မြန်မာ့နိုင်ငံရေးပါတီများ၊ ရွေးကောက်ပွဲနှင့် ဒီမိုကရေစီနည်းကျကိုယ်စားပြုခြင်းဆိုင်ရာ ဆင်ခြင်ယူဆချက်တချို့ – Institute for Strategy and Policy – Myanmar\nဒီမိုကရေစီမှာ နိုင်ငံရေးအရကိုယ်စားပြုမှုအကြောင်းပြောကြရင် နိုင်ငံရေးပါတီနဲ့ ရွေးကောက်ပွဲကို ချိတ်ဆက်ပြောဆိုကြရမြဲ ဖြစ်ပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံလို ဒီမိုကရေစီအသွင်ကူးပြောင်းနေဆဲ၊ နှစ် ၇၀ ကျော် ပြည်တွင်းစစ်နဲ့တိုင်းရင်းသားပဋိပက္ခတွေကို ဖြေရှင်းနေရဆဲနိုင်ငံမှာတော့ နိုင်ငံရေးပါတီတွေရဲ့ ပြိုင်ဆိုင်မှုဟာ ဒီအခြေနေတွေကို ထင်ဟပ်သလား၊ ရွေးကောက်ပွဲတွေကရော ဒီမိုကရေစီ ခိုင်မြဲ တည်တံရေးနဲ့ အမျိုးသားရင်းကြားစေ့ ညီညွတ်ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် အထောက်အကူဖြစ်စေမလား ဆိုတာ စောကြောစရာကောင်းပါတယ်။\nဒီဆောင်းပါးမှာ ဆင်ခြင်အနုမာနပြုချင်တာကတော့ (၁) မြန်မာနိုင်ငံရေး ပါတီစနစ်နဲ့ ပါတီတွေရဲ့ ပြိုင်ဆိုင်မှုဟာ လူ့အဖွဲ့စည်းရဲ့ပဋိပက္ခတွေကို ဖြေရှင်းဖို့နေနေသာ၊ လူ့အဖွဲ့စည်းရဲ့ အခြေခံပဋိပက္ခ တွေကို ပင်လျှင် ထင်ဟပ် ကိုယ်စားပြုနိုင်ခြင်း မရှိဘူး။ (၂) ၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်ဟာ ဒီမိုကရေစီ ကို ခိုင်မြဲ တည်တံစေဖွယ်ရှိ မရှိ၊ အမျိုးသားရင်ကြားစေ့ငြိမ်းချမ်းရေးကိုလည်း ဦးတည်နိုင်ချေရှိ မရှိက တော့ အာဏာရသူတွေရဲ့ နိုင်ငံရေးအရသဘောထားအမြင်ကျယ်မှုပေါ်သာ အဓိကမူတည်လိမ့်မယ်။ ပြီးခဲ့တဲ့ ၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲလွန် အတွေ့အကြုံအရတော့ ဒီလိုအလားအလာနည်းပါးတယ်လို့ သုံးသပ် နိုင်ပါတယ်။\nနိုင်ငံရေးအရကိုယ်စားပြုတယ်ဆိုတာ အာဏာရနေသူက (ဝါ) အာဏာရရေး ယှဉ်ပြိုင်သူက ကိုယ့်ကို ထောက်ခံသူ (ဝါ) လူမှုအင်အားစုတခုခုရဲ့အကျိုးစီးပွားကို ကိုယ်စားဆောင်ရွက်ပေး၊ အရေးဆိုပေးတာ။ သူတို့အရေးပြဿနာ၊ အကျိုးစီးပွားလိုလားချက်တွေကို လိုလိုလားလား အရေးတယူတုံ့ပြန်ဖြေရှင်း ဆောင်ရွက်ပေးတာပဲဖြစ်ပါတယ်။ နိုင်ငံရေးပါတီဆိုတာ ရွေးကောက်ပွဲကတဆင့်အာဏာယူမယ့် ကိုယ်စားလှယ်လောင်းနဲ့ သူတို့အာဏာရရင် အကောင်အထည်ဖော်ချင်တဲ့ ပေါ်လစီမူဝါဒတွေကို အဆိုပြုတဲ့ အဖွဲ့စည်းပါပဲ။ ရွေးကောက်ပွဲကတော့ အာဏာလိုချင်တဲ့ ကိုယ်စားလှယ်တွေက နယ်ပယ်ကဏ္ဍ အသီးသီးပေါ် သူတို့ထားရှိတဲ့ မတူညီတဲ့မူဝါဒတွေနဲ့ မဲပေးချင်သူတွေ ကြိုက်ရာရွေး နိုင်အောင် လမ်းဖွင့်ပေးတဲ့ပြိုင်ဆိုင်မှုစနစ်ပါပဲ။\nမြန်မာ့နိုင်ငံရေးပါတီ၊ ရွေးကောက်ပွဲနဲ့ကိုယ်စားပြုမှုတွေဟာ ဒီအခြေခံဝိဂြိုဟ်ပြုချက်တွေနဲ့ နီးစပ်မှု မရှိသေးတာကိုကြည့်ရင်ပဲ မြန်မာ့ဒီမိုကရေစီခရီးဟာ လှမ်းနေသေးတယ်လို့ဆိုနိုင်ပါတယ်။ ၁၉၈၈ ဒီမိုကရေစီအရေးအဆိုအုံကြွမှုအပြီး ပေါ်ပေါက်လာတဲ့ နိုင်ငံရေးပါတီတွေဟာ အရပ်ဘက်-စစ်ဘက် ဆက်ဆံရေးနဲ့ တိုင်းရင်းသားအရေးပေါ်မှာ အဓိကအားဖြင့် တည်ဆောက်ထားတာဖြစ်ပါတယ်။ စစ်အာဏာရှင်အုပ်စိုးသူတွေကို ဆက်ခံတဲ့ပါတီ၊ ဒီမိုကရေစီလှုပ်ရှားမှုကပေါ်ထွက်လာတဲ့ပါတီတွေနဲ့ တိုင်းရင်းသားအရေးကို ကိုယ်စားပြုမယ်ခံယူထားတဲ့ပါတီတွေပဲဖြစ်ပါတယ်။ ဒီထဲမှာမှ စစ်အစိုးရကို ဘုံရန်သူသဖွယ်ဆန့်ကျင်ရေးဆိုတဲ့ အရပ်ဘက်-စစ်ဘက်ပဋိပက္ခမျက်နှာစာက ပိုအားကြီးခါးသီးသလို ဖြစ်ခဲ့တော့ ၁၉၉၀ ရွေးကောက်ပွဲဟာ အာဏာသိမ်းစစ်အစိုးရ၊ ဖိနှိပ်တဲ့စစ်အစိုးရကို ထောက်ခံ၊ မထောက်ခံ လူထုဆန္ဒခံယူပွဲတခုလို ပိုအသွင်ဆောင်ခဲ့ပါတယ်။ ၁၉၉၀ ရွေးကောက်ပွဲမှာ ဝင်ပြိုင်ခဲ့တဲ့ ၄၉၂ မဲဆန္ဒနယ်အနက် ၃၉၂ နေရာအထိ အပြတ်အသတ်အနိုင်ရခဲ့တဲ့ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ် (NLD) ကို အာဏာမလွှဲအပ်တဲ့အပြင် စစ်အစိုးရကဖိနှိပ်မှုတွေကို ဆက်တိုက်လုပ်လာတဲ့အတွက် အရပ်ဘက်-စစ်ဘက်ဆက်ဆံရေးပဋိပက္ခဟာ လူ့အဖွဲ့စည်းမှာ ကြီးစိုးလွှမ်းမိုးထားတဲ့ အဓိကအကွဲ ဖြစ်နေခဲ့ပါတယ်။ Lipset and Rokkan (1964) တို့ရဲ့ ထင်ရှားတဲ့ နိုင်ငံရေးသိပ္ပံယူဆချက်ကို မှီးယူပြီး သုံးသပ်ရရင် ခေတ်သစ်အမျိုးသားနိုင်ငံတော်ဖော်ဆောင်ရေး (nation-state formation) အားထုတ်ရင်း နဲ့ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်တဲ့ (တနည်းအားဖြင့် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်နဲ့ လူမျိုး၊ ဘာသာစကား၊ ကိုးကွယ် ယုံကြည်မှုတွေမှာ ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှုနဲ့ တသွေးတရောင်ထဲပုံစံကျအောင် အားထုတ်ရင်းနဲ့ ဖြစ်ပေါ်လာ တတ်တဲ့) ဗဟိုချက်ဗွေ နဲ့အစွန်ဝေးခေါင်အကြား အကွဲအဟမျိုးဟာ စစ်အာဏာရှင်ဆန့်ကျင်ရေး (အရပ်ဘက်-စစ်ဘက်ဆက်ဆံရေး ပဋိပက္ခ) အကွဲအဟရဲ့လက်အောက်ခံပြဿနာ၊ စစ်အစိုးရမရှိတော့ မှ အားလုံး စုံညီရှင်းရမယ့် အရေးအရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခံခဲ့ကြရတာပါ။ တိုင်းရင်းသားနိုင်ငံရေးပါတီ အများစုကတောင် စစ်အာဏာရှင်ဆန့်ကျင်ရေးဆိုတဲ့ခေါင်းစဉ်အောက်မှာ တပ်ပေါင်းစုအမြင်နဲ့ ပိုစုရုံးခဲ့ကြပါတယ်။ ဗမာအများစုကြီးစိုးတဲ့ပါတီတွေရဲ့ တေးသွားအတိုင်းအလိုက်ထိုက် မျှော်လင့် အားကိုး လိုက်ပါကြတာများပါတယ်။\nအလားတူပဲ စီးပွားရေးအရမောင်းနှင်မှုကြောင့်ဖြစ်လာတဲ့ ကျေးလက်-မြို့ပြကွာဟမှုနဲ့ အလုပ်သမား-အလုပ်ရှင်၊ တောင်သူ-မြေရှင်စတဲ့ပဋိပက္ခတွေဟာလည်း ၁၉၈၈ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းပေါ်ထွန်းလာတဲ့ အဓိက နိုင်ငံရေးပါတီတွေရဲ့အမှတ်သရုပ်နဲ့ မူဝါဒတွေမှာ ထင်ဟပ်ခြင်းမရှိပါဘူး။ ဒါ့အပြင်စစ်အေး ခေတ်လွန် ၁၉၉၀ ခုနှစ်တွေကစလို့ ဂလိုဘယ်လိုက်ဇေးရှင်းနဲ့အတူ ပိုအလေးထားခံလာရတဲ့ ကျား-မ လိင်စိတ်ခံယူမှုဆိုင်ရာ အမှတ်သရုပ်လက္ခဏာအရေးတွေ၊ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နဲ့ ဥတုဘေးဆိုင်ရာ အရေးရာတွေဟာလည်း မြန်မာ့နိုင်ငံရေးပါတီတွေအတွက် တရေးတယူကိစ္စတွေ ဖြစ်လာပုံမရပါဘူး။ ဒါတွေဟာ (ယခင်ပြည်ပရောက် တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများအပါအဝင်) နိုင်ငံတကာနဲ့အတွေ့အကြုံ အယူအဆရေးရာ၊ ရံပုံငွေအကူအညီဆိုင်ရာတွေမှာ ကူးလူးမှုရှိတဲ့ (မီဒီယာတချို့ အပါအဝင်) အရပ်ဘက်အဖွဲ့စည်းတွေကသာ ခေါင်းတည်တဲ့ကိစ္စတွေဖြစ်ပြီး၊ ဒီအရပ်ဘက်အဖွဲ့စည်းတွေနဲ့ ဆက်ဆံရေးကောင်းမွန်တဲ့ နိုင်ငံရေးပါတီတချို့ကတော့ ၂၀၁၀ နောက်ပိုင်း တစုံတရာလက်ခံလာကြ တာတွေ့ရပါတယ်။\nအတိုက်အခံလှုပ်ရှားမှုနဲ့လှုပ်ရှားမှုက ပေါက်ဖွားလာတဲ့ နိုင်ငံရေးပါတီအများစုဟာ အရင်က အာဏာဖီဆန်ရေး လူထုအုံကြွမှု၊ ၁၉၉၀ ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်၊ နိုင်ငံတကာဖိအားတွေနဲ့ စနစ်ပြောင်း ဖို့ပါပဲ (ဒါကလည်း စစ်အစိုးရ ဖြုတ်ချရေးပဲဖြစ်ပြီး ကျန်ဦးတည်ချက်တွေမှာတော့ ယေဘုယျဆန်ဆန် တွေဖြစ်တဲ့ ဒီမိုကရေစီနဲ့ အမျိုးသားရင်ကြားစေ့ရေးဆိုတာလောက်ကလွဲလို့ သဘောထားအသေးစိတ် ညှိနှိုင်းတာ၊ တူညီတာ မရှိလှပါဘူး)။ ဖိနှိပ်မှုအမျိုးမျိုးကို ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီး စစ်အာဏာရှင်စနစ်ကို မပြောင်းလဲနိုင်တာ (အားထုတ်သလောက် မထိရောက်တာ) မြင်တဲ့အခါ စစ်အစိုးရဦးဆောင်တဲ့ ၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေအရ ဆောင်ရွက်တဲ့ အပြောင်းအလဲကို (၂၀၁၀ ရွေးကောက်ပွဲကို) ဘယ်လိုရင်ဆိုင်ရမယ် ဆိုတာ အတိုက်အခံနိုင်ငံရေးပါတီကြီးတွေကြားမှာ ကနဦးသဘောထားမရှင်းတာမျိုး ဖြစ်ခဲ့ပုံရပါ တယ်။ ၂၀၁၂ ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲမှာတော့ လူထုလှုပ်ရှားမှုကနေပေါက်ဖွားလာတဲ့ အကြီးဆုံးပါတီ NLD ကစလို့ စစ်အစိုးရဦးစီးဦးဆောင်တဲ့စနစ်ဘောင်အတွင်း ဝင်ပါဖို့ ဆုံးဖြတ်ခဲ့ပါတယ်။ ဒီတော့လည်း ရွေးကောက်ပွဲနည်းနဲ့ (မဲအပြတ်အသတ်အနိုင်ရအောင်လုပ်တဲ့ နည်းနဲ့) စနစ်ပြောင်းရေး (စစ်အစိုးရ ပြုတ်ကျရေး) ဆိုတာပဲ အဓိကဖြစ်ပြီး တိုင်းပြည်ဘယ်လို တည်ဆောက်မလဲဆိုတာ အင်စတီကျူးရှင်း တည်ဆောက်ရေးကစလို့ မူဝါဒစဉ်းစားထားချက် တိကျ ရှင်းလင်းမရှိဘဲ ဖြစ်ချင်တဲ့ဆန္ဒပြုစာရင်းချရေး ထားတာမျိုးပဲ တွေ့ရပါတယ်။ လူထုလှုပ်ရှားမှုပါတီကနေ အာဏာရပါတီဖြစ်သွားတဲ့ NLD ပါတီကိုပဲ လေ့လာမယ်ဆိုရင် ပါတီတွင်း ဒီမိုကရေစီမရှိဘူးလို့ ဝေဖန်ခံရတာတွေ များပြားလာရုံသာမက ပါတီ ခေါင်းဆောင်ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အပေါ် လုံးလုံး လျားလျား မှီခိုလာရမှုကလည်း ထင်ရှားသထက် ထင်ရှားလာပါတယ်။\nစစ်အစိုးရကို ဆက်ခံတဲ့ ပြည်ခိုင်ဖြိုးပါတီအစိုးရဟာ ၂၀၁၀ ရွေးကောက်ပွဲအပြီးမှာ အရေးပါတဲ့ ပြုပြင် ပြောင်းလဲမှုတွေ (ဥပမာ၊ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားတွေ ပြန်လွှတ်ပေးတာ၊ ဆင်ဆာဖြတ်တောက်မှုကို ပယ်ဖျက်ပေးခဲ့တာ၊ အတိုက်အခံပါတီတွေကို ပြန်လှုပ်ရှားခွင့်ပေးခဲ့တာ၊ ဖုန်း အင်တာနက်စတဲ့ ဆက်သွယ်ရေးစနစ်ကို ဖွင့်ပေးခဲ့တာ၊ အဓိကတိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင် အင်အားစုတော်တော် များများပါဝင်တဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးပွဲတွေလုပ်ခဲ့တာ၊ ပြည်ပရောက်တက်ကြွလှုပ်ရှားသူနဲ့ ပညာရှင် အများအပြားကို ပြန်ခေါ်ယူခဲ့တာတွေ) လုပ်ခဲ့တာပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ အစိုးရနဲ့ ပါတီအကြားချိတ်ဆက်မှုဟာ အားနည်းခဲ့ပါတယ် (ဒါဟာ အခြေခံဥပဒေပုဒ်မ ၆၄ တားမြစ်ချက်ကလည်း အကြောင်းတရပ်ပါ)။ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကြောင့်ရရှိခဲ့တဲ့ အသိမှတ်ပြုခံရမှုတွေကို ပါတီကရရှိတာထက် အစိုးရနဲ့ အစိုးရ အကြံပေးပညာရှင်အဖွဲ့တွေကပဲ ပိုရရှိခဲ့ကြတာတွေ့ရပါတယ်။ အထူးသဖြင့် စစ်အာဏာရှင် အမွေခံ ပါတီဖြစ်ပေမယ့် ဗိုလ်ချုပ်မှုးကြီးသန်းရွှေက နောက်ပေါက်ခေါင်းဆောင်ကြီး (a new hegemon) တယောက်ယောက်ကို ရွေးချယ်အာဏာလွှဲပေးခဲ့တာမဟုတ်ဘဲ အင်စတီကျူးရှင်းတွေနဲ့ လုပ်ပိုင်ခွင့် အာဏာတွေကို တခုစီခွဲထုတ်ပစ်ခဲ့တာပါပဲ။ ဥပမာ အစိုးရအကြီးအကဲသမ္မတနေရာကို (အများက မျှော်လင့်ထားခဲ့ကြသလို ဦးရွှေမန်းကိုမလွှဲဘဲ) ဦးသိန်းစိန်ကို လွှဲခဲ့တာ၊ လွှတ်တော်တာဝန် တွေကို ဦးရွှေမန်းကိုလွှဲခဲ့တာ၊ တပ်မတော်ကိုလည်း (အများမျှော်မှန်းထားခဲ့ကြသလို သူရမြင့်အောင်ကို မလွှဲဘဲ) ဗိုလ်ချုပ်မှုးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ကို တပ်ချုပ်အဖြစ်လွှဲခဲ့တာ၊ ပါတီကို စုပေါင်းတိုင်ပင်စနစ်နဲ့ သွားခိုင်း ပေမယ့် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးနဲ့ အင်စတီကျူးရှင်းအာဏာအသုံးချအားပြိုင်မှုတွေက ပါတီကိုပါ အစည်းပြေချည့်နဲ့ စေခဲ့ပုံရပါတယ်။ အထူးသဖြင့် နောက်ပေါက်ခေါင်းဆောင်ကြီးကိုလည်း အရိုက်အရာ အကုန်မလွှဲခဲ့နိုင်၊ တာဝန်အသီးသီးယူရတဲ့ ခေါင်းဆောင်သစ်တွေကလည်း မတိမ်းမယိမ်းတွေမို့ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအာဏာကို အချိန်တိုတွင်းမထူထောင်နိုင် (ဒါဟာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဦးဆောင်တဲ့ NLD ပါတီနဲ့ အဓိက ကွာခြားချက်တခုပါ)၊ ဒါ့အပြင် ပါတီတွင်း လူပေါ်လူဇော်တွေအကြား အာဏာခွဲဝေမှု စနစ် (elite power-sharing) ကို မတည်ဆောက်နိုင်ခဲ့တဲ့အတွက် ပြည်ခိုင်ဖြိုးပါတီဟာ မဟာဗျူဟာ ပျောက်ရုံ မက၊ ပါတီခေါင်းဆောင်တချို့ ဟာ NLD ပါတီခေါင်းဆောင်ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အတွက် အထောက် အကူသဖွယ်ဖြစ်ခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးပါတီကွဲခဲ့ရပါတယ်။ ပြည်ခိုင်ဖြိုးဟာ နိုင်ငံရေး ဥပဓိ၊ အကျိုးစီးပွားနဲ့ မူဝါဒတွေအရ (အရပ်ဘက်-စစ်ဘက်ဆက်ဆံရေးမှာ) တပ်မတော်ကို ထင်ဟပ်ဖို့ ကြိုးစားပေမယ့် တပ်မတော်ကတော့ ပြည်ခိုင်ဖြိုးကို မိခင်ပါတီအဖြစ်သဘောထားသလား၊ လက်ဝေခံ ပါတီတခု အဖြစ် ပဲသဘောထားလားဆိုတာတော့ မသဲကွဲသေးပါဘူး။ သေချာတာကတော့ ပြည်ခိုင်ဖြိုး ပါတီဟာ အမျိုး ဘာသာ သာသနာအရေးလှုပ်ရှားမှုနဲ့ ရိုဟင်ဂျာအရေးကို ပြင်းပြင်းထန်ထန်ပြန်လည် တုံ့ပြန်ရေး (အမျိုးသားလုံခြုံရေးနဲ့ အချုပ်အချာအာဏာ ဗဟိုပြုရေး) အခြေခံပေါ်မှာ ရပ်တည်နေတာ တွေ့ရပါတယ်။\nကချင်၊ ကယား၊ ကရင်၊ ချင်းနဲ မွန်ပြည်နယ်တွေအတွင်းက တိုင်းရင်းသားပါတီများ ပေါင်းစည်းရေး ကတစုံတရာ အရှိန်ရလာတာ တွေ့ရပါတယ်။ အဆိုပါပြည်နယ် ၅ ခုက ပေါင်းစည်းထားတဲ့ပါတီ ၅ ပါတီ ချိတ်ဆက်ထားတဲ့ အလွတ်သဘောပါတီကွန်ယက် (+Five) ဟာလည်း ငြိမ်းချမ်းရေးနဲ့ ဖက်ဒရယ် ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စုတည်ထောင်ရေးဆိုတဲ့ယေဘုယျ သဘောတူညီတွေလောက်သာရှိပြီး အဓိက အားဖြင့် ရွေးကောက်ပွဲပေါ်အခြေခံပြီး ချိတ်ဆက်ထားရုံမျိုးပဲဖြစ်ပါတယ်။ မူဘောင်၊ ပေါ်လစီနဲ့ မဟာဗျူအဆင့်ကို တက်လှမ်းနိုင်တာမျိုး မရှိပါဘူး။ ပြီးခဲ့တဲ့ ၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်ကိုကြည့်ရင် ရှိရင်း အမတ်နေရာ ၆၆၄ ဖြစ်ပြီး ၃၃၃ နေရာရရင် သမ္မတရွေးပြီး အစိုးရဖွဲ့နိုင်ပါတယ်။ NLD ပါတီက ပြည်သူ့လွှတ်တော် ၂၅၅ နေရာနဲ့ အမျိုးသားလွှတ်တော် ၁၃၅ အနိုင်ရပြီး စုစုပေါင်း ၃၉၀ ရှိတဲ့အတွက် အစိုးရဖွဲ့နိုင်တဲ့အရေအတွက်ထက်ကို ၅၇ ဦး ပိုမိုသာလွန်အနိုင်ရရှိခဲ့တာပါ။ ပြည်ခိုင်ဖြိုးပါတီက လွှတ်တော်နှစ်ရပ်ပေါင်း ၄၁ ယောက်၊ လူနည်းစုတိုင်းရင်းသားပါတီတွေက ၅၇ယောက်၊ တပ်မတော်က ရွေးကောက်ခံစရာမလိုဘဲ ၁၆၆ နေရာရရှိပါတယ်။ အခုလို ကိုဗစ်-၁၉ ကပ်ဘေးအခြေနေနဲ့ အာဏာရ NLD ပါတီကလွဲလို့ (ကပ်ဘေးအကူအညီ ဖြန့်ဝေရေးစတဲ့လုပ်ငန်းတွေ လူမြင်သူမြင် လုပ်ခွင့်ရှိတဲ့ ပါတီအမတ်တွေနဲ့ ဝန်ကြီးချုပ် ဝန်ကြီးတွေကလွဲလို့) ကျန်ပါတီတွေအတွက် လှုပ်ရှားစည်းရုံးနိုင်ခွင့်နဲ့ အရင်းအမြစ်အသုံးချနိုင်စွမ်းကလည်း အတော်အကန့်အသတ်ရှိပါတယ်။ တိုင်းရင်းသားပါတီအများစု အတွက် ခက်ခဲမှာအထင်အရှားပါပဲ။ ဒါကြောင့် ၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲမှာ NLD ပါတီက နေရာ ၅၈ ဦး လောက် လျော့နည်းနိုင်ဖို့၊ တိုင်းရင်းသားပါတီတွေ နေရာ ၆၀ ကျော်နိုင်ဖို့ဆိုတာ ကြီးမားတဲ့စိန်ခေါ်မှုပါ ပဲ။ ဒါကြောင်တိုင်းရင်းသားပါတီတွေအနေနဲ့ ဗမာကြီးစိုးတဲ့ပါတီကြီးနှစ်ခုရဲ့ အားပြိုင်မှုမှာ တဖက်ဖက် ကို အလေးသာအောင် အဆုံးအဖြတ်ပေးနိုင်တဲ့အခန်းကဏ္ဍမျိုး ရှိလာနိုင်ဖို့ အတော်ကြိုးစားရပါမယ်။ ပြည်နယ်လွှတ်တော်တွေကို ထိန်းချုပ်နိုင်ရေးကတော့ တချို့ပြည်နယ်တွေမှာ ဖြစ်တန်ကောင်းပါတယ်။ မူဝါဒ ပေါ်လစီတွေပေါ် အခြေပြုယှဉ်ပြိုင်တာထက် လူမျိုးအမှတ်သရုပ်လက္ခဏာပေါ်တည်ပြီး ရွေးကောက်ခံရဖို့ ကြိုးစားတာတွေကို ပိုတွေ့ရဖွယ်ရှိပါတယ်။\nမြန်မာနိုင်ငံရေး ပါတီစနစ်ဟာ ဗမာလွှမ်းမိုးတဲ့ ပါတီကြီး ၂ ပါတီကြီးစိုးတဲ့စနစ်နဲ့ တိုင်းရင်းသားပါတီ တွေက အရန်အဖြစ်အားပြိုင်တဲ့စနစ်လိုပဲဖြစ်နေပါသေးတယ်။ ပါတီအများစုကလည်း ပါတီ အင်စတီ ကျူးရှင်းတည်ဆောက်ရေးထက် ပုဂ္ဂိုလ်အခြေပြု အဆောင်အယောင်အထွတ်တင်မှုနဲ့ အာဏာယန္တရား ကြီးထွားစေမှုတွေက အဓိကဖြစ်သွားလေ့ရှိပါတယ်။ ပါတီမူဝါဒတွေဟာ တခုနဲ့တခု၊ တချိန်နဲ့ တချိန် ချိတ်ဆက်မှုအားနည်းတဲ့၊ ရှေ့ပြောနောက်မေ့ တသမတ်တည်းဖြစ်မှုအားနည်းတဲ့ ခေါင်းဆောင်တွေရဲ့ ပုဂ္ဂလိက နှုတ်ကပါတ်တော်တွေ ဖြစ်နေတတ်ပါတယ်။ မူဝါဒအရ အရပ်ဘက်-စစ်ဘက်ဆက်ဆံရေး အဟနဲ့ ပဋိပက္ခ (တနည်းအားဖြင့် စစ်တပ်မကောင်းဘူး၊ စစ်တပ်ပြန်လာမယ့်အရေး အဓိကဟန့်တားရ မယ်ဆိုတဲ့ ဇာတ်ကွက်) ကို ပုံသေအထိုင်ချထားပြီး ကျန်လူမှုအဆောက်အုံဆိုင်ရာ အဟနဲ့ ပဋိပက္ခတွေ ဖြစ်တဲ့ ဆင်းရဲ-ချမ်းသာ ကွာခြားမှု၊ အလုပ်သမား-အလုပ်ရှင်၊ တောင်သူ-မြေရှင်စတဲ့ လူတန်းစား အရေး၊ လူများစု-လူနည်းစု (တခါ လူနည်းစုများ အချင်းချင်းအကြား) တိုင်းရင်းသားအရေး၊ ဗဟိုချက် ဗွေနဲ့ အစွန်ဝေးခေါင်အကြား အကွဲအဟ၊ ကျေးလက်-မြို့ပြကွာဟမှု၊ ဘာသာရေးအသိုက်အမြုံများ အကြား သဟဇာတပျက်ပြားမှု၊ ကျား-မ လိင်စိတ်ခံယူမှုဆိုင်ရာစတဲ့ အမှတ်သရုပ်လက္ခဏာအရေး တွေ၊ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နဲ့ ဥတုဘေးဆိုင်ရာအရေးရာတွေနဲ့ နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေး (ပထဝီ နိုင်ငံရေး) စတာတွေဟာလည်း စစ်အာဏာရှင်ဆန့်ကျင်ရေး (အရပ်ဘက်-စစ်ဘက်ဆက်ဆံရေး ပဋိပက္ခ) အကွဲအဟရဲ့ လက်အောက်ခံပြဿနာအဖြစ် ပုံဖော်ရှုမြင်ကြပြီး မူဝါဒဦးစားပေးရွေးချယ်ကြတာ တွေ့ရ ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ပကတိလက်တွေ့အခြေနေမှာ အရပ်ဘက်-စစ်ဘက်ဆက်ဆံရေးဟာ ဆုံချက်ကျ ပဋိပက္ခ (crosscutting cleavage) အဖြစ် ဆက်ရှိနေသေးသလား၊ ကျန်အကွဲအဟတွေကို ပေါင်းစပ် စဉ်းစားစရာမလိုလောက်အောင် လူအဖွဲ့စည်းကို ပေါင်းစည်းစုရုံးနိုင်စွမ်းရှိသေးလားဆိုတာကလည်း ရွေးကောက်ပွဲအဆုံးအဖြတ်တခုတည်းနဲ့ တိုင်းထွာဖို့ ခက်လှပါတယ်။ အထူးသဖြင့် နိုင်သူအကုန်ယူ ရွေးကောက်ပွဲစနစ် FPTP အောက်မှာ ပိုလို့ခက်ခဲလှပါတယ်။\nဒါ့အပြင် တခုနဲ့တခု အပြန်အလှန် အားဖြည့်တဲ့ ပဋိပက္ခတွေ mutually reinforcing cleavages (ဥပမာ – အာဏာရပါတီနဲ့ တပ်မတော်အကြား ရခိုင်ပြည်နယ်မှာ ဖြစ်နေတဲ့ စစ်ပွဲတွေအပေါ်၊ ရခိုင် တပ်မတော် AA အပေါ် သဘောထားရှုမြင်ပုံ နီးစပ်လာတဲ့အခါ “လူမျိုးကြီးဝါဒက မပြောင်းဘူး စစ်တပ်လူမျိုးကြီးနဲ့ ဒီမိုကရေစီလူမျိုးကြီးဝါဒဟာ အခေါ်အဝေါ်ပဲကွာတယ်” ဆိုတဲ့ လူနည်းစုတွေရဲ့ ရှုမြင်ပုံမျိုးပါ။ ဒီရှုမြင်ပုံမျိုးက အရပ်ဘက်-စစ်ဘက် ဆက်ဆံရေး အကွဲအဟနဲ့ လူများစု-လူနည်းစု တိုင်းရင်းသားရေး အကွဲအဟကြားမှာ အပြန်အလှန် ကျေးဇူးပြုအားဖြည့်ပေးပါတယ်။) ကလည်း မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့စည်းအတွင်း ပဋိပက္ခတွေရဲ့ သဘောသဘာ၀ ရှုပ်ထွေးအကဲဆတ်ပုံကို သိသာစေပါ တယ်။ ဒီအခြေနေတွေကို နိုင်ငံရေးပါတီတွေရဲ့ နိုင်ငံရေးဝိသေသလက္ခဏာနဲ့ မူဝါဒတွေ၊ အဲ့ဒီပါတီတွေ ရှင်သန်အားပြိုင်နေရတဲ့ မြန်မာ့ နိုင်ငံရေးပါတီစနစ်က ကိုယ်စားပြုထင်ဟပ်တာမျိုး မတွေ့ရပါဘူး။ ဒါကြောင့် ၂၀၂၀ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကို မူလအစီစဉ်အတိုင်း ကျင်းပဖြစ်မယ်ဆိုရင် လက်ရှိ ပါတီတွေနဲ့ ပါတီတွေရဲ့ ပြိုင်ဆိုင်မှုဟာ လူ့အဖွဲ့စည်းရဲ့ ပဋိပက္ခတွေကို ဖြေရှင်းဖို့ နေနေသာ၊ လူ့အဖွဲ့စည်းရဲ့ အခြေခံ ပဋိပက္ခတွေကိုပင်လျှင် ထင်ဟပ်ကိုယ်စား ပြုနိုင်ခြင်း မရှိတာတွေ့နိုင်ပါတယ်။ ချုပ်ပြောရရင် ပါတီအင်စတီကျူးရှင်း အားမကောင်းတော့ဘဲ ပါတီနဲ့ပြည်သူ၊ ပါတီနဲ့နိုင်ငံတော်၊ ပါတီတွင်း အချင်းချင်း ချိတ်စပ်ဆက်ဆံမှုတွေလည်း ပတ္တာပျက်သလိုဖြစ်နေတာပါပဲ။\nမြန်မာ့နိုင်ငံရေးပါတီများ၊ ရွေးကောက်ပွဲနှင့် အမျိုးသားရင်ကြားစေ့ရေး\nဒီမိုကရေစီဆိုတာ ရွေးကောက်ပွဲတွေ ပုံမှန်ကျင်းပတာထက်ပိုတယ်၊ သို့ပေသိ ရွေးကောက်ပွဲမရှိရင် လည်း ဒီမိုကရေစီမရှိနိုင်ဘူးဆိုတဲ့စကားများဟာ သုံးလွန်းလို့ ဆီသည်မလက်သုတ်ဖက်လိုဖြစ်နေပါပြီ။ ခေတ်ပြိုင် နိုင်ငံရေးသိပ္ပံသုတေသီတွေအတွက်ကတော့ ရွေးကောက်ပွဲနဲ့ ဒီမိုကရေစီ အချိတ်အဆက် ဟာ ထင်သလောက်မရိုးရှင်းပါဘူး။ ရွေးကောက်ပွဲကိုလေ့လာတဲ့အခါ ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပပေးရင် နိုင်ငံရေးစနစ်တရပ်ဟာ သက်တမ်းရှည် regime-sustaining စေသလား (ဝါ) စနစ်ပြောင်းရေးကို တွန်းအားပေး regime-subverting စေသလားဆိုတာကို နှိုင်းယှဉ်သုတေသီတွေက အထူးပြုလေ့လာ ကြပါတယ် (Schedler 2019)။\nနိုင်ငံရေးသိပ္ပံပညာရှင် Przeworski (2018) ကတော့ အင်အားသုံးအာဏာယူထားတဲ့ (လူ၊ ပါတီ၊ စစ်တပ်၊ အုပ်စု) အုပ်စိုးသူဟာ ရွေးကောက်ပွဲကို မကျင်းပပေးဘူးဆိုရင် ပျမ်းမျှအားဖြင့် သက်တမ်း အနှစ် ၂၀ သာခံတယ်၊ ရွေးကောက်ပွဲတော့ကျင်းပပေးပေမယ့် အတိုက်အခံကိုခွင့်မပြုဘဲ ကျင်းပပေး တယ်ဆိုရင် ပျမ်းမျှ သက်တမ်း ၂၅ နှစ်ခံတယ်၊ ပြိုင်ဆိုင်မှုရှိတဲ့ ရွေးကောက်ပွဲမျိုးကို ခွင့်ပြုတယ်ဆိုရင် ပျမ်းမျှ ၄၆ နှစ်ခံမယ်၊ ပြိုင်ဆိုင်မှုကို ခွင့်ပြုရုံမက အနိုင်ရသူ အတိုက်အခံကို အနည်းဆုံးတကြိမ် ငြိမ်းချမ်းစွာအာဏာလွှဲပေးတယ်ဆိုရင် ပျမ်းမျှ ၈၇ နှစ် သက်တမ်း ရှည်တယ်။ ဒီနေရာမှာ သက်တမ်း ရှည်တယ်ဆိုတာ အာဏာသိမ်းခံရတာ (ဝါ) အခြားသော အကြမ်းဖက်နည်းများနဲ့ အစိုးရနေရာကနေ ဖယ်ရှားမခံရဘူးလို့ ဆိုလိုတာပါ။ ချုပ်ရင်တော့ ရွေးကောက်ပွဲတွေဟာ လူတွေရဲ့ မကျေနပ်ချက်တွေကို လျော့ပါးစေဖို့၊ လူအဖွဲ့စည်းအတွင်း သွေးထွက်သံယို အကြမ်းဖက်ပဋိပက္ခတွေနဲ့ အာဏာသိမ်းမှုတွေကို လျော့ပါးစေဖို့သာ အဓိက အသုံးတည့်တယ်။\nရွေးကောက်ပွဲတွေရှိရုံသက်သက်နဲ့တော့ အစိုးရတွေက ဒီမိုကရေစီ၊ လွတ်လပ်ခွင့်တွေနဲ့ စီးပွားရေး တိုးတက်မှုတွေကို ဆောင်ကြဉ်းပေးတယ်၊ ကောင်းမွန်အရည်အသွေးရှိတဲ့ဆုံးဖြတ်ချက်တွေချလာလိမ့် မယ်ဆိုတဲ့ အလိုလျောက်ဆက်နွယ်မှုမျိုးမရှိဘူးလို့ ဆိုလိုပါတယ်။ ပြိုင်ဆိုင်မှုရှိတဲ့ ရွေးကောက်ပွဲရဲ့ အားသာချက်တခုက ကစားကွင်းတစုံတရာညီမျှရင် အာဏာဟာ တစုတဖွဲ့ လက်ထဲမှာပဲ အမြဲရှိမနေဘဲ အာဏာလက်ပြောင်းလက်လွှဲရှိဖြစ်ပေါ်စေနိုင်တယ်။ ရှုံးတဲ့သူဟာ အမြဲရှုံးတာ၊ ရာသက်ပန်ရှုံးတာ မဟုတ်ဘဲ အခွင့်ပေးရင် လူထုမျက်နှာသာပြန်ရပြီး အာဏာပြန်ရနိုင်တယ်ဆိုတဲ့မျှော်လင့်ချက်ရှိတဲ့ အတွက် တကြိမ်ရှုံးတာနဲ့ အကြမ်းဖက်နည်းနဲ့ (အာဏာသိမ်းတဲ့နည်းဖြစ်ဖြစ်၊ တော်လှန်ရေးနည်းနဲ့ ဖြစ်ဖြစ်) အာဏာပြန်ယူစရာ မလိုသေးဘူးဆိုတဲ့ စဉ်းစားတွက်ချက်မှုမျိုးကို အလေးပိုသာစေပါတယ်။ ဒါကြောင့်ပြိုင်ဆိုင်မှုရှိတဲ့ ရွေးကောက်ပွဲတွေဟာ အနိမ့်ဆုံးတော့ အကြမ်းဖက်ပဋိပက္ခကို ဟန့်တားစေ နိုင်မယ်လို့ ဆိုကြပါတယ် (Przeworski 1991)။\nဒါပေမယ့် နဂိုကတည်းက အကြမ်းဖက်ပဋိပက္ခတွေ၊ တိုင်းရင်းသားရေးရာ အကွဲအပြဲတွေများတဲ့ တိုင်းပြည်မှာတော့ ရွေးကောက်ပွဲတွေဟာ ပဋိပက္ခပြေလည်စေမယ့်အစား ဆေးကြောင့်လေး အန္တရာယ်ပိုများစေနိုင်တယ်လို့ သုတေသီတွေက ထောက်ပြကြပါတယ် (Mansfield and Snyder 2007; Collier and Vicente 2012)။ ရွေးကောက်ပွဲရဲ့ အနိုင်ရလိုဇော ပြိုင်ဆိုင်မှု၊ အထူးသဖြင့် ဒီမိုကရေစီအသွင်ကူးပြောင်းရေးကာလ အင်စတီကျူးရှင်းတွေ စွမ်းဆောင်ရည်မပြည့်မှုနဲ့ အကွဲအပြဲများတဲ့လူအဖွဲ့အစည်းမှာ ဒီမို (the demos) ပြည်သူဆိုတဲ့သတ်မှတ်ချက်မှာ ဘယ်အုပ်စု ပါတယ်၊ ဘယ်အုပ်စုက ပါခွင့်မရဘူးစတဲ့ အားပြိုင်မှုရေခံမြေခံတွေကြောင့်လည်း ရွေးကောက်ပွဲက ပျားအုံထုတ်ထိုးဆိုတာမျိုး ဖြစ်စေတတ်တာပါ။\nဒါ့အပြင် ဝင်ငွေနည်းတဲ့နိုင်ငံမှာ ယှဉ်ပြိုင်ရွေးကောက်ပွဲဟာ မတည်ငြိမ်မှုနဲ့ အကြမ်းဖက်မှုတွေကို ဖြစ်စေတတ်တယ်။ Paul Collier (2009) ကတော့ လူတဦးချင်းတနှစ်ကို ဝင်ငွေ ဒေါ်လာ ၂၇၀၀ (လူတဦးချင်းဝင်ငွေ တရက် ကို ၇ ဒေါ်လာ) အဆင့်ရှိပါမှ ဒီမိုကရေစီအသွင်ကူးပြောင်းရေးကြောင့် အကြမ်းဖက်မှုတွေဖြစ်မယ့် အရေးကို ရှောင်ကွင်းနိုင်မယ်လို့ အထောက်အထားနဲ့ အဆိုပြုပါတယ်။ အကြမ်းဖျင်းငွေလဲဈေးနှုန်း တဒေါ်လာကို မြန်မာငွေ ၁၄၀၀ ကျပ်နဲ့တွက်ရင် လူတဦးတနေ့ရသင့်တဲ့ ဝင်ငွေဟာ ၉၈၀၀ ကျပ်ဖြစ်ပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ပျှမ်းမျှလူတဦးချင်းတနှစ်ဝင်ငွေဟာ ၁၁၄၀ ဒေါ်လာ ဖြစ်ပြီး တနေ့ကို ၃ ဒေါ်လာဝန်းကျင် (၄၀၀၀ ကျပ်ဝန်းကျင်) လောက်ဖြစ်ပါတယ်။ လူဦးရေ ၅၁ သန်းရှိ တဲ့အနက် လေးပုံတပုံဟာ ဆင်းရဲမွဲတေမှုသတ်မှတ်ချက်အောက်မှာပါ။ မြန်မာအစိုးရ ထုတ်ပြန်တဲ့ ၂၀၀၇ ခုနှစ် စစ်တမ်းအရ လူလေးယောက်မှာတယောက်ဟာ တနေ့ဝင်ငွေ ၁၅၀၀ကျပ်အောက်ပဲရှိပါ တယ်။ ချင်းပြည်နယ်လိုဒေသမှာဆိုရင် လူတရာမှာ ၅၈ ယောက်၊ ရခိုင်ပြည်နယ်မှာ ၄၂ ယောက်ဟာ ဒီဆင်းရဲမှု သတ်မှတ်ချက်အောက်ကိုရောက်နေတာပါ။ ဒီတော့ ဝင်ငွေနည်းတဲ့နိုင်ငံမှာကျင်းပတဲ့ ရွေးကောက်ပွဲဟာ အဲ့ဒီနိုင်ငံကို မတည်ငြိမ်မှု၊ အကြမ်းဖက်မှုနဲ့ လာဘ်ပေးမွဲဆွယ်တဲ့နိုင်ငံရေးမျိုးကိုသာ ဖြစ်စေတတ်ပါတယ်။\nဒါ့အပြင် ပထဝီနိုင်ငံရေးအရ လွှမ်းမိုးခံရနိုင်ချေများတဲ့၊ လွန်ဆန်နိုင်စွမ်းနည်းတဲ့နိုင်ငံတွေမှာ ရွေးကောက်ပွဲတွေကျင်းပရင် အားနည်းတဲ့နိုင်ငံမှာ ဒီမိုကရေစီနဲ့ အမျိုးသားရင်ကြားစေ့ရေးအမြစ် တွယ်နိုင်ချေနည်းပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ဒေသတွင်းကြီးစိုးတဲ့ အင်အားကြီးနိုင်ငံဟာ အာဏာရှင်နိုင်ငံ ဖြစ်တယ်ဆိုရင် ရွေးကောက်ပွဲတွေကို မလျော်ဩဇာလွှမ်းမိုးပြီး ရွေးကောက်ပွဲမှာ လူမွေးတာ၊ သူ့ဘက်သားဖြစ်နိုင်မယ့်လူ (ဝါ) အုပ်စုကို အာဏာရအောင် ဖန်တီးပေးတာ၊ အာဏာမဆုံးရှုံးရအောင် ကျားကန်ပေးတာတွေ လုပ်လေ့ရှိပါတယ် (Jones and Taussig 2019)။ ပထဝီနိုင်ငံရေးသုတေသီတွေ က ရုရှ၊ တရုတ်နဲ့ အီရန်စတဲ့ နိုင်ငံတွေကို ဥပမာပေးလေ့ရှိပါတယ်။ အာဏာရှင်နိုင်ငံကြီးတွေက ရွေးကောက်ပွဲကတဆင့် အရပ်ဘက် အဖွဲ့စည်းတွေအားကောင်းလာမှာ၊ တာဝန်ခံမှုရှိတဲ့အစိုးရပေါ်ထွန်း လာမှာ၊ လစ်ဘရယ်တန်ဖိုးတွေ အားကောင်းလာမှာကို ဟန့်တားပြီး ရွေးကောက်ပွဲအခြေခံအာဏာရှင် နိုင်ငံငယ်တွေကို အခြံအရံအဖြစ် ဖော်ထုတ်တည်ဆောက်ကြတာပါ။ တကယ်တော့ အာဏာရှင်နိုင်ငံ ကြီးတွေမှမဟုတ်ပါဘူး၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတောင်မှ ၂၀၁၃ ခုနှစ် အီဂျစ်စစ်တပ်က ဒီမိုကရေစီ နည်းကျရွေးချယ်ခံထားရတဲ့ မိုဟာမက်မော်စီအစိုးရကို စစ်တပ်ကအာဏာသိမ်းတာကို အာဏာသိမ်း တယ်လို့ တောင် မပြောဘဲနှာစေးနေခဲ့တာ၊ ဥရောပသမဂ္ဂက ပါလက်စတိုင်းမှာ ဟာမက်စ် ၂၀၀၆ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲနိုင်တာကို အသိမှတ်မပြုခဲ့တာတွေက ဒီမိုကရေစီရွေးကောက်ပွဲရဲ့ အခြေခံတန်ဖိုးတွေကို ကာကွယ်ဖို့ထက် ပထဝီနိုင်ငံရေးအရ ကိုယ်မကြိုက်တဲ့ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်ကို လက်မခံဘူးဆိုတဲ့ နမူနာ တချို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ် (Kausch 2015)။ မြန်မာနိုင်ငံဟာ ပြည်တွင်းစစ်ဒဏ်ခံနေရရုံသာမက အချိန်ကြာ လာတာနဲ့အမျှ မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ်ဟာ ပထဝီနိုင်ငံရေး အရှုပ်အထွေးထဲကြားညပ်ပါလာနေပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ထိုင်းနယ်စပ်နဲ့ တရုတ်နယ်စပ်တို့ဟာ ပထဝီ နိုင်ငံရေးငလျင်ကြောတွေနဲ့ အကဲဆတ်နေ တာဖြစ်ပါတယ်။ ၂၀၁၀ နောက်ပိုင်း နိုင်ငံရေးအသွင် ကူးပြောင်းမှုနဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေး လုပ်ငန်းစဉ်တွေ စတင်လာတဲ့အခါ၊ နိုင်ငံတကာစီးပွားရေးဒဏ်ခတ်မှုတွေ ဖြေလျော့ပြီး မြန်မာ့အလားအလာ ရောင်ခြည် သန်းလာတဲ့အခါ မြန်မာနိုင်ငံပေါ်အကြောင်းပြုတဲ့ ပထဝီနိုင်ငံရေးအားပြိုင်မှုတွေကို ပိုတွေ့လာရပါ တယ်။ ဒီတော့ရွေးကောက်ပွဲမှာ ဘယ်သူနိုင်မလဲဆိုတဲ့ကိစ္စ၊ နိုင်ငံတဲ့သူကို ကိုယ့်ဘက်ပါလာအောင် ဆွယ်ရေးကိစ္စဟာ ပထဝီနိုင်ငံရေးအားပြိုင်မှုမှာ ပါဝင်နေတဲ့နိုင်ငံကြီးတွေအတွက် အရေးပါလာပါတော့ တယ်။\nချုပ်ပြောရရင်တော့ အကွဲပြဲများတဲ့နိုင်ငံ၊ တဦးချင်းဝင်ငွေနိမ့်ပါးပြီး ဆင်းရဲတဲ့နိုင်ငံ၊ ပထဝီနိုင်ငံရေးအရ လွန်ဆန်နိုင်စွမ်းနည်းလာတဲ့နိုင်ငံမှာ ရွေးကောက်ပွဲတွေဟာ ရင်ကြားစေ့သင့်မြတ်ပြေလည်ရေးထက် အကွဲအပြဲကိုပိုဖြစ်စေတယ်လို့ သုံးသပ်နိုင်ပါတယ်။ ၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲဟာ ဒီအခြေနေတွေအောက်မှာ ကျင်းပမှာပါ။ ဒီကြားထဲ ကိုဗစ်-၁၉ ကပ်ဘေးရဲ့ အန္တရာယ်ဓားမိုးအောက်မှာ ကျင်းပရတဲ့အတွက် ၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲဟာ ယှဉ်ပြိုင်သူပါတီတွေကြားမှာ မျှတတဲ့ကစားကွင်းကို ဖြစ်စေပါ့မလားဆိုတာလည်း ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပပုံ၊ ရလဒ်ကို လက်ခံပုံတွေပေါ် သက်ရောက်စေပါတယ်။ ဒါကြောင့် ၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲဟာ ဒီမိုကရေစီကို ခိုင်မြဲ တည်တံစေဖွယ်ရှိ မရှိ၊ အမျိုးသားရင်ကြားစေ့ငြိမ်းချမ်းရေးကို လည်း ဦးတည်နိုင်ချေရှိ မရှိကတော့ သူ့ဖြစ်စဉ်ယုတ္တိသဘောအရတော့ ဖြစ်တန်ချေနည်းလှပါတယ်။ တကယ်လို့ ဖြစ်မယ်ဆိုရင်လည်း အာဏာရသူတွေရဲ့နိုင်ငံရေးအရသဘောထားအမြင်ကျယ်မှုပေါ်သာ အဓိကမူတည်ပါလိမ့်မယ်။ ပြီးခဲ့တဲ့ ၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲလွန် ရခိုင်၊ ကယား၊ မွန်နဲ့ ကျန်ပြည်နယ်တွေမှာ တွေ့ရတဲ့ အာဏာရပါတီနဲ့ တိုင်းရင်းသားပါတီတွေ၊ အရပ်ဘက်အဖွဲတွေရဲ့ ဆက်ဆံရေးအတွေ့အကြုံ ကိုလေ့လာကြည့်မယ်ဆိုရင်တော့ ဒီလိုအလားအလာကလည်း နည်းပါးတယ်လို့ သုံးသပ်နိုင်ပါတယ်။\nဒီဆောင်းပါးမှာ ဆင်ခြင်အနုမာနပြုခဲ့တာကတော့ (၁) မြန်မာနိုင်ငံရေး ပါတီစနစ်နဲ့ ပါတီတွေရဲ့ ပြိုင်ဆိုင်မှုဟာ လူ့အဖွဲ့စည်းရဲ့ပဋိပက္ခတွေကို ဖြေရှင်းဖို့နေနေသာ၊ လူ့အဖွဲ့စည်းရဲ့ အခြေခံပဋိပက္ခ တွေကိုပင်လျှင် ထင်ဟပ် ကိုယ်စားပြုနိုင်ခြင်း မရှိဘူး။ (၂) ၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်ဟာ ဒီမိုကရေစီ ကို ခိုင်မြဲတည်တံစေဖွယ်ရှိ မရှိ၊ အမျိုးသားရင်ကြားစေ့ငြိမ်းချမ်းရေးကိုလည်း ဦးတည်နိုင်ချေရှိ မရှိက\nတော့ အာဏာရသူတွေရဲ့နိုင်ငံရေးအရသဘောထားအမြင်ကျယ်မှုပေါ်သာ အဓိကမူတည်လိမ့်မယ်။ ပြီးခဲ့တဲ့ ၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲလွန် အတွေ့အကြုံအရတော့ ဒီလိုအလားအလာကလည်း နည်းပါးတယ် ဆိုတဲ့ အချက်ပါပဲ။\nဆောင်းပါးဟာ တင်ကူးဆင်ခြင်ချက်များမျှသာဖြစ်ပြီး စနစ်ကျတဲ့သုတေသနထုံးနဲ့ အချက်လက်တွေ စုဆောင်းပြီး ဒီအနုမာနတွေကို ဆန်းစစ်မှုများ ပိုမိုလုပ်ဆောင်သင့်ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ဆောင်းပါးမှာ ဆက်စပ်ဆွေးနွေးသင့်တာတွေကို စာရှည်မှာစိုးလို့ ချန်လှပ်ခဲ့ရတာလည်းရှိပါတယ်။ ဥပမာ လူမှုအကွဲ အဟတွေနဲ့ ပါတီတွေရဲ့ ကိုယ်စားပြုမှု၊ မူဝါဒတွေကို ဆွေးနွေးခဲ့ပေမယ့် ဒီချိတ်ဆက်မှု ရှိခြင်း မရှိခြင်းနဲ့ ပတ်သက်လို့ ပါတီတွေရဲ့ မဟာဗျူဟာစဉ်းစားချက်တွေကို မဆွေးနွေးဖြစ်ခဲ့ပါဘူး။ အလားတူပဲ ရွေးကောက်ပွဲနဲ့ ဒီမိုကရေစီ၊ ရင်ကြားစေ့ရေးတွေကို ဆွေးနွေးခဲ့ပေမယ့် ရွေးကောက်ပွဲနဲ့ အုပ်ချုပ်မှုစနစ် ကောင်းမွန်ရေး၊ ဆင်းရဲမွဲတေမှုလျော့ပါးရေးစတာတွေကို မဆွေးနွေးဖြစ်ခဲ့ပါဘူး။\nဒီဆောင်းပါးက ထပ်မံဆင်ခြင်နိုင်တာကတခုကတော့ ပါတီစနစ်နဲ ရွေးကောက်ပွဲစတဲ့ အင်စတီကျူးရှင်း တွေဟာ စက်ရုံတွေက ယန္တရားတွေလို ဘယ်သူပဲ စက်ကိုတက်မောင်းမောင်း၊ စက်ခလုပ်ကို နှိပ်နှိပ် (ဥပမာ အသားချောင်းလုပ်စက်လိုမျိုး ဒီဖက်က အသားထည့် ခလုပ်နှိပ်၊ စက်ကကြိတ်၊ အခြားတဖက် မှာ အသားချောင်းတွေ ထွက်လာဆိုသလို) ဒီရလဒ်ပဲ ထွက်တယ်ဆိုတာမျိုး မဖြစ်ပါဘူး။ နိုင်ငံရေးမှာ အင်စတီကျူးရှင်းဆိုတာ ပဋိပက္ခတွေနဲ့ အားပြိုင်ရတဲ့ကစားကွင်းထဲက သက်ရှိသတ္တဝါတကောင်လိုပါ ပဲ။ ဘယ်သူက တက်စီးမှာလဲ၊ တက်မောင်းသူက ဘယ်လို ရွေးချယ်မှုတွေလုပ်ပြီး ဘယ်လိုမောင်းနှင် ချင်တာလဲ (actors and choices) က ရလဒ်ကို အဆုံးအဖြတ်ပေးတယ်ဆိုတာပါပဲ။ တင်ကြိုပြဌာန်း ချက်အတိုင်း ဖြစ်ရမယ်လို့ အရဲမကိုးနိုင်တာပါပဲ။\nဇွန် ၁၂၊ ၂၀၂၀\nCollier, Paul/Vincente, Pedro 2012: Violence, Bribery, and Fraud: the Political Economy of Elections in Sub-Saharan Africa, in: Public Choice 153, 117-147.\nCollier, Paul. 2009. Wars, Guns, and Votes: Democracy in Dangerous Places, New York, NY: Harper Collins.\nJones, Bruce and Taussig, Torrey. 2019. Democracy & Disorder: The struggle for influence in the new geopolitics. Brookings Institution, Washington. D.C.\nKausch, K. 2015. Geopolitics and Democracy in the Middle East. Madrid. FRIDE. Madrid, Spain\nLipset, Seymour M., and Rokkan, Stein. 1964. “Cleavage Structures, Party Systems, and Voter Alignments: An Introduction.” In Party Systems and Voter Alignments. New York: Free Press.\nMansfield, Edward D., and Snyder, Jack L. 2007. Electing to Fight. Why Emerging Democracies Go to War, Cambridge, MA, MIT Press.\nPrzeworski, Adam. 1991. Democracy and the Limits of Self-Government. New York: Cambridge University Press.\nPrzeworski, Adam. 2018. Why bother with elections? Cambridge, Polity Press.\nSchedler, Andreas. 2019. “Elections and Transformations.” In The Handbook of Political, Social, and Economic Transformation” edited by Wolfgang Merkel, Raj Kollmorgen, and Hans-Jurgen Wagener. Oxford, Oxford University Press


Aung.Info | ၈၈ က ကျနော်တို့ ပြောခဲ့ကြတဲ့ ကောလဟာလများ (၁)\n[နံပါတ် (၁) – ကျနော့် အကြောင်း အရင်ပြောပြပါ့မယ်]\nကျနော့်အကြောင်း မစခင်မှာ – ‘ကျနော်‘ ဆိုတဲ့ စကားလုံး အကြောင်း ပထမ ရှင်းပါရစေ…။\nမြန်မာပြည်မှာ ၁၉၈၈ ခုနှစ် ဦးနေဝင်း ကြီးစိုးတဲ့ အချိန်တုန်းက – အစိုးရ ပုံနှိပ်တိုက် ထုတ်တဲ့ စာအုပ် စာတမ်း မှန်သမျှဟာ ‘ကျနော်’ လို့ မရေးကြရပါဖူး။ အနည်းငယ်သော ပုဂ္ဂလိက စာအုပ်တိုက်နဲ့ ပုံနှိပ်တိုက်တွေက ထုတ်ဝေတဲ့ စာအုပ်မှန်သမျှကိုလဲ ဆင်ဆာဖြတ်ပြီး၊ ‘ကျနော်’ လို့ ရေးရင် ‘ကျွန်တော်’ လို့ ပြင်ပေးကြရပါတယ်။ အခုတော့ သြစတေးလျှ ဥပဒေ ပိုင်နက်ထဲကနေ အင်တာနက်ပေါ်မှာ လွတ်လွတ်လပ်လပ် ကိုယ်ရေးသုံးချင်သလို ‘ကျနော်’ လို့ ရေးရတာ အင်မတန်မှ အရသာ ရှိလှပါတယ်။\nဥပမာ ပြောရရင် ကိုယ့် အဖေက အိမ်မှာ ရှိတဲ့ ချောကလက်မုန့်ကို သူဘဲ စားပြီး၊ ကိုယ့် ကို မကျွေးတဲ့ အခါ၊ စားချင်ပါတယ်လို့ တောင်းရင်လဲ ရိုက်ခံရတဲ့ အခါ၊ အောင့်အီး နေရတဲ့ ကလေး တစ်ယောက်ဟာ – မွေးစား အဖေအိမ်ရောက်တော့ မွေးစား အဖေက “စားကွာ မင်းဟာမင်း အဝစား” လို့ ဆိုလိုက်သလို အခုစာရေးတဲ့ အခါ ‘ကျနော်‘ လို့ ရေးလိုက်ရတာ မြိန်ရည် လျှက်ရည် ရှိလှပါတယ်။\nဒါဆိုရင် ၁၉၈၈ ခုနှစ် လောက်က ဦးနေဝင်းရဲ့ လက်အောက်မှာ ကျနော်တို့ ဘယ်လောက် အောင့်အီး သည်းခံ နေခဲ့ရလဲ ဆိုတာကို ပြောပြီးသား ဖြစ်သွားပါလိမ့်မယ်။\nအခု ကျနော့် အကြောင်း စပါမယ် – ကျနော်က ၁၉၈၄ မှာကတည်းက ထိုင်းနိုင်ငံ ဘန်ကောက်မြို့ မှာ တက္ကသိုလ်တက်ဖို့ ထွက်လာခဲ့တာပါ။\nအဲဒီ အချိန်က မြန်မာနိုင်ငံသား တစ်ယောက်ဟာ နိုင်ငံခြားမှာ ကျောင်းသွားတက်ခွင့် မရှိပါဖူး။ ဒီတော့ ပါ့စ်ပို့ လျှောက်တဲ့ အခါမှာ အလုပ်သွားလုပ်ဖို့ ဆိုပြီး ‘ညာ’ လျှောက်ရပါတယ် (ဦးနေဝင်းခေတ်မှာ မညာရင် အရာရှိကြီးတွေကိုယ်တိုင် ဘယ်သူမှ ဘာမှ လုပ်လို့ မရကြပါဖူး၊ ဒါ့ကြောင့် ဇာဂနာ က အဲဒီခေတ်မှာ လွှတ်တော် ဝန်ကြီးတွေ ခေါင်းပေါင်းစ ဘယ်ချသလား၊ ညာချသလား ဆိုတဲ့ ပျက်လုံးနဲ့ နာမယ်ကြီးခဲ့ပါတယ်)။ ကျနော်ဟာ ရန်ကုန်မှာ အဲဒီ အချိန်က ပထမနှစ် ဥပဒေ ကျောင်းတက်နေချိန်ဖြစ်ပြီး၊ ပါ့စ်ပို့ လျှောက်တဲ့ အခါ လိုအပ်ချက် တစ်ခုအတွက်ကြောင့် ကျောင်းက အထွက်ပြလိုက်ရပါတယ်။ ဒါကို အမေက သဘော မတူပါဖူး၊ နိုင်ငံခြားမှာ ကျောင်းတက်ရင် ဖြစ်ဖြစ် မြန်မာပြည်က ကျောင်းကိုတော့ မဖြုတ်ရဖူး၊ စာပေးစာယူ ဆက်တက်ရမယ် လို့ ပြောပါတယ်။ ဒါက မဖြစ်နိုင်ပါဖူး၊ အဲဒီတုန်းက ဥပဒေ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းအရ နိုင်ငံခြားကို သွားတဲ့ မြန်မာ ပါ့စ်ပို့ အနီရောင် (သာမာန် နိုင်ငံကူး လက်မှတ်) ကိုင်ထားတဲ့ သူတစ်ယောက်ဟာ မြန်မာပြည်က တစ်ခုတည်းရှိတဲ့ စာပေးစာယူ တက္ကသိုလ်နဲ့ ဆက်ပြီး၊ ပြည်ပကနေ လှမ်းတက်ခွင့် မရှိပါဖူး။ ဒါပေမဲ့ – အဲဒီတုန်းက စာပေးစာယူ တက္ကသိုလ် ပေါမောက္ခချုပ်က ကျနော့် အဖေရဲ့ ဦးလေး ဖြစ်တာမို့ ကျနော့် အမေက ကျနော့် အဖေရဲ့ ဦးလေးကို သွားတွေ့ပြီး ကျနော့် ကို တက်ခွင့်ပေးဖို့ ပြောပါတယ်။\nကျနော့်အဖေရဲ့ ဦးလေးက – ကျနော့်အမေကို အခုလို ရှင်းပြခဲ့ပါတယ်….\n“ဒီဟာက ဘယ်တုန်းကမှလဲ မလုပ်ခဲ့ဖူးဘူး၊ ဘယ်သူကိုမှလဲ မလုပ်ပေးခဲ့ဖူးဘူး၊ နည်းလမ်းအရလဲ လုပ်ပိုင်ခွင့် မရှိဖူး။ ဒါပေမဲ့ ပြည်ပကနေ စာပေးစာယူ တက္ကသိုလ်ကို လှမ်းပြီး စာမေးပွဲ ဖြေလို့ရတာ ဆိုရင် သံရုံး အမှုထမ်း သားသမီးတွေဘဲ လုပ်လို့ရတယ်။ တကယ်တော့ သံရုံး အမှုထမ်းတွေ အတွက် ထုတ်ပေးတဲ့ နိုင်ငံကူးလက်မှတ် ပုံစံနဲ့ မတူဖူးပေါ့၊ သို့သော် ကျောင်းဝင်ခွင့်က နိုင်ငံကူးလက်မှတ် ပုံစံကို မစစ်ဆေးဖူး၊ ဒါ့ကြောင့် နိုင်ငံခြား သံရုံး တစ်ခုခုမှာ အမှုထမ်းနေတဲ့ အမှုထမ်း တစ်ယောက်ယောက်ရဲ့ သားသမီး တော်စပ်တာကို ပြနိုင်ရင် လုပ်ပေးလို့ရတယ်”… လို့ ပြောပါတယ်။\nဒီအကြောင်းကို ကျနော့်အမေက တဆင့် ကျနော့် အဖေကို ပြောပြပါတယ်။ ဒီတော့ ကျနော့် အဖေက – “တူ တော်တယ်လို့ ပြောရင် ရလား?” မေးတဲ့ အခါ၊ ကျနော့် အမေက အဖေရဲ့ ဦးလေးကို တဆင့် ပြန်မေးရပြန်ပါတယ်။ ဦးလေးက “ရတယ်” လို့ဆိုတဲ့ အခါမှာတော့ ကျနော့် အဖေက သူမေးကြည့်ပေးအုံးမယ် ပြောပြီး၊ ကျနော့်ကို စောင့်ခိုင်းပါတယ်။\nအဲဒီ အချိန်က ပါတီဌာနချုပ် ဆိုတာ ဝန်ကြီးဌာနတွေရဲ့ ရွံကြောက် အဖွဲ့ကြီး ဖြစ်ပါတယ်။ အုပ်ချုပ်ရေးနဲ့ တိုက်ရိုက် ပတ်သက်မနေပေမဲ့၊ ဝန်ကြီးတွေကို လိုသလို သူတို့ ဖြုတ်နိုင် ခန့်နိုင်ပါတယ်။ ဝန်ကြီးအများစုဟာလဲ တောထဲမှာ သဲကြီးမဲကြီး စစ်တိုက်နေတဲ့ ဗိုလ်ချုပ်တွေ၊ ဗိုလ်မှူးတွေကို မြို့ပေါ် ခေါ်ပြီး၊ ဝန်ကြီး အဆောင်အယောင်ပေးကာ ချက်ခြင်း ဝန်ကြီးခန့်ထားခံရတဲ့ သူတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါ့ကြောင့် သူတို့လဲ နေ့ချင်းညချင်း နတ်ပြည်ရောက်သလို ဖြစ်ကုန်ကြပြီး – အဖေကြီး ဦးနေဝင်းကို ကိုးကွယ်ကြပါတော့တယ်။ အဲဒီတော့ သံရုံး အမှုထမ်းဆိုတဲ့ နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန လက်အောက် တစ်ခုက အရာထမ်း အမှုထမ်းတွေဆိုရင် အဖေကြီး ဦးနေဝင်းရဲ့ ပါတီ အဖွဲအစည်းကြီးကို အတွင်း ၃၇မင်း၊ အပြင် ၃၇ မင်း ဆည်းကပ်သလို ဆည်းကပ်နေကြရပါတယ်။\n“လမ်းစဉ် ဗဟို ပါတီဌာနချုပ်က ဦးဘယ်သူရဲ့ သားပါ…၊ ထိုင်းကို ရောက်လာပြီး စာပေးစာယူ ဆက်တက်ချင်လို့ ဝန်ထမ်းတစ်ယောက်ယောက်ရဲ့ တူ တော်စပ်ကြောင်း ရချင်ပါတယ်” – လို့ သံအမတ်ကြီးဆီကို အဖေက လှမ်းမေးတဲ့ အခါ – သံအမတ်ကြီး က “ရပါတယ်” ဆိုပြီး၊ သူ့ သံရုံးက ခိုင်းကောင်းတဲ့ ဝန်ထမ်း တစ်ယောက်ကို “မင်းလုပ်ပေးလိုက်ကွာ” လို့ ပြောတဲ့အတွက်၊ ကျနော်လဲ ထိုင်းနိုင်ငံ သံရုံး ဝန်ထမ်း ဦးဘယ်ဝါရဲ့ တူ တစ်ယောက် နေ့ချင်းညချင်း ဖြစ်သွားပါတော့တယ်။ ဒါနဲ့ဘဲ ကျနော်လဲ စာပေးစာယူ ထိုင်းကနေ ဆက်တက်ခွင့် ရတဲ့ အတွက် မြန်မာသံရုံးကနေ စာမေးပွဲကို သွားဖြေရပါတယ်။\nအဲဒီမှာ သံရုံးကနေ စာမေးပွဲ ဖြေရမယ် ဆိုပေမဲ့လဲ တနှစ်လုံးမှာ ဘာစာမှ ကျက်တာ မှတ်တာ ဖတ်တာ မလုပ်ခဲ့ပါဖူး။ သံရုံးကနေ စာပေးစာယူက စာအုပ်တွေ ရောက်နေတယ် ဆိုရင် သွားယူလိုက်၊ အိမ်မှာ ဟိုလှန် ဒီလှန် နဲနဲ ဖတ်ကြည့်ပြီး စာအုပ်တွေကို အသစ်စက်စက် သိမ်းထားခဲ့တာပါ။ နောက်တော့ သံရုံးမှာ စာမေးပွဲ ဖြေမယ် ဆိုတဲ့ အခါ တာဝန်အရ သံအမတ်ကြီး စောင့်ပေးရမယ် ဖြစ်လာပါတယ်။ အဲဒီတော့ ကျနော်က စာအုပ်တွေ သယ်သွားပြီး၊ သံရုံးရဲ့ အိမ်သာခန်းထဲမှာ ဖွက်ထည့်ထားလိုက်ပါတယ်။\nပထမနေ့မှာ သံအမတ်ကြီးက စာမေးပွဲ စည်းကမ်းချက်တွေကို ဖတ်ပြပါတယ်။ စာမေးပွဲ ဖြေတဲ့ ကျောင်းသားက ကျနော်ရယ်၊ နောက်တစ်ယောက်ရယ် နှစ်ယောက်ထဲ ရှိပါတယ်။ ဒီသံအမတ်ကြီးက ကျောင်းဆရာမှ မဟုတ်တာ – ဘယ်လိုလုပ် စာမေးပွဲခန်း စောင့်တတ်မှာလဲ? ကျောင်းဆရာတွေ ကိုယ်တိုင်စောင့်တာတောင်မှ ကျောင်းသားတွေမှာ နည်းပေါင်းစုံ စာခိုးချ လို့ရနေတဲ့ဟာ…။ ဒါကို သံအမတ်ကြီးလဲ သိပုံရမှာပါ၊ တာဝန်အရသာ ဟိုယောင်ယောင် ဒီယောင်ယောင် ပထမပိုင်း နာရီဝက်လောက် လုပ်ပြပြီး သူလဲ အခန်းထဲက ပျောက်သွားပါတော့တယ်။ နောက်ရက်တွေမှာတော့ ပေါ်ကို မလာတော့ပါဖူး၊ သံရုံးဝန်ထမ်း တစ်ယောက်ကဘဲ စာမေးပွဲ ဖြေချိန်စရင်၊ မေးခွန်းချပေး ထွက်သွားပြီး၊ အချိန်စေ့ရင် စာရွက်ပြန်လာသိမ်းပါတယ်။\nဒါ့ကြောင့် ကျနော်လဲ အိမ်သာထဲမှာ ဖွတ်ထားတဲ့ စာအုပ်ကို အခန်းထဲ ယူပြီး၊ ဗြောင်ချကူးရေးဖို့ ပြင်ပါတော့တယ်။ တနှစ်လုံးကမှ စာကို မကြည့်လာတဲ့ ကျနော်ဟာ မေးခွန်းရဲ့ အဖြေကိုတောင် စာအုပ်ထဲမှာ မရှာတတ်ပါဖူး။ အဖြေ စာရွက်ပေါ်မှာ အမှတ်စဉ်တွေ တပ်ပြီး ဘာက စရေးရမယ်ကို မသိပါဖူး။ အဲဒီတော့ အဖြေရဲ့ အစ စာပိုဒ်တွေ ဖြစ်တဲ့ – အဲဒါက “အဘယ်ကြောင့် ဆိုသော်”…၊ “အကြောင်းရင်းတို့မှာ…” ၊ “…. အချက်ပါ မေးခွန်းကို ဖြေရလျှင်….” စတဲ့ စာလုံးတွေဘဲ ရေးထားနိုင်ခဲ့ပါတယ်။\nအခန်းထဲကနောက် တစ်ယောက်ကိုတော့ ဘာမှ မေးလို့ မရပါဖူး၊ သူကတော့ မိန်းကလေးလဲ ဖြစ်တော့ စာကျက်ထားပုံရပါတယ်၊ ကုန်းကုန်းနဲ့ အချိန်လုပြီး ဖြေနေရတာမို့ သူ့လဲ အနှောက်အယှက် မပေးတော့ပါဖူး။\nအချိန်စေ့လို့ အဖြေစာရွက်တွေ သိမ်းတဲ့ အခါမှာတော့ ကျနော့် စာရွက်က စာတစ်ကြောင်းစီ အစပြုထားတဲ့ အဖြေစာရွတ် အလွတ်ကိုဘဲ ပေးလိုက်နိုင်ပါတယ်၊ အဲဒါက ဒုတိယနှစ် ဥပဒေပါ…။\nကျနော် ကျပြီလို့ သိလိုက်ပါတယ်၊ ကျလဲ ကိစ္စမရှိပါဖူး…၊ ကျနော် အခု ထိုင်းတက္ကသိုလ်က ဘွဲ့တစ်ခုရရင် ပြီးတာပါဘဲ၊ အမေကသာ လောဘကြီးပြီး ဟိုရော ဒီဘာ ဘွဲ့ရစေချင်နေတာပါ။ ဒါပေမဲ့ ကျနော် ထင်သလိုမဟုတ်ခဲ့ပါဖူး၊ အောင်စာရင်းတွေ ထွက်လာတဲ့ အခါမှာ ကျနော် “အောင်တယ်” တဲ့…။\n(အာစရိ ဆိုတာ မိဘနဲ့ အတူ အဆင့်အတန်းရှိပါတယ်၊ ကန်တော့ပါတယ် – ဒါပေမဲ့ ဆရာမ မပါလို့ မပြီးတဲ့ အတွက် ဆရာမ အကြောင်း နဲနဲ ရေးရပါလိမ့်မယ်။ ဆရာမကလဲ မဟုတ်တာ လုပ်တာကိုး…၊ အပြစ်ရယ်လို့ ဆရာမကို တင်တာ မဟုတ်ပါဖူး၊ ကျနော်တို့တွေ စံနစ်မှားထဲမှာ လူတိုင်း အမှားလုပ် ဖြစ်နေခဲ့တာကို မြင်စေချင်လို့ပါ)\nကျနော် အံ့အားသင့်ပြီး၊ ဘာမှ မဖြေဘဲ စာရွက်အလွတ်ကြီး ပြန်ပေးလိုက်တာကို ဘယ်လို အောင်သွားတာလဲ? လို့အမေ့ကို ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း မေးကြည့်ပါတယ်။ ဒီတော့မှ အမေက ကျနော့် ဆရာမ အိမ်ကိုလာပြီး ကျနော့် ခုံနံပါတ် တောင်းယူသွားတယ် လို့ သိရပါတယ်။ ဒီ ဆရာမက ပထမနှစ်တုံးက ဆရာမပါ…၊ ကျနော့်မှာ မကောင်းတဲ့ အကျင့်တစ်ခုရှိပါတယ်၊ ကျနော် ငယ်ငယ်က ကျနော့်ထက် အသက်ကြီးတဲ့ အမျိုးသမီးတွေကို ချွဲတတ်ပါတယ်။ ဒီ ဆရာမကိုလဲ ကောင်းကောင်း ချွဲခဲ့ပါတယ်။ ဆရာမကို ပထမနှစ် တစ်လျှောက်လုံး ဘာမှ မပေးမကမ်း မကန်တော့ရဘဲ၊ ဆရာမကဘဲ မုန့်ဖိုးပေး၊ အိမ်စာလာပြပေး လုပ်နေတာပါ။ အခု နိုင်ငံခြားသွားမဲ့ဟာ သူ့ကိုတောင် မနှုတ်ဆက်ခဲ့ရပါဖူး၊ ဒါပေမဲ့ စာမေးပွဲ အချိန်နားရောက်တဲ့ အခါ အိမ်လာပြီး ကျနော် ဘယ်ကျောင်းဆက်တက် နေလဲ မေးတဲ့တော့ အမေက စာပေးစာယူ ဆက်တက်နေတယ်လဲ ပြောရော – ကျနော့် ခုံနံပါတ်ကို ချက်ခြင်းတောင်းတော့တာဘဲတဲ့။\nအဲတော့ ရှင်းပြီပေါ့ဗျာ…၊ ကျနော့် အဖြေစာရွက်တွေမှာ အဖြေတွေ ရေးပေးတာ ဘယ်သူရှိတော့မလဲ? ဆရာမ မှ မလုပ်ပေးရင် ဘယ်လို အောင်မှာလဲ? ဆရာမကလဲ ပိုင်ပုံက နိုင်ငံခြားက ဖြေတဲ့ အဖြေလွှာတွေကို အမှတ်ခြစ်ပါရစေ ဆိုပြီး၊ ပေါမောက္ခ ဆီကတောင်းထားတာတဲ့၊ ပြီးရောပေါ့….။\nဒီလိုနဲ့ တတိယနှစ်လဲ အောင်ပြန်ပါတယ်၊ စတုတ္ထနှစ် စာမေးပွဲ မဖြေခင်မှာတော့ မြန်မာပြည်မှာ ကျောင်းတွေ ဖွင့်လိုက်၊ ပိတ်လိုက်၊ စာမေးပွဲတွေ နောက်ဆုတ်လိုက်နဲ့ စပြီး ရုတ်ရုတ် ရုတ်ရုတ် ဖြစ်နေပါပြီ၊ ဒါက ၁၉၈၇ လောက်မှာပါ။\n၁၉၈၈ မှာတော့ အဖေရော၊ အမေရောက ကျနော့်ကို ပြန်လာဖို့ ခေါ်ပါတယ်။ ဒါနဲ့ ကျနော် မတ်လလောက်မှာ ပြန်ရောက်ခဲ့ပါတယ်၊ ဒါပေမဲ့ မြန်မာပြည်မှာ ပြန်နေဖို့တော့ မဟုတ်ပါဖူး၊ ခဏ တိုင်းပြည် ရုတ်ရုတ် ဖြစ်နေတုန်း ဘာလုပ်ကြမယ် ဆိုတာ မိသားစု အားလုံး သိထားဖို့အတွက် စုနေကြတာဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီလို ပြန်ရောက်လာတဲ့ အချိန်မှာ ပထမနှစ် တုန်းက သိခဲ့တဲ့ သူငယ်ချင်းတွေနဲ့ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် ဝင်းထဲမှာ ပြန်ဆုံ ဖြစ်ကြပါတယ်။ အဲဒီ ပြန်ဆုံ ဖြစ်ခဲ့ကြတဲ့ သူငယ်ချင်းတွေကတော့ – ဒုဝန်ကြီး တစ်ယောက်ရဲ့သား၊ စစ်တပ် ဆေးတက္ကသိုလ်က ပေါမောက္ခ ဆရာဝန်ကြီး တစ်ယောက်ရဲ့သား၊ ရဲမှူးကြီး တစ်ယောက်ရဲ့သား နဲ့ အထူးကု ဆရာဝန်ကြီး တစ်ယောက်ရဲ့သား တို့ ဖြစ်ကြပါတယ်။ ကျနော်တို့ ငါးယောက်ဟာ မနက် မိုးလင်းပြီ ဆိုတာနဲ့ ကျောင်းမှာ တွေ့ကြပါတယ်၊ ပြီးရင် အများအားဖြင့် စစ်တပ် ဆေးတက္ကသိုလ်က ပေါမောက္ခ ဆရာဝန်ကြီး တစ်ယောက်ရဲ့သား (အမည်လွှဲပြောရင်) မောင်သိမ်း ရဲ့ အိမ်မှာ ထိုင်ပြီး စကားပြောကြပါတယ်၊ ညမိုးချုပ်မှ လမ်းခွဲပြီး အိမ်ပြန်တတ်ကြပါတယ်။ သူတို့က ကျနော့်ကို စတုတ္ထနှစ် ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်ကို ပြန်ပြောင်းပြီး တက်ဖို့ တိုက်တွန်းပါတယ်။ သူတို့ တိုက်တွန်းလို့ ကျနော်လဲ သူတို့နဲ့ အတူ ကျောင်းပြန်တက်ဖို့ လိုအပ်တဲ့ ရုံးကိစ္စတွေ လုပ်နေတုန်းမှာပင် အစိုးရ ဌာနတွေ၊ ရုံးတွေကလဲ ဖွင့်လိုက် ပိတ်လိုက်နဲ့ အခြေအနေ မတည်ငြိမ်တာကြောင့် ဘာမှ မလုပ်ဖြစ်ခဲ့ပါဖူး။\nဒါနဲ့ဘဲ ကျနော်လဲ တက္ကသိုလ်မှာ တရားဝင်မဟုတ်တဲ့ ကျောင်းသား တစ်ယောက်အနေနဲ့ နေ့တိုင်း ကျောင်းရောက်နေပါတယ်။\nအဲဒီလိုနဲ့ တရက်မှာတော့ အကြီးအကျယ် ကျောင်းမှာ လူစုလူဝေး ဖြစ်ကြပါတယ်။ ကျောင်းထိပ်မှာ လုံထိန်းတွေက ဝိုင်းထားပြီး ကျောင်းထဲကို ဒုတ်တွေနဲ့ ဝင်ဖို့ အသင့်ဖြစ်နေကြပါတယ်။ ကျောင်း ပတ်ပတ်လည် တံခါးတွေလဲ အကုန်ပိတ်ထားလိုက်ပါပြီ၊ ဒီ ထွက်ပေါက် တစ်ခုဘဲ ရှိပါတော့တယ်။ ကျောင်းသားအုပ်စုက ကျောင်းတံခါးပေါက်ကြီး နောက်ကို နဲနဲ ဆုတ်သွားပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သူတို့မှာ ထပ်ဆုတ်လို့ မရတော့ပါဖူး၊ အနောက်ပေါက်တွေ အကုန် ပိတ်ထားပြီးပါပြီ။\nအဲဒီတော့ အရင်က လူအုပ်ကြားထဲရှိနေခဲ့ကြတဲ့ ကျနော်နဲ့ ကျနော့် သူငယ်ချင်း လေးယောက်က ကျောင်း ဂိတ်အဝင် ကားလမ်းဘေး၊ လုံထိန်းတွေနဲ့ ကျောင်းသားတွေရဲ့ အကြား တည့်တည့် ရောက်သွားပါတော့တယ်၊ ကျနော်တို့က လမ်းဘေးမှာ ထိုင်နေကြတာပါ။\nတဖက်က လုံထိန်းတွေကလဲ ရှေ့ကို တဖြည်းဖြည်း တိုးလာနေကြပါတယ်။ သူတို့မှာ ဒုတ်တွေ ဒိုင်းတွေပါလာကြပြီး၊ သူတို့နောက်က မီးသတ်ကားတွေကို တွေ့ရပါတယ်။ ဒီတော့ ကျနော်က သွေးလန့်ပြီး မတ်တတ်ရပ်ကာ – ရဲမှူးကြီး ရဲ့သား (အမည်လွဲပြောရင်) ကိုကို ကိုမေးလိုက်ပါတယ်။\n“ဟေ့ကောင်… ဘယ်လို လုပ်ကြမလဲ၊ ထ ကြလေကွာ…၊ ငါတို့ ဘယ်အပေါက်က ထွက်မလဲ?”\nရဲမှူးကြီးသားက ဆေးပေါ့လိပ် အဖွာမပျက်ပါ။ ပြီးတော့ တဟဲဟဲ ရီပြီး –\n“မင်းကကွာ ငါတို့ ဆီမှာက ဒါမျိုး နေ့တိုင်း လေ့ကျင့်နေတာတွေ တွေ့နေရတာ၊ ရိုးနေပြီ၊ သူတို့ ဘာလုပ်မယ် ဆိုတာ သိပြီးပြီ၊ ငြိမ်ငြိမ်ထိုင်စမ်းပါကွာ…၊ ချက်ခြင်း မဝင်သေးပါဖူး၊ အနည်းဆုံး နာရီဝက်လောက် ကြာလိမ့်အုံးမယ်” လို့ ပြောပါတယ်။\n“နေစမ်းပါအုံး… နာရီဝက်လဲ နာရီဝက်ဘဲ၊ ငါတို့ ဘယ်အပေါက်ကနေ ထွက်ကြမလဲ? အရင် ရှာထားကြရမယ်” လို့ ကျနော်ပြန်ပြောတော့၊ ကိုကို က ရီမြဲရီရင်းနဲ့ဘဲ –\n“လုံထိန်းဆိုတာ ငါ့အဖေ တပည့်တွေပါကွာ၊ သူတို့ ဆရာ တပ်ထိန်းက ငါတို့ ခြံမှာ ကူလီလုပ်ခိုင်း၊ အကြမ်းခိုင်းနေတဲ့ အလုပ်သမားပါ၊ သူတို့က ငါတို့ကို ဘာလာလုပ်ရဲမှာလဲ?”\n“အေး… မင်းကတော့ ဟုတ်မှာပေါ့ကွာ၊ ဒါပေမဲ့ ငါတို့နဲ့မှ မသိဘဲ ငါတို့ အဆော်ခံ ထိမှာပေါ့” လို့ ပြောပြန်တော့၊ သူက –\n“စိတ်မပူစမ်းနဲ့ ဟာ့ကောင်ရာ ထိုင်နေစမ်းပါ” လို့ ဆိုပြီး စကားဖြတ်လိုက်ပါတယ်။\nကျန်တဲ့ သူငယ်ချင်းတွေ ဖြစ်တဲ့ မောင်သိမ်းရယ်၊ နောက် ဆရာဝန်ကြီးသား (အမည်လွှဲပြောရင်) ကိုခိုင်ရယ်၊ ဒုဝန်ကြီးသား (အမည်လွှဲပြောရင်) ကိုထူး ရယ်တို့ကလဲ ထိုင်ရာက မထကြတော့ ကျနော်လဲ သူတို့နဲ့ ပြန်ထိုင်နေလိုက်ပါတော့တယ်။\nနာရီဝက်လောက် ကြာတဲ့ အခါမှာတော့ ကိုကို က – “မောင်သိမ်းတို့အိမ် သွားကြမယ်ကွာ” ဆိုပြီး ထထွက်ပါတော့တယ်။ ဒါနဲ့ ကျနော်တို့လဲ သူ့နောက်က လိုက်ရပါတယ်၊ သူက ကန့်လန့်ဖြတ် ကျောင်းဆောင်ဖက်ကို လျှောက်ပြီး အဲဒီ နောက်ဖက် အပေါက် တစ်ခုက ကမာရွတ်ရဲစခန်းကို တောက်လျှောက် ပေါက်တဲ့ နေရာကို ဦးဆောင် ခေါ်သွားတော့မှ အဲဒီ အပေါက် ပွင့်နေတာကို တွေ့ရပါတယ်။\n“ဒါတွေက ကျောင်းကို ဝင်ရင် သူတို့ ဘယ်လိုဝင်ပြီး၊ သူတို့ ပိတ်မိလို့ ပြန်ဆုတ်ရင် သူတို့ အတွက် သူတို့ လမ်းဖောက်ဖွင့်ထားတဲ့ ပလင် (plan) ထဲဆွဲထားတာတွေပါကွာ…၊ ဒါတွေ ငါ့အဖေဆီမှာ လွန်ခဲ့တဲ့ ၅ နှစ်လောက်ကတည်းက သူတို့ ဆွဲထားပြီးသားတွေပါ” လို့ ခပ်ကြွားကြွားလေးနဲ့ ကိုကိုက ပြောလိုက်ပါတယ်။\nနောက် ကျနော်တို့လဲ အဲဒီလမ်းကနေ ထွက်ပြီး မောင်သိမ်းတို့ အိမ်ကို ရောက်ခဲ့ကြပါတယ်။ ညရောက်တော့ မှ ခါတိုင်းလို လမ်းခွဲဖို့ ပြင်ဆင်ထားပေမဲ့ ညမထွက်ရ အမိန့် ထုတ်ပြန်လိုက်တဲ့ အတွက် နောက်ဆုံးတော့ မောင်သိမ်းအိမ်မှာဘဲ အိပ်ကြရဖို့ ဖြစ်ပါတော့တယ်။ နောက်ရက်တွေမှာလဲ ကျနော်တို့ ကိုယ့်အိမ်ကို ပြန်ကြရင် ပြန်ဆုံဖို့ မလွယ်တော့တာကြောင့် မောင်သိမ်းနဲ့ဘဲ အရေးအခင်း အခြေအနေ နဲနဲ ငြိမ်တဲ့အထိ အတူနေကြဖို့ သက်ဆိုင်ရာ အိမ်တွေကို အကြောင်းလိုက်ကြပါတော့တယ်။\nအဲဒီညမှာက စပြီး၊ ကျနော်တို့ ပြောခဲ့ကြတဲ့ ကျနော်တို့ရဲ့ အဖေတွေဆီက တဆင့် သိရ ကြားရတာတွေကို စုပြီး ပြောဖြစ်ခဲ့ကြတဲ့ စကားတွေထဲက မှတ်မိသလောက် ပြန်ပြီး၊ ဒီဆောင်းပါးမှာ အခန်းဆက်ရေးရင်း ကျနော်က ပြောပြမှာပါ။\nကျနော်တို့ အဖေတွေက အဲဒီ ခေတ်အခါမှာ ပေါက်ပေါက်ရောက်ရောက် ရှိကြတဲ့ ‘လူကြီး’ တွေ ဆိုတာကို ပြောထားခဲ့ ပြီးပါပြီ။ ဒီအခါ စာဖတ်တဲ့သူ အချို့က...\nအဲဒီ အထဲမှာ ထူးခြားတာကတော့ – မြန်မာပြည်က စစ်ဘေးဒဏ်ကြောင့် ရှောင်ပြေးလာကြရတဲ့ ဒုက္ခသည် ကရမ်း လူမျိုးများ ထားတဲ့ ကရမ်းရွာဟာ လူများကို တိရိစ္ဆာန်များလို...\nအောင် သူ ဟိန်း facebook user says:\n23/Nov/2016 at 9:03 am\nMyo Min Tun ငါ့ဖုန်းစာမမြင်ရလို့.. မင်းဖတ်ရင်ငါ့ကိုခေါ်\nHtun Minn Oo facebook user says:\n23/Nov/2016 at 6:25 am\n22/Nov/2016 at 3:16 pm\nအရမ်းဖတ်လို့ကောင်းတယ် ဦးရေ ၊ ဗဟုသုတ ရတယ်နော် ၊ မျှော်နေပါတယ်\nYehponnaingjr Yehponnaingjr facebook user says:\n22/Nov/2016 at 2:59 pm\nဖတ်စေချင်ရင်တင် sharealinkတော့နေတော့


Nissan March 2010 (#726542) ကို Thanlyin ၿမိဳ့နယ္တြင္ေရာင... | CarsDB\nLot Number: #726542\nဆီစားလည်းသက်သာ မြို့ထဲအဝင်အထွက်လည်းလွယ်ကူ ကားလန်းလန်းလေးလည်းစီးချင်သူများအတွက် အိမ်စီးကားလေးတစ်စီးရောင်းချပေးချင်ပါတယ်ခင်ဗျ\n#Model. - 2010\n#Colour. - Violet\n#Engine. - 1200 CC ... 2WD\n#Kilo. - 1 သိန်း စွန်းစွန်း\n-> #Original TV & Back Camera ...All Power Window ... စာကြည့်မီး... Spare wheel နှင့် ကားပစ္စည်းစုံ ... နောက်ရေသုတ်တံ ... မီးချိန်မှန်ချိန်... မှန်ချိုးမှန်ခေါက် ...အောက်ကြမ်းခင်းLeatherခင်းပီး ... Tyre 80% Good ...\n#Push Start (Smart Key)\n#Original March ခြေချော်ပတ်လည်\n#Originalဘက်မှန် Auto အဖွင့်အပိတ်\n#လိုင်စင်ဝေး (၂၀၂၁... ၉ လပိုင်း)\n#Engine Oil / Auto Oil / Coolant / Air Cleaner အားလုံးအသစ်(လက်တင်စီး)\n#အတိုက်အခိုက် အရှုပ်အရှင်း ကင်းကြောင်း အာမခံပါသည်..အိမ်စီးကားသန့် တစ်လက်ကိုင် ပိုင်ရှင်ကိုယ်တိုင်ရောင်းမည်..\nPrice - 152 သိန်း (ပါးပါး ညှိုနှိုင်း)\n09 254 255 129\n09 769 110 180\nCarsDB တွင် ( ဦး/ဒေါ် ) Pyae Phyoe မှ ကြော်ငြာတင်ထားသော Nissan March 2010 နှင့်ပတ်သက်၍ စုံစမ်းလိုသည်ဟု ပြောပါရန်။


မိတ်ကပ်မလိမ်း အဖက်မပါတဲ့ သူမပုံကို ဝေဖန်တဲ့သူတွေကို ဒဲ့ပြောလိုက်တဲ့ မြတ်ကေသီအောင်\nနိုင်ငံကျော် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် အကယ်ဒမီ မြတ်ကေသီအောင် ဟာဆိုရင် ပရိသတ်တွေ ချစ်ခင်အားပေးရတဲ့ ဝါရင့်သရုပ်ဆောင် တစ်ဦးပါ။ သူမ သရုပ်ဆောင် ရိုက်ကူးခဲ့တဲ့ ဇာတ်ကားများစွာ ရှိပြီး ခုအချိန်ထိ ငယ်ရွယ်နုပျိူ နေတဲ့ သူမကို ချစ်ခင်အားပေးတဲ့ ပရိသတ်အခိုင်အမာရှိနေတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ တစ်ခါမှာတော့ ပရိသတ်တွေအတွက် တ်ကပ်မလိမ်း အဖက်မပါတဲ့ သူမပုံကို ဝေဖန်တဲ့သူတွေကို ဒဲ့ပြောလိုက်တဲ့ မြတ်ကေသီအောင်အကြောင်းကို ဖော်ပြပေးလိုက်ပါတယ်နော်။\nမြတ်ကေသီအောင် က လက်ရှိမှာ စားသောက်ဆိုင် တစ်ဆိုင်နဲ့ နောက်ထပ် Coffee Lu Gallery ဆိုင် လေးကို ဖွင့်ထားတယ်လို့သိရပါတယ်။ မြတ်ကေသီအောင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ထားတဲ့ အထက်တန်းစား ရုပ်ရှင် ဇာတ်ကားကြီးကလည်း ပရိသတ်တွေအကြိုက်နဲ့ ထပ်တူကျခဲ့ပါတယ်။သူမ သရုပ်ဆောင်ခဲ့တဲ့ စပွန်ဆာ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားက ပရိသတ်တွေကြားမှာ နာမည်ကြီးခဲ့တာပါ။\nဒီတစ်ခါမှာတော့ မြတ်ကေသီအောင်က ” ရှက်စရာမှမဟုတ်တာ…. ဒီပုံဟာ ဘာမှ မလိမ်းထားသလို အဖတ်တွေ အရည်တွေ မပါတဲ့ ကင်မရာနဲ့ရိုက်ထားတဲ့ပုံပါ.မျက်နာပေါ် အလှဆုံးပြင်ပြီး အဖတ်တွေ ပါတဲ့ ကင်မရာနဲ့ရိုက်ထားတဲ့ ပုံတွေတင်ပြီး ကိုယ့်ကိုယ်ကို လှတယ်လို့ တခါမှ မပြောခဲ့ဖူးဘူး.ဒါပေမဲ့ ကိုယ်လည်းလူထဲကလူမို့ လှချင်တာပေါ့.အဲ့တော့ အများနည်းတူ အဖတ်ပါတဲ့ကင်မရာတွေနဲ့ ရိုက်တာပဲလေ.အဖိုး အဖွားတွေက အစ ဆလ်ဖီဆွဲနေကြတဲ့ခေတ်မှာ ကိုယ်လှချင်တာ အဆန်းတော့ဖြစ်မယ်မထင်မိဘူး.\nတချို့ တချို့ လူတွေက ကိုယ်တိုင်ဓာတ်ပုံတွေ ဗွီဒီယိုတွေကိုပါ အဖတ်တွေနဲ့ရိုက်ပြီ သူများကိုဝေဖန်နေတာတွေ တွေ့ရတော့ပြုံးမိတယ်”\n“တချို့သော ယောက်ကျားတွေက ရုပ်ရှင်ထဲမှာပဲတွေ့ဖူး..အသဲအသန်ကြိုက်ကြပြီး မင်းသမီးယောက်ကျားဖြစ်ချင်တဲ့ အချစ်စစ်မပါတဲ့ ပေါ်ပြူလာဖြစ်ချင်ရုံသက်သက်နဲ့လာတဲ့စိတ်ဓာတ်အောက်ကြတဲ့လူတွေလည်းကြုံရတော့ ပကာသနကိုမက်မောတဲ့ ဟန်ဆောင်တတ်တဲ့ ယောက်ျားတွေလည်းရှိသားပဲလို့ သိလိုက်ရတယ်.ကိုယ့်ဘဝမှာ ကိုယ်ချစ်လို့ပတ်သက်ခဲ့တဲ့ ယောက်ျားတွေဆီက (လက်ဆောင်ပေးတဲ့အရာကလွဲရင်) ဘာမှမယူသလို ဘာမှမတောင်းဆိုခဲ့ဘူး.ကိုယ်ကပဲ တတ်နိင်သလောက် သူတို့ဒုက္ခရောက်နေတဲ့အခါကူညီပေးခဲ့တာ.(ယူသွားတဲ့သူတွေ မဟုတ်ပါဘူးလို့ ငြင်းချင်ရင် လာငြင်းပါ.ဘာလို့ကူညီခဲ့ရလဲဆိုတဲ့အကြောင်းအရာနဲ့ ငွေ အမောက်ကိုလူသိရှင်ကြားစာရင်းချပြပေးမယ်)တခြားလူတွေကို သွားမငြင်းနဲ့နော်.ကိုယ့်ဆီကို ကိုယ်တိုင်လာငြင်း.အပြင်လူကဘာမှ သိတာမဟုတ်ဘူးလေ ပြောချင်တဲ့လိုရင်းတောင် ပျောက်သွားတယ်..မိတ်ကပ်တွေနဲ့ပုံမြင်ပြီး သိပ်လှနေတယ်လို့ထင်တဲ့သူတွေ သိစေချင်တာက ကိုယ်ဟာ အသက်၄၈ နှစ် သာမန် ရွက်ကြမ်းရေချို မိန်းမတယောက်ထက်မပိုပါဘူး”\n“ကိုယ့်ရဲ့လက်ရှိ မျက်နာကိုမြင်ပြီး ချစ်တတ်တဲ့ သူကသာ ကိုယ့်အတွက်တော့ တန်ဖိုးရှိတဲ့ သူပါ.ကိုယ့်ရဲ့ မလှတဲ့ မျက်နှာဟာ ကိုယ့်အမေက အသက်နံ့ရင်းပြီး မွေးထားပေးခဲ့လို့ ရှက်စရာမဟုတ်သလို ဘယ်သူမှလည်း အပြစ်ပြောစရာမလိုပါဘူး..သူများကိုပြောတော့မယ်ဆိုရင် မှန်ရှေ့မြနိမြန်ပြေးကြည့်လိုက်ပါ.ငါရောတော်တော်ပြည့်စုံလို့လားလို့..မှန်မရှိရင် ခုစာကိုဖတ်ပြီးဝယ်ထားလိုကိပါတော့.မှန်ကြည့်ပြီးငါအလှကတော်တော်လှပြီးပြည့်စုံတယ်လို့ ထင်ရင် သေချာနေပြီ..သင့်မှာဘဝင်မြင့်ရူးရောဂါရှိနေပါပြီ..ဘယ်သူမှ ပြည့်စုံတဲ့သူမရှိတဲ့ လောကကြီးမှာ သင့်စိတ်ထဲ အဲ့လိုတွေမြင်နေပြီဆို ဆရာဝန်နဲ့ပြလိုက်ပါလို စေတနာနဲ့ အကြံပေးပါရစေ” ဆိုပြီး ပြောထားပါတယ်။\nသရုပ်ဆောင် အကယ်ဒမီ မြတ်ကေသီအောင် ပြောထားတဲ့အကြောင်းကို ပရိသတ်တွေ သိလောက်ပြီထင်ပါတယ်။ ကြည့်ရူပေးကြတဲ့ ပရိသတ်ကြီးကို ကျေးဇူးအထူးတင်ရှိပါတယ်နော်။


ဂျေဆင်န်စတမ့်ဖ်ရဲ့ လစ်ရစ်က်ကဗျာ အက်ဆေး – zlkontempo\nPosted on December 18, 2009 | by zlkontempo\nကဗျာရဲ့ လျို့ဝှက်ချက်ဟာ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုပဲ။ (၁)\nအလှတရားစစ်စစ်ဟာ ရှိတောင့်ရှိခဲစစ်စစ်ပဲ။ (၃)\nအနုပညာမှန်သမျှဟာ နာကျင်မှုဝေဒနာ (၇)\nနာကျင်မှုဝေဒနာဟာ အမှောင်ထဲကလာတယ်/အဲဒါကို ကျွန်တော်တို့အမြော်အမြင်လို့ခေါ်တယ်။ (၈)\nအမြော်အမြင်ကြီးသူရဲ့ လုပ်ရပ်မဲ့ခြင်းဟာ ဘာမှမလုပ်ခြင်းမဟုတ်ဘူး။ (၉)\nကဗျာဟာ ဇိမ်ခံပစ္စည်းမဟုတ်ဘူး။ (၁၀)\nကျွန်တော်ဟာ ဘာစည်းစိမ်ဥစ္စာမှမရှိတဲ့ ဆင်းရဲသားဆိုတော့ စိတ်ကူးအိပ်မက်တွေပဲ ပိုင်တာပေါ့။(၁၂)\nအခြားတစ်ယောက်ရဲ့ အရေပြားထဲ/၀င်ရောက်ဖို့ စိတ်ကူးစိတ်သန်း (၁၄)\nချစ်ခြင်းမေတ္တာနဲ့ စိတ်ကူးစိတ်သန်းဟာ တစ်ဖြတ်စပဲဖြစ်တယ် (၁၅)\nတစ်ခုခုက ကျွန်တော့်ကိုပြောနေတယ် ၊ ဖြတ်စတစ်စဟာ ချာတိတ်လေးရဲ့/\nအိတ်ကပ်ထဲမှာပဲ ကျန်ရစ်ခဲ့ဖို့ ကြံစည်အားထုတ်တယ်။ (၁၆)\nဟောဒီတိတ်ဆိတ်မှုကို ကျွန်တော်အလှဆင်ချင်တယ် (၁၇)\nပြီး ၊ အဲဒီတိတ်ဆိတ်မှုဟာ မမောမပမ်းခရီးသွားလို ထွက်ခွာသွားလိမ့်မယ်/\nအလင်းရောင်လုံးလုံးမရှိတဲ့ ကြယ်တစ်ပွင့်ရဲ့ ရောင်ခြည်တန်းလို (၁၈)\n(မိမိရဲ့ ငါအတ္တများပျော်ကျနေတယ် ၊ အပျက်မအတွင်းခံဂါဝန်ဟောင်းတွေ) (၂၀)\nကိုယ်ဟာညရဲ့ ထောင့်လေးထောင့်ထဲပြည့်တင်းသွားတဲ့ မိမိအတ္တတစ်ခုဖြစ်သွားတယ်။ (၂၁)\nထောင့်ကိုချိုးကွေ့လိုက်တာနဲ့ ဆောင်းဦးရာသီဖြစ်သွားတယ် (၂၂)\nဆောင်းရာသီရောက်လာဖို့ အခုအချိန်တန်ပြီပေါ့ (၂၃)\nငှက်ကလေးတွေကို ငါဆွဲချလိုက်တယ်။ (၂၄)\nသူတို့ငါ့ကို မရဏအ၀တ်အစားတွေဝတ်ဆင်ပေးတယ်/ပြီး အတိဒုက္ခ\nမရဏ ၊ ပြီး ၊ မရဏ ၊ ပြီး လာဦးမယ့်စစ်ပွဲတွေ။ (၂၇)\nစစ်ပွဲအသေးစားလေးမစတင်ခင် ခေတ္တရပ်နားခြင်း။ (၂၈)\nဒီဥစ္စာကို ဒီလိုစ လိုက်တယ် – (၂၉)\nဒါပေမယ့် ကိုယ်စ လိုက်တဲ့ ဘာမဆိုကို မပြီးဆုံးခင်မှာပဲ စွန့်လွှတ်ထားခဲ့တယ် – (၃၀)\n. . . ဘာမှမပျောက်ကွယ်သွားပါဘူး။ ပြောင်းလဲသွားရုံသာ။ (၃၁)\nဘယ်တော့မှ မပြောင်းလဲတာဟာ/ပြောင်းလဲလိုတဲ့ စိတ်ဆန္ဒပဲဖြစ်တော့တယ်။ (၃၂)\nဘယ်တော့မှပြည့်ပြည့်၀၀ကျေနပ်မှာမဟုတ်ဘူး ၊ စိတ်ပေါ့ ၊ ဘယ်တော့မှ။(၃၃)\nကဗျာတစ်ပုဒ်ရဲ့ ပုံသဏ္ဍာန် (ရေးသားဖွဲ့စည်းပြုလုပ်ပုံ/မှု) ဟာ အဲဒီကဗျာရဲ့ အကြောင်းအရာတွေအနက် အကြောင်းအရာ တစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။ အထက်ပါကဗျာဟာ အမေရိကပ်ကဗျာဆရာလည်းဖြစ် ဘာသာပြန်ကဗျာဆရာလည်းဖြစ်တဲ့ Jason Stumpf ရဲ့ ကဗျာတစ်ပုဒ်ဖြစ်ပါတယ်။ Jacket မဂ္ဂဇင်းအမှတ် ၃၅ ၊ ၂၀၀၈ အစောပိုင်းမှာ ဖေါ်ပြပါရှိတဲ့ ကဗျာဖြစ်ပါတယ်။\nဒီကဗျာရဲ့ ထူးခြားမှုဟာ ပုံသဏ္ဍာန်ပဲဖြစ်ပါတယ်။ ဒီကဗျာကို Essay: Of Lyric Poetry လို့ ခေါင်းစဉ်ပေးထားတဲ့အတွက် ဖတ်သူအဖို့ ပြနာစတက်ရပါတော့တယ်။ ဒါဟာ အက်ဆေးလား။ ကဗျာလား။ အက်ဆေးဆိုတာ စာစီစာကုံးဖြစ်ပါတယ်။ စကားပြေ ပုံစံနဲ့ ရေးတာဖြစ်ပါတယ်။ ကဗျာကတော့ စာစီစာကုံးမဟုတ်ပါဘူး။ စကားပြေပုံစံနဲ့တော့ရေးလို့ရပါတယ်။ စကားပြေကဗျာ prose poem တွေပေါ့။ ကဗျာဆရာဟာ `အက်ဆေး´လို့လည်းသုံး ၊`လစ်ရစ်က်ကဗျာ´ လို့လည်းသုံးထားတော့ ဖတ်သူကို စဉ်စားစေချင်တဲ့သဘော သက်ရောက်ပါတယ်။ ဒါကို အက်ဆေးလို့သဘောထားမလား။ အက်ဆေးနဲ့ကဗျာ ဘာကွာခြားသလဲ။\nလိုင်းစီပုံကိုထောက်ရင် ဒီအရေးအသားကို ကဗျာလို့ အကြမ်းဖျဉ်းခေါ်လို့ရပါတယ်။ စကားပြေတစ်ပုဒ်မှာ ၀ါကျတစ်ကြောင်းပြီး တစ်ကြောင်းရေးသွားပါတယ်။ ပိုဒ်အစ ၊ ပိုဒ်အဆုံးရှိပါတယ်။ အခုစာဖတ်သူဖတ်နေတာဟာ စကားပြေပေါ့။ ဒီအရေးအသားမှာတော့ လိုင်းတွေတစ်ကြောင်းပြီးတစ်ကြောင်းစီထားပါတယ်။ အပိုဒ် ၃ ပိုဒ်ခွဲထားပါတယ်။ အပိုဒ် (၁) ၊ (၂)နဲ့ (၃) တို့ဖြစ်ပါတယ်။ အပိုဒ် (၁) မှာ ၁၆လိုင်း ၊ အပိုဒ် (၂) မှာ ၁၂ လိုင်းနဲ့ အပိုဒ် (၃) မှာ ၅ လိုင်းစုစုပေါင်း၃၃လိုင်းပါရှိပါတယ်။\nလိုင်းချိတ်တွဲပုံဟာ အပေါ်လိုင်းထဲက စကားတစ်လုံးကို တိုက်ရိုက်သော်လည်းကောင်း ၊ တွဲဘက်သော်လည်းကောင်း ၊ ဆန့်ကျင်ဘက်သော်လည်းကောင်း ၊ အောက်လိုင်းမှာပြန်သုံးတဲ့ ပုံစံဖြစ်ပါတယ်။ ကြည့်ပါ။ (၁) – (၂) ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှု။ (၂) – (၃) အလှတရား။ (၃) – (၄) အလှတရား/အမှန်တရား။ (၄) – (၅) မိမိ/ခင်္ဗျား။ လိုင်း (၅) နဲ့ (၆)မှာ ဘာအဆက်အစပ်မှမရှိပါဘူး။ အတွေး သစ်တစ်ခု စ လိုက်တဲ့ပုံပါပဲ။ (၆) – (၇) အနုပညာ။ (၇) – (၈) နာကျင်မှုဝေဒနာ။ (၈) – (၉) အမြော်အမြင်။ လိုင်း (၉)နဲ့ (၁၀) မဟုတ်ဘူး။ (၁၀) – (၁၁) ဇိမ်ခံပစ္စည်း/စည်းစိမ်။ (၁၁) – (၁၂) စည်းစိမ်/ဆင်းရဲသား။ (၁၂) – (၁၃) စိတ်ကူးအိပ်မက်။ (၁၃) – (၁၄) သွေးသား/အရေပြား။ (၁၄) – (၁၅) စိတ်ကူးစိတ်သန်း။ (၁၅) – (၁၆) တစ်ဖြတ်စ/ဖြတ်စတစ်စ။\nအပိုဒ် (၂) မှာ (၁၇) – (၁၈) တိတ်ဆိတ်မှု။ (၁၈) – (၁၉) ကြယ်။ (၁၉) – (၂၀) ပျော်ဝင်/ပျော်ကျ။ (၂၀) – (၂၁) မိမိ/မိမိ အတ္တ။ (၂၁) – (၂၂) ထောင့်။ (၂၂) – (၂၃) ဆောင်းရာသီ။ လိုင်း (၂၃) နဲ့ (၂၄) မှာ ဘာအဆက်အစပ်မှမရှိပါဘူး။ (၂၄) – (၂၅) ငှက်။ (၂၅) – (၂၆) တေးသီ/သံစဉ်/သီဆို။ (၂၆) – (၂၇) မရဏ။ (၂၇) – (၂၈) စစ်ပွဲ။\nအပိုဒ် (၃)မှာ (၂၉) – (၃၀) စ။ (၃၀) – (၃၁) ပြီးဆုံး/ပျောက်ကွယ်။ (၃၁) – (၃၂) ပြောင်းလဲ။ (၃၂) – (၃၃) စိတ်ဆန္ဒ/စိတ်။\nဒီလိုချိတ်ဆက်ထားတာတွေကို ထုတ်ပြတဲ့ ရည်ရွယ်ချက်ကတော့ ဖြစ်ကတတ်ဆန်းလုပ်ထားတာမဟုတ်ပဲ စေ့စေ့စပ်စပ်လုပ် ထားတယ်ဆိုတာမြင်စေချင်လို့ပဲဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အနက် အဓိပ္ပါယ်ချင်း ချိတ်ဆက်မှုမဟုတ်ပဲ စကားလုံးတစ်လုံးနဲ့ ချိတ်ဆက်မှုမျိုး ဖြစ်ပါတယ်။ အနက် အဓိပ္ပါယ်ချင်း ချိတ်ဆက်မှု မျိုးမဟုတ်တဲ့ ဒစ္စဂျန့် တစ်ဗ် Disjunctive နည်းသုံးထားတဲ့အတွက် အနက် အဓိပ္ပါယ် ချိတ်ဆက်မှုမျိုးကိုမှ ကြိုက်တဲ့ ဖတ်သူအတွက် မကြိုက်နှစ်သက်မှု ဖြစ်မှာပါပဲ။ ဒါပေမယ့် ဒီလို ဒစ္စဂျန့်က်တစ်ဗ်နည်းနဲ့ ရေးတဲ့ ကဗျာအမျိုး အစားလည်းရှိသေးတယ်လို့ လွယ်လွယ်ပဲ နားလည်ထားလိုက်ရုံပါပဲ။ လောကမှာလည်း ကိုယ်နဲ့ မတူတာအများကြီးပဲမဟုတ်ပါလား။\nခေါင်းစဉ်အကြောင်းပြန်လှည့်ရင် ခေါင်းစဉ်က အက်ဆေးခေါင်းစဉ်ပုံစံတော်တော်ပေါက်ပါတယ်။ 0n Lyric Poetry `လစ်ရစ်က် ကဗျာနှင့်ပတ်သက်၍´ ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်ဟာ လစ်ရစ်က်ကဗျာအကြောင်းတစ်ခုခုဖွင့်ဆိုရှင်းလင်းပြတော့မယ်ဆိုတဲ့ သဘော သက်ရောက်ပါတယ်။သာမန်ရေးလေ့ရေးထ ၊ ဖတ်လေ့ဖတ်ထကဗျာခေါင်းစဉ်မျိုးတော့မဟုတ်ပါဘူး။ ခံစားမှုဦးစားပေးရေးထက် ဆင်ခြင် ယုတ္တိဘက်ဦးလှည့်တဲ့ ခေါင်းစဉ်/ အဓိပ္ပါယ်မျိုးပါ။ တစ်ဖန် ၊ လစ်ရစ်က်ကဗျာလို့အများသိရှိလက်ခံထားတာက ခံစားမှု ဗဟိုပြု ၊ ခံစားမှု လှုံ့ဆွရေးကဗျာမျိုးဖြစ်ပါတယ်။ Expression of feeling or emotion ကို ဦးတည်တာဖြစ်ပါတယ်။ လစ်ရစ်က် ကဗျာရေးဖွဲ့နည်းကို ကြည့်ရင်လည်းခံစားမှုကိုဖြစ်ပေါ်စေတဲ့စကားလုံးအသုံးအနှုံး ၊ အလင်္ကာ ၊ နိမိတ်ပုံတို့ကို တမင်ရွေးချယ်ပြီး အနက် အဓိပ္ပါယ်ပြုလုပ်မှုကို အနှောက်အယှက်မဖြစ်စေတဲ့ တစ်လမ်းသွားရေးနည်းအားဖြင့်အပိတ်ပိုင်းမှာ လင်းပွင့်မှုတစ်ခုခုနဲ့ အဆုံးသတ်တာမျိုးဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ ယေဘူယျသဘောကိုပြောတာပါ။ ဒီကဗျာကို ကြည့်ရင် လစ်ရစ်က် ကဗျာလို့ပြောဖို့နည်းနည်းခက်ခဲမယ်ဆိုတာသတိပြုမိပါလိမ့်မယ်။ ကဗျာကိုယ်တိုင်ဟာ လစ်ရစ်က်ကဗျာအမျိုးအစားမဟုတ်ပဲ ခေါင်းစဉ်ကို ဘာဖြစ်လို့ `လစ်ရစ်က်ကဗျာနှင့် ပတ်သက်၍´ လို့တပ်ထားသ လဲဆိုရင် ဖတ်သူကို လစ်ရစ်က်ကဗျာအကြောင်းတစ်နည်းတစ်ဖုံစဉ်းစားကြည့်စေလိုတဲ့ ဆန္ဒလည်းဖြစ်နိုင်ပါတယ်။\nကဗျာထဲမှာ ခံစားမှုဆိုင်ရာစကားလုံးတွေတော်တော်လေးတွေ့ရှိရပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ရောမန္တိက အသုံးအနှုံးတွေဖြစ်တဲ့ `အလှတရား´ ၊ `အမှန်တရား´၊ `သေခြင်းတရား´ ၊`ချစ်ခြင်းမေတ္တာ´၊ `စိတ်ကူးစိတ်သန်း´ ၊`အိပ်မက်´၊`ကြယ်ပွင့်´၊`မိမိအတ္တ´၊ `ဆောင်းဦးရာသီ´၊`ငှက်ကလေး´၊`သံစဉ်သီဆို´၊စသည်တို့ဖြစ်ပါတယ်။ ကဗျာထဲမှာ စကားပြောနေသူရဲ့ အသံ voice လည်းပါရှိပြီး ကဗျာထဲက ဇာတ်ဆောင်ဖြစ်တဲ့`ငါ´၊`ကျွန်တော်´၊`မိမိ´ဆိုတာကိုလည်းတွေ့ရပါတယ်။ လစ်ရစ်က်ကဗျာဟာ ရေးသူရဲ့ ခံစားမှုတွေ ထုတ်ဖေါ်ပြတာဖြစ်တယ်ဆိုရင်လည်း ခံစားမှုကို ဘာသာစကားနဲ့ ထုတ်ဖေါ်တာဖြစ်ပါတယ်။ ရှိပြီးသားဘာသာစကားအသုံးအနှုံးတွေကိုပဲ တစ်မျိုးပြောင်းသုံးတာဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒါကို အချို့ပညာရှင်တွေက distortion ပုံဖျက်သုံးခြင်းလို့ဆိုပါတယ်။ အထူးသဖြင့်ကဗျာသုံး ဘာသာစကား poetic language ဆိုတာအဲသလို distortion လုပ်ထားတဲ့ အရေးအသားမျိုးလို့ပြောကြပါတယ်။ ကြည့်ပါ ၊ `ကဗျာရဲ့ လျို့ဝှက်ချက်ဟာ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုပဲ´၊`နာကျင်မှုဝေဒနာဟာ အမှောင်ထဲကလာတယ်´၊`ဟောဒီတိတ်ဆိတ်မှုကို ကျွန်တော် အလှဆင်ချင်တယ်´၊`ညနေခင်းထဲပျော်ဝင်နေတဲ့ကြယ်´၊`ထောင့်ကို ချိုးကွေ့လိုက်တာနဲ့ ဆောင်းရာသီဖြစ်သွားတယ်´၊စသည်ဖြင့်။ သာမန်ပြောစကားတွေမဟုတ်ပဲ တင်စားသုံးစွဲတာတွေဖြစ်တယ်ဆိုတာသတိပြုမိမှာပါ။\nကဗျာကို ဘာသာစကားနဲ့ရေးဖွဲ့ပြုလုပ်တာလို့ပြောခဲ့ကြပြီးပါပြီ။ လုံးလုံးလက်မခံရင်တောင်ငြင်းပယ်လို့မရပါဘူး။ ကဗျာကို ဘာသာစကားရဲ့ အထူးပြုလုပ်ချက်လို့လည်းပြောကြတာရှိပါတယ်။ ဒီလိုအထူးပြုလုပ်ချက်တွေထဲမှာ လိုင်းဖွဲ့ပုံ ၊ လိုင်းစီပုံ ၊ လိုင်းချိတ်ပုံ ၊ အသံနဲ့ အနက် `ကစား´ပုံတွေပါရှိပါတယ်။ ကဗျာတစ်ပုဒ်ရဲ့ လိုင်းတွေဘယ်ကလာသလဲ။လွယ်လွယ်ပြောရရင် ကဗျာဆရာဆီကလာ တာပေါ့။ ကဗျာဆရာဆီကလာတဲ့လိုင်းတွေဟာရှိပြီးသား စကားလုံးအသုံးအနှုံးတွေဖြစ်နိုင်သလိုသူ `ထွင်´သုံးတာတွေလည်း ဖြစ်နိုင် ပါတယ်။ ဥပမာ ၊ `ခင်္ဗျားကို ကျွန်တော်ဒါတွေပြောနေတာ/ခင်္ဗျားက သိချင်လို့ပဲပေါ့´၊`ကျွန်တော်ဟာ ဘာစည်းစိမ်ဥစ္စာမှ မရှိတဲ့ ဆင်းရဲ သားဆိုတော့ . . . ´၊ ` တစ်ခုခုက ကျွန်တော့်ကိုပြောနေတယ်´၊ ` ဘာငှက်မှလည်းတေးမသီဘူး´၊` ဒီဥစ္စာကို ဒီလိုစ လိုက်တယ်´ စတာတွေဟာ သာမန်အရပ်သုံးစကားတွေပါပဲ။ ဒါတွေကို အထက်က ပြောခဲ့တဲ့ `ကဗျာဆန်´တဲ့ လိုင်းတွေနဲ့ ရောယှက်ဖွဲ့စည်းပြုလုပ် ထားတာဖြစ်ပါတယ်။ အကယ်၍ရှိပြီးသား သာမန်အရပ်သုံးစကားစာသားတွေကို ကဗျာထဲယူသုံးလို့ရရင် ရှိပြီးသားကဗျာတွေထဲက ကဗျာစာသားတွေကိုကောယူသုံးလို့မရဘူးလား။ ယူသုံးခွင့်မရှိဘူးလား။ ယူသုံးရင်ဘာကြောင့်ယူသုံးသလဲ။ အကယ်၍ရှိပြီးသား ကဗျာ တစ်ပုဒ်ပုဒ်ထဲက လိုင်းတစ်လိုင်းလိုင်းကို အခြားကဗျာတစ်ပုဒ်ထဲယူသုံးရင် quote လုပ်တာ ကိုးကားတာဖြစ်ပါတယ်။ ဘာရည်ရွယ်ချက်နဲ့ ကိုးကားတယ်ဆိုတာလည်းအမျိုးမျိုးရှိမှာပေါ့။ ရေးသူရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်နဲ့ ဖတ်သူရဲ့ အနက်ပြန်ခြင်းဟာ ထပ်တူကျချင်မှကျမှာဆိုတော့။ အကယ်၍ကဗျာတစ်ပုဒ်လုံးမှာပါရှိတဲ့ လိုင်းအားလုံးဟာ ကိုးကားချက်တွေပဲဖြစ်တယ်ဆိုရင်ကော။ ရေးသူဆီက တစ်လုံးမှ မပါပဲ ၊ အားလုံးဟာ ရှိပြီးသားကဗျာတွေထဲကလိုင်းတွေပဲဆိုရင်ကော။ ဘယ်လိုပဲပြောပြော ၊ ရေးသူဟာ စိတ်ကြိုက်ရွေးချယ်ရခြင်းနဲ့ ပြန်စီရခြင်း အလုပ်ကိုတော့လုပ်ရပါတယ်။ အဲဒီအလုပ်ဟာ အနုပညာအလုပ်နဲ့ မပတ်သက်ဘူးဘား။ ဒူရှော့မ်ဟာ ပြပွဲမှာ ကျင်ငယ်ပမ်းခွက်ကို ပြသ ခဲ့ပါတယ်။ ဘာဖြစ်လို့ အခြားပစ္စည်းတစ်ခုခုမသုံးခဲ့တာလဲ။ အဲဒီကျင်ငယ်ပမ်းခွက်ကိုသူက `ရေပန်း´လို့အမည်တပ်လိုက်တယ်။ ပီကာဆို ကတော့ စက်ဘီးလက်ကိုင်ကို `နွားသိုး´လို့ နာမည်တပ်လိုက်တယ်။ အဲသလိုမြင်တတ်တာတွေ ၊`အသွင်ပြောင်း´ သုံးတတ်တာတွေ ဟာ အနုပညာမှာ imagination စိတ်ကူးဥာဏ်လို့ခေါ်သလိုcreativity or creative mind လို့လည်းပြောကြတာရှိပါတယ်။ လိုရင်းပြန် ကောက် ရရင် ဒီကဗျာထဲက လိုင်းအားလုံး ၊  ကနေ အထိဟာ ကိုးကားချက်တွေပဲဖြစ်ပါတယ်။အဲဒါကို ကာယကံရှင် ကဗျာ ဆရာကိုယ်တိုင်က သူ့ကဗျာအောက်မှာ မှတ်စုလိုမျိုးဖေါ်ပြထားပါတယ်။ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်ပါတယ်။\nမှတ်ချက်။ ။ လိုင်းများ၏မူလဇစ်မြစ်\n(၁) John Anderson ရဲ့“The Secret of Poetry” မှ\n(၂) Paul Hoover ရဲ့ “Poetics” မှ\n(၃) Mary Jo Bang ရဲ့ “You Were You Are Elegy” မှ\n(၄) Louise Gluck ရဲ့ “The Untrustworthy Speaker” မှ\n(၅) Kristin Prevellat ရဲ့ “Dear George Bush” မှ\n(၆) Sylvia Plath ရဲ့ “Lady Lazarus” မှ\n(၇) Robert Hayden ရဲ့ “The Tattooed Man” မှ\n(၈) Randall Jarrell ရဲ့ “90ံNorth” မှ\n(၉) Chuang Tzu ရဲ့ ‘Action and Non – action” မှ\n(၁၀) Audre Lorde ရဲ့ “Poetry is NotaLuxury” မှ\n(၁၁) Amiri Baraka ရဲ့ “Political Poem” မှ\n(၁၂) W.B. Yeats ရဲ့ “He Wishes for the Clothes of Heaven” မှ\n(၁၃) Frederico Garcia Lorca ရဲ့ “City That Does Not Sleep” (Robert Bly ဘာသာပြန်) မှ\n(၁၄) Frank Bidart ရဲ့ “Curse” မှ\n(၁၅) William Carlos Williams ရဲ့ “Asphodel, That Greeny Flower” မှ\n(၁၆) James Merill ရဲ့ “Lost in Translation” မှ\n(၁၇) Linda Gregg ရဲ့ “Winter Love” မှ\n(၁၈) W.S. Merwin ရဲ့ “For the Anniversary of My Death” မှ\n(၁၉) Archibald Macleish ရဲ့ “Ancestral” မှ\n(၂၀) Sylvia Plath ရဲ့ “Fever 103ံ” မှ\n(၂၁) Wallace Stevens ရဲ့ “A Rabbit as King of the Ghosts” မှ\n(၂၂) Frank O’Hara ရဲ့ “Poem” မှ\n(၂၃) John Ashbery ရဲ့ “Vetiver” မှ\n(၂၄) Robert Duncan ရဲ့ “My Mother Would beaFalconress” မှ\n(၂၅) John Keats ရဲ့ “La Belle Dame Sans Merci” မှ\n(၂၆) William Blake ရဲ့ “The Chimney Sweeper” မှ\n(၂၇) Weldon Kees ရဲ့ “The Parity” မှ\n(၂၈) Lucie Brock – Broido ရဲ့ “Leaflet on Wooing” မှ\n(၂၉) Margaret Atwood ရဲ့ “You Begin” မှ\n(၃၀) Edna St Vincent Millay ရဲ့ “Ashes of Life” မှ\n(၃၁) Jean Valentine ရဲ့ “Actuarial File” မှ\n(၃၂) Charles Olson ရဲ့ “The Kingfishers” မှ\n(၃၃) Wallace Stevens ရဲ့ “The Well Dressed Man With A Beard” မှ\n18 – Dec – 09\nPosted in Articles | Tagged Articles, Essay, Jason Stumpf, Translation\nကျွန်တော်ဟာ ဘာ့ကြောင့် ဇေယျာလင်းမဟုတ် (ဇေယျာလင်း)