YaunaTakabara: Μακεδονικός Αγώνας: Εθνικές διεκδικήσεις, συγκρούσεις και εξελίξεις στη Μακεδονία, 1870-1912.\nΤο Φιρμάνι της Εξαρχίας\nΟι προϋποθέσεις για την δημιουργία αντιμαχομένων παρατάξεων και η εθνικοποίηση των διαφορών αυτών ήταν προϊόν των πολιτικών, κοινωνικών και οικονομικών ανακατατάξεων που προκάλεσε ο Χάρτης του Χαττ-ι-Χουμαγιούν (Φεβρουάριος 1856).\nΟ χάρτης αυτός οδήγησε σε μεταβολές του γαιοκτητικού καθεστώτος προς όφελος των Χριστιανών και κατέστησε επισήμως κληρονομήσιμο το τσιφλίκι.\nΔημιούργησε επίσης τις προϋποθέσεις για δημόσια έργα και για την μεταβολή του φοροεισπρακτικού και του πιστωτικού συστήματος.\nΤέλος, στο πλαίσιο της συντάξεως κωδίκων δικαίου, αιτήθηκε από το Πατριαρχείο η σύνταξη γενικών κανονισμών διοικήσεως των Ορθοδόξων, με τη συμμετοχή των λαϊκών.\nΗ ολοκλήρωση και η εφαρμογή των κανονισμών οδήγησε αλυσιδωτά -ήδη μέσα στη δεκαετία του 1860- στην ανάδειξη διαφόρων δυνάμεων• δυνάμεων εκσυγχρονιστικών, που επιδόθηκαν στην ίδρυση σχολείων αλλά και δυνάμεων διασπαστικών, που μπορούσαν ελεύθερα να εκφραστούν, μετά την εισαγωγή κάποιων αρχών δημοκρατικότητος στην διοίκηση των κοινοτήτων.\nΠολλές φορές διασπαστές και εκσυγχρονιστές ήταν τα ίδια πρόσωπα που χρησιμοποιούσαν την εκπαίδευση ως ένα αποδοτικό εργαλείο διευρύνσεως και μορφοποιήσεως των «κομματικών» τους χώρων, που δεν ήταν άλλοι από την ελληνική, τη βουλγαρική και την ρουμανική παράταξη.\nΣτο πλαίσιο αυτό, το δέκατο άρθρο του φιρμανίου του 1870 έθετε το «εκλογικό όριο», που επέτρεπε και τυπικά την πλήρη μεταβίβαση της εξουσίας: ήταν τα 2/3 των Ορθοδόξων κατοίκων.\nΤη στιγμή που το βουλγαρικό εθνικό κίνημα βρισκόταν σε εξέλιξη, η σημασία της εκκλησιαστικής οριοθετήσεως της Εξαρχίας δεν ήταν μία απλή διαδικαστική λεπτομέρεια.\nΤο θέμα των «μικτών» επαρχιών, στις οποίες περιλαμβάνονταν και πολλές μακεδονικές, εμπόδισε την επαναπροσέγγιση του Πατριαρχείου και των Βουλγάρων το 1871, ενώ ξεχωριστή βουλγαρική εθνοσυνέλευση επεξεργαζόταν τους δικούς της γενικούς κανονισμούς.\nΤην επομένη χρονιά (1872), η εκκλησιαστική ένταση κορυφώθηκε και οι βουλγαρικοί γενικοί κανονισμοί τέθηκαν σε εφαρμογή με τουρκική διαταγή.\nΟ Πατριάρχης Άνθιμος ΣΤ΄ προχώρησε στον αφορισμό των πρωτοστατών Βουλγάρων αρχιερέων και, κάτω από τις πιέσεις μερίδος λαϊκών, στην κήρυξη ως σχισματικών τόσο των κληρικών όσο και των λαϊκών που συνέπρατταν με τους αφορισμένους.\nΤο θρησκευτικό σχίσμα και ο αφορισμός βοήθησαν την περαιτέρω απομάκρυνση των δύο παρατάξεων, των Πατριαρχικών και των Εξαρχικών, και κυρίως την γεωγραφική διεύρυνσή της. Αγροτικές κοινότητες, όπου απουσίαζαν οι κοινωνικοί ή οι οικονομικοί ανταγωνισμοί, βρέθηκαν σύντομα αντιμέτωπες με υπέρτερα θεωρητικά διλήμματα: η άσκηση των θρησκευτικών τους καθηκόντων, μέσω της μίας ή της άλλης εκκλησίας, προϋπέθετε τον εθνικό αυτοπροσδιορισμό τους.\nΜε ποιά όμως κριτήρια θα αποφάσιζαν;\nΑπό το δίλημμά τους αυτό ανέλαβαν να τους βγάλουν οι ελληνικοί εκπαιδευτικοί μηχανισμοί, που είχαν ήδη δομηθεί στην Αθήνα και την Κωνσταντινούπολη:\nο «Σύλλογος προς Διάδοσιν των Ελληνικών Γραμμάτων» υπό την προεδρεία πλέον του Νικολάου Μαυροκορδάτου, ο «Ελληνικός Φιλολογικός Σύλλογος Κωνσταντινουπόλεως», αναδιοργανωμένος από το 1871 και η «Μακεδονική Φιλεκπαιδευτική Αδελφότητα», που ιδρύθηκε την ίδια χρονιά από τους Δυτικομακεδόνες της οθωμανικής πρωτευούσης.\nΜετά το σχίσμα, οι δραστηριότητες των κεντρικών αυτών φορέων εντάθηκαν και διακτινίσθηκαν με την ίδρυση κλαδικών φιλεκπαιδευτικών συλλόγων σε ολόκληρη την Μακεδονία:\nστις Σέρρες το 1870,\nστην Έδεσσα το 1872,\nτην Πρωσοτσάνη και\nτο Κρούσεβο το 1873,\nστο Δοξάτο και\nτο Σιδηρόκαστρο το 1874,\nστη Στρώμνιτσα το 1875,\nστην Καβάλα το 1878 κ.α.\nΣτις Σέρρες, εξάλλου, το 1871 διοργανώθηκε μεγάλο εκπαιδευτικό συνέδριο και το 1872 λειτούργησε και το πρώτο διδασκαλείο.\nΑπό το 1873, το Γυμνάσιο της Θεσσαλονίκης αναγνωρίσθηκε ως ισότιμο αυτών του ελληνικού κράτους.\nΤο 1876 λειτουργούσαν ήδη τα πρώτα ελληνικά ημιγυμνάσια στην Καστοριά, στην Καβάλα, στη Βέροια, στην Κοζάνη και στη Δράμα.\nΣτα τέλη της δεκαετίας του 1870 λειτουργούσαν ήδη 30 νηπιαγωγεία, πάνω από 360 κοινοτικά «δημοτικά» παντός τύπου (στα 200 φοιτούσαν και κορίτσια), 42 «ελληνικά» και επτά ημιγυμνάσια.\nΌπως ήταν επόμενο, σύντομα ο αριθμός των εισαγομένων στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Μακεδόνων αυξήθηκε κατακόρυφα ενώ, με την αφθονία των καταρτισμένων διδασκάλων, η αλληλοδιδακτική μέθοδος άρχισε να υποχωρεί παντού.\nΤα τυπογραφεία αυξήθηκαν και τον Μάιο του 1875 κυκλοφόρησε η πρώτη ελληνική εφημερίδα στη Θεσσαλονίκη, ο Ερμής, από το τυπογραφείο του Σοφοκλή Γκαρμπολά, μικροτέρου αδελφού του Μιλτιάδη, που είχε ιδρύσει το πρώτο ελληνικό τυπογραφείο στην πόλη.\nΤο ελληνικό εκπαιδευτικό εγχείρημα, παρά τα εντυπωσιακά ποσοτικά αποτελέσματα, δεν ήταν απαλλαγμένο αντιπάλων και εμποδίων.\nΗ πρόοδος της Εξαρχίας, στις αρχές της δεκαετίας, ήταν ήδη ορατή παντού στις περιοχές της Αχρίδος και των Πρεσπών ακόμη και μέσα στο Μοναστήρι (1873), στο Νευροκόπι (1870), την Έδεσσα (1870) αλλά και στην Κεντρική Μακεδονία, όπου ακόμη πιο αισθητά ήταν τα ευεργετικά αποτελέσματα της βουλγαρουνιτικής κινήσεως που είχε εκδηλωθεί από την προηγούμενη δεκαετία στις περιοχές του Κιλκίς, της Δοϊράνης και της Γευγελής.\nΤο 1870 υπήρχαν ήδη εκεί διεσπαρμένα εβδομήντα βουλγαρικά σχολεία, χάρη στις δραστηριότητες του Μητροπολίτη Κιλκίς Παρθενίου.\nΤο 1873, μάλιστα, έκανε την πρώτη αλλά σύντομη εμφάνισή του ο Ουνίτης Επίσκοπος Νείλος Ιζβόρωφ, ενώ το 1875 επισκέφθηκε τα Γιαννιτσά και το Κιλκίς ο ίδιος ο Ουνίτης Επίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως, Ραφαήλ Ποπώφ.\nΤην ίδια περίοδο εμφανίσθηκαν ρουμανικά σχολεία στην περιοχή του Κάτω Βερμίου (Ξηρολίβαδο και Βέροια), επιχειρήθηκε μάλιστα διείσδυση και στη Νάουσα.\nΠαρά το γεγονός ότι τα επαναστατικά γεγονότα που ακολούθησαν δεν άφησαν ασυγκίνητους τους Μακεδόνες, ωστόσο οι πρώιμες αυτές επιτυχίες ήταν σαφής δείκτης της δυσφορίας σε βάρος ανωτέρων κληρικών παρά των εθνικών διαφοροποιήσεων.\nΕίναι εξάλλου ενδεικτικό ότι η βουλγαρική εθνική ιδεολογία, που δεν είχε ακόμη χειραφετηθεί πλήρως από την σερβική επιρροή, βασανιζόταν ήδη από τις πρώτες εκδηλώσεις ενός μακεδονικού σεπαρατισμού, τον οποίο προωθούσε η νεόκοπη ελίτ των Σλαβοφώνων, μορφωμένη στην Αθήνα, το Βελιγράδι ή σε διάφορες ρωσικές πόλεις.\nΤο σημαντικότερο όμως εμπόδιο για τους Έλληνες δεν ήταν η συγκριτικά μικρή διάδοση της βουλγαρικής, της ρουμανικής και της σερβικής εκπαιδεύσεως αλλά οι ίδιες οι διπλωματικές εξελίξεις. Το καλοκαίρι του 1875 σημειώθηκε χριστιανική εξέγερση κοντά στο Μόσταρ της Ερζεγοβίνης, με αιτήματα οικονομικά.\nΠαρά την υποχωρητική στάση της Πύλης στις πιέσεις της Αυστροουγγαρίας για μεταρρυθμίσεις, η εξέγερση την άνοιξη του 1876 επεκτάθηκε στη Βουλγαρία, δημιουργώντας έτσι -πέρα από το εκκλησιαστικό- και πολιτικό βουλγαρικό ζήτημα.\nΤον Μάιο της χρονιάς εκείνης, η σφαγή από τον μουσουλμανικό όχλο του Γάλλου και του Γερμανού προξένου στη Θεσσαλονίκη, με αφορμή την εμπλοκή τους σε μία περίπτωση εξισλαμισμού καθώς και τα αιματηρά τουρκικά αντίποινα στο βουλγαρικό χωριό Μπατάκ της Ροδόπης οδήγησαν στην κλιμάκωση της ευρωπαϊκής διπλωματικής παρεμβάσεως. Λίγες ημέρες αργότερα (30 Μαΐου), ο «ενδοτικός» στη Δύση Σουλτάνος Αβδούλ Αζίζ δολοφονήθηκε και τον Ιούνιο ακολούθησε η έκρηξη του ατυχούς για το Βελιγράδι Σερβοτουρκικού Πολέμου.\nΗ ελληνική πολιτική ήταν ενήμερη των εξελίξεων, αλλά αδυνατούσε να παρέμβει ουσιαστικά. Το καλοκαίρι του 1876, ο παλαίμαχος υποστηρικτής των πανορθοδόξων κινημάτων Λεωνίδας Βούλγαρης ενθαρρύνθηκε από Έλληνες και Σέρβους και δραστηριοποίησε το δίκτυο των ενόπλων στη Θεσσαλία και την Μακεδονία. Όμως η ενεργητικότερη συμμετοχή της Ελλάδος στον πόλεμο ήταν αδύνατη, μολονότι επιβεβλημένη από την Ελληνοσερβική Συνθήκη του 1867. Τον Δεκέμβριο του 1876, στη Διάσκεψη της Κωνσταντινουπόλεως οι εκπρόσωποι των Δυνάμεων, ερήμην των Τούρκων, αποφάσισαν τους όρους της ειρηνεύσεως.\nΑναφορικά με το βουλγαρικό ζήτημα, προβλεπόταν η δημιουργία δύο αυτοδιοικουμένων βιλαετίων, του ανατολικού και του δυτικού, με πρωτεύουσες το Τύρνοβο και τη Σόφια αντίστοιχα.\nΣτο δεύτερο βιλαέτι, χάρη στις ρωσικές ενέργειες και παρά την εξαιρετικά ασθενή παρουσία Εξαρχικών μέχρι το 1876, περιλήφθηκαν οι περιοχές της Καστοριάς, της Φλωρίνης και της Εδέσσης.\nΠροτάθηκε μάλιστα από τον Κόμη Ιγκνάτιεφ, κατά τη συζήτηση της συνθέσεως των κοινοτικών συμβουλίων,\nη γλώσσα ως κριτήριο\nγια τον προσδιορισμό της εθνικότητος,\nεισήγηση καταστροφική για τα ελληνικά συμφέροντα.\nΗ διακήρυξη παραχωρήσεως συντάγματος τις τελευταίες ημέρες του Δεκεμβρίου, έργο των Νεοτούρκων και του Μιδάτ Πασά, ακύρωσε τους όρους της διασκέψεως.\nΕίχε όμως ήδη δημιουργηθεί ένα σοβαρό προηγούμενο για το μέλλον της Μακεδονίας, που κινδύνευε να ακυρώσει τα ελληνικά σχέδια για επέκταση όχι μέχρι τον Αίμο αλλά ούτε καν μέχρι το Μοναστήρι.\nΟι μαζικές αναφορές διαμαρτυρίας, που οι Έλληνες πρόξενοι στη Μακεδονία φρόντισαν να υποκινήσουν, δεν ήταν επαρκείς για να αποτρέψουν το επερχόμενο.\nΛίγους μόνον μήνες αργότερα, ο κίνδυνος αναζωπυρώθηκε. Από τον Απρίλιο του 1877, ο ρωσικός στρατός άρχισε να προελαύνει στο έδαφος της αυτοκρατορίας. Στην Αθήνα οι μακεδονικοί κύκλοι, με πρωταγωνιστή τον δικηγόρο από το Βογατσικό Στέφανο Δραγούμη, δραστηριοποιήθηκαν με σαφή στόχο την επανάσταση. Θα προηγούνταν αποβάσεις στην Πιερία, την Χαλκιδική αλλά και την Ανατολική Μακεδονία, με απώτερο σκοπό την επαφή με τα ρωσικά στρατεύματα που βρίσκονταν στη Βουλγαρία. Όμως η διστακτικότητα της Ελλάδος να εμπλακεί πλήρως στον πόλεμο, καθυστέρησε την έκρηξη του κινήματος ανεπανόρθωτα, ενώ την ίδια περίοδο (1877) η Μακεδονία μαστίζονταν από ευρείας κλίμακος ληστρικές επιδρομές Αλβανών και άλλων ατάκτων.\nΗ Μακεδονική Επανάσταση\nΗ απόβαση του σώματος του Λοχαγού Κοσμά Δουμπιώτη στο Λιτόχωρο πραγματοποιήθηκε τον Φεβρουάριο του 1878, ελάχιστες ημέρες πριν από την ρωσοτουρκική προκαταρκτική συνθηκολόγηση στο προάστιο της Κωνσταντινουπόλεως Άγιο Στέφανο.\nΟι Ρώσοι επέβαλαν τη δημιουργία της «Μεγάλης Βουλγαρίας», που θα περιελάμβανε ολόκληρη την Μακεδονία με εξαίρεση την Θεσσαλονίκη, την Χαλκιδική και τις επαρχίες Κοζάνης και Σερβίων. Πολιτικός επίτροπος για την Μακεδονία ορίσθηκε ο πρώην πρόξενος στο Μοναστήρι, ο Χίτροβο. Το Δ΄ Σώμα του Ρωσικού Στρατού θα είχε ως έδρα του τα Σκόπια.\nΤις ίδιες ημέρες, στο Λιτόχωρο συγκροτούνταν η «Προσωρινή Κυβέρνησις της Μακεδονίας» με πρόεδρο τον Ευάγγελο Κοροβάγγο, ενώ η επανάσταση εξαπλώνονταν στην Πιερία χάρη στις ενέργειες του Μητροπολίτη Κίτρους Νικολάου, του αρχιτσέλιγκα του Βερμίου Παύλου Μπατραλέξη και των Ολυμπίων ληστανταρτών.\nΓια μία ακόμη φορά, για λόγους λανθασμένης στρατηγικής, η επανάσταση σύντομα εκφυλίσθηκε και οι δυνάμεις της Πιερίας υποχώρησαν στην Ελλάδα. Όμως στην περιοχή του Βούρινου, με βάση το πατριωτικό δίκτυο που υπήρχε από τα μέσα της δεκαετίας του 1860, είχε ήδη σχηματισθεί από τις 18 Φεβρουαρίου η «Προσωρινή Κυβέρνησις της εν Μακεδονία επαρχίας Ελιμείας».\nΠρόεδρός της ήταν ο Ιωάννης Γκοβεντάρος από την Κοζάνη και γραμματέας ο διδάσκαλος Αναστάσιος Πηχιών από την Αχρίδα, πρωτεργάτης του «Φιλεκπαιδευτικού Συλλόγου» της Καστοριάς και αντιπρόσωπος στην ίδια πόλη του «Συλλόγου προς Διάδοσιν των Ελληνικών Γραμμάτων».\nΣτρατιωτικός διοικητής ορίσθηκε ο οπλαρχηγός Ιωσήφ Λιάτης, επικεφαλής 500 ενόπλων.\nΣτη διάρκεια των ανοιξιάτικων και των θερινών μηνών του 1878, η κυβέρνηση αυτή ανέλαβε -με την ασθενή υποστήριξη των Αθηνών- να δείξει ότι οι ελληνικές εδαφικές βλέψεις δεν περιορίζονταν στην Ήπειρο και τη Θεσσαλία.\nΤην προσπάθεια συνέδραμαν χιλιάδες ένοπλοι -που έφθασαν ίσως τους 15.000- από όλα τα ορεινά συγκροτήματα της περιοχής, ώστε στα τέλη του καλοκαιριού ένας γενικευμένος ανταρτοπόλεμος είχε κλιμακωθεί από την Κοζάνη μέχρι το Μοναστήρι.\nΟ χειμώνας του 1878 σταμάτησε -ή μάλλον ανέστειλε- τις επιχειρήσεις.\nΣτο μεταξύ, το Συνέδριο του Βερολίνου είχε δώσει -περιορισμένη έστω- κρατική υπόσταση στη Βουλγαρία, με τη μορφή δύο αυτονόμων ηγεμονιών.\nΗ ελληνική αντίδραση είχε καταγραφεί• το ίδιο όμως και η βουλγαρική, που το φθινόπωρο του 1878 πήρε τη μορφή ισχυρού κινήματος στις περιοχές της Κρέσνας και του Ράζλογκ.\nΤο κίνημα κατεστάλη και η περιοχή του Πιρίν παρέμεινε τουρκική, όπως είχε αποφασισθεί στο Βερολίνο.\nΤην επομένη χρονιά, τα σώματα της βουλγαρικής εθνοφρουράς έφθασαν μέχρι το Μορίχοβο και τα Κορέστια, για να ηττηθούν και πάλι. Η Ελλάς -και επισήμως πλέον- δεν ήταν η μοναδική διεκδικήτρια της μακεδονικής κληρονομιάς.\nΤην ήδη δύσκολη κατάσταση χειροτέρευσε κατά πολύ η πραξικοπηματική προσάρτηση της αυτόνομης Ηγεμονίας της Ανατολικής Ρωμυλίας από την βουλγαρική Ηγεμονία της Σόφιας και η συστηματική δράση βουλγαρικών συμμοριών στην Ανατολική Μακεδονία, το φθινόπωρο του 1885.\nΗ ήττα των Σέρβων στον σύντομο πόλεμο που ακολούθησε και η ατελέσφορη πολύμηνη επιστράτευση (ο «ειρηνοπόλεμος») της Ελλάδος μεγιστοποίησαν τη σημασία της προσαρτήσεως. Η Μακεδονία ήταν σαφώς ο επόμενος στόχος της Σόφιας, η οποία διέθετε και το θάρρος και την τεχνογνωσία για να τον κατακτήσει.\nΟι ελληνικές πηγές της περιόδου είναι γεμάτες από μικρές ιστορίες και περιστατικά, που περιγράφουν πώς ο βουλγαρισμός, ως ακμαία πολιτική δύναμη στη Μακεδονία, εκμεταλλεύθηκε και χρωμάτισε όλες τις κοινοτικές και κοινωνικές διαφορές, ειδικά μέσα στα αστικά κέντρα.\nΜικροί, έστω, πυρήνες ή προσωπικές παρεμβάσεις ήταν αρκετές, ώστε να εκκινήσουν καταλυτικές αντιδράσεις και να μορφοποιηθούν εθνικο-πολιτικές παρατάξεις.\nΤο άνοιγμα βουλγαρικού σχολείου, κοινή επιδίωξη τόσο των Εξαρχικών όσο και των Ουνιτών, ήταν η σαφέστερη έκφραση της διαφοροποιήσεως και ταυτόχρονα πολλαπλασιαστής της αναταραχής, με δεδομένη την αρχική άρνηση (1883) της Πύλης να αποδεχθεί εξαρχικούς επισκόπους στα εδάφη της.\nΤο 1888, σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Τουρκία (Μακεδονία και Θράκη) λειτουργούσαν 485 βουλγαρικά σχολεία με 686 διδασκάλους και 23.600 μαθητές. Το 1893 η Πύλη ανεγνώρισε επισήμως την λειτουργία τους και τα εξομοίωσε λειτουργικά με τα ελληνικά. Παράλληλες ήταν οι επιτυχίες και στο εκκλησιαστικό επίπεδο.\nΗ Σόφια, εκμεταλλευόμενη τις διακυμάνσεις των ελληνοτουρκικών σχέσεων, πέτυχε τον διορισμό εξαρχικών επισκόπων στην Αχρίδα και τα Σκόπια το 1890, ενώ στα Βελεσά και στο Νευροκόπι το 1894.\nΣύμφωνα με έναν υπολογισμό, το 1891 στην περιοχή Καστοριάς 13 μόνο σλαβόφωνα χωριά (σε σύνολο 53) είχαν προσχωρήσει στην Εξαρχία και στην περιοχή Μοναστηρίου 24 από τα 100. Το 1894, οι αριθμοί είχαν αυξηθεί σε 26 και 42 αντίστοιχα.\nΚαι δεν ήταν μόνον οι Βούλγαροι.\nΟι Ρουμάνοι προωθούσαν με το ζήλο της νεόκοπης ανεξαρτησίας την δική τους προπαγάνδα κυρίως στο Βιλαέτι του Μοναστηρίου, όπου οι βλάχικες δημογραφικές νησίδες ήταν συμπαγείς.\nΤο 1887, η ετήσια επιχορήγηση των 29 δημοτικών και των τριών γυμνασίων τους λέγεται ότι έφθανε τα 120.000 φράγκα ετησίως.\nΗ κάθοδος της Σερβίας προς το Νότο, στη Νις, σε εδάφη που της παραχωρήθηκαν στο Βερολίνο και το όραμα απελευθερώσεως της «παλαιάς Σερβίας», με αυστριακή μάλιστα ενθάρρυνση, προσέθετε έναν ακόμη ορατό διεκδικητή που ήταν διατεθειμένος να επενδύσει πολύ περισσότερα από τους Ρουμάνους στην εκπαίδευση των Μακεδόνων.\nΤον ρόλο αυτό ανέλαβε από το 1886 η εκπαιδευτική εταιρεία «Άγιος Σάββας», υπό την επιτήρηση των δύο σερβικών προξενείων που άνοιξαν στα Σκόπια το 1887 και στο Μοναστήρι το 1888.\nΤο 1887 γράφηκε στον προϋπολογισμό της Σερβίας ποσό τεσσάρων εκατομμυρίων φράγκων για την εξυπηρέτηση ποικίλων εθνικών αναγκών στη Μακεδονία.\nΤο 1891 η Σερβική Κυβέρνηση, με ρωσική υποστήριξη, αξίωσε από το Οικουμενικό Πατριαρχείο την τοποθέτηση Σέρβων επισκόπων, τη σύσταση σχολείων και την άδεια χρήσεως της σλαβικής γλώσσης στους ναούς και τα σχολεία των κοινοτήτων που βρίσκονταν εντός του πεδίου των βλέψεων του Βελιγραδίου.\nΤο Πατριαρχείο καταρχήν αρνήθηκε.\nΕκ των πραγμάτων όμως οδηγήθηκε το 1892 σε συμβιβασμό, προκειμένου να κρατήσει εκτός της Εξαρχίας -με τίμημα την ελληνική γλώσσα- όσο το δυνατόν περισσότερες κοινότητες των βορείων επισκοπών.\nΣτα 1893-94, λειτουργούσαν ήδη στο Κόσοβο 117 σερβικά σχολεία με 5.500 μαθητές.\nΕίναι επίσης σημαντικό για την εκτίμηση των ελληνικών προβλημάτων και ενδεικτικό των κοινωνικών διεργασιών που επιτελούνταν, ότι ακόμη και σε πόλεις ή χωριά όπου δεν υπήρχε εξαρχική ρουμανική ή σερβική παράταξη, ξεσπούσαν σφοδρές πολιτικές διαμάχες μεταξύ των φιλελευθέρων και των συντηρητικών.\nΤί καλύτερο μπορούσε να κάνει η Ελλάς;\nΤο 1880 προκηρύξεις υπογεγραμμένες από μικτή επιτροπή (ελληνική, σλαβική και αλβανική) ζητούσαν από τους Ευρωπαίους προξένους τη σύσταση προσωρινής κυβερνήσεως και την αυτονόμηση της Μακεδονίας.\nΕπρόκειτο μάλλον για ένα ακόμη ατελέσφορο και θολό σχέδιο του Λεωνίδα Βούλγαρη.\nΌμως ο καιρός των ιδιωτών είχε παρέλθει κι αυτό φάνηκε καθαρά λίγο αργότερα από την εύκολη εξάρθρωση και τη σύλληψη των μελών (1886-7) του δικτύου του Αναστασίου Πηχιών στη Δυτική Μακεδονία.\nΗ προσάρτηση της Θεσσαλίας, το 1881, είχε φέρει την Μακεδονία πιο κοντά στην Αθήνα και διευκόλυνε σαφώς την επιτήρησή της.\nΕξάλλου και ο αριθμός των ελληνικών προξενείων σύντομα αυξήθηκε\nστα έξι με έδρες όχι μόνο\nτην Θεσσαλονίκη και\nτο Μοναστήρι αλλά και\nτα Σκόπια και\nΉταν απαραίτητη πλέον η ενεργητικότερη συμμετοχή των Αθηνών στην εκπαιδευτική διαδικασία καθώς και ο συντονισμός τους με τους εκκλησιαστικούς φορείς και μάλιστα με το Πατριαρχείο. Κανένας όμως από τους δύο στόχους δεν ήταν εύκολο να επιτευχθεί.\nΟ «Σύλλογος προς Διάδοσιν των Ελληνικών Γραμμάτων», παρά την σημαντική αύξηση της κρατικής επιχορηγήσεως από 100.000 δραχμές το 1879, σε 250.000 το 1880 και 440.000 το 1883, δεν μπορούσε να καλύψει τις αυξημένες απαιτήσεις.\nΣτο Βιλαέτι Μοναστηρίου, το 1883 η μέση ετήσια επιχορήγηση των 16 ρουμανικών σχολείων ήταν άνω των 120 λιρών Τουρκίας ανά σχολείο, ενώ των 310 ελληνικών (αλλά και των 74 βουλγαρικών) μόλις το 1/3 του ποσού.\nΗ καθυστέρηση της κρατικής επιχορηγήσεως οδηγούσε στην αργοπορημένη καταβολή των δεδουλευμένων και πολλές φορές επέτασσε οδυνηρές αποφάσεις περιστολής της λειτουργίας εκπαιδευτηρίων, τα οποία δεν κρίνονταν «εθνικώς» αποδοτικά.\nΗ έλλειψη πόρων επέτεινε την ένταση στις σχέσεις συλλόγων, κοινοτήτων και προξένων.\nΗ «Επιτροπή προς Ενίσχυσιν της Ελληνικής Εκκλησίας και Παιδείας», που διορίσθηκε από το Υπουργείο των Εξωτερικών το 1887, ανέλαβε να ομαλοποιήσει την κρατική χρηματοδότηση αλλά η συγκυρία, μετά τις τεράστιες δαπάνες της επιστρατεύσεως του 1885-86, ήταν εντελώς αρνητική.\nΗ φειδώ γενικεύθηκε και το 1889 η διαμαρτυρία των εκπαιδευτικών στη Μακεδονία ήταν γενική. Οι νέες περικοπές οδηγούσαν στην ανεπαρκή χρηματοδότηση των μικρών κοινοτήτων, όπου έλλειπαν οι εναλλακτικοί πόροι αλλά ήταν αυξημένες οι εθνικές ανάγκες και έτσι τις οδηγούσαν με μαθηματική ακρίβεια στο εξαρχικό στρατόπεδο. Επρόκειτο για έναν φαύλο κύκλο, που μερικές γενναίες δωρεές ιδιωτών δεν μπορούσαν να ανακόψουν.\nΠατριάρχης Ιωακείμ ο Γ΄\nΠαρ' όλα αυτά, την σχολική χρονιά 1894-95 λειτουργούσαν σε ολόκληρη την Μακεδονία πάνω από 900 σχολεία με 53.500 μαθητές.\nΣοβαρά προβλήματα σημάδευσαν την ίδια περίοδο και τις σχέσεις των εκκλησιαστικών με τις ελληνικές προξενικές αρχές, έκφραση των οποίων ήταν και η παραίτηση του Πατριάρχου Ιωακείμ Γ΄, το 1884.\nΕιδικά η περίοδος 1886-1894, χαρακτηρίζεται από την αυξημένη παρουσία μητροπολιτών, οι οποίοι ταλαντεύονταν ανάμεσα στην ανάγκη του οικουμενικού θρόνου να αποφύγει την επιδείνωση της ρήξεως με την Εξαρχία -που δεν ήταν άλλωστε το μοναδικό μέτωπο της εκκλησίας στα Βαλκάνια- και στις εθνικές επιταγές, προς τις οποίες τους καλούσαν επιτακτικά -και ενίοτε προσβλητικά- να συμμορφωθούν οι Έλληνες πρόξενοι.\nΑπό την ίδρυση της ΕΜΕΟ στο Ίλιντεν\nΤο απόγευμα της 3ης Νοεμβρίου του 1893, συγκεντρώθηκαν στο σπίτι του Χρίστο Μπατατζίεφ στη Θεσσαλονίκη ο Ντάμε Γκρούεφ, ο Πέρε Ποπάρσωφ, ο Αντόν Ντιμιτρώφ, ο Χρίστο Τατάρτσεφ και ο Ιβάν Χατζηνικολώφ.\nΟι ιδρυτές της ΕΜΕΟ\nΚαρπός της συναντήσεως αυτής ήταν η ίδρυση μίας μυστικής επαναστατικής οργανώσεως, η οποία έμελλε να επηρεάσει τις πολιτικές εξελίξεις στα Βαλκάνια για μισό περίπου αιώνα.\nΤο θέμα της ονομασίας της οργανώσεως απασχόλησε για αρκετό καιρό τα μέλη της και τελικά αποφασίσθηκε να ονομαστεί «Μακεδονική Επαναστατική Οργάνωση», ενώ η κεντρική επιτροπή της «Κεντρικό Μακεδονικό Επαναστατικό Κομιτάτο».\nΗ οργάνωση, ωστόσο, έγινε ευρύτερα γνωστή είτε ως «Βουλγαρικά Επαναστατικά Κομιτάτα» είτε ως «Μυστικά Επαναστατικά Κομιτάτα» είτε -σπανιότερα- ως «Εσωτερικά Επαναστατικά Κομιτάτα», του εσωτερικού δηλαδή της Μακεδονίας.\nΟι συνωμότες κατάγονταν από χωριά και πόλεις της Μακεδονίας, αλλά λόγω των σπουδών τους είχαν εγκαίρως μυηθεί στην βουλγαρική επαναστατική ιδεολογία και στον Σοσιαλισμό. Όλοι τους επιθυμούσαν την απελευθέρωση της Μακεδονίας από τον τουρκικό ζυγό αλλά τα σχέδιά τους για την μελλοντική της τύχη ήταν ακόμη συγκεχυμένα.\nΣτις αρχές του 1894, η συνάντηση των ιδρυτικών μελών επαναλήφθηκε στην οικία του Δημητρώφ και εκεί καθορίσθηκε ο ακριβής σκοπός της οργανώσεως. Στην πορεία της συζητήσεως έγινε λόγος για άμεση προσάρτηση της Μακεδονίας στη Βουλγαρία αλλά η πρόταση απορρίφθηκε, καθώς ήταν βέβαιο ότι θα προκαλούσε την αντίδραση της Ευρώπης όπως και της άμεσα ενδιαφερόμενης Τουρκίας.\nΗ Ανωτάτη Επιτροπή\nΚατέληξαν λοιπόν, όπως φαίνεται από τις πηγές, στην επιδίωξη της αυτονομίας της Μακεδονίας -σύνθημα λιγότερο επικίνδυνο- και στη συνεχή ενίσχυση του βουλγαρικού στοιχείου, με την ελπίδα είτε της μακροπρόθεσμης ενώσεως με τη Βουλγαρία είτε, τουλάχιστον, της συμμετοχής σε μία ομοσπονδία βαλκανικών κρατών.\nΗ επιθυμητή ενίσχυση του βουλγαρικού στοιχείου θα εξασφαλιζόταν μόνον μέσα από τις ανάλογες μεταρρυθμίσεις, τις οποίες θα υλοποιούσε η Πύλη.\nΣτο μεταξύ στη Σόφια οι βουλγαρομακεδονικές οργανώσεις, τις οποίες συγκροτούσαν οι δεκάδες χιλιάδες μετανάστες που εργαζόταν εκεί περιστασιακά ή μόνιμα, κατάφεραν το 1894-95 να συστήσουν για τον συντονισμό τους μία «Ανωτάτη Επιτροπή» (βουλγαριστί Βερχόβεν Κομιτέτ) με την βοήθεια της Κυβερνήσεως Στόιλωφ και στρατηγικό στόχο μία επιθετικότερη πολιτική έναντι της Τουρκίας.\nΠραγματικός αρχηγός της επιτροπής ήταν ο Στρατηγός Ιβάν Τσόντσεφ, φίλος του Ηγεμόνος Φερδινάνδου και εικονικός ο Καθηγητής Στογιάν Μιχαϊλόφσκι.\nΤην πρώτη ένοπλη επιχείρηση των βερχοβιστών στη Μακεδονία, που μάλιστα κατέληξε στην ολιγόωρη κατάληψη του Μελενίκου τον Ιούλιο του 1895, οδήγησε ο νεαρός αξιωματικός Μπόρις Σαράφωφ από το Νευροκόπι.\nΉταν εμφανές ότι οι δύο οργανώσεις συνέπλεαν και ότι ήταν απαραίτητη η ανάδειξη των ιδεολογικών τους αποκλίσεων.\nΔεν ήταν όμως η ευκολώτερη υπόθεση.\nΟι θέσεις της «Εσωτερικής Οργανώσεως» διευκρινίσθηκαν ακόμη περισσότερο το καλοκαίρι του 1896, όταν ανατέθηκε στον Γκόρτσε Πετρώφ και τον Γκότσε Ντέλτσεφ -σε δύο νεώτερα και δυναμικά στελέχη- η επεξεργασία ενός πληρέστερου καταστατικού οργανισμού.\nΣτο νεώτερο αυτό κείμενο έντονη και ορατή ήταν η επίδραση της βουλγαρικής επαναστατικής λογοτεχνίας και κυρίως η επίδραση του καταστατικού της επαναστατικής οργανώσεως που είχε δράσει στη Βουλγαρία πριν από το 1878.\nΕξαρχία και ΕΜΕΟ\nΌμως και τυπικά, πέρα από τις φιλολογικές επιρροές, η οργάνωση συνέχιζε να έχει καθαρά βουλγαρικό χαρακτήρα, καθώς τα άρθρα 2 και 3 προνοούσαν για τη συμμετοχή στον αγώνα μόνο του «βουλγαρικού λαού» της Μακεδονίας και της Αδριανουπόλεως (δηλ. της Θράκης). Καλούνταν τα επαναστατικά κομιτάτα να αφυπνίσουν την βουλγαρική συνείδηση του πληθυσμού, να διαδώσουν τις επαναστατικές ιδέες και να προετοιμάσουν την επανάσταση, η οποία όμως αντιμετωπίζονταν ως μία μακρινή προοπτική. Θα χρειαζόταν η κατάλληλη ευκαιρία. Μακρινή ήταν ακόμη και η οριστική διευκρίνηση της θέσεως των Σλαβομακεδόνων έναντι της βουλγαρικής ιδεολογίας.\nΑνάλογες με τις βουλγαρικές ήταν και οι ελληνικές εθνεγερτικές και επαναστατικές επιλογές. Στην Αθήνα, την άνοιξη του 1894 συστήθηκε από χαμηλοβάθμους αξιωματικούς η «Εθνική Εταιρεία». Ανάμεσά τους συγκαταλέγονταν αρκετοί μελλοντικοί Μακεδονομάχοι, όπως ο Παύλος Μελάς αλλά και ο νεαρός Ιωάννης Μεταξάς.\nΣκοπός της εταιρείας, που μέσα σε δύο χρόνια αναπτύχθηκε εντυπωσιακά, ήταν η «αναζωπύρωσις του εθνικού φρονήματος».\nΣτις τάξεις της περιελάμβανε πλέον, με την εξαίρεση των πολιτικών, διακεκριμένους πολίτες, πολλοί από τους οποίους ξεχώριζαν για τις μακεδονικές τους ευαισθησίες. Το καλοκαίρι του 1896, η «Εταιρεία» ήταν σε θέση να οργανώσει στη Θεσσαλία έξι ένοπλα σώματα, τα οποία θα ξεκινούσαν κίνημα όχι επαναστατικό κατά των Τούρκων αλλά «διαμαρτυρήσεως κατά των βουλγαρικών αξιώσεων». Κυριότερος από τους Μακεδόνες και άλλους οπλαρχηγούς, παλαιμάχους του 1878 που επιστρατεύθηκαν για την περίσταση, ήταν ο Αθανάσιος Μπρούφας, κτίστης από το Κριμίνι του Βοΐου.\nΣε αντίθεση με τα άλλα πέντε σώματα, που δεν ξεπέρασαν την παραλία της Πιερίας, το σώμα του Μπρούφα κατάφερε να διεισδύσει στη Μακεδονία και να φθάσει στο οροπέδιο του Μοριχόβου, έξω από το Μοναστήρι. Εκεί, μετά από σειρά συμπλοκών, ο Μπρούφας σκοτώθηκε και αρκετοί άνδρες του κατέληξαν στις τουρκικές φυλακές.\nΟι επιχειρήσεις της «Εταιρείας» επαναλήφθηκαν την επόμενη άνοιξη, σχεδόν παράλληλα με την έναρξη των εχθροπραξιών του Ελληνοτουρκικού Πολέμου. Όμως απέτυχαν να διεισδύσουν και πάλι τόσο το πολυμελές σώμα του Καψαλόπουλου και του Μυλωνά (2.000 άνδρες) από τη Θεσσαλία όσο και ένα ακόμη 400 ανδρών, που αποβιβάσθηκε στην Καβάλα για να ανατινάξει τη νέα και μοιραία για την έκβαση των επιχειρήσεων σιδηροδρομική γραμμή Θεσσαλονίκης-Κωνσταντινουπόλεως.\nΗ νέα ελληνική ανταρτική αποτυχία και η συντριβή του στρατού στο πεδίο της μάχης έδωσε στα βουλγαρικά κομιτάτα την ευκαιρία που ανέμεναν.\nΟι προσχωρήσεις προς την Εξαρχία εντάθηκαν στη λεγόμενη «μέση ζώνη» (οροθετημένη βορείως από το Μοναστήρι, τη Στρώμνιτσα και το Μελένικο), που εκ των πραγμάτων αποτελούσε πλέον το βορειότερο σημείο των ελληνικών διεκδικήσεων.\nΗ άφιξη εξαρχικού μητροπολίτη στο Μοναστήρι, τον Δεκέμβριο του 1897, ήταν ενδεικτική των τουρκικών προθέσεων, ενώ οι φήμες οργίαζαν ότι σύντομα θα ακολουθούσαν τοποθετήσεις στην Καστοριά και την Φλώρινα.\nΤα κομιτάτα, με την άνεση των περιστάσεων, ξεκίνησαν μία συστηματική και εκτεταμένη εκστρατεία μερικών δεκάδων δολοφονιών σημαινόντων στελεχών της ελληνικής παρατάξεως -των πλέον φανατικών- γνωστών ως «Γραικομάνων».\nΟ απολογισμός της διετίας 1898-1900 ήταν θετικότατος. Η παρουσία ικανών στελεχών, όπως ο Πάβλε Χριστώφ και ο Ποπτράικωφ, συνετέλεσε στην οργάνωση ενόπλων πυρήνων στην ευρύτερη περιοχή της Καστοριάς.\nΟ εξοπλισμός των εξαρχικών χωριών κλιμακώθηκε με όπλα αγορασμένα κατά ένα μεγάλο μέρος τους στην Αθήνα, με τη βοήθεια ενός προσεκτικά οργανωμένου δικτύου.\nΟι παράλληλες δολοφονίες μερικών εισπρακτόρων και ενοικιαστών φόρων προσέδωσαν στο Κομιτάτο τον απαραίτητο μανδύα του τυραννοκτόνου. Είναι βέβαιο ότι η πρόοδός του θα ήταν ταχύτερη, εάν δεν σπαρασσόταν από εσωτερικές έριδες, που προκαλούσε η επιφυλακτικότητα των εντοπίων οπλαρχηγών.\nΗ διάσταση αυτή αντικατοπτρίσθηκε κυρίως στην άρνηση του Κώτα Χρήστου από τη Ρούλια να υπηρετήσει υπό τις διαταγές του νεοαφιχθέντος από την Βουλγαρία Μαρκώφ (1900) εναντίον των συμπατριωτών του Πατριαρχικών και στην σταδιακή του απομάκρυνση από την Εσωτερική Οργάνωση.\nΈνα μέρος του προβλήματος ήταν ιδεολογικό. Γι' αυτό, το άπλωμα και η ωρίμανση της οργανώσεως ως επαναστατικού μηχανισμού σε ολόκληρη την Μακεδονία οδήγησε σύντομα σε νέα αναθεώρηση των καταστατικών της κειμένων.\nΗ οργάνωση επιχείρησε -τυπικά τουλάχιστον- να ενώσει στο όνομα της αυτονομίας όλους τους καταπιεσμένους της Ευρωπαϊκής Τουρκίας κι όχι μόνον τους Βουλγάρους, όπως αρχικά είχε προσπαθήσει.\nΜέλη της στο εξής θα μπορούσε πλέον να είναι «κάθε Μακεδόνας και Αδριανουπολίτης [δηλαδή Θραξ]» ο οποίος πληρούσε όσες προϋποθέσεις όριζε το καταστατικό.\nΣκοπός της ήταν η πλήρης πολιτική αυτονομία της Μακεδονίας και της Θράκης αλλά στον αγώνα για την επίτευξή του έπρεπε να συμμετέχουν «όλοι οι δυσαρεστημένοι» και όχι μόνον το βουλγαρικό στοιχείο της Μακεδονίας και της Θράκης.\nΤο πρώτο εξάμηνο του 1902 εκδόθηκε το νέο καταστατικό και ο οργανισμός της «Μυστικής Μακεδονοαδριανουπολιτικής Επαναστατικής Οργανώσεως», γνωστής πλέον ως ΕΜΕΟ, τα οποία είχαν επεξεργασθεί ο Ντέλτσεφ και ο Πετρώφ.\nΑπαγωγή της Μις Στόουν\nΣτο μεταξύ, η απαγωγή της ιεραποστόλου Ellen Stone το 1901 από την τσέτα του Σοσιαλιστή Σαντάσκι, είχε ήδη κάνει την οργάνωση πασίγνωστη σχεδόν παγκοσμίως.\nΤο «άνοιγμα» της ΕΜΕΟ προς όλους τους πληθυσμούς ήταν βέβαια ένας τακτικός ελιγμός.\nΗ πορεία για την τελική εξέγερση είχε δρομολογηθεί, οι ένοπλες ομάδες ανασυντάσσονταν και ο μηχανισμός αποκεντρώνονταν, ώστε να διευκολυνθεί η δράση.\nΉδη πριν από την άνοιξη του 1902 οι συγκρούσεις των ομάδων με τον τουρκικό στρατό κλιμακώθηκαν. Το καλοκαίρι της ίδιας χρονιάς έφθασε στην πατρίδα του Ζαγορίτσανη (Βασιλειάδα Καστοριάς) ο Συνταγματάρχης Γιαγκώφ, βασικό στέλεχος των Βερχοβιστών, μαζί με ένοπλο σώμα, με σκοπό να υποκινήσει το συντομώτερο εξέγερση, την οποία θα στήριζαν τόσο η Βουλγαρία όσο και η Ρωσία.\nΟι τοπικοί οπλαρχηγοί Τσακαλάρωφ, Κλιάσεφ, Μήτρος Βλάχος κ.ά. αντιτάχθηκαν στην ιδέα, υποδεικνύοντας το απαράσκευο της περιοχής και την έλλειψη όπλων.\nΕξάλλου, τον Ιούλιο ισχυρός σεισμός είχε προξενήσει σοβαρές καταστροφές στην Κεντρική κυρίως Μακεδονία.\nΑλλά οι Βερχοβιστές δεν κάμφθηκαν.\nΤο φθινόπωρο του 1902, ο Γιαγκώφ προχώρησε σε επιχειρήσεις χωρίς την βοήθεια των εντοπίων οπλαρχηγών, ενώ ο Στρατηγός Τσόντσεφ ηγήθηκε μεγάλου σώματος στην περιοχή της Τζουμαγιάς και του Ράζλογκ.\nΜολονότι στο κίνημα ενεπλάκησαν εκόντα-άκοντα αρκετά χωριά, η κατάληξη ήταν ατυχής και η επέμβαση ατάκτων βασιβουζούκων καταστροφική.\nΌμως το όφελος για την Βουλγαρία ήταν διπλωματικό. Η χαλιναγώγηση των κομιτάτων, που τόσο επιτακτικά ζητούσαν οι Δυνάμεις, ήταν αδύνατη χωρίς την εφαρμογή μεταρρυθμίσεων, για τις οποίες πίεζε τόσο η Βουλγαρική Κυβέρνηση όσο και η ΕΜΕΟ.\nΣτα τέλη Νοεμβρίου του 1902, η Πύλη συμφώνησε στην τοποθέτηση του Χουσεΐν Χιλμή Πασά στη θέση του Γενικού Διοικητού των ευρωπαϊκών κτήσεών της, με σκοπό την αποκατάσταση της ομαλότητος.\nΤον επόμενο μήνα, μετά από τη συνάντησή τους στη Βιέννη, οι Υπουργοί Εξωτερικών της Ρωσίας και της Αυστροουγγαρίας Λάμσντορφ και Γκολουχόφσκι, εισηγήθηκαν μεταρρυθμίσεις στην οθωμανική χωροφυλακή και αγροφυλακή, τον επαναπροσδιορισμό της δεκάτης, την χρηστή διαχείριση των προσόδων και την αμνήστευση των πολιτικών κρατουμένων.\nΤο «Πρόγραμμα της Βιέννης» έγινε αποδεκτό, αλλά στην πράξη δεν ήταν εφαρμόσιμο.\nΣε ολόκληρη την Μακεδονία κατά την άνοιξη του 1903 υπήρχαν περίπου 2.700 ένοπλοι οπαδοί των κομιτάτων (τουρκιστί κομιτατζή), κατανεμημένοι σε τουλάχιστον 90 συμμορίες.\nΟι ελευθερωμένοι πολιτικοί κρατούμενοι είχαν επιστρέψει αμέσως στις μάχιμες θέσεις τους. Το τελευταίο συνέδριο της ΕΜΕΟ πριν από το Κίνημα του Ίλιντεν πραγματοποιήθηκε τον Απρίλιο του 1903, στο Σμίλεβο.\nΚατά τις εργασίες του επικυρώθηκε η απόφαση του Συνεδρίου του Ιανουαρίου 1903 για επανάσταση, απόφαση που σύμφωνα με το πρωτόκολλο ήταν αποτέλεσμα τόσο της καταστάσεως στον χώρο της Μακεδονίας όσο και της δυσμενούς θέσεως, στην οποία είχε περιέλθει η οργάνωση μετά από τις συλλήψεις στελεχών της το 1901.\nΤην επικύρωση της αποφάσεως αυτής ουσιαστικά εκβίασε ο Πρόεδρος της Κεντρικής Επιτροπής της ΕΜΕΟ, ο Ιβάν Γκαρβάνωφ και οι άνθρωποί του, οι οποίοι -κατά τις μαρτυρίες των πρωταγωνιστών- φρόντισαν με απειλητικές επιστολές να αποσπάσουν τη συναίνεση των συνέδρων, παρά τις ισχυρές αντιρρήσεις που προέβαλε ο Πετρώφ με το επιχείρημα της μη καλής προετοιμασίας του πληθυσμού.\nΣτους επόμενους μήνες, οι δραστηριότητες της ΕΜΕΟ κατέστησαν σαφέστερα τα πραγματικά της σχέδια.\nΟι βομβιστικές ενέργειες που πραγματοποιήθηκαν σε διαφόρους στόχους, έδειχναν ότι κάτι σοβαρό ετοιμάζεται.\nΤο κύμα των βομβιστικών επιθέσεων, που ξέσπασε μέσα στην πόλη της Θεσσαλονίκης στα τέλη Απριλίου εναντίον στόχων που συνδέονταν με ευρωπαϊκά συμφέροντα, έκαναν τις υποψίες βεβαιότητα, μολονότι οι πραγματικοί δράστες ήταν μία ομάδα νεαρών αναρχικών χαλαρά συνδεδεμένη με την ΕΜΕΟ.\nΟι πλέον τεκμηριωμένες πληροφορίες για την τραγική αυτή περίοδο προέρχονται από την διπλωματική αλληλογραφία της εποχής. Έγραφε χαρακτηριστικά ο Γάλλος υποπρόξενος στο Μοναστήρι:\n«Τα κομιτάτα τους εξωθούν [τους χωρικούς] με κάθε τρόπο στην εξέγερση και συνεχίζουν ενεργά τις ραδιουργίες τους, οι οποίες βρίσκουν πρόσφορο έδαφος.\nΑπό τα παραπάνω γεγονότα προκύπτει ότι δολοφονούν χωρίς οίκτο τους προδότες καθώς κι εκείνους που αρνούνται να δώσουν χρήματα».\nΠολύ πιο αναλυτικός ήταν ο Βρετανός πρόξενος στα Σκόπια, ο Fontana, ο οποίος έγραφε ότι η βουλγαρική κοινότητα της πόλεως του Στιπ εργαζόταν πρόθυμα\n«…για μία γενική εξέγερση των Βουλγάρων και [ότι] είναι έτοιμοι να σφαγιαστούν προκειμένου να πετύχουν το στόχο που έχουν, δηλαδή Ή Μακεδονία για τους Μακεδόνες', που, αναμφίβολα, σημαίνει Ή Μακεδονία για τους Βουλγάρους'…».\n«Οι χωρικοί σε πολλά μέρη, είναι αλήθεια, δεν έχουν παρά ελάχιστες βλέψεις και με μισή καρδιά μόνο επιθυμούν να ξεσηκωθούν.\nΠαίζουν ηρωικά τραγούδια και πατριωτικούς σκοπούς στη βουλγάρικη γκάιντα, δέχονται όπλα, επεκτείνουν τη φιλοξενία τους σε περιπλανώμενες συμμορίες και συνεισφέρουν στους πόρους του Κομιτάτου με λίγο-πολύ στωική, αν όχι ηρωική, υπομονή.\nΕίναι όμως αμφίβολο κατά πόσο η ιδέα που έχουν γενικά για τον πατριωτισμό ή την εθνικότητα ξεπερνάει το μίσος που τους έχει καλλιεργηθεί εναντίον του Τούρκου και την αντιπάθειά τους για την καταβολή φόρων σ' αυτόν.\nΣτις πόλεις, ωστόσο, το αίσθημα που κυριαρχεί στους Βουλγάρους προεστούς, δασκάλους και στην πλειοψηφία των Βουλγάρων πολιτών, είναι πολύ βαθύτερο και η εκπαίδευση των μαθητών στα βουλγαρικά γυμνάσια είναι μόνο ένας αντίλαλος αυτού του αισθήματος».\nΚάτω από αυτές τις συνθήκες και οι πλέον αισιόδοξοι παράγοντες της ΕΜΕΟ δεν θα μπορούσαν λογικά να περιμένουν την επιτυχία μιας γενικευμένης επαναστατικής εξεγέρσεως, ιδιαίτερα στην ύπαιθρο.\nΗ αμετάκλητη όμως πορεία τους προς ένα γενικό ολοκαύτωμα εξηγείται από τις συγκεκριμένες τους διπλωματικές επιδιώξεις: η Ευρώπη έπρεπε να επέμβει άμεσα. Τα γεγονότα που επακολούθησαν, δικαίωσαν εν μέρει μόνον τις επιλογές των Βουλγάρων επαναστατών.\nΤο κίνημα του Ιουλίου, γνωστότερο ως Κίνημα του Ίλιντεν επειδή εκδηλώθηκε την ημέρα της εορτής του Προφήτη Ηλία, καταπνίγηκε -όπως άλλωστε αναμενόταν- ταχύτατα με βαρύτατες απώλειες, παρά την σημαντική βοήθεια που διοχετεύθηκε από την Βουλγαρία. Μολονότι τα τούρκικα κονάκια σε αρκετά τσιφλίκια πυρπολήθηκαν, η στρατιωτική αποτυχία ήταν πλήρης και τα βραχυπρόθεσμα διπλωματικά οφέλη όχι τα αναμενόμενα.\nΤον Σεπτέμβριο του 1903 στο κυνηγετικό περίπτερο του Φραγκίσκου Ιωσήφ, στην πόλη Murzsteg της Στυρίας, στο περιθώριο της συναντήσεως των αυτοκρατόρων της Ρωσίας και της Αυστροουγγαρίας, ετοιμάσθηκε νέο μεταρρυθμιστικό σχέδιο που τελικώς έγινε αποδεκτό τόσο από την Πύλη όσο και από τις άλλες Δυνάμεις.\nΤο σχέδιο αποσκοπούσε στην εφαρμογή των συμφωνηθέντων στη Βιέννη και στην αποκατάσταση των ζημιών και της ειρήνης, πριν η παθούσα Μακεδονία οδηγηθεί σε νέο επαναστατικό κύκλο. Συγκεκριμένα, προέβλεπε την τοποθέτηση δύο πολιτικών πρακτόρων (Ρώσου και Αυστριακού) στο πλευρό του Χιλμή, ως συμβούλων, την αναδιοργάνωση της χωροφυλακής από Ευρωπαίους αξιωματικούς, την αναμόρφωση των διοικητικών περιφερειών ώστε να περικλείουν, κατά το δυνατόν, εθνολογικά ομοιογενείς πληθυσμούς, την αναδιοργάνωση των διοικητικών και δικαστικών θεσμών προς όφελος των Χριστιανών, τον ορισμό εξεταστικών επιτροπών για τα πολιτικά εγκλήματα, την οικονομική ενίσχυση των πληγέντων πληθυσμών, την διάλυση των ατάκτων στρατιωτικών σωμάτων και την εφαρμογή των νέων φοροεισπρακτικών μεθόδων που είχαν αποφασισθεί στη Βιέννη.\nΗ αυτονομία δεν είχε επιτευχθεί, όμως οι καταστροφές των κωμοπόλεων του Κρουσόβου και της Κλεισούρας και δεκάδων άλλων χωριών με αμφίβολη συμμετοχή στο κίνημα, οι δηώσεις, οι εξανδραποδισμοί και οι 40.000 άστεγοι πρόσφυγες κατάφεραν τελικά να δημοσιοποιήσουν στην Ευρώπη την προπαγάνδα της ΕΜΕΟ και της Βουλγαρίας περί του Μακεδονικού Ζητήματος. Ήταν μία σημαντικότατη υποθήκη για τα επόμενα χρόνια.\nΤην ίδια περίοδο που οι Δυνάμεις εργαζόταν για την ειρήνευση στη Μακεδονία, η Ελληνική Κυβέρνηση άρχισε να εξετάζει σοβαρά το ενδεχόμενο της ενεργητικότερης αναμίξεώς της. Δεν επρόκειτο για αιφνιδιασμό.\nΉδη είχε εκκινήσει από τις αρχές του αιώνος η χορήγηση γενναιοτέρων παροχών για την εκπαίδευση των Μακεδόνων αλλά και οι σκέψεις ότι μόνον η βία θα μπορούσε να αντιμετωπίσει τη βία.\nΤα ελληνικά εκπαιδευτήρια έφθαναν πλέον τα 1.000, με περίπου 70.000 μαθητές. Στον χώρο της εκκλησίας είχαν σημειωθεί επίσης σοβαρές μεταβολές.\nΤο σημαντικότερο βήμα ήταν η πρόσκληση του τέως Οικουμενικού Πατριάρχου Ιωακείμ Γ΄ να αναλάβει και πάλι τον θρόνο του, με την υποστήριξη της Ελληνικής Κυβερνήσεως (Μάρτιος 1901).\nΤην ίδια περίοδο, νέοι μητροπολίτες τοποθετήθηκαν σε επίκαιρες θέσεις:\nο Γερμανός Καραβαγγέλης στην Καστοριά, ο Χρυσόστομος Καλαφάτης στη Δράμα, ο Ιωακείμ Φορόπουλος στο Μοναστήρι κ.ά.\nΌλοι τους κινήθηκαν ανοιχτά πλέον για την ελληνική εθνική υπόθεση και επιθετικότερα από όλους ο Καστοριάς Γερμανός, που προσανατολίσθηκε αμέσως στη διάσπαση του δικτύου του Βουλγαρικού Κομιτάτου και στη συγκρότηση ενόπλων ομάδων, με τον προσεταιρισμό του Κώτα Χρήστου και άλλων δυσαρεστημένων στελεχών της ΕΜΕΟ.\nΕπίκουρος στο έργο του ήλθε, τον Νοέμβριο του 1902, ο διπλωμάτης Ίων Δραγούμης, γιος του Στεφάνου, που ζήτησε και τοποθετήθηκε ως γραμματέας στο Προξενείο Μοναστηρίου.\nΜέσα από την πόλη αυτή, που τα δίκτυά της απλωνόταν σε ολόκληρη την Μακεδονία, ξεκίνησε η σύσταση πυρήνων, δηλαδή ελληνικών εθνικών επιτροπών, γνωστών ως «Άμυνα».\nΣτελεχώθηκαν από τους πλέον τολμηρούς και ελληνομορφωμένους παράγοντες της πόλεως και των κωμοπόλεων, που έβλεπαν ότι η επιθετική πολιτική του Κομιτάτου έθετε σε κίνδυνο ολόκληρο το κοινωνικό και οικονομικό εποικοδόμημα. Όπλα άρχισαν να καταφθάνουν στη Μακεδονία με τις ενέργειες των παλαιών στελεχών της «Εθνικής Εταιρείας», που υπηρετούσαν ως αξιωματικοί στη Θεσσαλία.\nΟ Δραγούμης έγραφε παντού φλογερές επιστολές, ζητώντας μάλιστα από τον γαμπρό του Παύλο Μελά να προετοιμάσει στρατιωτικό πραξικόπημα, με επικεφαλής τον Στρατηγό Τιμολέοντα Βάσσο, για να σώσουν την Μακεδονία.\nΤα προξενεία έλαβαν οδηγίες να ενισχύσουν την άμυνα. Μάλιστα, κάτω από τις πιέσεις του Καραβαγγέλη, ο κύκλος των Δραγούμηδων έστειλε το πρώτο ένοπλο σώμα από έντεκα Κρητικούς (Μάιος 1903).\nΤο σώμα συγκρούσθηκε με τους Βουλγάρους την πρώτη κιόλας ημέρα της Εξεγέρσεως του Ίλιντεν και φυγαδεύτηκε με πολλές δυσκολίες στην Ελλάδα.\nΤον Δεκαπενταύγουστο του 1903, με υποκίνηση των μακεδονικών συλλόγων των Αθηνών, πραγματοποιήθηκε συλλαλητήριο με αφορμή τα δραματικά γεγονότα που εκτυλίσσονταν στη Μακεδονία. Ακολούθησε η απόφαση για την αποστολή δύο διερευνητικών αποστολών, αφενός των τεσσάρων αξιωματικών (Κοντούλης, Κολοκοτρώνης, Παπούλας, Μελάς) και αφετέρου του διερμηνέα της Πρεσβείας Κωνσταντινουπόλεως, Γεωργίου Τσορμπατζόγλου.\nΟι εργασίες των αποστολών ολοκληρώθηκαν μόλις το καλοκαίρι του 1904 αλλά οι εισηγήσεις τους δεν συνέπιπταν. Ακόμη και οι απόψεις των αξιωματικών μεταξύ τους διίσταντο.\nΗ σύλληψη του Κώτα, μετά από κατάδοση του Γερμανού Καραβαγγέλη, ενέτεινε τους προβληματισμούς, εάν δηλαδή υπήρχαν πράγματι περιθώρια ανατροπής της βουλγαρικής οργανωτικής υπεροχής.\nΌμως στην πράξη η αντίστροφη πορεία είχε δρομολογηθεί ήδη από την άνοιξη.\nΤότε τοποθετήθηκε πρόξενος στο Μοναστήρι ο Δημήτριος Καλλέργης και στη Θεσσαλονίκη ο Λάμπρος Κορομηλάς, ενώ παράλληλα αποσπάσθηκε στο Υπουργείο των Εξωτερικών μία ομάδα αξιωματικών, προκειμένου να αναλάβουν υπηρεσία στα προξενεία και τα υποπροξενεία, ως «ειδικοί γραφείς».\nΣτα τέλη Μαΐου, πρώην εταίροι της «Εθνικής Εταιρείας» ίδρυσαν το «Μακεδονικόν Κομιτάτον» με πρόεδρο τον ιδιοκτήτη της ανερχόμενης εφημερίδος Εμπρός, τον Δημήτριο Καλαποθάκη, πρώην διευθυντή του πολιτικού γραφείου του Τρικούπη.\nΑπό το ιδρυτικό κείμενο του καταστατικού φαίνεται ότι το Κομιτάτο ανέλαβε ευρύτατες αρμοδιότητες, που επεκτείνονταν στους τομείς της στρατολογίας και της προπαρασκευής σωμάτων. Μολονότι η Ελληνική Κυβέρνηση κάλυπτε τα έξοδά του και όριζε τα μισά μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου, ήταν σαφές ότι η παράλληλη δράση ιδιωτών και κράτους εγκυμονούσε περιπλοκές.\nΣτα επόμενα χρόνια, ο συντονισμός των επιχειρήσεων και η κατανομή ανδρών και υλικού ήταν κάθε άλλο παρά απρόσκοπτα.\nΣτα τέλη Ιουλίου του 1904, η αποστολή νέων σωμάτων είχε αποφασισθεί.\nΣτα μέσα Αυγούστου κατάφερε να διεισδύσει το σώμα του Θύμιου Καούδη και λίγο αργότερα, αυτό του Παύλου Μελά.\nΟι διπλωματικές υπηρεσίες παρακολούθησαν την πορεία και τη δράση τους από μακριά, μέσω των διαθέσιμων πληροφοριοδοτών, με αναμφίβολη ικανοποίηση για τις πρώτες ελληνικές επιτυχίες, προσηλωμένες όμως περισσότερο στα φαινόμενα παρά στην ουσία της ένοπλης συγκρούσεως, που εντοπίζονταν περισσότερο στη φοβερή ψυχολογική πάλη που διαδραματίζονταν στις καρδιές των χωρικών.\nΟ θάνατος του Παύλου Μελά, τον Οκτώβριο του 1904, σημάδεψε την πορεία του Μακεδονικού Αγώνος με πολλούς τρόπους.\nΦυσιογνωμία ευγενική και καλοπροαίρετη, ιδεολόγος και ευσυγκίνητος, αν και πρόθυμος να υιοθετήσει τους τύπους της κλέφτικης παραδόσεως, στην ουσία αδυνατούσε να εφαρμόσει τους σκληρούς κανόνες και να υποστεί τους σωματικούς κόπους του ανορθόδοξου πολέμου και έτσι αναδείχθηκε σε τραγικό ήρωα.\nΟ χαμός του ήταν πάνω απ' όλα ο θρίαμβος του ρομαντικού εθνικισμού, που επισφραγίσθηκε με τη θυσία για την πατρίδα, μία μοίρα που ο Μελάς, όπως φαίνεται από τα γραπτά του, επιζητούσε συστηματικά. Λίγες ημέρες μετά τον θάνατο του Μελά, διέσχισε την μεθόριο το σώμα του Γεωργίου Κατεχάκη (Ρούβας) και στα μέσα Νοεμβρίου ακολούθησε ο Γεώργιος Τσόντος, που εξελίχθηκε σύντομα στην σημαντικότερη επιτελική προσωπικότητα του Αγώνος.\nΟι δύο αυτές ομάδες μαζί με τους άνδρες του Καούδη έδωσαν τα πρώτα κτυπήματα στην βουλγαρική παράταξη, αποκαθιστώντας για πρώτη φορά το ελληνικό γόητρο στα μάτια του εντόπιου πληθυσμού.\nΟ χειμώνας ανέστειλε την πολεμική δραστηριότητα. Οι προετοιμασίες για την εαρινή (1905) αντεπίθεση άρχισαν με την κάθοδο του ειδικού γραφέως, Ανθυπολοχαγού Κωνσταντίνου Μαζαράκη-Αινιάν στην Αθήνα.\nΟ Μαζαράκης, μεταφέροντας τις απόψεις του Κορομηλά, προσπάθησε να προωθήσει την λύση της ενιαίας διευθύνσεως του Αγώνος από το Γενικό Προξενείο της Θεσσαλονίκης, υποδεικνύοντας τις αδυναμίες του Κομιτάτου.\nΌμως το τελευταίο διέθετε ήδη αρκετή πολιτική κάλυψη και το απαραίτητο γόητρο για να εξουδετερώσει κάθε προσπάθεια περιστολής των δραστηριοτήτων του. Παρά το ακμαίο ηθικό, στην πράξη η ελληνική αντεπίθεση ήταν πολύ πιο σύνθετη και πολύπλοκη υπόθεση.\nΠερισσότερο δυσχερής και από τον ανταρτοπόλεμο των βουνών ήταν η διοργάνωση της υποδομής, ο επιτελικός σχεδιασμός και η συνεπής υλοποίησή του, με δεδομένη την διασπορά και την επικάλυψη των κέντρων λήψεως αποφάσεων, από τα γραφεία της εφημερίδος Εμπρός και το Υπουργείο των Εξωτερικών στην Αθήνα έως τα κορφοβούνια του Βιτσίου, τα χωριά του Βοΐου και τις εθνικές επιτροπές των κωμοπόλεων με όλες τις ιδιαιτερότητές τους.\nΩς κυρίαρχη μορφή στο επίπεδο αυτό προέβαλε ο Κορομηλάς, ο αποστολέας εκατοντάδων δυναμικών και παρορμητικών επιστολών προς το Υπουργείο των Εξωτερικών. Είναι μαρτυρημένο ότι ο Κορομηλάς είχε επίγνωση των ανωτέρων ικανοτήτων του και ότι χαρακτηριζόταν από μία εκκεντρικότητα, που μερικές φορές υπονόμευε τις συνεργασίες του• αλλά είναι υπεράνω αμφιβολιών ότι ο Γενικός Πρόξενος ήταν εκ των ουκ άνευ συντελεστών του Αγώνος.\nΌντως, από τα γραφόμενά του γίνεται σαφές ότι ο Κορομηλάς με το προσωπικό του κύρος προσπάθησε και κατάφερε να παρασύρει την Ελληνική Κυβέρνηση σε μία ενεργότερη συμμετοχή απ' αυτήν της περιόδου 1903-1904. Πριν καλά-καλά επιτύχει την έγκριση των απαραίτητων δαπανών, από τον Ιανουάριο του 1905 οραματιζόταν την επέκταση των επιχειρήσεων στην Κεντρική και την Ανατολική Μακεδονία, μέχρι το Μελένικο και τη Στρώμνιτσα.\nΕπίσης, είχε προχωρήσει στην οργάνωση του λαθρεμπορίου όπλων και του εξοπλισμού της ενδοχώρας μέσω του προξενείου, προκαταλαμβάνοντας ίσως μερικές φορές την ίδια την κυβέρνηση με το πάθος και τη ρητορεία του.\nΜόνιμη επωδός ήταν η παραγγελία χιλιάδων όπλων και πυρομαχικών.\nΣυνεργάτες του είχε τους «ειδικούς γραφείς», που ως τομεάρχες, μέσω έμπιστων πρακτόρων, παρακολουθούσαν τις εξελίξεις, επισκέπτονταν, γνώριζαν και φωτογράφιζαν πρόσωπα και πράγματα, συνέτασσαν αναφορές προς το Μακεδονικό Κομιτάτο και έκαναν καθημερινές ακροάσεις μέσα στο κτίριο του Γενικού Προξενείου επιτηρούμενοι ασφυκτικά από τις οθωμανικές αρχές.\nΤην ίδια εποχή και στο Μοναστήρι κυριαρχούσε ο προβληματισμός για το μέλλον των επιχειρήσεων. Ελλείψει ανωτέρων διαταγών, οι διπλωμάτες επιθυμούσαν την αποτύπωση ενός σχεδίου, την ορθολογική διασπορά των σωμάτων, την εκ των προτέρων κατανομή στρατηγικών καθηκόντων, επιφυλάσσοντας για τον συντονιστικό ρόλο κάποιον αποσπασμένο στο προξενείο αξιωματικό, όπως ακριβώς πρότεινε και ο Κορομηλάς για το Βιλαέτι Θεσσαλονίκης.\nΟι εξελίξεις έδειξαν πόσο δίκαιο είχαν.\nΑλλά η «ομοιόμορφος ενέργεια», η «ενδελεχής παρασκευή του εδάφους» και η «πλήρης οργάνωσις» που ο Κορομηλάς και οι συνάδελφοί του ζητούσαν προκαταβολικά, παρέμειναν ένα απραγματοποίητο όνειρο.\nΠαρά τους προβληματισμούς, την άνοιξη του 1905 στη Μακεδονία βρέθηκαν τουλάχιστον 565 άνδρες, οργανωμένοι σε ευμεγέθη σώματα, υπό την διοίκηση κυρίως αξιωματικών του ελληνικού στρατού και την διοικητική εποπτεία του Κομιτάτου.\nΤην ίδια περίοδο στην Κεντρική Μακεδονία ενεργοποιούνταν περίπου 122 άνδρες, υπό την διοίκηση υπαξιωματικών και τοπικών οπλαρχηγών (επτά ομάδες) καθώς και 109 πολιτοφύλακες (12 ομάδες). Πλέον τούτων, αναμένονταν άμεσα άλλοι 178 άνδρες.\nΤο φθινόπωρο, στην ίδια περιοχή βρίσκονταν ανεπτυγμένες 13 ομάδες ανταρτών (215 άνδρες) έναντι περίπου ισαρίθμων ενόπλων Βουλγάρων και 32 ομάδες πολιτοφυλάκων (183 άνδρες). Επιπλέον, στην Ανατολική Μακεδονία ήδη μετριόταν, τον Νοέμβριο του 1905, 14 μικρά σώματα με 85 άνδρες συνολικά.\nΗ ταυτόχρονη παρουσία 1.000 περίπου ενόπλων Ελλήνων τη στιγμή που ήδη υπήρχαν ενδείξεις ότι ο τουρκικός στρατός εγκατέλειπε την προηγούμενη παθητική του στάση, ήταν επόμενο να προκαλέσει σωρεία ατυχημάτων και εκατομβών, με γνωστότερα θύματα τους αξιωματικούς Μαρίνο Λυμπερόπουλο (Κρόμπας), Μιχαήλ Μωραΐτη (Κόδρος) και Σπυρίδωνα Φραγκόπουλο (Ζόγρας). Από την άλλη όμως μεριά, η αύξηση των πολιτοφυλακών, η προώθηση στο Μορίχοβο και την Ανατολική Μακεδονία, η επέκταση του ελέγχου στα Καστανοχώρια και στις πεδιάδες βορείως και νοτίως της Φλωρίνης και η εξασφάλιση ζωτικών οδικών αρτηριών γύρω από το Μοναστήρι μέσα σε δέκα μήνες ήταν στρατηγικά πλεονεκτήματα με αναμφίβολη σημασία.\nΌμως ο Αγώνας δεν είχε ακόμη κριθεί. Από τις αρχές του 1906, όταν πέρασε ο πρώτος ενθουσιασμός, φάνηκαν στο Βιλαέτι Μοναστηρίου τα προβλήματα, τα οποία εγκαίρως είχαν επισημάνει οι διπλωμάτες: αποσύνθεση των σωμάτων στη βόρεια ζώνη, αδυναμία παρακολουθήσεως των ενεργειών στη νότια ζώνη, αρρυθμία στην οικονομική διαχείριση, έλλειψη στελεχών στα κέντρα και συντονισμού στην είσοδο και ανάπτυξη των σωμάτων.\nΟι συνέπειες ήταν άμεσες και τραγικές: ο Γεώργιος Σκαλίδης σκοτώθηκε τον Μάρτιο, ο Χρήστος Πραντούνας τον Απρίλιο, ο Αντώνιος Βλαχάκης τον Μάιο, ο Κωνσταντίνος Γαρέφης τον Ιούνιο, ο Ευάγγελος Νικολούδης τον Ιούλιο και μαζί τους δεκάδες Μακεδονομάχοι, θύματα τις περισσότερες φορές άσκοπων συγκρούσεων με τα τουρκικά στρατεύματα.\nΕίναι επίσης ενδεικτικό ότι τον Σεπτέμβριο του 1906, στην ίδια περιοχή η τακτική δύναμη με επιχειρησιακή δυνατότητα δεν ξεπερνούσε τους 200 άνδρες -ίσως λίγοι περισσότεροι από τους αντίστοιχους κομιτατζήδες- το Βίτσι είχε εγκαταλειφθεί, τα Κορέστια δεν ελέγχονταν και οι Εξαρχικοί εξαπέλυαν δολοφονικές αντεπιθέσεις με πολλά θύματα. Αντίθετα, στο πατριαρχικό στρατόπεδο τα κρούσματα απειθαρχίας είχαν πολλαπλασιασθεί.\nΑκριβώς την ίδια εποχή, ο Λάμπρος Κορομηλάς από την Θεσσαλονίκη βρισκόταν στην ευτυχή θέση να αναφέρει τη συνεχή βελτίωση των ελληνικών θέσεων, καθώς επεχειρείτο επιτυχώς η προώθηση των σωμάτων του Σαράντου Αγαπηνού (Άγρας) και του Ιωάννου Δεμέστιχα (Νικηφόρος) μέσα στον βάλτο των Γιαννιτσών.\nΉλπιζε, έτσι, ότι θα μπορούσαν να ελέγξουν τα πολλά παραλίμνια χωριά, των οποίων η οικονομική ζωή ήταν εξαρτημένη από τη χλωρίδα και την πανίδα του βάλτου.\nΤο τέλος του τρίτου χρόνου ένοπλης δράσεως βρήκε την ελληνική πλευρά να διατηρεί το συγκριτικό πλεονέκτημα που είχε αποκτήσει το 1905 σε ολόκληρη την Μακεδονία, αλλά ήταν προφανές ότι κατά τόπους υπήρχαν αποκλίσεις από τους επιθυμητούς στόχους ή ακόμη και υποχωρήσεις από τα κεκτημένα. Τα προξενικά έγγραφα δεν αφήνουν καμία αμφιβολία ότι τα προβλήματα ήταν έκδηλα κυρίως στη Μακεδονία. Η κρίση που σοβούσε στο Βιλαέτι Μοναστηρίου από το 1906, φαίνεται ότι μάλλον ήταν συνάρτηση γεωγραφικών παραγόντων.\nΗ γειτνίαση με το ελληνικό κράτος πολλαπλασίαζε τις δυνατότητες επιτυχούς εισβολής σωμάτων, σε αντίθεση με τις πάντοτε προγραμματισμένες αλλά ταυτόχρονα προβληματικές και αγωνιώδεις αποβάσεις από θαλάσσης στη Χαλκιδική και το Ρουμλούκι, νοτίως του βάλτου των Γιαννιτσών. Άλλωστε, τα ελληνοτουρκικά σύνορα ήταν ο χώρος όπου παραδοσιακά ενδημούσαν κάθε είδους κλεφταρματολοί.\nΉταν επόμενο οι τελευταίοι να βρεθούν στην ορεινή Μακεδονία σε αυξημένη αναλογία σε σύγκριση με τις κεντρικές και τις ανατολικές πεδιάδες, όπου οι αποβάσεις ήταν σχεδόν απόλυτα ελεγχόμενες από το ελληνικό κράτος.\nΑκόμη στα δυτικά, το διοικητικό κέντρο, το Μοναστήρι, ήταν ουσιαστικά αποκομμένο από πολλά θέατρα των επιχειρήσεων, σε αντίθεση με την πολυτέλεια της σιδηροδρομικής συνδέσεως με όλα τα κέντρα της δικαιοδοσίας του, που διέθετε ο Κορομηλάς.\nΈτσι, η απόσταση από τις επιχειρήσεις στα Γρεβενά, τα Καστανοχώρια, τα Κορέστια κ.α. πολλαπλασίαζε τις αδυναμίες συντονισμού των πολυπληθών ενόπλων, ενώ οι εγγενείς δυσχέρειες των επικοινωνιών επέτειναν την εικόνα του χάους.\nΤέλος, το πρόβλημα της διοικητικής ευθύνης των τοπικών εθνικών επιτροπών ήταν ασυγκρίτως σοβαρότερο στα δυτικά, όπου η παράδοση του κοινοτισμού και η μορφή της οικονομίας υπονόμευε τις έξωθεν επεμβάσεις.\nΑναπόφευκτα η νέα τάξη των ενθουσιωδών πατριωτών, που στηριζόταν στα όπλα των σωμάτων, ερχόταν σε αντιπαράθεση με την εξουσία των παραδοσιακών προκρίτων. Αντίθετα, στα τσιφλίκια του κάμπου οι «άνωθεν» πιέσεις επέφεραν αμεσότερα αποτελέσματα.\nΗ παντοδυναμία της ΕΜΕΟ και η επιτυχία της την καθιστούσε, όπως φαίνεται, πρότυπο οργανώσεως και δράσεως για τους Έλληνες διπλωμάτες, οι οποίοι αρέσκονταν να βλέπουν το δίκτυό τους ως την ελληνική «εσωτερική» οργάνωση, προφανώς σε αντιδιαστολή με το «ανώτερο» κομιτάτο των Αθηνών.\nΣτην πραγματικότητα, ούτε ο αγώνας των Βουλγάρων ήταν απρόσκοπτος.\nΌμως στο στρατόπεδό τους, όπως και στο ελληνικό, οι συγκρούσεις ήταν κάθε άλλο παρά ιδεολογικές. Η διάσπαση της εξαρχικής βάσεως σε δύο κόμματα προήλθε, όπως μαρτυρείται, από την αδυναμία ικανοποιήσεως των μακροχρονίων οικονομικών αιτημάτων της ΕΜΕΟ από τους χωρικούς.\nΣτην περίοδο της παρακμής που ακολούθησε το Ίλιντεν και επιτάθηκε μετά την ελληνική αντεπίθεση του 1905, οι πιέσεις, οι αποτυχίες και οι φιλοδοξίες των καπεταναίων αλλά και η απροθυμία του βουλγαρικού κράτους να επέμβει ρυθμιστικά, δημιούργησαν ένα εκρηκτικό μίγμα που όχι μόνο υπονόμευσε την βουλγαρική αλυτρωτική πολιτική στην οθωμανική Μακεδονία αλλά μακροπρόθεσμα δυναμίτισε την κοινωνική γαλήνη και στην ίδια την Βουλγαρία.\nΤα προβλήματα κατευθύνσεως του αγώνος των Ελλήνων και των Βουλγάρων φαίνονταν ακόμη σημαντικότερα μέσα στο δυσμενές πλαίσιο που δημιουργούσε η παρεμβατική πολιτική των μεγάλων δυνάμεων και η αντίστοιχη παρελκυστική της Πύλης. Η παρουσία των πρώτων στη Μακεδονία συνέπιπτε με την αύξηση της ελληνικής δραστηριότητος, η οποία και αντιμετωπιζόταν ως αποσταθεροποιητικός παράγων της ειρήνης.\nΑν και οι Γάλλοι, οι Βρετανοί και οι Ιταλοί φαίνονταν εκνευρισμένοι από τις πρωτοβουλίες των Αυστριακών και των Ρώσων στη Μακεδονία, ωστόσο δεν μαρτυρείται σοβαρή διάσταση για την άμεσα εφαρμοστέα πολιτική.\nΌλοι τους παρέβλεπαν το γεγονός ότι τα ελληνικά σώματα προσπαθούσαν απλώς να αποκαταστήσουν το προηγούμενο καθεστώς, διότι το δικό τους βραχυπρόθεσμο συμφέρον ήταν η διατήρηση της βουλγαρικής δυνάμεως, σε σημείο ώστε να εξουδετερώνεται η ελληνική χωρίς παράλληλα να κλονίζεται η οθωμανική κυριαρχία.\nΜε την «μεροληπτική» αυτή πολιτική ευθυγραμμιζόταν και η Πύλη, ίσως όχι τόσο απρόθυμα όσο υπαινισσόταν ο Γενικός Επιθεωρητής της Μακεδονίας Χιλμή Πασάς, σε συνομιλίες του με Έλληνες διπλωμάτες. Αφού εξασφαλίσθηκε η μείωση της βουλγαρικής ανατρεπτικής ικανότητος, η Τουρκία έπαυσε την ευμενή ουδετερότητα προς τα ελληνικά σώματα, την οποία είχε επιδείξει στις αρχές του Μακεδονικού Αγώνος και επιδόθηκε σε «αμείλικτον καταδίωξιν».\nΤυπικά βέβαια ο Χιλμή, παίζοντας με θαυμαστή επιτηδειότητα εν μέσω ευρωπαϊκών και σουλτανικών πιέσεων τον ρόλο του φιλέλληνος, συνέχιζε να διαβεβαιώνει τους Έλληνες ότι ενδιαφερόταν κυρίως για την πάταξη των βουλγαρικών συμμοριών και ευγενικά αποθάρρυνε την οργάνωση νέων ελληνικών σωμάτων, ώστε να μην αποσπάται η προσοχή του οθωμανικού στρατού.\nΌμως το ενδεχόμενο αυτό, να αφεθεί δηλαδή αποκλειστικά στους Τούρκους η δίωξη των κομιτατζήδων ώστε να αποφευχθεί η εμπλοκή ελληνικών σωμάτων, δεν ήταν ρεαλιστικό. Ήταν γνωστή πλέον στην ελληνική πλευρά τόσο η ικανότητα των Εξαρχικών για συγκεκαλυμμένη δράση όσο και η ιδιαίτερη σημασία που έπαιζε η παρουσία και μόνον μερικών ενόπλων για την μεταστροφή των φρονημάτων.\nΔεν ήταν, όμως, μόνον η ένοπλη διεκπεραίωση του Αγώνος που συγκέντρωνε το ενδιαφέρον των Ελλήνων διπλωματών. Είναι προφανές ότι πίστευαν -και δεν είχαν άδικο- ότι εξίσου λυσιτελείς θα ήταν και οι πρωτοβουλίες οικονομικής φύσεως.\nΠρόκειται για σειρά προτάσεων και σχεδίων που είναι ελάχιστα γνωστά, γιατί ποτέ δεν καρποφόρησαν επαρκώς και έτσι πέρασαν στην ιστορία ως ο οικονομικός πόλεμος που κήρυξε στους εξαρχικούς επαγγελματίες και εργάτες της Θεσσαλονίκης ο Ανθυπολοχαγός Αθανάσιος Σουλιώτης.\nΗ κατάσταση, όμως, ήταν πιο πολύπλοκη από έναν εμπορικό αποκλεισμό και είχε να κάνει βασικά με τις ραγδαίες μεταβολές στην οικονομία της Μακεδονίας, που θα εξετασθούν παρακάτω.\nΤέσσερις όψεις των οικονομικών μεταβολών συνδέθηκαν κυρίως με τον Μακεδονικό Αγώνα: η υπερατλαντική αποδημία, η αγοραπωλησία γαιών, η ίδρυση τραπεζικών υποκαταστημάτων και οι ανταγωνισμοί των επαγγελματιών στα αστικά κέντρα.\nΤο μεταναστευτικό ρεύμα προς τις ΗΠΑ, που εκδηλώθηκε κυρίως μετά την Εξέγερση του Ίλιντεν, το 1905 είχε ήδη προσλάβει σημαντικές διαστάσεις σε ολόκληρη την σλαβόφωνη ζώνη του Βιλαετίου Μοναστηρίου.\nΉταν πλέον μία στρατηγική που εφαρμοζόταν με σχέδιο και συνέπεια σχεδόν από κάθε διευρυμένη οικογένεια.\nΤην χρονιά εκείνη μόνον από την περιφέρεια Μοναστηρίου μετανάστευσαν περίπου 5.500 -νέοι άνδρες στη συντριπτική τους πλειοψηφία- από τα χωριά που δέχονταν τις μεγαλύτερες πιέσεις ενόπλων σωμάτων. Μέχρι το τέλος της ίδιας χρονιάς, η στρατηγική είχε ήδη μεταφερθεί και στις δυτικές περιοχές του Βιλαετίου Θεσσαλονίκης.\nΟι συνέπειές της ήταν αρνητικές πρωτίστως για το τουρκικό δημόσιο, που παρά την επιθυμία του, αδυνατούσε να την καταστείλει, αλλά η έντονη λειψανδρία δεν μπορούσε να αφήσει ανεπηρέαστα και τα Κομιτάτα που, καθώς στερούνταν οπαδών και πόρων, προσπάθησαν ακόμη και να ελέγξουν το δίκτυο των πρακτορείων μεταναστεύσεως.\nΩστόσο, μακροπρόθεσμα σημαντικότερη εξέλιξη δεν ήταν τόσο η λειψανδρία στη Μακεδονία όσο η μεταφορά των διαφορών Εξαρχικών και Πατριαρχικών στην αμερικανική ήπειρο.\nΤην σημασία του γεγονότος αυτού φαίνεται ότι αντιλήφθηκαν άμεσα τόσο η Ελλάδα όσο και η Βουλγαρία. Από ελληνικής πλευράς, προτεραιότητα έπρεπε να δοθεί στην ομαλή συμβίωση των Μακεδόνων με τους μετανάστες από το ελληνικό κράτος και να αποφευχθεί η άκριτη απομόνωση των Σλαβοφώνων ως Βουλγάρων.\nΣε όσες περιπτώσεις συνέβαινε αυτό, οι παλιννοστούντες, με όλο το κύρος που τους προσέδιδαν τα δολάριά τους, έσπευδαν να εκδικηθούν τις λοιδορίες συντασσόμενοι με το Βουλγαρικό Κομιτάτο. Ήταν μία διαδικασία που απαιτούσε λεπτότατους χειρισμούς, τους οποίους, όπως έδειξε η ιστορία, δεν μπορούσε να εγγυηθεί η παρουσία μόνον ενός ικανού αρχιερέος ή ενός διπλωματικού εκπροσώπου, όπως εισηγούνταν οι σύγχρονοι παρατηρητές.\nΗ εγκατάλειψη των καλλιεργειών, ο κλονισμός των τσιφλικιών λόγω ελλείψεως εργατικού δυναμικού και η εισροή συναλλάγματος είχαν ως φυσικό αποτέλεσμα την ραγδαία αύξηση των αγοραπωλησιών γης.\nΑκριβώς αυτό το πλαίσιο ήταν ευνοϊκό για διαφόρους χειρισμούς που θα επέτρεπαν, μέσω της ενοικιάσεως τσιφλικιών, βοσκών και δασών, την μετεγκατάσταση πατριαρχικών πληθυσμών, την ασφαλή προώθηση ενόπλων και την εγκατάσταση φρουρών.\nΙδιαίτερο ενδιαφέρον φαίνεται ότι είχαν και οι λίμνες, δηλαδή τα αβαθή έλη των Γιαννιτσών, του Αματόβου και του Άρτζαν, που όχι μόνον αποτελούσαν φυσικά ορμητήρια ενόπλων αλλά και στήριζαν την οικονομία των παρακειμένων χωριών.\nΩστόσο, η υλοποίηση των προτάσεων αυτών, παρά τα προσδοκώμενα οφέλη, προσέκρουε στην δεδηλωμένη απροθυμία των πιστωτικών οργανισμών -ακόμη κι αυτών των ελληνικών συμφερόντων- να ριψοκινδυνεύσουν κεφάλαια στο αβέβαιο περιβάλλον της μακεδονικής ενδοχώρας.\nΣτα αστικά κέντρα, τα οικονομικά προβλήματα του εθνικού αγώνος δε συνδέονταν με την έλλειψη κεφαλαίων αλλά με την ίδια τη δομή της κοινωνίας. Ο εκχρηματισμός της οικονομίας, η επιτάχυνση των ρυθμών του εμπορίου, η βελτίωση των επικοινωνιών και κυρίως η ανασφάλεια οδηγούσαν όλο και περισσοτέρους σλαβοφώνους αγρότες και μικροεπαγγελματίες στα αστικά κέντρα, είτε περιστασιακά είτε μόνιμα.\nΕκεί περιθωριοποιούνταν σε ορισμένες συνοικίες, όπως π.χ. του Δραγόρ και των Εξοχών στο Μοναστήρι ή του Κιλκίς στη Θεσσαλονίκη.\nΟι αναπόφευκτες κοινωνικές διαφορές και οι οικονομικές προστριβές των νεοαφιχθέντων μικροκαταστηματαρχών, μικροπωλητών και εργατών με την καθεστηκυία τάξη των ελληνοφώνων και βλαχοφώνων εμπόρων αλλά και μεταξύ τους μεγιστοποιούσαν τη σημασία των οικονομικών ενισχύσεων του Βουλγαρικού και του Ρουμανικού Κομιτάτου, τις οποίες επιζητούσαν παντού τα «κοινωνικά ναυάγια», τα οποία τελικά εντάσσονταν έναντι χρημάτων στις τάξεις των Κομιτάτων.\nΟι εμφυτεύσεις ιατρών και διδασκάλων στην ενδοχώρα ή η συντήρηση Μακεδονομάχων ως μικροεπαγγελματιών στις συνοικίες των αστικών κέντρων ήταν μία πρακτική ωφέλιμη για τις ανάγκες του Αγώνος• αλλά δεν βοηθούσε ιδιαίτερα την εξομάλυνση των κοινωνικών διαφορών και των εθνικών παθών που αυτές τροφοδοτούσαν. Ακόμη και μέσα από τις ελληνικές πηγές προκύπτει αβίαστα το χάος -αν όχι και η αντιπάθεια- που χώριζε χωρικούς και αστούς αλλά και απίστευτα πολιτικά πάθη που αναπτύσσονταν στους κόλπους ακόμη και αμιγών ελληνοφώνων κοινοτήτων.\nΗ σημαντικότερη μεταβολή, κατά την τελευταία διετία (1907-1908), είναι οι ραγδαίες ανακατατάξεις στο διπλωματικό σκηνικό ή μάλλον η αίσθηση -μερικές φορές λανθασμένη- των ανακατατάξεων αυτών.\nΉταν προφανές ότι τα πράγματα στη Βουλγαρία δεν πήγαιναν καλά. Η αντίστροφη μέτρηση για την μακεδονική πολιτική της Σόφιας είχε ξεκινήσει.\nΗ Ελληνική Κυβέρνηση, από την άλλη, συνέχισε ολόκληρο το 1907 να συγκεντρώνει τις διαμαρτυρίες της Πύλης, όλων των Δυνάμεων και ιδιαίτερα της πάντοτε άριστα πληροφορημένης Βρετανίας.\nΠράγματι, από το αρχειακό υλικό της περιόδου αυτής φαίνεται πόσο καθοριστικός ήταν ο ρόλος των Ευρωπαίων παρατηρητών για την απόδοση ευθυνών.\nΕύκολα διακρίνει κανείς τον εκνευρισμό των Ελλήνων διπλωματών, οι οποίοι μέμφονται τους Βρετανούς και τους Γάλλους προξενικούς και στρατιωτικούς για απροκάλυπτο φιλοβουλγαρισμό και μεροληψία σε βάρος των πατριαρχικών πληθυσμών. Αν και θα μπορούσε να τους καταλογισθεί έλλειψη ικανότητος και διορατικότητος να κατανοήσουν την ευρωπαϊκή οπτική γωνία, ότι δηλαδή το βασικότερο πρόβλημα του ειρηνευτικού έργου που είχαν αναλάβει οι Δυνάμεις στην τρέχουσα περίοδο ήταν όντως τα ελληνικά σώματα, ωστόσο ο εκνευρισμός τους δεν ήταν άνευ αντικειμένου.\nΟι εντυπώσεις των επιτόπιων παρατηρητών ενίσχυαν και επιτάχυναν την απόφαση των Δυνάμεων να πιέσουν διπλωματικά τα βαλκανικά κράτη και κυρίως την Αθήνα, ώστε να λάβει μέτρα όχι απλώς αποθαρρύνσεως αλλά περιστολής της ανταρτικής δράσεως και, αντίστροφα, να υποστηρίξουν τα αιτήματα της Πύλης για απομάκρυνση όσων διπλωματών και μητροπολιτών ενέχονταν -σύμφωνα με τους παρατηρητές πάντοτε- στον ελληνικό ένοπλο αγώνα.\nΕίναι δύσκολο να απαντηθεί το ερώτημα τί θα συνέβαινε στη Μακεδονία, εάν το Νεοτουρκικό Κίνημα το καλοκαίρι του 1908 δεν ανέστειλε τις εξελίξεις.\nΣτην πραγματικότητα, δεν υπήρχε σοβαρή περίπτωση ενός Βουλγαροτουρκικού Πολέμου. Όπως και η Ελλάς, η Βουλγαρία δεν ήταν σε θέση να αγνοήσει εντελώς τις Δυνάμεις αλλά ούτε υπήρχε ορατό πεδίο συνδιαλλαγής της με τα σπαρασσόμενα πλέον Κομιτάτα. Παρά τις κατά καιρούς εκτοξευόμενες απειλές και τη σχετική φημολογία, ούτε η Τουρκία είχε κάνει κάποια ουσιαστική προετοιμασία για σύρραξη στα βόρεια σύνορά της, τη στιγμή μάλιστα που η δυσαρέσκεια στο στράτευμα, λόγω καθυστερήσεως των μισθών, είχε αρχίσει να οδηγεί σε λιποταξίες. Πάντως, οι Έλληνες φαίνεται ότι είχαν δίκαιο να κατηγορούν τους Τούρκους για καιροσκοπισμό: το βουλγαρικό ενδιαφέρον για την Μακεδονία δεν επρόκειτο να παύσει σύντομα και τα τουρκικά μακροπρόθεσμα συμφέροντα δεν εξυπηρετούνταν διόλου με την επιλεκτική πίεση σε βάρος των Ελλήνων. Πραγματικά, εάν δεχθούμε τις προξενικές πληροφορίες, τίποτε δεν μαρτυρούσε ότι η δράση των Βουλγάρων κομιτατζήδων είχε μειωθεί σε ικανοποιητικό σημείο.\nΗ δολοφονία του Άγρα (Ιούνιος 1907) είχε ηλεκτρίσει την ατμόσφαιρα.\nΗ φορολογία των Πατριαρχικών από την ΕΜΕΟ συνεχιζόταν, όπου και όποτε ήταν δυνατόν.\nΟι απειλές και οι δολοφονίες ήταν στην ημερησία διάταξη.\nΟι διεισδύσεις ομάδων από την Βουλγαρία δεν είχαν παύσει. Η συνεργασία με τους ρουμανίζοντες Βλάχους της Αλμωπίας βάθαινε και αντλούσε από την αντιπαράθεσή τους με τους Ελληνοβλάχους του Βερμίου.\nΕξάλλου, από το 1905 η Πύλη είχε αναγνωρίσει ξεχωριστό βλάχικο μιλέτι.\nΗ δράση περιωνύμων βοεβόδων με πολυάριθμους συντρόφους στους ανατολικούς καζάδες είχε ακόμη γερές βάσεις. Μάλιστα, τον Φεβρουάριο του 1908 προσέλαβε ανησυχητικές διαστάσεις.\nΒέβαια, η ΕΜΕΟ δε βρισκόταν στην καλύτερη δυνατή κατάσταση: το δίκτυό της είχε διαρροές, λόγω της προβληματικής διεκπεραιώσεως εγγράφων.\nΒασ. Μεγαλάνος, διδάσκαλος\nΑπό τα Καστανοχώρια δεκάδες Εξαρχικοί αποχωρούσαν στη Βουλγαρία, προφανώς για να αναδιοργανωθούν, καθώς η περιοχή είχε περιέλθει στον έλεγχο των ελληνικών σωμάτων.\nΟι ιθύνοντες της εξαρχικής κοινότητος της Θεσσαλονίκης ήταν σαφώς απρόθυμοι να επενδύσουν σ' ένα νέο κίνημα και ο οικονομικός πόλεμος των Ελλήνων δημιουργούσε όχι αμελητέες δυσχέρειες.\nΟι λιποταξίες οπλαρχηγών προς το ελληνικό στρατόπεδο αύξαναν. Ευτυχώς όμως για τα βουλγαρικά κομιτάτα, ούτε η ελληνική πλευρά ήταν σε θέση να προχωρήσει αποφασιστικά στον πλήρη εξοβελισμό τους για πολλούς και διαφόρους λόγους.\nΣτην Κεντρική Μακεδονία, μετά από δύο χρόνια συνεχών προσπαθειών (1905-1906), ο έλεγχος των περιοχών ανατολικά και βόρεια της λίμνης των Γιαννιτσών δεν είχε επιτευχθεί, αφού η οδός διαφυγής των κομιτατζήδων προς τα έλη παρέμενε ελεύθερη.\nΟι προσπάθειες του Άγρα και του Νικηφόρου, κάτω από πραγματικά μυθιστορηματικές συνθήκες, είχαν αποδώσει αποτελέσματα όχι ανάλογα με τις θυσίες, έως τη στιγμή που ο Νικηφόρος ανέλαβε επιχειρήσεις εκτός του βάλτου εναντίον εξαρχικών χωριών.\nΜητροπολίτη Δράμας Χρυσόστομος\nΌμως, η ευρωπαϊκή κατακραυγή προκάλεσε την αναστολή των επιχειρήσεων και η προσβολή των ρουμανιζόντων αντίποινα στις ελληνικές κοινότητες στη Ρουμανία.\nΣτη Μακεδονία πάλι, σειρά κακοτυχιών και σφαλμάτων οδήγησε σε λιγότερο από δύο μήνες (Μάιος-Ιούνιος του 1907) στην καταστροφή των σωμάτων των καπεταναίων Φιωτάκη, Φούφα, Ζιάκα, Γκούρα, Φλάμπουρα, Δοξογιάννη αλλά και σε συλλήψεις πολυαρίθμων στελεχών,\nενώ στην Ανατολική Μακεδονία ο θάνατος του δημοφιλέστατου Ανδρέα Στενημαχίτη, ικανού πολεμιστού και εθνικού αγορητού, συγκλόνισε τον πατριαρχικό πληθυσμό, όπως, λίγο αργότερα, η αναγκαστική αποχώρηση του Μητροπολίτη Δράμας Χρυσοστόμου.\nΣτις αρχές του 1908, η κατάσταση της ηθελημένης απραξίας φαινόταν να γενικεύεται από το Μοναστήρι έως την περιοχή της Δράμας.\nΔεν ήταν ότι έλειπε ο ενθουσιασμός.\nΑπλώς, η επίτευξη λελογισμένης βίας προσέκρουε στην ίδια την φύση των ομάδων της ΕΜΕΟ.\nΌπως έγραφε ο Πρόξενος Δημαράς, οι ομάδες αυτές ήταν\n«συρφετός καταρτιζόμενος εν δεδομένη ανάγκη εκ χωρικών, οίτινες μετά την εκτέλεσιν του προσχεδιασθέντος έργου, εγκαταλείποντες το όπλον, [και] επαναλαμβάνουσι τας αγροτικάς εργασίας των».\nΗ επίθεση εναντίον των βάσεών τους σήμαινε επίθεση εναντίον χωριών και τέτοιες πρωτοβουλίες μόνον διπλωματικά προβλήματα μπορούσαν να προξενήσουν.\nΔεν ήταν, όμως, η μόνη αδυναμία.\nΟ Τέγος Σαπουντζής, επιτελικό στέλεχος στη Φλώρινα, επεσήμανε ως αιτίες της κάμψεως την ακαταλληλότητα ορισμένων προσώπων, την ανάμιξη των σωμάτων στα κοινοτικά και την έλλειψη προπαγανδιστικής εργασίας.\nΠαρατηρούσε επίσης το κενό που άφηνε σε ορισμένες περιοχές η μακρόχρονη απουσία ανθρώπων με επιρροή και οικονομική επιφάνεια στην Αθήνα, οι οποίοι, παρά τις συνεχείς και πολύπλευρες παροτρύνσεις για επάνοδο, δίσταζαν να επιστρέψουν στις πατρίδες τους.\nΣ' αυτά θα μπορούσαν να προστεθούν ποικίλες ανομολόγητες έριδες μεταξύ προκρίτων, εκκλησιαστικών και άλλων παραγόντων.\nΗ άλλη όψη της φαινομενικής απραξίας ήταν εν μέρει ο προσανατολισμός σε μη πολεμικές επιλογές και συγκεκριμένα στον οικονομικό πόλεμο.\nΟ Αθανάσιος Σουλιώτης και ο Γεώργιος Μόδης έχουν αφήσει γλαφυρές περιγραφές τέτοιων πρωτοβουλιών στη Θεσσαλονίκη και το Μοναστήρι αντίστοιχα, αλλά στην ύπαιθρο οι κανόνες ήταν πολύ πιο αυστηροί.\nΟι χωρικοί δεν είχαν στην πραγματικότητα πολλές επιλογές και έτσι ο αποκλεισμός τους από τα παζάρια, τις εμποροπανηγύρεις αλλά και τις αγορές εργασίας ήταν καταλυτικής σημασίας, σαφώς καθοριστικότερος από οιανδήποτε εθνική προπαγάνδα.\nΚατά τα άλλα, όμως, η αντίληψη ότι με μία μελέτη περί της ανώτερης οικονομικής θέσεως του ελληνικού στοιχείου θα επηρεάζονταν οι Ευρωπαίοι δημοσιολόγοι και κεφαλαιούχοι υπέρ των Ελλήνων ήταν αφελής, τη στιγμή που οι ίδιες οι ελληνικών συμφερόντων τράπεζες δεν τολμούσαν, για οικονομικούς λόγους, να διακόψουν τις συναλλαγές τους με Βουλγάρους.\nΗ οριστική υποσκέλιση των βουλγαρικών συμφερόντων ήταν μία συνθετώτερη υπόθεση, που δεν θα ολοκληρωνόταν ποτέ, αν η χώρα δεν ειρήνευε και οι Έλληνες μεταπράτες δεν μετέβαλαν τους όρους πιστώσεως.\nΌμως, ήταν πλέον αργά για θεαματικούς ανασχηματισμούς των ελληνικών δραστηριοτήτων.\nΗ ελληνική οργάνωση στη Μακεδονία είχε φθάσει στα όριά της. Μετά την οριστική απομάκρυνση του Κορομηλά, τον Σεπτέμβριο του 1907, είχε ανοίξει ουσιαστικά ο δρόμος για την ενοποίηση της διοικητικής οργανώσεως του Μακεδονικού Αγώνος.\nΗ βάσιμη υπόνοια ότι και το Βιλαέτι Θεσσαλονίκης θα περιερχόταν οριστικά στην ευθύνη του Μακεδονικού Κομιτάτου, δηλαδή των ιδιωτών, προκάλεσε την αντίδραση των αξιωματικών (ειδικών γραφέων) του Προξενείου Θεσσαλονίκης, οι οποίοι προέβαλαν ως εναλλακτική λύση την ανάθεση της διευθύνσεως του Κομιτάτου στον Συνταγματάρχη Παναγιώτη Δαγκλή.\nΤην ώρα που ο Δαγκλής έκανε τις πρώτες επαφές του και κατέστρωνε σχέδια, ήδη η κατάσταση είχε ξεφύγει από τον έλεγχο.\nΗ δολοφονία του διερμηνέα του Προξενείου Θεσσαλονίκης Θεόδωρου Ασκητή, λίγες μόνον ημέρες αργότερα, ευαισθητοποίησε την κοινή γνώμη ακόμη περισσότερο.\nΣε συλλαλητήριο στις 16 Μαρτίου του 1908 στην πλατεία του Βαρβακείου Λυκείου, ο «Λαός των Αθηνών και του Πειραιώς» -δηλαδή οι μακεδονικοί κύκλοι και οι φίλοι τους- δήλωσε προς τον Πρωθυπουργό Θεοτόκη και τον Διάδοχο Κωνσταντίνο ότι το Μακεδονικό Κομιτάτο δεν απολάμβανε πλέον της εμπιστοσύνης τους και ότι ήταν υπεύθυνο για την χειροτέρευση της καταστάσεως στη Μακεδονία.\nΤουλάχιστον στο δεύτερο σκέλος δεν είχαν απόλυτο δίκαιο, αλλά την σχετική αναφορά υπέγραφαν σχεδόν 400 οπλαρχηγοί.\nΠαρά τις πιέσεις, τα υπομνήματα και τις απειλές παραιτήσεως των αξιωματικών των προξενείων αλλά και του ιδίου του Δαγκλή, το εγχείρημα της χειραγωγήσεως του Κομιτάτου τελικά απέτυχε.\nΟ Δαγκλής δεν διέθετε την επιρροή των αντιπάλων του και ο Πρωθυπουργός Θεοτόκης ήταν εκ φύσεως απρόθυμος να εξωθήσει την κατάσταση στα άκρα.\nΚάτω από τις συνθήκες αυτές είναι αξιομνημόνευτο ότι, σαν από αδράνεια, συγκρατήθηκε το «μέτωπο» και είναι απολύτως κατανοητή η ανακούφιση που προκάλεσε η πρωτοβουλία των Νεοτούρκων πραξικοπηματιών να αμνηστεύσουν τους αντάρτες.\nΤο Κίνημα των Νεοτούρκων έδωσε την ευκαιρία για την υποκατάσταση του Κομιτάτου από την «Πανελλήνιο Οργάνωσιν» (ΠΟ), δημιούργημα του Δαγκλή, του Ίωνος Δραγούμη και μερικών ακόμη αξιωματικών.\nΗ ΠΟ, δίκτυο κατασκοπείας και προπαγάνδας μάλλον παρά μάχης, εκ των πραγμάτων δεν είχε πολλά περιθώρια δράσεως.\nΗ πραγματικότητα ήταν ότι οι ελληνοτουρκικές σχέσεις βρισκόταν σε ύφεση και οι Μακεδονομάχοι έπρεπε προσωρινά να παραμείνουν στους στρατώνες τους.\nΤο ψυχολογικό κενό, μετά από σχεδόν τέσσερα χρόνια επιχειρήσεων στη Μακεδονία, ήταν μεγάλο και οι αντιδράσεις πολλές.\nΉδη από την άνοιξη του 1908 είχαν ξεκινήσει τα παράπονα για την απουσία επαρκών ηθικών και υλικών ανταμοιβών.\nΟι υπαξιωματικοί που αγωνιούσαν να προαχθούν σε ανθυπασπιστές και είχαν πιστέψει ότι οι ανδραγαθίες τους στο πεδίο των ανταρτικών μαχών θα τους άνοιγαν τον δρόμο για το σώμα των αξιωματικών, διαψεύδονταν.\nΑυτοί ήταν η αιχμή του δόρατος αλλά τα παράπονά τους ποίκιλαν, από μεταθέσεις και οικονομικές διεκδικήσεις μέχρι ζητημάτων ηθικής τάξεως.\nΟι ευεργετικοί προβιβασμοί πήραν τη μορφή ανταγωνισμών.\nΗ ένταση ήταν καταφανής. Συνωμοτικοί πυρήνες άρχισαν να συγκροτούνται, υπομνήματα και εισηγήσεις να υποβάλλονται από τον Δαγκλή προς τον βασιλέα και τον διάδοχο. Η μη ικανοποίηση των παλαιμάχων εγκυμονούσε κινδύνους στη Μακεδονία. Οι παλαιές ιδέες του Δραγούμη εύρισκαν έδαφος.\nΜέσα στην αναταραχή ο Καλαποθάκης είχε την ευκαιρία του, τον Φεβρουάριο του 1909, με μία σειρά συκοφαντικών άρθρων στο Εμπρός να εγκαλέσει ανοικτά την Κυβέρνηση Θεοτόκη για εγκατάλειψη της δράσεως στη Μακεδονία και να υπονομεύσει το κύρος της διευθύνσεως της ΠΟ, αποκαλώντας την «επίσημο τρομοκρατικό κέντρο».\nΛίγες εβδομάδες αργότερα, άρχισαν οι συνωμοτικές κινήσεις των κατωτέρων αξιωματικών, που εξέβαλαν στο Κίνημα στου Γουδή.\nΟι Μακεδονομάχοι, είτε μέλη της ΠΟ είτε βετεράνοι του Κομιτάτου, πρωτοστάτησαν ανεξαρτήτως βαθμού και προσέδωσαν στο κίνημα το απαραίτητο κύρος.\nΤα κίνητρα των εθνικών αγωνιστών ήταν αδιαμφισβήτητα και η μέριμνά τους για τα εθνικά συμφέροντα γνήσια.\nΟ Καλαποθάκης, ικανοποιημένος από την παραίτηση του Θεοτόκη, πρότεινε ο ίδιος τον Κυριακούλη Μαυρομιχάλη για πρωθυπουργό.\nΟ γαμπρός του, βουλευτής και πρώην υπουργός, ο Αλέξανδρος Ρώμας, ήταν διοικητικό μέλος του Κομιτάτου. Μέχρι την ανάληψη της εξουσίας από τον Βενιζέλο, ειδικά κατά τη διάρκεια της βραχύβιας κυβερνήσεως του Στεφάνου Δραγούμη, αρκετοί παράγοντες και οι φίλοι του Μακεδονικού Κομιτάτου βρέθηκαν σε διάφορες διοικητικές θέσεις.\nΜάλιστα, οι Μακεδονομάχοι αξιωματικοί είχαν αποκτήσει τόση ισχύ ώστε, παρά τις αντιδράσεις του Στεφάνου Δραγούμη, κατάφεραν με την υποκίνηση του Περικλή Αργυρόπουλου να αναδείξουν τον παλαιό γνώριμό τους από το Προξενείο Μοναστηρίου, τον διπλωμάτη Δημήτριο Καλλέργη, σε Υπουργό των Εξωτερικών.\nΤο 1909, οι ζωντανοί θρύλοι του Μακεδονικού Αγώνος μετέφεραν στην πολιτική αρένα της Αθήνας την ζωογόνο πνοή του αντάρτικου των βουνών.\nΗ επίδραση ήταν θαυμαστή, μολονότι τα αίτια υπήρξαν βαθύτερα από την καθ' εαυτή δυσφορία των Μακεδονομάχων. Ο Καλαποθάκης δεν έζησε αρκετά για να δει τις εξελίξεις. Όμως, η γενεά των στρατιωτικών του Μακεδονικού Αγώνος γνώρισε μεγάλα αξιώματα στο στράτευμα και στην πολιτική και μάλιστα και στα δύο στρατόπεδα του Μεσοπολέμου. Η είσοδός της στην πολιτική είχε μία ακόμη σημαντική συνέπεια. Οι ευπατρίδες αξιωματικοί και επιτυχημένοι πλέον στρατηλάτες οδηγήθηκαν για ακόμη μία φορά σε συνεργασία με τους χωρικούς της Μακεδονίας, τους παλαιούς τους συμπολεμιστές• αυτή την φορά, για να συστήσουν όχι εθνικά αλλά πολιτικά δίκτυα και παρατάξεις που μακροημέρευσαν πέρα από κάθε προσδοκία.\nΣτο μεταξύ στη Μακεδονία, από την έναρξη της προεκλογικής περιόδου του 1908, η κατάσταση χειροτέρευε.\nΑπό τη στιγμή που οι νεοϊδρυθείσες πολιτικές λέσχες αποτελούσαν απλώς μετωνυμία των εθνικών παρατάξεων και επιτροπών, ήταν επόμενο να εξελιχθεί η προεκλογική περίοδος σε έναν νέο Μακεδονικό Αγώνα, όπου οι εντόπιες ένοπλες ομάδες έπαιζαν και πάλι αποφασιστικό ρόλο.\nΟι Έλληνες συντάχθηκαν με το Φιλελεύθερο Κόμμα, που υποστήριζε μέτρα αποκεντρώσεως και αυτόνομων δικαιωμάτων για τις θρησκευτικές και εθνικές μειονότητες. Φαινόταν αρχικά ότι αυτές οι μετριοπαθείς ιδέες θα επικρατούσαν.\nΠρος την ίδια άλλωστε κατεύθυνση, την επιδίωξη αποκεντρώσεως και την αυτοδιοίκηση, κινήθηκαν και τα συντηρητικότερα στελέχη της ΕΜΕΟ αλλά και η πτέρυγα των Φεντεραλιστών, όπου συνέπραξαν οι διαβόητοι βοεβόδες Σαντάνσκι και Τσερνοπέεφ.\nΣαντάνσκι και Τσερνοπέεφ\nΜετά την απογοήτευση των εκλογών, που απέτυχαν να δείξουν την πολιτική (άρα και εθνική) δύναμη των Ελλήνων στο μέτρο που ήλπιζαν αλλά και την αντιμετώπιση του Σουλτανικού Πραξικοπήματος του Μαρτίου του 1909, τα πράγματα άλλαξαν.\nΕνώ οι Έλληνες αξιωματικοί στρέφονταν προς την αρένα της πολιτικής, οι Τούρκοι συνάδελφοί τους άρχισαν την εφαρμογή μιας σκληρής τουρκικής εθνικιστικής εσωτερικής πολιτικής, πλήττοντας παράλληλα και το Σοσιαλιστικό Κίνημα.\nΟ εθνικισμός έφερε εθνικισμό και η υποτροπή του Κρητικού Ζητήματος περιέπλεξε την κατάσταση περαιτέρω.\nΗ ΕΜΕΟ επαναδραστηριοποιήθηκε και οι εξοπλισμοί ελληνικών χωριών επαναλήφθηκαν.\nΗ νομοθετική ρύθμιση του ιδιοκτησιακού καθεστώτος εκκλησιών και σχολείων στη Μακεδονία, που ουσιαστικά τερμάτιζε την λειτουργία τους όπου δεν υπήρχε δυνατότητα μοιρασιάς, προκάλεσε σφοδρές ελληνικές διαμαρτυρίες.\nΗ τάξη τηρούνταν μόνον μέσα από την επιβολή της κρατικής τρομοκρατίας, που συνέχιζε το έργο των Κομιτάτων δολοφονώντας προληπτικά πατριαρχικούς και εξαρχικούς παράγοντες με την κάλυψη των «αντιεπαναστατικών» νόμων, που είχαν ψηφισθεί στα τέλη του θέρους του 1909.\nΤην ίδια περίοδο που οι επαφές για τη σύμπηξη βαλκανικής συμμαχίας προχωρούσαν, η πίεση των Νεοτούρκων οδήγησε στην εκλογική σύμπραξη Ελλήνων και Βουλγάρων με την αντιπολιτευόμενη «Φιλελεύθερη Ένωση», που είχε ιδρυθεί τον Νοέμβριο του 1911.\nΗ συνεργασία δεν οδήγησε σε απτά αποτελέσματα, αφού οι Φιλελεύθεροι συντρίφθηκαν στις εκλογές του Απριλίου του 1912 μέσα στο κλίμα της βίας του Νεοτουρκικού Κομιτάτου, το οποίο από το 1909, μετά την επιτυχή αντεπανάσταση, δρούσε πλέον ως πολιτικό κόμμα.\nΚατά τους επόμενους μήνες ακολούθησαν μεμονωμένα περιστατικά συμπράξεως ελληνικών και βουλγαρικών σωμάτων, ενώ η Αθήνα και η Σόφια όλο και πιο απροκάλυπτα ευνοούσαν την διείσδυση ενόπλων, χωρίς βέβαια σε καμία περίπτωση να έχει εξασφαλισθεί πλήρως η αποχή από αμοιβαίες εχθροπραξίες.\nΤο αίμα που χώριζε τις δύο πλευρές και η τεράστια συμβολική σημασία που είχε επενδυθεί στον Μακεδονικό Αγώνα ήταν αδύνατον να εξουδετερωθεί είτε με οδηγίες είτε καν με την πολεμική σύμπραξη του Πρώτου Βαλκανικού Πολέμου.\nΕΥΧΑΡΙΣΤΟΥΜΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΡΓΗΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΟΥ ΣΑΣ ΑΡΘΡΟΥ ΚΑΙ ΣΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ.


ΕΘΝΕΓΕΡΣΙΣ: «ΔΕΥΤΕ ΙΔΩΜΕΝ ΤΗΝ ΖΩΗΝ ΗΜΩΝ ΕΝ ΤΑΦΩ ΚΕΙΜΕΝΗΝ» (το περιεχόμενο και το νόημα του Μεγάλου Σαββάτου)\nΤο απόγευμα της Μεγάλης Παρασκευής, αφότου εξέπνευσε ο Κύριος επί του σταυρού, έπρεπε να ταφεί και μάλιστα βιαστικά, διότι όπως μας πληροφορεί ο ιερός Ευαγγελιστής οι Ιουδαίοι «ίνα μη μείνη επί του σταυρού τα σώματα εν τω σαββάτω, επεί Παρασκευή ην΄ ην γαρ μεγάλη η ημέρα εκείνη του σαββάτου΄ ηρώτησαν τον Πιλάτον ίνα κατεαγώσιν αυτών τα σκέλη, και αρθώσιν» (Ιωάν.19:31).\n«Επί τον Ιησούν ελθόντες ως είδον αυτόν ήδη τεθνηκότα, ου κατέαξαν αυτού τα σκέλη, αλλ’ εις των στρατιωτών λόγχη αυτού την πλευράν ένυξε, και ευθέως εξήλθε αίμα και ύδωρ» (Ιωάν.19:33).\nΚοντά στο σταυρό του Κυρίου είχαν απομείνει μόνο η Θεοτόκος και οι ηρωικές γυναίκες μαθήτριές Του, οι οποίες συνέπασχαν με Αυτόν, έκλαιγαν και πενθούσαν το άδικο πάθος και το θάνατό Του.\nΕκείνος «εδωρήσατο το σώμα τω Ιωσήφ. Και αγοράσας σινδόνα και καθελών αυτόν ενείλησε τη σινδόνη και κατέθηκεν αυτόν εν μνημείω, ο ην λελατομημένον εκ πέτρας, και προσεκύλισε λίθον επί την θύραν του μνημείου» (Μάρκ.15:43-46).\nΗ ψυχή του Κυρίου, όπως αναφέραμε στο σχόλιό μας της Μεγάλης Παρασκευής, κατέβηκε στον Άδη, όπως αναφέρει σαφέστατα ο απόστολος Πέτρος «θανατωθείς μεν σαρκί, ζωοποιηθείς δε πνεύματι΄ εν ω και τοις εν τη φυλακή πνεύμασι πορευθείς εκήρυξεν» (Α΄Πέτρ.3:18) και ομιλών για την Ανάσταση του Κυρίου «ου κατελείφθη η ψυχή αυτού εις άδου ουδέ η σαρξ αυτού είδε διαφθοράν» (Πραξ.2:31).\nΤο ίδιο και ο απόστολος Παύλος έγραψε πως ο Χριστός «κατέβη πρώτον εις τα κατώτατα μέρη της γης» (Εφεσ.4:9), σύμφωνα με την αντίληψη της εποχής ότι ο ’δης βρίσκεται στα έγκατα της γης. Εκεί ο Κύριος κατά την τριήμερο παραμονή Του συνέχισε και στον κόσμο των πνευμάτων το απολυτρωτικό Του έργο.\nΚήρυξε το ευαγγέλιο της σωτηρίας και στους απ’ αιώνος νεκρούς. Όπως στον κόσμο των ζωντανών έτσι και στον κόσμο των νεκρών υπήρξαν εκείνοι που πίστεψαν και εκείνοι που αρνήθηκαν το κήρυγμά Του. Κατά την λαμπροφόρο Ανάστασή Του ανέβασε μαζί Του και όσους πίστεψαν σ’ Αυτόν.\nΣύμφωνα με τους εκκλησιαστικούς συγγραφείς η κάθοδος του Κυρίου στον ’δη υπήρξε επεισοδιακή. Σε πρωτοχριστιανικό κείμενο διαβάζουμε:\nΌταν ο Χριστός πλησίασε στις βαριές θύρες του ’δη ακούστηκε μια γοερή φωνή «άρατε πύλας λέγουσα. Ακούσας ο ’δης εκ δευτέρου την φωνήν απεκρίθη ως δήθεν μη γινώσκων και λέγει: Τις εστιν ούτος ο βασιλεύς της δόξης;\nΛέγουσιν οι άγγελοι του δεσπότου: Κύριος κραταιός και δυνατός, κύριος δυνατός εν πολέμω. Και ευθέως άμα τω λόγω τούτω αι χαλκαί πύλαι συνετρίβησαν και οι σιδηροί μοχλοί συνεσθλάσθησαν, και οι δεδεμένοι πάντες νεκροί ελύθησαν των δεσμών, και ημείς μετ’ αυτών.\nΚαι εισήλθεν ο βασιλεύς της δόξης ώσπερ άνθρωπος, και πάντα τα σκοτεινά του ’δου εφωτίσθησαν» (Evang.Nicodimi, Pars II, cap.V (XXI)3).\nΟι εντυπωσιακές αυτές σκηνές ενέπνευσαν τα μέγιστα στην θαυμάσια εικονογραφία και ιδιαίτερα την μεγαλειώδη υμνολογία του Μ. Σαββάτου. Αυτή μαζί με την υμνολογία του Πάσχα αποτελεί το αποκορύφωμα της θρησκευτικής ποιήσεως.\nΟ θεολογικότατος κανόνας του Όρθρου του Μεγάλου Σαββάτου και ο περίφημος και δημοφιλής Επιτάφιος Θρήνος υμνούν το νεκρό Θεό και προαναγγέλλουν την θριαμβευτική Του ανάσταση.\nΡίγη συγκινήσεως και πνευματικής τέρψεως γεμίζουν τις ψυχές των πιστών, οι οποίοι γεμίζουν ασφυκτικά τους ναούς για κλίνουν γόνυ μπροστά στον ανθοστόλιστο Επιτάφιο, να προσκυνήσουν τον Κτίστη του κόσμου, ο Οποιος «Ως ανείδεος νεκρός καταφαίνεται, ο την κτίσιν ωραϊσας του παντός».\nΝα αποσμείξουν τους «δακρυρρόους θρήνους τους» με τα μύρα της ανοιξιάτικων ανθέων και τα γλυκά μέλη των ιερών υμνολογιών. Η θεσπέσια ακολουθία του Όρθρου του Μεγάλου Σαββάτου θεωρείται ως η εξόδιος ακολουθία του Κυρίου μας!\nΟι Πατέρες της Εκκλησίας μας παραλλήλισαν την ταφή του Κυρίου με την ανάπαυση του Θεού κατά την εβδόμη ημέρα της Δημιουργίας (Γεν.2:3).\nΟ «όλβιος τάφος» είναι η κλίνη της αναπαύσεως του Υιού του Θεού, ο Οποίος κατάπαυσε από το έργο της αναδημιουργίας του ανθρώπου και την αγία αυτή ημέρα αναπαύεται..\nΤο θαυμάσιο δοξαστικό των αίνων του Όρθρου του Μ. Σαββάτου τονίζει εμφαντικά αυτή την παρομοίωση:\n«… Τούτο εστι το ευλογημένον Σάββατον΄ αύτη εστίν η της καταπαύσεως ημέρα, εν η κατέπαυσεν από πάντων των έργων αυτού ο μονογενής Υιός του Θεού δια της κατά τον θάνατον οικονομίας τη σαρκί σαββατίσας…».\nΕνώ η πανάγια Σάρκα του Κυρίου μας αναπαυόταν στη γη, η ψυχή Του συνέχιζε το απολυτρωτικό έργο στον ’δη. Εκεί δόθηκε η πιο αποφασιστική «μάχη» όλων των εποχών.\nΑναμετρήθηκε η ζωή με το θάνατο, ο παράδεισος με το άδη, ο Χριστός με το διάβολο. Από την τιτάνια αυτή πάλη νικήθηκε κατά κράτος ο διάβολος, καταπατήθηκε και κουρελιάστηκε ο θάνατος και άνοιξε διάπλατα ο παράδεισος για τους πιστούς του Χριστού.\nΑυτό το μεγάλο θρίαμβο αποτυπώνει θαυμάσια ένα από τα εξαίσια τροπάρια της εορτής: «Σήμερον ο άδης στένων βοά΄ Κετελήθη μου το κράτος΄ ο ποιμήν εσταυρώθη και τον Αδάμ ανέστησεν΄ ων περ εβασίλευον εστέρημαι, και ους κατέπιον ισχύσας, πάντας εξήμεσα΄ εκένωσε τους τάφους ο σταυρωθείς΄ ουκ ισχύει του θανάτου το κράτος…».\nΠερισσότερο θέλουμε να του εναποθέσουμε την καρδιά μας και την ελπίδα μας. Η βεβαιότητα της λαμπροφόρου Αναστάσεώς Του μας γεμίζει αισιοδοξία και ουράνια χαρά. Διότι η δική Του Ανάσταση είναι η απαρχή και της δικής μας αναστάσεως.\n«Νυνί δε Χριστός εγήγερται εκ νεκρών, απαρχή των κεκοιμημένων εγένετο… έσχατος εχθρός καταργείται ο θάνατος» (Α΄Κορ.15:20,26).\nΑυτή είναι η πιο χαρμόσυνη αγγελία της ανθρώπινης ιστορίας, η πιο ελπιδοφόρα πίστη σε όλους τους κόσμους. Αυτή η μακάρια πίστη διώχνει μακριά μας κάθε κατήφεια.


Η Αγία Γραφή «συναντά» το Hip-Ηop | Euronews\nΗ Αγία Γραφή «συναντά» το Hip-Ηop\nΟ Τζέικομπ Μπαρζάκ είναι καθολικός ιερέας, όμως αγαπά το Hip – Ηop. Μετά τη λειτουργία, γράφει και ερμηνεύει τραγούδια που απευθύνονται σε νέους ανθρώπους.\nΚάθε Κυριακή, η εκκλησία στην πολωνική πόλη Μπρεσλέ γεμίζει απο νέους που έχουν ακούσει τα τραγούδια του στο διαδίκτυο.\n«Οι νέοι άνθρωποι πιστεύουν πως ένας ιερέας πρέπει να είναι πολύ σοβαρός και συντηρητικός. Δεν κάνουν εύκολα το βήμα, φοβούνται. Όμως με το Ηip-Ηop καταλαβαίνουν, ότι έχουμε κοινά ενδιαφέροντα και έτσι παίρνουν θάρρος και πλησιάζουν την εκκλησία. Πάντα ήξερα πως οι άνθρωποι που ακούν hip-hop αντιμετωπίζουν πολύ σοβαρά τη ζωή τους», υποστηρίζει ο ιερέας Τζέικομπ Μπαρζάκ.\nΟ νεαρός ιερέας, κατανοεί τη δυσπιστία των νέων, αφού και εκείνος μεγάλωσε σε φτωχή οικογένεια αντιμετωπίζοντας πολλές δυσκολίες. Υποστηρίζει όμως ότι η πίστη στο Θεό, είναι ο μόνος δρόμος που οδηγεί στην αλήθεια.\n«Προσκαλώ τους ανθρώπους να αγκαλιάσουν την πίστη, ή απλά να ρωτήσουν για τον Θεό. Συχνά οι νέοι άνθρωποι είναι απασχολημένοι και δεν ψάχνουν για αξίες στη ζωή τους. Δεν έχουν χρόνο. Η μουσική μου αγκαλιάζει όλους τους ανθρώπους και θέλει να τους βοηθήσει, ώστε να κάνουν το πρώτο βήμα» υποστηρίζει ο ιερέας Τζέικομπ Μπαρζάκ.\nΚάποιοι νέοι, όπως ο Μπαρτζάκ,\nβοηθούν τον ιερέα να φτιάξει το επόμενο μουσικό του βίντεο και πιστεύουν ότι ο καθολικός ιερέας έχει μέλλον στη μουσική βιομηχανία.\n«Στις μέρες μας, είναι δύσκολο να πιστεύεις στον Θεό. Όμως η ραπ και το Hip-Hop ήταν πάντα για θαρραλέους ανθρώπους. Πρέπει να έχουμε το θάρρος να μιλάμε ανοιχτά για τη θρησκεία, αλλά και για τις δυσκολίες που περνάμε. Στο Hip-Hop δεν υπάρχει χώρος για αδύναμους ανθρώπους», δήλωσε ο Πολωνός ράπερ Πιότρ Μπιερνάτ.\nΤο video clip με τον τίτλο «Αγία Γραφή» έχει πάει αρκετά καλά στο Υou Τube. 860. 000 κλικ δεν είναι άσχημα για ένα Hip-Hop τραγούδι με θρησκευτικό περιεχόμενο στα πολωνικά.


Ποιο οθωμανικό δίκαιο; Με το αγγλικό δίκαιο έχουμε να τραβήξουμεεε….!!! – Περισκόπηση\nΠοιο οθωμανικό δίκαιο; Με το αγγλικό δίκαιο έχουμε να τραβήξουμεεε….!!!\nΌταν ο Νταλάρα (όχι ο Νταλάρας – ο Νταλάρα) βγαίνει χαμογελαστός και με τόση άνεση απ’ το Μέγαρο Μαξίμου, τότε τα πράγματα είναι εξαιρετικά δύσκολα για τη χώρα.\nΤο “κούρεμα” του χρέους; Αυτό θα γίνει – συμφώνησαν λέει και θα κοπούν κοντά στα 100 δις.\nΌσο για τα επιτόκια και την κλιμάκωσή τους; Υπάρχει πρόταση να είναι περίπου έτσι:\nΤόσο μεταβατικά ήταν τα πράγματα. Μέχρι το 2021 και βλέπουμε…\nΚαι τον Απρίλιο θα έρθουν να μας ζητήσουν την ψήφο μας, το τρίο στούντζες και οι υπόλοιποι που το παίζουν επαναστάτες αλλά μια χαρά συστημικοί είναι και έχουν βολευτεί με τις αποζημιώσεις τους, τις χρηματοδοτήσεις με ενέχυρο μελλοντικές χρηματοδοτήσεις απ’ τον προϋπολογισμό κ.ο.κ\nΚαι η Ελλάδα – αν προλάβουν να υπογράψουν οτιδήποτε (γιατί θα τους έχουν πάρει με τα γιαούρτια), μετά από μια σειρά από …κουρέματα (με την ψιλή ή αν θα πάρουν μόνο την ψαλίδα) θα περιφέρεται προς παραδειγματισμό στους δρόμους της Υφηλίου κάπως έτσι:\n← Τι ετοιμάζονται να υπογράψουν;;; → Το Ειδικό Δημοτικό Σχολείο Αλεξάνδρειας συμμετέχει στο προγραμμα Comenius


Old Bowie Town Grille - Κριτικές εστιατορίων - TripAdvisor\nBowie: Όλα τα εστιατόρια Old Bowie Town Grille: Εστιατόρια στην περιοχή\nBowie: Όλες οι δραστηριότητες Δραστηριότητες κοντά σε: Old Bowie Town Grille\nΗνωμένες Πολιτείες Μέριλαντ Bowie Εστιατόρια σε Bowie Old Bowie Town Grille\nΝο 2 από 100 στην κατηγορία Εστιατόρια για: Bowie €€ - €€€\nΑμερικανική, Μπαρ, Παμπ 8604 Chestnut Ave, Bowie, MD 20715-3732+1 301-464-8800Ιστότοπος\nΝα εμφανιστούν επίσης ΧάρτηςΔορυφορικός Έχει γίνει παύση των ενημερώσεων χάρτη. Μεγεθύνετε για προβολή ενημερωμένων πληροφοριών. Επαναφορά ζουμ Γίνεται ενημέρωση του χάρτη… Επιστροφή στον χάρτη Επισκόπηση 4,0 85 κριτικέςΕξαιρετικό37%Πολύ καλό47%Μέτριο10%Ανεπαρκές5%Πολύ κακό1%Τώρα είναι κλειστόΚυρ - Σαβ11:00 - 00:00Αναλυτικό ωράριο ΚΟΥΖΙΝΕΣ Αμερικανική, Μπαρ, Παμπ ΤΙΜΗ €€ - €€€ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΕΣ ΕξυπηρέτησηΦαγητόΑξίαΑτμόσφαιραΤΟΠΟΘΕΣΙΑ 8604 Chestnut Ave, Bowie, MD 20715-3732Όλες οι λεπτομέρειες Βελτίωση αυτής της καταχώρισηςΑυτό το εστιατόριο δέχεται κρατήσεις;Ναι Όχι Άγνωστο Αυτό το εστιατόριο είναι καλό για μεσημεριανό γεύμα;Ναι Όχι Άγνωστο Αυτό το εστιατόριο είναι καλό για βραδινό γεύμα;Ναι Όχι Άγνωστο Αυτό το εστιατόριο είναι καλό για να απολαύσει κανείς ατμόσφαιρα μπαρ;Ναι Όχι Άγνωστο Αυτό το εστιατόριο είναι καλό για μεγάλες παρέες;Ναι Όχι Άγνωστο Αυτό το μέρος είναι παμπ;Ναι Όχι Άγνωστο Αυτό το εστιατόριο είναι καλό για μπραντς;Ναι Όχι Άγνωστο Αυτό το εστιατόριο είναι προσβάσιμο με αναπηρικό αμαξίδιο;Ναι Όχι Άγνωστο Μπορεί ένας χορτοφάγος να απολαύσει ένα καλό γεύμα σε αυτό το εστιατόριο;Ναι Όχι Άγνωστο Μπορεί κάποιος που δεν τρώει γλουτένη να απολαύσει ένα καλό γεύμα σε αυτό το εστιατόριο;Ναι Όχι Άγνωστο Ευχαριστούμε για τη βοήθειά σας! Μοιραστείτε άλλη μια εμπειρία πριν φύγετε. Γράψτε μια κριτικήΚριτικές (85)Βαθμολογία ταξιδιωτών Εξαιρετικό20Πολύ καλό26Μέτριο4Ανεπαρκές1Πολύ κακό0Τύπος ταξιδιώτηΟικογένειεςΖευγάριαΜόνος-ηΕπαγγελμ. ταξίδιΦίλοιΠερίοδος του χρόνου Μάρ.-ΜάιοςΙούν.-Αύγ.Σεπ.-Νοέμ.Δεκ.-Φεβ.Γλώσσα Όλες οι γλώσσες Ελληνικά (51)Αγγλικά (85)Γλώσσα Ελληνικά (51)Αγγλικά (85)Δείτε τι λένε οι ταξιδιώτες: 1 - 10 από 51 κριτικές\nΑυτή η κριτική μεταφράστηκε μηχανικά από τα Αγγλικά Τι είναι αυτό; Με σκοπό την καλύτερη ενημέρωσή σας από τον μεγαλύτερο δυνατό αριθμό ταξιδιωτών, αυτή η κριτική μεταφράστηκε αυτόματα στα ελληνικά και ενδέχεται να μην αντιστοιχεί πλήρως στο πρωτότυπο. Ελπίζουμε ότι θα σας βοηθήσει να προγραμματίσετε το ταξίδι σας. Να εμφανίζονται μηχανικές μεταφράσεις; ΝαιΌχιLoren WBowie, Μέριλαντ3Η κριτική γράφτηκε πριν από 1 εβδομάδα Τοπικό αγαπημένοΠώς ήταν αυτή η μετάφραση;Ευχαριστούμε για την υποβολή της διόρθωσης. Εξετάζουμε την πρότασή σας. Βαθμολογήστε την Καλή OK Κακή Βελτίωση μετάφρασης Σας ευχαριστούμε για τη βαθμολογία σας\nΑυτή η κριτική μεταφράστηκε μηχανικά από τα Αγγλικά Τι είναι αυτό; Με σκοπό την καλύτερη ενημέρωσή σας από τον μεγαλύτερο δυνατό αριθμό ταξιδιωτών, αυτή η κριτική μεταφράστηκε αυτόματα στα ελληνικά και ενδέχεται να μην αντιστοιχεί πλήρως στο πρωτότυπο. Ελπίζουμε ότι θα σας βοηθήσει να προγραμματίσετε το ταξίδι σας. Να εμφανίζονται μηχανικές μεταφράσεις; ΝαιΌχιJan DBowie, Μέριλαντ71Η κριτική γράφτηκε 23 Μαΐου 2017 Καλή γειτονιά placeΠερισσότεραΠώς ήταν αυτή η μετάφραση;Ευχαριστούμε για την υποβολή της διόρθωσης. Εξετάζουμε την πρότασή σας. Βαθμολογήστε την Καλή OK Κακή Βελτίωση μετάφρασης Σας ευχαριστούμε για τη βαθμολογία σας\nΑυτή η κριτική μεταφράστηκε μηχανικά από τα Αγγλικά Τι είναι αυτό; Με σκοπό την καλύτερη ενημέρωσή σας από τον μεγαλύτερο δυνατό αριθμό ταξιδιωτών, αυτή η κριτική μεταφράστηκε αυτόματα στα ελληνικά και ενδέχεται να μην αντιστοιχεί πλήρως στο πρωτότυπο. Ελπίζουμε ότι θα σας βοηθήσει να προγραμματίσετε το ταξίδι σας. Να εμφανίζονται μηχανικές μεταφράσεις; ΝαιΌχιC2661GCdennisdΑννάπολις, Μέριλαντ221Η κριτική γράφτηκε 26 Απριλίου 2017 μέσω κινητής συσκευής Καλό ήταν αρκετά καλόΠώς ήταν αυτή η μετάφραση;Ευχαριστούμε για την υποβολή της διόρθωσης. Εξετάζουμε την πρότασή σας. Βαθμολογήστε την Καλή OK Κακή Βελτίωση μετάφρασης Σας ευχαριστούμε για τη βαθμολογία σας\nΑυτή η κριτική μεταφράστηκε μηχανικά από τα Αγγλικά Τι είναι αυτό; Με σκοπό την καλύτερη ενημέρωσή σας από τον μεγαλύτερο δυνατό αριθμό ταξιδιωτών, αυτή η κριτική μεταφράστηκε αυτόματα στα ελληνικά και ενδέχεται να μην αντιστοιχεί πλήρως στο πρωτότυπο. Ελπίζουμε ότι θα σας βοηθήσει να προγραμματίσετε το ταξίδι σας. Να εμφανίζονται μηχανικές μεταφράσεις; ΝαιΌχιBuia59Bowie, Μέριλαντ15259Η κριτική γράφτηκε 13 Απριλίου 2017 Ωραία Ιρλανδική παμπΠερισσότεραΠώς ήταν αυτή η μετάφραση;Ευχαριστούμε για την υποβολή της διόρθωσης. Εξετάζουμε την πρότασή σας. Βαθμολογήστε την Καλή OK Κακή Βελτίωση μετάφρασης Σας ευχαριστούμε για τη βαθμολογία σας\nΑυτή η κριτική μεταφράστηκε μηχανικά από τα Αγγλικά Τι είναι αυτό; Με σκοπό την καλύτερη ενημέρωσή σας από τον μεγαλύτερο δυνατό αριθμό ταξιδιωτών, αυτή η κριτική μεταφράστηκε αυτόματα στα ελληνικά και ενδέχεται να μην αντιστοιχεί πλήρως στο πρωτότυπο. Ελπίζουμε ότι θα σας βοηθήσει να προγραμματίσετε το ταξίδι σας. Να εμφανίζονται μηχανικές μεταφράσεις; ΝαιΌχιDeespad174Η κριτική γράφτηκε 15 Μαρτίου 2017 μέσω κινητής συσκευής Μεσημεριανό γεύμα με φίλουςΠώς ήταν αυτή η μετάφραση;Ευχαριστούμε για την υποβολή της διόρθωσης. Εξετάζουμε την πρότασή σας. Βαθμολογήστε την Καλή OK Κακή Βελτίωση μετάφρασης Σας ευχαριστούμε για τη βαθμολογία σας\nΑυτή η κριτική μεταφράστηκε μηχανικά από τα Αγγλικά Τι είναι αυτό; Με σκοπό την καλύτερη ενημέρωσή σας από τον μεγαλύτερο δυνατό αριθμό ταξιδιωτών, αυτή η κριτική μεταφράστηκε αυτόματα στα ελληνικά και ενδέχεται να μην αντιστοιχεί πλήρως στο πρωτότυπο. Ελπίζουμε ότι θα σας βοηθήσει να προγραμματίσετε το ταξίδι σας. Να εμφανίζονται μηχανικές μεταφράσεις; ΝαιΌχιtheparkers88Greenbelt, Μέριλαντ2Η κριτική γράφτηκε 14 Μαρτίου 2017 Εξαιρετικό φαγητό και εξυπηρέτησηΠώς ήταν αυτή η μετάφραση;Ευχαριστούμε για την υποβολή της διόρθωσης. Εξετάζουμε την πρότασή σας. Βαθμολογήστε την Καλή OK Κακή Βελτίωση μετάφρασης Σας ευχαριστούμε για τη βαθμολογία σας\nΑυτή η κριτική μεταφράστηκε μηχανικά από τα Αγγλικά Τι είναι αυτό; Με σκοπό την καλύτερη ενημέρωσή σας από τον μεγαλύτερο δυνατό αριθμό ταξιδιωτών, αυτή η κριτική μεταφράστηκε αυτόματα στα ελληνικά και ενδέχεται να μην αντιστοιχεί πλήρως στο πρωτότυπο. Ελπίζουμε ότι θα σας βοηθήσει να προγραμματίσετε το ταξίδι σας. Να εμφανίζονται μηχανικές μεταφράσεις; ΝαιΌχιBarbara KNewport News, United States134Η κριτική γράφτηκε 19 Φεβρουαρίου 2017 μέσω κινητής συσκευής Μεγάλη ανακάλυψη!ΠερισσότεραΠώς ήταν αυτή η μετάφραση;Ευχαριστούμε για την υποβολή της διόρθωσης. Εξετάζουμε την πρότασή σας. Βαθμολογήστε την Καλή OK Κακή Βελτίωση μετάφρασης Σας ευχαριστούμε για τη βαθμολογία σας\nΑυτή η κριτική μεταφράστηκε μηχανικά από τα Αγγλικά Τι είναι αυτό; Με σκοπό την καλύτερη ενημέρωσή σας από τον μεγαλύτερο δυνατό αριθμό ταξιδιωτών, αυτή η κριτική μεταφράστηκε αυτόματα στα ελληνικά και ενδέχεται να μην αντιστοιχεί πλήρως στο πρωτότυπο. Ελπίζουμε ότι θα σας βοηθήσει να προγραμματίσετε το ταξίδι σας. Να εμφανίζονται μηχανικές μεταφράσεις; ΝαιΌχιwren52681Bowie, Μέριλαντ83Η κριτική γράφτηκε 19 Ιανουαρίου 2017 μέσω κινητής συσκευής Εξαιρετικό φαγητό και υπέροχη εξυπηρέτησηΠερισσότεραΠώς ήταν αυτή η μετάφραση;Ευχαριστούμε για την υποβολή της διόρθωσης. Εξετάζουμε την πρότασή σας. Βαθμολογήστε την Καλή OK Κακή Βελτίωση μετάφρασης Σας ευχαριστούμε για τη βαθμολογία σας\nΑυτή η κριτική μεταφράστηκε μηχανικά από τα Αγγλικά Τι είναι αυτό; Με σκοπό την καλύτερη ενημέρωσή σας από τον μεγαλύτερο δυνατό αριθμό ταξιδιωτών, αυτή η κριτική μεταφράστηκε αυτόματα στα ελληνικά και ενδέχεται να μην αντιστοιχεί πλήρως στο πρωτότυπο. Ελπίζουμε ότι θα σας βοηθήσει να προγραμματίσετε το ταξίδι σας. Να εμφανίζονται μηχανικές μεταφράσεις; ΝαιΌχιJosephH358Bowie, Μέριλαντ31Η κριτική γράφτηκε 18 Ιανουαρίου 2017 Το φαγητό και η ψυχαγωγίαΠώς ήταν αυτή η μετάφραση;Ευχαριστούμε για την υποβολή της διόρθωσης. Εξετάζουμε την πρότασή σας. Βαθμολογήστε την Καλή OK Κακή Βελτίωση μετάφρασης Σας ευχαριστούμε για τη βαθμολογία σας\nΑυτή η κριτική μεταφράστηκε μηχανικά από τα Αγγλικά Τι είναι αυτό; Με σκοπό την καλύτερη ενημέρωσή σας από τον μεγαλύτερο δυνατό αριθμό ταξιδιωτών, αυτή η κριτική μεταφράστηκε αυτόματα στα ελληνικά και ενδέχεται να μην αντιστοιχεί πλήρως στο πρωτότυπο. Ελπίζουμε ότι θα σας βοηθήσει να προγραμματίσετε το ταξίδι σας. Να εμφανίζονται μηχανικές μεταφράσεις; ΝαιΌχιcarolyn cCheverly, Μέριλαντ144Η κριτική γράφτηκε 29 Δεκεμβρίου 2016 μέσω κινητής συσκευής Εξαιρετική εξυπηρέτηση για μεγάλη ομάδαΠερισσότεραΠώς ήταν αυτή η μετάφραση;Ευχαριστούμε για την υποβολή της διόρθωσης. Εξετάζουμε την πρότασή σας. Βαθμολογήστε την Καλή OK Κακή Βελτίωση μετάφρασης Σας ευχαριστούμε για τη βαθμολογία σας\nΠροηγούμενοΕπόμενο123456Ενημέρωση καταχώρισης… Στην περιοχή Κοντινά εστιατόριαLambert Seafood5 κριτικές 4,38 χλμ μακριά Sobe Restaurant & Lounge49 κριτικές 4,25 χλμ μακριά Texas Roadhouse92 κριτικές 3,86 χλμ μακριά Κοντινά αξιοθέαταVino 301 Wine Concierge - Tours115 κριτικές 1,71 χλμ μακριά Prince George's County Trap and Skeet Center9 κριτικές 4,32 χλμ μακριά NASA GSFC Visitor Center139 κριτικές 6,59 χλμ μακριά Elements Therapeutic Massage9 κριτικές 7,02 χλμ μακριά Ερωτήσεις & ΑπαντήσειςΛάβετε γρήγορα απαντήσεις από το προσωπικό του Old Bowie Town Grille και από προηγούμενους επισκέπτες.Σημείωση: η ερώτησή σας θα δημοσιευθεί στη σελίδα Ερωτήσεις & Απαντήσεις.Επαλήθευση: Οδηγίες δημοσίευσηςΥποβολή\n8604 Chestnut Ave, Bowie, MD 20715-3732 Τοποθεσία:


Κείμενο Πρωτοβουλίας Ανυπόταχτου Μαθητή Πάτρας | Ανυπόταχτος Μαθητής\nΝοέ 13, 2015 • 22:23 Χωρίς σχόλια\nΈχουν περάσει 42 χρόνια απο την εξέγερση του πολυτεχνείου και όμως τα αιτήματα των φοιτητών εκείνη την περίοδο συνεχίζουν να είναι επίκαιρα ακόμη και σήμερα. Η τότε «χούντα των συνταγματαρχών» έχει γίνει χούντα του κεφαλαίου και της Ε.Ε., και ακόμη ο λαός συνεχίζει να παλεύει για ΨΩΜΙ-ΠΑΙΔΕΙΑ-ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ.\nΨΩΜΙ: γιατί η ανεργία έχει φτάσει στο απροχώρητο και οι μισθοί πια δεν μπορούν να καλύψουν ούτε τις βασικές ανάγκες ενός ατόμου. Νέοι οι οποίοι έχουν περάσει μία ζωή στις αίθουσες των σχολείων,φροντιστηρίων και πανεπιστημίων, έχοντας «φάει με το κουτάλι» το σάπιο σύστημα της παιδείας,καταλήγουν εν τέλει να μένουν άνεργοι ή στην καλύτερη των περιπτώσεων να δουλεύουν σε voucher ή σερβιτόροι και ντελιβεράδες για 400 ευρώ το μήνα. Οικογένειες που απαρτίζονται από γονείς άνεργους, οι οποίοι δεν καταφέρνουν να βγάλουν τα «προς το ζην» και καταλήγουν τελικά να τρέφονται μέσα απο συσσίτια.\nΠΑΙΔΕΙΑ: γιατί η κατάσταση στα σχολέια έχει φτάσει στο απροχώρητο. Μαθητές,γονείς και εκπαιδευτικοί έρχονται αντιμέτωποι με ένα σχολείο το οποίο όσο πάει και σαπίζει, όσο παέι και κάνει ακόμα πιο δύσκολη την ζωή τους. Ένα σχολείο το οποίο ,μετα την υπογραφή και του 3ου μνημονίου απο την κυβέρβηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ, μένει χωρις καθηγητές (με τα κενά των καθηγητών πανελλαδικά να φτάνουν τις 6000), στοιβάζοντας έτσι τους μαθητές σε τεράστια τμήματα και αναγκάζοντας τους ήδη εργαζόμενους καθηγητές να δουλεύουν περισσότερες ώρες χωρίς να πληρώνονται. Έτσι οι γονείς αναγκάζονται να πληρώνουν όλο και περισσότερα λεφτά σε φροντιστήρια για να καταφέρει το παιδί τους τελικά να περάσει σε ενα πανεπιστήμιο το οποίο και εκείνο καταρρέει. Η γνώση γίνεται προνόμιο των λίγων, αυτών που μπορούν να ανταπεξέλθουν στα δίδακτρα των φροντιστηρίων, αλλιώς υπάρχει και ο άλλος δρόμος, ο δρόμος των ΕΠΑΛ, των κατεστραμένων ΕΠΑΛ με τις κατηργημένες ειδικότητες και τον θεσμό της μαθητέιας.\nΕΛΕΥΘΕΡΙΑ: Γιατι τα τελευταία χρόνια χορτάσαμε από την «ελευθερία» των μπάτσων και την καταστολή σε κάθε αγωνιζόμενη φωνή, χορτάσαμε από την «ελευθερία» των capitalcontrols και των κλειστών ATM χορτάσαμε από την «ελευθερία» των καναλιών. Πάνω από όλα όμως χορτάσαμε από την «ελευθερία» της Ε.Ε. του ΝΑΤΟ και των αμερικάνων που τροφοδοτούν πολέμους γυρω μας, διώχνοντας ανθρώπους από τα σπίτια τους και στέλνοντας τους στον πάτο του Αιγαίου. Χορτάσαμε από την «ελευθερία» των χρυσαυγιτών που με τις πλάτες του συστήματος πατάνε στην εξαθλίωση την βγάζουν λάδι για τα αμέτρητα εγκλήματα τους σε βάρος αγωνιστών και έρχονται να σπείρουν το ρατσιστικό τους δηλητήριο σε όλη την κοινωνία για να διασπάσουν εν τέλει όσους καταστρέφονται στον βωμό της κρίσης και να εξυπηρετήσουν τα συμφέροντα του συστήματος.\nΚΑΙ ΟΛΑ ΑΥΤΑ ΕΝ ΕΤΕΙ 2015!\nΤον τελευταίο καιρό είδαμε να καταρέει μπροστά στα μάτια μας κάθε λογική καλών κυβερνήσεων που θα έρθουν να μας γλιτώσουν από την καταστροφή. Σε αυτό το φόντο βλέπουμε και το μεγαλύτερο δίδαγμα του πολυτεχνείου. Ότι η οργάνωση των εργαζομένων και της νεολαίας είναι η μόνη λύση για την ανατροπή ακόμα και των πιο σκληρών συνθηκών. Είναι καθήκον μας λοιπόν να παραδειγματιστούμε απο το τους νέους της εξέγερσης του πολυτεχνείου για να ανατρέψουμε και εμείς, όπως και αυτοί, την χούντα που μας έχει επιβληθεί! Ο εχθρός τότε και τώρα μένει ο ίδιος και αγώνας πρέπει να συνεχιστεί για την ανατροπή του. Ως μαθητές είναι καθήκον μας να συμμετέχουμε σε αυτόν τον αγώνα πλάι στους φοιτητές και τους εργαζόμενους και να συνεχίσουμε τις μαχητικές μας κινητοποιήσεις που στις αρχές του Νοέμβρη έστειλαν μήνυμα ανυπακοής και αντίστασης.Μέσα από συνελεύσεις και συντονισμό να δώσουμε έναν αγωνιστικό τόνο στο τριήμερο του πολυτεχνείου που να προμηνύει τους αγώνες του μέλλοντος. Για να καταφέρουμε τελικά να ανατρέψουμε αυτο το σάπιο σύστημα,για να έχουμε τελικά το σχολείο που θέλουμε, την ζωή που θέλουμε. Για να καταφέρουμε τελικα να έχουμε ΨΩΜΙ-ΠΑΙΔΕΙΑ-ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ!\nΕμείς οι μαθητές, μαζί με όλο το λαό και τη νεολαία θα δώσουμε βροντερό παρόν στον τριήμερο εορτασμό στο Παράρτημα και στη μεγάλη αντικυβερνητική αντιϊμπεριαλιστική παλλαϊκή διαδήλωση την Τρίτη 17η Νοέμβρη !\nΔεν κάνουμε μνημόσυνο στους αγώνες του χθές αλλά εμπνεόμαστε από αυτούς και παίρνουμε δύναμη για τους δικούς μας αγώνες!\nΠροηγούμενοΟ Νοέμβρης τούς στοιχειώνει ακόμα! ΕπόμενοΗ νεολαία θα ζήσει ελεύθερα!\nΑΡΧΙΚΗ > ΑΡΘΡΑ > ΑΡΙΣΤΕΡΑ > Κείμενο Πρωτοβουλίας Ανυπόταχτου Μαθητή Πάτρας


Πως οι Αλμυριώτες συνέβαλαν στην απελευθέρωση της Θεσσαλίας - OnAlert.gr\nΠως οι Αλμυριώτες συνέβαλαν στην απελευθέρωση της Θεσσαλίας\nΣημειώνεται ότι η περιοχή του Αλμυρού κατακτήθηκε από τους Τούρκους πρώτα το 1396, αλλά η δεύτερη και οριστική υποταγή του έγινε το 1414 σύμφωνα με το almyros-city.gr.\nΌσον αφορά την απελευθέρωση του Αλμυρού όλα φαίνεται ότι άρχισαν στα τέλη του 1880 όταν σημαντικές μάχες διεξήχθησαν στην περιοχή. Ήταν Ιανουάριος του 1878 όταν στη Μονή Ξενιάς, οι Αλμυριώτες έγραψαν ιστορία και προκάλεσαν τεράστιες ζημιές στον κατά πολύ υπέρτερο αριθμητικά τουρκικό στρατό.\nΤον Φεβρουάριο του 1878 στον Πλάτανο, όπου η πρώτη μάχη υπήρξε νικηφόρα και οδήγησε τους οπλαρχηγούς στην απόφαση να ανακηρύξουν την ελευθερία και την ένωση της Επαρχίας Αλμυρού με την Ελλάδα. ενώ παράλληλα συνέστησαν και κυβέρνηση υπό την προεδρία του Αχιλλέα Βελέντζα, σύμφωνα με το almyros.gr.\nΔυστυχώς η επόμενη μάχη στον Πλάτανο, παρά τον ηρωισμό των επαναστατών και τις μεγάλες απώλειες των Τούρκων, έληξε με ήττα και αποχώρηση των Ελλήνων. Μετά την αποχώρησή τους ο Πλάτανος έγινε παρανάλωμα του πυρός. Αποχωρώντας οι Αλμυριώτες οπλαρχηγοί Θρασύβουλος και Αχιλλέας Βελέντζας συμμετείχαν με εκλεκτό σώμα 400 εθελοντών από την περιοχή του Αλμυρού στη μάχη της Μακρυνίτσας, όπου εκ νέου μεγαλούργησαν με την αυτοθυσία και τον ηρωισμό τους.\nΑυτά τα γεγονότα και άλλα στη Θεσσαλία προκάλεσαν έντονη διπλωματική δραστηριότητα, η οποία οδήγησε τελικά στην υπογραφή της Συμφωνίας της Κωνσταντινουπόλεως για την προσάρτηση - Απελευθέρωση της Θεσσαλίας.\nΣημειώνεται ότι κάθε χρόνο οι σύγχρονοι Αλμυριώτες τιμούν τους ήρωες - προγόνους τους για τις μάχες που έδωσαν για να σωθεί ο τόπος.\nTags: ΑΛΜΥΡΟΣ,ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ,ΠΡΟΣΑΡΤΗΣΗ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ,ΜΑΧΗ ΠΛΑΤΑΝΟΥ,ΔΕΛΤΙΟ