0;ب يا مطلق است يا مضاف : آب مضاف آبی  است که ...\nآب يا مطلق است يا مضاف : آب مضاف آبی است که آن را از\nچيزی بگيرند،مثل آب هندوانه و گلاب ، يا با چيزی مخلوطباشد،\nمثل آبی که به قدری با گل ومانند آن مخلوطشود که ديگر به آن\nآب نگويند. و غير اينها آب مطلق است و آن برپنج قسم است :\nاول : آب کر. دوم : آب قليل . سوم : آب جاري . چهارم : آب\nباران .پنجم : آب چاه .\nآب کر مقدار آبی است که اگر در ظرفی که درازا و پهنا و\nگودی آن هريک سه وجب و نيم است بريزند آن ظرف را پر\nکند، و وزن آن از 128من تبريز 20مثقال کمتر است ، و\nبه حسب کيلوی متعارف بنابر اقرب .419ث377يلوگرم مي شود.\nاگر عين نجس مانند بول و خون به آب کر برسد، چنانچه به\nواسطه آن بويا رنگ و يا مزه آب تغيير کند آب نجس مي شود، و\nاگر تغيير نکند، نجس نمي شود.\nاگر بوی آب کر به واسطه غير نجاست تغيير کند، نجس نمي شود.\nاگر عين نجس مانند خون به آبی که بيشتر از کر است برسد و بو\nيا رنگ يامزه قسمتی از آن را تغيير دهد، چنانچه مقداری که\nتغيير نکرده کمتر از کر باشد،تمام آب نجس مي شود. و اگر به\nاندازه کر يا بيشتر باشد، فقط مقداری که بو يا مزه يا رنگ آن\nتغيير کرده نجس است .\nآب فواره اگر متصل به کر باشد آب نجس را پاک مي کند\nدر صورتي که مخلوطبا آن شود. ولی اگر قطره قطره روی آن آب\nنجس بريزد آن را پاک نمي کند،مگر آنکه چيزی روی فواره بگيرند\nتا آب آن قبل از قطره قطره شدن ، به آب نجس متصل شود و با\nاگر چيز نجس را زير شيری که متصل به کر است بشويند، آبی که\nاز آن چيزمي ريزد اگر متصل به کر باشد و بو يا رنگ يا مزه\nنجاست نگرفته باشد پاک است .\nاگر مقداری از آب کر يخ ببندد و باقی آن به قدر کر نباشد،\nچنانچه نجاست به آن برسد نجس مي شود، و هر قدر از يخ هم آب\nشود نجس است .\nآبی که به اندازه کر بوده اگر انسان شک کند از کر کمتر شده\nيا نه ، مثل آب کر است ، يعنی نجاست را پاک مي کند و اگر\nنجاستی هم به آن برسد نجس نمي شود. و آبی که کمتر از کر بوده و\nانسان شک دارد به مقدار کر شده يا نه ، حکم آب کر ندارد.\nکر بودن آب به دو راه ثابت مي شود: اول : آنکه خود انسان\nيقين کند. دوم : آنکه دو مرد عادل خبر دهند.\nآب قليل آبی است که از زمين نجوشد و از کر کمتر باشد.\nاگر آب قليل روی چيز نجس بريزد يا چيز نجس به آن برسد\nنجس مي شود،ولی اگر از بالا با فشار روی چيز نجس بريزد،\nمقداری که به آن چيز مي رسد نجس ،و هر چه بالاتر از آن است پاک\nمي باشد. و نيز اگر مثل فواره با فشار از پايين به بالا رود، در\nصورتی که نجاست به بالا برسد پايين نجس نمي شود، و اگر نجاست\nبه پايين برسد بالا نجس مي شود.\nآب قليلی که برای برطرف کردن عين نجاست روی چيز نجس\nريخته شود واز آن جدا گردد، نجس است . و همچنين بنابر\nاقوی بايد از آب قليلی هم که بعداز برطرف شدن عين نجاست\nبرای آب کشيدن چيز نجس روی آن مي ريزند و از آن جدامي شود،\nاجتناب کنند. ولی آبی که با آن مخرج بول و غائطرا مي شويند با\nپنج شرطپاک است : اول : آنکه بو يا رنگ يا مزه نجاست نگرفته\nباشد. دوم : نجاستی ازخارج به آن نرسيده باشد. سوم : نجاست\nديگری مثل خون ، با بول يا غائطبيرون نيامده باشد. چهارم :\nذره های غائطدر آب پيدا نباشد. پنجم : بيشتر از مقدار معمول ،\nنجاست به اطراف مخرج نرسيده باشد.\nآب جاری آبی است که از زمين بجوشد و جريان داشته باشد،\nمانند آب چشمه و قنات .\nآب جاری اگر چه کمتر از کر باشد، چنانچه نجاست به آن برسد\nتا وقتی بو يارنگ يا مزه آن به واسطه نجاست تغيير نکرده پاک\nاگر نجاستی به آب جاری برسد، مقداری از آن که بو يا رنگ يا\nمزه اش به واسطه نجاست تغيير کرده نجس است ، و طرفی که متصل\nبه چشمه است اگر چه کمتر ازکر باشد پاک است . و آبهای ديگر\nنهر اگر به اندازه کر باشد يا به واسطه آبی که تغيير نکرده به\nآب طرف چشمه متصل باشد پاک و گرنه نجس است .\nآب چشمه ای که جاری نيست ولی طوری است که اگر از آن بردارند\nباز مي جوشد،حکم آب جاری دارد. يعنی اگر نجاست به آن برسد\nتا وقتی بو يا رنگ يا مزه آن به واسطه نجاست تغيير نکرده پاک\nآبی که کنار نهر ايستاده و متصل به آب جاری است ، حکم\nآب جاری دارد.\nچشمه ای که مثلا در زمستان مي جوشد و در تابستان از جوشش\nمي افتد، فقط وقتي که مي جوشد حکم آب جاری دارد.\nآب حوض حمام اگر چه کمتر از کر باشد چنانچه به خزينه ای که\nآب آن به اندازه کر است متصل باشد، مثل آب جاري\nآب لوله های حمام که از شيرها و دوشها مي ريزد، اگر متصل\nبه کر باشدمثل آب جاری است ، و آب لوله های عمارات اگر\nمتصل به کر باشد، در حکم آب کر است .\nآبی که روی زمين جريان دارد ولی از زمين نمي جوشد، چنانچه کمتر\nاز کر باشدو نجاست به آن برسد نجس مي شود. اما اگر از بالا\nبا فشار به پايين بريزد،چنانچه نجاست به پايين آن برسد، بالاي\nآن نجس نمي شود.\nاگر به چيز نجسی که عين نجاست در آن نيست يک مرتبه\nباران ببارد،جايی که باران به آن برسد، پاک مي شود. و در\nفرش و لباس و مانند اينها فشار لازم نيست ، ولی باريدن دو\nسه قطره فايده ندارد، بلکه بايد طوری باشد که بگويند باران\nاگر باران به عين نجس ببارد و به جای ديگر ترشح کند،\nچنانچه عين نجاست همراه آن نباشد و بو يا رنگ يا مزه نجاست\nنگرفته باشد پاک است . پس اگر باران بر خون ببارد و ترشح کند،\nچنانچه ذره ای خون در آن باشد يا آن که بو يارنگ يا مزه خون\nگرفته باشد، نجس مي باشد.\nاگر بر سقف عمارت يا روی بام آن عين نجاست باشد، تا\nوقتی باران به بام مي بارد آبی که به چيز نجس رسيده و از سقف\nيا ناودان مي ريزد پاک است ،و بعد از قطع شدن باران اگر\nمعلوم باشد آبی که مي ريزد به چيز نجس رسيده است ،نجس مي باشد.\nزمين نجسی که باران بر آن ببارد پاک مي شود. و اگر باران بر\nزمين جاری شود و به جای نجسی که زير سقف است برسد آن را\nنيز پاک مي کند.\nخاک نجسی که به واسطه باران گل شود و آب آن را فرا\nگيرد پاک است . اما اگر فقطرطوبت به آن برسد پاک\nهرگاه آب باران در جايی جمع شود اگر چه کمتر از کر باشد،\nچنانجه موقعی که باران مي آيد چيز نجسی را در آن بشويند و آب بو\nيا رنگ يا مزه نجاست نگيرد، آن چيز نجس پاک مي شود.\nاگر بر فرش پاکی که روی زمين نجس است باران ببارد، و\nبر زمين نجس جاری شود، فرش نجس نمي شود و زمين هم پاک\nآب چاهی که از زمين مي جوشد اگر چه کمتر از کر باشد چنانچه\nنجاست به آن برسد، تا وقتی بو يا رنگ يا مزه آن به واسطه\nنجاست تغيير نکرده پاک است ، ولي مستحب است پس از رسيدن\nبعضی از نجاستها مقداری که در کتابهای مفصل گفته شده ازآب آن\nاگر نجاستی در چاه بريزد و بو يا رنگ يا مزه آب آن را تغيير\nدهد، چنانچه تغيير آب چاه از بين برود، موقعی پاک\nمي شود که با آبی که از چاه مي جوشد، مخلوطگردد.\nاگر آب باران يا آب ديگر، در گودالی جمع شود و کمتر از کر\nباشد، چنانچه بعد از قطع شدن باران نجاست به آن برسد، نجس\nآب مضاف که معنی آن گفته شد، چيز نجس را پاک نمي کند، وضو\nو غسل هم باآن باطل است .\nاگر ذره ای نجاست به آب مضاف برسد نجس مي شود. ولي\nچنانچه از بالابا فشار روی چيز نجس بريزد، مقداری که به چيز\nنجس رسيده نجس ، و مقداری که بالاتر از آن است پاک مي باشد.\nمثلا اگر گلاب را از گلابدان روی دست نجس بريزند،آنچه به دست\nرسيده نجس و آنچه به دست نرسيده پاک است . و نيز اگر\nمثل فواره با فشار از پايين به بالا برود اگر نجاست به بالا\nبرسد، پايين نجس نمي شود.\nاگر آب مضاف نجس طوری با آب کر يا جاری مخلوطشود که ديگر\nآب مضاف به آن نگويند، پاک مي شود.\nآبی که مطلق بوده و معلوم نيست مضاف شده يا نه ، مثل آب\nمطلق است ،يعنی چيز نجس را پاک مي کند، وضو و غسل هم با آن\nصحيح است . و آبی که مضاف بوده و معلوم نيست مطلق شده يا نه\nمثل آب مضاف است ، يعنی چيز نجس را پاک نمي کند،وضو و غسل\nهم با آن باطل است .\nآبی که معلوم نيست مطلق است يا مضاف ، و معلوم نيست که قبلا\nمطلق يامضاف بوده ، نجاست را پاک نمي کند، وضو و غسل هم با آن\nباطل است . ولی اگر به اندازه کر يا بيشتر باشد و نجاست به آن\nبرسد حکم به نجس بودن آن نمي شود.\nآبی که عين نجاست مثل خون و بول به آن برسد و بو يا رنگ يا\nمزه آن راتغيير دهد، اگر چه کر يا جاری باشد، نجس مي شود. ولي\nاگر بو يا رنگ يا مزه آن به واسطه نجاستی که بيرون آن است\nعوض شود، مثلا مرداری که پهلوی آب است بوی آن را تغيير دهد،\nنجس نمي شود.\nآبی که عين نجاست مثل خون و بول در آن ريخته و بو يا رنگ يا\nمزه آن راتغيير داده ، چنانکه به کر يا جاری متصل شود، يا باران\nبر آن ببارد، يا باد باران را در آن بريزد، يا آب باران در\nموقع باريدن از ناودان در آن جاری شود و تغييرآن از بين برود،\nپاک مي شود، ولی بايد آب باران يا کر يا جاری با آن\nاگر چيز نجس را در آب کر يا جاری فرو برند، و در\nچيزهايی که قابل فشار دادن است مانند فرش و لباس ، طوری فشار،\nيا در داخل آب حرکت دهند که آب داخل آن خارج شود، چنانچه از\nچيزهايی باشد که در دفعه اول پاک مي شود، آبی که بعداز بيرون\nآوردن ، از آن مي ريزد، پاک است و اگر از چيزهايی باشد که بايد\nدو مرتبه آن را در آب فرو برند تا پاک شود، آبی که بعد از\nدفعه دوم از آن مي ريزد،پاک مي باشد.\nآبی که پاک بوده و معلوم نيست نجس شده يا نه پاک است . و\nآبی که نجس بوده و معلوم نيست پاک شده يا نه ، نجس است .\nنيم خورده سگ و خوک و کافر ، نجس و خوردن آن حرام است .\nو نيم خورده حيوانات حرام گوشت پاک و خوردن آن مکروه مي باشد.\nواجب است انسان وقت تخلی و مواقع ديگر عورت خود را از\nکسانی که مکلفند، اگر چه مثل خواهر و مادر با او محرم باشند، و\nهمچنين از ديوانه مميزو بچه های مميز که خوب و بد را\nمي فهمند بپوشاند، ولی زن و شوهر لازم نيست عورت خود را از\nلازم نيست با چيز مخصوصی عورت خود را بپوشاند و اگر مثلا با\nدست هم آن را بپوشاند کافی است .\nموقع تخلی بايد طرف جلوی بدن يعنی شکم و سينه رو به قبله\nو پشت به قبله نباشد.\nاگر موقع تخلی طرف جلوی بدن کسی رو به قبله يا پشت به قبله\nباشد و عورت را از قبله بگرداند، کفايت نمي کند. و اگر\nجلوی بدن او رو به قبله يا پشت به قبله نباشد، احتياط\nواجب آن است که عورت را رو به قبله يا پشت به قبله ننمايد.\nدر موقع تطهير مخرج بول و غائطرو به قبله و پشت به\nقبله بودن اشکالی ندارد، ولی اگر در موقع استبراء، بول از\nمخرج بيرون آيد در اين حال رو به قبله و پشت به قبله بودن\nاگر برای آنکه نامحرم او را نبيند مجبور شود رو به قبله يا\nپشت به قبله بنشيند، بايد رو به قبله يا پشت به قبله\nبنشيند. و نيز اگر از راه ديگرناچار باشد که رو به قبله يا\nپشت به قبله بنشيند، مانعی ندارد.\nاحتياطواجب آن است که بچه را در وقت تخلی رو به قبله\nيا پشت به قبله ننشانند، ولی اگر خود بچه بنشيند جلوگيری از او\nدر چهار جا تخلی حرام است : اول : در کوچه های بن بست در\nصورتی که صاحبانش اجازه نداده باشند. دوم : در ملک کسی که\nاجازه تخلی نداده است . سوم : درجايی که برای عده مخصوصی وقف\nشده است ، مثل بعضی از مدرسه ها. چهارم : روی قبرمؤمنين در صورتي\nکه بي احترامی به آنان باشد.\nدر سه صورت مخرج غائط فقطبا آب پاک مي شود: اول : آنکه با\nغائط، نجاست ديگری مثل خون بيرون آمده باشد. دوم : آنکه نجاستي\nاز خارج به مخرج غائطرسيده باشد. سوم : آنکه اطراف مخرج بيشتر\nاز مقدار معمول آلوده شده باشد. و در غير اين سه صورت مي شود\nمخرج را با آب شست و يا به دستوری که بعدا گفته مي شود با\nپارچه و سنگ و مانند اينها پاک کرد، اگر چه شستن با آب بهتر\nمخرج بول با غير آب پاک نمي شود، و مردها اگر بعد از\nبرطرف شدن بول يک مرتبه بشويند کافی است ، ولی زنها و همچنين\nکسانی که بولشان از غير مجراي طبيعی مي آيد، احتياطواجب آن\nاست که دو مرتبه بشويند.\nاگر مخرج غائطرا با آب بشويند، بايد چيزی از غائطدر آن\nنماند، ولی باقي ماندن رنگ و بوی آن مانعی ندارد. و اگر در\nدفعه اول طوری شسته شود که ذره ای ازغائطدر آن نماند، دوباره\nشستن لازم نيست .\nهرگاه با سنگ و کلوخ و مانند اينها غائطرا از مخرج\nبرطرف کنند،اگر چه پاک شدنش محل تأمل است ، ولی نماز خواندن\nمانعی ندارد، و چنانچه چيزی هم به آن برسد نجس نمي شود، و\nذره های کوچک و لزوجت محل اشکال ندارد.\nلازم نيست با سه سنگ يا سه پارچه مخرج را پاک کنند بلکه\nبا اطراف يک سنگ يا يک پارچه هم کافی است ، بلکه اگر با\nيک مرتبه هم غائطبرطرف شد، کفايت مي کند. ولی با استخوان\nو سرگين و يا چيزهايی که احترام آنها لازم است ، مانند کاغذي\nکه اسم خدا بر آن نوشته ، اگر پاک کند محل را، نمازنمي تواند\nاگر شک کند که مخرج را تطهير کرده يا نه ، اگر چه هميشه بعد\nاز بول ياغائطفورا تطهير مي کرده ، بايد خود را تطهير نمايد.\nاگر بعد از نماز شک کند که قبل از نماز مخرج را تطهير کرده\nيا نه ، نمازي که خوانده صحيح است ، ولی برای نمازهای بعد\nبايد تطهير کند.\nاستبراء عمل مستحبی است که مردها بعد از بيرون آمدن بول\nانجام مي دهند، و آن دارای اقسامی است . و بهترين آنها اين\nاست که بعد از قطع شدن بول اگرمخرج غائطنجس شده اول آن را\nتطهير کنند، بعد سه دفعه با انگشت ميانه دست چپ از مخرج غائط\nتا بيخ آلت بکشند، و بعد شست را روی آلت و انگشت پهلوي\nشست رازير آن بگذارند و سه مرتبه تا ختنه گاه بکشند و پس از\nآن سه مرتبه سر آلت رافشار دهند.\nآبی که گاهی بعد از ملاعبه و بازی کردن از انسان خارج مي شود، و\nبه آن (مذي )مي گويند پاک است . نيز آبی که گاهی بعد از مني\nبيرون مي آيد، و به آن (وذي ) گفته مي شود و آبی که گاهی بعد از\nبول بيرون مي آيد و به آن (ودي ) مي گويند، اگر بول به آن نرسيده\nباشد، پاک است . و چنانچه بعد از بول استبراء کند و بعد آبي\nاز اوخارج شود شک کند که بول است يا يکی از اينها، پاک\nاگر انسان شک کند استبراء کرده يا نه و رطوبتی از او بيرون\nآيد که نداندپاک است يا نه ، نجس مي باشد، و چنانچه وضو گرفته\nباشد باطل مي شود. ولی اگر شک کند که استبرايی که کرده درست\nبوده يا نه و رطوبتی از او بيرون آيد که نداندپاک است يا نه ،\nپاک مي باشد، وضو را هم باطل نمي کند.\nکسی که استبراء نکرده اگر به واسطه آنکه مدتی از بول کردن او\nگذشته يقين کند بول در مجری نمانده است ، و رطوبتی ببيند و\nشک کند که پاک است يا نه ،آن رطوبت پاک مي باشد، وضو را هم\nباطل نمی کند.\nاگر انسان بعد از بول استبراء کند و وضو بگيرد، چنانچه بعد از\nوضو رطوبت ببيند که بداند يا بول است يا مني ، واجب است\nاحتياطا غسل کند، وضو هم بگيرد. ولی اگر وضو نگرفته باشد، فقط\nگرفتن وضو کافی است .\nبرای زن استبراء از بول نيست ، و اگر رطوبتی ببيند و شک کند\nپاک است يا نه ، پاک مي باشد، وضو و غسل او را هم باطل\nمستحب است در موقع تخلی جايی بنشيند که کسی او را نبيند،\nو موقع وارد شدن به مکان تخلی اول پای چپ و موقع بيرون\nآمدن اول پای راست را بگذارد. وهمچنين مستحب است در حال\nتخلی سر را بپوشاند، و سنگينی بدن را بر پای چپ بيندازد.\nنشستن روبروی خورشيد و ماه در موقع تخلی مکروه است ، ولی اگر\nعورت خودرا به وسيله ای بپوشاند مکروه نيست . و نيز در موقع\nتخلی نشستن روبروی باد، و درجاده و خيابان و کوچه و درب خانه ،\nو زير درختی که ميوه مي دهد، و چيز خوردن وتوقف زياد، و تطهير\nکردن با دست راست مکروه است . و همچنين است حرف زدن درحال\nتخلي ، ولی اگر ناچار باشد يا ذکر خدا بگويد، اشکال ندارد.\nايستاده بول کردن و بول کردن در زمين سخت و سوراخ\nجانوران و در آب خصوصا آب ايستاده ، مکروه است .\nخودداری کردن از بول و غائطمکروه است . و اگر ضرر\nبرساند، بايدخودداری نکند.\nمستحب است انسان پيش از نماز و پيش از خواب و\nپيش از جماع وبعد از بيرون آمدن منی بول کند.\nنجاسات يازده چيز است : اول : بول . دوم : غائط. سوم مني .\nچهارم : مردار.پنجم : خون . ششم و هفتم : سگ و خوک . هشتم : کافر.\nنهم : شراب . دهم : فقاع . يازدهم عرق شتر نجاست\nبول و غائطانسان و هر حيوان حرام گوشتی که خون جهنده دارد که\nاگر رگ آن را ببرند خون از آن جستن مي کند، نجس است .\nولی فضله حيوانات کوچک مثل پشه و مگس که گوشت ندارد، پاک\nفضله پرندگان حرام گوشت ، نجس است .\nبول و غائطحيوان نجاستخوار، نجس است . و همچنين است\nبول و غائطحيوانی که انسان آن را وطی کرده ، يعنی با آن\nنزديکی نموده ، و گوسفندی که استخوان آن از خوردن شير خوک ،\nمنی حيوانی که خون جهنده دارد نجس است .\nمردار حيوانی که خون جهنده دارد، نجس است ، چه خودش\nمرده باشديا به غير دستوری که در شرع معين شده ، آن را کشته\nباشند، و ماهی چون خون جهنده ندارد، اگر چه در آب بميرد، پاک\nچيزهايی از مردار که مثل پشم و مو و کرک و استخوان و\nدندان روح نداشته ، اگر از غير حيوانی باشد که مثل سگ نجس\nاست ، پاک مي باشد.\nاگر از بدن انسان يا حيوانی که خون جهنده دارد و در حالی که\nزنده است گوشت يا چيز ديگری را که روح دارد جدا کنند نجس\nپوستهای مختصر لب و جاهای ديگر بدن که موقع\nافتادنشان رسيده ، اگرچه آنها را بکنند پاک است . ولي\nبنابر احتياطواجب بايد از پوستی که موقع افتادنش نرسيده و آن\nرا کنده اند اجتناب نمايند.\nتخم مرغی که از شکم مرغ مرده بيرون مي آيد، اگر پوست روي\nآن سفت شده باشد پاک است ، ولی ظاهر آن را بايد آب کشيد.\nاگر بره و بزغاله پيش از آن که علف خوار شوند بميرند،\nپنيرمايه ای که در شيردان آنها مي باشد پاک است ، ولی ظاهر آن را\nبايد آب کشيد.\nدواجات روان و عطر و روغن و واکس و صابون که از خارجه\nمي آورند، اگرانسان يقين به نجاست آنها نداشته باشد، پاک است .\nگوشت و پيه و چرمی که در بازار مسلمانان فروخته شود\nپاک است ، وهمچنين است اگر يکی از اينها در دست مسلمان\nباشد. ولی اگر بدانند آن مسلمان از کافر گرفته و رسيدگي\nنکرده که از حيوانی است که به دستور شرع کشته شده يا نه ،\nنجس مي باشد.\nخون انسان و هر حيوانی که خون جهنده دارد، يعنی حيوانی که اگر\nرگ آن راببرند خون از آن جستن مي کند، نجس است . پس خون\nحيوانی که مانند ماهی و پشه خون جهنده ندارد، پاک مي باشد.\nاگر حيوان حلال گوشت را به دستوری که در شرع معين شده بکشند و\nخون آن به مقدار معمول بيرون آيد، خونی که در بدنش مي ماند،\nپاک است . ولی اگر به علت نفس کشيدن يا به واسطه اينکه سر\nحيوان در جای بلندی بوده خون به بدن حيوان برگردد، آن خون نجس\nخونی که در تخم مرغ مي باشد نجس نيست ، ولی به احتياط\nواجب بايداز خوردن آن اجتناب کند. و اگر خون را با زرده تخم\nمرغ به هم بزنند که از بين برود، خوردن زرده هم مانعی ندارد.\nخونی که گاهی موقع دوشيدن شير ديده مي شود، نجس است و شير را\nنجس مي کند.\nخونی که از لای دندانها مي آيد، اگر به واسطه مخلوطشدن با آب\nدهان از بين برود پاک است ، و فرو بردن آب دهان در اين\nصورت اشکال ندارد.\nخونی که به واسطه کوبيده شدن زير ناخن يا زير پوست مي ميرد،\nاگر طوري شود که ديگر به آن خون نگويند، پاک است . و اگر به آن\nخون بگويند، در صورتي که ناخن يا پوست سوراخ شود، اگر\nمشقت ندارد، بايد برای وضو و غسل خون رابيرون آورند. و اگر\nمشقت دارد، بايد اطراف آن را به طوری که نجاست زياد\nنشودبشويند، و پارچه يا چيزی مثل پارچه ، بر آن بگذارند و\nروی پارچه دست تربکشند.\nاگر انسان نداند که خون زير پوست مرده يا گوشت به واسطه\nکوبيده شدن به آن حالت درآمده ، پاک است .\nاگر موقع جوشيدن غذا ذره ای خون در آن بيفتد، تمام غذا و ظرف\nآن نجس مي شود، و جوشيدن و حرارت و آتش پاک کننده\nزردآبه ای که در حال بهبودی زخم در اطراف آن پيدا مي شود، اگر\nمعلوم نباشدکه با خون مخلوطاست ، پاک مي باشد.\nسگ و خوکی که در خشکی زندگی مي کنند، حتی مو و استخوان و پنجه\nو ناخن ورطوبت های آنها نجس است ، ولی سگ و خوک دريايی پاک\nکافر يعنی کسی که منکر خدا است ، يا برای خدا شريک قرار\nمي دهد، ياپيغمبری حضرت خاتم الانبيا محمد ابن عبدالله صلی الله\nعليه و آله و سلم را قبول ندارد، نجس است ، و همچنين است\nاگر در يکی از اينها شک داشته باشد. و نيزکسی که ضروری دين\nيعنی چيزی را که مثل نماز و روزه ، مسلمانان جزو دين\nاسلام مي دانند منکر شود، چنانچه بداند آن چيز ضروری دين است\nو انکار آن چيزبرگردد به انکار خدا يا توحيد يا نبوت ،\nنجس مي باشد. و اگر نداند، احتياطا بايداز او اجتناب کرد،\nگرچه لازم نيست .\nتمام بدن کافر، حتی مو و ناخن و رطوبت های او نجس است .\nاگر پدر و مادر و جد بچه نابالغ کافر باشند آن بچه هم\nنجس است ،و اگر يکی از اينها مسلمان باشد، بچه پاک است .\nکسی که معلوم نيست مسلمان است يا نه پاک مي باشد،\nولی احکام ديگر مسلمانان را ندارد، مثلا نمي تواند زن مسلمان\nبگيرد و نبايد در قبرستان مسلمانان دفن شود.\nاگر مسلمانی به يکی از دوازده امام دشنام دهد يا با آنان\nدشمنی داشته باشد، نجس است .\nشراب و هر چيزی که انسان را مست مي کند، چنانچه به خودي\nخود روان باشد، نجس است . و اگر مثل بنگ و حشيش روان نباشد،\nاگر چه چيزی در آن بريزندکه روان شود، پاک است .\nالکل صنعتی که برای رنگ کردن درب و ميز و صندلی و مانند\nاينها بکارمي برند، اگر انسان نداند از چيزی که مست\nکننده و روان است درست کرده اند، پاک مي باشد.\nاگر انگور و آب انگور به خودی خود جوش بيايد حرام ،\nولی نجس نيست ، مگر آنکه معلوم شود که مست کننده است . و اگر\nبه واسطه پختن جوش بيايد،خوردنش حرام است ، ولی نجس نيست .\nخرما و مويز و کشمش و آب آنها اگر جوش بيايد، پاک\nو خوردن آنها حلال است .\nفقاع که از جو گرفته مي شود و به آن آبجو مي گويند،\nنجس است . ولي آبی که به دستور طبيب از جو مي گيرند و به آن\nماءالشعير مي گويند، پاک مي باشد.\nعرق جنب از حرام نجس نسيت ، ولی احتياطواجب آن\nاست که بابدن يا لباسی که به آن آلوده شده ، نماز نخوانند.\nاگر انسان در موقعی که نزديکی با زن حرام است مثلا در\nروزه ماه رمضان ، با زن خود نزديکی کند، بنابر احتياطواجب\nبايد از عرق خود درنماز اجتناب نمايد.\nاگر جنب از حرام به واسطه تنگی وقت ، عوض غسل تيمم\nنمايد و بعد ازتيمم و خواندن نماز عرق کند، بنابر احتياط\nواجب بايد از عرق خود در نمازاجتناب نمايد. ولی اگر به واسطه\nعذر ديگر تيمم کند، اجتناب لازم نيست .\nاگر کسی از حرام جنب شود و بعد با حلال خود نزديکی کند،\nبنابر احتياطواجب بايد از عرق خود در نماز اجتناب کند. ولي\nاگر اول با حلال خود نزديکی کند وبعد، از حرام جنب شود،\nعرق او وجوب اجتناب ندارد.\nعرق شتر نجاستخوار نجس است . ولی اگر حيوانات ديگر\nنجاستخوار شوند، از عرق آنها اجتناب لازم نيست .\nنجاست هر چيز از سه راه ثابت مي شود: اول : آنکه خود انسان\nيقين کندچيزی نجس است و اگر گمان داشته باشد چيزی نجس\nاست ، لازم نيست از آن اجتناب نمايد، بنابراين غذاخوردن در\nقهوه خانه و مهمان خانه هايی که مردمان لاابالی وکسانی که پاکی و\nنجسی را مراعات نمي کنند در آنها غذا مي خورند اگر انسان يقين\nنداشته باشد غذايی را که برای او آورده اند نجس است ، اشکال\nندارد.دوم : آنکه کسی که چيزی در اختيار او است بگويد آن چيز\nنجس است ، مثلا همسرانسان يا نوکر يا کلفت بگويد ظرف يا\nچيز ديگری که در اختيار او است نجس مي باشد. سوم : آنکه دو مرد\nعادل بگويند چيزی نجس است ، و نيز اگر يک نفرعادل هم\nبگويد چيزی نجس است ، بنابر احتياطواجب ، بايد از آن چيز\nاگر به واسطه ندانستن مسأله ، نجس بودن و پاک بودن چيزی را\nنداند، مثلانداند عرق جنب از حرام پاک است يا نه ، بايد مسأله\nرا بپرسد، ولی اگر بااين که مسأله را مي داند چيزی را شک\nکند پاک است يا، نه مثلا شک کند آن چيز خون است يا نه يا\nنداند که خون پشه است يا خون انسان ، پاک مي باشد.\nچيز نجسی که انسان شک دارد پاک شده يا نه نجس است ، و چيز\nپاک را اگرشک کند نجس شده يا نه پاک است ، و اگر هم بتواند\nنجس بودن يا پاک بودن آن رابفهمد لازم نيست وارسی کند.\nاگر بداند يکی از دو ظرف يا دو لباسی که از هر دوی آنها\nاستفاده مي کند نجس شده و نداند کدام است ، بايد از هر دو\nاجتناب کند، بلکه اگرمثلا نمي داند لباس خودش نجس شده يا\nلباسی که هيچ از آن استفاده نمي کند و مال ديگری است باز هم\nاحتياطآن است که از لباس خودش اجتناب کند اگر چه\nاگر چيز پاک به چيز نجس برسد و هر دو يا يکی از آنها به\nطوری تر باشدکه تری يکی به ديگری برسد چيز پاک نجس مي شود،\nو اگر تری به قدری کم باشد که به ديگری نرسد چيزی که پاک\nبوده نجس نمي شود.\nاگر چيز پاکی به چيز نجس برسد و انسان شک کند که هر دو يا\nيکی از آنهاتر بوده يا نه آن چيز پاک نجس نمي شود.\nدو چيزی که انسان نمي داند کدام پاک است و کدام نجس است ،\nاگر چيز پاکي بارطوبت به يکی از آنها برسد نجس نمي شود،\nولی اگر يکی از آنها قبلا نجس بوده وانسان نداند پاک شده\nيا نه ، چنانچه چيز پاکی به آن برسد نجس مي شود.\nزمين و پارچه و مانند اينها اگر رطوبت داشته باشد، هر قسمتي\nکه نجاست به آن برسد نجس مي شود و جاهای ديگر آن پاک است ،\nو همچنين است خيار وخربزه و مانند اينها.\nهرگاه شيره و روغن روان باشد، همين که يک نقطه از آن\nنجس شد تمام آن نجس مي شود ولی اگر روان نباشد، نجس\nاگر مگس يا حيوانی مانند آن روی چيز نجسی که تر است بنشيند\nو بعد روي چيز پاکی که آن هم تر است بنشيند، چنانچه انسان\nبداند نجاست همراه آن حيوان بوده چيز پاک نجس مي شود و اگر\nنداند پاک است .\nاگر جايی از بدن که عرق دارد نجس شود و عرق از آنجا به جاي\nديگر برود هرجا که عرق به آن برسد نجس مي شود، و اگر عرق به\nجای ديگر نرود جاهای ديگر بدن پاک است .\nاخلاطی که از بينی يا گلو مي آيد اگر خون داشته باشد جايي\nکه خون داردنجس و بقيه آن پاک است ، پس اگر به بيرون\nدهان يا بينی برسد مقداری را که انسان يقين دارد جای نجس اخلاط\nبه آن رسيده نجس است ، و محلی را که شک دارد جاي نجس به آن\nرسيده يا نه پاک مي باشد.\nاگر آفتابه ای را که ته آن سوراخ است روی زمين نجس بگذارند\nچنانچه آب طوری زير آن جمع گردد که با آب آفتابه يکي\nحساب شود آب آفتابه نجس مي شود ولی اگر آبی که از زير\nآفتابه خارج مي شود در زمين فرو رود يا جاری شود به نحوی که\nبا آب داخل آن يکی حساب نشود، آب آفتابه نجس نمي شود.\nاگر چيزی داخل بدن شود و به نجاست برسد در صورتی که بعد از\nبيرون آمدن آلوده به نجاست نباشد پاک است ، پس اگر\nاسباب اماله يا آب آن در مخرج غائط وارد شود يا سوزن و چاقو و\nمانند اينها در بدن فرو رود و بعد از بيرون آمدن به نجاست\nآلوده نباشد نجس نيست و همچنين است آب دهان و بينی اگر در\nداخل به خون برسد و بعد از بيرون آمدن به خون آلوده نباشد.\nنجس کردن خطو ورق قرآن حرام است ، و اگر نجس شود بايد\nفورا آن راآب بکشند.\nاگر جلد قرآن نجس شود، در صورتی که بي احترامی به قرآن\nباشد بايد آن راآب بکشند.\nگذاشتن قرآن روی عين نجس مانند خون و مردار، اگر چه آن عين\nنجس خشک باشد، حرام است و برداشتن قرآن از روی آن واجب\nنوشتن قرآن با مرکب نجس اگر چه يک حرف آن باشد حرام\nاست ، و اگرنوشته شود بايد آن را آب بکشند يا به واسطه\nتراشيدن و مانند آن کاری کنند که از بين برود.\nاحتياطواجب آن است که از دادن قرآن به کافر خودداري\nکنند و اگرقرآن دست اوست در صورت امکان از او بگيرند.\nاگر ورق قرآن يا چيزی که احترام آن لازم است مثل کاغذی که اسم\nخدا ياپيغمبر يا امام بر آن نوشته شده در مستراح بيفتد، بيرون\nآوردن و آب کشيدن آن اگر چه خرج داشته باشد واجب است ، و\nاگر بيرون آوردن آن ممکن نباشد، بايد به آن مستراح نروند تا\nيقين کنند آن ورق پوسيده است . و نيز اگر تربت درمستراح\nبيفتد و بيرون آوردن آن ممکن نباشد، بايد تا وقتی که يقين\nنکرده اند به کلی از بين رفته به آن مستراح نروند.\nخوردن و آشاميدن چيز نجس حرام است ، و نيز خورانيدن عين\nنجس به اطفال در صورتی که ضرر داشته باشد، حرام مي باشد.\nبلکه اگر ضرر هم نداشته باشد بنابر احتياطواجب بايد از آن\nخودداری کنند، ولی خوراندن غذاهايی که نجس شده است به طفل\nحرام نيست .\nفروختن و عاريه دادن چيز نجسی که مي شود آن را آب کشيد،\nاگر نجس بودن آن را به طرف نگويند، اشکال ندارد. ولي\nچنانچه انسان بداند که عاريه گيرنده و خريدار آن را در خوردن و\nآشاميدن استعمال مي کنند، بايد نجاستش را به اوبگويند.\nاگر انسان ببيند کسی چيز نجسی را مي خورد يا با لباس نجس\nنماز مي خواند،لازم نيست به او بگويد.\nاگر جايی از خانه يا فرش کسی نجس باشد و ببيند بدن يا لباس\nيا چيزديگر کسانی که وارد خانه او مي شوند با رطوبت به جاي\nنجس رسيده است ، لازم نيست به آنان بگويد.\nاگر صاحب خانه در بين غذا خوردن بفهمد غذا نجس است ،\nبايد به مهمانها بگويد. اما اگر يکی از مهمانها بفهمد، لازم\nنيست به ديگران خبر دهد. ولی چنانچه طوری با آنان معاشرت\nدارد که می داند به واسطه نگفتن خود او هم نجس مي شود، بايد\nبعد از غذا به آنان بگويد.\nاگر چيزی را که عاريه کرده نجس شود اگر بداند که صاحبش\nآن چيز رادر خوردن و آشاميدن استعمال مي کند، واجب است به\nبچه مميزی که خوب و بد را مي فهمد، اگر تکليفش هم نزديک\nاست اگربگويد چيزی را آب کشيدم ، دوباره بايد آن را آب کشيد.\nولی اگر بگويد چيزي که در دست اوست نجس است ، احتياطآن\nاست که از آن اجتناب کنند. اگر چه بعيد نيست اعتبار قول\nصبی مراهق .\nده چيز، نجاست را پاک مي کند و آنها را مطهرات گويند:\nاول : آب .دوم : زمين . سوم :آفتاب . چهارم : استحاله . پنجم :\nانتقال . ششم : اسلام . هفتم : تبعيت .هشتم : برطرف شدن عين نجاست .\nنهم : استبراء حيوان نجاستخوار. دهم : غايب شدن مسلمان . و احکام\nاينها بطور تفصيل در مسايل آينده گفته مي شود.\nآب با چهار شرط، چيز نجس را پاک مي کند: اول : آنکه مطلق\nباشد. پس آب مضاف مانند گلاب و عرق بيد، چيز نجس را پاک\nنمي کند. دوم : آنکه پاک باشد.سوم : آنکه وقتی چيز نجس را\nمي شويند آب مضاف نشود و بو يا رنگ يا مزه نجاست هم\nنگيرد. چهارم : آنکه بعد از آب کشيدن چيز نجس ، عين نجاست در\nآن نباشد. و پاک شدن چيز نجس با آب قليل يعنی آب کمتر از\nکر، شرطهای ديگری هم دارد که بعدا گفته مي شود.\nظرف نجس را با آب قليل بايد سه مرتبه شست ، بلکه\nدر کر و جاري هم احتياط سه مرتبه است ، اگر چه ارجح در کر و\nجاری يک مرتبه است . ولی ظرفی که سگ ليسيده يا از آن ظرف آب\nيا چيز روان ديگر خورده ، بايد اول با خاک پاک ،خاک مال کرد و\nبعد بنابر احتياط واجب دو مرتبه در کر يا جاری يا با آب\nقليل شست . و همچنين ظرفی را که آب دهان سگ در آن ريخته ،\nبنابر احتياط واجب بايدپيش از شستن خاک مال کرد.\nاگر دهانه ظرفی که سگ دهن زده ، تنگ باشد و نشود آن را\nخاک مال کرد، چنانچه ممکن است بايد کهنه به چوبی بپيچند و\nبه توسطآن خاک را به آن ظرف بمالند، و در غير اين\nصورت پاک شدن ظرف اشکال دارد.\nظرفی را که خوک از آن چيز روانی بخورد، با قليل بايد\nهفت مرتبه شست ، و در کر و جاری نيز هفت مرتبه بايد شست\nبه احتياطواجب ، و لازم نيست آن را خاک مال کنند، اگر\nچه احتياطمستحب آن است که خاک مال شود. و نيز ليسيدن\nخوک ملحق است به آب خوردن آن ، به احتياطواجب .\nاگر بخواهند ظرفی را که به شراب نجس شده با آب قليل آب\nبکشند، بايد سه مرتبه بشويند، و بهتر است هفت مرتبه\nکوزه ای که از گل نجس ساخته شده و يا آب نجس در آن فرو\nرفته ، اگر درآب کر يا جاری بگذارند، به هر جای آن که آب\nبرسد پاک مي شود. و اگر بخواهندباطن آن هم پاک شود بايد\nبه قدری در آب کر يا جاری بماند که آب به تمام آن فرو رود،\nو فرو رفتن رطوبت کافی نيست .\nظرف نجس را با آب قليل ، دو جور مي شود آب کشيد. يکی آنکه\nسه مرتبه پر کنند و خالی کنند، ديگر آن که سه دفعه قدری آب\nدر آن بريزند و در هر دفعه آب را طوری در آن بگردانند که به\nجاهای نجس آن برسد و بيرون بريزند.\nاگر ظرف بزرگی مثل پاتيل و خمره نجس شود، چنانچه سه\nمرتبه آن را ازآب پر کنند و خالی کنند، پاک مي شود. و همچنين\nاست اگر سه مرتبه از بالا آب در آن بريزند، به طوری که\nتمام اطراف آن را بگيرد و در هر دفعه آبی که ته آن جمع مي شود\nبيرون آورند، و احتياط واجب آن است که در هر دفعه ظرفي\nرا که با آن آبها را بيرون مي آورند، آب بکشند.\nاگر مس نجس و مانند آن را آب کنند و آب بکشند، ظاهرش\nپاک مي شود.\nتنوری که به بول نجس شده است ، اگر دو مرتبه از بالا آب\nدر آن بريزند، به طوری که تمام اطراف آن را بگيرد، پاک مي شود.\nو در غير بول اگربعد از برطرف شدن نجاست يک مرتبه به\nدستوری که گفته شد، آب در آن بريزند،کافی است . و بهتر است\nکه گودالی ته آن بکنند تا آبها در آن جمع شود و بيرون بياورند،\nبعد آن گودال را با خاک پاک پر کنند.\nاگر چيز نجس را بعد از برطرف کردن عين نجاست ، يک\nمرتبه در آب کر يا جاری فرو برند که آب به تمام جاهای نجس آن\nبرسد، پاک مي شود. واحتياطواجب آن است که فرش و لباس\nو مانند اينها را طوری فشار يا حرکت دهند که آب داخل آن\nاگر بخواهند چيزی را که به بول نجس شده با آب قليل آب\nبکشند،چنانچه يک مرتبه آب روی آن بريزند و از آن جدا شود، در\nصورتی که بول در آن چيزنمانده باشد، يک مرتبه ديگر که آب\nروی آن بريزند پاک مي شود. ولی در لباس و فرش و مانند اينها\nبايد بعد از هر دفعه فشار دهند تا غساله آن بيرون آيد. (وغساله\nآبی است که معمولا در وقت شستن و بعد از آن از چيزی که شسته\nمي شود خود به خود يا به وسيله فشار مي ريزد.)\nاگر چيزی به بول پسر شيرخواری که غذاخور نشده ، و شير\nخوک نخورده نجس شود، چنانچه يک مرتبه آب روی آن بريزند که\nبه تمام جاهای نجس آن برسد،پاک مي شود. ولی احتياطمستحب\nآن است يک مرتبه ديگر هم آب روی آن بريزند.و در لباس و\nفرش و مانند اينها فشار لازم نيست .\nاگر چيزی به غير بول نجس شود چنانچه بعد از برطرف کردن\nنجاست يک مرتبه آب روی آن بريزند و از آن جدا شود، پاک\nمي گردد. و نيز اگر در دفعه اولي که آب روی آن می ريزند نجاست\nآن برطرف شود و بعد از برطرف شدن نجاست هم آب روی آن بيايد\nپاک مي شود، ولی در هر صورت لباس و مانند آن را بايد فشار\nدهند تاغساله آن بيرون آيد.\nاگر حصير نجس را که با نخ بافته شده ، در آب کر يا جاري\nفرو برند،بعد از برطرف شدن عين نجاست ، پاک مي شود.\nاگر ظاهر گندم و برنج و صابون و مانند اينها نجس شود، به فرو\nبردن در کرو جاری پاک مي گردد. و اگر باطن آنها نجس شود،\nپاک نمی گردد.\nاگر انسان شک کند که آب نجس به باطن صابون رسيده يا نه ،\nباطن آن پاک است .\nاگر ظاهر برنج و گوشت يا چيزی مانند اينها نجس شده\nباشد، چنانچه آن را در ظرفی بگذارند و سه مرتبه آب روي\nآن بريزند و خالی کنند پاک مي شودو ظرف آن هم پاک مي گردد.\nولی اگر بخواهد لباس يا چيزی را که فشار لازم دارد، درظرفي\nبگذارند و آب بکشند بايد در هر مرتبه که آب روی آن مي\nريزند، آن رافشار دهند و ظرف را کج کنند تا غساله ای که در آن\nجمع شده بيرون بريزد.\nلباس نجسی را که به نيل و مانند آن رنگ شده ، اگر در آب کر\nيا جاری فروبرند و آب پيش از آنکه به واسطه رنگ پارچه\nمضاف شود به تمام آن برسد، آن لباس پاک مي شود. اگر چه\nموقع فشار دادن ، آب مضاف يا رنگين از آن بيرون آيد.\nاگر لباسی را در کر يا جاری آب بکشند و بعد مثلا لجن آب در\nآن ببينند، چنانچه احتمال ندهند که جلوگيری از رسيدن آب\nکرده ، آن لباس پاک است .\nاگر بعد از آب کشيدن لباس و مانند آن ، خورده گل يا\nاشنان در آن ديده شود، در صورتی که بداند که خورده گل يا\nاشنان با آب شسته شده ، پاک است . ولی اگر آب نجس به باطن گل\nيا اشنان رسيده باشد، ظاهر گل و اشنان پاک وباطن آنها نجس\nهر چيز نجس تا عين نجاست را از آن برطرف نکنند، پاک\nنمي شود، ولی اگربو يا رنگ نجاست در آن مانده باشد اشکال\nندارد. پس اگر خون را از لباس برطرف کنند و لباس را آب\nبکشند و رنگ خون در آن بماند، پاک مي باشد. اما چنانچه\nبه واسطه بو يا رنگ يقين کنند يا احتمال دهند که ذره های نجاست\nدر آن چيز مانده ،نجس است .\nاگر نجاست بدن را در آب کر يا جاری برطرف کنند بدن پاک\nمي شود وبيرون آمدن و دوباره در آب رفتن لازم نيست .\nغذای نجسی که لای دندانها مانده اگر آب در دهان بگردانند\nو به تمام غذای نجس برسد، پاک مي شود.\nاگر موی سر و صورت زياد باشد و با آب قليل آب بکشند،\nبايد فشاردهند که غساله آن جدا شود.\nاگر جايی از بدن يا لباس را با آب قليل آب بکشند، اطراف\nآن جا که متصل به آن است و معمولا موقع آب کشيدن ، آن جا\nنجس مي شود، در صورتی که آبی که برای پاک شدن محل نجس مي\nريزند به آن اطراف جاری شود با پاک شدن جاي نجس پاک مي شود.\nو همچنين است اگر چيز پاکی را پهلوی چيز نجس بگذارند و روي\nهردو آب بريزند. پس اگر برای آب کشيدن يک انگشت نجس ، روي\nهمه انگشتها آب بريزند و آب نجس به همه آنها برسد، بعد\nاز پاک شدن انگشت نجس تمام انگشتها پاک مي شود.\nگوشت و دنبه ای که نجس شده مثل چيزهای ديگر آب کشيده مي شود.\nو همچنين است اگر بدن يا لباس ، چربی کمی داشته باشد که از\nرسيدن آب به آنها جلوگيري نکند.\nاگر ظرف يا بدن نجس باشد و بعد به طوری چرب شود که جلوگيري\nاز رسيدن آب به آنها کند، چنانچه بخواهند ظرف و بدن راآب\nبکشند، بايد چربی را برطرف کنند تا آب به آنها برسد.\nچيز نجسی که عين نجاست در آن نيست ، اگر زير شيری که\nمتصل به کراست يک دفعه بشويند، پاک مي شود. و نيز اگر عين\nنجاست در آن باشد، چنانچه عين نجاست آن ، زير شير يا به وسيله\nديگر برطرف شود و آبی که از آن چيز می ريزد بويا رنگ يا مزه\nنجاست به خود نگرفته باشد، با آب شير پاک مي گردد. اما اگر\nآبي که از آن می ريزد بو يا رنگ يا مزه نجاست گرفته باشد،\nبايد به قدری آب شيرروی آن بريزند تا در آبی که از آن جدا\nمي شود بو يا رنگ يا مزه نجاست نباشد.\nاگر چيزی را آب بکشد و يقين کند پاک شده و بعد شک کند\nکه عين نجاست را از آن بر طرف کرده يانه ، چنانچه موقع آب\nکشيدن متوجه برطرف کردن عين نجاست بوده آن چيز پاک است ، و\nاگر متوجه بر طرف کردن عين نجاست نبوده ، بنابر احتياط\nمستحب بايد دوباره آن را آب بکشد.\nزمينی که آب روی آن جاری نمي شود اگر نجس شود با آب قليل\nپاک نمي گردد. ولی زمينی که روی آن شن يا ريگ باشد چون\nآبی که روی آن مي ريزند ازآن جدا شده و در شن و ريگ فرو مي رود\nبا آب قليل پاک مي شود، اما زير ريگها نجس مي ماند.\nزمين سنگ فرش و آجر فرش و زمين سختی که آب در آن فرو نمي\nرود، اگرنجس شود با آب قليل پاک مي گردد، ولی بايد به قدري\nآب روی آن بريزند که جاري شود. و چنانچه آبی که روی آن\nريخته اند از سوراخی بيرون رود همه زمين پاک می شود، و اگر\nبيرون نرود جايی که آبها جمع می شود نجس مي ماند، و براي\nپاک شدن آنجا بايد گودالی بکنند که آب در آن جمع شود، بعد\nآب را بيرون بياورندو گودال را با خاک پاک پر کنند.\nاگر ظاهر نمک سنگ و مانند آن نجس شود، با آب کمتر از کر\nهم پاک مي شود.\nاگر شکر آب شده نجس را قند بسازند و در آب کر يا جاري\nبگذارند، پاک نمي شود.\nزمين با سه شرط، کف پا و ته کفش نجس را پاک مي کند:\nاول : آنکه زمين پاک باشد. دوم : آنکه خشک باشد. سوم : آنکه\nاگر عين نجس مثل خون و بول ، يامتنجس مثل گلی که نجس شده در\nکف پا و ته کفش باشد، به واسطه راه رفتن ياماليدن پا به زمين\nبرطرف شود. و نيز زمين بايد خاک يا سنگ يا آجرفرش و\nمانند اينها باشد، و با راه رفتن روی فرش و حصير و سبزه ، کف\nپا و ته کفش نجس پاک نمي شود. و اگر به واسطه غير راه رفتن\nنجس شده باشد، پاک شدنش به واسطه راه رفتن اشکال دارد.\nپاک شدن کف پا و ته کفش نجس ، به واسطه راه رفتن روي\nآسفالت وروی زمينی که با چوب فرش شده ، محل اشکال است .\nبلکه پاک نشدن اقوي است .\nبرای پاک شدن کف پا و ته کفش ، بهتر است پانزده قدم يا\nبيشتر راه بروند، اگر چه به کمتر از پانزده قدم يا ماليدن پا به\nزمين ، نجاست برطرف شود.\nلازم نيست کف پا و ته کفش نجس ، تر باشد. بلکه اگر خشک هم\nباشد به راه رفتن پاک مي شود.\nبعد از آنکه کف پا و ته کفش نجس به راه رفتن پاک شد،\nمقداری ازاطراف آن هم که معمولا به گل آلوده مي شود، اگر\nزمين يا خاک به آن اطراف برسد، پاک مي گردد.\nکسی که با دست و زانو راه می رود، اگر کف دست يا زانوی او\nنجس شود، پاک شدن دست و زانوی او به وسيله راه رفتن ، محل\nاشکال است . و همچنين است ته عصا و ته پای مصنوعی و نعل\nچهارپايان و چرخ اتومبيل و درشکه و مانند اينها.\nاگر بعد از راه رفتن ذره های کوچکی از نجاست که ديده\nنمي شود درکف پا يا ته کفش پا بماند، بايد آن ذره ها را هم\nبرطرف کرد، ولی باقی بودن بو و رنگ اشکال ندارد.\nتوی کفش و مقداری از کف پا که به زمين نمی رسد به واسطه\nراه رفتن پاک نمي شود، و پاک شدن کف جوراب به واسطه راه\nرفتن ، محل اشکال است . ولی اگر کف جوراب از پوست باشد،\nبه وسيله راه رفتن پاک مي شود.\nآفتاب ، زمين و ساختمان و چيزهايی که مانند درب و پنجره\nدر ساختمان به کار برده شده و همچنين ميخی را که به ديوار\nکوبيده اند و جزو ساختمان حساب مي شود، با شش شرطپاک\nمي کند: اول : آنکه چيز نجس به طوری تر باشد که اگر چيز\nديگری به آن برسد تر شود. پس اگر خشک باشد، بايد به وسيله اي\nآن را ترکنند تا آفتاب خشک کند. دوم : آنکه اگر عين نجاست در\nآن چيز باشد، پيش ازتابيدن آفتاب ، آن را برطرف کنند.\nسوم : آنکه چيزی از تابيدن آفتاب جلوگيري نکند. پس اگر آفتاب\nاز پشت پرده يا ابر و مانند اينها بتابد و چيز نجس راخشک\nکند، آن چيز پاک نمي شود. ولی اگر ابر به قدری نازک باشد\nکه از تابيدن آفتاب جلوگيری نکند، اشکال ندارد. چهارم :\nآنکه آفتاب به تنهايی چيز نجس را خشک کند. پس اگر مثلا چيز\nنجس به واسطه باد و آفتاب خشک شود، پاک نمي گردد، ولی اگر\nباد به قدری کم باشد، که نگويند به خشک شدن چيز نجس\nکمک کرده ، اشکال ندارد. پنجم : آنکه آفتاب مقداری از بنا و\nساختمان را که نجاست به آن فرو رفته ، يک مرتبه خشک کند. پس\nاگر يک مرتبه بر زمين و ساختمان نجس بتابد، و روی آن را خشک\nکند و دفعه ديگر زير آن را خشک نمايد، فقطروی آن پاک مي شود و\nزير آن نجس مي ماند. ششم : آنکه مابين روی زمين يا ساختمان\nکه آفتاب به آن مي تابد، با داخل آن ، هوا يا جسم پاک ديگري\nآفتاب حصير نجس را پاک مي کند، و همچنين درخت\nو گياه به واسطه آفتاب پاک مي شود.\nاگر آفتاب به زمين نجس بتابد، بعد انسان شک کند که زمين\nموقع تابيدن آفتاب تر بوده يا نه ، يا تری آن به واسطه آفتاب\nخشک شده يا نه ، آن زمين نجس است . و همچنين است اگر شک کند\nکه پيش از تابش آفتاب عين نجاست از آن برطرف شده يا نه ،\nيا شک کند که چيزی مانع تابش آفتاب بوده يا نه .\nاگر آفتاب به يک طرف ديوار نجس بتابد، طرفی که آفتاب\nبه آن نتابيده پاک نمي شود، ولی اگر ديوار به قدری نازک\nباشد که به واسطه تابش به يک طرف ، طرف ديگرش هم خشک شود\nپاک مي گردد.\nاگر جنس چيز نجس به طوری عوض شود که به صورت چيز پاکی در\nآيد، پاک مي شود و مي گويند استحاله شده است . مثل آن که چوب\nنجس بسوزد و خاکستر گردد، ياسگ در نمکزار فرو رود و نمک\nشود. ولی اگر جنس آن عوض شود، مثل آن که گندم نجس را آرد\nکنند يا نان بپزند، پاک نمي شود.\nکوزه گلی و مانند آن ، که از گل نجس ساخته شده نجس است .\nو بايد ازذغالی که از چوب نجس درست شده اجتناب نمايند.\nچيز نجسی که معلوم نيست استحاله شده يا نه ، نجس است .\nاگر شراب به خودی خود يا به واسطه آنکه چيزی مثل سرکه و نمک\nدر آن ريخته اند سرکه شود، پاک مي گردد.\nشرابی که از انگور نجس درست کنند، به سرکه شدن پاک\nنمي شود، بلکه اگر نجاستی هم از خارج به شراب برسد،\nاحتياطواجب آن است که بعد ازسرکه شدن از آن اجتناب نمايند.\nسرکه ای که از انگور و کشمش و خرمای نجس درست کنند نجس\nاگر پوشال زير انگور يا خرما داخل آنها باشد و سرکه\nبريزند، ضررندارد. و نيز اگر پيش از آن که خرما و کشمش و\nانگور سرکه شود، خيار وبادمجان و مانند اينها در آن بريزند،\nآب انگوری که جوش آمده ، پيش از آنکه ثلثان شود، يعني\nدو قسمت آن کم شود و يک قسمت آن بماند، نجس نيست ولي\nخوردن آن حرام است . ولی اگرثابت شود که مست کننده است ،\nحرام و نجس مي باشد و فقط به سرکه شدن پاک و حلال مي شود.\nاگر مثلا در يک خوشه غوره يک دانه يا دو دانه انگور\nباشد،چنانچه به آبی که از آن خوشه گرفته مي شود آبغوره بگويند\nو اثری از شيرينی درآن نباشد و بجوشد، پاک و خوردن آن حلال\nچيزی که معلوم نيست غوره است يا انگور، اگر جوش بيايد،\nحرام نمي شود.\nاگر خون بدن انسان يا خون حيوانی که خون جهنده دارد، يعني\nحيوانی که وقتي رگ آن را ببرند، خون از آن جستن مي کند،\nبه بدن حيوانی که خون جهنده ندارد، برود و خون آن حيوان حساب\nشود پاک مي گردد، و اين را انتقال گويند. پس خونی که زالو\nاز انسان مي مکد، چون خون زالو به آن گفته نمي شود و\nمي گويندخون انسان است ، نجس مي باشد.\nاگر کسی پشه ای را که به بدنش نشسته بکشد و نداند\nخونی که از پشه بيرون آمده از او مکيده يا از خود پشه مي باشد،\nپاک است . و همچنين است اگربداند از او مکيده ولی جزو بدن\nپشه حساب شود. اما اگر فاصله بين مکيدن خون وکشتن پشه به قدري\nکم باشد که بگويند خون انسان است ، يا معلوم نباشد\nکه مي گويند خون پشه است يا خون انسان ، نجس مي باشد.\nاگر کافر شهادتين بگويد، يعنی بگويد: &quotاشهد ان لا اله\nالا الله واشهد ان محمدا رسول الله "، مسلمان مي شود، و بعد\nاز مسلمان شدن ، بدن و آب دهان و بينی و عرق او پاک است . ولي\nاگر موقع مسلمان شدن ، عين نجاست به بدن اوبوده ، بايد برطرف\nکند و جای آن را آب بکشد. ولی اگر پيش از مسلمان شدن ،\nعين نجاست برطرف شده باشد، لازم نيست جای آن را آب بکشد.\nاگر موقعی که کافر بوده ، لباس او با رطوبت به بدنش\nرسيده باشد وآن لباس در موقع مسلمان شدن در بدن او نباشد،\nنجس است . بلکه اگر دربدن او هم باشد، بنابر احتياط\nواجب بايد از آن اجتناب کند.\nاگر کافر شهادتين بگويد و انسان نداند قلبا مسلمان شده يا نه ،\nپاک است .ولی اگر بداند قلبا مسلمان نشده ، بنابر احتياط\nواجب بايد از او اجتناب کرد.\nتبعيت آن است که چيز نجسی به واسطه پاک شدن چيز نجس\nديگر، پاک شود.\nاگر شراب سرکه شود، ظرف آن هم تا جايی که شراب موقع\nجوش آمدن به آن جا رسيده ، پاک مي شود. و کهنه و چيزي\nهم که معمولا روی آن مي گذارند، اگر به آن رطوبت نجس شود،\nپاک مي گردد. بلکه اگر موقع جوشيدن سر برودو پشت ظرف به\nآن آلوده شود، بعد از سرکه شدن ، پشت ظرف هم پاک مي شود.\nتخته يا سنگی که روی آن ميت را غسل مي دهند، و پارچه ای که\nبا آن عورت ميت را مي پوشانند، و دست کسی که او را غسل مي دهد،\nو همين طور کيسه وصابونی که با آن شسته مي شود، بعد از تمام\nشدن غسل پاک مي شوند.\nکسی که چيزی را با دست خود آب مي کشد، اگر دست و آن چيز\nبا هم آب کشيده شود، بعد از پاک شدن آن چيز، دست او هم پاک\nاگر لباس و مانند آن را با آب قليل ، آب بکشند و به اندازه\nمعمول فشاردهند تا آبی که روی آن ريخته اند جدا شود، آبی که در\nآن مي ماند پاک است .\nظرف نجس را که با آب قليل آب مي کشند، بعد از جدا شدن آبي\nکه براي پاک شدن ، روی آن ريخته اند، قطره های آبی که در آن\nمي ماند پاک است .\nاگر بدن حيوان به عين نجس مثل خون ، يا متنجس مثل آب نجس ،\nآلوده شود،چنانچه آنها برطرف شود، بدن آن حيوان پاک مي شود. و\nهمچنين است باطن بدن انسان مثل توی دهان و بيني . مثلا اگر\nخونی از لای دندان بيرون آيد و در آب دهان ازبين برود، آب\nکشيدن توی دهان لازم نيست . ولی اگر دندان عاريه در دهان\nنجس شود، بايد آن را آب بکشند، به احتياطواجب .\nاگر غذا لای دندان مانده باشد و داخل دهان خون بيايد،\nچنانچه انسان نداند که خون به غذا رسيده ، آن غذا پاک است . و\nاگر خون به آن برسد، بنابراحتياطواجب نجس مي شود.\nجايی را که انسان نمي داند از ظاهر بدن است يا باطن آن ،\nاگر نجس شود، لازم نيست آب بکشد، اگر چه آب کشيدن احوط\nاگر گرد و خاک نجس به لباس و فرش و مانند اينها بنشيند،\nچنانچه هر دو خشک باشند، نجس نمي شود. و اگر گرد و\nخاک يا لباس و مانند اينها ترباشد، بايد محل نشستن گرد و\nخاک را آب بکشند.\nبول و غائطحيوانی که به خوردن نجاست انسان عادت کرده ، نجس\nاست . و اگر بخواهند پاک شود بايد آن را استبراء کنند،\nيعنی تا مدتی که بعد از آن مدت ديگر نجاستخوار به آن نگويند،\nنگذارند نجاست بخورد و غذای پاک به آن بدهند. و بنابر\nاحتياطواجب بايد شتر نجاستخوار را چهل روز و گاو را\nبيست روز وگوسفند را ده روز و مرغابی را پنج روز و مرغ\nخانگی را سه روز، از خوردن نجاست جلوگيری کنند، و غذاي\nپاک به آنها بدهند.\nاگر بدن يا لباس مسلمان يا چيز ديگری که مانند ظرف و\nفرش دراختيار او است نجس شود و آن مسلمان غايب گردد،\nاگر انسان احتمال بدهدکه آن چيز را آب کشيده يا يه واسطه\nآنکه مثلا آن چيز در آب جاری افتاده پاک شده است ، اجتناب از\nآن لازم نيست .\nاگر خود انسان يقين کند که چيزی که نجس بوده ، پاک شده\nاست ، يادو عادل به پاک شدن آن خبر دهند، آن چيز پاک\nاست . و همچنين است اگر کسي که چيز نجس در اختيار او است\nبگويد آن چيز پاک شده ، يا مسلمانی چيز نجس راآب کشيده باشد،\nاگر چه معلوم نباشد درست آب کشيده يا نه .\nکسی که وکيل شده است لباس انسان را آب بکشد و\nلباس هم درتصرف او باشد، اگر بگويد آب کشيدم ، آن لباس\nپاک است .\nاگر انسان حالی دارد که در آب کشيدن چيز نجس يقين پيدا\nنمي کند، مي تواند به گمان اکتفا نمايد.\nظرفی که از پوست سگ يا خوک يا مردار ساخته شده خوردن و\nآشاميدن ازآن ظرف حرام است و نبايد آن ظرف را در وضو و\nغسل و کارهايی که بايد با چيزپاک انجام داد، استعمال کنند.\nبلکه احتياطواجب آن است که چرم سگ و خوک و مردار را\nاگر چه ظرف هم نباشد، استعمال نکنند.\nخوردن و آشاميدن از ظرف طلا و نقره و استعمال آنها\nحرام است . ولی استعمال آنها در زينت اتاق حرام نيست . و\nنگاه داشتن نيز حرام نمي باشد.\nساختن ظرف طلا و نقره و مزدی که برای آن مي گيرند،\nخريد و فروش ظرف طلا و نقره و پول عوضی هم که فروشنده\nمي گيرد، حرام نيست .\nگيره استکان که از طلا يا نقره مي سازند اگر بعد از برداشتن\nاستکان ،ظرف به آن گفته شود، استعمال آن چه به تنهايی و چه\nبا استکان حرام است . واگر ظرف به آن گفته نشود، استعمال آن\nاستعمال ظرفی که روی آن را آب طلا يا آب نقره داده اند،\nاگر فلزی را با طلا يا نقره مخلوطکنند و ظرف بسازند،\nچنانچه مقدارآن فلز به قدری زياد باشد که ظرف طلا يا نقره به\nآن ظرف نگويند، استعمال آن مانعی ندارد.\nاگر انسان غذايی را که در ظرف طلا يا نقره است در ظرف\nديگر بريزد،اين استعمال جايز است . ولی اگر بخواهد از ظرف دوم\nغذا بخورد و خالی کردن ظرف برای آن نباشد که غذا خوردن از ظرف\nطلا يا نقره جايز نيست ، اين استعمال حرام مي باشد.\nاستعمال بادگير قليان و غلاف شمشير و کارد و قاب قرآن ،\nاگر ازطلا يا نقره باشد، اشکال ندارد. و همچنين عطردان\nو سرمه دان و مثل اينها.\nاستعمال ظرف طلا يا نقره در حال ناچاری اشکال ندارد،\nو برای وضوو غسل هم در حال تقيه مي شود ظرف طلا و نقره را\nاستعمال کرد، بلکه گاهی واجب است .\nاستعمال ظرفی که معلوم نيست از طلا يا نقره است يا از چيز\nديگر، اشکال ندارد.\nدر وضو واجب است صورت و دستها را بشويند و جلوی سر و روي\nپاها را مسح کنند.\nدرازای صورت را بايد از بالای پيشانی - جايی که موی سر بيرون\nمي آيد - تاآخر چانه شست ، و پهنای آن به مقداری که بين انگشت\nوسطو شست قرار مي گيرد، بايدشسته شود، و اگر مختصری از اين\nمقدار نشويد، وضو باطل است . و برای آنکه يقين کند اين\nمقدار کاملا شسته شده ، بايد کمی اطراف آن را هم بشويد.\nاگر صورت يا دست کسی کوچکتر يا بزرگتر از معمول مردم\nباشد، بايدملاحظه کند که مردمان معمولی تا کجای صورت خود را\nمي شويند، او هم تا همان جا رابشويد. و اگر دست و صورتش\nهر دو بر خلاف معمول باشد، ولی با هم متناسب باشند، لازم نيست\nملاحظه معمول را بکند، بلکه به دستوری که در مسأله پيش گفته\nشد،وضو بگيرد. و نيز اگر در پيشانی او مو روييده يا جلوی سرش\nمو ندارد، بايد به اندازه معمول پيشانی را بشويد.\nاگر احتمال دهد چرک يا چيز ديگری در ابروها و گوشه های چشم و\nلب او هست که نمي گذارد آب به آنها برسد، چنانچه احتمال\nاو در نظر مردم بجا باشد، بايدپيش از وضو وارسی کند که\nاگر هست برطرف نمايد.\nاگر پوست صورت از لای مو پيدا باشد، بايد آب را به پوست\nبرساند، واگر پيدا نباشد، شستن مو کافی است و رساندن آب\nبه زير آن لازم نيست .\nاگر شک کند که پوست صورت از لای مو پيدا است يا نه ، بنابر\nاحتياطواجب بايد مو را بشويد و آب را به پوست هم برساند.\nشستن توی بينی و مقداری از لب و چشم که در وقت بستن ديده\nنمي شود واجب نيست ، ولی برای آنکه يقين کند از جاهايی که\nبايد شسته شود چيزی باقي نمانده ، واجب است مقداری از آنها را\nهم بشويد. و کسی که نمي دانسته بايد اين مقدار را بشويد\nاگر نداند در وضوهايی که گرفته اين مقدار را شسته يا نه ،\nنمازهايی که خوانده صحيح است .\nبايد صورت را بنابر احتياطواجب از بالا به پايين\nشست و اگر ازپايين به بالا بشويد، وضو باطل است و دستها را\nبايد از مرفق به طرف سر انگشتان بشويد.\nاگر دست را تر کند و به صورت و دستها بکشد، چنانچه تري\nدست به قدری باشد که به واسطه کشيدن دست آب کمی در آنها\nجاری شود، کافی است .\nبعد از شستن صورت بايد دست راست و بعد از آن دست چپ را\nاز آرنج تاسر انگشتها بشويد.\nبرای آنکه يقين کند آرنج را کاملا شسته ، بايد مقداری بالاتر\nاز آرنج را هم بشويد.\nکسی که پيش از شستن صورت دستهای خود را تا مچ شسته ، در موقع\nوضو بايدتا سر انگشتان را بشويد و اگر فقطتا مچ را بشويد وضوي\nاو باطل است .\nدر وضو شستن صورت و دستها مرتبه اول واجب و مرتبه دوم\nجايز و مرتبه سوم و بيشتر از آن حرام مي باشد. و اگر با يک مشت\nآب تمام عضو شسته شود و به قصد وضو بريزد، يک مرتبه حساب\nمي شود چه قصد بکند يک مرتبه را، يا قصد نکند.\nبعد از شستن هر دو دست بايد جلوی سر را با تری آب وضو که در\nدست مانده مسح کند، و لازم نيست با دست راست باشد يا از\nبالا به پايين مسح نمايد.\nيک قسمت از چهار قسمت سر که مقابل پيشانی است جای مسح\nمي باشد، و هرجای اين قسمت را به هر اندازه مسح کند کافی است\nاگر چه احتياطمستحب آن است که از درازا به اندازه درازاي\nيک انگشت و از پهنا به اندازه پهنای سه انگشت بسته مسح\nلازم نيست مسح سر بر پوست آن باشد، بلکه بر موی جلوی سر هم\nصحيح است ،ولی کسی که موی جلوی سر او به اندازه ای بلند است که\nاگر مثلا شانه کند به صورتش مي ريزد يا به جاهای ديگر سر\nمي رسد، بايد بيخ موها را مسح کند يا فرق سررا باز کرده ، پوست\nسر را مسح نمايد، و اگر موهايی را که به صورت مي ريزد يابه\nجاهای ديگر سر مي رسد جلوی سر جمع کند و بر آنها مسح نمايد يا\nبر موی جاهاي ديگر سر که جلوی آن آمده مسح کند باطل است .\nبعد از مسح سر بايد با تری آب وضو که در دست مانده روی پاها\nرا از سريکی از انگشتها تا برآمدگی روی پا مسح کند.\nپهنای مسح پا به هر اندازه باشد کافی است ، ولي\nبهتر، بلکه احوطآن است که با تمام کف دست ، روی پا را مسح\nاگر در مسح پا همه دست را روی پا بگذارد و کمی بکشد صحيح\nدر مسح سر و روی پا بايد دست را روی آنها بکشد، و اگر دست\nرا نگهدارد وسر يا پا را به آن بکشد، وضو باطل است . ولي\nاگر موقعی که دست را مي کشد سريا پا مختصری حرکت کند، اشکال\nجای مسح بايد خشک باشد و اگر به قدری تر باشد که رطوبت\nکف دست به آن اثر نکند مسح باطل است ، ولی اگر تری آن به\nقدری کم باشد که رطوبتی که بعداز مسح در آن ديده مي شود، بگويند\nفقطاز تری کف دست است ، اشکال ندارد.\nاگر برای مسح ، رطوبت در کف دست نمانده باشد، نمي تواند دست\nرا با آب خارج ، تر کند بلکه بايد از اعضای ديگر وضو رطوبت\nبگيرد و با آن مسح نمايد.\nاگر رطوبت کف دست فقط به اندازه مسح سر باشد، مي تواند\nسر را باهمان رطوبت مسح کند، و برای مسح پاها از اعضای ديگر\nوضو رطوبت بگيرد.\nمسح کردن از روی جوراب و کفش باطل است ، ولی اگر به\nواسطه سرماي شديد يا ترس از دزد و درنده و مانند اينها نتواند\nکفش يا جوراب را بيرون آورد، مسح کردن بر آنها اشکال\nندارد. و اگر روی کفش نجس باشد، بايد چيز پاکی برآن بيندازد\nو بر آن چيز مسح کند.\nاگر روی پا نجس باشد و نتواند برای مسح ، آن را آب بکشد،\nبايد تيمم نمايد.\nوضوی ارتماسی آن است که انسان صورت و دستها را به قصد\nوضو، بامراعات شستن از بالا به پايين در آب فرو برد،\nليکن برای اين که مسح سر وپاها با آب وضو باشد، بايستی در\nشستن ارتماسی دستها، قصد شستن وضويي ، هنگام بيرون آوردن دستها\nاز آب باشد. و يا اين که مقداری از دست چپ را باقی گذاردتا\nآن را با دست راست ، ترتيبی بشويد.\nدر وضوی ارتماسی هم بايد صورت و دستها از بالا به پايين شسته\nشود. پس اگر وقتی که صورت و دستها را در آب فرو مي برد\nقصد وضو کند بايد صورت را ازطرف پيشانی و دستها را از طرف\nآرنج در آب فرو برد. و اگر موقع بيرون آوردن از آب قصد\nوضو کند بايد صورت را از طرف پيشانی و دستها را از طرف آرنج\nاگر وضوی بعضی از اعضا را ارتماسی و بعضی را غير ارتماسي\nانجام دهد،اشکال ندارد.\nکسی که وضو مي گيرد مستحب است موقعی که نگاهش به آب\nمي افتد بگويد:&quotبسم الله و بالله و الحمد لله الذی جعل الماء\nطهورا و لم يجعله نجسا" و موقعی که پيش از وضو دست خود را\nمي شويد بگويد: &quotاللهم اجعلنی من التوابين و اجعلني من\nالمتطهرين " و در وقت مضمضه کردن ، يعنی آب در دهان گرداندن\nبگويد: &quotاللهم لقنی حجتی يوم القاک و اطلق لسانی بذکرک " و در\nوقت استنشاق يعنی آب در بيني کردن بگويد: &quotاللهم لا تحرم علي\nريح الجنة و اجعلنی ممن يشم ريحها و روحها وطيبها" و موقع شستن\nرو بگويد: &quotاللهم بيض وجهی يوم تسود فيه الوجوه و لا\nتسودوجهی يوم تبيض فيه الوجوه " و در وقت شستن دست راست\nبخواند: &quotاللهم اعطني کتابی بيمينی و الخلد فی الجنان بيساری و\nحاسبنی حسابا يسيرا" و موقع شستن دست چپ بگويد: &quotاللهم لا\nتعطنی کتابی بشمالی و لا من وراء ظهری و لا تجعلها مغلولة\nالي عنقی و اعوذ بک من مقطعات النيران " و موقعی که سر را مسح\nمي کند بگويد: &quotاللهم غشنی برحمتک و برکاتک و عفوک " و در وقت\nمسح پا بخواند: &quotاللهم ثبتنی علي الصراطيوم تزل فيه الاقدام و\nاجعل سعيی فی ما يرضيک عنی يا ذاالجلال و الاکرام ".\nشرايطصحيح بودن وضو سيزده چيز است : شرطاول : آنکه آب\nوضو پاک باشد.\nشرطدوم : آنکه مطلق باشد.\nوضو با آب نجس و آب مضاف باطل است . اگر چه انسان نجس\nبودن يامضاف بودن آن را نداند يا فراموش کرده باشد. و اگر با\nآن وضو نمازی هم خوانده باشد، بايد آن نماز را دوباره با وضوي\nاگر غير از آب آلوده مضاف ، آب ديگری برای وضو ندارد،\nچنانچه وقت نمازتنگ است ، بايد تيمم کند و اگر وقت\nدارد، بايد صبر کند تا آب صاف شود و وضو بگيرد.\nشرطسوم : آنکه آب وضو مباح باشد. و همچنين بنا\nبر احتياطبايد فضايی که در آن وضو مي گيرد مباح باشد. اگرچه\nاباحه فضا لازم نيست .\nوضو با آب غصبی و بان آبی که معلوم نيست صاحب آن راضي\nاست يا نه ، حرام و باطل است ولی اگر سابقا راضی بوده\nو انسان نمی داند که ازرضايتش برگشته يا نه ، وضو صحيح است و\nنيز اگر آب وضو از صورت و دستها در جاي غصبی بريزد، وضوي\nاو صحيح است .\nوضو گرفتن از حوض مدرسه ای که انسان نمي داند آن حوض را براي\nهمه مردم وقف کرده اند يا برای محصلين همان مدرسه ، در صورتي\nکه معمولا مردم از آب آن وضو بگيرند، اشکال ندارد.\nکسی که نمي خواهد در مسجدی نماز بخواند، اگر نداند حوض آن را\nبرای همه مردم وقف کرده اند يا برای کسانی که در آن جا نماز\nمي خوانند، نمي تواند ازحوض آن وضو بگيرد، ولی اگر\nمعمولا کسانی هم که نمي خواهند در آن جا نمازبخوانند از حوض آن\nوضو مي گيرند، مي تواند از حوض آن وضو بگيرد.\nوضو گرفتن از حوض تيمچه ها و مسافرخانه ها و مانند اينها براي\nکسانی که ساکن آن جاها نيستند، در صورتی صحيح است که\nمعمولا کسانی هم که ساکن آن جاها نيستند، با آب آنها وضو\nوضو گرفتن در نهرهای بزرگ اگر چه انسان نداند که صاحب\nآنها راضي است ، اشکال ندارد. ولی اگر صاحب آنها از وضو\nگرفتن نهی کند، احتياطواجب آن است که با آب آنها وضو\nاگر فراموش کند آب غصبی است و با آن وضو بگيرد صحيح است .\nشرط چهارم : آنکه ظرف آب وضو مباح باشد.\nشرطپنجم : آنکه ظرف آب وضو طلا و نقره نباشد.\nاگر آب وضو در ظرف غصبی است و غير از آن آب ديگري\nندارد بايدتيمم کند و چنانچه با آن آب وضو بگيرد باطل\nاست و اگر آب مباح ديگری داردچنانچه در آن ظرف غصبي ، وضوي\nارتماسی بگيرد و يا با آن ظرف ، آب به صورت ودستها بريزد\nوضويش باطل است ولی اگر با کف دست آب از آن ظرف بردارد و\nبه صورت و دستها بريزد وضويش صحيح است اگر چه از جهت تصرف\nدر ظرف غصبی فعل حرام ، مرتکب شده است و وضوی او از ظرف طلا و\nنقره به احتياط واجب مثل وضوي از ظرف غصبی است .\nاگر در حوضی که مثلا يک آجر يا يک سنگ آن غصبی است ،\nوضو بگيرد صحيح است ، ولی اگر وضوی او تصرف در غصب\nحساب شود، گناهکار است .\nاگر در صحن يکی از امامان يا امام زادگان که سابقا قبرستان\nبوده ، حوض يانهری بسازند، چنانچه انسان نداند که زمين صحن را\nبرای قبرستان وقف کرده اند، وضوگرفتن در آن حوض و نهر اشکال\nشرطششم : آنکه اعضای وضو موقع شستن و مسح کردن پاک باشد.\nاگر پيش از تمام شدن وضو، جايی را که شسته يا مسح کرده نجس\nشود، صحيح است .\nاگر غير از اعضای وضو جايی از بدن نجس باشد، وضو صحيح است .\nولی اگرمخرج را از بول يا غائطتطهير نکرده باشد، اولی آن\nاست که اول آن را تطهيرکند، بعد وضو بگيرد.\nاگر يکی از اعضای وضو نجس باشد و بعد از وضو شک کند که پيش\nاز وضو آن جا را آب کشيده يا نه ، چنانچه در موقع وضو\nملتفت پاک بودن و نجس بودن آن جا نبوده ، وضو باطل است .\nو اگر مي داند ملتفت بوده يا شک دارد که ملتفت بوده يا نه ،\nوضو صحيح است . و در هر صورت جايی را که نجس بوده بايد\nاگر در صورت يا دستها بريدگی يا زخمی است که خون آن بند\nنمي آيد و آب برای آن ضرر ندارد، بايد در آب کر يا جاري\nفرو برد و قدری فشار دهد که خون بند بيايد بعد به دستوری که\nگفته شد وضوی ارتماسی بگيرد.\nشرطهفتم : آنکه وقت برای وضو و نماز کافی باشد.\nهرگاه وقت به قدری تنگ است که اگر وضو بگيرد، تمام\nنماز يا مقداري از آن بعد از وقت خوانده مي شود، بايد تيمم کند.\nولی اگر برای وضو و تيمم يک اندازه وقت لازم است ، بايد\nکسی که در تنگی وقت نماز بايد تيمم کند، اگر وضو بگيرد،\nصحيح است ،چه برای آن نماز وضو بگيرد يا برای کار ديگر.\nشرطهشتم : آنکه به قصد قربت يعنی برای انجام فرمان\nخداوند عالم وضو بگيرد و اگر برای خنک شدن يا به قصد ديگری وضو\nبگيرد باطل است .\nلازم نيست نيت وضو را به زبان بگويد يا از قلب خود بگذراند،\nولي بايد در تمام وضو متوجه باشد که وضو مي گيرد، به طوری که\nاگر از او بپرسند چه مي کني ، بگويد وضو مي گيرم .\nشرطنهم : آنکه وضو را به ترتيبی که گفته شد به جا آورد، يعني\nاول صورت و بعد دست راست و بعد دست چپ را بشويد و بعد\nاز آن سر و بعد پاها را مسح نمايد، و بايد پای راست را\nپيش از پای چپ مسح کند. و اگر به اين ترتيب وضو نگيرد، باطل\nشرطدهم : آنکه کارهای وضو را پشت سر هم انجام دهد.\nاگر بين کارهای وضو به قدری فاصله شود که وقتي\nمي خواهد جايی رابشويد يا مسح کند، رطوبت جاهايی که پيش از آن\nشسته يا مسح کرده خشک شده باشد،وضو باطل است و اگر فقط\nرطوبت جايی که جلوتر از محلی است که مي خواهد بشويديا مسح\nکند خشک شده باشد، مثلا موقعی که مي خواهد دست چپ را بشويد\nرطوبت دست راست خشک شده باشد و صورت تر باشد، وضو صحيح\nاگر کارهای وضو را پشت سر هم بجا آورد، ولی به واسطه گرماي\nهوا ياحرارت زياد بدن و مانند اينها رطوبت خشک شود، وضوی او\nراه رفتن در بين وضو اشکال ندارد. پس اگر بعد از شستن صورت\nو دستها چند قدم راه برود و بعد سر و پا را مسح کند، وضوي\nشرطيازدهم : آنکه شستن صورت و دستها و مسح سر و پاها را خود\nانسان انجام دهد. و اگر ديگری او را وضو دهد يا در رسانيدن\nآب به صورت و دستها ومسح سر و پاها به او کمک نمايد، وضو\nکسی که نمي تواند وضو بگيرد، بايد نايب بگيرد که او را\nوضو دهد. وچنانچه مزد هم بخواهد در صورتی که بتواند بايد\nبدهد، ولی بايد خود او نيت وضو کند و با دست خود مسح\nنمايد، و اگر نمي تواند بايد نايبش دست او رابگيرد و به جاي\nمسح او بکشد. و اگر اين هم ممکن نيست ، بايد از دست او\nرطوبت بگيرند و با آن رطوبت سر و پای او را مسح کنند. و\nاحتياط واجب در صورت امکان ضم تيمم است .\nهر کدام از کارهای وضو را که مي تواند به تنهايی انجام دهد،\nنبايد در آن کمک بگيرد.\nشرطدوازدهم : آنکه استعمال آب برای او مانعی نداشته باشد.\nکسی که مي ترسد که اگر وضو بگيرد مريض شود يا اگر آب را به\nمصرف وضوبرساند تشنه بماند، نبايد وضو بگيرد، ولی اگر\nنداند که آب برای او ضرر دارد و وضو بگيرد و بعد بفهمد ضرر\nداشته ، وضويش صحيح است . اگر چه احتياطمستحب آن است\nکه با آن وضو، نماز نخواند و تيمم کند. و چنانچه با آن وضو\nنمازخوانده ، دوباره آن را اعاده نمايد.\nاگر رساندن آب به صورت و دستها به مقدار کمی که وضو با آن\nصحيح است ضرر ندارد و بيشتر از آن ضرر دارد، بايد با همان\nمقدار وضو بگيرد.\nشرطسيزدهم : آنکه در اعضای وضو مانعی از رسيدن آب نباشد.\nاگر مي داند چيزی به اعضای وضو چسبيده ، ولی شک دارد که از\nرسيدن آب جلوگيری مي کند يا نه ، بايد آن را برطرف کند يا آب\nرا به زير آن برساند.\nاگر زير ناخن چرک باشد، وضو اشکال ندارد. ولی اگر ناخن\nرا بگيرند، بايد برای وضو آن چرک را برطرف کنند. و نيز\nاگر ناخن بيشتر از معمول بلندباشد، بايد چرک زير مقداري\nرا که از معمول بلندتر است برطرف نمايند.\nاگر در صورت و دستها و جلوی سر و روی پاها به واسطه سوختن يا\nچيز ديگربرآمدگی پيدا شود، شستن و مسح روی آن کافی است و\nچنانچه سوراخ شود رساندن آب به زير پوست لازم نيست ، بلکه اگر\nپوست يک قسمت آن کنده شود لازم نيست آب را به زير قسمتی که\nکنده نشده برساند. ولی چنانچه پوستی که کنده شده گاهی به بدن\nمي چسبد و گاهی بلند مي شود، بايد آن را قطع کند يا آب را\nبه زير آن برساند.\nاگر انسان شک کند که به اعضای وضوی او چيزی چسبيده يا نه ،\nچنانچه احتمال او در نظر مردم بجا باشد مثل آنکه بعد از گل کاري\nشک کند گل بدست او چسبيده يانه ، بايد وارسی کند يا به قدري\nدست بمالد که اطمينان پيدا کند که اگر بوده برطرف شده يا آب\nبه زير آن رسيده است .\nجايی را که بايد شست و مسح کرد هر قدر چرک باشد اگر چرک آن\nمانع ازرسيدن آب به بدن نباشد اشکال ندارد. و همچنين است اگر\nبعد از گچ کاری و مانند آن چيز سفيدی که جلوگيری از رسيدن آب به\nپوست نمي نمايد بر دست بماند، ولی اگر شک کند که با بودن آنها\nآب به بدن مي رسد يا نه ، بايد آنها را برطرف کند.\nاگر پيش از وضو بداند که در بعضی از اعضای وضو مانعی از\nرسيدن آب هست و بعد از وضو شک کند که در موقع وضو آب را به\nآنجا رسانده يا نه ، وضوی اوصحيح است . ولی اگر بداند\nکه موقع وضو ملتفت آن مانع نبوده ، بايد دوباره وضوبگيرد.\nاگر در بعضی از اعضای وضو مانعی باشد که گاهی آب به خودي\nخود زير آن مي رسد و گاهی نمي رسد، و انسان بعد از وضو شک کند که\nآب زير آن رسيده يا نه ،چنانچه بداند موقع وضو ملتفت رسيدن\nآب به زير آن نبوده ، بايد دوباره وضو بگيرد.\nاگر بعد از وضو چيزی که مانع از رسيدن آب است در اعضای وضو\nببيند ونداند موقع وضو بوده يا بعد پيدا شده ، وضوی او صحيح\nاست . ولی اگر بداند که در وقت وضو ملتفت آن مانع نبوده ،\nاحتياط واجب آن است که دوباره وضوبگيرد.\nاگر بعد از وضو شک کند چيزی که مانع رسيدن آب است در\nاعضای وضوبوده يا نه ، وضو صحيح است .\nکسی که در کارهای وضو و شرايطآن مثل پاک بودن آب و غصبي\nنبودن آن خيلي شک مي کند، بايد به شک خود اعتنا نکند.\nاگر شک کند که وضوی او باطل شده يا نه ، بنا مي گذارد که وضوي\nاو باقي است . ولی اگر بعد از بول استبراء نکرده و وضو گرفته\nباشد و بعد از وضو رطوبت ازاو بيرون آيد که نداند بول است يا\nچيز ديگر، وضوی او باطل است .\nکسی که شک دارد وضو گرفته يا نه ، بايد وضو بگيرد.\nکسی که مي داند وضو گرفته و حدثی هم از او سر زده مثلا بول\nکرده ، اگر نداندکدام جلوتر بوده ، چنانچه پيش از نماز است\nبايد وضو بگيرد و اگر در بين نماز است بايد نماز را\nبشکند و وضو بگيرد، و اگر بعد از نماز است بايدوضو بگيرد\nو بايد نمازی را که خوانده دوباره بخواند.\nاگر بعد از نماز شک کند که وضو گرفته يا نه ، نماز او\nصحيح است ، ولي بايد برای نمازهای بعد وضو بگيرد.\nاگر در بين نماز شک کند که وضو گرفته يا نه ، نماز او\nباطل است وبايد وضو بگيرد و نماز را بخواند.\nاگر بعد از نماز شک کند که قبل از نماز وضوی او باطل شده يا\nبعد ازنماز، نمازی که خوانده صحيح است .\nاگر انسان مرضی دارد که بول او قطره قطره می ريزد يا نمي تواند\nاز بيرون آمدن غائطخودداری کند، چنانچه يقين دارد که از اول\nوقت نماز تا آخر آن به مقداروضو گرفتن و نماز خواندن مهلت\nپيدا مي کند، بايد نماز را در وقتی که مهلت پيدامي کند بخواند.\nو اگر مهلت او به مقدار کارهای واجب نماز است بايد در وقتي\nکه مهلت دارد فقطکارهای واجب نماز را بجا آورد و کارهاي\nمستحب آن مانند اذان واقامه و قنوت را ترک نمايد.\nاگر به مقدار وضو و نماز مهلت پيدا نمي کند و در بين نماز\nچند دفعه بول از او خارج مي شود، وضوی اول کافی است .\nولی چنانچه مرضی دارد که دربين نماز چند مرتبه غائطاز او خارج\nمي شود که اگر بخواهد بعد از هر دفعه وضوبگيرد سخت نيست ، بايد\nظرف آبی پهلوی خود بگذارد و هر وقت غائطاز او خارج شد\nوضو بگيرد و بقيه نماز را بخواند.\nکسی که غائطاو طوری پی در پی از او خارج مي شود که\nوضو گرفتن بعداز هر دفعه برای او سخت است ، اگر بتواند\nمقداری از نماز را با وضو بخواند،بايد برای هر نماز يک وضو\nکسی که بول پی در پی از او خارج مي شود، اگر در بين دو\nنماز قطره بولي از او خارج نشود، مي تواند با يک وضو هر دو نماز\nرا بخواند. و قطره هايی که بين نماز.خارج مي شود، اشکال ندارد.\nکسی که بول يا غائطپی در پی از او خارج مي شود، اگر\nنتواند هيچ مقداراز نماز را با وضو بخواند، مي تواند چند\nنماز را با يک وضو بخواند، مگراختيارا بول يا غائطکند، يا\nچيز ديگری که وضو را باطل مي کند پيش آيد.\nاگر مرضی دارد که نمي تواند از خارج شدن باد جلوگيری کند، بايد\nبه وظيفه کسانی که نمي توانند از بيرون آمدن غائطخودداري\nکنند، عمل نمايد.\nکسی که غائطپی در پی از او خارج مي شود، بايد برای هر\nنمازی وضوبگيرد و و فورا مشغول نماز شود. ولی برای بجا آوردن\nسجده و تشهد فراموش شده ونماز احتياطکه بايد بعد از نماز\nانجام داد، در صورتی که آنها را بعد از نماز فورا بجا\nبياورد، وضو گرفتن لازم نيست .\nکسی که بول او قطره قطره می ريزد بايد برای نماز به وسيله\nکيسه ای که در آن ، پنبه يا چيز ديگری است که از رسيدن بول به\nجاهای ديگر جلوگيری مي کند، خودرا حفظ نمايد. و احتياطواجب آن\nاست که پيش از هر نماز مخرج بول را که نجس شده آب بکشد.\nو نيز کسی که نمي تواند از بيرون آمدن غائطخودداری کند،چنانچه\nممکن باشد، بايد به مقدار نماز از رسيدن غائطبه جاهای ديگر\nجلوگيری نمايد.واحتياط واجب آن است که اگر مشقت ندارد، براي\nهر نماز مخرج غائطرا آب بکشد.\nکسی که نمي تواند از بيرون آمدن بول و غائطخودداری کند،\nدر صورتی که ممکن باشد و مشقت و زحمت و خوف ضرر نداشته\nباشد، بايد به مقدار نماز ازخارج شدن بول و غائطجلوگيري\nنمايد. و بنابر احتياط واجب اگر چه خرج داشته باشد، بلکه\nاگر مرض او به آسانی معالجه شود، خود را معالجه نمايد.\nکسی که نمي تواند از بيرون آمدن بول و غائطخودداری کند، بعد\nاز آن که مرض او خوب شد، لازم نيست نمازهايی را که در وقت\nمرض مطابق وظيفه اش خوانده قضا نمايد. ولی اگر در بين وقت\nنماز مرض او خوب شود، بايد نمازی را که در آن وقت خوانده\nبرای شش چيز وضو گرفتن واجب است : اول : برای نمازهای واجب\nغير از نمازميت . دوم : برای سجده و تشهد فراموش شده ، اگر\nبين آنها و نماز حدثی از او سرزده مثلا بول کرده باشد. سوم :\nبرای طواف واجب خانه کعبه . چهارم : اگر نذريا عهد کرده يا\nقسم خورده باشد که وضو بگيرد. پنجم : اگر نذر کرده باشد\nکه جايی از بدن خود را به خطقرآن برساند. ششم : برای آب کشيدن\nقرآنی که نجس شده يابيرون آوردن آن از مستراح و مانند آن ، در\nصورتی که مجبور باشد دست يا جای ديگربدن خود را به خطقرآن\nبرساند. ولی چنانچه معطل شدن به مقدار وضو بی احترامي به\nقرآن باشد، بايد بدون اين که وضو بگيرد، قرآن را از مستراح و\nمانند آن بيرون آورد، يا اگر نجس شده آب بکشد، و تا ممکن\nاست از دست گذاشتن به خطقرآن خودداری کند.\nمس نمودن خطقرآن يعنی رساندن جايی از بدن به خطقرآن براي\nکسی که وضوندارد، حرام است . ولی اگر قرآن را به زبان\nفارسی يا به زبان ديگر ترجمه کند،مس آن اشکال ندارد.\nجلوگيری کردن بچه و ديوانه از مس خطقرآن واجب نيست . ولي\nاگر مس نمودن آنان بی احترامی به قرآن باشد، بايد از آنان\nکسی که وضو ندارد حرام است اسم خداوند متعال را به\nهر زباني نوشته شده باشد، مس نمايد. و همچنين است بنابر\nاحتياطواجب مس اسم مبارک پيغمبر و امام و حضرت زهرا عليهم\nاگر پيش از وقت نماز به قصد اينکه با طهارت باشد وضو\nبگيرد ياغسل کند، صحيح است . و نزديک وقت نماز هم اگر به\nقصد مهيا بودن برای نمازوضو بگيرد، اشکال ندارد.\nکسی که يقين دارد وقت داخل شده اگر نيت وضوی واجب کند و\nبعد از وضوبفهمد وقت داخل نشده ، وضوی او صحيح است .\nمستحب است انسان برای نماز ميت و زيارت اهل قبور و\nرفتن به مسجدو حرم امامان عليهم السلام وضو بگيرد، و همچنين\nبرای همراه داشتن قرآن و خواندن ونوشتن آن و نيز برای مس\nحاشيه قرآن و برای خوابيدن ، وضو گرفتن مستحب است و نيزمستحب\nاست کسی که وضو دارد دوباره وضو بگيرد. و اگر برای يکی از\nاين کارهاوضو بگيرد هر کاری را که بايد با وضو انجام داد،\nمي تواند بجا آورد، مثلا مي تواندبا آن وضو نماز بخواند.\nهفت چيز وضو را باطل مي کند: اول : بول . دوم : غائط.\nسوم : باد معده و روده که از مخرج غائطخارج شود. چهارم : خوابي\nکه به واسطه آن چشم نبيند وگوش نشنود. ولی اگر چشم نبيند\nو گوش بشنود وضو باطل نمي شود. پنجم : چيزهايي که عقل را از\nبين مي برد، مانند ديوانگی و مستی و بيهوشي . ششم : استحاضه زنان ،\nکه بعدا گفته مي شود. هفتم : کاری که برای آن بايد غسل کرد\nمانند جنابت .\nچيزی که با آن زخم و شکسته را مي بندند و دوايی که روی زخم و\nمانند آن مي گذارند جبيره ناميده مي شود. اگر در يکی از جاهای وضو\nزخم يا دمل يا شکستگي باشد، چنانچه روی آن باز است و آب براي\nآن ضرر ندارد، بايد به طور معمول وضوگرفت .\nاگر زخم يا دمل يا شکستگی در صورت و دستها است و روی آن باز\nاست و آب ريختن روی آن ضرر دارد، اگر اطراف آن را\nبشويد کافی است . ولی چنانچه کشيدن دست تر بر آن ضرر ندارد،\nبهتر آن است که دست تر بر آن بکشد و بعدپارچه پاکی روي\nآن بگذارد و دست تر را روی پارچه هم بکشد. و اگر اين\nمقدارهم ضرر دارد يا زخم نجس است و نمي شود آب کشيد، بايد\nاطراف زخم را به طوری که در وضو گفته شد، از بالا به پايين\nبشويد و بنابر احتياط مستحب پارچه پاکی روی زخم بگذارد و دست\nتر روی آن بکشد. و اگر گذاشتن پارچه ممکن نيست شستن اطراف\nزخم کافی است و در هر صورت تيمم لازم نيست .\nاگر زخم يا دمل يا شکستگی در جلوی سر يا روی پاها است و\nروی آن بازاست چنانچه نتواند آن را مسح کند بايد پارچه\nپاکی روی آن بگذارد و روی پارچه را با تری آب وضو که در دست\nمانده مسح کند و بنابر احتياطمستحب تيمم هم بنمايد و اگر\nگذاشتن پارچه ممکن نباشد، بايد بجای وضو تيمم کند و بهتر است\nيک وضو بدون مسح هم بگيرد.\nاگر روی دمل يا زخم يا شکستگی بسته باشد، چنانچه بازکردن آن\nممکن است و زحمت و مشقت هم ندارد و آب هم برای آن\nضرر ندارد، بايد روی آن راباز کند و وضو بگيرد، چه زخم و مانند\nآن در صورت و دستها باشد، يا جلوی سر و روي پاها.\nاگر زخم يا دمل يا شکستگی در صورت يا دستها باشد و\nبشود روی آن را باز کرد، چنانچه ريختن آب روی آن ضرر دارد و\nکشيدن دست تر ضرر ندارد، واجب است دست تر روی آن بکشد.\nاگر نمي شود روی زخم را باز کرد ولی زخم و چيزی که روی آن\nگذاشته پاک است و رسانيدن آب به زخم ممکن است و ضرر و\nزحمت و مشقت هم ندارد،بايد آب را به روی زخم برساند، و اگر\nزخم يا چيزی که روی آن گذاشته نجس است ،چنانچه آب کشيدن آن و\nرساندن آب به روی زخم ممکن باشد بدون زحمت و مشقت ،بايد\nآن را آب بکشد و موقع وضو آب را به زخم برساند، و در صورتي که\nآب براي زخم ضرر دارد، يا آن که رساندن آب به روی زخم ممکن\nنيست يا زخم نجس است و نمي شود آن را آب کشيد، بايد\nاطراف زخم را بشويد و اگر جبيره پاک است روی آن را مسح\nکند، و اگر جبيره نجس است يا نمي شود روی آن را دست تر\nکشيد،مثلا دوايی است که به دست مي چسبد، پارچه پاکی را به\nطوری که جزء جبيره حساب شود، روی آن بگذارد و دست تر روی آن\nبکشد و اگر اين هم ممکن نيست احتياطواجب آن است که وضو\nبگيرد و تيمم هم بنمايد.\nاگر جبيره تمام صورت يا تمام يکی از دستها فرا گرفته\nباشدباز احکام جبيره جاری و وضوی جبيره ای کافی است ، ولي\nاگر معظم اعضای وضو راگرفته باشد، بنابر احتياط، بايد جمع\nنمايد بين عمل جبيره و تيمم ، اگر چه کفايت تيمم دراين صورت\nبعيد نيست .\nاگر جبيره تمام اعضای وضو را گرفته باشد، بايد تيمم\nکسی که در کف دست و انگشتها جبيره دارد و در موقع وضو\nدست تر روي آن کشيده است مي تواند سر و پا را با همان\nرطوبت مسح کند يا از جاهاي ديگر وضو رطوبت بگيرد.\nاگر جبيره تمام پهنای روی پا را گرفته ولی مقداری از طرف\nانگشتان ومقداری از طرف بالای پا باز است ، بايد جاهايی که باز\nاست روی پا را و جايی که جبيره است روی جبيره را مسح کند.\nاگر در صورت يا دستها چند جبيره باشد، بايد بين آنها را\nبشويد. و اگرجبيره ها در سر يا روی پاها باشد، بايد بين آنها را\nمسح کند. و در جاهايی که جبيره است بايد بدستور جبيره عمل\nاگر جبيره بيشتر از معمول اطراف زخم را گرفته و برداشتن آن\nممکن نيست ، بايد به دستور جبيره عمل کند، و بنابر\nاحتياطواجب تيمم هم بنمايد واگر برداشتن جبيره ممکن است بايد\nجبيره را بردارد، پس اگر زخم درصورت و دست است اطراف آن\nرا بشويد و اگر در سر يا روی پاها است اطراف آن را مسح کند و\nبرای جای زخم به دستور جبيره عمل نمايد.\nاگر در جای وضو زخم و جراحت و شکستگی نيست ، ولی به جهت\nديگری آب برای همه دست و صورت ضرر دارد، بايد تيمم کند\nو احتياطمستحب آن است که وضوی جبيره ای هم بگيرد، ولی اگر\nبرای مقداری از دست و صورت ضرر دارد چنانچه اطراف آن را\nبشويد کافی بودن بعيد نيست ، ولی احتياطبه تيمم ترک نشود.\nاگر جايی از اعضای وضو را رگ زده است و نمي تواند آن را آب\nبکشد ياآب برای آن ضرر دارد، اگر روی آن بسته است ،\nبايد به دستور جبيره عمل کند. و اگر معمولا باز است شستن\nاطراف آن کافی است .\nاگر در جای وضو يا غسل چيزی چسبيده است که برداشتن آن ممکن\nنيست ، يا به قدری مشقت دارد که نمي شود تحمل کرد، بايد به\nدستور جبيره عمل کند.\nغسل جبيره ای مثل وضوی جبيره ای است ، ولی بنابر احتياط\nواجب بايدآن را ترتيبی به جا آوردند نه ارتماسي .\nکسی که وظيفه او تيمم است ، اگر در بعضی از جاهای تييم او زخم\nيا دمل ياشکستگی باشد، بايد به دستور وضوی جبيره اي ، تيمم\nجبيره ای نمايد.\nکسی که بايد با وضو يا غسل جبيره ای نماز بخواند چنانچه بداند\nکه تا آخروقت عذر او برطرف نمي شود، مي تواند در اول وقت نماز\nبخواند. ولی اگر اميددارد که تا آخر وقت عذر او برطرف\nشود، احتياطواجب آن است که صبر کند واگر عذر او برطرف\nنشد در آخر وقت نماز را با وضو يا غسل جبيره ای بجا آورد.\nاگر انسان برای مرضی که در چشم اوست موی چشم خود را\nبچسباند، بايد وضو و غسل را جبيره ای انجام دهد، و\nاحتياطآن است که تيمم هم بنمايد.\nکسی که نمي داند وظيفه اش تيمم است يا وضوی جبيره ای بنابر\nاحتياطواجب بايد هر دو را بجا آورد.\nنمازهايی را که انسان با وضوی جبيره ای خوانده ، صحيح است\nو بعداز آن که عذرش برطرف شد، برای نمازهای بعد هم\nنبايد وضو بگيرد، ولی اگربرای آنکه نمي دانسته تکليفش جبيره\nاست يا تيمم هر دو را انجام داده باشد، بايد برای نمازهاي\nبعد وضو بگيرد.\nغسلهای واجب هفت است : اول : غسل جنابت . دوم : غسل حيض .\nسوم : غسل نفاس . چهارم : غسل استحاضه . پنجم : غسل مس ميت . ششم :\nغسل ميت . هفتم : غسلی که به واسطه نذر و قسم و مانند اينها\nبه دو چيز انسان جنب مي شود: اول : جماع . دوم : بيرون آمدن مني ،\nچه درخواب باشد يا بيداري ، کم باشد يا زياد، با شهوت باشد يا\nبي شهوت ، با اختيارباشد يا بي اختيار.\nاگر رطوبتی از انسان خارج شود و نداند منی است يا بول يا غير\nاينهاچنانچه با شهوت و جستن بيرون آمده و بعد از بيرون\nآمدن آن بدن سست شده ،آن رطوبت حکم منی دارد، و اگر هيچ\nيک از اين سه نشانه يا بعضی از اينها رانداشته باشد، حکم مني\nندارد. ولی در زن و مريض ، لازم نيست آن آب با جستن بيرون\nآمده باشد، بلکه اگر با شهوت بيرون آمده باشد، در حکم مني\nاست و لازم نيست بدن او سست شود.\nاگر از مردی که مريض نيست ، آبی بيرون آيد که يکی از\nسه نشانه اي را که در مسأله پيش گفته شد داشته باشد و نداند\nنشانه های ديگری را داشته يا نه ،چنانچه پيش از بيرون آمدن آن\nآب وضو نداشته ، بايد وضو بگيرد.\nمستحب است انسان بعد از بيرون آمدن منی بول کند، و اگر بول\nنکند و بعداز غسل رطوبتی از او بيرون آيد، که نداند منی است\nيا رطوبت ديگر حکم منی دارد.\nاگر انسان جماع کند و به اندازه ختنه گاه يا بيشتر داخل\nشود، درزن باشد يا در مرد، در قبل باشد يا در دبر،\nبالغ باشند يا نابالغ اگر چه مني بيرون نيايد هر دو جنب\nاگر شک کند که به مقدار ختنه گاه داخل شده يا نه ، غسل بر او\nاگر نعوذ بالله حيوانی را وطی کند يعنی با او نزديکی نمايد و\nمنی از اوبيرون آيد غسل تنها، کافی است . و اگر منی بيرون\nنيايد، چنانچه پيش از وطی وضوداشته باز هم غسل تنها کافي\nاست ، و اگر وضو نداشته ، احتياطواجب آن است که غسل کند،\nوضو هم بگيرد.\nاگر منی از جای خود حرکت کند و بيرون نيايد يا انسان شک کند\nکه منی ازاو بيرون آمده يا نه غسل بر او واجب نيست .\nکسی که نمي تواند غسل کند ولی تيمم برايش ممکن است ، بعد از\nداخل شدن وقت نماز، بدون جهت با عيال خود نزديکی کند،\nاشکال دارد. ولی اگر برای لذت بردن يا ترس از برای خودش باشد\nاگر در لباس خود منی ببيند و بداند که از خود او است و براي\nآن غسل نکرده ، بايد غسل کند و نمازهايی را که يقين دارد بعد\nاز بيرون آمدن مني خوانده قضا کند، ولی نمازهايی را که احتمال\nمي دهد بعد از بيرون آمدن آن مني خوانده ، لازم نيست قضا نمايد.\nپنج چيز بر جنب حرام است : اول : رساندن جايی از بدن به\nخطقرآن يابه اسم خدا و اسامی مبارکه پيامبران و امامان\nعليهم السلام ، به احتياطواجب حکم اسم خدا را دارد. دوم :\nرفتن در مسجدالحرام و مسجد پيغمبر صلی الله عليه و آله و سلم ،\nاگر چه از يک در داخل و از در ديگر خارج شود. سوم : توقف\nدرمساجد ديگر، ولی اگر از يک در داخل و از در ديگر خارج\nشود، يا برای برداشتن چيزی برود مانعی ندارد. و احتياطواجب آن\nاست که در حرم امامان هم توقف نکند. چهارم : گذاشتن چيزي\nدر مسجد. پنجم : خواندن سوره ای که سجده واجب دارد و آن چهار\nسوره است : اول : سوره سی و دوم قرآن (الم تنزيل ). دوم : سوره\nچهل و يکم (حم سجده ). سوم : سوره پنجاه و سوم (والنجم ). چهارم :\nسوره نود و ششم (اقرء). و اگريک حرف را به قصد يکی از\nاين چهار سوره هم بخواند حرام است .\nنه چيز بر جنب مکروه است : اول و دوم : خوردن و آشاميدن ،\nولي اگر وضو بگيرد مکروه نيست . سوم : خواندن بيشتر از\nهفت آيه از سوره هايي که سجده واجب ندارد. چهارم : رساندن\nجايی از بدن به جلد و حاشيه و بين خطهاي قرآن . پنجم : همراه\nداشتن قرآن . ششم : خوابيدن ، ولی اگر وضو بگيرد يا به\nواسطه نداشتن آب ، بدل ازغسل تيمم کند، مکروه نيست . هفتم :\nخضاب کردن به حنا ومانند آن . هشتم : ماليدن روغن به بدن . نهم :\nجماع کردن بعد از آن که محتلم شده ،يعنی در خواب منی از او\nبيرون آمده است .\nغسل جنابت به خودی خود مستحب است ، و برای خواندن نماز\nواجب ومانند آن واجب مي شود. ولی برای نماز ميت و سجده شکر و\nسجده های واجب قرآن غسل جنابت لازم نيست .\nلازم نيست در وقت غسل نيت کند که غسل واجب يا مستحب مي کنم\nو اگر فقطبه قصد قربت يعنی برای انجام فرمان خداوند عالم غسل\nکند، کافی است .\nاگر يقين کند وقت نماز شده و نيت غسل واجب کند بعد معلوم\nشود که پيش از وقت غسل کرده ، غسل او صحيح است .\nغسل را چه واجب باشد و چه مستحب ، به دو قسم مي شود انجام\nداد ترتيبي و ارتماسي .\nدر غسل ترتيبی بايد به نيت غسل ، اول سر و گردن ، بعد\nطرف راست ،بعد طرف چپ بدن را بشويد. و اگر عمدا يا از\nروی فراموشی يا به واسطه ندانستن مسأله به اين ترتيب عمل نکند،\nغسل او باطل است .\nنصف ناف و نصف عورت را بايد با طرف راست بدن و نصف\nديگر رابايد با طرف چپ بشويد، بلکه بهتر است تمام ناف\nو عورت با هر دو طرف شسته شود.\nبرای آنکه يقين کند هر سه قسمت ، يعنی سر و گردن و طرف\nراست و طرف چپ را کاملا غسل داده ، بايد هر قسمتی را که مي شويد\nمقداری از قسمتهای ديگر را هم با آن قسمت بشويد. بلکه\nاحتياطمستحب آن است که تمام طرف راست گردن رابا طرف\nراست بدن ، و تمام طرف چپ گردن را با طرف چپ بدن بشويد.\nاگر بعد از غسل بفهمد جايی از بدن را نشسته و نداند کجای بدن\nاست ، بايد دوباره غسل کند.\nاگر بعد از غسل بفهمد مقداری از بدن را نشسته ، چنانچه از\nطرف چپ باشد شستن همان مقدار کافی است ، و اگر از طرف راست\nباشد، بايد بعد از شستن آن مقدار، دوباره طرف چپ را\nبشويد. و اگر از سر و گردن باشد، بايد بعد از شستن آن مقدار،\nدوباره طرف راست و بعد طرف چپ را بشويد.\nاگر پيش از تمام شدن غسل ، در شستن مقداری از طرف چپ\nشک کند،شستن همان مقدار کافی است . ولی اگر بعد از اشتغال\nبه شستن طرف چپ در شستن طرف راست يا مقداری از آن شک کند\nيا بعد از اشتغال به شستن طرف راست درشستن سر و گردن يا\nمقداری از آن شک نمايد، نبايد اعتنا کند.\nدر غسل ارتماسی اگر به نيت غسل ارتماسی به تدريج در آب\nفرو رود تاتمام بدن زير آب رود غسل او صحيح است ، و احتياطآن\nاست که يک دفعه زيرآب رود.\nدر غسل ارتماسی اگر همه بدن زير آب باشد و بعد از\nنيت غسل ، بدن را حرکت دهد، غسل او صحيح است .\nاگر بعد از غسل ارتماسی بفهمد به مقداری از بدن آب نرسيده ،\nچه جای آن رابداند يا نداند، بايد دوباره غسل کند.\nاگر برای غسل ترتيبی وقت ندارد و برای ارتماسی وقت دارد\nبايد غسل ارتماسی کند.\nکسی که روزه واجب گرفته يا برای حج يا عمره احرام بسته ،\nنمي تواندغسل ارتماسی کند. ولی اگر از روی فراموشی غسل\nارتماسی کند، صحيح است .\nدر غسل ارتماسی بايد تمام بدن پاک باشد، ولی در غسل\nترتيبی پاک بودن تمام بدن لازم نيست . و اگر تمام بدن نجس باشد\nو هر قسمتی را پيش از غسل دادن آن قسمت آب بکشد، کافی است .\nعرق جنب از حرام نجس نيست و کسی که از حرام جنب شده\nاگر با آب گرم هم غسل کند، صحيح است .\nاگر در غسل به اندازه سر مويی از بدن نشسته بماند، غسل\nباطل است ،ولی شستن جاهايی از بدن که ديده نمي شود، مثل توي\nگوش و بيني ، واجب نيست .\nجايی را که شک دارد از ظاهر بدن است يا از باطن آن ،\nشستن آن لازم نيست ، ولی احتياطدر شستن است .\nاگر سوراخ جای گوشواره و مانند آن به قدری گشاد باشد که داخل\nآن ديده شود، بايد آن را شست و اگر ديده نشود شستن داخل آن\nچيزی را که مانع رسيدن آب به بدن است ، بايد برطرف کند.\nو اگر پيش از آن که يقين کند برطرف شده غسل نمايد، غسل او\nاگر موقع غسل شک کند، چيزی که مانع از رسيدن آب باشد، در\nبدن او هست يا نه ، چنانچه شکش منشأ عقلايی داشته باشد،\nبايد وارسی کند تا مطمئن شود که مانعی نيست .\nدر غسل بايد موهای کوتاهی را که جزو بدن حساب مي شود،\nبشويد وبنابر احتياط شستن موهای بلند هم لازم مي باشد.\nتمام شرطهايی که برای صحيح بودن وضو گفته شد، مثل پاک بودن\nآب و غصبي نبودن آن ، در صحيح بودن غسل هم شرطاست ولی در غسل\nلازم نيست بدن را از بالا به پايين بشويد، و نيز در غسل\nترتيبي ، لازم نيست بعد از شستن هر قسمت فوراقسمت ديگر را\nبشويد، بلکه اگر بعد از شستن سر و گردن مقداری صبر کند و\nبعدطرف راست را بشويد و بعد از مدتی طرف چپ را بشويد،\nاشکال ندارد. ولی کسی که نمي تواند از بيرون آمدن بول و غائط\nخودداری کند، اگر به اندازه ای که غسل کندو نماز بخواند،\nبول و غائطاز او بيرون نمي آيد، چنانچه وقت تنگ باشد،\nبايدهر قسمت را فورا بعد از قسمت ديگر غسل دهد و بعد از غسل\nهم فورا نماز بخواند. وهمچنين است حکم زن مستحاضه که بعدا\nکسی که قصد دارد پول حمامی را ندهد يا بدون اينکه بداند حمامي\nراضی است بخواهد نسيه بگذارد، اگر چه بعد حمامی را راضي\nکند، غسل او باطل است .\nاگر حمامی راضی باشد که پول حمام نسيه بماند ولی کسی که غسل\nمي کند قصدش اين باشد که طلب او را ندهد، يا از مال حرام بدهد،\nغسل او صحيح است .\nاگر بخواهد پول حرام يا پولی که خمس آن را نداده به\nحمامی بدهد، غسل او باطل است .\nاگر مخرج غائطرا در آب خزينه تطهير کند و پيش از غسل شک\nکند که چون در خزينه تطهير کرده حمامی به غسل کردن او راضی است\nيا نه ، غسل او باطل است ،مگر اينکه پيش از غسل حمامی را راضي\nاگر شک کند که غسل کرده يا نه ، بايد غسل کند. ولی اگر بعد از\nغسل شک کند که غسل او درست بوده يا نه ، لازم نيست دوباره\nاگر در بين غسل حدث اصغر از او سر زند مثلا بول کند، غسل\nباطل نمي شود.\nهرگاه به خيال اين که به اندازه غسل و نماز وقت دارد\nبرای نماز غسل کند، اگر چه بعد از غسل بفهمد که به اندازه غسل\nوقت نداشته ، غسل او صحيح است .\nکسی که جنب شده اگر شک کند غسل کرده يا نه ، نمازهايی را که\nخوانده صحيح است ، ولی برای نمازهای بعد بايد غسل کند.\nکسی که چند غسل بر او واجب است مي تواند به نيت همه آنها\nيک غسل به جاآورد، يا آنها را جدا جدا انجام دهد.\nکسی که جنب است ، اگر بر جايی از بدن او آيه قرآن يا اسم\nخداوندمتعال نوشته شده باشد، حرام است دست به آن نوشته\nبگذارد. و اگر بخواهد غسل کندبايد آب را طوری به بدن برساند\nکه دست او به نوشته نرسد.\nکسی که غسل جنابت کرده ، نبايد برای نماز وضو بگيرد،\nولی باغسلهای ديگر نمي شود نماز خواند و بايد وضو هم گرفت .\nيکی از خونهايی که از زن خارج مي شود، خون استحاضه است . و زن\nرا در موقع ديدن خون استحاضه ، مستحاضه مي گويند. خون استحاضه\nدر بيشتر اوقات زرد رنگ وسرد است و بدون فشار و سوزش بيرون\nميايد و غليظ هم نيست ، ولی ممکن است گاهي سياه يا سرخ و گرم و\nغليظ باشد و با فشار و سوزش بيرون آيد.\nاستحاضه سه قسم است : قليله و متوسطه و کثيره . استحاضه\nقليله آن است که خون ، پنبه ای را که زن داخل فرج مي نمايد\nسوراخ نکند و از طرف ديگرظاهر نشود.\nاستحاضه متوسطه آن است که خون در پنبه فرو رود و از\nطرف ديگرظاهر شود، ولی به دستمالی که معمولا زنها برای جلوگيري\nاز خون مي بندند، جاری نشود.\nاستحاضه کثيره آن است که خون از پنبه به دستمال جاري\nدر استحاضه قليله بايد زن برای هر نماز يک وضو بگيرد و\nظاهر فرج راهم اگر خون به آن رسيده ، آب بکشد و بنابر\nاحتياط واجب پنبه را عوض کند ياآب بکشد.\nاگر پيش از نماز يا در بين نماز، خون استحاضه متوسطه\nببيند، بايدبرای آن نماز غسل کند.\nدر استحاضه کثيره علاوه بر کارهای استحاضه متوسطه که در\nمسأله پيش گفته شد، بايد برای هر نماز دستمال را عوض کند،\nيا آب بکشد و يک غسل براي نماز ظهر و عصر و يکی برای نماز\nمغرب و عشا به جا آورد، و بين نماز ظهر وعصر فاصله\nنيندازد. و اگر فاصله بيندازد بايد برای نماز عصر دوباره غسل\nکند. ونيز اگر بين نماز مغرب و عشا فاصله بيندازد، بايد براي\nنماز عشا دوباره غسل نمايد.\nاگر خون استحاضه ، پيش از وقت نماز هم بيايد، اگر چه زن\nبرای آن خون ، وضو و غسل را انجام داده باشد، بنابر\nاحتياطواجب بايد در موقع نماز وضو و غسل را بجا آورد.\nمستحاضه متوسطه و کثيره که بايد وضو بگيرد و غسل کند، هر\nکدام را اول بجا آورد، صحيح است . ولی بهتر آن است که اول وضو\nاگر استحاضه قليله زن ، بعد از نماز صبح متوسطه شود، بايد\nبرای نمازظهر و عصر غسل کند. و اگر بعد از نماز ظهر و عصر\nمتوسطه شود، بايد برای نمازمغرب و عشا غسل نمايد.\nاگر استحاضه قليله يا متوسطه زن بعد از نماز صبح کثيره\nشود، بايدبرای نماز ظهر و عصر يک غسل ، و برای نماز مغرب\nو عشا غسل ديگری بجا آورد. و اگربعد از نماز ظهر و عصر کثيره\nشود، بايد برای نماز مغرب و عشا غسل نمايد.\nمستحاضه کثيره يا متوسطه اگر پيش از داخل شدن وقت نماز\nبرای نمازغسل کند، غسل او باطل است . بلکه اگر نزديک اذان\nصبح برای نماز شب غسل کندو نماز شب را بخواند، احتياطواجب\nآن است که بعد از داخل شدن صبح ، دوباره غسل و وضو را بجا آورد.\nزن مستحاضه ، برای هر نمازی چه واجب باشد و چه مستحب ،\nبايد وضوبگيرد. و نيز اگر بخواهد نمازی را که خوانده احتياطا\nدوباره بخواند، يا بخواهدنمازی را که تنها خوانده است دوباره\nبا جماعت بخواند، بايد تمام کارهايی را که برای استحاضه گفته\nشد انجام دهد. ولی برای خواندن نماز احتياطو سجده فراموش\nشده و تشهد فراموش شده و سجده سهو، اگر آنها را بعد از\nنماز فورا بجا آورد، لازم نيست کارهای استحاضه را انجام دهد.\nزن مستحاضه بعد از آن که خونش قطع شد، فقطبرای نماز اولی که\nمي خواند،بايد کارهای استحاضه را انجام دهد و برای نمازهای بعد\nاگر زن نداند استحاضه او چه قسم است ، موقعی که\nمي خواهد نمازبخواند، بنابر احتياطواجب مقداری پنبه داخل\nفرج نمايد و کمی صبر کند وبيرون آورد و بعد از آن که فهميد\nاستحاضه او کدام يک از آن سه قسم است کارهايي را که برای آن\nقسم دستور داده شده انجام دهد، ولی اگر بداند تا وقتي\nکه مي خواهد نماز بخواند استحاضه او تغيير نمي کند، پيش از داخل\nشدن وقت هم مي تواندخود را وارسی نمايد.\nزن مستحاضه اگر پيش از آنکه خود را وارسی کند، مشغول نماز\nشود، چنانچه قصد قربت داشته و به وظيفه خود عمل کرده مثلا\nاستحاضه اش قليله بوده و به وظيفه استحاضه قليله عمل نموده ،\nنماز او صحيح است . و اگر قصد قربت نداشته ياعمل او مطابق\nوظيفه اش نبوده ، مثل آنکه استحاضه او متوسطه بوده و به وظيفه\nقليله رفتار کرده ، نماز او باطل است .\nزن مستحاضه اگر نتواند خود را وارسی نمايد، بايد به آنچه\nمسلما وظيفه اوست عمل کند، مثلا اگر نمي داند استحاضه او قليله\nاست يا متوسطه ، بايد کارهاي استحاضه قليله را انجام دهد، و اگر\nنمي داند متوسطه است يا کثيره ، بايد کارهاي استحاضه متوسطه را\nانجام دهد. ولی اگر بداند سابقا کدام يک از آن سه قسم\nبوده ،بايد به وظيفه همان قسم رفتار نمايد.\nاگر خون استحاضه در باطن باشد و بيرون نيايد، وضو و غسل\nباطل نمي شود.و اگر بيرون بيايد، هر چند کم باشد، وضو و غسل را\nبه تفصيلی که گذشت باطل مي کند.\nزن مستحاضه اگر بعد از نماز خود را وارسی کند و خون نبيند\nاگر چه بداند دوباره خون مي آيد، با وضويی که دارد مي تواند\nزن مستحاضه اگر بداند از وقتی که مشغول وضو يا غسل شده ،\nخونی از اوبيرون نيامده و تا بعد از نماز هم خون در داخل فرج\nنيست و بيرون نمي آيد، مي تواندخواندن نماز را تأخير بيندازد.\nاگر مستحاضه بداند که پيش از گذشتن وقت نماز به کلی پاک\nمي شود يا به اندازه خواندن نماز، خون بند مي آيد، بايد صبر\nکند و نماز را در وقتی که پاک است بخواند.\nاگر بعد از وضو و غسل ، خون در ظاهر قطع شود و مستحاضه بداند\nکه اگر نمازرا تأخير بيندازد، به مقداری که وضو و غسل و نماز\nرا به جا آورد، به کلی پاک مي شود، بايد نماز را تأخير\nبيندازد و موقعی که به کلی پاک شد، دوباره وضو وغسل را بجا\nآورد و نماز را بخواند. و اگر وقت نماز تنگ شد، لازم\nنيست وضوو غسل را دوباره به جا آورد، بلکه با وضو و غسلي\nکه دارد، مي تواند نمازبخواند.\nمستحاضه کثيره و متوسطه وقتی به کلی از خون پاک شد بايد\nغسل کند.ولی اگر بداند از وقتی که برای نماز پيش ، مشغول غسل\nشده ديگر خون نيامده لازم نيست دوباره غسل نمايد.\nمستحاضه قليله بعداز وضو، و مستحاضه کثيره و متوسطه\nبعد از غسل ووضو بايد فورا مشغول نماز شود، ولی گفتن اذان و\nاقامه و خواندن دعاهای قبل ازنماز اشکال ندارد. و در نماز هم\nمي تواند کارهای مستحب مثل قنوت و غير آن را بجاآورد.\nزن مستحاضه اگر بين غسل و نماز فاصله بيندازد، بايد\nدوباره غسل کند و بلافاصله مشغول نماز شود. ولی اگر خون در داخل\nفضای فرج نيايد، غسل لازم نيست .\nاگر خون استحاضه زن جريان داشته باشد و قطع نشود، چنانچه\nبرای او ضررنداشته باشد، بايد پيش از غسل و بعد از آن به\nوسيله پنبه از بيرون آمدن خون جلوگيری کند. ولی اگر هميشه جريان\nندارد، فقطبايد بعد از وضو و غسل از بيرون آمدن خون جلوگيري\nنمايد. و چنانچه کوتاهی کند و خون بيرون آيد، بايد دوباره\nکسل کند و وضو هم بگيرد و اگر نماز هم خوانده ، بايد دوباره\nاگر در موقع غسل خون قطع نشود، غسل صحيح است . ولی اگر در\nبين غسل ،استحاضه متوسطه کثيره شود، واجب است چنانچه\nمشغول غسل ترتيبی (يا ارتماسي )بوده همان را از سر بگيرد.\nاحتياطواجب آن است که زن مستحاضه در تمام روزی که روزه\nاست ، به مقداری که مي تواند از بيرون آمدن خون جلوگيری کند.\nروزه زن مستحاضه ای که غسل بر او واجب مي باشد، در صورتي\nصحيح است که در روز غسلهايی را که برای نمازهای روزش\nواجب است ، انجام دهد. ونيز بنابر احتياطواجب بايد غسل\nنماز مغرب و عشای شبی که مي خواهد فردای آن راروزه بگيرد بجا\nآورد. ولی اگر برای نماز مغرب و عشا غسل نکند و برای خواندن\nنمازشب پيش از اذان صبح غسل نمايد و در روز هم غسلهايی را که\nبرای نمازهای روزش واجب است بجا آورد، روزه او صحيح است .\nاگر بعد از نماز عصر مستحاضه شود و تا غروب غسل نکند، روزه\nاگر استحاضه قليله زن پيش از نماز متوسطه يا کثيره شود،\nبايد کارهاي متوسطه يا کثيره را که گفته شد انجام دهد. و اگر\nاستحاضه متوسطه ، کثيره شود بايدکارهای استحاضه کثيره را انجام\nدهد. و چنانچه برای استحاضه متوسطه غسل کرده باشد، فايده\nندارد و بايد دوباره برای کثيره غسل کند.\nاگر در بين نماز، استحاضه متوسطه زن کثيره شود، بايد نماز\nرا بشکند وبرای استحاضه کثيره غسل کند و وضو بگيرد و\nکارهای ديگر آن را انجام دهد وهمان نماز را بخواند. و اگر براي\nهيچ کدام از غسل و وضو وقت ندارد، بايد دو تيمم کند، يکی بدل\nاز غسل و ديگری بدل از وضو. و اگر برای يکی از آنها وقت\nندارد،بايد عوض آن تيمم کند و ديگری را بجا آورد. ولی اگر\nبرای تيمم هم وقت ندارد،نمي تواند نماز را بشکند، و بايد نماز\nرا تمام کند، و بنابر احتياط واجب قضانمايد. و همچنين است\nاگر در بين نماز استحاضه قليله او متوسطه يا کثيره شود.\nاگر دربين نماز، خون بند بيايد و مستحاضه نداند که در باطن هم\nقطع شده يانه ، چنانچه بعد از نماز بفهمد قطع شده بوده ،\nبايد وضو و غسل و نماز رادوباره بجا آورد.\nاگر استحاضه کثيره زن متوسطه شود، بايد برای نماز اول ،\nعمل کثيره وبرای نمازهای بعد، عمل متوسطه را بجا آورد. مثلا اگر\nپيش از نماز ظهر استحاضه کثيره متوسطه شود، بايد برای نماز ظهر\nغسل کند و برای نماز عصر و مغرب و عشا فقطوضو بگيرد. ولي\nاگر برای نماز ظهر غسل نکند و فقطبه مقدار نماز عصر وقت داشته\nباشد، بايد برای نماز عصر غسل نمايد. و اگر برای نماز عصر هم\nغسل نکند،بايد برای نماز مغرب غسل کند. و اگر برای آن هم غسل\nنکند و فقطبه مقدار نمازعشا وقت داشته باشد، بايد برای عشا\nاگر پيش از هر نماز خون مستحاضه کثيره قطع شود و دوباره\nبيايد، براي هر نماز بايد يک غسل بجا آورد. ولی اگر\nبعد از غسل و پيش از نماز قطع شود، چنانچه وقت تنگ باشد که\nنتواند غسل کند و نماز را در وقت بخواند، با همان غسل مي تواند\nنماز را بخواند و همين طور است حکم وضو.\nاگر استحاضه کثيره قليله شود، بايد برای نماز اول عمل\nکثيره و براي نمازهای بعد عمل قليله را انجام دهد. و نيز اگر\nاستحاضه متوسطه قليله شود، بايدبرای نماز اول ، عمل متوسطه و\nبرای نمازهای بعد عمل قليله را بجا آورد.\nاگر مستحاضه يکی از کارهايی را که بر او واجب مي باشد حتي\nعوض کردن پنبه را ترک کند، نمازش باطل است .\nمستحاضه قليله اگر بخواهد غير از نماز کاری انجام دهد، که\nشرطآن وضوداشتن است ، مثلا بخواهد جايی از بدن خود را به خط\nقرآن برساند، بايد وضوبگيرد، و وضويی که برای نماز گرفته\nکافی نيست ، بنابر احتياطواجب .\nرفتن در مسجد مکه و مدينه و توقف در ساير مساجد و خواندن\nسوره ای که سجده واجب دارد برای زن مستحاضه اشکال ندارد، ولي\nنزديکی شوهر با او بنابراحتياط واجب در صورتی حلال مي شود که\nغسل کند، اگر چه کارهای ديگری را که براي نماز واجب است ، مثل\nوضو و عوض کردن پنبه و دستمال انجام نداده باشد.\nاگر زن در استحاضه کثيره يا متوسطه بخواهد پيش از وقت\nنماز جايي از بدن خود را به خط قرآن برساند، بايد غسل کند و وضو\nنماز آيات بر مستحاضه واجب است . و بايد برای نماز\nآيات هم کارهايی را که برای نماز يوميه گفته شد، انجام\nهرگاه در وقت نماز يوميه نماز آيات بر مستحاضه واجب\nشود، اگر چه بخواهد هر دو را پشت سر هم به جا آورد، بايد\nبرای نماز آيات هم تمام کارهايی را که برای نماز يوميه او\nواجب است ، انجام دهد. و احتياطواجب آن است که هر دو را\nبا يک غسل و وضو به جا نياورد.\nاگر زن مستحاضه بخواهد نماز قضا بخواند، بايد برای هر\nنماز کارهايی را که برای نماز ادا بر او واجب است بجا\nاگر زن بداند خونی که از او خارج مي شود خون زخم نيست\nو شرعا حکم حيض و نفاس را ندارد، بنابر احتياطواجب بايد\nبه دستور استحاضه عمل کند.بلکه اگر شک داشته باشد که خون\nاستحاضه است يا خونهای ديگر، چنانچه نشانه آنهارا نداشته\nباشد، بنابر احتياطواجب بايد کارهای استحاضه را انجام دهد.\nحيض خونی است که غالبا در هر ماه چند روزی از رحم زنها خارج\nمي شود، وزن را در موقع ديدن خون حيض ، حائض مي گويند.\nخون حيض در بيشتر اوقات ، غليظ و گرم و رنگ آن سرخ مايل\nبه سياهی يا سرخ است و با فشار و کمی سوزش بيرون مي آيد.\nزنهای سيده بعد از تمام شدن شصت سال يائسه مي شوند،\nيعنی خون حيض نمي بينند. و زنهايی که سيده نيستند، بعد از تمام\nشدن پنجاه سال يائسه مي شوند.\nخونی که دختر پيش از تمام شدن نه سال و زن بعد از يائسه\nشدن مي بيند،حيض نيست .\nزن حامله و زنی که بچه شير مي دهد، ممکن است حيض ببيند.\nدختری که نمي داند نه سالش تمام شده يا نه ، اگر خونی ببيند\nکه نشانه های حيض را نداشته باشد، حيض نيست . و اگر\nنشانه های حيض را داشته باشد و اطمينان به حيض بودنش پيدا\nکند، حيض است و معلوم مي شود نه سال او تمام شده است .\nزنی که شک دارد يائسه شده يا نه ، اگر خونی ببيند و نداند\nحيض است يا نه ، بايد بنا بگذارد که يائسه نشده است .\nمدت حيض کمتر از سه روز و بيشتر از ده روز نمي شود. و اگر\nمختصری هم ازسه روز کمتر باشد، حيض نيست .\nبايد سه روز اول حيض ، پشت سر هم باشد. پس اگر مثلا دو\nروز خون ببيند و يک روز پاک شود و دوباره يک روز خون ببيند\nحيض نيست .\nلازم نيست در تمام سه روز خون بيرون بيايد، بلکه اگر\nدر فرج خون باشد، کافی است . و چنانچه در بين سه روز مختصري\nپاک شود و مدت پاک شدن به قدری کم باشد که بگويند در تمام سه\nروز در فرج خون بوده ، باز هم حيض است .\nلازم نيست شب اول و شب چهارم را خون ببيند، ولی بايد در شب\nدوم و سوم خون قطع نشود. پس اگر از اذان صبح روز اول تا\nغروب روز سوم پشت سر هم خون بيايد، يا در وسطهای روز اول\nشروع شود و در همان موقع از روز چهارم قطع شود ودر شب دوم و\nسوم هم هيچ خون قطع نشود، حيض است .\nاگر سه روز پشت سر هم خون ببيند و پاک شود، چنانچه\nدوباره خون ببيند و روزهايی که خون ديده و در وسطپاک\nبوده ، روی هم از ده روز بيشترنشود، روزهايی هم که در وسط\nپاک ، بوده حيض است .\nاگر خونی ببيند که از سه روز بيشتر و از ده روز کمتر\nباشد، ونداند خون دمل است يا خون حيض ، چنانچه نداند دمل\nدر طرف چپ است يا طرف راست در صورتی که ممکن باشد، مقداري\nپنبه داخل کند و بيرون آورد، پس اگر خون ازطرف چپ بيرون\nآيد، خون حيض است و اگر از طرف راست بيرون آيد خون دمل\nاست . و اگر ممکن نباشد که وارسی کند، در صورتی که مي داند\nخون سابق حيض بوده ، حيض قرار دهد. و اگر دمل بوده ، خون دمل\nقرار دهد. و اگر نمي داند خون حيض بوده يادمل ، بايد همه\nچيزهايی را که بر حائض حرام است ، ترک کند، و همه\nعبادتهايي را که زن غير حايض انجام مي دهد، بجا آورد.\nباشد ونداند خون حيض است يا زخم ، اگر قبلا حيض بوده\nحيض ، و اگر پاک بوده پاک قرار دهد. و چنانچه نمي داند پاک\nبوده يا حيض ، همه چيزهايی را که بر حائض حرام است ترک کند و\nهمه عبادتهايی که زن غير حائض انجام مي دهد بجا آورد.\nاگر خونی ببيند و شک کند که خون حيض است يا\nنفاس ، چنانچه شرايط حيض را داشته باشد، بايد حيض قرار دهد.\nاگر خونی ببيند که نداند خون حيض است يا بکارت ، بايد\nخود را وارسي کند، يعنی مقداری پنبه داخل فرج نمايد و کمی صبر\nکند بعد بيرون آورد، پس اگراطراف آن آلوده باشد، خون بکارت\nاست . و اگر به همه آن رسيده ، حيض مي باشد.\nاگر کمتر از سه روز خون ببيند و پاک شود و بعد از سه روز\nخون ببيندخون دوم حيض است ، و خون اول اگر چه در\nروزهای عادتش باشد حيض نيست .\nچند چيز بر حائض حرام است : اول : عبادتهايی که مانند نماز\nبايد با وضويا غسل يا تيمم بجا آورده شود، ولی بجا آوردن\nعبادتهايی که وضو و غسل و تيمم براي آنها لازم نيست ، مانند نماز\nميت ، مانعی ندارد. دوم : تمام چيزهايی که بر جنب حرام است و\nدر احکام جنابت گفته شد. سوم : جماع کردن در فرج ، که هم براي\nمردحرام است و هم برای زن ، اگر چه به مقدار ختنه گاه داخل شود\nو منی هم بيرون نيايد، بلکه احتياطواجب آن است که مقدار\nکمتر از ختنه گاه را هم داخل نکند. ودر دبر زن حائض وطي\nکردن ، کراهت شديده دارد.\nجماع کردن در روزهايی هم که حيض زن قطعی نيست ولی شرعا\nبايد براي خود حيض قرار دهد، حرام است . پس زنی که بيشتر از\nده روز خون مي بيند و بايد به دستوری که بعدا گفته مي شود روزهاي\nعادت خويشان خود را حيض قرار دهد، شوهرش نمي تواند در آن\nروزها با او نزديکی کند.\nاگر شماره روزهای حيض زن به سه قسمت تقسيم شود و مرد در\nقسمت اول آن ، با زن خود در قبل جماع کند، بنابر احتياط\nواجب بايد هيجده نخود طلا کفاره به فقير بدهد و اگر در قسمت\nدوم جماع کند، نه نخود و اگر در قسمت سوم جماع کندبايد چهار\nنخود و نيم بدهد. مثلا زنی که شش روز خون حيض مي بيند اگر\nشوهرش درشب يا روز اول و دوم با او جماع کند بايد هيجده\nنخود طلا بدهد و در شب ياروز سوم و چهارم نه نخود و در شب يا\nروز پنجم و ششم بايد چهار نخود و نيم بدهد.\nوطی در دبر زن حائض ، کفاره ندارد.\nلازم نيست طلای کفاره را از طلای سکه دار بدهد، ولی اگر\nبخواهد قيمت آن را بدهد، بايد قيمت سکه دار بدهد.\nاگر قيمت طلا در وقتی که جماع کرده با وقتی که مي خواهد به\nفقير بدهد فرق کرده باشد، بايد قيمت وقتی را که مي خواهد به\nفقير بدهد حساب کند.\nاگر کسی هم در قسمت اول و هم در قسمت دوم و هم در قسمت سوم\nحيض ، بازن خود جماع کند، بايد هر سه کفاره را که روی هم\nسی و يک نخود و نيم مي شودبدهد.\nاگر انسان بعد از آنکه در حال حيض جماع کرده و کفاره آن\nرا داده دوباره جماع کند واجب است باز هم کفاره بدهد.\nاگر با زن حائض چند مرتبه جماع کند و در بين آن کفاره\nندهد، احتياطواجب آن است که برای هر جماع يک کفاره\nاگر مرد در حال جماع بفهمد زن حائض شده ، بايد فورا از او جدا\nشود. واگر جدا نشود، بنابر احتياطواجب بايد کفاره\nاگر مرد با زن حائض زنا کند يا با زن حائض نامحرمی به گمان\nاينکه عيال خود او است جماع نمايد، احتياطواجب آن\nاست که کفاره بدهد.\nکسی که نمي تواند کفاره بدهد، بهتر آن است که صدقه اي\nبه فقيربدهد. و اگر نمي تواند، بنابر احتياطواجب بايد\nاستغفار کند، و هر وقت توانست بايد کفاره بدهد.\nطلاق دادن زن درحال حيض ، به طوری که در کتاب طلاق گفته مي شود،\nاگر زن بگويد حائضم يا از حيض پاک شده ام ، بايد حرف او را\nاگر زن دربين نماز حائض شود، نماز او باطل است .\nاگر زن در بين نماز شک کند که حائض شده يا نه ، نماز او صحيح\nاست . ولي اگر بعد از نماز بفهمد که در بين نماز حائض شده ،\nنمازی که خوانده باطل است .\nبعد از آنکه زن از خون حيض پاک شد، واجب است برای نماز و\nعبادتهاي ديگری که بايد با وضو يا غسل يا تيمم بجا آورده شود،\nغسل کند. و دستور آن مثل غسل جنابت است . ولی برای نماز\nبايد پيش از غسل يا بعد از آن وضو هم بگيرد،و اگر پيش از غسل\nوضو بگيرد بهتر است .\nبعد از آن که زن از خون حيض ، پاک شد، اگر چه غسل نکرده\nباشد، طلاق اوصحيح است ، و شوهرش هم مي تواند با او جماع کند.\nولی احتياطمستحب آن است که پيش از غسل از جماع با او\nخودداری کند. اما کارهای ديگری که در وقت حيض بر او حرام بوده\nمانند توقف در مسجد و مس خطقرآن ، تا غسل نکند بر او\nحلال نمي شود.\nاگر آب برای وضو و غسل کافی نباشد و به اندازه ای باشد که\nبتواند ياغسل کند يا وضو بگيرد، بنابر احتياطواجب بايد\nغسل کند و بدل از وضو تيمم نمايد. و اگر فقطبرای وضو کافی باشد\nو به اندازه غسل نباشد، بايد وضو بگيرد وعوض غسل تيمم نمايد.\nو اگر برای هيچ يک از آنها آب ندارد، بايد دو تيمم کند،يکي\nبدل از غسل و ديگری بدل از وضو.\nنمازهای يوميه ای که زن در حال حيض نخوانده ، قضا ندارد،\nولی روزه های واجب را بايد قضا نمايد.\nهرگاه وقت نماز داخل شود و بداند که اگر نماز را تأخير\nبيندازدحائض مي شود، بايد فورا نماز بخواند.\nاگر زن نماز را تأخير بيندازد و از اول وقت به اندازه\nانجام واجبات يک نماز بگذرد و حائض شود، قضای آن نماز بر او\nواجب است . ولی در تندخواندن و کند خواندن و چيزهای ديگر\nبايد ملاحظه حال خود را بکند، مثلا زنی که مسافرنيست اگر در اول\nظهر نماز نخواند، قضای آن در صورتی واجب مي شود که به\nمقدارخواندن چهار رکعت نماز به دستوری که گفته شد از اول ظهر\nبگذرد و حائض شود، وبرای کسی که مسافر است گذشتن وقت به\nمقدار خواندن دو رکعت کافی است . و نيز بايد ملاحظه\nتهيه شرايطی را که دارا نيست بنمايد، پس اگر به مقدار\nفراهم آوردن آن مقدمات و خواندن يک نماز بگذرد و حائض شود\nقضا واجب است ، و گرنه واجب نيست .\nاگر زن در آخر وقت نماز از خون پاک شود و به اندازه غسل\nو وضوو مقدمات ديگر نماز مانند تهيه کردن لباس يا آب\nکشيدن آن و خواندن يک رکعت نماز يا بيشتر از يک رکعت وقت\nداشته باشد، بايد نماز را بخواند و اگر نخواندبايد قضای آن را\nاگر زن حائض به اندازه غسل و وضو وقت ندارد، ولي\nمي تواند باتيمم نماز را در وقت بخواند آن نماز بر او واجب\nنيست . اما اگر گذشته از تنگي وقت تکليفش تيمم است ، مثل آنکه\nآب برايش ضرر دارد، بايد تيمم کند و آن نمازرا بخواند.\nاگر زن حائض بعداز پاک شدن شک کند که برای نماز وقت دارد\nيا نه ، بايدنمازش را بخواند.\nاگر به خيال اين که به اندازه تهيه مقدمات نماز و خواندن\nيک رکعت وقت ندارد نماز نخواند، و بعد بفهمد وقت داشته ،\nبايد قضای آن نماز را بجا آورد.\nمستحب است زن حائض در وقت نماز خود را از خون پاک نمايد\nو پنبه ودستمال را عوض کند و وضو بگيرد، و اگر نمي تواند وضو\nبگيرد تيمم نمايد و در جاي نماز رو به قبله بنشيند و مشغول ذکر\nو دعا و صلوات شود.\nخواندن و همراه داشتن قرآن و رساندن جايی از بدن به حاشيه\nو ما بين خطهای قرآن و نيز خضاب کردن به حنا و مانند آن\nبرای حائض مکروه است .\nزنهای حائض بر شش قسمند: اول : صاحب عادت وقتيه و عدديه ، و\nآن زني است که دو ماه پشت سر هم در وقت معين خون حيض ببيند\nو شماره روزهای حيض اوهم در هر دو ماه يک اندازه باشد، مثل\nآنکه دو ماه پشت سر هم از اول ماه تاهفتم خون ببيند. دوم :\nصاحب عادت وقتيه ، و آن زنی است که دو ماه پشت سر هم دروقت\nمعين ، خون حيض ببيند ولی شماره روزهای حيض او در هر دو ماه\nيک اندازه نباشد، مثلا دو ماه پشت سر هم از روز اول ماه خون\nببيند ولی ماه اول روز هفتم ، وماه دوم روز هشتم از خون پاک\nشود. سوم : صاحب عادت عدديه ، و آن زنی است که شماره روزهاي\nحيض او در دو ماه پشت سر هم به يک اندازه باشد، ولی وقت\nديدن آن دو خون يکی نباشد، مثل آنکه ماه اول از پنجم تا دهم و\nماه دوم از دوازدهم تاهفدهم خون ببيند. چهارم : مضطربه ، و\nآن زنی است که چند ماه خون ديده ، ولي عادت معينی پيدا نکرده\nيا عادتش به هم خورده و عادت تازه ای پيدا نکرده است .پنجم :\nمبتدئه ، و آن زنی است که دفعه اول خون ديدن او است . ششم :\nناسيه ، و آن زني است که عادت خود را فراموش کرده است . و هر\nکدام اينها احکامی دارند که درمسايل آينده گفته مي شود.\nزنهايی که عادت وقتيه و عدديه دارند سه دسته اند:\nاول : زنی که دوماه پشت سر هم در وقت معين ، خون حيض ببيند و\nدر وقت معين هم پاک شود، مثلا دوماه پشت سر هم از روز اول\nماه ، خون ببيند و روز هفتم پاک شود، که عادت حيض اين زن از\nاول ماه تا هفتم است . دوم : زنی که از خون پاک نمي شود ولی دو\nماه پشت سر هم چند روز معين مثلا از اول ماه تا هشتم خونی که\nمي بيند نشانه های حيض رادارد، يعنی غليظ و سياه و گرم است و\nبا فشار و سوزش بيرون مي آيد. و بقيه خونهاي او نشانه هاي\nاستحاضه را دارد، که عادت او از اول ماه تا هشتم مي شود.\nسوم : زنی که دو ماه پشت سر هم در وقت معين ، خون حيض\nببيند و بعداز آنکه سه روز يا بيشتر خون ديد يک روز يا بيشتر\nپاک شود و دوباره خون ببيند و تمام روزهايی که خون ديده با\nروزهايی که در وسطپاک بوده از ده روز بيشترنشود و در هر دو\nماه همه روزهايی که خون ديده و در وسطپاک بوده روی هم\nيک اندازه باشد که عادت او به اندازه تمام روزهايی است که\nخون ديده و در وسطپاک بوده است ، و لازم نيست روزهايی که\nدر وسطپاک بوده در هر دوماه به يک اندازه باشد، مثلا اگر در\nماه اول از روز اول ماه تا سوم خون ببيند و سه روز پاک شود و\nدوباره سه روز خون ببيند و در ماه دوم بعد از آن که سه روز خون\nديد، سه روزيا کمتر يا بيشتر پاک شود و دوباره خون ببيند و\nروی هم از نه روز بيشتر نشود،همه حيض است ، و عادت اين زن نه\nروز مي شود.\nزنی که عادت وقتيه و عدديه دارد اگر در وقت عادت يا دو\nسه روزجلوتر يا دو سه روز عقب تر خون ببيند، به طوری که بگويند\nحيض را جلو يا عقب انداخته اگر چه آن خون ، نشانه های حيض را\nنداشته باشد، بايد به احکامی که برای زن حائض گفته شد عمل کند.\nو چنانچه بعد بفهمد حيض نبوده مثل اينکه پيش از سه روز\nپاک شود، بايد عبادتهايی را که بجا نياورده قضا نمايد.\nزنی که عادت وقتيه و عدديه دارد، اگر چند روز پيش از\nعادت و همه روزهای عادت و چند روز بعد از عادت خون ببيند و\nروی هم از ده روز بيشتر نشود،همه حيض است . و اگر از ده روز\nبيشتر شود، فقطخونی را که در روزهای عادت خودديده ، حيض\nاست ، و خونی که پيش از آن و بعد از آن ديده استحاضه مي باشد،\nو بايدعبادتهايی را که در روزهای پيش از عادت و بعد از عادت\nبجا نياورده قضا نمايد.و اگر همه روزهای عادت را با چند روز\nپيش از عادت خون ببيند و روی هم ازده روز بيشتر نشود،\nهمه حيض است . و اگر از ده روز بيشتر شود، فقطروزهای عادت او\nحيض است و خونی که جلوتر از آن ديده استحاضه مي باشد، و\nچنانچه در آن روزها عبادت نکرده بايد قضا نمايد. و اگر همه\nروزهای عادت را با چند روز بعد ازعادت خون ببيند و روي\nهم از ده روز بيشتر نشود، همه حيض است . و اگربيشتر شود،\nفقطروزهای عادت حيض و باقی استحاضه است .\nزنی که عادت وقتيه و عدديه دارد، اگر مقداری از روزهای عادت\nرا با چندروز پيش از عادت خون ببيند و روی هم از ده روز\nبيشتر نشود، همه حيض است .و اگر از ده روز بيشتر شود، روزهايي\nکه در عادت خون ديده با چند روز پيش از آن که روی هم به مقدار\nعادت او شود حيض ، و روزهای اول را استحاضه قرار مي دهد. واگر\nمقداری از روزهای عادت را با چند روز بعد از عادت خون\nببيند و روی هم از ده روز بيشتر نشود، همه حيض است . و اگر\nبيشتر شود، بايد روزهايی که در عادت خون ديده با چند روز بعد\nاز آن که روی هم به مقدار عادت او شود حيض ، و بقيه رااستحاضه\nزنی که عادت دارد، اگر بعد از آنکه سه روز يا بيشتر خون\nديد، پاک شود و دوباره خون ببيند و فاصله بين دو خون کمتر از\nده روز باشد و همه روزهايي که خون ديده با روزهايی که در\nوسطپاک بوده از ده روز بيشتر باشد، مثل آنکه پنج روز خون\nببيند و پنج روز پاک شود و دوباره پنج روز خون ببيند، چند\nاول : آنکه تمام خونی که دفعه اول ديده ، يا مقداری از آن ،\nدر روزهاي عادت باشد و خون دوم که بعد از پاک شدن مي بيند در\nروزهای عادت نباشد، که بايدهمه خون اول را حيض و خون دوم را\nاستحاضه قرار دهد.\nدوم : آنکه خون اول در روزهای عادت نباشد، و تمام خون دوم\nيامقداری از آن در روزهای عادت باشد که بايد همه خون دوم\nرا حيض و خون اول رااستحاضه قرار دهد.\nسوم : آنکه مقداری از خون اول و دوم در روزهای عادت باشد،\nو خون اولی که در روزهای عادت بوده از سه روز کمتر نباشد و با\nپاکی وسطو مقداری ازخون دوم که آن هم در روزهای عادت بوده از\nده روز بيشتر نباشد، که در اين صورت همه آنها حيض است . و\nمقداری از خون اول که پيش از روزهای عادت بوده ومقداری از\nخون دوم که بعد از روزهای عادت بوده استحاضه است ، مثلا اگر\nعادتش ازسوم ماه تا دهم بوده ، در صورتی که يک ماه از اول تا\nششم خون ببيند و دو روز پاک شود و بعد تا پانزدهم خون ببيند،\nاز سوم تا دهم حيض است و از اول تا سوم وهمچنين از دهم تا\nپانزدهم استحاضه مي باشد.\nچهارم : آنکه مقداری از خون اول و دوم در روزهای عادت\nباشد. ولی خون اولی که در روزهای عادت بوده ، از سه روز\nکمتر باشد، که بايد در تمام دو خون و پاکی وسط، کارهايی را\nکه بر حائض حرام است و سابقا گفته شد ترک کند وکارهاي\nاستحاضه را بجا آورد، يعنی به دستوری که برای زن مستحاضه گفته\nشد عبادتهاي خود را انجام دهد.\nزنی که عادت وقتيه و عدديه دارد، اگر در وقت عادت خون\nنبيند و در غيرآن وقت به شماره روزهای حيضش خون ببيند،\nبايد همان را حيض قرار دهد، چه پيش از وقت عادت ديده باشد\nچه بعد از آن .\nزنی که عادت وقتيه و عدديه دارد، اگر در وقت عادت خود\nخون ببيندولی شماره روزهای آن کمتر يا بيشتر از روزهای عادت\nاو باشد و بعد از پاک شدن ، دوباره به شماره روزهای عادتي\nکه داشته خون ببيند، بايد در هر دو خون کارهايی را که بر\nحائض حرام است ترک کند و کارهای استحاضه را بجا آورد.\nزنی که عادت وقتيه و عدديه دارد، اگر بيشتر از ده روز خون\nببيند، خوني که در روزهای عادت ديده اگر چه نشانه های حيض را\nنداشته باشد، حيض است . و خوني که بعد از روزهای عادت ديده ،\nاگر چه نشانه های حيض را داشته باشد، استحاضه است .مثلا زنی که\nعادت حيض او از اول ماه تا هفتم است ، اگر از اول تا دوازدهم\nخون ببيند، هفت روز اول آن حيض ، و پنج روز بعد استحاضه\nزنهايی که عادت وقتيه دارند سه دسته اند: اول : زنی که\nدوماه پشت سر هم در وقت معين ، خون حيض ببيند و بعد از چند\nروز پاک شود، ولی شماره روزهاي آن در هر دو ماه يک اندازه\nنباشد. مثلا دو ماه پشت سر هم روز اول ماه خون ببيندولی ماه\nاول روز هفتم ، و ماه دوم روز هشتم از خون پاک شود، که اين زن\nبايد روزاول ماه را عادت حيض خود قرار دهد. دوم : زنی که از\nخون پاک نمي شود ولی دو ماه پشت سر هم در وقت معين خون او\nنشانه های حيض را دارد، يعنی غليظ وسياه وگرم است و با\nفشار و سوزش بيرون مي آيد، و بقيه خونهای او نشانه استحاضه\nرادارد، و شماره روزهايی که خون او نشانه حيض دارد، در هر دو\nماه يک اندازه نيست . مثلا در ماه اول ، از اول ماه تا هفتم ، و\nدر ماه دوم از اول ماه تا هشتم ،خون او نشانه های حيض و بقيه\nنشانه استحاضه را داشته باشد، که اين زن هم بايد روزاول ماه را\nروز اول عادت حيض خود قرار دهد. سوم : زنی که دو ماه پشت سر\nهم دروقت معين ، سه روز يا بيشتر خون حيض ببيند و بعد پاک\nشود و دو مرتبه خون ببيندو تمام روزهايی که خون ديده با\nروزهايی که در وسطپاک بوده از ده روز بيشتر نشودولی ماه دوم\nکمتر يا بيشتر از ماه اول باشد. مثلا در ماه اول هشت روز و در\nماه دوم نه روز باشد، که اين زن هم بايد روز اول ماه را روز اول\nعادت حيض خود قراردهد.\nزنی که عادت وقتيه دارد، اگر در وقت عادت خود يا\nدو سه روزپيش از عادت يا دو سه روز بعد از عادت ، خون ببيند\nبه طوری که بگويند حيض راجلو يا عقب انداخته ، اگر چه آن خون\nنشانه های حيض را نداشته باشد، بايد به احکامی که برای زنهاي\nحائض گفته شد، رفتار نمايد. و اگر بعد بفهمد حيض نبوده ،مثل\nآنکه پيش از سه روز پاک شود، بايد عبادتهايی را که بجا\nنياورده قضا نمايد.\nزنی که عادت وقتيه دارد، اگر بيشتر از ده روز خون ببيند\nو نتواندحيض را به واسطه نشانه های آن تشخيص دهد، بايد شماره\nعادت خويشان خود را حيض قرار دهد، چه پدری باشند چه مادري ،\nزنده باشند يا مرده . ولی در صورتی مي تواندعادت آنان را حيض\nخود قرار دهد که شماره روزهای حيض همه آنان يک\nاندازه باشد و اگر شماره روزهای حيض آنان يک اندازه نباشد،\nمثلا عادت بعضی پنج روز وعادت بعضی ديگر هفت روز باشد،\nنمي تواند عادت آنان را حيض خود قرار دهد. مگرکسانی که\nعادتشان با ديگران فرق دارد، به قدری کم باشند که در مقابل\nآنان هيچ حساب شوند، که در اين صورت بايد عادت بيشتر آنان را\nحيض خود قرار دهد.\nزنی که عادت وقتيه دارد و شماره عادت خويشان خود را\nحيض قرارمي دهد، بايد روزی را که در هر ماه اول عادت او بوده ،\nاول حيض خود قرار دهد.مثلا زنی که هر ماه ، روز اول ماه خون\nمي ديده و گاهی روز هفتم و گاهی روز هشتم پاک مي شده ، چنانچه يک\nماه ، دوازده روز خون ببيند و عادت خويشانش هفت روز\nباشد،بايد هفت روز اول ماه را حيض و باقی را استحاضه قرار\nزنی که عادت وقتيه دارد و بايد شماره عادت خويشان خود\nرا حيض قراردهد، چنانچه خويش نداشته باشد، يا شماره عادت\nآنان مثل هم نباشد، بايد درهر ماه از روزی که خون مي بيند\nتا هفت روز را حيض ، و بقيه را استحاضه قرار دهد.\nزنهايی که عادت عدديه دارند سه دسته اند: اول : زنی که\nشماره روزهاي حيض او در دو ماه پشت سر هم يک اندازه باشد،\nولی وقت خون ديدن او يکی نباشدکه در اين صورت هر چند روزی که\nخون ديده عادت او مي شود. مثلا اگر ماه اول از روزاول تا پنجم و\nماه دوم از يازدهم تا پانزدهم خون ببيند، عادت او پنج روز\nدوم : زنی که از خون پاک نمي شود ولی دو ماه پشت سر هم\nچند روز ازخونی که مي بيند نشانه حيض و بقيه نشانه استحاضه را\nدارد و شماره روزهايی که خون نشانه حيض دارد در هر دوماه يک\nاندازه است ، اما وقت آن يکی نيست ، که در اين صورت هر چند\nروزی که خون او نشانه حيض را دارد، عادت او مي شود. مثلا اگر\nيک ماه از اول ماه تا پنجم و ماه بعد از يازدهم تا پانزدهم ،\nخون او نشانه حيض وبقيه نشانه استحاضه را داشته باشد، شماره\nروزهای عادت او پنج روز مي شود.\nسوم : زنی که دو ماه پشت سر هم سه روز يا بيشتر خون ببيند و\nيک روز يابيشتر پاک شود و دو مرتبه خون ببيند و وقت ديدن\nخون در ماه اول با ماه دوم فرق داشته باشد، که اگر تمام روزهايي\nکه خون ديده و روزهايی که در وسطپاک بوده ازده روز بيشتر\nنشود و شماره روزهای آن هم به يک اندازه باشد،\nتمام روزهايی که خون ديده با روزهای وسطکه پاک بوده عادت\nحيض او مي شود، و لازم نيست روزهايی که در وسطپاک بوده در هر\nدو ماه به يک اندازه باشد. مثلا اگر ماه اول از روز اول ماه تا\nسوم خون ببيند و دو روز پاک شود، و دوباره سه روز خون ببيند و\nماه دوم از يازدهم تا سيزدهم خون ببيند و دو روز يا بيشتر يا\nکمتر پاک شود و دوباره خون ببيند و روی هم از هشت روز\nبيشتر نشود، عادت او هشت روزمي شود.\nزنی که عادت عدديه دارد، اگر بيشتر از شماره عادت خود\nخون ببينداز ده روز بيشتر شود، چنانچه همه خونهايی که ديده يک\nجور باشد، بايد از موقع ديدن خون به شماره روزهای عادتش\nحيض ، و بقيه را استحاضه قرار دهد. و اگر همه خونهايی که ديده\nيک جور نباشد، بلکه چند روز از آن نشانه حيض و چند\nروزديگر نشانه استحاضه را داشته باشد، اگر روزهايی که خون ،\nنشانه حيض را دارد باشماره روزهای عادت او يک اندازه است ،\nبايد همان روزها را حيض و بقيه رااستحاضه قرار دهد. و اگر\nروزهايی که خون نشانه حيض دارد، از روزهای عادت اوبيشتر\nاست ، فقطبه اندازه روزهای عادت او حيض ، و بقيه استحاضه\nاست . و اگرروزهايی که خون نشانه حيض دارد از روزهای عادت او\nکمتر است ، بايد آن روز را باچند روز ديگر که روی هم به اندازه\nروزهای عادتش شود، حيض و بقيه را استحاضه قرار دهد.\nمضطربه يعنی زنی که چند ماه خون ديده ولی عادت معينی پيدا\nنکرده اگربيشتر از ده روز خون ببيند و همه خونهايی که\nديده يک جور باشد، چنانچه عادت خويشان او هفت روز است ،\nبايد هفت روز را حيض و بقيه را استحاضه قراردهد، و اگر کمتر\nاست مثلا پنج روز است ، بايد همان را حيض قرار دهد. و\nبنابراحتياطواجب در تفاوت بين شماره عادت آنان و هفت\nروز، که دو روز است ،کارهايی را که بر حائض حرام است ترک\nنمايد، و کارهای استحاضه را بجا آورد،يعنی به دستوری که براي\nزن مستحاضه گفته شد عبادتهای خود را انجام دهد. و اگرعادت\nخويشانش بيشتر از هفت روز مثلا نه روز است ، بايد هفت روز را\nحيض قراردهد و بنابر احتياطواجب در تفاوت بين هفت روز و\nعادت آنان ، که دو روز است ،کارهای استحاضه را بجا آورد و\nکارهايی را که بر حائض حرام است ترک نمايد.\nمضطربه اگر بيشتر از ده روز خونی ببيند که چند روز آن ،\nنشانه حيض وچند روز ديگر نشانه استحاضه دارد، چنانچه خونی که\nنشانه حيض دارد کمتر از سه روزيا بيشتر از ده روز نباشد،\nهمه آن حيض است . و اگر خونی که نشانه حيض رادارد کمتر از سه\nروز باشد، بايد همان را حيض قرار دهد، و تا هفت روز\nبقيه به دستوری که در مسأله قبل گفته شد رفتار نمايد. و همچنين\nاست اگر پيش از گذشتن ده روز از خونی که نشانه حيض دارد،\nدوباره خونی ببيند که آن هم نشانه حيض راداشته باشد، مثل آنکه\nپنج روز خون سياه و نه روز خون زرد، و دوباره پنج روز خون سياه\nببيند، بايد خون اول را حيض قرار دهد و بقيه آن را تا هفت\nروز به دستوري که در مسأله قبل گفته شد رفتار نمايد.\nمبتدئه يعنی زنی که دفعه اول خون ديدن اوست ، اگر بيشتر از ده\nروز خون ببيند و همه خونهايی که ديده يک جور باشد، بايد\nعادت خويشان خود را به طوری که در وقتيه گفته شد حيض ، و\nبقيه را استحاضه قرار دهد.\nمبتدئه اگر بيشتر از ده روز خونی ببيند که چند روز آن نشانه\nحيض وچند روز ديگر نشانه استحاضه را داشته باشد، چنانچه\nخونی که نشانه حيض دارد کمتراز سه روز و بيشتر از ده روز\nنباشد، همه آن حيض است . ولی اگر پيش از گذشتن ده روز از خوني\nکه نشانه حيض دارد دوباره خونی ببيند که آن هم نشانه خون حيض\nداشته باشد، مثل آن که پنج روز خون سياه و نه روز خون زرد و\nدوباره پنج روز خون سياه ببيند، بايد از اول خون اول ، که\nنشانه حيض دارد، حيض قرار دهد، و در عدد،رجوع به خويشاندان\nخود کند و بقيه را استحاضه قرار دهد.\nمبتدئه اگر بيشتر از ده روز خونی ببيند که چند روز آن\nنشانه حيض وچند روز ديگر آن نشانه استحاضه داشته باشد، چنانچه\nخونی که نشانه حيض دارد از سه روز کمتر يا از ده روز بيشتر\nباشد، بايد از اولی که خون نشانه حيض دارد،حيض قرار دهد\nو در عدد، به خويشاوندان خود رجوع کند و بقيه را استحاضه قرار\nناسيه يعنی زنی که عادت خود را فراموش کرده است ،\nاگر بيشتر ازده روز خون ببيند، بايد روزهايی که خون او نشانه\nحيض را دارد تا ده روز حيض قرار دهد و بقيه را استحاضه\nقرار دهد. و اگر نتواند حيض را به واسطه نشانه هاي آن تشخيص\nدهد، بنابر احتياطواجب بايد هفت روز اول را حيض و بقيه\nرااستحاضه قرار دهد.\nمبتدئه و مضطربه و ناسيه و زنی که عادت عدديه دارد، اگر خوني\nببينند که نشانه های حيض داشته باشد يا يقين کنند که سه\nروز طول مي کشد، بايد عبادت را ترک کنند. و چنانچه بعد بفهمند\nحيض نبوده ، بايد عبادتهايی را که بجانياورده اند، قضا نمايند.\nولی اگر يقين نکنند که تا سه روز طول مي کشد ونشانه های حيض\nرا هم نداشته باشد، بنابر احتياطواجب بايد تا سه روز\nکارهاي استحاضه را بجا آورند و کارهايی را که بر حائض حرام\nاست ترک نمايند. و چنانچه پيش از سه روز پاک نشدند، بايد آن\nرا حيض قرار دهند.\nزنی که در حيض عادت دارد، چه در وقت حيض عادت داشته باشد\nچه در عددحيض ، يا هم در وقت و هم در عدد آن ، اگر دو ماه پشت\nسر هم بر خلاف عادت خودخونی ببيند که وقت آن يا شماره روزهاي\nآن يا هم وقت و هم شماره روزهای آن يکي باشد، عادتش بر مي گردد\nبه آنچه در اين دو ماه ديده است . مثلا اگر از روز اول ماه تا\nهفتم خون مي ديده و پاک مي شده چنانچه دو ماه از دهم تا هفدهم\nماه ، خون ببيند و پاک شود، از دهم تا هفدهم عادت او مي شود.\nمقصود از يک ماه ، از ابتدای خون ديدن است تا سی روز، نه از\nروز اول ماه تا آخر ماه .\nزنی که معمولا ماهی يک مرتبه خون مي بيند، اگر در يک ماه دو\nمرتبه خون ببيند و آن خون نشانه های حيض را داشته باشد، چنانچه\nروزهايی که در وسطپاک بوده از ده روز کمتر نباشد، بايد هر دو\nرا حيض قرار دهد.\nاگر سه روز يا بيشتر خونی ببيند که نشانه حيض را دارد، بعد\nده روز يابيشتر خونی ببيند که نشانه استحاضه را دارد و دوباره\nسه روز خونی به نشانه هاي حيض ببيند، بايد خون اول و خون آخر را\nکه نشانه های حيض داشته ، حيض قرار دهد.\nاگر زن پيش از ده روز پاک شود و بداند که در باطن خون\nنيست ، بايد براي عبادتهای خود غسل کند، اگر چه گمان داشته\nباشد که پيش از تمام شدن ده روزدوباره خون مي بيند. ولی اگر\nيقين داشته باشد که پيش از تمام شدن ده روز دوباره خون مي بيند،\nنبايد غسل کند و نمي تواند نماز بخواند، و بايد به احکام\nحائض رفتار نمايد.\nاگر زن پيش از ده روز پاک شود، و احتمال دهد که در باطن\nخون هست ، بايد قدری پنبه داخل فرج نمايد و کمی صبر کند\nو بيرون آورد. پس اگر پاک بود، غسل کند و عبادتهای خود را بجا\nآورد. و اگر پاک نبود، اگر چه به آب زرد رنگی هم آلوده\nباشد، چنانچه در حيض عادت ندارد يا عادت او ده روز\nاست ،بايد صبر کند که اگر پيش از ده روز پاک شد، غسل کند، و\nاگر سر ده روز پاک شد،يا خون او از ده گذشت ، سر ده روز غسل\nنمايد. و اگر عادتش کمتر از ده روز است ،در صورتی که بداند\nپيش از تمام شدن ده روز يا سر ده روز پاک مي شود، نبايد\nغسل کند. و اگر احتمال دهد خون او از ده روز مي گذرد، احتياط\nواجب آن است که تايک روز عبادت را ترک کند و بعد از آن\nمي تواند تا ده روز عبادت را ترک کند.ولی بهتر است تا ده روز\nکارهايی را که بر حائض حرام است ترک کند و کارهاي مستحاضه را\nانجام دهد. پس اگر پيش از تمام شدن ده روز يا سر ده روز از\nخون پاک شد تمامش حيض است ، و اگر از ده روز گذشت ، بايد\nعادت خود را حيض و بقيه رااستحاضه قرار دهد و عبادتهايی را\nکه بعد از روزهای عادت بجا نياورده قضا نمايد.\nاگر چند روز را حيض قرار دهد و عبادت نکند، بعد بفهمد حيض\nنبوده است ،بايد نماز و روزه ای را که در آن روزها بجا نياورده\nقضا نمايد. و اگر چند روز رابه گمان اين که حيض نيست عبادت\nکند، بعد بفهمد حيض بوده ، چنانچه آن روزها راروزه گرفته ، بايد\nاز وقتی که اولين جزو بچه از شکم مادر بيرون مي آيد، هر\nخونی که زن مي بيند، اگر پيش از ده روز يا سر ده روز قطع\nشود، خون نفاس است ، و زن رادر حال نفاس ، نفساء مي گويند.\nخونی که زن پيش از بيرون آمدن اولين جزء بچه مي بيند، نفاس\nلازم نيست که خلقت بچه تمام باشد، بلکه اگر خون\nبسته ای هم ازرحم زن خارج شود و خود زن بداند، يا چهارنفر قابله\nبگويند که اگر در رحم مي ماندانسان مي شد، خونی که تا ده روز\nببيند، خون نفاس است .\nممکن است خون نفاس يک آن بيشتر نيايد، ولی بيشتر از ده\nروز نمي شود.\nهرگاه شک کند که چيزی سقط شده يا نه ، يا چيزی که سقطشده\nاگر مي ماندانسان مي شد يا نه ، لازم نيست وارسی کند. و خونی که\nاز او خارج مي شود شرعا خون نفاس نيست .\nتوقف در مسجد و رساندن جايی از بدن به خطقرآن و کارهاي\nديگری که برحائض حرام است ، بر نفساء هم حرام است . و\nآنچه بر حائض واجب و مستحب ومکروه است ، بر نفساء هم واجب\nو مستحب و مکروه مي باشد.\nطلاق دادن زنی که درحال نفاس مي باشد، باطل است ، و نزديکي\nکردن با اوحرام مي باشد. و اگر شوهرش با او نزديکی کند،\nاحتياطواجب آن است به دستوري که دراحکام حيض گفته شد، کفاره\nوقتی زن از خون نفاس پاک شد، بايد غسل کند و عبادتهاي\nخود را بجاآورد. و اگر دوباره خون ببيند، چنانچه روزهايي\nکه خون ديده با روزهايی که دروسطپاک بوده ، روی هم ده روز يا\nکمتر از ده روز باشد، تمام آن نفاس است .و اگر روزهايی که\nپاک بوده روزه گرفته باشد، بايد قضا نمايد.\nاگر زن از خون نفاس پاک شود و احتمال دهد که در باطن خون\nهست ، بايد مقداری پنبه داخل فرج نمايد و کمی صبر کند\nکه اگر پاک است ، براي عبادتهای خود غسل کند.\nاگر خون نفاس زن از ده روز بگذرد، چنانچه در حيض عادت\nدارد، به اندازه روزهای عادت او نفاس و بقيه استحاضه است . و\nاگر عادت ندارد، تا ده روزنفاس و بقيه استحاضه مي باشد.\nو احتياطمستحب آن است کسی که عادت دارد، ازروز بعد از\nعادت و کسی که عادت ندارد، بعد از روز دهم تا روز هيجدهم\nزايمان کارهای استحاضه را بجا آورد و کارهايی را که بر نفساء\nحرام است ، ترک کند.\nزنی که عادت حيضش کمتر از ده روز است ، اگر بيشتر از روزهاي\nعادتش خون نفاس ببيند، بايد به اندازه روزهای عادت\nخود نفاس قرار دهد، و بعداز آن تا روز دهم مي تواند عبادت\nرا ترک نمايد يا کارهای مستحاضه را انجام دهد.ولی ترک\nعبادت ، يک روز يا دو روز خيلی خوب است . پس اگر از ده\nروزبگذرد، به روزهای عادتش حيض است و بقيه استحاضه است ، و\nاگر عبادت را ترک کرده بايد قضا کند.\nزنی که در حيض عادت دارد، اگر بعد از زاييدن تا يک ماه يا\nبيشتر ازيک ماه ، پی در پی خون ببيند، به اندازه روزهای عادت\nاو نفاس است . و ده روز ازخونی که بعد از نفاس مي بيند، اگر\nچه در روزهای عادت ماهانه اش باشد، استحاضه است . مثلا زنی که\nعادت حيض او از بيستم هر ماه تا بيست و هفتم آن است ،\nاگرروز دهم ماه زاييد و تا يک ماه يا بيشتر پی در پی خون ديد،\nتا روز هفدهم نفاس ،و از روز هفدهم تا ده روز حتی خونی که در\nروزهای عادت خود که از بيستم تا بيست و هفتم است مي بيند،\nاستحاضه مي باشد. و بعد از گذشتن ده روز، اگر خونی را که مي بيند،\nدر روزهای عادتش باشد حيض است ، چه نشانه های حيض را داشته\nباشد يانداشته باشد. و اگر در روزهای عادتش نباشد، اگر چه\nنشانه های حيض را داشته باشد، بايد آن را استحاضه قرار دهد.\nزنی که در حيض عادت ندارد، اگر بعد از زايمان تا يک\nماه يا بيشتراز يک ماه خون ببيند، ده روز اول آن نفاس و ده\nروز دوم آن استحاضه است . و خوني که بعد از آن مي بيند، اگر\nنشانه حيض را داشته باشد حيض ، و گرنه آن هم استحاضه مي باشد.\nاگر کسی بدن انسان مرده ای را که سرد شده و غسلش نداده اند مس\nکند، يعني جايی از بدن خود را به آن برساند، بايد غسل مس ميت\nنمايد، چه در خواب مس کندچه در بيداري ، با اختيار مس کند يا\nبي اختيار. حتی اگر ناخن و استخوان او به ناخن و استخوان\nميت برسد، بايد غسل کند. ولی اگر حيوان مرده ای را مس کند،\nغسل بر او واجب نيست .\nبرای مس مرده ای که تمام بدن او سرد نشده ، غسل واجب نيست ،\nاگر چه جايي را که سرد شده مس نمايد.\nاگر موی خود را به بدن ميت برساند، يا بدن خود را به موي\nميت ، يا موی خود را به موی ميت برساند، غسل واجب\nبرای مس بچه مرده ، حتی بچه سقطشده ای که چهار ماه او\nتمام شده کسل ميت واجب است ، بلکه بهتر است برای مس\nبچه سقطشده ای که از چهار ماه کمتر دارد غسل کرد. بنابر اين\nاگر بچه چهار ماهه ای مرده به دنيا بيايد، مادراو بايد غسل\nمس ميت کند، بلکه اگر از چهار ماه کمتر هم داشته باشد\nبهتراست مادر او غسل نمايد.\nبچه ای که بعد از مردن مادر به دنيا مي آيد، وقتی بالغ شد،\nواجب است غسل مس ميت کند.\nاگر انسان ميتی را که سه غسل او کاملا تمام شده مس نمايد، غسل\nبر او واجب نمي شود. ولی اگر پيش از آنکه غسل سوم تمام شود\nجايی از بدن او را مس کند، اگرچه غسل سوم آن جا تمام شده باشد\nبايد غسل مس ميت نمايد.\nاگر ديوانه يا بچه نابالغی ميت را مس کند، بعد از آنکه آن\nديوانه عاقل يا بچه بالغ شد، بايد غسل مس ميت نمايد.\nاگر از بدن زنده قسمتی که دارای استخوان است جدا شود و\nپيش از آنکه قسمت جدا شده را غسل دهند، انسان آن را مس\nنمايد، بايد غسل مس ميت کند. ولی اگر قسمتی که جدا شده ،\nاستخوان نداشته باشد، برای مس آن غسل واجب نيست . و\nاز بدن مرده ای که غلسش نداده اند اگر چيزی جدا شود که در حال\nاتصال مس آن موجب غسل مي شد، بعد از انفصال نيز مس آن موجب\nغسل است .\nبرای مس استخوان و دندانی که از مرده جدا شده باشد و آن\nرا غسل نداده اند، بايد غسل کرد، ولی برای مس استخوان و\nدندانی که از زنده جدا شده وگوشت ندارد، غسل واجب نيست .\nغسل مس ميت را بايد مثل غسل جنابت انجام دهند. ولی کسی که\nغسل مس ميت کرده ، اگر بخواهد نماز بخواند، بايد وضو هم\nاگر چند ميت را مس کند يا يک ميت را چند بار مس نمايد،\nيک غسل کافي است .\nبرای کسی که بعداز مس ميت غسل نکرده است ، توقف در\nمسجد و جماع و خواندن سوره هايی که سجده واجب دارد، مانعي\nندارد. ولی برای نماز و مانندآن بايد غسل کند و وضو بگيرد.\nمسلمانی را که محتضر است يعنی در حال جان دادن مي باشد،\nمرد باشد يازن ، بزرگ باشد يا کوچک ، بايد به پشت\nبخوابانند به طوری که کف پاهايش به طرف قبله باشد. و اگر\nخواباندن او کاملا به اين طور ممکن نيست ، بنابر\nاحتياطواجب تا اندازه ای که ممکن است ، بايد به اين دستور عمل\nکنند. و چنانچه خواباندن او به هيچ قسم ممکن نباشد به قصد\nاحتياطاو را رو به قبله بنشانند. و اگر آن هم نشود، باز به\nقصد احتياطاو را به پهلوی راست يا به پهلوی چپ ، رو به قبله\nاحتياطواجب آن است که تا وقتی او را از محل احتضار\nحرکت نداده اند، رو به قبله باشد، و بعد از حرکت دادن اين\nاحتياطواجب نيست .\nرو به قبله کردن محتضر بر هر مسلمان واجب است ، و\nاجازه گرفتن از ولی او لازم نيست .\nمستحب است شهادتين و اقرار به دوازده امام عليهم السلام و\nساير عقايدحقه را، به کسی که در حال جان دادن است طوری تلقين\nکنند که بفهمد. و نيز مستحب است چيزهايی را که گفته شد، تا\nوقت مرگ تکرار کنند.\nمستحب است اين دعاها را طوری به محتضر تلقين کنند که\nبفهمد: &quotاللهم اغفرلی الکثير من معاصيک و اقبل منی اليسير من\nطاعتک يا من يقبل اليسير و يعفوعن الکثير اقبل منی اليسير و\nاعف عنی الکثير انک انت العفو الغفور اللهم ارحمنی فانک\nمستحب است کسی را که سخت جان مي دهد، اگر ناراحت نمي شود به\nجايی که نماز مي خوانده ببرند.\nمستحب است برای راحت شدن محتضر بر بالين او سوره\nمبارکه &quotيس " و&quotالصافات " و &quotاحزاب " و &quotآية الکرسي " و آيه\nپنجاه و چهارم از سوره اعراف و سه آيه آخر سوره بقره ، بلکه\nهر چه از قرآن ممکن است بخوانند.\nتنها گذاشتن محتضر و گذاشتن چيز سنگين روی شکم او و بودن\nجنب وحائض نزد او و همچنين حرف زدن زياد، و گريه کردن و\nتنها گذاشتن زنها نزداو مکروه است .\nبعد از مرگ مستحب است دهان ميت را، هم بگذارند که باز\nنماند وچشمها و چانه ميت را ببندند و دست و پای او را دراز\nکنند و پارچه ای روی اوبيندازند و اگر شب مرده است ، در\nجايی که مرده ، چراغ روشن کنند، و براي تشييع جنازه او مؤمنين را\nخبر کنند. و در دفن او عجله نمايند، ولی اگر يقين به مردن\nاو ندارند، بايد صبر کنند تا معلوم شود و نيز اگر ميت حامله\nباشد و بچه در شکم او زنده باشد بايد به قدری دفن را عقب\nبيندازند، که پهلوی چپ او رابشکافند و طفل را بيرون آورند و\nپهلو را بدوزند.\nغسل و کفن و نماز و دفن مسلمان دوازده امامي ، بر هر\nمکلفی واجب است . و اگر بعضی انجام دهند، از ديگران ساقط\nمي شود. و چنانچه هيچ کس انجام ندهدهمه معصيت کرده اند. و\nبنابر احتياطواجب حکم مسلمانی هم که دوازده امامی نيست ،همين\nاگر کسی مشغول کارهای ميت شود، بر ديگران واجب نيست اقدام\nنمايند. ولي اگر او عمل را نيمه کاره بگذارد، بايد ديگران تمام\nاگر انسان يقين کند که ديگری مشغول کارهای ميت شده ،\nواجب نيست به کارهای ميت اقدام کند. ولی اگر شک يا گمان\nدارد، بايد اقدام نمايد.\nاگر کسی بداند غسل يا کفن يا نماز يا دفن ميت را باطل انجام\nداده اند،بايد دوباره انجام دهد. ولی اگر گمان دارد که باطل\nبوده يا شک دارد که درست بوده يا نه ، لازم نيست اقدام نمايد.\nبرای غسل و کفن و نماز و دفن ميت ، بايد از ولی او اجازه\nولی زن که در غسل و کفن و دفن او دخالت مي کند شوهر اوست ،\nو بعد ازاو، مردهايی که از ميت ارث مي برند مقدم بر زنهاي\nايشانند، و هر کدام که درارث بردن مقدم هستند در اين امر\nاگر کسی بگويد من وصی يا ولی ميتم يا ولی ميت به من\nاجازه داده که غسل و کفن و دفن ميت را انجام دهم ، چنانچه\nديگری نمي گويد من ولی يا وصی ميتم يا ولی ميت به من اجازه داده\nاست ، انجام کارهای ميت با اوست .\nاگر ميت برای غسل و کفن و دفن و نماز خود غير از ولي ، کس\nديگری را معين کند، احتياطواجب آن است که ولی و آن کس\nهر دو اجازه بدهند، و لازم نيست کسی که ميت ، او را برای انجام\nاين کارها معين کرده ، اين وصيت را قبول کند ولي اگر قبول کرد،\nبايد به آن عمل نمايد.\nواجب است ميت را سه غسل بدهند: اول : به آبی که با سدر\nمخلوطباشد.دوم : به آبی که با کافور مخلوطباشد. سوم : با آب\nسدر و کافور بايد به اندازه ای زياد نباشد که آب را مضاف\nکند و به اندازه ای هم کم نباشد که نگويند سدر و کافور با آب\nمخلوطشده است .\nاگر سدر و کافور به اندازه ای که لازم است پيدا نشود،\nبنابر احتياطواجب بايد مقداری که به آن دسترسی دارند، در آب\nکسی که برای حج احرام بسته است ، اگر پيش از تمام\nکردن سعي بين صفا و مروه بميرد، نبايد او را با آب کافور\nغسل دهند و به جای آن بايد باآب خالص غسلش بدهند، و\nهمچنين اگر در احرام عمره پيش از کوتاه کردن مو،بميرد.\nاگر سدر و کافور يا يکی از اينها پيدا نشود يا استعمال آن\nجايز نباشد،مثل آن که غصبی باشد، بايد بجای هر کدام که ممکن\nنيست ، ميت را با آب خالص غسل بدهند.\nکسی که ميت را غسل مي دهد بايد مسلمان دوازده امامی و\nعاقل باشدو مسايل غسل را هم بداند، و بنابر احتياط\nواجب بالغ باشد.\nکسی که ميت را غسل مي دهد، بايد قصد قربت داشته باشد، يعني\nغسل را براي انجام فرمان خداوند عالم بجا آورد. و اگر به\nهمين نيت تا آخر غسل سوم باقي باشد، کافی است و تجديد لازم\nغسل بچه مسلمان اگر چه از زنا باشد، واجب است . و\nغسل و کفن ودفن کافر و اولاد او جايز نيست . و کسی که از\nبچگی ديوانه بوده و به حال ديوانگی بالغ شده چنانچه پدر و\nمادر او يا يکی از آنان مسلمان باشند، بايد اورا غسل داد و اگر\nهيچ کدام آنان مسلمان نباشند، غسل دادن او جايز نيست .\nبچه سقطشده را اگر چهار ماه يا بيشتر دارد، بايد غسل\nبدهند، و اگر چهارماه ندارد، بايد در پارچه ای بپيچند و\nبدون غسل دفن کنند.\nاگر مرد زن را، و زن مرد را غسل بدهد، باطل است . ولي\nزن مي تواندشوهر خود را غسل دهد و شوهر هم مي تواند زن خود را\nغسل دهد، اگر چه احتياطمستحب آن است که زن شوهر خود، و\nشوهر زن خود را غسل ندهد.\nمرد مي تواند دختر بچه ای را که سن او از سه سال بيشتر\nنيست ، غسل دهد. زن هم مي تواند پسر بچه ای را که سه سال\nبيشتر ندارد، غسل دهد.\nاگر برای غسل دادن ميتی که مرد است مرد پيدا نشود، زنانی که\nبا او نسبت دارند و محرمند مثل مادر و خواهر و عمه و خاله ، يا\nبه واسطه شيرخوردن با اومحرم شده اند، مي توانند غسلش\nبدهند. و نيز اگر برای غسل ميت زن ، زن ديگري نباشد، مردهايی که\nبا او نسبت دارند و محرمند، يا به واسطه شيرخوردن با\nاومحرم شده اند، مي توانند از زير لباس او را غسل دهند.\nاگر ميت و کسی که او را غسل مي دهد، هر دو مرد يا هر دو زن\nباشند، جايز است که غيراز عورت ، جاهای ديگر ميت برهنه\nباشد، و همين طور اگر محرم باشند.\nنگاه کردن به عورت ميت حرام است ، و کسی که او را غسل مي دهد\nاگر نگاه کند معصيت کرده ، ولی غسل باطل نمي شود.\nاگر جايی از بدن ميت نجس باشد، بايد پيش از آنکه\nآنجا را غسل بدهند، آب بکشند. و احتياطمستحب آن است که\nتمام بدن ميت ، پيش از شروع به غسل پاک باشد.\nغسل ميت مثل غسل جنابت است و احتياطواجب آن است که\nتا غسل ترتيبی ممکن است ، ميت را غسل ارتماسی ندهند. و\nاحتياطمستحب آن است که درغسل ترتيبی هر يک از سه قسمت بدن\nرا در آب فرو نبرند بلکه آب را روی آن بريزند.\nکسی را که در حال حيض يا در حال جنابت مرده ، لازم نيست غسل\nحيض يا غسل جنابت بدهند، بلکه همان غسل ميت برای او کافي\nجايز نيست که برای غسل دادن ميت مزد بگيرند، ولي\nمزد گرفتن برای کارهای مقدماتی غسل حرام نيست .\nاگر آب پيدا نشود، يا استعمال آن مانعی داشته باشد، بايد\nعوض هر غسل ، ميت را يک تيمم بدهند.\nکسی که ميت را تيمم مي دهد، مي تواند در صورت امکان دست\nميت را به زمين بزند و به صورت و پشت دستهايش بکشد. و اگر\nبه اين صورت ممکن باشد، لازم نيست به دست زنده هم او را تيمم\nداد، اگر چه احتياطاستحبابی جمع است .\nميت مسلمان را بايد با سه پارچه که آنها را لنگ و پيراهن و\nسرتاسري مي گويند، کفن نمايند.\nلنگ بايد از ناف تا زانو، اطراف بدن را بپوشاند، و\nبهتر آن است که از سينه تا روی پا برسد. و بنابر احتياط\nواجب پيراهن بايد از سرشانه تا نصف ساق پا تمام بدن را\nبپوشاند، و درازای سرتاسری بايد به قدری باشد که بستن\nدو سر آن ممکن باشد، و پهنای آن بايد به اندازه ای باشد که\nيک طرف آن روی طرف ديگر بيايد.\nمقداری از لنگ ، که از ناف تا زانو را مي پوشاند و مقداری از\nپيراهن که از شانه تا نصف ساق را مي پوشاند، مقدار واجب کفن\nاست . و آنچه بيشتر از اين مقدار در مسأله قبل گفته شد، مقدار\nمستحب کفن مي باشد.\nاگر ورثه بالغ باشند و اجازه دهند که بيشتر از مقدار\nواجب کفن را،که در مسأله قبل گفته شد از سهم آنان بردارند،\nاشکال ندارد. و احتياطواجب آن است که بيشتر از مقدار\nواجب کفن و همچنين مقداری را که احتياطا لازم است ، از سهم\nوارثی که بالغ نشده ، برندارند.\nاگر کسی وصيت کرده باشد که مقدار مستحب کفن را که در دو\nمسأله قبل گفته شد، از ثلث مال او بردارند، يا وصيت کرده باشد\nثلث مال را به مصرف خوداو برسانند، ولی مصرف آن را معين\nنکرده باشد، يا فقطمصرف مقداری از آن را معين کرده باشد،\nمي توانند مقدار مستحب کفن را از ثلث مال او بردارند.\nاگر ميت وصيت نکرده باشد که کفن را از ثلث مال او\nبردارند، مي توانند به طور متعارف که لايق شأن ميت مي باشد،\nکفن و چيزهای ديگری را که ازواجبات دفن است از اصل مال\nکفن زن بر شوهر است ، اگر چه زن از خود مال داشته باشد. و\nهمچنين اگرزن را به شرحی که در کتاب طلاق گفته مي شود، طلاق رجعي\nبدهند و پيش از تمام شدن عده بميرد، شوهرش بايد کفن او را\nبدهد. و چنانچه شوهر بالغ نباشد يا ديوانه باشد، ولی شوهر بايد\nاز مال او کفن زن را بدهد.\nکفن ميت بر خويشان او واجب نيست ، اگر چه مخارج او در حال\nزندگی برآنان واجب باشد.\nاحتياطواجب آن است که هر يک از سه پارچه کفن به قدري\nنازک نباشد که بدن ميت از زير آن پيدا باشد.\nکفن کردن با چيز غصبي ، اگر چيز ديگری هم پيدا نشود، جايز\nنيست . وچنانچه کفن ميت غصبی باشد و صاحب آن راضی نباشد،\nبايد از تنش بيرون آورند، اگر چه او را دفن کرده باشند.\nو همچنين جايز نيست با پوست مردار او را کفن کنند.\nکفن کردن ميت با چيز نجس و با پارچه ابريشمی خالص\nجايز نيست ،ولی در حال ناچاری اشکال ندارد. و احتياطواجب آن\nاست که با پارچه طلاباف هم ميت را کفن نکنند، مگر در حال\nکفن کردن با پارچه ای که از پشم يا موی حيوان حرام گوشت\nتهيه شده ، در حال اختيار جايز نيست . ولی اگر پوست\nحيوان حلال گوشت را طوری درست کنند که به آن جامه گفته شود،\nمي شود با آن ميت را کفن کنند. و همچنين اگر کفن ازمو و پشم\nحيوان حلال گوشت باشد اشکال ندارد، اگر چه احتياطمستحب آن\nاست که بااين دو هم کفن ننمايند.\nاگر کفن ميت به نجاست خود او، يا به نجاست ديگری نجس شود،\nچنانچه کفن ضايع نمي شود، بايد مقدار نجس را بشويند يا\nببرند. ولی اگر در قبرگذاشته باشند، بهتر است که ببرند.\nبلکه اگر بيرون آوردن ميت اهانت به او باشد،بريدن واجب\nمي شود. و اگر شستن يا بريدن آن ممکن نيست ، در صورتی که عوض\nکردن آن ممکن باشد، بايد عوض نمايند.\nکسی که برای حج يا عمره احرام بسته ، اگر بميرد بايد مثل\nديگران کفن شود،و پوشاندن سر و صورتش اشکال ندارد.\nمستحب است انسان درحال سلامتي ، کفن و سدر و کافور خود را\nبعد از غسل واجب است ميت را حنوطکنند، يعنی به پيشانی و\nکف دستها وسر زانوها و سر دو انگشت بزرگ پاهای او کافور\nبمالند. و مستحب است به سربينی ميت هم کافور بمالند، و\nبايد کافور ساييده و تازه باشد. و اگر به واسطه کهنه بودن ،\nعطر او از بين رفته باشد، کافی نيست .\nدر حنوطميت ، مراعات ترتيب بين اعضای سجود لازم نيست .\nاگر چه مستحب است اول کافور را به پيشانی ميت بمالند.\nبهتر آن است که ميت را پيش از کفن کردن ، حنوطنمايند. اگر\nچه در بين کفن کردن و بعد از آن هم ، مانعی ندارد.\nکردن سعي بين صفا و مروه بميرد، حنوطکردن او جايز نيست . و\nنيز اگر در احرام عمره پيش ازآنکه موی خود را کوتاه کند\nبميرد، نبايد او را حنوطکنند.\nزنی که شوهر او مرده و هنوز عده اش تمام نشده ، اگر چه حرام\nاست خود راخوشبو کند، ولی چنانچه بميرد، حنوطاو واجب است .\nمکروه است ميت را با مشک و عنبر و عود و عطرهای ديگر\nخوشبو کنند،يا برای حنوط اينها را با کافور مخلوطنمايند.\nمستحب است ، قدری تربت حضرت سيدالشهدا عليه السلام با\nکافور مخلوطکنند. ولی بايد از آن کافور به جاهايی که بي احترامي\nمي شود، نرسانند. و نيز بايدتربت به قدری زياد نباشد، که وقتي\nبا کافور مخلوطشد آن را کافور نگويند.\nاگر کافور به اندازه غسل و حنوطنباشد، بنابر احتياط\nواجب غسل رامقدم دارند. و اگر برای هفت عضو نرسد، بنابر\nاحتياطواجب پيشانی را مقدم دارند.\nمستحب است دو چوب تر و تازه در قبر همراه ميت بگذارند.\nنمازخواندن بر ميت مسلمان ، اگر چه بچه باشد، واجب\nاست . ولي بايد پدر و مادر آن بچه يا يکی از آنان مسلمان باشند\nو شش سال بچه تمام شده باشد.\nنماز ميت بايد بعد از غسل و حنوطو کفن کردن او خوانده شود.\nو اگرپيش از اينها يا در بين اينها بخوانند، اگر چه از\nروی فراموشی يا ندانستن مسأله باشد، کافی نيست .\nکسی که مي خواهد نماز ميت بخواند، لازم نيست با وضو يا غسل يا\nتيمم باشدو بدن و لباسش پاک باشد. و اگر لباس او غصبی هم\nباشد، اشکال ندارد. اگر چه احتياطمستحب آن است که\nتمام چيزهايی را که در نمازهای ديگر لازم است رعايت کند.\nکسی که به ميت نماز مي خواند، بايد رو به قبله باشد و نيز\nواجب است ميت را مقابل او به پشت بخوابانند، به طوری که سر\nاو به طرف راست نمازگزار وپای او بطرف چپ نمازگزار باشد.\nمکان نمازگزار بايد از جای ميت پست يا بلندتر نباشد.\nولی پستي و بلندی مختصر اشکال ندارد.\nنمازگزار بايد از ميت دور نباشد. ولی کسی که نماز ميت\nرا به جماعت مي خواند، اگر از ميت دور باشد، چنانچه صفها به\nيکديگر متصل باشد، اشکال ندارد.\nنمازگزار بايد مقابل ميت بايستد. ولی اگر نماز به جماعت\nخوانده شودو صف جماعت از دو طرف ميت بگذرد، نماز کسانی که\nمقابل ميت نيستند، اشکال ندارد.\nبين ميت و نمازگزار بايد پرده و ديوار يا چيزی مانند\nاينهانباشد ولی اگر ميت در تابوت و مانند آن باشد، اشکال\nدر وقت خواندن نماز، بايد عورت ميت پوشيده باشد و اگر کفن\nکردن اوممکن نيست ، بايد عورتش را اگر چه با تخته و آجر و\nمانند اينها باشدبپوشانند.\nنماز ميت را بايد ايستاده و با قصد قربت بخواند. و در موقع\nنيت ، ميت را معين کند، مثلا نيت کند نماز مي خوانم بر اين ميت\nقربة الی الله .\nاگر کسی نباشد که بتواند نماز ميت را ايستاده بخواند، مي شود\nنشسته بر اونماز خواند.\nاگر ميت وصيت کرده باشد که شخص معينی بر او نماز بخواند،\nاحتياطواجب آن است که آن شخص از ولی ميت اجازه بگيرد و\nبر ولی هم بنابر احتياطواجب ، واجب است که اجازه بدهد.\nمکروه است بر ميت چند مرتبه نماز بخوانند، ولی اگر ميت\nاهل علم وتقوی باشد مکروه نيست .\nاگر ميت را عمدا يا از روی فراموشی يا به جهت عذری بدون\nنماز دفن کنند،يا بعد از دفن معلوم شود، نمازی که بر او خوانده\nشده باطل بوده است ، تا وقتي جسد او از هم نپاشيده ، واجب\nاست با شرطهايی که برای نماز ميت گفته شد به قبرش نماز\nنماز ميت پنج تکبير دارد و اگر نماز گزار پنج تکبير به اين\nترتيب بگويدکافی است : بعد از نيت و گفتن تکبير اول بگويد:\n&quotاشهد ان لا اله الا الله و ان محمدا رسول الله ". و بعد از تکبير\nدوم بگويد: &quotاللهم صل علی محمد و آل محمد". وبعد از تکبير سوم\nبگويد: &quotاللهم اغفر للمؤمنين و المؤمنات ". و بعد از\nتکبيرچهارم اگر ميت مرد است بگويد: &quotاللهم اغفر لهذا الميت "\nو اگر زن است بگويد:&quotاللهم اغفر لهذه الميت " و بعد تکبير\nپنجم را بگويد. و بهتر است بعد از تکبيراول بگويد: &quotاشهد ان لا\nاله الا الله وحده لا شريک له و اشهد ان محمدا عبده ورسوله\nارسله بالحق بشيرا و نذيرا بين يدی الساعة ". و بعد از تکبير\nدوم بگويد:&quotاللهم صل علی محمد و آل محمد و بارک علی محمد و آل\nمحمد و ارحم محمدا و آل محمدکافضل ما صليت و بارکت و ترحمت\nعلی ابراهيم و آل ابراهيم انک حميد مجيد و صل علی جميع الانبياء\nو المرسلين و الشهداء و الصديقين و جميع عباد\nالله الصالحين ". و بعد از تکبير سوم بگويد: &quotاللهم اغفر\nللمؤمنين و المؤمنات والمسلمين و المسلمات الاحياء منهم و\nالاموات تابع بيننا و بينهم بالخيرات انک مجيب الدعوات\nانک علی کل شي ء قدير". و بعد از تکبير چهارم اگر ميت مرداست\nبگويد: &quotاللهم ان هذا عبدک و ابن عبدک و ابن امتک نزل\nبک و انت خيرمنزول به اللهم انا لا نعلم منه الا خيرا و انت\nاعلم به منا اللهم ان کان محسنافزد فی احسانه و ان کان مسيئا\nفتجاوز عنه و اغفر له اللهم اجعله عندک في اعلی عليين و\nاخلف علی اهله فی الغابرين و ارحمه برحمتک يا ارحم\nالراحمين ". وبعد تکبير پنجم را بگويد. ولی اگر ميت زن است\nبعد از تکبير چهارم بگويد: &quotاللهم ان هذه امتک و ابنة\nعبدک و ابنة امتک نزلت بک و انت خير منزول به اللهم انا\nلانعلم منها الا خيرا و انت اعلم بها منا اللهم ان کانت محسنة\nفزد في احسانها و ان کانت مسيئة فتجاوز عنها و اغفر لها اللهم\nاجعلها عندک فی اعلي عليين و اخلف علی اهلها فی الغابرين و\nارحمها برحمتک يا ارحم الراحمين ".\nبايد تکبيرها و دعاها را طوری پشت سر هم بخواند که نماز از\nصورت خودخارج نشود.\nکسی که نماز ميت را به جماعت مي خواند، بايد تکبيرها و\nدعاهای آن را هم بخواند.\nچند چيز در نماز ميت مستحب است : اول : کسی که نماز ميت\nمي خواند باوضو يا غسل يا تيمم باشد. و احتياطمستحب آن\nاست در صورتی تيمم کند که وضوو غسل ممکن نباشد، يا بترسد که\nاگر وضو بگيرد يا غسل کند به نماز ميت نرسد. دوم : اگر ميت\nمرد است امام جماعت يا کسی که فرادی به او نماز مي خواند\nمقابل وسطقامت او بايستد، و اگر ميت زن است مقابل\nسينه اش بايستد. سوم : پابرهنه نماز بخواند. چهارم : در هر\nتکبير دستها را بلند کند. پنجم : فاصله او باميت به قدری کم\nباشد که اگر باد لباسش را حرکت دهد به جنازه برسد. ششم :\nنمازميت را به جماعت بخواند. هفتم : امام جماعت تکبير و\nدعاها را بلند بخواند وکسانی که با او نماز مي خوانند، آهسته\nبخوانند. هشتم : در جماعت اگر چه ماموم يک نفر باشد، عقب امام\nبايستد. نهم نمازگزار به ميت و مؤمنين زياد دعا کند. دهم :پيش\nاز نماز سه مرتبه بگويد: الصلاه . يازدهم : نماز را در جايي\nبخوانند که مردم برای نماز ميت بيشتر به آنجا مي روند. دوازدهم :\nزن حائض اگر نماز ميت را به جماعت مي خواند، در صفی تنها\nخواندن نماز ميت در مساجد مکروه است ولی در مسجد الحرام\nمکروه نيست .\nواجب است ميت را طوری در زمين دفن کنند که بوی او بيرون\nنيايد ودرندگان هم نتوانند بدنش را بيرون آورند. و در\nصورتی که ترس درنده ونزديک شدن انسانی که از بوی ميت اذيت\nشود در بين نباشد، اقوی کفايت تنهاعنوان دفن در زمين\nاست ، اگر چه احتياطمستحب آن است که گودی قبر به همان اندازه\nمذکور در بالا باشد. و اگر ترس آن باشد که جانور، بدن او را\nبيرون آورد،بايد قبر را با آجر و مانند آن محکم کنند.\nاگر دفن ميت در زمين ممکن نباشد، مي توانند به جای دفن او\nرا در بنايا تابوت بگذارند.\nميت را بايد در قبر به پهلوی راست طوری بخوابانند که جلوي\nبدن او رو به قبله باشد.\nاگر کسی در کشتی بميرد، چنانچه جسد او فاسد نمي شود و بودن او\nدر کشتي مانعی ندارد، بايد صبر کنند تا به خشکی برسند و او را\nدر زمين دفن کنند، و گرنه بايد در کشتی غسلش بدهند و حنوطو\nکفن کنند و پس از خواندن نماز ميت چيزسنگينی به پايش\nببندند و به دريا بيندازند، يا او را در خمره بگذارند و درش\nراببندند و به دريا بيندازند. و اگر ممکن است بايد او را\nدر جايی بيندازند که فورا طعمه حيوانات نشود.\nاگر بترسند که دشمن قبر ميت را بشکافد و بدن او را بيرون\nآورد و گوش يا بينی يا اعضای ديگر او را ببرد، چنانچه ممکن\nباشد بايد به طوری که در مسأله پيش گفته شد، او را به دريا\nمخارج انداختن در دريا و مخارج محکم کردن قبر ميت را در\nصورتی که لازم باشد بايد از اصل مال ميت بردارند.\nاگر زن کافره بميرد و بچه در شکم او مرده باشد، چنانچه پدر\nبچه مسلمان باشد، بايد زن را در قبر به پهلوی چپ پشت به\nقبله بخوابانند که روی بچه به طرف قبله باشد. بلکه اگر هنوز\nروح هم به بدن او داخل نشده باشد، بنابراحتياطواجب بايد\nبه همين دستور عمل کنند.\nدفن مسلمان در قبرستان کفار و دفن کافر در قبرستان مسلمانان\nدفن مسلمان در جايی که بي احترامی به او باشد، مانند جايی که\nخاکروبه وکثافت مي ريزند، جايز نيست .\nميت را نبايد در جای غصبی دفن کنند، و دفن کردن در\nجايی که براي غير دفن کردن وقف شده و در مسجد اگر ضرر به\nمسلمانان باشد يا مزاحم نمازشان باشدجايز نيست ، بلکه اقوی آن\nاست که اصلا در مسجد دفن نکنند. و در زمينی که مثل مسجدبراي\nغير دفن کردن وقف شده ، جايز نيست .\nدفن ميت در قبر مرده ديگر، اگر موجب نبش شود، جايز\nچيزی که از ميت جدا مي شود، اگر چه مو و ناخن و دندانش باشد،\nبايدبا او دفن شود. و اگر موجب نبش شود، احتياطآن\nاست که جدا دفن شود. ودفن ناخن و دندانی که در حال زندگي\nاز انسان جدا مي شود، مستحب است .\nاگر کسی در چاه بميرد و بيرون آوردنش ممکن نباشد، بايد\nدر چاه راببندند و همان چاه را قبر او قرار دهند. و در\nصورتی که چاه ، مال غير باشد،بايد به نحوی او را راضی کنند.\nاگر بچه در رحم مادر بميرد و ماندنش در رحم برای مادر خطر\nداشته باشد،بايد به آسانترين راه او را بيرون آورند. و چنانچه\nناچار شوند که او را قطعه قطعه کنند، اشکال ندارد. ولی بايد به\nوسيله شوهرش اگر اهل فن است يا زنی که اهل فن باشد او را\nبيرون بياورند. و اگر ممکن نيست ، مرد محرمی که اهل فن باشد. و\nاگرآن هم ممکن نشود، مرد نامحرمی که اهل فن باشد بچه را بيرون\nبياورد. و درصورتی که آن هم پيدا نشود، کسی که اهل فن\nنباشد مي تواند بچه را بيرون آورد.\nهرگاه مادر بميرد و بچه در شکمش زنده باشد، اگر چه اميد\nزنده ماندن طفل را نداشته باشند، بايد به وسيله کسانی که در\nمسأله پيش گفته شد ازهر طرفی که بچه سالم بيرون مي آيد،\nبچه را بيرون آورند و دوباره بدوزند. ولي اگر بين پهلوی چپ\nو راست در سالم بودن بچه فرقی نباشد، احتياطواجب آن است\nکه از پهلوی چپ بيرون آورند.\nخوب است به اميد آنکه مطلوب پروردگار باشد قبر را به\nاندازه قدانسان متوسطگود کنند وميت را در نزديکترين قبرستان\nدفن نمايند مگر آنکه قبرستان دورتر از جهتی بهتر باشد مثل آنکه\nمردمان خوب در آنجا دفن شده باشند يا مردم برای فاتحه اهل قبور\nبيشتر به آنجا مي روند و نيز جنازه را در چند ذرعی قبرزمين\nبگذارند و تا سه مرتبه کم کم نزديک ببرند و در هر مرتبه زمين\nبگذارند وبردارند و در نوبت چهارم وارد قبر کنند و اگر ميت\nمرد است در دفعه سوم طوری زمين بگذارند که سر او طرف\nپايين قبر باشد و در دفعه چهارم از طرف سر واردقبر نمايند و\nاگر زن است در دفعه سوم طرف قبله قبر بگذارند و به پهنا وارد\nقبرکنند و در موقع وارد کردن پارچه ای روی قبر بگيرند و نيز\nجنازه را به آرامی ازتابوت بگيرند و وارد قبر کنند و دعاهايي\nکه دستور داده شده پيش از دفن و موقع دفن بخوانند و بعد از\nآنکه ميت را در لحد گذاشتند گره های کفن را باز کنند وصورت\nميت را روی خاک بگذارند و بالشی از خاک زير سر او بسازند\nو پشت ميت خشت خام يا کلوخی بگذارند که ميت به پشت\nبرنگردد و پيش از آنکه لحد رابپوشانند دست راست را به شانه\nراست ميت بزنند و دست چپ را به قوت بر شانه چپ ميت\nبگذارند و دهان را نزد يک گوش او ببرند و به شدت حرکت دهند\nو سه مرتبه بگويند : &quotاسمع افهم يا فلان بن فلان ". و بجای فلان ،\nاسم ميت و پدرش رابگويند. مثلا اگر اسم او محمد و اسم پدرش\nعلی است ، سه مرتبه بگويند: &quotاسمع افهم يا محمد بن علي ". پس از\nآن بگويند: &quotهل انت علی العهد الذی فارقتنا عليه من شهادة ان لا\nاله الا الله وحده لا شريک له و ان محمدا صلی الله عليه و آله\nعبده ورسوله و سيد النبيين و خاتم المرسلين و ان عليا امير\nالمؤمنين و سيد الوصيين وامام افترض الله طاعته علی العالمين\nو ان الحسن و الحسين و علی بن الحسين و محمدبن علی و جعفر بن\nمحمد و موسی بن جعفر و علی بن موسی و محمد بن علی و علی بن\nمحمدو الحسن بن علی و القائم الحجة المهدی صلوات الله عليهم\nائمه المؤمنين و حجج الله علی الخلق اجمعين و ائمتک ائمة هدي\nبک ابرار يا فلان بن فلان " و بجاي فلان بن فلان اسم ميت و\nپدرش را بگويد. و بعد بگويد: &quotاذا اتاک الملکان\nالمقربان رسولين من عند الله تبارک و تعالی و سئلاک عن ربک و\nعن نبيک و عن دينک و عن کتابک و عن قبلتک و عن ائمتک فلا\nتخف و لا تحزن و قل فی جوابهما الله ربی ومحمد صلی الله عليه و\nآله نبيی و الاسلام دينی و القرآن کتابی و الکعبة قبلتی وامير\nالمؤمنين علی بن ابی طالب امامی و الحسن بن علی المجتبی امامي\nو الحسين بن علی الشهيد بکربلا امامی و علی زين العابدين امامی و\nمحمد الباقر امامی و جعفرالصادق امامی و موسی الکاظم امامی و\nعلی الرضا امامی و محمد الجواد امامی و علي الهادی امامی و\nالحسن العسکری امامی و الحجة المنتظر امامی هؤلاء صلوات\nالله عليهم اجمعين ائمتی و سادتی و قادتی وشفعائی بهم\nاتولی و من اعدائهم اتبرءفی الدنيا و الاخره ثم اعلم يا فلان بن\nفلان " بجای فلان بن فلان اسم ميت و پدرش رابگويد. بعد بگويد:\n&quotان الله تبارک و تعالی نعم الرب و ان محمد صلی الله عليه\nوآله نعم الرسول و ان علی بن ابی طالب و اولاده المعصومين\nالائمة الاثنی عشر نعم الائمة و ان ما جاء به محمد صلی الله عليه و\nآله حق و ان الموت حق و سؤال منکر ونکير فی القبر حق و البعث\nحق و النشور حق و الصراط حق و الميزان حق و تطايرالکتب حق و\nان الجنة حق و النار حق و ان الساعة آتية لا ريب فيها و ان\nالله يبعث من فی القبور" پس بگويد: &quotافهمت يا فلان " و بجاي\nفلان اسم ميت را بگويد.پس از آن بگويد: &quotثبتک الله بالقول\nالثابت و هداک الله الی صراط مستقيم عرف الله بينک و بين\nاوليائک فی مستقر من رحمته " پس بگويد: &quotاللهم جاف الارض\nعن جنبيه واصعد بروحه اليک و لقه منک برهانا اللهم عفوک\nخوب است به اميد اينکه مطلوب پروردگار است کسی که\nميت را در قبرمي گذارد با طهارت و سر برهنه و پا برهنه باشد،\nو از طرف پای ميت از قبربيرون بيايد، و غير از خويشان\nميت کسانی که حاضرند با پشت دست خاک بر قبربريزند و\nبگويند: &quotانا لله و انا اليه راجعون ". اگر ميت زن است کسی که\nبا اومحرم مي باشد او را در قبر بگذارد، و اگر محرمی نباشد\nخويشانش او را در قبربگذارند.\nخوب است به اميد اين که مطلوب پروردگار است ، قبر را\nمربع يا مربع مستطيل بسازند و به اندازه چهار انگشت از زمين\nبلند کنند و نشانه ای روی آن بگذارند که اشتباه نشود و روی قبر\nآب بپاشند. و بعد از پاشيدن آب کسانی که حاضرند، دستها را بر\nقبر بگذارند و انگشتها را باز کرده در خاک فرو برند و\nهفت مرتبه سوره مبارکه &quotانا انزلناه " بخوانند و برای ميت طلب\nآمرزش کنند و اين دعارا بخوانند: &quotاللهم جاف الارض عن جنبيه\nو اصعد اليک روحه و لقه منک رضوانا واسکن قبره من رحمتک ما\nتغنيه به عن رحمة من سواک ".\nپس از رفتن کسانی که تشييع جنازه کرده اند، مستحب است ولي\nميت يا کسي که از طرف ولی اجازه دارد، دعاهايی را که\nدستور داده شده به ميت تلقين کند.\nبعد از دفن مستحب است صاحبان عزا را سرسلامتی دهند. ولی اگر\nمدتی گذشته است که به واسطه سرسلامتی دادن مصيبت يادشان مي آيد،\nترک آن بهتر است . و نيز مستحب است تا سه روز برای اهل\nخانه ميت غذا بفرستند، و غذاخوردن نزد آنان و در منزلشان مکروه\nمستحب است انسان در مرگ خويشان مخصوصا در مرگ فرزند\nصبر کند و هروقت ميت را ياد مي کند &quotانا لله و انا اليه\nراجعون " بگويد. و برای ميت قرآن بخواند، و سر قبر پدر و\nمادر از خداوند حاجت بخواهد و قبر را محکم بسازد که زود خراب\nجايز نيست انسان در مرگ کسی صورت و بدن را بخراشد و به\nخود لطمه بزند.\nپاره کردن يقه در مرگ غير پدر و برادر جايز نيست .\nاگر مرد در مرگ زن يا فرزند، يقه يا لباس خود را پاره کند،\nيا اگر زن در عزای ميت صورت خود را بخراشد، به طوری که\nخون بيايد يا موی خود را بکند، بايد يک بنده آزاد کند يا\nده فقير را طعام دهد و يا آنها را بپوشاند. و اگرنتواند، بايد\nسه روز روزه بگيرد. بلکه اگر خون هم نيايد، بنابر احتياط\nواجب به اين دستور عمل نمايد.\nاحتياطواجب آن است که در گريه بر ميت ، صدا را خيلي\nمستحب است در شب اول قبر دو رکعت نماز وحشت براي\nميت بخوانند. و دستور آن اين است که در رکعت اول بعد از حمد،\nيک مرتبه آية الکرسي و در رکعت دوم بعد از حمد، ده مرتبه سوره\n&quotانا انزلناه " بخوانند، و بعداز سلام نماز بگويند: &quotاللهم صل علي\nمحمد و آل محمد وابعث ثوابها الی قبر فلان " و به جاي کلمه فلان ،\nاسم ميت را بگويند.\nنماز وحشت را در هر موقع از شب اول قبر مي شود خواند، ولي\nبهتر است دراول شب بعداز نماز عشا خوانده شود.\nاگر بخواهند ميت را به شهر دوری ببرند، يا به جهت ديگر دفن\nاو تاخيربيفتد، بايد نماز وحشت را تا شب اول قبر او تاخير\nنبش قبر مسلمان يعنی شکافتن قبر او اگر چه طفل يا ديوانه\nباشد، حرام است . ولی اگر بدنش از بين رفته و خاک شده باشد،\nنبش قبر امامزاده ها و شهدا و علما و صلحا اگر چه سالها\nبر آن گذشته باشد، در صورتی که زيارتگاه باشد، حرام است .\nبلکه اگر زيارتگاه هم نباشد،بنابر احتياطواجب نبايد آن را\nشکافتن قبر در چند مورد حرام نيست : اول : آنکه ميت در\nزمين غصبی دفن شده باشد و مالک زمين راضی نشود که در آنجا\nدوم : آنکه کفن يا چيز ديگری که با ميت دفن شده غصبی باشد و\nصاحب آن راضی نشود که در قبر بماند و همچنين است اگر چيزي\nاز مال خود ميت که به ورثه او رسيده با او دفن شده باشد و ورثه\nراضی نشوند که آن چيز در قبر بماند ولی اگر چيز مختصری از\nمال او که به ورثه به ارث رسيده مانند انگشتر و نحو آن بااو\nدفن شده باشد در جواز نبش برای درآوردن آن تأمل و اشکال است\nخصوصا اگراجحاف به ورثه نباشد و اگر وصيت کرده باشد که دعا\nيا قرآن يا انگشتری را با اودفن کنند در صورتی که وصيتش بيشتر\nاز يک سوم مال او نباشد برای بيرون آوردن اينها نمي توانند قبر\nسوم : آنکه ميت بي غسل يا بي کفن دفن شده باشد يا بفهمند\nغسلش باطل بوده يا به غير دستور شرع کفن شده يا در قبر او را\nرو به قبله نگذاشته اند.\nچهارم : آنکه برای ثابت شدن حقی بخواهند بدن ميت را\nپنجم : آنکه ميت را در جايی که بي احترامی به اوست مثل\nقبرستان کفار ياجايی که کثافت و خاکروبه مي ريزند، دفن کرده\nششم : آنکه برای يک مطلب شرعی که اهميت آن از شکافتن قبر\nبيشتر است قبر رابشکافند مثلا بخواهند بچه زنده را از شکم زن\nحامله ای که دفنش کرده اند بيرون آورند.\nهفتم : آنکه بترسند درنده ای بدن ميت را پاره کند يا سيل\nاو را ببرديا دشمن بيرون آورد.\nهشتم : آنکه قسمتی از بدن ميت را که با او دفن نشده بخواهند\nدفن کنند.ولی احتياط واجب آن است که آن قسمت از بدن را\nطوری در قبر بگذارند که بدن ميت ديده نشود.\nغسلهای مستحب در شرع مقدس اسلام بسيار است و از آن جمله\nاست :1- غسل جمعه ، و وقت آن از اذان صبح است تا ظهر، و\nبهتر است نزديک ظهر بجاآورده شود. و اگر تا ظهر انجام ندهد\nبهتر است که بدون نيت ادا و قضا تاعصر جمعه بجا\nآورد. و اگر در روز جمعه غسل نکند، مستحب است از صبح\nشنبه تاغروب قضای آن را بجا آورد. و کسی که مي ترسد در روز\nجمعه آب پيدا نکند،مي تواند روز پنجشنبه غسل را انجام دهد،\nبلکه اگر در شب جمعه غسل را به اميدآنکه مطلوب خداوند عالم\nاست بجا آورد صحيح است . و مستحب است انسان در موقع غسل جمعه\nبگويد: &quotاشهد ان لا اله الا الله وحده لا شريک له و ان محمدا\nعبده و رسوله اللهم صل علی محمد و آل محمد و اجعلنی من التوابين\nو اجعلنی من المتطهرين ".\n2- غسل شب اول ماه رمضان و تمام شبهای طاق مثل شب سوم و\nپنجم وهفتم . ولی از شب بيست و يکم مستحب است همه شب غسل\nکند، و برای غسل شب اول و پانزدهم و هفدهم و نوزدهم و\nبيست و يکم و بيست و سوم و بيست و پنجم وبيست و هفتم و\nبيست ونهم بيشتر سفارش شده است . و وقت غسل شبهاي\nماه رمضان تمام شب است ، و بهتر است مقارن غروب آفتاب\nبجا آورده شود، ولي از شب بيست و يکم تا آخر ماه بهتر\nاست غسل را بين نماز مغرب و عشا بجا آورد. و نيز مستحب\nاست در شب بيست و سوم غير از غسل اول شب ، يک غسل هم در\nآخرشب انجام دهد.\n3- غسل روز عيد فطر و عيد قربان ، و وقت آن از اذان صبح است\nتاغروب ، و بهتر است آن را پيش از نماز عيد بجا آورد.\nو اگر از ظهر تا غروب بجا آورد، احتياطواجب آن\nاست که بقصد رجاء انجام دهد.\n4- غسل شب عيد فطر، و وقت آن از اول مغرب است تا اذان\nصبح ، وبهتر است در اول شب بجا آورده شود.\n5- غسل روز هشتم و نهم ذي الحجه ، و در روز نهم بهتر است\nآن را نزديک ظهر بجا آورد.\n6- غسل روز اول و پانزدهم و بيست و هفتم و آخر ماه رجب .\n7- غسل روز عيد غدير، و بهتر است در وقت چاشت (صدر\nنهار) آن را انجام دهد.\n8- غسل روز بيست و چهارم ذي الحجه .\n9- غسل روز عيد نوروز و پانزدهم شعبان و نهم و هفدهم ربيع\nالاول وروز بيست و پنجم ذی قعده ، ولی غسل روز پانزدهم\nشعبان و غسلهای ديگری که تاآخر مسأله ذکر شده را رجاءا انجام\n-10 غسل دادن بچه ای که تازه بدنيا آمده .\n-11 غسل زنی که برای غير شوهرش بوی خوش استعمال کرده است .\n-12 غسل کسی که درحال مستی خوابيده .\n-13 غسل کسی که جايی از بدنش را به بدن ميتی که غسل داده اند\n-14 غسل کسی که در موقع گرفتن خورشيد و ماه نماز آيات را\nعمدانخوانده ، در صورتی که تمام ماه و خورشيد گرفته باشد.\n-15 غسل کسی که برای تماشای دار آويخته رفته و آنرا ديده\nباشد. ولی اگر اتفاقا يا از روی ناچاری نگاهش بيفتد، يا\nمثلا برای شهادت دادن رفته باشد، غسل مستحب نيست .\nپيش از داخل شدن در حرم مکه شهر مکه مسجدالحرام خانه\nکعبه حرم مدينه شهر مدينه مسجد پيغمبر مستحب است انسان\nغسل کند و برای داخل شدن در حرم امامان عليهم السلام رجاءا غسل\nکند و اگر در يک روز چند مرتبه مشرف شود يک غسل کافی است و\nکسی که مي خواهد در يک روز داخل حرم مکه و مسجدالحرام و خانه\nکعبه شود اگر به نيت همه يک غسل کند کافی است و نيز اگر در\nيک روز بخواهد داخل حرم مدينه و شهر مدينه و مسجد پيغمبر صلي\nالله عليه و آله شود يک غسل برای همه کفايت مي کند و براي\nزيارت پيغمبر و امامان از دور يا نزديک و برای حاجت خواستن\nاز خداوند عالم و همچنين برای توبه و نشاطبه جهت عبادت و\nبرای سفررفتن خصوصا سفر زيارت حضرت سيدالشهداء عليه السلام\nمستحب است انسان غسل کند و اگريکی از غسلهايی را که در اين\nمسأله گفته شد بجا آورد و بعد کاری کند که وضو راباطل مي نمايد\nمثلا بخوابد غسل او باطل مي شود و مستحب است دوباره غسل را\nانسان نمي تواند با غسل مستحبی کاری که مانند نماز وضو لازم\nدارد انجام دهد.\nاگر چند غسل بر کسی مستحب باشد و به نيت همه ، يک غسل\nبجا آورد،کافی است .\nدر هفت مورد به جای وضو و غسل بايد تيمم کرد: اول از موارد\nتيمم :آنکه تهيه آب به قدر وضو يا غسل ممکن نباشد.\nاگر انسان در آبادی باشد، بايد برای تهيه آب وضو و غسل\nبقدری جستجوکند که از پيدا شدن آن نااميد شود. و اگر در بيابان\nباشد، چنانچه زمين آن پست و بلند است و يا به\nواسطه درخت و مانند آن ، عبور در آن زمين مشکل است ، بايد در هر\nيک از چهار طرف به اندازه پرتاب يک تير قديمی که با\nکمان پرتاب مي کردند در جستجوی آب برود. و اگر زمين آن اين\nطور نيست ، بايد در هرطرف به اندازه پرتاب دو تير جستجو\nاگر بعضی از چهار طرف هموار و بعضی ديگر پست و بلند يا\nعبور در آن مشکل باشد، در طرفی که هموار است به اندازه پرتاب\nدو تير و در طرفی که اين طورنيست به اندازه پرتاب يک تير\nدر هر طرفی که يقين دارد آب نيست ، در آن طرف جستجو لازم\nکسی که وقت نماز او تنگ نيست و برای تهيه آب وقت دارد\nاگر يقين دارد در محلی دورتر از مقداری که بايد جستجو کند\nآب هست در صورتی که مانعی نباشد و مشقت هم نداشته\nباشد بايد برای تهيه آب برود و اگر گمان داردآب هست\nرفتن به آن محل لازم نيست ولی اگر اطمينان داشته باشد بنابر\nاحتياطواجب بايد برای تهيه آب به آن محل برود.\nلازم نيست خود انسان در جستجوی آب برود، بلکه مي تواند کسی را\nکه به گفته او اطمينان دارد بفرستد. و در اين صورت اگر يک\nنفر از طرف چند نفر برود،کافی است .\nاگر احتمال دهد که داخل بار سفر خود يا در منزل يا در قافله\nآب هست بايد بقدری جستجو نمايد که به نبودن آب يقين\nکند يا از پيداکردن آن نااميدشود.\nاگر پيش از وقت نماز جستجو نمايد و آب پيدا نکند و تا وقت\nنماز همان جا بماند، لازم نيست که دوباره در جستجوی آب\nاگر بعد از داخل شدن وقت نماز جستجو کند و آب پيدا نکند و\nتا وقت نمازديگر در همانجا بماند، جستجو لازم نيست .\nاگر از درنده بترسد يا جستجوی آب به قدری سخت باشد که\nنتواند تحمل کند يا وقت نماز به قدری تنگ باشد که هيچ\nنتواند جستجو کند، جستجو لازم نيست . ولی اگر بتواند مقداري\nجستجو کند، به همان مقدار جستجو لازم است . و اگر از دزد بر\nجان يا مال خودش بترسد، نبايد در جستجوی آب برود. ولي\nاگرمالی که احتمال مي دهد از بين برود، به حسب حال او قابل\nاعتنا نباشد و ترس ديگري هم نداشته باشد، جستجوی آب واجب\nاگر در جستجوی آب نرود تا وقت نماز تنگ شود، معصيت\nکرده ولي نمازش با تيمم صحيح است .\nکسی که يقين دارد آب پيدا نمي کند، چنانچه دنبال آب نرود و\nبا تيمم نمازبخواند و بعد از نماز بفهمد که اگر جستجو مي کرد\nآب پيدا مي شد، نمازش باطل است .\nاگر بعد از جستجو آب پيدا نکند و با تيمم نماز بخواند و\nبعد از نمازبفهمد در جايی که جستجو کرده آب بوده ، نماز او\nاگر بعد از داخل شدن وقت نماز وضو داشته باشد و بداند که اگر\nوضوی خودرا باطل کند، نمي تواند وضو بگيرد، چنانچه بتواند\nبدون ضرر و مشقت وضوي خود را نگهدارد، نبايد آن را باطل\nنمايد. و همچنين است اگر بداند يا دوشاهد عادل خبر\nدهند که تهيه آب برای او ممکن نيست . بلکه اگر احتمال صحيح\nعقلايي هم بدهد، احتياطواجب آن است که وضوی خود را باطل نکند.\nاگر پيش از وقت نماز وضو داشته باشد و بداند يا احتمال\nعقلايی دهديا دو شاهد عادل خبر دهند که اگر وضوی خود را باطل\nکند، تهيه آب برای او ممکن نيست ، چنانچه بتواند بدون ضرر و\nمشقت وضوی خود را نگهدارد، احتياطواجب آن است که آن را باطل\nکسی که فقطبه مقدار وضو يا به مقدار غسل آب دارد، اگر بداند\nيا دوشاهد عادل خبر دهند که اگر آن را بريزد آب پيدا\nنمي کند، چنانچه وقت نماز داخل شده باشد، ريختن آن حرام است . و\nاحتياطواجب آن است که پيش از وقت نمازهم آن رانريزد،\nبلکه خالی از قوت نيست . و هرگاه احتمال عقلايی هم بدهد\nکه اگر آب را بريزد ديگر آب پيدا نمي کند، احتياطواجب آن\nاست که پيش از وقت نماز هم آب را نريزد.\nکسی که مي داند يا دو شاهد عادل خبر دهد که آب پيدا\nنمي کند، اگر بعداز داخل شدن وقت نماز وضوی خود را باطل کند يا\nآبی که دارد بريزد، معصيت کرده ولی نمازش با تيمم صحيح\nاست . اگر چه احتياط مستحب آن است که قضاي آن نماز را\nاگر به واسطه پيری يا ترس از دزد و جانور و مانند اينها\nيا نداشتن وسيله ای که آب از چاه بکشد، دسترسی به آب نداشته\nباشد، بايد تيمم کند. وهمچنين است اگر تهيه کردن آب\nيا استعمال آن به قدری مشقت داشته باشد که مردم تحمل آن را\nاگر برای کشيدن آب از چاه دلو و ريسمان و مانند اينها لازم\nدارد و مجبوراست بخرد يا کرايه نمايد، اگر چه قيمت آن چند\nبرابر معمول باشد، بايد تهيه کند. و همچنين است اگر آب را\nبه چندين برابر قيمتش بفروشند. ولی اگر تهيه آنهابه قدری پول\nمي خواهد که نسبت به حال او آن مقدار ضرر دارد، واجب نيست\nاگر ناچار شود که برای تهيه آب قرض کند، بايد قرض نمايد.\nولی کسی که مي داند يا گمان دارد که نمي تواند قرض خود را\nبدهد، واجب نيست قرض کند.\nاگر کندن چاه مشقت ندارد، به احتياطواجب بايد براي\nتهيه آب ،چاه بکند.\nاگر کسی مقداری آب بي منت به او ببخشد، بايد قبول کند.\nاگر از استعمال آب بر جان خود بترسد يا بترسد که به واسطه\nاستعمال آن ،مرض يا عيبی در او پيدا شود يا مرضش طول بکشد يا\nشدت کند يا به سختی معالجه شود، بايد تيمم نمايد. ولی اگر آب\nگرم برای او ضرر ندارد، بايد با آب گرم وضوبگيرد يا غسل کند.\nلازم نيست يقين کند که آب برای او ضرر دارد، بلکه اگر\nاحتمال ضرربدهد، چنانچه احتمال او در نظر مردم بجا باشد و\nاز آن احتمال ترس برای اوپيدا شود، بايد تيمم کند.\nکسی که مبتلا به درد چشم است و آب برای او ضرر دارد،\nاگر به واسطه يقين يا ترس ضرر تيمم کند و پيش از نماز بفهمد\nکه آب برايش ضرر ندارد، تيمم او باطل است . و اگر بعد از نماز\nبفهمد، نمازش صحيح است .\nکسی که مي داند آب برايش ضرر ندارد، چنانچه غسل کند يا وضو\nبگيرد و بعدبفهمد که آب برای او ضرر داشته ، وضو و غسل او\nهرگاه بترسد که اگر آب را به مصرف وضو يا غسل برساند،\nخود او ياعيال و اولاد او، يا رفيقش و کسانی که با او مربوطند\nمانند نوکر و کلفت از تشنگي بميرند يا مريض شوند يا به\nقدری تشنه شوند که تحمل آن مشقت دارد، بايد به جای وضو و غسل ،\nتيمم نمايد. و نيز اگر بترسد حيوانی که مانند اسب و\nقاطرمعمولا برای خوردن سرش را نمي برند، از تشنگی تلف شود،\nبايد آب را به آن بدهد وتيمم نمايد، اگر چه حيوان مال خودش\nنباشد. و همچنين است اگر کسی که حفظ جان اوواجب است به طوري\nتشنه باشد که اگر انسان آب را به او ندهد، تلف شود.\nاگر غير از آب پاکی که برای وضو يا غسل دارد آب نجسی هم به\nمقدار آشاميدن خود و کسانی که با او مربوطند داشته\nباشد، بايد آب پاک را براي آشاميدن بگذارد و با تيمم نماز\nبخواند. ولی چنانچه آب را برای حيوانش بخواهد، بايد آب\nنجس را به آن بدهد و با آب پاک وضو و غسل را انجام دهد.\nکسی که بدن يا لباسش نجس است و کمی آب دارد که اگر با آن\nوضو بگيرديا غسل کند برای آب کشيدن بدن يا لباس او نمي ماند،\nبايد بدن يا لباس راآب بکشد و با تيمم نماز بخواند. ولي\nاگر چيزی نداشته باشد که بر آن تيمم کند،بايد آب را به مصرف\nوضو يا غسل برساند و با بدن يا لباس نجس نماز بخواند.\nاگر غير از آب يا ظرفی که استعمال آن حرام است آب يا ظرف\nديگری نداردمثلا آب يا ظرفش غصبی است و غير از آن آب و ظرف\nديگری ندارد، بايد به جای وضوو غسل ، تيمم کند.\nهرگاه وقت به قدری تنگ باشد که اگر وضو بگيرد يا غسل کند،\nتمام نماز يامقداری از آن بعد از وقت خوانده مي شود، بايد تيمم\nاگر عمدا نماز را به قدری تاخير بيندازد که وقت وضو يا غسل\nنداشته باشدمعصيت کرده ، ولی نماز او با تيمم صحيح است .\nاگر چه احتياطمستحب آن است که قضای آن نماز را بخواند.\nکسی که شک دارد که اگر وضو بگيرد يا غسل کند وقت براي\nنماز اومي ماند يا نه ، بايد تيمم کند.\nکسی که به واسطه تنگی وقت تيمم کرده ، چنانچه بعد از نماز\nآبی که داشته از دستش برود، اگر چه تيمم خود را نشکسته باشد،\nدر صورتی که وظيفه اش تيمم باشد، بايد دوباره تيمم نمايد.\nکسی که آب دارد اگر به واسطه تنگی وقت با تيمم مشغول نماز\nشود و در بين نماز آبی که داشته از دستش برود، براي\nنمازهای بعد مي تواند با همان تيمم نماز بخواند.\nاگر انسانی به قدری وقت دارد که مي تواند وضو بگيرد يا غسل\nکند و نمازرا بدون کارهای مستحبی آن مثل اقامه و قنوت بخواند،\nبايد غسل کند يا وضو بگيرد ونماز را بدون کارهای مستحبی آن به\nجا آورد. بلکه اگر به اندازه سوره هم وقت ندارد، بايد غسل\nکند يا وضو بگيرد و نماز را بدون سوره بخواند.\nتيمم به خاک و ريگ و کلوخ و سنگ اگر پاک باشند، صحيح\nاست . وبه گل پخته مثل آجر و کوزه نيز صحيح است .\nتيمم بر سنگ گچ و سنگ آهک و سنگ مرمر سياه و ساير\nاقسام سنگهاصحيح است . ولی تيمم به جواهر مثل سنگ عقيق و\nفيروزه باطل مي باشد. و احتياطواجب آن است که با بودن\nخاک يا چيز ديگری که تيمم به آن صحيح است ، به گچ و آهک پخته\nهم تيمم نکند. و اگر دسترسی به خاک و مانند آن ندارد و امر\nدايراست بين گچ يا آهک پخته ، و بين غبار يا گل ، بايد به\nاحتياط واجب جمع کند بين تيمم به هر دو.\nاگر خاک و ريگ و کلوخ و سنگ پيدا نشود، بايد به\nگرد و غباري که روی فرش و لباس و مانند اينهاست ، تيمم\nنمايد. و اگر غبار در لاي لباس و فرش باشد، تيمم به آن\nصحيح نيست ، مگر آن که اول دست بزند تا روي آن ، غبار آلوده\nشود، بعد تيمم کند. و چنانچه گرد پيدا نشود، بايد به گل تيمم\nکند.و اگر گل هم پيدا نشود، احتياطمستحب آن است که نماز\nرا بدون تيمم بخواند،و بنابر احتياطبعدا قضای آن را بجا\nاگر بتواند با تکاندن فرش و مانند آن خاک تهيه کند، تيمم به\nگرد باطل است . و اگر بتواند گل را خشک کند و از آن خاک تهيه\nنمايد، تيمم به گل باطل مي باشد.\nکسی که آب ندارد، اگر برف يا يخ داشته باشد، چنانچه ممکن\nاست بايد آن را آب کند و با آن وضو بگيرد يا غسل نمايد. و\nاگر ممکن نيست و چيزی هم که تيمم به آن صحيح است ندارد،\nاحتياطمستحب آن است که نماز را بدون وضو وتيمم بخواند،\nو بنابر احتياطواجب بعدا قضا کند.\nاگر با خاک و ريگ ، چيزی مانند کاه که تيمم به آن باطل است\nمخلوطشود،نمي تواند به آن تيمم کند. ولی اگر آن چيز به قدری کم\nباشد که در خاک يا ريگ ازبين رفته حساب شود، تيمم به آن\nخاک و ريگ صحيح است .\nاگر چيزی ندارد که بر آن تيمم کند، چنانچه ممکن است بايد به\nخريدن ومانند آن تهيه نمايد.\nتيمم به ديوار گلی صحيح است . و احتياطمستحب آن است که\nبا بودن زمين يا خاک خشک ، به زمين يا خاک نمناک تيمم نکند.\nاحوطاين است که تيمم کند و نمازش را در وقت بخواند و بعد\nاگر يقين داشته باشد که تيمم به چيزی صحيح است و به آن تيمم\nنمايد، بعدبفهمد تيمم به آن باطل بوده ، نمازهايی را که با آن\nتيمم خوانده ، بايد دوباره بخواند.\nچيزی که بر آن تيمم مي کند، بايد غصبی نباشد.\nتيمم در فضای غصبی باطل نيست . پس اگر در ملک خود دستها\nرا به زمين بزند و بي اجازه داخل ملک ديگری شود و دستها را به\nپيشانی بکشد، تيمم او باطل نمي شود.\nاگر نداند محل تيمم غصبی است و يا فراموش کرده\nباشد، تيمم اوصحيح است ، اگر چه فراموش کننده ، خود غاصب\nکسی که در جای غصبی حبس است ، اگر آب و خاک او غصبي\nاست ، بايد با تيمم نماز بخواند.\nمستحب است چيزی که بر آن تيمم مي کند، گردی داشته باشد\nکه به دست بماند. و بعد از زدن دست بر آن ، مستحب است\nدست را بتکاند که گرد آن بريزد.\nتيمم به زمين گود و خاک جاده و زمين شوره زار که نمک\nروی آن رانگرفته ، مکروه است . واگر نمک روی آن را گرفته باشد،\nدر تيمم چهار چيز واجب است : اول : نيت . دوم : زدن\nکف دو دست با هم بر چيزی که تيمم به آن صحيح است . سوم :\nکشيدن کف هر دو دست به تمام پيشانی و دو طرف آن\nاز جايی که موی سر مي رويد تا ابروها و بالاي بيني ، و بنابر\nاحتياطواجب بايد دستها روی ابروها هم کشيده شود. چهارم :\nکشيدن کف دست چپ به تمام پشت دست راست و بعد از آن\nکشيدن کف دست راست به تمام پشت دست چپ .\nتيمم بدل از غسل و بدل از وضو با هم فرقی ندارند.\nاگر مختصری از پيشانی و پشت دستها را هم مسح نکند، تيمم باطل\nاست ، چه عمدا مسح نکند يا مسأله را نداند يا فراموش کرده\nباشد. ولی دقت زياد هم لازم نيست و همين قدر که بگويند تمام\nپيشانی و پشت دست مسح شده ، کافی است .\nبرای آنکه يقين کند تمام پشت دست را مسح کرده ، بايد\nمقداری بالاتراز مچ را هم مسح نمايد. ولی مسح بين انگشتان لازم\nپيشانی و پشت دستها را بايد از بالا به پايين مسح نمايد و\nکارهاي آن را بايد پشت سر هم بجا آورد و اگر بين آنها به قدري\nفاصله دهد که نگويند تيمم مي کند، باطل است .\nدر موقع نيت بايد معين کند که تيمم او بدل از غسل است\nيا بدل ازوضو. و اگر بدل از غسل باشد، بايد آن غسل را معين\nنمايد. و چنانچه اشتباها به جای بدل از وضو، بدل از غسل ، يا\nبه جای بدل از غسل ، بدل از وضو، نيت کند يا مثلادر تيمم بدل از\nغسل جنابت ، نيت تيمم بدل از غسل مس ميت نمايد، تيمم او\nدر تيمم بايد پيشانی و کف دستها و پشت دستها پاک باشد،\nو اگر کف دست نجس باشد و نتواند آن را آب بکشد، بايد به\nهمان کف دست نجس تيمم کند.\nانسان بايد برای تيمم انگشتر را از دست بيرون آورد. و\nاگر در پيشاني يا پشت دستها يا در کف دستها مانعی باشد، مثلا\nچيزی به آنها چسبيده باشد، بايدبرطرف نمايد.\nاگر پيشانی يا پشت دستها زخم است و پارچه يا چيز ديگری را\nکه بر آن بسته ، نمي تواند باز کند، بايد دست را روی آن بکشد. و\nنيز اگر کف دست زخم باشدو پارچه يا چيز ديگری را که بر آن\nبسته نتواند باز کند، بايد دست را با همان پارچه به چيزی که\nتيمم به آن صحيح است بزند و به پيشانی و پشت دستها بکشد.\nاگر پيشانی و پشت دستها مو داشته باشد، اشکال ندارد. ولی اگر\nموی سر روي پيشانی آمده باشد، بايد آن را عقب بزند.\nاگر احتمال دهد که در پيشانی و کف دستها يا پشت دستها مانعي\nهست ، چنانچه احتمال او در نظر مردم به جا باشد، بايد جستجو\nنمايد تا يقين يا اطمينان پيدا کند که مانعی نيست .\nاگر وظيفه او تيمم است و نمي تواند تيمم کند، بايد نايب\nبگيرد. وکسی که نايب مي شود، بايد او را با دست خود او\nتيمم دهد. و اگر ممکن نباشد،بايد نايب دست خود را به چيزی که\nتيمم به آن صحيح است بزند و به پيشانی و پشت دستهای او بکشد.\nاگر بعد از آنکه وارد تيمم شد شک کند که قسمت پيش\nاز آن رافراموش کرده يا نه ، اعتنا نکند و تيمم او صحيح است .\nو نيز اگر بعد از به جاآوردن هر جزء شک کند که درست به جا\nآورده يا نه ، اعتنا نکند و تيمم او صحيح است .\nاگر بعد از مسح دست چپ شک کند که درست تيمم کرده يا نه ،\nتيمم اوصحيح است .\nکسی که وظيفه اش تيمم است ، بنابر احتياطواجب نبايد\nپيش از وقت نماز برای نماز تيمم کند. ولی اگر برای کار واجب\nديگر يا مستحبی تيمم کند و تاوقت نماز عذر او باقی باشد،\nمي تواند با همان تيمم نماز بخواند.\nکسی که وظيفه اش تيمم است ، اگر بداند تا آخر وقت عذر او\nباقي مي ماند، در وسعت وقت مي تواند با تيمم نماز بخواند.\nولی اگر بداند که تا آخروقت عذر او برطرف مي شود، بايد\nصبر کند و با وضو يا غسل نماز بخواند يادر تنگی وقت با\nتيمم نماز را بجا آورد.\nکسی که نمي تواند وضو بگيرد يا غسل کند، مي تواند نمازهاي\nقضای خود رابا تيمم بخواند، هر چند احتمال بدهد که به زودي\nعذر او برطرف مي شود. ولی در صورت علم به زوال عذر تا پيش\nاز ضيق شدن وقت بايد منتظر بماند.\nکسی که نمي تواند وضو بگيرد يا غسل کند، جايز است نمازهاي\nمستحبی راکه مثل نافله های شبانه روز وقت معين دارد با\nتيمم بخواند، حتی در اول وقت . به شرطآنکه علم به زوال\nعذر تا آخر وقت نداشته باشد.\nکسی که احتياطا بايد غسل جبيره ای و تيمم نمايد، مثلا\nجراحتی در پشت او است ، اگر بعد از غسل و تيمم نماز بخواند\nو بعداز نماز حدث اصغری از اوسر زند، مثلا بول کند براي\nنمازهای بعد بايد وضو بگيرد.\nاگر به واسطه نداشتن آب يا عذر ديگری تيمم کند، بعد از\nبرطرف شدن عذر،تيمم او باطل مي شود.\nچيزهايی که وضو را باطل مي کند، تيمم بدل از وضو را هم باطل\nمي کند. وچيزهايی که غسل را باطل مي نمايد، تيمم بدل از غسل را\nهم باطل مي نمايد.\nکسی که نمي تواند غسل کند، اگر چند غسل بر او واجب باشد،\nاحتياطواجب آن است که بدل هر يک از آنها يک تيمم نمايد.\nکسی که نمي تواند غسل کند، اگر بخواهد عملی را که برای آن غسل\nواجب است انجام دهد، بايد بدل از غسل تيمم نمايد. و اگر\nنتواند وضو بگيرد و بخواهد عملی راکه برای آن وضو واجب است\nانجام دهد، بايد بدل از وضو تيمم نمايد.\nاگر بدل از غسل جنابت تيمم کند، لازم نيست برای نماز وضو\nبگيرد. ولي اگر بدل از غسلهای ديگر تيمم کند، بايد وضو\nبگيرد. و اگر نتواند وضو بگيرد،بايد تيمم ديگری هم بدل از وضو\nاگر بدل از غسل تيمم کند و بعد کاری که وضو را باطل مي کند\nبرای اوپيش آيد، چنانچه برای نمازهای بعد نتواند غسل کند،\nبايد وضو بگيرد. واگر نمي تواند وضو بگيرد، بايد بدل از\nوضو تيمم نمايد.\nکسی که وظيفه اش آن است که بدل از وضو و بدل از غسل تيمم\nکند، همين دو تيمم کفايت مي کند و تيمم ديگری لازم نيست .\nکسی که وظيفه اش تيمم است ، اگر برای کاری تيمم کند، تا تيمم\nو عذر اوباقی است ، کارهايی را که بايد با وضو يا غسل انجام\nداد، مي تواند به جا آورد. ولی اگر با داشتن آب براي\nنماز ميت يا خوابيدن تيمم کرده ، فقطکاری را که برای آن تيمم\nنموده مي تواند انجام دهد. و در مورد تيمم به خاطر تنگي\nوقت ، به احتياط واجب ساير غايات را انجام ندهد.\nدر چند مورد مستحب است نمازهايی را که انسان با تيمم\nخوانده ، دوباره بخواند: اول : آنکه از استعمال آب ترس\nداشته و عمدا خود را جنب کرده وبا تيمم نماز خوانده است .\nدوم : آنکه مي دانسته يا گمان داشته که آب پيدا نمي کندو عمدا\nخود را جنب کرده و با تيمم نماز خوانده است . سوم : آنکه تا\nآخر وقت عمدادر جستجوی آب نرود و با تيمم نماز بخواند و بعد\nبفهمد که اگر جستجو مي کرد، آب پيدا مي شد. چهارم : آنکه عمدا\nنماز را تاخير انداخته و در آخر وقت با تيمم نمازخوانده است .\nپنجم : آنکه مي دانسته يا گمان داشته که آب پيدا نمي شود و آبي\nرا که داشته ريخته است .