ΑΠΟ ΠΡΙΓΚΙΠΑΣ ΒΑΤΡΑΧΟΣ - PDF\nDownload "ΑΠΟ ΠΡΙΓΚΙΠΑΣ ΒΑΤΡΑΧΟΣ"\n3 ΑΠΟ ΠΡΙΓΚΙΠΑΣ ΒΑΤΡΑΧΟΣ ΚΑΙ... ΤΟΥΜΠΑΛΙΝ! Πρακτικές ψυχολογικές τεχνικές για να βελτιώσετε τον εαυτό σας - ή τους άλλους! Δρ ΑΓΓΕΛΟΣ ΡΟΔΑΦΗΝΟΣ Συγγραφέας του «Οι Ηλίθιοι είναι Ανίκητοι!» iii\n4 Copyright 2003, 2008, 2015 ΑΓΓΕΛΟΣ ΡΟΔΑΦΗΝΟΣ για την ελληνική γλώσσα σε όλο τον κόσμο. Η πνευματική ιδιοκτησία αποκτάται χωρίς καμιά διατύπωση και χωρίς την ανάγκη ρήτρας απαγορευτικής των προσβολών της. Απαγορεύεται η αναδημοσίευση, η αποθήκευση σε κάποιο σύστημα διάσωσης και γενικά η αναπαραγωγή του παρόντος έργου, με οποιονδήποτε τρόπο ή μορφή, τμηματικά ή περιληπτικά, στο πρωτότυπο ή σε μετάφραση ή άλλη διασκευή, χωρίς γραπτή άδεια του συγγραφέα. Εξώφυλλο: Β. Καλαϊτζίδου. Βάτραχος: Prince Natterjack, by J. Kamm, Σκίτσα-Γελοιογραφίες: Κώστας Παπαντωνίου Εκτύπωση: CreateSpace, USA Διάθεση: Amazon.com και βιβλιοπωλεία ISBN: ISBN-13:\n5 ΕΥΓΕΝΙΚΑ ΣΧΟΛΙΑ Τα βιβλία σας μου έχουν αλλάξει τη ζωή. Ε. Τζαβάρα ΤΟ βιβλίο! Το λατρέψαμε! Θερμά συγχωρητήρια, χίλια μπράβο και αναμένουμε το τρίτο! Χ. Παράσογλου Αυτό το βιβλίο ψυχολογίας είναι αλλιώτικο από τα άλλα. Κεφάτο, διασκεδαστικό, ανάλαφρο και χαλαρωτικό. Oneman.gr Μέθοδος Ρο? Γιατί οχι!...από εκείνη τη μέρα στο ξενοδοχείο Τιτάνια ακολουθώ πιστά! Πήρα το βάπτισμα πυρός... Μπουκάη και Ροδαφηνός οι ψυχολόγοι μου! Είστε και οι 2 για πολύ αυπνία... να μη κοιμηθούμε σαν άνθρωποι εκεί! Να τελειώσουμε το βιβλίο και μετά... Έλεος. Ανάθεμα την ώρα που έμπλεξα! Το Χομπιστάκι Τα βιβλία σου ειλικρινά υπήρξαν αναγνώσματα - σταθμός για μένα. Κυριακίδης Γιώργος, Διευθυντής εκπαίδευσης Humanasset Α.Ε. Έχω στα χέρια μου το καταπληκτικό σας βιβλίο. Το διαβάζω ξανά και ξανά και ελπίζω να καταφέρω να βελτιωθώ, γιατί όλα τα κάνω θάλασσα. Ευχαριστώ που το γράψατε. Χρύσα Ήταν ένα χάδι στην ψυχή μου. Θα ήθελα πάντως να αποκτήσω μία Αγχο- Βίζα. Άγγελε είσαι μοναδικός, με κάνεις και γελάω ενώ ταυτόχρονα με βοηθάς να βοηθήσω τον εαυτό μου. Σ ευχαριστώ που ήρθες στη ζωή μου! Ζωή, Πτολεμαΐδα Συγχαρητήρια για τα υπέροχα βιβλία σας και το χιούμορ σας, τα διαβάζω, τα ξαναδιαβάζω και επαναπροσδιορίζω τις σκέψεις μου. Ευχαριστώ! Άρτεμις Αναπνιώτη Όχι μόνο αγχολυτικό και αντικαταθλιπτικό είναι εκπληκτικό να διαβάζω και να γελάω δυνατά! Μ. Λυκίδου Ένα βιβλίο για μια ζωή! Έχω σκεφτεί μερικές δεκάδες γνωστών που οπωσδήποτε πρέπει να το διαβάσουν. Χριστίνα Β. Η δουλειά σας είναι εξαιρετική και πολύ προσιτή σε εμάς τους απλούς θνητούς. Τα βιβλία σας μου κράτησαν παρέα (εποικοδομητική) πολλά βράδια. Ελισάβετ Τ. Αν το διαβάσει ένα μεγάλο ποσοστό Ελλήνων, ίσως βελτιωθούμε σαν έθνος! Α. Μαυρομάτης, Καναδάς Το βιβλίο σας από πρίγκιπας βάτραχος και τούμπαλιν ήταν το πιο εξαίσιο που έχω διαβάσει! Απόστολος Κυριαζόπουλος v\n6 ΚΕΙΜΕΝΟ ΣΤΟ ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ Γεννιόμαστε με προδιαγραφές πρίγκιπα και κάποια στιγμή, κοντά στα 30 καταλήγουμε «βάτραχοι», εξαιτίας των επιβλαβών συνηθειών που υιοθετήσαμε, της κακής διατροφής, των συναναστροφών και πάει λέγοντας. Πώς μπορεί κανείς να ξαναγίνει «πρίγκιπας»; Η μία λύση είναι να περιμένει το φιλί της πριγκίπισσας. Η άλλη να διαβάσει το βιβλίο του A. Ροδαφηνού. Αν δεν είσαι ευχαριστημένος με τον εαυτό σου ή με τις συνθήκες στη ζωή σου... μη στεναχωριέσαι, γιατί... μπορείς να αλλάξεις! Αρκεί να ακολουθήσεις συγκεκριμένα βήματα. Αν όμως συνεχίσεις να κάνεις αυτά που έκανες μέχρι σήμερα, θα συνεχίσεις να παίρνεις αυτά που έπαιρνες μέχρι σήμερα. Εάν δεν αλλάξεις την κατεύθυνση που πηγαίνεις, μάλλον θα καταλήξεις εκεί που κατευθύνεσαι (απόφθεγμα Made in China). Για αυτό, πάρε τη ζωή στα χέρια σου... πριν σε πάρει και σε σηκώσει! Εσείς - Θα θέλατε να κόψετε το κάπνισμα ή να μειώσετε το ποτό; - Να βελτιώσετε τη διατροφή και την εμφάνισή σας; - Να ξεκινήσετε τη γυμναστική; - Nα διαβάζατε περισσότερο; - Να τελειώνετε τις εργασίες σας; - Nα σηκώνεστε στην ώρα σας; - Να μην αργείτε στη δουλειά, στο μάθημα, ή στα ραντεβού; - Να ξεπεράσετε μια σχέση; - Nα μειώσετε τις ώρες που βλέπετε τηλεόραση; - Μήπως τρώτε τα νύχια σας; Αν απαντήσατε ναι σε κάποια από τα παραπάνω, αντιμετωπίζετε την πρόκληση του αυτοέλεγχου. Οι περισσότεροι άνθρωποι θα ήθελαν να αλλάξουν κάτι στη ζωή τους: μια καλύτερη δουλειά, λιγότερο στρες, περισσότερους φίλους, κλπ. Πράγματι, είναι πολύ λίγα τα άτομα που δεν θα βρούνε κάτι να βελτιώσουν ή να αλλάξουν. «Είναι πολύ απλό, λίγο αυτοέλεγχο χρειάζεται», μπορεί να σας συμβουλέψουν. Τι είναι και πώς αποκτάται όμως ο αυτοέλεγχος; Το βιβλίο παρουσιάζει εναλλακτικές λύσεις για όσους θέλουν να κόψουν το κάπνισμα, να κάνουν δίαιτα, να ξεπεράσουν μια αποτυχημένη σχέση, να αλλάξουν επάγγελμα, να μελετούν περισσότερο, να σταματήσουν να τρώνε τα νύχια τους, να σηκώνονται στην ώρα τους κλπ. Η προσέγγιση που ακολουθεί vi\n7 βασίζεται στην υπόθεση ότι καθετί που μπορεί να μαθευτεί μπορεί να ξεμαθευτεί. Βασισμένος στις αρχές της γνωστικής-συμπεριφορικής ψυχολογίας ο Δρ Ροδαφηνός, περιγράφει με χιούμορ, πρωτοτυπία και ευρηματικότητα μερικούς από τους τρόπους με τους οποίους μπορεί κανείς να πετύχει τις αλλαγές που επιθυμεί για μια πιο ικανοποιητική προσωπική ζωή. Το θέμα παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για όλα τα άτομα που ασχολούνται και επιδιώκουν αλλαγή συμπεριφοράς, όπως γονείς και παιδιά, δάσκαλοι, στελέχη επιχειρήσεων, εργαζόμενοι, αθλητές, γυμναστές, διαιτολόγοι, ψυχολόγοι και φοιτητές ψυχολογίας. Ένας οδηγός / εγχειρίδιο για την εφαρμογή ψυχολογικών τεχνικών για αλλαγή συμπεριφοράς, για περισσότερη επιτυχία και ικανοποίηση στην εργασία, στην προσωπική ζωή και στις σχέσεις μας με τους άλλους και με τον εαυτό μας. Αλήθεια, τι δώρο θα κάνετε σε αυτούς που αγαπάτε, στους φίλους που θα επισκεφτείτε; Γλυκά; Ή μήπως ένα βιβλίο; Paperback: 300 pages Publisher: Angelos Rodafinos 8th Edition (Jan 9, 2015) Language: Greek ISBN-10: ISBN-13: Product Dimensions: 6 x 0.7 x 9 inches Shipping Weight: 1.2 pounds Genre: Psychology, Change, Self development Sales: Author, Internet, Amazon vii\n11 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος... 1 Εισαγωγή... 3 ΜΕΡΟΣ A: Ποιος επιλέγει Τις πταίει για τη σημερινή μας κατάσταση; Η επίδραση των γύρω μας Ευθύνη και επιλογές Οι τρεις βασικές επιλογές... Error! Bookmark not defined. ΜΕΡΟΣ Β: Ολίγη θεωρία περί αλλαγής Error! Bookmark not defined. 5. Μάθε, παιδί μου... Error! Bookmark not defined. 6. Μάθηση και συνήθειες... Error! Bookmark not defined. 7. Γιατί δεν αλλάζουμε;... Error! Bookmark not defined. 8. Τι κάνει τους ανθρώπους να αλλάζουν; Error! Bookmark not defined. 9. Η διάθεσή μας εξαρτάται από δύο παράγοντεςerror! Bookmark not defined. 10. Αλλαγή λέξεων - αλλαγή σκέψεων... Error! Bookmark not defined. 11. Γνωστικές αλλαγές... Error! Bookmark not defined. 12. Αλλαγή τρόπου σκέψης: Η λογικο-θυμική θεραπείαerror! Bookmark not defined. 13. Άλλες γνωστικές τεχνικές... Error! Bookmark not defined. 14. Οραματισμός και νοερή προπόνηση Error! Bookmark not defined. 15. Ναι μεν... αλλά... Error! Bookmark not defined. ΜΕΡΟΣ Γ: Βήματα για αλλαγή... Error! Bookmark not defined. 16. Στόχοι και υψηλή επίδοση... Error! Bookmark not defined. 17. Εξετάστε τη ζωή σας - ανακαλύψτε τα όνειρά σαςerror! Bookmark not defined. 18. Βήμα 1: καθορίστε τη συμπεριφορά που θέλετε να αλλάξετε... Error! Bookmark not defined. 19. Βήμα 2: συγκεντρώστε τα βασικά δεδομέναerror! Bookmark not defined. 20. Βήμα 3: πιθανά εμπόδια, αναγκαίες γνώσεις, βοήθεια φίλων... Error! Bookmark not defined. 21. Βήμα 4: σχεδιασμός του προγράμματοςerror! Bookmark not defined. 22. Επιθυμία και επιμονή... Error! Bookmark not defined. xi\n12 23. Η πιο αποδοτική επένδυση... Error! Bookmark not defined. 24. Η αλλαγή στην πράξη: παραδείγματαerror! Bookmark not defined. 25. Μπορείτε να τα καταφέρετε; ΠαραδείγματαError! Bookmark not defined. Βιβλιογραφία xii\n15 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Το 1994 επέστρεψα στην Ελλάδα ύστερα από απουσία έξι ετών για μεταπτυχιακές σπουδές. Έχοντας στο διάστημα αυτό κάνει τρεις φορές το γύρο του κόσμου, ήμουν εμφανώς επηρεασμένος από κάποια στοιχεία συμπεριφοράς των εθνοτήτων με τις οποίες ήρθα σε επαφή. Από προσωπικό ενδιαφέρον και έχοντας ήδη αρχίσει να διδάσκω τα βασικά κεφάλαια εισαγωγής στην ψυχολογία σε φοιτητές ιδιωτικών πανεπιστήμιων, ίδρυσα το Winners Club (Κλαμπ των Νικητών) ή, χιουμοριστικά, W.C.. Ήταν μια προσπάθεια να μεταδώσω τη διάθεση, την εμπειρία και τις γνώσεις που αποκόμισα από άτομα που αντιμετώπιζαν τη ζωή λίγο διαφορετικά. Το αρχικό κοινό μου αποτέλεσε μια ομάδα φοιτητών με ανησυχίες για εσωτερική αναζήτηση, οι οποίοι ήρθαν να παρακολουθήσουν τις πρώτες διαλέξεις μου με μια δόση περιέργειας. Ο ενθουσιασμός και η ανταπόκρισή τους με ώθησαν να καθιερώσω το W.C., αλλά και να οργανώσω σεμινάρια για εταιρείες και εκπαιδευτικούς οργανισμούς. Τότε ανακάλυψα ότι αυτό που πραγματικά με γεμίζει ικανοποίηση είναι το να έρχομαι σε επαφή με άλλα άτομα και να βάζω ένα λιθαράκι στον τρόπο με τον οποίο σκέφτονται και αντιμετωπίζουν τα καθημερινά προβλήματα, συνεισφέροντας έτσι σε θετικές αλλαγές στη ζωή τους. Οι συμμετέχοντες στα σεμινάρια και τις διαλέξεις μου ζητούσαν τις διαφάνειες, μετά τις σημειώσεις και μετά ακόμα περισσότερες σημειώσεις. Ξεκίνησα να τις βάζω στη σειρά, και ύστερα από 1-2 χρόνια το αποτέλεσμα ήταν το πρώτο βιβλίο. Σήμερα είμαι πλέον πεπεισμένος ότι η ανάγνωση των αποσπασμάτων που περιέχονται στο παρόν βιβλίο ενδέχεται να αλλάξει, αν όχι τις συνθήκες στη ζωή σας, τον τρόπο που σκέφτεστε - προς το καλύτερο. Αυτό τουλάχιστον ισχυρίζονται εκατοντάδες από τους χιλιάδες αναγνώστες των βιβλίων μου Από Πρίγκιπας Βάτραχος και Τούμπαλιν και Οι Ηλίθιοι είναι Ανίκητοι, οι οποίοι επικοινώνησαν μαζί μου τα τελευταία χρόνια. Κάποια αυτά τα άτομα, με βρίσκουν στο δρόμο (άλλοι δε με βρίσκουν στο Facebook) και μου μιλούν για τις αλλαγές προς το καλύτερο που επέφεραν στη ζωή τους. Αυτό με ικανοποιεί περισσότερο από κάθε άλλη ανταμοιβή. Αν οι μαρτυρίες και οι ισχυρισμοί των αναγνωστών ισχύουν, τα άμεσα οφέλη για σας μπορεί να περιλαμβάνουν: λιγότερο εκνευρισμό, ανησυχία, ενοχές, αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση προβλημάτων, καλύτερες επιλογές, 1\n16 καλύτερες διαπροσωπικές σχέσεις, βελτίωση αυτοεκτίμησης, πιο υγιείς συνήθειες, ανάπτυξη του δυναμικού μας, πιο ευχάριστος και ικανοποιητικός τρόπος ζωής στο σύνολο. Ίσως τα παραλέω, αλλά αν αυτά που δοκιμάσατε μέχρι σήμερα δεν έχουν επιφέρει τα αποτελέσματα που θα επιθυμούσατε, και εάν η προσέγγισή σας δεν δουλεύει, τότε δοκιμάστε τις ιδέες που περιγράφονται στο παρόν βιβλίο. Γιατί «Αν συνεχίσεις να κάνεις αυτά που έκανες μέχρι σήμερα, θα συνεχίσεις να παίρνεις αυτά που έπαιρνες μέχρι σήμερα». Τους χαιρετισμούς μου λοιπόν στους Νικητές αναγνώστες μου, τους φοιτητές μου στο American και το City College και σε αυτούς που κατά καιρούς παρακολούθησαν τις διαλέξεις μου. Τους ευχαριστώ για το ενδιαφέρον τους και την υποστήριξή τους, και τους προτρέπω να συνεχίσουν με ενθουσιασμό την προσπάθεια για ανάπτυξη. Καλή ανάγνωση και καλή διασκέδαση! Dr Ro 2\n17 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο μέσος άνθρωπος χρησιμοποιεί περίπου μόνο το 5 με 10% των δυνατοτήτων του. 1 - H. Otto ΠΟΛΛΟΙ ΑΠΟ εμάς ζούμε ζωές κατώτερες από αυτές για τις οποίες γεννηθήκαμε! Γεννιόμαστε με προδιαγραφές πρίγκιπα και κάποια στιγμή, κάπου κοντά στα 30, καταλήγουμε βάτραχοι - εξαιτίας των επιβλαβών συνηθειών που υιοθετήσαμε, της κακής διατροφής, των συναναστροφών και πάει λέγοντας. Σίγουρα όλοι μας θα θέλαμε λίγο περισσότερη επιτυχία και ευτυχία από αυτήν που απολαμβάνουμε σήμερα ιδίως εάν δεν χρειάζεται να κουραστούμε γι αυτό. Πώς θα μπορούσαμε να γίνουμε συναισθηματικά, πνευματικά, και σωματικά πιο υγιείς με τη λιγότερη δυνατή προσπάθεια; Εάν υπήρχε μια μαγική συνταγή ή ένα χάπι τύπου Viagra, υποθέτω ότι θα το παίρναμε μετά χαράς, αγνοώντας τις πιθανές παρενέργειες. Αλήθεια, τι δεν αντέχετε πια; Τι θέλετε παραπάνω από τη ζωή; Μήπως θέλετε να κερδίσετε περισσότερα χρήματα, να μειώσετε την κούραση και το υπερβολικό άγχος, να αυξήσετε την αποδοτικότητά σας, να βελτιώσετε τις σχέσεις σας και την υγεία σας, να απολαμβάνετε περισσότερο τη ζωή; Προσωπικά, δεν έχω γνωρίσει κανέναν που να μη θέλει λίγο μεγαλύτερη οικονομική άνεση, ένα πιο υγιές και ευπαρουσίαστο σώμα, καλύτερες σχέσεις, περισσότερη επιτυχία. Το παράδοξο είναι ότι ενώ οι περισσότεροι ξέρουμε τι πρέπει να κάνουμε λίγοι το κάνουμε. Για παράδειγμα, στον τομέα της υγείας, ακόμα και άτομα με στοιχειώδεις γνώσεις και περιορισμένη μόρφωση έχουν επίγνωση τόσο των βλαβερών συνεπειών των γλυκισμάτων όσο και των ωφελειών της άσκησης. Παρόλα αυτά, ό,τι είναι κοινή λογική δεν αποτελεί κατ ανάγκη και κοινή πρακτική. Γιατί λοιπόν δεν κάνουμε αυτά που πρέπει να κάνουμε όπως λέει και η γνωστή διαφήμιση της Nike, Just Do It, ώστε να απολαύσουμε αυτά 1 Αν και θα μας άρεσε να είναι αλήθεια, είναι ακόμα μια από τις πάμπολλες λανθασμένες αντιλήψεις που εμφανίζονται στην τηλεόραση, σε βιβλία ή κυκλοφορούν αδέσποτες στο διαδίκτυο. Στην πραγματικότητα χρησιμοποιούμε 10% των νευρώνων σε κάθε δεδομένη στιγμή. Όλα όμως τα κύτταρα είναι σημαντικά. 3\n18 ΔΡ ΡΟ που κατά βάθος θέλουμε, αυτά που θα μας κάνουν πραγματικά χαρούμενους και ευτυχισμένους. Ένας σημαντικός αριθμός από τα άτομα που έτυχε να παρακολουθήσουν μια διάλεξη ή ένα σεμινάριο, μου εξέφρασαν την έντονη ανάγκη και επιθυμία τους να αλλάξουν κάποια πράγματα στη ζωή τους είτε κάποιες προσωπικές συνήθειες. Τα θέματα που ανέφεραν ήταν λίγο-πολύ τα εξής: «Θέλω να σταματήσω το κάπνισμα, να χάσω κιλά, να μειώσω το στρες, να σταματήσω να τρώω τα νύχια μου, να μην μαλώνω με το/τη σύντροφό μου, να μην αργώ στην τάξη, να έχω περισσότερη αυτοπεποίθηση κ.λπ.». Άμα θέλω έχω θέληση αλλά δεν θέλω. - Αρκάς Πολύ σωστά! Κοιμάμαι μόνο 12 ώρες την ημέρα, ενώ θα μπορούσα περισσότερες Ο μέσος άνθρωπος χρησιμοποιεί περίπου μόνο το 5 με 10% των δυνατοτήτων του. Πριν από λίγα χρόνια σχεδίασα και άρχισα να διδάσκω ένα νέο μάθημα εφαρμοσμένης ψυχολογίας του οποίου το κύριο θέμα είναι η αλλαγή. Πιο συγκεκριμένα, το μάθημα αποσκοπεί στην εκμάθηση τεχνικών για τη μείωση κάποιας ανεπιθύμητης συμπεριφοράς ή, αντίστροφα, τεχνικών για την ενίσχυση κάποιας επιθυμητής συμπεριφοράς. Η υποχρέωση των φοιτητών είναι να επιλέξουν μια συμπεριφορά τους, να υπογράψουν ένα συμβόλαιο ενώπιον όλης της τάξης και να προσπαθήσουν στη διάρκεια ενός εξαμήνου να αλλάξουν τη συγκεκριμένη συμπεριφορά (κάτι παρόμοιο με αυτό που θα οδηγηθείτε να κάνετε και εσείς καθώς θα διαβάζετε το παρόν βιβλίο). Στα χρόνια που πέρασαν, είδα εκατοντάδες ανθρώπους να πετυχαίνουν σημαντικές αλλαγές στις συνήθειες και στον τρόπο σκέψης τους. Όπως δήλωναν και οι ίδιοι, αρχικά δεν πίστευαν ότι θα ήταν ποτέ δυνατόν να πραγματοποιήσουν και να διατηρήσουν κάποιες από αυτές τις αλλαγές στη ζωή τους. 4\n19 ΑΠΟ ΠΡΙΓΚΙΠΑΣ ΒΑΤΡΑΧΟΣ Πρόσφατα οι επιστήμονες κατάφεραν να ξεπεράσουν την ταχύτητα του φωτός. Με τη σημερινή τεχνολογία (διαδίκτυο, τηλέφωνο, ραδιοκύματα) μπορούμε να στείλουμε ένα μήνυμα από τη μία στην άλλη άκρη της γης ( χιλιόμετρα) σε λιγότερο από ένα δευτερόλεπτο. Είναι όμως εξίσου πιθανό, παρότι μπορεί να αναλώσουμε πολύ περισσότερο χρόνο και προσπάθεια, να μην καταφέρουμε να περάσουμε το ίδιο μήνυμα μέσα από το τοίχωμα του κρανίου, πάχους ενός εκατοστού, που μας χωρίζει από το μυαλό ενός ατόμου. Αυτός είναι άλλωστε ένας από τους παράγοντες απογοήτευσης στο έργο του σύμβουλου, της ψυχολόγου, του κοινωνικού λειτουργού, του εκπαιδευτικού, των γονέων. Ομολογώ ότι δοκίμασα αρκετή απογοήτευση και ότι πολλές στιγμές ευχόμουν να μπορούσα να γίνω τζίνι ή μάγος και με ένα μαγικό ραβδάκι να ανοίξω το μυαλό του ατόμου που είχα μπροστά μου και να του μεταμοσχεύσω κύτταρα από τον εγκέφαλο ενός αθλητή, ενός ατόμου με υγιείς συνήθειες, κάποιου γνωστού για την ισχυρή του θέληση, την καλή του διάθεση και την αποτελεσματικότητα στη δουλειά. Ή να μπορούσα εναλλακτικά να συνδέσω ένα μικροτσίπ σε μια συγκεκριμένη περιοχή του εγκέφαλου, το οποίο να υπενθυμίζει στο άτομο καθημερινά, δυνατά, απλά, ξεκάθαρα μηνύματα γραμμένα με κεφαλαία γράμματα, σε μια μεγάλη οθόνη νέον, όπως τα παρακάτω: «ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΒΛΑΠΤΕΙ ΣΟΒΑΡΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ». «ΚΑΝΕΝΑ ΦΑΓΗΤΟ ΔΕΝ ΠΡΟΞΕΝΕΙ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΑΙΣΘΗΣΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΣΗ ΝΑ ΕΙΣΑΙ ΛΕΠΤΟΣ». «ΑΝ ΘΕΛΕΙΣ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΑΠΟ ΤΗ ΖΩΗ, ΚΑΝΕ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΣΟΥ ΠΙΟ ΠΟΛΥΤΙΜΟ». Από την άλλη μεριά, όσο εύκολο και να μου φαίνεται το να μην καπνίζω, δύο ή τρεις φορές τον μήνα συλλαμβάνω τον εαυτό μου να αισθάνεται ενοχές καθώς έχω παραβιάσει κατάφωρα τους κανόνες ορθής διατροφής και άσκησης. Ύστερα από λίγο, μόλις οι ενοχές μου διαλυθούν, συνειδητοποιώ με έκπληξη ότι μόλις κατέφυγα και χρησιμοποίησα τις ίδιες δικαιολογίες που χρησιμοποιεί και ο πιο αδύναμος έφηβος φοιτητής μου. Ιστοριούλα: Στη ζούγκλα του εγκεφάλου Άκουσα την παρακάτω παράξενη ιστορία για τους κατοίκους ενός πρωτόγονου χωριού στα βάθη της ζούγκλας του Αμαζονίου. Οι επιστήμονες ανακάλυψαν ότι οι κάτοικοι του χωριού είχαν πολύ χαμηλό μέσο όρο ζωής. Μελετώντας τις συνθήκες ζωής τους, ανακάλυψαν ότι στην περιοχή που ζούσαν υπήρχε ένα μικροσκοπικό έντομο που κατοικούσε στο ξύλο από το οποίο ήταν κατασκευασμένες οι καλύβες των χωρικών και του οποίου το τσίμπημα ήταν τοξικό. «Έχετε τρεις επιλογές» είπαν οι ερευνητές στους κατοίκους: «α) να φύγετε από την περιοχή και να εγκατασταθείτε κάπου μακριά από το χωριό σας, β) να κάψετε το χωριό και να το ξαναχτίσετε και γ) να 5\n20 ΔΡ ΡΟ συνεχίσετε να πεθαίνετε σε νεαρή ηλικία από τα τσιμπήματα των εντόμων». Οι κάτοικοι διάλεξαν την τρίτη λύση! Αν και δεν είμαι σίγουρος για την ακρίβεια της ιστορίας, το κείμενο μου δημιούργησε αρκετές απορίες. Πώς σχηματίζονται οι συνήθειές μας; Γιατί είναι τόσο δύσκολο να ακολουθήσουμε τις υγιείς συνήθειες και τόσο εύκολο να ακολουθήσουμε τις ανθυγιεινές; Γιατί οι άνθρωποι δεν αλλάζουν κάποιες συνήθειες ακόμα και όταν ξέρουν ότι πρέπει πάση θυσία να τις αλλάξουν; Γιατί κάποιοι άλλοι αλλάζουν; Ποιες είναι οι συνθήκες και οι παράγοντες που υποβοηθούν την αλλαγή; Πώς μπορούμε να βοηθήσουμε τους άλλους και τον εαυτό μας να αλλάξουν; Οι απαντήσεις στις παραπάνω ερωτήσεις δεν είναι ούτε πλήρεις, ούτε και τυποποιημένες: δεν ταιριάζει ένα μέγεθος σε όλους 2. Εντούτοις, υπάρχουν κάποιοι πρακτικοί κανόνες που μπορεί κάποιος να ακολουθήσει, έτσι ώστε να βελτιώσει τον εαυτό του ή/και τις συνθήκες γύρω του. Οι κανόνες αυτοί βασίζονται, αφενός, σε αποτελέσματα πρόσφατων επιστημονικών ερευνών και σε πορίσματα σύγχρονων επιστημονικών συγγραμμάτων γύρω από την ανθρώπινη συμπεριφορά και, αφετέρου, σε διαχρονικές αξίες και διδαχές αρχαίων φιλόσοφων αλλά και νεότερων ψυχολόγων 3. Στο συγκεκριμένο σύγγραμμα, καταβλήθηκε προσπάθεια να απλοποιηθεί και να περιοριστεί η θεωρία και ταυτόχρονα να δοθούν συγκεκριμένες οδηγίες, συμβουλές και ασκήσεις για μετατροπή της θεωρίας σε πράξη και καθημερινή χρήση και εφαρμογή. Οι κανόνες αυτοί αναφέρονται και στη νοητικήσυναισθηματική και στη σωματική διάσταση. Οι μέθοδοι και τεχνικές που παρουσιάζονται σίγουρα δεν είναι πανάκεια, δεν είναι μαγικές, ούτε και οι μόνες που υπάρχουν. Αποτελούν μια εφαρμογή των γνώσεων που έχουμε επί του παρόντος για τη λειτουργία του εγκεφάλου και βασίζονται κυρίως στη γνωστικήσυμπεριφορική προσέγγιση της ψυχολογίας. Άλλοι σύμβουλοι μπορεί να χρησιμοποιούν άλλες θεωρίες και πρακτικές, τις οποίες δεν θα παρουσιάσουμε εδώ. 2 «One size fits all»: ρούχα τα οποία δεν ταιριάζουν σε κανέναν 3 Πολλά από τα παραδείγματα και τις μικρές ιστορίες και παραβολές που περιλαμβάνει αυτό το βιβλίο είναι δανεισμένα από γνωστούς γκουρού στο διεθνή και ελληνικό χώρο της εφαρμοσμένης ψυχολογίας, όπως ο W. Dyer, ο D. Waitley, A. Robbins, ο Z. Ziglar, ο Γ. Πιντέρης, κ.ά. Ο Έλληνας αναγνώστης ανακαλύπτει συχνά με χαρά ότι και αυτοί με τη σειρά τους δανείζονται, ανάμεσα σε άλλα, πολλά στοιχεία και αρχές από την αρχαία ελληνική φιλοσοφία. 6\n21 ΑΠΟ ΠΡΙΓΚΙΠΑΣ ΒΑΤΡΑΧΟΣ Η πορεία που θα ακολουθήσουμε Υπάρχει μια αρχή για την αποτελεσματική παρουσίαση ή διδασκαλία: «Πρώτα πες στο κοινό σου τι πρόκειται να του πεις, μετά πες του το και στο τέλος πες του τι του είπες». Ιδού λοιπόν μία σύντομη περιγραφή του τι πρόκειται να διαβάσετε. Το πρώτο βήμα για την αλλαγή, όπως την περιγράφουμε στο παρόν σύγγραμμα, είναι να μπορέσει το άτομο να αναλάβει την ευθύνη για τη ζωή του και να συνειδητοποιήσει ότι είναι ο καπετάνιος στο καράβι του. Το δεύτερο βήμα είναι η αυτοεξέταση. Εδώ το άτομο καλείται να αξιολογήσει τη ζωή του, να δει πού βρίσκεται τώρα και τι επιθυμεί ή πού θέλει να πάει. Η αυτοεξέταση συνήθως γεννά μία υγιή δυσαρέσκεια, η οποία δρα ως κίνητρο για την επίτευξη των στόχων μας. Η ένταση της επιθυμίας μας, σε συνδυασμό με την πεποίθηση ότι μπορούμε να τα καταφέρουμε, καθορίζουν: α) το αν θα επιλέξουμε να ασχοληθούμε με μια δραστηριότητα ή ένα στόχο, β) το μέγεθος της προσπάθειας που θα καταβάλουμε, και γ) την επιμονή που θα επιδείξουμε όταν θα συναντήσουμε εμπόδια. Και επειδή είναι σίγουρο ότι θα υπάρξουν εμπόδια και αποτυχίες, η σωστή αντιμετώπιση των λαθών θεωρείται καθοριστική. Όταν χάνεις, μη χάνεις το μάθημα. - Ανώνυμος Στο δεύτερο μέρος του βιβλίου παρουσιάζεται το θεωρητικό πλαίσιο της αλλαγής. Πώς μαθαίνουμε; Πώς αποκτούνται οι συνήθειες; Γιατί δεν αλλάζουμε γιατί αλλάζουμε; Μπορούμε να αλλάξουμε τις σκέψεις μας ή τα συναισθήματα και τη διάθεσή μας κατά βούληση; Εάν ναι, πώς; Ανάμεσα στα χαρακτηριστικά που διακρίνουν τον νικητή συγκαταλέγονται η αποφασιστικότητα, η αφοσίωση στο στόχο και ο προσεκτικός σχεδιασμός ενός τρόπου εργασίας ή δράσης για την κατάκτηση των στόχων του. Σε αυτά αναφέρεται το τρίτο μέρος. Τέλος, σημαντική είναι και η ικανότητα του ατόμου να κρατά μια απόσταση από το πρόβλημα και να βάζει τα πράγματα στη θέση τους, ανάλογα με την πραγματική τους αξία. Ά, ξέχασα: χρειάζεται και δουλειά! Για ένα πράγμα να είστε σίγουροι: ούτε η προσέγγιση αυτού του βιβλίου αλλά ούτε και καμία άλλη θεωρία της ψυχολογίας δεν πρόκειται να φανούν αποτελεσματικές εάν δεν συνεισφέρετε κι εσείς με το μερίδιο της προσπάθειας που σας αναλογεί. Οι ιδέες που θα παρουσιαστούν σ αυτό το βιβλίο μπορεί αρχικά να σας ξενίσουν. Διατηρείστε κριτική στάση και μην αποδέχεστε οτιδήποτε διαβάζετε. Δεν είναι ανάγκη να συμφωνείτε με όλα όσα λέω (φυσικά θα κάνετε λάθος αν δεν συμφωνείτε, αλλά λέμε τώρα...). Σκεφτείτε, αναρωτηθείτε και διασταυρώσετε τις πληροφορίες. Αλλά παραμείνετε δεκτικοί στις νέες ιδέες με τις οποίες θα 7\n22 ΔΡ ΡΟ έρθετε σε επαφή. Κρατήστε το μυαλό σας ανοιχτό γιατί, όπως λένε: «Το μυαλό μοιάζει με το αλεξίπτωτο είναι χρήσιμο μόνο όταν ανοίγει!». Για πιο αποτελεσματική ανάγνωση και εκμάθηση σας προτείνω να ακολουθήσετε τις παρακάτω οδηγίες: τοποθετείστε το βιβλίο σε ένα σημείο όπου είναι εύκολο να το πιάσετε και να το διαβάσετε. Ορισμένοι το βάζουν δίπλα στο κρεβάτι τους, ώστε να διαβάζουν μια σελίδα πριν κοιμηθούν 4 και μία πριν σηκωθούν το πρωί. Άλλοι προτιμούν να το διαβάζουν στην τουαλέτα, όπου μπορούν να συγκεντρωθούν, καθώς θεωρούν τις συνθήκες κατάλληλες για όλες τις αισθήσεις (όραση, ακοή, όσφρηση, αφή ). Όπως και να χει, μια επανάληψη το βράδυ, πριν πάτε για ύπνο, βοηθάει σημαντικά. Συνιστώ επίσης να κρατάτε σημειώσεις και να προσπαθείτε να δοκιμάζετε καθημερινά μία τουλάχιστον από τις ιδέες και τις ασκήσεις του βιβλίου. Τέλος, αν κάτι σας άρεσε ή σας έκανε εντύπωση, συζητείστε το με τους φίλους σας, διδάξτε το στα παιδιά σας ή στους γονείς σας. Το να διδάσκεις σημαίνει να μαθαίνεις διπλά. Διδάσκουμε καλύτερα αυτά που θέλουμε να μάθουμε οι ίδιοι. - J. Joubert Πιθανόν αυτά που σας ζητάω να κάνετε να σας φαίνονται σα μάθημα του σχολείου και... μάλλον έχετε δίκιο. Είναι μάθημα, και μάλιστα ίσως είναι από τα πιο σημαντικά μαθήματα της ζωής σας. Αν τα μαθήματα που παρακολουθήσατε επί 12 τουλάχιστον χρόνια στο σχολείο (έξι χρόνια στο δημοτικό, έξι στο γυμνάσιο...) δεν σας οδήγησαν στην επιτυχία και στην ευτυχία που θέλατε, αυτή είναι μια δεύτερη, και τελευταία ίσως, ευκαιρία για να αλλάξετε ή να βελτιώσετε κάτι στη ζωή σας με το διάβασμα αυτού του βιβλίου (που ελπίζω να διαρκέσει λιγότερο από 12 χρόνια). Συνεχίσετε όμως να διαβάζετε. Αν δεν σας αρέσει το παρόν βιβλίο, διαβάστε κάτι άλλο σε αυτό το χώρο (να προτείνω ένα άλλο καταπληκτικό βιβλίο... μου;) ή σε κάποιο άλλο θεματικό πεδίο. Καλλιεργείστε μια έντονη διάθεση για επιμόρφωση και αυτοβελτίωση μέσω της απόκτησης σύγχρονων γνώσεων, ώστε να δουλεύετε πιο έξυπνα και όχι πιο σκληρά! Να θυμάστε: αυτός που δεν μπορεί να διαβάσει (ο αναλφάβητος) και αυτός που δεν διαβάζει... δεν διαφέρουν και πολύ! 4 Μάλιστα, επειδή πολλοί φίλοι αναγνώστες παραπονέθηκαν ότι μόλις ξάπλωναν ανάσκελα και διάβαζαν μία σελίδα από το τόσο ενδιαφέρον βιβλίο μου τους έπαιρνε ο ύπνος και τους έπεφτε το βιβλίο στα μούτρα, έκανα άμεσα τις απαραίτητες διορθωτικές ενέργειες, μειώνοντας το μέγεθος και το βάρος της νέας υπερβελτιωμένης σούπερ έκδοσης. 8\n23 ΜΕΡΟΣ A: ΠΟΙΟΣ ΕΠΙΛΕΓΕΙ Καλύτερα να ανάψεις ένα κερί παρά να καταριέσαι το σκοτάδι. - Κινέζικη παροιμία 9\n24 1. ΤΙΣ ΠΤΑΙΕΙ ΓΙΑ ΤΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΜΑΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ; Έχουμε δύο επιλογές: να οργώσουμε νέο έδαφος ή να αφήσουμε τα αγριόχορτα να μεγαλώσουν. - J. Westover ΕΣΕΙΣ, ΟΙ εκατομμυριούχοι, ο ζητιάνοι, τα μοντέλα κι εγώ έχουμε κάτι κοινό. Όταν ήμασταν μικροί είχαμε το ίδιο όνειρο. Τυχαίνει να γνωρίζω το πιο μεγάλο παιδικό σας όνειρο (άλλωστε, τι καθηγητής ψυχολογίας θα ήμουν αν δεν το ήξερα;). Το όνειρό σας, λοιπόν, όπως και το δικό μου ήταν να μεγαλώσουμε! Γιατί; Ένας λόγος ήταν για να μπορούμε να κάνουμε τα πράγματα που κάνουν οι μεγάλοι. Συγχαρητήρια τα καταφέραμε! Τώρα βέβαια προσπαθούμε να μικρύνουμε με κάθε τρόπο και ευχόμαστε να μπορούσαμε να κάνουμε τα πράγματα που κάνουν οι μικροί. Κι όμως, έχουμε καταφέρει πολλά πράγματα, τα οποία όμως, δυστυχώς, θεωρούμε δεδομένα. Σήμερα ζούμε πολλά από τα όνειρά μας. Τι όμορφη ζωή που έζησα! Μακάρι να το είχα συνειδητοποιήσει νωρίτερα. - S. G. Colette Ωστόσο, είναι αρκετοί οι άνθρωποι που αισθάνονται ότι δεν κατάφεραν πολλά στη ζωή τους και ονειρεύονται ένα καλύτερο αύριο. Άραγε υπάρχει ακόμα χρόνος να κάνετε αυτά που θέλατε; Ας πάμε ένα ταξιδάκι πίσω στο χρόνο, όπως προτείνει ο A. Robbins. Θυμάστε τότε που σηκώνοντας το κεφάλι βλέπατε στο πρόσωπο του πατέρα σας το άτομο που θέλατε να γίνετε; Θυμάστε που λέγατε με μάτια να γυαλίζουν: «Όταν μεγαλώσω κι εγώ» 5 ; 5 Συγχαρητήρια τα καταφέρατε! Από δω και πέρα θα προσπαθείτε με κάθε τρόπο να μικρύνετε! 10\n25 ΑΠΟ ΠΡΙΓΚΙΠΑΣ ΒΑΤΡΑΧΟΣ Μια καθησυχαστική σκέψη: Κι αν αυτή τη συγκεκριμένη στιγμή πράγματι ζω τη ζωή μου χρησιμοποιώντας πλήρως το δυναμικό μου; - J. Wagner Αν γεννηθήκατε στη δεκαετία του 1960, θα πρέπει να θυμάστε την πτώση της δικτατορίας στην Ελλάδα και την εισβολή στην Κύπρο. Οι νεότεροι πιθανόν να θυμάστε το σεισμό στη Θεσσαλονίκη το 1978 ή στην Αθήνα το Την επανάσταση του Lech Wałęsa στην Πολωνία. Το πυρηνικό ατύχημα στο Τσερνομπίλ το Τη νίκη της ελληνικής ομάδας μπάσκετ στο πανευρωπαϊκό πρωτάθλημα με αντίπαλη ομάδα αυτήν της πρώην Σοβιετικής Ένωσης. Την πτώση του Τείχους του Βερολίνου. Τη διάλυση της Σοβιετικής ένωσης το Την εισβολή των Ιρακινών στο Κουβέιτ και την έναρξη του Πολέμου του Κόλπου. Τους βομβαρδισμούς της Γιουγκοσλαβίας το Την τρομοκρατική επίθεση στους δίδυμους πύργους της Νέας Υόρκης. Πού βρισκόσασταν τότε; Πώς μοιάζατε; Τι όνειρα είχατε; Είστε σήμερα εκεί όπου θέλατε να είστε; Πού θα βρίσκεστε τα επόμενα χρόνια; «Μια μέρα» Σίγουρα θα έρθει αυτή η μέρα. Σε τι κατάσταση θα είστε σωματικά; Συναισθηματικά; Πώς θα είναι η οικονομική σας κατάσταση; Η οικογενειακή; Τι θα κάνετε σήμερα και πώς θα ζήσετε έτσι ώστε να περάσετε καλά και να φτάσετε εκεί που θέλετε; Το ορόσημο του 2000 έγινε κι αυτό μια ανάμνηση. Αλήθεια, θυμάστε την προηγούμενη δεκαετία με ευχάριστα συναισθήματα; Τι δεν σας άρεσε; Νομίζετε ότι θα θυμάστε την επόμενη δεκαετία με χαρά; Αν δεν σας αρέσει κάτι στη σημερινή σας κατάσταση, τι είναι αυτό; Τι θα κάνετε ώστε να διορθώσετε τα κακώς έχοντα, να απολαύσετε το σήμερα και ταυτόχρονα να θέσετε τις βάσεις για ένα όμορφο και υγιές αύριο; «Μα δεν εξαρτάται μόνον από μένα» μπορεί να απαντήσετε. «Άλλωστε, πού να ξέρω από τώρα;». Οι περισσότεροι άνθρωποι υπερεκτιμούν αυτά που μπορούν να καταφέρουν σε ένα χρόνο και υποτιμούν αυτά που μπορούν να καταφέρουν σε μία δεκαετία. - Α. Robbins Δεν είναι στο χέρι μου! Αφιερώστε λίγα λεπτά για να απαντήσετε (Ναι ή Όχι) στο παρακάτω ερωτηματολόγιο. 1. Πιστεύετε ότι κάποια άτομα γεννιούνται τυχερά; 2. Αισθανόσασταν συχνά ότι, ανεξάρτητα από το αν πηγαίνατε διαβασμένος ή αδιάβαστος στο σχολείο, αυτό δεν είχε και μεγάλη σχέση με την τελική βαθμολογία σας; 11\n26 ΔΡ ΡΟ 3. Πιστεύετε ότι το αν οι άλλοι σας συμπαθούν ή όχι έχει να κάνει με τη δική σας συμπεριφορά; 4. Πιστεύετε ότι με τις σημερινές σας πράξεις, μπορείτε να αλλάξετε αυτά που θα συμβούν αύριο; 5. Πιστεύετε ότι, εάν είναι να συμβεί κάτι, θα συμβεί οπωσδήποτε, ανεξάρτητα από το τι κάνετε εσείς για να το σταματήσετε; 6. Θεωρείτε συχνά ανώφελο το να προσπαθείτε να καταφέρετε κάποια πράγματα στη ζωή; 7. Πιστεύετε ότι, όταν συμβαίνουν καλά πράγματα, αυτά οφείλονται στη σκληρή δουλειά; 8. Είστε ο τύπος του ανθρώπου που πιστεύει ότι ο προγραμματισμός βοηθάει να γίνονται καλύτερα τα πράγματα; Μόλις συμπληρώσατε ένα μέρος του αυθεντικού ερωτηματολογίου «Εστίας ελέγχου» (locus of control) του Rotter (1966) και περιλαμβάνει μερικές μόνον από τις 40 ερωτήσεις. Ως εκ τούτου, τα αποτελέσματα πρέπει να θεωρηθούν ως απλές ενδείξεις του τύπου στον οποίο ανήκετε. Για να βρείτε τη βαθμολογία σας ακολουθείστε τις παρακάτω οδηγίες: Εάν απαντήσατε ΟΧΙ στις ερωτήσεις 1, 2, 5 και 6 παίρνετε ένα βαθμό για κάθε ερώτηση (αλλιώς παίρνετε μηδέν). Αντίθετα, στις ερωτήσεις 3, 4, 7 και 8, παίρνετε ένα βαθμό για κάθε ερώτηση που απαντήσατε ΝΑΙ. Όσο πιο κοντά στο 8 είναι η βαθμολογία σας, τόσο πιο ισχυρή είναι η αίσθηση ότι εσείς έχετε τον έλεγχο στη ζωή σας. Μια χαμηλή βαθμολογία (κάτω από 4) υποδηλώνει εξωτερική εστία ελέγχου. Τι σημαίνει όμως εσωτερική και εξωτερική εστία ελέγχου (internal / external locus of control); Οι έρευνες δείχνουν ότι οι πιο δημιουργικοί, επιτυχημένοι και ευτυχισμένοι άνθρωποι στον πλανήτη είναι αυτοί που πιστεύουν ότι ασκούν ένα σημαντικό βαθμό έλεγχου στα γεγονότα της ζωής τους. Μια μελέτη του Πανεπιστήμιου Χάρβαρντ κατά τη δεκαετία του 1960 έδειξε ότι οι φοιτητές μπορούσαν να τοποθετηθούν κατά μήκος μιας οριζόντιας κλίμακας, τα δύο άκρα της οποίας αποτελούσαν, από τη μία, η εσωτερική εστία ελέγχου και, από την άλλη, η εξωτερική εστία ελέγχου στη ζωή. Άτομα με εσωτερική εστία ελέγχου πιστεύουν ότι ασκούν ένα λογικό βαθμό ελέγχου στη ζωή τους, στις περιστάσεις και στα αποτελέσματα, και ότι η ευθύνη για τη μοίρα τους επηρεάζεται σε σημαντικό βαθμό από τις ίδιες τους τις πράξεις. Αντίθετα, τα άτομα με εξωτερικό έλεγχο πιστεύουν ότι οι επιτυχίες και οι αποτυχίες τους είναι αποτέλεσμα των εξωτερικών συνθηκών, των άστρων, της τύχης και της μοίρας. Είκοσι χρόνια αργότερα, οι πρώην φοιτητές οι οποίοι πήραν μέρος στην έρευνα, απόφοιτοι πλέον του Χάρβαρντ, εντοπίστηκαν από ερευνητές του Πανεπιστημίου. Ακολούθησε μια σύγκριση μεταξύ τους ως προς κάποιους υποκειμενικούς παράγοντες επιτυχίας (για παράδειγμα, ως προς τον βαθμό ικανοποίησης από την εργασία, την οικογένεια και τη ζωή), αλλά και ως προς συγκεκριμένους και μετρήσιμους αντικειμενικούς παράγοντες (για παράδειγμα, ως προς την οικονομική κατάσταση, την υγεία κ.λπ.). Τα άτομα τα οποία ως φοιτητές χαρακτηρίζονταν από εσωτερική εστία ελέγχου, ύστερα από δύο δεκαετίες 12\n27 ΑΠΟ ΠΡΙΓΚΙΠΑΣ ΒΑΤΡΑΧΟΣ βρέθηκαν ότι πήγαιναν πολύ καλύτερα στον καθένα από τους παραπάνω τομείς της ζωής, σε σύγκριση με τα άτομα τα οποία διέθεταν εξωτερική εστία ελέγχου. Προφανώς, η εστία εσωτερικού ελέγχου και η ικανότητα του ατόμου να συσχετίζει μια συμπεριφορά με το αντίστοιχο αποτέλεσμα συγκαταλέγονται μεταξύ των παραγόντων που συνέβαλαν στην επιτυχία των πρώην φοιτητών. Για παράδειγμα, μια πιθανή ερμηνεία για την καλύτερη υγεία και φυσική κατάσταση των ατόμων με εσωτερική εστία ελέγχου είναι ότι αυτοί που πιστεύουν πως οι πράξεις τους επηρεάζουν την κατάσταση του σώματός τους προσέχουν τη διατροφή τους, ασκούνται και ξεκουράζονται. Πράγματι, μεταγενέστερες έρευνες έδειξαν ότι τα άτομα με εσωτερικό έλεγχο φορούν ζώνες ασφαλείας και χρησιμοποιούν πιο συχνά αντισύλληψη, πιστεύοντας ότι ασκούν ένα σημαντικό βαθμό ελέγχου στην υγεία και την ασφάλειά τους. Αντίθετα, οι μοιρολάτρες, όπως δείχνουν οι ίδιες έρευνες, καπνίζουν, πίνουν, δεν φορούν ζώνες ασφαλείας και δεν παίρνουν προφυλάξεις στον έρωτα. Οι συνεντεύξεις με τα άτομα αυτά φανερώνουν ότι πιστεύουν και συχνά επικαλούνται ως αρχή (και δικαιολογία) τη λαϊκή σοφία ή καλύτερα λαϊκή βλακεία 6, σύμφωνα με τα δεδομένα των ανωτέρω ερευνών «άμα είναι να σου τύχει, θα σου τύχει». Ως συνέπεια αυτού του πιστεύω, με τη συμπεριφορά τους προκαλούν κατά κάποιον τρόπο την τύχη τους. Φταίει το παρελθόν «Είσαι εκεί όπου είσαι και είσαι αυτό που είσαι εξαιτίας των επιλογών που έχεις κάνει στη ζωή». «Ό,τι έχεις και ό,τι είσαι είναι το άμεσο ή έμμεσο αποτέλεσμα των πράξεών σου. Είσαι το άθροισμα των επιλογών σου. Κάθε επιλογή που κάνεις έχει και το αντίστοιχο αποτέλεσμα». «Ζούμε σε έναν δίκαιο κόσμο». «Δεν έχει σημασία πως φυσά ο άνεμος, αλλά πώς είναι ανοιγμένα τα πανιά σου». «Οι άνθρωποι δημιουργούν τις περιστάσεις και όχι οι περιστάσεις τους ανθρώπους». Αυτά και άλλα παρόμοια συνήθιζα να διδάσκω στους ταλαίπωρους που παρακολουθούσαν τις διαλέξεις μου όταν πρωτοξεκίνησα την καριέρα μου ως εισηγητής. Σήμερα θεωρώ τις παραπάνω δηλώσεις λίγο απόλυτες. Βάζοντας νερό στο κρασί μου, συμφωνώ με τις αντιρρήσεις σας ότι, συχνά οι εξωτερικές συνθήκες επηρεάζουν την πορεία μας. Προσέξτε όμως την έμφαση στις λέξεις συχνά (αντί πάντα) και επηρεάζουν (αντί καθορίζουν). 6 Δεν θέλω να προσβάλλω το σύνολο των λαϊκών ρητών, παραδόσεων και αποφθεγμάτων, δυστυχώς όμως πολλά από αυτά όχι μόνον δεν είναι σοφά αλλά μπορεί να αποβούν επιζήμια για την ψυχική και σωματική υγεία μας υγεία, αν τα ακολουθήσουμε. 13\n28 ΔΡ ΡΟ Οι περιστάσεις είναι πέρα από τον έλεγχο του ανθρώπου, η συμπεριφορά του όμως εξαρτάται από αυτόν. - B. Disraeli Άσε, η θέση είναι για το δικό μας Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι προσωπικές μου εμπειρίες με τα δημόσια ελληνικά εκπαιδευτικά ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Δεν είμαι καθηγητής σε δημόσιο ελληνικό πανεπιστήμιο, αν και υπέβαλα υποψηφιότητα πάνω από δέκα φορές για σχετικές θέσεις. Την πρώτη φορά, ο Δρ Κ., τότε πρόεδρος του τμήματος ενός πανεπιστημίου της περιφέρειας, γνωστός ανά την Ελλάδα λόγω μιας άλλης ιδιότητάς του στο χώρο του αθλητισμού, μου τηλεφώνησε για να μου γνωρίσει ότι: «Μεταξύ μας, η θέση είναι για κάποιον δικό μας, γι αυτό καλά θα κάνεις να αποσύρεις την αίτησή σου. Αλλιώς» μου διευκρίνισε, εμμέσως πλην σαφώς, «δεν πρόκειται να σε βρω μπροστά μου και να έχεις τύχη στο πανεπιστήμιο». Εσείς τι θα κάνατε; Δεν απέσυρα την αίτησή μου, όπως ίσως καταλάβατε. Η ιστορία επαναλήφθηκε (με μικρές παραλλαγές) άλλες εννιά φορές. Ταυτόχρονα, υπήρξα αυτήκοος μάρτυρας πολλών κραυγαλέων περιστατικών συνάδελφων οι οποίοι αντιμετώπισαν παρόμοιες καταστάσεις. Η περίπτωση του Δρ Νανόπουλου 7 ήταν μια από τις ελάχιστες που βγήκαν στη δημοσιότητα. Υπάρχουν όμως και εκατοντάδες άλλες, οι οποίες δεν είδαν ποτέ το φως της δημοσιότητας, όπως η δική μου. Πέρασα δύο χρόνια εκνευρισμένος με τον κύριο πρόεδρο που έβαλε φρένο στην καριέρα μου ως ακαδημαϊκού στα κρατικά πανεπιστήμια. Αφιέρωσα ώρες συζητώντας με φίλους, δικηγόρους, τα έβαλα με το σύστημα, έγραψα γράμματα σε υπουργεία, ελπίζοντας ότι κάπου θα βρω το δίκιο μου και θα τιμωρήσω τους ιθύνοντες. Σκέφτηκα να στείλω την κασέτα με τη συνομιλία μας στον Μάκη Τριανταφυλλόπουλο, ο οποίος ήταν... ο μόνος που έδειξε ενδιαφέρον για το θέμα! Απογοητευμένος από την πλήρως αδιάφορη στάση του εκάστοτε Υπουργείου Παιδείας και τις προειδοποιήσεις των δικηγορών για τα έξοδα, την ταλαιπωρία και τους κίνδυνους μιας καταγγελίας εναντίον κάποιου τόσο επώνυμου, δεν έδωσα συνέχεια. Γιατί; Κυρίως γιατί κατάλαβα ότι, ύστερα από χρόνια ταλαιπωρίας, η έκβαση της εκλογής δεν θα άλλαζε και ο κύριος Κ. ίσως θα πλήρωνε ένα αμελητέο πρόστιμο για παράβαση καθήκοντος. Η ιστορία επαναλήφθηκε αρκετές φορές ακόμα. Στην πιο πρόσφατη εκλογή, ο συνυποψήφιος καθηγητής προτάθηκε από εισηγητές και ψηφίστηκε από κάποιους καθηγητές (φίλους του) αντί εμού γιατί, κατά την αντικειμενική τους 7 Κορυφαίος Έλληνας φυσικός, με έργο αναγνωρισμένο από τα πανεπιστήμια όλου του κόσμου... εκτός της Ελλάδας! Κάποιος συνάδελφος, όχι τόσο γνωστός σε όλο τον κόσμο αλλά αρκετά γνωστός στο συγκεκριμένο πανεπιστήμιο, ψηφίστηκε ως ικανότερος για να καταλάβει τη θέση. 14\n29 ΑΠΟ ΠΡΙΓΚΙΠΑΣ ΒΑΤΡΑΧΟΣ κρίση είχε «αξιόλογο ερευνητικό έργο»... άσχετα με το γεγονός ότι το έργο του δεν ήταν δικό του... αλλά δικό μου και άλλων ερευνητών (γεγονός που αποδείχτηκε και αποδέχτηκε ο δράστης). Οι καταγγελίες μου για τη λογοκλοπή κουκουλώθηκαν από τον Πρόεδρο του Τμήματος και τον Πρύτανη του Πανεπιστημίου, οι οποίοι προφανώς θεωρούν ότι δεν υπάρχει ηθικό και νομικό πρόβλημα όταν οι συνάδελφοι τους καθηγητές, οι οποίοι δεν μπορούν να εξελιχθούν στις βαθμίδες της ακαδημαϊκής εκπαίδευσης με τη δική τους δουλειά, δανείζονται ξένες εργασίες και τις παρουσιάζουν ως δικό τους έργο, εξαπατώντας την επιστημονική κοινότητα! Δυστυχώς παρόμοια σενάρια επαναλαμβάνονται καθημερινά με θύματα άλλους επιστήμονες, οι οποίοι επιστρέφουν από το εξωτερικό γεμάτοι ενθουσιασμό και πρόθυμοι να προσφέρουν τις γνώσεις τους στην πατρίδα, μη γνωρίζοντας την κατάσταση και το μέγεθος της διαφθοράς στα ελληνικά πανεπιστήμια (αλλά και σε άλλους τομείς της ελληνικής κοινωνίας). Το πρόβλημα είναι ότι οι περισσότεροι υποψήφιοι πιστεύοντας υποσχέσεις για μία μελλοντική θέση ή φοβούμενοι τις συνέπειες δεν καταγγείλουν τις παρατυπίες. Ένα δεύτερο πρόβλημα είναι ότι ακόμα και να τις καταγγείλουν, έχουν να αντιμετωπίσουν μεγάλα δικαστικά έξοδα και χρονοβόρες διαδικασίες (χρειάζονται 2-7 χρόνια για την εκδίκαση της υπόθεσης 1-3 για την επανάληψη της διαδικασίας και, σε περίπτωση θετικής έκβασης, άλλα τόσα για τον πιθανό διορισμό). Και ήρθε μια στιγμή που αντιλήφθηκα ότι, όντως οι εξωτερικές συνθήκες επηρέασαν την πορεία μου προς το καλύτερο! Στα χρόνια που πέρασαν, αναγκάστηκα να δουλέψω πολύ και σκληρά, τις περισσότερες ημέρες πάνω από δώδεκα ώρες την ημέρα, για να μπορέσω να τα βγάλω πέρα οικονομικά. Για να διεκδικήσω μία θέση στο χώρο της ιδιωτικής εκπαίδευσης, όπου ο ανταγωνισμός είναι υπαρκτός και σημαντικός, μελέτησα αρκετά νέα συγγράμματα, δίδαξα νέα αντικείμενα, πολλές τάξεις σε διαφορετικά πανεπιστήμια και μίλησα σε χιλιάδες άτομα κατά τη διάρκεια σεμιναρίων επαγγελματικής κατάρτισης. Το αποτέλεσμα; Ζορίστηκα μεν, αλλά βελτίωσα τη διδακτική και άλλες σχετικές ικανότητες. Παρόλο που δεν κατάφερα να αλλάξω κάποιες σάπιες, κατ εμέ, καταστάσεις, αισθάνομαι ότι τουλάχιστον διατήρησα την ακεραιότητά μου. Δεν ξέρω που θα ήμουν σήμερα αν είχα αποσύρει την αίτησή μου και είχα συμβιβαστεί με την προσταγή του αρχιδερβέναγα του πανε τσιφλικίου, ξέρω όμως ότι συνεχίζω να κρατώ το κεφάλι μου ψηλά. Αυτό που άξιζε όμως περισσότερο ήταν ότι κατάλαβα πως, αν και δεν υπάρχει πάντοτε δικαιοσύνη στον κόσμο και στο σύστημα, η δική μου και η δική σας προσπάθεια για ανάπτυξη και αυτοβελτίωση δεν πρέπει ποτέ να σταματήσει. Ο κόσμος δεν είναι δίκαιος. Το θέμα είναι να είσαι ένας δίκαιος άνθρωπος σε έναν άδικο κόσμο. Ο Leo Buscaglia συμβουλεύει: «Μην σπαταλάτε τον πολύτιμο χρόνο σας ρωτώντας Γιατί δεν είναι ο κόσμος ένα καλύτερο μέρος; Χάνετε το χρόνο σας. Η ερώτηση που πρέπει να κάνετε είναι: Πώς μπορώ να τον κάνω καλύτερο; Σε αυτή την ερώτηση υπάρχει απάντηση». 15\n30 ΔΡ ΡΟ Δεν το ήθελα Μου φαίνεται δύσκολο να πιστέψω ότι οι άνθρωποι κάνουν τα λάθη που κάνουν επειδή το θέλουν. Αν κάποιος είναι υπέρβαρος, φτωχός, δυστυχισμένος, δεν μπορώ να διανοηθώ ότι αυτές είναι οι συνθήκες που θέλει. Κάτι θα πρέπει να επηρέασε αυτό το άτομο, κάποιος εξωτερικός λόγος πρέπει να υπάρχει. Πράγματι, πολλές φορές υπεύθυνοι είναι κάποιοι εξωτερικοί παράγοντες. Για άσκηση δοκιμάστε να φτιάξετε (τώρα) έναν κατάλογο με τα άτομα ή τις καταστάσεις που στάθηκαν ή στέκονται εμπόδια στο δρόμο σας για την επιτυχία και την ευτυχία. (Μην τυχόν και δεν το κάνετε! Ξέρω ποιος είστε και πού μένετε!) Ωραία! Κατόπιν συγκρίνετε τα εμπόδια τα οποία στέκονται στο δικό σας δρόμο με τα εμπόδια τα οποία ανέφεραν άλλα άτομα 8 ως αιτίες (ή, κάποιες φορές, ως δικαιολογίες) για τις μη ικανοποιητικές συνθήκες στη ζωή τους όταν ρωτήθηκαν: «Ποιος ή τι φταίει που βρίσκεστε σ αυτή την κατάσταση; Ποιος φταίει που αισθάνεστε όπως αισθάνεστε; Γιατί δεν κάνετε αυτά που μπορείτε και πρέπει να κάνετε;». Λίστα εμποδίων Δεν έχω τον χρόνο. Είμαι... δίδυμος στο ζώδιο. Ίσως κάποια μέρα Το ξεχνάω συνέχεια. Έχω να φροντίσω την οικογένεια. Άλλοι τα καταφέρνουν, άλλοι όχι. Είμαι πολύ ντροπαλός. Όταν χάσω λίγο βάρος... Δεν θέλω να κουραστώ, βαριέμαι. Σίγουρα υπάρχει κάποιος καλύτερος. Δεν είμαι καλός σ αυτά. Δεν μου αρέσουν τα ρίσκα. Δεν μου πάει. Δεν θα το ήθελαν οι άλλοι. Μερικοί έχουν όλη την τύχη. Δεν έχω τα χρήματα. Έτσι μου έμαθαν. Έχω να μεγαλώσω τα παιδιά. Μου το κληροδότησαν. Δεν είμαι πολύ έξυπνος. Είναι πια αργά/πολύ νωρίς. Μόνο να ήξερες τι περνάω τώρα. Έχω πολλές ευθύνες. Και οι γονείς μου έτσι μεγάλωσαν. Δεν θα με αφήσουν. Δεν έχω το κουράγιο. Δεν θα τα καταφέρω. Δεν αισθάνομαι καλά τελευταία. 8 Σύμφωνα με τις αιτίες που αναφέρει ο Πιντέρης (1991) και τις δικές μου παρατηρήσεις. 16\n31 ΑΠΟ ΠΡΙΓΚΙΠΑΣ ΒΑΤΡΑΧΟΣ Ποτέ δεν ήμουν καλός στο... Θα πρέπει να κάνω νέους φίλους. Απλώς, ξέρω ότι δεν γίνεται. Δεν το ήθελα. Θέλω αλλά δεν μπορώ. Θα πρέπει να αλλάξω. Δεν είμαι αρκετά εμφανίσιμος. Έχω πολύ άγχος τώρα, αργότερα. Είμαι ευχαριστημένος έτσι ( η μόνη αποδεκτή απάντηση) Δεν ήξερες, δεν ρώταγες; Ένας Αθηναίος σταματάει σ ένα βενζινάδικο έξω από τη Θεσσαλονίκη. «Με συγχωρείτε» ρωτάει το νεαρό υπάλληλο «πώς θα πάω στην Αγίου Δημητρίου;». 9 Ο νεαρός τρέχει στο γραφείο και επιστρέφει με χαρτί και μολύβι. Με όλη την καλή διάθεση σχεδιάζει τον ακριβέστερο χάρτη που μπορεί. «Θα στρίψετε αριστερά στον περιφερειακό, θα δείτε ταμπέλες: Εύοσμος, Καβάλα, Βουλγαρία. Μόλις περάσετε τα σύνορα». Ποιος φταίει που ο Αθηναίος φίλος οδηγός κατέληξε στην πλατεία Δημητρώφ της Βουλγαρίας; Πιθανόν να μην εξήγησε ξεκάθαρα πού ήθελε να πάει, πιθανόν ο υπάλληλος να παράκουσε ή να μη κατάλαβε συγκεκριμένα ποιον Δημήτριο έψαχνε, μπορεί να του είπε ψέματα επειδή δεν είχε τη σωστή προφορά 10 ή επειδή δεν του άρεσε η φάτσα του, μπορεί πάλι, να μην ήξερε το δρόμο. Παρατραβηγμένο; Ίσως. Είναι, ωστόσο, πιθανό κάποια άτομα τα οποία κατείχαν σημαντική θέση στη ζωή σας, να μη σας έδωσαν τις σωστές οδηγίες. Ή να σας έδωσαν λάθος οδηγίες, παρότι ήθελαν από τα βάθη της καρδιάς τους να σας βοηθήσουν. Μπορεί να μην ήξεραν τον καλύτερο τρόπο για να σας παρακινήσουν, αν και όλες τους οι προσπάθειες ξεκινούσαν από έντονο ενδιαφέρον για σας. Προσπάθησαν να κάνουν ό,τι καλύτερο μπορούσαν για να σας βάλουν στο σωστό δρόμο για την επιτυχία. Ποιοι ήταν αυτοί οι σημαντικοί άλλοι; - Οι δάσκαλοι μας, φυσικά, οι οποίοι περνούν μαζί μας έξι ώρες την ημέρα, 180 μέρες το χρόνο, επί έξι χρόνια (6.480 ώρες συνολικά!), στην πιο τρυφερή και δεκτική μας ηλικία. Αυτοί ευθύνονται για τη σημερινή μας κατάσταση. - Ναι, αλλά πριν οι δάσκαλοι αρχίσουν το έργο τους, εμείς είχαμε ήδη περάσει άλλα έξι χρόνια με τους γονείς μας. Πολύ σωστά. Άρα οι γονείς μας φέρουν ένα μεγάλο μέρος της ευθύνης για την κατάστασή μας. Δεν ήξεραν, δεν ρώταγαν να μάθουν ώστε να μας διαπαιδαγωγήσουν καλύτερα; - Και τα γονίδια; Που τα βάζεις τα άτιμα τα γονίδια; Σα να μην έφταναν αυτά, μεγάλη επίδραση είχε και η τηλεόραση, η οποία μας διαπαιδαγώγησε βομβαρδίζοντάς μας με μηνύματα αμφίβολης ποιότητας 9 Το σενάριο είναι προσαρμοσμένο από μια παρεμφερή περιγραφή του Z. Ziglar. 10 Έρευνες δείχνουν ότι οι Θεσσαλονικείς που μετακομίζουν στην Αθήνα αποκτούν την τοπική προφορά μέσα σε λίγο διάστημα. Παρόμοια, η προφορά των Αθηναίων που ζουν για λίγο στη Θεσσαλονίκη διορθώνεται. 17\n32 ΔΡ ΡΟ επί 2-5 ώρες καθημερινά. Δεν είναι τρομακτικό; Ένας πατέρας αφιερώνει κατά μέσο όρο λιγότερο από επτά λεπτά την ημέρα για να επικοινωνήσει ένας-προςέναν με το παιδί του. Γονείς, συγγενείς, φίλοι, εκπαιδευτικοί, τα ΜΜΕ, το κράτος... τι φταίμε εμείς; Αν σήμερα νομίζεις ότι δεν έχεις τα χαρακτηριστικά του επιτυχημένου ατόμου, μην αισθάνεσαι άσχημα. Πιθανόν να αισθάνεσαι έτσι γιατί έτσι μας προγραμμάτισαν όταν ήμασταν παιδιά. Ποιοι; Οι γονείς, οι δάσκαλοι, οι φίλοι, οι συγγενείς, η τηλεόραση... και στα 18 βγάζουμε το κεφαλάκι μας και είμαστε αυτοί που είμαστε σαν αποτέλεσμα του προγραμματισμού τους. Δεν θα ήταν καλύτερα αν αυτοί οι σημαντικοί άνθρωποι στη ζωή μας συναντιόντουσαν και οργανώνονταν λίγο, έτσι ώστε να μην ήμουν τόσο μπερδεμένος όταν έγινα 18; ( J. Myers) Η επίδραση των σημαντικών άλλων στη ζωή και στη μελλοντική μας σταδιοδρομία προσλαμβάνει ακόμα μεγαλύτερες διαστάσεις λόγω των φαινομένων της αυτοεκπληρούμενης προφητείας (self-fulfilling prophecy) και του μαθημένου αβοήθητου (learned helplessness). Ας εξετάσουμε την επιρροή των γύρω μας σε συνδυασμό με τα δύο αυτά φαινόμενα. 18\n33 2. Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΓΥΡΩ ΜΑΣ Αν πιστεύεις ότι είσαι χαμένος, είσαι. Αν πιστεύεις ότι δεν έχεις το θάρρος, δεν το έχεις. Αν θα ήθελες να κερδίσεις, αλλά πιστεύεις ότι δεν μπορείς, είναι σχεδόν βέβαιο ότι δεν πρόκειται να κερδίσεις. Αν πιστεύεις ότι θα χάσεις, έχεις χάσει. Διότι στη ζωή βλέπουμε ότι η επιτυχία αρχίζει με τη θέληση ενός ατόμου. Όλα βρίσκονται μέσα στο μυαλό. Αν πιστεύεις ότι είσαι κατώτερος, είσαι. Πρέπει να κοιτάς ψηλά για να φτάσεις ψηλά. Πρέπει να είσαι σίγουρος για τον εαυτό σου πριν κερδίσεις οποιοδήποτε βραβείο! Της ζωής οι μάχες δεν κερδίζονται πάντοτε από το δυνατότερο ή το γρηγορότερο, αλλά, αργά ή γρήγορα, αυτός που κερδίζει είναι αυτός που πιστεύει ότι μπορεί να κερδίσει. - Ανώνυμος Η αυτοεκπληρούμενη προφητεία Πριν από χρόνια, όντας πρωτοετής ναυπηγός-μηχανολόγος φοιτητής στο Μετσόβιο Πολυτεχνείο, είχα την ακράδαντη πεποίθηση ότι αν και τα καταφέρνω στα μαθηματικά δεν γεννήθηκα καλός με τις λέξεις ένα παράδειγμα αυτοεκπληρούμενης προφητείας 11 σε όλο της το μεγαλείο. Όταν έγραφα εκθέσεις, για παράδειγμα, έπρεπε πάντα να ελέγχω στο τέλος μήπως κάποια λέξη. 12 Η σημερινή μου πορεία και καριέρα τείνει να αποδείξει ότι τα καταφέρνω καλούτσικα (αν και είμαι βέβαιος ότι μία φιλόλογος που διαβάζει το παρόν κείμενο θα σπεύσει να διαφωνήσει), τουλάχιστον για κάποιον που ποτέ δεν του άρεσε να μιλά και να γράφει. Μπορείτε να σκεφτείτε ένα ανάλογο παράδειγμα σε κάποιον τομέα της προσωπικής σας ζωής; Πόσες από τις εκτιμήσεις που είχατε για τον εαυτό σας 11 Η αυτοεκπληρούμενη προφητεία (self-fulfilling prophecy) αναφέρεται στο φαινόμενο σύμφωνα με το οποίο μια δήλωση, η οποία δεν είναι κατ ανάγκη αληθινή, μπορεί να αποδειχτεί πραγματική αν το άτομο την πιστέψει και την εσωτερικεύσει και αρχίζει να συμπεριφέρεται σα να ήταν αληθινή, επιβεβαιώνοντας τελικά με τη συμπεριφορά του την αρχική πρόβλεψη. 12 ξέχασα. 19\n34 ΔΡ ΡΟ όταν ήσασταν παιδιά δεν επαληθεύτηκαν, αλλά παρέμειναν εντυπώσεις; Από την άλλη μεριά, ποιες από τις παιδικές σας εκτιμήσεις, οι οποίες δεν ήταν απαραίτητα αληθείς, έγιναν πεποιθήσεις και τελικά επαληθεύτηκαν; Δείτε μερικά παραδείγματα που περιγράφουν με γλαφυρό τρόπο πώς λειτουργεί ο μηχανισμός της αυτοεκπληρούμενης προφητείας. Ένα κι ένα Είναι η πρώτη μέρα στο σχολείο. Ο Γιαννάκης, ένα καθ όλα υγιές και γεμάτο ενεργητικότητα πιτσιρίκι, αναγκάζεται για πρώτη φορά στη ζωή του να καθίσει φρόνιμα στην τάξη, σε ένα ξένο περιβάλλον με άλλα άγνωστα παιδάκια που επεξεργάζονται με περιέργεια το ένα το άλλο. Ανάμεσα τους και μια χοντρή, ιδρωμένη και εκνευρισμένη κυρία. Δίπλα στο Γιαννάκη κάθεται ένα συμπαθητικό πλασματάκι, με ξανθά μπουκλάκια και μπλε ματάκια, ονόματι Κική. «Ένα κι ένα κάνουν» ακούγεται στο βάθος του μυαλού του η κυρία. Ο Γιαννάκης σκουντάει την Κική: «Κοίτα, ένα πουλάκι στο παράθυρο». Είναι Σεπτέμβριος, μέσα στην τάξη έχει ζέστη, έξω στην αυλή πρασινάδα και δροσιά (προφανώς η ιστορία μας δεν εκτυλίσσεται στην Αθήνα). Ο Γιαννάκης και η Κική με το μυαλό τους έχουν ήδη βγει έξω στον κήπο και παίζουν κυνηγητό. «Ένα κι ένα» επαναλαμβάνει η δυσκοίλια κυρία. «Ένα κι ένα» επαναλαμβάνει στο μυαλό του κι ο Γιαννάκης κοιτάζοντας την Κική, μιμούμενος το ύφος και τον τόνο του πατέρα του, απορημένος που η χοντρή κυρία χρησιμοποιεί την ίδια έκφραση. Τον έχει ακούσει πολλές φορές το μπαμπά να σχολιάζει στον φίλο του, τον κύριο Κώστα στη δουλειά, καθώς χαζεύουν κάποια περαστική δεσποινίδα με λίγο πιο μεγάλα μπαλκόνια από της μαμάς: «Ένα κι ένα, ε, Κώστα;». Οι μέρες περνάνε και του Γιαννάκη αρχίζει να του αρέσει το σχολείο γιατί εκεί βρίσκεται με την Κικίτσα και κοιτάζουν τα ζωύφια και τα πουλάκια από το παράθυρο. «Δύο και δύο» ξεφυσά η κυρία. «Πόσο κάνουν δύο και δύο Γιαννάκη;». Ο Γιαννάκης τα χάνει στο άκουσμα του ονόματός του. Δεν βρισκόταν στην τάξη εκείνη τη στιγμή. Ούτε καν άκουσε την ερώτηση. Συγκεντρώνεται. Τι έλεγε ο πατέρας για δύο και δύο; Κοιτάζει γύρω του απελπισμένος. Τα άλλα παιδιά γελάνε μαζί του. Η Κικίτσα χαμηλώνει το βλέμμα και σκύβει το κεφάλι. Και τώρα; Τρία τέρμινα (τρεις μέρες, τρεις βδομάδες, τρεις μήνες, τρία χρόνια) αργότερα η δασκάλα συνεχίζει να διδάσκει: «35 επί 37, μείον 350, τετραγωνική ρίζα, συνημίτονο». Ο Γιάννης, με σφιγμένα χαρακτηριστικά, ζαρωμένα μάτια και ιδρωμένο μέτωπο, ακούει τη φωνή στο βάθος να μιλά σε μιαν άγνωστη διάλεκτο. Έχει πλέον χάσει τις βάσεις, το τρένο για την αριθμητική και τα μαθηματικά. Ο διευθυντής καλεί τους γονείς του. 20\n35 ΑΠΟ ΠΡΙΓΚΙΠΑΣ ΒΑΤΡΑΧΟΣ «Ξέρετε ο γιόκας σας». «Να σε πάρει ευχή» διακόπτει η μαμά «σαν τον πατέρα σου κι εσύ, ξύλο απελέκητο». Ο Γιάννης βυθισμένος στις σκέψεις του στέκεται πιο πέρα, αμίλητος και ασάλευτος. Μακάρι να άνοιγε η γη να τον καταπιεί. «Γιατί να μην τα καταφέρνω στα μαθηματικά σαν τα άλλα τα παιδιά Άτιμα γονίδια!». «Μπορεί να μην είμαι καλός στα μαθηματικά αλλά, ας κάνω μία προσπάθεια ακόμα» σκέφτεται την επόμενη φορά που πρέπει να λύσει ασκήσεις. «Να τα προβλήματα που έχω να λύσω». Δέκα λεπτά αργότερα, μπερδεμένος, ζαλισμένος και απογοητευμένος, τα παρατάει. «Δεν τα κατάφερα πάλι». Αμ πώς να τα καταφέρεις αν τα παρατήσεις σε δέκα λεπτά; Τα προβλήματα αυτά συνήθως χρειάζονται μία ώρα δουλειά... πόσο μάλλον για κάποιο μαθητή ο οποίος δεν έχει τις σωστές βάσεις. «Γιατί δεν τα κατάφερα;» αναρωτιέται ο Γιαννάκης. «Γιατί δεν είμαι καλός στα μαθηματικά» επαναλαμβάνει στον εαυτό του ξαναγυρνώντας στην αρχική του δήλωση. Μια ακόμα αυτοεκπληρούμενη προφητεία επαληθεύεται! Σας φαίνεται γνώριμο το σενάριο; Ο Ziglar, στο βιβλίο του See you at the top, διηγείται μια παρόμοια ιστορία. Μια μέρα... Ένας διάσημος Αμερικανός αθλητής ράγκμπι, ο οποίος είχε αποσυρθεί από την ενεργό δράση, σε μια παρακινητική ομιλία του σε κάποιες φυλακές των Η.Π.Α. δήλωσε περήφανα στους φυλακισμένους: «Δεν απογοήτευσα τον πατέρα μου. Όταν ήμουν πιτσιρικάς, αν και δεν είχα δείξει τα στοιχεία ενός μεγάλου ταλέντου, ο πατέρας μου δεν αμελούσε να μου επαναλαμβάνει: Γιε μου, μια μέρα θα γίνεις ένας σπουδαίος παίκτης ράγκμπι. Και να μαι λοιπόν σήμερα». Μόλις τελείωσε την ομιλία του, ένα φυλακισμένος ζήτησε δειλά το λόγο και, σε λιγότερο έντονο τόνο, με το κεφάλι χαμηλωμένο και βλέμμα θλιμμένο, είπε: «Κι εγώ δεν απογοήτευσα τον πατέρα μου. Όταν ήμουν πιτσιρικάς, αν και δεν είχα δείξει τα στοιχεία ενός μεγάλου ταλέντου, ο πατέρας μου επαναλάμβανε κάθε φορά που έκανα μια ζημιά ή μια αταξία: Έτσι όπως πας, μια μέρα θα καταλήξεις στη φυλακή. Και να μαι λοιπόν σήμερα...». Φυσικά θα μου πείτε ότι αυτές οι ιστοριούλες δεν αποδεικνύουν τίποτα. Εμείς διαθέτουμε κριτική σκέψη και θέλουμε να δούμε αποτελέσματα ερευνών. Συμφωνώ και μπράβο σας. Ιδού λοιπόν. 21\n36 ΔΡ ΡΟ Εκπαιδεύοντας ποντικάκια Ερευνητές πήραν τρεις ομάδες ποντικών (οι συνήθεις ύποπτοι για πειραματόζωα) και τα παρέδωσαν σε τρεις ομάδες φοιτητών προκείμενου να τα εκπαιδεύσουν. Σύμφωνα με τα τεστ που είχαν διενεργήσει, τις ομάδες αποτελούσαν: α) τα ποντίκια ιδιοφυΐες, β) τα μέτριας ευφυΐας ποντίκια και γ) τα... ηλίθια ποντίκια. Οι οδηγίες ήταν παρόμοιες για όλους τους εκπαιδευτές: σκοπός της έρευνας ήταν να καταμετρηθεί ο χρόνος που θα χρειαζόταν κάθε ποντικάκι για να φτάσει στην άκρη ενός λαβύρινθου, σε τρεις διαδοχικές προσπάθειες. Εκπαιδεύοντας ποντικάκια «Βάλτε ένα φρέσκο κομματάκι τυρί στην έξοδο του λαβύρινθου» είπαν οι ερευνητές στην ομάδα των φοιτητών-εκπαιδευτών με τα ποντίκια ιδιοφυΐες «και θα δείτε για πότε θα βρουν την άκρη τα πανέξυπνα ποντικάκια σας. Το μόνο που έχετε να κάνετε είναι να τα χρονομετρήσετε και να υπολογίσετε το μέσο όρο των προσπαθειών τους». «Εσείς» συνέχισαν, ενώ στράφηκαν προς τη δεύτερη ομάδα, «βάλτε λίγο τυράκι και θα τα καταφέρουν τα ποντικάκια σας, αλλά μη περιμένετε και μεγάλες ταχύτητες. Εδώ έχουμε να κάνουμε με ποντίκια μέτριας ευφυΐας». Και μετά στράφηκαν προς την τρίτη ομάδα: «Εσείς με τα ηλίθια ποντίκια, μην παιδεύεστε και πολύ. Βάλτε μια ταμπέλα που θα λέει «Εδώ Τυρί» στο τέλος του λαβυρίνθου. Γιατί να τρέχετε να αγοράζετε τυρί τώρα, αφού έτσι και αλλιώς δεν πρόκειται να βγει κανένα ποντικάκι ίσως κατά λάθος ένα ή δύο τα καταφέρουν» Στην έρευνα προστέθηκε λίγο χιούμορ τύπου Ziglar και Ροδαφηνού. Ο αναγνώστης πρέπει να γνωρίζει ότι στα επιστημονικά πειράματα οι συνθήκες για όλες τις ομάδες πρέπει να είναι ακριβώς οι ίδιες, εκτός από μια μεταβλητή, την επίδραση της οποίας εξετάζει η έρευνα. Στη συγκεκριμένη έρευνα, η υπό εξέταση μεταβλητή ήταν η επίδραση των προσδοκιών των φοιτητών-εκπαιδευτών στην απόδοση των ποντικιών. 22\n37 ΑΠΟ ΠΡΙΓΚΙΠΑΣ ΒΑΤΡΑΧΟΣ Το αποτέλεσμα; Τα ποντίκια ιδιοφυΐες φάνηκαν αντάξια των προσδοκιών των φοιτητών-εκπαιδευτών: μέση ωριαία ταχύτητα 25 μίλια την ώρα, μέσος χρόνος 2 λεπτά και 30 δευτερόλεπτα (οι αριθμοί επιλέχθηκαν για να δείξουν παραστατικά τη διαφορά, και δεν ανταποκρίνονται στα πραγματικά δεδομένα). Όσο για τα ποντικάκια με μέτρια ευφυΐα: μέσος χρόνος 4 λεπτά και 40 δευτερόλεπτα τι να περιμένεις από μέτριους αθλητές; Μια μέτρια απόδοση. Τα ηλίθια ποντικάκια ακόμα ψάχνουν την έξοδο Εξασφαλισμένη τροφή και γρήγορη εξέλιξη, έ; Άμα σε πιάσω Μίκυ Οι συνήθεις ύποπτοι για πειραματόζωα Εκ των υστέρων οι ερευνητές πληροφόρησαν τους φοιτητές ότι δεν υπήρχαν έξυπνα και κουτά ποντίκια, παρά μια ομάδα από ξαδελφάκια τα οποία χωρίστηκαν τυχαία σε τρεις ομάδες, όπως ορίζουν οι αρχές της επιστημονικής έρευνας. Μα τότε, σε τι οφείλονταν μετρήσιμες και στατιστικά σημαντικές διαφορές στην απόδοση των ποντικιών; Η μόνη μεταβλητή που διέφερε ήταν οι προσδοκίες των εκπαιδευτών-φοιτητών, τις οποίες σκόπιμα καλλιέργησαν οι ερευνητές, ενώ διατήρησαν όλες τις άλλες συνθήκες σταθερές. Με ποιον τρόπο όμως μπορεί να επηρέασαν οι φοιτητές τα ποντικάκια; Ποιος ξέρει; Πιθανόν με ένα χάδι, ένα χαμόγελο, προφορικές οδηγίες στην ποντικιακή (όχι στην ποντιακή) ή με τα ενθουσιώδη ή μη σχόλιά τους κατά τη διάρκεια της εκπαίδευσης. Γεγονός είναι ότι οι προσδοκίες των φοιτητών δημιούργησαν μια μορφή αυτοεκπληρούμενης προσδοκίας στα ποντικάκια! Τώρα, θα μου πείτε, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε πειράματα με ποντίκια και να γενικεύσουμε Συνεπώς, στην πραγματικότητα το τυρί στην έξοδο του λαβύρινθου ήταν της ίδιας ποιότητας και ποσότητας για όλες τις ποντικο-ομάδες. 23\n38 ΔΡ ΡΟ βγάζοντας θεωρίες και συμπεράσματα για τη συμπεριφορά των ανθρώπων; Όχι χωρίς ενδοιασμούς. Ας δούμε όμως τις μεταγενέστερες έρευνες, αυτή τη φορά με ανθρώπους. Εκπαιδεύοντας παιδάκια 14 Πιθανόν να έχετε ακούσει για το κλασικό πείραμα των Rosental και Jacobson (1968) και το βιβλίο-απόρροια των ερευνών τους Ο Πυγμαλίων στην τάξη. Μια ομάδα ερευνητών επισκέφτηκε ένα πειραματικό σχολείο και, αφού συνέλεξε δεδομένα με μετρήσεις του δείκτη νοημοσύνης (IQ) των μαθητών, έδωσε στους δασκάλους τις εξής οδηγίες: «Θα χωρίσουμε τα τμήματα σε μαθητές ανάλογης νοητικής ανάπτυξης, σύμφωνα με τα αποτελέσματα, ώστε να πειραματιστούμε και να βελτιώσουμε το επίπεδο και την ταχύτητα της μάθησης. Θα δημιουργήσουμε τμήματα με υψηλό, μέτριο και χαμηλό δείκτη νοημοσύνης (ιδιοφυΐες, μέτριοι και κουτοί μαθητές)». Ύστερα από έξι μήνες, οι ερευνητές επέστρεψαν για να συλλέξουν νέα στοιχεία και να ελέγξουν την πρόοδο των ομάδων. Τα αποτελέσματα; Όπως ίσως μαντέψατε, κάποιοι δάσκαλοι ανέφεραν με ενθουσιασμό ότι όλα πήγαν καλά και τα αποτελέσματα ήταν τα προσδοκώμενα: η ομάδα των μαθητών με υψηλό δείκτη νοημοσύνης τα πήγε θαυμάσια! Τα παιδιά έδειχναν ενθουσιασμό, συμμετείχαν, διάβαζαν με επιμέλεια. Η ομάδα των μέτριων μαθητών τα κατάφερε αρκετά καλά. Όσο για την ομάδα με το χαμηλό δείκτη νοημοσύνης ε, τι να περιμένει κανείς απ αυτά τα παιδιά; Επέδειξαν ελάχιστη διάθεση για μάθηση, δεν κατανοούσαν τις έννοιες γρήγορα, ούτε και κατέβαλαν μεγάλη προσπάθεια. Τη συνέχεια την ξέρετε. Οι ερευνητές, προς έκπληξη των εκπαιδευτικών, εξήγησαν ότι ο διαχωρισμός των μαθητών ήταν τυχαίος, αφού είχε γίνει με βάση τον αριθμό μητρώου! Για άλλη μια φορά φαίνεται ότι οι προσδοκίες των καθηγητών επηρέασαν την απόδοση των μαθητών. Η αύξηση της επίδοσης, βέβαια, είναι σε μεγάλο βαθμό υποκειμενική, καθώς εξαρτάται αρκετά από την κρίση του διδάσκοντα. Οι ερευνητές όμως δεν αρκέστηκαν στην αξιολόγηση των παιδιών από τους δασκάλους, αλλά εξέτασαν και πάλι το δείκτη νοημοσύνης τους. Οι νέες μετρήσεις φανέρωσαν ότι ο δείκτης νοημοσύνης των μαθητών που είχαν χαρακτηριστεί ως προικισμένοι αυξήθηκε περισσότερο σε σχέση με τους μαθητές των οποίων οι νοητικές ικανότητες ήταν υποθετικά χαμηλότερες. Πιο συγκεκριμένα, τα αποτελέσματα έδειξαν ότι το ποσοστό των θεωρητικά προικισμένων μαθητών με αύξηση 10, 20 και 30 βαθμών του δείκτη νοημοσύνης διέφερε σε σχέση με τους μπουμπούνες μαθητές κατά 33, 21 και 17 τοις εκατό, αντίστοιχα. Με άλλα λόγια, παρατηρήθηκε αύξηση: α) κατά 10 μονάδες σε 33% περισσότερα άτομα της ομάδας των προικισμένων σε σχέση με την ομάδα των 14 Αφιερωμένο στους συναδέλφους εκπαιδευτικούς. 24\n39 ΑΠΟ ΠΡΙΓΚΙΠΑΣ ΒΑΤΡΑΧΟΣ υποθετικά πιο αδύναμων μαθητών, β) κατά 20 μονάδες σε 21% περισσότερα άτομα της πρώτης ομάδας, και γ) κατά 30 μονάδες σε 17% περισσότερα άτομα της πρώτης ομάδας. Επαναλαμβάνω ότι ένα εξάμηνο πριν οι μαθητές βρισκόταν στο ίδιο επίπεδο. Πώς μπορούν να ερμηνευτούν τα ευρήματα; Όπως δείχνουν μεταγενέστερες έρευνες, είναι πιθανόν οι καθηγητές να θέτουν περισσότερες προκλήσεις με πιο δύσκολο υλικό στους μαθητές τους οποίους θεωρούν έξυπνους. Ταυτόχρονα, τους προσφέρουν περισσότερες ευκαιρίες να ανταποκριθούν, να απαντήσουν και να λάβουν ανατροφοδότηση, και επιπλέον δημιουργούν ένα καλύτερο κοινωνικό και συναισθηματικό κλίμα για αυτούς. Οι μαθητές, με τη σειρά τους, είναι πιθανό να ανταποδίδουν την καλή συμπεριφορά, θεωρώντας ότι ο δάσκαλος τους συμπαθεί ή ότι είναι καλός και με ορθή κρίση. Πρέπει βεβαίως να αναφέρουμε ότι οι μεταγενέστερες σχετικές έρευνες (Rosental, 1991) δεν κατέδειξαν τέτοιες δραματικές διαφορές. Σήμερα οι επιστήμονες πιστεύουν ότι η έκταση του φαινομένου δεν είναι τόσο ευρεία όσο θεωρήθηκε αρχικά. Με άλλα λόγια, μην περιμένετε ότι, αποκαλώντας τον κανακάρη σας Einstein ή Michelangelo από το πρωί μέχρι το βράδυ αυτός θα γίνει ιδιοφυΐα στα μαθηματικά ή μεγάλος ζωγράφος. Υπάρχει μία πληθώρα από άλλους εξίσου ή πιο σημαντικούς παράγοντες οι οποίοι συμβάλλουν στην ανάπτυξη της νοημοσύνης, όπως είναι η κληρονομικότητα, η έκθεση στα ερεθίσματα, η σωστή διατροφή και άσκηση, κ.ά. Παρόλα αυτά, το φαινόμενο της αυτοεκπληρούμενης προφητείας παρατηρείται αρκετά συχνά στην καθημερινή ζωή. Για παράδειγμα, όταν κάποιοι (γονείς, δάσκαλοι, μάνατζερ, σημαντικοί άλλοι) έχουν αρνητικές (ή θετικές) προσδοκίες για κάποια άτομα (παιδιά, φίλους, συνεργάτες, υπάλληλους), όσο αβάσιμες κι αν είναι αυτές, οι πρώτοι τείνουν να φέρονται με αρνητικό (ή θετικό) τρόπο, με συνέπεια οι δεύτεροι να συμπεριφέρονται αντίστοιχα... εκπληρώνοντας τις αρχικές αρνητικές (ή θετικές) προσδοκίες. Μπορείτε να σκεφτείτε προσωπικά παραδείγματα ατόμων τα οποία σας συμπεριφέρθηκαν με τρόπο προκατειλημμένο (θετικό ή αρνητικό); Μπορείτε να σκεφτείτε παραδείγματα ανθρώπων στους οποίους φερθήκατε εσείς με προκατάληψη; Ετικέτες και αυτοεκπληρούμενη προφητεία Πόσο συχνά η κακή χρήση λέξεων παράγει παραπλανητικές σκέψεις! - H. Spencer Γυρίστε λίγα χρόνια πίσω. Κάντε ένα ταξιδάκι στα παιδικά σας χρόνια και θυμηθείτε τα επίθετα με τα οποία σας χαρακτήριζαν κάποιοι άνθρωποι που ήταν τότε σημαντικοί για σας: «Ψηλέα, κοντοστούπα, χοντρέ, οδοντογλυφίδα, 25\n40 ΔΡ ΡΟ στραβοδόντη, κουφιοδόντη, σιδεράκια, στραβοπόδαρη, άγαρμπη, σπυριάρη, γυαλάκια». Ανακαλέστε τα δυσάρεστα συναισθήματα που προκάλεσαν οι χαρακτηρισμοί αυτοί στο ευάλωτο νεανικό Εγώ σας. Εξετάστε την πιθανότητα να κουβαλάτε μαζί σας μέχρι σήμερα τις ουλές των νεανικών σας ελαττωμάτων, παρότι τα περισσότερα από αυτά μπορεί να μην υφίστανται πια. Δεν είστε πια σιδεράκιας (βγάλατε πια τα σιδεράκια), σπυριάρης (έχουν φύγει τα σπυράκια), χοντρός (έγινε μπόι, σωστά;) ή ψηλέας (όχι ότι κοντύνατε, απλά ψήλωσαν και τα άλλα τα παιδάκια). Τη δύναμη των λέξεων περιγράφει και το λαϊκό ρητό: «Η γλώσσα κόκαλα δεν έχει και κόκαλα τσακίζει». Δεν θα ήταν ίσως καλύτερα τα παιδικά μας παρατσούκλια να μας τα έδιναν με βάση τα δυνατά μας στοιχεία και χαρακτηριστικά, κάτι σαν τα βαφτίσια των ινδιάνων; Δεν θα ήταν καλύτερα να έχουμε παρατσούκλια προερχόμενα από δυνατά ή όμορφα ζώα, όπως Το γρήγορο ελάφι, Ο περήφανος αετός, Η γενναία αρκούδα;. 15 Χειρίσου τις προσεκτικά, γιατί οι λέξεις έχουν περισσότερη δύναμη από ατομικές βόμβες. - P. Strachen Θυμάμαι την έμπνευση ενός από τους προπονητές μου στο μπάσκετ, του οποίου το όνομα θα κρατήσω κρυφό από τη δημοσιότητα για ευνόητους λόγους. Ο Μιχάλης Γιαννουζάκος, λοιπόν, έδωσε το παρατσούκλι Τίγρης στο Δημήτρη, τον νωχελικό σέντερ της ομάδας, για να τον παρακινήσει να γραπώνει τα ρημπάουντ με περισσότερο σθένος. Ένα μήνα αργότερα, με χαμόγελο μέχρι τα αυτιά, ο Τίγρης άρπαζε με νύχια και με δόντια άλλο ένα ρημπάουντ. Τι να περιμένεις όμως από έναν Γόνατο σαν κι εμένα (εκείνη την περίοδο έπαιζα σαν ανάπηρος, μια και είχα πρόσφατα τραυματιστεί στο γόνατο)! 16 Το όνομά σας έχει σημασία Κατ ανάλογο τρόπο, το όνομά μας επηρεάζει το πώς μας αντιμετωπίζουν οι άλλοι, και κατ επέκταση παίζει έμμεσο ρόλο στο αυτοσυναίσθημα και στην εξέλιξή μας. «Από εδώ ο Άγγελός μας, σκέτο αγγελούδι» με σύστηνε μικρό η μητέρα μου σε γνωστούς και φίλους, κι εγώ έσκαγα ένα γλυκό χαμόγελο αντάξιο του ονόματός μου. «Κι από δω η Μελπομένη μας» σύστηνε η άλλη οικογένεια την κορούλα τους. Κανείς μας βέβαια δεν είχε ιδέα για τα ευρήματα της έρευνας που αποκάλυψε ότι τα γραπτά μαθητών με εύηχα και συνηθισμένα ονόματα βαθμολογούνται καλύτερα από αυτά μαθητών με κακόηχα ή ασυνήθιστα ονόματα! Γιατί, εάν το γνωρίζαμε, μπορεί να βαφτίζαμε τα παιδιά 15 Θα μου πείτε βέβαια, στην Ελλάδα τα περισσότερα ζώα τα έχουμε φάει, οπότε θα υπήρχε σοβαρός κίνδυνος να μας ονοματίσουν με βάση τις υπάρχουσες ποικιλίες «μύγα, κουνούπι, κατσαρίδα» 16 Κάθε ομοιότητα με υπαρκτά πρόσωπα και καταστάσεις δεν είναι τυχαία. 26\n41 ΑΠΟ ΠΡΙΓΚΙΠΑΣ ΒΑΤΡΑΧΟΣ μας με πιο όμορφα ονόματα, αντί να τους δίνουμε αυτά των παππούδων και γιαγιάδων μας, σύμφωνα με την παράδοση. Παίρνω το θάρρος, λοιπόν, να προτείνω: αν δεν σας αρέσει το όνομά σας (ή το επίθετό σας) μπορείτε, και καλά θα κάνετε, να το αλλάξετε! Ανεκδοτάκι - Καλημέρα κ. Ιωάννου. Πέρασα να σας ενημερώσω να αλλάξετε τα αρχεία σας, γιατί άλλαξα επιτέλους το επίθετό μου. Χρόνια τώρα με ενοχλούσε... - Συγχαρητήρια κ. Κωλομήτρο μας, όντως καλά του κάνατε. Και πώς θα σας φωνάζουμε από δω και πέρα; - Κωλοπέτρο! [«...»!] Προσοχή στις εκφράσεις σας Αναμφισβήτητα και πιθανόν αναπόφευκτα, αρκετά από τα ψυχολογικά μας προβλήματα ξεκινούν από το σπίτι. Τα παιδιά αντλούν ένα σημαντικό μέρος της αυτοεκτίμησής τους από το οικογενειακό τους περιβάλλον. Κατά κανόνα, εσωτερικεύουν πολλά από τα σχόλια των γονέων τους, δεδομένου ότι στην αρχή η μητέρα και ο πατέρας αποτελούν την μοναδική ή την πιο έγκυρη πηγή εξουσίας και γνώσης. Συνεπώς οι λέξεις και οι εκφράσεις που οι γονείς επιλέγουν για να χαρακτηρίσουν τη συμπεριφορά των παιδιών τους, όσο άκακες και να φαίνονται στους γονείς, είναι δυνατόν να διαπλάσουν με καλό ή κακό τρόπο τις παιδικές ψυχές και άθελά τους να ανάψουν τη σπίθα για μια αυτοεκπληρούμενη προφητεία. Όπως σοφά το έθεσε ο Mark Twain: «Η διαφορά μεταξύ της σωστής λέξης και της σχεδόν σωστής λέξης είναι η διαφορά μεταξύ φωτιάς και κωλο-φωτιάς». Πράγματι, τα μικρά πράγματα κάνουν τη μεγάλη διαφορά. Το να πεις στη σύζυγό σου: «Μοιάζεις με την πρώτη μέρα της άνοιξης» δεν διαφέρει και πολύ από το: «Μοιάζεις με την τελευταία μέρα ενός μεγάλου και κρύου χειμώνα» το αποτέλεσμα όμως μπορεί να είναι τελείως διαφορετικό! Κατά τον Σωκράτη, οι λάθος λέξεις δεν είναι μόνον κακές, αλλά μολύνουν και την ψυχή με κακία. Το πρόβλημα είναι ότι τα παιδιά δεν είναι ικανά να αντιληφθούν τη διαφορά μεταξύ μιας κακής συμπεριφοράς και ενός κακού ατόμου. Έτσι, συχνά παίρνουν στα σοβαρά τα σχόλια ενός εκνευρισμένου γονέα. Αν και είμαι σίγουρος ότι οι γονείς μας μάς φέρθηκαν όπως φέρθηκαν «για το καλό μας» είναι πιθανό σε ορισμένες περιπτώσεις να μην είχαν τις απαραίτητες γνώσεις διαπαιδαγώγησης, με απλά λόγια «τόσα ήξεραν τόσα έκαναν». Εμείς φυσικά έχουμε την πεποίθηση ότι θα είμαστε καλύτεροι γονείς 27\n42 ΔΡ ΡΟ για τα παιδιά μας και ότι δεν πρόκειται να επαναλάβουμε τα δικά τους λάθη στο τόσο σύνθετο και απαιτητικό έργο της διαπαιδαγώγησης. 17 Δεν είσαι βλάκας Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα κακής επιλογής λέξεων ή λανθασμένης έκφρασης είναι ο διάλογος μεταξύ πατέρα και γιου, που παραθέτει στο βιβλίο του Επίκτητη αισιοδοξία ο Δρ Martin Seligman (1991): 18 (Γιος) - Η δασκάλα μάς βάζει ασκήσεις, και είμαι από τους τελευταίους που τις λύνουν κάθε φορά. (Πατέρας) - Αυτό δεν σημαίνει τίποτα, απλώς χρειάζεσαι λίγο περισσότερο χρόνο. (Γιος) - Ναι, αλλά και τα άλλα παιδιά μου λένε ότι είμαι βλάκας. (Πατέρας) - Δεν είσαι βλάκας, δεν θυμάσαι τότε που τα κατάφερες και η δασκάλα σου σε επαίνεσε (Γιος) - Το είπε για να μην αισθάνομαι άσχημα. Είμαι βλάκας και το ξέρεις! (Πατέρας, εκνευρισμένος και σε έντονο τόνο) - Δεν είσαι βλάκας, βλάκα! Η ετικέτα του βλάκα βάζει στο παραπάνω παράδειγμα τα θεμέλια για μια ακόμα αυτοεκπληρούμενη προφητεία. Από βλάκας ιδιοφυΐα! Ο Victor Serebriakov (Σερεμπριάκωφ - τι όνομα κι αυτό!) σε ηλικία 15 χρόνων, με τη σύμφωνη γνώμη των γονέων του, ακολούθησε τη συμβουλή των δασκάλων του και παράτησε το σχολείο. «Ας μάθει κάποια τέχνη, μια και δεν τα καταφέρνει και τόσο καλά με τα μαθήματα, ώστε να μπορέσει να ζήσει» είπε ο διευθυντής προσπαθώντας με ευγενικό τρόπο να καλύψει την άποψή του για τις νοητικές ικανότητες του Βίκτωρα. Έτσι κι έγινε. Ο Βίκτωρ ασχολήθηκε με διάφορα τεχνικά επαγγέλματα. Δούλεψε ως υδραυλικός, καθαριστής, μαραγκός, ώσπου τελικά στα 32 του χρόνια κατέληξε στον αμερικανικό στρατό. Ανάμεσα στα τεστ και τις δοκιμασίες που πέρασε ήταν και ένα τεστ νοημοσύνης. Η βαθμολογία του στο τεστ ήταν 161 (ο μέσος όρος είναι 100, ενώ το 98% του πληθυσμού βρίσκεται κάτω από το 130)! Ο Σερεμπριάκωφ μέχρι τα 32 του χρόνια κοίταζε στον 17 Επειδή πιστεύω ότι δεν γεννιέσαι καλός γονέας αλλά γίνεσαι, συνιστώ στους νέους και στους μέλλοντες γονείς να διαβάσουν σχετικά βιβλία ώστε επιμορφωθούν σε θέματα σχετικά με την ανατροφή των παιδιών τους. 18 Πρόεδρος της Αμερικανικής Ένωσης Ψυχολόγων (APA) το\n43 ΑΠΟ ΠΡΙΓΚΙΠΑΣ ΒΑΤΡΑΧΟΣ καθρέφτη και έβλεπε ένα βλάκα, ξύριζε ένα βλάκα, έντυνε ένα βλάκα, συμπεριφερόταν σα βλάκας. Ξαφνικά, κοίταξε στον καθρέφτη και είδε μια ιδιοφυΐα! Όταν είδε τον εαυτό του διαφορετικά, άρχισε και να συμπεριφέρεται διαφορετικά. Παράτησε το στρατό και άρχισε να αισθάνεται σαν ιδιοφυΐα, να ντύνεται σαν ιδιοφυΐα, να δημιουργεί σαν ιδιοφυΐα. Έγινε πρόεδρος της MENSA (σύλλογος νοητικά προικισμένων ατόμων) κι έγραψε αρκετά βιβλία και τεστ νοημοσύνης. 19 Άραγε πόσοι άνθρωποι τριγυρνούν ανάμεσά μας και αισθάνονται, φέρονται και αποδίδουν ελάχιστα σε σχέση με τις δυνατότητές τους κι αυτό μόνο και μόνο επειδή κάποτε κάποιο σημαντικό στη ζωή τους πρόσωπο επηρέασε τις σκέψεις και τη συμπεριφορά τους βαπτίζοντας και πείθοντάς τους με ένα-δύο τυχαία του σχόλια ότι δεν είναι και πολύ έξυπνοι; Και αντίστροφα, πόσοι άνθρωποι, που αρχικά φαίνονταν ελάχιστα ικανοί, πέτυχαν επειδή κάποιος πίστεψε σ αυτούς; Ενδιαφέρομαι, κατά κάποιον τρόπο, λιγότερο για το βάρος και τις νευρικές συνάψεις του εγκεφάλου του Αϊνστάιν από ότι για το σχεδόν βέβαιο γεγονός πως άτομα με το ίδιο ταλέντο μεγάλωσαν και πέθαναν σε καπνοχώραφα και εργοστάσια. - S. J. Gould Μεγάλη εντύπωση μου έχουν προκαλέσει τα λόγια του Earl Nightingale, σχετικά με αυτό στο οποίο αναφερόταν ως το πιο παράξενο μυστικό : Γινόμαστε καθημερινά αυτό που σκεφτόμαστε! Σύμφωνα με σύγχρονες έρευνες, ο εγκέφαλος δεν μπορεί να διακρίνει μεταξύ μιας πραγματικής εμπειρίας και μιας φαντασίωσης, η οποία επαναλαμβάνεται συχνά και με ζωντανές παραστάσεις και χρώματα στο μυαλό μας. Προσοχή λοιπόν! Σύμφωνα με το Δρ Waitley, ο σπουδαιότερος διάλογος που πρόκειται να έχουμε ποτέ, είναι αυτός που κάνουμε καθημερινά με τον εαυτό μας. Το τι λέμε στον εαυτό μας κάθε στιγμή μπορεί να είναι είτε απελευθερωτικό είτε δεσμευτικό. Ο αυτοδιάλογος αρχίζει νωρίς... από την κούνια! Είμαστε το άθροισμα των σκέψεών μας. Κάθε σκέψη και κάθε πράξη μας έχει ένα αποτέλεσμα. Για αυτό όταν μιλάτε στον εαυτό σας, προσέξτε τη γλώσσα που χρησιμοποιείτε, προσέξτε τι λέτε! Πραγματική ιστορία την οποία αφηγείται ο Z. Ziglar. 20 Παρόμοια, μπορούμε να βελτιώσουμε τις σχέσεις μας με τους γύρω μας, κάνοντας συγκεκριμένες μικρές αλλαγές ξεκινώντας από τις λέξεις και τον τρόπο που τις χρησιμοποιούμε κατά την επικοινωνία μας. Ένας κανόνας που αξίζει να θυμάστε είναι: «Ό,τι στέλνεις, γυρίζει πίσω σαν μπούμερανγκ». Αν λοιπόν δεν σας αρέσουν αυτά που εισπράττετε, αν δεν σας αρέσει η συμπεριφορά των άλλων, πριν προσπαθήσετε να τους διορθώσετε, εξετάστε να δείτε τι στέλνετε εσείς! 29\n44 ΔΡ ΡΟ Ο Waitley, για να περιγράψει την επίδραση που έχει ο αυτοδιάλογος, για να δείξει πόσο σημαντικό είναι το τι λέμε καθημερινά στον εαυτό μας, έγραψε ένα σύντομο ποιηματάκι για Το ρομποτάκι του μυαλού μας Έχω ένα μικρό ρομποτάκι, που με ακολουθεί στο κάθε μου βήμα. Του λέω τι σκέφτομαι, του λέω τι βλέπω. λέω στο μικρό μου ρομποτάκι όλους τους φόβους και τις ελπίδες μου. Ακούει και θυμάται όλες τις χαρές και τις στενοχώριες μου. Στην αρχή, το μικρό μου ρομποτάκι ακολουθούσε τις οδηγίες μου. Αλλά ύστερα από χρόνια εκπαίδευσης ξέφυγε από τον έλεγχό μου. Δεν το ενδιαφέρει πια τι είναι σωστό ή λάθος και τι είναι αλήθεια ή ψέματα. Ό,τι και να προσπαθώ, τώρα μου λέει ΑΥΤΟ τι να κάνω!!! Το ρομπότ του εγκεφάλου μας καθημερινά συλλέγει πληροφορίες. Αν το τροφοδοτήσουμε με σκέψεις του τύπου: «Είσαι τεμπέλης, ανοργάνωτη, δεν τα καταφέρνεις στα μαθηματικά, δεν τα πας καλά με το άλλο φύλλο» πολύ σύντομα θα μάθει το μάθημά του και, όσο και να προσπαθούμε, θα μας απαντά με σχόλια παρόμοια με αυτά με τα οποία το τροφοδοτήσαμε: «Δεν μπορείς να το κάνεις αυτό γιατί είσαι τεμπέλης, θυμάσαι; Εσύ ο ίδιος το είπες τόσες φορές, άρα θα πρέπει να είναι αλήθεια!». Το αυτόματο αμάξι Παρόμοια είναι και η θεωρία του David Leithauser σχετικά με τον τρόπο που λειτουργεί ο εγκέφαλός μας, τον οποίο με επιτυχία παρομοιάζει με ένα σύγχρονο αμάξι: Μια φορά κι έναν καιρό ήταν κάποιος που είχε ένα όμορφο καινούριο αυτοκίνητο. Ήταν πολύ χαρούμενος, γιατί με το αυτοκίνητο μπορούσε να πάει όπου ήθελε. Μετά από λίγο, όμως, σκέφτηκε ότι θα ήταν καλύτερα αν το αυτοκίνητο τον πήγαινε μόνο του όπου αυτός ήθελε, χωρίς ο ίδιος να χρειάζεται να το οδηγεί. Εγκατέστησε, λοιπόν, έναν υπολογιστή στο αυτοκίνητο, ο οποίος θα μάθαινε τις διαδρομές για τα μέρη όπου πήγαινε ο φίλος μας. Όταν δηλαδή αυτός πήγαινε κάπου, θα έλεγε στον υπολογιστή: «Αυτός είναι ο δρόμος για τη δουλειά. Θα με φέρνεις εδώ κάθε μέρα, από Δευτέρα ως Παρασκευή» ή «Αυτός είναι ο δρόμος για το σπίτι της κοπέλας μου. Θα με φέρνεις εδώ κάθε Παρασκευή βράδυ» ή «Αυτός είναι ο δρόμος για το μπακάλικο. Θα με φέρνεις εδώ όποτε θέλω να ψωνίσω». Πέρασε λοιπόν λίγος καιρός και το αυτοκίνητο έμαθε όλες τις συνηθισμένες διαδρομές του. Για το φίλο μας ήταν πλέον πολύ εύκολο και ξεκούραστο να πηγαίνει όπου 30


HIV και Οφθαλμικές Εκδηλώσεις - EYE DAY CLINIC\nΑρχική / Blog / HIV και Οφθαλμικές Εκδηλώσεις\nΗ λοίμωξη από τον ιό της ανθρώπινης ανοσοανεπάρκειας (HIV) εξακολουθεί να παραμένει στις μέρες μας ένα από τα μείζονα προβλήματα υγείας παγκοσμίως. Όπως και άλλα όργανα του σώματός μας, έτσι και ο οφθαλμός μπορεί να προσβληθεί από τον ιό. Όλα τα τμήματα του οφθαλμού (πρόσθιο ημιμόριο, οπίσθιο ημιμόριο) μπορούν να προσβληθούν καθώς επίσης και τα οφθαλμικά εξαρτήματα (βλέφαρα,επιπεφυκότας κλπ).\nΑπό τις οφθαλμικές εκδηλώσεις του ιού, οι πιο καταστροφικές για την όραση είναι οι ονομαζόμενες ευκαιριακές λοιμώξεις. Σ’αυτές περιλαμβάνονται η λοίμωξη από τον κυτταρομεγαλοϊό (CMV), η ερπητική νεκρωτική αμφιβληστροειδοπάθεια, η χοριοειδοαμφιβληστροειδίτιδα από Toxoplasma gondii και η οφθαλμική σύφιλη. Η μη έγκαιρη αναγνώριση και θεραπεία αυτών των λοιμώξεων έχει καταστροφικές συνέπειες για την όραση.\nΑν και οι εκδηλώσεις από το οπίσθιο ημιμόριο του οφθαλμού είναι οι πιο απειλητικές για την όραση, η προσβολή του προσθίου ημιμορίου και των οφθαλμικών εξαρτημάτων μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο την όραση,αλλά και την ποιότητα ζωής των ασθενών. Οι εκδηλώσεις ποικίλουν από τις πιο απλές όπως βλεφαρίτιδα και ξηροφθαλμία μέχρι τις πιο σοβαρές όπως οφθαλμικός έρπης ζωστήρας, σάρκωμα Kaposi και ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα.\nΤα τελευταία χρόνια, αν και η εισαγωγή των αντιρετροϊικών θεραπείων (HAART-Highly Active AntiRetroviral Therapy) για την αντιμετώπιση του ιού έχει αυξήσει το προσδόκιμο επιβίωσης των ασθενών , αυτή έχει οδηγήσει στην εμφάνιση νέων νοσολογικών οντοτήτων, όπως η ραγοειδίτιδα ανοσολογικής ανάρρωσης (immune recovery uveitis). Αλλά και ορισμένα από τα φάρμακα που χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση του ιού μπορεί τα ίδια να προκαλέσουν σημαντική φλεγμονώδη αντίδραση τόσο στο πρόσθιο ημιμόριο του οφθαλμού και όσο και στα οφθαλμικά εξαρτήματα.\nΗ αναγνώριση των ποικίλων οφθαλμικών εκδηλώσεων του ιού HIV και η έγκαιρη θεραπεία τους είναι πρωταρχικής σημασίας για την ελαχιστοποίηση των καταστροφικών συνεπειών που αυτές έχουν.Η αντιμετώπιση των παθήσεων αυτών αποτελεί πρόκληση για τον οφθαλμίατρο καθώς συχνά είναι περίπλοκη και απαιτεί τη στενή συνεργασία του οφθαλμιάτρου με το λοιμωξιολόγο.\nΧριστίν Τάντρος, Οφθαλμίατρος


Έρχεται «βουτιά» στα ενοίκια – Σε ποιες περιοχές θα μειωθούν πάνω από 15% | Notioi.gr\nΈρχεται «βουτιά» στα ενοίκια – Σε ποιες περιοχές θα μειωθούν πάνω από 15%\nΜια πρώτη έρευνα στις τιμές των ενοικίων στη μετά κορονοϊό εποχή σε 35 περιοχές της Αττικής δείχνει μειώσεις που υπερβαίνουν ακόμη και το 15%.\nΣτην Ανω Κυψέλη η ζητούμενη τιμή ενοικίασης μιας κατοικίας 100 τ.μ. από 8,4 ευρώ το τετραγωνικό μέτρο που ήταν τον Φεβρουάριο προσγειώθηκε στα 7 ευρώ το τετραγωνικό τον Απρίλιο καταγράφοντας μείωση της τάξης του 16,6%. Στο Περιστέρι πριν ξεσπάσει η πανδημία η ζητούμενη τιμή ενοικίου έφθανε τα 8 ευρώ το τετραγωνικό. Τώρα το ενοίκιο που ζητούν κατά μέσο όρο οι ιδιοκτήτες έχει μειωθεί στα 6,8 ευρώ το τετραγωνικό σημειώνοντας πτώση 14,6%. Ιδια εικόνα παρατηρείται και στην Κάτω Ηλιούπολη με το ζητούμενο ενοίκιο να φθάνει στα 7 ευρώ το τετραγωνικό από 8 ευρώ το τετραγωνικό που ήταν η τιμή πριν από την επέλαση του κορονοϊού.\nΤην τελευταία διετία η αύξηση των ενοικίων ήταν εκρηκτική. Το 2018, το μέσο ενοίκιο στην περιοχή της Αττικής αυξήθηκε κατά 7%, ενώ το 2019 εκτιμάται ότι η αγορά έτρεξε με ετήσιο ρυθμό αύξησης της τάξης του 10%. Ειδικά στο κέντρο της Αθήνας τα ενοίκια έκαναν άλμα της τάξης του 20% – 30% κατά μέσο όρο την τελευταία διετία ενώ στις περιοχές εκτός του κέντρου το κοντέρ έδειξε αυξήσεις του 10% – 15%. Στην προ κορονοϊού εποχή, η ενοικίαση ενός διαμερίσματος κατάλληλο για οικογένεια 90 τ.μ. – 110 τ.μ., σε περιοχές των ανατολικών, βορείων και νοτίων προαστίων, κόστιζε από 650 ευρώ έως 850 ευρώ, δηλαδή σχεδόν όσο ένας μέσος μηνιαίος μισθός.\nΠριν ξεσπάσει η πανδημία οι ειδικοί της αγοράς εκτιμούσαν ότι οι τιμές των ενοικίων θα παρέμεναν σε ανοδική τροχιά και το πρώτο εξάμηνο του 2020, αλλά στο δεύτερο εξάμηνο του έτους, σύμφωνα με τους ίδιους, «θα βλέπαμε τις πρώτες μειώσεις καθώς σε πολλές περιπτώσεις βρισκόμασταν ήδη στο ανώτερο σημείο των τιμών και αναμέναμε την ρύθμισή τους». Ομως η επέλαση του κορονοϊού που οδήγησε σε lockdown ανέτρεψε πλήρως το τοπίο στην αγορά των ακινήτων.


Ο συνθέτης Κώστας Κάλλιας μελοποιεί 8 ποιήματα του Κ.Π. Καβάφη - Ελεύθερη Θράκη\nHome / Πολιτισμος / Ο συνθέτης Κώστας Κάλλιας μελοποιεί 8 ποιήματα του Κ.Π. Καβάφη\nΣυνέντευξη στη Μαρίνα Κονδύλη\n1) Πώς προέκυψε η ιδέα μελοποίησης των ποιημάτων του Κ.Π. Καβάφη;\nH συνεργασία μου με το Εθνολογικό Μουσείο Θράκης και την κα. Αγγέλα Γιαννακίδου με βοήθησε στο να ανακαλύψω μια άλλη πτυχή του “μουσικού” μου εαυτού και να ασχοληθώ με κάτι εντελώς διαφορετικό σε σχέση με την μέχρι τότε πορεία μου, όπου ασχολιόμουν με την ροκ τραγουδοποιία. Έτσι λοιπόν με οδήγησαν στο να μελοποιήσω τον μεγάλο μας ποιητή Κ.Π. Καβάφη, μετά βέβαια και από προτροπή της συζύγου μου Μαρίας, η όποια ως φιλόλογος, μου πρότεινε μια ποιητική συλλογή του Καβάφη.\n2) Ήταν μια “εύκολη υπόθεση” για εσένα; Πόσο χρόνο σου πήρε για να ολοκληρώσεις αυτό το έργο;\nΔεν ήταν καθόλου εύκολη υπόθεση διότι ο Καβάφης είναι πολύ δύσκολο να μελοποιηθεί. Άλλωστε, το μεγάλο διάστημα που μου πήρε να καταφέρω να “δαμάσω” αυτά τα παγκοσμίου εμβέλειας ποιήματα, περίπου γύρω στα 3 χρόνια, φανερώνει την δυσκολία.\n…Οι δυσκολίες που συναντάει κανείς πολλές. Ο πεζογραφικός λόγος του Καβάφη δίχως μέτρο, ρυθμό και ομοιοκαταληξία, είναι εμπόδια για κάθε φιλόδοξο σύνθετη.\nΔεν είναι τυχαίο άλλωστε, ότι έχει χαρακτηριστεί ως ο ποιητής που νίκησε τους συνθέτες, διότι παρόλο που τον μελοποίησαν όλοι οι μεγάλοι σύνθετες, κανείς δεν κατάφερε να κάνει γνωστή την μελοποιημένη ποίηση του Καβάφη στο ευρύ κοινό.\n3) Ποιοι ήταν οι συνοδοιπόροι σου σ’ αυτήν τη δουλειά; Ποιοι σε βοήθησαν και από ποιους ζήτησες τη γνώμη τους;\nΕυτυχώς, είχα αρκετούς ανθρώπους που με στήριξαν σε αυτό το εγχείρημα. Καταρχήν, η οικογένειά μου, που με στηρίζει πάρα πολύ και διάφοροι φίλοι καλοί, που είναι οι πρώτοι αυστηροί κριτές κάθε δουλειάς μου.\nΣίγουρα, οι ερμηνευτές του δίσκου ο Παντελής Θεοχαρίδης, η Αφροδίτη Μάνου και η Δανάη Καλογιάννη και επίσης οι πολλοί μουσικοί του δίσκου, που μου εμπιστεύθηκαν το ταλέντο τους.\nΣημαντική στήριξη είχα επίσης από τους Αντώνη Μποσκοιτη και τον Δημοσθένη Δούκα, που με στήριξαν και με βοήθησαν πολύ.\nΚαι βέβαια, ο Βαγγέλης Γεωργαντζής, ο οποίος έκανε την μίξη και το mastering του δίσκου και ασχολήθηκε αμέτρητες ώρες με το υλικό.\n4) Πιστεύεις ότι στην εποχή μας υπάρχει το ανάλογο ενδιαφέρον από τον κόσμο, για την ποίηση και για την μουσική, όπως άλλοτε;\nΑπό την νεολαία δυστυχώς θα έλεγα πως όχι, δεν υπάρχει το ανάλογο ενδιαφέρον. Παρόλα αυτά, είναι μια πρόκληση να προσπαθήσεις να βάλεις στα χείλη του ευρύ κοινού αυτές τις μελοποιήσεις. Γι’ αυτό ίσως και προσπάθησα να δώσω μια άλλη πτυχή όλων αυτών των ποιηματίων με μελοποιήσεις ως επί το πλείστον πιο “τραγουδενιες”.\nPrevious: ΜΑΖΕΥΟΥΝ ΥΠΟΓΡΑΦΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΜΕΓΑΛΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ\nNext: Καυγάς για το “χαράτσι” μετά τα δημοσιεύματα της “ΕΛΕΥΘΕΡΗΣ ΘΡΑΚΗΣ”


Συνέχεια στο αήττητο, να «αλώσει» (και) το Τσίρειο!\nΣυνέχεια στο αήττητο, να «αλώσει» (και) το Τσίρειο! από ΑΝΤΡΗ ΧΡΙΣΤΟΥ ΒΕΝΤΟΥΡΗ article http://politis.com.cy/article/sinechia-sto-aittito-na-alosi-ke-to-tsirio Η Ανόρθωση δεν έχει χάσει μακριά από το «Αντώνης Παπαδόπουλος» και θέλει να διευρύνει το αήττητο σερί της στο Τσίρειο ενόψει Απόλλωνα... 13.01.2018 13:00\nΑΝΤΡΗ ΧΡΙΣΤΟΥ ΒΕΝΤΟΥΡΗ, 13.01.2018\nΗ Ανόρθωση δεν έχει χάσει μακριά από το «Αντώνης Παπαδόπουλος» και θέλει να διευρύνει το αήττητο σερί της στο Τσίρειο ενόψει Απόλλωνα...\nΚαθοριστικό μπορεί να μην το λες, αλλά είναι ένα ντέρμπι που σε περίπτωση που η Ανόρθωση το κερδίσει μπορεί να... εκτοξευθεί!\nΗ ομάδα της Αμμοχώστου έχει στο μυαλό της το πώς θα αποδράσει από το Τσίρειο με τους τρεις βαθμούς στην αυριανή αναμέτρηση με τον Απόλλωνα κι αν τελικά την πετύχει, τότε τα οφέλη που θα αποκομίσει θα είναι πολύ περισσότερα από τα βαθμολογικά!\nΗ «Κυρία» θέλει να διατηρήσει το εκτός έδρας αήττητό της, αφού μετρά πέντε νίκες και τέσσερις ισοπαλίες μακριά από το «Αντώνης Παπαδόπουλος». Ειδικά στα εκτός έδρας ντέρμπι, είναι πολύ σημαντικό για ευνόητους λόγους να καταφέρνει να αποχωρήσει αλώβητη.\nΗ Ανόρθωση μετράει μία νίκη μακριά από την έδρα της με τις ομάδες της πρώτης εξάδας, κερδίζοντας τον ΑΠΟΕΛ στο ΓΣΠ, ενώ έχει και δύο ισοπαλίες με το ίδιο σκορ (1-1) κόντρα σε ΑΕΚ και Ομόνοια, στην «Αρένα» και το ΓΣΠ αντίστοιχα. Σ’ αυτό το αήττητο θέλει, όπως είναι αυτονόητο, να δώσει συνέχεια...\nΜε απογευματινή προπόνηση ολοκληρώνεται η προετοιμασία για το ντέρμπι με τον Απόλλωνα.\nΣτη χθεσινή, ατομικό τρέξιμο και ασκήσεις στο γυμναστήριο έκαναν οι Γκάντσιεφ και Παλάνκα, κάτι που σημαίνει ότι δεν προλαβαίνουν το παιχνίδι.\nΜέρος του κανονικού προγράμματος προπόνησης ακολούθησαν οι Ράγιος και Σισέ, οι οποίοι θα είναι στη διάθεση του Ρόνι Λέβι.\nΔεν πρόκειται να υπάρξουν και πολλές αλλαγές στο αρχικό σχήμα από τον Ρόνι Λέβι σε σχέση με το τελευταίο ντέρμπι με την ΑΕΚ.\nΟ Οικονομίδης θα επανέλθει στην ενδεκάδα αντί του τραυματία Γκάντσεφ στη μεσαία γραμμή και πλην απροόπτου θα είναι το μοναδικό νέο πρόσωπο. Μαζί του στο κέντρο θα αγωνιστούν οι Ζοάο Βίκτορ και Ράγιος, με τους Σισέ και Αράζ στα άκρα της επίθεσης και τον Καμαρά στην κορυφή.\nΟι Ντουγκλάο και Σίλντενφελντ θα αποτελέσουν το κεντρικό αμυντικό δίδυμο, με τους Πράνιτς και Σεχού ως μπακ και τον Χάρους κάτω από τα δοκάρια.\nΌπως αναμενόταν, κι όπως ανακοινώθηκε κι επισήμως από την ΚΟΠ, εξαντλήθηκαν τα εισιτήρια για το ντέρμπι στο Τσίρειο, με την Ανόρθωση να έχει αύριο στο πλευρό της 1.308 οπαδούς της.\nΌπως διευκρινίζεται από την ομάδα της Αμμοχώστου, οι φίλοι της θα πρέπει να το εκτυπώσουν και να το έχουν μαζί τους κατά την είσοδό τους στο στάδιο, έχοντας μαζί τους οπωσδήποτε την πολιτική τους ταυτότητα.\nΤην ερχόμενη βδομάδα αναμένεται τελικά στην Κύπρο ο Νιγηριανός μέσος Νόσα Ιγκιεμπόρ για την ολοκλήρωση της μεταγραφής του.\nΟ ποδοσφαιριστής προσπαθεί να βγάλει βίζα και όταν τακτοποιηθεί το θέμα θα μπορέσει να πάρει το αεροπλάνο για το νησί μας, ώστε να πέσουν οι υπογραφές στα σχετικά συμβόλαια.\nΣτο θέμα του επιθετικού δεν έχει προκύψει κάποια εξέλιξη. Η υπόθεση του Αμπντελαουΐ μπήκε στο συρτάρι λόγω οικονομικού, με τις πληροφορίες να κάνουν λόγο ότι η Ανόρθωση έχει βρει άλλον επιθετικό και είναι ήδη σε συζητήσεις μαζί του.\nΑυτός δεν είναι ο Βαλερί Μποζίνοφ, ο οποίος έχει προταθεί μεν, αλλά αυτή τη στιγμή τουλάχιστον, μπορεί να είναι στη λίστα, αλλά δεν αποτελεί προτεραιότητα.\nΤα μάτια πονάνε. Συμβαίνει κάτι στην Ανόρθωση;\nΣχόλιο από Ένωση για Ανόρθωση και fair play


Μεγάλα πρόσφατα κελαηδήματα. | Στροβολιώτης\nΜεγάλα πρόσφατα κελαηδήματα.\nΞέρετε τους καλλιτέχνες που μένουν από έμπνευση, ή απλώς ελιφτήκαν τα ριάλια για το νέο εξοχικό. Ρίχνουν ένα «Μεγαλύτερες Επιτυχίες», πουλούν ξανά τα ίδια κομμάτια που ήδη έχει αγοράσει ο κόσμος, ρίχνουν και 2-3 re-mixes για αλλαγή, και είναι όλοι ευτυχείς.\nΔεν έχω εισόδημα από το ιστολόγιο, αλλά πεθύμησα τα εποικοδομητικά σας σχόλια, και είπα να κάνω κάτι.\nΑ, βαρέθηκα επίσης να συνεχίζω ακόμη την κουβένταν με διάφορους πελλούς που ακόμα με κυνηγούν για τον Σώρρα, και είπα να σας δώσω μια συλλογή από πρόσφατες ατάκες που εμφανίστηκαν στον λογαριασμό μου στο Twitter.\n28 Ιουνίου: Μάγκας ο Ντ Κατσιαρίστρας Μιχαηλίδης. Θα αποδειχθεί η αθωότητα του λέει, γνωρίζοντας πως δεν υπάρχει τρόπος να παρουσιαστεί στο δικαστήριο!\nΜε αφορμή τη γνωστή υπόθεση. Δεν ξέρω τι θα γίνει με την αλλαγή της νομοθεσίας, αλλά του εύχομαι σύντομα να κάνει ένα οικογενειακό ταξιδάκι στη μαμμά πατρίδα.\n28 Ιουνίου: Το Μέλαθρον Αγωνιστών (=ΕΟΚΑ) άνοιξε πλέον για όλους. Το επισκέφτηκε ο ΓΓ του ΑΚΕΛ. Μπράβο σε όλους!\nΣπάνια στιγμή! Λέω καλή κουβέντα για το ΑΚΕΛ.\n1 Ιουλίου: 40 χρόνια αργότερα οι αντικατοχικές εκδηλώσεις ψάχνουν περιεχόμενο μπροστά σε αδιάφορο κοινό. Βρήκαν όμως το ΡΙΚ για χορηγό επικοινωνίας.\nΑπό τότε διαφημιζόταν η εκδήλωση της Κυθρέας. Νομίζω είναι απόψε, λειτουργεί ως αντίβαρο στην πιο πατριωτική εκδήλωση του Λιλλήκκα. Δεν πάω πουθενά.\n2 Ιουλίου: Όταν κάποιος νοιώθει έκπληξη γιατί το κράτος πληρώνει για να πάει ένα παράνομο κοπελλούδι για θεραπεία, ε, τότε λίγα μένουν να με εκπλήξουν.\nΝαι, ήμουν σε κάποιο χώρο συζητήσεων, και κάποιος με στόμφο και μεγαλοφώνως υποστήριξε πως εκείνο το μωρό, που ο ένας του γονιός ήταν παράνομος έπρεπε βασικά να πεθάνει, γιατί κόβονται τα ριάλια που τους Κυπραίους!\n4 Ιουλίου: Αμερική, Ρωσία σχολιάζουν ταυτόσημα την κατάσταση στην Αίγυπτο: Αυτοσυγκράτηση! Τα κίνητρα και οι αρχές τους κρυστάλλινα όπως τα πιλά!\nΦυσικά υπάρχουν ακόμη κάποιοι που νομίζουν ότι στη Μόσχα λατρεύουν στα κρυφά τον Μαρξ!\n7 Ιουλίου: Θα ήταν φρονιμότερο να σιωπούσε ο Χριστόφιας η να αναχωρούσε για πολύμηνες διακοπές. Δεν έχει ούτε ένα νούσιμο άτομο πάνω στο ΑΚΕΛ;\nΣτ’ αλήθεια, έχει;\n8 Ιουλίου: «Το ΡΙΚ επισκέπτεται και φέτος ελληνικά *ακριτικά* νησιά.» Διεθνοποίηση αντικατοχικού αγώνα. Είμαστε παντού, μηνούμε στους Τουρκαλλάδες.\nΠραγματικά, ακούω βασικά Τρίτο, αλλά ώρες ώρες όταν ακούω – κυρίως – τις ανοησίες της Αθήνας, σκέφτομαι να το γυρίσω στον Λόγο. Τουλάχιστο εκεί είναι original!\n12 Ιουλίου: Η συνέντευξη του προέδρου όπως τις αποφάσεις του Eurogroup. Παρασκευή βράδυ για να τη χωνέψουμε μέχρι το πρωί της Δευτέρας.\nΕ, ήταν καλός ο πρόεδρος, αλλά εκείνα που μας θύμισε δεν ήταν καλά.\n13 Ιουλίου: Σε γάμο εκτός άστεως. Πώς τόνιζαν τη διαφορετικότητα τους και τη θηλυκότητα τους οι γκόμενες στους γάμους πριν 100 χρόνια; ;;\nΑπλή, γνήσια απορία, βλέποντας τις επιλογές που υπήρχαν στο συγκεκριμένο χώρο.\n15 Ιουλίου: Έβαλα στοίχημα: η πρώτη λέξη στο δελτίο *ειδήσεων* θα είναι το «39». Κέρδισα. Και του χρόνου το στρογγυλό *40* και ούτω καθ’ εξής.\nΝαι, είναι πιο σημαντικά τα σύμβολα πλέον παρά η ουσία.\n15 Ιουλίου: Ο Γιαννάκης Ομήρου μόλις κήρυξε τη λήξη της πιο άχρηστης συνεδρίασης της βουλής για φέτος.\n15 Ιουλίου: Μπράβο στον Σιζόπουλο. Παρουσίασε ξανά το τέλειο Κυπριακό: φταίνε απόλυτα και αποκλειστικά Άγγλοι Αμερικάνοι Τούρκοι. Εμείς αποκλειστικό θύμα\nΜέρα έμπνευσης, Ο Σιζόπουλος είναι ο αγαπημένος του ΑΚΕΛ.\n15 Ιουλίου: Τι μαθαίνει το πλάσμα από τις ειδήσεις!:-) Κάρογιαν: Δεν πολιτεύομαι στην βάση ανταλλαγμάτων και συναλλαγών!\n…αλλά ο Κάρογιαν δεν μας αφήνει να αγιάσουμε, ούτε στις 15 του Ιούλη.\n16 Ιουλίου: Ανακάλυψη πόλης κοντά στον Ττεκκέ της Λάρνακας. Από τον 16ο αιώνα Π.Χ. Πόση υπομονή αυτός ο ρότσος; Μας ανέχεται από τότε.\n16 Ιουλίου: Τελεσίδικη ένδειξη πως πάμε για λύση του Κυπριακού: η διήμερη συνεδρία του Εθνικού Συμβουλίου, έγινε μονοήμερη. Ακόμα και αυτοί βαρέθηκαν!\nΟ Αγρινός λέει πως ονειρεύομαι.\n16 Ιουλίου: «Στόχος είναι να *πείσουμε* την τρόικα ότι εφαρμόζουμε το πρόγραμμα…» Λάθος: στόχος είναι να *αποδείξουμε.*\nΜα είναι τούτον πράμα να μην καταλαβαίνουν τη διαφορά;\n17 Ιουλίου: Όταν σε ξεγελάσει big time κάποιος που ήξερες πως δεν έπρεπε να εμπιστευθείς, τότε όση και να είναι η ζημιά ο μεγαλύτερος φταίχτης είσαι εσύ\nΝαι, και στην πολιτική, και στα συναισθηματικά, και στα επαγγελματικά…\nΛοιπόν, πάρτε και 2-3 φωτογραφίες για bonus disc:\nΗ ζωή στον κήπο.\nΑνοικτό σε ερμηνείες.\n← Μαρί: δικαιοσύνη, ή εκδίκηση;\n20 Ιουλίου, Στρόβολος, Λευκωσία, Κύπρος. →\nΙουλίου 18, 2013 19:49\nΠροφανώς κάποτε, και τα Greatest Hits μένουν απούλητα 🙂\nΑύγουστος 4, 2013 09:56\nblogging is dead etc etc 🙂\nΑύγουστος 5, 2013 06:57\nΔε νομίζω. Είναι αλήθεια όμως πως η αμεσότητα του Twitter και οι πολλές επιλογές του Facebook με κάνουν να χρησιμοποιώ την εύκολη λύση παρά να κτίσω ολόκληρο κειμενο στο μπλοκ. Όταν όμως το θέλω και το μπορώ δεν υπάρχει άλλη επιλογή.\nΑύγουστος 6, 2013 11:46\nαπό την πλευρά σου ναι, το πόσοι βλέπουν και διαβάζουν το μπλογκ εν το θέμα. εμάθαν ούλλοι να θκιεβάζουν 3 γραμμές το πολλύ τζαι βαρκούνται.\nΑύγουστος 7, 2013 07:28\nΠάντως όταν μου ερχεται κειμενο για το μπλοκ, εγώ θα το γράφω, και όποιος θέλει ας το διαβάζει!


Στοχ: «Καταλαβαίνω τους οπαδούς» - BORO από την ΑΝΝΑ ΔΡΟΥΖΑ - boro.gr\nΑρχική / More / Αθλητικά / Στοχ: «Καταλαβαίνω τους οπαδούς»\nΣτοχ: "Καταλαβαίνω τους οπαδούς"\nΜετά από την ισοπαλία (1-1) του ΠΑΟΚ με τον Αστέρα Τρίπολης, ο MVP της αναμέτρησης, Μίροσλαβ Στοχ, μίλησε για τη «μάχη» των play offs αλλά και για την απουσία του κόσμου από τις εξέδρες της Τούμπας.\n«Και για εμάς ήταν το βασικό ερωτήματα αν θα αντιδράσουμε. Πιστεύω ότι αντιδράσαμε καλά κατά 80%, αλλά μας έλειψε το 20% για να πετύχουμε ένα δεύτερο γκολ. Κάναμε πολλές ευκαιρίες, αλλά για λίγα εκατοστά δεν έμπαινε η μπάλα μέσα. Πότε χτυπούσε σε παίκτες, πότε στον τερματοφύλακα, αλλά έτσι είναι το ποδόσφαιρο. Εμείς θα συνεχίσουμε να παλεύουμε για τη νίκη. Νομίζω ότι χρωστάμε ένα καλό παιχνίδι εκτός έδρας και ελπίζω ότι ήρθε η ώρα να το κάνουμε».\nΓια την απουσία των οπαδών: «Τους καταλαβαίνω. Κι εμείς είμαστε απογοητευμένοι που δεν ήρθε το Κύπελλο. Τώρα θα πάμε να κερδίσουμε τον Παναθηναϊκό και θα τους περιμένουμε».\nΓια το ποιο είναι το μυστικό: «Το μυστικό το ξέρει ο προπονητής. Αυτός θα μας αναλύσει τον αντίπαλο για να βρούμε τον τρόπο να τον κερδίσουμε. Αντίπαλοι μας δεν είναι μόνο ο Ατρόμητος και ο Παναθηναϊκός, αλλά και ο Αστέρας Τρίπολης».


Όταν η πολιτική γίνεται εμπόδιο στο επιχειρείν… | Οικονομία | DW | 05.02.2014\nΌταν η πολιτική γίνεται εμπόδιο στο επιχειρείν…\nΗ κυβέρνηση μεγάλου συνασπισμού πήρε αποφάσεις που δεν εξυπηρετούν την κερδοφορία των επιχειρηματιών. Όπως πχ, το κατώτερο ωρομίσθιο των 8,50 ευρώ. Είναι διατεθειμένοι οι καταναλωτές να πληρώνουν τα προϊόντα ακριβότερα;\nΣτην πραγματικότητα η γερμανική βιομηχανία δεν έχει λόγο να παραπονιέται. Οι δουλειές πηγαίνουν καλά, τα βιβλία παραγγελιών είναι γεμάτα. Σε αρνητικό παράγοντα όμως αναδεικνύεται η συμβολή των πολιτικών. Η νέα κυβέρνηση μεγάλου συνασπισμού, στη προγραμματική της συμφωνία, περιέλαβε ορισμένα σημεία, που δεν αρέσουν σε πολλούς επιχειρηματίες. Στην πρόσφατη έρευνα του Βιομηχανικού και Εμπορικού Επιμελητηρίου για την πορεία της ανάπτυξης εκτός από τη θετική πλευρά υπάρχει και μια προειδοποίηση: ότι η ανάπτυξη βρίσκεται μεν σε καλή πορεία, αλλά η πολιτική πολλαπλασιάζει τον επιχειρηματικό κίνδυνο.\nΘα οδηγήσει στην επιβράδυνση;\nΜάρτιν Βάνσλεμπεν: είμαστε αισιόδοξοι, αλλά...\nΑν υπάρχει κάτι που δεν αρέσει στους επιχειρηματίες είναι η ανασφάλεια.\nΤι μένει; Τι έρχεται; Τί αλλάζει; Στην προγραμματική συμφωνία η κυβέρνηση\nμεγάλου συνασπισμού έχει δώσει ξεκάθαρες απαντήσεις. Παρόλα αυτά η\nοικονομία μακροπρόθεσμα αντιμετωπίζει δυσκολίες. «Δεν τολμάμε\nνα κάνουμε προγνωστικά για τον επόμενο χρόνο», δηλώνει ο Μάρτιν\nΒάνσλεμπεν, γενικός διευθυντής του Βιομηχανικού και Εμπορικού Επιμελητηρίου παρουσιάζοντας την τελευταία σφυγμομέτρηση για την ανάπτυξη . Η εκτίμηση είναι ότι το 2014 θα αυξηθεί η ανάπτυξη κατά 2%.\n«Σκεφτήκαμε εάν είναι σωστή η πρόγνωσή μας ή λάθος», λέει ο Βάνσλεμπεν. «Ένα από εκείνα που θέλουν να δρομολογήσουν οι πολιτικοί, θα οδηγήσει στην επιβράδυνση της οικονομικής ανάπτυξης εάν η γερμανική κυβέρνηση δεν αλλάξει τα σχέδιά της. Το ενωδεχόμενο μπορεί να μην σημειωθεί το 2014 για αυτό και εμείς αισιοδοξούμε». Στον επιχειρηματικό κόσμο επικρατεί αισιοδοξία, 27.000 ερωτηθέντες δήλωσαν ικανοποιημένοι. Οι προσδοκίες για εξαγωγές έχουν φτάσει στο ανώτατο σημείο των τελευταίων δυόμιση ετών. Ιδιαίτερα αισιόδοξος εμφανίζεται ο τομέας της οικοδομής, ενώ οι καταναλωτικοί τομείς σημειώνουν αύξηση της δραστηριότητάς τους εδώ και πάνω από ένα χρόνο.\nΕίμαστε διατεθειμένοι να πληρώνουμε ακριβότερα το εστιατόριο;\nΠαρόλα αυτά πολλοί επιχειρηματίες διστάζουν να επενδύσουν και να δημιουργήσουν νέες θέσεις εργασίας. Εκτός αυτού υπάρχουν δυνητικά επιχειρηματικοί κίνδυνοι. 3 στους 4 ερωτηθέντες αναφέρουν στην πρώτη θέση το ενεργειακό κόστος, στη συνέχεια το εργασιακό κόστος και τέλος την έλλειψη ειδικευμένου προσωπικού. Ενώ πριν από 4 χρόνια ποσοστό 17% των επιχειρηματιών δήλωνε ότι υπάρχει έλλειψη ειδικευμένων εργατών, σήμερα φτάνει στο 37%. Αυτό πλήττει ιδιαίτερα τον κλάδο γαστρονομίας και τουριστικών καταλυμάτων, τον τομέα υγείας και των παροχέων περιορισμένης απασχόλησης. Υπό αυτό το πρίσμα ο Μάρτιν Βάνσλεμπεν χαρακτηρίζει αναχρονιστικά τα σχέδια της κυβέρνησης για τη συνταξιοδότηση.\n«Αν το συγκρίνουμε με τον στόχο μας, σύνταξη στα 67, η σύνταξη στα 63 θεωρείται πρόωρη σύνταξη. Η Γερμανία έχει το μεγαλύτερο σε ηλικία πληθυσμό της Ευρώπης. Νομίζω ότι αγνοούμε την πραγματικότητα όταν λέμε ότι θα τα καταφέρουμε. Κάθε χρόνο πηγαίνουν στη σύνταξη 50.000 άνθρωποι, αυτό δεν μπορούμε να το αντέξουμε».\nΈνα άλλο σημείο κριτικής είναι η σχεδιαζόμενη εισαγωγή κατώτατου ωρομισθίου των 8,50 ευρώ σε όλη τη χώρα. Σε κλάδους όπως την υφαντουργία, το λιανικό εμπόριο, τα συνεργεία καθαρισμού θα οδηγήσει σε δομικές αλλαγές.\n«Ως οικονομολόγος μπορώ να πω δεν πειράζει, να κλείσουν επιχειρήσεις, να κηρύξουν χρεοκοπία, να χαθούν θέσεις εργασίας,η αγορά θα ρυθμιστεί από την αρχή. Από την σκοπιά όμως του επιχειρηματία, αποτελεί μια πραγματική πρόκληση». Διότι τίθεται θέμα επίτευξης κέρδους. Τελικά μένει να δούμε πώς θα αντιδράσει ο καταναλωτής. Όποιος είναι υπέρ της αύξησης του κατώτατου ωρομισθίου, θα πρέπει να είναι διατεθειμένος να πληρώσει πιο ακριβά το εστιατόριο ή το κομμωτήριο.\nSabine Kinkartz / Ειρήνη Αναστασοπούλου\nΌταν η πολιτική γίνεται εμπόδιο στο επιχειρείν…(mp3)\nΛέξεις κλειδιά έρευνα του Βιομηχανικού και Εμπορικού Επιμελητηρίου για την πορεία της ανάπτυξης, Μάρτιν Βάνσλεμπεν\nΜόνιμος σύνδεσμος https://p.dw.com/p/1B2eb