ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ I ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ - ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΣΗΤΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΙΑΤΟΛΟΓΙΑΣ. Πτυχιακή Μελέτη - PDF\nΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ I ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ - ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΣΗΤΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΙΑΤΟΛΟΓΙΑΣ. Πτυχιακή Μελέτη\nDownload "ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ I ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ - ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΣΗΤΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΙΑΤΟΛΟΓΙΑΣ. Πτυχιακή Μελέτη"\n1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ I ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ - ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΣΗΤΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΙΑΤΟΛΟΓΙΑΣ Πτυχιακή Μελέτη Επίδραση της διατροφικής συµπεριφοράς των γονέων στο ΜΣ και τις διατροφικές συνήθειες παιδιών σχολικής ηλικίας (6-12 ετών). Φοιτητές: Μαρκάκης Ιωάννης & ορλή Φωτεινή ΑΜ: 1241 & 1283 Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Χατζή Βασιλική ΣΗΤΕΙΑ, 2013\n2 TECHNOLOGICAL EDUCATIONAL INSTITUTE OF CRETE - BRANCH OF SITIA DEPARTMENT OF HUMAN NUTRITION & DIETETICS Undergraduate Thesis Influence of parents dietary behaviour on school-children s (aged 6 12 years) BMI and dietary habits. Students: Markakis Ioannis & Dorli Fotini ΑΜ: 1241 & 1283 Supervision: Chatzi Vasiliki SITIA,\n3 Ευχαριστίες Θα θέλαµε να ευχαριστήσουµε ιδιαίτερα την επιβλέπουσα καθηγήτρια, κ. Χατζή, για την καθοδήγησή της κατά τη διάρκεια της µελέτης, όπως επίσης και το προσωπικό του Πανεπιστηµιακού Γενικού Νοσοκοµείου Ηρακλείου, που µας βοήθησε στη διεξαγωγή της έρευνας. Τέλος, θα θέλαµε να ευχαριστήσουµε τις οικογένειες µας για την υποστήριξή τους. 3\n4 Περίληψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Μεταξύ των διαφόρων παραγόντων που φαίνεται να συντελούν στη διαµόρφωση του βάρους των παιδιών είναι και η γονεϊκή στάση απέναντι στην πρόσληψη τροφής. ΣΚΟΠΟΣ: H προσπάθεια διερεύνησης της επίδρασης διατροφικών συµπεριφορών των γονέων στο ΜΣ και τις διατροφικές συµπεριφορές των παιδιών. ΜΕΘΟ ΟΙ: Σε 31 υπέρβαρα και παχύσαρκα παδιά από την Κρήτη, ηλικίας 6-12 ετών, αξιολογήθηκε η συµµόρφωση µε τη Μεσογειακή διατροφή, τόσο η δική τους όσο και των γονιών τους, το επίπεδο της φυσικής τους δραστηριότητας καθώς και οι διατροφικές τους συνήθειες σε συνδυασµό µε το γονεϊκό έλεγχο. Επίσης, υπολογίσθηκε σε κάθε περίπτωση ο ΜΣ παιδιών και γονέων. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ: Ισχυρή συσχέτιση παρατηρήθηκε µεταξύ του ΜΣ των παιδιών και των µητέρων (r = 0,446 και p =0,012), αλλά και των πατέρων (r = 0,517 και p =0,003). Περισσότερο παχύσαρκοι γονείς εµφανίστηκαν να έχουν περισσότερο παχύσαρκα παιδιά. Η συµµόρφωση των παιδιών στη µεσογειακή διατροφή εµφάνισε αρνητική συσχέτιση (r = - 0,335, p=0,037) µε το ΜΣ τους, ενώ έδειξε πολύ ισχυρή θετική συσχέτιση µε την αντίστοιχη συµµόρφωση των γονέων (r=0,815 και p<0,001). 12 από τα 23 παιδιά που δεν έτρωγαν οικογενειακώς πρωινό, δεν κατανάλωναν καθόλου πρωινό. Τα παιδιά αυτά είχαν κατά µέσο όρο µεγαλύτερο δείκτη µάζας σώµατος (28,1 Kg/m 2 ±5,0 vs ΜΣ 25,5 Kg/m 2 ±4,2 για αυτά που κατανάλωναν). ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ: Για ακόµη µία φορά βάσει της βιβλιογραφίας, παρά τον περιορισµένο αριθµό δείγµατος, επαληθεύεται ότι οι διατροφκές συνήθειες των γονέων φαίνεται να επηρεάζουν αυτές των παιδιών τους και κατα συνέπεια το βαρος τους. Κατά συνέπεια, µία αποτελεσµατική παρέµβαση για την αντιµετώπιση της παχυσαρκίας πρέπει να εστιάζει και στους γονείς, για να είναι αποτελεσµατική. 4\n5 Abstract INTRODUCTION: Amongst dietary factors that contribute to child s weight is parental dietary behaviour. AIM: To investigate the influence of parental dietary behaviour on BMI and dietary habits of their children. METHODS: 31 overweight and obese Cretan children, aged 6-12 years, were assessed regarding their own and their parents adherence in Mediterranean Diet, their physical activity level, as well as their dietary habits in relation to parental control. Also, BMI was calculated for every family member. RESULTS: A strong positive linear relationship was observed between children s BMI and both mothers BMI (r = and p =0.012) and fathers BMI (r = 0,517 and p =0,003). The more obese the parents were the more obese children they were found to have. Children s adherence to Mediterranean diet was fount to be negatively associated with their BMI (r = , p=0.037), whereas positively related to parental adherence to Mediterranean diet (r=0.815, p<0.001). 12 out of 23 children that didn t use to consume breakfast with their family, they found not to eat breakfast at all. These children presented higher BMI on average (28,1 Kg/m 2 ±5,0 vs BMI 25,5 Kg/m 2 ±4,2 for those who used to have breakfast). Conclusion: This study s results are consistent with results from similar studies regarding the influence of parental dietary control on children s weight, despite the rather small size of the sample. Consequently, an effective intervention against childhood obesity should also focus on parental dietary behaviour. 5\n6 Πίνακας Περιεχοµένων: Περίληψη Παιδική Παχυσαρκία - Εισαγωγή Ορισµός Παχυσαρκίας Επιπολασµός Παιδικής Παχυσαρκίας Μέθοδοι Εκτίµησης/Αξιολόγησης της Παχυσαρκίας Παράγοντες που επηρεάζουν τις διατροφικές συνήθειες των παιδιών Μη Τροποποιήσιµοι Παράγοντες Κινδύνου Φύλο Γενετικοί Παράγοντες Ενδοκρινείς ιαταραχές Λεπτίνη Τροποποιήσιµοι Παράγοντες Κινδύνου Θετικό ενεργειακό ισοζύγιο Κατανάλωση γρήγορου φαγητού Κατανάλωση πρωινού Συχνότητα γευµάτων µέσα στη µέρα\n7 Φυσική δραστηριότητα Κατανάλωση ποτών µε ζάχαρη Φαρµακευτική αγωγή Περιγεννητικοί παράγοντες ηµογραφικοί παράγοντες Ρόλος Γονέων Κοινωνικές Επιρροές Επίδραση του σχολικού περιβάλλοντος Επιπτώσεις Μεταβολικές επιπλοκές Μεταβολικό σύνδροµο υσλιπιδαιµία Υπέρταση Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος Πρόωρη ανάπτυξη Ψυχολογικές Επιπλοκές Επιπτώσεις στην ενήλικη ζωή Υπνική άπνοια\n8 Ορθοπεδικές επιπλοκές Σύνδροµο πολυκυστικών ωοθηκών Σκοπός της µελέτης Μεθοδολογία Ανάλυση Ερωτηµατολογίων Ερωτηµατολόγιο KIDMED Ερωτηµατολόγιο MedDietScore Ερωτηµατολόγιο FFQ Ερωτηµατολόγιο Φυσικής ραστηριότητας Ερωτηµατολόγιο Προώθησης Σωστής ιατροφικής Συµπεριφοράς στην Οικογένεια Αποτελέσµατα Παρουσίαση είγµατος/ ηµογραφικά χαρακτηριστικά Αποτελέσµατα Βασικών Ερωτηµατολογίων Σχέσεις/ Συσχετίσεις Φυσική ραστηριότητα Συζήτηση Περιοριστικοί Παράγοντες Συµπεράσµατα Βιβλιογραφία Παράρτηµα Ερωτηµατολογίων\n9 1. ΠΑΙ ΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ - Εισαγωγή Η παιδική παχυσαρκία ορίζεται ως η κατάσταση όπου το υπερβολικό σωµατικό λίπος µπορεί να επηρεάζει αρνητικά την υγεία ή την ανάπτυξη του παιδιού. εδοµένου ότι ο άµεσος προσδιορισµός του σωµατικού λίπους είναι δύσκολος, λόγω µικρής διαθεσιµότητας εξοπλισµού, και κυρίως λόγω αυξηµένου κόστους, αλλά και ελλιπούς παγκόσµιας οριοθέτησης ποσοστών λίπους για την παιδική παχυσαρκία, η διάγνωσή της γίνεται συνήθως µε βάση το είκτη Μάζας Σώµατος ( ΜΣ). H ταξινόµηση του ΜΣ γίνεται µε βάση τις καµπύλες ανάπτυξης. Από την άλλη πλευρά, η αύξηση του επιπολασµού του υπερβάλλοντος λίπους στα παιδιά και η αναγνώριση πολλών αρνητικών επιπτώσεών της στην υγεία τους, έχει αναγάγει την παιδική παχυσαρκία σε µια σοβαρή ασθένεια για τη δηµόσια υγεία (Κυριακού & Καραγιάννης, 2010). Ο είκτης Μάζας Σώµατος ( ΜΣ), όπως προαναφέρθηκε, είναι αποδεκτό µέτρο για τον καθορισµό της παχυσαρκίας για παιδιά δύο ετών και άνω. Το φυσιολογικό εύρος του ΜΣ των παιδιών ποικίλει ανάλογα µε την ηλικία και το φύλο. Ο παγκόσµιος οργανισµός υγείας ορίζει την παχυσαρκία, όταν ο ΜΣ του παιδιού για την ηλικία του βρίσκεται σε µεγαλύτερο ή ίσο µε το 95ο εκατοστηµόριο στις αντίστοιχες καµπύλες ανάπτυξης (Skybo & Wenger, 2003). Η ραγδαία αύξηση της παχυσαρκίας στην Αµερική τις τελευταίες δεκαετίες αποτελεί ισχυρό αποδεικτικό στοιχείο ότι, παρά τους γενετικούς παράγοντες, οι επιδράσεις του περιβάλλοντος παίζουν καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξή της. Υπάρχει συνεχές επιστηµονικό ενδιαφέρον για τον εντοπισµό αυτών των περιβαλλοντικών επιδράσεων, έχοντας την πίστη ότι η τροποποίηση αυτών των παραγόντων µπορεί να µειώσει την εκτεταµένη εµφάνισή της. Σε έρευνα στην Ελλάδα µε δείγµα από 331 οικογένειες (Christoforidis et al., 2011), βρέθηκε ότι σε εξήντα µία από αυτές τις οικογένειες (18,43%) και οι δύο γονείς, όπως και το παιδί τους, ήταν είτε υπέρβαροι είτε παχύσαρκοι, µε επτά από αυτές τις οικογένειες να έχουν όλα τα µέλη τους πάσχοντα από παχυσαρκία. Μόνο είκοσι οκτώ 9\n10 οικογένειες (8,46%) είχαν όλα τα µέλη τους εντός του φυσιολογικό εύρους ΜΣ. Η παχύσαρκη οικογένεια συνδέθηκε, σε αυτήν την περίπτωση, µε χαµηλότερο µορφωτικό επίπεδο στους δύο γονείς, ενώ το µεγαλύτερο ποσοστό των οικογενειών αυτών κατοικούσε σε αγροτικές περιοχές και είχαν χαµηλότερο εισόδηµα. Η παράλειψη του πρωινού και η παραµονή άνω των τριών ωρών µπροστά σε µια οθόνη καθηµερινά, παρατηρήθηκαν συχνότερα σε οικογένειες µε παχύσαρκα µέλη. Όσο αφορά στη διαθεσιµότητα διαφόρων τροφίµων και ποτών στο σπίτι, δεν παρατηρήθηκαν σηµαντικές διαφορές µεταξύ των οικογενειών µε παχύσαρκα µέλη και των υπολοίπων οικογενειών που µελετήθηκαν. Ο επιπολασµός της παιδικής παχυσαρκίας στην Ελλάδα βρίσκεται στα υψηλότερα επίπεδα που έχει ποτέ αναφερθεί (Farajian et al., 2011), σε συνδυασµό µε τα χαµηλά ποσοστά συµµόρφωσης στις διατροφικές συνήθειες της µεσογειακής διατροφής. Συγκεκριµένα, εκτιµάται ότι στις ηλικίες ετών, το 29,9% των αγοριών είναι υπέρβαρα και το 12,9% παχύσαρκα, ενώ τα αντίστοιχα ποσοστά σε κορίτσια είναι 29,2% και 10,6%. Τρέχοντα ευρήµατα υποδηλώνουν αυξηµένο κίνδυνο για ακόµη υψηλότερα ποσοστά παχυσαρκίας στην εφηβεία και την ενήλικη ζωή στο εγγύς µέλλον. Λαµβάνοντας υπόψη ότι τα παιδιά εγκαταλείπουν την παραδοσιακή καρδιοπροστατευτική µεσογειακή διατροφή, ο αυξηµένος κίνδυνος για µελλοντικές αρνητικές συνέπειες στην υγεία είναι προφανής. Επιπρόσθετα, µία σηµαντική περιβαλλοντική επιρροή στη διατροφή των παιδιών µπορεί να είναι ο γονεϊκός έλεγχος. Οι Johnson και Birch (1994) ανέφεραν ότι ο γονικός έλεγχος της διατροφής του παιδιού σχετίζεται µε αυξηµένο σωµατικό βάρος στο παιδί. Άλλες έρευνες παρατήρησαν ότι ο γονικός περιορισµός της διατροφής του παιδιού συνδυάστηκε µε αυξηµένη πρόσληψη τροφής από τα παιδιά (Fisher & Birch, 1999; 2000). Ωστόσο, η διατροφική συµπεριφορά του ίδιου του παιδιού, όπως και το υπάρχον σωµατικό του βάρος, µπορεί να προκαλέσουν την παρέµβαση των γονέων (Francis et al., 2001; Davison et al., 2001). 10\n11 Παρόλα αυτά, αρκετές συγχρονικές µελέτες απέχτυχαν να ανιχνεύσουν τη συσχέτιση µεταξύ των διατροφικών συνηθειών των γονέων και του δείκτη µάζας σώµατος ( ΜΣ) ή την παχυσαρκία του παιδιού (Saelens et al., 2000; Wardle et al., 2002). Ένας παράγοντας που δεν έχει εκτενώς µελετηθεί είναι η γενετική προδιάθεση των παιδιών για την παχυσαρκία, σε συνδυασµό µε τις διατροφικές συνήθειες και συµπεριφορές των γονέων. Αυτά τα παιδιά διατρέχουν µεγαλύτερο κίνδυνο για παχυσαρκία σε σχέση µε τα άλλα, και αυτός ο παράγοντας θα µπορούσε να επηρεάσει τη γονική παρέµβαση και το βάρος του παιδιού (Davison et al., 2001) Τα παιδιά που από τότε που γεννιούνται αντιµετωπίζουν υψηλότερο κίνδυνο για παχυσαρκία, φαίνεται να έχουν ταχύτερη αύξηση σωµατικού βάρους τα πρώτα 6 χρόνια, συγκριτικά µε τα παιδιά που διατρέχουν χαµηλότερο κίνδυνο για παχυσαρκία, (Stunkard et al., 2004; Berkowitz et al., 2003). Σε αυτήν την περίπτωση, θα µπορούσε ο γονιός να παρέµβει µε επιβολή περιορισµών στη διατροφή του παιδιού του (Francis et al., 2001). Σύµφωνα µε µία άλλη προοπτική µελέτη (Faith et al., 2004), στην οποία µελετήθηκε η επίδραση του γονικού ελέγχου στη διατροφή του παιδιού και στο ΒΜΙ z- score του, για παιδιά ηλικίας 5 έως 7 ετών, εξήχθει το συµπέρασµα ότι η ηλικία αποτελεί πιθανώς κρίσιµη περίοδο για την ανάπτυξη υπερβολικού βάρους στα παιδιά. Η αύξηση του γονικού περιορισµού της διατροφής του παιδιού και η αυξανόµενη ανησυχία τους για το βάρος του φαίνεται να συνδέονται µε τη µελλοντική αύξηση του βάρους του (Κυριακού & Καραγιάννης, 2010). 1.1 Ορισµός παιδικής παχυσαρκίας Η παιδική παχυσαρκία είναι µια κατάσταση κατά την οποία το πλεονάζον σωµατικό λίπος επηρεάζει αρνητικά την υγεία του παιδιού. Σύµφωνα µε τους McCarthy et al. (2006), τα παιδιά χαρακτηρίζονται ως υπέρβαρα όταν βρίσκονται πάνω από την 85 η εκατοστιαία θέση ηλικίας ποσοστού σωµατικού λίπους, και παχύσαρκα όταν 11\n12 βρίσκονται πάνω από την 95 η εκατοστιαία θέση. Το Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Ασθενειών των ΗΠΑ (Center for Disease Control and Prevention - CDC) όρισε υπέρβαρα τα παιδιά που βρίσκονταν στο 95ο εκατοστηµόριο του ΜΣ για την ηλικία ή πάνω από αυτό και «σε κίνδυνο για υπέρβαρο» αυτά µεταξύ 85ου και 95ου εκατοστηµορίου (Wang et al. 2006; De Onix et al., 2010). Επιπρόσθετα, Ευρωπαίοι ερευνητές καθόρισαν ως υπέρβαρα τα παιδιά που βρίσκονταν στο 85ο εκατοστηµόριο ή πάνω από αυτό, στις καµπύλες ΜΣ ηλικίας και ως παχύσαρκα αυτά που βρίσκονταν στο 95ο εκατοστηµόριο ή πάνω από αυτό (Lob-Corzilius, 2007). 1.2 Επιπολασµός παιδικής παχυσαρκίας Η παχυσαρκία έχει περιγραφεί χαρακτηριστικά από τον Παγκόσµιο Οργανισµό Υγείας ως η επιδηµία του 21 ου αιώνα (WHO, 2000). Ο επιπολασµός της παιδικής παχυσαρκίας αυξάνεται µε ταχείς ρυθµούς σε όλο τον κόσµο (Cole et al., 2000). Πιο συγκεκριµένα, τα αποτελέσµατα της National Health and Nutrition Examination Survey (NHANES) κατά τα έτη έδειξαν ότι περίπου το 17% των παιδιών και των εφήβων ηλικίας 2-19 ετών στην Αµερική είναι υπέρβαρα. Τα ποσοστά υπέρβαρων παιδιών αυξήθηκαν από 7,2% σε 13,9% για τα παιδιά 2-5 ετών και από 11% σε 19% για τα παιδιά ηλικίας 6-11 ετών µεταξύ του και του Αντίστοιχα, τα ποσοστά των υπέρβαρων εφήβων αυξήθηκαν από 11% σε 17% στην ίδια χρονική περίοδο. Τα δεδοµένα στην Ευρώπη είναι παρόµοια. Σύµφωνα µε τη ιεθνή Επιτροπή για την παχυσαρκία (Ιnternational Obesity Task Force - IOTF), τα ποσοστά υπέρβαρου και παχυσαρκίας (ΒΜΙ που αντιστοιχεί σε τιµές 25kg/m 2 ) σε παιδιά ηλικίας 7-11 ετών κυµαίνονται από 10%-35%. Είναι χαρακτηριστικό ότι τα ποσοστά παχυσαρκίας είναι πάνω από 30% στις χώρες της λεκάνης της Μεσογείου, ενώ οι βορειότερες χώρες εµφανίζουν ποσοστά χαµηλότερα από 20%. Στη χώρα µας, σύµφωνα µε τη µελέτη της Α Παιδιατρικής Κλινικής του Πανεπιστηµίου Αθηνών η 95η Εκατοστιαία Θέση Βάρους έχει αυξηθεί την τελευταία 20ετία κατά 15 κιλά στα αγόρια και 7 κιλά στα κορίτσια. 12\n13 Επίσης, στην Κρήτη βρέθηκε ότι το ποσοστό αύξησης βάρους των αγοριών µεταξύ 9-12 είχε υπερδιπλασιαστεί από το 1982 έως το 2002, ενώ τα κορίτσια παρέµειναν σχετικά σταθερά στο 23-26% (Manios et al., 2010). 1.3 Μέθοδοι εκτίµησης/αξιολόγησης της παχυσαρκίας Η αξιολόγηση της ανάπτυξης των παιδιών γίνεται µε βάση τις καµπύλες ανάπτυξης ή εκατοστιαίες θέσεις, ανάλογα µε το φύλο την ηλικία, το ύψος, το βάρος, και το ΜΣ, συγκριτικά µε τον πληθυσµό αναφοράς. Καλό είναι σε κάθε χώρα να χρησιµοποιούνται καµπύλες ανάπτυξης που έχουν δηµιουργηθεί βάσει του δικό της πληθυσµού. Στην Ελλάδα δεν υπάρχουν µέχρι στιγµής καµπύλες αναφοράς για την ανάπτυξη των παιδιών, και σε πολλές περιπτώσεις για την αξιολόγηση γίνεται χρήση των καµπυλών του Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου νοσηµάτων (Center of Disease Control and Prevention, 2000) των ΗΠΑ (Manios et al., 2010). Ειδικότερα, η αξιολόγηση της παιδικής παχυσαρκίας γίνεται µε τις καµπύλες του είκτης Μάζας Σώµατος ανάλογα µε την ηλικία, καθώς φαίνεται να είναι περισσότερο αντιπροσωπευτική (Eisenmann, 2011). Ένα παιδί θεωρείται υπέρβαρο όταν ο δείκτης µάζας σώµατος του βρίσκεται µεταξύ της 85ης και 95ης εκατοστιαίας θέσης, σύµφωνα µε τον πληθυσµό αναφοράς. Όταν, από την άλλη πλευρά, βρίσκεται στην 95η εκατοστιαία θέση και πάνω, θεωρείται παχύσαρκο (CDC, 2005). Επίσης, οι McCarthy et al. (2006) δηµιούργησαν εκατοστιαίες θέσεις για το ποσοστό σωµατικού λίπους παιδιών και εφήβων του Αµερικάνικου πληθυσµού. Σύµφωνα µε αυτές, υπέρβαρα χαρακτηρίζονται τα παιδιά που βρίσκονται από την 85η εκατοστιαία θέση και πάνω, ενώ παχύσαρκα από την 95η και πάνω. Επιπλέον, καµπύλες ανάπτυξης υπάρχουν και για την περίµετρο µέσης (Cook et al., 2009) και η χρησιµότητα τους έγκειται στην εκτίµηση του κινδύνου για µεταβολικές και καρδιολογικές επιπλοκές (Cook et al., 2009; Garnett et al., 2011). Η περίµετρος 13\n14 µέσης χαρακτηρίζεται µη φυσιολογική όταν βρίσκεται από την 94η και πάνω εκατοστιαία θέση για τα αγόρια, και από την 84η και πάνω για τα κορίτσια. 1.4 Παράγοντες που επηρεάζουν τις διατροφικές συνήθειες παιδιών και ενηλίκων Όταν αναφερόµαστε στην παχυσαρκία πρέπει να αντιλαµβανόµαστε εξαρχής ότι είναι µια νόσος πολυπαραγοντική και σπάνια µπορεί να αποδοθεί σε έναν µόνο παράγοντα. Αυτό µπορεί να αιτιολογήσει κάπως την αύξουσα πορεία της νόσου τις τελευταίες δεκαετίες. Αυτοί λοιπόν, αποτελούν παράγοντες κινδύνου και διαχωρίζονται σε δυο κατηγορίες, τους τροποποιήσιµους και τους µη τροποποιήσιµους, ανάλογα µε τη δυνατότητα αναστροφής τους Μη τροποποιήσιµοι παράγοντες κινδύνου Φύλο Όπως φαίνεται από τα δεδοµένα του Παγκόσµιου Οργανισµού Υγείας για 41 χώρες, η πλειοψηφία των χωρών είχε µεγαλύτερο ποσοστό υπερβάλλοντος βάρους στα αγόρια, συγκριτικά µε τα κορίτσια. Σύµφωνα µε τη µελέτη NHANES , φαίνεται ότι τα αγόρια είναι περισσότερο επιρρεπή στο υπέρβαρο απ ό,τι τα κορίτσια στις ΗΠΑ, µε εξαίρεση τα αυτά της µαύρης φυλής Γενετικοί παράγοντες Μεταξύ των άλλων, υπάρχουν και γενετικοί παράγοντες που προδιαθέτουν για παχυσαρκία. Αυτό φαίνεται στη διαφορετική συχνότητα επιπολασµού της παχυσαρκίας στις διάφορες φυλές (5% ή λιγότερο στους Ευρωπαίους και τους Ασιάτες, 50% ή περισσότερο στους ινδιάνους νησιών Pima), και σηµαντική συµφωνία που υπάρχει στην 14\n15 ποσότητα λιπώδους µάζας (70-90%), µεταξύ των οµοζυγωτικών διδύµων (Zhao & Grant, 2011). Ειδικότερα, έχουν ανακαλυφθεί γονίδια που ευνοούν την εµφάνιση του παχύσαρκου φαινοτύπου, για τα οποία η βιβλιογραφία παρέχει στοιχεία που οδηγούν στο συµπέρασµα ότι αυτά δε δρουν ανεξάρτητα, αλλά σε συνεργικά µε τους περιβαλλοντικούς παράγοντες (Fernandez et al., 2012). Τα παιδιά που εκτίθενται σε ευνοϊκό για την ανάπτυξη παχυσαρκίας ή παχυσαρκογενές περιβάλλον (obesigenic environment) δε γίνονται όλα παχύσαρκα, και το γεγονός αυτό υποδεικνύει την ύπαρξη ατοµικών παραγόντων αντίστασης, καθώς επίσης και την ύπαρξη προδιάθεσης για παχυσαρκία (Cecil et al., 2012). Η ύπαρξη γενετικών παραγόντων επίσης, αποδεικνύεται και από πλήθος οικογενειακών µελετών (Manco & Dallapiccola, 2012). Λαµβάνοντας την προσέγγιση ενεργειακού ισοζυγίου, η προδιάθεση στην παχυσαρκία θα µπορούσε να εκφραστεί µέσω της αποτυχίας της ρύθµισης της όρεξης που οδηγεί σε αυξηµένη ενεργειακή πρόσληψη, ή µέσω µειωµένης κατανάλωσης ενέργειας. Τα στοιχεία δείχνουν ότι οι εκτιµήσεις κληρονοµικότητας για το ΜΣ και το σωµατικό λίπος ακολουθούνται από παρόµοιους συντελεστές για την ενεργειακή πρόσληψη και τις προτιµήσεις διατροφικού λίπους. Μελέτες διδύµων εµπλέκουν την παρουσία αδύναµου αισθήµατος κορεσµού ως παράγοντα που καθορίζει την αύξηση του ΜΣ. Μεταλλάξεις γονιδίων, για παράδειγµα στο γονίδιο του υποδοχέα της λεπτίνης, που οδηγούν σε υπερβολική παχυσαρκία, φαίνεται να λειτουργούν µέσω µηχανισµών ρύθµισης της όρεξης. ιάφορες ακόµη έρευνες έχουν δείξει ότι τα γονίδια FTO, PPARG και του υποδοχέα µελανοκορτίνης 4 (MC4R), τα οποία φαίνεται να συµβάλλουν στη διακύµανση του ΜΣ, επηρεάζουν επίσης τη µεταβλητότητα της όρεξης, όπως αυτή εκτιµάται µε την πρόσληψη ενέργειας, την ανταπόκριση κορεσµού και την πρόσληψη εύγευστων και υψηλής ενεργειακής πυκνότητας τροφίµων. Μια ανασκόπηση ερευνών για το ρόλο των γονιδίων στην παχυσαρκία έδειξε ότι η ευαισθησία στην παιδική παχυσαρκία, που εµπλέκει συγκεκριµένα αλληλόµορφα γονιδία, εκφράζεται κυρίως µέσω της ρύθµισης της όρεξης (κατανάλωσης τροφίµων) και όχι µέσω της µείωσης ενεργειακής δαπάνης (Cecil et al., 2012). Το συµπέρασµα αυτό έχει συνέπειες στην έγκαιρη ανίχνευση της ευαισθησίας στην παχυσαρκία, καθώς και στην πρόληψη και διαχείρισή της. 15\n16 Τέλος, µε την πρώιµη παιδική παχυσαρκία συνδέονται σύνδροµα γενετικής αιτιολογίας, όπως το σύνδροµο Prader Willi (Cummings et al., 2002), Bardet Biedl (Grace et al., 2003), καθώς και Beckwith-Wiedemann (Speiser et al., 2005) Ενδοκρινείς διαταραχές συνδεόµενες µε την παχυσαρκία. Οι ενδοκρινείς διαταραχές που σχετίζονται µε την παχυσαρκία είναι η ανεπάρκεια αυξητικής ορµόνης, η υπερκορτιζολαιµία, ο υποθυρεοειδισµός, τα ινσουλινώµατα και ο ψευδοϋποπαραθυρεοειδισµός. Οι διαταραχές αυτές, σε συνδυασµό µε την ελλιπή ανάπτυξη, τη µειωµένη ενεργειακή δαπάνη και την αύξηση της όρεξη, βοηθούν την εµφάνιση της παχυσαρκίας στα παιδιά (Speiser et al., 2005) Λεπτίνη Η λεπτίνη είναι µια ορµόνη που εκκρίνεται από το λιπώδη ιστό και ρυθµίζει την πρόσληψη ενέργειας, µέσω του ελέγχου της όρεξης. Ακόµη, ρυθµίζει µεταβολικές, νευροενδοκρινικές και ανοσολογικές λειτουργίες (Dardeno et al., 2010). Τα επίπεδα λεπτίνης στο αίµα, είναι ανάλογα µε την ποσότητα λιπώδους ιστού που υπάρχει στο σώµα. Στους περισσότερους παχύσαρκους είναι αυξηµένα, ενώ ο οργανισµός τους φαίνεται να αντιστέκεται στη δράση της ορµόνης, µε αποτέλσµα την ελλιπή ρύθµιση της όρεξης (Considine et al., 1996). Επίσης, στη βιβλιογραφία αναφέρονται και σπάνιες περιπτώσεις ανθρώπων µε συγγενή έλλειψη λεπτίνης (Farooqi et al., 1999) Τροποποιήσιµοι παράγοντες κινδύνου Θετικό ενεργειακό ισοζύγιο Αρχικά, το ενεργειακό ισοζύγιο ορίζεται ως η διαφορά µεταξύ της προσλαµβανόµενης ενέργειας από τα καταναλωθέντα τρόφιµα και της καταναλισκόµενης ενέργειας, που 16\n17 καθορίζεται από το βασικό µεταβολικό ρυθµό, την κατανάλωση ενέργειας µέσω φυσικής δραστηριότητας και τη θερµογένεση που προκαλείται από τις διαδικασίες της πέψης. Η ανισορροπία του ενεργειακού ισοζυγίου, δηλαδή η περισσότερο αυξηµένη πρόσληψη συγκριτικά µε την κατανάλωση ενέργειας, έχει ως αποτέλεσµα το θετικό ισοζύγιο, που έχει ως επακόλουθο την παχυσαρκία. Ακόµα, η περίσσεια λιπώδους µάζας µπορεί να θεωρηθεί παθολογικό αποτέλεσµα του θετικού ισοζυγίου. Στις µέρες µας, η µεγάλη αποθήκη ενέργειας στο λιπώδη ιστό θεωρείται ασθένεια, όµως παλαιότερα τα πράγµατα δεν ήταν έτσι. Ο µηχανισµός αυτός που αναφέρεται ως παθολογικός, παλαιότερα αποτελούσε πλεονέκτηµα, τότε δηλαδή που η τροφή ήταν περιορισµένη και η φυσική δραστηριότητα έντονη και µέρος της καθηµερινότητας αναγκαστικά. Παρόλα αυτά, η ενεργειακή πρόσληψη δεν επαρκεί από µόνη της για να επιφέρει την αύξηση του σωµατικού βάρους, λόγω έλλειψης ισχυρών συσχετίσεων µεταξύ της ενεργειακής πρόσληψης ή της σύστασης της δίαιτας και του πλεονάζοντος βάρους στα παιδιά (Rodriguez, 2006) Κατανάλωση γρήγορου φαγητού Η αύξηση του ΜΣ και του σωµατικού λίπους στα παιδιά συσχετίζεται µε τη συχνότητα κατανάλωσης γρήγορου φαγητού, όπως αναφέρουν µελέτες (Thompson et al., 2004). Τα παιδιά που τρώνε γρήγορο φαγητό συχνά, προσλαµβάνουν µεγαλύτερη ποσότητα συνολικής ενέργειας, περισσότερη ενέργεια ανά γραµµάριο τροφίµου, περισσότερους υδατάνθρακες, λιπαρά, πρόσθετα σάκχαρα και λιγότερες φυτικές ίνες, ασβέστιο, φρούτα και λαχανικά, σε σχέση µε τα παιδία που το τρώνε σπάνια (French et al., 2000; Bowman et al., 2004). Σε διάρκεια 19 ετών, το ποσοστό των τροφίµων που καταναλώνονται από τα παιδιά σε εστιατόρια και αλυσίδες γρήγορου φαγητού αυξήθηκε περίπου κατά 300% (St-Onge, 2003). Επίσης, µέσα σε αυτά τα χρόνια, αυξήθηκαν και οι µερίδες στα εστιατόρια (Young et al., 2002; Nielsen et al., 2003), µε αποτέλεσµα τα αναψυκτικά να προσφέρουν περισσότερα 206 kj, τα χάµπουργκερ 407 kj και οι τηγανητές πατάτες 286 kj, αντίστοιχα. Επιπλέον, οι υπέρβαροι έφηβοι φαίνεται πως είναι λιγότερο πιθανό να αντισταθµίζουν την αυξηµένη ενεργειακή πρόσληψη από το γρήγορο φαγητό, 17\n18 µειώνοντας την καταναλισκόµενη ποσότητα από τα άλλα γεύµατα της ηµέρας (Ebbeling et al., 2004). Ακόµα, αναφέρεται ότι ο χρόνος για την προετοιµασία του φαγητού έχει µειωθεί, λόγω πολύωρης εργασίας των γονέων. Οµοίως, η µείωση του ελεύθερου χρόνου έχει ως αποτέλεσµα τη µείωση επιθυµίας για µαγείρεµα και συνάµα ολοκληρωτικές αλλαγές στις διατροφικές πρακτικές (Birch & Davison, 2001). Τέλος, τα φαγητά αυτά είναι οικονοµικά και προσφέρουν γρήγορη και εύκολη πρόσβαση (Boumtje et al., 2005) Κατανάλωση Πρωινού Σε συγχρονική ελληνική µελέτη, στην οποία συµµετείχαν επτακόσια παιδιά (323 αγόρια) ηλικίας ετών, καταγράφηκαν αρκετά χαρακτηριστικά που αφορούσαν τον τρόπο ζωής, τη φυσική δραστηριότητα και τις διατροφικές συνήθειες, χρησιµοποιώντας ερωτηµατολόγια καταγραφής τροφίµων και φυσικής δραστηριότητας. Το ύψος και το σωµατικό βάρος µετρήθηκαν και υπολογίσθηκε ο δείκτης µάζας σώµατος ώστε να κατηγοριοποιηθούν τα παιδιά σε υπέρβαρα ή παχύσαρκα (σύµφωνα µε τα κατώτερα όριο του IOTF). Πολυπαραγoντική ανάλυση χρησιµοποιήθηκε για να αξιολογηθεί η αλληλεπίδραση µεταξύ ηµερήσιας πρόσληψης πρωινού και κατανάλωσης περισσότερων από τριών γευµάτων την ηµέρα, και παχυσαρκίας ή/και αυξηµένου βάρος. Τα αποτελέσµατα της έρευνας είχαν ως εξής: Από τα παιδιά, 27,6% και 9,0% ήταν υπέρβαρα και παχύσαρκα, αντίστοιχα. Επιπλέον, το 60,2% κατανάλωνε τρία ή περισσότερα γεύµατα ανά ηµέρα και το 62,7% καταναλώνεται πρωινό σε τακτική καθηµερινή βάση. Παιδιά που κατανάλωναν περισσότερα από τρία γεύµατα την ηµέρα και επίσης κατανάλωναν πρωινό καθηµερινά, ήταν δύο φορές λιγότερο πιθανό να είναι υπέρβαρα ή παχύσαρκα (Antonogeorgos et al., 2012). Σε παρόµοιο αποτέλεσµα κατέληξαν και Φιλανδοί ερευνητές, µελετώντας πάνω από 6000 εφήβους, ως προς την κατανάλωση πρωινού γεύµατος, συχνότητα γευµάτων, και πιθανότητα για παχυσαρκία (Jääskeläinen et al., 2012). 18\n19 Συµπερασµατικά καταλήγουµε στο γεγονός ότι ο συνδυασµός κατανάλωσης πρωινού γεύµατος και υψηλής συχνότητας γευµάτων ( 5), µπορεί να δράσει προληπτικά στην εµφάνιση της παχυσαρκίας και του υπέρβαρου στα παιδιά Συχνότητα Γευµάτων Υπάρχουν αναφορές που παρουσιάζουν αρνητική συσχέτιση της συχνότητας των γευµάτων µε την παχυσαρκία. Αυτό µπορεί να εξηγηθεί από το γεγονός ότι ο µεγάλος αριθµός γευµάτων βοηθά στον καλύτερο έλεγχο της πείνας. Όµως, όταν εφαρµόζεται µια διατροφή µε υπολογισµένες θερµίδες, τα συχνά γεύµατα δεν προκαλούν µεγαλύτερη απώλεια βάρους απ ό,τι τρία γεύµατα ηµερησίως, συνεπώς και η συχνότητα των γευµάτων δεν επηρεάζει την ενεργειακή δαπάνη (Cameron et al., 2010). Ταυτόχρονα, στη βιβλιογραφία αναφέρονται και έρευνες, όπου τα 6 γεύµατα την ηµέρα σχετίζονται µε αυξηµένη όρεξη και επιθυµία για φαγητό (Ohkawara et al., 2013) Φυσική ραστηριότητα Και καθιστικός τρόπος ζωής Η φυσική δραστηριότητα έχει δραµατική επίδραση στην κατανάλωση ενέργειας από τον οργανισµό, µέσω των άµεσων καύσεων και επίσης της αύξησης της µυϊκής µάζας, που αυξάνει το βασικό µεταβολισµό. Η χαµηλή φυσική δραστηριότητα έχει συσχετιστεί µε παχυσαρκία παιδιών και εφήβων, αποτελώντας αίτιο ή/και επίπτωσή της. (Goldberg et al., 1990). Κάποιες µελέτες αναγνωρίζουν τη χαµηλή φυσική δραστηριότητα, την απουσία άσκησης και την κακή φυσική κατάσταση, ως παράγοντες κινδύνου για την ανάπτυξη παχυσαρκίας σε παιδιά (Brophy et al., 2012; Telford et al., 2012). Ενώ πλήθος άλλων µελετών συσχετίζουν τον κίνδυνο και τον επιπολασµό της παχυσαρκίας µε τις καθιστικές δραστηριότητες (παρακολούθηση τηλεόρασης, ηλεκτρονικά παιχνίδια κτλ), και το χρόνο που αφιερώνεται σε αυτές (Deheeger et al., 1997; Swinburn & Egger 2002). Ακόµη, φαίνεται να υπάρχει συσχέτιση του επιπολασµού της παχυσαρκίας µε το εξωτερικό περιβάλλον, µε τους γονείς να ανησυχούν για την ασφάλεια των παιδιών τους, 19\n20 σε γειτονιές που δεν έχουν την κατάλληλη υποδοµή (πεζοδρόµια, πάρκα κτλ) και περιορίζουν τη φυσική τους δραστηριότητα (Ferrao et al., 2013). Μία άλλη πανευρωπαϊκή µελέτη (ENERGY) έδειξε σηµαντική συσχέτιση του συνδυασµού µέτριας έντονης φυσικής δραστηριότητας ή/και περιορισµένου χρόνου καθιστικών δραστηριοτήτων, και του χαµηλότερου ΜΣ και µικρότερης περιµέτρου µέσης, σε κορίτσια ηλικίας ετών. Στα αγόρια ωστόσο, ο χρόνος καθιστικών δραστηριοτήτων δεν εµφάνισε συσχέτιση, παρά µόνο το επίπεδο φυσικής δραστηριότητας (De Bourdeaudhuij et al., 2012). Τα παιδιά φαίνετια πως επιλέγουν το είδος, τη διάρκεια και τη συχνότητα της φυσικής δραστηριότητας µε βάση το περιβάλλον, τους συνοµηλίκους τους, αλλά και το επίπεδο φυσικής δραστηριότητας των γονιών τους (Johnson et al., 1997) Κατανάλωση ποτών µε ζάχαρη Η κατανάλωση αναψυκτικών έχει αυξηθεί κατά 300% τα τελευταία 20 χρόνια, και σε έρευνα βρέθηκε ότι το 56-85% των παιδιών σχολικής ηλικίας καταναλώνει τουλάχιστον ένα αναψυκτικό την ηµέρα. Ο λόγος πιθανοτήτων για την πρόκληση παιδικής παχυσαρκίας κατά 1,6 φορές για κάθε πρόσθετο κουτί ή ποτήρι ζαχαρούχου ποτού που καταναλώνεται πέρα από τη συνήθη ηµερήσια πρόσληψη τους. Τα αναψυκτικά αποτελούν σήµερα την κύρια πηγή λήψης της προστιθέµενης ζάχαρης στη διατροφή και οδηγούν σε υπερκαταναλώση ζάχαρης. Με την αύξηση της εφηβικής παχυσαρκίας και την ταυτόχρονη αύξηση της κατανάλωσης ζαχαρούχων ποτών, η υπόθεση συνάγει µια σχέση µεταξύ των δύο µεταβλητών. Τα ζαχαρούχα αναψυκτικά/ποτά, αποτελούν υψηλού γλυκαιµικού δείκτη (Glycaemic Index - GI) υγρά, που αυξάνουν τα µεταγευµατικά επίπεδα γλυκόζης στο αίµα και µειώνουν την ευαισθησία στην ινσουλίνη. Επιπλέον, δηµιουργούν υπογλυκαιµία, και µειωµένο επίπεδο κορεσµού, οδηγώντας σε υπερφαγία. Τα χαµηλού γλυκαιµικού δείκτη ποτά διεγείρουν µια καθυστερηµένη επιστροφή της πείνας, ενθαρρύνοντας την αυξηµένη ευελιξία ανάµεσα σε ποσότητες και συχνότητες των µερίδων των τροφίµων. Η εξάλειψη, ή σηµαντική µείωση της κατανάλωσης ζαχαρούχων 20\n21 ποτών µπορεί να χρησιµεύσει στη µείωση της θερµιδικής πρόσληψης, αύξηση του επιπέδου κορεσµού, µείωση της αντίστασης στην ινσουλίνη, και διευκόλυνση της διαχείρισης βάρους σε αυτόν τον πληθυσµό (Harrington, 2008). Μία έρευνα στην Αυστραλία σε 4000 παιδιά και εφήβους, 2-16 ετών, µελέτησε την κατανάλωση αναψυκτικών. Το 62% των συµµετεχόντων ανέφερε την κατανάλωση ζαχαρούχων ποτών. Οι ερευνητές κατέληξαν πως όσοι από τους συµµετέχοντες κατανάλωναν πάνω από 250 ml ζαχαρούχων αναψυκτικών ηµερησίως, είχαν 26% περισσότερες πιθανότητες να είναι παχύσαρκοι (Grimes et al., 2013) Φαρµακευτική αγωγή Υπάρχουν κάποια φάρµακα, που λόγω αύξησης της όρεξης που προκαλούν, µπορούν να οδηγήσουν σε παχυσαρκία. Το ευρύτερα γνωστό είναι η κορτιζόνη και τα ανάλογα αυτής (Castro-Rodriguez & Pedersen, 2013). Μια άλλη κατηγορία φαρµάκων είναι τα αντιψυχωτικά φάρµακα, και ιδιαίτερα τα δεύτερης γενιάς. Η ολανζαπίνη φαίνεται να προκαλεί την περισσότερο σηµαντική αύξηση βάρους, ενώ η ζιπραζιδόνη τη µικρότερη (Martinez-Ortega et al., 2013) Περιγεννητικοί παράγοντες Το αυξηµένο βάρος του νεογνού αποτελεί έναν παράγοντα κινδύνου για την ανάπτυξη παχυσαρκίας στην παιδική και εφηβική ηλικία (Brophy et al., 2012). Επίσης, το αυξηµένο βάρος της µητέρας πριν την κύηση αποτελεί ανεξάρτητο παράγοντα κινδύνου (Catalano et al., 2009). Η συνύπαρξη αυτού µε διαβήτη κύησης αυξάνει περισσότερο τον κίνδυνο για παχυσαρκία στο νεογνό, ενώ αν υπάρχει µόνο διαβήτης κατά την κύηση, χωρίς υπερβάλλον βάρος, ο κίνδυνος είναι σηµαντικά µικρότερος (Pirkola et al., 2010). Άλλος ένας σηµαντικός περιγεννητικός παράγοντας κινδύνου, είναι κατανάλωση βρεφικής φόρµουλας υψηλής περιεκτικότητας σε ενέργεια, και η ενθάρρυνση του 21\n22 βρέφους να την υπερκαταναλώνει (Lindsay et al., 2006). Τέτοιες πρακτικές συντελούν στην απορύθµιση των φυσιολογικών µηχανισµών πείνας και κορεσµού. Άλλοι παράγοντες είναι η αύξηση βάρους τους πρώτους 6 µήνες ζωής, το κάπνισµα κατά τη διάρκεια της κύησης, και το µορφωτικό επίπεδο της µητέρας (Manios et al., 2013) ηµογραφικοί παράγοντες Το κοινωνικό, οικονοµικό και µορφωτικό επίπεδο των γονιών, φαίνεται ότι επηρεάζει τη διατροφή των παιδιών και την πιθανότητα για παχυσαρκία. Σε έρευνα µεγάλης διάρκειας στην Αµερική, βρέθηκε ότι τα υπέρβαρα παιδιά είχαν λιγότερο µορφωµένους πατέρες και γονείς µε µεγαλύτερο ΜΣ, απ ό,τι τα φυσιολογικά (Marshall et al., 2007). Σε πληθυσµό 2500 παιδιών στη Σκωτία, τα υπέρβαρα και παχύσαρκα ήταν 24,6% του συνόλου, ενώ ο επιπολασµός της παχυσαρκίας ήταν 6,1%. Τα άτοµα από τα σχολεία µε υψηλό επίπεδο των οικογενειών µε χαµηλό εισόδηµα είχαν 65% περισσότερες πιθανότητες να είναι υπέρβαρα (Cecil et al., 2005). Μια διεθνής µελέτη κατέληξε στο συµπέρασµα ότι η σχέση µεταξύ κοινωνικοοικονοµικού επιπέδου και παιδικής παχυσαρκίας διαφέρει µεταξύ των χωρών. Παιδιά από οικογένειες υψηλής κοινωνικής τάξης ήταν πιο πιθανό να είναι παχύσαρκα στην Κίνα και τη Ρωσία, αλλά στις ΗΠΑ, τα παιδιά από φτωχότερες οικογένειες διέτρεχαν µεγαλύτερο κίνδυνο. Η παχυσαρκία παρουσίαζε υψηλότερο επιπολασµό στις αστικές περιοχές της Κίνα και στις επαρχιακές περιοχές της Ρωσίας (Wang et al, 2001). Επίσης έρευνες σε οµάδες πληθυσµού µε χαµηλό εισόδηµα δείχνουν ότι οι µητέρες θεωρούν περισσότερο υγιή τα υπέρβαρα µωρά. Σύµφωνα µε άλλες έρευνες, το υψηλότερο µορφωτικό επίπεδο των γονιών σχετίζεται µε χαµηλότερη πρόσληψη λίπους, και µεγαλύτερη πρόσληψη ασβεστίου, βιταµίνης C και καλίου (Crawford et al., 1995). 22\n23 Ρόλος Γονέων Οι γονείς παίζουν καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη ενός υγιούς περιβάλλοντος για το παιδί. Το περιβάλλον αυτό διαµοφώνεται µε τη λήψη αποφάσεων σχετικά µε την ποιότητα και την ποσότητα των τροφίµων που παρέχουν σε αυτά. Αυτοί αποφασίζουν πότε τα παιδιά θα πρέπει να τρώνε και τα βοηθούν να προσδιορίσουν την ποσότητα και το είδος της άσκησης που κάνουν. εδοµένου ότι ο αριθµός των οικογενειών µε δύο εργαζόµενους γονείς έχει αυξηθεί, έχουν προκύψει αλλαγές στο σύστηµα της οικογένειας. Συνολικά, οι γονείς ξοδεύουν λιγότερο χρόνο µε τα παιδιά τους, µαγειρεύουν λιγότερο θρεπτική τροφή, και επιτρέπουν στα παιδιά τους να περνούν περισσότερο χρόνο µπροστά στον υπολογιστή ή την τηλεόραση (Eisenberg et al., 2008). Η συχνότητα άσκησης, ο τρόπος διατροφής και η παρουσία υπέρβαρου στα παιδιά επηρεάζεται σε µεγάλο βαθµό από τα παραδείγµατα που παίρνουν από τους γονείς. Άλλωστε είναι σύνηθες η παχυσαρκία να είναι διαδεδοµένη σε όλα τα µέλη µιας οικογένειας. Έχει αποδειχθεί από διάφορες έρευνες ότι οι γονείς ασκούν σηµαντική επιρροή στις διατροφικές συνήθειες των παιδιών και την ανάπτυξη του βάρους τους, µέσα από τις δικές τους διατροφικές συµπεριφορές και τις πρακτικές σίτισης (Faith et al., 2004; Wardle & Carnell 2007). H έρευνα των Eisenberg et al. (2008) δείχνει ότι τα παιδιά µε ένα ή δύο παχύσαρκους γονείς έχουν περισσότερες πιθανότητες να γίνουν παχύσαρκοι ενήλικες. Όταν όλη η οικογένεια τρώει µαζί δείπνο, τότε προωθείται η διαµόρφωση υγιεινών διατροφικών συνήθειων µεταξύ των παιδιών. Η πρακτική αυτή αυξάνει την κατανάλωση των παιδιών σε δηµητριακά ολικής αλέσεως, φρούτα, και τα λαχανικά, και µειώνει την κατανάλωση αναψυκτικών και λιπών (Goran & Sothern, 2006). Επίσης, φαίνεται ότι ο η προσπάθεια των γονέων να θέσουν όρια στη διατροφή των παιδιών, ενισχύει τελικά την υπερφαγία (Faith et al., 2004). Ειδικά δε όταν τους απαγορεύεται η κατανάλωση γλυκών, snacks και fast food, τα παιδιά τείνουν να επιθυµούν περισσότερο αυτά τα απαγορευµένα φαγητά. Επιπλέον, τακτικές όπως η πίεση, η ενθάρρυνση, η ανταµοιβή, που ασκούνται πολλές φορές στα παιδιά προκειµένου να τρώνε περισσότερο, να καταναλώνουν µεγαλύτερη ποικιλία φαγητών, να τρώνε όλο 23\n24 το φαγητό που βρίσκεται στο πιάτο κτλ, οδηγούν σε απορύθµιση των φυσιολογικών µηχανισµών της όρεξης, και δηµιουργούν µια συναισθηµατική σχέση µε το φαγητό (Blair et al., 2007). Στη βιβλιογραφία είναι τεκµηριωµένο πλέον, ότι η παχυσαρκία των γονέων, αποτελεί παράγοντα κινδύνου για παιδική παχυσαρκία (Lindsay et al., 2006; Blair et al., 2007). Σε µελέτη που έγινε στην Αγγλία, σε πλήθος 1147 παιδιών, ηλικίας ετών, βρέθηκε συσχέτιση µεταξύ του δείκτη µάζας σώµατος του πατέρα, και του βάρους του παιδιού (Brophy et al., 2012). Οι ερευνητές χαρακτήρισαν τον παχύσαρκο πατέρα ως παράγοντα κινδύνου για την ανάπτυξη παιδικής παχυσαρκίας. Η ίδια έρευνα δε βρήκε καµία συσχέτιση µεταξύ του βάρους των παιδιών και του ΜΣ των µητέρων τους. Ο Guo και οι συνεργάτες του (1994), σε έρευνά τους, συµπέραναν ότι τα παιδιά που έχουν ένα ή δύο παχύσαρκους γονείς έχουν περισσότερες πιθανότητες να είναι παχύσαρκοι ως ενήλικες. Οι Mcloone και Morrison (2012), ερευνώντας 1651 οικογένειες, υποστήριξαν ότι ο κίνδυνος για παχυσαρκία των παιδιών σχετίζεται µε παχυσαρκία των γονέων κατά 32,5%. Επίσης, κατέληξαν στο συµπέρασµα, πως αν αντιµετωπίζαµε κατάλληλα τους γονείς µε ΜΣ> 40kg/m 2, ο επιπολασµός της παιδικής παχυσαρκίας θα µειωνόταν κατά 9% Κοινωνικές επιρροές Η τοπική κοινωνία είναι η πρώτη κοινωνική οµάδα που συναντούν τα παιδιά πέρα από τις οικογένειές τους, και διαδραµατίζει κεντρικό ρόλο στην ανάπτυξή τους. Πολλές κοινότητες έχουν λάβει δραστικά µέτρα για τη µείωση της παχυσαρκίας στη νεολαία και στο γενικό πληθυσµό. Για παράδειγµα, κάποιες κοινότητες έχουν αλλάξει τις πολεοδοµικές πρακτικές, ώστε να ενθαρρύνεται περισσότερο το περπάτηµα, να δηµιουργούνται περισσότεροι χώροι µε πράσινο, για παιχνίδι και ψυχαγωγικές δραστηριότητες, δηµοτικά γυµναστήρια και άλλα. Άλλες κοινότητες έχουν πολιτικές που περιορίζουν τον αριθµό των εστιατόριων γρήγορου φαγητού και µηχανηµάτων αυτόµατης πώλησης τροφίµων σε περιοχές όπου συγκεντρώνονται νέοι, όπως κοντά σε 24\n25 σχολεία και κέντρα αναψυχής. Αντιθέτως, η δοµή άλλων κοινοτήτων, ευνοεί την καθιστική ζωή και την κατανάλωση ανθυγιεινών φαγητών (Eisenberg et al., 2008) Επίδραση του σχολικού περιβάλλοντος Τα παιδιά έχουν πιο εντατική και συνεχή επαφή µε τα σχολεία, κατά τις δύο πρώτες δεκαετίες της ζωής τους απ ό,τι µε οποιοδήποτε άλλο κρατικό φορέα/όργανο. Τα σχολεία µπορούν να ασκήσουν θετική επίδραση στην υγεία των παιδιών µέσω της προώθηση της σωµατικής δραστηριότητας, της παροχής υγιεινών τροφίµων, καθώς και µέσω της εκπαίδευση σε θέµατα διατροφής. Η πείνα και η ανεπαρκής διατροφική κατάσταση µπορεί να επηρεάσει τη γνωστική λειτουργία και να οδηγήσει σε µείωση της ακαδηµαϊκής επίδοσης. Σοβαρά υπέρβαρα παιδιά και έφηβοι είναι τέσσερις φορές πιο πιθανό απ ό, τι οι φυσιολογικού βάρους συνοµήλικοι τους να αναφέρουν διαταραγµένη λειτουργία/επίδοση στο σχολείο, σχετιζόµενη µε θέµατα υγείας (Story et al., 2006). 1.5 Επιπτώσεις Η παιδική παχυσαρκία έχει συσχετιστεί µε την εµφάνιση πληθώρας χρόνιων ασθενειών στον παιδιατρικό πληθυσµό, συµπεριλαµβανοµένων των διαβήτη τύπου 2, υπέρτασης, συνδρόµου πολυκυστικών ωοθηκών, µη αλκοολική λιπώδους νόσου του ήπατος, αποφρακτικής άπνοιας, ορθοπεδικών επιπλοκών και άλλων. Οι επιπλοκές αυτές που παραδοσιακά ξεκινούσαν στην ενήλικη ζωή, πλέον εµφανίζονται και στην παιδική ηλικία. Καθοριστικό ρόλο στην εµφάνιση των επιπλοκών έχουν πέρα από την παχυσαρκία, γενετικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες (Estrada, 2004). Επίσης, αξίζει να σηµειώσουµε ότι η εµφάνιση των επιπλοκών εξαρτάται πέρα από την ποσότητα του λίπους, από το σωµατικό εντοπισµό αυτού (καταµερισµός), διάφορους περιβαλλοντικούς, αλλά και γενετικούς παράγοντες (φυλή, φυσική δραστηριότητα κτλ) (Dietz, 1998). 25\n26 1.5.1 Μεταβολικές επιπλοκές ιάφορες έρευνες δείχνουν σηµαντική συσχέτιση µεταξύ παχυσαρκίας και αντίστασης στην ινσουλίνη ή µειωµένης ανοχής στη γλυκόζη (Yeste & Carrascosa, 2011). Σε µία έρευνα που έγινε στην Ισπανία σε 100 παχύσαρκα παιδιά, το 15% βρέθηκε να έχει διαταραγµένη ανοχή στη γλυκόζη. ιαταραγµένη γλυκόζη νηστείας παρατηρήθηκε στο 2% (Bahíllo et al., 2012). Επίσης, ο Friedemann και οι συνεργάτες του (2012) µετά από ανασκόπηση εξήντα τριών µελετών παρατήρησαν σηµαντικά αυξηµένη ινσουλίνη νηστείας στον ορό και αντίσταση στην ινσουλίνη στα παχύσαρκα παιδιά, αλλά όχι στα υπέρβαρα.. Η αντίσταση στην ινσουλίνη, µπορεί να εξελιχθεί σε διαβήτη τύπου 2, ο οποίος παλιότερα θεωρείτο ασθένεια των ενηλίκων, πλέον όµως ο επιπολασµός της νόσου έχει αυξηθεί δραµατικά και στην παιδική ηλικία, τις τελευταίες δεκαετίες Μεταβολικό σύνδροµο Το µεταβολικό σύνδροµο εµπεριέχει ένα σύνολο παραγόντων καρδιαγγειακού κινδύνου, όπως υπέρταση, διαταραγµένο µεταβολισµό γλυκόζης, δυσλιπιδαιµία και κοιλιακή παχυσαρκία. Ο επιπολασµός του συνδρόµου στα παχύσαρκα παιδιά είναι αυξηµένος, όµως το σύνδροµο αυτό µπορεί να συµβεί και σε φυσιολογικού βάρους άτοµα, το οποίο σηµαίνει ότι η παχυσαρκία είναι περισσότερο ένας δείκτης του συνδρόµου παρά η αιτία. Στους παχύσαρκους, θεωρείται ότι η υπερφόρτωση των µιτοχονδρίων, λόγω της ύπαρξης σπλαχνικού/κοιλιακού λίπους προκαλεί αντίσταση στην ινσουλίνη, η οποία µε τη σειρά της προκαλεί εµφάνιση των υπολοίπων παραγόντων. ιάφοροι περιβαλλοντικοί παράγοντες του δυτικού κόσµου ενοχοποιούνται, όπως η τυπική δυτική δίαιτα, που µπορεί να προκαλέσει την υπερφόρτωση των µιτοχονδρίων, το stress και η έλλειψη ύπνου, που αυξάνουν την αντίσταση στην ινσουλίνη και την πρόσληψη τροφής (Weiss et al., 2013). Μια µελέτη σε 133 παχύσαρκα παιδιά και εφήβους (Guijarro de Armas et al., 2012) υπολόγισε τον επιπολασµό του συνδρόµου σε 19,6%, τη στιγµή που στο 26,08% διεγνώσθηκε υπέρταση, στο 15,94% υπερτριγλυκεριδαιµία, στο 10,86% χαµηλή HDLχολοστερόλη, κάτω από 40 mg/dl, και το 7,97% των ασθενών είχε γλυκόζη νηστείας πάνω από 100 mg/dl. 26\n27 1.5.3 υσλιπιδαιµία H αύξηση λιπιδίων στο αίµα παρατηρείται µεταξύ των παχύσαρκων παιδιών και εφήβων. Το λιπιδαιµικό προφίλ τους χαρακτηρίζεται από αυξηµένα επίπεδα χαµηλής πυκνότητας λιποπρωτεϊνών (LDL) και τριγλυκεριδίων και µειωµένη συγκέντρωση υψηλής πυκνότητας λιποπρωτεΐνης. Στη βιβλιογραφία αναφέρεται (Friedemann et al., 2012) αυξηµένη ολική χοληστερόλη και τριγλυκερίδια σε παχύσαρκα παιδιά, κατά µέσο όρο 0,15 mmol/l και 0,26mmol/L αντίστοιχα. Η κοιλιακή παχυσαρκία, ίσως µέσω της επίδρασής της στην αντίσταση στην ινσουλίνη, φαίνεται να είναι ο συνδετικός κρίκος µεταξύ παχυσαρκίας και υπερλιπιδαιµίας. Οι πιθανοί µηχανισµοί είναι παρόµοιοι µε αυτούς που λειτουργούν στους ενήλικες. Τα αυξηµένα ελεύθερα λιπαρά οξέα που παράγονται από την αυξηµένη λιπόλυση, από τα σπλαχνικά λιποκύτταρα, και η υπερινσουλιναιµία, µπορούν να ενισχύσουν την ηπατική σύνθεση τριγλυκεριδίων και LDL-χολοστερόλης. Η µείωση του βάρους έχει σαφώς ευεργετική επίδραση σε αυτούς τους παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου και ενδεχοµένως αυτό γίνεται πιο αισθητό στα κορίτσια µε κοιλιακή παχυσαρκία Υπέρταση Πολλές µελέτες τα τελευταία χρόνια έχουν δείξει ότι η υπέρταση εµφανίζεται συχνότερα µεταξύ των παχύσαρκων παιδιών, καθώς και ότι η παχυσαρκία αυξάνει η ίδια την αρτηριακή πίεση (Flynn, 2012). Σε µελέτη που διεξήχθη στην Οκλαχόµα των ΗΠΑ, 762 µαθητές (5 έως 18 ετών) εξετάστηκαν ως προς το ύψος, το βάρος και την αρτηριακή πίεση. 62,4% ήταν Εγγενείς Αµερικανοί, το 27,3% ήταν λευκοί, το 6,0% ήταν Αφρο-Αµερικανοί, και το 4,3% ήταν ισπανόφωνοι. Το 27,9% των µαθητών ήταν παχύσαρκοι ( ΜΣ> 95η ΕΘ), και ο επιπολασµός της παχυσαρκίας ήταν µεγαλύτερος µεταξύ των ιθαγενών Αµερικανών (32,2%). 18% είχε ΑΠ> 90ο εκατοστηµόριο στην πρώτη διαλογή και 2,8% είχαν επίµονα αυξηµένα ΑΠ µετά από τρεις ελέγχους. Ο ΜΣ 85ο εκατοστηµόριο συσχετίστηκε µε 27\n28 αυξηµένο σχετικό κίνδυνο µόνιµης αύξησης της αρτηριακής πίεσης σε σύγκριση µε παιδιά φυσιολογικού σωµατικού βάρους. Οµοίως, στην αρχική µελέτη ελέγχου, ο επιπολασµός της υπέρτασης ήταν τόσο υψηλός όσο το 11%, των παιδιών των οποίων ο ΜΣ ήταν 95ο εκατοστηµόριο, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 2-3% για εκείνα µε φυσιολογικό ΜΣ (75ο εκατοστηµόριο ή/και κάτω). Σε µια συγχρονική µελέτη που διεξήχθη στην Ιντιάνα των ΗΠΑ, ο κίνδυνος υπέρτασης αυξήθηκε τέσσερις φορές όταν ο ΜΣ αυξήθηκε πάνω από το 85ο εκατοστηµόριο. Η µελέτη έδειξε επίσης, ότι η αρνητική επίδραση του αυξηµένου ΜΣ στην αρτηριακή πίεση φαίνεται ακόµη και σε ελαφρώς υπέρβαρα παιδιά. Πιο πρόσφατα, σε µια µελέτη σε Κινέζους εφήβους ηλικίας ετών, που ήταν υπέρβαροι ή παχύσαρκοι, παρατηρήθηκε σηµαντικά αυξηµένος κίνδυνος για υπέρταση και πρόυπέρταση. Περίπου 20% των ατόµων, µε ΜΣ ίσο ή µεγαλύτερο από το 95ο εκατοστηµόριο είχαν υπέρταση, και περίπου 18% είχαν προ-υπέρταση. Τα ποσοστά ήταν χαµηλότερα στα κορίτσια, περίπου 12% µε υπέρταση και 21% µε προ-υπέρταση. Για τα αγόρια και τα κορίτσια φυσιολογικού ΜΣ στη µελέτη, τα ποσοστά ήταν γενικά κάτω από 5%. Στο σύνολό τους, οι συγχρονικές µελέτες δείχνουν σαφώς σηµαντική επίδραση της παχυσαρκίας στον επιπολασµό της υπέρτασης στην παιδική ηλικία, ακόµα και σε απόλυτα επίπεδα AΠ. Οι µεγαλύτερες µελέτες έχουν εξετάσει πληθυσµούς παιδιών σε διαφορετικά χρονικά σηµεία είναι ίσως το πιο ανησυχητικό, όπως ακόµη και οι µικρές αυξήσεις στην αρτηριακή πίεση, που ως γνωστό αυξάνουν σηµαντικά τους κινδύνους των καρδιαγγειακών παθήσεων και τον κίνδυνο υπερτασικής νεφροπάθειας µακροπρόθεσµα. Η αντίσταση στην ινσουλίνη και η υπερινσουλιναιµία, παρούσες στην παχυσαρκία, είναι ανεξάρτητοι ενεργοποιητές του νεφρικού συµπαθητικού νευρικού συστήµατος. Αυτό µε τη σειρά του, προκαλεί αγγειοσυστολή και µειωµένη νεφρική ροή του αίµατος, η οποία είναι ένα έναυσµα για την απελευθέρωση ρενίνης. Το τελικό αποτέλεσµα αυτής της ενεργοποίησης του συστήµατος ρενίνης-αγγειοτενσίνηςαλδοστερόνης (ΣΡΑΑ) είναι κατακράτηση νατρίου και ύδατος, που αυξάνει την ΑΠ. 28\n29 Επιπρόσθετα, συµβάλλει στη µειωµένη ροή αίµατος µέσω του νεφρού, µε άµεση συµπίεση του παρεγχύµατος από περινεφρικό λίπος, η οποία ενθαρρύνει την επαναρρόφηση νατρίου και συµβάλλει σε υψηλότερα επίπεδα ΑΠ. Αυτό το φαινόµενο συµβαίνει ακόµα και σε περίπτωση απουσίας των σηµείων της σπειραµατικής σκλήρυνσης ή χρόνιας νεφρικής νόσου. Επίσης, άλλοι µηχανισµοί που ενοχοποιούνται είναι η αυξηµένη λεπτίνη, η υποξία κατά τη διάρκεια της άπνοιας (αν υπάρχει), καθώς και το γεγονός ότι τα λιποκύτταρα περιέχουν ουσίες που ενεργοποιούν το σύστηµα ρενίνης-αγγειοτενσίνηςαλδοστερόνης (Flynn 2012). Σε έρευνα που πραγµατοποιήθηκε στην Αγγλία (Falascheti et al., 2010), σε µεγάλο δείγµα παιδιών (7589 παιδιά ηλικίας 9,9 ετών κατά µέσο όρο), εξετάστηκε η σχέση ανάµεσα σε δείκτες καρδιαγγειακού κινδύνου και την ποσότητα λιπώδους ιστού. Τέσσερις τρόποι εκτίµησης της παχυσαρκίας χρησιµοποιήθηκαν, δηλαδή ο δείκτης µάζας σώµατος ( ΜΣ), η περίµετρος της µέσης, απορρόφηση διπλής ενέργειας ακτινών Χ (DXA), και συγκέντρωση λεπτίνης. 13% των αγοριών και 18,8% των κοριτσιών ήταν υπέρβαρα, ενώ 5,3% και 5% ήταν αντίστοιχα παχύσαρκα. Ο δείκτης µάζας σώµατος ( ΜΣ) συσχετίστηκε σε µεγάλο βαθµό µε την περίµετρο µέσης (r = 0,91), µε τη λιπώδη µάζα (µέσω DXA) (r = 0,87), και µε τη συγκέντρωση λεπτίνης (r = 0,75), και όλα είχαν παρόµοιες συσχετίσεις µε καρδιαγγειακούς παράγοντες κινδύνου. Κάθε αύξηση στο ΜΣ κατά 1 kg/m 2 συσχετίστηκε µε 1.4mmHg υψηλότερη συστολική αρτηριακή πίεση, ΜΣ µεγαλύτερος κατά 1 kg/m 2 συσχετίστηκε µε 0,05 mmol/l υψηλότερη συγκέντρωση λιποπρωτείνης LDL και µε χαµηλότερη κατά 0,03 mmol/l HDL. Υπήρχαν επίσης συσχετίσεις του ΜΣ µε τις λιποπρωτεΐνες Α1 και Β, µε την ιντερλευκίνη-6, και C- αντιδρώσα πρωτεΐνη. Συγκρίνοντας τα παιδιά που ήταν παχύσαρκα µε όσους είχαν φυσιολογικό σωµατικό βάρος, ο λόγος πιθανοτήτων για την υπέρταση ήταν 10,7 µεγαλύτερος στα αγόρια και 13,5 στα κορίτσια. 29\n30 1.5.5 Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος Η µη αλκοολική νόσος του ήπατος (ΜΑΛΝΗ) είναι λιπώδης διήθηση του ήπατος χωρίς υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ. Το φάσµα της κυµαίνεται από αποµονωµένη λιπώδη διήθηση (στεάτωση) σε φλεγµονή (στεατοηπατίτιδα), σε ίνωση, ακόµη και κίρρωση. Η ΜΑΛΝΗ δεν περιορίζεται σε ενήλικες, τώρα είναι η πιο κοινή ασθένεια του ήπατος µεταξύ των παχύσαρκων εφήβων στην Βόρεια Αµερική, µε παρόµοιες αναφορές που προέρχονται από άλλες χώρες. H ΜΑΛΝΗ βρεθηκε επίσης, να είναι πιο διαδεδοµένη µεταξύ παχύσαρκων Αφρικανών, Αµερικανών και ισπανόφωνων ανδρών, µε διαβήτη τύπου 2, υπέρταση και υπερλιπιδαιµία. Οι συσχετίσεις αυτές έχουν οδηγήσει στην υπόθεση ότι η ΜΑΛΝΗ µπορεί να προηγείται της εµφάνισης του διαβήτη τύπου 2 σε µερικά άτοµα. Η ΜΑΛΝΗ σχετίζεται µε αυξηµένη εναπόθεση σπλαχνικού λίπους σε ενήλικες και παιδιά. Η συσχέτιση µεταξύ της κοιλιακής παχυσαρκίας και λιπώδους ήπατος µπορεί να εξηγηθεί εν µέρει από την παρατεταµένη έκθεση του ήπατος σε αυξηµένη ροή ελεύθερων λιπαρών οξέων από το σπλαχνικό λίπος (Weiss & Kaufmann, 2008) Πρόωρη ανάπτυξη Η ανάπτυξη κατά την παιδική ηλικία και την εφηβεία συµβαίνει σε διαφορετικούς ρυθµούς και επηρεάζεται από την αλληλεπίδραση µεταξύ γενετικών και περιβαλλοντικών παραγόντων. Η διατροφική κατάσταση παίζει σηµαντικό ρόλο στη ρύθµιση της ανάπτυξης και το υπερβάλλον σωµατικό βάρος από νωρίς στη ζωή µπορεί να την επηρεάσει. Αρκετές µελέτες έχουν δείξει ότι κατά τη διάρκεια της προεφηβικής ηλικίας, χρόνια παχύσαρκα παιδιά έχουν υψηλότερο ρυθµό ανάπτυξης και µεγαλύτερη οστική ηλικία σε σύγκριση µε φυσιολογικά παιδιά. Ωστόσο, αυτό το πλεονέκτηµα στην ανάπτυξη τείνει να µειώνεται σταδιακά κατά τη διάρκεια της εφηβείας, καθώς τα παχύσαρκα παιδιά παρουσιάζουν µειωµένη αναπτυξιακή έκρηξη (growth spurt) σε σύγκριση µε τα φυσιολογικού βάρους. Η έκκριση αυξητικής ορµόνης σε παχύσαρκα παιδιά είναι µειωµένη, γεγονός που υποδηλώνει ότι κατά συνέπεια η αυξηµένη ανάπτυξη 30\n31 είναι ανεξάρτητη αυτής. Παράγοντες οι οποίοι έχουν εµπλακεί στην επιταχυνόµενη ανάπτυξη σε παχύσαρκα παιδιά περιλαµβάνουν την αυξηµένη λεπτίνη και τα επίπεδα ινσουλίνης, τα επίπεδα επινεφριδιακών ανδρογόνων, οι IGF -1 και IGF-binding protein- 1, καθώς και τις GH-binding proteins. Το υπερβάλλον βάρος σώµατος κατά την παιδική ηλικία µπορεί επίσης να επηρεάσει την εφηβική ανάπτυξη, µέσω της διαταραχής του χρονισµού της έκκρισης ορµονών. Υπάρχουν σαφείς ενδείξεις ότι η παχυσαρκία οδηγεί σε πρώιµη εµφάνιση της εφηβείας στα κορίτσια. Επιπλέον, τα παχύσαρκα κορίτσια διατρέχουν επίσης αυξηµένο κίνδυνο υπερανδρογονισµού. Στα αγόρια, περίσσεια λιπώδους ιστού έχει συσχετισθεί µε προχωρηµένη εφηβεία σε ορισµένες µελέτες, ενώ άλλοι έχουν αναφέρει µια καθυστέρηση στην έναρξη της εφηβείας. Τα υπάρχοντα στοιχεία σχετικά µε τις συνέπειες της παιδικής και εφηβικής παχυσαρκίας υπογραµµίζουν την ανάγκη καταπολέµησης των επιδηµικών της διαστάσεων, καθώς δυσχεραίνει τη φυσιολογική ανάπτυξη (Marcovecchio & Chiarelli, 2013) Ψυχολογικές επιπλοκές Οι ψυχολογικές επιπλοκές που σχετίζονται µε την παιδική παχυσαρκία περιλαµβάνουν χαµηλή αυτοεκτίµηση, κατάθλιψη, δυσαρέσκεια σώµατος, απώλεια αυτο-ελέγχου σχετικά µε τη διατροφή, ανθυγιεινές και ακραίες συµπεριφορές ελέγχου του βάρους, λιγότερες κοινωνικές σχέσεις, στιγµατισµό λόγω της παχυσαρκίας, και χειρότερη σχετικά ποιότητα ζωής. Βιο-οικολογικά µοντέλα προσφέρουν ένα πλαίσιο για την κατανόηση της αλληλεπίδρασης µεταξύ της παιδιατρικής παχυσαρκίας και των ψυχολογικών επιπλοκών και απεικονίζουν σε επίπεδο συστήµατος προσεγγίσεις για πρόληψη και παρέµβαση. Καθώς το ιατρικό περιβάλλον είναι συχνά το πρώτο σηµείο επαφής για τις οικογένειες, οι παιδίατροι είναι οι άνθρωποι καθοριστικής σηµασίας για τον εντοπισµό και την παραποµπή των παιδιών µε ψυχολογικές επιπλοκές (Vander Wal & Mitchell, 2011). 31\n32 1.5.8 Επιπτώσεις στην ενήλικη ζωή Οι επιπτώσεις της παιδικής παχυσαρκίας στην ενήλικη ζωή περιλαµβάνουν εδραίωση της παχυσαρκίας και επιδείνωση των παραγόντων καρδιαγγειακού κινδύνου και µεταβολικών επιπλοκών, καθώς και πρόωρη θνησιµότητα απο καρδιαγγειακή νόσο. Σε µελέτη των (Freedman et al., 2001), βρέθηκε ότι το 77% των παχύσαρκων παιδιών του δείγµατος, παρέµειναν παχύσαρκα και ως ενήληκες Υπνική Άπνοια Η υπνική άπνοια είναι µια άλλη συνέπεια της παιδικής παχυσαρκίας για την οποία η επιθετική θεραπευτική προσέγγιση είναι δικαιολογηµένη. Οι µελέτες επιπολασµού δείχνουν ότι η άπνοια στον ύπνο εµφανίζεται περίπου στο 7% των παχύσαρκων παιδιών. Ωστόσο, το ένα τρίτο των παιδιών, των οποίων το σωµατικό βάρος βρέθηκε να είναι >150% του ιδανικού σωµατικού βάρους και µε ιστορικό αναπνευστικών δυσκολιών, κατά τον ύπνο παρουσίασε άπνοια (Dietz, 1998) Ορθοπεδικές επιπλοκές Επειδή τα οστά και οι χόνδροι δεν έχουν αναπτυχθεί για να µεταφέρουν σηµαντικές ποσότητες υπερβάλλοντος βάρους, µία ποικιλία ορθοπεδικών επιπλοκών συνοδεύουν την παιδική και εφηβική παχυσαρκία. Στα παχύσαρκα παιδιά, το υπερβάλλον βάρος µπορεί να οδηγήσει σε κύρτωση της κνήµης και του µηριαίου οστού, ανάλογη προς την κύρτωση που συµβαίνει όταν καθοδική πίεση ασκείται επάνω σε ένα εύκαµπτο ραβδί. Η υπερανάπτυξη της µεσαίας στοιβάδας της εγγύς κνηµιαίας µετάφυσης είναι γνωστή ως νόσος του Blount. Παρά το γεγονός ότι ο επιπολασµός της νόσου Blount είναι χαµηλός, περίπου τα δύο τρίτα των ασθενών είναι παχύσαρκοι. Η ολίσθηση της κεφαλής της µηριαίας επίφυσης προκαλείται από την επίδραση της αύξησης του βάρους. Μεταξύ 30% και 50% των ασθενών µε ολίσθηση κεφαλής της µηριαίας επίφυσης είναι υπερβαροι. Επειδή η νόσος Blount µπορεί να επανεµφανιστεί και καθώς υπάρχει αυξηµένος 32\n33 κίνδυνος για την ανάπτυξη ετερόπλευρης ολίσθησης κεφαλής της µηριαίας επίφυσης, ο έλεγχος του βάρους είναι απαραίτητος (Dietz, 1998) Σύνδροµο πολυκυστικών ωοθηκών Το σύνδροµο πολυκυστικών ωοθηκών είναι η πιο κοινή αιτία υπερανδρογοναιµίας στις έφηβες. Αυτές οι ασθενείς συνήθως παρουσιάζονται µε διαταραχές του καταµήνιου κύκλου, µειωµένη γονιµότητα και ακµή. Το σύνδροµο αυτό επίσης σχετίζεται µε αντίσταση στην ινσουλίνη, αλλά η σχέση της µε την υπερ-ανδρογοναιµία δεν είναι σαφής. Η παχυσαρκία σχετίζεται συχνά µε το σύνδροµο. Όταν υπάρχει, επιδεινώνει την κλινική εικόνα του συνδρόµου, αυξάνοντας την αντίσταση στην ινσουλίνη και µέσω αυτής έµµεσα αυξάνονται στα ανδρογόνα από τις ωοθήκες και τα επινεφρίδια (Estrada, 2004). 33\n34 2. ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η διερεύνηση της επιρροής της διατροφικής συµπεριφοράς των γονιών στη διατροφική συµπεριφορά των παιδιών σχολικής ηλικίας, και ιδιαίτερα στη συµµόρφωση µε το πρότυπο της µεσογειακής διατροφής, αλλά και στο δείκτη µάζας σώµατος. 3. ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ Συνολικά εξετάστηκαν 31 παιδιά ηλικίας 6 έως 12 ετών προερχόµενα απο την ευρύτερη περιοχή της Κρήτης. Η συλλογή των δεδοµένων πραγµατοποιήθηκε απο τις 20/11/2012 εως τις 31/3/2013 στο Πανεπιστηµιακό Γενικό Νοσοκοµείο Ηρακλείου (ΠΑΓΝΗ). Εγινε καταγραφή του βάρους και του ύψους των παιδιών, ενώ οι γονείς δήλωσαν οι ίδιοι το βάρος και το ύψος τους. Στη συνέχεια υπολογίσθηκε ο δείκτης µάζας σώµατος παιδιών και ενηλίκων. Επίσης, µετρήθηκε και η περίµετρος µέσης των παιδιών. Ο δείκτης µάζας σώµατος των παιδιών κατηγοριοποιήθηκε βάσει των κριτηρίων του IOTF. Τα δεδοµένα επεξεργάστηκαν µε το πρόγραµµα SPSS για την εφαρµογή στατιστικών µέτρων. Χρησιµοποιήθηκαν τα εξής ερωτηµατολόγια: Kidmed score και Mediet score, για την εκτίµηση της συµµόρφωσης στη µεσογειακή διατροφή παιδιών και γονιών αντίστοιχα, ερωτηµατολόγιο συχνότητας κατανάλωσης τροφίµων FFQ, ερωτηµατολόγιο φυσικής δραστηριότητας, και ένα σύντοµο ερωτηµατολόγιο οικογενειακής συµπεριφοράς σχετικά µε τη διατροφή. Τα εργαλεία που χρησιµοποιήθηκαν παρουσιάζονται στη συνέχεια: 34\n35 Ερωτηµατολόγιο Συµµόρφωσης µε τη Μεσογειακή ιατροφή για παιδιά KIDMED score Σκοπός της συµπλήρωσης του ερωτηµατολογίου αυτού, είναι η αξιολόγηση της διατροφής του κάθε παιδιού µε βάση τη µεσογειακή διατροφή. Το ερωτηµατολόγιο αυτό, απαρτίζεται από 16 ερωτήσεις, στις οποίες, τα άτοµα που το συµπληρώνουν απαντούν αν συµφωνούν ή διαφωνούν µε την κάθε ερώτηση που τίθεται. Θετική απάντηση σε ερώτηση που συµφωνεί µε το πρότυπο της µεσογειακής διατροφής βαθµολογείται µε +1, ενώ θετική απάντηση σε ερώτηση που δείχνει απόκλιση από το πρότυπο αυτό βαθµολογείται µε -1. Το τελικό σκορ που εξάγεται µπορεί να έχει τιµές από -4 έως 12 και η ποιότητα της διατροφής αξιολογείται σε 3 κλίµακες : Σκορ >8, σηµαίνει ότι η διατροφή είναι σύµφωνη µε το πρότυπο της µεσογειακής διατροφής. Σκορ από 4 έως 7 σηµαίνει ότι η διατροφή χρειάζεται βελτίωση ώστε να πλησιάσει το πρότυπο της µεσογειακής διατροφής. Σκορ <= 3, σηµαίνει ότι η ποιότητα της διατροφής είναι πολύ φτωχή. Οι ερωτήσεις που περιλαµβάνονται αφορούν την κατανάλωση φρούτων, λαχανικών, οσπρίων, ψαριού, ξηρών καρπών, γαλακτοκοµικών προϊόντων, γλυκισµάτων και δηµητριακών σε συγκεκριµένες ποσότητες και συγκεκριµένα χρονικά διαστήµατα. Επίσης η κατανάλωση πρωινού, η χρήση ελαιολάδου και η κατανάλωση φαγητών τύπου fast-food αποτελούν µερικές από τις ερωτήσεις (Sahingoz & Sanlier, 2011). Ερωτηµατολόγιο Συµµόρφωσης µε τη Μεσογειακή ιατροφή για ενήλικες MedDiet score Το MedDiedScore είναι ένας διατροφικός δείκτης που δηµιουργήθηκε µε στόχο την αποτίµηση της υιοθέτησης της µεσογειακής δίαιτας. 35\n36 ιαθέτει έντεκα συνιστώσες: Μη επεξεργασµένα δηµητριακά (ολικής άλεσης ψωµί, δηµητριακά, ζυµαρικά, ρύζι µπισκότα κλπ), φρούτα, λαχανικά, όσπρια, ψάρια, πατάτες, κρέας και κρεατοσκευάσµατα, πουλερικά, πλήρη γαλακτοκοµικά, ελαιόλαδο και πρόσληψη αλκοόλ Για τα τρόφιµα που θεωρούνται κοντά στις αρχές της Μεσογειακής ίαιτας (Μ ) (αυτά που συστήνονται σε καθηµερινή βάση ή >4 µερίδες/εβδοµάδα, δηλαδή τα µηεπεξεργασµένα δηµητριακά, τα φρούτα και τα λαχανικά, τα όσπρια, το ελαιόλαδο, τα ψάρια και οι πατάτες) κάποιος βαθµολογείται µε 0 όταν δηλώνει ότι δεν τα καταναλώνει, µε 1 όταν τα καταναλώνει 1-4 µερίδες / µήνα, 2 για 5-8 µερίδες το µήνα, 3 για 9-12 µερίδες µήνα, 4 για µερίδες το µήνα και 5 για >18 µερίδες το µήνα. Από την άλλη πλευρά, για τα τρόφιµα που θεωρούνται µακριά από τη Μ (των οποίων η πρόσληψη συστήνεται σπάνια ή βάσει µηνιαίας κατανάλωσης, όπως το κρέας και τα κρεατοσκευάσµατα, τα πουλερικά και τα πλήρη γαλακτοκοµικά προϊόντα. χρησιµοποιείται αντίστροφη κλίµακα βαθµολόγησης, δηλαδή το άτοµο βαθµολογείται µε 5 όταν δηλώνει µηδενική ή πολύ χαµηλή κατανάλωση µέχρι και 0, όταν αναφέρει σχεδόν καθηµερινή κατανάλωση. Ειδικά για το αλκοόλ, σκορ 5 δίνεται στο άτοµο που καταναλώνει <300ml/ηµέρα, 0 για >700ml/ηµέρα και 1-4 για 300, , 600 και 700 ml/ηµέρα, αντίστοιχα (τα 100ml περιέχουν 12 γραµµάρια αιθανόλης). Συνεπώς, το συνολικό σκορ που προκύπτει µετά από υπολογισµό του σκορ για κάθε κατηγορία τροφίµου κυµαίνεται από Υψηλά σκορ υποδεικνύουν και µεγαλύτερη συµµόρφωση στη Μ (Panagiotakos et al., 2006). Ερωτηµατολόγιο Συχνότητας Κατανάλωσης Τροφίµων (FFQ) Ο στόχος του ερωτηµατολογίου συχνότητας κατανάλωσης τροφίµων είναι να αξιολογηθεί η συχνότητα µε την οποία καταναλώνονται συγκεκριµένα τρόφιµα κατά τη διάρκεια µιας χρονικής περιόδου (παραδείγµατος χάρη, ηµερησιώς, εβδοµαδιαίως κτλ) 36\n37 από τα παιδιά του δείγµατος. Στην παρούσα εργασία χρησιµοποιήθηκε ένα ποσοτικό ερωτηµατολόγιο συχνότητας κατανάλωσης τροφίµων, το οποίο εκτιµά τη συχνότητα διατροφικής πρόσληψης βασικών κατηγοριών τροφίµων. Το ερωτηµατολόγιο αυτό έχει ήδη χρησιµοποιηθεί σε προηγούµενες δηµοσιευµένες έρευνες (Papadaki & Scott, 2002; Papadaki et al, 2007). Ερωτηµατολόγιο Φυσικής ραστηριότητας Το επίπεδο φυσικής δραστηριότητας εκτιµήθηκε µε το τροποποιηµένο ερωτηµατολόγιο SAPAC (Ramírez-Marrero et al., 2005; Humeníkova & Gates, 2007). Το ερωτηµατολόγιο αυτό βασίζεται στο τροποποιηµένο ερωτηµατολόγιο SAPAC, «Self Administered Physical Activity Checklist», ένα ερωτηµατολόγιο που αξιολογεί τη συχνότητα συµµετοχής του παιδιού σε διάφορες φυσικές δραστηριότητες σε µια χρονική στιγµή (Sallis et al., 1996). Ερωτηµατολόγιο Προώθησης Σωστής ιατροφικής Συµπεριφοράς στην Οικογένεια Το ερωτηµατολόγιο αυτό περιλαµβάνει τις παρακατω τέσσερις ερωτήσεις. Σκοπός του είναι η αξιολόγηση της διατροφικής συµπεριφοράς των γονέων ως προς τη λήψη τροφής του παιδιού τους και ο έλεγχος που ασκούν. 1. Τρώει όλη η οικογένεια καθηµερινά µαζί πρωινό; 2. Ενθαρρύνετε το παιδί σας να τρώει µεγάλη ποικιλία τροφίµων; 3. Το παιδί σας καταναλώνει πρωινό κάθε µέρα πριν φύγει για το σχολείο ή πριν το παιχνίδι; 4. Ακολουθείτε έναν υγιεινό τρόπο ζωής, µε τις κατάλληλες επιλογές τροφίµων και πραγµατοποιώντας τη φυσική δραστηριότητα, αποτελώντας καλό παράδειγµα για τα παιδί σας; 37\n38 5. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 5.1 Παρουσίαση δείγµατος/ ηµογραφικά χαρακτηριστικά Συνολικά εξετάστηκαν 31 παιδιά, ηλικίας 6-12 ετών (µέσος όρος 9,5 ετών ±2,1), από τα οποία τα 19 (61%) ήταν αγόρια και τα 12 (39%) κορίτσια. Όλα τα παιδιά ήταν παχύσαρκα, µε ΜΣ δηλαδή >95 η εκατοστιαία θέση στις καµπύλες ΜΣ-ηλικίας του CDC. Έγινε αντιστοίχιση των τιµών του είκτη Μάζας Σώµατος των παιδιών, σύµφωνα µε τις αντίστοιχες τιµές ΙΟΤF και εποµένως, το βάρος τους κατηγοριοποίηθηκε βάσει του κινδύνου που θα διέτρεχαν αν ήταν ενήλικοι. Σύµφωνα µε αυτήν την κατηγοριοποίηση βρέθηκε ότι το 35% είχε ΜΣ µεταξύ 30 και 35 kg/m 2, 39 % ΜΣ >35 kg/m 2, το 26% θα είχε ΜΣ kg/m 2. Συνεπώς, 74% του δείγµατος ήταν παχύσαρκο και 26% υπέρβαρο όχι παχύσαρκο. Ακόµη, οι περισσότεροι από τους γονείς ήταν παχύσαρκοι. Οι πατέρες είχαν µέσο δείκτη µάζας σώµατος 29,3 (± 4,3) kg/m 2, ενώ οι µητέρες 28,1 (± 4,2) kg/m Αποτελέσµατα βασικών ερωτηµατολογίων. Από τα ερωτηµατολόγια kidmed υπολογίσθηκε σκορ κατά µέσο όρο 5,2 (±2,7). Το 50% των παιδιών είχε ανεπαρκή συµµόρφωση µε το µεσογιεακό πρότυπο (σκορ µεταξύ 4 και 7), το 27% δεν είχε καθόλου συµµόρφωση, (σκορ < 3), ενώ το 23% πολύ καλή συµµόρφωση (>8 σκορ). Το µέσο σκορ στο ερωτηµατολόγιο του ΜedDiet ήταν 31,3 (±2,7). Το 65% των γονέων είχε σκορ µεταξύ 28 και 41, δηλαδή ικανοποιητική συµµόρφωση µε τη µεσογειακή διατροφή, και το 35% των γονέων είχε σκορ µεταξύ 14 και 27, δηλαδή ανεπαρκή συµµόρφωση µε τη µεσογειακή διατροφή. Στον παρακάτω πίνακα παρουσιάζονται τα κυριότερα στοιχεία του δείγµατος: 38\n39 Πίνακας 1: Στοιχεία είγµατος Ν Φύλο Ηλικία ΜΣ ΠΑΙ ΙΟΥ (kg/m^2) ΜΣ Πατέρα (kg/m^2) ΜΣ Μητέρας (kg/m^2) Σκορ KidMed Σκορ MedDiet 1 Αγόρι 10 22,2 29,4 22, Αγόρι 11 29,2 34,6 34, Κορίτσι 12 32, , Αγόρι 11 26,6 31,1 24, Κορίτσι 9 23,7 30, Κορίτσι 7 26,9 25, Αγόρι ,3 44, Αγόρι ,7 27, Κορίτσι ,4 29, Αγόρι 9 36, , Αγόρι 11 25, , Αγόρι 11 29,7 29,5 25, Αγόρι 12 32, Αγόρι 10 24,5 27,2 27, Αγόρι 10 23,9 24,2 25, Κορίτσι 9 24,5 27,8 24, Αγόρι 12 32,9 31, Αγόρι 9 23,8 29,4 26, Κορίτσι 7 26,2 28,7 27, Αγόρι 6 22,7 27,8 25, Αγόρι 8 21,1 26,1 24,\n40 22 Αγόρι 10 23,3 26,2 28, Αγόρι 12 30,5 31,2 30, Κορίτσι 6 21,2 24,5 23, Κορίτσι 7 20, , Κορίτσι 9 22,2 27,8 24, Κορίτσι 12 28, , Αγόρι 7 22,4 24,2 25, Κορίτσι 6 23,3 25,6 26, Αγόρι 12 28,9 29,4 28, Κορίτσι 11 29,1 32,4 31,\n41 Γράφηµα 1: MedDiet Score- Συχνότητα Το διάγραµµα απεικονίζει την κατανοµή συχνοτήτων των καταγεγραµµένων meddiet scores. Παρατηρούµε την κανονικότητα της κατανοµής που απεικονίζεται. Γράφηµα 2: KidMed Score- Συχνότητα Σε αυτό το διάγραµµα επίσης, παρατηρούµε την κατανοµή συχνοτήτων των αποτελεσµάτων του Kidmed score. Παρατηρούµε ότι οι υψηλότερες συχνότητες εµφανίζονται στις τιµές σκορ


Για να αντιληφθούμε τα δεδομένα… - Leoforos.gr\nΓια να αντιληφθούμε τα δεδομένα…\nΤα παραδείγματα Γιουβέντους και Τότεναμ που κάνουν πιο ξεκάθαρο από ποτέ το μέγεθος του εγχειρήματος του PAO Alive!\nΊσως για αρκετούς φίλους του Παναθηναϊκού, να υπάρχουν ακόμη κάποια ερωτήματα γύρω απ’ το PAO Alive. Παρότι όλα έχουν απαντηθεί με τον πλέον ξεκάθαρο και κρυστάλλινο τρόπο. Για να βοηθήσουμε ακόμη περισσότερο στην κατανόηση του αυτονόητου για κάθε υποστηρικτή του κορυφαίου Ελληνικού συλλόγου, αρκεί να αναφέρουμε δύο παραδείγματα. Η σύνδεση θα είναι απλή, εύκολη και ιδιαίτερα ξεκάθαρη!\nΤο PAO Alive έχει βασικό του άξονα, τις εγκαταστάσεις στον Βοτανικό. Για όλα τα τμήματα του συλλόγου. Όχι απλά ένα γήπεδο δηλαδή, αλλά μια ολόκληρη Παναθηναϊκή πολιτεία! Μέχρι να φτάσουμε σε εκείνο το σημείο, επιβάλλεται να «τρέξουν» όλα τα τμήματα.\nΟρισμένοι ίσως να συνεχίζουν να το βλέπουν ως… φυσιολογικό να αναλάβει ένας άνθρωπος όλο αυτό το βάρος! Κάτι που ήδη κάνει ο Δημήτρης Γιαννακόπουλος σε ΚΑΕ και Α.Ο., τη στιγμή που ο ίδιος άνθρωπος είναι εδώ «τρέχοντας» το PAO Alive, έτοιμος να τα αναλάβει όλα!


Κάντε ένα σεξ ένα διάλειμμα! 13 μη σεξουαλικές πινελιές για να νιώσετε οικεία και κοντά - Μπαχαρικά | Ιούλιος 2022\n13 μη σεξουαλικές πινελιές για να νιώσετε οικεία και κοντά\nΜας έχει πει να πιστεύουμε ότι το σεξ μόνο είναι το πιο οικείο πράγμα σε μια σχέση. Τι γίνεται αν σας πούμε ότι υπάρχουν άλλοι, μη σεξουαλικοί τρόποι που θα σας κάνουν να νιώσετε πιο οικεία και πιο κοντά στον σύντροφό σας από ένα επεισόδιο ζεστού ντους; Στην πραγματικότητα, αυτοί είναι μερικοί τρόποι που μπορούν να βοηθήσουν να ανθίσουν τα συναισθήματά σας ο ένας τον άλλον σε εποχιακή, ώριμη αγάπη. Ας μιλήσουμε για αυτά λεπτομερώς.\nΣημασία του σεξ σε μια σχέση\nΕίναι υπέροχο να έχουμε καταπληκτικό σεξ σε όλη τη βρώμικη δόξα και τη λαμπρή του υπερηφάνεια, αλλά το σεξ δεν είναι το παν σε μια σχέση. Το σεξ μπορεί να σας καταργήσει τις αρχικές μέρες της σχέσης σας, αλλά η αίσθηση ότι «δεν μπορώ να σας βγάλω τα χέρια» εξασθενεί με τον καιρό καθώς η σχέση σας εξελίσσεται. Μέσα από τα σκαμπανεβάσματα της ζωής, χρειάζεστε άλλα πράγματα για να προωθήσετε τη σχέση σας και το σεξ μπορεί να είναι μόνο ένα από αυτά.\nΑυτό δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να επενδύσετε το χρόνο σας στο να έχετε καλό, παθιασμένο, καταπληκτικό σεξ μεταξύ σας. Σημαίνει απλώς ότι πρέπει να δοθεί έμφαση και σε άλλους τρόπους για να αποκτήσετε οικειότητα στη σχέση σας.\nΤο σεξ δεν μπορεί να σας δει όταν τελειώσει η περίοδος του μήνα του μέλιτος και δεν μπορεί πάντα να είναι τόσο ζεστό και εκπληκτικό που ήταν στις αρχικές μέρες. Και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο αυτοί οι μη σεξουαλικοί τρόποι πρέπει να γίνουν μέρος της σχέσης σας για να το διατηρήσετε ακμάζον, υγιές και γεμάτο ζωή και ευτυχία.\n13 Μη σεξουαλικές πινελιές για να αισθανθείτε οικεία σε μια σχέση\nΈτσι, ενώ είναι υπέροχο να έχετε καταπληκτικό, παθιασμένο σεξ, προσέξτε να χτίσετε τη σχέση σας ισχυρότερη και καλύτερη, επιδίδοντας συχνά στις παρακάτω μη σεξουαλικές πινελιές. Δεν θα οδηγήσουν σε οργασμούς, αλλά σίγουρα θα σας κάνουν να νιώσετε πολύ πιο κοντά.\n1. Ο περίπατος στο χέρι\nΈχετε παρατηρήσει πώς οι ταινίες να εστιάζουν στο να κρατάτε τα χέρια σας και να περπατάτε σε μια ερημική λωρίδα με λουλούδια και δέντρα που περιβάλλουν τις πλευρές και ένα αεράκι στον ωκεανό να βόσκουν απαλά τα μαλλιά της ηρωίδας; Αν και αυτό δεν είναι δυνατό για όλους μας, μπορούμε ακόμα να κάνουμε μια μικρή βόλτα κρατώντας και χαϊδεύοντας τα χέρια του άλλου και νιώθουμε καλά για αυτό.\nΈνας χαλαρός περίπατος, όταν κρατάτε τα χέρια ή τυλίγετε τα χέρια σας ή απλώς ακουμπάτε το κεφάλι σας στους ώμους του, μπορεί να αφήσει ένα όμορφο αίσθημα διαρκούς.\n2. Ένα φιλί στο μέτωπο\nΠαρόλο που συχνά συζητούνται πολλά για ζεστά φιλιά, ένα φιλί στο μέτωπο είναι αρκετό για να κάνει τον σύντροφό σας να αισθάνεται χαρούμενος και καλός σε ένα δευτερόλεπτο. Κλίνετε για να αγγίξετε απαλά το μέτωπο του συντρόφου σας με τα χείλη σας ή σηκωθείτε αγγίζοντας το λαιμό του συντρόφου σας για να φυτέψετε ένα απαλό φιλί. Ο σύντροφός σας θα κλείσει τα μάτια του και θα χαλαρώσει αυτή τη στιγμή, ενώ αισθάνεστε καλοί να δείτε τα φωτισμένα πρόσωπά τους.\nΣχετική ανάγνωση: 20 εύκολοι τρόποι για να είστε ρομαντικοί\n3. Παίζοντας κάτω από το τραπέζι\nΤι θα λέγατε για μερικές παιχνιδιάρικες πινελιές κάτω από το τραπέζι ενώ έχετε ένα ήσυχο δείπνο; Απλώς βγάλτε τα παπούτσια σας και παίξτε απαλά τη footsie. Χωρίς σεξουαλική χροιά, απλά παιχνιδιάρικες, απαλές πινελιές χωρίς καμία άλλη χειρονομία. Μην παραμείνετε για πολύ. μόνο μερικά χάδια και αφήστε το.\nΟ σύντροφός σας θα αισθανθεί σίγουρα αισθησιακό και ρομαντικό.\n4. Χαϊδεύοντας τα μαλλιά\nΤο χαϊδεύοντας τα μαλλιά του συντρόφου σας είναι ένας πολύ καλός τρόπος για να σας δείξει τη φροντίδα και βοηθά στη σύνδεση. Σε όλους τους αρέσει να αισθάνεται αγαπημένος και φροντίδα και το να χτυπάς τα δάχτυλά σου μέσα από την παχιά χαίρα του συντρόφου σου θα κάνει ακριβώς αυτό. Το χαϊδεύοντας τα μαλλιά θεωρείται χαλαρωτικό και απελευθερώνει τις εντάσεις. Είναι ένας πολύ καλός τρόπος για να ενημερώσετε τον σύντροφό σας ότι τον αγαπάτε.\nΌταν αγκαλιάζετε, τρέξτε τα δάχτυλά σας πάνω από το κεφάλι του συντρόφου σας με έναν παιχνιδιάρικο τρόπο.\n5. Αγκαλιάστε τον σύντροφό σας συχνά, χωρίς λόγο\nΟι αγκαλιές έχουν τη δύναμη να θεραπεύσουν, να αποβάλουν το άγχος και να ενισχύσουν τη διάθεση. Οι αγκαλιές καλλιεργούνται στη φύση και δίνουν στο άλλο άτομο μια αίσθηση ζεστασιάς, καλωσορίσματος και ασφάλειας. Αγκαλιάστε όταν ο σύντροφός σας επιστρέψει από τη δουλειά ή όταν αισθάνεται ιδιαίτερα άγχος. Αγκαλιάστε τον σύντροφό σας συχνά όταν υπάρχουν δύσκολες στιγμές που περνάτε - αυτό θα κάνει τον σύντροφό σας να αισθανθεί ότι βρίσκεστε σε αυτό μαζί.\nΣτην πραγματικότητα δεν χρειάζεστε λόγο να αγκαλιάσετε τον σύντροφό σας - όταν σηκώνεστε, ενώ παίρνετε για την επιχείρησή σας για την ημέρα, όταν βλέπετε ο ένας τον άλλον, οτιδήποτε χαρούμενο, οτιδήποτε λυπηρό - μπορείτε να αγκαλιάσετε τόσες πολλές φορές!\n6. Ένα χτύπημα ενώ περπατάτε\nΤώρα, αυτό δεν είναι σαν ένα χτύπημα στην άκρη, αλλά ένα απαλό χτύπημα στην πλάτη καθώς διασχίζετε ο ένας τον άλλον στο διάδρομο ή όταν πηγαίνετε να πάρετε ένα ποτήρι νερό από την κουζίνα εάν κάνει τα λαχανικά - αγνοώντας Η παρουσία σας. Μια απαλή βρύση, ένα ξαφνικό τρίψιμο - θα ενισχύσει αμέσως τη διάθεση του συντρόφου σας και θα σας γεμίσει με ένα χαρούμενο συναίσθημα.\n7. Γίνε τους γέλια\nΛοιπόν, μπορεί να είναι ενοχλητικό κατά καιρούς, αλλά το γαργάλημα ο ένας τον άλλον για απόλυτη διασκέδαση είναι ένας πολύ καλός τρόπος για να έρθετε σε επαφή μεταξύ τους και να αφήσετε μερικά γέλια και γέλια να ακολουθήσουν. Το γαργάλημα του συντρόφου σας μπορεί να ελαφρύνει αμέσως τη διάθεσή του και να βγάλει μια σειρά από γέλια που συχνά τελειώνουν με μια βαθιά αγκαλιά και ένα μικρό ράμφη. Επιπλέον, σε κάνει να νιώθεις χαρούμενος για ώρες μετά.\nΜπορεί ακόμη και να τελειώσετε με έναν αγώνα μαξιλαριού (πόσο χαριτωμένο είναι αυτό!) Και παιχνιδιάρικη πάλη στο κρεβάτι μετά το γαργάλημα.\n8. Τραβήξτε τα κοντά όταν κοιμούνται\nΌχι όταν ο σύντροφός σας βρίσκεται σε βαθιά ύπνο, αλλά όταν ξαπλώνετε για ύπνο, τραβήξτε τον σύντροφό σας προς τον εαυτό σας ή, ή σπρώξτε το σώμα σας πιο κοντά στον. Απλά αφήστε το σώμα σας να αγγίξει το ένα το άλλο χωρίς να γίνει οικείο. Αγγίξτε το πρόσωπο του συντρόφου σας με τα δάχτυλά σας, αγκαλιάστε τον σφιχτά και στηρίξτε τα πόδια σας το ένα στο άλλο.\nΤυλίξτε τη μέρα σας με ένα υπέροχο μήνυμα καληνύχτας.\n9. Ένα σύντομο μασάζ πριν κοιμηθείτε\nΛίγο πριν χτυπήσετε το σάκο και το καλέσετε μια μέρα, πάρτε τα πόδια του συντρόφου σας στην αγκαλιά σας και κάντε απαλό μασάζ με τα δάχτυλά σας. Δεν χρειάζεται να είναι ένα μασάζ πίεσης, μόνο μερικές ήπιες κυκλικές κινήσεις για να ξεδιπλώσει την εξάντληση και να τον κάνει να νιώθει ότι ήθελε και αγαπήθηκε. Ή απλώς κάντε ένα μασάζ στην πλάτη ή τρίψτε τον ώμο όποτε θέλετε. Ο σύντροφός σας θα αισθανθεί χαλαρός, αγαπημένος και ευγνώμων σε εσάς.\nΑνεξάρτητα από το πόσο κουρασμένος ήταν ο σύντροφός σας, ή πόσο άσχημη ήταν η μέρα του, αυτή η μικρή πράξη αγάπης σίγουρα θα ξεπλύνει όλη την κόπωση του.\nΣχετική ανάγνωση: 5 συνήθειες που ενισχύουν την εμπειρία της σχέσης ζευγαριού πολλαπλάσια\n10. Λίγο φιλί\nΑναρωτηθήκατε γιατί δεν φιλάτε πλέον τον σύντροφό σας και αν το κάνετε, είναι γενικά μια πράξη προκαταρκτικών παιχνιδιών; Το φιλί είναι ένας θαυμάσιος τρόπος σύνδεσης μεταξύ τους, ακόμα κι αν είναι ένα μικρό ράμφη στα χείλη. Ναι, δεν μιλάμε για παίζοντας γλώσσες εδώ, αλλά πιο απλό, αξιαγάπητο και εντελώς αξιολάτρευτο - ένα απλό φιλί.\nΘα αισθανθείτε καλά για το φιλί, ο σύντροφός σας θα αισθανθεί χαρούμενος και μπορείτε να το κάνετε συχνά χωρίς κανένα λόγο.\n11. Κοιτάξτε τα μάτια τους\nΕάν έχετε χρονολογηθεί πολύ καιρό, θα το κάνατε σίγουρα. Τα νεαρά, νέα ζευγάρια κάθονται συχνά και βλέπουν το ένα το άλλο στα μάτια και παίζουν το παιχνίδι που αναβοσβήνει. Όποιος αναβοσβήνει πρώτα, χάνει το παιχνίδι. Όχι ότι σας λέμε να κρατήσετε το σκορ, αλλά κοιτάζοντας ο ένας τον άλλον θα σας δώσει και τους δύο μια απόδραση από όλα όσα συμβαίνουν γύρω σας - ακόμα κι αν είναι για λίγα δευτερόλεπτα. Θα νιώσετε σαν να έχετε χάσει αυτήν τη σύνδεση για πάντα και θα δώσει στη σχέση σας μια νέα διάσταση εντελώς.\n12. Κρατώντας τα χέρια\nΑκριβώς έτσι. Περπατώντας. Ενώ παρακολουθείτε τηλεόραση. Μιλώντας ο ένας στον άλλο. Σχεδόν οποιαδήποτε στιγμή, οπουδήποτε. Κρατήστε τα χέρια του άλλου άνετα και θυμηθείτε πόσο καλά ταιριάζουν μεταξύ τους. Πραγματικά φτιαγμένο για να ταιριάζει!\n13. Παρακολουθώντας τηλεόραση με το κεφάλι ακουμπισμένο στους ώμους του\nΈνας άλλος κλασικός τρόπος να νιώσετε κοντά στον σύντροφό σας και να τον κάνετε να νιώθει αγαπημένος. Ενώ παρακολουθείτε την αγαπημένη σας ταινία ή τηλεοπτική εκπομπή, περιστασιακά στις πιτζάμες σας, απλώς κρατήστε την αγκαλιά του και στηρίξτε το κεφάλι σας στους ώμους ή στο στήθος του. Μπορεί ακόμη και να νιώθετε σαν να κοιμάστε, καθώς η άνεση και η ζεστασιά χτίζονται γύρω σας. Το άρωμα του σώματός του θα αναμιχθεί με τις αισθήσεις σας και μπορεί να κρυφτεί λίγο πιο κοντά. Χαριτωμένος.\nΕίναι ένας όμορφος τρόπος σύνδεσης.\nΜόλις αρχίσετε να συνδέεστε μεταξύ τους φυσικά εκτός από το σεξ, θα παρατηρήσετε ένα νέο κύμα ευτυχίας και ικανοποίησης που κυριαρχεί στον αέρα. Ελπίζουμε ότι αυτές οι μη σεξουαλικές πινελιές διατηρούν τη σχέση σας ευτυχισμένη για πάντα.\nΜοιραστείτε μαζί μας οτιδήποτε άλλο θέλετε να προστεθεί στη λίστα!\nΑυτά τα 10 πράγματα είναι καλύτερα από το σεξ και κάθε ζευγάρι πρέπει να τα δοκιμάσει!\nΠώς η χήρα μητέρα μου παντρεύτηκε τον καλύτερο της φίλο\nο αρραβώνας του Χάρι\njada pinkett smith και will smith\nκόρη του βορειοδυτικού Κάνιε


Δραστηριότητες - Ένωση Πολυτέκνων Αθηνών\nΔιαδρομή: Αρχική » Δραστηριότητες\nΗ Ε.Π.Α. στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της αναπτύσσει έντονη δραστηριότητα:\n• Θεωρεί ανά 3ετία τα βιβλιάρια των πολυτέκνων οικογενειών – μελών της και προβαίνει στην αντικατάσταση των απολεσθέντων και φθαρμένων βιβλιαρίων.\n• Εκδίδει τα πιστοποιητικά πολυτεκνικής ιδιότητας, για κάθε νόμιμη χρήση (συμμετοχή σε διαγωνισμούς, αγορά αυτοκινήτου, κλπ.) τα οποία στη συνέχεια επικυρώνονται από την Α.Σ.Π.Ε.\n• Διανέμει στις πολύτεκνες οικογένειες – μέλη της διάφορα προϊόντα παρεμβάσεως της Ε.Ε., εφόσον αυτά χορηγούνται από την αρμόδια Υπηρεσία του Υπουργείου Γεωργίας και Αγροτικής Ανάπτυξης (φέτα, μακαρόνια, ρύζι, λάδι κ.α.).\n• Ενθαρρύνει και καλλιεργεί την ευγενή άμιλλα μεταξύ των μελών της με την απονομή τιμητικών βραβείων στους αριστούχους μαθητές των Γυμνασίων και Λυκείων, στους εισαχθέντες στα Α.Ε.Ι. και Τ.Ε.Ι. και σε όσους έλαβαν πτυχίο ή μεταπτυχιακό τίτλο σπουδών.\n• Υποδέχεται κάθε χρόνο τα «ΠΡΩΤΑΚΙΑ» των πολυτέκνων οικογενειών – μελών της σε γιορταστική εκδήλωση, τους προσφέρει τσάντες και σχολικά είδη και τα διασκεδάζει με πλούσιο καλλιτεχνικό πρόγραμμα.\n• Προβάλλει το θεσμό της οικογένειας και δημιουργεί πολυτεκνική αντίληψη στην κοινωνία με τη βράβευση των νέων πολυτέκνων μητέρων και των νεόνυμφων ζευγαριών.\n• Διοργανώνει και υλοποιεί επιδοτούμενα προγράμματα της Ε.Ε. στα οποία συμμετέχουν πολύτεκνοι και παιδιά πολυτέκνων οικογενειών.