Roomelse – Wikipedia\nRoomelse (Düütsk Ramsloh af Saterland-Ramsloh) is n Täärp in Seelterlound un mäd soowät 4600 Ienwoonere dät grootste Täärp fon ju Meente. Tou Roomelse heere do Buurskuppe Hollen, Hollenerfoan mäd Hollebierich, Roomelse-Aast, Hollenbround, un Roomelse-Wääst mäd Hoogebierich, Häärst un Raake.\nMarine-Seender DH038 in dät Wäästfoan\nJu näie Brääge fon dän Seelter-Äi-Paad uur ju Seelter Äi bie Roomelse\n4.1 Foulksskoule Roomelse\n4.2 Grote Skoule fon't Seelterlound\n4.2.1 Gruundskoule Roomelse\n4.2.2 Haud- un Realskoule Seelterlound\n8 Bädden in Roomelse\n9 Buurmästere fon Roomelse bit tou 1974\n10 Ferbiendenge ätter buten\nDie Noome Roomelse kuud häärkuume fon Ooldfräisk *Rames-la mäd as Gruundwoud (twäide Lid) la, Hoochdüütsk Loh ' Woold af eepene Steede deeroun', wät in fuul Noomen apträt. Tou ferglieken is dät an uur Steeden foarkuumende Ramsel, Ramslo, Ramelsloh. As Bestimmengswoud is tou ferglieken dät Middelläichdüütske ramese, remese ' Bärenlauch/ Allium Ursinum' af hraban, hramn ' Rabe' (die Fuugel af n Persoonennoome). Also ' Woold mäd Boarenlook af Roawen'.\nRoomelse lait midde in Seelterlound. Truch Roomelse fljut ju Seelter Äi un die Seelter-Äi-Paad lapt truch dät Täärp.\nRoomelse waas bit tou 1974 ne oaine Meente, nu häd deer die Meenteräid sin Sit. Bie ju Gebietsreform fon 1974 wuude Skäddel un Seedelsbierich mäd do Meenten Roomelse un Strukelje tou ju Meente Seelterlound touhoopefoatet. In Roomelse stoant dät Räidhuus fon ju Meente Seelterlound.\nDer skäl al foar 1657 ne Skoule in Roomelse weesen hääbe. In 1614 wäd fon evangeelske Pestoore ätter dät Amt in Kloppenbuurich begjucht, dät in Roomelse do Bäidene Unnergjucht hääbe mouten. In 1654 wäd fon n Jesuitenpoater begjucht, dät deer n Koaster in Roomelse is. Siet dän 1. Nov. 1657 wieren deer 2 Jesuiten in't Seelterlound un deer wuuden two Skoulen iengjucht, een in Roomelse un een in Skäddel. 1658 bejucht deer n Poater Melle, dät die Säärkekoaster uk Skoulkoaster is. 1669 begjucht Pestoor Abbing, dät deer noch naan Skoulkoaster is, man dät die Säärkekoaster Johann Hermanni dän Unnergjucht rakt. Deer ätter koom die Säärkekoaster Heinrich Deeken.\n1733 wäd Johann-Heinrich Deeken as eerste Koaster naamd. 1771 waas deer ne litje Skoule mäd 40 Skoulkere un mäd 60 Skoulkere in 1784. 1833/34 wieren deer 110 Skoulkere. 1897/98 wieren deer 39 Skoulkere in Roomelse, 34 Skoulkere in Hollen un 17 Skoulkere in Hollenerfoan.\n1928 wuud ne näie Skoule mäd two Klassen baud, 1950 wieren deer tjo Klassen. 1945 wieren deer 150 Skoulkere bie aan Koaster, 1950 wieren dät 173 Skoulkere un 1960 wieren deer 118 Bäidene bie träi Koastere.\n1966 wuud een näie moderne Skoule baud (Mittelpunktschule) foar do Bäidene uut Roomelse un Hollenerfoan. Ap n 1.6.1969 koomen do Haudsköilere fon do Meenten Skäddel un Strukelje deerbie un ap n 1.8.1970 koomen uk do Skoulkere uut Hollen deerbie. Ju Skoule naamde sik "Volksschule mit Förderstufe Ramsloh (Mittelpunktschule)".\nLaitenge fon ju Skoule:\n1733 - 1775 Johann Heinrich Deeken I.\n1775 - 1816 Johann Heinrich Deeken II.\n1816 - 1824: Johann Gottfried Crone\n1824 - 1874: Anton Brägelmann\n1874 - 1912: Clemens Bröring\n1912 - 1923: August Buschenhenke\n1923 - 1925: Hugo Niemöller\n1925 - 1945: Clemens Arlinghaus\n1939 - 1945: Emma Völkerding (Fertreedenge)\n1946 - 1970: Konrad Pusch (wuud ap n 1. Määrt 1967 Rektor)\nDo uur Koastere an ju Foulksskoule wieren:\n1946 - 1970: Katharina Eilers (wuud ap n 16. Okt. 1967 Konrektorin, waas deerätter Konrektorin an dät Skoulsäntrum Seelterlound)\n1947 - 1954: Bernhard Woltermann\n1954 - 1955: Rolf Wichmann\n1955 - 1959: Edgar Fichtner\n1959 - 1959: Hildegard Ostendorf\n1959 - 1964: Ingo-Maria Voss\n1963 - 1966: Adolf Exner\n1964 - 1970: Friedrich Giese (waas deerätter Koaster an dät Skoulsäntrum Seelterlound)\n1965 - 1966: Julia Seelhorst\n1934 - 1959: Rosa Norrenbrock (techn. Koasterske)\n1959 - 1966: Hedwig Schmidt (techn. Koasterske)\nGrote Skoule fon't SeelterloundBearbeiten\nJu Haud- un Realskoule Seelterlound\nÄtter dät in 1970 dät Grote Skoule fon't Seelterlound äntsteen is, waas deer al gau nit genouch Plats foar do Skoulkere fon ju Gruund-, Haud- un Realskoule. 1974 wuud deer ne näie groote Skoule baud, ju deer 1977 fergratterd wuud. 1970 wieren deer 334 Skoulkere in 10 Klassen, 1975 wieren dät al 846 Skoulkere in 28 Klassen un 1983 wieren dät 869 Skoulkere in 31 Klassen.\nJu Gruundskoule Roomelse häd 15 Koastere un 10 Klassen (2011).\nHaud- un Realskoule SeelterloundBearbeiten\nUut ju "Volksschule mit Förderstufe Ramsloh (Mittelpunktschule)" is 1971 ju Haudskoule Roomelse äntsteen. Ju Realskoule Selterlound wuud 1973 gruunded und häd dän Noome „Grote Skoule fon't Seelterlound“. Deer sünt uungefäär 50 Koastere un sowät 700 Skoulkere. Die eerste Rektor waas Franz Strotmann fon 1970 - 1998 un Konrektorin waas Katharina Eilers fon 1970 - 1977. Ju Laitenge häd Rektor Manfred Broek siet 1998.\nDät Gymnasium wuud 2004 as Deelsättenge fon dät Albertus-Magnus-Gymnasium in Ait gruunded. 2007 wuud dät Gymnasium oainständich un kreech dän Noome "Laurentius-Siemer-Gymnasium". Deer sunt 27 Koastere un 436 Skoulkere. Die Laiter is Reinhard Dreker.\nWiendmäälne in Hollen\nMarine-Seender DHO38 in dät Wäästfoan\nJu Roomelster Säärke\nju oolde Roomelster Säärke\nJu oolde Roomelster Säärke waas uut ju Tied uum dät Jier 1400. As ju oubreeken wuude, wuud där n Boalke mäd ju Inskrift Anno 1383 fuunen. Bit 1812 wuude in ju Roomelster Säärke ju Loade mäd dät Seelter Gesätsbouk un Mäiten un Gewichte toun Iekjen apbewoard. Ju Loade hied trjo Slotte, een foar älke Täärp. Do hääbe Napoleons Suldoaten ap n 23. Dez. 1812 foar 38 Franken und 28 Centimes ferkooped. Bie ju Säärke wieren uk ju Fersammlenge fon dän Seelter Tweelwerräid un där stuud ju Gjuchtslinde. Ju Säärke wuud 1897/98 oubreeken.\nJu näie St. Jakobus-Säärke wuud 1899-1900 baud truch dän Säärkebaumeester August Rincklake. Do Finstere sünt fon Wilhelm Derix moaked. In ju Säärke is ne St. Jakobus-Statue uut dät 15. Jierhunnert. Bie ju Säärke lapt die St. Jakobus-Paad.\nAastelk Roomelse is bie Steensbierich ne groote näie Siedlenge foar do Uutsiedlere uut ju fröiere Sowjetunion baud wuuden. Därtruch häd ju Befoulkenge där do lääsden 20 Jiere sterk tounouumen.\nWaskönig+Walter Kabel-Werk GmbH u. Co. KG Roomelse – Moaked Koabel\nOPTIMAS - Maschinenbau GmbH\nBädden in RoomelseBearbeiten\nBuurmästere fon Roomelse bit tou 1974Bearbeiten\n1955 - 1964 - Heinrich Kramer\n1964 - 1974 - Heinrich Eilers\nRamsloh - Zahlen, Daten und Fakten\nBielde: Christian Wulff ap Besäik bie Waskönig un Walter (NWZ)\nSint Jabik in dät Seelterlound (Fräisk)\nLOUND UN NOOMEN ap Sieden 41-42.\nFranz Strotmann, Kleine Schulchronik des Saterlandes, Sept. 1983\nZuletzt bearbeitet am 22. Moai 2021 um 10:09\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 10:09, 22. Moai 2021.


Transvaal (orange) un die Räst fon Suudafrikoa (jeel)\nTransvaal, dät däälich neen gultich Ferwaltengsrebät moor is, lait twiske do bee Äien Limpopo un Vaal.\nSänt dät oachte Jierhunnert lieuwden deer eerste Venda un Sotho, in 1817 koomen deer Stomme bietou, do fon dän Zulu-Köönich Shaka uut hiere Heemat ferdrieuwen wuuden sunt. Twiske 1830 un 1850 wonnerden deer do Buuren of "Voortrekker" uut ju britiske Kap-Kolonie ien, do dät Rebät sunner fuul Juunweer kolonisierden. Jo gruundeden in dät Noude eerste two litjere Stoaten, do ätter do Steede Winburg un Potchefstroom benaamd wieren. Jo fereenden sik in 1844. Dät sik leeter wier apdeelde in dän Oranje-Fräistoat twiske do Äien Oranje un Vaal un appe uur Siede ju Suudafrikoanske Republik ap dät Rebät fon Transvaal, ju nit tou ferwikseljen is mäd ju Republik Suudafrikoa fon däälich. In 1852 ärkoanden do Briten ju Uunouhongegaid fon do Rebätte noudelk fon ju Äi Vaal oun.\nDie junge Stoat hiede dät wirtskuppelk stuur un waas buppedät noch fon do Zulu betruued, deer häbe do Briten hiere Kansje blouked un dät Lound as "Räddenge" anektierd. Man suk een Räddenge wüülen do Buuren nit, sodät uum 1880 die Eerste Buurenkriech begon. 1881 waas dan wier Free, do kriegen jo eerste een deelwiese Sälwenferwaltenge unner britiske Foarheerskup. 1884 kreegen jo dan wier fulle Uunouhongegaid. In do 1890er Jiere koomen noch Rebätte buute fon Transvaal tou ju Republik bietou.\nIn do 1880er wuude oun'n Witwatersrand Gould fuunen, wät fuul nit-buuriske Ljuude in't Lound look. Jo wieren bolde in ju Moorhaid. Tjoon Jiere leeter, fon dän 29. Dezember 1895 bit tou dän 2. Januoar 1896 fersoachten do Briten, aan Putsk fon ju buutloundske Moorhaid juun ju buuriske Heerskup loostoubreeken un Suldoaten toun Stöän tou seenden. Man uumdät jo sik in ju Organisatsjoon nit eenich wieren un dät noch Misferstounden roate, geen dät nit so, as jo ploanden. In't Eende waas deer bloot een Eenhaid fon säkshunnerd Mon unner dän Uppermon Leander Starr Jameson, juu dän Uurfaal uur ju Suudafrikoanske Republik begon, un jo moasten sik bolde do buuriske Troppen reeke.\nMan düssen Uurfaal, die Jameson Raid, moakede dät Ferhooldnis twiske do Buuren un do Briten noch läpper, as dät in't Foaren al waas. Bee Sieden moakeden an't Skeed mobil. Paul Kruger, die Präsidänt fon ju Suudafrikoanske Republik, stoalde n Ultimoatum, do Briten skuulen hiere Troppen touräächluuke. Dät dieden jo nit, un so begon in 1899 die twäide Buurenkriech, dät britiske Waareldriek juun ju Suudafrikoanske Republik un dän Oranje-Fräistoat.\nToueerste wieren do Buuren in ju Moorhaid un koomen goud juun do Briten oun, man as die Kriech in 1902 tou Eende geen, wieren do Briten do Winnere. Man die Free fon Fereeniging, ätter dän do bee Republiken annektierd wuuden, roate do Buuren foar domoalige Ferhooldnisse noch goude Bedingengen: Jo doarsten britiske Buurgere mäd fulle Gjuchte wäide un Afrikoansk wuude Amtssproake.\nEerste noch as britiske Provins, bestuude Transvaal fon 1910 oun as Provins fon ju Suudafrikoanske Union fääre, ju wuude in 1931 juust as do uur Dominions uunouhongich un deer äntstuude in 1961 ju Republik Suudafrikoa uut.\nAs ju Apartheid-Politik, dät waas ju stoatelke Deeltaaienge fon do Swotte, stäärker wuude, wuuden in do 1960er Jiere sonaamde Homelands fon düsse un uur Provinsen outränd. Dät wieren skienbeer uunouhongige Rebätte, do as Uutflucht tjoonden, uum Swotte nit as gjuchte Buurgere fon Suudafrikoa tou behonneljen.\nFon dän 26. bit tou dän 29. April 1994 roate dät ju eerste meene un fräie Parlemäntsköär in Suudafrikoa. Aal do fuljierige Ljuude, Swotte un Wiete, doarsten hiere Stämme oureeke. Ätter dät die African National Congress do maaste Stämmen kreech, wuude ap dän 9. Moai fon dät sälge Jier Nelson Mandela as eersten Swotten toun Präsidänt fon Suudafrikoa kädden. Truch dän Machtwiksel wuude ju Provinsoardenge näi moaked. Transvaal un do aleer bietouheerende Homelands wuuden apdeeld in do näie Provinse Noudwääst, Limpopo, Mpumalanga un Gauteng.\nSänt düsse Tied rakt dät Transvaal as Ferwaltengsrebät nit moor.\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 12:52, 23. November 2018.


Suurstof – Wikipedia\nNoome, Symbol, Oardnengstaal Suurstof, O, 8\nGruppe, Periode, Blok 16, 2, p\nMassenandeel an ju Äidhülle 49,4 %\nAtommasse 15,9994 u\nAtomradius (bereekend) 60 (48) pm\nKovalenten Radius 73 pm\nElektrone pro Energieniveau 2, 6\nModifikationen 2 (O2, Ozon O3)\nTichte 1,429 kg · m−3 bei 273,15 K\nSmiltpunkt 54,40 K (−218,79 °C)\nSjoodepunkt 90,18 K (−182,97 °C)\nFerdampengswaarmte 3,4099 kJ/mol\nSmiltwaarmte 0,22259 kJ/mol\nDampdruk 10 · 103 Pa bei 61 K\nSkalgauegaid 317,5 m/s bei 293 K\nSpezifiske Waarmtekapazität 920 J/(kg · K) bei 298 K\nWaarmtelaitfäiegaid 0,02674 W/(m · K)\nOxidationstoustande −2, −1, 0, +1, +2\nOxide (Basizität) äntfaalt\n122,24 s ε 2,754 15N\n17O 5/2 −3,628 · 107 27,1 MHz\nSuurstof (lat. Oxygenium, dt. Sauerstoff) is n chemisk Element mäd Symbol O un Atomnummer 8. Suurstof is n Nit-Metal uut ju Suurstofgruppe (Gruppe Via). Suurstof kumt as eenpelden Stof foarallen as Disuurstof (O2) in ju Atmosphäre foar. As touhoopestoalden Stof is dät ieuwenso n wiedfersprat Element, deeruum dät aal Woater fon do Ozeoane un aal Silikoate fon ju Äidkoarste Suurstof änthoolde. Gemeeten ätter Gewicht is Suurstof bie wieden dät maast foarkuumende Element in dän moanskelke Köärper: die bestoant foar sowät 65 % uut Suurstof (foarallen in Foarm fon Woater).\n1 Allotrope Foarme\n1.4 Tetrasuurstof un octasuurstof\nAllotrope Foarme[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]\nMonosuurstof[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]\nSuurstof kumt in fräie mono-atomäre Foarm (dät Suurstof-Radikoal O) ap ju Äide bloot foar in do tänne hooge Loagen fon ju Atmosphäre. Sukke loose Atome fon dit Element sunt gjucht reaktiv un ferbiende sik gau mäd uur Stoffe, toun Biespil bie dät Toulääsen fon Woaterstofperoxid H2O2 wol dät 'loose' O-Atom fluks rekombinierje mäd uur O-Atome tou O2. Sukke loose Suurstofatome, do der kuute Tied unner ne Reaktion ne Rulle spielje, wäide uk wäil "naszierden Stof" naamd.\nDisuurstof[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]\nSuurstof as Element kumt ap ju Äide maast foar as Disuurstof (O2). Diatomären Suurstof rakt dät in two Foarme, ne stabile ju der Triplett-Suurstof naamd wäd un ne anräägede Toustand (Singulett-Suurstof). Foar ju lääste Foarm jält wät Fergliekboares as foar ju mono-atomäre Foarm. Disse Foarm äntstoant bie bestimde Reaktione, oawers in de Räägel lieuwet n Singulett-Suurstof-Molekül nit loang, weegen ju hooge reaktivität. Photosynthese is ne Wälle fon Singlett-Suurstof. Plonten bruuke deeruume carotinoide Faawestoffe uum dit reaktive Molekül uunskoadelk tou moakjen.\nTrisuurstof[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]\nTrisuurstof of Ozon (O3) kumt foar in ju Atmosphäre (in ju Ozonloage), wier dät bilded wäd unner Ienfloud fon kosmiske Stroalenge, man dät kon uk truch Luftfersmutsenge ap dän Seespeegel bilded wäide.\nTetrasuurstof un octasuurstof[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]\nIn ju Fäästphase kon Suurstof in moorere Phasen foarkuume. In ju e-Phase, ju der bloot bie Drukke uur 10 GPa foarkumt un ju der uk rooden Suurstof naamd wäd, skulen Moleküle O4 un/of O8 foarkuume.\nSuurstof wuud 1771 fon dän swediske Apotheker Karl Wilhelm Scheele äntdäkt, man ju Wieräntdäkkenge truch Joseph Priestley moakede dät eerste in wieder Kringe bekoand. Me ferstuud al fluks, dät dit Gas, wan dät uk man een Füüftel fon ju Luft ap uusen Planet uutmoaket, Ferbaadenge muugelk moaket, as uk dät Omjen fon Moansken un Dierte (un in de Tjuusterenge uk fon Plonten). Antoine Lavoisier roate dät sin wietenskuppelke Noome Oxygenium (Suurbilder), deer me ounfangs toachte dát dät Element n uunäntbeerelken Bestanddeel fon ne Süüre waas. Foarallen ju Doatseeke, dät Elektrolyse fon ne groote Riege Süüre (mäd do Woaterstofhalogenidee as apfaalende Uutnoame) an ju Kathode Suurstofgas rakt, waas Skeeld an disse Uurtjuugenge. Wan uk Oxiden fon fuul Elemente wuddelk süürebildjend sunt, is uumekierd Suurstof nit nöödich uum ne Süüre tou bildjen.\nSuurstofgas in luutee Foarm wäd fuul anwoand in Laskreewen un in ju mediske Waareld foar ju Behonnelenge fon Moanskene, do der Probleme mäd ju Ommenge hääbe. Uk ju Luftfoart un dät Duukjen kon me sik deer sunner nit moor foarstaale.\nFlüssich O2 wäd anwoand in ju Ruumfoart un bie Grootferbruukere. As chemisken Gruundstof is dät uk gjucht wichtich, toun Biespil foar ju kontrollierde Oxidation fon Ethylen ätter Ethylenoxid uur n Säälwer-Katalysator. Dät industrielle Prozess lääwert n wichtigenb Gruundstof foar ju Polymerindustrie.\nSuurstofgas is uunäntbeerelk foar fuul Organismen ap de Waareld, dan sunner O2 kuud daach naargends ap ju Äide aerobe Dissimilation ärfoulgje. Ap Hööchte fon dän Seespeegel bestoant ju Luft foar sowät 21% uut Suurstofgas. Deer die biochemiske Prozess fon Lieuweweesen deerap ienstoald is, rakt dät juust dän goude Gehalt uum dän Köärper in gouden Toustand tou hoolden. Fluks as me ätter do Bierge waigungt, wol die Luftdruk un deermäd ju Masse Suurstof in dätsälge Luftvolumen n bitje deelgunge. Dät kon weese, dät Lieuweweesen dan Probleme mäd ju Ommenge kriege.\nSuurstof is ätter Foarkuumen dät eerste Element in ju Äidkoarste, dät moaket deerfon sowät 46,7% uut, ap maaste in Foarm fon Metaloxide, Silikoate, Karbonoate un uur Soalte. Uk fon do Ozeoane is dät ju haudkomponente (87%), deeruum dät dät een fon do two Elemente is, wier Woater (H2O) uut bestoant. Dätsälge jält foar dät Ies, dät do Poolkappen hier ap Äide bildet.\nAp uur Heemelsköärpere, toun Biespil Mars, bestoant dät Ies fielicht uut Koolestofdioxid, dät uurigens uk Suurstof änthaalt. Ju Moune Europa fon Jupiter is gans bedäkt mäd Woateries un Komete bestounde toun grooten Deel uut Woateries\nJu Doatseeke, dät Suurstof in fräie Foarm in ju Äidatmosphäre apträt, is gans ju Foulge fon dät Lieuwend ap de Äide un besunners fon ju Photosynthese fon do gräine Plonten. Sunner ju foutsätte Produktion wüül dät Element bie litjen wier uut ju Atmosphäre ferswiende, deeruum dät dät täämelk reaktiv is un sik mäd oxidierboare Materioale ferbienden däd. Wooldbrounde sunt n goud Biespil deerfon.\n↑ 1,0 1,1 1,2 BGIA Gestis Stoffdatenbank\nBrounde förderjenden Stof\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 04:17, 22. Juni 2019.


Die See Alliqucha in do Bierge\nIn do Anden rakt two wüülde Oarde fon Kamäile, dät Vikunja (Lama vicugna) un dät Guanako (Lama guanicoe). Düsse Näiwaareld-Kamäile (Lama) hääbe uurs as do Ooldwaareld-Kamäile (Camelus) neen Hökkere, uumdät jo in hiere Lieuwendsruumte ne beetere Woaterfersuurgenge hääbe. Jo sunt uk tom moaked wuuden, tomme Vikunjas heete Alpakas, tomme Guanakos heete Lamas.\nUur Suugedierte sunt Chinchillas (Chinchillidae), Pudus (Pudu), Bierich-Tapire (Tapirus pinchaque), Struuk-Rotten (Octodon), Anden-Boare (Tremarctos ornatus), Pumas (Puma concolor) un säildener Jaguare (Panthera onca).\nDie Anden-Kondor (Vultur gryphus) is ju grootste Roowfuugel-Oard ap ju Waareld. Hie kon sien Juuken 3,20 Meetere wied uutsponne.\nWieuw mäd Alpakas in dän Nasjonoalpark Huascarán\nIn dät Noude fon dän Altiplano lait dät Säntrum fon dät Inka-Riek mäd sien domoalige Haudstääd Cusco. 75 Kilomeetere noudwäästelk sunt do bekoande Ruinen fon ju Inka-Stääd Machu Picchu tou fienden. Uk ju Inka-Stääd Llactapata lait in düt Rebät.\nDät Inka-Riek mäd sien hooge Kultuur is läider truch dän Kolonioalismus stukken geen, man ju Sproake fon do Inka, dät Quechua, wäd bit däälich noch masse fon Anden-Foulke boald. Uurs ne wichtige ienheemske Sproake is dät Aymara.\nJu noudelke Anden-Regioon is een fon moorere Rebätte fon ju Neolithisierenge, dät hat, een fon do Rebätte, wier Buuräi, fääste Siedelengen un sliepene Steenreewen ärfuunen wuuden sunt. Wilst uus Buuräi in Europa foar dän grootsten Deel uut dät Naie Aaste kumt, wier dät uum sowät 9000 foar Kristus begon un sik in do foulgjende Jierduusende ätter Europa uutspratte, begon dät in do Anden sowät 2000 bit 3000 foar Kristus. Wäkke Seeken sunt in ju Tied fon dän Kolonioalismus uut ju Suudamerikoanske Buuräi-Traditsjoon ätter Europa keemen, dät wichtichste Biespil is ju Tuffelke. Wät in Europa man exotisk blieuwen is, sunt dät Lama un dät Alpaka, two tomme Kamäil-Oarden, ju in Suudamerikoa haudseekelk tuchted wäd, uum Wulle un Flask tou kriegen; dät Lama uk, uum Lasten tou dreegen.\nZuletzt bearbeitet am 18. Juli 2018 um 16:31\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 16:31, 18. Juli 2018.


De Markus Breef, Numma 64 - Andrew & Deanna Friesen\nDe Markus Breef, Numma 64\nToom Läsen: Markus 12:38-44\n“Aus Jesus lieed, säd hee: Wäat junt fa de Schreftjelieede, dee jieren en lange Kjleeda romgonen un sikj opp däm Moakjtplauz bejreessen loten, un no dän väanämsten Setplauz en de Judenschool un eenen Ierenplauz oppem Fast trachten doonen. Dee sent daut jrod, dee de Wätfrues utem Hus fräten, un toom aufwiesen lange Jebäda moaken. Dee woaren doafäa sooväl schwanda veuadeelt woaren.\nJesus sad sikj soo biem Gotteskausten em Tempel dol, daut hee seenen kunn, woo de Menschen äa Jelt doa nenn läden. Un väl rikje läden doa väl nenn. Dan kjeem eene oame Wätfru un läd twee Koppasch nenn; ojjefäa een Zent. Dan roopt Jesus siene Jinja un säd to an: Ekj saj junt de Woarheit: Dise oame Wätfru haft mea em Gotteskausten nenjelajcht aus aul de aundre. De aundre, dee doa jeewen, hauden aula mea aus jenuach; oba dise, dee weinja haud aus see brukt, jeef aules waut see toom läwen haud.“\nVondoag kjrie wie eene Woarnunk von Jesus to de Menschen, daut see sikj sellen wäaren fa de Schreftjelieede. Een Dinkj waut wie ons dan motten froagen es wuarom de Menschen sikj sellen wäaren fa de Schreftjelieede. Es daut bloos wiels see Schreftjelieede sent? Ooda es doa eene aundre Uasoak? Wie wellen hia nenn kjikjen vondoag, toom seenen waut wie kjenn finjen doawäajen.\nEkj sie mie secha daut väle von ons haben ea jehieet, daut wie nich sellen too sea de Bibel läsen, wiels de Schreft rät jäajen Schreftjelieede. Doa sent väle Menschen waut dit opp ierenst jleewen. Oba es dit Biblisch? Ooda hab wie ons selfst dan bloos waut dietlich jemoakt?\nWell wie seenen waut de Uasoak es waut Jesus de Menschen jeft, wuarom see sikj sellen fa de Schreftjelieede wäaren. Hee sajcht en Varzhen 38 derch 40, daut see loten sikj jieren bejreessen em Moakjtplauz, un wellen emma jieren jeieet sennen opp Fasten un enne Judenschoolen, un see doonen uk lange Jebäda moaken bloos toom aufwiesen. Hee sajcht eefoch, daut soone sort Schreftjelieede doonen aules bloos daut Menschen an woaren ieren. See bäden nich fa Gott siene Iea, oba daut Menschen an woaren seenen. Waut halpt daut? Daut sent ladje Jebäda, un Gott kaun soone Jebäda nich ieren. Dit es de Uasoak wuarom Jesus sajcht, daut de Menschen sikj sellen wäaren fa de Schreftjelieede: Daut waut see lieeden, un daut waut see deeden, stemd nich toop. See säden daut Menschen sullen daut Jesaz hoolen, waut enne Schreft jeschräwen es, oba see selfst freeten Wätfrues äare Heima opp. See deeden krakjt daut Jäajendeel von waut de Schreft sajcht, wiels Gott sajcht to de Juden soo aus dit en Jesaja 1:17, “Eeft junt en goodet doonen; seet daut jie rajcht haundlen; moakt een Enj met Menschen utnutzen; halpt de Weisen un rät fa de Wätfrues.“ De Schreft sajcht daut wie sellen de Wätfrues, un oame Menschen, halpen, oba dise Schreftjelieede neemen an daut bätsje waut see noch hauden wajch, sajcht Jesus.\nHia es noch een Dinkj toom äwa denkjen. Latst eemol sagen wie woo Jesus too een Schreftjelieeda säd, daut hee nich wiet auf wia vom Gottesrikj; en Markus 12:34. Dit wia uk een Schreftjelieeda, oba Jesus lowd am. Waut wie von dit aula lieren kjennen, es daut wie motten ons wäaren fa soone waut jleewen, see sent weis enne Schreft, oba äare Doten stemmen doa nich met. Jieda Mensch opp dise Welt, bewiest waut see werkjlich jleewen em Hoat, bie daut waut see doonen; nich bie daut waut see sajen. Wan een Mensch een Dinkj sajcht, un oba daut aundre deit, dan weetst du, daut hee haft jeloagen, wiels siene Doten bewiesen daut. Jesus sajcht eefoch, daut de Menschen sellen sikj wäaren fa de Schreftjelieede wäms Doten un Räden nich toop stemmen; dit meent nich daut een Schreftjelieeda sennen es orrajcht. Dit meent daut de Schreftjelieede sullen opp paussen, daut waut see sajen un waut see doonen deit toop stemmen.\nWie motten daut waut Jesus hia sajcht, toop nämen met waut daut opp aundre städen enne Schreft sajcht, soo aus 2 Timotäus 2:15. Daut sajcht soo aus dit: “Sie flietich von Gott de Aunerkjanunk to kjrieen, daut du daut Woarheits Wuat rajcht lieren deist, daut du die doamet nich schämen brukst.“ De Schreft sajch ons gaunz kloa daut wie sellen de Schreft studieren. Well wie oba opp paussen, daut wie nich soo sennen aus de Schreftjelieede en Jesus siene Tiet, waut een Dinkj säden un oba daut Jäajendeel deeden. Wan wie de Schreft lieren, dan motten wie daut uk ut läwen, soo aus daut jehieet. Well wie opp paussen daut onse Doten un onse Wieed toop stemmen, daut Gott jeieet woat derch onse Läwes.\nUn dan tolatst läs wie woo Jesus sikj biem Gotteskausten em Tempel dol sad. Doa komen väl rikje Menschen nenn, un see jäwen uk väl Jelt; oba Jesus sajcht daut eene oame Wätfru, wäa mau een Zent wieet em Gotteskausten nenn lajcht, haft daut mieeschte jejäft. Hee sajcht, daut de aundre hauden aula mea aus jenuach, un see jeewen von daut waut an nich fäld; oba dise oame Wätfru jeef aules waut see haud. See haud nuscht äwajehoolen fa waut ar wudd noch fälen. Dit bewiest äa Hoat fa Gott, daut see werkjlich Leew haud fa Gott, oba de aundre jeewen wiels Menschen sullen daut seenen. Well wie uk soo sennen aus dise Wätfru, un Gott daut ieeschte jäwen von aules waut wie haben, un nich irjent waut doonen bloos soo daut Menschen ons woaren seenen un lowen doafäa. Well wie leewa aules doonen fa Gott, met daut waut wie sajen, un doonen, daut et aula toop stemmt un Gott Iea brinjt. Doa es nuscht bätret waut wie kjennen doonen met onse Läwes, aus dee fa Gott siene Iea brucken.


Madeira (fon portugiesisk madeira ‘Holt’) is n Ailound in dän Atlantiske Ozean, uungefäär 700 Kilometer wäästelk fon Afrikoa un 1000 Kilometer suudwäästelk fon ju portugiesiske Kuste. Dät häd 235.000 Ienwoonere ap ne Fläche fon 801 km² un mät 57 km bie 22 km. Touhoope mäd Porto Santo un dät fääre ätter dät Suude lääsende Ilhas Desertas un do Ilhas Selvagens bildet dät ju autonome Region Madeira fon Portugal un heert also tou ju Europäiske Union. Do Azore hääbe binne Portugal diesälge Status. Ju grootste Stääd ap Madeira un tougliek ju Haudstääd fon ju autonome Region is Funchal. Dät Klimoa ap Madeira is gjucht mild (ju Temperatuur lait maasttied twiske 16 un 22 ̊C.) un is weegen ju Natuur, fuul Buske un Bierge beljoowed bie Koierder un Natuurfrüünde. Deer ju Kuste foarallen bestoant uut staile Fälsenwoogen un Soundstrande bolde nit foarkuumen dwo, rakt dät ap Madeira neen Massen-Touristik. Do Ailounde hääbe n vulkoanisken Uursproang. Die hoochste Bierich is die Pico Ruivo (1862 m).\nKoarte fon Madeira\nCabo Girão an ju Suudkuste\nLevada in dät Wääste fon Madeira\nJu bekoandste Spezialität fon Madeira is die stäärke Wien die der ätter dät Ailound benaamd is. Buute dän Madeira-Wien is dät Ailound uk bekoand truch dän Espada; n loangen swotten Fisk, die der ap fuul ferscheedene Wiesen kloormoaked wäide kon.\nGjucht charakteristisk foar dät Ailound sunt aal doo eksotiske Bloumen, do deer wüüld woakse. Deeruum wäd dät uk dät Bloumenailound naamd. Buute do Kanariske Ailounde is Madeira ju eensichste Steede wier die Kanariefuugel wüüld foarkuumen däd.\nMadeira is liekteekend truch sien eensich Nätwierk fon Bewoaterengsknoale, do ‘’Levadas’‘: smälle Sloote, do der uur dät ganse Ailound truch do Bierge anlaid wuuden sunt. Weegen ju staile Noudkuste is ju Besiedlenge ounfangd an ju minner stailer Suudkuuste, wier uk ju Haudstääd Funchal lait. Dät Woater wuud uut do Bierge häär truch do Levadas ätter dät soore Suuden broacht. Loangs do Levadas sunt fröier Paade anlaid wuuden tou ju Unnerhooldenge. Ap wäkke Steeden sunt do Paade man 20 cm breed un ferloope nai an n stailen Ougruund. Ap uur Steeden konnen do uur 2 m breed weese. Wan me goud ap do Schilde oachtet un dän Räid fon do Hiesige befoulget, sunt do Paade goud tou n Koierskup.\nMadeira is apdeeld in do foulgjende Meenten:\nN uur Levada ap Madeira\nWai ätter dän Pico do Arieiro\nGrummel un Lai, Garajau\nPonta de São Lourenço, Madeiras Aastspitse\nBädden ap MadeiraBearbeiten\nCristiano Ronaldo, Portugiesisken Foutbaaler\nZuletzt bearbeitet am 13. April 2013 um 13:17\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 13:17, 13. April 2013.


Stroalenge – Wikipedia\nStroalenge is dät Uutseenden fon Energie as Woogen (elektromagnetiske Stroalenge), do me sik uk toanke kon as litje Deele (Kwante).\nWan me mäd wäd Häddes juun n Saiseblääd slacht, dan klingt dät. Dät kumt deerfon, dät dät Saiseblääd trillet un dät Triljen an de Luft meedeeld wäd un so in uus Oore kumt. Deerbie kuume liek fon dät Blääd longitudinoale Woogen, deeruum dät jo in de Laangte trilje, wüült fon dän Snied un ju Rääch transversoale Woogen kuume, do der twäärs trilje.\nSukke Luudwoogen (dt. Schallwellen) bewäägje sik mäd ne Gauegaid fon 300 Meter pro Sekunde truch de Luft. Uk truch hädde Materioale plontje do sik goud fout, man nit truch dät Luftloose. Junge Moanskene konnen Luud heere dät 16 bit 20 Moal pro Sekunde trillet (16 Herz bit 20 Kiloherz, kut: 16Hz-20kHz). Deerbuute lait dan noch Infraluud (unner 16 Hz) un Ultraluud (buppe 20 kHz). Dät sunt also do haagere Frequenzen.\nGans uurs is dät mäd elektromagnetiske Woogen. Do bewäägje sik bolde alleweegense truch un hääbe in dät Luftloose ne Gauegaid fon 300 000 km pro Sekunde. Dät sunt gans ferskeedene Soarten fon Stroalenge, so as hier unner tou sjoon is:\nGjuchts sjucht me do Wikselstroome mäd gans läige Frequenzen fon 10 bit 10 000 (10^4)Hz (sjuch ap ju unnerste Skala); deertou heert t.B. uus gewöönelke Elektrizität-Nät mäd ne Frequenz fon 50 Hz. Bie sukke läige Frequenzen trät noch bolde neen Stroalenge ap.\nEerste buppe 10 kHz (10^4 Hz) wäd ju Stroalenge wichtich un fange dan do Radiowoogen oun mäd Loang-, Middel- un Kuut-Wooge. Dät do Woogen bie haageren Frequenz immer kuuter wäide, kon me ferstounde uut hiere Gauegaid: trilje do 300 000 Moal pro Sekunde, dan is älke Wooge juust 1 km loang. Bie sun Frequenz oarbaidet ju Loangstwoogenseender bie Roomelse, deeruum dät haagere Frequenzen nit truch dät Woater tringe konnen.\nBuppe sowät 10^7 Hz (Woogenlaangte uum 3 Meter) fange dan do UKW, VHF un UHF-Woogen oun un dan deerbuppe do Woogen do der foar Radar un Magnetron-Häide benutsed wäide. Dan n Aantje fääre kumt dan Teraherz-Stroalenge un deerbuppe ju Infrarood-Stroalenge, ju moaket dät wie ju Waamte fon n Häid af fon de Sunne fäile. Un dan kumt eendelk dät sichtboare Lucht. Dät is man n gans smällen Beend, wier ju Faawe annert fon rood bie 750 nm (juust minner as een duusendste millimeter) tou blau bie 400 nm. Do Faawen sitte uk aal in dät wiete Sunnelucht, so as me sjo kon in n Rienbooge.\nDeerbuppe kumt dan ju ultraviolette Stroalenge en dät is wier die Gefoar anfangt. Dät kumt deerhäär, dät bie haageren Frequenz do Kwante immer haageren Energie kriege un somäd eer dät Lieuwend skoadje konnen. Dät hat ne ionisierjende Stroalenge un dät wäd noch läpper bie ju Röntgen-Stroalenge, ju der tougliek uk selektiv bruukt wäd uum Krebs-zellen dood tou moakjen. Uk nutselk is, dät ju truch dät Lieuwend skient, wiertruch wie sjo konnen af deer wät loos is.\nNoch gefoarelker is ju bie Radio-aktivität aptreedende Gamma-Stroalenge un ju Hööchte-Stroalenge, ju in de Waareldruumte härsket.\nZuletzt bearbeitet am 29. Meerte 2018 um 11:54\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 11:54, 29. Meerte 2018.


Sark (Ängelske Noome, uutboald [sɑːk]; Standard-Frantsöösk Sercq [sɛʀk], Sèrtchais Sèr [sɛʀ]) is mäd 5,5 km² Flakte ju fjoodgrootste fon do Kanoal-Ailounde. Dät fon 600 Ljuude bewoonde Ailound heert tou ju Foogdäi (bailwick) Guernsey. Do Kanoalailounde sunt nit Deel fon dät Fereende Köönichriek noch Kroun-Kolonien, man as Kroun-Oaindum (ängelsk: crown dependencies: Foogdäie Guernsey un Jersey) fluks ju britiske Kroune unnerstoald. Wäästelk, tichte-bie in ju Noaberskup, lait dät politisk tou Sark heerende litjere Ailound Brecqhou, deerfon do Oainere jädden uunouhongich fon Sark wäide moaten.\nSark uut ju Lucht, mäd Brecqhou unner gjuchts\nDüssen Artikkel is grootdeelich een Uursättenge in Tonk fon dän düütske Artikkel deer tou.\nSark wäd toumäts as „lääst Bolwierk fon dän Feudoalismus“ beliekteekend, dät oaber fergeene Jiertjaand tou ju „Demokratie“ uurgeen weese skäl. „Bit foar nit so loange Tied, bit 2008, uum niep tou baalen, wuden do Sarkees [...] fon dän lääste Feudoalstoat fon Europa behäärsked.“ Indäid is dät Leen hier - un dät häd sik bit däälich tou nit uurd - ju oankelde Foarm fon Lound-Besit; „äächt Gruundoaindum rakt dät nit“. Man ju wuddelke Wichtegaid häd Seeke fon Refoarmen in't fergeene Jiertjaand weesen; in't Besunnere bestimt dät sänt do fäärme demokroatiske Köäre in 2008 nit moor ju Touhoopesättenge fon dät Ailound-Parlemänt.\nWilst die grootste Deel fon ju Befoulkenge ätter dät Ängelske uurgeen is, konnen bloot min Ljuude ju oolde Toal fon Sark baale, dät Sèrtchais (Standard-Frantsöösk: "Sèrcquiais"). Dät honnelt sik uum een normannisk-frantsööske Baalwiese, ju besunners mäd dät Jèrriais fjuund is, dät ap Jersey (Jèrri) boald wäd. Aaldät dät Ailound heel un aal nit groot is, deelde sik dät Sèrtchais aleer in two Baalwiesen. Fääre lät sik mongs uk noch kanne, dät do Normannen "Noudmonljuude" wieren un uurspröänelk een Noudgermaniske Toal boalden: So lät sik die Noome fon dät litje Noaber-Ailound, Brecqhou, as romanisierde Foarm fon ooldnoudisk "Brekkaholm", ferkloorje, dät so ful as "Ailound mäd oubreekene Kuste" betjudt.\nWällen un uur FoutnootenBearbeiten\n↑ "There is no true freehold" – "Offizielle Website". http://www.sark.co.uk/island-life/. Hentet 2013-06-01 .\nZuletzt bearbeitet am 18. Juni 2013 um 02:00\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 02:00, 18. Juni 2013.


Befräiet Bassel/Massen-Ättergjuchte/Prouwe-Oustämmenge tou dän "Befräiet Bassel"-Bonner - Meta\nBefräiet Bassel/Massen-Ättergjuchte/Prouwe-Oustämmenge tou dän "Befräiet Bassel"-Bonner\nThis page is a translated version of the page Bassel Khartabil/MassMessages/2015 Free Bassel banner straw poll and the translation is 91% complete.\nDin Biedraach is fräiged tou ju foarsloaine Kampagne #"Befräiet Bassel"-Bonner-Kampagne\nDüt is ne Ättergjucht, ju sik troalt uum dän foarsloainen "Befräiet Bassel"-Bonner 2015. Uursättengen sunt ferföichbeer.\nGouden Dai, älkunaan,\nHiermäd skällen aal do Wikimedia-Bruukere Beskeed kriege, dät ne Prouwe-Oustämmenge, ju dien Bedeeligenge säkt, juust ap Meta-Wiki begind wuude.\nAs wäkke fon jou wildääge al wieten, häd n litjen Koppel fon Wikimedia-Fräiwilligere ne Bonner-Kampagne ploand uur ju drokke Loage fon uus Mee-Wikipedioaner, Äntwikkeler fon Open-Source-Software un Akticist fon Creative Commons, Bassel Khartabil. N foarbieldhoaftigen Bonner un ne Ferkloorengs-Siede sunt nu tougjuchte moaked un fon fräiwillige Uursättere in sun hoolich Duts Sproaken uursät wuuden.\nWie säike dien Bedeeligenge, uum tou äntskeeden, of ju waareldwiede Wikimedia-Sälskup billiget, dät ne Bonner-Kampagne begind wäd, ju do Wikipedia-Leesere bidded, fon ju syriske Regierenge ju Fräiläitenge fon Bassel uut dät Pieson tou aaskjen. Wie ferstounde, dät dät suk ne Kampagne in ju Geskichte fon Wikipedia siläärge roat häd; dät is die Gruund, uum dän wie ju grootst-muugelke Uureenkumst monken ju Sälskup säike.\nAs wie Bassel sien drokke Loage sjo un dän äntstoundenden drokken Tied-Ploan, bidje wie älkunaan, sik oun ju Oustämmenge un ju Diskussion tou bedeeligjen un dät so fuul as muugelk, un dät in sien oaine Sälskuppe so bolde as muugelk tou ferspreeden.\nDät waas uurspröängelk ap Ängelsk skrieuwen, wie bidje uum Uursättenge in noch moor Sproaken.\nFuul Tonk foar dien Bedeeligenge!\nDüt kumt fon dän MediaWiki-Ättergjuchte-Tjoonst.\nRetrieved from "https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Bassel_Khartabil/MassMessages/2015_Free_Bassel_banner_straw_poll/stq&oldid=22340999"


Deensk – Wikipedia\nDeensk (deensk: dansk) is ne Noudgermaniske Sproake. Deensk wäd truch ungefeer 5,5 million Moanskene baald, foarallen in Deenemäärk. In do deenske Gebiete Färöer un Gräinlound rakt it een litje Gruppe fon Ljuude, do Deensk baale. In dät Noude fon Släswiek-Holstein rakt et ne anerkoande Minnerhaid, ju der Deensk boalt.\nBaald in Deenemäärk\nBaalere 5,3 Millionen (Määmetoaler)\n0,3 Millionen (twäide Toal)\nOffizielle Stoatus Deenemäärk\nAnärkoande Minnerhaidssproake Gräinlound\n██ Gebiet wier Deensk ju Moorhaidsproake is.\n██ Gebiete wier Deensk ju Minnerhaidsproake is.\nIn't Ooldnordiske rakt et n Unnerskeed twiske do ooldwäästnordiske un ooldaastnordiske Sproaken. Ju oolddeenske un ooldsweedske Sproaken heerden tou ju ooldaastnordiske Gruppe. Dät Oolddeenske un Ooldsweedske wieren juustgliek. In ju Sproakwietenskup wäide do skandinaviske Sproaken as n Dialektkontinuum beskreeuwen. Ju platdüütske Sproake hiede n Masse Ienfloud ap ju deenske Sproake.\nIn Deenemäärk wäd dät Deenske fon ca. 5 Millionen Määmetoaler boald. Dät Deenske is de facto ju Amtssproake fon Deenemäärk.\nAp do Färöer is dät Deenske, ieuwenske Färöersk, ju twäide Amtssproake. In do Skoulen is ju deenske Sproake n Plichtfäk. Deer woonje soowät 1.5000 Deensksproakigen ap do Färöer-Ailounde.\nAp Gräinlound rakt et Deenskunnergjucht in do Skoulen un ju Sproake wäd deer fon do deenske Immigranten boald. Bit 2009 wieren do Amtssproaken Deensk un Gräinloundsk, sietdäm rakt et bloot noch Gräinsloundsk as Amtssproake. Soowät 12 Protsänt fon do Ienwoonere fon Gräinlound häd deenske Foaroolden, man dät is nit bekoand wo groot ju fulständige deenske Befoulkenge is. Woarskienelk woonje do maaste Deensksproakigen in ju gräinloundske Haudstääd Nuuk/Godthåb. N groot Deel fon ju gräinlounder Befoulkenge benutst ju deenske Toal as lingua franca.\nDäälich lieuwje ungefeer 50.000 deenske Suudsläswieker as anerkoande nationoale Minnerhaid in ju Region. Deerfon bale soowät 8.000-10.000 alle Deege Deensk, et rakt ungefeer 20.000 Määmetoaler. Ju deenske Minnerhaid woont in do släswieker Loundkringe Flensburg, Släswiek-Flensburg, Noudfräislound un Rendsburg-Eckernförde. Dät rakt soowät 50 deensksproakige Skoulen (litje un groote Skoulen) in't Noude fon Släswiek-Holsten.\nGrattere deenske Minnerhaide rakt et in Ieslound, Norwegen un Sweden, buute Euroopa uk in Argentinien, Kanada un do Fereende Stoaten. In do fröiere deenske Kolonien in Wääst- un Aastindien un ju deenske Gooldkuste hiede ju Sproake nit fuul tou betjuuden. Däälich rakt et deer bloot noch Täärpnoomen (un Fäästengsnoomen) ap Deensk.\nSiet 1990 leere do Bäidene ap Ieslound dät Ängelske as eerste Froamdsproake. Ju deenske Sproake is ju twäide Froamdsproake, man dät is n Plichtfäk. Siet 1944 heert ju deenske Sproake nit moor tou do Amtssproaken fon Ieslound.\nJu deenske Sproake is een fon do Oarbaidssproaken ju Europäiske Union un dän nordisken Räid.\nDo deenske Dialektgruppen ap ju Koarte.\nMe kon ju deenske Sproake in tjo groote Dialektgebiete apdeele:\nSønderjysk in Noud- un Suudsläswiek\nWäästjuutsk an ju Wäästkuste\nAastjuutsk an ju Aastkuste\nAilounddeensk (inklusiv Rigsdansk), ap Fünen, Seelound, Ærø, Langelound, Lollound, Falster un Møn.\nAastdeensk, ap Bornholm un in do sweedske Provintsen Skåne, Hallound un Blekinge.\nWan me dät skandinaviske Sproakgebiet as n Dialektkontinuum sjucht, dan hongje do aastdeenske Dialekte fon Bornholm un Skåne, Hallound un Blekinge twiske ju deenske un sweedske Standoardsproake. Dät Skoanske wäd fon do Dänen as Aastdänisk, un fon do Sweden as Suudswedisk säin. Truch dän Ienfloud fon ju Standoartsproake un Massenmedien konnen do Ljuude uut Skåne däälich perfäkt mäd do Sweden kommunisierje, mäd do Dänen is dät n bitje stuur wuuden. Do Dialekte fon Blekinge un Hallound hääbe sik in do Jierhunnerte stäärker ferannerd, do stounde däälich nu fuul tichter bie ju standoardsweedske Sproake as fröier.\nDät Deenske wäd skrieuwen mäd dät Latienske Alphabet. Deer sunt noch tjo Teekene tou keemen: Æ/æ, Ø/ø en Å/å. Disse Teekene wäide betrachted as apaate Bouksteeuwe. Do Lättere q, w, x en z wäide nit fuul bruukt.\n"Du deenske Okse" .. sagt man zu eigensinnigen, mürrischen und groben Menschen, Minssen M2:61.\n"Hie broaskede as sun Deensken" B131U.\nDeene Jan sin [naamden se uus wäil]. Dät kumt deerfon, min Grootfoar die is fröier in n deeñskeñ Kriech weesen [a. 1866] B27I0U (Hermann Dirks).\n↑ Deenemäärk (Memento fon dät Originoal fon dän 9. Moai 2020 in't Internet Archive)\nInfo: Der Archivlink wuude automatisk ienföiged un noch nit uurpröiwed. Jädden pröiwje dät Originoal un dän Archiv-Link ätter ju Ounwiesenge un nieme düssen Beskeed ruut.@1@2[[Foarloage:Webachiv/IABot/Skriptfehler: Ein solches Modul „URLutil“ ist nicht vorhanden.]] in't CIA Factbook\nZuletzt bearbeitet am 11. Januoar 2022 um 01:21\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 01:21, 11. Januoar 2022.


Seeltersk Blog: Dät Seelterfräiske lait foar ju Huusdore\nDät Seelterfräiske lait foar ju Huusdore\nJu Toukumst is moorsproakich!\nKnu is n Früünd fon mie Babe wuden. Hie boalt Aastfräisk Plat mäd sin Wäänt. “Es ist ja wichtig das Kinder vorrangig gutes Hochdeutsch sprechen!” kwaad n Sibbe tou him. Foar do maaste oolde Ljude is ju düütske Sproake noch altied ju wichtichste Sproake. Jo sunt apwuuksen in n Tied, wier ju hoochdüütske Skrieuwtoal ju eentsichste Skrieuwtoal waas. Disse Tied rakt et nit moor.\nNu fljoge wie mäd n Flieger foar 100 Euro ätter Spanien wai. Moor un moor Ljude oarbaidje in’t Uutlound un do junge Ljude moakje jädden n Auslandssemester. Die Hondel wädt truch ju Europäiske Union bloot noch internationoaler. In disse globalisierjende Wareld spilt ju ängelske Sproake ne grattere Rulle as ju düütske Sproake. Deeruum fiende iek ju Moorsproakegaid so wichtich un deeruum boalt min alwenjierigen Suun fjauer Toalen. Do grote Ljude fräigje gerägeld of dät nit tou fuul is. Naja, iek bän so apwuuksen un hie uk, un... wie lieuwje noch!\nDeeruum is’t komisk dät in’t Seelterlound nit aal do Skoulen moorsproakich sunt. Seelterfräisk konnen do Bäidene fluks mäd do Noabere of mäd ju Familie äiwje. Wäl Seelterfräisk un Düütsk kon, kon uk eenfacher ne twäide of träde Sproake deertou lere. Moorsproakegaid kon uk moor Dele fon ju Bräienge aktivierje; deertruch konnen moorsproakige Bäidene tou Biespil beter abstrakt toanke. Moorsproakegaid häd uk n gouden Ienfloud appe Bräienge wan dät uum Demenz of Alzheimer gungt. Fröier toachten do Koastere dät two of moor Toalen gefoarelk wieren inne Äntwikkelenge fon litje Bäidene. Nu wiete wie beter. Moorsproakegaid häd äigentliek bloot noch Foardele.\nAlso, wieruum sunt noch nit aal do Skoulen fon’t Seelterlound moorsproakich? Dät Seelterfräiske lait foar ju Huusdore! In wäkke Realität lieuwje disse Skoulen? Uus Bäidene mouten in ju globalisierjende Wareld daach goud tougjuchte kume?! Moorsproakegaid häd daach bloot Foardele?! Ju Toukumst is moorsproakich!\nPublisierd in'n General-Anzeiger fon'n 8. August 2021


Atawallpa – Wikipedia\nAtawallpa (uk Ataw Wallpa; in spoanske Skrieuwwiese Atahualpa; * uum 1500 wildääge in Quito, † 26. Juli 1533 in Cajamarca) waas die lääste betjuudende Häärsker fon't Inka-Riek. Hie hiede wäil noch een poor Ätterfoulgere, man do hieden unner do Spoaniere nit fuul tou tällen of kuuden bloot in litje Rebätte häärskje.\nAtawallpa monken inkaiske un spoanske Kriegere un aan Mönk, foar dän Begin fon ju Slacht bie Cajamarca\nAtawallpa waas aan Suun fon dän Inka-Häärsker Wayna Qhapaq un sien Ieuwen-Wieuwmoanske Tocto Koka, ju lääste Prinzessin uut ju oolde Scyr-Dynastie in Quito. Atawallpa saach sik deeruum nit bloot in ju Traditsjoon fon do Inka, man uk in ju Traditsjoon fon ju oolde Befoulkenge fon Quito, dät eerste unner sin Grootfoar Tupaq Yupanki fon dän Inka-Riek ärooberd wuuden waas. Tupaq Yupankis Suun Wayna Qhapaq, die Foar fon Atawallpa, hiede Quito dan tou een Oard twäide Haudstääd fon dät Inka-Riek ieuwenske ju oolde Haudstääd Cusco moaked.\nAs do Spoaniere in't Lound koomen, wuuden Atawallpas Foar Wayna Qhapaq uk uk die Krounprins Ninan Cuyochi läip kroank, uumdät do Spoaniere do Pokken meebroacht hieden. Die Krounprins stoorf as eersten un Wayna Qhapaq moaste sik een näie Troonfoulge uurlääse. As legitimen Ätterfoulger goolt bie do Inka bloot aan Prins, dän die Köönich fon een lieuwelke Suster kriegen hiede (Intucht). Suk aan waas Atawallpa nit, man Waskar, die Suun fon Wayna Qhapaq mäd sien Suster Ruahua Occlo. Ju Geskichtsskrieuwenge fon do Spoaniere un fon do Inka is sik nit heel un aal eenich, man dät mai weese, dät Wayna Qhapaq dät Riek nu apdeelde: Ju oolde Haudstääd Cusco mäd dän suudelken Deel fon't Inka-Riek geen an Waskar, die ätter dän Inka-Bruuk legitimen Ätterfoulger weese kuude. Die noudelke Deel uum ju twäide Haudstääd Quito geen an Atawallpa, die uum sien Oustommenge fon Muur-Siede Räächhoold in dän lokoalen Oadel hiede.\nTouminst Atawallpa meende, dät sin Foar dät Riek so apdeeld hiede, un Waskar waas deer eerste noch mäd toufree. Man ätter een Wiele wüül hie sik deer daach nit moor mäd oureeke, Waskar wüül ätter oolden Bruuk die Sapa Inka, also die alleenige Häärsker fon dät heele Inka-Riek Tawantinsuyu weese. Waskar sätte aan näien Hoogenpriester ien, uumdät die oolde ja niep wiste, wät sin Foar besleeten hiede. Buppedät hilkede Waskar sien Suster un moakede dän oolden Inka-Oadel Geskoanke. Atawallpa sien Strategie waas uurs: Hie sätte een Riege fon Fanatikere uut dät Noude as Generoale ien: Challkuchimaq, Kiskis un Rumiñawi.\nAs Atawallpa him freedelke Boskuppere soande, liet Waskar mäd Uutnoame fon aan aal do Boskuppere waigjuchte, un dän läästen, die uurich waas, soande hie mäd Wieuwljuude-Kloodere wieruume ätter Atawallpa, uum him Deemoud bietoubrangen. Dät wüül Atawallpa nit ap sik sitte läite, somäd roate dät aan Burgerkriech twiske do bee Bruure un hiere Troppen. Aaltouhoope tjohunnerdduusend Mon looken in ju Foulge juunnuur in dän Kriech. In 1532 won Atawallpa dän Kriech juun sien Bruur un noom him in Fangenskup. Kuut leeter liet hie him wäil uumebrange. In ju ärooberde oolde Haudstääd Cusco hääbe Atawallpa sien Troppen unner do Generoale Kiskis un Rumiñawi een Bloudboad angjucht. Jo broachten ju heele Familie un dän heelen Hoafstoat fon Waskar uume un buppedät moor as aan Fjoodendeel fon ju Befoulkenge fon Cusco. Een besunnere Wräike fon do noudelke Kriegere waas, dät jo ju mumifizierde Lieke fon Tupaq Yupanki, die insen Quito ärooberd hiede, uut hieren Palast looken un ferbaadenden. Deertruch waas ätter dän Gloowe fon do Indioanere ju Seele fon dän Dooden ap eeuwich ferlädden. Dät Tupaq Yupanki die Grootfoar fon Atawallpa weesen hiede, moakede deer wäil niks uut.\nSien Moacht tou fäästigjen, hiede Atawallpa neen Tied moor. In 1532, dät sälge Jier, as Atawallpa dän Kriech wonnen hiede, loundede die spoanske Conquistador Francisco Pizarro an ju Kuste fon Peru un foont dät Riek fon do Inka truch dän Burgerkriech in neen goude Ferfoatenge. Francisco Pizarro sien Troppen fernäilden dät Inka-Riek in kuute Tied (Spoanske Ärooberenge fon Peru). Ne wichtige Slacht waas ju Slacht fon Cajamarca ap dän 16. November 1532, n gjucht Massaker. In düsse Slacht koom Atawallpa in Fangenskup un wuude ap dän 26. Juli 1533 mäd ju Garotte waigjucht.\nZuletzt bearbeitet am 16. November 2020 um 19:40\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 19:40, 16. November 2020.


Hermann Janssen – Wikipedia\nHermann Janssen (sen.) waas bädden dän 8. Oktober 1888 in Roomelse as Tuunkerssuun. In do 1920-er Jiere wonnerde hie uut ätter Amerikoa uum in ju Geegend fon Cincinnati in jusälge Wirtskup sien Gluk tou fersäiken. Kroankhaid fon sien Moanske broachte ju Familie tourääch ätter Roomelse, wier hie dan mäd Ärfoulch dän oolde Bedrieuw foutsätte mäd Boomskoulen, Stiefmutterken usw.\nH. Janssen, 1958\nTouhoopebuunen is dät Lesebouk wuddelk tou n tjuk Bouk wuuden.\nTwo Sieden fon ju Tiedskrift Seelter Trjoue 4-4-8/9 (Häärst 1969)\nJu Tuunkeräi fon Hermann Janssen, 1920er Jiere, däälich dät Kantoor fon dät Moorgut Koch\nHermann Janssen waas Mee-Apgjuchter fon dän Seelterbuund fon 1952 un Meeglied fon dän Tweelwerräid. As dan 1953 do Saitengsstukke Lesebouk foar Seelterlound in dän General Anzeiger ounfängen, waas Janssen die wichtichste un ätter eenige Tied bolde die eensichste Mee-Oarbaider. Janssen uursätte maast Stukke uut dät Düütske un deerbie geen dät him moor uum algemeene Anweendenge (Geböärnisse, Geskichte, Technik) as uum literariske Qualität. Sien Wällen wieren also n Leesebouk fon ju roomelster Foulksskoule uut 1900, n Bäidensbouk, Saitengsstukke un populär-wietenskuppelke Bouke. Daach hie feroarbaidede uk sien Kunde fon t.B. Plonten un besunners ju Iemetucht in do Stukke, as uk oolde Fertälstere un Geböärnisse uut Seelterlound. Besunner sunt sien Samlengen fon Räätsele un Spräkwoude, wier hie sik maast gruundede ap Bröring, man uk Näies biebroachte. Uk roate hie ganse Woudeliesten. So geen hie mäd Uutduur fääre, bit dät ju Saitenge ätter 378 Sieden dät Lesebouk 1965 be-eendede.\nMan Janssen waas noch goarnit uutskrieuwen un so wuud hie 1966 die wichtichste Mee-Oarbaider fon ju näie Tiedskrift Seelter Trjoue. Hier geen hie fäare mäd foarallen historiske Stukke, man uk oolde Fertälstere un eenige Gedichte. Besunner is uk sien Lieste fon Roomelster Huusnoomen. Sien lääste Stuk uur Säärkenbauen in Roomelse ärskeen in ju Nuumer fon Häärst 1970. Ap n 5. April 1971 is Hermann Janssen stuurwen. Hie häd bolde bit tou sien Eende skrieuwen un waas fielicht die produktivste seelter Skrieuwer. Truch dät Uursätten fon do ferskeedenste Texte häd hie uk n slonken Wai tou Sproakuutbau wiesd, un deermäd tou disse seelter Wikipedia.\nUut n Bräif fon Hermann Janssen, 5.5. 1966:\n“Us Seelter Buund is ap n Huund. Awick/ Scharrel & E. Wallschlag/Utende, do sunt dood. Junge Ljude moakje noch nit mee; ljauer Foutbal spielje un Eurovision bikiekje, as ut do oolde Tieden schriue. Us Heinrich Kramer is uur 80 un meldet sik ou fon alle Amtere. Ik bän uk 77 Jier un kon neen Ferflichtungen moor oungunge.”\nMan n Aantje fääre: “Ju Idee mäd n litje Saitenge mai ik wäil liede”. (Un so is dan mäd “Seelter Trjoue” (1966-1972) ounfangd.)\nDeer waas iensen 'n oold Wieu, Fertelster foar Bäidene, ätter Seeltersk uursät fon Hermann Janssen, Lavermann Drachten, 1960\nDät Ooldenhuus, Ostendorp, Hermann Janssen un Pyt Kramer, Westrhauderfehn 1964. 80 Sieden.\nNe Koare ful Spoas, utsoachte Stukke ut dät Feentjer Blääd. Utgoawe Seelter Trjoue, 1972. 48 Sieden.\nLesebouk foar Seelterlound, 1953-1965, 378 Sieden.\nSeelter Trjoue, Tidschrift foar alle Seelter, Hermann Janssen un Pyt Kramer, 1966-1972\nSeelterbuund fon 1952\nDät Bouk Deer was iensen 'n oold Wieu is hier online tou bekiekje\nText fon dät Lesebouk foar Seelterlound. hier online\nMarron C. Fort, Hermann Janssen Seelterlounds eerste Fräize, Jahrbuch für das Oldenburger Münsterland 1994:172-184.\nUumesleek Seelter Trjoue, Sumer 1969\nDeer was iensen 'n oold Wieu, 1960\nUumesleek fon Dät Ooldenhuus, 1964\nZuletzt bearbeitet am 19. Moai 2020 um 10:16\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 10:16, 19. Moai 2020.


Xīcohtēncatl die Jungere – Wikipedia\nXīcohtēncatl die Jungere\nXīcohtēncatl die Jungere († 1521 tichte bie Tetzcohco / Texcoco, Doal fon Mexiko) waas tou ju Tied fon ju Spoanske Ärooberenge fon Mexiko aan hoogen militärisken Uppermon fon do Tlaxcalteken. Hie waas die Suun fon dän glieknoomige Ounfierder Xīcohtēncatl dän Alleren.\nStoatue fon Xīcohtēncatl dän Jungeren\nTwist mäd do Spoaniere un AztekenBearbeiten\nÄtter dät do Spoaniere unner Hernán Cortés in 1519 in Mexiko ounkeemen wieren, marskierden jo in't Binnere fon't Lound ätter Tenochtitlán wai, dät ju Haudstääf fon do Azteken waas. As jo in dät Rebät koomen, dät do Tlaxcalteken kontrollierden, wuuden jo fon düt Indioanerfoulk unner ju Fierenge fon Xīcohtēncatl dän Alleren un sin Suun oungriepen. Do Kampe sätten do Spoaniere läip tou, sodät jo moorere Moale uum Free biddeden. Buppedät wüülen jo sik mäd do Tlaxcalteken juun do Azteken touhoopesluute. Jo hieden näämelk fon hiere Ferbuundede heerd, dät do Tlaxcalteken mäd do Azteken Fäindskup hieden.\nToulääst ferkloorden do Kaziken (haager stoundende Persöönelkgaiden) fon Tlaxcala, dät spoanske Soande kuume doarsten. Man mäd dän Free, die in Tlaxcala sleeten wuuden waas, waas Xīcohtēncatl die Jungere nit ienfersteen, uumdät hie dät foar seeker heelt, juun do Spoaniere winne tou konnen. Hie sätte sik juun do Ounwiesengen fon sin Foar un look sik mäd een Skoar Kriegere tourääch, uum aan näien Oungriep ap do Spoaniere tou ploanjen.\nWäkke Deege ätter dän Freesluut soande Xīcohtēncatl die Jungere Dreegere mäd Geskoanke, man do hieden dän Apdraach, dät Leeger fon do Spoaniere uuttoukiekjen. Man uumdät do Spione wät langer in't Leeger bleeuwen, määrkede Hernán Cortés dät un liet do Spione fäästnieme un ferheere, bit do dät touroaten. Ätters liet hie wäkke fon him ferstummelje un soande do tou Xīcohtēncatl tourääch, dän uurs niks uurich bleeuw, as sik foar't eerste do Ounwiesengen fon sin Foar tou föigjen. Die sloot ätters sogoar aan Buund mäd do Spoaniere juun Motēcuhzōma Xōcoyōtzin (uk bekoand as Montezuma / Moctezuma II.), dän Häärsker fon't Aztekenriek.\nWilst sin Foar do Spoaniere wier un wier mäd Kriegere Stöän roate, bleeuw Xīcohtēncatl die Jungere uundäidich. Man do Spoaniere moasten ätter moorere Mounde uut Tenochtitlán fluchtje (Noche Triste), un looken sik wier ätter Tlaxcala tourääch. Do begon die jungere Xīcohtēncatl noch insen mäd sin Wierstound. Hie ruup do Bewoonere fon Tlaxcala eepen tou'n Kamp ap, man hie wuude ap Bedrieuwen fon sin Foar un fon uur Kaziken fäästnuumen, buunen un foarfierd. Uk wan dät aan grooten Twist roate, koom hie leeter wier fräi.\nIn't Foarjier 1521 unnernoomen do Spoaniere, do Ferstäärkenge kriegen hieden, aan Fäildtoach ätter dän Texcoco-See. Tou hieren Stöän koom een Krieger-Skoar uut Cholula un uk een uut Tlaxcala, un ju uut Tlaxcala wier unner dän Befeel fon Xīcohtēncatl dän Jungeren. Man as dät Korps bie do Spoaniere ounkeemen waas, moasten jo fääststaale, dät hie sik in ju Noacht stilkens ätter Tlaxcala ousät hiede. Ätter een lääste ärfoulchloose Ferhonnelenge liet Cortés him fäästnieme un ätter een Siedelenge tichte bie Tetzcohco brange, wier hie waigjucht wuude. Ätter Bernal Díaz dl Castillo skäl die allere Xīcohtēncatl sälwen Cortés dän Räid deertou roat hääbe.\nDüssen Artikkel foutet ap dän Artikkel uut ju düütsksproakige Wikipedia.\nBernal Díaz del Castillo: Geschichte der Eroberung von Mexiko (herausgegeben und bearbeitet von Georg A. Narziß, spanischer Originaltitel: Historia verdadera de la conquista de la Nueva España). Insel-Verlag, Frankfurt am Main 1988, ISBN 3-458-32767-3.\nZuletzt bearbeitet am 6. Februoar 2020 um 16:50\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 16:50, 6. Februoar 2020.


Woalspruch: "Sub Umbra Floreo"\nNationoalhymne: Land of the Free\nIenwoonere (2004) 256.000\nMunte Belize-Dollar (BZD)\nFierdai 21. September\nBelize is een Lound in Middel-Amerikoa. Dät äntstuude in't Jier 1981 uut ju Kolonie Britisk-Honduras.\n1.1 Klima un Natuurruumte\n1.2 Lieuwend un Wirtskup in Stääd un Lound\n3.1 Foarkolonioale Geskichte\n3.2 Äddere Kolonioaltied\n3.3 Britiske Kolonioal-Heerskup\n3.4 Die Uurgong in ju Uunouhongegaid\nBelize lait oun ju Atlantikkuste. Noaberlounde sunt Mexiko in dät Noude un Guatemala in dät Wääste un Suude.\nKlima un NatuurruumteBearbeiten\nBelize häd n tropisk Klima. Ju Luchttemperatuur lait in'n Truchsleek bie 25,9 Grad Celsius. Ju Luchtfuchtegaid is truch dän Wiend fon ju See häär goud uuttouhoolden. Die maaste Rien faalt twiske Juni un Oktober, in düsse Tied is uk ju Luchtfuchtegaid ap't hoochste. Räägelmäitich aptreedende Natuur-Katastrophen sunt Hurrikoane un Uurfloudengen, do infoulge deerfon aptreede. Aan dweerelgen Stoarm fernäilde in 1961 ju domoalige Haudstääd Belize City, deeruum wuude Belmopan in 1970 ju näie Haudstääd.\nGroote Deele fon Belize sunt fon tropisken Rienwoold bewoaksen, deertwiske rakt dät uk Fjuurenboom-Savannen un Sumplound. Mangrovenwoolde luuke sik bienaist truchgungend ju Kuste loangs. Foar ju Kuste lääse Krallen-Riffe, Soundboanke un Atolle.\nSun Haaldeel fon ju Flakte fon dän Stoat stoant unner Natuurskuts.\nLieuwend un Wirtskup in Stääd un LoundBearbeiten\nDo grootste Stääde wieren in't Jier 2005 do foulgjende: Belize City (61.461 Ienwoonere), San Ignacio (16.812 Ienwoonere), Orange Walk Town (15.298 Ienwoonere), Belmopan (13.381 Ienwoonere) un Dangriga (10.750 Ienwoonere). Industrie rakt dät nit fuul, bloot Textil-, Neerengs- un Holt-Feroarbaidenge.\nAp dät Lound is ju Buuräi fon groote Betjuudenge: Fuul Ljuude baue Turske Weete, Boone, Ries, Maniok, Sjood-Banoanen un Gräinieten foar sik säärm oun. Do grootste un modernste Buuräien hääbe maasttieds do Mennoniten. Do wichtichste Exportweeren fon dät Lound sunt Sukker, Sitrus-Fruchte, Banoanen, Kakao, Kokosnuute, Bäisteflask, Fiske, Krääpse, Eedel-Holte un Kloodere.\nWichtich is uk die Tourismus, man truch ju läipe Infrastruktuur wäd die fääregungende Uutbau deerfon behinnerd.\nAan Träädendeel fon ju Befoulkenge is äärm. Ju Wirtskup fon dät Lound kuude in do lääste Jiere groie, man dät rakt groote Probleme mäd ju Stoatsferskeeldenge.\nDät Lound häd noch sowät 11 % Indioanere monken sien Ienwoonere, do maaste deerfon sunt Maya. Ju grootste Befoulkengsgruppe sunt mäd 44 % do Mestizen, do Indioanere un Europäere monken hiere Foaroolden hääbe. Ju twäidgrootste sunt do sonaamde Kreolen, do maast fon Afrikoaner oustomje, mäd 30 %. Buppedät rakt dät sowät 7 % Garifuna, een Foulk, dät fon Indioanere un Afrikoanere oustommet. Düütsk-Stommige Mennoniten moakje 4 % fon ju Befoulkenge uut, buppedät rakt dät noch 2 % Indere un 3 % uurswäkke.\nHier sunt do wichtichste Sproaken apliested mäd een Tällenge uut dät Jier 2010:\nJu Amtssproake in Belize is Ängelske, dät wäd fon sowät 62,9 % fon ju Befoulkenge boald. Buppedät wäd uk fuul Spoansk (56,6 %) un Belizisk Kreol (44,6 %) boald.\nMonken do Uurienwoonere wäide noch ferskeedene Maya-Sproaken boald (touhoope sowät 9,6 %).\n3,2 % hääbe ounroat, dät jo Düütsk baale: Dät sunt foaraaln do Mennoniten in't Lound. Niep nuumen mout kweeden wäide, dät do maaste deerfon Plautdietsch baale, een aastelke Platdüütske Varietät. Fääre rakt dät wäkke, do Pennyslvania Dutch baale, aan Paltsersken Dialekt, die uurs uk fuul in Pennsylvanien (USA) tou fienden is. In dän Goddestjoonst un in dän skriftelken Beriek bruuke do Mennoniten normoalerwiese ju Hoochdüütske Skriftsproake.\n2,9 % fon ju Befoulkenge boalt Garifuna, dät is een Arawak-Sproake, ju oaber uk Ienfloude fon karibiske Sproaken un juust so uk dät Ängelske un Frantsööske änthoaldt.\n2,7 % baale uur Sproaken un 0,5 % hääbe niks ounroat. Dät dät aaltouhoope fuul moor as hunnert Prozent rakt, wiest, dät fuul fon do beliziske Ienwoonere moorere Sproaken baale konnen.\nJu Moorhaid in Belize is kristelk. Sowät 50 % fon ju Befoulkenge wieren in't Jier 2000 roomsk-katoolsk, ieuwenske dät rakt dät een groote Riege fon litje protestantiske un fräisäärkelke Sälskuppe (t.B. do Mennoniten). 1 % fon ju beliziske Befoulkenge wieren in't Jier 2000 muslimisk, 13 % hääbe ounroat, dät jo uurs n Gloowe hääbe. Deertou heere uk noch fertreedere fon do heedenske indioanske Religionen. Sowät 9,4% hääbe ounroat, dät jo naan Gloowe touheere.\nAan Maya-Tämpel in Altun Ha\nAl uum 2000 f. Kr. waas ju Region, wier däälich Belize lait, fon do Maya besiedeld. Betjuudende archäologiske Funste uut düsse Tied wuuden in Cuello (Orange Walk District) moaked. Wilst ju "klassiske Tied" fon ju Maya-Sivilisatsjoon (sowät 250-900) äntstuuden kulturelle Säntren in Altun Ha, Xunantunich, Cahal Pech, Lamanai, Lubaantun, El Pilar un Caracol. Uum dät Jier 900 koom ju Blöitetied fon do Maya tou een Eende, man bit däälich lieuwje noch Maya in dät Lound.\nDät Rebät wuude in 1617 Deel fon dät Generoalkapitanoat Yucatán in't Vizeköönichriek Näispanien, dät fon aan Gouverneur lat wuude. Ju Gjuchtspreekenge unnerlich ju Real Audiencia fon Mexico.\nFuul fon do indioanske Ienwoonere fluchteden in't Binnenlound un dät koom wier un wier tou Kampe twiske do uurspröängelke Ienwoonere un do europäiske (spoanske un leeter britiske) Kolonioal-Siedlere. Foar do Europäere waas dät Lound interessant apgruunde fon dät tropiske Holt, dät jo deer winne kuuden, man uumdät sik do Indioanere juun dät Uutplunnerjen fon dän Holtbusk stoadich tou Weer sätten, un uk wäil, uumdät dät Lound mäd sien stuur gungbeere Bierichloundskuppe nit so goud tou ärsluuten waas, gjuchten sik do Kolonioal-Bestrieuwengen uurloang fuul moor ap Mexiko un Honduras - wier dät foaraaln uk Gould un Säälwer roate!\nMan do Kusten fon Belize wieren ideoal foar britiske Seeroowere, do sik deer ferstoppeden un fon junner uut Uurfaale ap do spoanske Flotten unnernoomen. Eerste in 1670 eendede ju Piraterie, as Grotbritannien un Spanien in Madrid aan Ferdraach unnerteekenden, die düsse Praxis be'eendje skuul. Do Baymen, as do Piroaten of Fräibüütere naamd wuuden, uumdät jo sik foaraaln in dän Gulf (Bay) fon Honduras apheelten, wieren nu twoangen, sik uur Iennoame-Wällen tou säiken un begonnen mäd dän Honnel mäd Tropen-Holt. In 1763 kreegen jo mäd dän Pariser Free fon Spanien Ferlof, in aan bestimden Deel fon Belize Holt tou winnen. Foar sowät hunnerd Jiere bleeuw dät ju wichtichste Iennoame-Wälle fon do britiske Siedlere in dät Rebät. Mäd ju Woold-Oarbaid koom uk ju Skloueräi un fon't 18. Jierhunnert oun wuuden afrikoanske Sklouen in't Lound broacht.\nBanoanen wäide fon een Muuldiert-Koare ouleeden (sowät 1890). Banoanen sunt bit däälich een wichtich Honnelsgoud in dät Lound.\nLoange Tied stuuden do britiske Siedlere in Belize noch unner spoanske Heerskup, bit do Briten ap dän 10. September 1798 ju Slacht fon St. George's Caye juun Spanien wonnen. Fon do oun stuude dät Lound de facto unner britiske Heerskup.\nIn 1802 koomen do eerste Garifuna ätter Belize. Ju uurspröängelke Heemat fon düt Foulk hiede dät Ailound St. Vincent weesen, wier dät Foulk in 1635 uut een Fermiskenge fon fräikeemene Sklouen un ienheemske Indioanere äntsteen waas. Man in't Jier 1797 ferloosen do Garifuna dän twäiden Karibenkriech, wier jo touhoope mäd Frantsoosen un apstoundige Sklouen juun do sklouenhooldende Briten kamped hieden. Deeruum wuuden eerste do sowät 5000 Garifuna ap dät Ailound Baliceaux deportierd, wier sun Haaldeel stoorf. Kuut leeter wuuden jo deeruum ap dät Ailound Roatán fäärebroacht, dät naier bie dät Fäästlound liech. Fon junner ferspratten jo sik uur dät Fäästlound, uk ätter Belize, wier dät bit däälich een Minnerhaid fon Garifuna rakt.\nIn do 1830er Jiere wuuden do Sklouen fräilät, tou een äänelke Tied as in do uur britiske Kolonien. Man jo hieden noch immer neen Gliekbegjuchtenge. 1862 wuude dät tou ju britiske Krounkolonie British Honduras.\nFon 1847 bit 1901 koom dät ap dät Hoolichailound Yucatán (Mexiko) tou dän sonaamden Kasten-Kriech twiske do uurspröängelke Bewoonere, do Maya, un do spoansk-stommige beetere Ljuude. Do britiske Ienwoonere fon Britisk Honduras belääwerden do apstoundiske Maya mäd Woapen un Munitsjoon, wier jo goud oun fertjoonden. Masse Fluchtlinge koomen wilst dän Kriech in dät Lound: Eerste do spoansk-stommige Mexikoanere, do foar do Maya fluchteden; leeter, as dät Blääd sik weendede, do Maya, do foar do spoansk-stommige Mexikoanere fluchteden. Düsse Maya hieden fuul Kannenskup in ju Buuräi, wiermäd jo in ju Foulge grooten Ienfloud ap do noudelke Provinsen fon dät Lound noomen.\nDie Uurgong in ju UunouhongegaidBearbeiten\nDät Parlemäntshuus in Belmopan\nUumdät do nit-europäiske Befoulkengsdeele unner ju britiske Kolonioal-Heerskup nit fuul tou tällen hieden, wieren jo uuntoufree. Fon 1961 oun sätten do Briten dän Uunouhongegaids-Prosäss in Gong un lieten dät Lound moor un moor sälwen uurnieme.\nAs 1961 die Hurrikan Hattie ju foarige Haudstääd Belize City läip fernäild hiede, wuude ju Ploanstääd Belmopan oun een seekerere Steede in't Binnelound baud un 1970 wuude ju Regierenge in ju näie Haudstääd ferlaid.\nFoar dän Uurgong in ju Uunouhongegaid roate dät oaber een groot Problem: Dät Noaberlound Guatemala stoalde Ounspröäke ap dät Lound, wät ju Uunouhongegaid stuur moakede. Sowät twintich Jiere loang fersoachten do Briten mäd ju guatemaltekiske Regierenge een Eenigenge tou fienden, wät foar't eerste nit slumpede. In 1973 kreech dät foarige British Honduras dän Noome Belize. In 1978 wuude ju Belize Defence Force as Militär gruunded. Ap dän 21. September 1981 wuude Belize uunouhongich fon do Briten, sunner dät dät een Eenigenge mäd Guatemala roate. Eerste in 1992 ärkoande Guatemala dät Lound Belize oun, wan uk sunner deerbie dän Skeedferloop in't Wääste tou kloorjen. In ju Foulge looken do Briten in 1994 dän grootsten Deel fon hiere Suldoaten ou.\nDüssen Artikkel foutet deelwiese ap Uursättengen uut ju düütske Wikipedia.\nZuletzt bearbeitet am 20. Juli 2018 um 13:56\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 13:56, 20. Juli 2018.


Twosproakegaid (Apluukenge) – Wikipedia\nMäd Twosproakegaid of Bilinguismus (dt. uk Zweisprachigkeit) wäd maasttied meend, dät wäl in ferskeedene Situatione slonk two Sproaken bruuke kon. Dät Studium fon Twosproakegaid is binne ju anwoande Sproakkunde n Foarskengsgebiet fon ju Psycholinguistik.\n2 Twosproakige Apluukenge\n3 Moorsproakich Bäiden kon sik beeter ounlieuwje\n4 Oaine Unnerfiendenge\nFoarkuumen[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]\nWan dät uk groote Gruppen fon Moanskene rakt, do der bloot eene Sproake baale, as fuul Amerikoaner un Chinesen, so is daach Twoosproakegaid aal moor Räägel as Uutnoame. In bolde aal Äntwiklengslounde is ju Huussproake ne Lokoalsproake, ju sik unnerskat fon ju eepentelke Ferwaltengssproake, as toun Biespil Ängelsk, Frantsöösk of Spoanisk. In uur Falle is ju Huussproake n Dialekt, dät sik ounsjoonelk fon ju Standoardsproake unnerskeede kon. Uk in Sproakeskeed-Gebiete is Twosproakegaid bolde sälwenferständelk un truch ferhaagerde Mobilität loundje aal moor Ljuude in n twosproakich Gestrich, toun Biespil truch Miskhilke. Foarallen in dät Studium fon dän Sproakärwäärb is Twosproakegaid n wichtich Unnersäikengsgebiet. Me unnerskat twiske:\ngliektiedige Twosproakegaid, wierbie Bäidene in ne twosproakige Uumgeebenge apwoakse. Dät kricht me toun Biespil wan tou do Bäidene in n Huus Seeltersk boald wäd un do Noabersbäidene wäide ap Hoochdüütsk apleeken. Do seelter Bäidene hääbe dan al bolde fon n Ounfang two Sproaken.\napnunnerfoulgjende Twosproakegaid, wierbie do Bäidene bäätnunner in ferskeedene eensproakige Uumgeebengen apwoakse. Dät hied me fröier in Seelterlound, wan do Bäidene eerste in de Skoule Hoochdüütsk heerden.\nTwosproakige Apluukenge[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]\nDät rakt bie Wietenskuppere, Ferwaltere un Oolden neen Eenmöidegaid uur ju Froage, of dät goud is, ädder mäd ne twosproakige Apluukenge ountoufangen. Dät lät sik toun Deel ferstounde uut ju Ferskeedenhaid fon Situatione in do (äddere) twosproakige Apluukenge foarkuumen däd. Anhongere fon Twosproakegaid moaten do two Sproaken muugelkst ädder ounbjoode. Dät rakt nämmelk stäärke Anwiesengen, dät dät ne “geföilige” Periode rakt (bit sowät säks Jier) in ju ju Määmesproake bolde spontoan leerd wäide kon. Jo fertreede dan ju Meenenge, dät dät uk foar ne twäide Sproake jält. Leeter wäd wäil ju Kittegaid minner truch Pruning.\nUur hoolde deeran fääst, dät do Bäidene eerste hiere oaine Määmesproake goud behärskje mouten, eer jo ne froamde Sproake leere. Jo gunge deerfon uut, dät ju Kunde fon ne twäide Sproake sieläärge nit haager lääse kon as ju Basiskunde fon ju Määmesproake. Mäd disse Wiese fon Anpakjen kon me dan fermiede, dät Bäidene do Räägele fon ju Grammatik un ju Woudeskat fertuusje (Interferenz) un truchnunner bruuke. In Hollound sunt Sproakwietenskuppere deerfon uurtjuugd, dät äddere twosproakige Apluukenge gelinge kon, wan me sik bloot an wäkke Bedingengen haalt:\nDät dubbelde Sproakenanbod skäl konsequent weese. In n sproakelken Miskhilk boalt älk fon do Oolden immer ju oaine Sproake mäd dät Bäiden.\nDer skäl genöigend Tied foar dät dubbelde Sproakanbod weese, toun Biespil truch Foarleesen foar dät Släipen. Der skäl also mindestens gliekefuul, un ljauer moor, mündelke Kommunikation in do two Sproaken weese as bie ne eensproakige Apluukenge.\nDät Anbod skäl in do bee Sproaken fon goude Qualität weese, ap bääste also fon Määmesproakebaalere fon bee Sproaken.\nBee Sproaken skällen as gliekwäidich behonneld wäide. Foaruurdeele uur do Sproaken of do Baalere skällen unnerlät wäide. Ne positive Anärkannenge ferhaagert ju Motivation foar bee Sproaken.\nEt skäl neen intellektuelle of uur Beskränkengen bie dät Bäiden reeke, as toun Biespil neurologiske Stöörengen, Dyslexie of Aphasie.\nNe äddere twosproakige Apluukenge kon bie normoal begoawede Bäidene ne gjucht goude Twosproakegaid reeke, oafte beeter un foarallen spontoaner (akzentloos) as Woaksene truch Studie leere konnen, man bie minner begoawede Bäidene bestoant de Gefoar, dät jo neen fon do bee Sproaken goud Mäster wäide.\nMoorsproakich Bäiden kon sik beeter ounlieuwje[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]\nJan lait n Scholoadesköätel in dät gjuchte Unnerskap un gungt ätter buuten tou spieljen. As hie wääge is, ferlait sien Määme dän Sköätel in dät gjuchte Unnerskap. Wier säkt Jan sien Schokoloade as hie wier in Huus kumt? Bäiden do der twosproakich apleeken sunt, konnen sukke Räätsele besunners goud lööse, so wiest n ne italieniske Unnersäikenge. Fange do maaste ‘gewöönelke’ Bäidene eerste mäd fjauer Jier oun tou ferstounden, dät Jan säkt ap ju Steede wier ju Schokoloade nit moor lait, bie twosproakige Bäidene is dät al mäd tjo Jier. Twosproakige Bäidene sunt üübed in Situatione, wier die eene wät ferstoant, un die uur nit, so ärkläärt ju Unnersäikerske. Jo sunt also deeran woand, Situatione uut ferskeedene Perspektive tou betrachtjen.  \nOaine Unnerfiendenge[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]\nIn Huus hääbe wie uus Bäidene gans in ju oaine Sproake apleeken, man muugelkst ädder (in n Oaler fon two Jier of eer) hääbe wie do mäd uur Bäidene spielje lät. In n poor Wieke wieren jo wonneljende Woudebouke un bee Sproaken hääbe jo akzentloos leerd. Wichtich is deerbie fonsälwen, dät dät Noaberbäidene in jusälge Oalersklasse rakt. Uurs skäl me dät ap n uur Wiese räägelje. Uk skällen do Themen fon de Buutewaareld in Huus beboald wäide, sodät do Bäidene wät hääbe uum uurtousätten. Foarallen in wäkke Uutlounder-Huushollengen kon dät failje.\nFoar n Bäiden heert ne bestimde Sproake tou ne bestimde Person of ne bestimde Situation. Wan me sunner Gruund two Sproaken ieuwenskenunner boalt, kon dät Bäiden do nit as apaate Sproaken unnerskeede.\nAlzheimer leeter bie Twosproakegaid\nDo Symptome fon Demenz kuume leeter\nDiplomoarbaid uur twosproakige Aplukenge\nTwosproakegaid un Intelligenz\n↑ Ágnes Melinda Kovács, Early bilingualism enhances mechanisms of false-belief reasoning (p 48-54)\n↑ Moorsproakich Bäiden kon sik beeter ounlieuwje (wäästfräisk)\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 23:08, 8. August 2021.


Bosnien un Herzegowina – Wikipedia\nAmtssproake Bosnisk, Serbisk, Kroatisk\n% Woater 0,8%\nMunte Konvertibilna Marka (BAM)\nBosnien un Herzegowina sunt touhoope een Lound ap dät Balkan-Hoolichailound (Suudaast-Europa). Ju Haudstääd is Sarajevo. Die Ministerpräsidänt is hoast Denis Zvizdić (Stound:2016).\nBosnien un Herzegowina wäide beskat fon:\nKroatien in dät Noude un Wääste,\nju Adriatiske See in dät Wääste,\nMontenegro in dät Suude,\nSerbien in dät Aaste.\nBefoulkenge, Gloowe un SproakenBearbeiten\nDo Ienwoonere fon dän Stoat naamt me aaltouhoope Bosnier. Monken do Bosniere sunt do as grootste Befoulkengsdeele do muslimiske Bosniaken, do orthodoxe Serben un do katoolske Kroaten.\nIn dän grootste Deel fon dät Lound boalt me ijekaviske Dialekte, dät heert tou ju štokaviske Dialekt-Gruppe fon dät Serbokroatiske. Ap dät Ijekaviske gruundet sik ju kroatiske, bosniske un montenegriniske Skrift-Sproake. Uk ju Serbiske Skriftsproake gruundet sik ap štokaviske Dialekte.\nBosnisk, Serbisk un Kroatisk sunt as ferskeedene Skrift-Sproaken uk aal tjo Amtssproaken, uk wan jo sik so äänelk sunt un sik ap jusälge Dialekt-Gruppe gruundje. Besunners wichtich is dät, uumdät ju Serbiske Skriftsproake in Kyrilliske Skrift, ju Bosniske un ju Kroatiske oaber in Latienske Skrift skrieuwen wäide.\nFääre rakt dät in Bosnien un Herzegowina Roma, do baale Romani; buppedät Sephardiske Juden, do Sephardisk baale, wät nai bie dät Spoanske stoant. Man düsse bee Minnerhaide moakje touhoope minner as een Prosänt fon ju heele Befoulkenge uut.\nSänt dän Dayton-Ferdraach, die in 1995 dän Bosnienkriech be'eendigede, deelt sik die Stoat Bosnien un Herzegowina in twäin, uum niep tou weesen, träi Ferwaltengs-Rebätte: ju Föderation Bosnien un Herzegowina (Federacija Bosne i Hercegovine) un ju Serbiske Republik, buppedät ju Stääd Brčko, ju as besunneren Distrikt do bee touhoope, also faktisk direkt dän Säntroal-Stoat unnerstoant.\nHier is ju Apdeelenge ap een Koarte tou sjoon. Ju Föderation Bosnien un Herzegowina is in blau, ju Republika Srpska in rood un die Brčko-Distrikt in jeel deerstoald. Unnerskeedelke Faawtoone reeke ferskeedene Kantone wier:\nZuletzt bearbeitet am 19. August 2016 um 03:43\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 03:43, 19. August 2016.


Waut opp Jehova siene Zeijen äare Websied (JW.ORG) to finjen es\nJesus Christus säd to siene Nofolja: “Lot uk jun Licht ver de Menschen schienen, daut see june goode Woakjen seenen un jun Voda em Himmel doafäa lowen” (Matäus 5:16). Om daut to doonen, näm wie niemootsche Sachen to Help, soo aus daut Internet. Wie haben biejlikj de Websied jw.org oppjestalt, daut de Menschen opp dise Sied seenen kjennen, waut wie jleewen un waut wie doonen. Waut kaun eena doa aules finjen?\nDoa woaren met de Schreft Sachen utjelajcht, wua väle no nieschierich sent. Daut sent Froagen, waut de Menschen aul emma jehaut haben. Biejlikj jeft daut opp onse Websied de Zeichnisbläda Woat daut met daut lieden noch mol een Enj nämen? un Woaren dee, waut jestorwen sent, oppstonen? opp äwa 600 Sproaken. Doa es uk de Neue-Welt-Übersetzung opp mea aus 130 Sproaken un noch väl aundret toom de Schreft studieren, soo aus daut Buak Waut lieet de Schreft werkjlich? un de Tietschreften Der Wachtturm un Erwachet!, waut de latste Tiet rutjekomen sent. Väl von dise Bieekja kaun eena em Internet läsen un äwahorchen ooda biejlikj aus MP3, PDF ooda EPUB raufloden. Un wan sikj doa wäa fa de Schreft intressieet, waut eene aundre Sproak rät, dan kaun eena fa dän waut von jw.org utdrekjen. Doa kaun eena uk Videos opp väl Finjasproaken finjen ooda väajeläsde biblische Jeschichten, biblische Dramasch un scheene Mellodieen raufloden.\nDoa kaun eena seenen, woo Jehova siene Zeijen werkjlich sent. Opp onse Websied sent uk Videos un Norechten von ons Woakj oppe gaunze Welt un aundret, waut met Jehova siene Zeijen to doonen haft. Eena kaun doa uk seenen, woo wie halpen, wan wua waut schlemmet jeworden es, wua un wanea onse Kongressen sent un woo eena no onse Offizen schriewen ooda fonen kaun.\nOpp dee Wajch lot wie daut Licht von de biblische Woarheit bat en de hinjaschte Akj oppe Welt schienen. Un Menschen von aulawäajen kjennen daut seenen, mau rajcht dee, waut wiet auf en de Antartika sent. Wie bäden, “daut Gott sien Wuat sikj schwind vebreeden” mucht, soo daut Gott oppe gaunze Ieed veharlicht woat (2. Tessalonicha 3:1).\nWoo halpt de Websied jw.org met, daut emma mea Menschen de biblische Woarheit hieren?\nWaut wurscht du die opp onse Websied jleichen to beseenen?\nEm Internet woat välet äwa Jehova siene Zeijen nenjeschräwen, waut nich soo es. Soo wellen onse Jäajna de Menschen doavon aufhoolen, Jehova to deenen. Doawäajen sull eena von soone Websieden gaunz wajchbliewen (Psalm 1:1; 26:4; Reema 16:17).\nWiedaschekjen Wiedaschekjen Waut es opp onse Websied to finjen?\nWoo eena JW.ORG brucken kaun


Termine / Aktionen Saterfriesisch | Saterfriesisch Saterland\nSie sind hier: Bildengs-/Sosjoal-Seken » Senioren-Oarbaid » Senioren-Bieräid Seelterlound » Termine / Aktsjonen\nTermine / Aktsjonen:\nDie Senioren-Bieräid fon ju Meente Seelterlound bjudt een groot, bunt un interessant Programm.\nSpreek-Tieden wäide ap älken eersten Middewiek in't Mound ounbeden, in dän Buppere Stok fon't Räidhúus (Komer D 06) foarmiddeeges fon Klok tjoon bit Klok twelig. Deer is ju Múgelkhaid, n Aptoag tou bruken. In düsse Tied kon die Senioren-\nBieräid uk telefonisk unner ju Nummer 04498/940180 roaked wäide.\nNoodfaalmappen wäide foar aal do Senioren uut Seelterlound foar twäin Euro ounbeden. Düt is múgelk, uumdät ju Firmengruppe Kurre uut Romelse as Sponsor wunnen wäide kude. konnte. Nit in Seelterlound woonjende Burgere konnen ju glieke Mappe uk koopje, man foar fieuw Euro.\nBuppedät bjudt die Senioren-Bieräid Noodfaal-Passe in een Hulle mäd Apklíeuwer foar ju Autorute foar aan Euro oun. Die Pries is foar aal do Burgere in älk Lieuwendsoaler die sälge. Noodfaalmappen un uk Noodfaal-Passe konnen wilst do Spreek-Tieden of uk bie do oankelde Líede kooped wäide.\nJu Ítelweren-Uutjääfte fon ju CarLa Ait in Skäddel foar Ljude, do dät nodig häbe, is ap älken Middewíek Ättermiddai fon Klok fieuw bit Klok säks in ju Litje Skoule Skäddel. Truch ju Inisjative fon dän Senioren-Bieräid is düt sänt dän 30. April 2014 múgelk neemens houget moor dän Wai ätter Bäärsel of Ait tou moakjen.\nTou ju Fernättenge fon bistoundende Senioren-Koppele wäide twäie in't Jíer aal do foarsittende Ljude, do mäd Senioren tou dwoon häbe, ienleden. In kemoudige Atmosphäre wädt touhope ju Ploanenge\nmoaked, uum dät Ferounstaltengs-Häft ap n Wai tou bringen, uumdät Uursniedengen, wan múgelk, uumgeen wäide skällen.\nIn dät Ferounstaltengs-Häft „Senioren /Saterland“ rakt dät naiere Informatsjonen, uk, wäl me ap wät ounbaale kon un do Ferounstaltengen.\nVeranstaltungsheft August - Dezember 2018 (1 MB)\nVeranstaltungsheft Januar - Juli 2019 (1 MB)


Aymara (Sproake) – Wikipedia\nGeografiske Spreedenge fon Aymara.\nAymara is ne Sproake, ju der boald wäd fon do Aymara uut do Anden un heert tou Aru-Sproaken. Aymara wäd boald fon moor as ne Millione Ljuude. Dät is een fon do eepentelke Sproaken in Bolivien un Peru, un dät wäd uk in Argentinien un Chile boald.\n2 Geografiske Ferspreedenge\nWäkke meene, dät dät Aymara häärkumt fon ju Sproake, ju der boald wäd in dät Bolivianiske Tiwanaku (allere Skrieuwwiese: Tiahuanaco). Dät kon nit bewiesd wäide, man dät is daach bekoand, dät ju Sproake boald wuud in do rieke Aymara Köönichrieke, do der leeter fon do Inka ärooberd wuuden sunt.\nGeografiske Ferspreedenge[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]\nDät rakt 1.200.000 Bolivianiske Spreekere fon Aymara, 500.000 Peruvianiske Spreekere, 20.000 Chileniske Spreekere un ungefäär 18.000 Argentiniske Spreekere.\nWan Aymara, alleweegense wier dät boald wäd, tou grooten Deel gliek is, so rakt dät daach Unnerskeede ätter dät Gestrich. Aymara, as dät in La Paz (Bolivien) boald wäd, wäd betrachted as ju skeenste Foarm fon ju Sproake.\nEenpeldhaide[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]\nEen fon do besunnere Oainskuppe fon ju Sproake is, dät ätter Aymariske Apfoatenge ju fergeene Tied, as in bildelke Sproake, betrachted wäd as dät wät foar aan lait, insteede fon ju maast gongelke Apfoatenge, dät dät wät foarbie is, bääte aan lait.\nWan ju Apfoatenge toueerst foar fuul Ljuude ferstat juun ne Gesätsmäitegaid, is dät daach in philosophiske Apsicht goarnit so froamd, deeruum dät, wät foar aan lait, je sichtboar is as ju Fergeenhaid, un wät bääte aan lait, uunsichtboar is as ju Toukumst. Man owwol dät n Seelter wäil uurs ferstoant, boalt hie daach fon "foartied", so as dät "foar" him liech.\nWikipedia in Aymara.\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 14:59, 22. Februoar 2018.