir. Nəsiminin qəhrəmanı yer həqiqətləri ilə yaşadıqlarıyla razılaşmayıb daim səmaya can atan mütəfəkkirdir. Fəqət, tarixin və təfəkkürün təcrübəsi göstərir ki, insanı cəmiyyətdən ayırmaq olmaz. Əslində, qlobal poeziyanın, o cümlədən Nəsimi şeirinin vəzifəsi kainatın pozulmuş nizamını-harmoniyasını bərpa etməkdir. Şair bu harmoniyanı gözəlin hüsnündə, eşqdə axtarır. "Eşqdir mehrabı uca göylərin" deyən ulu babası Nizami Eşqin qapısını Tanrı dərgahı bilir. Eşqin bülənd olduğu insanı qəlbini Allahın məkanı sayır.\nBu mənada qüdrətli türk oğlu Nəsimi də irfan şairidir, bütün zamanların və məkanların mütəfəkkiridir.


"Həmin vaxt Azərbaycanda məşq üçün yaxşı şərait yox idi" - Ramil Quliyev\n"Yeniyetmələr arasında dərəcə qazandıqdan sonra bunu dünya səviyyəsində də edə biləcəyimi hiss edirdim. Amma bunun üçün nələrisə dəyişdirməli idim".\nSport7.az xəbər verir ki, bu fikirləri Türkiyə yığmasının əslən azərbaycanlı atleti Ramil Quliyev çıxış etdiyi "Fənərbağça"nın rəsmi saytına açıqlamasında idman vətəndaşlığını dəyişməsinin səbəbi barədə danışarkən deyib. 2013-cü ildə tamamilə Türkiyəyə köçdüyünü xatırladan 31 yaşlı idmançı seçimini şəraitlə əlaqələndirib: "Həmin vaxt Azərbaycanda məşq üçün elə də yaxşı şərait yox idi. 2009-cu ildən "Fənərbağça" idman klubunun adından yarışmağa başladım. Burada şərtlər daha əlverişli idi. Klubun dəstəyi ilə Türkiyəyə köçdük və hazırda da bu ölkəni təmsil edirəm".\nRamil 2011-ci ildə Türkiyə vətəndaşlığı alıb. Türkiyəni Tokio-2020 Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edəcək 200 metr məsafəyə qaçış üzrə Avropa və dünya çempionu yarışa ciddi hazırlaşdığını deyib: "Bu şans 4 ildə bir olur. Ən əsası səhv etməməkdir. Buna görə də özünüzü psixoloji cəhətdən idarə edə bilmək üçün təcrübəniz olmalıdır".\nİdmançılarımızdan 2 qızıl medal\nParaüzgüçülərimizdən İtaliyada növbəti uğur


“Neftçi” Tərlan Əhmədovla yolları ayırdı » Football-plus.az\n03 in 12:14aktual\n“Neftçi” Tərlan Əhmədovla yolları ayırdı\nRüstəm Allahverdiyev: “Yeni baş məşqçi əcnəbi olacaq”\nGözlənilən an yetişdi. Əslində Tərlan Əhmədovun “Neftçi”li günlərinin çox çəkməyəcəyi gün kimi aydın idi. Baş məşqçinin müqavilə müddəti mayın sonuna qədər nəzərdə tutulmuşdu ki, rəhbərliyin onunla yeni işbirliyində maraqlı olmadığını uşaqdan-böyüyə hamı bilirdi. Bircə qalırdı vaxtın yetişməsi və klub saytının bu haqda xəbər yayması. Həmin məlumat isə dünən saytda yerləşdirildi: "Neftçi” əsas komandanın baş məşqçisi Tərlan Əhmədovla yollarını ayırıb. Müşahidə Şurasının və təsisçilərin qərarı ilə onunla qüvvədə olan müqavilə yenilənməyib. "Neftçi” olaraq Tərlan Əhmədova xidmətlərinə görə təşəkkür edir, gələcək karyerasında uğurlar arzulayırıq”.\nBelə də olmalıydı. Hələ mövsümün gedişində klubun idman direktoru Ceyhun Sultanovun futbolçu dalınca xarici ölkələrə səyahət etməsi klub rəhbərliyinin gələcək planlarının tərkib hissəsi idi. Klub rəsmisinin baş məşqçidən xəbərsiz namizəd futbolçuları izləməyə yollanması yayda başqa mütəxəssislə işbirliyinin qurulacağı anlamına gəlirdi. Tərlan bəyin hər fürsətdə qazandığı nəticələri ön plana çəkməsi və müqavilə ilə bağlı heç kimə yalvarmayacağını deməsi də “torbadakı pişiy”in göstəricisi sayıla bilər. Qısası, klub başbilənləri ilə çalışdırıcının soyuq münasibətinin sonu olmalıydı.\nLakin bütün bunlara baxmayaraq, Tərlan Əhmədovla müqavilənin yenilənməməsi anlaşılmazdı. Adam “Neftçi”yə baş məşqçi təyin olunanda komanda 1 xalla 8 komanda arasında 7-ci pillədə yer almışdı. Avrokuboka vəsiqə nədi, “ağ-qaralar”ın elitada qalıb-qalmayacağı müzakirə olunurdu. Lakin qısa vaxt ərzində daxili ab-havanı yaxşıya doğru dəyişən təcrübəli mütəxəssis uğurlu nəticələrlə azarkeşləri sevindirməyi bacardı. Kubokun yarımfinalında “Qəbələ”yə məğlub olan bakılılar çempionatı 3-cü pillədə başa vurub, 2013-cü ildən sonra ilk dəfə medal arzusuna qovuşdu. Mövsümün sonlarına yaxın komandanın parlaq çıxışla qələbələri sıralaması “Neftçi”nin Avroliqada inamlı çıxış edəcəyindən xəbər verirdi. Bunun üçün heyət güclənməli, baş məşqçi ilə yeni anlaşma əldə olunmalıydı. Lakin rəhbərliyin iş prinsipləri ilə razılaşmayan Tərlan Əhmədovun bu xüsusiyyəti klub başbilənlərinə sərf etmirdi. Əslində rəhbərliyi də anlamaq olar. 3-cü yer flaqman üçün elə də uğurlu nəticə deyil. Digər tərəfdən yeni prezidentin yola başqası ilə davam etmək haqqı var.\n“Neftçi” Əhmədovun postunu tutacaq mütəxəssisin axtarışı yönündə inadla çalışır. “Kayserispor”dan ayrılandan sonra işsiz qalan Marius Şimuditsanın izinə düşən klub rəhbərliyinin ilk cəhdi uğursuz alınıb. Rumın çalışdırıcı sport24.az saytına verdiyi açıqlamada faktı təsdiq etməklə yanaşı, imicini “Neftçi”də xərcləmək istəmədiyini qeyd edib. Bu azmış kimi, “ağ-qaralar”ın büdcəsinin və özünə təklif olunan illik məvacibin sərf etmədiyini dilə gətirib.\nNövbəti hədəf isə Temuri Ketsbayadı. Məşqçi kimi ən uğurlu dönəmi 2005-09-cu illər aralığında “Anortosis”də yaşayan, sonradan Gürcüstan yığmasında, APOEL, AEK və son mövsümü “Orenburq”da çalışan gürcü mütəxəssislə danışıqlar davam etdirilsə də, Ketsbaya son qərarını verməyib. Çox güman, hədəfdə olan təkcə Temuri deyil. Daha bir neçə məşqçi ilə də müzakirələrin aparılması iddia olunur.\nLakin ehtimal olunur ki, əcnəbi çalışdırıcıların imtinasından sonra boş qalmış post Samir Abasova həvalə olunacaq. Halbuki bu da inandırıcı deyil. Çünki Abasov onu mövsümün həlledici anında yarıyolda qoyub “Neftçi”yə yollanan Kamran Quliyevdən bir qədər incikdi. Klubun Mətbuat və Marketinq Departamentinin rəhbəri Rüstəm Allahverdiyev qəzetimizə açıqlamasında bütün şübhələrə son qoydu: “Tərlan Əhmədovla müqavilənin yenilənməməsindən sonra klub rəhbərliyinin əsas məqsədi yeni baş məşqçini müəyyənləşdirməkdi. Hazırda bu yöndə ciddi işlər görülür. Yeni baş məşqçi əcnəbi olacaq, bu birmənalıdı. Yaxın bir həftə ərzində komandanın başına gətiriləcək mütəxəssisin kimliyi haqda məlumat veriləcək. Rəhbərliyin istəyi nəticə qazanmağı bacaran, hədəfləri yüksək olan məşqçiylə anlaşmaqdı”.\nŞahin Diniyev “Neftçi” variantından xəbərsizdi Tərlan Əhmədovu Şahin Diniyev əvəzləyəcək Hüqo Barqas da “Neftçi”dən ayrıldı Elxan Məmmədov Tərlan Əhmədovun “Neftçi”də çalışmasına qarşıdı Tərlan Əhmədova “Səbail”lə “Sumqayıt” “elçi düşüb”


“Bu, dövləti vətəndaşla üz-üzə qoymaqdır” - Zahid Oruc\nBizimyol.info deputat Zahid Orucun “Qafqazinfo”ya müsahibəsini təqdim edir:\n- Ötən ildəki kimi, bu ilin sonları da Xəzərdə növbəti neftçi faciəsinin baş verməsi ilə yekunlaşdı. Necə hesab edirsiniz, ötən ilki faciə zamanı ekspertlər tərəfindən səsləndirilən iradlar, yol verilən yanlışlıqlar diqqətə alınmayıbmı? Nəzərə alsaq ki, hələ keçən ildən itkin düşən neftçilərimiz cəsədi hələ də tapılmayıb.\n- Əlbəttə, hamımız üçün üzücü olaydır. Hər qəza dünyasını dəyişən insanların itkisi ilə bərabər, dövlətin iqtisadi-siyasi sütunlarının söykəndiyi dayaqlara da müəyyən qədər zərbə deməkdir. Neftin nəticəsində, o fədəkar insanların zəhməti hesabına yaranan rifah da, aldığın böyük faydalar və qurulan təhlükəsizlik də bundan təsirlənir. Baxın, Rusiyada Kursk gəmisi batanda bütün dünya hegemoniyaya can atan bir dövlətin nüvə silahı daşıyan qurğusunun doğurduğu faciədən danışırdı. O itkinin yerini doldurmaq asan deyil. Dünənə qədər gücünü və qüdrətini simvolizə edən neft-qaz imperiyası elə bil əleyhinə çevrilir. Ona görə qəzanın səbəblərini tam araşdırmaq lazımdır. Orada idarəetmə, nəzarət, hesabatlılıq, şəffaflıq, təhlükəsizlik qaydalarının tətbiqi necə olub, hər biri araşdırılmalıdır. Təxribat və ya diversiyalar da istisna edilməməlidir. Xəzərin udduğu canları yalnız küləyin və təbiətin günahı, yoxsa insanlara bağlı olduğunu müyyənləşdirib bir daha belə faciələrin təkrarlanmasına yol verilməməlidir.\n- 2017-ci ilin büdcə zərfinin müzakirəsi sərt çıxışlarla yadda qaldı. İqtisadi durumu nəzərə alaraq, çıxışların bu cür olacağı sizin üçün gözlənilən idimi?\n- Parlamentdə 16- cı büdcə müzakirəsində iştirak edirdim. Əvvəlki illərlə müqayisə edəndə müzakirə mühitinin çox da gərgin olmadığı qənaətindəyəm. Amma vestibüldən bizi izləyərkən gördüyünüz emosiyalar, iqtisadi-siyasi arqumentlərin döyüşü həmişə ictimai ab-havaya uyğun köklənir. Çünki parlamentdə obyektivlikdən vaz keçməyən,millətin və dövlətin maraqlarını o zala daşımağa çalışan nüvə həmişə olub. İki devalvasiyanın, Tarif Şurasının işıq və qazın qiymətini artırmasının nəticəsində qınaq ,tələb və mühakimə yüklü mövqelərin üstünlük təşkil etməsi başa düşüləndir. Lakin büdcə təkcə maliyyə sənədi deyil. Həmçinin, ölkənin gələcək siyasi və idarəçilik həyatında aparılacaq mühüm dəyişiliklərin təminatçısı olduğundan diskusiyaların daha geniş məcraya yönəlməsini normal qarşılamaq lazımdır.\n"Mənim aləmimdə ölkədə müəyyən qədər iqtisadi, siyasi, sosial təxribatlar baş verir"\n- Məsələn, təkcə büdcə müzakirəsində Yevda Abramovun “qara bazar” la bağlı sərt çıxışından bir gün sonra Beynəlxalq Bankın rəhbərliyi gözlənilmədən vəzifəsindən azad edildi. Yəni, hökumət çıxışı diqqətə aldı. Belə fikirlər də oldu ki, əslində “qara bazar” la bağlı çıxışlar razılaşdırılmış idi...\n- Parlament üzvlərinə ayrıca olaraq bu məsələlərlə bağlı xüsusi təlimat verilməmişdi. Əlbəttə, vahid komandanın içərisində olanda sən müəyyən hərəkətlərini uzlaşdırırsan. Ancaq dollar ajiotajı, manatın dəyərdən düşməsi hamının həyatına təsir edir. Elə hesab etməyin ki, təminatlı insanların sırasında olan parlament üzvləri cəmiyyətdən gələn siqnalları dərk və ya hiss etmirlər. Hətta daimi sükut mövqeyi ilə seçilənlərin də içərisində bəlli narahatlıq, yaxud faydalı baxışlar və təşəbbüslər mövcuddur. Hakimiyyət özünün kəşfiyyat və açıq məlumatları ilə prosesləri diqqətdə saxlayır. Çıxış edənlərin niyyəti cəmiyyətdə qəhrəman obrazında təqdim olunmaq, yaxud həssas dönəmlərdə populist şüarlarla reytinq qazanmaq deyil. Bir çox həmkarlarımın çıxışlarında bank sektorunda sabitliyin təmin olunması üçün manatın məzənnəsinin kəskin düşməsində müxtəlif qurumların məsuliyyəti qabardılmışdı və açığı sistemli şəkil alan təxribatların da burada rol oynadığını istisna etmək olmaz. Beynəlxalq Bankın yeni rəhbərliyinin və digər bankların yaranmış şəraitdə möhtəkirliyə əl atması və “qara bazar” yolu ilə vergisiz, nəzarətdən kənar əməliyyatlara baş vurması isə gerçəkdən böyük cinayət əməlləridir. Maliyyə sabotajı açıq-aşkar dövləti vətəndaşlarla üz-üzə qoymaq deməkdir.\n- Bir paradoksallıq da var. Bank dollar satmır, valyutadəyişmə məntəqələri bağlanıb. İnsanların da “qara bazar” a üz tutması normal deyilmi? Yəni ola bilərmi ki, hökumət özü “qara bazar”a şərait yaradır?\n- Tamamilə doğrudur. Son dövrlər iqtisadi bloku təmsil edən qurumlar arasında qeyd etdiyiniz məsələlərə baxışda vahid mövqenin olmaması valyuta böhranına gətirib çıxarıb. Nəinki Azərbaycan insanı, yəni, daxildə investor kimi çıxış edən soydaşlarımız, idxalla məşğul olan iri korporasiyalar, eləcə də xarici kompaniyalar, hətta adicə turistlər belə bazardakı qeyri-aktivliyi, yaxud gözləmə mövqeyini fiksasiya edərək ona uyğun davranış göstərirlər və nəticədə yüz milyonlarla dollar kapital itirilir. Əgər qeyri-neft iqtisadiyyatının formalaşdırılmasından danışırıqsa, bunun birinci şərti milli valyutanın sabitliyini təmin etməkdir. Çünki manat təkcə iqtisadi deyil ,həm də uzun on illər siyasi sabitliyin simvoluna çevrilib. Əslində, indiki valyuta qıtlığının köklü əsası yoxdur. Ölkənin maliyyə rezervinin ümumi məbləğindən çıxış etsək, həmçinin beynəlxalq investor kimi çıxış edərək Serbiyadan Yunanıstana qədər geniş bir coğrafiyada əlverişli bazarlar axtarışımız fonunda hökumət xalqın sərəncamında olan manat kütləsinin qorunması üçün bazara yetərli siqnallar verməyi bacarmalıdır. Lakin elə mənzərə yaranır ki, büdcə ehtiyatları açıq dövriyyədəki bəlli miqdardakı 7-8 milyardlıq manatın təhlükəsizliyi üçün rol oynaya bilmir. Sadə dillə desəm, əhalinin büdcəsi dövlətin rezervlərindən 5 dəfə kiçikdir. Onda ajiotajın səbəbi nədir? Hər halda gizli manat istehsalı baş vermir.\nMərkəzi Bankın manata təzyiqlərə qarşı tədbirləri yetərli deyil. Sanki milyardlarla vəsait xərclənir, ancaq onu bankların satışında görmürük, üstəlik ,hərraclar keçirilir və yenə də hansı məbləğlərin banklara çatdığı bilinmir. Belə olan yerdə qara bazar yaranmasın, nə etsin? İnzibati yollarla vətəndaşın tələbatının qarşısını ala bilməzsən. Deməli, ortada xeyli şübhəli məqamlar var.\n"Bu o deməkdir ki, sən dövlətə meydan oxuyursan"\n- Söhbət hansı şübhəli məqamlardan gedir?\n- Mənim aləmimdə ölkədə müəyyən qədər iqtisadi, siyasi, sosial təxribatlar baş verir. Sanki Eldar Mahmudovun nazirliyi ləğv ediləndən və mahmudovçuluq ifşa ediləndən sonra müxtəlif qüvvələr öz üzərlərinə gələn təhlükəni hiss edirlər və problemi sosial-iqtisadi müstəviyə daşıyıb hakimiyyətin cəzasından qaçır, onu xalqla üz-üzə qoyaraq diversiya yolu ilə toxunulmazlıqlarını təmin edirlər. Elə bilin dövlətdəki böyük idarəetmə islahatlarını ləngitməyə qalxan və yaxud ona müqavimət göstərən qüvvələrin itaətsizliyi ilə üzə-üzə qalmışıq.\n- Fikrinizdən bu qənaətə gəlmək olar ki, hazırda da hakimiyyət cəbhəsində Mahmudovçular qalıb. Məsələn, deyirlər ki, Çovdarov həbsdədir, bəs yeni Çovdarov hazırda işləyirmi? Bu fikirlə bağlı nə deyə bilərsiniz?\n- Ola bilsin ki, o miqyasda, o təfəkkürdə, o azğınlıqda, sümürgənlikdə olan çovdarovlar yoxdur. Sözügedən olay Azərbaycanın təhlükəsizlik orqanları tarixində böyük ləkədir. Dünya tarixində elə mütəşəkkil çekist cinayətkar şəbəkəsi olmayıb. Beriyanı NKVD sisteminin cəza aparatının banisi kimi uzun illərdi pisləyirlər. Ancaq o vaxt belə bu miqyasda yağmalama və tamahkarlıq olmayıb. Mahmudovun rəhbərliyi altında və o genarallar bandasının həyata keçirdiyi əməllər özünün azğınlığı ilə tarix boyu fərqlənəcək. Rejissorlar üçün faciə dramalarının ssenarisinə uyğun gələn əməlləri heç bir halda başqa strukturlarda gözləməyin.\nBaxın, biz 2017- ci ilin büdcəsinə “qənaət edilmiş, yaxud konsolidasiya olunmuş” maliyyə sənədi kimi baxırıq. O halda neft hökuməti, şişmiş aparatlar, böyük büdcə vəsaitləri, iri investisiyalarla biz keçmişdə mühüm uğurlar qazanmaqla bərabər, səmərəsiz xərcləmələrə və israfçılığa da yol vermişik. 3 səbəbə görə bunlar baş verib. Birincisi, hələ planlaşdırma dövründə 35-40 faiz xüsusi şişirtmələrə yol verilib. İkincisi, qanunvericilik müəyyənləşdirir ki, o resursların hamısı investisiya xərcləmələri sırasında tender yolu ilə ünvanına çatdırılsın. Bütün bunlar olmayıb, hamısı yaxın çevrələrində ayrı-ayrı qurumlar yaradıblar və o vəsaitlər də ələ keçirilib.\nÜçüncüsü, parlamentin, Hesablama Palatasının, o cümlədən Maliyyə Nazirliyinin nəzarət qurumunun cəzasına kimsə inanmayıb. Məsuliyyət daşımamaq havası və toxunulmazlıq sindromu nazirlikləri bəlli yollara salıb. Prezdentin “dəmir əli”ni görəndə hökumət düşünməyə başlayıb ki, büdcəni necə ünvanlı, şəffaf və səmərəli etsin. 2017- ci ilin çovdarovlarından xilas olmaq üçün həmin mexanizmləri daha da təkmilləşdirmək lazımdır.\n- Mahmudovdan söz düşmüşkən, Türkiyə mətbuatı bu günlərdə yazdı ki, keçmiş nazir Gülənə işləyib”¦\n- Təhlükəsizlik strukturları özünün mahiyyətinə görə, həddindən artıq şəbəkəlidir. Beynəlxalq sistemdə onların böyük əlaqələri qurulub. Ona görə dəqiq təyin etmək olmur ki, kəşfiyyat sızmalarında hansı tərəfin marağı nədən ibarətdir. Çox mümkündür ki, Azərbaycan təhlükəsizlik orqanlarında keçmiş diletantlara görə beynəlxalq xəfiyyə sistemlərinin müxtəlif planları içərimizə yeridilib.\nAzərbaycanda o miqyasda olmasa da, prokurorluqda böyük bir cinayət dosyesi açılıb və istintaq davam edir. Özünü 21-ci əsrin İsası elan edən yağmur gözlü adamın hansı imperiya maraqları üçün piramidal bir monastra rəhbərlik etdiyi üzə çıxdıqca insanlarımız dünyanı sarmış kəşfiyyat sistemlərinin necə qorxunc olduğunu yaxşı başa düşürlər.\nHər bir dövlət təmsilçisinin, hökumət nümayəndəsinin özəl həyatını ələ keçirirsənsə, onu şantaj qarşısında qoyursansa, bu o deməkdir ki, sən dövlətə meydan oxuyursan. Bir addım qalıb ki, özünü real qüvvə elan edəsən. Çox şükürlər olsun ki, cənab prezidentin iradəsi onlara göstərdi ki, siz toxunulmaz deyilsiniz, hər zaman cəzalandırıla bilərsiniz.\n- Bir maraqlı məqam da var ki, yəqin siz də izləyirsiniz ki, hazırda “MTN işi” ilə bağlı həbs edilənlər çıxışlarında, pul alınıb ötürülməsi proseslərində Mahmudovun adını çəkmirlər”¦\n- Həmin struktur öz mahiyyətinə görə elədir ki, bəzən müxtəlif şəxslər bir-birini görmürlər. Hansısa informasiyanı, təhlili, hesabatı yuxarı orqana ötürürlər. Belə olan təqdirdə 10 il ərzində həmin şəxsin qərar vermədən yalnız bir neçə genaralın dediyiniz miqyasda cinayətləri həyata keçirməsi qeyri-mümkündür.\n"O cür generallar gülləni birinci özlərinə sıxıblar"\nİkincisi, çox mümkündür ki, onlar cəmiyyətdən gələn basqıları hiss edirlər. Yaxşı bilirlər ki, özləri, doğmaları, şəcərələri, xalqın mühakiməsində olacaqlar. Guya məğrurluq nümayiş etdirmək tendensiyası var. Tarixə baxın, o cür generallar gülləni birinci özlərinə sıxıblar. Sübuta yetirilib ki, həmin ulduzları nahaqdan alıblar. Birinci mərtəbədə rəqəm oxunub, ikinci mərtəbədə tabe olmayanda işgəncəyə məruz qalıblar, ram edə bilməyəndə də məhkəməyə göndəriblər. Ancaq Eldar Mahmudov sıradan bir insan deyil. Nəzərə alın ki, o informasiya daşıyıcısıdır, kifayət qədər dövlət sirrlərinə malikdir, həmçinin Beynəlxalq Bankla yaxın qohumluq əlaqələri olub. Söhbət milyardlarla dollar vəsaitin xaricə çıxarılmasından gedir. Dövlət və hökumət olaraq bu cinayətlər bizə nə qədər zərbə gətirirsə, o biri yandan vəsaitlər ölkənin büdcəsindən gedir. Bu gün Azərbaycanın nə qədər o vəsaitə ehtiyacı var. Belələrinin sayəsində iqtisadi dayanıqlığımıza böyük zərbə dəyib. Mahmudovun siyasi edamı cəmiyyətdə baş verib. Yəqin ki, dövlətin bildiyi daha strateji məsələlər var və o da cəzasını alacaq.\n- Büdcə müzakirələri işığın, qazın qiymətinin əsaslı şəkildə qaldırılması ərəfəsində baş verdi. İctimaiyyət Zahid Orucdan indiki iqtisadi şəraiti nəzərə alaraq, bu mövzuda sərt çıxış gözləyirdi, amma baş vermədi”¦\n- İlk olaraq, qərara münasibət bildirənlərdənəm. Bundan əlavə, enerji sektorunda aparılmayan islahatların mənfi nəticələrinin olacağını əvvəllər də vurğulayırdım. O yerdə ki yalnız böyük dövlət vəsaitləri rol oynayacaq, həmin qurumlar yalnız büdcə resursuna söykənəcəklər, o zaman effektli idarəçilik modelləri axtarılmaqda davam edəcək. İndi siz cəmiyyətin reaksiyalarını deyirsiniz, ancaq əksi olsaydı, nə baş verəcəkdi ki, toy bayramlamı qarşılanacaqdı? Bu sahədə köklü islahat aparılmalıdır və cənab prezidentin də açıqladığı strateji yol xəritəsində də həmin müddəalar yer alıb. Daha artıq özəlləşməyə gediləcəyi açıq vurğulanıb. Necə edək ki, bu məsələ Tarif Şurasından asılı olmasın? Onun səlahiyyətləri o qədər azalsın ki, vətəndaş üçün ajiotaj doğurmasın. İnsanlar hansı tarif paketini seçəcəyini özü müəyyənləşdirsin. Tarif Şurasının əsaslandırdığı iki məsələ isə reallıqda heç vaxt öz əksini tapmayacaq. Daha yaxşı xidmət üçün belə etdiklərini deyirlər, amma biz görürük işıq da, qaz da kəsilir.\n- Strateji yol xəritəsində tam üzən məzənnəyə keçidin baş tutacağı bildirilir, ancaq ekspertlər bunun üçün ölkədə şəraitin olmadığını vurğulayır. Eyni zamanda manatın dollar qarşısında 2-2.50 səviyyəsində qərarlaşacağını bildirirlər”¦\n- Ən pisi odur ki, hazırkı dövrdə hökumətin müvafiq qurumları bununla bağlı real məsələləri açıqlamadığından məsələ tapmacaya, ekstrasensliyə çevrilib. İnsanlar ən son manatını da dollara çevirir və cəmiyyətdə bir artım gözləntisinin iştirakçısına dönür. Hökumət mütəmadi olaraq ictimaiyyəti məlumatlandırmalıdır. Əks halda, ekspertlər tərəfindən bu cür şərhlər alacaqsınız. Amma strateji yol xəritəsində vurğulanan məqamlar həyata keçiriləndən sonra əminəm ki, 2017- ci ilin yarısından vəziyyəti tam sabitləşdirmək mümkün olacaq.\n"Bizneslə məşğul olan məmur vəzifəsindən getsin"\n- Yevda Abramov soruşur ki, məmurun dağ başında, dəniz kənarında nə qədər villası, bağı olar? Bu çətin zamanda xalqın yanında olmaq, sərvəti paylaşmaq lazımdır”¦\n- Bu hər kəsin daxili aləmi ilə bağlı məsələdir. Hazırkı şəraitdə kimsə varlı dövlətli adama qarşı mənfi münasibəti stimullaşdırmamalıdır. Ancaq kimsə onu halal zəhmətiylə qazanmayıb, yalnız vəzifəsi bu cür böyük vəsaitlərin ələ keçməsinin vasitəsi olubsa, bu artıq mənəviyyatla bağlı məsələdir. “Dövlət ədəbi”, “dövlət ərkanı” deyilən bir anlayış var. Allah hamını elə yaradıb ki, bir ürəyə, bir mədəyə sahibdir. İnsanın bədən orqanlarının hansısa biri ağrıyanda o içində olduğu sarayın karkasları şəxsin fiziki orqanizmində heç bir rol oynaya bilmir.\nMütləq divarın o üzündəki insanı nəzərə almasılan. Sovet adamları özəl mülkiyyətdən uzaq olublar, indi dövr dəyişib, ideallar yenilənib və materializm qalib gəlib. Ona görə bizneslə məşğul olmaq istəyən məmur vəzifəsindən gedib o statusa da azadlıq verməlidir, özünə də.\n- İqtisadi cəhətdən həssas olan bir dönəmdə deputatlar açıqlamalarını necə nizamlanmalıdırlar? Məsələn, Hüseynbala Mirələmov deyir ki, azdırsa az ye, çoxdursa çox ye. Bu fikir ictimaiyyətdə birmənalı qarşılanmadı”¦\n- Bu məsələ sırf parlament üzvü və dövlət adamına aid deyil. Cəmiyyətin həssas dönəmi var. Kiminsə fikirlərini təftiş etmək fikirində deyiləm. Lakin parlamentin ictimai kommunikasiyası yaxşı vəziyyətdə deyil. Əgər bizim iclaslarımızın xronikası efirdə bir həftə sonra verilirsə, o zaman nədən danışırıq? Ümumiyyətlə isə, siyasət adamlarının taleyi elədir ki, rəhmətlik Aydın Məmmədov demiş, ya dar ağacında olmalısan, ya da tribunada. Yəni göz qabağında..\n- Sizin də taleyinizə yəqin bu cür yazılıb ki, spiker Oqtay Əsədovla ulduzunuz barışmır. İclaslar zamanı münasibətlərinizin yaxşı olmadığını tribunadan görmək mümkündür”¦\n- Parlament üzvlərinin çoxusuna əliniz çatmır. Bu cəhətdən ən çox istismar olunan bizlərik. Onda sizə əks sual verim, əgər aktiv insanlar da özlərini top generalları kimi aparsalar, o cür sükut sizi qane edəcəkmi? Zahid Oruc da fikir söyləməsin, bir neçə həmkarımız da danışmasın, o tribunanı zəlil etsinlər, onlara verilən replikalar fonunda efir və informasiya məkanından uzaqlaşsınlar, belə olan halda ayda iki dəfə olan, 30-35 məsələnin iki saat ərzində qurtarmasından məmnunmu qalacaqsınız? Əminəm ki, xeyr. Mən spiker tərəfindən deyilənləri şəxsimə götürmürəm. Bunların səbəbi haqqında da danışmıram. Mübarizənin içində daşlaşmış adamlarıq, kimsə bizi dövlətə, xalqa və liderimizə xidmətin məqbul saydığımız yolundan çəkindirə bilməz. Ona görə də başqaları narahat olsunlar.\n- Hökuməti əvvəl tərif edib, sonra tənqid etmək məsələsi müzakirə olundu. Siyavuş Novruzov deyir ki, çölə çıxanda da deputat nazirə deyir ki, mən səni nəzərdə tutmurdum. Birbaşa hədəfin adı deyilməlidirmi?\n- Əlbəttə, tənqid ünvanlı olmalıdır, ümumiləşmiş obrazlara xitab edilməməlidir. Özünü göstərmək xarakteri daşımamalıdır. Ancaq hökumətin fəlaiyyətindəki müsbət məqamları vurğulayıb tənqidi məqamlar da qeyd olunursa, onu anlayışla qarşılamaq lazımdır. Doğrusu, kimin nəzərdə tutulduğu mənə bəlli deyil. Hökumət üzvlərinin hər biri ilə normal münasibətlərimiz olsa da, çıxışlarımızı ünvanlı edirik, dövlətçiliymizi qorumaq məramına söykənirik və konkret hədəflərə yönəldirik. Bilirsiniz, legitimlik təkcə seçki hadisəsi deyil, hər zaman milli mənafe üçün gərəkli məsələləri Məclisə daşımalısan. Qədim Romada Sezar böyük hərbi qələbələrdən sonra Senata dönürdü. Onu gözləyən xalq təmsilçiləri məclisinə. Heç kəs senatorlardan gedib döyüşməyi tələb etmirdi.


Qloballaşan dünyada dövlətlərin xarici siyasət və diplomatiya sahəsində qazandığı nailiyyətlər bir sıra meyarlarla yanaşı, həm də onun xaricdə formalaşdırdığı diasporun potensial imkanları ilə ölçülür.\nAzərbaycan dövləti də məhz bu reallıqdan çıxış edərək müxtəlif səbəblərdən xarici dövlətlərdə yaşamağa məhkum olmuş soydaşlarımızın Ana Vətənlə əlaqələrini genişləndirmək, onların milli-mənəvi birliyinə nail olmaq üçün ardıcıl və sistemli tədbirlər həyata keçirir. Son 10 ildə diaspor quruculuğu sahəsində gerçəkləşdirilən vahid dövlət siyasətinin prioritet məqsədi eyni zamanda xaricdə yaşayan soydaşlarımızda milli özünüdərki gücləndirmək və onları milli mənafelər naminə səfərbər etməkdir.\nÜmummilli lider cəmiyyətin bütövləşməsi, azərbaycançılıq ideologiyasının milli həmrəyliyin aparıcı amilinə çevrilməsi istiqamətində mühüm işlər görmüş, ümumxalq birliyinin politoloji-nəzəri əsaslarını irəli sürmüşdür. Bu ideya möhkəm istinad dayağına çevrilərək Azərbaycan diasporunun təşkili işini sürətləndirmiş, xaricdə fəaliyyət göstərən müxtəlif ictimai birliklərin, cəmiyyətlərin, dərnəklərin ideoloji-siyasi cəhətdən təmərküzləşməsini stimullaşdırmışdır. "Hər bir insan üçün milli mənsubiyyəti onun qürur mənbəyidir. Mən həmişə fəxr etmişəm, bu gün də fəxr edirəm ki, mən Azərbaycanlıyam" - deyən ulu öndər yeritdiyi siyasətlə dünya azərbaycanlılarının şəksiz siyasi-mənəvi liderinə çevrilmişdir.\nMilli birlik və həmrəylik xəttinin təminatçısı\n2003-cü ildən diaspora quruculuğu siyasətini yeni dünya nizamının gerçəkliklərinə uyğun davam etdirən Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev müxtəlif səbəblərdən Azərbaycanın hüdudlarından kənarda yaşayan soydaşlarımızın vahid ideologiya və milli-mənəvi dəyərlər sistemi ətrafında birləşməsinə, onların malik olduğu böyük potensialın ümummilli problemlərinin həllinə yönəldilməsinə xidmət edən bir sıra tədbirlər həyata keçirmişdir. Respublikanın hazırkı dinamik inkişaf mərhələsində dünya azərbaycanlılarının milli məqsədlərin reallaşdırılması ruhunda köklənməsi, qarşıda duran strateji hədəflərin dəqiq müəyyənləşdirilməsi zərurətə çevrilmişdir.\nCənab İlham Əliyevin sərəncamı əsasında 2006-cı ilin martında Bakı şəhərində Dünya Azərbaycanlılarının II Qurultayının keçirilməsi də məhz bu reallıqla şərtlənmiş, həmin möhtəşəm tədbirdə xaricdə yaşayan soydaşlarımızın problem və qayğıları, onların birliyi və təşkilatlanması sahəsində mövcud vəziyyət ətraflı təhlil olunmuşdur. Eləcə də ölkə ilə bağlı həqiqətlərin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması, diaspor quruculuğu işinin təkmilləşdirilməsi sahəsində qarşıda duran vəzifələr müəyyənləşdirilmişdir.\nMühüm qərarların qəbulu ilə yadda qalmış həmin qurultaydan sonra xaricdə yaşayan azərbaycanlıların təşkilatlanması prosesi daha geniş vüsət almış, onların ictimai-siyasi həyatda iştirak səviyyəsi yüksəlmiş, respublikanın ziyalı elitası diaspor quruculuğu prosesinə daha fəal qoşulmuşdur. Eləcə də Azərbaycan həqiqətlərinin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması, xaricdə yaşayan soydaşlarımızın birlik və həmrəyliyinin möhkəmlənməsi, mədəni irsin təbliği, digər xalqların diasporları ilə hərtərəfli əlaqələrin inkişafı, türk dünyasının birliyi istiqamətində fəaliyyətin intensivləşməsi baxımından mühüm nailiyyətlər əldə edilmişdir.\nDiplomatiya sahəsində həlledici uğurlar qazanmış dövlətlərin təcrübəsi sübut edir ki, diaspor quruculuğu daimi fəallıq və zəhmət, sistemli elmi yanaşma tələb edən uzunmüddətli prosesdir. Elə buna görə də bu sahədə qazanılmış nailiyyətləri, qarşıda duran mühüm vəzifələri vaxtaşırı müzakirə etmək, həlledici qərarlar vermək zərurəti yaranır. Dünya Azərbaycanlılarının Əlaqələndirmə Şurasının bu il dekabrın 18-19-da keçirilmiş toplantısı da bu baxımdan mühüm əhəmiyyət daşıyır. Toplantıda Dünya Azərbaycanlılarının II Qurultayından sonrakı dövrdə həyata keçirilən tədbirlərə nəzər salınmış, Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəylik Xartiyasının qəbulu isə XXI əsrdə diaspor quruculuğu işinin keyfiyyətcə yeni tələblər səviyyəsində qurulmasına, milli həmrəylik və birliyin təmin olunmasında virtual dünyanın sərhədsiz imkanlarından səmərəli istifadə mexanizmlərinin müəyyənləşdirilməsinə xidmət etmişdir. Diaspor İşləri üzrə Dövlət Komitəsinin təşəbbüsü və dəstəyi ilə ölkəmizin bir qrup aliminin hazırladığı bu sənədin ali məqsədi xarici ölkələrdə yaşayan azərbaycanlılar arasında siyasi-iqtisadi, sosial-mənəvi birliyin azərbaycançılıq ideologiyasına əsaslanan vahid konsepsiyanı hazırlamaqdır.\nXartiya azərbaycanlıların məskunlaşdıqları ölkələrdə əsas hüquq və azadlıqlarının yerli qanunvericilik və beynəlxalq hüquq normaları çərçivəsində təmin edilməsinin prinsip və mexanizmlərini də müəyyən edir. Sənəddə həmçinin xarici ölkələrdəki Azərbaycan diasporunun ayrı-ayrı regionlar üzrə fəaliyyətinin əsas istiqamətləri də əksini tapmışdır. Konseptual əhəmiyyətli sənədin birinci fəslində "Azərbaycan" və "azərbaycanlılar" anlayışının elmi-ideoloji, fəlsəfi əsaslarına nəzər salınır. İkinci fəsildə azərbaycanlıların ana Vətən qarşısında məsuliyyətindən irəli gələn vəzifələrlə bağlı müddəalar, üçüncü fəsildə isə azərbaycanlıların cəmiyyətə inteqrasiyası, hüquq və azadlıqlarının qorunması, Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsi, azərbaycanlılara qarşı ermənilərin törətdiyi terror və soyqırımı aktları, "erməni soyqırımı" iddialarının ifşası ilə bağlı xarici ölkələrdə yaşayan soydaşlarımızın üzərinə düşən vəzifələr geniş əksini tapmışdır.\nDiasporamızın effektli həmrəylik məkanı\nQloballaşan dünyanın kosmik sürət fazasına daxil olduğu, informasiyanın dünya bazarında ən qiymətli əmtəəyə çevrildiyi hazırkı şəraitdə "virtual dünya"nın diktə etdiyi reallıqlar diaspor quruculuğu işinin keyfiyyətcə yeni prinsiplər üzərində həyata keçirilməsini obyektiv zərurətə çevirir. Bu baxımdan Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəylik Xartiyasının qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri də qlobal informasiya cəmiyyətinin təzahürü kimi meydana çıxan virtual dünyanın tərkib hissəsi olan Virtual Azərbaycanın formalaşdırılması və inkişaf etdirilməsidir.\nVirtual dünya isə XXI əsrin başlanğıcında real dünya ilə həmahəng formalaşan, İnternet vasitəsi ilə insanları bir-birinə bağlayan, onlar arasında heç bir məhdudiyyət olmadan sosial kommunikasya mühiti yaradan, obrazlı desək, "dünyanı kiçildən" bir gerçəklikdir. Coğrafi məkan üzərində formalaşmış virtual məkan Yer kürəsinin yeni xəritəsini, siyasi-coğrafi arxitekturasını müəyyənləşdirir. Virtual dünyanın formalaşması vasitələri kimi isə ilk növbədə informasiya-kommunikasiya texnologiyaları çıxış edir.\nVirtual məkan, virtual dünya reallıqları hələlik insanlar tərəfindən tam mənası ilə qavranılmasa da, irəlidə gözlənilən təzahürlər dərk olunmasa da, qarşısıalınmaz proses olaraq indiyədək coğrafi məkan anlamında yanaşdığımız Vətən anlayışına yeni baxış formalaşdırır. İndiyə qədər Vətən anlayışı konkret ərazi, məkan hüdudlarında (dövlət, mahal, bölgə və s.) dərk edilirdisə, XXI əsrin yeni reallıqları artıq virtual vətən anlayışını da meydana çıxarır.\nBaşqa sözlə, cəmiyyətin müxtəlif sferaları qloballaşdığı kimi, vətən hissi də, qüruru da qloballaşır. Zaman və məkana sığmayan virtual Vətən insanın duyğy orqanları ilə deyil, təfəkkürü, yüksək intellekti, düşüncəsi ilə dərk olunur. Bu kontekstdə vətən təkcə üzərində gəzdiyimiz, son mənzildə baş qoyduğumuz torpaq deyildir. Vətən, eyni zamanda, əsrlərdən bu yana folklorumuzu, adət-ənələrimizi, milli-mənəvi dəyərlərimizi, dilimizi, dinimizi, tariximizi özündə əks etdirən informasiya məkanıdır. Xalqımızın milli informasiya məkanı da məhz min illərdən bugünə gəlib çatmış zəngin, dəyərli informasiyalar əsasında formalaşmışdır.\nMəlumdur ki, tarixən müxtəlif xalqlar bir coğrafi məkandan digərinə köçüb məskunlaşmağa, yaşadıqları coğrafi ərazini bu və ya digər səbəblərdən tərk etməyə məcbur olmuşlar. Lakin bir müddətdən sonra məskunlaşdıqları məkanı vətən kimi qəbul etməyə başlamışlar. Çünki həmin insanlar məskunlaşdıqları coğrafi məkana həm də milli-mənəvi dəyərlərini, adət-ənənələrini, bir sözlə, bu xalqa məxsus olan informasiya məkanını da gətirmiş, qərinələr boyu formalaşmış informasiya mühitində özlərini vətəndəki kimi hiss etmişlər. Başqa sözlə, tamamilə özgə, yad olan coğrafi məkan da Ana Vətənin bir hissəsi olan informasiya mühitinin təsiri altında tədricən doğmalaşır, vətənə çevrilir.\nDəhşətlisi odur ki, həm coğrafi məkanı itirəsən və ya daim ondan uzaqda olasan, həm də həmin coğrafi məkanda min illərdən bəri formalaşan, vətənin üzvi bir hissəsini, elə "beynini" təşkil edən informasiya məkanını - dilini, tarixini, milli-mənəvi dəyərlərini itirmək təhlükəsi ilə üzləşəsən. Belə olduğu halda, milli varlığa, həmrəyliyə real təhlükə yaranır. Vətən övladı başqa millətlərin, xalqların içərisində "əriyib gedir", yeni gələn nəsil isə milli yaddaşını itirir.\nDünya azərbaycanlılarının həmrəyliyinin təmin olunması istiqamətində qarşıda duran ən mühüm vəzifələrdən biri milli informasiya məkanını qloballaşdırmaq, həmvətənlərimiz arasında ortaq informasiya mühitinə çevirmək, milli-mənəvi dəyərlərin daşıyıcısı olan informasiya resurslarına çıxışı təmin etmək və bu sahədə möcud olan problemləri həll etməkdir. Bu istəyə biz yalnız İnternet mühitində Virtual Azərbaycan formalaşdırmaqla nail ola bilərik. Beləliklə, XXI əsr inanılmaz elmi-texnoloji inkişafı ilə yeni bir Azərbaycanın yaranışına bünövrə qoyur. Bu, virtual məkanda formalaşan, konkret ərazi hüdudları və sərhədlərlə məhdudlaşmayan Virtual Azərbaycandır!\nQloballaşan dünyanın sərt reallıqları konkret ərazi, sərhəd, dil, din, milli-mənəvi dəyərlər əsasında formalaşan Azərbaycan dövləti ilə yanaşı, "virtual Azərbaycan"ın da yaradılmasını son dərəcə aktual məsələyə çevirir. Virtual Azərbaycan elə Virtual Vətən deməkdir. Virtual məkanın hansı bir nöqtəsində Azərbaycan dəyərlərini, həqiqətlərini əks etdirən bir kontent-sərvət varsa, o da vətənin bir damlasıdır.\nYer kürəsinin müxtəlif guşələrinə səpələnmiş azərbaycanlılar virtual informasiya məkanı ilə Ana Vətəni, qohum-əqrəbası, yaxınları ilə əlaqə saxlamalı, adət-ənənələrini, milli dəyərlərini unutmamalı, onları qorumalı və inkişaf etdirməlidir. XXI əsrdə dünya azərbaycanlıları dedikdə, təkcə coğrafi deyil, həm də virtual Azərbaycanın "sakinləri" olan soydaşlarımız nəzərdə tutulmalıdır. Ana Vətəndən ayrı düşmüş azərbaycanlılar məhz müasir informasiya texnologiyalarının köməyi ilə Virtual Vətən formalaşdırmalıdırlar.\nMüxtəlif ölkələrdə yaşayan azərbaycanlıların coğrafi vətənlə bağlılığının təmin edilməsi baxımından Virtual Azərbaycanın yaradılması istiqamətində əməli tədbirlər həyata keçirməyin vaxtı çatmışdır. Nəzərə almaq lazımdır ki, müxtəlif ölkələrdə yaşayan azərbaycanlılar təkcə coğrafi məkandan - Ana torpaqdan deyil, həm də milli informasiya məkanından kənar düşmüşlər.\nQeyd etmək lazımdır ki, Virtual Vətən yaratmağa nail olmuş bir sıra xalqlar nəinki özlərini bu təhlükədən hifz etmiş, həm də təşkilatlanaraq, həmrəylik nümayiş etdirərək, dünya siyasətinə əhəmiyyətli dərəcədə nüfuz imkanları qazanmışlar. Bu baxımdan hazırda qarşımızda duran ən başlıca vəzifə dünya azərbaycanlılarını məhz virtual məkan üzrə səfərbər etmək, milli-mənəvi və ideoloji dəyərlər əsasında silahlandırmaqdır. Yalnız Virtual Azərbaycan vasitəsilə formalaşacaq milli informasiya mühiti xaricdəki soydaşlarımızın vahid məram və məqsədlər ətrafında konsolidasiyasına etibarlı zəmin formalaşdıra bilər.\nVirtual dünya bütün mütərəqqi cəhətləri ilə yanaşı, qloballaşma prosesini sürətləndirərək ayrı-ayrı dövlətlər və xalqlar arasında baryerləri tədricən yox etməyə başlayır, milli özünəməxsusluğu aşınmaya məruz qoyur, qlobal dünyanın formalaşmasına yol açır. Belə bir şəraitdə Azərbaycan virtual dünyanın pozitiv imkanlarından səmərəli şəkildə bəhrələnməyə çalışmalı, milli ideya, ənənə və dəyərlər üzərində köklənmiş virtual informasiya məkanı yaratmağa nail olmalıdır.\nƏslində, bunu XXI əsrin ideologiyası diktə edir. Bu barədə akademik Ramiz Mehdiyev "Azərbaycan 2003-2008: reallığa çevrilən qeyri-adi zaman" əsərində haqlı olaraq yazır ki, XXI əsrdə bəşəriyyəti ağuşuna almış qloballaşma dalğası xüsusən də müstəqilliyini yenicə qazanmış dövlətlər qarşısında zamanla ayaqlaşmaq, onun tələblərinə uyğun siyasət yeritmək, müasir dünya siyasətinin reallıqlarını düzgün dəyərləndirmək kimi mühüm vəzifələr müəyyənləşdirmişdir.\nEyni zamanda, amerikalı filosof T.Fridmanın bu fikrini də bölüşür ki, əgər ötən əsrdə böyük dövlətlər kiçikləri udurdularsa, XXI əsrdə "sürətli" dövlətlər "ləng", "astagəl" dövlətləri "həzm edəcəklər". Bununla filosof hazırda dünya nizamında yeni geosiyasi reallıqların meydana çıxdığına, çevik xarici və daxili siyasət yeridən kiçik dövlətlərin beynəlxalq münasibətlər sistemindəki mövqeyinin əsaslı dərəcədə möhkəmləndiyinə işarə edir.\nYəni "virtual dünya"da hər bir dövlətin gücü və qüdrəti onun intellektual potensiala, informasiya texnologiyalarına nə dərəcə yiyələnməsi, informasiya resursları vasitəsilə qloballaşan dünyaya təsir imkanları ilə müəyyən olunacaqdır. Biliklərə əsaslanan iqtisadiyyat quran, virtual informasiya məkanının reallıqlarına uyğun çevik siyasət yeridən dövlətlər qloballaşan dünyanın yeni siyasi simasının müəyyənləşməsində əsas söz sahibi kimi çıxış edəcəklər.\nAzərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin yeritdiyi siyasətin fövqündə məhz ölkənin virtual dünyada layiqli yerinin təmin edilməsi, informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının sürətli inkişafı yolu ilə ölkədə insan kapitalının möhkəmləndirilməsi məqsədi dayanır. Dövlət başçısı çıxışlarında daim vurğulayır ki, ölkədə həyata keçirilən yeni neft strategiyasının, sosial-iqtisadi islahatların uğurları davamlı və tarazlı inkişaf baxımından zəruri olan zəngin intellektual resursların, insan kapitalının formalaşmasına xidmət etməlidir: "İnkişaf etmiş ölkələrin təcrübəsinə nəzər salsaq görərik ki, onlarda uğurun əsas səbəbi neft-qaz deyil, bilikdir, savaddır, müasirlikdir. Bizdə isə həm bu olmalıdır, həm də əlbəttə ki, təbii ehtiyatlar da var. Bu amillərin sintezi Azərbaycanı çox qabaqcıl, müasir ölkəyə çevirəcəkdir".\nVirtual Azərbaycan müstəqil Azərbaycanın tərkib hissəsidir\nXXI əsrin yeni reallıqlarını, fəlsəfəsini düzgün dərk etmədən diaspor quruculuğu sahəsində ciddi nailiyyətlər qazanmaq, demək olar ki, mümkün deyildir. Müasir informasiya əsrində dünya azərbaycanlılarının vahid məram və məqsədlər ətrafında konsolidasiyası məhz virtual dünyanın yeni reallıqlarının nəzərə alınması yolu ilə mümkün ola bilər.\nDeməli, hazırda dünya azərbaycanlılarının birləşdirilməsi yolunda ən mühüm addım da məhz Virtual Azərbaycanın yaradılmasıdır. Şübhəsiz, 50 milyon azərbaycanlını konkret məkan və zaman hüdudlarında bir araya gətirmək real deyil. Hazırda milli birlik və həmrəyliyin təmini baxımından vacib olan intensiv təmasların yaradılması məhz virtual informasiya məkanı vasitəsilə gerçəkləşə bilər. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 23 may 2007-ci il tarixdə imzaladığı "Azərbaycan Respublikasının milli təhlükəsizlik konsepsiyası"nda da qeyd olunduğu kimi, XXI əsrdə Azərbaycan xalqının milli maraqlarının qorunmasında, ümumən ölkənin inkişaf etdirilməsində virtual məkanın reallıqları ciddiliklə nəzərə alınmalıdır.\nBeləliklə, Virtual Azərbaycanın formalaşdırılması üçün bir sıra mühüm əhəmiyyət kəsb edən layihələr və tədbirlər həyata keçirilməlidir. Hazırda dünya azərbaycanlılarının milli birliyi və mütəşəkkilliyi qarşısında ən ciddi problem onların nəinki bir-biriləri, hətta Azərbaycan haqqında yetərincə dolğun informasiya resurslarının olmamasıdır. Mövcud problemin həlli baxımından dünya azərbaycanlıları və diaspor təşkilatları haqqında zəruri məlumatları özündə əks etdirən Veb-portalın yaradılması vacib məsələlərdən biri kimi qarşımızda durur. Bu İnternet portalında Azərbaycan və onun dövlət rəmzləri, inzibati-ərazi vahidləri, dövlət quruluşu, hakimiyyət strukturları, ictimai-siyasi təşkilatları, bir sözlə, siyasi, iqtisadi, mədəni və intellektual sferalar üzrə bütün zəruri informasiyalar toplanmalıdır.\nMəlumdur ki, virtual dünya coğrafi məkanın siyasi xəritəsinə nəzərən ölkələrin, eyni zamanda, ümumi istifadəli (.com, .org, .net və s.) domen zonalarına bölünür. Hər hansı ölkəyə məxsus internet saytları məhz yüksək səviyyəli domen adlarına görə bir-birindən fərqlənir. Məsələn, Rusiya virtual məkanda ".ru", İran ".ir", Fransa ".fr", Almaniya ".de", Azərbaycan isə ".az" domen kodundan istifadə edir. Xarici ölkələrdə yaşayan azərbaycanlıların həmin ölkələrin domen zonalarında Azərbaycan adı altında İnternet saytları yaratması ("www.azerbaijan.fr", "www.azerbaijan.ru", "www.azerbaijan.de" və s.) virtual məkanda Azərbaycan haqqında məlumatların tez bir zamanda əldə edilməsi və yayılması baxımından son dərəcə əhəmiyyətli ola bilər.\nVeb-portalda digər ölkələrdə fəaliyyət göstərən diasporların İnternet saytları arasında birbaşa əlaqələrin olması, vahid şəbəkə əmələ gətirməsi bu informasiya resursunu dünya azərbaycanlılarının məlumat-sorğu mənbəyinə çevriləcəkdir. Bu halda, müxtəlif ölkələrdə yaşayan azərbaycanlıların bir-birləri haqqında lazımi informasiyaları çox asanlıqla əldə etməsi, habelə qarşılıqlı informasiya mübadiləsi kifayət qədər çevik mexanizmlər üzərində qurulacaqdır.\nİkinci mühüm məsələ dünya azərbaycanlılarının gənc nəslinin təhsil problemini həll etmək məqsədi ilə Virtual Azərbaycan Orta Məktəbinin yaradılmasıdır. Bu gün müxtəlif ölkələrdə yaşayan soydaşlarımızın böyük əksəriyyəti övladlarının Azərbaycan dilində təhsil almasını ürəkdən arzulasa da, bu, heç də hamıya nəsib olmur. Bir sıra dövlətlərdə azərbaycanlıların milli azlıq olaraq öz dilində məktəblər açmasına maneələr yaradılır, digər dövlətlərdə məktəblərin açılmasına icazə verilsə də, milli kadrların və lazımi maddi-texniki bazanın yoxluğu bu niyyəti gerçəkləşdirməyə imkan vermir. Bəzən ana dilində açılan "bazar günü məktəbləri"ndə dərsliklərin və əyani tədris vəsaitlərinin əldə edilməsi ilə bağlı da ciddi problemlər meydana çıxır.\nHalbuki, hazırkı informasiya əsrində həmin problemin daha çevik, səmərəli həlli yolu Virtual Azərbaycan Orta Məktəbinin yaradılmasıdır. Bu mütərəqqi ideyanın gerçəkləşdirilməsi zamandan, məkandan, siyasi şəraitdən asılı olmadan dünyanın istənilən nöqtəsində məskunlaşmış azərbaycanlılara ana dilində yazıb-oxumaq, ölkənin ədəbiyyatı, tarixi, coğrafiyası, mədəniyyəti ilə yaxından tanış olmaq imkanı yaradar. Təhsil Nazirliyi tərəfindən nəşr olunan bütün orta məktəb dərsliklərinin, metodiki tədris vəsaitlərinin və proqramlarının elektron versiyalarının Virtual Azərbaycan Orta Məktəbinin veb-portalında yerləşdirilməsi bu problemlərin həlli baxımından çox əhəmiyyətli ola bilər. Bu layihənin reallaşdırılması, müasir dünyada geniş yayılmış distant təhsil formalarından istifadə edilməsi xaricdəki soydaşlarımızın ana dilində təhsil almasına mühüm töhfə verə bilər. Əlbəttə ki, bunun davamı olaraq Virtual Azərbaycan Ali Məktəbi layihəsini də həyata keçirmək olar.\nÜçüncü əsas problem müxtəlif ölkələrdə yaşayan azərbaycanlıların müvafiq xarici dillərin güclü təsiri altında fərqli terminoloji mühitlərin formalaşmasıdır. Dilimizin assimilyasiyadan qorunması üçün Azərbaycan terminlərini özündə toplayan xüsusi veb-portalın yaradılması da mövcud problemlərin həlli baxımından son dərəcə vacibdir. Belə olduğu halda müxtəlif ölkələrdə yaşayan azərbaycanlılar ana dilinin təmizliyini və saflığını qoruyub saxlaya biləcəklər. Məlumat üçün bildirək ki, AMEA Rəyasət Heyətinin qərarı ilə Terminologiya Komissiyası İnformasiya Texnologiyaları İnstitutu ilə birgə "Azərbaycan terminləri" veb-portalının yaradılması üzərində müvafiq iş aparır. Bu portalda leksikonumuza daxil olan ümumi istifadəli terminlərlə yanaşı, müxtəlif bilik sahələrinə aid terminlər də öz əksini tapacaqdır.\nDünya azərbaycanlılarının həmrəyliyi istiqamətində mövcud olan əsas problemlərdən biri də transliterasiya ilə bağlıdır. Çünki müxtəlif ölkələrdə yaşayan soydaşlarımız Azərbaycan dilində danışsalar da, obyektiv və subyektiv səbəblərdən müxtəlif əlifbalardan istifadə edirlər. Məsələn, İranda yaşayan azərbaycanlılar bizim ölkədə nəşr olunan informasiyaları, bizlər də orada dərc olunan materialları oxuya bilmirik. Bunun da nəticəsində həm yazılı mənbələrdə - kitab, qəzet və jurnallarda, həm də elektron resurslarda - veb-saytlarda, kompakt disklərdə olan məlumatlar müxtəlif qrafikalarda olduğuna görə dünya azərbaycanlılarının bu materiallardan geniş istifadəsi çox çətinləşir. Faktiki olaraq milli informasiya məkanı bu qrafikalar (kodlar) vasitəsilə hissələrə bölünür.\nElə son əsrdə ölkəmizdə 3 qrafikadan - ərəb, kiril və latın qrafikalarından istifadə olunması indiyə qədər dərc olunmuş informasiya resurslarının - kitab, jurnal və digər yazı materiallarının təşkil etdiyi milli informasiya məkanımızı da 3 hissəyə bölür. Bunun da hansı problemlər yaratdığı hamıya məlumdur. Ona görə də bütün dünya azərbaycanlıları arasında qrafika problemini aradan qaldırmaqla ümumi informasiya mühitini yaratmaq üçün müxtəlif dillərin əlifbasında olan hərflərin qarşılıqlı çevrilməsini - konvertasiyasını həyata keçirən xüsusi proqram təminatı vasitələrinin hazırlanması aktual məsələlərdən biri kimi qarşımızda durur.\nMəlumdur ki, kağız üzərində olan məlumatların bir qrafikadan digərinə keçidi praktiki olaraq həddən çox çətindir. İnformasiya texnologiyalarının və dilçilərin bu işi həyata keçirməsi üçün ilk növbədə lazım olan bütün əlifbalar arası, iki istiqamətli çevirmə cədvəlləri milli və beynəlxalq standartlaşdırma qurumları tərəfindən təsdiq olunmalıdır. Qeyd etmək lazımdır ki, bu sahədə başqa millətlərin və ölkələrin böyük təcrübəsi vardır.\nBeləliklə, bu proqram təminatı vasitələri hazırlandıqdan sonra bütün Azərbaycan dilli elektron resurslar - veb-saytlar, elektron dərsliklər, elektron qəzet və jurnallar və s. həmin konvertasiya cədvəlləri ilə təmin olunmalıdır. Bunun da nəticəsində dünyanın istənilən ölkəsində yaşayan hər bir azərbaycanlının kompüterin ekranında yerləşdirilmiş cədvəldə bir düyməni basmaqla istədiyi qrafikanı seçib lazımi məlumatı oxuyacaq, eyni zamanda, digər qrafikadan istifadə edən azərbaycanlılarla heç bir maneə olmadan elektron yazışmalar aparacaqdır.\nTransliterasiya probleminin həll olunacağı halda, İnternetdə Azərbaycana məxsus tarixi, coğrafi, musiqi, folklor və s. incilərin adları da müəyyən bir standart əsasında başqa dillərin qrafikalarında yazılar, virtual məkanda axtarış vaxtı bu adlarla bağlı çoxçeşidli adlar meydana gəlməz. Məsələn, Gəncə, Şuşa, Naxçıvan və s. coğrafi adlara İnternetdə ingilis dilində bir neçə variantda rast gəlinir. Təbii olaraq, bu yanlışlıqlar da virtual məkanda milli sərvətlərin identikliyinə böyük zərbə vurur, gələcəkdə problemlərin yaranacağına zəmin hazırlayır.\nVirtual məkanda hər bir dövlətin gücü və qüdrəti həm də onun malik olduğu elektron informasiya resurslarının çəkisi ilə ölçülür. Təsadüfi deyildir ki, hazırda dünyanın inkişaf etmiş bir sıra dövlətləri virtual məkanda özünü qabarıq göstərən "informasiya savaşı"nda qalib gəlmək üçün sistemli və ardıcıl iş aparırlar.\nHazırda milyonlarla informasiya resursunu özündə birləşdirən 2001-ci ildən fəaliyyətə başlayan Wikipedia adlı nəhəng "İnternet ensiklopediya"sında yaxşı təmsil olunmaq həmin dövlətlərin siyasətində mühüm yer tutur. Wikipedianın populyarlığına görə virtual məkanda mövcud olan 170 milyon veb-sayt arasında ilk beşlikdə qərarlaşması da onun imkanlarının həddən artıq genişliyinə dəlalət edir. İnternet mühitində son dərəcə nəhəng şəbəkəyə malik olan bu portalda 268 dildə məqalə və audio-video materiallar toplanmışdır. Portalda ayrı-ayrı dillərdə 12 milyona yaxın məqalə, multmedia resursları, o cümlədən ingilis dilində 2 milyon 600 min, alman dilində 837 min, fransız dilində 737 min, polyak dilində 560 min, italyan dilində 522 min, rus dilində 338 min, türk dilində 120 min kontent yerləşdirilmişdir.\nBu rəqəmlər ayrı-ayrı dövlətlərin virtual dünyada nüfuz imkanlarının göstəricisi kimi maraq doğurur. Müqayisə üçün qeyd edək ki, Böyük Sovet Ensiklopediyasında 95 min, Britanika Ensiklopediyasında 120 min məqalə yer alır. Orta hesabla bir ayda bütün dünya üzrə 275 milyon adam həmin portala müraciət edir, məlumat götürür, müxtəlif informasiyalarla maraqlanır. Ümumiyyətlə, il ərzində bu müraciətlərin sayı 48 milyarda çatır. Bunun da nəticəsində ayrı-ayrı millətlər, ölkələrlə bağlı təəssürat yaranır, müəyyən tarixi həqiqətlər haqqında fikir formalaşır.\nWikipediada Azərbaycan dilində 20 minə yaxın kontentin olması təqdirəlayiqdir. Belə ki, bu göstərici 2007-ci illə müqayisədə təxminən 6 dəfə çoxdur. Amma bununla yanaşı, Azərbaycan haqqında dolğun informasiyaların, məqalələrin, audio-video materialların Wikipediaya daxil edilməsi yeni dövrün tələbi kimi qarşımızda durur. Unutmamalıyıq ki, Wikipediada hansı millət yaxşı təmsil olunursa, o, öz tarixini, mədəniyyətini, ədəbiyyatını, incəsənətini və s. daha yaxşı təbliğ edir, virtual dünyada özünü göstərən sərt rəqabətə tab gətirir.\nŞübhəsiz, bu prosesdə təkcə dövlət qurumları, ayrı-ayrı təşkilatlar və vətəndaşlar deyil, həm də dünyanın müxtəlif ölkələrində yaşayan həmvətənlərimiz də yaxından iştirak etməlidirlər. Wikipediada ölkəmiz, tarixi həqiqətlərimiz, milli-mənəvi dəyərlərimiz haqqında təkcə Azərbaycan dilində yox, həmçinin dünya xalqlarının dillərində, xüsusən də, geniş yayılmış dillərdə çoxlu kontentlər yerləşdirilməlidir.\nƏlbəttə ki, digər saytların yaradılması, dünya azərbaycanlılarının müxtəlif qrupları arasında on-layn forumların (gənclər, alimlər, yazıçılar və s.) keçirilməsi də məqsədəuyğun olardı. Fikrimizcə, dünya azərbaycanlılarının milli-mənəvi sərvətlərə çıxışının daha da yaxşılaşdırılması baxımından İnternet-televiziyanın yaradılması aktual layihələr sırasındadır. Belə ki, bu layihə çərçivəsində milli musiqi, kino, teatr və s. incilərini özündə toplayan yeni televiziya texnologiyası heç bir məkan və zaman məhdudiyyəti olmadan Yer kürəsinin istənilən ölkələrində yaşayan hər bir azərbaycanlının xidmətində olacaqdır.\nÖlkəmizdə uğurla formalaşan informasiya cəmiyyəti istiqamətində əldə olunan nailiyyətlər, həmçinin digər ölkələrdə İnternetin sürətli inkişafı bu layihələrin həyata keçirilməsi üçün real zəmin yaradır. Heç şübhəsiz, respublika Prezidenti, cənab İlham Əliyevin qayğısı nəticəsində ölkəmizdə formalaşan Elektron Azərbaycan da Virtual Azərbaycanla tamamilə inteqrasiya olunaraq vahid bir orqanizmə çevriləcəkdir.\nMüxtəlif səbəblərdən xarici ölkələrdə yaşayan soydaşlarımızla əlaqələrin genişləndirilməsini xarici siyasətdə prioritet istiqamətlərdən biri kimi nəzərdən keçirən dövlət başçısı İlham Əliyev ölkədəki sosial-iqtisadi inkişaf strategiyasının mahiyyətinə uyğun olaraq diaspor quruculuğu sahəsində dövrlə səsləşən genişmiqyaslı tədbirlərin həyata keçirilməsini vacib sayır. Bu yöndə aparılan dövlət siyasətinin mahiyyəti dünya azərbaycanlılarının potensial imkanlarını müstəqil dövlət quruculuğu prosesində meydana çıxan müxtəlif problemlərin həlli naminə səfərbər etmək, milli birliyə, həmrəyliyə və mütəşəkkilliyə nail olmaqdır. İnanırıq ki, dövlətin iqtisadi imkanları artdıqca dünya azərbaycanlılarının "virtual Azərbaycan" ətrafında möhkəm birlik və həmrəyliyinin təmin edilməsinə xidmət edən bütün layihələr gerçəkləşəcək, diaspor quruculuğu işi yeni keyfiyyət mərhələsinə qədəm qoyacaqdır.\nAMEA İnformasiya Texnologiyaları İnstitutunun direktoru, akademik\n“Azərbaycan” qəzeti, 31.12.2008.


Publika.az xəbər verir ki, həkim həddən artıq dərman istifadəsinin asılılıq yaratdığını qeyd edib:\nEkspert qeyd edib ki, yalnız xroniki xəstəlikləri olanlar bəzən dörddən çox dərman qəbul edir. Həkimin fikrincə, bu xəstələr sağlam həyat tərzi qaydalarına əməl etməyə başlasalar, dərman miqdarını azalda bilərlər. Arıqlamaq və çəkiyə nəzarət, fiziki fəaliyyət, habelə düzgün qidalanma dərmanlara ən yaxşı alternativdir.\nCeyhun Bayramov Aİ nümayəndəsi il danışdı\nBu bəyanat Ermənistan rəsmilərinin sivilizasiyadan uzaq olduğunu göstərir - XİN\nВетераны карабахской войны обратились к Ильхаму Алиеву: «Мы готовы броситься в бой!»\n«Азербайджан полностью освободит свою территорию» - ВИЦЕ-ПРЕЗИДЕНТ ПАСЕ - ЭКСКЛЮЗИВ\nНовая успешная боевая операция Азербайджана: Муров-наш\nHərbi vəziyyət rejimində tətbiq olunan məhdudiyyətlər


Bouganville qışı - Alpinistlər - Bougainvillea'yı qışda necə müalicə etmək olar - Bağ - 2021\nQışda bougainvillea necə qorunacaq\nBougainvillea xüsusilə açıq havada böyümək üçün əlverişli bir dırmaşma bitkisidir. Yazda gözəl bənövşəyi çiçəkləri ilə divarları və çitləri əhatə edir. Həm torpaqda, həm də qabda böyümək olar, ancaq soyuq qış istiliyindən qorxur və lazımi müdafiəyə ehtiyac duyur. Tencerede böyüdülürsə, vacib bir addım, qazan ilə yer arasında bir polistirol qatının qoyulması, dondurulmuş torpağın qazanın daha da soyumasının qarşısını almaq ola bilər. Daha sonra vazanı samanla doldurulmuş bir jut çantasına qoymaq, onu qorxunc temperatur dəyişikliklərindən qorumağa kömək edəcəkdir. Bougainvilleanın qablarda və ya yerdə böyüdülməsindən asılı olmayaraq yaxşı malçlanmanı təmin etmək vacibdir. Bitkilərin bazasında birləşdirilmiş torf, saman və ya quru yarpaqlar, torpağın istiliyini saxlamağa və dondurucu havanın daxil olmasına imkan verəcəkdir. Bu şəkildə bitkinin köklərini, yəni ən incə və imkansız hissəsini bir dəfə dondan vurmuş, bərpa etmək üçün qoruyacaqsınız.\nXüsusilə soyuq qışlar olan bir ərazidə yaşayırsınızsa, qış evinə zəmanət vermək üçün mütləq bitkini qazanda becərməlisiniz. Bunun əvəzinə özünüzü hətta qışın daha mükəmməl temperaturu olan bir yerdə taparsanız, bitkinin yerdə böyüdülmə ehtimalını nəzərdən keçirə bilərsiniz. Bir alpinist olmaq üçün ən yaxşı şəkildə inkişaf edə bilməsi üçün bir divara və ya ağa ehtiyacı var. Zavodun sərt qış iqlimlərinə tab gətirməməsi səbəbindən, sərt qış temperaturundan asanlıqla təmir edə bilmək üçün bir divarın yaxınlığında əkmək məsləhət görülür. Ancaq günəşə məruz qalma həmişə çox vacibdir: yalnız günəş işığına tam məruz qalma, zəngin və uzun müddət davam edən çiçəklənməni təmin edəcəkdir. Kölgəyə məruz qalsa, budaqları çox yarpaq bəxş edər, ancaq çox az çiçək açar.\nBougainvillea azca əhəngli və çox yaxşı qurudulmuş torpaqlara üstünlük verir. Suyun durğunluğu əslində bitkinin yarpaqlarını itirməsinə və ya uzun müddət durğunluq vəziyyətində budaqlara və köklərə düzəlməz zərər verə bilər. Bu səbəbdən onu bir az dik bir yerə əkmək və gövdənin altına buoganville-nin hər zaman düzgün rütubət dərəcəsini təmin edən torpaq və daş qarışığı qoymaq olar. Suvarma yalnız torpaq tamamilə quru olduqda aparılmalıdır. Qışda onlar kiçik dozalarda aparılmalıdır, yalnız bitki qorunan bir mühitdə və yağış sularından sığınacaqsa. Aydındır ki, lazım olduqda suvarma yalnız və yalnız günün ən isti saatlarında aparılmalıdır.\nBougainvillea qışı: budama\nBougainvillea illik budama lazımdır. Ümumiyyətlə, bu əməliyyat qışın şaxtasından zərər görən budaqları çıxarmaq üçün qışın sonunda aparılır. Möhtəşəm bir yay çiçəklənməsinə sahib olmaq üçün, aşağı temperaturdan daha çox zərər görən ən kənar budaqları çıxarmaq çox vacibdir. Çox tez-tez bitkinin otuz santimetrə qədər azaldılması üçün, payızın sonunda bitkidə ikinci bir budama da aparılır. Bu ikinci əməliyyat, qış yaxınlığında qazanda yetişdirilən növləri daha asan əkmək və ya yerdə becərilərsə toxunmamış parça ilə sarmaqla daha asan qorumaq imkanı verir. Budamaqdan yeni bitkilərin çoxalması üçün yeni şlamlar da əldə edə bilərsiniz. Yeni möhtəşəm fidanları çoxaltmağa çalışmaq üçün təmiz bir kəsik əmələ gətirən yaxşı kəsilmiş qayçı ilə kəsilmiş kifayət qədər uzun bir filial kifayətdir.\nVideo: Buqenvil . Menim Бугенвиллия. (Iyul 2021).\nCopyright 2021 \_ Bağbanlar üçün bağçılıq haqqında \_ Bougainvillea qış


Waymo şirkəti dünyanın ilk pilotsuz taksi servisini istifadəyə verdi (VİDEO) | Technote.az\nWaymo şirkəti dünyanın ilk pilotsuz taksi servisini istifadəyə verdi (VİDEO)\nGoogle şirkəti daxilində bir layihə kimi başlamış, pilotsuz avtomobillərin hazırlanmasına 10 il vaxt sərf etmiş və daha sonradan onların il yarım ərzində testini aparmış Waymo şirkəti sonunda dünyanın ilk kommersiya məqsədli pilotsuz taksi servisini istifadəyə verir. Şirkətin pilotsuz taksi servisi Waymo One adlanır. Bir neçə müddət bundan öncə şirkət söz vermişdi ki, özünün pilotsuz taksi servisini bu ilin sonuna kimi istifadəyə verəcək. Nəticədə şirkət öz sözünü tutdu.\nBuna baxmayaraq dünyanın ilk pilotsuz taksi servisi hələki çox az sayda insanlar üçün istifadəyə verilib. Qeyd etmək lazımdır ki, 2017-ci ilin aprel ayından şirkət öz pilotsuz avotmobillərini könüllü sərnişinlər arasında test edirdi. Həmin test səyahətlərində insanlar pulsuz şəkildə taksi servisindən istifadə edir və bu xidmətin daha da təkmilləşdirilməsi üçün şirkətə öz tövsiyyələrini verirdilər. İndi isə həmin sərnişinlər şirkətin pilotsuz taksilərini ödənişli şəkildə sifariş edə bilərlər.\nWaymo şirkətinin rəhbəri John Krafcik söz verib ki, müəyyən müddətdən sonra servis daha çox insana öz xidmətlərini təqdim edəcək. Bu, şirkətin daha çox avtomobil əldə edəcəyi vaxtda baş verəcək. John Krafcik bunun nə zaman olacağı barəsində dəqiq bir məlumat verməyib. Hal hazırda şirkətin Chrysler Pacifica markalı pilotsuz taksiləri Arizona ştatının paytaxtı Feniks şəhərində və onun ətraf ərazilərində fəaliyyət göstərirlər. Qeyd etmək lazımdır ki, taksilərin tamamilə avtomatlaşdırılmış sistemə sahib olmalarına baxmayaraq indiki mərhələdə avtomobillərin ön oturacağında hər ehtimala qarşı real sürücü oturur. O, ekstremal vəziyytdə idarəetməni öz üzərinə götürə bilər. Bununla yanaşı ştatın hakimiyyəti yaxın zamanda taksilərə sürücüsüz fəaliyyət göstərməyə icazə verməyi planlaşdırır.


BVF Azərbaycanda inflyasiyanın 3,5 faizə çatacağını deyir\n2021, 07 May, Cümə, Bakı vaxtı 14:29\nBu il Azərbaycanda orta illik inflyasiyanın 3,5 faizə çatması gözlənilir. Bu rəqəm qeyri-neft sektorunda müvafiq tədbirlərin görülməyəcəyi halda qaçılmazdır. Bunu Beynəlxalq Valyuta Fondunun Bakıda səfərdə olan missiyasının rəhbəri cənab Raja Almarzogi açıqlayıb:\n«Dövlət xərclərindən qaynaqlanan qeyri-neft sektorunda artımın 2013-cü ildə 9 faiz civarında olacağı və ÜDM həcmində 4,5 faizlik yüksəlişə təkan verəcəyi proqnozlaşdırılır».\nMissiya rəhbəri bildirib ki, Azərbaycanda qeyri-neft sektoru sürətlə inkişaf edir. Amma bu, hakimiyyətin neft xərcləri hesabına başa gəlir:\n«Biz inşaat və xidmət sahələrindəki artımı müşahidə etdik. Bu sahələrdə dövlətin xərcləri azalıb ki, bu da qeyri-neft sahəsinə təsir edəcək. Çünki bunları qarşılamaq neft sektoru üçün çətindir. Ona görə də biz hakimiyyətə məsləhət veririk və onlarla razılaşdırmışıq ki, biznes mühitinin inkişafı üçün çalışsınlar. Bu, ölkə ixracının yüksəlməsinə yardım edəcək. Qeyri-neft sektorunda istənilən inkişaf özünü ixracla büruzə verməlidir. Hazırda ixracın əksər hissəsi neft sektorunun üzərinə düşür».\nBVF ASAN XİDMƏTİ VƏ BEYNƏLXALQ BANK HAQDA\nMissiya hakimiyyət nümayəndələri ilə görüşlərdə onlara qeyri-neft büdcə kəsirini azaltmağı tövsiyə edib:\n«2013-cü ilin dövlət büdcəsi ekspansionist xarakter daşıyır və iqtisadiyyatın hərarətinin yüksəlməsi risklərini yaradır. İrihəcmli büdcə kəsiri sonrakı illərə saxlanarsa, Azərbaycanın neftdən asılığı artacaq, büdcənin davamlılığı və səmərəliliyi ilə bağlı narahatçılıqlar yüksələcəkdir».\nCənab Almarzogi ASAN xidmət mərkəzinin yaradılmasını və elektron hökumət təşəbbüslərini ümidverici amil adlandırıb. Missiyanın qənaətinə görə, hökumət elektron imza mexanizimini gerçəkləşdirməli və yeni Gömrük Məcəlləsini tətbiq etməlidir.\nBVF-nun missiyası düşünür ki, bu sahədə həyata keçirilən layihələr prioritetləşərsə, onların seçilməsi və qiymətləndirilməsi beynəlxalq təcrübələrə uyğun aparılarsa, iqtisadi artıma xələl yetirmədən dövlət investisiyalarının ixtisar edilməsi mümkün olar.\nCənab Almarzogi-nin başçılıq etdiyi missiya Azərbaycanda bank sektorundakı dəyişikliklərə də toxunub. Raja Almarzogi-nin sözlərinə görə, Azərbaycan Beynəlxalq Bankının restrukturizasiyası, ölçüsünün kiçildilməsi və özəlləşdirilməsi bank sektorunda həllədici rol oynayır. Stabillik və səmərəliliklə bağlı risklər bununla məhdudlaşa bilər.


Laçın işğaldan azad olundu - Xəbərlər - QAX RAYON Icra Hakimiyyəti\nLaçın işğaldan azad olundu\nDekabrn 1-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Azərbaycan xalqına müraciət edib. Ölkə başçısı müraciətdə Laçın rayonunun işğaldan azad olunmasını tarixi hadisə kimi qiymətləndirdi.\nBütün bunlarla yanaşı bugün Azərbaycan ordusunun məhv etdiyi və ya qənimət götürdüyü düşmənə məxsus hərbi texnikanın qiyməti bir neçə milyard dollardır. Bu, xarici borc içində üzən Ermənistan üçün böyük zərbədir deyən Ali Baş Komandan bildirdi ki, “Artıq Ermənistan ordusu yoxdur, məhv etmişik. Bu orduya silahlar, sursatlar, ən müasir texnika verilirdi, özü də pulsuz, bunu hər kəs bilir.”\n44 gün ərzində düşmənin 53 tank əleyhinə vasitə, 4 “Smerç”, 97 “Qrad”, 2 “Uraqan” , 1 “YARS”, 1 TOS odsaçan , “S-300” zenit-raket kompleksləri - 7 atıcı qurğusu, bir “S-300” radiolokatoru və iki “S-300” aşkaretmə stansiyası, 1 “Oborona” radiolokasiya stansiyası, 5 “TOR” zenit-raket kompleksi, 40 “Osa” zenit-raket kompleksi, 4 “KUB” zenit-raket kompleksi, 1 “KRUQ” zenit-raket kompleksi , 14 zastava, 2 “S-125” zenit-raket kompleksi, 22 pilotsuz uçuş aparatları, 2 “Elbrus” əməliyyat-taktiki raket kompleksi, 1 ballistik raket, 1 “Toçka-U” raket kompleksi, 5 radioelektron mübarizə vasitələri, 2 “R-142” komanda qərargah maşını, 1 “Nebo-M” radiolokasiya stansiyası, 7 müxtəlif radiolokasiya stansiyası, 4 “Reppelent” radio-texniki maneə vasitəsi, 28 “Akasiya” və “Qvozdika” özüyeriyən artilleriya qurğusu, 315 müxtəlif çaplı top, 63 minaatan, 10 xüsusi avtomobil, 7 komanda məntəqəsi, 11 sursat anbarı, 287 tank , 69 piyadaların döyüş maşını , 5 “Su-25” təyyarəsi, 252 yük avtomobili məhv edilib.\nErmənistan tərəfi bütün Laçın rayonunu onlara dəhliz kimi verilməsində israr edib, bəzi Qərb dairələri bu mövqeyi dəstəkləyib. Bu məqsədlə Ermənistan rəhbərliyi əvvəllər ümumiyyətlə ermənilər yaşamayan Laçın rayonunda qanunsuz məskunlaşdırma həyata keçirib. Belə bir fikir həmişə aşılanmağa çalışılıb ki, Laçın rayonu Ermənistana qalmalıdır.\nLaçın, Kəlbəcər və Şuşanın Azərbaycan üçün xüsusi əhəmiyyət kəsb ediyini vurğulayan ölkə başçısı qeyd etdi ki, “Mən həmişə deyirdim ki, Laçın, Kəlbəcər və Şuşa Azərbaycana qayıtmasa, heç bir razılaşma ola bilməz. Mənim mövqeyim xarici ölkələrdə bir çoxlarını qıcıqlandırırdı. Düşmənin belini qırdıq və bu gün biz yeni reallıq yaratdıq. Əgər hətta bir il bundan əvvəl bəziləri bizə deyirdilərsə ki, siz mövcud olan reallıqla barışın, bu gün mən deyirəm, hər kəs mövcud reallıqla barışmalıdır.”\nHəqiqətən də Azərbaycan bölgədə bu gün və gələcək üçün yeni təhlükəsizlik, yeni əməkdaşlıq formatı yaratdı. İşğalda olan bütün rayonların Azərbaycana qaytarılması məsələsi daim danışıqların mərkəzində idi.\nBiz BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrini yerinə yetirdik deyən cənab Prezident qeyd etdi ki, bu qətnamələr 27 il idi ki, təkcə Ermənistan üçün yox, bir çox başqaları üçün də, kağız parçası idi.\nLaçın şəhəri 1923-cü ildə Laçın və Abdallar kəndləri arasında salınıb və yazıçı Tağı Şahbazi Simurqun təşəbbüsü ilə şəhərə Laçın adı verilib. Laçın rayonu 1924-cü ildə təsis edilib. Ərazisi 1.84 min km²-dir, işğaldan əvvəl əhalisi 65 430 nəfər olmuşdur. Birinci Qarabağ müharibəsində 264 nəfər laçınlı şəhid olmuş, 65 nəfər girov götürülmüş, 103 nəfər əlil olmuşdur. Rayonun 6 Milli Qəhrəmanı vardır. Rayon üzrə 1 yaşdan 16 yaşadək 24374 nəfər uşaqdan 18 nəfəri şəhid, 225 nəfəri əlil olmuş, 1071 nəfəri bir, o cümlədən 31 nəfəri hər iki valideynindən yetim qalmışdır.\nLaçınlıları qısa müddət ərzində Laçına qaytarmaq Azərbaycan dövlətinin əsa vəzifələrindən biri olacaqdır deyən ölkə rəhbəri keçmiş məcburi köçkünlərin işğaldan azad edilmiş bütün digər rayonlarımıza qısa müddət ərzində qaytarılması üçün gərəkli addımların atılacağını xüsusi vurğuladı.\nİşğaldan azad edilmiş torpaqlarda mövcud olan mənzərə böyük çətinliklər yaradır. Hazırda o yerlərdə yaşamaq üçün şərait yoxdur. Ancaq o bölgələr Azərbaycan dövlətinin vəsaiti, cənab Prezidentin siyasi iradəsi ilə bərpa ediləcək, vətəndaşlarımızın normal həyatı üçün bütün addımlar atılacaq.\nBiz bu potensialdan məharətlə istifadə edərək Qarabağ bölgəsini nəinki Azərbaycanın, dünyanın ən gözəl bölgələrindən birinə çevirməliyik deyən Prezident İlham Əliyev ölkəmizin ən böyük rayonlarından biri olan Laçın rayonunun da Azərbaycanın gələcək iqtisadi inkişafında mühüm rol oynayacağını xüsusi vurğuladı.


12:52 30.04.2021 (Yenilənib 12:53 30.04.2021)\nBAKI, 30 aprel — Sputnik. Bakı Slavyan Universitetinin (BSU) Əlavə və qiyabi təhsil şöbəsinin müdiri Dürdanə Əliyevanın qanunsuz əməlləri ilə bağlı daxil olmuş çoxsaylı şikayətlər əsasında aparılmış araşdırmalar nəticəsində cinayət işinin başlanılması ilə bağlı Baş Prokurorluğun Mətbuat xidməti tərəfindən 29 aprel 2021-ci il tarixdə ictimaiyyət məlumatlandırılıb. Bu barədə Baş Prokurorluğun Mətbuat xidmətindən Sputnik Azərbaycan-a verilən məlumatda bildirilib.\nÖtən gün bəzi kütləvi informasiya vasitələrində Bakı Slavyan Universitetinin, Dürdanə Əliyevanın qanunsuz əməllərinə dair cinayət işinin guya vətəndaş şikayətləri əsasında deyil, Universitetin rektorunun Baş Prokurorluq və Təhsil Nazirliyinə etdiyi müraciət əsasında başlandığı barədə məlumatlar yayılıb. Baş Prokurorluq qeyd edilən məlumatı təkzib edərək bildirir ki, sözügedən cinayət işi Dürdanə Əliyevanın tələbələrin təhsil haqqlarının mənimsəməsi ilə bağlı 25 yanvar 2021-ci il tarixdə Baş Prokurorluğun “161-Qaynar xətt” əlaqə mərkəzinə daxil olmuş müraciətlər əsasında başlanmış və yalnız bundan sonra 04 fevral 2021-ci il tarixdə BSU-nun rektorunun müraciəti Təhsil Nazirliyi vasitəsilə Baş Prokurorluğa daxil olub.\nBaş Prokurorluq hər kəsi bu növ təhrif olunan məlumatları yaymaqdan çəkinməyə çağırır.\nBaş Prokurorluq, Bakı Slavyan Universiteti


Cəbrayıl Dövlətzadə » www.vetendas.az\nMəhəmmədəli Həsənzadə Xəqani Nəsibov Elnur Nuriyev Yevgeni Karlov Muxtar Babayev Aslan Atakişiyev Devran Nayıbov Cəmil Məmmədli Süleyman Qarayev İsmət Qayıbov Oqtay Məmmədov Nofəl Quliyev Coşqun Xəlilov Anar Hüseynov Sənan Abdullayev\nPosted in Şəhid 0 Bəyənmə 169 Baxış\n(d. 11 sentyabr 2001; Sumqayıt, Azərbaycan — ö. 28 sentyabr 2020; Cəbrayıl, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsinin şəhidi.\nCəbrayıl Dövlətzadə 2001-ci il sentyabrın 11-də Sumqayıt şəhərində anadan olub. Əslən Corat kəndindəndir. Subay idi.\nCəbrayıl Dövlətzadə 2019-cu ildən Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Cəlilabad rayon N saylı hərbi hissədə müddətli həqiqi hərbi xidmətdə idi.\nAzərbaycan Ordusunun əsgəri olan Cəbrayıl Dövlətzadə 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Cəbrayılın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Əlbəyaxa döyüş zamanı Ermənistan Ordusunun zabitini[Mənbə göstərin] boğaraq öldürən Cəbrayıl Dövlətzadə, sentyabrın 28-də şəhid olub. II Fəxri Xiyabanda dəfn olunub.\nAzərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Cəbrayıl Dövlətzadə ölümündən sonra “Vətən uğrunda” medalı ilə təltif edildi.\nAzərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsi zamanı döyüş əməliyyatlarının rəhbəri olan, düşmənin canlı qüvvəsinin və döyüş texniкasının məhv edilməsində rəşadət göstərən, vəzifə borcunu ləqayətlə və vicdanla yerinə yetirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Cəbrayıl Dövlətzadə ölümündən sonra 3-cü dərəcəli “Azərbaycan Bayrağı” ordeni ilə təltif edildi.\n(15.12.2020) — “Azərbaycan Bayrağı” ordeni (ölümündən sonra)


BAKIDA SƏRNİŞİN AVTOBUSU DƏRƏYƏ AŞDI – Yaralıların adları açıqlandı +FOTOLAR | AzPolitika – onlayn siyasi-ictimai qəzet\nBAKIDA SƏRNİŞİN AVTOBUSU DƏRƏYƏ AŞDI – Yaralıların adları açıqlandı +FOTOLAR\nDərc olunub: 06/01/2018 - 22:31\nZığ şosesində 175 saylı xətt üzrə (Xətai metrosu-Hövsan qəsəbəsi) hərəkət edən avtobusun aşması nəticəsində xəsarət alaraq xəstəxanaya yerləşdirilən 15 şəxsin kimliyi bəlli olub. 3 saylı şəhər Xəstəxanasından APA-ya bildirib ki, xəsarət alanların hamısına tibbi yardım göstərilib.\nHəsənov Taleh (1998)\nQurbanova Mətanət (1960)\nMəhərrəmov Elcan (2003)\nNəbiyeva Səliqə (1959)\nAğayeva Səbirə (1975)\nMəmmədli Aygün (2002)\nNamazov Sədi (1938)\nMəmmədov Rüstəm (1964)\nTeymurova Afət (1974)\nYedyarova İrina (1975)\nİsgəndərova Aygün (1981)\nSavgin Vasiliy (1975)\nHüseynli Müşfiq (1998)\nBabayeva Tahirə (1936)\nCəfərova Sevda (1961)\nZığ şosesində avtobusun aşması nəticəsində xəsarət alan 12 nəfər xəstəxanaya yerləşdirilib.Bunu APA-ya Səhiyyə Nazirliyinin mətbuat xidmətinin rəhbəri Liya Bayramova deyib.\nL. Bayramova onların 3 saylı şəhər Xəstəxanasına yerləşdirildiyini və müvafiq tibbi yardım göstərildiyini bildirib.\nBakıda sərnişin avtobusunun dərəyə aşması nəticəsində 30-dan çox insan yaralanıb.\nQəza avtobusun sərt döngəyə yüksək sürətlə daxil olması nəticəsində qeydə alınıb. Bu zaman sürücü idarəetməni itirib və nəqliyyat vasitəsi dərəyə aşıb. Nəticədə avtobusda olan sərnişinlərin demək olar hamısı xəsarət alaraq 3 saylı Kliniki Tibbi Mərkəzə yerləşdirilib.\nBakıda sərnişin avtobusu aşıb.\nAPA-nın xəbərinə görə, hadisə Zığ şosesində baş verib. 175 nömrəli marşrut üzrə hərəkət edən avtobusun dərəyə aşması nəticəsində xəsarət alanların olduğu bildirilir. Xəsarət alanlar təcili tibbi yardım avtomobili ilə xəstəxanaya aparılıb.\nHadisəyə səbəb kimi avtobusun yüksək sürətlə idarə edilməsi göstərilir.


Dövlət Miqrasiya Xidmətində Milli Qurtuluş Günü qeyd olunub\n15 İyun 2012 13:40 (UTC+04:00)\n15 iyun 2012-ci il tarixdə Azərbaycan Respublikası Dövlət Miqrasiya Xidmətinin inzibati binasında Milli Qurtuluş Gününə həsr olunmuş təntənəli tədbir keçirilib.\nTədbirdə bildirilib ki, hər bir xalqın tarixində milli liderin, şəxsiyyətin əvəzolunmaz rolu var və bunu Azərbaycan xalqının timsalında daha aydın dərk etmək mümkündür. Ötən əsrin 90-cı illərinin əvvəllərində respublikamızda baş verən hadisələr Azərbaycanı məhv olmaq, dünya siyasi xəritəsindən silinmək, ölkəni olum, ya ölum dilemması qarşısında qoymuşdu. Məhz 15 iyun 1993-cü ildə Ulu Öndər Heydər Əliyevin xalqın israrlı tələbi ilə Azərbaycanda siyasi hakimiyyətə qayıdışı milli dövlətçiliyimizi xilas etmiş və Azərbaycanın XXI əsrə müstəqil, demokratik dövlət kimi daxil olmasının möhkəm bünövrəsini qoymuşdur.\nVurğulanıb ki, hələ 1990-cı il yanvarın 21-də həyatını təhlükə qarşısında qoyaraq, Azərbaycanın Moskvadakı daimi nümayəndəliyinə gəlib doğma xalqına başsağlığı verən, Bakıda kütləvi qırğın törədənlərin cəzalandırılmasını tələb edən Heydər Əliyev, əslində, doğma xalqının qurtuluş mübarizəsinin önünə keçmişdir. Daha sonra Vətənə qayıdan Ulu öndər Naxçıvana pənah gətirərək bütün Azərbaycanın Qurtuluş mücadiləsinə qalxmışdır. O zaman milli müstəqilliyimizin ilk addımları da məhz Naxçıvanda atılırdı. Muxtar Respublikanın adından "sovet" və "sosialist" sözlərinin çıxarılması, Naxçıvan "Ali Soveti"nin "Ali Məclis" adlandırılması, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin üçrəngli bayrağının ilk dəfə Naxçıvanda ucaldılması, Kommunist Partiyası yerli orqanlarının fəaliyyətinin dayandırılması, SSRİ-nin saxlanılması barədə referendumdan imtina olunması, 1990-cı ilin 19-20 yanvar faciəsinə siyasi qiymət verilməsi, dünya azərbaycanlılarının həmrəylik gününün qeyd olunması barədə tarixi qərarların çıxarılması, habelə bir çox digər cəsarətli addımlar Naxçıvanı qurtuluş mücadiləmizin önünə çıxarmışdır.\nDaha sonra bildirilib ki, 1993-cü ilin iyun günlərində Heydər Əliyevin yenidən hakimiyyətə qayıdışı ilə Naxçıvandan başlanmış qurtuluş mübarizəsi özünün yeni – həlledici mərhələsinə qədəm qoymuş, bütün Azərbaycanın qurtuluşu başlanmış və 15 iyun - əbədi olaraq Azərbaycan dövlətçiliyinin tarixinə qızıl hərflərlə yazılmışdır.\nQeyd edilib ki, dövləti məhv olmaq təhlükəsindən xilas edən müdrik siyasətçi qısa müddət ərzində vətəndaş müharibəsi təhlükəsini aradan qaldıraraq, Azərbaycanda vətəndaş cəmiyyəti və hüquqi dövlət quruculuğu proseslərinə start vermişdir. Ulu öndər Heydər Əliyevin ölkəyə rəhbərlik etdiyi illər Azərbaycanın ən yeni tarixinə sosial-iqtisadi yüksəliş dövrü kimi yazılmışdır. Bu dövr ərzində Heydər Əliyev ölkəmizi təhlükə və çətinliklərdən qurtararaq ardıcıl inkişaf yoluna çıxarmış, ictimai-siyasi sabitlik təmin olunmuş, iqtisadi inkişafa geniş meydan açılmış, ölkəyə xarici sərmayələr cəlb edilmiş, dövlət idarəçiliyi mexanizmi yenidən yaradılmış, nizami ordu qurulmuş, genişmiqyaslı siyasi, hüquqi, iqtisadi, sosial və mədəni islahatlar həyata keçirilmiş, ölkə iqtisadiyyatının dinamik inkişafı təmin edilmişdir. Həmçinin dövlətimiz dünya birliyində layiqli yerini tutmuş, bölgədə geosiyasi mövqelərini möhkəmləndirərək böyük beynəlxalq nüfuz qazanmışdır. Nəticə etibarilə Azərbaycanda hüquqi, demokratik və dünyəvi dövlət qurulmuş, azad vətəndaş cəmiyyəti bərqərar edilmişdir. Və bütün bu işlərin həyata keçirilməsində Heydər Əliyev həmişə xalqa arxalanmış və onun tam dəstəyini hiss etmişdir. Bir sözlə, Ulu öndər Heydər Əliyev zəngin siyasi fəaliyyəti ilə Azərbaycan dövlətinin tarixində müstəsna rol oynamışdır. Məhz buna görə xalqımız Ulu öndərin adını tarixə dövlətimizin xilaskarı, memarı və qurucusu kimi həkk etmişdir.\nVurğulanıb ki, bu gün Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin rəhbərliyi altında ölkəmizdə müşahidə olunan tərəqqi, genişmiqyaslı inkişaf, həyata keçirilən əzəmətli layihələr, respublikanın hərtərəfli modernləşməsi, doğma Vətənimizi dünyaya yeni formada təqdim etməyə imkan yaradan müsbət dəyişikliklər məhz Ulu öndərin müəyyənləşdirdiyi yolun layiqincə davamıdır. Möhtərəm Prezident cənab İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə bütün sahələrdə aparılan uğurlu islahatlar Heydər Əliyevin memarı olduğu müstəqil Azərbaycanın etibarlı əllərdə olduğuna möhkəm əminlik yaradır.\nTədbirdə həmçinin diqqətə çatdırılıb ki, son illər respublikanın sürətli sosial-iqtisadi inkişafı, onun əlverişli geosiyasi mövqeyi Azərbaycanda miqrasiya proseslərinin intensivləşməsinə gətirib çıxarmışdır. Miqrasiya proseslərinin tənzimlənməsi üçün miqrantların dəqiq qeydiyyatının, statistikasının aparılması, onların ölkə qanunları çərçivəsində yaşayıb-işləmələrinin təmin edilməsi Azərbaycanın milli təhlükəsizliyi baxımından da vacib əhəmiyyət daşıyır. Bütün bu reallıqları müdrikliklə dəyərləndirən cənab İlham Əliyev, hələ 2006-cı ilin 25 iyul tarixində "Azərbaycan Respublikasının Dövlət Miqrasiya Proqramının (2006-2008-ci illər) təsdiq edilməsi haqqında Sərəncam, 19 mart 2007-ci ildə isə Azərbaycan Respublikası Dövlət Miqrasiya Xidmətinin yaradılması haqqında Fərman imzalamışdır.\nSonda qeyd olunub ki, bu gün Azərbaycan Respublikası Dövlət Miqrasiya Xidmətinin hər bir əməkdaşı əmindir ki, Prezident cənab İlham Əliyevin davamlı olaraq miqrasiya sahəsində həyata keçirdiyi tədbirlər ölkədə miqrasiya proseslərinin çevik prosedurlar əsasında tənzimlənməsinə və idarə olunmasına xidmət edir. Və əminliklə demək olar ki, bütün sahələrdə oldugu kimi, miqrasiya sahəsində də əldə edilən nailiyyətlər məhz 15 iyun 1993-cü ildə öz dahiliyini bir daha tarixin sınağına çıxarmış Ümummilli lider Heydər Əliyevin dövlət quruculuğu siyasəti və ölkə Prezidenti cənab İlham Əliyevin davamlı fəaliyyəti nəticəsində mümkün olmuşdur.\nTədbir Qurtuluş Gününə həsr edilmiş sənədli filmin nümayişi ilə davam etdirilib.


Bayıl sürüşmə zonasından 80 ailə köçürülüb\nXəbər verdiyimiz kimi, ötən gün Bayıl yaşayış massivindəki mövcud sürüşmə zonasında yaranmış sürüşmə təhlükəsi ilə əlaqədar Səbail Rayon İcra Hakimiyyətində yaradılmış Xüsusi Qərargah tərəfindən müvafiq tədbirlər həyata keçirilib. Ilk növbədə mütəxəssislər tərəfindən ərazıdə araşdırmalar aparılıb və Bayıl yamacında sürüşməyə meyilli riskli ərazidə 67 ev müəyyən olunub. Səbail RİH tərəfindən əlavə təhlükəsizlik tədbirləri nəzərə alınmaqla 80 ev (ailə) 390 nəfər ailə üzvü köçürülüb. Onlardan 34 ailə məcburi köçkünlərdir.\nQərargahdan "Ekspress.az"a verilən məlumata görə, Bakı şəhərində aktiv sürüşmə zonalarında bu hallar mütəmadi olaraq baş verir. Sürüşmə hadisəsı müəyyən dövrdən bir aktivləşır. Buna relyef dəyişmələri, torpağın dərinliklərindəki proseslər, xüsusilə də yağıntıların artması və digər amillər təsirini göstərir. Sürüşməyə meyilli ərazidə hər hansı böyük tikinti işləri aparılmır və bura ən yaxın tikinti 5-6 km uzaqlıqdadır ki, onların inşasına icazə FHN, Ekologiya və Təbii Sərvərlər Nazirliyi və digər aidiyyatı qurunlar tərəfindən xüsusi araşdırmalardan sonra verilir. Ona görə də sürüşmə hadisəsini sırf tikinti ilə əlaqələndirmək düzgün deyil. Hazırda ciddi narahatçılığa əsas yoxdur və ərazi aidiyyatı qurumlar tərəfindən nəzarətdədir.\nƏrazidə FHN, ETSN və digər aidiyyatı qurumların mütəxəssisləri araşdırmalar aparır, qəbul edilən qərarlar və görüləcək işlər barədə əlavə məlumat veriləcək.


Nə üçün peyvəndsiz COVİD-19 bitməyəcək / XƏBƏR / Professional Tibbi Informasiya Portalı\nMövzular: Peyvəndlər, Dövlət və tibb, DOKTORLARIN ŞƏRHLƏRİ\nVektor Mərkəzinin direktoru Rinat Maksyutov, peyvənd edilmədən Rusiyanın növbəti epidemioloji mövsüm üçün lazımi kollektiv immunnitet göstəricilərinə nail ola bilməyəcəyinə əmindir. Onun sözlərinə görə, peyvənd tətbiq etmirsinizsə, əhalinin 70% -nin COVID-19 xəstəliyinə tutulmasını gözləmək lazımdır. Ancaq illər çəkəcək, buna görə peyvənd buraxılıb. Bu arada Maksyutov, əhalinin 10% -nin, immunitet sisteminin xüsusiyyətlərinə görə aşılara reaksiya vermədiyini etiraf etdi.\nHazırda sınaqdan keçirilən EpiVacCorona peyvəndi ilə əlaqədar olaraq, effektivlik və təhlükəsizlik qiymətləndirməsinin ilkin nəticələri artıq əldə edilmişdir. Məlumdur ki, bütün könüllülər (18-60 yaş arası sağlam insanlar) peyvənddən sonra 42-ci gündə antitel inkişaf etdirdilər. Və 60 yaşdan yuxarı könüllülər üzərində aparılan tədqiqatlar ilk peyvənddən sonra 42-ci gündə virusa spesifik antitellərin yaranmasında % 94 və virusu neytrallaşdıran antitellərin yaranmasında % 77-nin səmərəliliyini göstərdi. Yan təsirlərə inyeksiya yerindəki ağrı daxildir.\n"Yenidən peyvənd etmə" EpiVacCorona "təhlükəsizdir. Yüksək aşılamanın özü həm COVID-19-un qarşısının alınması üçün hər hansı bir peyvəndlə peyvənd edildikdən sonra və həm də xəstələnənlər üçün istifadə edilə bilər. İndi istifadə etdikdən sonra toxunulmazlığın müddətinin nə olduğunu başa düşmək lazımdır. vaksinimiz. Bunun bir il davam edəcəyini gözləyirik ", - deyə Maksyutov əlavə edir.


Ramil Usubov: "FETÖ"-nün Azərbaycanda təşkilatlanmasına qarşı bundan sonra da lazımi addımlar atılacaq\nAvqustun 31-də Azərbaycanın daxili işlər naziri Ramil Usubov Ankarada Türkiyə daxili işlər naziri Əfqan Ala ilə görüşüb.\nTürkiyə Daxili İşlər Nazirliyinin məlumatına görə, görüşdə 15 iyul çevriliş cəhdindən sonra Türkiyəyə ilk dəstək verən Azərbaycanla "hər cür terror təşkilatlarına qarşı təsirli birgə əməkdaşlıq" məsələləri müzakirə olunub.\nTürkiyə mətbuatı hər iki nazirin mətbuat konfransındakı çıxışına toxunub.\nAzərbaycan və Türkiyə Daxili İşlər nazirləri\nTürkiyəli nazir Əfqan Ala deyib ki, iki ölkənin Daxili İşlər Nazirlikləri arasında münasibətlərdə terrorla mübarizə əsas məsələdir və hər cür terror təşkilatlarına qarşı təsirli birgə əməkdaşlıq var.\nO bildirib ki, "Fətullahçı Terror Təşkilatının (FETÖ)" - (Türkiyə höküməti ABŞ-da yaşayan Fətullah Gülən tərəfdarlarını belə adlandırır - red.) Türkiyə və Azərbaycanda fəaliyyətlərinə son qoyulması, kökünün kəsilməsi istiqamətində təsirli əməkdaşlıq davam etməkdədir:\n“Bundan sonra da məlumat və kəşfiyyat bilgilərinin mübadiləsi, görüləcək tədbirlər məsələsində tam fikir birliyində olacağıq”.\nBundan sonra da məlumat və kəşfiyyat bilgilərinin mübadiləsi, görüləcək tədbirlər məsələsində tam fikir birliyində olacağıq.\nAzərbaycan daxili işlər naziri Ramil Usubov isə Türkiyədə baş vermiş hərbi çevriliş cəhdindən sonra atılan və atılacaq addımların müzakirəsi üçün Türkiyədə olduğunu nəzərə çatdırıb:\n“FETÖ-nün Azərbaycanda təşkilatlanmasına qarşı bundan sonra da lazımi addımlar atılacaq. Bu, həm də Azərbaycana qarşı yönəlmiş bir cinayətdir. Bundan sonra problemlərin ortadan qaldırılması üçün üzərimizə düşən nə varsa, ən yüksək səviyyədə yerinə yetirəcəyik”, nazir qeyd edib.\nSon günlərdə Azərbaycanda bir sıra müxalifət fəalları "gülənçi" ittihamı ilə həbs edilib. Bunların sırasında "Azadlıq" qəzetinin maliyyə məsələləri üzrə direktoru Faiq Əmirli və AXCP Gənclər Komitəsinin Xətai rayon şöbəsinin sədri Fuad Əhmədli var. Azərbaycanın hökumət rəsmiləri dünyəvi müxalifət partiyası olan AXCP liderlərinin Fətullah Gülənlə bağlılığı haqda ittihamlar səsələndiriblər.\nAXCP və Milli Şura rəhbərliyi bu ittihamları qəti şəkildə rədd edir və Gülən hərəkatı ilə müxalifət partiyalarının heç zaman heç bir əlaqəsinin olmadığını bildirir.\nAzərbaycan hakimiyyəti “Gülən təlimi”, “Gülən Şəbəkəsi” ətrafında yaranmış prosesdən öz maraqları üçün çox gülünccəsinə istifadə etməyə çalışır. Çünki Azərbaycanda “Gülən Hərəkatı” həmişə demokratik müxalifətə qarşı olub.\nBu yaxınlarda Amerikanın Səsinə verdiyi müsahibədə Milli Şura sədri Cəmil Həsənli bəyan edib: "Hakimiyyət içində olduğu, dəstəklədiyi, şəbəkələşdirdiyi bir prosesdən indi müxalifətə qarşı istifadə etmək istəyir. Hamıya bəllidir ki, ümumiyyətlə “Gülən Şəbəkəsi”, “Nurçuluq” və digər dini təmayüllər və xüsusilə söhbət “Gülən hadisəsi”ndən” gedirsə, Azərbaycanda bu dövləti hadisədir. Bunu hansısa bir ictimai təşkilatla, hansısa bir siyasi partiya ilə əlaqələndirmək sırf siyasi mülahizələrdən irəli gəlir. Sadəcə olaraq Azərbaycan hakimiyyəti “Gülən təlimi”, “Gülən Şəbəkəsi” ətrafında yaranmış prosesdən öz maraqları üçün çox gülünccəsinə istifadə etməyə çalışır. Çünki Azərbaycanda “Gülən Hərəkatı” həmişə demokratik müxalifətə qarşı olub."\nCəmil Həsənli: Azərbaycanda "Gülən Hərəkatı" həmişə demokratik müxalifətə qarşı olub [Video]\n"Azadlıq” qəzeti Türkiyəni “gülənçi” adı ilə keçirilən həbslərə münasibət bildirməyə çağırır\nƏli Kərimli: Həbs oluna bilərəm [Audio-Müsahibə]


1991-ci ilin oktyabr ayında Azərbaycan müstəqillik əldə etdi. Ancaq müstəqilliyin ilk illərində ölkədə daxili vəziyyət və hakimiyyət böhranı yarandı. İctimai həyatın bütün sahələrində xaos, hərc-mərclik baş alıb gedirdi. Orduda da vəziyyət ağırlaşır, fərarilik halları artırdı. Erməni təcavüzü gündən-günə güclənirdi. Azərbaycanda hakimiyyət boşluğu yaranmışdı. Gənc respublikada rəhbərliyə yiyələnmək üçün ayrı-ayrı şəxslər və qruplar arasında mübarizə gedirdi.\n14 iyun 2019-cu il tarixində Azərbaycan Akkreditasiya Mərkəzinin baş direktoru Namiq Əliyev və iş kollektivi Fəxri xiyabanda xalqımızın ümummilli liderinin xatirəsini dərin ehtiramla yad etmiş, onun məzarı önünə əklillər, gül dəstələri qoymuş, müdrik dövlət xadiminə Allah-Taaladan rəhmət diləmişlər.


“Aprel müharibəsi”nin gizlədilən detalları - SİRR AÇILIR » Avrasiya.Net\n22 yan 18:28Gundem\n“2016-cı ildə aprel müharibəsi Ermənistan və ermənilər üçün ən dramatik hadisə oldu. Bu son 24 ilin ən geniş eskalasiyası idi. Lakin əfsuslar ki, Ermənistan hakimiyyətinin ərazilərin qaytarılmasına hazırlaşdığı faktdır”.\nPublika.az xəbər verir ki, bu barədə erməni jurnalist Tavos Arşakyan “armenianreport” saytında yazıb.\nMüəllif Sarkisyan rejiminin erməni xalqının başına açdığı oyunlara toxunub:\n“Apreldə ölən əsgərlər qəhrəmanlaşdırıldı, İrəvan meriyası onların ailələrinə mənzillərin veriləcəyini canfəşanlıqla bildirdi. Lakin zaman keçdikcə hər şeyin sadəcə sözdən ibarət olduğu ortaya çıxdı”.\n“Təxris olunan əsgərlərdən biri Madagizdəki döyüşdə iştirak edib. Lakin onun hərbi biletində harada xidmət keçməsi haqqında bölmə rənglənərək, görünməz hala salınıb. İndi o əsgər heç kəsə sübut edə bilməyəcək ki, döyüşlərdə iştirak edib”, - deyə qəzet yazıb.\nQəzet yazır ki, hakimiyyətin məqsədi döyüşlərdə iştirak etmiş əsgərlərin gələcəkdə güzəştlərdən istifadə edə bilməsinin qarşısını almaqdır:\n“Misal üçün, döyüşlərdə iştirak etmiş əsgərlərə təhsil haqqının 20 faizi güzəşt edilir. Hakimiyyət bu kiçik imkanları da onların əlindən alır”.\n“Hakimiyyətin əsgərlərə kompensasiya verməməsi, onların güzəşt imkanlarını kəsməsi sual yaradır: yəni ölkə bu qədərmi kasıblayıb? Lakin cavab fərqlidir: hakimiyyət o qədər qudurub ki, əsgərin payına da göz dikir”, - deyə o qeyd edib.\nErmənistan “aprel müharibəsi”nin şokundan hələ də ayılmayıbErmənilər Azərbaycan ordusundan necə gizlənirlər? - Özləri açıqlayırİrəvanda ölən əsgərlərin valideynləri etiraza qalxdı - VİDEODaha iki erməni əsgərinin cəsədi tapıldıErmənistan ordusunda istefalar başladı


GƏLƏN İL NEFTİN QİYMƏTİNDƏ ZİDDİYYƏTLİ DƏYİŞİKLİKLƏR OLA BİLƏR | CBC.AZ\nGƏLƏN İL NEFTİN QİYMƏTİNDƏ ZİDDİYYƏTLİ DƏYİŞİKLİKLƏR OLA BİLƏR\nDec 28 2018 17:06\nDekabrın əvvəllərində OPEC+ neft hasilatının gündəlik 1,2 milyon barel azaldılması ilə bağlı qərar qəbul etsə də, bu qərar qlobal neft bazarında qiymətlərin stabilləşməsinə səbəb olmadı. Əksinə, son iki ayda neftin dünya bazar qiymətlərində ciddi azalmalar müşahidə olunur. Hazırda brent markalı neftin 1 barelinin qiyməti 53 dollara qədər azalıb. Ekspertlər bunun ABŞ-da neft hasilatının artması ilə əlaqəli olduğunu deyirlər.\nSon qiymət azalmalarının əsas səbəblərindən biri də Beynəlxalq Valyuta Fondu daxil olmaqla, aparıcı maliyyə qurumlarının 2019-cu ildə qlobal iqtisadi artımın azalması ilə bağlı proqnozlarıdır. Bu səbəbdən investorların bir qismi neft bazarındakı vəsaitlərini valyuta bazarına yönəldirlər ki, bu da neftin qiymətinin aşağı düşməsinə səbəb olur. Ekspert Vüqar Bayramovun fikrincə, neftin ucuzlaşmasına siyasi amillər də təsirsiz ötüşməyib.\nV.Bayramov hesab edir ki, ümumilikdə 2019-cu il neft bazarı üçün asan olmayacaq. Qlobal iqtisadi artımda proqnozlaşdırılan azalmalar neftə olan tələbin azalmasına gətirib çıxaracaq. Beynəlxalq maliyyə qurumlarının proqnozlarına görə, gələn il neftin qiymətində ciddi azalmalar müşahidə olunsa da, ümumi tendensiya 55-65 dollar intervalında dəyişəcək.\nQeyd edək ki, 2014-cü ilin noyabrından bu yana "Brent" neftinin ən yüksək qiyməti bir barel üçün 86,7 dollar olub. Son hərraclarda "Brent" markalı xammalın qiyməti bir barel üçün 2 faizdən çox artaraq 54 dollara yaxınlaşıb. “Azeri Light” markalı neftin bir barelinin qiyməti 55,04 dollar təşkil edib.


“Neoimperialist dövlətlər üçün əsas olan öz maraqlarıdır” – Politoloq – Yenicag.Az\n“Neoimperialist dövlətlər üçün əsas olan öz maraqlarıdır” – Politoloq\n“Sözdə sülhdən danışıb, dünyanı silahlandırırlar”\nBöyük dövlətlər beynəlxalq silah bazarının əsas iştirakçıları olaraq, qalırlar.\nYeniçağ.Az xəbər verir ki, İsveçin paytaxtı Stokholmda yerləşən Beynəlxalq Sülh Araşdırmaları İnstitutu qlobal silah bazarındakı mövcud vəziyyətə dair növbəti hesabatını açıqlayıb.\nSənəddə qeyd olunur ki, ABŞ beynəlxalq silah bazarının əsas payçısı kimi öz mövqeyini qoruyub. Məlumata görə, ABŞ-ın müdafiə şirkətləri 2015-ci ildə 209,7 milyard dollar həcmində silah satışı həyata keçiriblər. ABŞ-ın silah bazarındakı payı 56,6% faiz təşkil edib. Silah bazarında 2-ci yerdə qərarlaşan Böyük Britaniyanın payı 10,6% olub. Növbəti yerləri bölüşən ölkələrin göstəriciləri isə aşağıdakı kimi müəyyənləşib: Rusiya – 8,1%, Fransa – 5,8%, digər Avropa ölkələri – 7,9%. Çinin beynəlxalq silah bazarında əhəmiyyətli pay sahibi olmasına baxmayaraq, bu ölkənin öz silah istehsalı ilə bağlı məlumatları məxfi saxlaması səbəbindən, onun silah ticarətinin həcminə dair informasiya əldə etmək mümkün olmayıb.\nGöründüyü kimi, qlobal silah bazarının əsas pay sahibləri BMT Təhlükəsizlik Şurasının daimi üzvləri olan ölkələr, başqa sözlə, dünyada sabitliyin qarantı kimi çıxış edən dövlətlərdir. Ancaq haqqında danışılan hesabat göstərir ki, həmin ölkələr dünyadakı sabitliyi özlərinin silah satışından asılı olduğu qənaətindədirlər və silahlanma yarışını səngitməyi düşünmürlər.\nBu təzadı Yeniçağ.Az-a şərh edən politoloq Araz Aslanlının fikrincə, böyük dövlətlərin bütün siyasətləri kimi, silah satışı da onların maraqlarının təmin olunmasına yönəlib:\n“Bu təzad ümumiyyətlə beynəlxalq münasibətlərə, bütövlükdə dünyaya, konkret olaraq müxtəlif problemlərə dəyərlər prizmasından baxılmamasından qaynaqlanır. Təbii ki, dünyada hər şey dəyərlər üzərində qurulmayıb. İdealizm (liberalizm) beynəlxalq münasibətlərdə daha az tərəfdara malikdir. Əksinə, beynəlxalq münasibətləri güc mübarizəsi kimi görən realistlərin tərəfdarları daha çoxdur. Amma yənə də insanların əksəriyyəti gözləyir ki, müəyyən minimum müsbət dəyərlər baza kimi qəbul edilsin. Sülhün ali dəyər olmasına heç kimin şübhəsi yoxdur. İkinci dünya mübaribəsindən sonra bəşəriyyət yeni qlobal müharibənin necə ağır nəticələr yarada biləcəyini tam olaraq proqnozlaşdırmaqda belə acizdir. Amma həddindən artıq silahlanmanın ümumilikdə bəşəriyyəti məhv olmaq riskiylə qarşı-qarşıya qoyacağı aydın olduğu halda, böyük güclərin əksəriyyəti maddi bazalarının əsas hissəsini silahlanma yarışına, yeni silahların ixtirasına və istehsalına xərcləyirlər. Xüsusilə kütləvi qırğın silahlarının istehsalı ilə bağlı rəqabət daha faciəvi xakakterə malikdir.\nBütün bunlar onu göstərir ki, hətta mövcud beynəlxalq münasibətlər sistemini quranlar, yəni əsasən İkinci dünya müharibəsinin qalib dövlətləri belə neoimperialist maraqlarını daha öndə tuturlar, nəinki ümumbəşəri maraqları. Bunu ümumi silahlanma yarışından da, ayrı-ayrı münaqişə bölgələrinə ədalətli olmayan yanaşmalardan da görmək mümkündür. Münaqişə tərəflərinə elə silah satılır ki, ədalət, hüquq təmin edilməsin. Münaqişə davam etsin və silah satılsın”.\nTarix: 06.12.2016 - 16:55