NHMT - NEFT ƏMƏLİYYATLARININ HƏYATA KEÇİRİLDİYİ ƏRAZİLƏRDƏ İCTİMAİ NƏZARƏT MEXANİZMLƏRİNİN YARADILMASI\nNEFT ƏMƏLİYYATLARININ HƏYATA KEÇİRİLDİYİ ƏRAZİLƏRDƏ İCTİMAİ NƏZARƏT MEXANİZMLƏRİNİN YARADILMASI\nNEFTÇİLƏRİN HÜQUQLARINI MÜDAFİƏ TƏŞKİLATI NEFT ƏMƏLİYYATLARININ HƏYATA KEÇİRİLDİYİ ƏRAZİLƏRDƏ İCTİMAİ NƏZARƏT MEXANİZMLƏRİNİN YARADILMASI\n«SALYAN OYL» ƏMƏLİYYAT ŞİRKƏTİNİN FƏALİYYƏTİNİN İCMALARIN YOL İNFRASTRUKTURUNA TƏSİRİNİN MONİTORİNQİ ÜZRƏ İŞÇİ QRUPUN HESABATI\nLayihənin əlaqələndiricisi Mirvari Qəhramanlı Layihəni reallaşdıran qrup: Zöhrab İsmayıl Sədaqət Qəmbərova Emil Məmmədov Şakir Bəşirov Hafiz Zərbəliyev.\nBAKI – 2007 Monitorinq Açıq Cəmiyyət İnstitutu – Yardım Fondunun maliyyə dəstəyi ilə həyata keçirilib. Məsuliyyətdən azad olma Bu hesabat monitorinqi aparılan tərəfin fəaliyyəti ilə bağlı müxtəlif məlumatların əldə olunması, sənədlərin öyrənilməsi və təhlil edilməsi, müşahidələr, müsahibələr və kənd icmalarına səfərlər, sorğuların aparılması nəticəsində əldə edilmiş tapıntılara əsaslanır. Hesabatın müəllifləri etiraf edirlər ki, burada verilmiş fikirlər onların şəxsi fikirləridir və bunlar layihənin sponsoru ACİ-YF və ya əlaqədar təşkilatları təmsil edən üzvlərin yeritdikləri siyasət və fikirləri əks etdirmir. Məlumatların verilməsi və təhlil zamanı edilmiş hər hansı səhv, nəyinsə nəzərdən qaçırılması və qeyri-səlis izaha görə yalnız hesabatın müəllifləri məsuliyyət daşıyır. Mündəricat Ön söz və təşəkkürlər İcra xülasəsi Monitorinqin icrası\n1.1. Layihənin məqsədləri\n1.2. Layihənin həcmi, diqqət yetirilən məsələlər və həyata keçirilmə mümkünlüyü\n1.3. Pilot layihə həyata keçirilən ərazi haqqında ümumi məlumat\n1.4. Monitorinq olunan tərəfə dair məlumat və layihənin vacibliyinin əsaslandırılması\n2.1. Monitorinq qrupu üzvləri və onların rolu haqqında məlumat (daha ətraflı məlumat Əlavə 1-ə daxil edilir)\n2.2. Monitorinq zamanı istifadə edilən metodlar\n2.3. Monitorinqin proqramı\n2.4. Monitorinqlə əlaqədar istifadə olunan sənədlər\n2.6. Görüşlər, sənədlərin öyrənilməsi, müşahidələr və xronometracın aparılması\n2.7. Monitorinq zamanı qarşıya çıxan problemlər\n3. MÜŞAHİDƏLƏR, MÜSAHİBƏLƏR, MONİTOİRİNQ ZAMANI AŞKAR EDİLƏN MƏSƏLƏLƏR VƏ ONLARIN TƏHLİLİ\n3.1. «Salyan OYL» əməliyyat şirkətinin sosial proqram çərçivəsində həyata keçirdiyi tədbirlərin qiymətləndirilməsi\n3.2. «Salyan OYL» əməliyyat şirkətinin ətraf mühitlə bağlı ekoloji təsirlərinin qiymətləndirilməsi\n3.3. İcmaların istifadə etdiyi avtomobil yolunun şirkətin fəaliyyəti nəticəsində təsirə məruz qalması\n3.4. Yolun istifadəsi dövründə onun vəziyyətinə nəzarət və monitorinqin həyata keçirilməsi\n3.5. Yolun bərpası və hazırki vəziyyəti\n3.6. Şirkətin fəaliyyəti ilə bağlı icma üzvlərinin şikayətlərinin idarə olunmasının qiymətləndirilməsi\n3.7. Layihənin müdaxiləsindən sonra görülən tədbirlər\n4. QƏNAƏTLƏR 5. TÖVSİYƏLƏR ƏLAVƏLƏR\nƏlavə1. Monitiorinq qrupu üzvləri haqqında məlumat\nƏlavə 2. «Neft əməliyyatlarının həyata keçirildiyi ərazilərdə ictimai nəzarət mexanizmlərinin yaradılması» layihəsinin iş planı\nÖN SÖZ VƏ TƏŞƏKKÜRLƏR\nQaz və neft hasilatı Azərbaycanın sosial-iqtisadi həyatında əhəmiyyətli rol oynayır. Bununla bərabər neft şirkətlərinin fəaliyyəti ölkə üçün aktual problemlər də yaradır ki, bu da həmin fəaliyyətin ətraf mühitə təsiri ilə bağlıdır. Bu problemlərin həlli üçün mühüm layihələrin icrasında vətəndaş cəmiyyətinin fəal iştirakı zəruridir. Vətəndaş cəmiyyəti ölkənin iqtisadi həyatında mühüm yer tutan neft şirkətlərinin fəaliyyəti üzərində nəzarəti həyata keçirməklə həm onlara qlobal məsələlərin həllində kömək edər, həm də fəaliyyətlərinin daha şəffaf və açıq olmasını təmin etmiş olarlar. Bu baxımdan «Salyan OYL» əməliyyat şirkətinin fəaliyyətinin icmaların yol infrastrukturuna təsirinin monitorinqi bu istiqamətdə əhəmiyyətli bir addımdır. Odur ki, monitorinq qrupu bu fəaliyyətin həyata keçirilməsinə köməklik göstərən təşkilatlara və insanlara minnətdarlığını etiraf edir. Monitorinq qrupu adından layihənin reallaşmasında göstərdiyi maliyyə dəstəyinə görə «Açıq Cəmiyyət İnstitutu – Yardım Fondu»na və xüsusilə Fondun icraçı direktoru Fərda Əsədova öz dərin təşəkkürümüzü bildiririk. Layihənin müvəffəqiyyətlə icra edilməsinin əsas şərti kimi qrup üzvlərinin bilik və bacarıqlarının artırılması məqsədilə təlimlərin təşkili, layihə fəaliyyətlərinin əlaqələndirilməsi və ona nəzarətin təmin edilməsi üçün Esmira xanım Əsədullayevaya minnətdarlığımızı bildiririk. Monitorinqin aparılmasına şərait yaratdığına, o cümlədən monitorinq edilən tərəflə danışıqların aparılması və zəruri məlumatların toplanması, yerlərdə dəyirmi masaların təşkilində fəal yardımına görə layihənin koordinatoru - Neftçilərin Hüquqlarını Müdafiə Təşkilatının rəhbəri Mirvari xanım Qəhrəmanlıya səmimi təşəkkürümzü bildiririk. İCRA XÜLASƏSİ Bu hesabat Açıq Cəmiyyət İnstitutu – Yardım Fondunun maliyyə dəstəyi ilə həyata keçirilən «Neft əməliyyatlarının həyata keçirildiyi ərazilərdə ictimai nəzarət mexanizmlərinin yaradılması» layihəsi çərçivəsində «Salyan OYL» əməliyyat şirkətinin fəaliyyətinin icmaların yol infrastrukturuna təsirinin monitorinqi zamanı əldə edilən məlumatlara əsaslanır. Layihənin məqsədi Ələt-Astara avtomobil yolunun 31-ci km-dən Əli-Bayramlı-Salyan yolunun 17-ci km-ni birləşdirən və «Salyan OYL» şirkətinin fəaliyyətinin təsirinə məruz qalan 22 km-lik yolun monitorinqini aparmaq idi. Monitorinq 2007-ci ilin iyun-avqust ayları ərzində yerinə yetirilmişdir. «Salyan OYL» əməliyyat şirkətinin fəaliyyətinin icmalara təsirinin monitorinqi zamanı işçi qrupu aşağıdakı məsələlərə diqqət yetirmiş və qiymətləndirmişdir: • «Salyan OYL» əməliyyat şirkətinin sosial proqram çərçivəsində həyata keçirdiyi tədbirlərin qiymətləndirilməsi; • «Salyan OYL» əməliyyat şirkətinin ətraf mühitlə bağlı ekoloci təsirləri; • İcmaların istifadə etdiyi avtomobil yolunun şirkətin fəaliyyəti nəticəsində təsirə məruz qalması; • Yolun istifadəsi dövründə onun vəziyyətinə nəzarətin həyata keçirilməsi; • Yolun bərpası və hazırki vəziyyəti; • Şirkətin fəaliyyəti ilə bağlı icma üzvlərinin şikayətlərinin idarə olunması; • Layihənin müdaxiləsindən sonra görülən tədbirlər. «Salyan OYL» əməliyyat şirkətinin fəaliyyətinin icmaların yol infrastrukturuna təsiri ilə bağlı monitorinqi zamanı işçi qrupu aşağıdakı qənaətlərə gəlmişdir: Şirkət kənd əhalisinin sosial problemlərinə yardım etmək məqsədilə bir sıra tədbirlər həyata keçirmiş, onun vəsaiti hesabına kəndlərdə yeni məktəb binaları, tibb məntəqələri və bələdiyyə ofisləri tikilmiş, bəziləri isə əsaslı təmir edilmişdir. Bu fəaliyyətləri monitorinq qrupu müsbət hal kimi qiymətləndirir. Şirkətin fəaliyyəti zamanı ekoloci tələblərə əməl edilmir və ətraf mühitə əhəmiyyətli dərəcədə ziyan dəyir. Şirkətin ekolologiya ilə bağlı təsirləri əhalinin sağlamlığı üçün təhlükə mənbəyi yaradır. İcmaların istifadə etdiyi 22 km-lik yol şirkətin fəaliyyəti nəticəsində mənfi təsirlərə məruz qalmışdır. Şirkətə məxsus nəqliyyat vasitələrinin hərəkəti kəndarası və kəndləri başqa yaşayış məntəqələrilə birləşdirən yolları bərbad vəziyyətə salmış, əhalini gcdiş-gəlişi üçün çətinliklər yaranmışdır. Yoldan istifadə dövründə şirkətin hər hansı bir monitiorinq aparması barədə heç bir sübut-dəlil təqdim edilməmişdir, odur ki, işçi qrupu şirkət tərəfindən belə bir monitorinqin keçirilmədiyi qənaətinə gəlmişdir. Azərbaycan tərəfi ilə şirkət arasında bağlanmış «Azərbaycan Respublikasında Kürsəngi və Qarabağlı neft yataqlarının daxil olduğu blokun bərpası, kəşfiyyatı, işlənməsi və hasilatın pay bölgüsü haqqında» Sazişin və eləcə də Avtomobil Yolları Haqqında Azərbaycan Respublikası Qanununun tələblərinə baxmayaraq istifadə etdiyi yolda şirkət tərəfindən heç bir bərpa və təmir işləri aparılmamışdır. «Salyan OYL»un fəaliyyəti ilə bağlı yerli icmalara mənfi təsirlər əhalinin müəyyən narazılığına səbəb olmuş, lakin sakinlərin şirkət rəsmiləri ilə əlaqə yaratmaq cəhdləri baş tutmamışdır. Monitorinq qrupu belə qənaətə gəlmişdir ki, şirkət şikayətlərə baxılması və onların həll edilməsi məsələsinə laqeyd yanaşmışdır. Layihənin icrası artıq müsbət nəticələr verməkdədir ki, bu da ilk növbədə yerli icmanın və bələdiyyələrin fəallaşması, şirkətin dialoq üçün ilk addımlar atmasında müşahidə olunur. Monitorinqin icrası 1. GİRİŞ 1.1. Layihənin məqsədləri Son məqsəd: Salyan rayonunda neft əməliyyatlarını həyata keçirən şirkətlərin fəaliyyətinə ictimai nəzarət mexanizminin təşkili Birbaşa məqsəd: «Salyan OYL» Əməliyyat Şirkətinin fəaliyyətinin icmaların yol infrastrukturuna təsirinin qiymətləndirilməsi İşçi qrupu monitorinqi həyata keçirmək üçün Ələt-Astara avtomobil yolunun 31-ci km-dən Əli-Bayramlı-Salyan yolunun 17-ci km-ni birləşdirən və «Salyan OYL» şirkətinin fəaliyyətinin təsirinə məruz qalan 22 km-lik yolu seçmişdir. Qeyd edək ki, həmin yoldan 14 000 əhalinin yaşadığı 5 kəndin əhalisi istifadə edir. 1.2. Layihənin həcmi, diqqət yetirilən məsələlər və həyata keçirilmə mümkünlüyü «Salyan OYL» əməliyyat şirkətinin fəaliyyətinin icmaların yol infrastrukturuna təsirinin monitorinqi 2007-ci ilin iyun-avqust ayları ərzində yerinə yetirilmişdir. Layihə çərçivəsində aparılan monitorinqin həcmi aşağıdakı sahələri əhatə etmişdir: «Salyan OYL» əməliyyat şirkətinin nümayəndələri ilə əlaqə saxlanılmış və görüşlər keçirilmiş, şirkət rəhbərliyinə sorğular göndərilmiş, hüquqi sənədlər, müqavilə və razılaşmalar əldə olunaraq öyrənilmiş, şikayətlər üzrə məhkəmə materiallar araşdırılmış, Kürsəngi, Peyk, I Varlı, II Varlı, Aydıngün, Yolüstü icmalarına səfər edilmiş, yerli əhali və bələdiyyələrlə görüşlər keçirilmiş, təsirə məruz qalmış yolların cari vəziyyəti qiymətləndirilmiş, həmin ərazilərin foto və video çəkilişlər edilmişdir. Layihə çərçivəsində yerli bələdiyyələrin, icra strukturlarının, yerli QHT-lərin və icma üzvlərinin iştirakı ilə 4 dəyirmi masa keçirilmişdir. «Salyan OYL» əməliyyat şirkətinin fəaliyyətinin icmalara təsirinin monitorinqi zamanı işçi qrupu aşağıdakı məsələlərə diqqət yetirmiş və qiymətləndirmişdir: • «Salyan OYL» əməliyyat şirkətinin sosial proqram çərçivəsində həyata keçirdiyi tədbirlərin qiymətləndirilməsi; • «Salyan OYL» əməliyyat şirkətinin ətraf mühitlə bağlı ekoloci təsirləri; • İcmaların istifadə etdiyi avtomobil yolunun şirkətin fəaliyyəti nəticəsində təsirə məruz qalması; • Yolun istifadəsi dövründə onun vəziyyətinə nəzarətin həyata keçirilməsi; • Yolun bərpası və hazırki vəziyyəti; • Şirkətin fəaliyyəti ilə bağlı icma üzvlərinin şikayətlərinin idarə olunması; • Layihənin müdaxiləsindən sonra görülən tədbirlər. 1.3. Pilot layihə həyata keçirilən ərazi haqqında ümumi məlumat Salyan rayon kimi 1930-cu ildə təşkil olunub. Rayonun ərazisi 1,8 min kv. kilometr, əhalisinin sayı 119 min nəfərdir. Əhalinin 34,2%-i rayon mərkəzində, 65,8%-i isə kəndlərdə yaşayır. Rayonda 350 ailədə 1365 nəfər məcburi köçgün məskunlaşıb. Salyan inzibati ərazisində 1 şəhər, 49 kənd yaşayış məntəqəsi üzrə 15 ərazi nümayəndəliyi və 45 bələdiyyə mövcuddur. Torpaqların 91,4 min hektarı (50,6%) kənd təsərrüfatı üçün yararlıdır. Aqrar islahat nəticəsində 73,812 nəfərə 30, 630 hektar pay torpağı verilib. Rayonda 53 orta məktəb, 4 uşaq bağçası, 1 litsey, 1 orta tibb kolleci, 1 dövlət ali məktəbi fəaliyyət göstərir. Rayonda 38 ambulator poliklinika, 14 xəstəxana fəaliyyət göstərir ki, burada 1370 xəstəxana çarpayısı mövcuddur. Rayonda 56 kitabxana, 3 muzey, 2 mədəniyyət və istirahət parkı var. Salyanda mövcud olan 23 sənaye müəssisəsindən yalnız 14-ü fəaliyyət göstərir. Əhalinin əsas gəlir mənbəyi bitkiçilək və heyvandarlıqdır. Bitkiçiliyin əsasını pambıq, taxıl və heyvandarlıqda yem kimi istifadə olunan yonca becərilməsi təşkil edir. Rayonda 31 qeyri-hökumət təşkilatı qeydə alınsa da onlardan yalnız bir neçəsinin fəaliyyəti hiss olunur. Son illərdə regionların inkişafı üzrə bir sıra dövlət proqramlarının icrası ilə bağlı müəyyən işlər görülsə də, Salyan rayonunda ciddi problemlər mövcuddur. Rayon ölkənin digər bölgələri kimi yeni iqtisadi münasibətlərə keçid şəraitinin bütün çətinlikləri ilə üzləşir. Ən böyük problemlərdən biri əhalinin məşğulluğu ilə bağlıdır. Keçmiş sovet müəssisələrinin fəaliyyətinin dayanması, sahibkarlıq fəaliyyəti, o cümlədən fermer təsərrüfatları ilə bağlı çətinliklər işsizliyi yaradan əsas səbəblərdir. Fermerlərin kredit ala bilməməsi və yanacaq materiallarının bahalaşması bir çox kənd sakinlərinin öz pay torpaqlarını satmasına səbəb olub. Əvvəllər rayonun əsas gəlir mənbələrindən biri olan pambıqçılığın inkişaf etdirilməsində əhalinin marağı yoxdur. Pambığın satınalma qiymətlərinin aşağı olması, maddi-texniki bazanın zəifliyi və bu sahədə zəruri işçi qüvvəsinin çatışmazlığı pambıqçılığın inkişafına mane olur. Salyanda əhalinin əsas problemlərindən biri də içməli suya olan tələbatın ödənilməməsidir. Rayonda əhalinin istifadə etdiyi yeganə su mənbəyi Kür çayıdır. Ümumi su istehlakı 264,93 milyon kubmetrdir. 0,9%-i məişət və içmək məqsədilə, 99%-i suvarmada istifadə olunur. Götürülən suyun 70,43 milyon kubmetri və ya 26,6%-i nəql zamanı itirilir. Salyan Gigiyena və Epidemiologiya Mərkəzindən verilən məlumata əsasən Kür çayının suyu normadan 10 dəfə artıq çirklənib. Rayon mərkəzində quraşdırılmış 2 su təmizləyici qurğunun yalnız biri qismən standartlara cavab verir. Bu qurğulardan da mərkəzdə yaşayan 35 min əhalinin təxminən 18 mini istifadə də bilir. Qalan əhali birbaşa Kür çayından istifadə edir. Kəndlərdə içməli su ilə bağlı vəziyyət daha dözülməzdir. Kür çayından uzaqda yerləşən 35 kəndin sakinləri suyu arxlardan götürürlər. Respublika Prezidentinin bu ilin iyun ayında imzaladığı sərəncama əsasən Salyanın hələlik 45 yaşayış məntəqəsinin 8-də modul tipli su təmizləyici qurğuların quraşdırılması nəzərdə tutulur. Bu əhalini içməli suya olan tələbatının qismən ödənilməsini təmin edəcək. Son illərdə isə çayın daşması nəticəsində bir sıra kəndlərin əhalisi üçün ciddi problemlər yaranır. Dalbadal baş verən daşqınlar zamanı 4 minə qədər evin həyətini su basıb, 200 ev uçub, 1000-dən çox evə ciddi ziyan dəyib, həyətlərdəki meyvə ağacları quruyub. Bütövlükdə daşqınlar zamanı dövlətə və əhaliyə 10 milyon manatdan çox ziyan dəyib. Rayonda ciddi ekoloci problemlər də mövcuddur. Bütün stasionar mənbələrdən atmosferə atılan zərərli maddələr 14 291,7 ton təşkil edir (2007-ci il). Digər bir məsələ isə Kür çayının çirklənməsi ilə bağlıdır. Belə ki, çayın çirklənməsində yerli əhali də rol oynayır. Sahil boyu yaşayış məntəqələrindən məişət tullantıları və kanalizasiya suları birbaşa çaya axıdılır. Rayonun ciddi bəlalarından biri narkomaniyanın geniş yayılmasıdır. Narkotik bitkilərin becərilməsi üçün münbit torpaq və iqlim şəraiti, Salyanın beynəlxalq avtomobil yolları üzərində yerləşməsi və mövcud sosial problemlər narkomaniyanın geniş yayılmasına səbəb olur. 1.4. Monitorinq olunan tərəfə dair məlumat və layihənin vacibliyinin əsaslandırılması Azərbaycanın neft və qaz hasilatı sektorunda fəaliyyət göstərən əməliyyat şirkətlərindən biri də «Salyan OYL» LTD şirkətidir. «Salyan OYL» Əməliyyat Şirkəti 15 oktyabr 1998-ci il tarixdə yaradılmışdır. Azərbaycan tərəfi ilə şirkət arasında bağlanmış «Azərbaycan Respublikasında Kürsəngi və Qarabağlı neft yataqlarının daxil olduğu blokun bərpası, kəşfiyyatı, işlənməsi və hasilatın pay bölgüsü haqqında» Saziş Milli Məclis tərəfindən 16 aprel 1999-cu il tarixdə ratifikasiya edilmişdir. Şirkət 1999-cu il 25 oktyabr tarixdə Ədliyyə Nazirliyindən qeydiyyatdan keçmişdir. Əvvəllər ARDNŞ-nin Ortaq Neft şirkəti ABŞ-ın Frontera Resourses və Delta-Hess şirkətləri ilə əməkdaşlıq etmişdir. Ümumiyyətlə bu ərazidə 45 ildən çoxdur ki, neft və qaz hasil edilir. Belə ki, burada ilk istismar quyusu 1961-ci ildə qazılıb. 1999-cu ilə kimi hasilat 400-500 ton təşkil edirdisə, Amerikanın Frontera Resourses şirkəti gələndən ilyarım sonra hasilat 900-950 tona çatmışdır. 2002-ci ildən isə Çin Milli Neft şirkəti ilə iş birliyi yaradılmışdır. Son 6 ayda ərazidə bir neçə quyu qazılmış və həmin müddətdə 212341 ton neft hasil edilmişdir. «Salyan OYL» LTD şirkətinin fəaliyyət dairəsinə Salyan rayonunun Kürsəngi, Qarabağlı və Kərimbəyli neft yataqları daxildir. Tərəfdaş şirkətlər və onların pay bölgüsü belədir: ADNŞ-50%, CNODC-25%, FAL-ÇİN-25%. «Salyan OYL» LTD «İlkin-N», «XXI-əsr», «Sevinc-96» kimi yerli şirkətlərlə işləyir. «Salyan OYL» şirkətinin fəaliyyətinə ictimai nəzarətin təşkili məqsədilə yaradılan yerli icma nümayəndələrinin, bələdiyyələrin və QHT-lərin daxil olduğu monitorinq qrupu belə qənaətə gəlib ki, şirkətin fəaliyyəti dövründə sutkalıq hasilat NQÇİ-in vaxtındakı 450 tondan 900-950 tona çatdırılmış və ərazidə sosial obyektlərin tikilməsi sahəsində xeyli iş görülmüşdür. Bununla belə yerli icmalar neft layihəsinin mənfi təsirinə də məruz qalır. Bu təsiri əsasən iki cəhətdən qiymətləndirmək olar: bir tərəfdən şirkətdə çalışan işçilərin sosial problemləri və digər tərəfdən neft yataqlarının mənimsənilməsi (qazma, hasilat) zamanı yerli icmalara əhəmiyyətli dərəcədə ziyan vurulması. Belə ki, şirkətə məxsus ağırtonnaclı nəqliyyat və aqreqatların hərəkəti zamanı kəndarası və kəndləri başqa yaşayış məntəqələri ilə birləşdirən yollar bərbad vəziyyətə düşür, qazma avadanlığının və qurğuların istismarı zamanı həddindən artıq səs-küy və silkələnmə əmələ gəlir, ekoloci tələblərə əməl edilmir, mövcud yerli resurslardan istifadə olunmur. Monitorinq qrupu problemləri təhlil edərək belə nəticəyə gəlmişdir ki, onların içərisində ən önəmlisi «Salyan OYL»un yerli icmaların yolunu bərbad vəziyyətə salmasıdır. Xüsusilə Kürsəngidən Yolüstü kəndinə qədər olan 14000 nəfər əhalinin, 5 kəndin istifadə etdiyi 22 km-lik yol əslində keçilməz vəziyyətə düşüb və əhali, xüsusilə dərsə gedən uşaqlar üçün böyük çətinliklər yaranıb. Adı çəkilən problemlərin həllinin tapılmamasında Salyan rayonunun vətəndaş cəmiyyətinin qeyri-fəal olması da böyük rol oynayıb. Hələ «Frontera» şirkətinin fəaliyyəti dövründə «Salyan OYL» rayon ictimaiyyəti və QHT-lər arasında keçirilən görüşlər zamanı şirkət rəsmiləri problemləri dinləməyə cəhd etsə də, nəticəsi olmayıb. Çox passiv mövqe numayiş etdirən əhali hətta bü barədə fikir və rəy söyləməkdən belə çəkinib. Odur ki, bu layihə «Salyan OYL» şirkətinin neft və qaz hasilatı sahəsində fəaliyyətinə ictimai nəzarətin yaradılması və inkişaf etdirilməsi istiqamətində pilot layihə kimi əhəmiyyətlidir. Belə ki, layihənin icrası icma üzvləri, QHT nümayəndələri, müvfaiq dövlət qurumları və eləcə də şirkətin məsul şəxsləri arasında faydalı və işgüzar dialoqun yaradılması yolu ilə rayonda mövcud problemlərin konstruktiv həlli yollarının tapılmasına xidmət edir. 2. METODOLOGİYA 2.1. Monitorinq qrupu üzvləri və onların rolu haqqında məlumat (daha ətraflı məlumat Əlavə 1-ə daxil edilir) Monitorinq qrupu dörd nəfərdən ibarət olmuşdur. Monitorinqin icrası zamanı qrup üzvlərinin vəzifələri və fəaliyyət dairəsi əvvəlcədən müəyyənləşdirilmiş və hər kəs öz işi barədə məlumatlandırılmışdır.. Cədvəl 1. Monitorinq qrupu üzvlərinin vəzifə və məsuliyyətləri 1 Emil Məmmədov –monitorinq qrupunun rəhbəri Monitorinqin həyata keçirilməsi, o cümlədən informasiyaların toplanması və ümumiləşdirilməsi, təsirə məruz qalmış icmalarda görüşlər və yerli sakinlərdən müsahiblərin alınması, yolun monitorinqi, qrup üzvlərinin işinin əlaqələndirilməsi, monitorinqin nəticələri üzrə yekun hesabatın hazırlanması, tövsiyə və təkliflərin verilməsi üçün məsuliyyət daşıyır. 2 Şakir Bəşirov - qrup üzvü İnformasiyaların toplanması, foto şəkillərin çəkilməsi və xronometracın aparılması və ümumilikdə monitorinqin icrası ilə bağlı prosesdə fəal iştirak üçün məsuliyyət daşıyır. Hafiz Zərbəliyev – qrup üzvü Zəruri məlumatların əldə olunması və ümumilikdə monitorinqin icrası ilə bağlı prosesdə fəal iştirak üçün məsuliyyət daşıyır. 3 Ramal Babayev – qrup üzvü, mətbuat əlaqələndiricisi KİV-lə əlaqlərin yaradılması və işin təşkili üçün məsuliyyət daşıyır. 2.2. Monitorinq zamanı istifadə edilən metodlar Monitorinq zamanı aşağıdakı metodlardan istifadə edilmişdir.  Məlumatların toplanması «Salyan OYL» əməliyyat şirkəti və həmçinin pordratçı şirkətlərin fəaliyyəti haqqında informasiya toplanmışdır;  Monitorinq obyektinin araşdırılması «Salyan OYL» şirkətinin fəaliyyət göstərdiyi icmalarda şirkətin fəaliyyətinin ətraf sosial mühitə təsiri öyrənilmişdir.  İzləmə Bələdiyyələrlə birgə tədqiqat işi aparılıb. Keçmiş video çəkilişlərdən, bələdiyyə yazışmalarından, mətbuatda gedən informasiyalardan, mövcud qanunvericilikdən istifadə edilmişdir. Layihənin əhatə etdiyi bütün icmalarda «Salyan OYL»un ətraf mühitə təsiri ilə əlaqədar müşahidələr aparılmışdır. Yerli icma üzvləri, bələdiyyə nümayəndələri, şirkət rəsmiləri ilə şirkətin ekoloci təsirləri, neft əməliyyatları nəticəsində yaranan sosial problemlər və infrastruktura təsirlər, şirkət tərəfindən aparılan sosial proqramlar haqqında müsahibələr aparılmışdır. Monitorinq zamanı 100-ə qədər icma üzvündən müsahibə götürülmüşdür. Kənd yollarının yararsız vəziyyətə düşməsinin səbəbini araşdırmaq üçün xronometrac tətbiq edilmişdir. «Salyan OYL»un istifadə etdiyi nəqliyyat vasitələri və ağırtonnaclı maşınların kənd yollarında hərəkəti ilə bağlı foto və video çəkilişlər aparılmışdır. 2.3. Monitorinqin proqramı (daha ətraflı məlumat Əlavə 2-yə daxil edilir) Monitorinqin aparılması üçün ilk növbədə iş planı hazırlanmışdır ki, bu da aşağıdakı məsələləri əhatə etmişdir: • Layihə həyata keçiriləcək rayonlara səfərlərin planlaşdırılması • Yerli icma üzvləri ilə görüşlərini təşkili • «Salyan OYL» şirkətinin fəaliyyətinin yol infrastrukturuna təsiri ilə bağlı monitorinq aparmaq üçün yerli fəallar qrupunun yaradılması • Monitorinqi aparmaq üçün prioritetlərin müəyyənləşdirilməsi • Metodologiyanın hazırlanması • Monitorinq qrupu üzvlərinə təlimlərin keçirilməsi • Öyrəniləcək sənədlərin və məlumatların müəyyənləşdirilməsi • «Salyan OYL» şirkətinin fəaliyyətinin yol infrastrukturuna təsirini qiymətləndirmək üçün müvafiq şəxslərlə görüşlərin təşkili • Müşahidələrin aparılması və müsahibələrin alınması • Foto şəkillərin çəkilməsi • Toplanmış məlumatların təhlili • Monitorinq hesabatının hazırlanması • Salyanda vətəndaş nəzarətini təmin edə biləcək dayaq qrupunun yaradılması 2.4. Monitorinqlə əlaqədar istifadə olunan sənədlər Monitorinq zamanı işçi qrupu aşağıda qeyd olunan sənədləri öyrənmiş və müəyyən qənaətə gəlmək üçün onlara əsaslanmışdır: • Azərbaycan tərəfi ilə şirkət arasında bağlanmış «Azərbaycan Respublikasında Kürsəngi və Qarabağlı neft yataqlarının daxil olduğu blokun bərpası, kəşfiyyatı, işlənməsi və hasilatın pay bölgüsü haqqında» Saziş • Ətraf mühitin mühafizəsi haqqında Azərbaycan Respublikasının qanunu • Avtomobil Yolları Haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu • Azərbaycan Respublikasının Yol Hərəkəti Haqqında Qanunu • İnzibati Xətalar Məcəlləsi • Ərazidə yerləşən Yolüstü, Aydıngün, 1-ci Varlı, 2-ci Varlı, Peyk kənd bələdiyyələrinin Beynəlxalq müqavilələrdən irəli gələn mübahisələrə dair Azərbaycan Respublikasının İqtisad Məhkəməsinə kənd yollarının əsaslı bərpa edilməsi tələbinə dair iddia ərizəsi • Kürşəngi-Yolüstü kəndlərini birləşdirən avtomobil yolunun 01.04.2007 tarixə olan texniki vəziyyəti barədə 38 saylı yol istismar idarəsinin tərtib etdiyi rəsmi Qüsur aktı və yolun sxemi • Bələdiyyələrin iştirakı ilə çəkilmiş «Bəxtsiz yol» qısametraclı film • Şirkətin fəaliyyəti ilə bağlı KİV-də dərc olunmuş məlumatlar • Podratçıların fəaliyyəti ilə bağlı və həmçinin bələdiyyələrdə problemlə bağlı olan bütün rəsmi sənədlər 2.6. Görüşlər, sənədlərin öyrənilməsi, müşahidələr və xronometracın aparılması Layihənin məqsədələrinə nail olunması üçün monitorinq zamanı «Salyan OYL» əməliyyat şirkətinin müvafiq məsələlərlə bağlı məsul şəxsləri, icma üzvləri, kənd bələdiyyə sədrləri və nümayəndələri ilə görüşlər keçirilmişdir. Görüşlərin vaxtı və yeri qabaqcadan razılaşdırılmışdır. İcma üzvlərinin, bələdiyyə nümayəndələrinin, həmçinin şirkətin məsul işçilərinin mövcud problemə və layihənin icrasına münasibətini öyrənmək üçün layihə çərçivəsində 4 toplantı keçirilmişdir. Bundan əlavə ARDNŞ-yə İnternet sorğuları göndərilmişdir. «Yol İnşaatservis» Departamentinin İqtisadi Təhlil şöbəsi və Salyan rayon İcra Hakimiyyətinin ərazi idarəetmə orqanları şöbəsi ilə əlaqələr yaradılıb və problemlə bağlı münasibətlər və yanaşmalar öyrənilib. Ələt-Astara avtomobil yolunun 31-ci km-dən Əli-Bayramlı-Salyan yolunun 17-ci km-ni birləşdirən 14000 əhalinin yaşadığı 5 kəndi əhatə edən 22 km-lik yolun hazırki vəziyyəti monitorinq qrupu tərəfindən öyrənilib. Monitorinqin nəticəsi yol mütəxəssisləri ilə müzakirə edilib. Monitorinq zamanı yerli icmalar və bələdiyyələrlə sıx əlaqələr yaradılıb. İşçi qrupu yerli bələdiyyələrin icmaların yol probleminin həlli üçün gördüyü tədbirlərlə tanış olub, məhkəmə materiallarının və müvafiq yazışmaların surətləri əldə olunaraq birlikdə öyrənilib. Təsirə məruz qalmış kəndlərin əhalisi ilə görüşlər keçirilib. Bir neçə günlük xronometrac və videoçəkilişlər vasitəsi ilə yolların vəziyyətinin qiymətləndirilməsi aparılıb. Monitorinq qrupu yol mühəndisləri və mütəxəssislərlə görüş keçirib və onların problemlə bağlı rəylərini dinləyib. Yolun monitorinqi zamanı «Azərbaycan Respublikasında Kürsəngi və Qarabağlı neft yataqlarının daxil olduğu blokun bərpası, kəşfiyyatı, işlənməsi və hasilatın pay bölgüsü haqqında» sazişin müvaifq müddəaları əsas kimi götürülmüşdür. Qeyd edək ki, həmin sənəd yolun bərpası ilə bağlı şirkətin öhdəliklərini əks etdirir. Salyanda yerləşən 38 saylı Yol istismar idarəsinin tərtib etdiyi Kürsəngi-Yolüstü kəndlərini birləşdirən avtomobil yolunun 01.04.2007 tarixə olan texniki vəziyyəti barədə rəsmi Qüsur aktı və yolun sxemi əldə edilərək öyrənilib. İşçi qrupu monitorinq zamanı Avtomobil Yolları Haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanununun müvafiq maddələrini əsas götürmüşdür. Həmin sənəd «zərər vurmuş istifadəçi»nin vəzifələrini əks etdirir. . MÜŞAHİDƏLƏR, MÜSAHİBƏLƏR, MONİTOİRİNQ ZAMANI AŞKAR EDİLƏN MƏSƏLƏLƏR VƏ ONLARIN TƏHLİLİ «Salyan OYL» əməliyyat şirkətinin fəaliyyətinin icmalara təsirinin monitorinqi zamanı işçi qrupu aşağıdakı məsələlərə diqqət yetirilmiş və qiymətləndirmişdir: 1. «Salyan OYL» əməliyyat şirkətinin sosial proqram çərçivəsində həyata keçirdiyi tədbirlərin qiymətləndirilməsi 2. «Salyan OYL» əməliyyat şirkətinin ətraf mühitlə bağlı ekoloci təsirləri; 3. İcmaların istifadə etdiyi avtomobil yolunun şirkətin fəaliyyəti nəticəsində təsirə məruz qalması; 4. Yolun istifadəsi dövründə onun vəziyyətinə nəzarətin həyata keçirilməsi; 5. Yolun bərpası və hazırki vəziyyəti; 6. Şirkətin fəaliyyəti ilə bağlı icma üzvlərinin şikayətlərinin idarə olunması; 7. Layihənin müdaxiləsindən sonra görülən tədbirlər 3.1. «Salyan OYL» əməliyyat şirkətinin sosial proqram çərçivəsində həyata keçirdiyi tədbirlərin qiymətləndirilməsi Monitorinq dövründə icma üzvləri və bələdiyyə nümayəndələri ilə söhbətlər zamanı və həmçinin şirkətin məsul şəxslərinin məlumatlarına əsasən qrup şirkət tərəfindən həyata keçirilmiş bir sıra müsbət işlərlə bağlı nəticələr əldə etmişdir. Belə ki, «Salyan OYL» əməliyyat şirkəti öz sosial proqramı çərçivəsində fəaliyyət göstərdiyi ərazilərdə kənd əhalisinin sosial problemlərini həll etmək məqsədilə bir sıra tədbirlər həyata keçirmişdir. Şirkət:  Rayonlararası vərəm dispanserinin əsaslı təmiri  Salyan rayon idman kompleksinin əsaslı təmiri  Şorsulu nevroloci xəstəxanasının əsaslı təmiri  Arxarası kənd yeni məktəb binasının inşası  Təzəkənd kənd yeni məktəb binasının inşası  Kolani kənd yeni məktəb binasının inşası  Qarabağlı kənd yeni məktəb binasının inşası  Qırxçıraq kənd yeni məktəb binasının inşası  Kürsəngi kənd orta məktəb binasının əsaslı təmiri  İkinci Varlı kənd yeni orta məktəb binasının inşası  Kürsəngi kənd yeni ambulator binasının inşası  Kərimbəyli və Kürsəngi bələdiyyə binalarının inşası  Qarabağlı kənd ərazi nümayəndəliyi poçt və tibb məntəqəsi kompleksinin, yeni məktəbə binası, bələdiyyə ofisinin inşasını həyata keçirib.  Yolüstü-Kürsəngi yolunun 2,5-ci km-dən neft mədəninə gedən yolu tam bərpa edərək yararlı hala salıb, əhalinin su kanalı üzərindəki körpünü yenidən qurub. Bütün bu sosial layihələr üçün şirkət tərəfindən 700 min dollar vəsait xərclənmişdir. Hazırda da şirkət tərəfindən Kürsəngi kəndində səhiyyə obyekti tikilməkdədir. Yerli icmaların rifahı istiqamətində həyata keçirilmiş bütün bu fəaliyyətləri monitorinq qrupu müsbət hal kimi qiymətləndirir. 3.2. «Salyan OYL» əməliyyat şirkətinin ətraf mühitlə bağlı ekoloci təsirlərinin qiymətləndirilməsi Monitorinq zamanı işçi qrupu belə qənaətə gəlmişdir ki, şirkətin fəaliyyəti zamanı ekoloci tələblərə əməl edilmir və ətraf mühitə əhəmiyyətli dərəcədə ziyan dəyir. Əldə edilmiş materiallardan məlum olmuşdur ki, hətta Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi şirkəti ətraf mühitə vurduğu ziyana görə məhkəməyə vermiş və bunun üçün onun tərəfindən təzminat ödənilməsinə nail olmuşdur. Podratçı şirkət olan «İlkin-N» firmasının fəaliyyəti zamanı ətraf mühitin çirklənməsi baş verir. Belə ki, firmanın işçiləri mazut daşıyan maşınların çənlərindəki qalığı kənd əhalisinin yaşadığı evlərin yaxınlığında yerləşən kollektorlara boşaltmaqla ətraf mühitə ziyan vururlar Kürsəngi və Qarabağlı kəndlərində yerləşən quyulaın istismarı zamanı neftli gölməçələr yaradır. Bundan başqa mədənlərdən borular vasitəsilə neft nəql olunarkən boruların nasaz olması nəticəsində neft ətrafa dağılır. Bütün bunlar torpağın münbit humus qatının zədələnməsinə səbəb olur. Bələdiyyə və icma nümayəndələri ilə görüşlər zamanı əldə edilən məlumatlara əsasən Kürsəngi kəndində şirkətin neft çənləri bələdiyyə torpaqlarındadır. Burada təxminən 20-30 hektar torpaq çirkləndirilib. Mazut və texniki su qalıqları torpağa axıdılır. Kənd əhalisinin mal-qarası isə həmin ərazidə otarılır və bu da öz növbəsində heyvanlar üçün təhlükəlidir. Bir faktı da qeyd etmək lazımdır ki, kənd əhalisinə məxsus üç inək ölmüş və bələdiyyə sədrinin vasitəsi ilə şirkət tərəfindən heyvan sahiblərinə kompensasiya ödənilmişdir. Qaz sızməsi nəticəsində atmosferə qaz buraxılır. Hətta şirkət buna görə ekoloci cərimə də ödəyib. Kəndlərin ətrafında əmələ gəlmiş qır və neft gölməçələri radiasiya mənbəyidir. İcma üzvlərinin verdiyi məlumata görə Qarabağlı-Təzəkənd ərazisində mədənlərdən ətrafa tünd qoxu yayılır. Bu, neftin ayrılması üçün tətbiq olunan zəhərli maddə kimi məlum olan reagentlər, konkret ifadə olunsa sulfanolun qoxusudur. Kənd əhalisinin sözlərinə görə şirkətin ekolologiya ilə bağlı təsirləri əhalinin sağlamlığı üçün təhlükə mənbəyidir. Belə ki, bu, müxtəlif xəstəliklərin, o cümlədən insanlarda şəkərli diabetin yaranmasına gətirib çıxarır. Azərbaycan Diabet Liqasının Salyan şöbəsinin məlumatlarına görə Salyanda 1000 nəfər şəkərli diabetdən əziyyət çəkən xəstə var. Əhalinin fikrincə onların müalicəsinə yardım edilməlidir. Yerli əhali arasında xərçəng xəstəliyi artıb ki, bunun da səbəbini neft çıxarılan zaman quyulara vurulan kimyəvi maddələrin ətrafı zəhərləməsi ilə əlaqələndirirlər. Ətraf mühitin mühafizəsinə dair Azərbaycan Respublikası qanunvericliyiniə əsasən isə yaşayış yerlərinə yaxın ərazilərdə həmin maddələrin istifadəsini qadağan edilir. 8 avqust 2—7-ci il tarixdə Salyan rayon İcra Hakimiyyəti başçısı yanında keçirilmiş iclasda «Azərbaycan Respublikasında ekoloci vəziyyətin yaxşılaşdırılmasına dair 2006-2010-cu illər üçün Kompleks planın» təsdiq eilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 28 sentyabr 2006-cı il tarixli 1697 saylı sərəncamın yerinə yetirilməsi müzakirə edilib. Həmin tədbirdə icra başçısı «Salyan OYL» şirkətini ekoloci tələblər əməl etməməkdə günahlandırıb. 3 saylı Ərazi Ekologiya və Təbii Sərvətlər İdarəsinin sektor müdiri də mütəxəssis kimi şirkətə iradlarını bildirib. «Salyan OYL» LTD-nin ekologiya şöbəsinin müdiri problemlərin mövcud olduğunu etiraf edib və yaxın zamanlarda bunların aradan qaldırılacağını bildirib. 3.3. İcmaların istifadə etdiyi avtomobil yolunun şirkətin fəaliyyəti nəticəsində təsirə məruz qalması Monitorinqi aparılan yol 22 km olmaqla Ələt-Astara avtomobil yolunun 31-ci km-dən Əli-Bayramlı-Salyan yolunun 17-ci km-nə qədər olan məsafəni birləşdirir. Qeyd edək ki, əməliyyatlar zamanı «Salyan OYL» LTD bu yoldan istifadə edir. Şirkətin fəaliyyəti zamanı onun istifadə etdiyi ağır texnika və avtomobillər yolu yararsız hala salmışdır. Bununla belə şirkət yolu təmir və bərpa etməmişdir. Beləliklə şirkətə məxsus ağır tonnaclı nəqliyyat və aqreqatların hərəkəti zamanı kəndarası və kəndləri başqa yaşayış məntəqələrilə birləşdirən yollar bərbad vəziyyətə düşür, bundan əlavə qazma avadanlığının və qurğuların istismarı zamanı həddindən artıq səs-küy və silkələnmə yaranır. Xüsusilə Kürsəngidən Yolüstü kəndinə qədər olan 14000 nəfər əhalinin, 5 kəndin istifadə etdiyi 22 km-lik yol əslində keçilməz vəziyyətə düşüb. İş o yerə çatıb ki, minik avtomobilləri həmin yolu 40-50 dəqiqəyə qət edirlər. Hətta yağıntılar dövründə yol daha pis vəziyyətə düşdüyündən əhali, xüsusilə uşaqlar üçün böyük çətinliklər yaranır. Qış mövsümündə yolda yaranmış çalalara su dolur və kənd avtomobilləri üçün keçilməz sədd yaradır. Bu 22 km-lik yol 5 kəndi rayon mərkəzi ilə birləşdirən yeganə yoldur. Yolun keçilməz vəziyyətə salınması nəticəsində təcili yardım maşınlarının kəndlərə gəlməsi və ya xəstələrin təcili olaraq xəstəxanalara çatdırılması mümkünsüz olur. Məktəblilərin isə dərsə gedib-gəlmələri çətinləşib. Kənd sakinləri 15 dəqiqəlik yolu 1 saat ərzində qət etməli olurlar. Onlar hətta istehsal etdikləri məhsulları bazara çıxarmağa çətinlik çəkirlər. Problemlə bağlı şirkətə üzün illərdən bəri edilən müraciətlər nəticəsiz qalmışdır. İşçi qrupu Ələt-Astara avtomobil yolunun 31-ci km-dən Əli-Bayramlı-Salyan yolunun 17-ci km-nə qədər olan məsafəni birləşdirən 22 km-lik yolun hazırki vəziyyətini yoxlayaraq yol mütəxəssisləri ilə müzakirə etmiş və aşağıdakı nəticələrə gəlmişdir: I. Kürsəngidən başlayaraq 3,7 km uzunluqda asfalt-beton ortüyünün istismarı nəticəsində örtükdə çatlar və çalalar yaranmışdır. II. 9 km uzunluqda yol, yəni 3,7 km-dən başlayaraq 12,7 km-dək məsafə uzun müddət istismar olunduğundan yolun yatağı öz formasını itirmiş, çınqıl əsası isə dağılaraq yox olmuşdur. III. 8,3 km uzunluqda yol, yəni 12,7 km-dən başlayaraq 21 km-dək km-dək məsafə uzun müddət istismar olunduğundan yolun əsası dağılaraq öz normal qalınlığını itirmişdir. Əslində Azneftin balansında olan bu yol salınarkən əvvəlcə yalnız mədənlərə gedib-gəlmək üçün nəzərdə tutulmuşdu. Sonralar isə ərazidə yaşayış məntəqələrinin meydana gəlməsi ilə həm də 14000 əhalinin istifadə etdiyi gediş-gəliş yoluna çevrilmişdir. Yolda cari təmir işləri sonuncu dəfə 1995-1996-cı illərdə aparılıb, 14 km uzunluqda qara örtük (mazut) salınıb Əməliyyat şirkətinə xidmət və həmin yoldan istifadə edən maşınlar 2 qismə bölünür: 1. Xarici şirkətin özünə məxsus dövlət nomrə nişanı sarı fonda olan avtomobillər; 2. Dövlət nömrəsi 52 və 10-la başlayan «İlkin-N» firmasının «Salyan OYL» şirkətinə icarəyə verdiyi ağır yük maşınları və texnika. Yolu bərbad hala salınmış kəndlərin əhalisi ilə görüşlər zamanı məlum olub ki, yolun bərbad və yararsız hala salınmasına səbəb «Salyan OYL» əməliyyat şirkətinə xidmət edən ağır tonnaclı maşınların bu yoldan istifadə etməsidir. . Bir neçə günlük xronometrac və videoçəkilişlər vasitəsi ilə müəyyən olunub ki, adi çəkilən yol artıq o dərəcədə yararsız vəziyyətə düşüb ki, hətta «Salyan OYL» əməliyyat şirkəti özü də ondan 2-3 il əvvəlki kimi istifadə etmir. Belə ki, yolun keçilməzliyini görən əməliyyat şirkətinə xidmət edən ağır maşınların xeyli qismi artıq Kürsəngi və Qarabağlı arasındakı 23 km yolu birbaşa deyil, yollarını 5-6 km uzadaraq Ələt-Astara və Əli-Bayramlı-Salyan şossesindən keçməklə qət edirlər. Müəyyən edilmişdir ki, «Salyan OYL» əməliyyat şirkəti yarandığı gündən adı çəkilən yolda nəinki təmir-bərpa işləri aparmamış, hətta əvvəllər çəkilmiş asfalt yol şirkətin gündəlik hərəkət edən ağır yüklü avtomobilləri tərəfindən tamamilə dağılmış, istifadəsi mümkün olmayan vəziyyətə düşmüşdür. Uzun illər Salyan NQÇİ-də işləmiş fəhlə və mühəndislər də yolun vəziyyətinin əməliyyat şirkəti yaranandan indikindən qat-qat yaxşı olduğunu bildirmişlər. Yolun yararsız hala salınması əsasən mədən qazıntısı zamanı ağır texnikanın hərəkətinin intensivləşməsi nəticəsində baş verib. 3.4. Yolun istifadəsi dövründə onun vəziyyətinə nəzarət və monitorinqin həyata keçirilməsi Şirkət rəsmilərinin məlumatlarına əsasən mədəndaxili yollarda şirkət tərəfindən mütamadi olaraq monitorinqlər aparılmışdır. Yolların pis vəziyyətdə olması halları aşkar edildiyi üçün vaxtaşırı təmir işləri həyata keçirilmişdir. Lakin monitorinq qrupuna bunu təsdiq edən heç bir sübut təqdim edilməmişdir. Yollara baxış isə əsasən icra hakimiyyəti, bələdiyyələr və nəhayət layihənin monitorinq qrupu tərəfindən həyata keçirilib. 5 iyul 2007-ci il tarixdə Aydıngün bələdiyyəsinin təşkilatçılığı və monitoriq qrupunun iştirakı ilə qeyd olunan yolun birgə monitorinqi keçirilib. 2007-ci il aprel ayında Salyan rayon İcra Hakimiyyətinin təşəbbüsü ilə 38 saylı yol sitismar idarəsinin iştirakı ilə Salyan rayonunun Kürsəngi və Yolüstü kəndlərini birləşdirən avtomobil yolunun vəziyyətinə baxış keçirilmişdir. Baxışın nəticəsi olaraq Qüsur aktı tərtib olunub və yararsız hala düşmüş yolun sxemi çəkilib. Qüsur aktında yolun kilomeitracları qeyd olunmaqla ona dəyən ziyan göstərilir. Belə ki, nəticələrə əsasən uzun müddət istismar olduğundan yolun yatağı öz formasını itirmiş, çınqıl özülü dağılmış yolun normal qalınlığı itmişdir. Asfalt-beton örtüyünün üzərində çatlar və çalalar meydana gəlmişdir. Bununla yanaşı sənəddə yola dəymiş ziyanın aradan qaldırılması üçün görüləcək işlərin smetası tutulub. Müəyyən edilib ki, 22 km-lik yolun bərpası üçün 1 milyon manata yaxın vəsait tələb olunur. Tərtib olunan Qüsur aktı 38 saylı Yol istismar idarəsi tərəfindən «Yolnəqliyyat servis» Departamentinə təqdim edilərək vəziyyət barədə məlumatlandırılıb. Lakin onların dediyinə görə qeyd olunan yol onların balansında deyil. Əgər hər hansı mənbədən yolun bərpası üçün vəsait ayrılarsa qısa müddət ərzində onu bərpa edə bilərlər. 19 iyul 2007-ci il tarixdə layihə qrupu Kürsəngi-Yolüstü yolunda əhatəli monitorinq aparıb. Müəyyən olunub ki, «Salyan OYL»un həmin yoldan artıq istifadə etmədikləri barədə söylədikləri həqiqətə uyğun deyil. Hələ səhər saatlarında artıq şirkətin işçilərini mədənlərə aparan, eyni zamanda mazut və su daşıyan, yükünü özüboşaldan KAMAZ və digər markalı iri həcmli maşınlar yolda hərəkət edirdi. 31 iyul 2007-ci il tarixdə layihə qrupu yolda yeni baxış keçirib və artıq şirkət tərəfindən Kürrsəngi kəndində 3 km ərazidə müəyyən işlər görüldüyünü müşahidə edib. 3.5. Yolun bərpası və hazırki vəziyyəti Azərbaycan tərəfi ilə şirkət arasında bağlanmış «Azərbaycan Respublikasında Kürsəngi və Qarabağlı neft yataqlarının daxil olduğu blokun bərpası, kəşfiyyatı, işlənməsi və hasilatın pay bölgüsü haqqında» Sazişin müddəalarına əsasən «Salyan OYL» neft və qaz əməliyyatlarının həyata keçirilməsi zamanı bilavasitə istifadə etdiyi avtomobil yollarını daim təmir və bərpa etməklə tam yararlı vəziyyətdə saxlamalıdır. Avtomobil Yolları Haqqında Azərbaycan Respublikası Qanununun 52-ci maddəsinə əsasən «bərpa işləri yol təsərrüfatı orqanları tərəfindən o şərtlə həyata keçirilə bilər ki, zərər vurmuş istifadəçi tərəflərin razılığı ilə işin icrası üçün kifayət edəcək pul vəsaitini, materialları, konstruksiyaları və digər əmlakı ona versin». Qeyd olunan Sazişin və Avtomobil Yolları Haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanununun tələblərinə baxmayaraq monitorinqi aparılan yolda şirkət tərəfindən heç bir bərpa və təmir işləri aparılmayıb. Yolda cari təmir işləri sonuncu dəfə 1995-1996-cı illərdə aparılıb, 14 km uzunluqda qara örtük (mazut) salınıb (video və fotoşəkil çəkilişləri əlavə edilir). Beləliklə müəyyən edilmişdir ki, «Salyan OYL» əməliyyat şirkəti yarandığı gündən istifadə etdiyi yolu yararsız hala saldığı halda heç bir təmir və bərpa işləri aparmmamış, hətta əvvəllər çəkilmiş asfalt yol şirkətin gündəlik hərəkət edən ağır yüklü avtomobilləri tərəfindən tamamilə dağılmış, istifadəsi mümkün olmayan vəziyyətə düşmüşdür. Məsələn, şirkət Kürsəngi kəndinə aid 1630 metr yoldan istifadə etdiyi halda, yalnız 100 metr yolu təmir etmişdir. «Yolnəqliyyat servis» Departamenti də öz növbəsində bildirib ki, həmin yol onların balansında olmadığından onu bərpa etmək onların işi deyil. Lakin layihə-smeta sənədlərində nəzərdə tutulan məbləğ ödənilsə, qısa müddət ərzində yolun təmirini həyata keçirə bilərlər. «Salyan OYL» əməliyyat şirkəti yolun təmirini öz üzərindən ataraq onu belə əsaslandırır:  Yol onun balansında deyil;  Onların fikrincə yol istismar üçün kifayət qədər yararlıdır;  Son dövrlərdə şirkət bu yoldan istifadə etmir. Monitorinq qrupu həmin yolun ARDNŞ-in balansında olduğunu və «Salyan OYL» tərəfindən yararsız hala salındığını aşkar etmişdir. 3.6. Şirkətin fəaliyyəti ilə bağlı icma üzvlərinin şikayətlərinin idarə olunmasının qiymətləndirilməsi Monitorinqin nəticələri göstərmişdir ki, «Salyan OYL» LTD şirkətinin fəaliyyəti ilə bağlı yerli icmalara mənfi təsirlər yerli əhalinin narazılığına səbəb olmuşdur. Qeyd edək ki, şirkət tərəfindən şikayətlərə baxılması və onların həll edilməsi məsələsi yarıtmaz haldadır. Belə ki, müəyyən tələblərlə çıxış edən əhali şirkət rəhbərliyi ilə hətta əlaqə belə yarada bilməyib. Kənd bələdiyyələri tərəfindən uzun illərdən bəri edilən müraciətlər heç bir səmərə verməmişdir. I Varlı, II Varlı, Peyk, Aydıngün, Yolüstü, Kürsəngi kəndlərinin bələdiyyələri 4 dəfə Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinə ərizə ilə müraciət edib, hətta şirkəti yolu bərbad vəziyyətə saldığı üçün məhkəməyə də veriblər. Amma məhkəmə qətnaməsi iddiaçılara təqdim olknmadığından nəticə barədə məlumatsız qalıblar. Odur ki, monitorinq qrupu İqtisad məhkəməsinə qətnamənin surətini almaq üçün hüquqi yardım göstərib. 21 iyun 2007-ci il tarixdə Təzəkənd kəndinin əsasən qadından ibarət olan bir qrup sakini mədənlərə gedən kənd yolunu bağlayıb. Aksiyada təxminən 40 nəfər insan iştirak edib. Onların tələbləri mədənlərin istismarı zamanı evlərində əmələ gələn titrəyişlərə görə kompensasiya almaq olub. «Salyan OYL» şirkətinin rəhbərliyi yerli camaatın şikayətini araşdırmaq əvəzinə yolu açmaq üçün əraziyə polis qüvvələrini çağırıb. Yaranmış insident nəticəsində 67 yaşlı kənd sakini Rəhilə Vəliyeva xəsarət alıb. Monitorinq qrupu dərhal yerli icmanın problemini mətbuat vasitəsi ilə (APA, 1 News.az, «Turan», Əksər qəzetlər) ölkə ictimaiyyətinə çatdırıb. 22 iyun 2007-ci il tarixdə şirkətin nümayəndəsi ertəsi gün səhər saatlarında (22.06.07) 1 News.az-a müsahibə verərək, baş vermiş qarşıdurmanı təsdiqləmiş, lakin aksiya keçirən sakinlərin tələbinin əsassız olduğunu demişdir. Onun sözlərinə görə mədən işləri həmin evlərdən 250 m aralı məsafədə aparılır. Təhlükəsizlik texnikası üzrə mütəxəssis yaranmış səs-küyün təsir dairəsini ölçərək belə qənaətə gəlmişdir ki, həmi işlər kənd sakinlərinə heç bir ziyan gətirmir. Yolüstü, Aydıngün, 1-ci Varlı, 2-ci Varlı, Peyk kənd bələdiyyələri Beynəlxalq müqavilələrdən irəli gələn mübahisələrə dair Azərbaycan Respublikasının İqtisad Məhkəməsinə müraciət edərək «Salyan OYL» şirkətinin həmin kəndlərin sakinlərinin istifadə etdiyi yolları yararsız hala saldığı üçün öz vəsaiti hesabına təmir etməsi tələbi ilə çıxış etmişdir. Şirkətin nümayəndəsi isə bu tələbin əsassız olduğunu və şirkətin məhkəmədə bu işi udduğunu deyib. Onun sözlərinə görə mədən zonasında yollar asfalt deyil, amma istifadə üçün yararlıdır. Bu məsələyə münasibət bildirən Aydıngün bələdiyyəsinin sədri isə bildirmişdir ki, bələdiyyələrin məhkəməni uduzması barədə məlumat həqiqətə uyğun deyil, proses sadəcə ARDNŞ-nin xahişi ilə müvəqqəti olaraq dayandırılıb. Lakin elə həmin gün axşam şirkətdən 1 News.az agentliyinə məlumat verilib ki, artıq «Salyan OYL LTD» qazma işləri görülən əraziyə yaxın evlərə yerli bələdiyyənin vasitəçiliyi ilə hər ay maddi yardımlar ediləcəyini və mədənlərə getmək üçün kənddən keçən yolun gələn həftədən təmirinə başlanılacağını bildirib. Salyan İcra hakimiyyətinin başçısının yolun vəziyyəti barədə şirkətə dəfələrlə etdiyi müraciətlər, nəticə vermədiyindən o bu məsələ ilə bağlı AR Nazirlər Kabinetinə müraciət etmişdir, 3.7. Layihənin müdaxiləsindən sonra görülən tədbirlər Salyan rayonunda «Neft əməliyyatlarının həyata keçirildiyi ərazilərdə ictimai nəzarət mexanizmlərinin yaradılması» layihəsinin həyata keçirilməsi bir sıra müsbət müşahidələrlə müşaiyət olunurdu. Belə ki, layihənin müsbət təsiri ilk növbədə icmanın fəallığının artması ilə qeyd olunmalıdır. Yalnız icma üzvləri deyil, həmçinin bələdiyyə və rayonun icra strukturları layihəyə inamla və ümidlə yanaşmağa başlamış, qoyulmuş problemlərə maraq göstərmiş və komandaya lazımi sənədlərin və məsələlərin araşdırılmasında yardımçı olmuşlar. Hazırda yolun vəziyyəti barədə sakinlər adından Azərbaycan Respublikası Prezidentinə hazırlanmış müraciətə imza toplanması prosesi gedir. Müsbət bir halı da qeyd etmək lazımdır ki, layihənin təsiri şirkətin fəaliyyətində də özünü göstərmişdir. Layihə çərçivəsində keçirilən dəyirmi masada «Salyan OYL »un fəaliyyəti zamanı yaranan ekoloci problemlər barədə faktların açıqlanmasından sonra əməliyyat şirkəti kənddə problemlərin aradan qaldırılması istiqamətində bir sıra tədbirlər görməyə başlamışdır. Kürsəngidəki yeməkxananın yaxınlığında olan neft gölməçələrinin təmizlənməsinə başlanmışdır. Lakin içməli su xəttlərinin yaxınlığında gölməçələr hələ də qalmaqdadır. Monitorinq qrupu əməliyyat şirkətinin gördüyü tədbirlər və ərazinin hazırki vəziyyəti əks etdirən fotoşəkillər çəkmişdir 02 iyul 2007-ci il tarixdə əməliyyat şirkəti Təzəkənd bələdiyyəsinin vasitəçiliyi ilə mədənlərə yaxın ərazidə yaşayan 21 ailəyə hər evə 80 AZN olmaqla 1680 AZN maddi yardıb edib. Şirkət rəhbərliyi qazma işləri aparılacaq müddətdə ailələrə eyni qayda üzrə yardımlar ediləcəyini bildirib. Həmçinin layihə çərçivəsində aparılan tədbirlərdən sonra Ələt-Astara yolunun 31-ci km-dən Kürsəngi kəndi ərazisindəki «Salyan OYL»un xidməti təşkilatı olan avtoqaraca qədər olan 5 km yola soyuq asfalt funksiyasını yerinə yetirən mazut tökülməyə başlanılıb. Bundan əlavə şirkət rəhbərliyi Kürsəngi kənd bələdiyyə sədrini görüşə dəvət edərək problemlərlə maraqlanıb. Şirkət rəsmiləri Kürsəngi kəndindəki 2,5 hektar ərazidə olan mazut gölməçəsini yaxın vaxtlarda təmizləyəcəklərini öhdələrinə götürüblər. Artıq bu istiqamətdə işlər başlanılıb. 4. QƏNAƏTLƏR «Salyan OYL» əməliyyat şirkətinin fəaliyyətinin icmaların yol infrastrukturuna təsiri ilə bağlı monitorinqi bitdikdən sonra işçi qrupu aşağıdakı qənaətlərə gəlmişdir: Şirkət kənd əhalisinin sosial problemlərinə yardım etmək məqsədilə bir sıra tədbirlər həyata keçirmiş, onun vəsaiti hesabına kəndlərdə yeni məktəb binaları, tibb məntəqələri və bələdiyyə ofisləri tikilmiş, bəziləri isə əsaslı təmir edilmişdir. Bu fəaliyyətləri monitorinq qrupu müsbət hal kimi qiymətləndirir. Şirkətin fəaliyyəti zamanı ekoloci tələblərə əməl edilmir və ətraf mühitə əhəmiyyətli dərəcədə ziyan dəyir. Şirkətin ekologiya ilə bağlı təsirləri əhalinin sağlamlığı üçün təhlükə mənbəyi yaradır. İcmaların istifadə etdiyi 22 km-lik yol şirkətin fəaliyyəti nəticəsində mənfi təsirlərə məruz qalmışdır. Şirkətə məxsus nəqliyyat vasitələrinin hərəkəti kəndarası və kəndləri başqa yaşayış məntəqələrilə birləşdirən yolları bərbad vəziyyətə salmış, əhalini gcdiş-gəlişi üçün çətinliklər yaranmışdır. Yoldan istifadə dövründə şirkətin hər hansı bir monitiorinq aparması barədə heç bir sübut-dəlil təqdim edilməmişdir, odur ki, işçi qrupu şirkət tərəfindən belə bir monitorinqin keçirilmədiyi qənaətinə gəlmişdir. Azərbaycan tərəfi ilə şirkət arasında bağlanmış «Azərbaycan Respublikasında Kürsəngi və Qarabağlı neft yataqlarının daxil olduğu blokun bərpası, kəşfiyyatı, işlənməsi və hasilatın pay bölgüsü haqqında» Sazişin və eləcə də Avtomobil Yolları Haqqında Azərbaycan Respublikası Qanununun tələblərinə baxmayaraq istifadə etdiyi yolda şirkət tərəfindən heç bir bərpa və təmir işləri aparılmamışdır. «Salyan OYL»un fəaliyyəti ilə bağlı yerli icmalara mənfi təsirlər əhalinin müəyyən narazılığına səbəb olmuş, lakin sakinlərin şirkət rəsmiləri ilə əlaqə yaratmaq cəhdləri baş tutmamışdır. Monitorinq qrupu belə qənaətə gəlmişdir ki, şirkət şikayətlərə baxılması və onların həll edilməsi məsələsinə laqeyd yanaşmışdır. Layihənin icrası artıq müsbət nəticələr verməkdədir ki, bu da ilk növbədə yerli icmanın fəallaşması və şirkətin dialoq üçün ilk addımlar atmasında müşahidə olunur. Bu da ona əsas verir ki, layihənin davamlı olmasına və daha geniş ərazilərdə tətbiq edilməsinə ehtiyac vardır. 5. TÖVSİYƏLƏR «Salyan OYL» əməliyyat şirkətinin fəaliyyətinin icmaların yol infrastrukturuna təsiri ilə bağlı aparılmış monitorinqin nəticələrinə əsasən şirkətə aşağıdakılar tövsiyə edilir.  Monitorinq qrupu şirkətin kənd əhalisinin sosial problemlərinə yardım məqsədilə həyata keçirdiyi tədbirləri yüksək qiymətləndirir və bu istiqamətdə işini davam etdirməyi tövsiyə edir.  Eyni zamanda işçi qrupu monitorinq zamanı müşahidə olunmuş bəzi mənfi halların aradan qaldırılmasını şirkətə tövsiyə edir, o cümlədən: - Şirkət rəsmilərinin yerli icmalarla dialoqa girməsi müsbət hal olardı. Belə ki, bu istiqamətdə şirkətin ictimaiyyətlə şəffaf və açıq əlaqələr yaratması üçün müvafiq şöbənin işinin daha dəqiq və yenidən qurulması məqsəduyğun olardı. - Ətraf mühitin mühafizəsinə dair Azərbaycan Respublikası qanunvericliyinin tələblərinə uyğun olaraq şirkətin ekolologiya ilə bağlı mənfi təsirləri yerli əhalinin sağlamlığı üçün təhlükə yaratdığı üçün onların aradan qaldırılması günün vacib məsələsidir. Yəni çirklənmiş torpaqların yararlı hala salınması, neft nəql edilən boruların təmiri, gölməçələrin qurudulması və digər ekoloci məsələləri həll etmək üçün təxirəsalınmaz tədbirlərin görülməsi tövsiyə edilir. - Şirkətə öz fəaliyyəti dövründə istifadə etdiyi yolların vəziyyəti ilə bağlı monitorinq aparması tövsiyə edilir. Belə ki, bu, həm yolların vəziyyətinin vaxtında qiymətləndirilməsinə və həm də gələcəkdə yerli icmalar və ya yerli idarəetmə orqanları ilə yarana biləcək hər hansı bir narazıçılığın qarşısının alınmasına imkan vermiş olardı. - Şirkətə tövsiyə edilir ki, Ələt-Astara avtomobil yolunun 31-ci km-dən Əli-Bayramlı-Salyan yolunun 17-ci km-nə qədər olan məsafəni birləşdirən 22 km-lik yolun bərpası üçün yerli bələdiyyələrin və hakimiyyət strukturlarının imkanlarının məhdud oluduğunu nəzərə alsın və bu yolun təmirinə yardım imkanlarını araşdırsın. - Nəhayət, şirkətə yerli icmaların şikayətlərinə daha həssas yanaşmağı, onların daha ədalətli və operativ həll edilməsi tövsiyə edilir. Bu, şirkətə müsbət imicini qoruyub saxlamaq və həmçinin yerli icmalarla dialoqu gücləndirmək imkanı vermiş olardı. Monitiorinq qrupu üzvləri haqqında məlumat Məmmədov Emil Balamirzə oğlu – qrupun rəhbəri Ali təhsillidir, Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı Akademiyasını bitirib. 1987-2003 illərdə Salyan kənd təsərrüfatı texnikumunda müəllim işləyib. Hazırda «Demokratiyaya yardım» ictimai birliyinin sədridir. Hüquq müdafiəçisidir. Bəşirov Şakir Babacan oğlu - qrup üzvü Ali təhsillidir, Azərbaycan Pedaqoci Universitetini bitirib. Salyan rayonu Yolüstü kəndində rus dili müəllimi işləyir. Zərbəliyev Hafiz Şəkixan oğlu – qrup üzvü Orta təhsillidir. 1973-2000-ci illərdə Salyan Neft və Qazçıxarma idarəsində qazmaçı və operator işləyib. Babayev Ramal Yusif oğlu - qrup üzvü, mətbuat əlaqələndiricisi Orta təhsillidir. «Demokratiyaya yardım» ictimai birliyinin təsisçilərindən biridir. Əlavə 2 «NEFT ƏMƏLİYYATLARININ HƏYATA KEÇİRİLDİYİ ƏRAZİLƏRDƏ İCTİMAİ NƏZARƏT MEXANİZMLƏRİNİN YARADILMASI» layihəsinin İŞ PLANI Məqsəd Salyan rayonunda neft əməliyyatlarını həyata keçirən «Salyan OYL» şirkətinin fəaliyyətinə ictimai nəzarət mexanizmlərin yaradılması Layihənin müddəti: on ay 1. Layihə üzrə ümumi işin həcmi 1 «Salyan OYL» şirkətinin fəaliyyətinin yol infrastrukturuna mənfi təsiri ilə bağlı monitorinq aparmaq üçün yerli fəallar qrupunun yaradılması 2 Monitorinqin icrası üçün yerli fəallar qrupuna müvafiq təlimlərin keçirilməsi 3 Ələt-Astara avtomobil yolunun 31-ci km-dən Əli-Bayramlı-Salyan yolunun 17-ci km-ni birləşdirən 22 km-lik yolun monitorinqinin aparılması 4 «Salyan OYL» şirkətinin fəaliyyəti nəticəsində təsirə məruz qalan icmalara səfərlərin təşkili 5 «Salyan OYL» şirkətinin fəaliyyəti ilə bağlı sənədlərin, şikayətlərin, mütəxəssis rəylərinin və s. məsələlərin öyrənilməsi 6 Monitorinqin nəticələri üzrə hesabatın hazırlanması, tövsiyələrin verilməsi 7 Salyanda vətəndaş nəzarətini təmin edə biləcək dayaq qrupunun yaradılması 2. Layihənin icra planı 1 Layihənin icrası üçün ilkin hazırlıq işləri Layihə həyata keçiriləcək Salyan rayonuna səfərlərin təşkili; Rayonun vətəndaş cəmiyyəti haqqında infoormasiya toplanması; Salyan raoynunda yerli vətəndaş cəmiyyəti strukturlarının və yerli fəalların iştirakı ilə dəyirmi masaların təşkil edilməsi; Monitorinqi həyata keçirəcək yerli fəalların müəyyənləşdirilməsi; Prioritetlərin müəyyənləşdirilməsi. 2 Metodologiyanın hazırlanması Monitorinqin aparılması üçün metodolgiyanın hazırlanması, o cümlədən: öyrəniləcək sənədlərin müəyyənləşdirilməsi, səfər edilcək icmaların, məsul şəxslərin və təşkilatların müəyyənləşdirilməsi, tətbiq olunacaq monitorinq alətlərinin seçilməsi, monitorinq qrupu üçün təlimlərin keçirilməsi. 3 Öyrəniləcək mənbə və sənədlər «Salyan OYL» şirkətinin fəaliyyəti ilə bağlı məlumat və hesabatlar (əldə etmək mümkün olan halda); Şirkətin sosial proqramı; Şikayətlərin idarə olunması ilə bağlı hər hansı məlumat və hesabatlar (əldə etmək mümkün olan halda); Şirkətin yolların təmiri ilə bağlı öhdəliklərini yerinə yetirməsi üzrə hesabatları; Yolüstü, Aydıngün, 1-ci Varlı, 2-ci Varlı, Peyk kənd bələdiyyələrinin problemlə bağlı olan sənədləri; Bələdiyyələr tərfindən aparılmış yolun monitorinqinin nəticələri; Podratçıların fəaliyyəti ilə bağlı məoumat və ya sənədlər; Şirkətin fəaliyyəti ilə bağlı KİV-də dərc olunmuş məlumatlar. 3 Monitorinqin icrası üçün əsas fəaliyyətlər İş planının hazırlanması; İnformasiya sorğularının hazırlanması və göndərilməsi; Öyrəniləcək sənədlərin müəyyənləşdirilməsi; Görüşlərin təşkili; Məlumatların toplanması, emalı və təhlili, ilkin rəyin hazırlanması; Cavabdeh tərəflə müzakirələrin aparılması; Yekun rəyin hazırlanması, yekun hesabat, təklif və tövsiyələr; Nəticələrin KİV-ə çatdırılması, Monitorinqin hesabatının aidiyyatı qurumlara və ictimaiyyətə açıqlanması. 4 Monitorinq qrupu üzvlərinin görüşləri Şirkətin müvafiq məsul şəxslərinin müəyyənləşdirilməsi və onlarla görüşlərin təşkili; Bələdiyyə sədrləri və icma üzvləri ilə görüşlərin təşkili; İcra hakimiyyəti nümayəndələri ilə görüşlər; Yol mütəxəssisləri və ekspertlərlə görüşlərin keçirilməsi. 5 Təsirə məruz qalmış yola baxış keçirilməsi və icmalara səfərlər Baxış keçiriləcək yolun müəyyənləşdirilməsi; Ələt-Astara avtomobil yolunun 31-ci km-dən Əli-Bayramlı-Salyan yolunun 17-ci km-ni birləşdirən 22 km yola baxış keçirilməsi; Yolüstü, Aydıngün, 1-ci Varlı, 2-ci Varlı, Peyk icmalarına səfərlər. 6 Məlumatların toplanması və təhlili, ilkin nəticələr «Salyan OYL» şirkətinin fəaliyyəti üzrə əldə edilən məlumatlar və onların təhlili; Şirkətin fəaliyyətindən meydana gələn mənfi təsirlərlə bağlı icma üzvlərinin şikayətlərinin öyrənilməsi; Bələdiyyə


Günün qoroskopu (12.08.2014) » 3w.LeGenD.Az | Əfsanə olmaq istəyən bizimlədi... | Eurovision 2013, Geyimler, sac duzumleri, mentiq, aforizmler, animasiyalar, sekiller, avatarlar, menali sozler, maraqli, dadli tortlar, mp3, video\nBuğa - bütün diqqəti cari işlərə yönəldin. Xüsusi səylər göstərmədən uğur qazana bilərsiniz. Müttəfiq və tərəfdaşları diqqətlə seçin. Onlar sizi bəzi qayğı və problemlərdən xilas edəcəklər. İşgüzar görüşlər pis keçməyəcək. Səslənən təkliflərdən bəzilərini qəbul edərək maliyyə durumunuzu möhkəmlədə bilərsiniz.\nKaryeranızı inkişaf etdirin.\nGünün ikinci yarısında şəxsi münasibətlərdə mənfi təmayüllərin təsiri güclənəcək. Adi günlərdən fərqli olaraq qarşıdurma və münaqişə riski artır. Sevdiyiniz insanlarla mübahisə etməyin.\nSəhhətiniz pisləşə bilər. Ürək-damar sisteminizi qoruyun.\nƏkizlər - gün mahiyyət etibarilə pis deyil. Xüsusilə mühüm saydığınız işlərdə uğura nail ola bilərsiniz. Nüfuzlu, hadisələrə təsir imkanlarına malik insanlarla təmaslarda aktiv olun. Karyeranızla bağlı məsələləri müzakirə edin. Yaxın ətrafınızdakı insanlarla özünüzlə bağlı xoş təəssürat yaratmağa çalışın. Qarşınıza qoyduğunuz məqsədə çatmaq üçün qətiyyətli olun.\nGünün ikinci yarısında sevdiyiniz insana xoş emosiyalar bəxş edin. Axşam saatları ailəvi tədbirlər, qonaq qəbulu üçün pis deyil. Eksperimentlər aparmaq, yeni işə başlamaq olar.\nXərçəng - günün ilk yarısında mühüm, vacib işlərə başlamayın. İşlər arzuolunmaz məcrada gedə bilər. Ruhdan düşməyin, çətinliklərə sinə gərin. Yanınızdakı insanlardan biri sizə dəstək verəcək. Qəfil hədiyyələr, xoş sürprizlər istisna deyil.\nGünün ikinci yarısında yaşam potensialınızın səviyyəsi yüksək olacaq. Əhvalınız pis deyil. Rasionunuza fikir verin, sağlam qidalanın. Pəhrizə başlaya bilərsiniz. Zərərli vərdişlərdən əl çəkmək asan olmasa da, buna nail olun.\nŞir - yaxşı gündür. Yaşamın bir çox sahələrində müsbət təmayüllərin təsiri güclənir. İdeya və planlarınız pis deyil. Yaxın ətrafınızdakı insanlar başladığınız işin perspektivlərinə inanmasalar da, nailiyyətləriniz əhəmiyyətli olacaq. Müttəfiq və tərəfdaş axtarışlarına çox vaxt sərf etməyin. Ağır işlərin öhdəsindən özünüz də gələ bilərsiniz.\nGünün ikinci yarısında gəlirlər olacaq.\nSevdiyiniz insanla tam anlaşmaya nail olmağa can atın. Önəmli qərar qəbul etmək fikriniz varsa, qətiyyətli olun.\nQız - önəmli hadisələrin yaşanmayacağı vaxtdır. Amma mahiyyət etibarilə pis gün deyil. Peşəkar fəaliyyət müstəvisində uğurlar əldə edəcəksiniz. İndiyədək münasibətlərinizin gərgin olduğu həmkarlarınızla dil tapa bilərsiniz. Dəyər verdiyiniz insanlardan xəbər, mühüm məlumat alacaqsınız.\nGünün ikinci yarısı ailə və məişət qayğılarının çözülməsi, yaşam arealında qayda yaradılması üçün əlverişlidir. Yaxınlarınızla münasibətlərizi nizamlayın. Ailə üzvləriniz ideya və planlarınızı dəstəkləyəcəklər.\nMaliyyə fonu stabildir. Gəlirlər az olsa da, xərclər çox deyil.\nTərəzi - yeni işlərə başlamaq üçün əlverişli zamandır. Məsuliyyət tələb edən, mühüm işlərə başlaya bilərsiniz. Yaşamınızda müsbət dəyişikliklərə nail olmaq istəyirsinizsə, iradəli və aktiv olun. İri sövdələşmələr, yeni fəaliyyət sahəsində çalışmaq üçün münasib vaxtdır.\nGünün ikinci yarısında şəxsi münasibətlərdə müsbət təmayüllərin təsiri artacaq. Maraqlı tanışlıq olacaq.\nƏqrəb - uğurlu və yaxşı gündür. Yaşamın bütün sahələrində müsbət təmayüllərin təsiri hiss olunur. Başladığınız işləri təxirə salmayın, bitirin. Yaradıcılıq uğurları istisna deyil. İndiyədək çoxlarının duymadıqları və bilmədikləri bacarıqlarınızı başqaları da görəcəklər.\nİşgüzar danışıqlar və görüşlər üçün münasib zamandır.\nGünün ikinci yarısında sizə pozitiv emosiyalar verəcək tanışlıq istsina deyil. Müsbət dəyişikliklər başlanacaq. Sevdiyiniz insanla münasibətlərdə harmoniyaya mane olan, çoxdan bəri çözmək istədiyiniz probelmi aradan qaldırın.\nOxatan - bir sıra məsələlərin həlli üçün əlverişli gündür. Peşəkar fəaliyyət müstəvisindəki irəliləyişlər sizi sevindirəcək. Rəqiblər passivləşiblər. Çoxdan arzuladığınız fəaliyyət azadlığını, sərbəstlik və asudəliyi əldə edəcəksiniz. Karyerada irəliləyə bilərsiniz. Mövqelərinizi möhkəmləndirməyə, daha səbatlı olmağa çalışın.\nGünün ikinci yarısında şəxsi münasibətlərdə müsbət təmayüllərin təsiri artır. Axşam saatları yaxşı keçəcək. Ailə üzvləri və yaxınlarınıza pozitiv emosiyalar bəxş etməyə çalışın.\nYaşam potensialınızın səviyyəsi yüksəkdir. Səhhətinizdə problemlər yaranmayacaq.\nOğlaq - fəaliyyət üçün pis gün deyil. Diqqətli, səbrli, ciddi olun. Detallara və xırdalıqlara fikir verin. Yaxın ətrafınızdakı insanlar sizə qarşı çox tələbkardır. Yaranmış situasiya ilə bağlı əsəblər tarıma çəkilir. Münaqişə ehtimalı böyükdür.\nMaliyyə itkiləri ola bilər. Alış-verişdə çox pul xərcləməyin.\nGünün ikinci yarısında tamamilə mənasız bir məqam və ya iş yaxınlarınızla münasibətlərinizi korlaya bilər. Emosiyalarınıza nəzarət edin. Əhvalınız yaxşı deyil. Xroniki ağrılar kəskinləşə bilər.\nDolça - səbrli, təmkinli olun. Hədəfə çatmaq üçün səhvləri sıralamayın. Daha təcrübəli dostlar və yoldaşların məsləhətlərinə qulaq asın. İndiyədək əldə etdiyniz biliklərlə məlumatlar yetərli olmaya bilər.\nGünün ikinci yarısında emosiyalar tarıma çəkiləcək, qıcıq yaradan hadisələr yaşanacaq. Hansısa olay ürəyinizcə olmaya bilər, mütləq şəkildə problemlər yaranacaq. Ailədə münasibətləri rəvan edin. Münaqişələrə yol verməyin.\nAxşam saatlarında çox sinirlənə bilərsiniz. Əhvalınızın pisləşməsi istisna deyil.\nBalıqlar - uğurlu gündür. Qarşınıza qoyduğunuz məqsədlərə çata bilərsiniz. Məhsuldar fəaliyyət üçün izafi səylərə ehtiyac yoxdur. Önəmli işgüzar danışıqlar aparmaq olar. Rəqiblərinizi və opponentlərinizi asanlıqla üstələyə bilərsiniz.\nGünün ikinci yarısında şəxsi münasibətlərdə müsbət təmayüllərin təsiri artacaq. Sevdiyiniz insanla təmaslarda qayğıkeş olun. Yeni tanışlıqlar, xoş görüşlər istisna deyil. Əməlləriniz və qərarlarınız yanlış olmamalıdır.\n2 sentyabr 2014 11:30\n17 avqust 2014 21:44\n16 avqust 2014 03:52\n14 avqust 2014 18:26\n13 avqust 2014 03:35\n13 avqust 2014 00:24\n12 avqust 2014 19:24\n12 avqust 2014 15:01\nBALIQLAR UCUN TESEKKURLER\n12 avqust 2014 14:24\nbaliqlar ucun sag olun opdum sizleri\n12 avqust 2014 14:09\nWir ucun tewekurlerrrrrrrrr\n12 avqust 2014 14:06\ntewekkur eqreb ucun\n12 avqust 2014 13:12\n12 avqust 2014 12:49\nGünün ikinci yarısında sizə pozitiv emosiyalar verəcək tanışlıq istsina deyil. Müsbət dəyişikliklər başlanacaq. Sevdiyiniz insanla münasibətlərdə harmoniyaya mane olan, çoxdan bəri çözmək istədiyiniz probelmi aradan qaldırın\n12 avqust 2014 12:26\ngopdu bele seylere inanmaq gunhadir\n12 avqust 2014 11:26\n12 avqust 2014 10:15\n12 avqust 2014 10:12\n12 avqust 2014 10:00\n12 avqust 2014 09:39


Cinsi azlıqlarla bağlı qiymətləndirmə və Azərbaycanın yeri...\nYayınlanma tarixi:14.05.2019 10:08:06\nAzərbaycan 3 balı 69 kateqoriyadan yalnız məşğulluq və nikah bərabərliyi sahəsini əhatə edən kateqoriyalardan alıb\nİslamazeri.com xəbər verir ki, Azərbaycan, Türkiyə və Ermənistan Avropada lesbian, gey, biseksual və transgenderlər (LGBT) üçün ən çox məhdudlaşdırıcı qanunlara malik ölkələrdir - ILGA-Europe belə açıqlama verib.\nAzadlıq Radiosunun xəbərində deyilir ki, Beynəlxalq Lesbian, Gey, Biseksual, Trans və İntersex Assiosiasiyası (ILGA-Europe) özünün 100 ballıq şkalasında LGBT icmasına bərabər hüquqların verilməsi sahəsində bu ölkələri ən aşağı ballarla qiymətləndirib.\nAzərbaycan 3 balı 69 kateqoriyadan yalnız məşğulluq və nikah bərabərliyi sahəsini əhatə edən kateqoriyalardan alıb.\nTürkiyə və Ermənistana müvafiq olaraq 5 və 7 bal verilib.\nBu ölkələrin nəticələrini ötənilki nəticələrlə müqayisə etmək mümkün deyil, beləki IGLA-Europe bu il qiymətləndirmə kateqoriyalarının sayını artırıb. Yeni kateqoriyalar daha çox vətəndaş cəmiyyəti və sığınacaq sahələrinə aid siyasət və qanunları əhatə edir.\nLGBT hüquqlarına görə ən yüksək yerləri Malta, Lüksemburq və Finlandiya tutublar. Fransa və Britaniyanın da göstəriciləri Finlandiyada olduğu kimidir.\nAmma ümumilikdə Britaniya, Fransa və Almaniyanın builki balları keçən illə müqayisədə azalıb.\nQiymətləndirmə Avropanın 49 ölkəsində aparılıb.\nQeyd edək ki, bir çox ölkədə insan fitrətilə zidd olan bu xəstəliyin müalicəsindən çox, onlara azadlıq verib bəşəri bu istiqamətdə inkişaf etdirməyə çalışan qüvvələr var. Təbii milli-mənəvi dəyərlər, mentalitetin olduğu ölkələrdə insanların bunlara münasibəti, qanunlarda da əks olunur.\nMəsələn bəzi ölkələrdə həbsxanalarda cinsi azlıqlar digər dustaqlara qarışsada, Azərbaycan kimi ölkələrdə bu belə deyil. Hətta bir neçə gün əvəl bu məsələ ilə bağlı Penitensiar Xidmətin İctimaiyyətlə Əlaqələr Şöbəsinin rəisi Mehman Sadıqov açıqlamasında söyləyib ki, törətdikləri cinayətdən asılı olaraq, azyaşlı uşaqları zorlayan pedofillərə, cinsi azlıqlara münasibət eyni deyil...


Belarusda 160-dan çox etirazçı saxlanıb\n2022, 02 İyul, şənbə, Bakı vaxtı 04:06\nMinsk, 30 yanvar, 2021-ci il\nBelarus polisi 31 yanvar nümayişləri zamanı Alyaksandr Lukaşenkanın istefasını tələb edən 160-dan çox etirazçını saxlayıb.\nVideolarda qara geyimli polislərin etirazçıları səkilərdən sürüyərək mikroavtobuslara basdığı görünür. Başqa bir videoda isə polis nümayişçiləri qovur.\nİsveçrəli jurnalist Luziya Tsçirki də saxlanıb. O, İsveçrə səfirliyinin müdaxiləsindən sonra buraxılıb.\nLukaşenka 9 avqust seçkisinin qalibi elan olunandan sonra Belarusda hər həftə etirazlar keçirilir. Ötən il həftəlik nümayişlərə 100 minədək etirazçı çıxırdı.\nLukaşenka vətəndaşlara qarşı polis gücündən istifadə etməklə, onminlərlə insanı həbsə atmaqla hakimiyyətdə qala bilib.


“Bu gün bölgədə baş verən prosesləri İlham Əliyev müəyyənləşdirir”-Oleq Kuznetsov - Veteninfo.Az\n06.07.2021 - 16:31\n“Bu gün bölgədə baş verən prosesləri İlham Əliyev müəyyənləşdirir”-Oleq Kuznetsov\nRusyanın Cənubi Qafqazda imparatorluq mirasını düşünmədən itirdiyini görmək məni çox incidir. 2016-cı ilin aprel hadisələrindən sonra Kremli Ermənistanı 50 milyar dolara Azərbaycana sata bilərdi.Fəqət çox təssüflər olsun bunu etmək yerinə,əksinə Ermənistana silahlandırmağı üstün tutdu.\nVeteninfo.az xəbər verir ki.bu fikirləri Rusiyalı ekspert Oleq Kuznetsov özünün sosial şəbəkədəki hesabında paylaşdığı məqaləsində vurğulayır.\nOnun sözlərinə görə 27 sentyabrda başlayan 44 gün davam edən,Ermənistanın kaputuliyasiya aktına imza atması ilə sona çatan müharibədə Azərbaycan müharibəyə sərf etdiyi maddi xərclərini, ələ keçirdiyi erməni ordusunun 2,5 milyar dolarlıq qəniməti,hərbi texnika və digər hərbi qənimətlərlə qarşılamış oldu.\n“Düşünün Ermənistan tərəfindən minalanmış ərazilərin xəritələridə Azərbaycana təfil verildi. Bu xəritələr üzrə aşkar edilərək,hər hansı bir şəkildə zəzər görməyən minanın qiyməti 300 ABŞ dollarıdı.Deməli əraziyə basdırılan 50-100 min partlamamış mina Azərbaycan ordusuna küllü miqdarda vəsait qazandırmış olacaq. Rəsmi Bakıya son bir ay içərisində rəsmi İrəvan təqribi 200 min basdırılmış mina sahəsinin xərtəsini Verdi. Bundan sonra ən az bu qədər də basdırılan sahənin xərtəsini Bakı alacaq. Bu da dövlət büdcəsinə ekstra 150 milyon dollar əlavə vəsaitin daxil olması deməkdi”.\nEkspertin sözlərinə görə,Azərbaycanın təkcə əldə etdiyi xərtələr nəticəsində zərər görmədən çıxaracağı minaların ümumi dəyəri,Rusiyanın Ermənistana hər hansı bir qarşılığı verilmədən təqdim etdiyi 200 milyon dollarlı hərbi yardıma bərabərdir.\n“ Düşünün Rusiya bu qədər minanı,silah-sursatı Ermənistana pulsuz verib. Amma bu qədər silah-sursatı Azərbaycana satıb küllü miqdarda vəsait əldə edə bilərdi. Ancaq indi bölgədə söz sahibliyini itirməmək üçün bu xərtələri,bu silahları özü Bakıya məcburi verir”.\nOleq Kuznetsov vurğulayıb ki, Azərbaycan işğaldan azad etdiyi torpaqlarda təkcə Ermənistan ordusu tərəfindən tərk edilərək atılan milyonluq silah-sursat əldə etməyəcək,eyni zamanda bu torpaqların yeraltı və yerüstü sərvətləri ilə də ölkənin iqtisadi və maliyyə imkanlarını artırmış olacaq.\nSiyasi ekspert vurğulayır ki. Son 15 hərbi əsrin dəyişdirilməsi prosesində Azərbaycan və Ermənistanın Rusiyaya rəhimi gəlib. Və buna görə də general Muradov taksi sürücüsü rolunda iştirak edib.\n“Əgər tərəflərdən biri desəydi ki,biz əsirlərin və xərtələrin Gürcüstan üzərindən verilməsini istəyirik onda necə olacaqdı? Açıq deyək ki,bu gün bölgədə baş verən prosesləri Azərbaycan rəhbərliyi müəyyənləşdirir.Yəni İlham Əliyev müəyyənləşdirir.O üçtərəfli razılaşmanın davam etməsi,bölgədə sülhün və tərəqqinin gəlməsi naminə,Rusiyanı proseslərin içərisində saxlayır.Amma eyni zamanda dolayısı ilə də çatdırır ki, mən izin verməsəm sən burda iştirak edə bilməzsən”.\nEkspert sonda vurğulayır ki. Kremli bölgədə Azərbaycanla daha yaxşı münasibətlər qurmaq,daha yaxşı müttəfiq olmaq üçün İravanı Bakının qucağına buraxmalıdır.Başqa cür Rusiya bölgədə qala bilməyəcək və bu gec-tez baş verəcək.


BAXCP bələdiyyə seçkilərinə qatıldı\nPartiyanın Ali Məclisi bununla bağlı qərar qəbul edib\nOktyabrın 26-da Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası (BAXCP) Ali Məclisinin növbəti iclası keçirilib.\nƏnənəvi olaraq Azərbaycan dövlət himninin ifasından sonra iclası açan Ali Məclisin sədri Vaqif Abışov gündəlikdə duran məsələlərlə bağlı məlumat verdikdən sonra ölkədəki ictimai-siyasi vəziyyət, son günlər prezidentin kadr islahatı, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli və digər məsələlərlə bağlı BAXCP sədri, millət vəkili Qüdrət Həsənquliyev Məclis üzvləri qarşısında çıxış edib.\nBAXCP sədri öncə ölkədə baş verən proseslərdə partiyanın yeri və rolu barədə danışıb. Bildirib ki, partiyanın hakimiyyətdən, hökumətdən əsas istədiyi bütün sahələrdə islahatların, dəyişikliklərin aparılmasıdır.\nİslahatların isə yuxarıdan aparılmalı, dinc və təkamül yolu ilə baş verməli olduğunu deyən millət vəkili prosesin heç kəsə zor tətbiq etmədən həyata keçirilməsinin vacibliyini qeyd edib: “İnsanlar təhqirlərə, təqiblərə məruz qalmamalıdır. Bu, bizim seçdiyimiz yoldur. Cəmiyyətdə islahatların aparılmasını təbliğ etməliyik. Hakimiyyət də fərqlindədir ki, islahatsız heç bir yüksək və effektiv nəticəyə nail olmaq mümkün deyil. Bütün buraxılan səhvlərə, nöqsanlara baxmayaraq, cəmiyyətimiz 1993-cü ildən bu günədək inkişaf yolu qət edib. Əlbəttə, onu da söyləyirik ki, bu illər ərzində zamanında korrupsiyaya qarşı effektli mübarizə, iqtisadi islahatlar aparılsaydı, qanunun aliliyi qorunsaydı, biz daha güclü bir cəmiyyət qura bilərdik, daha güclü orduya sahiblənərdik”.\nBAXCP sədri qeyd edib ki, neft vəsaiti hesabına sosial gərginlikləri aradan qaldırmaq bütün hökumətlərə xarakterik olan xüsusiyyətdir. Ona görə də neftin qiyməti yüksək olduğu bir zamanda hökumət bu islahatların aparılmasında maraqlı deyildi. Amma 2015-ci ildən bu yana neftin qiyməti birdən birə 149 dollardan 40-50 dollara düşdü: “Hökumət başa düşdü ki, valyuta ehtiyatı qısa zaman kəsiyində qurtaracaq. Mütləq islahatlar aparılmalır, qeyri-neft sektorunu inkişaf etdirmək lazımdır, yeni iş yerləri açılmalıdır, qanun aliliyinin qorunması ilə bağlı ciddi addımlar atılmalıdır. Biz uzun müddət hakimiyyətdən tələb edirdik ki, ölkədə kadr islahatı aparılmalıdır. Hökumətin tərkibində yaşlı kadrlar vardı, pis, yaxşı xidmət ediblər. Amma artıq zaman dəyişib, inkişaf gedir və bu inkişafa uyğun da dəyişiliklər aparılmalıdır. Hamımızın istədiyi bu dəyişikliyin yuxarıdan islahatlar yolu ilə həyata keçirilməsidir”.\nMillət vəkili Azərbaycanda cəmiyyətin radikal dəyişikliyini istəyən müxalif qüvvələrin olduğuna da toxunub. Bildirib ki, onların bir çoxu zamanla görəndə ki, arzuladığımız məqsədlərə çatmaq mümkün deyil, ekstremizmə yuvarlanırlar. Həm xaricdəki, həm daxildəki mafioz qüvvələrin təsiri altına düşürlər. Ölkədə islahatlara doğru addımlar atılanda onlar daha da radikallaşır, sərtləşirlər. Barışmaz mövqeləri ilə bu islahatların aparılmasına kömək yox, onun gecikməsinə təsir göstərirlər.\nQüdrət Həsənquliyev islahatların aparılmasına hökumətin daxilində çox ciddi müqavimət göstərən qüvvələrin də olduğunu deyib: “Baxmayaraq ki, müxtəlif kadr dəyişiklikləri edilib. Dəyişdirilən o insanlar həmin islahatlara mane olan, sırf mafiya zəmnində qruplaşmış qüvvələrin hökumətdəki fəaliyyətinin dayandırılması demək deyil. Onların müqaviməti kifayət qədərdir, bu gün də onların proseslərə təsir imkanları böyükdür. Müxalifətin mitinqlərinin təşkili onların birbaşa təsiri və təkidi ilə baş verir. Məqsəd kadr islahatlarının qarşısını almaq, prezidenti islahatlardan çəkindirməkdir. Orada olan bir qrup insanlar var ki, sadə vətəndaşlarımızdırlar və onlar həqiqətən də islahatların aparılmasını istəyirlər. Sadəcə olaraq bu dəyişiklikləri istəyən qüvvələr kimi o proseslərə qatılıblar. O insanlar haqqında pis söz deyə bilmərik. Təəssüf ki, siyasi dələduzlar belə vətənpərvərlərdən məqsədləri üçün istifadə edirlər. Biz prezidentə dəstəyin vacibliyini deyəndə, çoxu irad bildirilir ki, müxalifət partiyası prezidentə necə dəstək ola bilər. Dünya tarixində belə hallar çox olub. Ölkədə keçid ərəfəsində əgər iqtidar yuxarıdan islahat aparmaq istəyirsə, bütün siyasi qüvvələr ona dəstək verməlidir ki, təki bu proses baş versin. Uğur varsa, ona şərik olmalıyıq, yanlış, səhv qərarlar qəbul olunursa, onların yaratdığı fəsadlardan doğan kütləvi narazılıqların başında olmaq lazımdır. Hətta islahatların aparılması prosesində ortaya çıxan səhvlər olarsa o zaman da iqtidar dəstəklənməlidir ki, yenə də özündə güc tapıb islahatları davam etdirsin”.\nBAXCP sədrinin sözlərinə görə, məqsəd Azərbaycanda Qərb standartlarına cavab verən bir seçkilərin keçirməsinə, ölkədə qanunun aliliyi təmin olunmasına, ölkədə insan haqlarının qorunmasına, hakimiyyət bölgüsünə nail olmaqdır: “İslahatları ona görə tələb edirik ki, cəmiyyətdəki yaranan problemləri, nöqsanları aradan qaldıraq”.\nPartiya sədri radikal müxalifətin noyabrın 2-nə təyin etdiyi aksiyadan da bəhs edib. Bildirib ki, bu dəfə oktyabrın 19-da keçirilən aksiyadan daha az adam qoşulacaq. Bununla da özlərini yenidən biabır edəcəklər: “Ona görə yox ki, xlaqımız islahat, digər problemlərin həll olunmasını istəmir. Təbii ki, istəyirlər, onlardan çox biz istəyirik. Bu gün həmin qüvvələr bu məsələlərlə bağlı susanda mən illər öncə parlamentdə onların həll olunması məsələlərini qaldırmışdım. Amma birdən-birə bu islahatların həyata keçirilməsi ölkədə idarəetmənin itirilməsinə, xaosa yol aça bilər. Bu proseslər tədricən həyata keçirilir və keçiriləcək. Şəxsən mən bunun alternativini görmürəm. Bu dəfə də bəyan edirəm ki, əgər bu islahatlar imitasiya xarakteri daşıyacaqsa, dərinləşməyəcəksə, ölkə iqtisadiyyatı yenidən qurulmayacaqsa, bir çox məsələlərə yenidən baxılmayacaqsa, korrpusiyanın səviyyəsi indiki halda yüksək səviyyədə qalacaqsa, rüşvətxorluğun qarşısı alınmayacaqsa, Azərbaycana investisiya qoyulacağından söhbət getməyəcək. Azərbaycanlılar burada qazandığı vəsaiti də xaricə daşıyacaqlar. Hökumətin fəaliyyəti ancaq təbii ehtiyatlardan əldə olunan pulu büdcəyə transfer etmək və oradan da xərcləməklə bitmiş olacaq. Ölkə iqtisadiyyatı üçün narahatlıq yaradan amillər vardı ki, hansıları bir vaxtlar biz dilə gətirmişdik, onları Prezidentmiz Mikayıl Cabbarov, Əli Əsədov, Şahin Mustafayevlə keçirdiyi görüşlərdə bir daha vurğulayıb. Prezidentin verdiyi mesajlar mövqeyi onu deməyə əsas verir ki, dövlət başçısı islahatların ciddi formada həyata keçirilməsini istəyir”.\nPartiya sədri İlham Əliyevin prezidentlik dövrünün ən çətin sınaq zamanını yaşadığıı da deyib: “Ona görə ki, içəridən bəzi qüvvələr açıq şəkildə ona qarşı savaş açıb, o qüvvələr ölkə üçün ciddi təhlükə yaradırlar. Xaricdən və daxildən Azərbaycanda demokratik islahatların aparılmasını istəməyən qüvvələr var. Daxildəki qüvvələrin niyyəti aydındır. Qərb də ölkəmizdə demokratiyanın bərqərar olmasını ona görə istəmir ki, demokratiya, insan haqları kartından istifadə edib Azərbaycana təsir və təzyiq göstərsin”. Qüdrət Həsənquliyev Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllinə, aparılan danışıqlar prosesinə və regional siyasi məsələlərə də toxunub. Bildirib ki, çoxu Ermənistanda demokrat Paşinyanın hakimiyyətə gəlişindən sonra bu məsələnin sülh yolu ilə həllinə diqqət yetirəcəyi ümidindəydi: “Halbuki mən demişdim ki, Qarabaq uğrunda əsl döyüş elə hər iki demokrat – Elçibəylə Ter Petrosyan arasında olub. Qarabağ uğrunda savaş hansısa rejimlərin savaşı deyil. Bu bir dövlətin başqa dövlətə qarşı ərazi iddiasıdır. Bu gün tərəflər arasında söz müharibəsi gedir - Paşinyan Xankəndində “Qarabağ Ermənistandır və irəli”, Prezidentimiz isə Soçidə “Qarabağ Azərbaycandır və nida” mesajını verib. Əgər hərbçilərimiz öz sözünü deməyibsə, bu söz savaşı davam edəcək”.\nPartiya sədri qeyd edib ki, ermənilər Dağlıq Qarabağda və ona bitişik işağl olunan digər Azərbaycan rayonlarında məskunlaşma siyasəti aparırlar. Bu prosesə erməni diasporu da yaxından dəstək olur: “Zaman keçəndən sonra biz həmin məskunlaşdırılan əraziləri boşalda bilməyəcəyik, dünya birliyi buna imkan verməyəcək. Rusiya ilə Ermənistan arasındakı münasibətlərdə müəyyən gərginliklər var, amma Azərbaycan bu gərginlikdən istifadə edib hərbi əməliyyatlara başlaya bilmir. Çünki Minsk qrupunun digər iki həmsədr dövlətləri – ABŞ və Fransa bu prosesə maneə yaradırlar.\nOna görə, Azərbaycan əgər indikindən daha güclü ordu qurub və müəyyən riskləri də göz altına alıb hərəkət etməyəcəksə, bu məsələnin ədalətli yolu olmayacaq. Rusiyanın bu münaqişənin kimin xeyrinə həll olunsı maraqlandırmır. Kremlin marağında münaqişənin həll olunmamasıdır ki, bundan hər iki dövlətə təzyiq vasitəsi kimi istifadə etsin, hər kimi respublikanı özündən asılı vəziyyətə salsın. Bilirik ki, Ermənistan müstəqil dövlət deyil, Rusiyadan asılıdır, onun forpostudur. Bunu İrəvanda vaxtilə Dumanın sabiq sədri Qrızlov da açıq bəyan etmişdi, etiraz edən də olmamışdı. Ona görə də, əgər bu ölkə müstəqil deyilsə, o zaman Qarabağ məsələsi ilə bağlı Ermənistanla nədən danışıqlar aparmalıyıq. Danışıqları birbaşa Rusiya ilə aparmalıyıq və çalışmalıyıq ki, bu məsələdə Kremlə anlaşaq. Qərbin buna müdaxiləsi, üzələşəcəyimiz iqtisadi çətinliklərə baxmayaraq Qarabağın azad edilməsi istiqamətində hərəkətə keçməliyik. Əgər Rusiya bu məsələdə Bakıya dəstək verməzsə, o zaman Qərb yönümli bir siyasət yürütməliyik. İndiki balanslaşdırılan siyasət yalnız Qarabağda status-kvonun qorunub saxlanmasına xidmət edir. İndiki siyasətlə bundan artığına nail ola bilməyəcəyik. Xarici siyasətimizdə dəyişiklər etməliyik”.\nBAXCP sədri bildirib ki, biz xristian ölkəsi ilə müharibə vəziyyətindəyik. Ermənistan bundan çox məharətlə faydalanır. Qərb istəmir ki, xristan ölkəsinin işğal etdiyi torpaqlar yenidən müsəlman ölkəsinə qaytarılsın: “Dünyada çox güclü erməni diasporası mövcuddur, Qərbdə istənilən siyasətçiyə təsir etmək gücündədirlər. Azərbaycan təkcə Ermənistan və onun arxasında dayanan Rusiya ilə vuruşmur, həmçiin güclü Ermənistan diasporası ilə üz-üzədir”.\nQüdrət Həsənquliyev İranda yaşayan soydaşlarımızın hüquqlarının qorunması, rəsmi Tehranın Dağlıq Qarabağ məsələsində turduğu mövqeyə də toxunub. Bildirib ki, İran faktorunu neytrallaşdırmaq üçün Cənubi Azərbaycanla ciddi iş aparmalıdır: “Düzdür, orada iş aparılıb, milli özünüdərk prosesi gedib, amma isətdiyimi səviyyədə yox. Proseslər təbii yolla gedib, onları sürətləndirə, dəstək verə bilməmişik. Ona görə də bu gün İranın mollaları bizə meydan oxuyurlar. Son günlərdə Bakıya səfərində “Biz Azərbaycanın yanındayıq” mesajını verən İran prezidenti Həsən Ruhani Ermənistana gedəndə Paşinyanla qucaqlaşıb öpüşür, Bakıda verdiyi mesajdan on qat artığını Ermənistanda deyir. Ermənilərlə qardaş, eyni kökə malik olduğunu bəyanlayır”.\nMillət vəkili vurğulayıb ki, İrana təzyiq göstərmək üçün əlimizdə yetərincə imkan olduğu halda bundan istifadə etmirik: “Cənubi Azərbaycanda 30 milyon soydaşımız yaşayır, dədə-baba torpaqlarında milli şüurun oyanışı gedir, amma biz bu prosesi lazım səviyyədə dəstəkləyə bilməmişik. Avropada Azərbaycan dilində yayımlanan televiziya kanalları, radiolar açmalıyıq. Azərbaycanda iki telekanal saxlayıb qalanlarına xərclənən vəsaitlə dünyada ingilis dilində yayımlanan “Əl Cəzirə” kimi bir telekanal aça bilərik. Biz bir çox məsələlərin həyata keçirməsində çox yubanmışıq. 25 ildə çox, böyük işlər görə bilərdik. Baxın, Rusiyada belə sağlam bir diaspor təşkilatımız yoxdur. Moskva imkan vermədi ki, güclü və sağlam bir diaspora qura bilək. Rusiyada ermənilərlə özümüzü müqayisə aparanda nə dərəcədə geridə qaldığımızn fərqində olmalıyıq. Say etibarı ilə onlardan çox olmağımıza baxmayaraq, effektiv iş qura bilməmişik”.\nQüsrət Həsənquliyev sonda partiyanın məqsədinin islahat yolu ilə güclü Azərbaycan qurmaqd, güclü ordu yaratmaq, əhalinin sosial rifahını yaxşılaşdırmaq olduğunu bildirərək, bu istiqamətdə uğurlu nəticə əldə etmək üçün təbliğatı gücləndirməyin vacibliyini qeyd edib.\nSonda Ali Məclis 23 dekabrda keçiriləcək bələdiyyə seçkilərində iştirakla bağlı qərar qəbul edib.\n28 Oktyabr 2019 11:33 7 133


Avropanın bizə sırımağa çalışdığı “rəngli dəyər”...\nAna səhifə / Sosial / Avropanın bizə sırımağa çalışdığı “rəngli dəyər”...\nYaxud cinsini don kimi dəyişənlərin dünyanı dəyişmək iddiası...\nBir neçə il öncə Avropa Şurasının (AŞ) təşkilatçılığı ilə videokonfrans formatında keçirilən tədbirə dəvət almışdım. Avropadan tədbirə qatılmış AŞ-də xüsusi status daşıyan bir xanım dünyada, Cənubi Qafqazda, xüsusən də Azərbaycanda LGBT-yə münasibətin pis olmasını kəskin tənqid edir və bu barədə o qədər içdən, o qədər ürək yanğısı ilə danışırdı ki, “dərdli” olduğunu hiss etməmək mümkün deyildi. Və çıxışının sonunda xanımın dediyi bir cümlə beynimdə yaranmış sualları cavablandırdı. “Mən bir xanımla evlənmişəm. Bioloji atadan bir övlad sahibiyəm. Övladımız xoşbəxtdir ki, onun iki anası var”.\nXanımla evlənmiş bu xanım bizi düzgün olmayan əxlaq normalarında, geridə qalmışlıqda, yeni dünyəvi çağırışlara cavab verməməkdə ittiham edirdi. Əslində, Azərbaycan dövləti bu məsələyə kəskin yanaşmır. Əslində, cəmiyyətin öhdəsinə buraxıb desək, yanlış olmaz. Lakin cəmiyyət qəbul etmirsə, nə etmək olar? Minillik adət və ənənələrimizdən Avropanı məmnun etmək üçün əl çəkə, kimlərəsə zorla üçüncü cinsin nümayəndələrini sevdirə bilmərik.\nİllərlə 1 milyon qaçqınımızla bağlı ağzına su alıb susan, işğal altındakı problemlərimizi görmək istəməyən Avropaya nə oldu ki, birdən-birə Azərbaycanda 3-5 LGBT nümayəndəsinin hüquqlarını qorumağa qalxdı? Səbəb sadədir: demoqrafik problemlər. Avropada ailələr övlad sahibi olmaqda maraqlı deyillər, müsəlman inancında övlad cənnətə salınmış körpüdür, ailədə çoxuşaqlılıq problem sayılmır. Müsəlmanların sayı artmaqda, xristian Qərbinin sayı azalmaqdadır. Yüksələn və çoxluq təşkil edən müsəlman dünyası qorxu yaradır. Müsəlman əxlaqından irəli gələn ailə institutu da Şərqdə möhkəm dayaqlar üzərində dayanıb... Bir LGBT ailəsində böyüyüb, eyni evdə iki ataya və ya iki anaya sahib olan uşaqlar üçün öz həmcinsi ilə evlənmək normativ olacaq, bu, hətta onun fiziki tələbatı olmasa belə. Belə görəcək, belə də qavrayacaq. Elə buna görə də Qərb hər bir ölkədə öz yerli LGBT təşkilatlarını yaratmaqda, onlara külli miqdarda maliyyə ayırmaqda maraqlıdır.\nAzərbaycanda LGBT-nin hüquqları ilə məşğul olan bir təşkilat fəaliyyət göstərir. O, LGBT-yə qarşı münasibət barədə informasiya toplayır və Avropa təşkilatları üçün hesabat hazırlayır. Sosial şəbəkələrdə LGBT cəmiyyətinə həsr olunan qruplar da var. Belə qrupların üzvlərinin sayını təşkilat öz trolları ilə istənilən qaydada çoxaldıb - azalda bilər. Ölkəmizdə cinsi azlıqların nümayəndələrinin sayının kifayət qədər çox olduğunu isbat etmək üçün onlar ötən il üzvlərinin sayının 4 min nəfərə yaxın, başqa sözlə Bakı əhalisinin 0,1 faizi qədər olduğunu bildirmişdilər. Qəsdən artırılan statistikanın nəyə hesablandığını düşünərək suala cavab tapmaq, yəqin ki, çox çətin olmaz. Sabah, birigün bu azlıq özünü çoxluq elan edərək qanunlarda hansısa dəyişikliklərə nail olmaq və s. kimi addımlar ata bilər.\nBir neçə il öncə homoseksualizm Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı tərəfindən xəstəliklər sırasından çıxarılıb. Bildirilib ki, homoseksualizm təbiətin bir hissəsidir, digər canlılar aləmində də mövcuddur. Biz məgər digər şüursuz canlılar nə edirsə onu təkrarlamaq məcburiyyətindəyik? Bəlkə, ona görə güclü zəifi parçalayır bu dünyada?\nKlinik psixoloq və seksopatoloq Təhmasib Cavadzadənin fikrinə görə, homoseksuallıq müxtəlif səbəblərlə, əsasən də psixoloji problemlər ucbatından yaranır: “Uşaq vaxtı həddən artıq təzyiq altında böyümək və həddən artıq azadlıq əldə edilməsi onun yaranmasına səbəb ola bilir. Uşaqlıqda psixoloji zorakılığa məruz qalanda, natamam, alkoqolizmə, narkomaniyaya meyilli ailədə bu hallar baş verir. Bundan əlavə, insan genetikasında hansısa bir genin öz yerində olmaması səbəbi ilə yaranmış xəstəlik də ola bilir. Homoseksuallıq anadangəlmə də ola bilir, hansısa hormonal balansın pozulması nəticəsində sonradan da qazanılır. Amma bu, çox az hallarda baş verə bilir. İnsanların düşdüyü mühit, psixoloji travmalar onun yaranmasında mühüm rol oynayır. Homeseksuallığın ciddi xəstəliklər siyahısından çıxarılmasına baxmayaraq, mən onu xəstəlik hesab edirəm. Onu aradan qaldırmaq mümkündür, təbii ki, şəxs özü istəyərsə. Bunun üçün kompleks-psixoloq, seksopatoloq yardımı təşkil edilir. Psixoloji və hormonal faktorlarla yaranan homoseksuallığın müalicəsi var. Sadəcə, zamanında tədbir görmək lazımdır. Homoseksuallığın hansı travmadan yarandığını bildikdən sonra müalicə etmək mümkündür. Cinsini dəyişdirən insanlara 2-3 il ərzində hormonal müalicə təyin edildiyini yəqin hər kəs bilir. Yəni qadın kişiyə çevrilmək istəyirsə, əməliyyatdan öncə hormonal preparatların qəbulu ilə onda ilk dəyişimlər başlayır. Bədəni get-gedə kişi kimi tüklənir, kobud forma almağa başlayır və s. Əgər hormonal müalicə ilə oğlanı qıza, qızı oğlana çevirə bilirlərsə, eyni şəkildə bununla homoseksuallığın da müalicəsi mümkündür”.\nBiz heç birimiz yaranarkən nə xalqımızı, nə ölkəmizi, nə ailəmizi, nə cinsimizi seçə bilmirik. Gözəl və ya çirkin, sağlam və ya xəstə doğulmaq da bizim seçimimiz deyil. Ruhunun sahib olmadığı bədəndə doğulmaq da ayıb sayılmamalıdır. Ayıb olan şey öz rəngli şəxsiyyətini əxlaqsızca, qazanc mənbəyi kimi istifadə etmək, hətta öz “yol”unun təbliğatını aparmaq, bunu dünyaya normativ kimi sırımaqdır. Təəssüf ki, ölkəmizdə LGBT nümayəndəsi olan çoxları bədənlərini yüngül həyat tərzi və qazanc yeri kimi istifadə edir.\nDünyanın 69 ölkəsində həmcinslər arasında nikah münasibəti qeyri-qanuni olaraq qalır. Avropanın bəyan etdiyi kimi, bu məsələnin qanuniləşdirilməsi heç də onlara qarşı cəmiyyət tərəfindən zorakılığın sayını azaltmır. Məsələn, 2019-cu ildə Brazilyanın Ali Məhkəməsi homofobiya və transfobiyanın qanuni olması lehinə qərar qəbul etdi. Lakin qarşılığında isə LGBT fərdlərinin öldürülməsi faktlarında artım müşahidə olundu. Avropa Şurası dünyada LGBT fərdlərinə qarşı kəskin münasibəti 3 amillə əlaqələndirir - iqtisadi inkişaf, demokratiya və din. Yəni dərdi-səri olmayan adamlar don dəyişirmiş kimi cinslərini dəyişə bilərlər. Kasıb ölkələrdə guya buna icazə verilmir?! Din anlayışı, təbii ki, bu məfhumu günah kimi qəbul edir. Bu xristianlıqda da belədir, İslamda da. Sadəcə, İslam bu mənada daha sərt, daha barışmaz mövqe tutur. O ki qaldı demokratiyaya... “Demokratiya beşiyi” hesab edilən ABŞ-ın sabiq prezidenti Benjamin Franklin demişdi ki, “demokratiya - iki qurd və bir quzunun günorta yeməyində nə yeyiləcəyini səsverməyə qoymasıdır”. Qərbin Şərqə sırıdığı “demokratiya” anlayışı da ölkədən ölkəyə görə dəyişir. Damarına baxıb qan alırlar...\nBaxılıb: 234 dəfə\nAzərbaycanda son sutkada koronavirusa yoluxanlar sayı 1000-i ötdü\nŞəhidlərimizin xatirəsi ədliyyə orqanlarında yad edilib\n20 Yanvar 15:17\nRusiya XİN GUAM çərçivəsində nəqliyyat dəhlizlərinin genişləndirilməsi barədə\nSamuxda “20 Yanvar” şəhidlərinin xatirəsi ehtiramla anıldı\n20 Yanvar 14:36\nYAP Göygöl rayon təşkilatı 20 Yanvar faciəsinin 32-ci ildönümü ilə əlaqədar anım tədbiri keçirib\n20 Yanvar 14:14\nYeni Azərbaycan Partiyasının nümayəndələri Şəhidlər xiyabanını ziyarət ediblər\n20 Yanvar 13:53\nYAP Xocavənd rayon təşkilatında Ərazi ilk partiya təşkilatlarının sədrləri ilə görüş keçirilib\n20 Yanvar 13:12\n20 yanvar faciəsini dünyaya çatdıran, elə 20 yanvar günü də həyatdan köçən peşəkar FOTOQRAF\n20 Yanvar 13:07\n20 Yanvar 12:40\nHər ağılsıza (Pekressə) heyran olan bir ağılsız (Jan İv Lö Drian) tapılar\n20 Yanvar 12:38\nAzad olunmuş ərazilərdə internet məsələsi ilə bağlı fəaliyyət planı hazırlanıb\n20 Yanvar 12:37\n20 Yanvar 12:31\nSəhiyyə naziri: "Hələ ki, qapanmalara ehtiyac yoxdur, vəziyyət nəzarət altındadır"\n20 Yanvar 11:56\nErmənilərin Azərbaycan xalqına qarşı törətdiyi cinayətlərlə bağlı işlər gedir - Baş prokuror\n20 Yanvar 11:24\nAzərbaycan xalqı 20 Yanvar şəhidlərinin xatirəsini dərin hörmət və ehtiramla anır\n20 Yanvar 11:14\nHikmət Hacıyev: "Ermənistandan cavab gözləyirik"\n20 Yanvar 10:54\nAzərbaycan neftinin qiyməti 92 dolları ötüb\n20 Yanvar 10:52\n20 Yanvar hadisələri Azərbaycan xalqının müstəqillik uğrunda əzmini daha da artırdı - Prezidentin köməkçisi\n20 Yanvar 10:49\nİlham Əliyev və Mehriban Əliyeva 20 Yanvar faciəsinin ildönümü ilə əlaqədar Şəhidlər xiyabanını ziyarət ediblər\n20 Yanvar 10:06\nMin il sonraya göndərilən mesaj\n20 Yanvar 01:14\nTarixin qanlı səhifəsi xatirələrdə\nQanlı Yanvar hadisələrinin coğrafiyası...\n20 Yanvar 01:09\n20 Yanvar 01:05\n“Ukrayna düyünü”nün açılmasında önəmli amil\n20 Yanvar 00:58\nQiymət artımının qarşısı alındı\n20 Yanvar 00:52\nİstintaq materiallarının 68 cildi haradadır?\n20 Yanvar 00:50\nŞəhərə desant çıxarılmışdı...\n20 Yanvar 00:44\n20 Yanvar müstəqillik ideyasını ümummilli amala çevirdi\n20 Yanvar 00:42\n20 Yanvar 00:40\nSSRİ-nin dağılması qaçılmaz idi\n20 Yanvar 00:38\nİlham Əliyevin səfərindən sonra...\n20 Yanvar 00:33\n32 il əvvəl - 20 Yanvar 1990-cı il\n20 Yanvar 00:30\n20 Yanvar faciəsi ilə əlaqədar Azərbaycanın Moskvadakı Daimi nümayəndəliyində Heydər Əliyevin bəyanatı\n20 Yanvar 00:25\nMehriban Əliyeva 20 Yanvar faciəsinin 32-ci ildönümü ilə bağlı paylaşım edib\n20 Yanvar 00:19\nAzərbaycan hər hansı qeyd-şərt olmadan delimitasiya prosesinə başlanılmasının tərəfdarıdır - Nazir\n19 Yanvar 22:03\n19 Yanvar 21:53\nBugünkü müstəqil, qüdrətli Azərbaycan xalqımızın ən böyük sərvətidir\nAzərbaycan Avropada silahlara nəzarəti gücləndirməyə çağırıb\n19 Yanvar 17:42\nAzərbaycanın ATƏT-in Təhlükəsizlik üzrə Əməkdaşlıq Forumuna sədrliyinin prioritetləri açıqlanıb\nVüqar Rəhimzadə: 20 Yanvar xalqımızın milli birlik və həmrəylik sınağından uğurla çıxdığı tarixdir\n19 Yanvar 17:20\nÇingiz Hüseynzadə yenidən federasiya prezidenti seçildi\n19 Yanvar 16:42\nAzərbaycanda bir gündə 28 097 vaksin vurulub\nTərtərdə “20 Yanvar qan yaddaşımızdır” adlı tədbir keçirilib\nAzərbaycan 20-dən çox məhbusu İrana qaytarıb\n19 Yanvar 16:27\n20 Yanvar şəhidlərinin ailələrinə və əlillərinə birdəfəlik maddi yardım ödənilib\n19 Yanvar 16:19\nŞərəf və qürur günümüz, qan yaddaşımız\nBakı şəhərində Naxçıvan Muxtar Respublikasının Daimi Nümayəndəliyində “20 Yanvar” faciəsinin ildönümü münasibətilə anım tədbiri keçirilib\n19 Yanvar 15:05\n19 Yanvar 14:54\nYAP Samux rayon təşkilatında “20 Yanvar-tariximizin qəhrəmanlıq səhifəsidir” mövzusunda onlayn konfrans keçirildi\n19 Yanvar 14:36\nNəsimi rayonunda 20 Yanvar - Ümumxalq Hüzn Gününün 32-ci ildönümünə həsr edilmiş tədbir keçirilib\n19 Yanvar 14:31\nAzərbaycanın qəhrəmanlıq tarixinin 20 Yanvar səhifəsi\n19 Yanvar 14:09\nAzərbaycan Gimnastika Federasiyasının Ümumi Yığıncağı keçirilib\n19 Yanvar 13:54\nXİN: "20 Yanvara görə məsuliyyət daşıyanların cavab verməsi üçün addımlar atılacaq"\n19 Yanvar 13:52\nAbşerona yeni icra başçısı təyin edilib\n19 Yanvar 12:54\nİradə Gülməmmədova icra başçısı vəzifəsindən azad edilib\n19 Yanvar 12:48\nTağıyevin heykəlinə zərər vuran şəxslərə cinayət işi açılıb\n19 Yanvar 12:28\nTeymur Musayev Səhiyyə naziri təyin olundu\n19 Yanvar 12:19\n“Azərbaycanın milli maraqları və xarici siyasəti” mövzusunda gənclərlə növbəti görüş keçirilib\n19 Yanvar 12:18\nBuğda unu, çörəyin istehsalı və satışının ƏDV-dən azad edilməsi 2024-cü ilədək uzadılıb\n19 Yanvar 12:04\nBir sıra təşkilatlarda çalışan işçilərin maaşları artırıldı\n19 Yanvar 11:59\n19 Yanvar 11:50\nTürkiyədən Ermənistana uçuşların başlayacağı tarix açıqlanıb\n19 Yanvar 11:39\n19 Yanvar 11:21\nBakıda bir sıra yollar bağlanacaq\n19 Yanvar 10:53\nAÇ-2022 başlayır: Biri favorit, biri debütant...\n19 Yanvar 10:50\nAzərbaycanda siyasi məhbus yoxdur\n19 Yanvar 10:27\nAzərbaycan qadınının gözəllik rəmzi - kəlağayı\n19 Yanvar 10:18


Ərzaq məhsullarının qiymətləri artıb, amma bu da hələ son deyil | SUMQAYITXEBER.COM\nSUMQAYITXEBER.COM > ARAŞDIRMA > Ərzaq məhsullarının qiymətləri artıb, amma bu da hələ son deyil\nƏrzaq məhsullarının qiymətləri artıb, amma bu da hələ son deyil\nMüəllif: sumqayitxeber.com • Tarix: 2 Dekabr 2010 • Baxış sayı: 392 dəfə • Şərh yoxdur\nTweetDünya ölkələrində bahalaşma artan xətlə “inkişaf etməkdədir”. Xarici mətbu orqanlarının əksəriyyətinin səhifələrini ərzaq məhsullarının qiymətlərinin bahalaşması ilə bağlı yazılar “bəzəyir”. Ümumdünya Ərzaq Təşkilatının (ÜƏT) açıqlamaları qida sahəsindəki beynəlxalq durumun heç də ürəkaçan olmadığını göstərir. Bəs Azərbaycanda vəziyyət necədir?\nQiymət artımları əhalinin gündəlik tələbat məhsullarında özünü daha aydın büruzə verir. Ərzaq məhsullarının bahalaşması isə müxtəlif amillərlə əlaqələndirilir. Məsələn, bir sıra ekspertlər bunun səbəbini qeyri-rəsmi gömrük “rüsumları” ilə bağlayır. Onların fikrincə, belə addım inhisarçıların mənafeyinə hesablanmışdır. Belə ki, ölkəyə gətirilən bir çox ərzaq məhsulları ayrı-ayrı növlər üzrə ayrı-ayrı şəxslərin əlində cəmləşib ki, bu şəxslərin arxasında bürokrat məmurların olduğu da iddia edilir. Bu isə azad rəqabətin və sahibkarlığın inkişafına mənfi təsir göstərir.\nCeyhun adlı ticarətçi həmsöhbətimizin söylədiyi fikirlər diqətçəkicidir: “Bahalaşma labüddur. Bir müddətdən sonra xırda və orta sahibkarlıq subyektlərinin bir-birinin ardınca bağlanmasının şahidi olacağıq. Çünki xərclər çoxalıb, qiymətləri artan xərcləri ödəyəcək səviyyədə artırmağa isə qadağa var. Üstəlik, insanların baha qiymətə almaq imkanları da minimum səviyyədədir. Artıq bir çox sahibkarlar ziyana işləyirlər. Dekabr ayında gözlənilən daha kəskin bahalaşma çox güman ki, xeyli sayda sahibkarlıq subyektinin sonuna çıxacaq”. Həmsöhbətimiz onu da qeyd etdi ki, qiymətlərin bahalaşması əhali tərəfindən çox böyük etirazla qarşılanır: “Vətəndaşlar elə bilirlər ki, biz öz kefimizə qadırırıq qiymətləri”.\nMütəxəssislər arasında dünyada gedən qiymət artımının Azərbaycana təsirinin böyük olduğunu düşünənlər az deyil. Məsələn, ölkədə qəndin bahalaşması xarici amillərlə əlaqələndirilir. Belə ki, BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının (FAO) araşdırmalarına görə, qənd son bir ayda 30 ilin rekordunu qıraraq özünün ən yüksək qiymət göstəricisinə çatıb. Lakin bu da son hədd hesab olunmur.\nFAO-nun ekspertləri hesab edirlər ki, dünyada qiymət artımına görə, idxal səviyyəsi trilyon dollara çatacaq. Bu səbəbdən kasıb ölkələrdə qida məhsulları 11 faiz bahalaşacaq. Aşağı gəlirli ölkələrdə isə gündəlik istehlak qiymətlərinin artımı 20 faiz təşkil edəcək.\nFAO-nun hesabatına görə, gündəlik istehsal məhsullarının qiymət artımı son 6 ayda durmadan artır və şübhəsiz ki, bu tendensiya davamlılığını saxlayacaq. Bunlara əsas səbəb kimi əlverişsiz hava şəraiti səbəbindən məhsul daşımalarının azalmasıdır. Bundan başqa, ixracatçı ölkələrin siyasi durumu və valyuta bazarında olan qeyri-stabillikdir.\nƏrzaq böhranının maliyyə böhranı ilə paralel gedəcəyini, artıq ekspertlər təsdiq edir.\nSosial-İqtisadi Araşdırmalar Mərkəzinin rəhbəri, iqtisadçı Vüqar Bayramov bildirib ki, artıq dünya bazarında ərzaq məhsullarının qıtlığı müşahidə edilməkdədir. Onun sözlərinə görə, son aylar dünya bazarında çayotunun qiyməti 8 faizə qədər artıb: “Eləcə də qiymət artımı digər ərzaq məhsullarında da müşahidə olunmaqdadır. Məsələn, düyünün qiyməti 7 faizə qədər artıb. Taxılın qiymətində artım isə daha böyükdür. ABŞ-da keçirilən birjanın nəticəsi göstərir ki, taxılın qiyməti cari ildə 9 faizə qədər yüksəlib. Bu da praktiki olaraq dünya bazarında qiymət artımının baş verməsindən xəbər verir. Qiymət artımı isə məhsulların qıtlığının yaranması ilə, qiyməti artan məhsulların istehsalının azalması ilə bağlıdır. Güman olunur ki, 2010-cu ildə bir sıra məhsulların istehsalı azalıb. Bu da təbii ki, bəşəriyyətdə ərzaq böhranının baş verməsinə səbəb olur. Bu baxımdan dünyada ərzaq böhranının yaşanması ehtimalı kifayət qədər böyükdür. Hər halda, bu böhran aclıq səviyyəsində olmayacaq. Amma ərzağın bahalaşması baş verəcək ki, bu da əhalinin büdcəsinə ciddi ziyan vuracaq”.\nOnun fikrincə, ərzaq qıtlığının baş verməsinə və nəticədə qiymət artımına səbəb iqlim dəyişikliyidir: “Bir sıra ölkələrdə iqlim məhsul istehsalına imkan verməyib. Məsələn, çay istehsal edən dövlətlərdə iqlim şəraiti anormal keçib. Qlobal istiləşmənin təsiri ilə əkin sahələri məhv olub. Bu da istehsalın azalmasına gətirib çıxarıb. Eyni zamanda bəzi məhsul istehsal edən ölkələrdə sel, daşqınların baş verməsi də məhsuldarlığa ciddi ziyan vurub. Eyni zamanda, burada qlobal maliyyə böhranının da təsirləri var. 2008-2009-cu illərdə qlobal maliyyə böhranı yaşandı və alıcılıq qabiliyyəti sürətlə aşağı düşdü. Bu isə məhsul istehsalı ilə məşğul olanların gəlirlərinə təsir göstərdi. Və onlar növbəti ildə istehsalda azalmalara gətirib çıxardı. Yəni ərzaq böhranının yarana bilməsinin əsas səbəbləri qlobal istiləşmə, iqlim dəyişiklikləri və istehsalçı müəssisələrin gəlirlərinin 2009-cu ilin yekunlarına görə azalmasıdır”.\nXüsusilə ət və ət məhsullarının qiymətindəki artımlar diqqət çəkir. Bu məhsullar son 5 ildə rekord səviyyədə bahalaşıb. Qurban bayramı ilə əlaqədar olan bu qiymət artımı bayramdan sonra da qalmaqda davam edir. Bir neçə həftə bundan əvvəl 5-6 manat arasında olan mal əti bu gün 7-8 manat civarında dəyişir. İqtisadçıların fikrincə, indiki halda baş verən artımlar süni qiymət artımlarıdır, hər hansı iqtisadi amilə söykənmir. Yeri gəlmişkən, ekspertlər onu da vurğulayırlar ki, əksər müsəlman ölkələrində Qurban bayramında ət və ət məhsullarının qiyməti endirilir.\nÇünki daxili istehsal buna imkan verir. Rövşən adlı ət satıcısının söylədikləri: “Əti kənardan almırıq. Şükür özümüzdə heyvandarlıq yaxşı inkişaf edib. Heyvan satanlar sözləşiblər kimi, eyni vaxtda qiyməti qaldırırlar. Biz də pərakəndə satışla məşğuluq, baha alırıq və məcburuq ki, qiyməti artıraq. Biz də ailəmizə çörək aparırıq axı”.\nFakt budur ki, ölkədə qiymətlər artır. Bu isə əhalinin gəlirləri ilə uyğunlaşmır. Tezliklə isə sözügedən uğunsuzluq özünü daha qabarıq göstərə bilər.