پاش ئەوەی پرۆژەی یاسای رێکخستنی میدیای ئەلەکترۆنی گەیشتە خوێندنەوەی یەکەم لە پەرلەمانی هەرێمی کوردستاندا، لەسەر داوای دەزگای میترۆ بۆ داکۆکی لە مافەکانی رۆژنامەوانان و بەهەماهەنگی لەگەڵیاندا، بە پێویستمان زانی ئەم سەرنجانەی خوارەوە بخەینە روو.\nپێش هەموو شتێك، پرۆژەی یاساکە تێکەڵکردنیێکی بێبەهانەی تێدایە لە نێوان رۆژنامەوانی و ریکلام و سایتی زانیاری و خزمەتگوزاریی کۆمپانیا و دەزگا حکومییەکان.\nجگە لە رۆژنامەوانی، ئەوانی دیکە دەبێت یاسای جیاواز بیانگرێتەوە و، لە پێوەری هەڵسەنگاندنی راستی و دروستی و سزای چەواشەکاریدا، گەلێک لەو یاسایانەی ئاکامەکانی بیرکردنەوە و بیروڕا رێکدەخەن توندوتۆڵتر بێت. لە وڵاتانی دونیا پێوەرەکانی پاراستنی ئازادیی رادەربڕین بواری ریکلام وراستگۆیی لە زانیاری و خزمەتگوزارییەکاندا ناگرێتەوە.\nبۆ نموونە کاتێک لە ریکلامدا دەڵێیت ئەم دەرمانە بۆ چارەسەری ئەم نەخۆشییە بەکاردێت و وا نەبێت، ئەوا ئەو گوتارە ئاکامی راستەوخۆی لەسەر تەندروستی و هەندێک جاریش ژیانی بەکارهێنەرانی هەیە بۆیەش ناچێتە بواری ئازادیی رادەربڕینەوە. بەڵام بیروڕا دەربڕین بەو جۆرە نییە. لە یاساکانی دونیادا، جگە لە تەشهیر کردن و بانگەشە بۆ رق و کینە وکوشتن و ئازاردانی خەڵک، لەسەر بیروڕای چەواشەکار و نادروست کەس سزا نادرێت. بەڵام ریکلامی درۆ، یان وێبسایتی خزمەتگوزاریی هەڵخەڵەتێنەر سزای توندیان لەسەرە. تێکەڵکردنی ئەمانە لە یەک یاسادا، کەمکردنەوەی سزاکانی خەڵەتاندن و چەواشەکردنی خەڵکی لێ دەکەوێتەوە.\nبۆ زیاتر بەرچاو روونی دەبێت بڵێین مەبەست لە وشەی میدیا لەم یاسایەدا دەبێت جەخت کردن بێت لەسەر لایەنە کولتووری و تەکنۆلۆژییەکەی ئەو جۆرە لە گەیاندن کە بڕبڕەی پشتی بریتییە لە رۆژنامەوانی.\nلە ماددەی (١) دا، کە بۆ روونکردنەوەی دەستەواژە و زاراوەکان تەرخان کراوە، دەستەواژەی سەندیکا هاتووە و بەوە ناسێنراوە کە بریتییە لە سەندیکای رۆژنامەنووسانی کوردستان. بە یاسا ناساندنی هەر سەندیکایەک وەک تاکە نوێنەری هەر توێژ و کۆمەڵێک، پاشماوەی بیرکردنەوەی دەوڵەتە شموولییەکانە.\nداننان تەنها بە یەک ئۆرگانی خۆرێکخستنی خۆبەخشانەی خاوەن پیشە وکارەکان بەرتەسککردنەوەی ئازادییەکانی خۆڕێکخستنی هاووڵاتیانە. هەر لە ئێستەدا لە عێراق دوو رێکخراوی رۆژنامەنووسان هەیە و لە زۆربەی وڵاتانی دونیادا فرە رێخراوەیی شیوازی باوی خۆرێکخستنی توێژە کۆمەڵایەتییەکانە و ئەوەش زوو یان درەنگ دەبێت بە نۆرمی کوردستان. هەر لەبەر ئەوە، پاراستنی یەکینەیی یەک رێکخراوی "خۆبەخش” بە زەبری یاسا، کارێکی دژ بە دێمۆکراسی و دژ بە رەوتی پێشکەوتن و ژیانە.\nئەگەر گەیشتینە ئەوەی پاراستنی یەکینەیی رێکخراوى ساندیکا، کاری یاسا نییە، دەبێت ئەو رۆڵەشیان لێ بسێنرێتەوە کە لە پرۆژەی یاساکەدا هاتووە لە پرۆسەی ناونووسکردن و بە رەسمی ناساندنی دەزگاکانی میدیادا. ئەو رۆڵە دەبێت بدرێتە دەست تۆمارکەری کۆمپانیا و کۆنتراکتەکان لە دەزگای دادوەریی وڵاتدا. چونکە لە مەسەلەی رێگە پێدان یان نەدانیان هێچ رۆڵیکی زانراو نییە بۆ دەزگایەکی وەک سەندیکا، هەر سەندیکایەک بێت. چونکە بۆ نموونە: ئایا مەرجە ئەوەی بە دامەزراندنی دەزگایەکی میدیای ئەلەکترۆنی هەڵدەستێت، ئەندامی سەندیکا بێت؟ نەخێر...ئایا مەرجە رۆژنامەنووسێکی باش بێت، تا سەندیکا هەڵیسەنگێنێت؟ هەر نەخێر. کەواتە لەم پرۆسەیەدا هیچ رۆڵێک نییە سەندیکا بیگێڕێت، کە بە دەر لەوان هەڵنەسووڕێت. بەو پێیەش هەرچی رۆڵێک کە ئەم یاسایە دەیدات بە تاکە سەندیکایەک، هیچ پاساوێکی نییە لە بواری پاراستنی مافە دێمۆکراسییەکان و ئازادییە گشتییەکاندا.\nماددەی (٤) ی پرۆژەکە ئەو سەرلێشێواوییەی پێوە دیارە کە لە خاڵی یەکەمی ئەم نووسینەدا روونکراوەتەوە. (خانەی بڵاوکردنەوەی ئەلەکترۆنی) دەبێت بە روونی کۆمپانیای ریکلامی لێ جیا بکرێتەوە. پێگەی ئەلەکترۆنیی رێکخراو و کۆمپانیا و دەزگا حکومییەکان جێیان لەم یاسایەدا نییە و دەبێت باسکردنیان بچێتە ناواخنی ئەو یاسایانەی کاری ئەو رێکخراوانە رێکدەخەن. وێبسایتی کەسی و ئەکاونتی (کەسی) تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان و گرووپی چات بە هیچ شێوەیەک جێی لەم یاسایەدا نییە. پەلهاوێشتنی ئەم یاسایە بۆ ئەکاونتی سۆشیاڵ میدیای تاکەکەسی هیچ پاساوێکی نییە.\nماددەی (٥) کە باسی تۆمارکردنی گەیاندنە ئەلەکترۆنییەکانی دەزگاکانی حکومەت و دەستە گشتیەکان و حکومەت و سەندیکا و...تاد دەکات ، بەپێی خاڵی باسکراوی سەرەوە هەمووی زیادە و پێویستە لاببرێت.\nلە ماددەی (٦)و (٧) دا کە لیستی ئەو مەرجانەن دەبێت لە خاوەن ئیمتیاز و سەرنووسەردا هەبن،کۆمەڵێک کێشە هەن:\nدانانی مەرجی رەگەزنامەی عێراقی لەگەڵ هەلومەرجی سەردەم و جەوهەری ئەلەکترۆنیی بێ سنووری ئەم جۆرە میدیایە ناگونجێت. چ کێشەیەک هەیە کە ئەم پرۆژەیاسایە دەیەوێت کۆمەڵگای لێ بپارێزێت، ئەگەر خاوەن ئیمتیاز کەسێکی بێگانە بێت؟ ئایا بۆ بێگانە نییە رێکخراو و کۆمپانیای بازرگانی لە عێراقدا و بەپێی یاسا عێراقییەکان دابمەزرێنێت؟ یان ئایا دەمانەوێت ئەزموونی پڕ لە ستەمی هەندێک لە وڵاتە عەرەبییەکانی کەنداو دووبارە بکەینەوە کە خاوەن بیرۆکەی کار و وەبەرهێنان دەبێت کەسێک خەڵکی وڵات بە زۆری زۆرداری بکاتە خاوەن ئیمتیاز یان دامەزرێنەر تەنها لەبەر ئەوەی یاسا بەو شێوەیە فەرزی دەکات. دەکرێت لە بریی "هەڵگری ناسنامەی عێراقی" بنوسرێت کە دەبێت کەسێک بێت کە بە شێوەیەکی یاسایی لە عێراقدا مافی گوزەرانی هەبێت.\nلە وڵاتی ئێمەدا تەمەنی ١٨ ساڵی، بەتەمەنی ئەهلییەتی یاسایی دادەنێین، لەو تەمەنەدا بۆت هەیە بڕیاری ئابووری و کۆمەڵایەتیی چارەنووسساز بدەیت و لەبەردەم یاسادا بەرپرس بیت لێیان. جا بۆ دەبێت کاری میدیای ئەلەکترۆنی جیاواز بێت؟ بۆچی کەسێک تا نەگاتە ٢١ ساڵ بۆی نەبێت خاوەن ئیمتیاز و سەرنووسەری میدیای ئەلەکترۆنی بێت؟\nمەرجێکی دیکە ئەوەیە کە ئەو کەسە نابێت لەسەر تاوان و کاری ئابڕوبەر و نەپاراستنی ئەمانەت حوکم درابێت. ئەمەش تێگەیشتنێکی چەوتی کۆنسێپتی سزادانە لە یاسادا. سزای یاسایی، لەسەر هەر جۆرە تاوانێک بێت، مەبەست لێی ئیدانەکردنی جەوهەری ئەو ئینسانە نییە. کاتێک یاسا سزا بۆ هەر تاوانێک دیاری دەکات، ئەو سزایە قەرزی کۆمەڵگایە لە ملی تاوانباردا و دوای ئەوەی قەرزەکەی دایەوە، کۆمەڵگا لاپەڕەیەکی نوێی لەگەڵ دەکاتەوە. هەر بۆیە بۆ نمونە، دزێک دوای حوکمەکەی ناکرێت رێی کاری یاسایی لێ بگیرێت، ئەگەر ئەو کەسە بتوانێت کۆمپانیایەک بکاتەوە، گرێبەستی کۆمەڵایەتی و ئابووری ئیمزا بکات، ئەوا چ رێگرییەک هەیە لەوەی کاری میدیا بکات یان بە ئازادی رای خۆی دەربڕێت؟\nلە خاڵێکی دیکەدا هاتووە کە نابێت ناوی میدیا ئەلەکترۆنییەکە لەگەڵ دابونەریتی گشتیدا نەگونجێت. رەنگە ئەم دەستەواژەیە وەرگێڕانێکی نەشارەزای (الآداب العامة) بێت نەک (التقالید و الأعراف). چونکە وەستان بەرامبەر دابونەریتی گشتی، بنەمایەکی گرنگی داهێنانە. رێگرتن لێی بەپێی یاسا، کارێکی نابەجێیە.\nمەرجی بوونی بڕوانامەی هەر پلەیەکی خوێندن بۆ سەرنووسەری میدیایەکی ئەلەکترۆنی لە کاتێکدا کە بە پێی دوا ئاماری بانکی نێودەوڵەتی لە عێراقدا، لە ساڵی ٢٠٠٧ ئەنجام دراوە، تەنها ٤٥٪ ی منداڵانی تەمەنی شیاو لە پلەی ناوەندی (نەک ئامادەییش!) خوێندوویانە، کارێکی هەڵەیە و ئەگەر ئەو مەرجە بۆ کردنەوەو بەڕێوەبردنی هەر بزنسێک دانانێن، ئەوا چ پاساوێک هەیە بۆ ئەو مەرجە لێرەدا؟\nدەستەواژەی "ئەهلییەتی کاری رۆژنامەوانی” لە مەرجەکانی سەرنووسەری میدیای ئەلەکترۆنیدا هاتووە بێ ئەوەی هیچ باسێک کرابێت کە ئەم ئەهلییەتە چ جیاوازییەکی هەیە لەگەل ئەهلییەتی یاسایی گشتیدا؟\nلە خاڵێکی دیکەدا هاتووە کە نابێت سەرنووسەری میدیایەکی ئەلەکترۆنی لەهەمان کاتدا سەرنووسەری وێبسایتێکی ئەلەکترۆنیی دیکە بێت. ئەمەشیان مەرجێکی بێ بنەمایە. ئەگەر بەڕیوبەری کۆمپانیایەک بۆی هەبێت لە هەمان کاتدا کۆمپانیایەکی دیکەش بەڕێوە ببات، ئەوا هیچ پاساوێک بۆ رێگرتن لەمانیش نییە.\nماددەی(٩)ی یاساکە باس لە مافی فرۆشتن و دەستبەرداربوون لە خاوەندارێتی دەکات. بەم شێوەیەی ئێستە لە یاساکەدا هاتووە، دەبێت مافی فرۆشتنی وێبسایتی خزمەتگوزارییەکانی حکومەت چ مانایەکی هەبێت؟ بە شێوەیەکی گشتی، شێوەی گواستنەوەی موڵکایەتی (هەرچییەک بێت جۆری موڵکایەتی) بۆ دەزگا ئەهلییەکان دەبێت یاسای بازرگانی یان یاسای رێکخراوە خۆبەخشەکان رێکی بخات و لێرەدا بوونی هیچ مانایەکی نییە.\nماددەی (١١) لە بارەی چۆنێتیی مامەڵەکردن لەگەڵ راستکردنەوە و وەڵام و بەدرۆخستنەوەدا، دوو چەمک تێکەڵاوی یەکتر کراون کە "سکاڵا" و "بڕیاری دادوەر" ن. دەزگای رۆژنامەوانی بەرپرسە لە پەخشکردنی راستکردنەوە یان بەدرۆخستنەوە لە دوو حاڵەتدا، یەکەم داننانی خودی دەزگاکە بە هەڵەکەدا، و دووەم بوونی فەرمانی دادگا بۆ پەخشکردنی راستکردنەوە و بەدرۆخستنەوە. تەنها سکاڵای کەسێک یان گرووپێکی راستەقینە یان مەعنەوی نابێت دەزگای رۆژنامەوانی پابەند بکات.\nماددەی (١٦) کە ماددەی سزاکانە، هیچ تایبەتمەندییەکی تێدا نییە کە لە سزاکانی کاری رۆژنامەوانی بەگشتی باس نەکرابێت و بەدەر لە یاسا گشتییەکانی سزای کاری رۆژنامەوانی تەماشای کاری میدیای ئەلەکترۆنی بکرێت.\nهەر لە هەمان ماددەی سزاکاندا هاتووە کە سووکایەتی و ەستدرێژی کردنە سەر میدیاکاری ئەلەکترۆنی وەک دەستدرێژی کردنە بۆ سەر فەرمانبەرێکی میری. بەڵام راستترە بگوترێت ...فەرمانبەرێکی میری لەکاتی ئەنجامدانی کاری فەرمیدا. چونکە دەستدرێژی بۆ سەر فەرمانبەرێکی میری لەدەرەوەی کارە فەرمییەکەی وەک دەستدرێژییە بۆ سەر هەر هاووڵاتییەکی دیکە.\nماددەی (١٧) باس لە پرانسیپی کات بەسەر چوونی زیان دەکات و بەماوەی ٣ مانگ لە بڵاوکردنەوەی زیانێک دیاریی دەکات و دوای ئەوە مافی سکاڵا لە زەرەرلێکەوتوو دەسەنێتەوە. لێرەدا دەبێت ئەوە بخەینە روو کە سەرەڕای ئەوەی بەشێکی زۆری کۆمەڵگا ئەمڕۆ ئۆنلاینە وچانسی بە ئاگابوونی لە زەرەرێک کە میدیایەکی ئەلەکترۆنی پێی گەیاندبێت زۆرە، بەڵام دەبێت یاسا ئەوە رەچاو بکات کە خەڵکی دەستکورت و پیر لەو توانای گەیشتن بە میدیای ئەلەکترۆنی بێبەشن و، هەر لەبەر ئەوە دەبێت ماوەی سکاڵا تۆمار کردنەکە بگۆڕدرێت بۆ ساڵێک.\nبابەتێکی سەرەکی کە ئەم یاسایە باسی لێوە ناکات بریتییە لەوەی کە میدیای ئەلەکترۆنی بە شێوەیەکی سروشتی سنوور بەزێنە. بەو واتایەی دەکرێت میدیای ئەلەکترۆنی لە لە دەرەوەی سنووری عێراق و کوردستانەوە دابمەزرێت و کار بکات بەڵام کارمەند و بەکاربەرەکانیان خەڵکی ناوخۆ بن، یان میدیایەکی ئەلەکترۆنیی لە ناوخۆ دامەزراو ئاپێکی دەرەوەی وڵات بەکار بێنێت، وەکو فەیسبوک و ئینستەگرام و...تاد. یان دۆمێنی وێبسایتێک لە دەرەوەی وڵات بێت و ملکەچی یاساکانی وڵاتی خۆی بێت، نەک یاساکانی هەرێم. کەواتە لێرە بەشێکی بەرچاوی کێشە یاساییەکانی دووچاری ئەم دەزگایانە دێن، بە شێوەیەکی سروشتی دەچنە بواری بەشێک لە یاسا کە پێی دەوترێت یاسای تایبەتی نێودەوڵەتی و لە دەسەڵاتی یاسادانەری عێراقدایە چۆنێتیی مامەڵە لەگەڵ ئەوەی پێی دەوترێت جیاوازیی یاساکان لە بواری نێودەوڵەتیدا یەکلا بکاتەوە. بۆیە جێی خۆیەتی کە بە ماددەیەک بنووسرێت ئەم یاسایە لە هیچ بڕگەیەکیدا دژ نابێت بە ئیلتیزاماتی یاسای نێودەوڵەتیی عێراق لە بواری یاسای نێودەوڵەتیی تایبەتدا و لە حاڵەتی بوونی هەر جیاوازییەکدا، ئیلتیزامتی نێودەوڵەتی عێراق سەروەر دەبێت.\nبە سوود وەرگرتن لە یاسایەکی هاوشێوەی ئەم یاسایەی کوردستان، کە یاسای میدیای ئەلەکترۆنیی کۆماری مۆنتینیگرۆیە، پێشنیار دەکەین ئەم ماددانە زیاد بکرێت:\nماددەی (چۆنێتی لێکدانەوەی ئەم یاسایە) کە تێیدا بنوسرێت (هیچ ماددەیەیەکی ئەم یاسایە نابێت بەجۆرێک لێک بدرێتەوە کە مافی سانسۆر ورێگیری لە ئازادیی رادەربڕین بکات). هەروەها ماددەیەکی دیکە زیاد بکرێت بە ناوی (پرانسیپەکانی ئەم یاسایە) و تێیدا پرانسیپە سەرەکییەکانی داڕشتنی ئەم یاسایە بەمانەی خوارەوە بناسێت:\nهاندانی سەربەخۆیی و پرۆفێشناڵی و ناوابەستەیی کاری میدیای ئەلەکترۆنی\nقەدەغەکردنی هەموو شێوازێکی سانسۆر\nراگرتنی هاوسەنگیی خزمەتگواریی میدیای ئەلەکترۆنی لە نێوان کەرتی تایبەت و گشتی و خۆبەخشدا\nزامن کردنی مافی گەیشتنی ئازاد و هاوتا بە گشت خزمەتگوزارییەکانی میدیای ئەلەکترۆنی بۆ هاوڵاتیان\nهاندانی پێشڕکێ و فرەیی لە نێوان دەزگاکانی میدیای ئەلەکترۆنیدا\nپابەند بوون بە ستانداردە جیهانییەکان\nپابەند بوون بە مەزووعییەت، و شەفافییەت و قەدەغەکردنی جیاکاری لە کاری میدیای ئەلەکترۆنیدا\nلە کۆتاییدا، دەبێت ئەوەش بڵێین کە سەرەڕای جیاوازیی فراوان و ترسناکی نێوان واقیعی کاری میدیایی و یاساکانی سەر کاغەز لە هەرێمی کوردستاندا، سەرەڕای ئەوە، هانی گشت هاووڵاتیان دەدەین کە بە پەرۆشەوە گوێ بدەنە مشتومڕەکانی ئەم پرۆژەی یاسایە. چونکە ئاکامەکەی گەر یاسایەکی پارێزەری مافە بنەڕەتییەکان بێت، ئەوا پاڵپشتێکی گەورەی خەباتی گشت لایەکمان دەبێت بۆ پاراستن و داکۆکی کردن لە مافەکانمان. گەر ئاکامیش یاسای خراپ بێت، ئەوا تای تەرازووی ئەو خەباتە بەلای پێشێلکارانی مافە سەرەتاییەکانماندا، بۆ ماوەیەکی دوورو درێژ لار و لارتر دەکات.\nلەپەراوێزی کتێبەکەی مەلا بەختیاردا


12/3/2020 12:32:15 PM\n3079 جار خوێندراوەتەوە\nبایەخی دەسەڵاتی دادوەری لە بایەخی دەسەڵاتەکانی تر کەمتر نییە، چونکە پایەیەکە لە پایەکانی حوکمڕانی سەردەم. لە ھەر وڵاتێکیش دەسەڵاتی دادوەری سەربەخۆ بێ، دەسەڵاتەکانی تریش بەرێک و پێکی بەڕێوە دەبرێن، بەڵام کاتێک دەسەڵاتی دادوەری لایەنداریی سیاسی و دەسەڵاتداران بێ ئەوا نەک ھەر حکومەت خواروخێچ دەڕوا، بەڵکو کۆمەڵگەش رووبەڕووی قەیرانی گەورە دەکاتەوە.\nدەسەڵاتی دادوەری ھەیە، لەناو ئەو دەسەڵاتەش دەیان دادوەری پسپۆڕ، دڵسۆز، زانا، بەئەزمون و لێھاتوو ھەن، بەڵام بەداخەوە ئەو پایە سەرەکییەی حوکمڕانی لە ئاستی ئەرکە مێژووییەکانی سەرشانیدا نییە. چونکە بەحزبی کراوە و حزبیش لە پێناوی بەرژەوەندیی خۆی و سەرکردەکانی گوێ بە پێشێلکردنی یاسا و بێ بایەخکردنی یٔەو دەسەڵاتە گرنگە نادا!\nرەنگە ھەبێ بڵێ ئەم حوکمە قوڕس و سەرتاپاگیرە ناڕەوایە، بۆیە لێرەدا دەڵێـم مەبەستی من ئەوە نییە کە ھەموو کاروباری دادگاکان نارێکن، نا بەپێچەوانەوە بەپێی تایبەتمەندیی کاری زۆر باش دەکرێ، بەڵام شێوازی پێکھێنانی دامەزراوەکانی دەسەڵاتی دادوەری، چاو سورکردنەوە و لەبەرچاو نەگرتنی لێھاتوویی و شایستەیی لەبەرامبەر وەلا و ملکەچی مۆرکێکی زەقە بەسەر ئەو دامەزراوە گرنگەدا.\nکەس نییە نەزانێ گەندەڵی تا سەر ئێسقان چووە و خەریکە نەک تەنیا پەیکەری دەسەڵات دادەرزێنێ، بەڵکو کاری کردۆتە سەر تەونی کۆمەڵایەتیش.\nئایا لەناو دامەزراوەی دادوەری ھێز و توانایەکی وانییە کە لەوبواردا یٔەسپی تاوبدرێ و شانازی بۆ خۆی دەستەبەر بکا؟\nدڵنیام ئەگەر دامەزراوەی دادوەری سەربەخۆ، بێ لایەن بێ و لە جیاتی فشار خستنەسەر دادوەران و لێکۆڵەرەوان ھان بدرێن و پشتیوانی بکرێن ئەو دامەزراوەیە دەتوانێ رۆڵێکی کارا و کاریگەر لە نە روخانی حکومەتی ھەرێم بگێرێ.\nوەرن تەنیا دەست لەناو کاروبارەکانی دادوەری ھەڵگرن و ھانی دادگا و لێکۆڵەر و دادوەران بدەن کە بەدوای ھەموو کەیسەکان دابچن و بەپێی یاسا و لە ژێر رۆشنایی دەسەڵاتەکانی دادوەریی بڕیار بدەن. بزانن چۆن شکۆی سیستمی حوکمڕانی بە گشتی و دەسەڵاتی دادوەری بەتایبەتی دەشەکێتەوە؟\nھەرێمی کوردستان بەناو کۆمەڵێک قەیراندا تێدەپەڕێ، بەڵام ھیچ قەیرانێک لە قەیرانی بێ متمانەیی نێوان دەسەڵات و ھاوڵاتییان مەترسیدارتر نییە.\nئەگەر دەتانەوێ وەرن لە جیاتی بێ باکی، پوش بەسەرکردن، ڕاونانی چالاکە مەدەنیەکان و رۆژنامەنوسان. ھانیان بدەن رۆڵی خۆیان بگێڕن، داواکاریەکانیان لەبەر چاو بگرن، زانیارییەکانیان لە دادگاکان ساغبکەنەوە. ئەو کات دەزانن چۆن متمانە دروست دەبێتەوە.\nئەگەر دەسەڵاتی دادوەریی سەربەخۆ و بێ لایەن بکرێ بەدڵنیاییەوە ئەو دەسەڵاتەی خۆمان نەک ھەر ناروخێ، بگرە ھەنگاوێکی زۆر گەورەش بەرەو پێشەوە دەنێ.


بێ متمانەیی گرووپە سیاسییەکانی عێراق، هۆکاری سەرهەڵدانی کێشەکانی هەڵبژاردنە - Mehr News Agency\n15 pûşperê 2018 - 07:45\nNews Code 19547\nئاژانسی هەواڵی مێهر، بەشی نێودەوڵەتی – محەمەد فاتمی زادە: هەڵبژاردنەکانی پەرلەمانی عێراق لە کاتێکدا کۆتایی پێهات کە هاوپەیمانی سائێرۆن بە سەرۆکایەتی موقتەدا سەدر بە بردنەوەی ٥٤ کورسی لەو هەڵبژاردنانەدا سەرکەوتن و هاوپەیمانی فەتح بە سەرۆکایەتی هادی عامری بە ٤٧ کورسی و هاوپەیمانی نەسر بە سەرۆکایەتی حەیدەر عەبادی سەرۆک وەزیرانی ئێستای عێراق بە ٤٢ کورسی بە نۆرە لە پلەی دووهەم و سێهەمی ئەو هەڵبژاردنانە وەستان.\nئەنجامی دەنگە ڕاگەیێندراوەکان، بەرەوڕووی ناڕەزایەتیی کۆمەڵێک لە گرووپەکان بووەوە و بڕیار درا کە هەندێک لە سندووقەکانی دەنگدان بە شێوەی دەستی ببژێردرێنەوە. بەڵام ئەو سندووقانە بە ئانقەست سووتێندران و دۆخەکە ئاڵۆزتر بوو.\nسەبارەت بەو هەڵبژاردنانە، هەواڵنێری مێهر وتووێژێکی لە گەڵ حەمید مەعلە ساعێدی سەرۆکی کۆنگرەی سەرتاسەریی ڕەوتی حیکمەی نیشتمانی عێراق بە سەرۆکایەتی عەمار حەکیم ئامادە کردووە کە لە خوارەوە دەیخوێننەوە:\n* لە ماوەی حەوتەکانی رابردوو سایەدی بەڕێوەچوونی هەڵبژاردنی پەرلەمانیی عێراق بووین، بەڵام کێشەگەلێک لەوبارەدا سەری هەڵداوە کە تاقمێک لە ڕەوت و بەرپرسانی عێراقی خوازیاری بژاردنەوەی دەستیی دەنگەکان بوون. رۆژی یەکشەممەش یەکێک لە ناوەدەکانی پاراستنی دەنگی خەڵکی لە بەغدا سووتێندرا، ئەو ڕووداو و کێشەگەلە لە کوێوە سەرچاوە دەگرن؟\nـ هەڵبژاردنەکانی پەرلەمانی عێراق لە خۆیدا هەڵبژاردنێکی چارەنووس ساز بوو، چونکە لە قۆناغ و پێگەیەکی گرینگی مێژوویدا بەڕێوە چوو. بەڵام بە داخەوە بە هۆی هەڵسوکەوتی هەندێک لە گرووپەکان، شایەدی هاتنە ئارای کێشە و ڕەخنەگەل لە ڕەوتی هەڵبژاردنەکان بووین؛ هەر ئەو پرسە بووە هۆی بڕیار دان بۆ بژاردنەوەی دەستیی دەنگەکان لە بری بژاردنەوەی ئەلەکترۆنیکی.\nسەبارەت بە هۆکارەکانی تەشەنەسەندنی ئەو کێشە و ڕووداوانە دەبێ بڵێم کە لە قۆناغی یەکەمدا، ئێمە تووشی نەبوونی متمانە لە نێوان گرووپە سیاسییەکان هاتووین و لە قۆناغی دواتریش کۆمیساریای سەربەخۆی هەڵبژاردنەکان بە زەندەی پێویست پسپۆڕێتی لە هەڵبژاردنەکاندا نەبووە و پڕۆفێشناڵانە هەنگاوی نەناوە.\nهۆکاری سێهەم ئەوەیە کە دەنگژمێران ئامادەیی پێویستیان بۆ پێشگری لە سەرهەڵدانی کێشە یان ئاراستەکردنی بەراییەکان بە شێوەی دروست و وردبینانە نەبووە. وەک هۆکاری کۆتاییش دەکرێت ئاماژە بە دەستێوەردانەکان بکەین.\nکەوایە ڕاگەیاندنی خێرای بەراییەکان و دەست پێکردنی دانوستانەکان، ڕێخۆشکەر بووە بۆ دەستێوەردانی تەواو بەرپرسان لە دەزگای یاسادانەر و بەڕێوەبەری و داد لەو پرسە و ئاڵۆزتربوونی دۆخەکە.\n* بەڕیوەچوونی دروست و باشی ئەو هەڵبژاردنانە دەیتوانی وەک سەرکەوتن بە سەر داعش، دەسکەوت و سەرکەوتنێکی سیاسیی گەورە بێت بۆ عێراق. بە بڕوای ئێوە کێشە ئاماژە پێدراوەکان چ کاریگەرییەکی نەرێنیان دەبێت لە سەر پێگەی سیاسیی عێراق لە ناوچەدا؟\nـ بێ شک هەموو دەزانین کە عێراق بە شکست دانی داعش و هەروەها پاراستنی یەکگرتوویی لە رێگەی هەڵوەشاندنەوەی ڕیفراندۆمی سەربەخۆیی هەرێمی کوردستان، سەرکەوتنی گەورەی مسۆگەر کرد. هەموو هیوادار بووین کە هەڵبژاردنەکانی پەرلەمانی-ش سەرکەوتنێکی سیاسی و کۆمەڵایەتیی دیکەی بۆ گەیشتن بە عێراقێکی هێمن و پێشکەوتوو بە دواوە بێت. بەڵام ئەم ئاواتە وەدی نەهات و هەندێک لەو بوارەدا کارشکێنیان کرد بۆ ئەوەی هەڵبژاردنەکان بە رێگەی گومان و ساختەکاریدا ببن. کەواتە نە تەنیا چاوەروانییەکان وەدی نەهاتن، بەڵکوو بەستێنی سیاسی و هەڵبژاردنەکان تەشەنەدارتر بوون.\n* بە ئاوردانەوە لە هەلومەرجی ئێستا لە پرسی هەڵبژاردنەکان، ئایا ئەگەری ئەوە هەیە کە مەرجەعییەتی باڵای عێراق بۆ چارەسەریی کێشەگەلی هەڵبژاردن کاردانەوە نیشان بدەن؟\nـ مەرجەعییەتی ئایینی لە ڕابردوو و ئێستادا بەردەوا، دەستەبەرکەری ئاسایشی ڕاستەقینە و حەقیقی بۆ گەلی عێراق بوون و هەن و گەلێ جار بەستێنی سیاسیی عێراقیان لە قەیران پاراستووە.\nبەڵام پێدەچێت مەرجەعییەتی ئایینی لەم قۆناغەدا خۆیان لە پرس و پاشهاتەکانی بە دوور گرتبێت و لام وایە کە مەرجەعییەتی باڵای ئایینی لانی کەم لەم قۆناغەی ئێستادا خۆ لە پرسەکە نادەن و چاوەروانی هەڵسوکەوتی گرووپگەلی سیاسی دەبن، بۆ ئەوەی کاتێک دۆخەکە گەیشتە قۆناغێکی مەترسیدار، ناچار لە یارمەتی وەرگرتن لە مەرجەعییەتی باڵای ئایینی بن.\n* ڕەوتی حیکمەی نیشتمانی چ دانوستان و گفتوگۆگەلێکی بۆ پێکهێنانی دەوڵەتێکی بەهێز بۆ داهاتووی عێراق ئەنجام داوە و یەکەمایەتییەکانی دەوڵەتی داهاتووی عێراق بە بڕوای ئێوە چین؟\nـ بە ئاوردانەوە لە ناڕوون بوونی ئەنجامی بەراییەکانی هەڵبژاردن و زەروورەتی یەکلاکردنەوەی دەنگەکان لە لایەن دادگەی باڵا، لە ئیستادا ڕەوتی دانوستانەکان بۆ هاوپەیمانان بە خاوی دەچێتە پێش و یەکلا بوونەوەی ئەنجامی بەراییەکان، دەتوانێ ڕەوتەکە خێراتر بکات.\nپلانی ڕەوتی حیکمەی نیشتمانی پەیوەستە بە زۆرینەی سیاسیی نیشتمانی و دەبێ هەنگاو بنێینە بوارێکەوە کە تێیدا دەوڵەت و بەرهەڵستکارانی تێدان. لە لایەکەوە دەوڵەتێکی بە هێز کە لە تەواو گرووپەکان پێکهاتووە و لە لایەکی دیکەوە بەرهەڵستکاران و ئۆپۆزیسیۆنگەلێکی بەهێز بە بەشداریی تەواو گرووپەکان کە سەلمێنەری دیموکراسی لەم وڵاتەن، ئامادە بن.\nسەبارەت بە پەیوەندییە سیاسییەکانیش ئێمە پێشتر بانگەشەی ڕێککەوتنێکی ناوچەیی و نێودەوڵەتی-مان دەکرد و خوازیاری بەڕێوەچوونی کۆنفڕانسێکی ناوچەیی بە ئامادەبوونی وڵاتانی هاوێر و درواسێی عێراق بووین، بۆ ئەوەی ڕێککەوتنێک بۆ جێگرکرانی ئاسایش لە رۆژهەلاتی ناڤین مسۆگەر بکرێت.\nلە بواری ئابووریشدا یەکەمایەتیی ئێمە بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی، دابەزاندنی نرخی بێکاری، گەشەی ناوخۆیی، ئابووریی ئازاد، دابەزاندنی هێژمۆنیی دەولەت و ڕێخۆش کردن بۆ سەرمایەدانەریی کەرتی تایبەتییە. هەروەها دەبێ ئاوری جیدی بدرێتەوە لە پلانی پەروەردە، ڕاهێنان و ئاسایشی ناوخۆی وڵات. ئەوانە بەشێکن لەو خزمەتە سەرەکی و گرینگانەی کە خەڵکی عێراق پێویستیان پێیەتی.


فیلمی ئەنیمەیشنی "چاتۆڵ" لە نووسین و دەرهێنانی ئازا یوسف و کامێرا و دەرهێنانی سەباح ناسڕی بەرهەمهێنرا. ئەم کورتە فیلمە ئەنیمەیشنە ماوەکەی ٣ دەقیقەیە و بەرهەمی وەزارەتی ڕۆشنبیرییە و لەشاری سنە کاری ئەنیماتۆری بۆ ئەنجامدراوە.\nچاتۆڵ ئەو بوکەڵەیەیە کە لە زەوییە کشتوکاڵیەکاندا دادەنرێت تاوەکو کشتوکاڵەکە لە باڵندەکان بپارێزێت و نەهێڵێت باڵندەکان بەرهەمە کشتوکاڵیەکان بخۆن. لەگەڵ بەرەوپێشچوونی کۆمەڵگاشدا هێشتا ئەم بوکەڵەیە هەر بەکاردێت و گۆڕانکاری بەسەردا نەهاتووە. ئازا یوسفی دەرهێنەری کورد و نووسەری چیرۆکی منداڵان فیلمێکی ئەنیمەیشنی کورتی دەربارەی ئەم بوکەڵەیە دروستکردووە.\nئازا یوسف دەڵێت، "ئەم کارە سەرەتا چەند چیرۆکێک بوو بۆ منداڵان، هەوڵمدا بیکەمە زنجیرەیەک و بڵاوی بکەینەوە بەڵام نەمانتوانی." بیرۆکە و چیرۆکەکە لە نووسینی ئازا یوسفە و کارەکتەری ئارام هەر خۆی ڕۆڵی دەگێڕێت. سالار کازمی کاری ئەنیماتۆری فیلمەکەی ئەنجامداوە لە شاری سنەی ڕۆژهەڵاتی کوردستان.\nدەنگ هەڵگری فیلمەکە حەمید سەبا کاری تێداکردووە. کاری مۆدێلینگیش زانیار ڕەحیمی و موحسین موراد ئەنجامیان داوە. بەڕێوەبەری هونەری کارەکە عەبدولوەهاب شوانیە و بەڕێوەبەری بەرهەمیش نیان ئەحمەدە. کورتە فیلمەکە ماوەکەی ٣ دەقیقەیە و بەرهەمی وەزارەتی ڕۆشنبیری-بەڕێوەبەرایەتی زنجیرە کتێبی منداڵانە.\nئازا یوسف نووسەری بواری منداڵانە و ئەمە یەکەمین کاری دەرهێنانیەتی لە بواری ئەنیمەیشندا، بەڵام پێشتر دوو سیناریۆی بۆ کورتە فیلم نووسیووە و کراوەتە فیلم. تا ئێستا چەندین کتێبی منداڵانی بڵاوکرۆتەوە. لە ئێستاشدا سەرنووسەری گۆڤارێکی منداڵانە بەناوی "جۆلانێ".


به‌رنامه‌و دروشمه‌كانی لیستی 162 بۆ هه‌ڵبژاردن\n4/15/2018 9:40:59 AM 90 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nدروشم و به‌رنامه‌ی لیستی یه‌كێتيی نیشتمانيی كوردستان ژماره 162 بۆ هه‌ڵبژاردنه‌كانی په‌رله‌مانی عیراق\n- به‌ده‌ستهێنانه‌وه‌ی ئایینده‌مان مافێكی نه‌ته‌وه‌یی و كۆمه‌ڵایه‌تیمانه.\n- ده‌نگدانت.. به یه‌كێتییه‌كه‌ی مام و ڕێبازه‌كه‌ی بۆ كوردستانێك كه داهاتووی له ده‌ستی خۆیدا بێت.\n- به‌ده‌نگدانت.. پارێزگاری له داهاتووی كوردستان ده‌كه‌یت.\n- دادپه‌روه‌ری به كه‌سانی لاواز نایه‌ته دی.\n- ڕێبازی مام جلال سایه‌ی هیواكانه.\n- ماده‌ی ١٤٠ ستراتیژی كوردایه‌تیه.\n- داهاتوومان له عێراقدا ده‌وێت كه دیموكراسی و مافی چاره‌نوسمان بپارێژێ.\n- كوردستانیه‌كی عێراقی و عێراقییه‌كی كوردستانین.\n- داهاتوویه‌كی به‌هێز له پێناو مافی چاره‌ی خۆنوسین.\n- به‌ده‌نگدانت.. یه‌كێتییه‌كی به‌هێز له عێراق دروست ده‌بێت، بۆ به‌رگریكردن له دیموكراسی.\n- پێشێلكردنی ماده‌ی ١٤٠ دژایه‌تی رای گشتیه\n- ده‌نگدانت به‌یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان، گه‌مارۆی ئابووری به‌غدا ده‌ڕوخێنێت _ فێربوون له ڕابردووه‌وه بۆ بنیاتنانی داهاتوویه‌كی باشتر و گه‌شتره\n- ره‌خنه له‌هه‌ڵه‌كانی رابردوومان، مه‌رجی چاره‌سه‌ریانه له‌داهاتودا\n- ده‌وڵه‌تی تایفه‌گه‌ری، دژایه‌تی ژنانه\n- به‌بێ كۆنتڕۆڵكردنی داهاتوومان ئازادی ژنان مه‌حاڵه\n- به‌چاودێریكردنی بازاڕ ژیانێكی باشتر بۆ خه‌ڵكی فه‌راهه‌م ده‌كه‌ین\n- قه‌ره‌بووكردنه‌وه‌ی خانه‌واده‌ی شه‌هیدانی هه‌ڵه‌بجه و ئه‌نفالكراوان ئه‌ركمانه.\nبه‌رنامه‌ی هه‌ڵبژادنی لیستی یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان ژماره162\nدامه‌زراندنی سیستمی سیاسی له‌سه‌ر بناغه‌ی هه‌ڵبژاردنی ئازاد به‌ری خه‌باتی یه‌كێتیی نیشتمانی كوردستان و حزبه‌كانی تره ، كه به شێوه‌یه‌كی كارا به‌شداربوون له‌روخاندنی رژێمی پێشوو و دامه‌زراندنه‌وه‌ی ده‌وڵه‌ت له‌سه‌ربنه‌مای دیموكراسی ده‌ستوریی .\nیه‌كێتی نیشتمانی كوردستان به‌ڕابه‌ری (مام جه‌لال) رۆڵێكی گرنگ و میحوه‌ری له پرۆسه‌ی گۆڕان به‌ره‌و دیموكراسی و داڕشتنی بنه‌ما ده‌ستوریه‌كانی فره‌یی سیاسی و فیدڕاڵیزم و پێكه‌وه ژیانی ئاشتیانه له‌نێوان نه‌ته‌وه و مه‌زهه‌ب و ئاینه‌كاندا بینیوه.\nهه‌موو ده‌زانین ، كه‌ئه‌مڕۆ عێراق و ناوچه‌كه له ره‌وشێكی هه‌ستیاردایه ، بۆیه بوونی تیمێكی به‌هێزی یه‌كێتی له ئه‌نجوومه‌نی نوێنه‌رانی عێراق به‌پێویست ده‌زانین بۆ ئه‌وه‌ی گه‌لی كوردستان به‌شدارییه‌كه‌ی كاراتر بكات له‌ده‌ربازكردنی عێراق له‌ته‌نگه‌ژه سیاسیه‌كانی ، تابگه‌رێته‌وه بۆ بنه‌ماكانی ده‌ستور و ته‌وافقی سیاسیی و شه‌راكه‌تی راسته‌قینه . چونكه تائه‌مرۆ ده‌وڵه‌تی ناوه‌ندی رێزی له‌پایه و پێگه و له ئیستحقاقی نه‌ته‌وه‌یی گه‌لی كورد وه‌ك نه‌ته‌وه‌ی دووه‌م نه‌گرنووه و هاوكات بێباك بووه له‌جێبه‌جێ كردنی مادده‌ی (140) ی ده‌ستوور ، كه ئه‌ركێكی ده‌ستوری و نیشتیمانی و ئه‌خلاقی حكومه‌تی ناوه‌ندییه.\nیه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان خاوه‌نداریه‌تی له‌ئه‌ركه مێژووییه‌كانی سه‌رشانی ده‌كات كه‌ئه‌مرۆ وه‌ك لایه‌نێكی سه‌ره‌كی به‌شداره له‌بنیادنانی عێراقی فیدرالی فره‌یی ، چه‌سپاندنی شه‌راكه‌تی راسته‌قینه وه‌ك ئه‌وه‌ی له ده‌ق و رۆحی ده‌ستوری په‌سه‌ند كراوی ساڵی2005 داهاتووه ئه‌ویش به‌وه‌ی كه‌كۆمه‌ڵێك یاسا دامه‌زراوه‌ی فیدراڵی هه‌یه ، كه‌تائه‌م رۆ نه‌ده‌رچوون و نه‌كاریشیان پێكراوه وه‌ك ئه‌نجومه‌نی فیدراڵی (ژووری دووه‌می په‌رله‌مان ) ، كه هاوسه‌نگی نێوان زۆرینه‌و كه‌مینه دیاری ده‌كات . ئه‌مه‌ش به‌رای ئێمه باشترین چاره‌سه‌ره بۆ هه‌موو ئه‌و كێشانه‌ی ، كه‌له‌تاقیكردنه‌وه دیموكراسییه‌كه‌ی ئێستای عێراقدا نه‌هاتۆته‌دی . دیاره باشترین رێگه‌ش بۆ زامنكردنی داهاتوویه‌كی گه‌شتر بۆ هاوڵاتیانی كوردستان ، بوونی تیمێكی به‌هێزی كوردستانییه له‌ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی عێراقدا و هاوكات ئه‌زموونی عێراقی نوێش ئه‌وه‌ی خستۆته روو ، كه به‌بوونی هه‌ڤاڵانی یه‌كێتی نیشتیمانی كوردستان له‌لێپرسراوێتیه باڵاكاندا ، ده‌بێته زامنكردنی ئه‌ومافه بۆكۆمه‌ڵانی خه‌ڵكی كوردستان .\nبۆیه بنیادنانی عێراقێكی دیموكراسی و فره‌یی و فیدراڵی و ته‌وافقی هه‌ر وه‌ك له‌ده‌ستووردا هاتووه ، ئامانجێكی پیرۆزه و له‌سه‌ر هه‌موو عێراقییه‌كانه به‌هه‌موو پێكهاته‌كانیه‌وه هه‌وڵی به‌دی هێنانی بده‌ن و له‌ورێگه‌یه‌وه چاره‌سه‌ری سه‌رجه‌م كێشه نه‌ته‌وه‌یی و ئاینیی و مه‌زهه‌بییه‌كان بكرێت ، تابه‌هۆیه‌وه سه‌رجه‌م مافی ده‌ستوری و دیموكراسیه‌كانی گه‌لی كوردستان به‌گه‌رانه‌وه‌ی ناوچه دابراوه‌كانیش بۆ هه‌رێمی كوردستان پراكتیزه بكرێت .\nبۆ به‌دیهێنانی ئه‌وئامانجانه‌ش داوامان له‌سه‌رجه‌م كۆمه‌ڵانی خه‌ڵكی كوردستانه، كه ده‌نگ بده‌ن به‌لیستی یه‌كێتی نیشتیمانی كوردستان ژماره 162 ، كه ئه‌مه به‌رنامه و په‌یامی ئه‌ولیسته‌یه.\nیه‌كه‌م/ دۆزه سیاسی و ستراتیژیه‌كان:\n1-چه‌سپاندنی بنه‌ماكانی سیستمی فیدڕاڵی و فره‌یی و گه‌رانه‌وه بۆ دیموكراسی ته‌وافقی بۆ به‌دیهێنانی شه‌راكه‌تی ڕاسته‌قینه ، له دروستكردنی بڕیار له‌نێوان پێكهاته سه‌ره‌كیه‌كانی گه‌لی وڵاتدا.\n2-رێزگرتن وپابه‌ند بوون به‌ده‌ستوره‌وه ، وه‌ك به‌رزترین قه‌واڵه‌ی سیاسی ده‌نگ بۆ دراو ، به‌پێی ئه‌وبنه‌مایانه‌ی ، كه سیستمی حكومرانی نوێی له‌عێراقدا له‌سه‌ر دامه‌زراوه .\n3-به‌هێزكردنی رۆڵی ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌ران له‌سه‌ر هه‌ردوو ئاستی یاسادانان و چاودێریی به‌جۆرێك ، كه بتوانێت ده‌سه‌ڵاته‌كانی خۆی له‌ده‌ستوردا جێبه‌جێبكات. له‌وانه‌ش بنیادنانی دامه‌زراوه‌كانی ده‌وڵه‌تی فیدڕاڵی و چه‌سپاندنی دیموكراسی به‌تایبه‌تیش ئه‌و مافانه‌ی ، كه په‌یوه‌ستن به مافه ده‌ستوریه‌كانی گه‌لی كوردستانه‌وه.\n4- چه‌سپاندنی له‌سه‌ربه‌خۆیی دادوه‌ری و ته‌واوكردن و بیناكردنی دامه‌زراوه‌كانی ئه‌و ده‌سه‌ڵاته و له‌سه‌روی هه‌مووشیانه‌وه (دادگای فیدڕاڵی باڵاو ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ری باڵا).\n5-پته‌وكردنی بنه‌ماكانی مافی مرۆڤ و پاراستنی له‌هه‌ر پێشێلكاریه‌ك.\n6-چركردنه‌وه‌ی سه‌رجه‌م توانا و ته‌قه‌لاكان ، بۆ جێبه‌جێكردنی مادده‌ی 140 ده‌ستوری له ماوه‌ی ئه‌م 4 ساڵای ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی عێراقدا .\n7-پته‌وكردنی یه‌كگرتوویی زیاتری ریزی هێزه كوردستانیه‌كان بۆ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی ئه‌و ته‌حه‌دایانه‌ی كه روبه‌ڕووی هه‌رێمی كوردستان ده‌بنه‌وه ، به‌پێی به‌رنامه‌یه‌یه‌كی یه‌كگرتوو ، كه هه‌موولایه‌نه‌كان له‌سه‌ری كۆك بن.\n8-داكۆكی كردن له‌مافه ده‌ستوریه‌كانی گه‌لی كوردستان ، له‌سه‌ر سه‌رجه‌م ئاسته‌كانی ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌ران و ده‌سه‌ڵاتی جێبه‌جێكردن و ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ریی و ودامه‌زراوه ده‌ستوریه‌كانی تر.\n9-نوێنه‌رایه‌تیه‌كی به‌هێزی هه‌ڤاڵانی یه‌كێتی نیشتیمانی كوردستان له حكومه‌تدا پێویسته ، بۆ به‌دیهێنانی به‌رژه‌وه‌ندیه باڵاكانی گه‌لی كوردستان و نواندنی رۆڵی كاریگه‌رانه‌ی له‌پرۆسه‌ی سیاسیدا .\nدووه‌م/ دۆسیه‌ی ئاسایش:\n1-به‌گژداچوونه‌ی تیرۆرو وه‌ستان به‌رامبه‌ر هه‌ركارێكی تیرۆرستی و پاراستنی ئاسایشی هاوڵاتیان له‌هه‌رێمی كوردستان و ناوچه دابڕاوه‌كان ، به‌هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ سه‌رجه‌م ئه‌و داموده‌زگائه‌منی و سه‌ربازییه عێراقیانه‌ی ، كه ئه‌وئه‌ركه‌یان ده‌كه‌وێته ئه‌ستۆ . بۆ چه‌سپاندنی ئاسایش و سه‌قامگیری له‌وڵاتدا.\n2-ده‌ركردنی یاسای (رێكخستن و ته‌یاركردن و چه‌كداركردن و موچه‌ی هێزه‌كانی پێشمه‌رگه) به‌جۆرێك ، كه هاوسه‌نگ بێت له‌گه‌ڵ سوپای عیراقدا.\n3-وه‌رگرتنی سه‌رجه‌م ئیستیحقاقه داراییه‌كانی هێزه‌كانی پێشمه‌رگه كه له‌یاسای موازه‌نه‌ی ساڵه‌كانی (2007 - 2018)داهاتووه له بودجه‌ی حكومه‌تی فیدڕاڵی.\n4-دوورخستنه‌وه‌ی هێزه ناده‌ستورییه تاك پێكهاته‌كان له ناوچه كوردستانییه دابڕاوه‌كاندا و راده‌ستكردنی دۆسیه‌ی ئه‌منی ئه‌م ناوچانه به هێزی هاوبه‌شی ژووری عه‌مه‌لیاتی هاوبه‌ش له‌هێزه‌كانی پێشمه‌رگه و ئاساییش و پۆلیسی فیدراڵی ، بۆئه‌وه‌ی مامه‌ڵه له‌گه‌ڵ هیچ ته‌شكیلاتێكی سه‌ربازی ده‌ره‌وه‌ی ئه‌و هێزانه و ده‌ره‌وه‌ی ده‌ستوردا نه‌كرێت.\n5-سه‌رفكردنی ده‌رماڵه‌ی مه‌ترسیی بۆ هێزه‌كانی پێشمه‌رگه و ئاساییش ، كه‌له‌چوارچێوه‌ی ئه‌ركه هاوبه‌شه‌كاندا ئه‌ركی پاراستنی ناوچه كوردستانیه دابڕاوه‌كانیان پێ سپێردراوه.\n6-دووركه‌وتنه‌وه له به میلیشیا كردنی كۆمه‌لگاو تێوه‌گلاندنی سوپا له ململانێ سیاسییه‌كاندا.بۆئه‌مه‌ش پێویسته دامه‌زراوه‌ی سه‌ربازی بكرێت به دامه‌زراوه‌ی ده‌وڵه‌ت و خاوه‌ن عه‌قیده‌ی نیشتمانیی و فیدراڵی بێت و ته‌رخان بێت بۆ پاراستنی سه‌روه‌ری عیراق ده‌ستوری و فیدراڵی و به‌كارنه‌هێنرێت بۆ ململانێ ناوخۆییه‌كان ،تانه‌بێته ئامرازێك بۆسه‌ركوتكردنی گه‌ل له جێبه‌جێكردنی سیاسه‌تی حزبێك یان كه‌سێكی دیاریكراو.\n7- كاركردن بۆبه‌هێزكردنی پێگه‌ی كورد له‌دامه‌زراوه سه‌ربازی و ئه‌منیه فیدراڵیه‌كاندا .\nسێهه‌م/ دۆسیه‌ی ئیداری وئابووری:\n1-داكۆكی كردن له پشكی هه‌رێم و ناوچه كوردستانیه دابڕاوه‌كان، له‌چوارچێوه‌ی بودجه‌ی ده‌وڵه‌تی فیدڕاڵیدا.\n2-سپاردنی ده‌سه‌ڵاتی كارگێری و دارایی زیاتر به هه‌رێم و پارێزگاكان، به بواری سه‌رفكردنی دارایی موازه‌نه و گرتنه‌به‌ری سیستمێكی عادیلانه بۆ دابه‌شكردنی موازه‌نه به‌پێی ده‌ستور ، به‌ڕه‌چاوكردنی ئه‌و زیانانه‌ی، كه له‌سایه‌ی (ڕژێمی پێشوی داعش)ه‌وه به‌ر كوردستان كه‌وتووه.\n3-دابینكردنی مافه‌كانی هه‌رێمی كوردستان له‌بودجه‌ی ساڵانه‌ی فیدراڵیدا ، به‌چه‌شنێ كه‌پێداویستییه ماددیه‌كانی هه‌رێم دابین بكات.\n4-قه‌ده‌غه‌كردنی به‌كارهێنانی موازه‌نه وه‌كو وه‌ره‌قه‌یه‌كی فشاری سیاسی دژ به‌هه‌رێم و سزادانی گه‌لی كوردستان ، به‌هۆی كێشه‌ی سیاسی نێوان هه‌ردوو حكومه‌تی فیدراڵی و هه‌رێم.\n5-ده‌ركردنی یاسای نه‌وت و غاز له ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌ران به‌شێوه‌یه‌ك ، كه ده‌سه‌ڵاتی ده‌ستوریی ته‌واو به‌هه‌رێم بدات له‌بواری نه‌وت و وزه‌دا و داهاته‌كانی له‌خزمه‌تی گه‌لی كوردستاندا بێت.\n6-چاودێری داهاته‌كانی فیدڕاڵی بكرێت به‌جۆرێك ، كه زه‌مانه‌تی دابه‌شكردنی عادیلانه‌ی سامان له‌نێوان پێكهاته‌كانی گه‌لی عیراقدا بكات.\nچواره‌م/ ته‌ندروستی و ژینگه\n1-زه‌مانه‌تی ناردنی پشكی هه‌رێمی كوردستان بكرێت ،له‌ناردنی ئامێرو پێداویستیه ته‌ندروستیه‌كانی له حكومه‌تی فیدڕاڵیه‌وه بۆ حكومه‌تی كوردستان.\n2-چاككردنی سیستمی ته‌ندروستی له‌عیراق و گرنگی دان به رۆشنبیری ته‌ندروستی.\n3- زیادكردنی هه‌ماهه‌نگی له‌نێوان حومكه‌تی فیدراڵ و حكومه‌تی هه‌رێم ، بۆگرینگیدان به ژینگه و دروستكردنی روبه‌ره سه‌وزه فراوانه‌كان و به‌رگرتن له پرۆسه‌ی به‌بیابان بوون.\n4-كاراكردنی رۆڵی چاودێریی ته‌ندروستی له‌لایه‌ن ده‌زگای پێوانه‌كان و كۆنتڕۆڵی جۆریی (النوعیه) له‌سه‌ر ئه‌وده‌رمانانه‌ی ، كه له‌ناوخۆ به‌رهه‌م ده‌هێنرێن یان هاورده‌ده‌كرێن بۆ عیراق و كوردستان.\nپێنجه‌م/ پرۆسه‌ی په‌روه‌رده‌و خوێندنی باڵا:\n1-به‌پراكتیك كردنی زمانی كوردی وه‌ك زمانێكی فه‌رمی له‌هه‌موو زانكۆ و كۆلێژه‌كانی عیراقدا.\n2-فه‌راهه‌م كردنی كورسی خوێندن و نێردراوه‌كان بۆ كۆلێژ و زانكۆكانی هه‌رێمی كوردستان ، له‌لایه‌ن وه‌زاره‌تی خوێندنی باڵاو ناردنیان بۆ ده‌ره‌وه‌ی عیراق ، بۆ ته‌واوكردنی خوێندنی باڵا.\n3-چاككردنی سیستمی په‌روه‌رده‌یی و خوێندن له عیراق و گرتنه‌به‌ری فه‌لسه‌فه‌یه‌كی په‌روه‌رده‌یی نوێ ، كه ببێته مایه‌ی په‌ره‌پێدانی گیانی لێبورده‌یی و چه‌سپاندنی به‌هاكانی پێكه‌وه ژیانی ئاشتیانه له‌نێوان پێكهاته ته‌كنیكی و ئاینیه‌كان له‌عێراقدا .\n4-گرنگیدان به خوێندنی باڵاو به‌رزكردنه‌وه‌ی ئاستی خوێندن له‌عیراقی فیدراڵدا.\n5- گرینگیدان به‌خوێندن به‌زمانی كوردیی له‌قوتابخانه‌كانی پارێزگاكانی ناوه‌راست و خوارو ، به‌تایبه‌تی له شاری (به‌غداد)ی پایته‌ختی ده‌وڵه‌تی فیدراڵدا.\nشه‌شه‌م/ گه‌شه‌پێدانی گه‌نجان و لاوان.\n1-كاركردن بۆ دابه‌زاندنی ته‌مه‌نی كاندید بوون بۆ ئه‌ندامێتی ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌ران له (30)ساڵه‌وه بۆ (25) ساڵ.\n2-كاركردنی لێبڕاوانه بۆ ده‌سته‌به‌ركردنی زه‌مانه‌تی به‌شداری گه‌نجان، له دروستكردنی بریاری سیاسی و نوێنه‌رایه‌تییان له نێوه‌نده كۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسی و ئابوری و ده‌زگاكانی ده‌وڵه‌تدا.\n3-كاراكردنی سیستمی پشگیری كردنی گه‌نجان له جێبه‌جێكردنی پڕۆژه‌كان و ره‌خساندنی هه‌لی كار بۆیان.\n4-هاریكاری گه‌نجانی هه‌ڵكه‌وتوو داهێنه‌ر به پێشخستنی تواناو لێهاتوویی ده‌ست ڕه‌نگینیان.\n5-پێش خستنی دامه‌زراوه تایبه‌ته‌كانی چالاكی گه‌نجان و كردنه‌وه‌ی خولی فێربوون و پیشه‌یی بۆ به‌رزكردنه‌وه‌ی تواناكی گه‌نجان.\n6-ڕه‌خساندنی هه‌لی دامه‌رزاندن له دامه‌زراوه‌كانی ده‌وڵه‌ت و دامه‌زاروه‌كانی كه‌رتی تایبه‌ت.\n1-ده‌ركردنی یاسایه‌كی نوێ بۆ پێشخستنی واقیعی ژن و پاراستنی مافه‌كانیان، له‌هه‌ر جۆره‌پیشێل كارییه‌ك.\n2-به‌شداریی ژن له هه‌موو جومگه‌و دامه‌زراوه‌كانی ده‌وڵه‌ت( سیاسی ، ئابوری ، كارگێڕی ،كلتوری و كۆمه‌ڵایه‌تی...هتد).\n3-فه‌راهه‌م كردنی زه‌مینه‌ی شیاو بۆ ژنان و كاراكردنی ڕۆڵیان له كاركردن ، به‌شێوه‌یه‌كی یه‌كسان له‌گه‌ڵ پیاواندا\n4- دابین كردنی موچه‌و یارمه‌تی دارایی بۆ ژنان له‌كاتی له‌ده‌ستدانی به‌خێوكه‌ردا ، یان به‌هه‌ر هۆیه‌كه‌وه بێت له‌چوارچێوه‌ی یاسای بیمه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تیدا.\nهه‌شته‌م/ بواری ئه‌ده‌بی وهونه‌ری:\n1.پشتگیری كردنی رۆشنبیران و هونه‌رمه‌ندان و ده‌سته‌به‌ركردنی هه‌له‌كانی پێشبڕكێی عادیلانه بۆیان، بۆ پێشكه‌شكردنی چالاكیه ئه‌ده‌بی و هونه‌ری و رۆشنبیریه‌كان.\n2.ده‌سته‌به‌ركردنی كه‌شی گونجاو و ئازادیی و سه‌ربه‌ستی ته‌واو، له‌بواری چاپه‌مه‌نی بڵاوكردنه‌وه‌دا .\n3.بایه‌خدان به‌فه‌رهه‌نگ و كلتوری كوردی ، له‌سه‌رجه‌م دام و ده‌زگا ره‌سمیه‌كانی ده‌وڵه‌تی فیدراڵدا.\n4. هاوتاكردنی چڤات و ئه‌و ڕێكخراوه پیشه‌یه‌یی و دیموكراسیانه‌ی ، كه له‌هه‌رێمی كوردستان كارده‌كه‌ن، له‌گه‌ڵ ڕێكخراوه هاوپیشه‌كانیان له حكومه‌تی عێراقی فیدڕاڵدا.\nنۆهه‌م/ شه‌هیدان و ئه‌نفال كراوان:\n• شه‌هیده‌كان سیمبوڵی خه‌باتی نه‌ته‌وه‌یی كوردستانن . بۆیه پابه‌ند كردنی حكومه‌تی فیدراڵی به‌بریاره‌كانی دادگای باڵایی تاوانه‌كان به‌مه‌به‌ستی قه‌ره‌بووكردنه‌وه‌ی قوربانیانی شه‌هید و ئه‌نفال له‌رووی ماددی و مه‌عنه‌وییه‌وه ، به‌ئه‌ركی نیشتیمانی و پیشه‌یی و ئه‌خلاقی خۆمانی ده‌زانین .\n• كاراكردنی ڕۆڵی دامه‌زراوه‌كانی بواری به‌ئه‌رشیف كردنی تاوانه‌كانی (ڕژێمی پێشوو و داعش ) .\n• به‌رده‌وام بوون له‌سه‌ر هه‌وڵدان بۆ به‌نێو ده‌وڵه‌تیكردنی تاوانه‌كانی جینۆساید ، كه ده‌رهه‌ق به گه‌لی كورد ئه‌نجام دراون ، بۆ به‌دیهێنانی دانپیانانی نێو ده‌وڵه‌تی به‌وتاوانانه‌دا.\n• دادگایی كردنی سه‌رجه‌م ئه‌و كۆمپانیاو كه‌سانه‌ی ، كه چه‌كی كیمیاوی قه‌ده‌غه كراویان داوه به‌ڕژێمی پێشوو.\n• به‌رده‌وام بوون له گه‌ران به‌دوای روفاتی شه‌هیده‌كان و ئه‌نفال كراوان و گێرانه‌وه‌یان بۆ زێدی باو باپیرانیان له‌كوردستان.\n• پێویسته سه‌رجه‌م گیراوه سیاسیه‌كان و خانه‌واده‌ی شه‌هیدان و ئه‌نفالكراوان له‌و ئیمتیازاتانه‌ی ، كه‌ده‌درێت به گیراوه سیاسی و شه‌هیده‌كان له‌عیراقی فیدراڵدا بێبه‌ش نه‌كرێن و به‌هره‌مه‌ند بن.\n• نۆژه‌ندكردنه‌وه و ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی سه‌رجه‌م ئه‌وشارو شارۆچكه و گوندانه‌ی ، كه‌به‌هۆی شه‌ری ماڵوێرانكه‌ری (داعش) ه‌وه زه‌ره‌رمه‌ند بوون، وه‌ك شاره‌كانی ( موێل ، شه‌نگال ، جه‌له‌ولا ، دوزخورماتوو ...هتد).\nده‌هه‌مین/ بواری ئایینی:\n• رێزگرتن له‌بنه‌ماكانی ئاینی ئیسلامی حه‌نیف\n• كاركردن بۆ جێگیركردنی لێبورده‌یی ئایینی له‌نێوان سه‌رجه‌م ئایین و مه‌زهه‌به جیاوازه‌كاندا.\n• ده‌سته‌به‌ركردنی كه‌شی گونجاو بۆ نزیك بوونه‌وه له‌نێوان ئایین ومه‌زهه‌به‌جۆراوجۆره‌كان،له‌رێگه‌ی گفتوگۆ و دیالۆگی شاره‌ستانیانه‌ی نێوانیانه‌وه.\n• ده‌سته‌به‌ركردنی ژیانێكی باش بۆ زاناو پیاوه ئاینیه‌كان.\nیانزه‌هه‌م/ بواره‌كانی وه‌رزش:\n• گرنگیدان به وانه وه‌رزشیه‌كان له‌هه‌موو قۆناغه‌كانی خوێندنداو كردنه‌وه‌ی زانكۆ و كۆلێژی تایبه‌ت له‌وبواره‌یا.\n• كردنه‌وه‌ی یاریگا و هۆڵی وه‌رزش و مه‌له‌وانگه ، له پارێزگاو قه‌زاو ناحیه‌كاندا.\n• پشتیوانیكردنی تیپه میللـیه‌كان بۆ پێشخستنی بواری وه‌رزشی ، له‌روی دارایی و مه‌عنه‌ویه‌وه.\n• زیادكردنی توانای دارایی بۆ یانه وه‌رزشیه‌كان و پاراستنی مافی یاریزانان.\nدوانزه‌هه‌م/ بواری كۆمه‌ڵایه‌تی:\n• ده‌سته‌به‌ركردنی هه‌لی كار بۆ خاوه‌ن پێداویستیه تایبه‌ته‌كان و سودوه‌رگرتن له‌وزه و توناكانیان.\n• پێویسته خاوه‌ن پێداویستیه تایبه‌تیه‌كان ، له‌سه‌رجه‌م ئیمتیازاته‌كانی چاودێری كۆمه‌ڵایه‌تی به‌هره‌مه‌ندبن.\n• ده‌بێت دابه‌شكردنی عادیلانه‌ی داهات به‌جۆرێك بێت ، كه عه‌داله‌تی كۆمه‌ڵایه‌تی به‌دی بهێنێت.\n• گرنگی دان به هۆشیاركردنه‌وه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی و قوڵكردنه‌وه‌ی گیانی هاوكاری و لێبوردن له‌كۆمه‌ڵگادا.\n• كۆتایی هێنان به جیاوازی له‌سه‌ر ئاستی ڕه‌گه‌زیی نێرو مێ و نه‌هێشتنی توندو تیژی دژی ژنان.\n• دامه‌زراندنی سه‌نته‌ری چاودێری بۆ كه‌سانی به‌ساڵاچوو و نه‌خۆش و ڕێزگرتن له ماف و كه‌ساییه‌تییان و پارێزگاریكردنیان له بواری ته‌ندروستیدا.\n• په‌یڕه‌وكردنی سیستمی بیمه‌ی ته‌ندروستی ، وه‌ك یه‌كێك له گرنگترین بواره‌كانی سیستمی كۆمه‌ڵایه‌تی له‌پێناو به‌دیهێنانی دادوه‌ری كۆمه‌ڵایه‌تیدا.\nبه‌هیوای به‌ده‌ستهێنانی متمانه‌ی ئێوه‌یه‌ن بۆ به‌دیهێنانی ئه‌م په‌یامه‌مان.


بەئامادەبوونی بەڕێز دكتۆر ئالان حەمەسەعید وەزیری پەروەردە بەرێز ڕاگرى كۆلێژی زمان بەشداری کرد لە کۆ فرانسی ھەڵسەنگاندنی کتێبی ئەلفبێی کوردی بۆ پۆلی یەکەمی بنەڕەتی. – Salahaddin University-Erbil (SUE)\nSalahaddin University-Erbil (SUE) > News > College > بەئامادەبوونی بەڕێز دكتۆر ئالان حەمەسەعید وەزیری پەروەردە بەرێز ڕاگرى كۆلێژی زمان بەشداری کرد لە کۆ فرانسی ھەڵسەنگاندنی کتێبی ئەلفبێی کوردی بۆ پۆلی یەکەمی بنەڕەتی.\nئەمڕۆ پێنجشەممە ڕێکەوتی ١٢/ ٥/ ٢٠٢٢\nبەئامادەبوونی بەڕێز دكتۆر ئالان حەمەسەعید وەزیری پەروەردە و ژمارەیەك لە ڕاوێژكار وبەڕێوەبەری گشتی و سەرپەرشتیارانی پەروەردەیی لەگەڵ بەڕێزان پ.د. عەبدوڵڵا حوسێن ڕەسول و پ.د. سەباح ڕەشید قادر بەشداریمانکرد لە کۆنفرانسی ھەڵسەنگاندنی کتێبی ئەلفبێی کوردی بۆ پۆلی یەکەمی بنەڕەتی ئیبراهیم ئەمین باڵدار کە لەلایەن د. فەریاد فازیل عومەر لە ساڵی ٢٠٠٨ ەوە دووبارە چاپکراوەتەوە.\nکۆنفرانسەکە لە کاتژمێر ٩:٣٠ بەیانی دەستیپێکرد و لە کاتژمێر ٦ی ئێوارە تەواو بو.\nبەهیوای پێداچونەوە بە پڕۆگرامەكانی خوێندنی بابەتی زمان وئەدەبی كوردی لەگشت قۆناغەكانی خوێندنی وەزارەتی پەروەردە، بەتایبەت قۆناغی یەكەمی بنەڕەتی\nبەسود وەرگرتن لە كتێبەكانی ئیبراهیم ئەمین باڵدار ، عەبدوڵڵا سوور، د. فەریاد فازڵ و كتێبی خوێندنی كوردی پۆلی یەكەمی بنەڕەتی كەلەلایەن لێژنەیەكەوە داندراوە،\nلەوانەش گرنگتر سوود وەرگرتن لە ئەزمونی ئەو مامۆستا بەڕێزانەی كەساڵانێكی زۆرە ئەم كتێبانەی سەرەوەیان لە قۆناغی یەكەمی بنەڕەتی گوتوەتەوە.\nدەستخۆشی لە جەنابی وەزیری پەروەردە كاك دكتۆر ئالان و برای بەڕێزم مامۆستا بوڕهان ئەرگوشی دەكەم كە ئەم كۆنفڕانسەیان ڕێكخست و مامۆستایانی زانكۆشیان بانگكرد.\nهیوادارین كاری هاوبەشی زیاتر لەنێوان وەزارەتی پەروەردە و خوێندنی باڵا ئەنجامبدرێت بۆ پێشخستنی پەروەردە و خوێندن لەكوردستانی خۆشەویست.\nTotal views : 212484


لێکۆڵینەوەیەک پەیوەندی لەنێوان سەرئێشەو ناتەواویی ددانەکان ئاشکرادەکات\n28/04/2021 102 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nئەنجامی لێکۆڵینەوەی پزیشکێکی ڕووسیی ئەوەی ئاشکراکردووە، پەیوەندییەکی بەهێز لەنێوان هەستکردن بەسەرئێشەو ناتەواویی ددانەکاندا هەیە.\nبەگوێرەی پێگەی پزیشکی elconsolto دکتۆرە لیلیا کۆزمینکۆڤا پسپۆڕ لەبواری زانستە پزیشکییەکان ڕایگەیاندووە، ناتەواویی لەچوونییەکی ددانەکانی شەویلاگەی سەرەوەو خوارەوە تاڕاددەیەکی زۆر کاریگەریی هەیە لەسەر درووستکردنی سەرئێشە.\nبەوتەی ئەو خانمە پزیشکە بەشێکی زۆری حاڵەتەکانی سەرئێشە بەهەڵە لێکدانەوەیان بۆدەکرێت، بەشێوەیەک بەهیچ جۆرێک ئەو ئازارە بەئازاری ددانەکانی نابەستنەوە، یان بوونی ناتەوایی لەیەکێک لەشەویلاگەکاندا لەبەرچاو ناگرن، کە ڕەنگە هۆکاری سەرەکیی سەرئێشەکە بێت.\nجەختیشیکردۆتەوە، لە60%ی ئازاری سەر هۆکارەکەی ئازاری ددانەکانە، لەکاتێکدا خەڵک بۆ شەقیقەو فاکتەری بۆماوەیی‌و هۆکاری تری دەگێڕێتەوە.\nلەو گرفتانەی ددان کە دەبنە هۆی درووستکردنی ژانەسەر بریتین لەکلۆربوونی ددان، ددانی خراپبوو لەناو دەمدا، کەمی ددانەکان یان ددانە خرێکان، ئەوە جگە لەو نەخۆشییە جیاوازانەی تووشی پووک دەبن.


زەکەریا - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nزەکەریا بە (عیبری:זכריה) بە (عەرەبی:زكريا) کەسایەتییەکە بە پێی ئایینە ئیبراهیمییەکان، و لەئیسلامدا یەکێکە لە پێغەمبەران.\nتابلۆی زەکەریا و فریشتە لەلایەن دومنیکۆ گیرلاندایۆ\n١ لە یەهوودییەتدا\n٢ لە مەسیحییەتدا\nزەکەریا لە ئایینی یەهوودییەتدا، یەکێکە لە پێغەمبەرانی خودا و باوکی یوحەنای پیاوچاکە. یەکێکە لە پێغەمبەرەکانی بەنی ئیسرائیل و فەرمانڕەوای بەنی ئیسرائیل بووە. لە تەوراتدا ئاماژە بە تەمەنی پێغەمبەر زەکەریا نەکراوە.\nزەکەریا بە پێی مەسیحییەت و کتێبی پیرۆز بە پێغەمبەر وەسف نەکراوە، بەڵکو بە پیاوچاک وەسف کراوە. کە مێردی خاتوو (ئەلیسابات) و باوکی پێغەمبەر (یوحەنا)یە. کە لە کتێبی پیرۆزدا ناسراوە بە یەحیای لە ئاوهەڵکێش. لە کتێبی پیرۆزدا زەکەریا (١٢٥) ساڵ ژیاوە.\nزەکەریا لە ئایینی ئیسلامدا، یەکێکە لە پێغەمبەرانی خودا و یەکێک لە پێغەمبەر و کاهینانی نەتەوەی بەنی ئیسرائیل بووە. مێردی خاتوو (ئەلیشا) و باوکی پێغەمبەری خودا (یەحیا)یە. زەکەریا کۆتا پێغەمبەری کوژراوە. بە دەستی سووپای فەریسییەکان لە ناو دارێکدا کراوەتە دوو لەتەوە. زەکەریا لە ئایینی ئیسلامدا (١٥٠) ساڵ ژیاوە. زەکەریا لە قورئاندا  جار ناوی هاتووە.\n^ ئ ا "قصة زكريا عليه السلام". موضوع (بە عەرەبی). Retrieved 2021-10-08.\n^ "قصة زكريا عليه السلام سطور". sotor.com (بە عەرەبی). Retrieved 2021-10-08.\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=زەکەریا&oldid=851083»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ١٩:٠٨ی ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ نوێ کراوەتەوە.


خەڵکی ئێران بەشداری هەڵبژاردنی نەکرد نایەک بە کۆماری ئیسلامی – Peshmergekan\nبەپێی ئەو فیلم و وێنانەی کە بڵاو کراونەتەوە، خەڵک بەشداری هەڵبژاردنی نەکردووە و نا یان بە نیزامی ئاخوندی وت. مێدیاکانی سەر بە رێژیم دەستیان بە درۆ کردن کردوە و وەک ساڵانی پێشوو باس لە بەشداری میلیۆنی خەڵک دەکەن و لە نەکاو سەروی 17 میلیۆن رەئیان بۆ رەئیسی کۆ کردەوە.\nلە زۆربەی شارەکانی ئێران بە تایبەت کوردستان بە هەڕەشە و لێ بڕینی مووچە و یارمەتی کەسانی بە تەمەن لە ژێر کەشی ئەمنیەتی و پۆلیسی و ناوەندە ئەمنیەتییەکان هەوڵیان دا خەڵک بەشداری هەڵبژاردن بکەن بەڵام سەرکەتوو نەبوون.\nلە زۆربەی شارەکانی کوردستان تەنیا کەسانی خۆفرۆش و خزم و بنەماڵەی ئەندامانی کاندید بۆ شووڕای شارەکان کۆبوونەتەوە و خەڵک یەک دەنگ نایان بە کۆماری ئیسلامی وت.\nلە شاری ورمێ‌وە ئەگەرچی لە ڕۆژانی ڕابردوودا جاش و بەکرێگیراوەکان پڕوپاگەندەی ئەوەیان دەکرد کە خەڵکی کورد لەم شارە دەبێ دەنگ بدەن تا کوردستانی بوونی ورمێ بسەلمێنن بەڵام نەتەنیا ڕێژەی بەشداری خەڵکی کورد زۆر کەم بووە بەڵکوو تەنانەت ئازەرییەکانیش بە ڕێژەیەکی زۆر کەم بەشدارییان کردووە.\nسەرانی کۆماری ئیسلامی ئێران دوای زیادتر لە 40 ساڵ هێشتا حاڵی نەبوونە کە خەڵک نایان هەوێن و بە زەبری چەک خۆیان داسەپاندووە. هەڵبژاردن لە کۆماری ئیسلامی دا تەنیا بۆ فریودانی خەڵکە دەنا پێشتر نەفەری دڵخوازی نیزامیان داناوە . هەروەک هەموو کەسێک دەی زانی رەئیسیان دەیان مانگ پێشتر بۆ ئەو پۆستە هەڵبژاردوە.


دیکتاتوری له ژێر ناوی دێموکراسیدا\nوه‌رگێرانی: عوسمان – م\nجارێک ده‌نگێک هه‌ڵبرا – مردوه‌کان ئازادن و ئازادترین وڵاته‌کان قه‌برستانه- وه ده‌نگێکیتر – سه‌یری مێلوره‌کان بکه که به گاز گرتن له جه‌نازکانی سپێردراوه به قه‌بر، به بێ له‌به‌رچاو گرتنی پێستیان و ره‌نگیان و باوره‌کانیان، جرت و فرت له‌م سه‌ر بۆ ئه‌وه سه‌ر بێده‌نگی ده‌شکێنن . به‌ڵێ ئاوا ئازادی سه‌ر هه‌ڵده‌دا.\nروداوه‌کانی پاش 11ی سپتامبر که ده‌وڵه‌تانی ئێدیعا که‌ری دێموکراسی له‌ژێر ناوی "ئازادیخوازان" خوازیاری بێده‌نگیی قه‌برستانین به‌سه‌ر جیهاندا، هێناومیه‌ته سه‌ر ئه‌و قه‌ناعه‌ته که بڵێم تێگه‌یشتن له دێموکراسی و مافی مرۆڤ هێشتا به شێوه‌ی عه‌شیره‌یی و خێڵه‌کی له‌م جیهانه‌دا حاکمه. هێشتا دێموکراسی و مافی مرۆڤ نه‌ک له ناوه‌رۆکدا، به‌ڵکو ته‌نیا له رواڵه‌ت و دروشم داێه. ته‌نیا بینینی ئه‌و کاره‌ساتانه‌ی که به ناوی دێموکراسی و ئازادی ئه‌نجام ده‌درێ، نیشانده‌ری ئه‌وه‌ێه که له جیهانی سه‌رماێه دا به‌راستی ئازادی و دێموکراسی پێشێل ده‌کرێن. ده‌توانین له‌م جیهانه‌ی سه‌رماێه‌دا ته‌پ و تۆزێکی چڕ له دروشمه‌کان به‌ره‌و ئاسمان به‌رز بکه‌ینه‌وه و پاش نیشتنه‌وه‌ی له‌گه‌ڵ دێوی دیکتاتوری به‌ره‌ورو بین. ئه‌م بابه‌ته زیاتر رۆچونه به مانای مافی مرۆڤ و دێمو‌کراسیدا.\nله مێژه بیری سوسیالیستی، هومانیسم و ئینسانی به خۆێه‌وه خه‌ریکی کردوم. هه‌ر بۆێه ناچار بوم متالێعه‌ێه‌کی هه‌مه لاێه‌نه له‌م بواره‌دا بکه‌م. لێره‌دا چه‌ند به‌شیکی له‌گه‌ڵ ئێوه ده‌خه‌مه به‌ر باس تا هاو باوه‌ر و هاو را بین که چلۆن بچینه شه‌ری مافی مرۆڤ و دێموکراسیی ده‌ستکرد و رواڵه‌تی، وه بناغه‌کانی ئازادی پته‌و و پوخت بکه‌ین.\nبه‌ده‌ست هێنانی مافی مرۆڤ، ئازادیه‌کان و دێموکراسی له ساێه‌ی هومانیسمی سوسیالیستیدا ده‌سته‌به‌ر ده‌بێ. ده‌لیله‌که‌شی ئه‌وه‌ێه که مافی مرۆڤ له روانگه‌ی سوسیالیسمه‌وه ته‌نیا له نیشانه‌کانیه‌وه ده‌ست پێ ناکا تا له دژی بوه‌ستێته‌وه. قوڵایی مه‌سه‌له‌که له سوسیالیسم دا ئینسانه، ئینسانێک که نه‌ک ته‌نیا به نیشانه‌کانیدا ده‌ناسرێ، به‌ڵکو له پێوه‌ندی له‌گه‌ڵ کۆمه‌ڵگا، ئابوری، سیاسه‌ت، کولتور، ده‌رون و هه‌ر شتێک که له پێوه‌ندی له‌گه‌ڵ ئینسان کاریگه‌ره، ده‌خرێته به‌ر خوێندنه‌وه. که‌واێه نیشانه‌کان ریشه‌ی له جێگاێه‌ک داێه و به پێی ئوسول له هه‌مان پێوه‌ندیدا ده‌رده‌که‌وێ.\nمه‌سه‌له‌که لێره‌داێه تا کاتیک که ئازادیی فکر به مانای فه‌لسه‌فه‌ێه‌کی بنیادی بۆ دابین بونی مافی مرۆڤ و ئاماده سازیی حه‌ره‌که‌تی به‌شه‌ر بۆ پێشه‌وه نه‌بێ، لانیکه‌م به مانای هێگلیه‌که‌ی ناتوانرێ به "بیرۆکه‌ێه‌ک" ناو ببرێ. چونکه هێگل له‌و باوه‌ره داێه که ئوبژکتی ئازادی ده‌توانێ بیرۆکه بێ. به‌ر له‌وه‌یکه بچینه ناو بابه‌تی "بیرۆکه"، ده‌بێ ئه‌وه‌ش بزانین که موتڵه‌قه‌کانیش نسبین، چونکه به‌شیک له چه‌مکی ئازادین.\nئه‌گه‌ر قه‌بوڵی بکه‌ین که دیالکتیک ته‌نیا سیاسی یان مێژویی نییه، به‌ڵکو چه‌مکێکه له ناسین، ئه‌گه‌ر قه‌بوڵی بکه‌ین که هومانیسمی مارکس نه ره‌د کردنه‌وه‌ی ئیده‌ئالیسم و نه قه‌بوڵ کردنی ماتریالیسمه، به‌ڵکو کۆمه‌ڵێک راستیه له هه‌ردوکیان، له راستیدا له‌گه‌ڵ دیارده‌ێه‌ک به ناوی یه‌کیه‌تیه‌کی نوێ به‌ره‌ورو ده‌بین. کلکتیویسمی مارکس له رۆحی خۆیدا عونسوری تاکی هه‌ێه. بۆ نمونه له مانیفێستی کومونیسم نه‌ک هه‌ر هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ی مالکیه‌تی تایبه‌تی به له‌مپه‌ری رێگای گه‌یشتن به ئازادی ده‌ژمێردرێ، به‌ڵکو له‌به‌رانبه‌ردا هاتوه که "ئازادیی تاک، بنه‌مای ئازادیی هه‌موانه". یان "که‌شفی توانایی ئینسانی که مه‌به‌ست خۆێه‌تی، مۆڵکی حه‌قیقه‌تی ئازادییه". به هه‌ر حاڵ تا کاتێک ئه‌م واسته‌ێه که پێشینه‌ێه‌کی زه‌رورییه، نه‌مێنێ، هومانیسمێک که ده‌ست پێکردنی له‌سه‌ر بنچکی خۆی نه‌بێ، پێک ناێه‌ت. هومانیسم، کاتێک ده‌ست پێده‌کا که کاری ده‌ست و فکر له‌وه‌یدا که مارکس به "تاکی هه‌مه‌لاێه‌نه"ی ناو ده‌با پێوه‌ندی دوباره‌ی پ‌ێک هێنابێ.\nکه‌واێه زه‌رورییه پێوه‌ندیه‌کی نوێ له نێوان تیوری و پراتیک دا بۆ رێز گرتن له‌و ئینسانانه‌ی که بۆ ئاوه‌دان کردنه‌وه‌ی کۆمه‌ڵگا تێده‌کۆشن، پێک بهێنرێ و به‌هێز بکرێ. ئه‌وه‌یکه کۆمه‌ڵگای سه‌رماێه‌داری هێناویه‌ته ژێر پرسیار، نه زانسته و نه ماشین، به‌ڵکو ئینسانه‌کانه. لێره‌وه ده‌ست پێ بکه‌ین که هومانیسم و مافی مرۆڤ له‌وێدا ده‌ست پێ ده‌کا و رێگای گه‌شه کردن ده‌بری که یاسای بنه‌ره‌تیی حاکم به‌سه‌ریدا وه‌ک مارکس ده‌ڵێ "گه‌شه کردنی ئازاد و ته‌واوی هه‌ر تاکێکه". به‌ڵام به بونی ئه‌م یاساێه بۆچی تا ئێستا به‌ته‌واوی وه‌دی نه‌هاتوه و یاسای مافی مرۆڤ تا ئێستا سوئێستفاده‌ی لێ کراوه و یان بایکوت کراوه؟ بۆ وڵام دانه‌و به‌م پرسیاره ده‌بێ له روانگه‌ی سوسیالیستیه‌وه له‌م کۆمه‌ڵگاێانه دا لێکۆڵینه‌وه بکرێ. هه‌روه‌ها ئه‌م پرسیاره که ئامانجی ئینسان بۆ ژیان،قازانج په‌ره‌ستی و ئاسایش خوازیی تاکه؟ پێم واێه هه‌رچه‌نده زانست یاری ده‌ره، به‌ڵام به‌ر له هه‌موو شتیک فه‌لسه‌فه وڵام ده‌ره.\nده‌توانین سوسیالیسم به به‌رهه‌می گه‌شه‌ی ئینسان دوستیی ئوروپا دابنین. فویرباخ به یه‌کسان دانانی ئینسان له‌گه‌ڵ خودا، گه‌یشته باڵاترین پله‌ی ئینسانگه‌رایی به‌ر له مارکس. فویرباخ گه‌رچی خالی ده‌ست پێکردنی ئینسان و عه‌شقی کرده چه‌مکێکی دیاری کراوی ئینسانی، به‌ڵام نه‌یتوانی پێوه‌ندیی ئه‌م ئینسانییه دیاری کراوه له‌گه‌ڵ پێوه‌ندیی کۆمه‌ڵاێه‌تی و پێوه‌ندیی بێگانه بونه‌که‌ی ده‌رک بکا. هوه‌که‌شی ئه‌وه بو که هێشتا ده‌رکی دیالکتیکی هێگل که‌شف نه‌کرا بوو. پاش ده‌رکی ئه‌م دیالکتیکه بوو که ته‌نانه‌ت له ده‌ست نوسه‌کانی مارکس له به‌شی فه‌لسه‌فه ئارام ئارام دابرین له ئاته‌ئیستی سروشتگه‌رایی و گه‌یشتن به دیالکتیکی ماتریالیستی ده‌که‌وێته به‌ر چاو. مارکس زۆر جاران ئاماژه‌ی پێ کردوه که ئینسان گه‌رایی نوێ، بریتیه له دانه‌به‌زینی ئینسان بۆ ئاستی حه‌یوان و ماشین. ئینساندوستی و ئینسانگه‌رایی بورژوازی هه‌رچه‌نده به پێشکه‌وتنێک به حیساب دێ، به‌ڵام له‌وه‌یدا که فورمالیستییه و ته‌نیا دروشمه، هه‌وڵ ده‌دا واقعیه‌تی بێگانه بونی ئینسان له ئینسانیه‌تی و کۆمه‌ڵگاکه‌ی داپۆشی.\nبێگانه بونی ئینسان له‌گه‌ڵ خۆی، به مانای به‌ره‌ورو بونه‌وه‌ی ئه‌و له‌گه‌ڵ ئینسانه‌کانیتر و خۆدی خۆیه. ئینسان ته‌نیا له رێگای نه‌مانی زایین و به‌رهه‌م هاتنه‌وه‌ی ئه‌م بێگانه‌ییه و له ناو بردنی کۆسپه‌کانی رزگاریی ئینسان له زه‌نجیری کویله‌تی پێوه‌ندیی حاکم به‌سه‌ر ئینسان و کۆمه‌ڵگای سه‌رماێه‌داری ئازاد ده‌بێ.\nبێگانه‌یی له چه‌مکی (ئاڵمانی) یانی هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ی ئه‌و ده‌ره‌کیه نادروسته، یان به به‌ێانی هێگلیه‌که‌ی، ئه‌و دولاێه‌نه نامه‌عقوله‌ی پێوه‌ندییه‌کی ناته‌با ئامێزه. هه‌رچه‌نده ئه‌م جیاوازییه نادروسته ناته‌با ئامێزه سه‌ره‌تا له پێوه‌ندی ئینسانه‌کان له‌گه‌ڵ یه‌ک ره‌نگ ده‌داته‌وه، له پێوه‌ندیی ئینسان له‌گه‌ڵ کار و به‌رهه‌می کاری خۆشیدا ده‌وری سه‌ره‌کی هه‌ێه. به‌ڵام به گشتی بێگانه‌یی به‌رهه‌می کار و کار، ئاکامی حاشا هه‌ڵنه‌گری مالکیه‌تی سه‌رماێه‌دارانه‌ێه به‌سه‌ر به‌رهه‌می کاردا.\nله‌م پێوه‌ندیه ناته‌باێه‌دا، چینی سه‌رماێه‌دار له چوارچێوه‌ی ئه‌م بێگانه‌ییه‌دا هه‌ست به شادی و ئاسوده‌یی ده‌کا و له‌وه‌یدا که خاوه‌نی ده‌سه‌ڵاته، ته‌واویه‌تی بونی بێگانه‌یی ئینسان ده‌پارێزێ. له لاێه‌کیتره‌وه، لاێه‌نی تری ئه‌م ناته‌بایی و جیاوازیه، ئینسانه کرێکاره‌کان له‌م له خۆ بێگانه‌ییه‌دا لاوازی و واقعیه‌تی ژیانی نائینسانیی خۆێان له‌مس و هه‌ست پێده‌که‌ن. له ئاوا دارمانێک داێه که ئینسانه کرێکاره‌کانی ژێر حاکمیه‌تی ئه‌م پێوه‌ندییه، له دژی گه‌نده‌ڵیی ئه‌خلاقی، فکری و کۆمه‌ڵاێه‌تی له‌سه‌ر بنه‌مای دژاێه‌تیی زه‌روریی ئینسانیه‌که‌ی له‌گه‌ڵ ئاوا پێوه‌ندییه‌ک یاخی ده‌بێ و پتانسیلی ده‌رکی ته‌نیا رێگا چاره‌ی ئه‌م ناته‌باییه، یانی په‌روه‌رده‌ی پێوه‌ندیی ئازادانه‌ی نوێ به‌ده‌ست دێنێ. چه‌مکی هومانیسمی سوسیالیستی و یان مافی مرۆڤی سوسیالیستی، ده‌کرێ له عونسوری داهێنه‌رانه و خۆ گه‌شه کردنی ئاگاهانه‌ی جه‌ماوه‌ر به حیساب بێ.\nمرۆڤ بونه‌وه‌رێکی سروشتی و له هه‌مان کاتدا کۆمه‌ڵایه‌تیه. به به‌ێانێکیتر بونه‌وه‌رێکی سروشتی-ئینسانییه. که‌واێه ناتوانرێ مه‌سه‌له‌ی مانه‌وه و کۆششی ئینسان بۆ ژیان له‌م دوو تایبه‌تمه‌ندییه جیا بکرێته‌وه. هه‌ڵسورانی عه‌ینی و هه‌ستیی ئه‌م تایبه‌تمه‌ندیانه له ژێر هه‌لومه‌رجی بێگانه‌یی کۆمه‌ڵگادا داپۆشراوه و یان به شێوه‌ێه‌کی ناته‌با دژاێه‌تی خۆی ده‌کا. ته‌ماع، چاوچنۆکی، پێشبرکێ و رق و کینه، هه‌ر هه‌مو شێوه‌کانی دیاریکراو و ره‌نگده‌ره‌وه‌ی پێوه‌ندیی پاره، کرێ و مالکیه‌تی تایبه‌تییه. هه‌روه‌ک ئاماژه‌ی پێکرا، نیازی سروشتیی ئینسان کۆمه‌ڵاێه‌تییه. که‌واێه ئه‌گه‌ر مه‌سه‌له‌ی مانه‌وه‌ی ئینسان له وڵام دانه‌وه به نیازی نه‌وعیی ئه‌و ببینین، ئه‌و راستیه‌مان بۆ ده‌رده‌که‌وێ که پێوه‌ندیی سروشتی و کۆمه‌ڵاتیشی، له کۆمه‌ڵگای سه‌رماێه‌داریدا له‌گه‌ڵ ئه‌و بێگانه‌ێه.\nده‌زانین که ئینسان بۆ مانه‌وه‌ی خۆی پێوه‌ندیی به‌رده‌وامی له‌گه‌ڵ سروشت هه‌ێه وه‌ک (خواردن، پۆشین، به‌رهه‌م هێنانه‌وه‌ی خۆی و هتد...). ئینسان به شیوه‌ی به‌رده‌وام له حاڵی خوڵقاندن و گه‌شه پێدانی هێزی داهێنه‌رانه‌ی خؤێه‌تی. ته‌نانه‌ت له شێوه‌ی سه‌ره‌تایی کاردا، کار ئامرازی ژیانی ئینسانه. ئینسان سروشتی به‌رهه‌م هێناوه‌ته‌وه، هێزی داهێنه‌ری خۆی به‌رده‌وام گه‌شه پێداوه و به زاڵ بون به‌سه‌ر نیازی فیزیکی دا، کار و به‌رهه‌می له بواری جوانی و هونه‌ره‌شیدا په‌ره و گه‌شه پێداوه و ده‌یدا. له‌م باره‌ێه‌وه بێگانه‌یی و ناکۆکیی ئینسان له کۆمه‌ڵگا، ده‌توانین به وه‌رگرتنه‌وه‌ی ئازادی و تواناییه‌کانی خۆی، یانی دور که‌وتنه‌وه‌ی له زاتی سروشتی ئینسانیی بزانین. سه‌ره‌رای ئه‌مانه‌ش، گه‌شه کردنی ئه‌م تایبه‌تمه‌ندییه ئینسانیه به بێ کۆسپ و ئاسان و یه‌ک رێچکه نییه. به‌رهه‌م بۆ ئینسان، به‌رهه‌م هێنانه‌وه‌ی فکری و دروست کردنی خۆێه‌تی. که‌واێه ریشه‌ی بێگانه‌یی ئینسان له ناکۆکی کار و پروسه‌ی به‌رهه‌می خۆی، له‌گه‌ڵ تایبه‌تمه‌ندیی ئاگاهانه وداهێنه‌رانه داێه. کار له ناته‌بایی ده‌رونی به‌هره‌مه‌نده. سه‌ره‌رای ئه‌وه‌یکه شێوه جیاوازه‌کانی نرخی کار وه‌ک (کالا،پاره و سه‌رماێه) که‌ڵه‌که کراوه و سه‌رماێه هه‌مو شتێک به نرخی کار ده‌کڕێ، قیمه‌تی کرینی هێزی کار، که هه‌میشه خۆی یه‌کده‌ست نه‌بوه، نرخی هرچی زیاتر داده‌به‌زێ.\nدابه‌ش کردنی کاری سه‌رماێه‌دارانه، ئینسان یه‌ک بوعدی ده‌کا. به‌ره‌و ململانی و ره‌قابه‌ت له‌گه‌ڵ که‌سانیتر و ته‌نانه‌ت ماشین رایده‌کێشێ. به‌م شێوه‌ێه بێگانه‌یی ئینسان تا ئه‌و ئاسته ده‌چێته پێش که خۆی به شیوه‌ی زمنی، ماشین بونی خۆی له ژینگه‌ی کاردا به ره‌سمیه‌ت ده‌ناسێ. دابه‌زینی فیزیکی تا ئاستی ماشین له لاێا‌نی مه‌عنه‌وییه‌وه، ده‌بێته له‌ده‌ست دانی نرخ و که‌رامه‌تی ئینسانی. لێره‌داێه که کار له به‌راورد له‌گه‌ڵ کالاکانی تردا، په‌ست ترین کالاێه. له کۆمه‌ڵگای سه‌رماێه‌داریدا ئینسان به نرخ و قیمه‌ت پێدا کردنی شته‌کانه‌وه مانا ده‌دا. ئه‌مه یانی بێ قیمه‌ت بونی ئینسان و خه‌تی باتڵ کێشان به‌سه‌ر ئینساندا وه‌ک بونه‌وه‌رێکی داهێنه‌ر. به‌رهه‌می کار (شتێک) وه‌ک هێزێکی سه‌ربه‌خۆ و بێگانه له به‌رهه‌م هێنه‌ره‌که‌ی، واتا ئینسانه کرێکاره‌کان، به‌رانبه‌ری ده‌وه‌ستێ و له‌م روه‌وه توانایی تاکی لێ وه‌ر ده‌گرێته‌وه و رێگا له گه‌شه‌ی زه‌ین و بیری لێ ده‌گرێ. هه‌ر بۆێه له‌م کۆمه‌ڵگاێه‌دا، پێوه‌ندی ئینسان له‌گه‌ڵ سروشتیش، ده‌بێته به‌شێک له بێگانه‌یی ئینسان. به‌م شێوه‌ێه کاری ئینسانی کرێکار ره‌زامه‌ندانه نییه. به‌م بۆنه‌وه، ئینسان ته‌نیا له کرداره فیزیکیه‌کانی دا وه‌ک خواردن، پۆشین و به‌رهه‌م هێنانه‌وه‌ی منداڵ هه‌ست به ئازادیی کرده‌وه ده‌کا، نه‌ک له ژیانی هه‌ڵسوری داهێنه‌رانه‌یدا. نابێ ئه‌وه‌ش له‌بیر بکه‌ین که له‌م جۆره کۆمه‌ڵگاێانه‌دا، له روانگای مێژوییه‌وه، مه‌زهه‌ب پاساوکه‌ر و هۆکارێک بۆ حاکم بونی ئاوا معادله‌ێه‌که.\nبورژوازی له‌ویدا که نیازمه‌ندی بازاری ئازادی کاره، که تێیدا ئینسانه کرێکاره‌کان وه‌ک کالا خۆێان بخه‌نه ئه‌و بازاره و بیفرۆشن، هه‌وڵ ده‌دا به هه‌ویه‌ت به‌خشین به تاک و سه‌ربه‌خۆیی ئه‌و به‌رانبه‌ر به کۆمه‌ڵ، واقعیه‌تی شاراوه‌ی بێگانه‌یی له کار داپۆشێ و به نهێنی رایگرێ. ده‌وری میانجیی شاراوه سازیی ئه‌م حه‌قیقه‌ته، پاره له ئه‌ستۆی ده‌گرێ. ئه‌فیونی جه‌ماوه‌ر له کۆمه‌ڵگای سه‌رماێه‌داریدا، له راستیدا په‌یدا بونی خودای نوێی پاره‌ێه. پاره بازنه‌ی حه‌ێاتیی کونترۆڵی زه‌ینی و عه‌ینیی ئینسانه له کۆمه‌ڵگای سه‌رماێه‌داری و داپۆشینی بێگانه‌یی ئینسان و پاساو کردنه و ئه‌م بێگانه‌ییه له کاتی وه‌رگرتنی داێه. پاره رێگای خۆی بۆ ناو پێوه‌ندیی ئینسانه‌کان له‌گه‌ڵ یه‌کتر ده‌کاته‌وه. له‌وه‌یدا که پاره تایبه‌تمه‌ندیی کرین و ته‌بعه‌ن مالک بون به‌سه‌ر هه‌مو شتێکیدا هه‌ێه، سروشتییه زۆرترین نرخی بۆ په‌یدا ده‌کا. به‌م شێوه‌ێه پاره ده‌بێته مه‌سه‌له‌ی زاتی له پێوه‌ندیی ئینسانه‌کاندا. خاوه‌ن پاره له راستیدا ده‌سه‌ڵاتی پاره به‌ده‌ست دێنێ و عه‌زه‌مه‌تی پاره ده‌بێته عه‌زه‌مه‌تی ئه‌و. به‌م خاوه‌نداریه‌تیه‌ی پاره، ئینسانی قیزه‌ون، ئه‌حمه‌ق، دزێو، بێ شه‌خسه‌ت و ترسنوک ده‌بێته ئینسانی جوان، زیره‌ک، خۆشه‌ویست، جێگای رێز و بوێر. پاره پێوه‌ری قه‌زاوه‌تی هه‌موانه، پاره بازنه‌ی پێوه‌ندی ژیانی تاک له‌گه‌ڵ کۆمه‌ڵگا وسروشته. پاره بازنه‌ی پێوه‌ند و دابرانی هه‌مو شتێکه. پاره له کۆمه‌ڵگادا به‌شێکی جیایی هه‌ڵنه‌گر له تێکچون و بێگانه‌یی هه‌مه‌لاێه‌نه‌ێه. بێگانه‌یی ئینسان له ئینسان و ئینسان له‌گه‌ڵ سروشت، هومانیسمی ریشه کردوو له ئاوا کۆمه‌ڵگاێکدا، به‌دڵنیاییه‌وه گرفتاری و ئه‌زمه‌ێه‌که که جاروبار ده‌روێشی ده‌کاته پیشه و جاروبار مه‌زهه‌بی، جاروبار له ده‌رگای جه‌هلی ماڵیی جیهان داده‌نیشێ و جاروبار له دۆعا کردنی به‌ێاناندا.\nله ئاوا ره‌وت و پرۆسه‌ێه‌کدا، هه‌ر جۆره رێگا چاره‌ێه‌کی ئینسانی له چوارچێوه‌ی پاراستنی پاره دا، رێگا چاره‌ی بێگانه‌یی ئینسان له شێوه‌ێه‌کی ترداێه، چونکه پاره خۆی ئینسانی بێگانه کراوه. له کۆمه‌ڵگای سه‌رماێه‌داریدا پاره له هه‌مان کاتدا هۆکاری به‌دی هاتنی خه‌ونه‌کانی ئینسانه. پاره هۆکاری هاتنه ئارای باوه‌ر و خاله‌قی عه‌ینیه‌ته، پاره خۆڵقێنه‌ری ئیستبداد و ئه‌نگیزه‌ی ئه‌نجامی هه‌ر کارێکه. ئه‌مه‌ێه بنه‌مای ناته‌بایی بێگانه‌یی ئینسان له کۆمه‌ڵگای سه‌رماێه‌داری و ئاواێه که یاساکانی جاروبار باشی مافی مرۆڤ له‌م کۆمه‌ڵگاێانه‌دا، که به هۆی روناکبیران و ئینسانه عه‌داڵت خوازه‌کانه‌وه نوسراوه، ده‌بێته سه‌رچاوه‌ی گۆران و ئاڵوگۆر. وه ئاواێه که له‌ناکاو تابلۆی ئازادیه‌کانی کانادا ده‌کرێته ناو سه‌تڵی زبڵ و یاسا دژی تیروریستیه‌کانی C36 و هتد، جێگای ده‌گرێته‌وه. هۆی راسته‌قینه‌ی سه‌ر هه‌ڵدانی ئه‌م ناته‌باییانه له کارکردی کومه‌ڵگای سه‌رماێه‌داری داێه. ئه‌گه‌ر له‌م کومه‌ڵگاێانه‌دا مه‌عادله و گۆرانێک روو نه‌دا، ده‌بی چاوه‌رێ بین هه‌رده‌م له‌گه‌ڵ دیکتاتۆرێک به‌ره‌ورو بین که زۆر به خێرایی پێ به‌سه‌ر مافی مرۆڤ دا بنێ.\nهومانیسمی سوسیالیستی، دژ به هه‌ر جۆره بێگانه‌ییه‌کی ئینسان له ئینسان، له کومه‌ڵگا و سروشته. سوسیالیسمی ئینسانی ئازادیی تاک به بنه‌مای ئازادیی هه‌موان ده‌زانێ.


حکومەتی سووریا داوای دەرچوونی هێزەکانی ئەمریکا لە وڵاتەکەی دەکات\nلەلایەن سەرباز سیامەند 14/11/2017\nئۆتۆمبێلە سەربازییەکانی ئەمریکا و هەسەدە لە ناوچەکانی باکووری سووریا، فۆتۆ: AFP\nوەزیری دەرەوەی رووسیا رایگەیاند، بوونی رووسیا و ئێران لە سووریا یاساییە و رێککەوتن بۆ کشانەوەی ئێران لەو وڵاتە نەکراوە. حکومەتی سووریا داوای دەرچوونی هێزەکانی ئەمریکا لە وڵاتەکەی دەکات و بە "داگیرکەر" ناویدەبات.\nسێرگی لاڤرۆڤ، وەزیری دەرەوەی رووسیا رایگەیاند، مۆسکۆ گفتوگۆی لەسەر بابەتی کشانەوەی هێزە بیانییەکان لە ناوچەکانی کەمکردنەوەی گرژییەکان لە سووریا کردووە، بەڵام تاوەکو ئێستا هیچ رێککەوتنێک لەسەر کشانەوەی ئێران یان هێزەکانی سەر بە ئێران لە ناوچەکە نەهاوتووەتە ئاراوە.\nلاڤرۆڤ راشیگەیاند رێککەوتنەکە رووسیا، ئەمریکا و ئوردن تیایدا بەشدار دەبن و مەبەست لێی چوونەدەرەوەی هێزە بیانییەکانە لە ناوچەکانی باشووری رۆژئاوای سووریا.\nوەزیری دەرەوەی رووسیا، بەرگریی لە بوونی هێزەکانی وڵاتەکەی و هێزە ئێرانییەکان لە سووریا کرد و رایگەیاند، بوونی ئەوان لەسەر داوای سووریایە و بە پێچەوانەی بوونی ئەمریکا و هاوپەیمانانەوە، بوونێکی یاساییە.\nلاڤرۆڤ دەڵێت "ئێمە ئاگاداری ئامادەیی نایاسایی ئەو هاوپەیمانێتیەین کە لەلایەن ئەمریکاوە درووستکراوە و ئۆپەراسیۆنی سەربازی ئەنجامدەدات، لەناویشیاندا ئۆپەراسیۆنی سەربەخۆیانە، بەڵام بە پلەی یەکەم پاڵپشتیی لە یەکەکانی ئۆپۆزیسیۆنی چەکدار دەکات".\nهاوکات وەزارەتی دەرەوەی سووریای وەڵامی قسەکانی وەزیری بەرگریی ئەمریکای دایەوە و رایگەیاند، بوونی سەربازەکانی ئەمریکا بەبێ مۆڵەتی دیمەشقە و ئەوەشی وەکو "ھێرشی داگیرکەرانە" باس لێوەکرد.\nوەزارەتی وەزارەتی سووریا داواشیکرد، ھەرچی زووە ئەمریکا سەربازەکانی خۆی لە سووریا بکشێنێتەوە.\nجەیمس ماتس، وەزیری بەرگریی ئەمریکا پێشتر گوتبووی، نەتەوە یەکگرتووەکان مۆڵەتی داوەتە وڵاتەکەی بۆ ئەوەی لە سووریا شەڕ بکات، تاوەکو کۆبوونەوەکانی جنێڤ بەئەنجام نەگەن ئەمریکا لە سووریا دەمێنێتەوە.\nلە لێدوانەکەی وەزارەتی دەرەوەی سووریادا ھاتووە "بوونی سەربازانی ئەمریکا لە سووریا بەبێ رەزامەندی سووریایە و ئەوەش دژی سەروەری خاکی سووریا و رێبازەکانی نەتەوە یەکگرتووەکانە".\nنیشانەکردن : سووریا\n1754 ژمارەی بینین


کات 28/09/1393 98 بازدید\nـ “لە تەمەنی کەمدا بیت و بڕیاری گەورە بدەیت، مانای ئەوەیە تەمەنەکە هەڵەیە نەک مێشک و بڕیارەکە. من پێم وایە بڕیار شتێکە لە دەرەوەی جەستە. لە دەرەوەیە و ژیان و بوونی تایبەت بە خۆی هەیە. کتوپڕ رۆژێک لە رۆژان جەستەیەک دەبینێتەوە و خۆی دەهاوێتە ناویەوە. هەڵبەت وەهایش نییە کە ئەم بینینەوەیە لە خۆوە بێت، نا لە خۆوە نیە، بەڵکوو جۆرێک لە هەڵبژاردنی بە شوێنەوەیە. بڕیاری گەورە، خۆی ناهاوێتەوە هەموو جەستەیەکەوە. دەبێ لێی راببینێ!”\nنەفەری دووهەم کە چاویلکەیەکی لە چاودایە و “پیپ” ێکی رەش بە دەمییەوەیە، خەریکی لێدانی یەکەم قومە لە چاییەکەی، سەیری هاوڕێکەی دەکا و لە کاتێکدا تاڵە سپییەکانی لاجانگی سەرنجی رادەکێشێ، بیر لە سەردەمی گەنجیەتی بەرامبەرکەی دەکاتەوە. ئەو کاتانەی پێکەوە دەچوون بۆ مەلە و هێشتا هیچ باسێک لە سیاسەت و لە شۆڕش لە ئارادا نەبوو. بیری شەپۆلە روونە وردەکان دەکاتەوە کە بە ئارامی بە سەر جەستەیاندا رادەخوشا. هاوڕێکەی درێژە بە قسەکانی دەداتەوە:\nـ “کە بڕیاری گەورە دێت و هەڵتدەبژێرێ، ئیتر هیچ چارێک نامێنێ، تەنیا دەبێ بە قسەی بکەی و شوێنی بکەوی. وەک چۆن دەڵێن لە باربردنی منداڵ دەبێتە هۆی مردنی منداڵەکانی پێشووترت، لەباربردنی بڕیارە گەورەکانیش دەبێتە هۆی مردنی خۆت. حەتمەن دوواتر بە کارەساتێک دەمری. مرۆڤ هەم بە بێ ئیزنی خۆی دێتە دونیاوە و هەم بە بێ ئیزانی خۆی دەبێ بە هەڵگری پرۆژەیەکی گەورە و مەزن. لەو پرۆژانەی کە نموونەیان لە مێژوودا کەم نیە.”\nـ “وەک بینیت منیش یەکێک لەوانە بووم. بڕیاری گەورە، بە خۆشی یان ناخۆشی رۆژێک لە رۆژان منیشی هەڵبژارد. ئەو رۆژەم جوان لە بیرە. کتوپڕ دونیا لە بەر چاومدا گۆڕا. هەموو شتێک نامۆ هەڵگەڕا. دونیا ئەوەندە تەنگ و بەرتەسک بووەوە کە هەستم دەکرد چیتر تێیدا جێگام نابێتەوە. (لێرەدا دەنگی نەوە دەکا). خۆیشت باشتر لە من دەزانی یەکێک لە ئاکامەکانی ئەم هەڵبژاردنە، رۆیشتنە. رۆژێک دێت هەست دەکەی دەبێ بڕۆی. بۆ کوێ؟ نە خۆت دەزانی و نە بڕیاری گەورە، بەڵام گرینگ ئەوەیە بزانی دەبێ بڕۆی، کە رۆیشتی، ئەوە دوواترە دیاری دەکرێ بۆ کوێ و چۆن. (سەیرێکی هاوڕێکەی دەکا کە خەریکی تێکردنی چاییەکی ترە). تەواوی مەبەستەکەیش هەر ئەمەیە: بیرێک یان بڕیارێک کە بۆ خۆیشی نازانێ سەرئەنجامی لە راستیدا چ دەبێ. خۆش نیە؟ هەموو ژیانت ئیتر دەبێ بە مەراق و چاوەڕوانی و هومێد. ئەمە لە راستیدا چارەنووس و شێوە ژیانی هەموو مرۆڤە گەورەکانی ناو مێژوو بووە. خۆش نیە دەتوانی پێ بنێیتە ناو وەها رەوت و رێگایەکەوە؟”\nـ “هەڵبەت،… هەڵبەت لە بیرم دێ هەر لەو سەردەمەیش دا ئەگەرچی تەمەنم کەم بوو، بەڵام جۆرێک لە دڵتەنگی رووی تێکردم، دڵتەنگییەک کە بە لامەوە زۆر سەیر بوو. دەزانی، دڵتەنگی جاری وایە دێت، بەڵام ئەگەر زۆری خایاند و دوواتر هەر بەرۆکی بەرنەدایت و دیسان و دیسان رۆژەکان و مانگەکانی تر بەرۆکت پێبگرنەوە، ئیتر ئەمە دڵتەنگی نیە، ئەمە شتێکە زیاتر لە دڵتەنگی. من ئەو سەردەمانە نەمدەزانی، بەڵام جوان هەستم دەکرد، تێدەگەی هەستم دەکرد نەک ئەوەی ئەقڵم پێ شکابێ، ژیان دەبێ لە بنەڕەتدا شتێکی زۆر بێ مانا بێت. هەر ئەم بێ ماناییە زۆر یارمەتی دام بۆ ئەوەی جوانتر وەڵامی بڕیاری گەورە بدەمەوە. (لێرەدا دەنگی دیسان هەڵدێنێ). دەزانی، رێگا نادیارەکان و هەڵبژاردنیان زۆر پەیوەندیی بەم جۆرە حاڵەتانەوەیش هەیە.”\nـ “دیارە نامەوێ بڵێم هەر ئەمەیە. باشیی هەڵکشانی تەمەن ئەوەیە فێری ئەوەمان دەکا شتەکان لە زۆر شوێنەوە ببینین و باسیان لێبکەین. من ئەو سەردەمانە پێم وابوو کە ئەوە تەنیا و تەنیا ئامانجەکانی بڕیاری گەورە بوو منی بەرەو ئەو شوێنە پاڵ پێوەنا. بە راستیش پێم وابوو. بەس دوواتر تێگەیشتم شتەکانی تریش هەن، ئەگەرچی جارێکە ناپەیدا. دیارە نامەوێ بڵێم کە چونکە ئەو شتانە هەن کەواتە درۆیەک لە کارەکەدا و لە هەڵوێستەکەدا هەبووە، نا، بە پێچەوانەوە، وەک گوتم دوواتر بۆت دەردەکەوێ مرۆڤ زۆر لایەنی تری هەیە. منێک کە سەرەتا زۆرتر ئەدەبییات و شیعر و بابەتی سیاسیم دەخوێندەوە، ئیتر لەو کاتەوە کە بەمەم زانی فێری خوێندنەوەی فەلسەفەیش بووم. لە ناو هەمووشیاندا کانت زۆر سەرنجی راکێشام کاتێک باس لەوە دەکا کە مرۆڤ دەبێ جورئەتی هەبێ بیر بکاتەوە و، نابێ بهێڵێ خەڵکی تر لە جیاتی ئەو بیربکەنەوە. دەزانی ئەمە جوانترین وتەیە کە من لە ژیانمدا بیستوومە، هەتا ئیستایشی پێوە بێ! دەزانی ئێمە کە منداڵ بووین باوکمان لە جیاتی ئێمە و بۆ ئێمە بیری دەکردەوە، دوواتر مامۆستای قوتابخانە، دوواتر حیزب و بەرپرسی حیزبی. بەس،… بەس کانت فێری کردم کە دەبێ وا نەبێ و خۆم لە سەر پێی خۆم راوەستم. ئەی هیوم بۆ ناڵێی؟ بێگومان ناویت بیستووە،… فیلسوفە سکاتلەندییەکە دەڵێم. کاتێک باس لەوە دەکا کە دووپاتبوونەوەی دیاردەکان بە هەزاران و میلیۆنان جار بەو مانایە نیە کە دیسان سبەی بۆ جارێکی تر دەبێ هەر بە هەمان شێوە دووپات ببنەوە. هە هە هە هە،… گومانکردن لە داهاتوو. دەزانی بەمە هەر زۆر سەرسام بووم. من چەندە ساویلکە بووم کە پێم وابوو ئەوەی من دەیبینم، بۆ سبەیش هەر هەمان دەبێ. حەح،… چ دونیایەکم بە روودا کرایەوە. (لێرەدا دیسان دەنگی نەوی کردەوە). دەزانی تەنانەت بەو ئاکامە گەیشتم کە بڕیاری گەورەیش لە جیاتی من بیری کردووەتەوە و ئەو شتانەی بۆ خۆی باوەڕی پێیان هەبوو کردنی بە حەقیقەتە ئەزەلییەکانی ژیان، من،… من زۆر سادە بە یارمەتی فەلسەفە خۆم لەم شێوازی بیرکردنەوەیە دەرباز کرد. بە رای تۆ زیرەکانە نییە؟”\nـ “دڵتەنگییەکان ئیتر لێیان گەڕێ،… ئەوان شتێکی ترن. هەن، دێن، بەڵام من قەت خۆم نەدانە دەستیان. هەستم دەکرد جوانم دەکەن، جوانترم دەکەن، بۆیە لێیان نەدەترسام، بە پێچەوانەوە حەزم دەکرد لە گەڵما بن. تەنانەت ئەو رۆژەیش ئەم برینەم هەڵگرت، ئەوانیش لەوێ بوون. ئەوانیش حەتمەن وەک من ژانەکانی منیان لە بیر ماوە! دەزانی دڵتەنگییەکان گەرچی زۆر لە چاو شتەکانی تر گرینگ نین، بەڵام جیاوازترن، جێگای خۆیان هەیە. لە هیچ شتێکی تر ناکەن، زیاتر لە هەر شتێکی تر بە تۆ نزیکن و هی خۆتن. تەنانەت ئەوانەی وا لە جیاتی تۆ دەیانویست بیر بکەنەوە، حەزیان نەدەکرد کە باس دەهاتە سەر باسی دڵتەنگییەکان، خۆیان بکەن بە خاوەنیان. هەمیشە لێیان هەڵدەهاتن. جا رەنگە لە بەر ئەمە بێت کە مرۆڤ دڵتەنگییەکانی خۆی زۆر خۆش دەوێ و حەز دەکا لە گەڵیان بمێنێتەوە و ساتەکانیان لە گەڵ بەڕێ بکا. دەزانی شیرینن،… شیرین. کە دەگەیشتمە ئەوان سەرەڕای ئەوەی زۆرم خوو بە فەلسەفە گرتبوو بەڵام حەزم نەدەکرد بە قسە فەلسەفییەکان بیانشەمزێنم. دەزانی، دڵتەنگییەکان زیاتر لە ئەدەبییات نزیکن. لە جنسی شیعر و چیرۆکن، هەروەها مۆسیقا. ئیفلاتون لە خۆوە رقی لە شیعر نەبووە (لێرەدا بزەیەک دەنیشێتە سەر لێوەکانی. لە کاتێکدا سەیرێکی باخەکە دەکاتەوە، دەڵێ)، دڵتەنگییەکان لە رەگەزی ئەم باخەن،… لە رەگەزی ئەو سێوە گڕاوییانە کە سەردەمانێک خەونەکانی من لەوانیان دەکرد!”\nـ “دەزانی ئیتر من بەرە بەرە بەو ئاکامە گەیشتم کە هەم دەتوانم وەک جاران خەون و ئارەزووەکانی خۆم بپارێزم و هەم نەهێڵم کەس لە جیاتی من بۆ من بیر بکاتەوە. تەنانەت باوەڕی گەورەیش. هەڵبەت بۆ من دەورانێکی یەکجار دژوار بوو. دەزانی چیها شەو دەبوایە بیرم لێبکردایەوە لە ناو جێگادا گێنگڵم بدایە بۆ ئەوەی بتوانم سەرئەنجام خۆم بە شوێنێک بگەیەنم. ئاسان بە دەست نەهات. جاری وابوو رابردوو بە سەرمدا زاڵ دەبوو و جاری وابوو لە نێواندا دەمامەوە و گێژ و وڕ دەبووم و جاری وایش بوو باوەڕەم بە هیچ نەدەما،… بەڵام،… بەڵام سەرئەنجام توانیم. سەرکەوتم. دەبێ سوپاسی فەلسەفەیش بکەم. دەزانی، بە رای من پیاو تا فێری فەلسەفە نەبێ گوناحە گوێ لە بڕیاری گەورە بگرێ. ساویلکانەیە. هەڵبەت من ئیستا گومانم هەیە لەو شێوازە لە بڕیاری گەورە. ئەوە چۆن بڕیارێکە کە تەنیا یاخود زۆربەی کات دەتوانێ تەنیا کەمتەمەنەکان و گەنجەکان لە گەڵ خۆی بخا؟ تۆیش پێت وانیە؟ من کە هەر یەکجار پێم وایە! ئەسڵەن بۆ دەبێ بڕیاری گەورە هەبێ؟ (لێرەدا رادەوستێ، دەستێک بە برینەکەی سەر روومەتیدا دێنێ)، وەک بڵێی ئەم برینە برینی فەلسەفەیە نەک تەقە تفەنگی دوژمن (پێدەکەنێ)، جاری وایە هەست دەکەم هەموو مێژووی ئێمە گوناحێکی تێدایە، گوناحێک کە کەسیش لێی بەرپرسیار نیە. دیارە گەر هەم مێژووناس و هەم فیلسووفمان هەبایە وا نەدەبوو.”\nـ “مرۆڤ کە فێر دەبێ لە سەر پێی خۆی بیربکاتەوە، بەرە بەرە هەست بە تەنیایی دەکا. تەنیاییەک کە لە دەورووبەر داتدەبڕێ، لە هەموو ئەو شتانەی کە رۆژێک زۆر ئەبەدی و ئەزەلی دەهاتنە بەرچاوت. تراژێدیایە،… دەزانی تراژێدیایە! من لەو کاتانەدا زۆر جار بیرم لەوە دەکردەوە کە خۆزگە ئەو رۆژەی وا ئەم برینەم هەڵگرت، ئەوەندە قوڵ بایە کە ئیتر گەڕانەوەم بۆ ئەم دونیا و بۆ ئەم ژیانە مەحال بوایە. کە لە غوربەت فێری بیرکردنەوە بوویت، لە گەڵی بێمانایی دێت. غوربەت لە راستیدا تەنیا سەربازی دەوێ. گەر سەرباز بوویت، باشتر هەڵدەکەی. من نازانم رقم لە فەلسەفە بێت یان نا، رقم لە کانت و لە هیوم بێت یان نا،… (لێرەدا هەڵدەستێتە سەرپێ، دەچێتە قەراخ باڵکۆنەکە و روو لە باغەکە رادەوستێ)، کاتێک دەمخوێندنەوە زۆر جار بۆنی ئەم باخەیش دەهاتەوە لووتم، بریا ئەو رۆژەی رۆیشتم، لێرەوە نەڕۆیشتبام!”\nـ “ئیستا من شتێکم لە نێوان بیر و ئارەزووەکانمدا. ئارەزووەکان منیان برد و بیر منی هێنایەوە بۆ ئێرە، بە بێ ئەوەی شتێک گۆڕابێ. ئەوانەی رقم لێیان بوو هەر لێرە ماون و ئەوانەی خۆشم دەویستن هەر لەوێ (دەستێک بەرەو ئەو دیوی باغەکە رادەکێشێ)،… ئێستا برینێکی ئارەزوەکانم بە روومەتەوەیە و، برینێکی بیر بە سەر دڵمەوە. نە لەوێ خۆش بووم و دەمتوانی بژیم و نە لێرە، نە لەوێ دەمتوانی پەرە بە ئارەزووەکانم بدەم و نە لێرە دەتوانم پەرە بە بیرم. شوێنێکی تریش لەم دونیایەدا بۆ ژیان شک نابەم. هەڵبەت گەر شوێنێکی وا هەبێ.”


گەڕانەی خۆبەخشانە کاتێک داواکاری پەنابەریت ڕەت دەکرێتەوە - Migrationsverket\n/ گەڕانەی خۆبەخشانە کاتێک داواکاری پەنابەریت ڕەت دەکرێتەوە\nÅtervända självmant när du har fått avslag på din ansökan om asyl – sorani\nگەڕانەوەی خۆبەخشانە واتە کە تۆ بڕیارەکە پەسەند دەکەیت کە تۆ ڕێگەت پێنەدراوە لە سوید بمێنیتەوە و تۆ هاوکاریت لە ڕێگەی گەڕانەوەت بۆ وڵاتی ڕەچەڵەکی خۆت.\nکاتێک بڕیارێک وەردەگریت سەبارەت بە ڕەتکردنەوەی هاتنەناوەوەت یان دەرکردنت، بانگ دەکرێیت بۆ کۆبوونەوەیەک لەگەڵ ئەفسەری کێیست بۆ گفتوگۆکردن دەربارەی گەڕانەوەت. لە ماوەى ئەم کۆبوونەوەیە، زانیاریت پێدەدرێت دەربارەی بەربژارە جیاوازەکانی کەیسەکەت و لەوانەیە تۆ هەر پرسیارێک بکەیت کە هەتە.\nئەگەر ناتوانیت خۆت گەشتی گەڕانەوەت ڕیک بخەیت، تۆ و ئەفسەری کێیسەکەت پلانێک دادەڕێژن لە گەڵ ووردەکاریەکانی ئەوەی كه تۆ دەيکەیت و ئةوةش كة ئاژانسی کۆچیش دەتوانێت بيکات. بۆ نموونە، لەوانەیە پەیوەندی بە باڵوێزخانەی خۆت بکەیت بۆ دەسخستنی پاسەپۆرتێک، لە کاتێکدا ئاژانسی کۆچ دەتوانێت یارمەتیت بدات لە ڕێکخستنی ڤیزە تێپەڕینی کاتی ئەگەر پێویست بکات بە چەند شوێنێک تێپەڕیت و شوێن بگۆڕیت لەکاتی گەشتی گەڕانەوەت.\nگەڕانەوە لە ماوەی دوو بۆ چوار هەفتە\nئەگەر فەرمانێکی دەرکردنت وەرگرت بێت، پێویستە لەماوەی چوار هەفتە لە بەرواری کارابوونی بڕیارەکەت وڵات جێبهێڵیت. ئەگەر فەرمانێکی ڕەتکردنەوەی هاتنەناوەوەت وەرگرت بێت، پێویستە لەماوەی دوو هەفتە لە بەرواری کارابوونی بڕیارەکەت وڵات جێبهێڵیت، مەگەر شتێکی تر لە بڕیارەکە باسی لێوەکرا بێت.\nبڕیارەکە سێ هەفتە دواى ئەوەی تۆ وەریدەگریت دەچێتە بواری جێبەجێکردن، ئەگەر بەرلەوکاتە تێهەڵچوونەوە بۆ بڕیارەکە نەکەیت.\nئەگەر لە ماوەی دیاریکراو لە بڕیارەکەت سوید جێنەهێڵیت، ئەوە بە شێوەیەکی ئاسایی قەدەغەی دووبارە هاتنەناوەوەت بۆ دەردەچێت کە ڕووماڵی گشت وڵاتانی شنگن دەکات، لەگەڵ ڕۆمانیا، بولگاریا و کرواتیاش. قەدەغەی دووبارە هاتنەناوەوە بۆ یەک ساڵ کارا دەبێت.\nزیاتر بخوێنەوە دەربارەی قەدەغەی دووبارە هاتنەناوەوە و چۆنیەتی ڕێگری کردن لە دەرکردنی دانەیەک\nئەگەر بڕیارێکی ڕەتکردنەوەی هاتنەناوەوە بە کاریگەری ڕاستەوخۆ وەربگریت، پێویستە بە زووترین کات کە بڕیارەکە وەردەگریت سوید جێبهێڵیت. دەتوانیت تێهەڵچوونەوە پێشکەش بکەیت لە دژی بڕیارەکە لەماوەی سێ هەفتە لە وەرگرتنی بڕیارەکە، بەڵام ناتوانیت لە کاتی چاوەڕوانکردن لە سوید بمێنیتەوە تا دادگا کار لەسەر تێهەڵچوونەوەکەت دەکات.\nئەگەر فەرمانێک وەربگریت بۆ ڕەتکردنەوە بە کاریگەری ڕاستەوخۆ، تۆ بە شێوەیەکی ئاسایی دەکەویتە ژێر قەدەغەی دووبارە هاتنەناوەوە تەنانەت ئەگەر هاتوو ڕاستەوخۆش سوید جێبهێڵیت. ئەمە واتە کە ئەگەر تۆ فەرمانێکی ڕەتکردنەوەی هاتنەناوەوە بە کاریگەری ڕاستەوخۆ وەربگریت تۆ ناتوانیت بچیتە ناو هیچ وڵاتێکی ناوچەی شنگن، لەگەڵ ڕۆمانیا، بولگاریا، و کرواتیاش، بە لایەنی کەم بۆ دوو ساڵ.\nگەڕانەوە بۆ وڵاتێک جگە لە وڵاتی ڕەچەڵەکی خۆت\nوڵاتێکی تر لە ناو یەکێتی ئەوروپا\nلەوانەیە ئاژانسی کۆچ بڕیار بدات کە پێویستە بۆ وڵاتێکی تری ئەندام لە یەکێتی ئەوروپا بگەڕێیتەوە و داواکاری پەنابەریت لەوێ کاری لەسەر بکرێت. ئەمە بۆ نموونە دەکرێت بەهۆی ئەوە بێت تۆ لە وڵاتێکی تری ئەندامی یەکێتی ئەوروپا بوو بیت بەرلەوەی بگەیتە سوید، یان کە ڤیزەی ئەوێت پێدرا بێت یان داوای پەنابەریت لە وڵاتێکی تری ئەندامی یەکێتی ئەوروپا کرد بێت. ئەم ڕێسایانە دەکرێت لە ڕێسای دوبلین سەیر بکرێن.\nئەگەر لەبری ئەمە حەز دەکەیت بۆ وڵاتی ڕەچەڵەکی خۆت بگەڕێیتەوە، ئەمە لەوانەیە پەسەند بکرێت ئەگەرهاتوو نەبێتە هۆی دواکەوتنی گەڕانەوەت یان زۆر گرانبەها نەبێت.\nزیاتر بخوێنەوە دەربارەی ڕێسای دوبلین و بۆچی ناتوانیت ئەو وڵاتە هەڵبژێریت کە داواکاری پەنابەریتی تێدا پشکنراوە (بە ئینگلیزی)\nوڵاتێکی تری جگە لەوەی لە بڕیارەکە دیاریکراوە\nپێویستە بۆ ئەو وڵاتە بگەڕێیتەوە کە لە بڕیارەکەی ڕەتکردنەوەی هاتنە ناوەوە یان دەرکردنت دیاریکراوە. ئەمە بە شێوەیەکی گشتى ئەو وڵاتەیە کە تیایدا هاوڵاتیت.\nهەرچۆنێک بێت، هەروەها لەوانەیە بۆ وڵاتێکی تر بگەڕێیتەوە جگە لەوەی لە بڕیارەکە دیاریکراوە ئەگەر بتوانیت ئەوە نیشان بدەیت کە لەوێ پەسەند دەکرێیت. لەم حاڵەتەدا، پێویستیت بە پاسەپۆرتێکی دروست و مۆڵەتی نیشتەجێ بوونی ئەم وڵاتە دەبێت. ڤیزای گەشتیاری یان هەڵاوێردن لە ڤیزە بەس نیە. ئەمە ڕێگەی پێنادرێت ئەگەر بەو واتایە بێت کە گەڕانەوەکەت دوا بخرێت یان زۆر گرانبەھا بێت.\nتۆ بەرپرسیاریت لە دەستخستنی بەڵگەنامەکانی گەشتکردن\nبەرپرسیاریەتی خۆتە پاسەپۆرتێک یان بەڵگەنامەی کاتی گەشتکردن بۆ گەڕانەوە دەست بخەیت لە ماوەی دیاریکراودا.\nئەگەر پێویستیت بە یارمەتیە، ئاژانسی کۆچ دەتوانێت پەیوەندی بە دەسەڵاتدارانی وڵاتی خۆت بکات و داواکاری بۆ پاسەپۆرت پێشکەش بکەیت. لەم حاڵەتەدا، پێویستە ئاژانسی کۆچ زانیاری کەسییت بە دەسەڵاتدارانی وڵاتی ڕەچەڵەکی خۆت بدات، بەڵام ئێمە ئەوە ئاشکرا ناکەین کە داوای پەنابەریت لە سوید کردووە.\nئەگەر هیچ ڕێگەیەکی تر نەبێت بۆ دەستکەوتنی پاسەپۆرتێک، لە حاڵەتە دەگمەنەکان، دەکرێت پاسەپۆرتێکی کاتیی بیانیت بۆ دەربکرێت لە لایەن ئاژانسی کۆچەوە. لەم حاڵەتەدا پاسەپۆرتى کاتیی بیانی تەنھا بۆ گەشتی گەڕانەوەت بۆ وڵاتی ڕەچەڵەکی خۆت شیاوە.\nپلیت بۆ گەشت\nتۆ بەشێوەیەکی سەرەکی بەرپرسیاریت لە پارەدان بۆ گەشتی گەڕانەوەت. ئەگەر ناتوانیت ئەمە بدەیت ئاژانسی کۆچ لەوانەیە پلیتێک حجز بکات و پارەکەی بدات.\nدەتوانیت داواکاریەکەت بکێشيتەوە\nدەتوانیت داواکاریەکەت بۆ پەنابەری بکێشیتەوە، و خۆبەخشانە بۆ وڵاتی خۆت بگەڕێیتەوە تەنانەت بەرلەوەی داواکاریت بۆ پەنابەری کاری لەسەر بکرێت. دەشێت یارمەتی وەربگریت بۆ ئامادەکاری بۆ گەشتی گەڕانەوەت ئەگەر پەیوەندی بە ئەفسەری کەیسی خۆت بکەیت لە یەکەی پێشوازی کردن لەو شوێنەی تۆمارکردنت ئەنجامدا.\nپشتیوانی بۆ گەڕانەوە\nقسە لەگەڵ ئەفسەری پێشوازیت بکە دەربارەی ئەوەی کامە جۆری پشتیوانیت پێویستە بۆ گەڕانەوە. بۆ نموونە دەتوانیت یارمەتی وەربگریت بە پەیوەندی کردن بە ڕێکخراوەکان لە سوید کە دەتوانن زانیاری پێشکەش بکەن دەربارەی بارودۆخی وڵاتی ڕەچەڵەکی خۆت یان ئامۆژگاری و پشتیوانیت پێبدەن بۆ گەشتی گەڕانەوە، یان یارمەتیت بدەن لە پەیوەندی کردن بە ڕێکخراوەکانی وڵاتی ڕەچەڵەکی خۆتت بۆ دەسخستنی پشتیوانی کاتێک دەگەڕێیتەوە.\nئەگەر خۆبەخشانە بگەڕێیتەوە، لە هەندێک حاڵەتدا، دەشێت داواکاری پێشکەش بکەیت بۆ پشتیوانی دووبارە نیشتەجێ بوونەوە.\nزیاتر بخوێنەوە دەربارەی ئەوەی کێ دەتوانێت داواکاری پێشکەش بکات بۆ پشتیوانی دووبارە نیشتەجێ بوونەوە و پشتیوانیەکەش چی دەگرێتەوە


ڕۆژوو گرتن لەبەر فەرمانى باوک نەک لەبەر ڕەزامەندی خواى گەورە: ماڵپەڕی وەڵامەکان\nڕۆژووفەزڵى مانگى ڕەمەزان و ڕۆژوو گرتنڕۆژوو گرتن لەبەر فەرمانى باوک نەک لەبەر ڕەزامەندی خواى گەورە\nڕۆژوو گرتن لەبەر فەرمانى باوک نەک لەبەر ڕەزامەندی خواى گەورە\nئەو کەسەی بەڕۆژوو دەبێت بەڵام بەزۆر پێی دەگیرێت ، وەکو ئەوەی باوکی فەرمانی پێ بکات بەڕۆژوو گرتن و لەبەر خاتری ئەو ڕۆژوو دەگرێت ، ئایا پاداشتی بۆ دەنوسرێت ؟\nپاداشتی بۆ نانوسرێت چونکە پێغەمبەری خوا ﷺ دەفەمووێت : " من صام رمضان إيماناً واحتساباً غفر له ما تقدم من ذنبه " واتە : هەر کەسێک مانگی ڕەمەزان بەڕۆژوو بێت و باوەڕی بەوە هەبێت خودا واجبی کردە لەسەرى و چاوەڕوانی پاداشت وەرگرتنەوە بێت ئەوا خودا لە تاوانی پێشووی خۆش دەبێت .\nوە ماناى (واحتساباً ) واتە : چاوەڕوانی پاداشت وەرگرتنەوە بێت . بەڵام ئەم کەسە چاوەڕێی پاداشت نیە و بە زۆر پێی دەکەن\nبەڵام سەبارەت بەوەی کە واجبێتیەکەی لەسەر دەکەوێت بەڵێ لەسەری دەکەوێت ، و پێویست نیە لەسەری بیگرێتەوە\nفەزڵ و چاکەکانى ڕۆژوو چیە و چۆن باس کراوە لە فەرمودەکاندا؟ هۆی چی یه خوای پەروەردگار پاداشتی ڕۆژووی تایبەت کردووە بەخۆیەوە ؟ بۆچی ڕۆژوو بگرین ؟ وە ئامانج لە ڕۆژووگرتن چیە؟ سوودكانی ڕۆژوو چیە؟ سودەكانی ڕۆژووی ڕەمەزان لە ڕووى ئاینى و تەندروستیەوە چیە؟\nسەردان: ٥٣٧ بەش: فەزڵى مانگى ڕەمەزان و ڕۆژوو گرتن\nپرسیاری دواترزەکاتی لە ئۆتومبێلی تایبەتپرسیاری پێشترفیدیەى ڕۆژوو لەسەر پیاوێک نیە کە بەهۆى تەمەن و پیرێتى ئاگاى لە خۆى نیە


ئیخوان موسلیمین دەخرێتە لیستی تیرۆرەوە – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2019/04/30 - 4:04 PM\nسكرتێری ڕۆژنامەوانی كۆشكی سپی ڕایدەگەیەنێت، ئیدارەی ئەمریكا كار دەكات بۆ ئەوەی ئیخوان موسلیمین بخاتە لیستی ڕێكخراوە تیرۆریستییەكانەوە.\nسارە ساندرز، سكرتێری ڕۆژنامەوانی كۆشكی سپی لە لێدوانێكی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاندووە، “سەرۆك لەگەڵ تیمی ئاسایشی نەتەوەیی و سەركردەكانی ناوچەكە، كە نیگەرانییان لەو بارەیەوە هەیە، وتوێژی كردووە تا ئەو پۆلێنكردنە ڕێچكەی خۆی بگرێت”.\nهەر لەو بارەیەوە ڕۆژنامەی (نیویۆرك تایمز) بڵاویكردۆتەوە، “ئیدارەكەی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆكی ئەمریكا، گوشار دەكات لەپێناو پۆلێنكردنی كۆمەڵی ئیخوان موسلیمین وەك ڕێكخراوێكی تیرۆریستی بیانی”.\nڕۆژنامەكە، لە زاری چەند بەرپرسێكی ئەمریكاوە نووسیویەتی، كە كۆشكی سپی ڕێنمایی بۆ ئاسایشی نەتەوەیی و دیپلۆماتكاران دەركردووە، تا ڕێڕەوێك بدۆزنەوە بۆ سەپاندنی سزا بەسەر كۆمەڵەكەدا، ئەمەش لە دوای سەردانەكەی عەبدولفەتاح سیسی بۆ واشنتن.\nبەپێی (نیویۆرك تایمز)، دەكرێت بڕیارەكە سزای ئابوری فراوان لە دژی كۆمپانیا و كەسێتییەكانی نێو كۆمەڵی ئیخوان موسلیمین لەخۆبگرێت.


دڵی ژن – كولتور مه‌گه‌زین\nكولتور مه‌گه‌زین ژماره یه‌كهونه‌ری گێڕانه‌وه\nBy فاروق هۆمه‌ر\t Last updated تشرینی دووهەم 7, 2018\nخوان میرۆ؛ ژنه ده‌نگ ئۆپیرا‌كه - ١٩٣٤ Miro; Woman (Opera Singer), 1934\nلە پۆل ڕادەکەمە دەرێ و زللەیەک لەسەر ڕوومەتم تا دێت سوور و سوورتر دەبێتەوە. هەر دەڵێی پشکۆیە لەسەر ڕوخسارم داگیرساوە و هێواش هێواش دەگەشێتەوە. دەڵێی هەموو دونیا لەناو گوێمدا دەزڕنگێتەوە. ئای خودایە زللە و زللە و زللە، زللە بۆ لە دونیای من نابڕێتەوە. ززززز … چەندە لە پیتی ززززززززی تۆقیووم … زززز … دەڵێی شارە زەردەواڵەیە و هەموو دونیایان لێ تەنیووم. لە گوێمدا، لە ناخمدا، لەناو قەفەزەی مێشکما دەنگ دەداتەوە. ئیستا بۆ کوێ دەچم. بۆ خۆشم نازانم. ئەوەتا لە پۆل ڕادەکەمە دەرێ و وەکو ئەوەی لە دۆزەخێک هەڵبێم، هەنگاوەکانم ئۆقرە بە خۆ ناگرن و ئەو جەستە بچکۆلەیەیان لەگەڵ خۆیان هەڵگرتووم کە هەر دەڵێی جەستەی پاسارییەکی لانەوازی تۆقیوە. هەمیشە هەڵدێم و هەمیشە بەڕێوەم. من ئەزمونێکی گەورەم لەگەڵ زللەدا هەیە، ئەزمونێکی نەبڕاوە. هیچ کەس هێندەی من لەپی دەستی مامۆستا ساڵح ناناسێتەوە. ئەو لەپانەی هەر لە خاکەناس دەچوون. بڕوا ناکەم ژنەکەشی کە شەو و ڕۆژ لەگەڵی دەنوێ هێندەی من هەستی بە زەبەللاحی ئەو لەپانەی دەستی ئەو پیاوە کردبێت. ئەو لەپانە ئەگەر بۆ ئەو سۆز و چێژ و ناسکی بوو بێت، بۆ من زام و سوێ و گرییەن. هەڵدێم و بڕیاردەدەم جارێکی دی نەگەڕێمەوە بۆ پۆل. چ دەبێ با ببێ، لەم دونیایە وەکو نەخوێندەوارێک گەورە بم و شێوەی گوێدرێژێک بەبار بێم و زللە ناو ڕۆحم نەخوات. جارێکی دی ناچمەوە پێش ئەو پیاوە زل و زەبەلاحەی وەکو فیلەتەنێک لەبەردەم تەختە ڕەشێک دا وەستاوە. هەر کاتێک لە پێشی پۆلەکە دا ڕادەوەستێت هەموو تەختە ڕەشەکە دەشارێتەوە.\nمن هێشتا نەگەیشتومەتەوە ماڵێ و سورایی زللەکەی مامۆستا ساڵح لەسەر ڕوومەتم کاڵ نەبۆتەوە لەبەرامبەر باوکم خۆم دەبینمەوە. ئەویش هەردوو چاوی لێدەرپەڕاندووم و دەمی وەکو دەمی ئەژدیهایه‌ک لێ کردوومەتەوە … بببببب … بۆچی ئەمڕۆ لە قوتابخانە ڕاتکردووە. ببببب … بڵێ بۆچی؟ بببببڵی ببببزانم بببۆچی؟ نازانم کێ هەواڵی ڕاکردنی منی لە قوتابخانە پێڕاگەیاندووە. من گومانم لە خاڵم هەبوو و ئاخر کاری ئەو لە قوتابخانە تەنیا چاودێریکردنی من بوو. ڕۆژ نەبوو دەیان ڕاپۆرتم لێنەدات بە ماڵەوە. کاڵزۆ ئەمڕۆ لە وانەی ئینگلیزی نەیزانی پیتی ئۆ، بنوسێت. کاڵزۆ کتێبی بیرکارییەکەی بەرگ تێنەگرتبوو و مامۆستا پێیگووت گەر بەیانی بەرگی تێنەگرێت با نەیەتەوە. کالزۆ دوێنی لە وانەی جوگرافیە زمانی بوو بە تەڵەی تەقیوو و نەیزانی شاری بەغداد دەکەوێتە کوێوە. مامۆستای ئایین، تا فێری قول ئەعوزوی کرد خەریک بوو قژ بەسەری خۆیەوە نەهێڵیت. کاڵزۆ ئەمڕۆ سێجار شەڕی لەگەڵ منداڵەکانی هاوڕێی دا کردووە. کاڵزۆۆۆۆۆ. کاڵزۆۆۆۆ. سەیر نییە لە دواجار دا خاڵم دەبێت بە پۆلیس. ئەو هەر لە منداڵییەوە لەسەر من خۆی فێره کاری پۆلیسی کردبوو.\nباوکم گوێچکەم دەگرێ و ڕووخساری رەش ڕەش دادەگەرێ و بەسەرما دەنەڕێنێ. ئای کە لەو ڕوخسارە تۆقیووم. من بە ئاسمانەوە هەڵواسراوم و سوور سوور هەڵدەگەڕێم و هیچم بۆ ناگوترێ. جارێکی دی گوێچکەم. ئیستاش کە لێرە دانیشتووم و ئەو چیرۆکەم بۆ تۆ دەگێڕمەوە دڵنیا نیم لەوەی گوێچکەم هەر لەئەزەلەوە بەشێکە لەجەستەی خۆم یان ئەوانیدی. لەسەر نووکی پێم ڕادەوەستم و کەمێک خۆم بەرزتر دەکەمەوە. ئێستا لە شوێنێکم لە نێوان ئاسمان و زەوی. تاوێک لە ئاسمانم و تاوێک لەسەر زەوی. ئەو زیاتر گوێچکەم دەگرێ و پڕ بە خۆی بەرزمدەکاتەوە. ئیدی هەستدەکەم ووردە ووردە لەسەر زەوی نیم و دادەبڕێم. بە ئاسمانەوە خۆم دەبینم. بۆ ماوەیێک لەگەڵ ئازار و زریکە دا بەئاسمانەوە دەمێنمەوە. ئەوجا کەمێک نووکی پێم دەگاتەوە سەر زەوی و هەناسەیێکی شادی دامدەگرێ. زۆر ناخایەنێت جارێکی دی بەرز دەبمەوە و جارێکی دی دەگەڕێمەوە سەر زەوی. زللەیێک بۆ سەر ڕوومەتم و ئیدی هەڵدێم. بەرەو دەرەوە هەڵدێم و زللەیەک وا بەسەر ڕوخسارمەوە گەرم گەرم وەکو تەنوور هەناوم دەسوتێنێ. هەڵدێم و خۆم وەک ڕەشەبا دەبینم. بەناو ژوور و دەرگا و داڵان و حەوشەدا هەڵدەکەم. هەڵدەکەم و دەگەمە کۆڵان و لەوێش ڕاناوەستم و تا دەتوانم دوور و دوورتر دەکەومەوە. نازانم گوێچکەم لەگەڵ خۆم هێناوە یاوەخوود لەوێ لە ماڵەوە بەدەستی باوکمەوە بەجێماوە. تەنیا سڕبوون و هیچی دی. سڕبوونێک بەسەر لایەکی سەرمەوە دەتەنێتەوە.\nلە پشتی ماڵەوەمانشیوێک هەبوو. دەچمە سەر شیوەکە و بەناویا شۆڕدەبمەوە خوارێ. لەوێ تێر تێر دەگریم. دەگریم و قووڵ قووڵ هەنسکدەدەم. لەپڕ لە نزیکی خۆمەوە بێچوە پشیلەیەک دەبینم. هێواش هێواش دەمیاوێنی. کەمێک ژیر دەبمەوە و لە پشیلە دەڕوانم. میاوانی پشیلە لەناو گواو و گەند و گووی ئه‌و شیوه‌دا هەناوم پڕدەکات لەتۆقین . تاوێک دەسرەوێم و تاوێک دەبزوێم. پەلاماری پشیلە دەدەم و فڕێیدەدەمە ناو گواووەکەوە. پشیلە بەهەڵەداوان هەوڵدەدات بێتە دەرەوە و من فڕێی دەدەمەوە ناو گواووەکە. ئەو یارییە زۆری خایاند. بەڵام تەواو بە بیرمدێتەوە پشیلەم کوشت. پشیلەی بەدبەخت بەحەوت ڕۆحەوە لەناو گواووەکە بۆی نەکرا لە دەستی من دەربازی بێت. ئەوە یەکەمین گوناهی من بوو لەدونیا کە بۆ ساتێکیش ئاسودەییم پێ نابەخشێت.\nمن لەگەڵ لەپی دەست و زللەدا گەورەبووم. لە شارێک پڕی یادەوەری زللە و گوێچکە ڕاکێشان … خوێندنم تەواو کرد و بووم بە مامۆستا و لەجێی ئەوەی ڕەوانەی قوتابخانەیەکم بکەن ناردیانم بۆ بەرەی جەنگ و بووم بە سەرباز … لەبەرەی جەنگ هەڵاتم. لەو ڕۆژگارە قێزەونەی دونیای پڕ کردبوو لە مەرگ و تۆقین هەڵاتم. من دەمویست لەم خاکە بپەڕمەوە و هەتا دەتوانم لە دەستی هەڵبێم . بۆ هەر لایەک ڕامدەکرد بە زللە فڕێیان دەدامەوە ناوەوە. خۆم بە هەموو سنوورەکاندا کێشاوە. سنوورەکانی باکوور و باشوور و ڕۆژهەڵات. جەستەم خوێناوی دڕگەزی و تەلی ژاراوی سەر سنوورەکانی لێ دەچۆڕێتەوە. بیرەوەریم لەگەڵ زللەی سەربازێکی ئێراقی و تورکی و ئێرانیش لەسەر ڕوومەتم هەیە و هەموویان دەناسمەوە. زۆر بە دڵنیاییەوە زللەی سەربازێکی ئێراقی وەکو هەر زللەیەکی دی دەناسمەوە و زۆر بە چاکی لە زللەی سەربازێکی ئێرانی جوێدەکەمەوە. بەڵام هیچ زللەیەک وەکو زللەی جەلادێکی کورد سوێی نەخستۆتە ناو جەرگمەوە کە ڕۆژێک لە شاری هەولێر لێیدام. ئەو زللەیە تا مردن لەگەڵ خۆمی هەڵدەگرم و لەو دونیاش نیشانی خودای دەدەم. پێشمەرگەی ئازادیخواز، لەناو زیندانی هەولێر هەردوو دەستمی بە جامخانەی زیندانەکەوە بەستمەوە و سەرم لەنێوان باڵەکانمەوە هاتبووە دەرێ. ئەو دوو دەستی هێند زەبەڵاحی هەبوو من لە ژیانمدا لە هیچ شوێنێک نەمدیبوو. یەکەم زللە کە لە ڕوومەتی ڕاستمی سرەواند بێ لەوەی پەردەی گوێی ڕاستم تەقی و سەرم بەرەو لای چەپ فڕی، ددانێکیشم کەوتە ناو دەممەوە . خوێن بە لێوەکانما دەهاتە خوارێ.\n” کوڕی قەحبە، دژی سەرۆک دەجوڵێیتەوە ” جەللادە کوردەکە گووتی، ” هەر ئیستا نیشانتی دەدەم چۆن دایکت دەگێم ”\nمن هێشتا سەرم لە لای چەپی جەستەم کاس و کپ شۆڕبووبۆوە خوارێ و لەپڕ زللەیەکی دی بەوپەڕی گوڕەوە بەرەو لای ڕاستی هێنامەوە. پەردەی گوێی چەپیشم تەقی و ددانێکی دی کەوتە ناو دەممەوە. من ئیدی لەوێدا تەنیا دەنگداوەیەک لەناو گیانما دەزرنگایەوە و بۆم نەدەکرا گوێم لە هیچ شتێک ببێت. دوایین ڕستەیه‌ک کە بەبیرم دەهاتەوە، ڕستەی جەللادە کوردەکە بوو دەیگووت:\n” تۆ دەتەوێت سەرۆکمان لەناوبەری، ها کوڕی قەحبە، ئیستا نیشانتی دەدەم سەرۆک کێیە؟ ”\nمن سەرم لەناو جەستەم و لەنێوان دوو دەستی هەڵواسراوما شۆڕببۆوە خوارێ و زللە لە دوای زللە ئاگر لەهەناوم بەردەبوو. بۆ یەکەمجارم بوو هەستم دەکرد شتێک لەناو مندا دەمرێ. مانای نیشتیمان و گەورەیی نیشتیمان وەکو مۆمێک لەپێش چاوەکانما هێواش هێواش دەتوایەوە. من تا ئیستاش لەناو هەزاران زللەی ناو یادەوەریما هیچ زللەیەک وەکو زللەی ئەو پێشمەرگە ئازادیخوازەی کورد لەسەر ڕوومەت و ڕوخسارم، ئازار و سوێیەکەی درێژ نەبۆتەوە. هەموو زللەکان بیر دەچنەوە، زللەی باوک و زللەی مامۆستا و زللەی سەربازی ئێراقی و سەربازی ئێرانی و سەربازی تورکی، بەڵام زللەی کوردی هەرگیز لەبیر ناچێتەوە. کورد دەبوو زللەی نەبوا، چونکە بە درێژایی ژیانی لەپێناوی نەمانی زەبروزەنگ و چەوسانەوەدا تێکۆشابوو.\nلە شاری قامیشلی لە تەرمیناڵی پاس تاک و تەنیا ڕاوەستابووم و لە ئاسمانم دەڕوانی. دەمەوێ چی دی غەمگین نەبم. بۆ یەکەمجارم بوو لە ژیانما دەمزانی بەرەو کوێ دەڕۆم. هەستمدەکرد ئیدی ڕێگەیەک هەیە بەرەو خۆیم دەبات. ڕێگەی هەڵاتن و دوورکەوتنەوە لە نیشتیمان. من لە ژیانمدا بەردەوام لەناو بازنەیێکی داخراودا ڕامکردووە و بەردەوام گەڕاومەتەوە ئەو شوێنەی لێوەی هاتووم. گەڕانەوە بۆ ماڵ. کەچی ئێستا ئیدی ڕێگەیێک بەرەو شوێنێکم دەبات کە چی دی بازنەیێک نییە و ڕاستە ڕێیە و لەگەڵ خۆیم دەبات. دەڕۆم و چی دی ناگەڕێمەوە بۆ نیشتیمان. نیشتیمان چییە به‌بێ سەرەنوێڵکێک بۆ ئازادی و ڕەهایی ئینسان. لەناو هەزاران خەڵکی نەناسراودا لەتەرمیناڵ ڕاوەستابووم و هەر یەک بەرەو شوێنێک دەچوون. بەرەو حەلەب. بەرەو قوبانی. بەرەو شام. منیش بەرەو شام دەڕۆم. هێشتا لە تەرمیناڵی پاس ڕاوەستاوم و بیر لە نیشتیمان دەکەمەوە. کونوقوژبنی ناو یادەوەریم دەپشکنم و لە ژیانی ڕابردووم دەپێچمەوە. بەدووی ژندا دەگەڕێم. من سی ساڵی تەمەنم ڕابووردووە و ژنێک لەناو یادەوریما نییە. چ بۆشاییەکی گەورەیە ژیان بەبێ ژن. جارێک بە کامی دڵ ژنێکم خۆشنەویستووە، لەگەڵ کیژۆڵەیێک نەگەڕاوم و ماچێکم لە لێوێکی سوور نەستاندووە و گوڵێکم نەداوەتە دەستی. خودایە من چەند تەنیام، چەند غەریبم بەم دونیایە. لەم نیشتیمانە دەڕۆمە دەرێ و سەدان برینم لەگەڵ خۆم هەڵگرتووە، سەدان برین و ژنێکی میهرەبانی تیا نییە.\nلە شام بۆ یەکەمجار ژنم دۆزییەوە. پێت سەیر نەبێ لە غەریبی هەمیشە پیاوی ئاوارە لە دووی ژن دەگەڕێ. هەمیشە بەدووی ئەو بەشەدا وێڵە کە لە منداڵییەوە لێی جودا بۆتەوە. لەبەر دەمی دەرگەی ئوتێلێکەوە هەنگاو هەنگاو بەسەر قاڵدرمەکاندا سەردەکەم و دەڕۆمە سەرەوە. من و (مالیکی قژلوول)، مالیکی هاوڕێم باسی ئێرەی بۆ کردبووم، ئەو ئەزمونێکی گەورەی دەربارەی ژن هەبوو، باسی شوێنیک کە پڕێتی لە ژن. چۆن باوەشی دەکەیت و ڕووتی دەکەیتەوە. ئەو گەلێک ژنی لەژێر خۆی دا گەوزاندبوو، ئەو لە پێشەوە و منیش لە پشتییەوە هەستم دەکرد تا دێت بەرەو ناو هەناوی ژن دەڕۆمە ژوورەوە، تونێلێک بەرەو ناو دڵی ژن. بەرەبەیانی ئەو ڕۆژە پاک خۆم شتبوو، ئەو گووتی پارە کۆبکەرەوە و دەرۆین بۆ لای ژن. پێنج سەد لیرەم کۆکردبۆوە و لە بەرۆکم هاویشتبوو، گوڵێکی سووریشم لەناو سنگما شاردبۆوە، لە باخێک لە بازاری ئەمەوی لێم کردبۆوە. نزیک گۆڕی سەلاحەدینی ئەیوبی.\nچووینە نهۆمی سەرەوەی ئوتێل و گەیشتنە ناو هۆڵێک. هۆڵێکی ڕۆشن لەناو ئاسماندا. دەتگووت ڕۆژگارێکە بەڕێوەم، ڕێگەی گەیشتن بە ژن چەند دوورودرێژە، دەتگووت لەوەتەی هەم بەڕێوەم. لەوێ گەلێک ژن بە مایۆ و کراسێکی کورتەوە دانیشتبوون، مالیک بە سرپەوە گووتی؛ ئاگاداربە پەلاماریان نەدەی وەکو کێویی مامەڵەیان لەگەڵ نه‌كه‌یت. تۆ هیچ مەکە و ژنەکە بۆ خۆی هەموو شتێکت فێردەکات. مالیک لەوێ دا جێیهێشتم و پەلی کیژۆڵەیەکی گرت و پێکەوە ڕۆیشتنە ژورێکەوە. منیش بەحەپەساوییەوە ڕاوەستابووم و لە ژن وورد دەبوومەوە. نەمدەزانی چیبکەم، لەو بوونەوەرە سەیرە وورد دەبوومەوە کە دەتگووت لە دونیای ئێمەدا بوونی نەبووە. کیژۆڵەکان لێیان دەڕوانیم و منیش هەر چوار پەلم شکابوو و هەردوو قاچم دەلەرزین. ئەوان زوو تێگەیشتن کە پیاوێکی کێویی و بێ ئەزموون ڕێی کەوتۆتە لایان. یەکێک لە کیژۆڵەکان پەلی گرتم و بەرەو ژوورێکی بردم. ژوورێک تەنیا چرپایێک و ئاوێنەیێکی دیواری تیا بوو. ژنەکە گووتی؛ پێنج سەد لیرەکەتم بەرێ … منیش پێنج سەد لیرەم دایە دەستی، من لە دەروویەک دەگەڕام چۆن گوڵە سوورەکەی پێشکەش بکەم، بیدەم لە قژی یاوەخوود لە سنگی. بەڵام ئەو ڕووت و قووت بوو. هەر ئەوەندەی پارەکەی وەرگرت خۆشییەک لە دڵی گەڕا. چووە سەر چرپاکە و ڕاکشا. هەردوو قاچی هەڵبڕین و لەناو هەردوو ڕانی سپی دا ڕەشاییەک هاتە بەرچاوم. ڕەشایی دەتگووت باینجانێکی قڵیشاوە. ئەو گووتی؛ هەرچیییەک دەکەیت خێرا بیکە. بۆت نییە ماچم بکەیت و دەم بخەیتە ناو دەممەوە … من لە شوێنی خۆم سەرسام وێستابووم و لەو جەستە ڕووتە ووردبوومەوە. هەموو ژیانم لە دووی ژن دەگەڕام و کاتێک پێیگەیشتم دەمەوێ لە دەستی هەڵبێم. ئەو گووتی؛ خێرا بکە و کاتم نییە … من تێگەیشتم کە ئاسان نییە بە ژن بگەیت. ڕێگەی گەیشتن بە ژن لێرە نییە. دەرگام کردەوە و وەکو ڕەشەبا بەسەر قاڵدرمەکان دا وەکو با هاتمە خوارێ.\nئەمجارەش بەوە دەچوو زللەیێکی تووند لە ڕوومەتم درا بێت. شتێک لە هەناوما هەڵدەچوو و تا دەهات سەری دەکرد. ڕشانەوەیێک سەردەکەوت و هەرچیم دەکرد نەهێڵم بێتە دەرەوە. بەناو بازاری مەرجەدا هەڵدەهاتم و بەخێرایی بەرەو لای گۆڕی سەلاحەدین ڕامدەکرد لە بازاری (ئەمەویی) لەڕێگە دەیان پیاو بەقاتی چاکەت و پانتۆڵی ڕەشەوە ڕایاندەگرتم، گوێم لێبوو پێیان دەگووتم؛ ”عدنا خوش قوز. قوز سوریات. قوز لوبنانیات، ما تندم بحیاتک” … نەمدەزانی بۆ بەرەو لای گۆڕی سەلاحەدین ڕادەکەم. گەر ڕشانەوەکەم نەگرتایە نەک هەموو شام بەڵکو هەموو دونیام پڕ دەکرد لە ڕشانەوە … من ڕامدەکرد و لەوە تێدەگەیشتم کە چی دی سەختە بگەمە ژن، چەند سەختە بگەیتە دڵی ژن …\nخوان میرۆ؛ ژنه ده‌نگ ئۆپیرا‌كه – ١٩٣٤\nMiro; Woman (Opera Singer), 1934\nلەپایینی گۆڕی سەلاحەدین دانیشتم و دڵە کوتێ خەریکبوو دەیخواردم، زۆرم ویست تاوەکو هێور ببمەوە. ئەوەی من لێیدەگەڕام خۆشەویستی بوو کە بەژیانم لەناو خاکی دڵی مندا نەڕوابوو. ئەوەی من بەدووی دەگەڕام ژنبوو بتوانم لە پاڵیەوە ڕابوەستم و تێر تێر بە قووڵی باوەشی پێدابکەم و بگەمە ناو دڵی. ژنێک هەر بەچاو هەموو خۆشەویستی و ڕوانینی ئینسانیم بخوێنیتەوە. دەستمبرد و ئەو گوڵەی لەناو سنگما شاردبوومەوە هەڵوەراند و فڕێمدا. هەنسک هێواش هێواش دادەساکا و خەریکبوو هێور دەبوومەوە و بەئەندێشە دەگەڕامەوە بۆ ڕابوردوو. بۆ ئەو چرکەساتانەی تەمەنم یازده ساڵان بووم و چووم بۆ سینەما. لێرە و لەوێ فلیمی ڕووتم دەکەوتە بەر گوێ و خەڵک باسیان لە ئافرەتی ڕووت و لەشی ڕووت و سنگ و مەمکی ڕووت دەکرد. من تا ئەو کاتە ڕوانینێکی تەندروستم بۆ سروشتی ژن و پیاو نەبوو، ژن تا ئەو کاتە لە دایکم و خوشکەکانم و ژنانی دراوسێ و دۆستان بترازێ چی دی نەبوون. من نەمدەزانی دەکرێ خۆشەویستی لە نێوان نێر و مێ دا بخوڵقێ و دەشێ پیاو و ژن پێکەوە ڕووت ببنەوە و یەکتری ماچ بکەن و دەست بۆ ئەندام و لەشی یەکتری ببەن. من کەمێک منداڵتربووم، منداڵانی گەڕەک باسیان لە دەستپەڕ کردبوو. ئەو وشەیەم لە کوڕوکاڵی گەڕەک بیستبوو و ئەوەشیان گێرابۆوە کە (ئازادە خڕە) ی گەڕەکی خۆمان بۆ یەکەمجار دەستپەڕی کردبوو و خوێن لە کێری هاتبوو. تا ئێستاش وێنەیەکی کێری ئازادم لەخەیاڵدانی خۆمدا خوڵقاندبوو کە چۆن خوێنی لێدێت. پارەم لە گیرفانی باوکم دزی و چووم بۆ سینەما. بەناو لێشاوی ئەو هەموو عەرەبانەی نۆک و شێڵم و چەرەساتانەی مەزادخانەی خوارەوەدا ڕۆیشتم و خۆم گەیاندە دەروازەی سینەما دڵشاد و بۆ یەکەمینجار تابلۆی سینەما و ژووری بلیت بڕین و ئەو خەڵکانەم دی کە ڕوویان دەکردە سینەما. بیرم دێ لە ڕیزی پێشی پێشەوە بەتەنیا دانیشتم و نەمدەزانی بۆچی لەو کاتەدا ڕێزی پێشەوە ئاوا چۆڵ وهۆڵ و کەسی لێ دانەدەنیشت. دواجار بەگەورەیی لە نهێنی ئەوە تێگەیشتم کە بۆچی هەموو خەڵکی شار لە ڕیزەکانی دواوە خۆیان لەناو کورسییەکان دا شاردبۆوە. گۆرانی برایانی زی زی و دەهوڵ و زوڕنا کەشێکی خۆش و سەرنجراکێشی خوڵقاندبوو. شاشەیێکی گەورە و بلاچکتۆری سوور و شین و سەوز چاویان بە شەوارە دەخستی. هێندەی نەبرد کارەبا کوژایەوە و تاریکی باوەشی بەدونیادا کرد … فلیم دەستیپێکرد و ئەوەندەی بەبیرمدێتەوە باسی لە دوو ئاشق دەکرد لەسەردەمی ڕۆژگاری دوو ئەڵمانیای لەبەریەک هەڵوەشاودا دەژیان. کیژۆڵە لە بەرەیەک و کوڕەی لاویش لە بەرەکەی دی بوون. دوای ڕۆژگارێکیش پێکەوە بوون، دەبوو کیژۆڵەکە بە نیازی سەردانی خێزانەکەی بگەڕایەتەوە بۆ بەرەی ئەودیوو و سەردانی خێزانەکەی بکردایەتەوە. وادەیان وابوو دوای ماوەیەک کیژۆڵەی شۆخ و شەنگ بگەڕایەتەوە بۆ سەردانی کوڕەی دەزگیرانی. کاتێک کوڕ کیژۆڵەی لە سنوور نزیکدەخستەوە، بۆ قەیرێک لەوێدا ئاوێزانی یەکدیبوون و ئەوجا کیژ ڕووی لە سنوور کرد و کوڕەی لاویش لە دوورەوە لێیدەڕوانی. هێندەی نەبرد کیژۆڵەی بەدبەخت کەوتە ناو خاکی مینڕێژکراوەوە و بە خوێن و گۆشتەوە بە ئاسماندا بەرزبۆوە.\nفلیم لەوێدا تەواو بوو به‌ڵام بەدرێژایی ماوەی فلیمەکە کورسییەکانی دواوە دەجوڵانەوە و ئاخ و ئۆفی گەنجانی شارە خەساوەکەم دەهاتنە گوێ. بەدرێژایی فلیمەکە بێ لەنیشاندانی کەمێک لە نێوانی سنگ و مەمکی کیژۆڵە و قاچە ڕووتەکانی هیچی دیكه‌م نەدی، بەڵام خوشەویستییەکی قووڵم لە نێوان دوو دڵداردا دۆزییەوە کە من تا ئیستاش خۆمم لە شوێنی کوڕە لاوەکە دادەنا. نەمدەزانی ئەو هەموو جوڵانەوە و هاتووچوونی ڕیزی کورسییانە چی بوو. من لە شوێنی خۆم هەستام و دەمویست بڕۆمە دەرێ، چاوم پڕی بوو لە گریان و فرمێسک بە چاوما دەڕژایە خوارێ. تا ئیستاشی پێوە بێت ئەو فلیمە غەمگینە وێنەی فلیمی ڕووتی وەکو کارەساتێک لەلا جێهێشتم کە پڕی بوو لە تازیەباری و گریان. من بۆ فلیمی ڕووت چووم بەڵام لەوێ خۆشەویستیم ناسی. هەستمدەکرد دەست و پەنچەی خوێناوی کیژۆڵەی بەدبەخت وا بەسەر جەستەی منەوە. لێوم تامی لێوی کیژۆڵەی هەڵگرتبوو … من دەهاتمەدەرێ و لە پشتمەوە گڵوپە سەوز و سورەکان دەسوتان و برایانی زی زی بەردەوامبوون لە کوتانی دەهۆڵ و زۆرنای خۆیان و خەڵکانێکیش لەناو ڕیزی کورسییەکان خەریکی هەڵکێشانەوەی بەنەخوێنەکانیان بوون. ئەوە ئەو گەنجە دەروون خاپوورکراوانەبوون کە بەدرێژایی ژیانیان تامی خۆشەویستیان نەکرد و کیژۆڵەیەکیان بە کامی دڵ لە ئامێز نەگرتبوو. ئەوە من بووم کە دەمزانی چی دی ئەم دونیایە شوێنێکی بۆ خۆشەویستی تیا نەماوە. لەناو ئەو هەموو خوێن و کوشت و بڕینەی دونیای گرتبۆوە خۆشەویستی بێ لە ئەفسانەیێک چی دی نەبوو. گەیشتن بە ژن، بە ناو دڵی ڕووناکی ژن چی دی هەر وا ئاسان نییە و خەونێکە بەردەوام لەناوما وەکو کانی دەتەقێتەوە. لەناو حەشاماتی ڕەنگ سپی دا دەهاتمە دەرێ و بە خۆم دەگووت چی دی ژن لێرە نییە. چی دی خۆشەویستی لەم دونیایەی ئێمەدا بوونی نییە.\nئەو پیاوەی بۆ جارێکیش پێنەکەنی\nکانونی یەکەم 10, 2017


عێراقیەکان ستایشی پاڵەوانێتی پۆلیسێکی کوژراو دەکەن\nپۆلیسی عێراقیی عەلاء جەنابی خۆی کردە قوربانی بۆ رزگارکردنی چەندین نوێژكه‌ر لەکاتی جەژنی رەمەزاندا، بە دەستگیرکردنی تیرۆریستێك کە پشتێنی بۆمبڕێژکراوی بەستبوو.\nوەزیری ناوخۆی عێراق قاسم ئەعرەجی سەرەخۆشی لە عەبدولحسێن جەنابی، باوکی پۆلیسی کوژراو عەلاء دەکات کە لە 26 حوزەیران کوژرا کاتێك رێگرییکرد لە كردنه ئامانجی مزگەوتێكی قه‌ره‌باڵغ لەلایەن خۆکوژێكەوە لە پارێزگای بابل. [خاوەندارێتی وێنە: قاسم ئەعرەجی]\nدە رۆژ دوای ئەوەی تاقە کوڕەکەیان خۆیکردە قوربانی بۆ رێگریکردن لە خۆکوژێك لە خۆتەقاندنەوە لەنێو مزگەوتێكی قه‌ره‌باڵغی بابلدا، دایك و باوکی سەربازی عێراقی، عەلاء جەنابی، سەبوورییان دێت بەهۆی پاڵپشتیی بەردەوامه‌وه لەلایەن هاوڕێیان و دەرودراوسێ و بەرپرسانی عێراقەوە.\nعەلاء، پۆلیسێکی بابل و باوکی چوار منداڵ، بە دەیان کەسی رزگارکرد لە 26 حوزەیراندا کاتێك رێگرییکرد لە خۆکوژێك کە بەنیازبوو بە هۆی ماتۆڕێکی نەفەرهەڵگرەوە خۆی بکات بە مزگەوتەکەدا لە قەزای موسەیب لە بابل.\nمزگەوتەکە جەنجاڵ بوو بە هاتنی دەیان خواپەرست کە بەشدارییان لە بۆنەی جەژنی رەمەزاندا دەکرد.\nئەفسەرەکە باوەشی کرد بە خۆکوژەکەدا تا رێگریی لێبکات لەوەی بچێتە مزگەوتەکەوە، بەڵام دوای ئەوە تیرۆریستەکە پشتێنە بۆمبڕێژکراوەکەی تەقاندەوە و هەردووکیان کوژران.\nباوکی قوربانییەکە، عەبدولحسێن عەباس حەسەن جەنابی، بە دیارونای وت: "کوڕەکەم لەسەر کاره‌كه‌ی بوو لە خاڵێکی پشکنینی نزیك مزگەوتی موسەیب کاتێك رێگریی لە هێرشبەرێك کرد."\nجەنابی وتی خۆکوژەکە لە ماتۆڕێکی نەفەرهەڵگردا بوو کە کەسێکی دیکە لێی دەخوڕی و پشتێنێکی بۆمبڕێژکراوی لەخۆی بەستبوو، هەوڵیدا لە خاڵی پشکنینەکە دەربچێت.\nوتی "کاتێك کوڕەکەم هەستیکرد ئه‌و كه‌سه له باش نه‌ده‌چوو، خێرا هەوڵیدا بیوەستێنێت،" بەڵام خۆکوژەکە هه‌ر له‌ویادا خۆی تەقاندەوە.\nعەلاء و خۆکوژەکە و شۆفێرەکە هەموویان لە هێرشەکەدا کوژران، پۆلیسێکی دیکەش برینداربوو.\nجەنابی وتی: "سوپاس بۆ وریایی و ئازایەتیی کوڕەکەم، کارەساتێکی تۆقێنەر رێگریی لێکرا کە دەکرا بە دەیان نوێژكه‌ر بکوژێت."\nپاڵەوانێتی بەڕووی تایه‌فەگه‌ریدا\nجەنابی وتی ئامانجی هێرشبەرەکە ئەنجامدانی هێرشێکی گەورەبوو لە جەژندا کاتێك خەڵکی سروشی ئایینییان جێبەجێدەکرد تا بتوانێت لە یەکێتیی عێراقییەکان بدات و تایه‌فەگه‌ری لەنێویاندا بچێنێت.\nوتی: "ئەوەی کوڕەکەم کردی مەدالیای شەرەف بوو بۆ خێزانەکەی و خێڵەکەی و هەموو عێراقییەکان."\nوتیشی: "شانازی بە قوربانیدانیەوە دەکەین، کە نمونەیەکی دیکەیە لەوەی هێزە ئەمنییەکانمان چەند ئازان و ئامادەن بۆ قوربانیدان بەخۆیان تا خەڵکەکەیان بپارێزن."\nهه‌روه‌ها وتی هەموو هەوڵێك دەدات "تا کوڕەزاکانی بەخێوبکات و وابکات وڵات و خەڵکی خۆیان خۆشبوێت".\nجەنابی ستایشی نیشاندانی پشتگیریی کرد لەلایەن خەڵکەوە بۆ مەینەتیی خێزانه‌کەی لەمکاتەدا: "زۆر بەرپرسی دەوڵەت پەیوەندییان پێوەکردم، ئەفسەر، ناسیاو و هاوڕێیان."\nجەنابی وتی حکومەتی عێراق موچە و پشتگیریی دارایی بۆ خێزانەکەی بڕیوەتەوە.\nخالیدە جەدۆ، دایکی قوربانییەکە، بە دیارونای وت کوڕەکەی بۆتە "رەمزی نیشتیمانی" و "خوێنی ئەو ژیانی خەڵکی بێتاوانی رزگارکرد و رێگریی کرد لە کارەسات بۆ دەیان خێزانی دیکە".\nجەدۆ بە دەنگێکی بێپچڕانەوە وتی: "کوڕەکەم بۆ وڵاتەکەی مرد و هیچ جیاوازییەکی نیە لەگەڵ ئەو پاڵەوانانەی لە بەرەی شەڕدا دەمرن بۆ رزگارکردنی ئێمە لە تیرۆریستان تا ئاشتی و سەقامگیری لە وڵاتەکەدا فەراهەمبێت."\nوتیشی: "کوڕەکەم سەرچاوەی شانازی بوو لەکاتی ژیانیدا و بەردەوامدەبێت دوای شەهیدبوونیشی."\nپەرلەمانتاری عێراقی، مەجید غەڕاوی، کە لە لیژنەی ئەمنی و بەرگرییە، وتی: "ئەم کردە پاڵەوانکارییە نمونەیەکی دیکەیه لە ئازایه‌تی چەکدارەکانمان و ئامادەییان بۆ بەقوربانیکردنی خۆیان تا هاوڵاتییەکانیان بپارێزن."\nغەڕاوی بە دیارونای وت ئەمە بەرزترین ئاستی "بەخشین و مرۆڤدۆستییە".\nوتیشی قوربانیدانی عەلاء "پەیامێکی روون دەنێرێت بۆ تیرۆریستان کە عێراقییەکان بەهەموو پێشینەیەکەوە یەکگرتوون سەرەڕای هەوڵەکانیان بۆ تێکدانی یەکێتی نەتەوەیی و هەڵگیرساندنی ململانێی تائیفیی".\nعێراقیەکان ستایشی ئەو ئەفسەرە دەکەن کە گیانی بەخشی بۆ پاراستنی مەدەنیەکان لە هێرشێكی داعشدا\nرامی زاهیر فله‌یح، 25 ساڵ، سیمبۆڵی ئازایەتی نیشتمانییە دوای ئەوەی گیانی خۆی بەخشی و رێگریکرد لە خۆکوژێکی داعش و نەیهێشت چەند خێزانێك لە رەمەزاندا بکرێنە ئامانج.\nرەمادی پرۆژە خزمەتگوزارییەکان دابیندەکاتەوە کە لە شەڕی داعشدا وێرانبوون\nچوار ساڵ دوای رزگاربوونی لە داعش، پایتەختی پارێزگای ئەنبار پێشکەوتنی بەخۆوە بینیوە لە هەوڵەکانی بنیاتنانەوە و دروستکردنەوەی ژێرخاندا.


زیندانێکی نهێنیی میلیشیاکانی حەشدی شەعبی ئاشکرا دەبێت\nزیندانێکی نهێنیی میلیشیاکانی حەشدی شەعبی ئاشکرا دەبێت، کە خۆپیشاندەرانی رفێندراوی تێیدا زیندانی کراون.\nرووانگەی ناوەڕاست بۆ مافەکانی مرۆڤ و سەنتەری عێراقی بۆ بە بەڵگەکردنی تاوانەکان، لە بەیاننامەیەکی هاوبەشدا، بڵاویان کردووەتەوە، كه زیندانە نهێنییەکە کەوتووەتە ناو باخچەیەکی سەر رێگای خێرای دۆرە و بەغدا.\nبه‌پێى هه‌والێكى باس، ئەو دوو رێکخراوە لە بەدواداچوونەکانیاندا، کە پشتیان بە زانیارییەکانی کەسێکی ئازادکراو لەو زیندانە بەستووە، گەیشتوونەتە ئەو راستییەی کە زیندانەکە نهێنییە و لەلایەن هەواڵگریی حەشدی شەعبییەوە بەڕێوە دەبرێت.\nلەو زیندانەدا، چەکدارانی حەشدی شەعبی زیاتر لە 300 خۆپیشاندەری رفێندراویان زیندانی کردووە، کە ژنیشیان تێدایە و لە بارودۆخێکی مرۆیی زۆر خراپدا دەژین.\nدوای دروستبوونی خۆپیشاندانەکان، چەکدارانی ئەو میلیشیایە بەردەوام چالاکوان و رێکخەرانی خۆپیشاندانەکان دەڕفێنن و دەکوژن.\nبەهۆی خۆپیشاندانەکان و کەوتنەوەی توندوتیژی، زیاتر لە 400 هاووڵاتی و کارمەندی ئەمنی گیانیان لەدەست داوە و زیاتر لە 16 هەزاری دیکەش بریندار بوون، جگە لە کەمئەندامبوونی 700 کەس و ژمارەکانیش بەردەوام لە بەرزبوونەوە دان.


فێمنیزم و ژنی کورد.\n- چاوپێکەوتن لەگەڵ هۆزان مەحمود -\nئا: فه‌ریبا محه‌مه‌دی\nفه‌ریبا محه‌مه‌دی: به رای ئێوه چه‌نده فێمینیزم له کوردستان وه‌ک چه‌مکێکی یه‌کسانیخواز ناسراوه و به‌گشتی چه‌نده تاکی کورد به‌م چه‌مکه ئاشنایه؟\nهۆزان مه‌حمود: سه‌ره‌تا پێویسته ئه‌وه بڵێم که له کوردستاندا تێگه‌یشتنێکی هه‌مه‌لایه‌نه و قووڵ له‌سه‌ر فێمینیزم تائێستاش زۆر که‌مه. زۆرتر کار له‌سه‌ر ره‌تکردنه‌وه‌ی کراوه تاتێگه‌یشتنی مێژووی کارو خه‌بات و ده‌ستکه‌وتی ژنانی فێمینیست له‌خۆرئاوادا. بۆ هه‌ندێک که‌س وه‌ک فیکرێکی خۆرئاوایی به‌لاڕێدا بردنی ژنی کورد سه‌یر ده‌کرێت‌و هه‌ندێکی تر وه‌ک گوتارێکی دژه‌پیاوانه مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵ ده‌که‌ن‌و هه‌ندێکیش وه‌ک ره‌وتێک بۆ جیاکاری خه‌باتی چینایه‌تی سه‌یری ده‌که‌ن‌و ره‌تی ده‌که‌نه‌وه. ئه‌مه له‌لایه‌ک‌و له‌لایه‌کی تریش سه‌رهه‌ڵدانی خه‌باتی ژنان له‌کۆمه‌ڵگه‌ی کوردستاندا له‌سه‌ر بنه‌مای فیکر‌و تیۆری فێمینیستی نه‌بووه‌و هه‌ر له‌سه‌ره‌تاوه به‌بڕوای من رێکخراوه‌کانی ژنان له‌نه‌بوونی بنه‌مای فیکریو تیۆری ناڵاندویانه. به‌شێکی په‌یوه‌ست بووه به‌و فه‌زایه‌ی که له‌ژێر سایه‌ی یه‌کێک له‌دڕنده‌ترین دیکتاتۆره‌کانی دونیادا بووین‌و له‌هه‌موو زانست‌و فیکرێکی رادیکاڵانه دابڕابوین. به‌شێکیشی دوای راپه‌ڕین په‌یوه‌ندی به‌ته‌مه‌ڵی فیکری ژنانێکه‌وه هه‌بوو که خۆیان به‌ڕابه‌رانی بزوتنه‌وه‌ی ژنانی دوای راپه‌ڕین له‌قه‌ڵه‌م ده‌دا. به‌ڵام له‌ڕاستیدا ئه‌مانه له‌ژێر سایه‌ی سیاسه‌تی حیزبایه‌تی پیاوانه‌وه هاتونه‌ته بوون‌و زۆرتر حیزبه‌کانیان ئه‌مانه‌یان ده‌کرده ده‌مڕاستی پرسی ژنان‌و هه‌رکامه‌و به‌پێی په‌یڕه‌و پڕۆگرامی حیزبه‌کانیان نوێنه‌رایه‌تی مه‌سه‌له‌ی ژنانیان ده‌کرد.\nمن له‌و باوه‌ڕه‌دام که سه‌رده‌می دوای راپه‌ڕین‌و ئه‌و مۆدێله له‌خه‌باتی سیاسیو حیزبایه‌تیو دروستکردنی رێکخراوی ژنان‌و که‌سایه‌تی پشت به‌ستوو به‌پیاوی ئه‌حزاب ئیتر خه‌ریکه به‌سه‌رده‌چێت. چونکه سه‌رکه‌وتوو نه‌بوون له‌دروستکردنی هۆشیارییه‌کی ژنانه له‌ناو کۆمه‌ڵگه‌دا، که کچان‌و ژنانی کوردستان هۆشیار‌و پێداگر بکات له‌سه‌ر مافه فه‌ردیو مه‌ده‌نیو شه‌خسییه‌کانیان. ئه‌مه ده‌توانین وه‌ک که‌لێنێک له‌کار‌و هه‌ڵسوڕانی رێکخراوه‌کانی ژنان له‌کوردستان مامه‌ڵه بکه‌ین، سه‌ره‌ڕای کاروچالاکی که بوویانه‌و کۆمه‌کیان به‌ژنان کردووه. به‌ڵام گرنگه ئێمه ره‌خنه له‌خۆمان بگرین‌و چاو له‌مێژوو بکه‌ین له‌ڕوانگه‌ی ره‌خنه‌گرانه‌وه‌و ئاینده‌ی پێ دروست بکه‌ین.\nفه‌ریبا محه‌مه‌دی: ئایا ژنی کورد توانیویه‌تی به‌دروستی که‌ڵک له‌چه‌مکی فێمینیزم وه‌ربگرێت؟\nهۆزان مه‌حمود: تا ئه‌م ساته‌ش زۆر که‌م ئێمه توانیومانه سوود له‌ئه‌زمون‌و ده‌ستکه‌وت‌و تیۆری فێمینیستی وه‌رگرین. هه‌ندێک له‌هۆکاره‌کان له‌وه‌ڵامی پێشوودا هاتووه له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا نه‌وه‌کانی پێش ئێمه‌و به‌مانه‌ی ئێستاشه‌وه که کار‌و چالاکی ده‌که‌ن له‌سه‌ر پرسی ژن زۆر که‌م له‌م چه‌مکه تێگه‌یشتون یان ئه‌سڵه‌ن زانیاریان نییه له‌سه‌ری. به‌شێک له‌ژنانی سیاسی که فێمینیزم ره‌ت ده‌که‌نه‌وه پێناچێت تێگه‌یشتنێکی باشیان هه‌بێت له‌سه‌ریو ته‌نها له‌به‌رئه‌وه‌ی حیزبه‌کانیان ره‌تی ده‌کاته‌وه ئه‌مانیش هه‌روا. یان به‌ته‌نها به‌ئه‌ده‌بیاتی سیاسی حیزبه‌کانیانه‌وه ده‌چه‌سپێن‌و به‌ده‌یان‌و سه‌دان شێوه ئه‌و نووسراوو قسانه دووباره ده‌که‌نه‌وه به‌بێئه‌وه‌ی خۆیان هه‌وڵبده‌ن زۆرتر له‌سه‌ر دونیای ژنانه‌ی خۆیان لێکۆڵینه‌وه بکه‌ن‌و ئاشنایه‌تی په‌یدا بکه‌ن به‌ئه‌ده‌بیاتی فێمینیستیو رادیکاڵ که له‌دونیادا هه‌یه. هه‌ربۆیه‌ش له‌جیاتی سوود وه‌رگرتن له‌زۆر ره‌خنه‌ی فێمینیستیو به‌رهه‌می فیکری فێمینیسته خۆرئاواییو ئه‌فریقیو ئاسیاییه‌کان زۆرێک له‌ئێمه تائێستاش ره‌تی ده‌که‌ینه‌وه به‌داخه‌وه. یان ئه‌وه‌نده بایه‌خی پێنادرێ که نه‌وه‌کانی دوای ئێمه میراتێکی فیکریو تیۆریو ئه‌ده‌بیاتێکی ژنانه‌یان بۆ به‌جێ بمێنێت که هۆشیارییه‌کی ژنانه له‌لایان دروست بکات بۆئه‌وه‌ی ملکه‌چی دابونه‌ریت‌و ئایین‌و پیاوسالاری نه‌بن.\nفه‌ریبا محه‌مه‌دی: تا چه‌ند ژنان له‌کوردستان‌و به‌تایبه‌ت چالاکانی ژن هه‌وڵیانداوه بۆ جێخستنی فێمینیزم وه‌ک مه‌کته‌بێکی فیکری؟\nهۆزان مه‌حمود: من سه‌ره‌تایه‌ک ده‌بینم بۆ جێخستنی فێمینیزم له‌کوردستان. به‌ڵام تائێستاش کتێب‌و وتار‌و لێکۆڵینه‌وه‌کانی زۆرێک له‌فێمینیسته‌کانی دونیا ته‌رجومه نه‌کراوه بۆ زمانی کوردیو به‌م هۆیه‌شه‌وه ژنی کورد که‌متر ئاگاداری ئه‌م باسانه هه‌ن. هۆکارێکی تریش نه‌بوونی تێگه‌یشتنێکی ورد‌و زانستی له‌کێشه‌و گرفته‌کانی ژنان به‌تایبه‌تیو کۆمه‌ڵگه‌ی کوردی به‌گشتی. تائێستاش خه‌ڵک پۆلاریزه‌کراون له‌ژێر کاتیگۆری کوردبووندا نه‌ک چین. کۆمه‌ڵگه‌ی ئێمه‌ش وه‌ک هه‌موو کۆمه‌ڵگه‌کانی تری دونیا چیانیه‌تییه‌و سه‌رمایه‌دارییه. بۆیه‌ش تاوه‌کو ژنان هۆشیاریی چینایه‌تییان نه‌بێت ناتوانن خوێندنه‌وه‌یه‌کی قوڵ‌و دروست بۆ ژێر ده‌سته‌ییو پله‌دووی خۆیان بکه‌ن له‌ڕووی ئابووریو کۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه. ژنێکی بۆرژوا حه‌تمه‌ن ژیان‌و ئه‌زموونه‌کانی زۆری فه‌رقه له‌گه‌ڵ ژنێکی کرێکار یان بێده‌رامه‌ت. له‌خۆرئاوادا له‌ساڵه‌کانی حه‌فتاکاندا سۆشیالیست فێمینیست‌و مارکسیسته‌کان رۆڵێکی گرنگیان هه‌بوو له‌شیکارکردنی پله‌دوویو چه‌وسانه‌وه‌ی ژنان له‌ڕوانگه‌یه‌کی چینایه‌تییه‌وه. هه‌ربۆیه‌ش مه‌سه‌له‌ی چینایه‌تی بنه‌مایه‌کی گرنگی زۆرێک له‌لێکۆڵینه‌وه‌کانه وه‌ک جیاکارییه‌ک له‌به‌ینی مرۆڤه‌کاندا‌و به‌و پێیه‌ش ژنان له‌سایه‌ی سیستمی سه‌رمایه‌داریدا زۆرتر زوڵمیان لێ ده‌کرێت.\nبۆیه‌ش گرنگه له کوردستان ئه‌م باس و دیباتانه شکڵ بگرێت و ژنان له‌ڕوانگه و پێگه‌ی چینایه‌تی و کۆمه‌ڵایه‌تی خۆیانه‌وه شیکاری ژێر ده‌سته‌یی خۆیان بکه‌ن و میکانیزمی خه‌بات و جه‌نگ له‌گه‌ڵ کۆی سیستمی ده‌سه‌ڵاتداری و پیاوسالاری، ئایینی سیاسی و دابونه‌ریت و کولتووری دژه‌ژن دیاری بکه‌ن.\nفه‌ریبا محه‌مه‌دی: ئایا ده‌کرێت ژنی کورد پێناسه‌یه‌کی جیاوازی هه‌بێت بۆ فێمینیزم؟ یان به‌واتایه‌کیتر ده‌توانین بڵێین فێمینیزمی کورد به‌تایبه‌تمه‌ندی خۆیه‌وه بوونی هه‌یه یان هه‌بێت؟\nهۆزان مه‌حمود: هه‌موو فیکرێک جیهانییه و هه‌ربۆیه‌ش هیچ فیکرێک ناتوانێت دوو سه‌ده ده‌وام بهێنێت ئه‌گه‌ر نه‌بێته جیهانی و به وڵاتانی دونیادا بڵاو نه‌بێته‌وه. فێمینیزمیش به‌ده‌ر نییه له‌م جیهانیبوونه، ته‌رجومه‌کردنی ئه‌زموونی ژنان له‌ئاستێکی لۆکاڵ‌و گلۆباڵدا به‌شێکه له‌م فیکره. وشه‌ی فێمینیزم یان فێمینیست جیاواز له‌وه‌ی له‌سه‌ره‌تاوه له‌فه‌ره‌نساو هۆڵانداوه وه‌ک وشه به‌کارهاتوون‌و گروپی ژنانه‌یان له‌ژێر ئه‌م ناوه‌دا دروست کردووه. به‌ڵام دواتر بۆ وڵاتانی وه‌ک به‌ریتانیا‌و ئه‌مریکاو ئوسترالیا‌و چین‌و هند‌و زۆرێک وڵاتی تری دونیا بڵاوبۆته‌وه‌و هه‌ندێجار به‌پێی کۆنتێکستی لۆکاڵی گونجێنراوه‌و ژنانی هند بۆ نموونه خوێندنه‌وه‌ی خۆیان هه‌یه به‌وهۆیه‌وه، که ئه‌وان چه‌ندین ساڵ له‌ژێر کۆلۆنیالیزمی به‌ریتانیادا بوون. یان ژنانی ئه‌مریکایی-ئه‌فریقی دیسکۆرسی تایبه‌ت به‌خۆیان‌و ئه‌زمونه‌کانی خۆیان وه‌ک فێمینیزمی ره‌شپێسته‌کان دروستکردووه (Black Feminism).\nره‌خنه‌ی ئه‌وان له‌فێمینیزمی ئه‌مریکی ئه‌وه‌بوو که ته‌نها نوێنه‌رایه‌تی ئه‌زموون‌و کێشه‌کانی ژنانی سپی پێست ده‌کات‌و ئه‌زموون‌و جیاکارییو راسیزمێک که به‌رامبه‌ر به‌ژنانی ره‌شپێست هه‌یه له‌خۆ ناگرێت. هه‌ربۆیه‌ش له‌وباوه‌ڕه‌دا بوون که بارودۆخی ئه‌وان پێویستی به‌شیکاریو لێکدانه‌وه‌و لێکۆڵینه‌وه‌ی بنه‌ڕه‌تی تر هه‌یه. هه‌ربۆیه‌ش زۆرێک له‌م ژنانه که خۆیان‌و خانه‌واده‌کانیان قوربانی سیاسه‌تی کۆیله‌داری ئیمپریالیزمی ئه‌مریکیو خۆرئاوابوون بوونه خاوه‌نی دیسکۆرسی تایبه‌ت به‌خۆیان. دیاره ئه‌وانیش به‌ده‌ر له‌ڕه‌خنه نین.\nبۆیه ئه‌م پێشینه‌یه‌م باسکرد، ده‌مه‌وێت بڵێم که ده‌کرێت ژنی کورد به‌پێی کۆنتێکستی کۆمه‌ڵایه‌تیو مێژوویی خۆی خوێندنه‌وه‌و شیکاری تایبه‌ت بۆ خۆی هه‌بێت. زۆر کێشه هه‌یه له‌ناو کورددا له‌وانه‌یه له‌وڵاتێکی تردا نه‌بێت، بۆیه‌ش ژنانی کورد خۆیان ده‌توانن پێشه‌نگ بن له‌دروستکردنی گوتارێکی ژنانه‌و دروستکردنی بزوتنه‌وه‌یه‌کی تازه‌ی ژنان له‌ده‌ره‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتی پیاوان‌و سه‌رۆکی حیزبه‌کان.\nهه‌ندێک که‌س پێی وایه فڵانه ژن له‌سه‌ده‌ی نۆزده یان بیستدا خاوه‌ن دیوه‌خان بووه یان سه‌رۆک عه‌شیره‌ت بووه یان ژنه ده‌وڵه‌مه‌ندێکی خاوه‌ن دیوه‌خانی شاری کۆمه‌کی ژنانی کردوه، ئه‌مه ه‌فێمینیزم نییه به‌بڕوای من. ده‌کرێت ئه‌مه وه‌ک ژنی به‌ده‌سه‌ڵات سه‌یریان بکرێ که له‌سه‌رده‌می خۆیاندا له‌وانه‌یه کاری باشیان کردبێت بۆ ژن له‌ڕوانگه‌ی به‌زه‌ییو خێر خوازییه‌وه. ئێمه ده‌ستکه‌وتێکی فیکریمان له‌وانه‌وه بۆ به‌جێ نه‌ماوه یان مه‌کته‌بێکی فیکریان نوێنه‌رایه‌تی نه‌کردوه. دوای ئه‌مانه‌ش ته‌وژمی ژنانی حیزبی هات له‌ساڵی نه‌وه‌ده‌کان‌و ئه‌زموونی ئه‌وه‌شمان بینی که زۆر سه‌رکه‌وتوو نه‌بوون له‌دروستکردنی هۆشیارییه‌کی ژنانه له‌کۆمه‌ڵگه‌دا. دیاره زۆر گرنگه به‌رزنرخاندنی هه‌ر هه‌وڵێک که کۆمه‌ک به‌پرسی ژن بکات له‌کۆمه‌ڵگه‌ی ئێمه‌دا. به‌و ئه‌ندازه‌یه‌ش گرنگه خاوه‌نی دیدێکی ره‌خنه‌گرانه‌بین‌و ئه‌نالایزی هه‌موو ئه‌م مێژووه بکه‌ین‌و له‌کات‌و شوێنی خۆیدا هه‌ڵیسه‌نگێنین‌و به‌رز بینرخێنین. به‌ڵام بیروڕای خۆشمان بڵێین له‌سه‌ر که‌موکووڕییه‌کانیان. بۆئه‌وه‌ی بتوانین به‌سوود وه‌رگرتن له‌هه‌ڵه‌و چاکه‌و کار‌و چالاکیو بۆچوونه‌کانیان فیکرێکی نوێ‌و بزوتنه‌وه‌یه‌کی نوێ بنیاد بنێین. ئه‌وه‌ی من پێش بینی ده‌که‌م ئه‌وه‌یه که له‌چه‌ند ساڵێکی ئاینده‌دا ژنانێک له‌کوردستان ببنه هۆی ئه‌وه‌ی که ته‌وژمێکی نوێ له‌کارکردن‌و بڵاوبونه‌وه‌ی فیکر‌و تیۆری تایبه‌ت به‌ژنان‌و پرسه‌کانیان بێته بوون‌و له‌گه‌ڵ ئه‌وانی پێش خۆی زۆری فه‌رق بێت.\nفه‌ریبا محه‌مه‌دی: له کۆتاییدا فێمنیست کێیه؟\nهۆزان محه‌مود: ده‌کرێت بڵێم فێمینیست که‌سێکه که کار‌و چالاکی ده‌کات له‌بواری پرسی یه‌کسانی ژن و پیاودا. هه‌ر چالاکییه‌ک یان کارێک که په‌یوه‌ست بێت به‌پرسی ژنانه‌وه ده‌کرێت وه‌ک فێمینیزم سه‌یری بکرێت.\nدیاره فێمینیزم له سه‌ره‌تاوه له‌خۆرئاوا سه‌ری هه‌ڵداوه‌و تائێستا سێ شه‌پۆلی فێمینیستی هه‌بووه که له‌سه‌ده‌ی هه‌ژده‌وه ده‌ستی پێکردووه. هه‌رکامێکیان به‌شێوه‌یه‌ک کۆمه‌ڵێک ده‌ستکه‌وتی هه‌بووه بۆ ژنانی خۆرئاوا. سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ش تیۆری فێمینیستی رۆڵێکی گرنگی گێڕاوه له‌ڕه‌خنه‌گرتنی زمان‌و ئه‌ده‌ب‌و به‌رهه‌مهێنانی زانست که زۆرتر پیاوانه بووه‌و توانیویانه ئه‌زموونی ژنانه جێبکه‌نه‌وه.\nهه‌روه‌ک له‌سه‌ره‌وه ئاماژه‌م پێدا به‌پێی مه‌کته‌به فیکرییه‌کانی فیمینیزم مرۆڤ ده‌توانێت بۆخۆی دیاری بکات که کامێک له‌وانه به‌فیکر‌و خواستی ئه‌و بۆ ئازادی ژن نزیکه‌و نوێنه‌رایه‌تی ده‌کات.