ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΑ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΜΕΤΏΠΙΣΗ ΤΟΥΣ [Οδηγός εκπαιδευτικών] - PDF\nDownload "ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΑ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΜΕΤΏΠΙΣΗ ΤΟΥΣ [Οδηγός εκπαιδευτικών]"\n1 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΟΕΡΓΟ ΕΠΕΑΕΚ 1.1.ΣΤ.1.Γ2 ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΑ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΜΕΤΏΠΙΣΗ ΤΟΥΣ [Οδηγός εκπαιδευτικών] Κ. Γαβριλάκης Περιβαλλοντολόγος, M.Sc. Περιβαλλοντικής Πολιτικής και Διαχείρισης ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΘΗΝΑ 2000\n2 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 1.0 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΜΕΡΟΣ Α: ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΩΝ ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΔΙΕΥΚΡΙΝΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΡΥΘΜΟΥΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΩΝ ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΩΝ Η ΓΕΝΕΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΩΝ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗ ΣΥΛΛΟΓΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΔΙΑΘΕΣΗ ΜΕΡΟΣ Β: ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΤΩΝ ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΩΝ ΜΕΙΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΓΟΜΕΝΩΝ ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΩΝ ΔΙΑΛΟΓΗ ΥΛΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΠΗΓΗ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΣ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΠΗΓΗ ΣΥΛΛΟΓΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΣΤΑΘΜΟΣ ΜΕΤΑΦΟΡΤΩΣΗΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΩΝ ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΩΝ ΤΕΛΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΣΤΗ ΛΥΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΜΕΡΟΣ Γ: ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΒΙΒΛΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΕΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΒΙΒΛΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΞΕΝΟΓΛΩΣΣΑ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΕΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ...43 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 2 ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΑ\n3 1.0 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Τα απορρίμματα αποτελούν σήμερα ένα από τα σημαντικότερα περιβαλλοντικά ζητήματα της χώρας μας. Το γεγονός αυτό δεν σημαίνει ότι στο παρελθόν δεν υπήρξε αντίστοιχο ζήτημα. Επιπλέον, δεν σημαίνει ότι σε άλλες χώρες του πλανήτη δεν αντιμετωπίζονται παρόμοια προβλήματα. Τα απορρίμματα είναι συνδεδεμένα με την παρουσία του ανθρώπου σε μία περιοχή. Αν θέλουμε να ανακαλύψουμε τις ρίζες των απορριμμάτων στο χρόνο, θα πρέπει να ανατρέξουμε στην περίοδο που ο άνθρωπος εμφανίστηκε στη γη, αφού πάντα υπήρχαν υλικά τα οποία θεωρούσε άχρηστα και τα πετούσε. Το φαινόμενο της απόρριψης υλικών άρχισε να διευρύνεται όταν ο άνθρωπος μπόρεσε να δημιουργήσει υλικά που δεν ήταν άμεσα προϊόντα της φύσης αλλά παράγωγα χημικών διεργασιών. Ωστόσο, σε κάθε περίπτωση, τα απορρίμματα ως έννοια είναι απολύτως ανθρωπογενής. Αν αναζητήσουμε απορρίμματα σε μια παρθένα περιοχή (π.χ. στην καρδιά ενός μεγάλου δάσους), όπου ο άνθρωπος και οι δραστηριότητές του δεν φτάνουν εκεί, δεν θα καταφέρουμε να εντοπίσουμε. Από την άλλη, είναι δύσκολο να φανταστούμε μια σύγχρονη κοινωνία χωρίς την ύπαρξη απορριμμάτων. Εδώ γεννάται το εξής ερώτημα: το ζήτημα των απορριμμάτων απασχολούσε εξίσου έντονα τους προγόνους μας; Η απάντηση είναι αρνητική. Μια εύκολη ερμηνεία της απάντησης αυτής, στηρίζεται στο γεγονός ότι ο παγκόσμιος πληθυσμός αυξήθηκε αλματωδώς τους τελευταίους δύο αιώνες. Πράγματι, ο πληθυσμός της γης από 1 δις. στις αρχές του 19 ου αιώνα, έχει φτάσει σήμερα στα 6 δις. Αυτά τα νούμερα, υποδηλώνουν ένα μέρος της ποσοτικής διάστασης του προβλήματος των απορριμμάτων. Όμως τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά. Προκύπτουν αμέσως νέα ερωτήματα, όπως τα εξής: Στην Ελλάδα μιλάμε για πληθυσμιακή γήρανση και για ουσιαστική πτώση των ρυθμών αύξησης του πληθυσμού. Πώς εξηγείται η όξυνση του προβλήματος των απορριμμάτων; Εκτός της ποσοτικής διάστασης του προβλήματος, υπάρχει και ποιοτική; Υπάρχουν πλευρές του συνολικού προβλήματος που δεν τις γνωρίζουμε; Υποτίθεται ότι ζούμε στην εποχή επανάστασης της υψηλής τεχνολογίας. Είναι δυνατό να μην μπορούμε να αποτρέψουμε ένα τέτοιο ζήτημα; Ποιός ευθύνεται γι' αυτό; Τελικά, υπάρχει μέθοδος που θα δώσει τη λύση; Από τί εξαρτάται η επιτυχία της εφαρμογής της; Σε τέτοιου είδους ερωτήματα, επιχειρεί να δώσει απαντήσεις ο Οδηγός αυτός. Χρησιμοποιώντας δομή και γλώσσα προσιτή σε Εκπαιδευτικούς, οι οποίοι δεν έχουν ασχοληθεί ξανά με το ζήτημα των απορριμμάτων, προσπαθεί να προσδιορίσει την προέλευση των προβλημάτων, αλλά και τις σύγχρονες μεθοδολογίες που εφαρμόζονται (και στη χώρα μας) για την αντιμετώπισή τους. Το πρώτο μέρος του Οδηγού, αφιερώνεται σε μια εκτενή ανάλυση όλων εκείνων των χαρακτηριστικών των απορριμμάτων και της διαχείρισής τους, που οριοθετούν το πρόβλημα. Προσπαθώντας να μην αφήσει κενά στην καταγραφή του συνόλου των αιτιών και των προβλημάτων, παρουσιάζει αρκετές φορές, εικόνες και καταστάσεις που είναι σε όλους μας γνωστές, αλλά μόνο ο συνδυασμός τους μπορεί να μας δώσει τη σφαιρική διάσταση του ζητήματος. Παράλληλα, επιχειρείται ο φωτισμός αθέατων πλευρών που ζητήματος, οι οποίες μάλιστα είναι οι κρισιμότερες, τόσο για την κατανόηση, όσο και για την αντιμετώπισή του. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 3 ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΑ\n4 Στο δεύτερο μέρος, αναλύεται η σύγχρονη αντίληψη για την αντιμετώπιση των προβλημάτων που προκύπτουν από τα απορρίμματα. Η αντίληψη αυτή, στηρίζεται στον σχεδιασμό και εφαρμογή ενός ολοκληρωμένου συστήματος για τη διαχείριση των απορριμμάτων. Ενός συστήματος, που θα ενσωματώνει τεχνικές, περιβαλλοντικές, οικονομικές και κοινωνικές παραμέτρους. Αυτή είναι μια νέα προσέγγιση, η οποία ρίχνει το μεγαλύτερο βάρος, όχι στην αποκατάσταση των προβλημάτων όπως γινόταν μέχρι πρόσφατα αλλά κυρίως στην πρόληψή τους. Στη νέα αυτή προσέγγιση, κεντρικό ρόλο κατέχει ο πολίτης, ο οποίος καλείται να συμβάλει ουσιαστικά, με συγκεκριμένες στάσεις και δράσεις, στην αντιμετώπιση ενός ζητήματος που σε τελική ανάλυση ξεκινάει από τον ίδιο. Αυτός είναι ο λόγος, για τον οποίο το τελευταίο κομμάτι του δευτέρου μέρους αφιερώνεται στον ρόλο του πολίτη στο συνολικό σύστημα. Επειδή το ζήτημα των απορριμμάτων, είναι αρκετά πολύπλοκο και θα ήταν παράλογο να πιστέψουμε ότι ο Οδηγός αυτός παρουσιάζει κάθε πληροφορία, στο τρίτο μέρος παρατίθεται μια σειρά βιβλίων και ιστοσελίδων για τους αναγνώστες. Σ' αυτές τις πηγές, ο αναγνώστης θα ανακαλύψει χρήσιμες πληροφορίες για τη διαχείριση των απορριμμάτων στην Ελλάδα και τον κόσμο. Σ' αυτές θα βρει πιο αναλυτικές πληροφορίες για κάθε επιμέρους θέμα που αναπτύσσεται στον Οδηγό αυτόν, αλλά και σημαντικά εργαλεία και γνώσεις που θα τον καταστήσει ικανό να συμμετάσχει ενεργά στην αντιμετώπιση του ζητήματος των απορριμμάτων. Υπογραμμίζουμε, ότι τα περιβαλλοντικά προβλήματα δεν είναι απομονωμένα μεταξύ τους και, κυρίως, έχουν πάντα σχέση με κοινωνικά και οικονομικά δεδομένα. Ο ρόλος του πολίτη είναι πάντα καθοριστικός, για την αντιμετώπιση των προβλημάτων αυτών. Ο ρόλος αυτός, είναι τόσο αποτελεσματικότερος, όσο καλύτερα μορφωμένος και καταρτισμένος είναι ο πολίτης. Γι' αυτό, έχει ιδιαίτερη σημασία η συνεχής αναζήτηση και επιμόρφωση γύρω από τα βαθύτερα αίτια και τις μεθόδους αντιμετώπισής του συνόλου των ζητημάτων. Στην ολοκλήρωση του Οδηγού αυτού, καθοριστική ήταν η υποστήριξη του Αναπληρωτή Καθηγητή Περιβαλλοντικής Μηχανικής του Τμήματος Περιβάλλοντος του Πανεπιστημίου Αιγαίου κ. Κ.Π. Χαλβαδάκη και του συνάδελφου Περιβαλλοντολόγου κ. Χ.Ν. Μανδυλά. Χωρίς τις εύστοχες συμβουλές τους και την παροχή επιστημονικής πληροφορίας, ο Οδηγός θα ήταν πολύ φτωχότερος. Για την υποστήριξη αυτή τους ευχαριστώ εγκάρδια. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 4 ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΑ\n5 2.0 ΜΕΡΟΣ Α: ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΩΝ 2.1 ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΔΙΕΥΚΡΙΝΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ Τα απορρίμματα δεν είναι τίποτε άλλο από υλικά ή αντικείμενα που βρίσκονται σε στερεή ή ημιστερεή κατάσταση (δηλαδή με αρκετή υγρασία αλλά όχι ρευστά) και, τα οποία ο άνθρωπος θεωρεί άχρηστα, δηλαδή ότι δεν έχουν απολύτως καμία χρησιμότητα και αξία. Άρα πρόκειται για υλικά που επιθυμεί να απομακρυνθούν από κοντά του, καθώς είτε του καταλαμβάνουν το χώρο, είτε του προσβάλουν την αισθητική ή ακόμα φαίνεται να αποτελούν κίνδυνο για την υγεία του. Ωστόσο η χρηστική αξία και γενικότερα η αξία ενός υλικού ή αντικειμένου διαφέρει πολύ σε σχέση με το χρόνο, τον τόπο, τον πολιτισμό, το οικονομικό και το εκπαιδευτικό επίπεδο του ανθρώπου, το ιδεολογικό υπόβαθρο, το αισθητικό κριτήριο, την ψυχοσύνθεση και πολλούς ακόμα παράγοντες. Για παράδειγμα, η χρηστική αξία ενός παλιού παντελονιού ή ενός φθαρμένου ζευγαριού παπουτσιών διαφέρει μεταξύ ενός ευκατάστατου πολίτη και ενός άπορου. Άλλη είναι η χρηστική αξία της παιδικής μας σάκας στην ηλικία των επτά και των είκοσι-δύο ετών. Διαφορετικά αντιλαμβάνεται την αξία των υπολειμμάτων τροφής ένας κτηνοτρόφος σε σχέση με έναν που ζει σε ένα διαμέρισμα και δεν έχει ζώα. Αντικείμενα και υλικά που για έναν θεωρούνται άχρηστα μπορεί για κάποιον άλλο να είναι πολύτιμα. Τα λίγα αυτά παραδείγματα που θα μπορούσαν να εμπλουτιστούν από χιλιάδες ακόμα, προσδίδουν στην έννοια του άχρηστου και κατά συνέπεια των απορριμμάτων υποκειμενικότητα και σχετικότητα. Στην ελληνική πραγματικότητα (αλλά και σε αρκετές ακόμα χώρες), προκαλεί εντύπωση το γεγονός ότι από τη στιγμή που τα απορρίμματα, με κάποιον τρόπο, καταλήγουν σε ένα σημείο απομακρυσμένο από εμάς τους πολίτες, τότε θεωρούμε, όχι μόνο ότι πράξαμε το καθήκον μας, αλλά ότι πρόκειται για ένα ζήτημα που δεν μας αφορά πλέον. Επιπλέον, πολλοί από εμάς θεωρούν ότι η τοποθέτηση των άχρηστων υλικών σε έναν κάδο απορριμμάτων αρκεί ώστε να αποφευχθεί κάθε πρόβλημα. Θα αποδείξουμε, ωστόσο, στη συνέχεια ότι αυτό δεν αρκεί και ότι υπάρχουν πολλά ακόμα που μπορούμε και πρέπει να κάνουμε για να μειώσουμε τις ποικίλες δυσμενείς επιπτώσεις που προκαλούνται από τα απορρίμματα. 2.2 ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΩΝ Αν παρατηρήσουμε τους χώρους στους οποίους συγκεντρώνονται τα απορρίμματα, είτε αυτοί είναι οι δρόμοι μιας πόλης, είτε ο χώρος που ο Δήμος διαθέτει τα απορρίμματα, θα διαπιστώσουμε εύκολα ότι αποτελούνται από μια τεράστια ποικιλία υλικών. Παρά το μέγεθος της ποικιλίας, είναι δυνατό να ταξινομήσουμε τα απορρίμματα σε γενικές κατηγορίες ανάλογα με την προέλευσή τους ή, όπως λέμε, την πηγή τους. Οι κατηγορίες αυτές είναι: Αστικά. Περιλαμβάνουν αυτά που παράγονται, ως επί το πλείστον, εντός ενός οικισμού, εξαιρουμένων των εργοστασίων, βιοτεχνιών και βιομηχανιών που μπορεί να βρίσκονται μέσα στον οικισμό. Τα αστικά απορρίμματα διακρίνονται στις εξής κατηγορίες: Οικιακά. Παράγονται μέσα στο σπίτι αλλά και στον κήπο του. Τέτοια είναι τα υπολείμματα τροφής (ζυμώσιμα), χαρτιά, γυαλιά, πλαστικά, υφάσματα, κονσερβοκούτια, κουτιά αναψυκτικών, άλλα μέταλλα, διάφορες συσκευασίες, μπαταρίες, στάχτες, απορρίμματα κηπουρικής (ξύλα, φύλλα, χώματα, κλπ), ακόμα και λάστιχα αυτοκινήτων, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 5 ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΑ\n6 ψυγεία, πλυντήρια, τηλεοράσεις, κουτιά από φάρμακα, είδη Η/Υ (toner, μελάνια, δισκέτες, κλπ.) και άλλα πολλά. Εμπορικά. Παράγονται από εμπορικά καταστήματα, γραφεία, ξενοδοχεία, εστιατόρια, κ.α. Συνήθως αποτελούνται από χαρτιά, υπολείμματα τροφής, πλαστικά, γυαλιά, μέταλλα, υφάσματα κ.ά. Νοσοκομειακά. Είναι τα απορρίμματα των νοσοκομείων, ιατρικών κέντρων, κλινικών, ιατρείων, γηροκομείων, κλπ. Συχνά τα κατατάσσουμε ως ανεξάρτητη κατηγορία, διότι ακολουθούν μια ιδιαίτερη επεξεργασία. Περιλαμβάνουν σε μεγάλη αναλογία φαρμακευτικά είδη, όπως κουτιά και μπουκάλια από φάρμακα, γάζες, βαμβάκι, κ.α. Οικοδομών. Απορρίμματα από τις οικοδομικές εργασίες που προέρχονται από ανεγέρσεις και κατεδαφίσεις. Τέτοια υλικά είναι, κατά κύριο λόγο τσιμέντο, ξύλα, μέταλλα (σίδερο, ατσάλι, κλπ), νάιλον, κ.α. Δημοτικά. Προκύπτουν από το καθάρισμα των δρόμων, των πάρκων, των ακτών και άλλων περιοχών αναψυχής. Σ αυτά μπορούμε να συναντήσουμε χαρτιά, πλαστικά, γυαλιά, χόρτα, ξύλα, ακόμα και φύκια που έχουν ξεβράσει στην ακτή. Βιομηχανικά. Προκύπτουν από όλες τις βιοτεχνικές και βιομηχανικές δραστηριότητες. Τέτοιες μπορεί να προέρχονται από μικρές μονάδες (ξυλουργεία, σιδηρουργεία, συνεργεία αυτοκινήτων, τυπογραφεία, κ.α.) μέχρι μεγάλες βιομηχανίες (αυτοκινητοβιομηχανίες, βιομηχανίες όπλων, χημικές βιομηχανίες, κλωστοϋφαντουργεία, κ.α.). Η ποικιλία των άχρηστων υλικών που παράγεται από αυτές τις μονάδες είναι πολύ μεγάλη. Αγροτικά. Παράγονται από τις γεωργικές και κτηνοτροφικές δραστηριότητες. Είναι, κυρίως, υπολείμματα προϊόντων, ποσότητες προϊόντων που δεν καταλήγουν στην αγορά, σακιά από λιπάσματα, μπουκάλια από φυτοφάρμακα, συσκευασίες από τροφές ζώων, κ.α. Μεταλλευτικά - Λατομικά. Είναι όλα τα πρωτογενή υλικά από τα λατομεία και τα ορυχεία που μένουν αναξιοποίητα (αδρανή υλικά, υπολείμματα μετάλλων, κ.α.) Η παραπάνω κατηγοριοποίηση είναι συμβατική και όχι αυτή που χρησιμοποιείται κάθε φορά. Μπορούμε, για παράδειγμα, να κατηγοριοποιήσουμε τα απορρίμματα ανεξάρτητα από την προέλευσή τους. Ακόμα, μπορούμε να διαχωρίσουμε τα επιμέρους υλικά που αναφέραμε, σε υποκατηγορίες ή να τα συμπτύξουμε σε άλλες μεγαλύτερες κατηγορίες. Έτσι για παράδειγμα: Τα υπολείμματα τροφής (ζυμώσιμα) ποικίλουν τόσο όσο και τα τρόφιμα που καταναλώνουμε. Τα χαρτιά μπορούν να διαχωριστούν ανάλογα με το πάχος τους (χαρτόνια, χαρτιά) και ανάλογα με την ποιότητα και την σύνθεσή τους (κόλλες αναφοράς, εφημερίδες, μηχανογραφικό, illoustration, κλπ) Τα γυαλιά κατηγοριοποιούνται ανάλογα με το χρώμα τους, όπως πράσινα, κίτρινα (καφέ), μη χρωματισμένα. Τα πλαστικά συνήθως τα χωρίζουμε σε επτά κατηγορίες. Συχνότερα συναντούμε το PET (τερεφθαλικό πολυαιθυλένιο) και το PVC (πολυβινυλοχλωρίδιο) ενώ σε λιγότερες περιπτώσεις συναντούμε το PS (πολυστυρένιο), το PP (πολυπροπυλένιο), το LDPE (χαμηλής πυκνότητας πολυαιθυλένιο), το HDPE (υψηλής πυκνότητας πολυαιθυλένιο) και ορισμένα άλλα που είναι μίγμα ουσιών. Παραδείγματα χρήσης των πλαστικών είναι: PET: μπουκάλια νερού και αναψυκτικών, δοχεία τροφίμων και φαρμάκων PVC: σωλήνες ύδρευσης, μπουκάλια νερού και λαδιού, συσκευασίες τροφίμων PS: ποτήρια και πιάτα μίας χρήσης, θήκες κασετών PP: καφάσια, έπιπλα γραφείων, καπάκια γιαουρτιών, ετικέτες LDPE: σακούλες απορριμμάτων, πλαστικοποιημένα χαρτιά, λεπτά φιλμ συσκευασίας HDPE: μπουκάλια γάλακτος-αναψυκτικών-νερού, μπουκάλια καθαριστικών- απορρυπαντικών Τα μέταλλα είναι όσα και τα αντίστοιχα χημικά στοιχεία. Ένας κλασικός διαχωρισμός που γίνεται είναι σε βαρέα και μη-βαρέα μέταλλα. Τα βαρέα μέταλλα είναι αυτά που έχουν ειδικό ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 6 ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΑ\n7 βάρος μεγαλύτερο του 4-5. Χαρακτηριστικά μεταλλικά αντικείμενα που συναντούμε στα απορρίμματα είναι τα κουτάκια αλουμινίου και λευκοσιδήρου (από αναψυκτικά) και βέβαια τα ογκώδη απορρίμματα. Τα ογκώδη απορρίμματα είναι μια κατηγορία απορριμμάτων που αξίζει να σημειωθεί. Σ αυτήν ανήκουν, όπως λέει και το όνομά της, όλα αυτά που καταλαμβάνουν ιδιαίτερα μεγάλο όγκο. Τέτοια είναι είτε τα αποκαλούμενα (από τους Αμερικάνους) white goods, δηλαδή ψυγεία, πλυντήρια, φούρνοι, κλπ, ή παλιά φθαρμένα (ή σπασμένα) έπιπλα, τηλεοράσεις, στερεοφωνικά, κ.α. Στην κατηγορία αυτή κατατάσσουμε, επίσης, τα αυτοκίνητα και παντός τύπου οχήματα που θεωρούνται άχρηστα (ακόμα και από μάντρες) και τα οποία καταλήγουν σε κάποια χωματερή. Ογκώδη απορρίμματα (κυρίως οχήματα) Τα ανόργανα ή αδρανή είναι μια ακόμα κατηγορία που περιλαμβάνει τα χώματα, σκόνες, μπάζα και τέφρα. Μια ευρύτερη κατηγορία, που σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να αγνοηθεί, είναι τα επικίνδυνα (hazardous) ή υψηλής τοξικότητας απορρίμματα. Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό που διακρίνει αυτήν την κατηγορία είναι ότι περιέχουν ουσίες οι οποίες, ακόμα και σε πολύ μικρές συγκεντρώσεις (ποσότητα ανά μονάδα όγκου), μπορεί να προκαλέσουν από μικρές μέχρι και ανεπανόρθωτες ζημιές στους ζώντες οργανισμούς. Διευκρινίζουμε, για να αποφύγουμε την κινδυνολογία, ότι τα υλικά αυτά καλό είναι να αποφεύγονται για την προστασία της υγείας μας και του περιβάλλοντος. Αυτό δεν σημαίνει φυσικά ότι, σε κάθε περίπτωση, η ελάχιστη επαφή με αυτά μπορεί να αποβεί μοιραία. Συχνά, στα υλικά αυτά αναγράφονται οδηγίες χρήσεως, τις οποίες δεν πρέπει να αγνοούμε. Τέτοια απορρίμματα συναντούμε σε όλες τις κατηγορίες που προαναφέρθηκαν. Εδώ απλά παραθέτουμε μερικά χαρακτηριστικά παραδείγματα εστιάζοντας σ αυτά που συναντώνται μέσα στο σπίτι. Στα οικιακά απορρίμματα, λοιπόν, εντοπίζονται: συσκευασίες από καθαριστικά και απολυμαντικά (σπρέι ή απλά υγρά) φούρνου, τουαλέτας, πατωμάτων, αποχετεύσεων, τζαμιών, επίπλων, ασημικών, παπουτσιών, κ.α. συσκευασίες από είδη προσωπικής φροντίδας όπως λοσιόν, ακετόνη, φαρμακευτικά σαμπουάν, στιλβωτικά, κ.α. είδη αυτοκινήτου όπως μπαταρίες, αντιψυκτικά, κουτιά από λάδια μηχανής και υγρά φρένων, κ.α. κουτιά από μπογιές και διαλυτικά ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 7 ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΑ\n8 μπαταρίες (αναφερόμαστε σ' αυτές που περιέχουν κάδμιο, μόλυβδο και υδράργυρο), χημικά από φωτογραφικά συσκευασίες από φάρμακα, ζιζανιοκτόνα, εντομοκτόνα, δηλητήρια, άλλα χημικά προϊόντα Στα εμπορικά απορρίμματα δεν είναι ευκαταφρόνητες οι ποσότητες επικίνδυνων απορριμμάτων που περιέχονται, όπως τα μελάνια και τα toner από τα φωτοτυπικά καταστήματα, οι διαλύτες από καθαριστήρια που κάνουν στεγνό καθάρισμα, οι μπογιές και τα διαλυτικά. Φυσικά σ αυτήν την κατηγορία συγκαταλέγονται και τα περισσότερα από αυτά που αναφέραμε προηγουμένως (στα οικιακά απορρίμματα). Τα νοσοκομειακά απορρίμματα είναι βέβαια ιδιαίτερα επικίνδυνα διότι μπορεί να περιέχουν: μολυσματικά υλικά ραδιενεργά, εύφλεκτα και εκρηκτικά υλικά κοφτερά υλικά (ξυραφάκια, βελόνες, αμπούλες, κλπ.) Στα βιομηχανικά απορρίμματα εντοπίζονται οι μεγαλύτερες ποσότητες επικίνδυνων απορριμμάτων. Επειδή η λίστα των προϊόντων είναι ιδιαίτερα μεγάλη, συμπεριλαμβανομένων και των προαναφερθέντων, θα σημειώσουμε μόνο ορισμένα χαρακτηριστικά χημικά είδη των οποίων η ύπαρξη καθιστά τα απορρίμματα επικίνδυνα. Τέτοια είναι τα στοιχεία Βάριο, Κάδμιο, Χρώμιο, Μόλυβδος, Υδράργυρος και Άργυρος, Αρσενικό, Σελήνιο, οι οργανικές ενώσεις Βενζόλιο, Φαινυλαιθάνιο, Μεθυλβενζένιο, Φαινυλοχλωρίδιο, Βυνιλοχλωρίδιο, Τετραχλωροαιθυλένιο και ορισμένα ζιζανιοκτόνα και εντομοκτόνα. Εδώ πρέπει να γίνει η εξής εννοιολογική παρατήρηση: συχνά τα υπολείμματα τροφής τα ονομάζουμε οργανικά, χαρακτηρισμός που δεν είναι λάθος. Αυτό που πρέπει όμως να προσεχθεί είναι ότι οργανικές ενώσεις δεν περιέχονται μόνο στα υπολείμματα τροφής αλλά και στα χαρτιά, στα υφάσματα, στα πλαστικά, στα λάστιχα, στα δέρματα, στα ξύλα. Παρόλα αυτά, συνήθως δεν τα αναφέρουμε ως οργανικά. Τα ελληνικά οικιακά απορρίμματα χαρακτηρίζονται από ιδιαίτερα υψηλό ποσοστό σε ζυμώσιμα υλικά (υπολείμματα τροφής), χαρακτηριστικό που προσδίδει στο σύνολο των απορριμμάτων υψηλό ποσοστό υγρασίας (έως και 60%), σε σχέση με τις πιο ανεπτυγμένες (βιομηχανικά) χώρες όπου το μεγαλύτερο ποσοστό κατέχει το χαρτί. Το μέσο ποσοστό των ζυμώσιμων στα ελληνικά απορρίμματα προσεγγίζει το 50%. Ιδιαίτερα στην ελληνική επαρχία τα ποσοστά των ζυμώσιμων είναι ακόμα υψηλότερα (60%). Το χαρτί καταλαμβάνει περίπου 20%, τα πλαστικά 8,5%, το γυαλί 4,5%, διάφορα μέταλλα 4,5%, τα αδρανή (μπάζα, κλπ.) 3%. Από το υπόλοιπο 8%, τα υφάσματα, τα ξύλα, τα δέρματα και τα λάστιχα καταλαμβάνουν το 5%. Τα νοσοκομειακά απορρίμματα που παράγονται στην Ελλάδα είναι περίπου 40 τόνοι την ημέρα, εκ των οποίων το 70% περίπου παράγονται από τα νοσηλευτικά ιδρύματα που συγκεντρώνονται στις ευρύτερες περιοχές της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης. Κλείνοντας την ενότητα αυτή, ας σημειώσουμε ότι μέσα στα επόμενα χρόνια μια νέα κατηγορία απορριμμάτων (στερεών αποβλήτων) θα αρχίσει να καταλαμβάνει υπολογίσιμα ποσοστά στο συνολικό όγκο των απορριμμάτων. Αυτά είναι οι λάσπες από τις Μονάδες Επεξεργασίας Υγρών Αποβλήτων (τους κοινώς λεγόμενους Βιολογικούς Καθαρισμούς ). Πρόκειται για μια ημιστερεή μάζα που προκύπτει μετά την επεξεργασία των λυμάτων και η οποία πρέπει να διατίθεται ασφαλώς. Όσο λοιπόν προχωράει η κατασκευή των αποχετευτικών δικτύων και των Μονάδων Επεξεργασίας (πράγμα που είναι αναγκαίο και επιβάλλεται από τη διεθνή νομοθεσία) τόσο οι ποσότητες αυτής της κατηγορίας στερεών αποβλήτων θα αυξάνει. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 8 ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΑ\n9 2.3 ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΡΥΘΜΟΥΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΩΝ ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΩΝ Η σύσταση των απορριμμάτων, δηλαδή τα υλικά και τα στοιχεία που περιέχουν, διαφέρει, και μάλιστα πολύ, από χώρα σε χώρα, από περιοχή σε περιοχή, από πόλη σε πόλη, ακόμα και από νοικοκυριό σε νοικοκυριό. Επιπλέον, οι ρυθμοί παραγωγής των απορριμμάτων, δηλαδή οι ποσότητες που παράγονται ανά μονάδα χρόνου (π.χ. ανά ημέρα) διαφέρουν και αυτοί, εξίσου σημαντικά. Τους λόγους που συμβάλουν στη διαμόρφωση των διαφορών αυτών θα αναλύσουμε σ αυτήν την ενότητα. Μέσα από αυτήν την ανάλυση θα δοθεί μια πρώτη απάντηση στα ερωτήματα που τέθηκαν στην εισαγωγή σχετικά με την εξέλιξη της παραγωγής των απορριμμάτων και με την ύπαρξη ή όχι προβλήματος, από τα απορρίμματα στην Ελλάδα. Αναφέρθηκε πριν ότι στις περισσότερο ανεπτυγμένες χώρες, αλλά και στις μεγαλύτερες πόλεις, παρατηρούνται αυξημένες αναλογίες σε υλικά όπως το χαρτί, το πλαστικό, το γυαλί και τα μέταλλα, σε αντίθεση με τα ζυμώσιμα που παρουσιάζουν σχετικά μικρότερες αναλογίες. Επίσης στις βιομηχανικά και οικονομικά ανεπτυγμένες χώρες οι ποσότητες των απορριμμάτων που παράγονται ανά άτομο είναι σαφώς μεγαλύτερες από τις αντίστοιχες των λιγότερο ανεπτυγμένων ή των φτωχότερων χωρών. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι καθημερινά ένας μέσος Έλληνας παράγει περίπου 1 κιλό απορριμμάτων ενώ ένας Αμερικάνος περισσότερα από 2 κιλά. Αντίστοιχες διαφορές στην παραγωγή των συνολικών απορριμμάτων παρατηρούνται μεταξύ πόλεων και επαρχίας μέσα σε μια χώρα. Δηλαδή στις πόλεις τα απορρίμματα που παράγονται ανά άτομο είναι πολύ περισσότερα από αυτά που παράγονται στην επαρχία. Το φαινόμενο αυτό δεν μπορεί να εξηγηθεί με μια απλοϊκή φράση όπως "οι κάτοικοι των πόλεων έχουν μεγαλύτερες ανάγκες". Τέτοιου είδους φαινόμενα μπορούν να εξηγηθούν με ποικίλους τρόπους: Καταναλωτικά πρότυπα Η πρώτη ερμηνεία στηρίζεται στα καταναλωτικά πρότυπα του πολίτη. Φαίνεται, στην Ελλάδα τουλάχιστον, ότι με την πάροδο των ετών, τη σταθεροποίηση της πολιτικής κατάστασης, και την οικονομική ανάπτυξη της χώρας, ο πολίτης συνδέει την ευημερία του με τη συσσώρευση καταναλωτικών αγαθών όπως είναι τα ρούχα, τα ηλεκτρικά είδη, τα μεταφορικά μέσα, κλπ. Ταυτόχρονα, οι ρυθμοί ανανέωσης των ειδών αυτών είναι πολύ γρηγορότεροι από ότι ήταν μερικές δεκαετίες πριν. Με άλλα λόγια, η ανάπτυξη της χώρας, εκλαμβάνεται από τους πολίτες ως ευκαιρία κατανάλωσης περισσότερων αγαθών. Η τάση αυτή, όμως, δεν ταυτίζεται πάντα με μια απαίτηση για ποιοτική αναβάθμιση των προϊόντων, πολύ περισσότερο μάλιστα με μια απαίτηση για προϊόντα που μετά τη χρήση τους δεν θα προκαλέσουν προβλήματα στο περιβάλλον. Ακόμα, η αναζήτηση εναλλακτικών τρόπων επαναχρησιμοποίησης των προϊόντων που έχουν χρησιμοποιηθεί ήδη (π.χ. ένα μπουκάλι, ένα ρούχο, ένα παλιό ψυγείο, κλπ.) είναι ανύπαρκτη, αφού οι πολίτες επαναπαύονται στη δυνατότητά τους να αποκτήσουν καινούργια. Συνήθειες και δυνατότητες των κατοίκων Μια άλλη εξήγηση προέρχεται από τις διαφορές που χαρακτηρίζουν τις συνήθειες και δυνατότητες των κατοίκων των πόλεων και της επαρχίας. Ειδικά όσον αφορά στα υπολείμματα τροφής, τα νοικοκυριά που διατηρούν κατοικίδια ζώα ή αποτελούν κτηνοτροφικές οικογένειες, είναι δεδομένο ότι τα χρησιμοποιούν για τα ζώα τους. Σε αρκετές περιπτώσεις μάλιστα, ορισμένα από τα ζυμώσιμα, χρησιμοποιούνται για την παραγωγή ενός είδους λιπάσματος, στο οποίο θα αναφερθούμε στη συνέχεια. Μ αυτόν τον τρόπο μειώνονται σημαντικά οι ποσότητες των ζυμώσιμων απορριμμάτων που παράγονται στην επαρχία. Το ίδιο συμβαίνει σε όλες τις περιφέρειες και τις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες όπου η κύρια οικονομική δραστηριότητα είναι ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 9 ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΑ\n10 ο πρωτογενής τομέας, δηλαδή η γεωργία και η κτηνοτροφία. Φυσικά, αυτήν τη δυνατότητα δεν την έχουν οι κάτοικοι των πόλεων οι οποίοι συνήθως δεν διαθέτουν κήπους, χωράφια και ζώα. Συσκευασία Στις μεγάλες πόλεις και στις ανεπτυγμένες χώρες, τα προϊόντα που αγοράζονται από τους πολίτες περικλείονται σε μεγαλύτερες ποσότητες συσκευασίας η οποία συνήθως είναι πλαστική, χάρτινη, γυάλινη, μεταλλική. Χαρακτηριστικές κατηγορίες συσκευασίας είναι οι σακούλες, τα μπουκάλια, διάφορα υλικά περιτυλίγματος, κιβώτια, κουτιά, φάκελοι, κ.α. Βέβαια, η ύπαρξη της συσκευασίας σε μερικές περιπτώσεις είναι αναγκαία. Το λάδι, για παράδειγμα, είναι μοιραίο να διανέμεται στις πόλεις (μακριά από τον τόπο παραγωγής του) σε μικρά δοχεία ή μπουκάλια παρά σε βαρέλια ή πιθάρια. Επίσης η μεταφορά των προϊόντων από τον τόπο παραγωγής επιβάλει, για λόγους ασφαλείας, την πλεονάζουσα συσκευασία. Ενδεικτικά παραδείγματα υλικών συσκευασίας που εντοπίζονται πολύ συχνότερα στις πόλεις από ότι στα χωριά είναι τα μπουκάλια του εμφιαλωμένου νερού, τα πακέτα από τα συσκευασμένα τρόφιμα των fastfood και άλλων παρόμοιων υπηρεσιών. Όμως, συχνά συναντούμε και προϊόντα (π.χ. δωράκια, ποτά, φρούτα, κλπ.) που για λόγους ελκυστικότητας περικλείονται σε εντυπωσιακές αλλά πολλαπλές και περιττές συσκευασίες. Ενδιαφέρον παρουσιάζει η καταγραφή των περιττών συσκευασιών που συναντούμε σε ένα super market. Από τις οδοντόκρεμες και ορισμένα ποτά, που ουσιαστικά έχουν διπλή συσκευασία (εσωτερική και εξωτερική), μέχρι τα φρούτα, τα κρέατα, ορισμένα αλλαντικά, κλπ. που περικλείονται σε ποικίλες συσκευασίες. Εξίσου ενδιαφέρουσα είναι η καταγραφή των συσκευασιών ογκωδών αντικειμένων όπως τα ηλεκτρικά είδη που αποτελούνται συνήθως από τεράστιες, συχνά υπερβολικές, ποσότητες νάιλον, χαρτονιού, κλπ. Περίπου το 1/3 των ελληνικών απορριμμάτων είναι υλικά συσκευασίας. Είδη υπηρεσιών Ένα επιπλέον χαρακτηριστικό είναι τα είδη των υπηρεσιών που προσφέρονται σε κάθε τόπο. Στις πόλεις και ειδικά στις πρωτεύουσες, υπάρχουν πολλές δημόσιες υπηρεσίες που παράγουν μεγάλες ποσότητες χρησιμοποιημένου χαρτιού. Υπάρχει επίσης ένας μεγάλος αριθμός εμπορικών καταστημάτων που παράγουν πολλά απορρίμματα από χαρτόνια, πλαστικά, κλπ. Ακόμα, οι μεγάλες βιομηχανίες, οι οποίες είναι υπεύθυνες για την παραγωγή μιας σειράς επικίνδυνων απορριμμάτων, βρίσκονται, στην συντριπτική τους πλειοψηφία, είτε μέσα, είτε κοντά στις μεγάλες πόλεις. Πολιτικές μείωσης Φυσικά ένας από τους βασικούς παράγοντες που συμβάλουν τόσο στην ποσότητα όσο και στη σύσταση των απορριμμάτων που παράγονται είναι οι πολιτικές μείωσης που εφαρμόζονται, όπως είναι η επεξεργασία των υλικών (π.χ. ανακύκλωση). Επειδή θα αναφερθούμε παρακάτω αναλυτικότερα στους τρόπους επεξεργασίας των υλικών αλλά και γενικότερα στη μείωση των απορριμμάτων, προς το παρόν θα αρκεστούμε να υπογραμμίσουμε ότι δεν έχει σημασία μόνο η ποσότητα των απορριμμάτων που αποβάλλονται, ως άχρηστα, από τους πολίτες, αλλά κυρίως οι ποσότητα των υλικών που καταλήγει τελικά σε έναν τόπο διάθεσης (π.χ. σε μια χωματερή). Γεωγραφικοί και φυσικοί παράγοντες Τέλος, υπάρχουν μερικοί γεωγραφικοί και φυσικοί παράγοντες που επηρεάζουν, έστω και σε μικρό βαθμό, τις ποσότητες των απορριμμάτων που παράγονται. Για παράδειγμα, ανάλογα με την γεωγραφική θέση και την εποχή, σε έναν τόπο μπορεί να παράγονται περισσότερα ή λιγότερα απορρίμματα κηπουρικής που οφείλονται στο μήκος της περιόδου ανθοφορίας. Όσο μεγαλύτερη είναι αυτή η περίοδος, τόσο περισσότερα τα απορρίμματα κηπουρικής. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 10 ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΑ\n11 Το γεγονός ότι τις τελευταίες δεκαετίες υπάρχει έντονη τάση συγκέντρωσης του πληθυσμού μέσα και γύρω από λίγα μεγάλα αστικά κέντρα, σε συνδυασμό με τις προηγούμενες παρατηρήσεις για τους ρυθμούς παραγωγής και τη σύσταση των απορριμμάτων στις πόλεις, δίνει μια πρώτη ερμηνεία της αυξητικής τάσης των ελληνικών απορριμμάτων, παρά τη μείωση του συνολικού πληθυσμού της χώρας. Ακόμα, συνυπολογίζοντας το φαινόμενο αυτό με την παραγωγή συνεχώς πιο σύνθετων υλικών (άρα και απορριμμάτων) από τις βιομηχανίες, μπορούμε να σχηματίσουμε μια εικόνα και του ποιοτικού προβλήματος των απορριμμάτων. 2.4 Η ΓΕΝΕΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ Στο κεφάλαιο αυτό εστιάζουμε στα προβλήματα που προκύπτουν κατά τη διαχείριση των απορριμμάτων. Θα περιγράψουμε τακτικές που ακολουθούνται και πρακτικές που εφαρμόζονται, ακόμα και σήμερα, σε πολλά σημεία της χώρας μας. Αυτές οι τακτικές και οι πρακτικές είναι υπεύθυνες για την πρόκληση διαφόρων επιπτώσεων, οι οποίες απειλούν τόσο το περιβάλλον όσο και τον άνθρωπο. Θα ακολουθήσουμε βήμα-βήμα ένα Σύστημα Διαχείρισης Απορριμμάτων. Ως Σύστημα Διαχείρισης Απορριμμάτων νοείται το σύνολο των διεργασιών που ακολουθεί ένας Οργανισμός Τοπικής Αυτοδιοίκησης, υπό την καθοδήγηση της Πολιτείας, στην προσπάθειά του να διαχειριστεί όλα εκείνα τα υλικά που οι πολίτες θεωρούν άχρηστα. Η περιγραφή που ακολουθεί έχει ως στόχο να αναλύσει όλα τα σημεία της διαδρομής που ακολουθεί μια ποσότητα απορριμμάτων (από την παραγωγή της μέχρι την διάθεσή της σε κάποιο σημείο), τα οποία είναι υπεύθυνα για την πρόκληση δυσμενών επιπτώσεων. Η περιγραφή αυτή μπορεί να μας βοηθήσει στον εντοπισμό αντίστοιχων προβλημάτων που υπάρχουν σε ολόκληρη τη χώρα. Επιπλέον, καταγράφονται οι επιπτώσεις αυτές, οι οποίες μπορεί να επιδρούν άμεσα ή έμμεσα στο φυσικό και στο ανθρωπογενές περιβάλλον, στον ίδιο τον άνθρωπο και στις δραστηριότητές του. Ας σημειωθεί, ότι η εικόνα που παρουσιάζεται εδώ, δεν κατοπτρίζει το σύνολο των ελληνικών Συστημάτων Διαχείρισης Απορριμμάτων, πολλά εκ των οποίων έχουν κάνει σοβαρές προσπάθειες για την πρόληψη και αντιμετώπιση των προβλημάτων. Παράλληλα με την σκιαγράφηση των προβλημάτων, δίνεται η ευκαιρία για την περιγραφή μερικών χαρακτηριστικών τεχνικών στοιχείων (π.χ. κάδοι απορριμμάτων, απορριμματοφόρα, κλπ.), τη φύση των οποίων είναι χρήσιμο να γνωρίζουμε. 2.5 ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΩΝ Το στάδιο αυτό περιλαμβάνει το σύνολο των διεργασιών που λαμβάνουν χώρα μέσα στην κοινωνία, μέχρι να προκύψει μια ποσότητα απορριμμάτων. Εδώ, μοναδικός συμμετέχων και υπεύθυνος είναι ο πολίτης, είτε ως μονάδα, είτε συλλογικά (αν πρόκειται για το χώρο εργασίας ή την επιχείρησή του), μιας και οι οργανωμένοι ΟΤΑ και η Πολιτεία δεν παρεμβαίνουν ουσιαστικά και με συγκεκριμένους τρόπους, ώστε να διαφοροποιήσουν τον τρόπο παραγωγής των απορριμμάτων (π.χ. τους ρυθμούς παραγωγής ή τις συνολικές ποσότητες). Σε αυτή τη φάση, ο πολίτης κάνει τις επιλογές του, ως προς την αγορά και χρήση των προϊόντων. Αφού παρέλθει ένα χρονικό διάστημα, που μπορεί να είναι μερικά λεπτά (για απλά προϊόντα) μέχρι και μερικά χρόνια (για υλικά μακροχρόνιας χρήσης), ο πολίτης κρίνει ότι τα προϊόντα, ή ένα μέρος αυτών, είναι άχρηστα για τον ίδιο. Τότε καλείται να αποφασίσει για την τύχη των υλικών αυτών. Από το σημείο αυτό ξεκινά το δεύτερο στάδιο που είναι η Προσωρινή Αποθήκευση των απορριμμάτων. Ας μείνουμε όμως στο πρώτο στάδιο για να εντοπίσουμε μερικά κρίσιμα σημεία. Στην Ελλάδα, παράγουμε περίπου 3,5 εκατ. τόνους απορριμμάτων κάθε χρόνο. Από την ποσότητα αυτή, οι 450 χιλιάδες τόνοι είναι βιομηχανικά και οι 15 χιλιάδες τόνοι νοσοκομειακά ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 11 ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΑ\n12 απορρίμματα. Σχεδόν το σύνολο του υπόλοιπου κλάσματος είναι αστικά απορρίμματα. Η ποσότητα των απορριμμάτων που αντιστοιχεί σε κάθε πολίτη είναι περίπου 1 κιλό απορρίμματα κάθε ημέρα. Η συνολική ποσότητα ωστόσο, αυξομειώνεται ανάλογα με τον αριθμό των τουριστών που επισκέπτονται τη χώρα μας κάθε χρόνο. Τα τεράστια νούμερα που αναφέραμε κατοπτρίζουν το μέγεθος ορισμένων έμμεσων προβλημάτων: Υπερβολική χρήση και ζήτηση φυσικών πόρων. Φυσικοί πόροι, στην περίπτωση αυτή, είναι οι πρώτες ύλες για την παραγωγή των προϊόντων, που στη συνέχεια θεωρούνται απορρίμματα. Τέτοιοι είναι το ξύλο και το νερό (για την παραγωγή χαρτιού), το πετρέλαιο (για την παραγωγή πλαστικού), ο βωξίτης (για την παραγωγή αλουμινίου), κ.α. Όμως τα αποθέματα των πόρων αυτών δεν είναι απεριόριστα. Ήδη, εδώ και πολλά χρόνια, βρισκόμαστε στη φάση όπου ο ρυθμός χρήσης των πόρων αυτών είναι πολύ μεγαλύτερος από τον ρυθμό ανανέωσής τους, που σημαίνει ότι οδηγούμαστε στην εξάντληση τους. Τα προβλήματα από την έλλειψη του νερού είναι ήδη σημαντικά, όχι μόνο στη χώρα μας, αλλά παγκοσμίως. Μάλιστα οι πιο απαισιόδοξες προβλέψεις μιλούν για έναν παγκόσμιο πόλεμο που θα μπορούσε να ξεκινήσει από τη σύγκρουση για τον έλεγχο των περιορισμένων ποσοτήτων νερού. Ταυτόχρονα οι τελευταίοι πνεύμονες της γης, τα μεγάλα δάση, εξαφανίζονται στο "βωμό του χαρτιού και της ξυλείας", ενώ και τα κοιτάσματα βωξίτη εξαντλούνται σιγά-σιγά. Αντίστοιχη κατανάλωση ενέργειας, η οποία με τη σειρά της προέρχεται από την εκμετάλλευση επιπλέον ποσοτήτων φυσικών πόρων, όπως είναι ο λιγνίτης και το πετρέλαιο. Ήδη όμως υπάρχουν εκτιμήσεις για το χρόνο εξάντλησης του πετρελαίου που δείχνουν ότι αυτός δεν είναι μεγαλύτερος από μερικές δεκαετίες. Μεγάλες ποσότητες αποβλήτων (αέριοι, υγροί και επιπλέον στερεοί ρύποι), προκύπτουν κατά την παραγωγική διαδικασία των υλικών που στη συνέχεια γίνονται απορρίμματα. Για παράδειγμα, οι βιομηχανίες παραγωγής χαρτιού, πλαστικού, μετάλλων, κλπ. εκλύουν στην ατμόσφαιρα αέριους ρύπους και υγρά απόβλητα στα νερά, που πρέπει να συνυπολογιστούν στο συνολικό πρόβλημα. Το οικονομικό κόστος που συνοδεύει την παραγωγή των υλικών είναι μεγάλο, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για υλικά (όπως το χαρτί) που εισάγονται από το εξωτερικό. Ειδικά για τα είδη αυτά, είναι προφανής η οικονομική εξάρτηση που υφιστάμεθα από τις χώρες παραγωγής. 2.6 ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗ Η προσωρινή αποθήκευση των απορριμμάτων είναι ουσιαστικά το πρώτο στάδιο ενός Συστήματος Διαχείρισης των Απορριμμάτων στο οποίο συμμετέχουν και οι ΟΤΑ. Τα απορρίμματα που παράχθηκαν κατά το πρώτο στάδιο, αποθηκεύονται προσωρινά σε κάποια πλαστική σακούλα και στη συνέχεια καταλήγουν σε κάποιο κάδο απορριμμάτων. Οι κάδοι των απορριμμάτων είναι κυλιόμενοι ή σταθεροί, πλαστικοί ή μεταλλικοί. Οι μεγαλύτεροι κάδοι, που φτάνουν τα 1100 λίτρα, είναι συνήθως κυλιόμενοι, ώστε να μεταφέρονται εύκολα, ενώ οι μικρότεροι, που ξεκινούν από 50 λίτρα είναι συνήθως σταθεροί (είτε πακτωμένοι στο έδαφος, είτε δεμένοι σε κάποια κολώνα). Εκτός των συνηθισμένων Μεγάλοι πλαστικοί κάδοι κάδων, μερικές φορές συναντούμε σταθερούς αυτοσχέδιους κάδους οι οποίοι είναι είτε ανοικτοί ή κλειστοί. Μάλιστα, κάποιοι από αυτούς είναι ανοικτοί και από κάτω, ώστε να...καθαρίζονται ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 12 ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΑ\n13 από μόνοι τους με τη βοήθεια της βροχής. Ωστόσο, σε αρκετές περιπτώσεις οι πλαστικές σακούλες βρίσκονται έξω από τους κάδους. Μάλιστα, συχνά συγκεντρώνονται σωροί από σακούλες σε σημεία που εξυπηρετούν κάποιους πολίτες αλλά δεν υπάρχει κάδος. Πολλές φορές, εκτός των κάδων υπάρχουν και διάφορα άλλα αντικείμενα. Το φαινόμενο αυτό οφείλεται συνήθως στην αμέλεια των πολιτών αλλά και στο μέγεθος των υλικών αυτών. Οι σακούλες που χρησιμοποιούνται για τα απορρίμματα είναι είτε οι ειδικές που κυκλοφορούν στο εμπόριο ή αυτές των super markets. Οι πρώτες αποτελούνται από πολυαιθυλένιο και το συνηθισμένο τους μέγεθος είναι 35x80 ή 35x75 εκατοστά. Οι μεγαλύτερες από τις σακούλες αυτές χωρούν περίπου 50 λίτρα απορριμμάτων (περίπου 7,5 κιλά) τα οποία αντιστοιχούν σε απορρίμματα 2 ημερών μιας τετραμελούς οικογένειας. Εκτός των προηγούμενων τύπων κάδων, στις μεγάλες πόλεις, κυρίως έξω από εμπορικά καταστήματα, οικοδομές, κλπ., συναντούμε μεγάλους κάδους που λέγονται κοντέινερς (containers). Χρησιμοποιούνται στις περιπτώσεις που η παραγωγή των απορριμμάτων είναι πολύ μεγάλη. Υπάρχουν κοντέινερς ορθογώνια (χωρητικότητας μέχρι και λίτρων), σχήματος σκάφης ( λίτρων) και άλλα ορθογώνια που περιέχουν ειδική πρέσα ( έως λίτρων). Η μεταφορά των κοντέινερς γίνεται με ειδικά οχήματα. Η δομή του υποσυστήματος της προσωρινής αποθήκευσης, αλλά και η συμπεριφορά των πολιτών σε αυτό το στάδιο ευθύνεται για τα περισσότερα από τα γνωστά προβλήματα των απορριμμάτων. Η πιο οφθαλμοφανής άμεση επίπτωση, και συχνά συνδεδεμένη με τις μεγάλες πόλεις, είναι η αισθητική ρύπανση. Εκτός των ημερών που οι υπάλληλοι του Δήμου απεργούν και οι σωροί των απορριμμάτων κατακλύζουν τις πόλεις, η θέαση απορριμμάτων στους δρόμους και τα πεζοδρόμια, είναι συχνό φαινόμενο. Η ποικιλία των εκτεθειμένων στην κοινή θέαση απορριμμάτων είναι πολύ μεγάλη. Ξεκινά από ένα χαρτάκι τσίχλας και καταλήγει σε ογκώδη απορρίμματα, όπως παλιές τηλεοράσεις, ψυγεία, κλπ. Ωστόσο, δεν είναι μόνο οι πόλεις που μαστίζονται από το πρόβλημα αυτό αλλά επίσης οι δρόμοι των χωριών και μια πλειάδα τοποθεσιών όπως ρέματα, χαράδρες, δάση, ακόμα και παραλίες. Δεν είναι σπάνια η προσβολή εκπληκτικών τοπίων από πεταμένα απορρίμματα. Οι οσμές είναι ένα άλλο πρόβλημα που οφείλεται στην απόθεση των απορριμμάτων εκτός σακούλας και κάδου σε συνδυασμό με την παρουσία υπολειμμάτων τροφής. Στις περιπτώσεις όπου υπάρχουν απορρίμματα εκτός κάδου και ιδιαίτερα σε ανοικτές ή σχισμένες σακούλες, ρυπασμένα υγρά μπορεί να κυλήσουν στους δρόμους ή όπου βρίσκονται τα απορρίμματα αυτά. Αυτό οφείλεται είτε στο νερό της βροχής που περνάει μέσα από τα απορρίμματα είτε στην συμπίεση που υφίστανται μεταξύ τους. Το ρυπαντικό φορτίο των υγρών αυτών μπορεί να είναι υψηλό, ιδιαίτερα στις περιπτώσεις που τα απορρίμματα περιέχουν υλικά με υψηλή τοξικότητα. Το ίδιο βέβαια ισχύει στις περιπτώσεις που τα απορρίμματα βρίσκονται μέσα σε ανοικτούς κάδους. Η έκθεση των απορριμμάτων εκτός κάδων μπορεί να θέτει σε κίνδυνο την υγεία μικρών παιδιών που παίζουν εκεί κοντά, είτε επειδή μπορεί να πιάσουν κάποιο τοξικό υλικό και μετά να φάνε (χωρίς να πλύνουν τα χέρια τους), είτε επειδή μπορεί να τραυματιστούν από αιχμηρά αντικείμενα. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 13 ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΑ\n14 Η ύπαρξη οργανικών ενώσεων και υγρασίας στα απορρίμματα, αποτελεί έναν καλό συνδυασμό συνθηκών για την ανάπτυξη μικροοργανισμών (βακτήρια, ιοί, μύκητες, παράσιτα, κ.α.). Όταν τα απορρίμματα παραμείνουν στον κάδο (ή στο σπίτι) για μεγάλο χρονικό διάστημα (μερικές ημέρες), οι μικροοργανισμοί που υπάρχουν ήδη πολλαπλασιάζονται. Οι μικροοργανισμοί αυτοί ευθύνονται για μολυσματικές ασθένειες (δερματίτιδες, μικροβιακές πνευμονίες, αναπνευστικά προβλήματα, γαστρεντερίτιδες, ηπατίτιδα, χολέρα, τέτανο, κ.α.) που μπορεί να προκύψουν εξαιτίας της βρώσης των απορριμμάτων από κατοικίδια ζώα ή τρωκτικά και της μεταφοράς των μικροοργανισμών στον άνθρωπο. Οι θέσεις που τοποθετούνται οι κάδοι αλλά και το μέγεθός τους, πολλές φορές δεν είναι τα καταλληλότερα. Αυτός είναι συχνά ο λόγος εξαιτίας του οποίου συναντούμε σε μερικά σημεία υπερχειλισμένους κάδους και σε μερικά άλλα μισοάδειους. Το γεγονός αυτό έχει ως αποτέλεσμα όλα τα προβλήματα που προαναφέρθηκαν και συνδέονται με τα εκτεθειμένα απορρίμματα. 2.7 ΣΥΛΛΟΓΗ Η συλλογή των απορριμμάτων είναι το στάδιο κατά το οποίο τα απορρίμματα, που έχουν συγκεντρωθεί προσωρινά στους κάδους, συλλέγονται από κάποιο όχημα. Στις πόλεις και τώρα πλέον σε όλους σχεδόν τους Δήμους της χώρας, υπάρχουν απορριμματοφόρα οχήματα. Τα οχήματα αυτά δεν είναι όλα ίδια σε μέγεθος. Ανάλογα με την ποσότητα των απορριμμάτων που πρόκειται να συλλέξουν κατά τη διαδρομή τους, επιλέγεται και το αντίστοιχο μέγεθος. Η χωρητικότητα των οχημάτων αυτών μπορεί να είναι από λίτρα μέχρι και λίτρα απορριμμάτων. Απορριμματοφόρο κατά τη συλλογή Οι σακούλες των απορριμμάτων που βρίσκονται εκτός κάδων και αυτές που βρίσκονται μέσα σε σταθερούς κάδους, πετάγονται μέσα στο όχημα από τους εργάτες του Δήμου, ενώ οι κινούμενοι κάδοι αδειάζουν με τη βοήθεια ενός μηχανικού συστήματος που βρίσκεται ενσωματωμένο στο αυτοκίνητο και μοιάζει με δαγκάνες κάβουρα. Μέσα στο απορριμματοφόρο, τα απορρίμματα υφίστανται μια συμπίεση ώστε να μειωθεί ο όγκος τους και να χωρέσει η μεγαλύτερη δυνατή ποσότητα. Η διεργασία αυτή είναι μηχανική και γίνεται συνήθως με έναν μεγάλο κοχλία που βρίσκεται οριζόντια μέσα στο απορριμματοφόρο και περιστρέφεται (σαν βίδα που βιδώνει). Έτσι τα απορρίμματα καταλήγουν στο βάθος του εσωτερικού του οχήματος. Ένα άλλο σύστημα ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 14 ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΑ\n15 που χρησιμοποιείται για την συμπίεση των απορριμμάτων είναι η λεγόμενη πρέσα. Το πλήρωμα του κάθε απορριμματοφόρου είναι συνήθως τρία άτομα: ο οδηγός του οχήματος, που είναι υπεύθυνος μόνο για την οδήγηση και άλλοι δύο φροντίζουν ώστε οι κάδοι να έρθουν κοντά στο όχημα ενώ παράλληλα συλλέγουν τις σακούλες και τα υπόλοιπα απορρίμματα που βρίσκονται εκτός κάδων. Ας σημειωθεί εδώ ότι οι υπάλληλοι του Δήμου που δουλεύουν στη συλλογή των απορριμμάτων, δεν χρησιμοποιούν πάντα γάντια, μπότες και ειδικές φόρμες εργασίες, με αποτέλεσμα να έρχονται σε άμεση επαφή με τα απορρίμματα. Τα απορριμματοφόρα δεν είναι τα μόνα οχήματα που χρησιμοποιούνται στη χώρα μας για τη συλλογή των απορριμμάτων. Πολύ συχνά, ακόμα και στις μεγάλες πόλεις, χρησιμοποιούνται ανοικτά ή κλειστά φορτηγάκια τα οποία είτε ανήκουν στο Δήμο, είτε είναι μισθωμένα γι αυτήν την δουλειά. Συνήθως, στις μεγάλες πόλεις, συλλέγουν ειδικές κατηγορίες απορριμμάτων όπως τα απορρίμματα κηπουρικής, αυτά των οικοδομών και τα ογκώδη. Ωστόσο, σε πολλά χωριά, τα φορτηγάκια χρησιμοποιούνται για το σύνολο των απορριμμάτων. Φυσικά, στις περιπτώσεις αυτές δεν υπάρχει μηχανισμός συμπίεσης των απορριμμάτων και επιπλέον, επειδή τα οχήματα αυτά είναι ανοικτά, μικροποσότητες υλικών αλλά και υγρά πέφτουν στο δρόμο κατά τη διαδρομή. Τα απορριμματοφόρα οχήματα και τα φορτηγάκια δεν συλλέγουν τα containers. Αυτά έλκονται από ειδικά οχήματα των οποίων το πλήρωμα αρκεί να είναι μόνο ο οδηγός. Για το πλύσιμο των κάδων, χρησιμοποιείται ένα άλλο, ειδικά διαμορφωμένο όχημα, που παίζει το ρόλο του πλυντηρίου των κάδων. Με τη βοήθεια κατάλληλου συστήματος, οι κάδοι μπαίνουν μέσα στο όχημα, όπου πλένονται με απορρυπαντικά και απολυμαίνονται με διάλυμα ιωδίου ή με καυτό νερό. Τα υγρά από τους πλυμένους κάδους δεν αδειάζονται στο δρόμο αλλά στους χώρους όπου επεξεργάζονται τα λύματα του Δήμου. Μια τελευταία μέθοδος για τη συλλογή των απορριμμάτων είναι τα ζώα, όπως γαϊδουράκια ή άλογα. Δεν είναι λίγα τα ελληνικά χωριά των οποίων οι δρόμοι είναι σοκάκια και καλντερίμια που δεν επιτρέπουν την πρόσβαση οχημάτων. Στις περιπτώσεις αυτές, τα ζώα βοηθούν στη συλλογή των απορριμμάτων από τους κάδους και στη μεταφορά τους στο κοντινότερο σημείο του οδικού δικτύου από όπου θα περάσει το όχημα. Η διαδρομή που ακολουθεί το όχημα Κάθε όχημα με το πλήρωμά του είναι υπεύθυνο για έναν τομέα, που μπορεί να είναι ένα ή περισσότερα χωριά ή ένα κομμάτι της πόλης. Υποχρέωση των οχημάτων είναι να συλλέξουν το σύνολο των απορριμμάτων, όσες φορές και αν χρειαστεί να φύγουν και να επιστρέψουν στην πόλη/χωριό. Βέβαια, αν τα οχήματα είναι περισσότερα του ενός, φροντίζεται από τους υπεύθυνους του Δήμου να μοιραστεί δίκαια η διαδρομή. Η τακτική που ακολουθείται σήμερα στις περισσότερες περιοχές της Ελλάδας, σχετικά με το σχεδιασμό των διαδρομών που ακολουθούν τα οχήματα, είναι τυχαία ή εμπειρική και έχει να κάνει με τον καταμερισμό συνοικιών και με το τί εξυπηρετεί τον οδηγό. Εξαίρεση αποτελούν τα οχήματα που συλλέγουν τα containers όπου είναι υποχρεωμένα να πάνε ακριβώς και μόνο στο σημείο που βρίσκεται το container. Οι αρνητικές επιπτώσεις που συνδέονται με το στάδιο της συλλογής των απορριμμάτων είναι: Ο κίνδυνος για την υγεία των εργατών που συλλέγουν τα απορρίμματα, διότι, όπως προαναφέρθηκε, συχνά δεν φορούν τα απαραίτητα ρούχα και γάντια. Αυτό σημαίνει ότι ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 15 ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΑ\n16 υπάρχουν αυξημένες πιθανότητες να πιάσουν υλικά που περιέχουν παθογόνους μικροοργανισμούς, τοξικές ουσίες ή που είναι αιχμηρά (γυαλιά, καρφιά, λαμαρίνες, κλπ.). Οι νέες εστίες ρύπανσης που δημιουργούνται στους δρόμους, όταν από τα φορτηγάκια πέφτουν υπολείμματα των απορριμμάτων και υγρά απόβλητα (ζουμιά από τα απορρίμματα). Όπου οι διαδρομές των οχημάτων είναι τυχαίες και εμπειρικές, ενδέχεται, κυρίως στις μεγάλες πόλεις, οι διαδρομές αυτές να μην είναι οι οικονομικά και περιβαλλοντικά βέλτιστες. Αυτό σημαίνει ότι τα οχήματα μπορεί να καταναλώνουν περισσότερα καύσιμα από τα ελάχιστα που απαιτούνται και επομένως να παράγουν παραπάνω ποσότητες αέριων ρύπων (μονοξείδιο και διοξείδιο του άνθρακα, υδρογονάνθρακες, μόλυβδο, κ.α.). Επιπλέον, εξαιτίας των πολλαπλών διαδρομών δημιουργούνται περιττές κυκλοφοριακές οχλήσεις. Όσο και αν φαίνεται υπερβολικό, είναι δυνατό να υπάρχουν συγκεκριμένοι κανόνες που πρέπει να ακολουθούνται για τις διαδρομές (βλέπε Μέρος Β). 2.8 ΜΕΤΑΦΟΡΑ Η μεταφορά, είναι το στάδιο κατά το οποίο το απορριμματοφόρο έχει ολοκληρώσει τη συλλογή των απορριμμάτων από το σύνολο των κάδων και ξεκινάει να πάει στο χώρο επεξεργασίας ή στο χώρο διάθεσης. Το στάδιο αυτό κλείνει στο σημείο όπου το όχημα φτάνει σε έναν από αυτούς τους χώρους. Η συνηθισμένη για τη χώρα μας τακτική είναι η κατευθείαν μεταφορά των απορριμμάτων στο χώρο διάθεσης των απορριμμάτων. Η διαδρομή που διανύει το όχημα μπορεί να είναι από 1 χιλιόμετρο μέχρι μερικές δεκάδες χιλιόμετρα. Αυτό εξαρτάται αποκλειστικά από τη γεωγραφική θέση του χώρου διάθεσης. Ο χρόνος και η συχνότητα των διεργασιών Συλλογής και Μεταφοράς Τα απορριμματοφόρα οχήματα, ιδιαίτερα στις πόλεις, διεκπεραιώνουν τη δουλειά τους είτε κατά τις νυκτερινές ώρες ή τα ξημερώματα. Πάντως επιβάλλεται να έχουν ολοκληρώσει την εργασία αυτή, πριν τα καταστήματα και οι υπηρεσίες ανοίξουν έτσι ώστε να μην δημιουργούνται κυκλοφοριακά προβλήματα. Στα χωριά, όπου δεν συνωστίζονται πολλά αυτοκίνητα στους δρόμους, η συλλογή γίνεται κατά τη διάρκεια της ημέρας. Η συχνότητα συλλογής των απορριμμάτων στη χώρα μας δεν είναι ομοιογενής. Παρόλο που σχεδόν σε κάθε Δήμο υπάρχει ένα συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για τις ημέρες που συλλέγονται τα απορρίμματα, η συχνότητα κυμαίνεται από 2 έως 6 φορές την εβδομάδα. Ωστόσο υπάρχουν περιπτώσεις μικρών οικισμών όπου η συλλογή των απορριμμάτων δεν αποτελεί μια τακτική διαδικασία. Η απόφαση για τη συχνότητα συλλογής εξαρτάται συνήθως από την ποσότητα των απορριμμάτων και τον αριθμό των κάδων. Αυτό σημαίνει ότι στις τουριστικές περιοχές υπάρχει έντονη διαφοροποίηση μεταξύ τουριστικής και μη τουριστικής περιόδου. Εκτός του προβλήματος που εντοπίσαμε και στο προηγούμενο στάδιο, σχετικά με την δημιουργία νέων εστιών ρύπανσης από τα απορρίμματα που πιθανώς πέφτουν στο δρόμο, στο στάδιο της μεταφοράς μπορούμε να κατατάξουμε μια σειρά έμμεσων επιπτώσεων: Στις περιοχές όπου ο χώρος διάθεσης των απορριμμάτων βρίσκεται αρκετά μακριά από τον οικισμό, τα οχήματα αναγκάζονται να διανύσουν μια απόσταση δυσανάλογα μεγάλη, σχετικά με την ποσότητα των απορριμμάτων που μεταφέρουν. Το γεγονός αυτό προκαλεί μεγάλες χρονοτριβές και κυρίως ασύμφορα οικονομικά κόστη. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 16 ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΑ\n17 Εξετάζοντας μαζί τα στάδια συλλογής και μεταφοράς των απορριμμάτων, πρέπει να επισημάνουμε ότι στις περιπτώσεις που τα απορριμματοφόρα οχήματα δεν τηρούν τον προβλεπόμενο χρόνο συλλογής και κυκλοφορούν σε πολυσύχναστους δρόμους κατά τις ώρες λειτουργίας των καταστημάτων, δημιουργούν κυκλοφοριακό πρόβλημα και ηχορύπανση. Η συχνότητα συλλογής αποτελεί μια πολύ σημαντική παράμετρο που καθορίζει την παρουσία παθογόνων μικροοργανισμών και εντόμων στα απορρίμματα, επομένως και τον κίνδυνο για εμφάνιση μολυσματικών ασθενειών. Όσο μεγαλύτερο χρονικό διάστημα παρέρχεται, τόσο πιθανότερη είναι η ανάπτυξη μικροοργανισμών που θα αρχίσουν να αποσυνθέτουν (τρώνε) τα απορρίμματα. Το καλοκαίρι που η θερμοκρασία είναι πιο υψηλή, οι μικροοργανισμοί αναπτύσσονται ακόμα γρηγορότερα. Τέλος, όσο περισσότερες οργανικές ουσίες περιέχονται στα απορρίμματα (κυρίως ζυμώσιμα) και όσο υψηλότερη είναι η υγρασία τόσο περισσότεροι είναι οι μικροοργανισμοί που μπορούν να υποστηριχθούν (να επιβιώσουν). Οι οσμές που αναφέραμε προηγούμενα, συνδέονται επίσης με τη συχνότητα συλλογής των απορριμμάτων. Όσο περνάει ο χρόνος τόσο περισσότερες οργανικές ουσίες αποσυντίθενται, με αποτέλεσμα την παραγωγή πτητικών και ορισμένων άλλων ενώσεων (οξέα, κ.α.) που κυρίως ευθύνονται για τις οσμές. Στις περιπτώσεις όπου μέσα στη μάζα των απορριμμάτων δημιουργούνται κοιλότητες όπου η εισχώρηση αέρα είναι αδύνατη (αναερόβιες συνθήκες) τότε μπορεί να παραχθεί υδρόθειο (H 2 S), το οποίο προκαλεί επίσης έντονη δυσοσμία. 2.9 ΔΙΑΘΕΣΗ Η διάθεση είναι το τελευταίο στάδιο κάθε Συστήματος Διαχείρισης των Απορριμμάτων. Στο στάδιο αυτό συμπεριλαμβάνονται οι διεργασίες (φυσικές και ανθρωπογενείς) που λαμβάνουν χώρα στον χώρο που καταλήγουν τα απορρίμματα. Πρέπει να σημειωθεί ότι τα απορρίμματα, ακόμα και αν δεν ακολουθήσουν τα στάδια που προαναφέραμε είναι αυτονόητο ότι κάπου θα καταλήξουν. Σίγουρα, πάντως, δεν θα εξαφανιστούν ως δια μαγείας. Έχοντας όμως την ψευδαίσθηση αυτή και πολύ περισσότερο την άγνοια για τα προβλήματα που συνεπάγονται, αρκετοί από εμάς, πετάμε στο δρόμο ή σε απομακρυσμένα μέρη, μεγάλες ποσότητες απορριμμάτων. Αποτέλεσμα είναι η δημιουργία σκουπιδότοπων σε πλαγιές, ρυάκια, κάτω από γεφύρια, παραπλεύρως των δρόμων, μέσα σε δάση, σε παραλίες, ακόμα και σε πλατείες οικισμών. Η τακτική που μέχρι πρόσφατα ακολουθούσαν οι Δήμοι και οι Κοινότητες της χώρας μας, σχετικά με τη διάθεση των απορριμμάτων, είχε ως εξής: Βρισκόταν ένας χώρος, για τον οποίο δεν υπήρχαν ιδιοκτησιακά προβλήματα, ανεξάρτητα από τον τύπο του οικοσυστήματος (εγκαταλειμμένες καλλιέργειες, δάσος, υγρότοπος, κλπ.), τη μορφολογία του χώρου (χαράδρα, πλαγιά λόφου, κλπ.) και το υδρογεωλογικό υπόστρωμα (δηλαδή πόσο περατά είναι τα πετρώματα) και εκεί πεταγόταν τα απορρίμματα, πολλές φορές μάλιστα χωρίς άδεια από τις αρμόδιες αρχές. Στο χώρο αυτόν, τα απορρίμματα είτε καίγονταν, με στόχο τη μείωση του όγκου τους (ώστε ο χώρος να μην γεμίσει σύντομα) είτε καλύπτονταν με χώμα από μπουλντόζες. Η πρώτη πρακτική χαρακτήριζε, ως επί το πλείστον, τους χώρους διάθεσης των μικρών οικισμών, ενώ η δεύτερη χαρακτήριζε τους χώρους των μεσαίων και μεγάλων οικισμών. Αυτοί οι χώροι ονομάζονται χωματερές, λόγω της χρήσης χώματος για την κάλυψη των απορριμμάτων. Μόλις τρία χρόνια πριν (1996), στην Ελλάδα υπήρχαν περίπου τέτοιοι χώροι, εκ των οποίων οι δεν είχαν άδεια λειτουργίας. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 17 ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΑ\n18 Η τακτική αυτή για τη διάθεση των απορριμμάτων, αποτελεί για πολλούς από τους ελληνικούς Δήμους, και τη σημερινή πραγματικότητα. Μια αναλυτικότερη περιγραφή των χαρακτηριστικών των χώρων αυτών, θα μας αποκαλύψει μια σειρά αρνητικών επιπτώσεων (άμεσων και έμμεσων) που προκύπτουν από αυτό το στάδιο του Συστήματος Διαχείρισης Απορριμμάτων, έτσι όπως αυτό εφαρμόζεται ακόμα και σήμερα, σε πολλές περιοχές της χώρας μας. Οι άμεσες επιπτώσεις προκύπτουν ως εξής: Όπως σημειώσαμε στην αρχή, τα ελληνικά απορρίμματα περιέχουν υψηλά ποσοστά υγρασίας που οφείλονται κυρίως στα ζυμώσιμα υλικά. Καθώς τα απορρίμματα συμπιέζονται μεταξύ τους, ενώ βρίσκονται σε μια χωματερή ή σε έναν σκουπιδότοπο, η υγρασία αυτή φεύγει, ως ζουμί, από το κάτω μέρος. Αυτά τα ζουμιά περιέχουν διαλυμένους ρύπους από το σύνολο των απορριμμάτων (είναι δηλαδή υγρά απόβλητα) και ονομάζονται στραγγίσματα. Επιπρόσθετα, η βροχή που πέφτει στα ακάλυπτα απορρίμματα, περνάει μέσα από αυτά, με αποτέλεσμα να παράγονται και άλλα υγρά απόβλητα που ονομάζονται εκχυλίσματα. Όσο περισσότερη ποσότητα βροχής πέφτει πάνω στα απορρίμματα και όσο περισσότερα απορρίμματα είναι ακάλυπτα από χώμα, τόσο μεγαλύτερες ποσότητες εκχυλισμάτων παράγονται. Τα εκχυλίσματα είναι περισσότερο αραιωμένα υγρά απόβλητα (έχουν πολύ περισσότερο νερό), άρα είναι λιγότερο επικίνδυνα από τα στραγγίσματα. Όμως, τα εκχυλίσματα είναι σημαντικά σε ποσότητα και παράγονται για μεγάλο χρονικό διάστημα. Είναι προφανές ότι η σύσταση των απορριμμάτων είναι υπεύθυνη για τη σύσταση των υγρών αυτών. Ανάλογα με την τοποθεσία που βρίσκονται τα απορρίμματα και το γεωλογικό υπόστρωμα, μπορεί τα υγρά αυτά να καταλήξουν είτε στα επιφανειακά νερά (θάλασσα, ποτάμια, λίμνες), είτε στα υπόγεια νερά και να προκαλέσουν σοβαρή ρύπανση. Τα πιο επικίνδυνα στοιχεία που περιέχουν τα υγρά αυτά είναι τα βαρέα μέταλλα, τα οποία μπορεί να προκαλέσουν σοβαρές επιπτώσεις σε ζωικούς και φυτικούς οργανισμούς (της χέρσου και της θάλασσας) αλλά και στον ίδιο τον άνθρωπο. Ας μην ξεχνάμε άλλωστε ότι το νερό που πίνουμε προέρχεται από υπόγεια και επιφανειακά νερά. Σε πολλές περιπτώσεις μάλιστα, δεν γίνεται επεξεργασία ή όπου γίνεται τέτοια είναι συνήθως μια απλή χλωρίωση. Χωματερή δίπλα στο δρόμο, στα καλώδια και πάνω από λιμνοδεξαμενή Τα απορρίμματα που βρίσκονται στις χωματερές και στους σκουπιδότοπους αποσυντίθενται σιγά-σιγά από μικροοργανισμούς (βακτήρια), κάτω από συνθήκες έλλειψης οξυγόνου και αρκετής υγρασίας. Ουσιαστικά, οι μικροοργανισμοί καταναλώνουν (τρώνε) τα οργανικά ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 18 ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΑ\n19 απορρίμματα (ζυμώσιμα, χαρτί, ξύλο, κλπ.) και παράγουν ένα αέριο που ονομάζεται βιοαέριο, το οποίο αποτελείται, σχεδόν εξ' ολοκλήρου, από διοξείδιο του άνθρακα (CO 2 ) και μεθάνιο (CH 4 ). Όταν το βιοαέριο έρθει σε επαφή με μια ποσότητα αέρα (σε αναλογία 5-15% επί του αέρα), δηλαδή στις περιπτώσεις που βρίσκει διεξόδους (επειδή τα απορρίμματα δεν έχουν καλυφθεί καλά με χώμα), προκαλείται αυτανάφλεξη με σπινθήρα. Αυτό σημαίνει ότι η παραγωγή του αερίου αυτού σε περιπτώσεις σκουπιδότοπων που δεν βρίσκονται υπό έλεγχο, μπορεί να αποτελέσει αιτία πυρκαγιάς. Ιδιαίτερα στις περιπτώσεις όπου ο σκουπιδότοπος ή η χωματερή βρίσκονται ανάμεσα ή κοντά σε δάση και καλλιέργειες, ο κίνδυνος καταστροφής τους είναι μεγάλος. Καύση εξαιτίας της ύπαρξης βιοαερίου Η πρόκληση πυρκαγιάς μπορεί να οφείλεται επίσης, στην πτώση ενός κεραυνού πάνω στα εκτεθειμένα απορρίμματα ή στην αντανάκλαση του ήλιου πάνω σε ένα κομμάτι γυαλιού, όπου σε συνδυασμό με την παρουσία του βιοαερίου, γίνεται ανάφλεξη. Τέλος, αναφέραμε και πριν, ότι σε αρκετές περιπτώσεις τα απορρίμματα καίγονται εσκεμμένα, με στόχο τη μείωση του όγκου τους. Αυτοί είναι οι βασικοί λόγοι που ευθύνονται για τις ανεξέλεγκτες πυρκαγιές που ξεκινούν από τους σκουπιδότοπους ή τις χωματερές και καταστρέφουν σημαντικά οικοσυστήματα και καλλιέργειες. Το βιοαέριο (CO 2 και CH 4 ) μαζί με μια σειρά άλλες χημικές ενώσεις και στοιχεία που εκλύονται στον αέρα από την καύση των απορριμμάτων, είναι υπεύθυνα για την αέρια ρύπανση που προκαλείται στο χώρο των χωματερών/σκουπιδότοπων αλλά και πέρα από αυτούς. Πρέπει να υπογραμμίσουμε μερικές ενώσεις όπως οι διοξίνες και τα φουράνια (που παράγονται κατά την καύση πλαστικού PVC), τα βαρέα μέταλλα, κ.α. που αποτελούν ιδιαίτερα τοξικούς αέριους ρύπους Ειδικά οι διοξίνες αποτελούν άκρως τοξικές ενώσεις. Στην αέρια ρύπανση, συμβάλλει επίσης η σκόνη και η στάχτη που αιωρούνται πάνω από τις χωματερές και με την βοήθεια του ανέμου μπορεί να καταλήξουν (όπως και οι υπόλοιποι ρύποι) πάνω από έναν οικισμό. Με την καύση των απορριμμάτων στις χωματερές αλλά και με την ελλιπή χωματοκάλυψη των απορριμμάτων συνδέεται και το πρόβλημα των οσμών. Ιδιαίτερα στις περιπτώσεις που η χωματερή βρίσκεται κοντά σε κατοικημένη περιοχή, οι οσμές είναι αφόρητες για τους πολίτες. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 19 ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΑ\n20 Η απουσία άρτιας περίφραξης σε πολλές χωματερές και στους σκουπιδότοπους, έχει ως αποτέλεσμα την είσοδο μικρών και μεγάλων ζώων τα οποία τρώνε τα απορρίμματα. Μέσα σε τέτοιους χώρους συναντούμε ποντίκια (αυτά μπορεί να εμφανίζονται ακόμα και εκεί που υπάρχει περίφραξη), γάτες, μικρά κοπάδια κατσικιών και προβάτων, γαϊδούρια και αγελάδες. Εδώ, η ευθύνη βαραίνει και τους ιδιοκτήτες των ζώων (των κτηνοτροφικών) που τα οδηγούν για βόσκηση δίπλα ή μέσα σε αυτούς τους χώρους. Το πρόβλημα που προκαλείται δεν περιορίζεται μόνο στην πιθανότητα δηλητηρίασης των ζώων αυτών, αλλά επεκτείνεται στον κίνδυνο μεταφοράς μολυσματικών και τοξικών ουσιών στον άνθρωπο. Εκτός των ζώων αυτών, συνηθισμένο είναι το φαινόμενο της παρουσίας πουλιών (κυρίως γλάρων), που εκτιμούν ως ιδιαίτερο μεζέ τα απορρίμματα. Το φαινόμενο αυτό οφείλεται στην ανυπαρξία χωματοκάλυψης των απορριμμάτων και μπορεί να αποβεί μοιραίο για τα πουλιά αυτά, είτε λόγω τραυματισμού τους (π.χ. από την κατάποση ενός γυαλιού), είτε λόγω δηλητηρίασής τους. Γλάροι πάνω από χωματερή (Πηγή: Χ.Μανδυλάς) Στις περιπτώσεις των χωματερών (όχι των σκουπιδότοπων) όπου υπάρχει προσωπικό για τη διαχείριση του χώρου, υπάρχει ο κίνδυνος ατυχημάτων που μπορεί να οφείλεται: στη μόλυνση από παθογόνους μικροοργανισμούς, στον τραυματισμό από υλικά όπως γυαλιά, μέταλλα, κλπ., στις πιθανές πυρκαγιές και στην εισπνοή των αέριων ρύπων. Στις άμεσες επιπτώσεις, τέλος, θα κατατάξουμε και την αισθητική (οπτική) ρύπανση που προκαλεί η ανεξέλεγκτη διάθεση των απορριμμάτων. Όλοι έχουμε γίνει μάρτυρες του θλιβερού θεάματος που προκαλεί η ανεξέλεγκτη διάθεση απορριμμάτων μέσα σε δάση, ποτάμια, στην θάλασσα, σε ρεματιές, κλπ. Ωστόσο, η ανεξέλεγκτη και η λανθασμένη διάθεση των απορριμμάτων έχουν και έμμεσες επιπτώσεις. Αυτές είναι: Οικονομικές. Η υποβάθμιση του χώρου εξαιτίας των απορριμμάτων ανάγεται, με πολλούς τρόπους, σε οικονομικούς όρους. Ένας τρόπος είναι η πτώση της αξίας της οικοδομήσιμης γης, είτε αυτή προορίζεται για ανέγερση κατοικίας, είτε για τουριστική χρήση ή απλά για χρήσεις αναψυχής. Είναι αυτονόητο ότι ένας ορθολογικός άνθρωπος θα αποφύγει να αγοράσει ένα οικόπεδο που βρίσκεται κοντά σε ένα σκουπιδότοπο. Παρόμοια, ένας τουρίστας ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 20 ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΑ\nLOREM I P S U M Οι προτάσεις μας για την ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΩΝ Ενημερωτικό Δελτίο N 3 Φεβρουάριος 2014 2014 ΒΙΩΣΙΜΗ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ Προτείνουμε μια λύση σύγχρονη, οικολογική, που δεν θα επιβαρύνει


Ποιον πρωταγωνιστή «τσάκωσε» ο φωτογραφικός φακός στο κομμωτήριο;\n1-03-2022 | 14:27\nΟ καταξιωμένος ηθοποιός έκανε ένα διάλειμμα από τις επαγγελματικές του υποχρεώσεις και πήγε για κούρεμα.\nΦορώντας τη μάσκα και τηρώντας τα μέτρα προστασίας κατά του κορονοϊού πήγε σε γνωστό κομμωτήριο και δεν σταμάτησε να ασχολείται με το κινητό του μαθαίνοντας όλα τα νέα της επικαιρότητας. Ο ίδιος δημοσίευσε φωτογραφία του στα social media και απέσπασε πολλά σχόλια αλλά και likes.\nΠρόκειται για τον Έρικ Μπρέιντεν που έγινε ιδιαίτερα αγαπητός μέσα από το ρόλο του στη θρυλική σειρά «Ατίθασα νιάτα» και «έκλεψε» καρδιές εκατομμυρίων γυναικών ανά τον κόσμο που προβαλλόταν η σειρά. Σήμερα στα 80 του ο πρωταγωνιστής συνεχίζει να είναι ένας ιδιαίτερα γοητευτικός άντρας.


17 ταινίες με δράκους που άφησαν εποχή | Κινηματογράφος\n5 Απριλίου 2021 , Από: Παναγιώτης Γλυνός\nΟι ταινίες με δράκους είναι τα κινηματογραφικά παραμύθια με πρωταγωνιστές τα αγαπημένα μας φτερωτά ερπετά. Οι ταινίες με δράκους είναι από τις πιο μαγευτικές ταινίες της έβδομης τέχνης, παρόλα αυτά, οι δράκοι έχουν λίγες ταινίες στην φιλμoγραφία τους. Στο άρθρο θα γνωρίσουμε 17 ταινίες με δράκους που άφησαν εποχή, όπου θα συναντήσουμε τους πιο καλόκαρδους, αλλά και πιο μοχθηρούς δράκους της μεγάλης οθόνης.\nΠρωταγωνιστούν: Yoshuke Natsuki, Yuriko Yoshi, Hiroshi Koizumi\nΟ δαιμονικός King Ghidorah εισβάλει στην γη από το διάστημα και απειλεί την Ιαπωνία. O θρυλικός Godzilla θα βγει από την θάλασσα και θα αντιμετωπίσει αυτήν την νέα απειλή.\nΜια από τις κλασικές ταινίες με kaiju τέρατα και με πρωταγωνιστή τον King Ghidorah. Η τελευταία φορά που απολαύσαμε τον μεγάλο δράκο ήταν στο Godzilla: King of the Monsters (2019).\nΈνας βασιλιάς έχει κάνει συμφωνία με έναν δράκο, ώστε να του προσφέρει νεαρές παρθένες ως θυσία για να αφήσει το βασίλειο του σε ησυχία. Ένας μάγος μαζί με τον βοηθό του, αποφασίζουν να εξοντώσουν τον δράκο.\nΜια από τις καλύτερες ταινίες με δράκους.\nΠρωταγωνιστούν: Michael Palin, Harry H. Corbett, John Le Mesurier\nΈνας χωριάτης που δεν έχει στον ήλιο μοίρα, καλείται να υπερασπιστεί τον κόσμο από έναν μοχθηρό δράκο.\nΜια από τις πιο απολαυστικές και ξεκαρδιστικές ταινίες με δράκους από την ομάδα που μας έφερε την κωμική σειρά, Monty Python.\nΠρωταγωνιστούν: David Carradine, Michael Moriarty, Candy Clark\nΔυο ντεντέκτιβ αναλαμβάνουν να λύσουν το μυστήριο ενός φόνου που έγινε με τελετουργίες των Αζτέκων. Σύντομα θα ανακαλύψουν πως ένας δράκος απειλεί την Νέα Υόρκη.\nΠρωταγωνιστούν: Noah Hathaway, Barret Oliver, Tami Stronach\nΗ κλασική παραμυθένια περιπέτεια με πρωταγωνιστή τον αγαθό δράκο Falkor. Απέκτησε δυο sequels, The NeverEnding Story 2: The Next Chapter (1990) και The NeverEnding Story 3: Escape From Fantasia (1994). Βασισμένο στο ομώνυμο βιβλίο του Michael Ende.\nΣκηνοθεσία: Ted Nicolaou\nΠρωταγωνιστούν: Courtland Mead, Janet Henfrey, Sturat Campell\nΈνα παιδί θα προσπαθήσει να σώσει τον αγαπημένο του δράκο από έναν διεφθαρμένο ιδιοκτήτη ενός λούνα πάρκ. Απέκτησε ένα sequel, Dragonworld: The Legend Continues (1999).\nΜια παιδική ταινία με δράκους για όλες τις ηλικίες.\nΟ Bowen, ένας ιππότης της παλιάς σχολής, θα συμμαχήσει με τον τελευταίο δράκο πάνω στην γη για να αντιμετωπίσουν τον Einon, έναν αλαζόνα και άφθαρτο βασιλιά.\nΗ κλασική ταινία, όπου ο Sean Connery “δανείζει” την φωνή του σε έναν από τους καλύτερους δράκους της μεγάλης οθόνης. Ένα συγκινητικό και νοσταλγικό έργο με υπέροχη μουσική από τον Randy Edelman. Απέκτησε ένα sequel, Dragonheart: A New Beginning (2000) και τρία prequels, Dragonheart 3: The Sorcerer’s Curse (2015), Dragonheart: Battle for the Heartfire (2017) και Dragonheart: Vengeance (2020).\nΠρωταγωνιστούν: Justin Whalin, Jeremy Irons, Zoe McLellan\nΜια από τις χειρότερες ταινίες με δράκους, που στα σίγουρα άφησε εποχή, με τον Jeremy Irons σε έναν ανεπανάληπτο ρόλο κακού μάγου, που διατάζει κακοφτιαγμένους CGI δράκους να επιτεθούν στην ανθρωπότητα. Η ταινία είναι βασισμένη στο ομώνυμο επιτραπέζιο παιχνίδι και απέκτησε δυο sequels Dungeons and Dragons: Wrath of the Dragon God (2005) και Dungeons and Dragons: The Book of Vile Darkness (2012).\nΒαθμολογία IMDb: 8.6/10\nΤο αριστουργηματικό animation, όπου θα γνωρίσουμε το πνεύμα του Haku, που μεταμορφώνεται σε έναν υπέροχο δράκο.\nΠρωταγωνιστούν: Mike Meyes, Eddie Murphy, Cameron Diaz\nΟ Shrek, ο αγαπημένος πράσινος καλικάντζαρος, μαζί με τον πιστό του φίλο τον γάιδαρο, θα ξεκινήσουν μια νέα περιπέτεια για να σώσουν την πριγκίπισσα Fiona από έναν μοχθηρό δράκο.\nΑπέκτησε τρία sequels, Shrek 2 (2004), Shrek The Third (2007) και Shrek Forever After (2010).\nΠρωταγωνιστούν: Mathew McConaughey, Christian Bale, Izabella Scorupco\nΤο αριστούργημα του Rob Bowman με θεαματικά εφέ, μια από τις καλύτερες και πιο ρεαλιστικές ταινίες με δράκους. Ένα εικαστικό κομψοτέχνημα, μια ιδιότητα που οφείλεται κυρίως στην εξαιρετική φωτογραφία του Adrian Biddle, που βοηθάει στην δημιουργία μιας ζοφερής ατμόσφαιρας.\nΠρωταγωνιστούν: Dean Cain, Kristine Byers, Robert Zachar\nΜια μυστική ομάδα επιστημόνων, εργάζονται σε μια υπόγεια εγκατάσταση και δημιουργούν έναν δράκο που προκαλεί τον τρόμο.\nΗ κλασική βιντεοταινία της UFO pictures, ένα b-movie με λίγες δόσεις αγωνίας, αλλά με συμπαθητικά ειδικά εφέ.\nΠρωταγωνιστούν: Ed Speelers, Sienna Guillory, Jeremy Irons\nΗ πρώτη μέτρια μεταφορά του διάσημου βιβλίου Eragon στη μεγάλη οθόνη, προσφέρει θεαματικές μάχες με δράκους και με ένα υπέροχο casting να τις συντροφεύει. Βασισμένο στο ομώνυμο βιβλίο του Christopher Paolini.\nΣκηνοθεσία: Hyung-rae Shim\nΠρωταγωνιστούν: Jason Behr, Amanda Brooks, Robert Foster\nΒασισμένο στον κορεάτικο μύθο, όπου ο θρυλικός δράκος-ερπετό, ο Imoogi, ξυπνάει κάθε 500 χρόνια για να καταστρέψει τον κόσμο. Ο σκηνοθέτης Hyung-rae Shim δημιουργεί μια θεαματική περιπέτεια γεμάτη μυθικά τέρατα, αλλά με ένα σενάριο κουραστικό και άμυαλο, που μόνο οι σκληροτράχηλοι οπαδοί του είδους θα εκτιμήσουν.\nΠρωταγωνιστούν: Jay Baruchel, Gerard Butler, Christopher Mintz-Plasse\nΈνας νεαρός Βίκινγκ, που το μόνο πράγμα που έχει μάθει είναι να κυνηγάει δράκους. Γίνεται φίλος με έναν από αυτούς και νέες περιπέτειες θα ξεκινήσουν.\nΑπέκτησε δυο sequels, How to Train Your Dragon 2 (2014) και How to Train Your Dragon 3: The Hidden World (2019).\nΤο δεύτερο μέρος της φιλμικής τριλογίας του Hobbit, όπου γνωρίζουμε τον θρυλικό Νοσφιστή.\nΗ ταινία αφηγείται τις περιπέτειες ενός ορφανού παιδιού, του Pete, που γνωρίζει έναν φιλικό πράσινο δράκο, τον Elliot. Η ταινία είναι ένα live-action remake της κλασικής animation ταινίας, Pete’s Dragon (1977).


Καλοκαιρινά ποτά και cocktails - Ποιο έχει τις περισσότερες θερμίδες; | bestofyou\nΜήπως το αγαπημένο σου ποτό, δεν είναι και τόσο «αθώο»;\nΕίτε είναι Κυριακή, είτε γιορτή ή ένα τυχαίο απόγευμα, πριν ή μετά το δείπνο, είναι πάντα καλή ώρα για ένα ποτό. Όλοι έχουν το αγαπημένο τους ποτό, αλλά με τόσες επιλογές, συχνά είναι δύσκολο να επιλέξεις. Το δίλημμα είναι συχνά μπροστά σου – ένα τζιν τόνικ ή μία μπύρα, ένα κοκτέιλ ή μία βότκα με πάγο – κάθε επιλογή είναι καλή, όμως μπορεί να καταλήξεις στο λάθος και να επιλέξεις ποτό που θα μετανιώσεις. Γιατί άλλωστε να «ξοδέψεις» την απόλαυση ενός ποτού;\nΗ προσθήκη κάποιου αναψυκτικού ή χυμού στα 2 ποτά που αναφέραμε μπορεί να προσφέρει ακόμα 100 – 200 θερμίδες και να αυξήσει επιπλέον την θερμιδική πρόσληψη. Αν καταλήξεις στην επιλογή ενός κοκτέιλ, συχνά θα πρέπει να συνυπολογίσεις και την ζάχαρη ή το σιρόπι που περιέχουν. Τελικά τα δύο ποτά θα σου προσφέρουν περισσότερες θερμίδες από το γεύμα σου!\nΗ πρόταση μου για την επιλογή του ποτού σου, όπως πάντα κάνω και για τα γεύματα, χτίζεται πάνω στις προσωπικές σου προτιμήσεις. Σου προτείνω λοιπόν να επιλέξεις σαν βάση το αλκοολούχο ποτό που προτιμάς. Αν η διάθεση της ημέρας σου το επιτρέπει, μπορείς να το παραγγείλεις μόνο με πάγο και να το απολαύσεις με τις λιγότερες δυνατές θερμίδες. Αν θέλεις να το αραιώσεις, η πρόταση μου είναι να προσθέσεις μόνο σόδα ή τόνικ ή αναψυκτικό χωρίς θερμίδες. Αν τέλος θέλεις κοκτέιλ, προτείνω να το «αποδομήσεις». Μία «μαργαρίτα» μπορεί να φτάσει και τις 400 θερμίδες. Αν όμως επιλέξεις μία τεκίλα με χυμό από lime, θα έχεις ένα ποτό με λιγότερες από 200. Όταν θέλεις να νιώσεις «μπουρμπουλήθρες» σκέψου πάντα και το ανθρακούχο νερό. Δημιουργεί ένα πολύ ωραίο αποτέλεσμα. Φτιάξε το στα μέτρα σου! Και για τις μέρες που φωνάζουν για ένα “Cosmopolitan” ή ένα “Negroni” προτείνω να το απολαύσεις όπως έχει. Απόφυγέ το όμως στην καθημερινότητα.\nΚαλοκαιρινά ποτά και hangover\nΌσο η θερμοκρασία ανεβαίνει, τόσο οι νύχτες απογειώνουν την διάθεση, ενώ τα πρωινά σε βρίσκουν με τα βασικά συμπτώματα του γνωστού hangover. Δεν το βάζεις όμως κάτω. Ξαναπροσπαθείς! Το αποτέλεσμα είναι γνωστό αλλά η επιθυμία για χαλαρές στιγμές και απόλαυση υπερισχύουν. Ας δούμε μερικές οδηγίες που μπορούν να σε βοηθήσουν να κρατήσεις το χαμόγελο σου και το επόμενο πρωινό.\nΕπίλεξε το ποτό σου\nΟρισμένα ποτά περιέχουν ουσίες με τοξική δράση, οι οποίες παράγονται φυσιολογικά κατά την ζύμωση τους. Εντοπίζονται κυρίως σε ποτά με χρώμα όπως είναι το ουίσκι, το κονιάκ και η τεκίλα. Αν παρουσιάζεις ευαισθησία, δοκίμασε την βότκα, το ρούμι ή το τζιν και αν τα αποτελέσματα είναι καλύτερα, τότε μείνε σε αυτά.\nΠίνε με ρυθμό\nΤο ρητό «όποιος βιάζεται σκοντάφτει» ισχύει και για την κατανάλωση αλκοολούχων ποτών. Αν πίνεις πιο αργά, δεν αντιμετωπίζεις τα ίδια προβλήματα. Ένας άνθρωπος συνήθως μπορεί να δεχθεί έως 1 ποτό ανά 1 ώρα. Βέβαια ίσως έτσι να πίνεις και λιγότερο!\nΛήψη γεύματος πριν το ποτό\nΗ ύπαρξη τροφής στο στομάχι καθυστερεί την απορρόφηση του αλκοόλ και δίνει χρόνο στο συκώτι να το μεταβολίσει πριν αυτό συσσωρευθεί σε ποσότητες μεγαλύτερες.\nΑν τελικά συμβεί το μοιραίο και πιεις περισσότερο, ας προσπαθήσεις και πάλι να κάνεις το καλύτερο. Αρχικά μην οδηγήσεις. Προσπάθησε να πιεις πολύ νερό και να κοιμηθείς αρκετά, γνωρίζοντας ότι οι πρώτες ώρες μετά την λήψη αλκοόλ έχεις άστατο και διακοπτόμενο ύπνο. Προγραμμάτισε να έχεις ένα καλό πρωινό που θα σου προσφέρει ενέργεια χωρίς όμως να σε «βαρύνει». Ένα φρούτο και γάλα ή γιαούρτι με δημητριακά ολικής άλεσης μπορεί να είναι μία ιδανική επιλογή. Θα αντιμετωπίσει τον στομαχικό ερεθισμό που μπορεί να νιώθεις ενώ θα σου δώσει ενέργεια. Τα ολικής άλεσης δημητριακά έχουν χαμηλό γλυκαιμικό και υπάρχουν νέες επιλογές με υδατάνθρακες αργής απορρόφησης με ιδανικά αποτελέσματα. Για να τα καταναλώσεις όμως θα πρέπει να τα έχεις προμηθευτεί. Αν ξυπνήσεις και δεν υπάρχουν στο ντουλάπι σου, τότε το πιθανότερο είναι να καταλήξεις σε μία γρήγορη και γευστική ζαμπονοτυρόπιτα που θα επιδεινώσει την κατάσταση!\nΠΟΤΟ ΚΑΙ ΔΙΑΙΤΑ


ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ & ΣΚΕΨΕΙΣ: † ΑΓΙΑ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΗ ΠΕΜΠΤΗ (TA AXΡΑΝΤΑ ΠΑΘΗ)\n† ΑΓΙΑ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΗ ΠΕΜΠΤΗ (TA AXΡΑΝΤΑ ΠΑΘΗ)\nΓι’ αυτό λοιπόν αφιέρωσε το βράδυ της προπαραμονής του επικείμενου ιουδαϊκού Πάσχα και παραμονή της δικής Του σταυρικής θανής στους αγαπημένους Του μαθητές. «Επιθυμία επεθύμησα τούτο το πάσχα φαγείν μεθ΄ υμών προ του με παθείν» (Λουκ.22,15) τους είπε.\n«Ο μείζων εν υμίν γινέσθω ως ο νεώτερος, και ο ηγούμενος ως ο διακονών» (Λουκ.22:25), άφησε ως ύψιστη εντολή για τις κατοπινές ανθρώπινες γενεές. Κατόπιν κάθισαν στο τραπέζι του δείπνου. Ο Κύριος θέλησε κατ’ αρχήν να ξεκαθαρίσει την υπόθεση του προδότη μαθητή.\nΔεν ήταν δυνατόν να καθίσει ο άνομος εκείνος μαζί τους στην παράδοση του φρικτού Μυστηρίου της Θείας Ευχαριστίας, πολλώ δε μάλλον να κοινωνήσει σε αυτό. Λέγει λοιπόν «Εις εξ’ υμών παραδώσει με, ο εσθίων μετ’ εμού» (Μάρκ.14,18, Ιωάν.13,22).\nΤα λόγια αυτά έφεραν αναστάτωση στους μαθητές. Δεν περίμεναν να ακούσουν τέτοια φοβερή αγγελία και άρχισαν να διερωτώνται: ποιος άραγε είναι αυτός; Ο αγαπημένος μαθητής Ιωάννης πέφτοντας στον τράχηλο του Διδασκάλου ρώτησε εξ’ ονόματος όλων: «Κύριε τις εστιν»; και ο Κύριος απάντησε: «Εκείνος εστιν ω εγώ βάψας το ψωμίον επιδώσω» (Ιωάν.13,26).\nΚαι βουτώντας τεμάχιο άρτου στο φαγητό το έδωσε στον Ιούδα. Αυτός το έφαγε και ταυτόχρονα «εισήλθεν εις εκείνον ο Σατανάς» (Ιωάν.13,27). Ο Ιησούς του είπε:«ό ποιείς, ποίησον τάχιον» (Ιωάν.13,27). Ο προδότης μαθητής έφυγε βιαστικά, απομακρυνθείς για πάντα από τη χορεία των μαθητών και από την κοινωνία του Θείου Διδασκάλου.\n«Ην δε νύξ» προσθέτει ο Ιωάννης. «Νυξ πραγματική, τονίζει σύγχρονος συγγραφέας, αλλά και νυξ πνευματική εν τη ψυχή του Ιούδα, εν η το φως του θείου Πνεύματος δια παντός εσβέσθη»!\nστους μαθητές του λέγοντας: «Λάβετε, φάγετε, τούτο εστι το σώμα μου», το αληθινό το πραγματικό, «το υπέρ υμών διδόμενον» (Λουκ.22,19).\nΎστερα πήρε το ποτήριο της ευλογίας, που ήταν γεμάτο με οίνο, και αφού ανέπεμψε ευχαριστήριο δέηση στο Θεό Πατέρα έδωκε στους μαθητές Του λέγοντας: «Πίετε εξ αυτού πάντες΄ τούτο γαρ εστι το αίμα μου, το της Καινής Διαθήκης, το περί πολλών εκχυνόμενον εις άφεσιν αμαρτιών» (Ματθ.26,28, Μάρκ.14,24).\nΑφού κοινώνησαν όλοι και έφαγαν, ο Κύριος μίλησε και απεύθυνε την τελευταία αποχαιρετιστήρια ομιλία Του στους μαθητές Του. Ο Ευαγγελιστής Ιωάννης διασώζει στο Ευαγγέλιό Του ολόκληρη αυτή την εκτενή ομιλία στα κεφάλαια 13-16.\nΟ τρόπος της ομιλίας προδίδει στον Κύριο δραματική έκφραση. Ως άνθρωπος μπροστά στο μαρτύριο, το οποίο γνωρίζει ως Θεός αγωνιά και λυπάται. Αρχίζει με το «Νυν εδοξάσθη ο υιός του ανθρώπου και ο Θεός εδοξάσθη εν αυτώ» (Ιωάν.13,31). Τα παθήματα που θα ακολουθήσουν και η ταπείνωση θα είναι η δόξα του Υιού και συνάμα αυτή θα είναι η δόξα του Πατέρα. Οι αλήθειες και οι ηθικές ιδέες της ομιλίας την καθιστούν πραγματικά μοναδική.\nΗ τρυφερότητα προς τους μαθητές Του είναι έκδηλη, τους αποκαλεί «τεκνία». Κύριο χαρακτηριστικό της ομιλίας είναι η προτροπή για ενότητα και αγάπη μεταξύ των μαθητών και κατ’ επέκταση όλων των ανθρώπων. «Εντολήν καινήν δίδωμι υμίν ίνα αγαπάτε αλλήλους» (Ιωάν.13,3) και «Ειρήνην αφίημι υμίν, ειρήνην την εμήν δίδωμι υμίν» (Ιωάν.14,27).\nΑφού περατώθηκε και η προσευχή η νύχτα είχε προχωρήσει αρκετά. Ο Ιησούς πήρε τους μαθητές Του και πήγε στο Όρος των Ελαιών, σε ένα πραγματικά ειδυλλιακό και ήσυχο τόπο, λίγο έξω από τη μεγάλη πόλη. Εκεί υπήρχε κήπος στον οποίο μπήκε με τους μαθητές Του για να προσευχηθεί (Ιωάν.18,1).\nΝα μείνει μόνος «ενώπιος ενωπίω» με τον Ουράνιο Πατέρα και να αντλήσει δύναμη για τη μεγάλη δοκιμασία, που Τον περίμενε. Ο τρόπος της προσευχής ήταν δραματικός.\nΩς άνθρωπος αγωνιούσε για το επερχόμενο πάθος. «Περίλυπός εστιν η ψυχή μου έως θανάτου» (Ματθ.26,38) είπε στους μαθητές Του. «Παρελθέτω απ’ εμού το ποτήριον τούτο» (Ματθ.26,39) παρακαλούσε τον Πατέρα και «εγένετο δε ο ιδρώς αυτού ωσεί θρόμβοι αίματος καταβαίνοντος επί την γην» (Λουκ.22:45).\nΜάταια προσπαθούσε να νικήσει τη νωθρότητα των μαθητών Του, οι οποίοι δε μπορούσαν να κατανοήσουν την κρισιμότητα των δραματικών εκείνων στιγμών, και έπεφταν σε βαθύ ύπνο. Κάποια στιγμή ακούστηκαν φωνές και θόρυβος πολύς.\nΈφτασαν οι στρατιώτες με οδηγό τον Ιούδα για να συλλάβουν τον Ιησού. Χαρακτηριστικό σύνθημα ο ασπασμός του Διδασκάλου από τον Προδότη (Λουκ.22,48).\nΟ Πέτρος χρησιμοποιεί βία, κόβει το αφτί του στρατιώτη Μάλχου (Ιωάν.18,11). Παρ’ όλα αυτά η σύλληψη πραγματοποιείται. Ο Κύριος δέσμιος οδηγείται σε ολονύκτιες ψεύτικες δίκες για να καταδικαστεί και να σταυρωθεί.\nΗ ολοκληρωτική νίκη της αμαρτίας, της φθοράς και του θανάτου μπορούσε να πραγματοποιηθεί μόνο με τον σταυρικό θάνατο του αναμάρτητου Χριστού. Μόνο το τίμιο αίμα του Μεγάλου Αθώου μπορούσε να καθαρίσει κάθε ρύπο αμαρτίας σε όλους τους ανθρώπους όλων των εποχών.\nΜόνο αυτό μπορούσε να φέρει την καταλλαγή και την ισορροπία, που είχε διαταράξει σοβαρά το κακό και η αμαρτία.Υπέροχο πραγματικά είναι και το υμνολογικό περιεχόμενο της αγίας αυτής ημέρας. Δημοφιλές είναι το αρκτικό τροπάριο «Ότε οι ένδοξοι μαθηταί…», μέσω του οποίου παροτρύνονται οι πιστοί να αποφύγουν τα πάθη του προδότη Ιούδα.\nΕπίσης ο κανόνας, ποίημα του Κοσμά του μοναχού αποτελεί ένα κορυφαίο ποίημα της Εκκλησίας μας. Στο κοντάκιο «Τον άρτον λαβών εις χείρας ο προδότης…» ποίημα του περιφήμου Ρωμανού, αποτυπώνεται με ακρίβεια η δολιότητα και η αθλιότητα του Ιούδα.\nΟ Οίκος, ποίημα του Συμεών του Υμνογράφου, καλεί τους πιστούς να μιμηθούν τους μαθητές του Χριστού και να προσέλθουν στην πνευματική τράπεζα «καθαραίς ταις ψυχαίς», να ζήσουν το μυστήριο της απολύτρωσης. Εκπληκτικά τροπάρια είναι τα στιχηρά των Αίνων:\n«Συντρέχει λοιπόν το συνέδριον των Ιουδαίων…» ποίημα Κοσμά του μοναχού, «Ιούδας ο παράνομος ο βάψας εν τω δείπνω την χείρα…», «Ιούδας ο προδότης δόλιος ων…» κλπ., ποιήματα Ιωάννου του μοναχού, ιστορούν την προδοσία του αγνώμονα μαθητή. Υπέροχο είναι ακόμα και το δοξαστικό «Ον εκήρυξεν Αμνόν Ησαίας έρχεται επί σφαγήν εκούσιον…».\nΚαταπληκτικά είναι επίσης και τα απόστιχα τροπάρια, ποιήματα του πατριάρχου Μεθοδίου, «Σήμερον το κατά του Χριστού πονηρόν συνήχθη συνέδριον…», «Σήμερον ο Ιούδας το της φιλοπτωχείας κρύπτει προσωπείον…», και « Μηδείς, ω πιστοί, του δεσποτικού δείπνου αμύητος…».\nΠαρουσιάζουν κατά τρόπο ποιητικότατο την σύλληψη και την ψευδοδίκη του Κυρίου. Θαυμαστό είναι ακόμα και το δοξαστικό των αποστίχων «Μυσταγωγών σου Κύριε…» με το οποίο καλούνται οι μαθητές Του από Αυτόν να γίνουν διάκονοι των ανθρώπων, όπως Εκείνος.\nΑυτή η Μεγάλη Θυσία μπορεί να έχει πρακτικά αποτελέσματα στην Εκκλησία, μέσω της Θείας Ευχαριστίας, την οποία παρέδωσε ο Κύριος τη σημερινή ημέρα στους μαθητές Του και μέσω αυτών στην Εκκλησία. Η απολυτρωτική Θυσία του Σταυρού συνεχίζεται στο διηνεκές στις άγιες Τράπεζες των ναών, ως την κυριότερη αγιαστική πράξη της Εκκλησίας μας.\nΟ Κύριος είναι παρών στην Εκκλησία Του μέσω του ιερού Μυστηρίου τη Θείας Ευχαριστίας.\nΕμείς γινόμαστε οργανικά, πραγματικά, μέλη του μυστικού Του Σώματος με την Κοινωνία του αγίου Σώματός Του. Έτσι συντελείται η σωτηρία μας.\nΑναρτήθηκε από ΠΑΝΟΣ ΒΟΙΩΤΟΣ στις 5:00 μ.μ.


Μια μονοκατοικία στο Hollywood! - Design Magazine\nΜια μονοκατοικία στο Hollywood!\nΕίναι μια μονοκατοικία χτισμένη πάνω σε μια πλαγιά του Χόλιγουντ με θέα στον Ειρηνικό Ωκεανό. Οι αρχιτέκτονες από το γραφείο Griffin Enright Architects ανακαίνισαν τον υφιστάμενο χώρο αφαιρώντας τέσσερις εσωτερικούς τοίχους στο ισόγειο, αλλάζοντας θέση μία σκάλα και προσθέτοντας δύο επιπλέον δωμάτια το ένα πάνω στο άλλο. Έτσι επέκτειναν το εσωτερικό και έκαναν ένα ευρύχωρο καθιστικό. Μεγάλοι χώροι, ευήλιοι, μίνιμαλ και μοντέρνοι με υψηλή αισθητική! Δείτε τη μονοκατοικία αυτή, σε πλούσιο φωτογραφικό υλικό απου ακολουθεί.\n← Προηγούμενο Άρθρο Διακόσμηση από το Α ως το Ω…\nΕπόμενο Άρθρο → Κρεβάτια με κουρτίνες – ο δικός σας παράδεισος!