کۆیە لە رۆمانێکی (کارل مای)ی ئەڵمانیدا.\nخوێندنەوەی رۆمان ھەم چێژبەخشە و ھەم زانیاری بەخش ، خوێنەر ئاشنا دەبێت بە کولتور و ژیان و گوزەرانی ئەو کۆمەڵگایەی کە رۆمانەکەی تیدا روویداوە . وەک چۆن لە ئاوێنەدا مرۆڤ خۆی بەجوانی دەبینێت ، ئەوھاش رۆمان ئاوێنەیەکە بە ئاسانی لە رێگای ووردبونەوە و تێڕامان لە ڕوخسار و کردەوە و ئاخاوتن و ھەڵوێستەکان یان خوێندنەوەی ناخی دەروونی کارەکتەرەکان ، وێنەی ئەو جیھانە بدۆزیتەوە کەسەیری دەکەین . بەم شێوەیە بۆئەم ژیانە و ئەم جیھانە جوانە ، لاپەڕێکی نوێ ھەڵبدەینەوە . لە رێگای تێگەیشتنمان و دونیابینینی خۆمان ، ژیان و گوزەران وئاستی رۆشنبیری و مەعریفی و پەروەردەی و سایکۆلۆژی و ئابووری و رامیاری و ئاینی و کولتورو دابونەریتی ئەوکۆمەڵگایە ، شرۆڤە بکەین وبخەینە بەر تیشکی لێکۆڵینەوە.\nلەم نووسینەدا روو دەکەینە رۆمانێکی بێگانە(١) ، ئەویش رۆمانێکی ئەڵمانییە لە نووسینی (کارل مایی)(*) . ئەم رۆمانە کەزیاتر لە سەدەیەک بەر لە ئێستا نووسراوە وبۆ ئێمەی کورد، بایەخ و مێژووی خۆی ھەیە . بەتایبەتی قسەکردن لە سەر شاری کۆیە . تێڕوانینی کەسێکی ئەڵمانی بۆ ئەم شارەو باسکردنی لەرۆمانێک کە بە زمانێکی ئەوروپی نووسراوە ، بەھادارە. ئەو کات لە ئەدەبی کوردیدا شتێک نەبووە بە ناوی رۆمانی کوردی ، یان پێش ئەو مێژووە رۆمانی کوردی لە دایک نەبووە و لەلای ئێمە ھێشتا مێژووێکی تازەیە. بۆیە ھەم بۆ کوردو ھەم بۆ شارە مێژووەکەی (کۆیە)سوود بەخش و گرنگە . وەک چۆن حاجی قادری کۆیی لە شیعری(لە مەیدانی بەھارا)(٢)بە جوانی باسی ئەم شارە دەکات و ھەروەھا لە شیعری (وەرە سەیری بزانە لاوی کۆیی )(٣)و شانازی کردن بەلاوی شارەکە ونیشاندانی وێنەیەکی جوانی کۆیە و مرۆڤەکانی. دەبینین لە رێگای شیعر ، خۆشەویستی شار دەکاتە ملوانکەیەکی شانازی بۆ گەردەنی خەڵکی ئەم شارە. دەکرێ بە ھەمان شانازی وگەورەیی حاجی بروانینە ئەم رۆمانە ، چونکە کارل مایی لە رێگای رۆمانەکەی ، لایەنێکی مێژووی شارەکەی حاجیی بە خوێنەری ئەوروپی ئاشناکردووە و باسی بۆ کردوون ، جا چۆن باسکراوە ئەمە شتێکی ترە. دەبێ ددانیش بەو ڕاستییە بنێیین ، رۆمان بەرھەمی ھزر و خەیاڵە ودەکرێت شتی ناڕاستیشی تیدابێت . ئەوەی لەو رۆمانەش باسکراوە لە شێوەی چیرۆکە نەک گێڕانەوەی (بیرەوەریی و ژیاننامە )کە دوو بواری لێک جیاوازن.\nکاروانسەرای کۆیە لە سەرەتای سەدەی بیست\nلەم رۆمانە کارەکتەری سەرەکی(کارا بن نەمزی ئەفەندی)یە. سەرگوشتەی ژیانی خۆی وەک زنجیرەیەک لە بیرەوەریەکانی خۆی دەخاتە روو. دەچێتە (سودان) و لەوێ لە نێو گوندو دارستان و کۆخەکانی دەم ڕووبار دەگەرێت. لە گەڵ ژیانی بازرگانی و کۆیلەکان ئاشنا دەبێت . لە چەندین رووداوی سەیرو مەترسیدار و خوێناوی خێڵ و گوندەکانی دەوروبەری ڕووباری نیل ، تووشی گرتن و لێدان و زیندان و شەڕکردن وسەرکەوتن و دەربازبوون دەبێت . گرتن و بەندکردنی کۆیلەکان و ئازاردانیان و دواتر فرۆشتنیان . گشت ئەم رووداوە قیزوەنانە، واقیعێکی تاڵ و تراژیدیای ژیانی چەوسانەوەی مرۆڤی ھەژارو بێدەسھەڵاتەکانی دەوروبەری ڕووباری نیل(وڵاتی سودان )دەخاتە روو ، کە لە ھەمان ژیان و دۆزەخی حەرمسەراکانی سوڵتان و خەلیفەکانی عوسمانی دەچێت ، کە بە درێژایی حوکمڕانی خۆیان جمەی دەھات لە کۆیلەومرۆڤە چەوساوەکان.\nبەم شێوەیە (کارا)ی گەڕیدە ئەم دەڤەرە بە جێدێلێت و دوای کۆتایی ھێنان بە سەفەرەکەی لە نێزیک ڕووباری نیل، لە رێگای وڵاتی تورکیا و ئێران روودەکاتە کوردستان. ئەوی لەم نووسینەش دەمانەوێت قسەی لە سەر بکەین و بۆ ئێمە جێگای بایەخە ، ئەو کاتەیە کە پێ دەنێتە سنووری وڵاتی کوردان. ئەو ئەم شوێنە بەجێگای چەتەو دزیکردن دادەنێت بە تایبەتی شاری کۆیە. ئەگەر چی خودی خۆشی لە نێو رێگری و فێڵبازی وکاری ناشیرین وئازاردانی کۆیلە و مرۆڤە بێتاوانەکان رووی کردۆتە وڵاتی کوردان. وەک خۆی دەڵێ"لوێرێ مە سنۆرێت ئێرانێ وتورکیا بڕین و ئەم ھاتینە دزیکەرترین دەڤەر، کو باژێرۆکێ کۆییkhoiیە ."(٤).\nگەیشتنە کۆیە وەک شارێکی ناسراو و مانەوەیان لەم شارە لە گەڵ (حاجی خەلەف - خزمەتکاری پیاوە ئەڵمانیەکە). لە ماوەی پشوودانیان لەم شارە کۆمەڵە رووداو وکاری خراپ وھەندێک ھەڵوێستی میواندۆستی و دزی و شەڕ و ھەڵاتن و فێڵبازی و چەندین کاری ناوازەو نەخواستراو دێنە بەردەم ئەم دوو میوانە بێگانەیە. ئێمە تیشک دەخەینە سەر چەند لایەنێک وقسەی لە سەر دەکەین(باشی یان خراپی) ی ھەرکارێک لەم شارە و دەوروبەری روویدابێ دەیگوازینەوە بەردیدەی خوێنەر ، لە دیدو بۆچوون وتێڕوانینی بۆ رووداوەکانی خودی رۆمانەکە ، خوێندنەوە بۆ ئەوسای دابونەریت و ژیان وگوزەرانی ئەو سەردەمەی کە لە نێو دەقەکە ئاماژەی بۆ کراوە ، یاخود ئاوڕدانەوەیەک لە سەدەیەک بەر لە ئێستا کە رۆمانەکەی تیدا نووسراوە . ھزر و کار وکردەوە سەیرو ناوازەکانی (کارا بن نەمزی) فەلەی خەڵکی ئەڵمانیا باس دەکەین. لەنێو رۆمانەکە و لەسەر گێڕانەوەی بەسەرھاتی خودی کارەکتەرەکە ، ئەم خاڵانە دەخەینە روو کە باس لە کوردو شاری کۆیە دەکات:\n* لەکاتی گەیشتنیان بۆ شاری کۆیە ، ژن و پیاو وکچ و کوڕ و منداڵەکان ھاتوونەتە دیار ئەسپەکەیان کە ئەسپی(بایی - ریع) یان پێوتووە . زین و کەرستەی جوانی پێوە بووە ، کە لای ئەم خەڵکە دەگمەن بووە ، تا گەیشتۆتە (خانەی کۆیە) سەیریان کردووە.\n* خانەی کۆیە ، خاوەنەکەی ناوی(عەلی) بووە . ژنەکەشی لە گەڵ بووە ، ھەردووکیان رێزێکی زۆریان لەم دوو میوانە بێگانەیە گرتووە ، ئامادەیان دەربریووە بۆ ھەموو جۆرە خزمەتێک بۆ ئەوان و ئەسپەکانیان . ھەر لە سەر ئەم خانییە زانیاریمان دەداتێ کە یەک قات بووە و ژوورەکانی بچووک و پیس بووینە و زۆر گرنگی بە شوێنی وڵاغەکان نەدراوە ، ناوبڕیش ھەبووە لە نێو ژوورەکان. خەڵکی جۆراوجۆریش روویان لەم خانەیە کردووە بۆ مانەوەیان.\n* نرخی مانەوە لەم خانەیە بەم شێوەیە بووە (١) ژوور بە (١٠)قڕوش بووە . ئەم دووانە بە خۆی و ئەسپەکانیان کە لای خۆیان ناوبڕیان بۆدروستکردووە تا ئاگایان لێبێت ، یەک شەو بە (٢٠) قڕوش بووە ، خواردنیان لە سەر خۆیان بووە . ئاماژەش بەوە کراوە ئەوان مریشکێکیان کڕیووە بە (٢) قڕوش.\n* شاری کۆیە بە دەڤەری دزیکەر و بەبە(بابانیەکان) و (کەڵھورەکان) بەچەتە دزیکەرو پیاوخراپ ناو دەبات ، ئەم رووداوانەی لەم شارە روودەدەن بیروبۆچوون وقسەی فەلەکەیە ، واتە دیوێکی ناشیرینی کورد نیشان دەدات.\n* لە رووی پۆشینی جلوبەرگەوە ، خاوەنی خانیی و ھەندێک میوان و کەسانی تر جلوبەرگیان کۆن و دڕاو و بێسەرو بەر بووە ، کڵاو وکراس و شڕواڵەکان لەو پەری خراپی بووە ، واتە ھی ئەوە نەبووە مرۆڤ لە بەری بکات . ھەروەھا دەڵێت : کوردەکان خۆ ناشۆن و لە دوورەوە بۆنیان لێ دێت!.\n* باس لە خواردنەوە دەکات ، دەڵێت یەکێک لە میوانەکان گۆزەیەکی مەی لە پێش خۆی دانابوو ، تەنانەت (عەلی) سەرپەرشتیاری خانیەکە دەیخواردەوە و سەرخۆش دەبوو ھەر ئەمەش وایکرد میوانێک (١٠) ھەزار قڕوش و ئەسپەکەی لێ بدزیت . چونکە لە کاتی سەرخۆشیدا نھێنی شوێنی پارەکەی خۆی بۆ میوانەکە ئاشکرا دەکات. کاتی ئێوارە کە بن نازل چوویتە دەرەوە عەلی بە سەرخۆشی بینیووە"مە دیت کو عەلیێ خانچی و لگەل ھندەک جیرانا ، جارەکا دی یێت ڤەدخۆن ئۆ وەکو بەرێ یێت سەرخۆش بوین."(٥). ئەم قسەیە ئەوەمان بۆ دەسەلمێنێ مەی خواردنەوە بە کۆمەڵیش ئەنجام دراوە. واتە خواردنەوە ئاسایی بووە.\n* توندو تیژی بەرامبەر بە ژن دەبینرێ ، کاتێ دزەکە پارەی خانچیەکە دەبات ، عەلی لە بەر چاوی خەڵکەوە لێدان لە ژنەکەی خۆی دەدا. ھەر ئەم ژنە لە کاتی بردنی ئەسپی دوو میوانەکە دەست و پێی دەبەسترێت تا ھاوار نەکات ، لێدانێکی زۆریان لێدابوو توانای ھەستان و دانیشتنی نەبوو. کەچی لەلایەکی تر، ئەم ئافرەتە لە لایەن دوو بێگانەکە زۆر باشترو بەئاقڵتر دادەندرێت لە مێردەکەی.\n* لەم ماوەیەدا ، کە دزی لە خانچی دەکرێت کەسێک (١٠) ھەزار قڕوش لە خانچیەکە دەبات و لە گەڵ ئەسپەکە ، ھەروەھا لە لایەن (شیر زامۆرک) ھەردوو ئەسپی دوومیوانەکە دەدزێت وکاتێ بە فێلڕ ئاگر لە شوێنیک بەر دەدەن بۆ ئەوەی خەڵک بە ھاواری ئاگرەکە بچن ، دوو میوانەکە بە پیر ئاگرەکە دەچن ، دوای ھاتنەوە دزەکان کاری خۆیان کرد بوو.\n* لە نیوەشەودا ھەر لەم خانەیە ، لە لایەن (سارا بن ئاقل) ھەولی کوشتنی ئەم دوو میوانە دەدات ، بەڵام لە لایەن (بن کارا) پیلانەکە ئاشکرا دەبێت . ئەو دوو میوانە لای ئەو میوانداریەکی باش دەکرێت و روویەکی باش نیشان دەدات ، بەڵام لە شەودا ھەولی ئەوە دەدات ئەم دووانە بکوژێت ، ھەم لە تۆڵەی ئەوەی پێشتر لە لایەن (خەلەف) لێدانی خواردبوو، لە لایەکی تر دەیویست تۆڵەی خاڵەکەی خۆی بکاتەوە کە لای ئەم دووانە کوژرا بوو . رق و تۆڵەکردنەوە لە دڵیدا پەنگی خواردبوبۆوە ، کەچی دواتر لە لایەن فەلەوە دەبەخشرێت و ھیچی لێ ناکات لە ژێر ئەو پەیامەی کە لە ئاینی ئەودا ، رۆحی تۆڵەکردنەوە نییە.\n* ناوی کارکتەرەکان ئەوانەی لەم بەشە پەیوەندی بە کۆیەو کوردەکانەوە ھەیە زۆر سەیرن و زیاتر بێگانەن ، وەک "کارا بن نەمزی - فەلەی ئەڵمانی ، ل١٤٦) ، خەلەف(حاجی خەلەف عومەر حاجی کوڕی حاجی ئەبو العباس کوڕی حاجی داود الکوسارا ، ل١٤٧) وعەلی خانچی (کورد) ، ل١٤٧، سالی بن عاقل ، ل١٦٦ ، بن ئاقل ، ل١٩٨ ، شیر زامۆرک ، ل١٩٢ ، شێخ ئەحمەد ئەسەد و ناێر ھارەد - کوڕەکانی گازال گابوگا ، ل ١٩٣ و گازال گابوگا ، ل١٧٣....ھتد ".\n* دانانی دەرمانخانەیەک لە لایەن کەسێکی شارەزای کەرکوکەوە(**) رووی لەم شارە کردووە ھەر بەم پیشەیە بۆتە کەسێکی دەوڵەمەندو لە دەرەوەی شار لە باخچەیەکی باش دەژێ.\nلەم رۆمانە چەند سیفەتی ناشیرین دەبینین ، وەکو وڵاغ دزین ، پارە دزین ، گرتن ، کوشتن ، ئازاردانی یەکتر ، ململانێ و توندوتیژی ئاینی و بێمتمانەی لای کەسەکان ، تووڕەبوون ، درۆکردن ، چەندین سیفەتی ناشیرین و نەخوازراو رەنگی داوتەوە بە سەر ھەڵسوکەوت و کردەوەی کارەکتەرەکان. بەھای ڕەوشت ومرۆڤبوون تێیدا لە ئاستێکی نزم دایە . (کارا) وەکو فێڵزان و ئازا و رزگارکەر دەردەکەوێت و ھاوکاری چەوساوەکان وھەژارەکان دەکات و لە ھەمانکاتدا لە ژێرچەتری ئاینەکەی خۆی پەیامی بەخشین و پاکبوونەوەو ئەوین ودڵسۆزی و ھیوا دەکاتە دیاری بۆ بەرامبەرەکەی. لە دوای دزینی ئەسپەکان بە زووترین کات (خەلەف و بن کارا) بە دوای دزەکان دەکەون و لە باخچەی دەرمانفرۆشەکە دوو ئەسپ دەبەن و بە ھیوا و متمانەیەکی زۆرەوە رێگا دەگرن تا لە ئەنجامدا دەگەنە شوێنێک کە چەتەکان دەبینن و ئەسپەکان دەناسنەوە. لەوێش چیرۆکی ئاشکرابوونی ئەسپەکان و پارەی خانچی دەزانن کە (سالی بن ئاقل ) و (ئاقل) لەلایەن چەتەکان گیراون . بریاڕیان لە سەر ئەوە داوە بیکەنە خۆراکی ورچەکان کە دێرێک ھەیەو بەو ناوە و ورچی تیدایە . بەڵام زیرەکی کارا و ئازایەتی ئەو جارێکی تر بە فریای ئەمانە دەکەوێت وبە خۆی و خەلەف ورچەکان دەکوژن وئازادیان دەکەن و دواتر سەرۆکی چەتەکان دەگرن ، ئەمەش دەکاتە مەرج تا پارەو ئەسپەکان وەربگرێتەوە . بەم شێوەیە وەک پاڵەوانێک دەردەکەوێت و جارێکی تر لەم کەسانە خۆشدەبێت وئەوانەی دزی و فێڵیان لێکردووە پەیامی ئەوین و لێخۆشبوونی ئاینەکەی خۆی دەکاتە چەپکە گوڵێک ودڵسۆزی و وەفای خۆیان بۆ دووباتدەکاتەوە، بە ئامۆژگاریی و لێبوردەیی خۆی دڵی دزەکان نەرم دەکات ، وایان لێ دەکات لەم کارە پەند وەربگرن وپەشیمان ببنەوەو جارێکی تر، ئەم رێگا چەوت و مەترسیدار و ئابڕووبەرانە نەگرن . دوای ئەم رووداوە دەگەرێتەوە کۆیەو پارەی دزراوەکە دەداتەوە خانچی و ئامۆژگاری دەکات جارێکی تر نێزیکی مەیخواردنەوە نەکەوێـت و بەم شێوەیە ئاسوودەیی بۆعەلی و خێزانەکەی دەگەرێتەوە.\nلە ناوەڕۆکی رۆمانەکە ، چەندین چیرۆک و رووداو و شەڕو فێڵ و کارەچەوت و ناشیرینەکانی مرۆڤ خراوەنەتە روو لەلایەن فەلەیەکی بێگانە . دەبینین نیشاندانی دیوە جوانەکەی ئاینەکەی خۆی مانای ئەوە نییە ئاینەکانی ترئەم دیوە جوانەیان نییە ، بە پێچەوانەوە گشت ئاینەکانی دونیا ھەڵگری پەیامی جوانی وپاکی وڕاستی و خۆشەویستین . لەڕاستیدا ئەوا خودی مرۆڤەکانن ئەو پەیامە جوانە ناشیریندەکەن . زێدەرۆیی و ناڕاستی لە ھەندێ بیروبۆچوون و کاروکردەکانی نێو رۆمانەکە ، ئەوا بۆ ئەو بیرکردنەوە و ھەڵوێست و کردەوە و جیھانبینی خودی کارەکتەری سەرەکیەکە دەگەرێتەوە. ھەر ئەم باوەڕو متمانە بەخۆبوونەش وا لە کارا دەکات ، لە بەشی زۆری رێگاو پلانە قورس و مەترسیدارەکان سەرکەوتن مسۆگەر بکات و کلیلی دەرگا داخراو و پۆڵاینەکان لە لای ئەو بێت. ھەرچی بە خەیاڵی دابێت ، بە لێھاتووی وژیرانە و سەرکەوتووانە بیکات. دوای گەڕانەوەشی بۆ سودان ، جارێکی تر کۆمەڵێک چالاکی و شەڕو سەرکێشی وپلان و نەخشەی مەترسیدار بەسەرکەوتووی ئەنجام دەدات. لە سەرکەوتنەکانی تاوانباروچەتە وبکوژە مەترسیدارەکان بگرێت و لە ناویان ببات وژمارەیەکی زۆریش لە بەندە دیل و فرۆشراوەکان ئازاد بکات. لە ئەنجامدا ، دەبێتە مرۆڤێکی ئازادکەر و رێنیشاندەر بۆ ئەوانەی زوڵم و ستەمیان لە ھەمبەر کراوە وھاریکارییان دەکات . پاڵپشتی تەواو لە دۆستەکانی خۆی دەکات ، وەک مرۆڤێکی چاکەخواز و تەوبەکار نمونەیەکی جوان نیشانی دۆستانی خۆی دەدات. لەم سەفەرەدا بەشی ھەرە زۆری ئەوانەی دەناسێت و دۆستی نێزیکی ئەون یەکتر بە جێدێڵن وھەرکەسی روو دەکاتە وڵاتی خۆی و بەم شێوەیەش ئەم مرۆڤە دەگەرێتەوە ئەڵمانیا.\n* کارل مایی لە ساڵی (١٨٤٢)لە نێزیک شاری دڕسدن لە دایک بووە، لە ساڵی (١٩١٢) لە ھەمان شار کۆچی دوای کردووە. سەرچاوە (دەما ئەز ل سودانێ و کوردستانێ بووم، ل٤٥٥).\n** لەم رۆمانە بێجگە لە کۆیە و کەرکوک، ناوی ڕواندز و لاجانیش ھاتووە.\n١. رۆمانی (دەما ئەز ل سودانێ و کوردستانێ بووم)، کارل مایی ، و: لە ئەڵمانی حجی جحفر، چاپی یەکەم ، ھەولێر، ٢٠١١.\n٢. دیوانی حاجی قادری کۆیی، سەردار حەمید میران و کەریم شارەزا، سنە، ٢٧٠٧. ل٢٠٩.\n٣. سەرچاوەی پێشوو، ل٢١٤.\n٤. دەما ئەز ل سودانێ و کوردستانێ بووم، ل١٤٣.\n٥. سەرچاوەی پێشوو، ل١٥٤.


حکومەتى عێراق کاربۆ ئاساییکردنەوەى بارودۆخى کەرکوک و رێگەدان بە گەرانەوەى بارەگا حیزبى و ئەمنیەکانى هێزە کوردیەکان دەکات، ئەوەش لەکاتێکدایە ئەمرۆ فەرمان بەهێزەکانى سەرایە سەلام کرا لە کەرکوک بکشێنەوە.\nعەمید هەڵکەوت محەمەد بەرێوەبەرى ئاسایشى کەرکوکى یەکێتى، بەدەنگى ئەمەریکاى راگەیاند"حکومەتى عێراق داواى هاوکارى لێکردووین بۆ بەرەنگاربوونەوەى تیرۆر و هاوکارى کردنى دەزگا ئەمنیەکانى عێراق."\nوتیشى"ئێمە داوامانکردووە وەکو پێش 16 ى مانگى رابردوو ، هێزەکانمان رۆڵى پێبدرێت لەنێو کەرکوکدا و بارەگامان هەبێت، گەرچى گفتووگۆ هەیە بەڵام رێککەوتن نەکراوە."\nناو بەناو لەنێو کەرکوکدا تەقە لەهێزە ئەمنیە عێراقیەکان دەکرێت، ئەمەش وایکردووە لەنێو شارەکەدا رێوشوێنى ئەمنى توند بگیرێتە بەر و ناو بەناو ماڵە کوردەکانیش بپشکنرێت، رەنگە عێراق بیەوێت بەهاوکارى ئاسایشى کوردى دۆخەکە کۆنترۆڵ بکات.\nبەپێى زانیاریەکانى دەنگى ئەمەریکا، گفتووگۆ لەنێوان هێزە کوردیەکان و حکومەتى ناوەندى بەردەوامە، بۆ ئاساییکردنەوەى دۆخى کەرکوک و گەرانەوەى هێزە کوردیەکان بۆ شارەکە، ئەوەش لەکاتێکدایە جگە لەیەکێتى نیشتیمانى، زۆربەى حیزبە کوردیەکان کەرکوکیان جێهێشتووە.\nنازم کەهیە رێکخەرى پەیوەندیەکانى نێوان پێشمەرگە و حەشدى شەعبى، بەدەنگى ئەمەریکاى راگەیاند"بەغدا نەرمى بۆ رێککەوتن لەگەڵ کورد دەنوێنێت، هەربۆیە ئەمرۆموقتەدا سەدر فەرمانى بەهێزەکانى سەرایە سەلام کردووە لەکەرکوک بکشێنەوە."\nفەرمانەکەى موقتەدا سەدر بۆ کشانەوەى هێزەکانى سەرایە سەلام لەکەرکوک، لەکاتێکدایە رۆژى یەکشەمەى رابردوو خۆکوژێک و ئۆتۆمبێلێکى بۆمب رێژکراو بارەگایەکى سەرایە سەلامیان لەشەقامى ئەتڵەسى شارى کەرکوک کردە ئامانج و بەو هۆیەوە 6 کەس کوژران و نزیکەى 16 کەسى تریش برینداربوون.


ناوەندی سیاسیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران لە ٤٠ـەمین ساڵی فەرمانی جیهادی خومەینی بۆ سەر خەڵکی کوردستان لە بەیانییەیەکدا بڵاوی کردووە ئێمە درێژه بە خەباتی شار‌و شاخ لە هەموو بوارەکاندا دەدەین.\nچل ساڵ بە سەر دەرچوونی فەرمانی جیهادی ڕوحوڵڵا خومەینی بۆ سەر خەڵکی کوردستان تێدەپەڕێ.\nخەڵکی کوردستان لە شۆڕشی ١٣٥٧ هەتاوی (١٩٧٩ی زایینی) بە مەبەستی ڕووخاندنی ڕێژیمی شا چالاکانە بەشداریی‌و فیداکاریی کرد، بەو هیوایە کە دیکتاتۆری‌و سیاسەتی سەرکوت‌و هەڵاواردن دژ بە گەلی کورد دوایی پێدێ‌و کورد لە سیستمی سیاسیی نوێدا بەو ماف‌و ئازادیانە دەگا کە لە ڕێژیمی پاشایەتیدا لێی پێشێل‌و زەوت کرابوو.\nبەداخەوە ئەو ئاواتە نەهاتە دی‌و زۆری پێنەچوو کە سەرکوت‌و دیکتاتۆریی مەزەهەبی باڵی بە سەر وڵاتدا کێشایەوە.\nبەپێچەوانەی تاران‌و زۆربەی ناوچەکانی دیکەی ئێران، لە کوردستان شۆڕشێکی گەورەی پێشکەوتنخوازی نەتەوەیی- دێموکراتیک بەڕێوە دەچوو. شۆڕشێک کە لە ئامانج‌و ماهییەتدا بەتەواوی جیاواز بوو لەگەڵ شوڕشی ئیسلامی بە ڕێبەرایەتیی ڕوحوڵڵا خومەینی.\nخومەینی‌و دەسەڵاتدارانی تازە لە تاران باش دەیانزانی کە ڕاپەڕین لە کوردستان لە هیچ بارێکەوە، بێجگە لە ڕووخانی ڕێژیم شادا، وێکچوونێکی لەگەڵ شۆڕشە ئیسلامییەکەی ئەوان نیە‌و ڕێگایەکی جیاوازی گرتووەتە بەر.\nئامانجی شۆڕشی کوردستان دابینکردن‌و پاراستنی ئازادی‌و موناسباتی دێموکراتیک‌و ماف‌و کەڕامەتی هەموو چین‌و توێژەکانی کۆمەڵگا بوو، بەبێ لەبەرچاوگرتنی جیاوازیی نەتەوەیی‌و مەزهەبی‌و ڕەگەزی.\nلە کوردستان ئازادییە سیاسی‌و دێموکراتیکەکان ڕێزیان لێدەگیرا‌و دەپارێزران، تێکۆشانی حیزب‌و ڕێکخراوە سیاسییەکان، ڕاگەیەنەرە گشتییەکان، دامەزراندنی ڕێکخراوگەلی سێنفی‌و مەدەنی ئازاد بوون، خەڵک بە ئازادی نوێنەرانی خۆیان لە شووڕاکاندا هەڵدەبژارد.\nژنانی کوردستان وەک هاونیشتمانیی دەرەجە دوو سەیر نەدەکران‌و کەس نەیدەتوانی شێوەژیان‌و جلوبەرگ‌و شێوەی هەڵسووکەوتیان بۆ دیاری بکا‌و بەسەریاندا بسەپێنێ.\nئازادی لە کوردستان سنووردار نەبوو‌و ڕێگای بەشدارییکردن لە ژیانی سیاسی‌و کۆمەڵایەتی بۆ ژن‌و پیاو ئاواڵە بوو. کەس بە تاوانی جیاوازیی بیروباوەڕی سیاسی یان مەزهەبی نەدەکەوتە بەر هێرش‌و تیغی سانسۆرەوە.\nهەر کەسایەتی‌و حیزب‌و ڕێکخراوێک کە لە تاران ئازادیی تێکۆشانی لێ سنووردار دەکرایەوە‌و دەکەوتە بەر هێرشی دیکتاتۆریی نوێ، ڕووی دەکردە کوردستان‌و لە کوردستان، بە دڵفرەوانی‌و باوەشی ئاواڵەوە پێشوازی لێدەکرا‌و بە ئازادی‌و بە بێ ترس کار‌و تێکۆشانی سیاسیی خۆی بەڕێوە دەبرد. کوردستان بەحەق ناوی مەتەرێزی ئازادیی ئێرانی لێنرابوو.\nخەڵکی کوردستان ئەوکاتیش هەر خوازیاری ئیستقراری نیزامێکی دێموکراتیک‌و سێکۆلار بوون کە واقعییەتی فرەنەتەوەبوون‌و فرەمەزهەبیبوونی کۆمەڵگای ئێران بسەلمێنێ، ستەمی سیاسی‌و نەتەوایەتی لەسەر گەلانی بندەست هەڵبگیرێ‌و ماف‌و ئازادییەکانیان لە چوارچێوەی ئێرانێکی دێموکراتیکدا بە ڕەسمی بناسرێ.\nئەو دۆخە سیاسییە‌و هەمووی ئەو بەها‌و ئازادیانە ناتەبا بوون لەگەڵ بیری تەسک‌و باوەڕی دواکەوتوانە‌و ئازادیکوژی حکوومەتی ئیدئولوژیکیی تازە. بۆیە کوردستان ببوو بە چقڵی چاوی کۆنەپەرستانی حاکم لە تاران.\nئەوە بوو کە ڕێژیمی ئیسلامی زەرفییەت‌و تەحەمولی گەشەسەندن‌و جێگیربوونی بیری ئازادیخوازیی لە کوردستان نەبوو‌و خومەینی لە ٢٨ی گەلاوێژی ١٣٥٨ی هەتاوی (١٩ی ئوگستی ١٩٧٩ی زایینی) فەرمانی جیهادی بە دژی خەڵکی کوردستان ڕاگەیاند.\nهێزە سەرکوتکەرەکانی ڕێژیم هێرشیان هێنایە سەر کوردستان‌و بە ناوی ئیسلام لە هیچ جینایەت‌و تاوانێک دژ بە کورد دەستیان نەپاراست.\nڕێژیمی کۆنەپرست شەڕێکی خوێناوی بەسەر کورددا سەپاند، شەڕێک کە هەتا ئێستاش بەشێوەی جۆراوجۆر هەر درێژەی هەیە‌و بەدەیان هەزار کەس بوونەتە قوربانیی سیاسەتی شەڕخوازانەی حکوومەتی ئیسلامیی ئێران.\nکوردستان دوو ڕێگای لەبەر بوون: یان بێدەنگ دەبێ‌و دەست بەردەداتەوە‌و ملکەچی دیکتاتۆریی بێ یان ئەوەی بەرەنگاری دوژمنی خوێنڕێژ‌و سەرەڕۆ بێتەوە‌و ڕێگای خەبات‌و سەرفەرازیی بگڕیتە بەر. کوردستان بژاردەی دووەمی هەڵبژارد‌و درێژەی بە خەبات بۆ ئازادی‌و مافی نەتەوەیی گەلەکەی درێژە پێدا.\nبۆیە، گەلاوێژ ١٣٥٨ی تەنیا وەبیرهێنەرەوەی هێرشی بەربڵاوی کۆماری ئیسلامی‌و کاوەلکاریی‌و قەڵاچۆکردن‌و تێرۆر‌و جینایەتەکانی ڕێژیم دژ بە خەڵکی کوردستان نیە. بەڵکوو وەربیرهێنەرەوەی دنیایەک داستان لە فیداکاری‌و ئازایەتیە، وەبیرهێنەرەوەی لەخۆبردوویی‌و خۆڕاگریی خەڵکی کوردستانە بە دژی دوژمنی سەرکوتکەر‌و دیکتاتۆریی تازەپێگەیشتوو.\nوەبیرهێنەرەوەی داستانی وەستانەوەی گەڵێکە بە دژی زوڵم زۆر‌و چەوسانەوە‌و سەلمێنەری پێگەیشتوویی‌و هەستی بەرزی نەتەوەیی گەلی کوردستانە.\nڕێژیم پێی وابوو، ئەگەر کوردستانی قەڵای ئازادی داگیر‌و سەرکوت بکا، دەنگی ئازادیخوازی‌و هەرچەشنە جمووجۆڵێکی ئازادیخوازانەی لە هەموو ئێران کپ‌و سەرکوت کردوە‌و دەتوانێ پاڵی لێبداتەوە.\nئەمڕۆ کۆماری ئیسلامی لەگەڵ گەورەترین قەیرانی سیاسی، ڕەوایی، ئابووریی‌و کۆمەڵایەتیی مێژووی خۆی بەرەوڕوو بووەتەوە. ڕێژیم بەهۆی گەندەڵی‌و سیاسەتی چەوت‌و ئیدئۆلۆژیک، داماوە‌و توانای دۆزینەوەی ڕێگاچارە بۆ هیچکام لەو قەیرانانەی نییە.\nبە هۆی ترس لە ڕاپەڕینی خەڵک‌و ڕووخانی نیزامەکەی، ڕێژیم لە نێوخۆدا پەنای بۆ سەرکوتی زیاتر بردووە‌و لە دەرەوەی وڵات پەرەی بە ئاڵۆزینانەوە‌و تێرۆریزم داوە‌و لە ئاستی ناوچە‌و جیهانیدا ڕۆژ بە ڕۆژ زیاتر تەریک دەکەوێتەوە. ڕێژیم کەوتووەتە بۆنبەستەوە.\nلەو باروودۆخە دژوارەدا دوور نیە کۆماری ئیسلامی لە داماویدا‌و بۆ ڕزگاربوونی سیستمە دیکتاتۆرییەکەی لە ڕووخان، ئێران بەرەوە شەڕێکی نەخوازراو پاڵ پێوەنێ.\nلەو هەلوومەرجە هەستیارەدا، وەک حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران چوار ئەرکی سەرەکیمان لەپێشە:\nیەکەم؛ پێداچوونەوەی بەردەوام بە کار‌و تێکۆشانمان بە مەبەستی چارەسەرکردنی کەمووکوڕییەکانمان.\nدووەم؛ دڕیژەدان بە خەباتی نوێمان خەباتی شار‌و شاخ (ڕاسان) بەپێی هەلوومەرج‌و پێداویستیی، لە هەموو بوارەکاندا.\nسێیەم؛ پتەوترکردن‌و پەرەپێدان بە هاوکاریی‌و خەباتی یەکگرتوو لەگەڵ حیزب‌و ڕێکخراوەکانی کوردستانی ئێران.\nچوارەم؛ هەوڵ‌و تێکۆشان بەمەبەستی پێکهێنانی بەدیلێکی دێموکراتیک‌و گشتگیر بە هاوکاریی کۆنگرەی نەتەوەکانی ئێرانی فێدراڵ‌و ئۆپۆزیسیۆنی ناوەندی. بەدیلێک کە لە ژوورەوە‌و دەرەوی وڵات متمانه‌و پشتیوانیی خەڵک‌و بیروڕای گشتیی جیهانی بۆلای خۆی ڕابکێشێ‌و گەلانی ئێران لە دەست ڕێژیمی دیکتاتۆریی کۆماری ئیسلامی ڕزگار بکات.\nدەرسی هەر گرینگی ٢٨ی گەلاوێژ ئەوەیە کە ڕێگای ڕزگاریی ئێمەی کورد‌و پاراستنی کەسایەتی‌و کەڕامەتی تاک‌و نەتەوەییمان، درێژەدان بە خەباتی‌و تێکۆشان بە یەکگرتووییە. کورد دەبێ ئامادەی ڕووبەڕووبوونەوەی هەرچەشنە ڕووداو‌و سناریۆیەک بێت.


سەیرە سایکۆلۆژیای ئینسانی کورد چیلێھاتووە! گەنجە توڕەکانی کوردستان ھەموو ئومێدیان لەسەر ڕەخنەیەکی کرچ و کاڵی کەریم گوڵانی ھەڵچنیوە لە حزبەکەی، لەکاتێکدا ئەگەر بەنێو ھەموو حزبی کوردیدا بگەڕێیت ھەزاران کەریم گوڵانی تێدایە.\nمن لەسەر ئەم حاڵەتە سایکۆلۆژییە کە ٩٠٪ی ئینسانی کورد تێی ئەکەوێت و بریتییە لە قۆناغی سێیەمی ئەخلاق. تێبینی گەورەم ھەیە و دەشێت بەشی زۆرمان بەم قۆناغە ترسناکە تێپەڕبوو بین، یان لەناویدا بین، یان پێی بگەین. ئەمڕۆ کەریم گوڵانی کەوتە ئەو قۆناغەوە، دوور نییە من یان تۆ بکەوینە ئەو قۆناغەوە.\nبەپێی کێپلەر-ی زانای سایکۆلۆژی، قۆناغی ئەخلاقی لە مرۆڤدا کردووە بە سێ قۆناغەوە. قۆناغی سێیەمی ئەخلاق لە منداڵدایە. مناڵ سیفەتێکی سەرسوڕھێنەری ھەیە، چی بۆ بکەیت ئاسایی وەریئەگرێت، بەڵام ئەگەر شتێکت بۆ نەکڕی یان ڕۆژێک لەکڕینی یارییەکی مناڵانە یان خواردنێکت بێ بەشت کرد و نەتخستە بەردەستی، ماندەگرێت و دەستدەکات بە کوڕوزانەوە و ئەڵێ:"چیت بۆ کردووم!؟".\nبەڵێ ئەمە قۆناغی سێیەمی ئەخلاقە. ئەم قۆناغە لەنێو ئەو میللەتانەدا ھەن، کە ژیانی ڕۆژانەیان لەسەر حیسابی خەڵکی ترە و بێ ماندوو بوون، پارەی مۆڵ دەچێتە ناو گیرفانیان. بەڵام لەگەڵ پارەی مۆڵ بڕا لەنێو گیرفانیان، ئەکەونە ناو قۆناغی سێیەمی ئەخلاق و بە بارێکی سایکۆلۆژیای خراپدا تێپەڕدەبن.\nبەداخەوە بەشی زۆری کادری حزبی یان دەگەن بەم قۆناغە یان پێیدا تێدەپەڕن، یان بۆ ساتێک تێیدەکەون و ڕابردوو لەبیردەکەن. کاتێک مرۆڤ دەکەوێتە ناو ئەم قۆناغە، تەنیا ماددە ئەتوانێت کەسەکە لەم قۆناغە تێپەڕێنێت.\nڕەنگە ئەمە بەشێکی گەورە بێت لە سیفەتی تێکڕای کۆمەڵگەی ڕۆژھەڵاتی و ئاسیایی، چونکە لەم کۆمەڵگایانەدا ھەموو کەس خۆی بە ڕەوا دەزانێت ببێت بە بەشێک لە دەستکەوتنی پارەیەک کە لەسەر بنەمای ماندووبوون نەبێت. خۆ ئەگەر وردتریش بڕوانین بەشی زۆری ئەوانەی کاردەکەن تەنیا کوشتنی کاتەکەیە. ئەگینا بەشی زۆری کۆمەڵگە لەناو بێ بەرھەمی ناو بازنەیەکی داخراودا، دەخولێتەوە.\nقۆناغی سێیەمی ئەخلاق قۆناغێکی ترسناکە، ئینسان دائەماڵێت لە بیرکردنەوە لە ڕابردوو. لەکوردەواریدا بە (بێ سفەت) ناو دەھێنرێن، ئەگینا لە بنەڕەتدا ئەمە دۆخێکی سایکۆلۆژی بارگرانە بەسەر بەشێک لە ئیندفجوەلی کۆمەڵگەوە. بۆ ئەوەی لەم قۆناغە دوورکەوینەوە ئەبێت ھەمیشە بیر لەبەرخۆری نەکەینەوە و ھەر کارێکیش کەوتە دەستمان زیاتر لەو بەشە ماددیەی چنگمان دەکەوێت، ماندووبوونی زیاتر ببەخشین.


پاراستنی زمان، پاراستنی نیشتمانە\n12:56 - 2 رەشەمه 2720\nلە بەرەبەری ڕۆژی جیهانیی زمانی زگماگیدا کۆمیتەی هاوئاهەنگیی ڕێکخراوە دێموکراتیکەکانی حیزبی دێموکرات و کۆمیتەی زاگرۆس ، سێمینارێکیان بەبۆنەی ئەو ڕۆژەوە لەژێر "ناوی پاراستنی زمان، پاراستنی نیشتمانـ"ـە ڕێک خست.\nسەرەتای سێمینارەکە بە سروودی نەتەوایەتیی "ئەی ڕەقیب" و ڕاگرتنی چەند ساتێک بێدەنگی بۆ ڕێزگرتن لە ڕۆحی پاکی شەهیدانی کورد و کوردستان دەستی پێکرد.\nپاشان هاوڕێ "ئێحسان ڕەستگار" هۆنراوەیەکی لەژێر ناوی "قەڵەم" بەبۆنەی ئەو ڕۆژەوە پێشکەش بە بەشداربووان کرد.\nپەنێلی یەکەمی سێمینارەکە کە لەلایەن "ڕەسووڵ سوڵتانی" شاعیر و وەرگێڕەوە پێشکەش کرا، پەڕژابووە سەر "زمانی زگماگی و کاریگەرییەکانی لەسەر تاک و کۆمەڵگا".\nناوبراو لە بەشێک لە قسەکانیدا باسی لەسەر گرینگیی زمان بۆ دروستکردنی پەیوەندی و لە ئاکامدا پێکهاتنی پەروەردە کرد و هەروەها تەرکیزی خستە سەر پەیوەندیی هزر و زمان.\nسوڵتانی لە باسەکەیدا وتی: "کاریگەریی زمان لەسەر هزر یان پێچەوانەکەی مشتومڕی زۆری لەسەر کراوە و هەتا ئێستاش بەردەوامە، بەڵام ئەوەی ڕوونە ئەوەیە کە ئەم دووە کاریگەریی ڕاستەوخۆیان لەسەر یەکتر هەیە. بە شێوازێک کە بەرهەمەکانی هزر بە زمان دەردەبڕدرێت و لە بەرانبەریشدا گوتارێک کە بە زمان بەیان دەکرێت دەتوانێت ببێتە بەرهەمهێنەری فکر.\nناوبراو بە وردی تیشکی خستە سەر سیاسەتەکانی داگیرکەران بۆ لەنێوبردنی زمانی کوردی.\nپانێلی دووهەمی سێمینارەکە کە لەلایەن "سام ڕۆژدۆست" چالاکڤانی مافی مرۆڤ و ئەندامی کۆمەڵگای مەدەنییەوە پێشکەش کرا، تەرکیزی خستبووە سەر بابەتی "زمان لە چوارچێوەی خەباتێکی دێموکراتیکدا".\nناوبراو لە قسەکانیدا ئاماژەی بە بەربەستەکانی بەردەم پێکهێنانی زمانێکی ستانداردی کوردی کرد و هەروەها وتی کە دانانی ڕێنووسێکی یەکگرتوو و هاوبەش دەتوانێت ببێتە دەستپێکێک بۆ یەکڕیزیی زیاتر لە هەموو بوارەکاندا.\n"ڕۆژدۆست" هەروەها ئاماژەی بەوە کرد کە زمانی کوردی بە شێوەی جیددی ئیهتمامی پێ نەدراوە و پێویست دەکات هەموو ناوەند و دەزگاکان گرینگیی زیاتر بە زاراوەکانی زمانی کوردی و بەگشتی سیستمی خوێندن و فێرکاری بە زمانی کوردی بدەن.\nسێمینارەکە بە ڕاو و بۆچوونی ئامادەبوان و وڵامی هەرکام لە پێشکەشکارانی باسەکان کۆتایی پێهات.


ئایا عیسای مەسیح تاکە رێگای رۆیشتنە بۆ بەهەشت؟\nبەڵێ، عیسای مەسیح تاکە رێگای رۆیشتنە بۆ بەهەشت. ئەم رستە تایبەتە لەوانەیە بەلای پۆست مۆدێرنیزمەوە شتێکی ناخۆش بێت بەڵام ئەمە راستییەکی حاشاهەڵنەگرە. کتێبی پیرۆز پێمان دەڵێت کە مەسیح تاکە رێگای رزگارییە. مەسیح خۆی لە (یۆحەنا ١٤: ٦) دەفەرموێت "من رێگا و راستی و ژیانم، کەس نایێت بۆ لای باوک بە هۆی منەوە نەبێت." مەسیح یەکێک نییە لە رێگاکان، کە یەکێک بێت لە چەند رێگایەک، بەڵکو ئەو رێگاکەیە واتە تاکە رێگایە. هیچ کەسێک ناتوانێت بڕوات بۆ لای باوک لەڕێگەی مەسیحەوە نەبێت جا ئیتر ئەو کەسە، کەسێکی پیرۆزە یان زانیاری زۆرە یاخود کەسێکی بەناوبانگە.\nبە پشتبەستن بە چەندین هۆکار دەتوانین بڵێین کە مەسیح تاکە رێگایە بۆ چوونە بەهەشت. مەسیح "لە لایەن خوداوە" هەڵبژێردرا کە ببێتە رزگارکار (یەکەم پەترۆس ٢: ٤). مەسیح تاکە کەسە کە لە ئاسمانەوە هاتە سەر زەوی و پاشان گەڕایەوە ئاسمان (یۆحەنا ٣: ١٣). مەسیح تاکە کەسێکە کە توانی وەکو مرۆڤێکی تەواو و بێخەوش بژیێت (عیبرانییەکان ٤: ١٥). ئەو تەنها قوربانییە بۆ گوناهەکانمان (یەکەم یۆحەنا ٢: ٢، عیبرانییەکان ١٠: ٢٦). ئەو تەنیا کەسێکە کە یاسا و پەیامی پێغەمبەرەکانی پێش خۆی هێنایەدی (مەتا ٥: ١٧). مەسیح تاکە کەسێکە کە توانی تاهەتایە مردن ببەزێنێت (عیبرانییەکان ٢: ١٤- ١٥). ئەو تاکە نێوانگیرە لە نێوان خودا و مرۆڤدا (یەکەم تیمۆساوس ٢: ٥). ئەو تاکە مرۆڤێکە کە خودا "بەرزی کردەوە و ناوێکی دایێ لە سەرووی هەموو ناوێک" (فیلیپی ٢: ٩).\nعیسا جگە لە (یۆحەنا ١٤: ٦) لە چەندین شوێنی دیکەشدا باسی ئەوەی کردووە کە ئەو تاکە رێگایە بۆ چوونە بەهەشت. مەسیح لە (مەتا ٧: ٢١- ٢٧) خۆی وەکو سەرچاوەی باوەڕ دەناسێنێت. فەرمووی کە وشەکانی ژیانن (یۆحەنا ٣: ١٤- ١٥). ئەو دەرگای مەڕەکانە (یۆحەنا ١٠: ٧)؛ نانی ژیانە (یۆحەنا ٦: ٣٥)؛ ئەو هەستانەوە و زیندووبونەوەیە (یۆحەنا ١١: ٢٥). هیچ کەسێکی دیکە ناتوانێت ئەم جۆرە ئیدعایانە بکات.\nپەیام و فێرکردنەکانی قوتابیان و شوێنکەوتوانی مەسیح تەرکیزیان لەسەر مردن و هەستانەوەی عیسای مەسیح دەکرد. پەترۆس لە (کرداری نێردروان ٤: ١٢) دا لەگەڵ سەنهەدرین قسە دەکات و بە روونی رایدەگەیێنێت کە مەسیح تەنیا و تاکە رێگایە بۆ چوونە ناو بەهەشت: "بێجگه له‌و ڕزگاربوون نییه، چونكه ناوێكی دیكه له‌ژێر ئاسماندا نییه له‌ناو خه‌ڵكدا درابێت، به‌وه‌وه پێویست بكات ڕزگار بین". پۆڵۆسی نێردراو لە کەنیشتێکی ئەنتیاکدا قسە دەکات و رایدەگەیەنێت کە مەسیح تاکە رزگارکارە: "بۆیه برایان، با له‌لاتان زانراو بێت، به‌هۆی عیساوه به‌خشینی گوناه به ئێوه ڕاگه‌یه‌نرا و به باوه‌ڕهێنان به‌م بێتاوان ده‌كرێن له هه‌موو ئه‌و شتانه‌ی نه‌تانتوانی به ته‌وراتی موسا لێی بێتاوان بكرێن" (کرداری نێردراوان ١٣: ٣٨- ٣٩). یۆحەنا بە گشتی بۆ کەنیسە دەنووسێت و مەسیح بە تاکە بنەمای بەخشینی گوناهەکانمان ناودەبات: "بۆ ئێوه ده‌نووسم، رۆڵە خۆشەویستەکان، چونكه له‌به‌ر ناوی ئه‌و گوناهه‌كانتان به‌خشرا" (یەکەم یۆحەنا ٢: ١٢). بێجگە لە عیسای مەسیح کەسی دیکە ناتوانێت گوناهەکانمان ببەخشێت.\nتەنیا لەڕێگەی عیسای مەسیحەوە دەتوانین ژیانی ئەزەلی و جاویدانیمان لە بەهەشت هەبێت. مەسیح نوێژی کرد و فەرمووی، "ژیانی هه‌تاهه‌تاییش ئه‌وه‌یه، كه تۆ بناسن، ته‌نها خودای ڕاسته‌قینه و عیسای مه‌سیح، ئه‌وه‌ی ناردووته" (یۆحەنا ١٧: ٣). بۆ ئەوەی دیاری بەخشینی خودا وەربگرین تەنها دەبێت پشت بە خودی مەسیح ببەستین. دەبێت متمانەمان بەوە هەبێت کە مەسیح لە پێناو پێدانی باجی گوناهەکانی ئێمە لە خاچ درا و پاشان زیندوو بوەوە. "ئه‌م بێتاوانكردنه‌ی له خوداوه به‌هۆی باوه‌ڕ به عیسای مه‌سیح بۆ هه‌موو ئه‌وانه‌یه كه باوه‌ڕ ده‌هێنن، بۆ هه‌مووان به‌بێ جیاوازییە" (رۆما ٣: ٣٣).\nلە کاتی خزمەتکردنی مەسیح لەسەر زەوی، زۆربەی خەڵکی پشتیان تێکرد و مەسیحیان بەجێهێشت و بە هیوای ئەوە بوون کە رزگارکارێکی دیکە بێت و رزگاریان بکات. عیسا پرسیاری لە دوازدە قوتابییەکەی کرد، "ئیوەش دەتانەوێت بڕۆن؟ (یۆحەنا ٦: ٦٧). وەڵامی پەترۆس تەواو دروست بوو کاتێک وتی: "(گه‌وره‌م، بچینه لای كێ؟ وشه‌كانی ژیانی هه‌تاهه‌تایی له‌لای تۆیە، ئێمه‌ش باوه‌ڕمان هێنا و زانیمان كه تۆ پیرۆزه‌كه‌ی خودایت" (یۆحەنا ٦: ٦٨- ٦٩). با هەموومان باوەڕ و ئیمانی پەترۆس لەگەڵ یەکتر بەشداری پێبکەین کە دەڵێت ژیانی ئەزەلی و جاویدانی تەنها لە عیسای مەسیحدایە.


وردەکاری هێرشی داعش بۆ سەر کێڵگەی نەوت لە دوبز\nبەرەبەیانی ئەمڕۆ ژمارەیەک چەکداری داعش بە ماتۆڕسکیل چوونەتە نزیک کێڵگەی نەوتی بای حەسەن و هەوڵی تەقاندنەوەی بیرە نەوتەکانیان داوە.\nئەو بۆشاییەی داعش دەیقۆزێتەوە، ئاکامی رێفراندۆمی سەربەخۆیی هەرێمی کوردستانە\nنوێنەری کوردی ئەندامی فراکسیۆنی هاوپەیمانی ئومێد لە پارلەمانی عێراق ڕایگەیاند: ئەو بۆشایی ئەمنیەی کە داعش بە خراپە و بۆ هێرشەکانی خۆی کەڵکی لێ وەردەگرێت، ئاکامی ڕێفراندۆمی سەربەخۆیی هەرێمی کوردستانە.\nجێگری سکرێتری گشتیی 'نوجەبا" لە عێراق ڕایگەیاند:\nهەوڵ بۆ زیندوو کردنەوەی داعش لە عێراق/ پێویستە دەوڵەت بڕیار بدات\nجێگری سکرێتری گشتیی 'نوجەبا" لە عێراق وێرای ئاماژە بۆ هەوڵ دان بۆ زیندوو کردنەوەی داعش لەم وڵاتە، وتی: دەوڵەت دەبێ بڕیاری ڕاستەقینە و جیدی لەم بارەوە بدات.\nسەرۆکی پێشووی پۆلیسی کەرکووک ڕایگەیاند:\nهۆشدار سەبارەت بە هاتووچۆی داعش لە سووریاوە بۆ عێراق\nسەرۆکی پێشووی پۆلیسی کەرکووک سەبارەت بە زۆر بوونەوەی جووڵانەوەکانی داعش لە عێراق و هاتنی ژمارەیەکی زۆر لە داعشییەکان لە سووریاوە بۆ ئەم وڵاتە هەواڵی دا.\nچوار بەرپرسی باڵای داعش لە عێراق کوژران\nشانەی راگەیاندنی ئەمنی عێراق رایگەیاندن لە باشوری سامەڕا و لەلایەن هێزە ئەمنییەکانی عێراقەوە، چوار بەرپرسی باڵای داعش کوژراون.\nکشانەوەی هێزەکانی بەریتانیا لە بنکەی تاجی عێراق\nوەزارەتی بەرگری بەریتانیا لە کشاندنەوەی هێزەکانی ئەو وڵاتە لە بنکەی سەربازیی تاجی لە هەرێمی کوردستانلە چوارچێوەی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی ژێر فەرمانی ئەمریکا هەواڵی دا.\nبە بێ بەهادان بە پڕۆژەیاسای پەرلەمانی عێراق؛\nئەمریکا: تا کاتێک دەوڵەت و گەلی عێراق بیانەوێت، دەمێنینەوە!\nوتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا بە بێ بەهادان بە پڕۆژەیاسای پەرلەمانی عێراق بۆ کشانەوەی خێرای سەربازانی بیانی لە خاکی ئەو وڵاتە، ئیدعای کرد: تا کاتێک دەوڵەت و گەلی عێراق بیانەوێ، لەو وڵاتە دەمێنینەوە!\nرێگە بە دووپاتبوونەوەی ڕووداەکانی ٢٠١٤ نادەین\nسەرۆک وەزیرانی عێراق لە سەفەری بۆ پارێزگای مووسڵ و لە هەمان مزگەوت کە بەغدادی دەوڵەتی داعشی تێدا ڕاگەیاندبوو، وتی: چیتر رێگە بە دووپاتبوونەوەی ڕووداەکانی ٢٠١٤ نادەین.\nعەرەبی پۆست لێکی داوە؛\nهۆکاری زیادبوونی هێرشەکانی ئەم دواییەی داعش لە باکووری عێراق\nمیدیایەکی عەرەب زمان لە ڕاپۆرتێکدا نووسی تەشەنەسەندنی هێرشەکانی ئەم دواییەی داعش لە پێناو تۆکمەی پێگەی سەرکردەی نوێی داعش و سەلماندنی هێزی ئەو ئەنجام دەدرێت.\nجموجۆڵی ئەمدواییەی داعش پاساوێکە بۆ مانەوەی ئەمریکا لە عێراق\nوتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران ڕایگەیاند: جموجۆڵی ئەم دواییەی گرووپی تیرۆریستی داعش لە عێراق و تۆکمەی لە لایەن ئەمریکاوە، پاساوێکە بۆ مانەوەی زیاتری ئەمریکییەکان لە خاکی عێراق.\nلە لایەن زانکۆیەکی ئەمریکاییەوە؛\nخەڵاتێکی جیهانی بە نادیە موراد بەخشرا\nنادیە موراد، کچە کوردی ئێزدی براوەی خەڵاتی نۆبڵی ئاشتی، لەلایەن زانکۆی ئەریزۆنای ئەمریکییەوە خەڵاتی دادپەروەریی ئۆکۆنۆری پێبەخشرا.\nفەرماندەی هیزی زەوینی ئەرتەشی ئێران باسی دەکات:\nپێکهێنانی قەرارگای ئەرتەشی ئێران بۆ بەرەنگاریی داعش لە هەرێمی کوردستان\nئەمیر حەیدەری وتی: بۆ بەرەنگاربوونەوەی داعش لە ناوخۆی خاکی هەرێمی کوردستان قەرارگامان پێکهێنابوو.\nلە ئۆپراسیۆنێکی هێلی برن؛\nبەرپرسێکی عێراقی لە ئۆپراسیۆنی هێلی برنی ئەمریکا بۆ گواستنەوەی ژمارەیەک لە سەرکردە بیانییەکانی داعش بۆ وادی حوران و بیابانی ڕۆژاوایی ئەنبار هەواڵی دا.\nنێردەی ئەمریکا لە هاوپەیمانیی دژە داعش ئەمڕۆ دێتە هەولێر\nنێردەی سەرۆکی ئەمریکا بۆ شەڕی دژی داعش ئەمڕۆ سەردانی هەرێمی کوردستان دەکات.\nفەرماندەی سوپای بەریتانیا:\nفەرماندەی سوپای بەریتانیا لە وتەدانی ساڵانەی لە لەندەن هوشداری دا کە گرووپی تیرۆریستیی داعش هێشتاش بە تەواوی تێک نەشکێندراوە.\nتورکیا ۲ ژنی داعشی ناردە بەلژیک\nوەزارەتی ناوخۆی تورکیا ۲ ژنی داعش دەرکرد و ناردیانەوە بەلژیک.


زەروورەتی پەرەپێدان بە بزووتنەوە جەماوەرییەکان و ناساندنی خەباتی مەدەنی\nساڵانێکی زۆرە لەنێوان چالاکانی سیاسی و نوخبەکانی کۆمەڵگای کوردستانی رۆژهەڵات لەدەرەوەو ناوخۆی وڵات، باسێک لەسەر گونجاو بوونی جووڵانەوەی مەدەنی (لەڕووانگەی ئەوانەوە خەباتی مەدەنی) بۆ بەرەنگار بوونەوەی کۆماری ئیسلامی لەئارادایەو ئەمەش بووتە هۆی سەرلێشێواوییەکی زۆر بۆخەڵکی کۆمەڵگاو تەنانەت بەشێک لە ئەندامانی ئەحزاب. لەمێژووی هاوچەرخدا ئەوەی بوونی هەبووە یان بزووتنەوەی جەماوەری بووە یان جووڵانەوەی مەدەنی کە جیاوازی زۆریان هەیەو لەهەمان کاتیشدا دەکرێت زۆر لەیەک پیشان بدرێت. بۆ روونترکردنەوەی ئەم باسە هەوڵدەدرێت بە پێناسەی بزووتنەوەی جەماوەری و جووڵانەوەی مەدەنی(هەمان خەباتی مەدەنی کەباسی دەکەن) باسەکە روونتر بکەینەوە.\nلە روانگەی زانستی کۆمەڵناسیەوە، هەر جۆرە تێکۆشان و چالاکیەکی جەمعی و بە کۆ بۆ گەییشتن بە ئاکامێکی هاوبەش یا دەستەبەرکردنی ئامانجێکی هاوبەش کە لە رێگەی سازمانگەلێکی نافەرمیەوە ببێت، بزووتنەوەیەکی جەماوەریە. بزووتنەوە جەماوەریەکان دەتووانن کاریگەری راستەوخۆیان لە سەر گۆڕینی یاسا و چالاکی ئورگانهای فەرمی حکومەتەکان هەبێت و ئەمەش بە پێی رێژەی بەشداربووانی کۆمەڵگا گۆڕینی بە سەردا دێت. بزووتنەوەیەکی جەماوەری کاتێک بوونی هەیە کە کۆمەڵێک لە تاکەکانی کۆمەڵگا لە رێگەی رێکخستنێک(نهێنی یان فەرمی)ەوە بیانهەوێت گۆڕانکاری بە سەر دۆخێکی تایبەت لە کۆمەڵگا دروست بکەن. بزووتنەوە جەماوەریەکان جیاوازی تایبەتیان لە گەڵ کاردانەوەیەکی جەمعی ئەویە کە ماوەی چالاکیان کورت نیە و تەمەنێکی زۆرتریان ئەبێت و لە بەر ئەوەی رێکخستنێکی بەرنامەداڕێژراوی لە پشتە، تایبەت بە بۆنەیەک یان کێشەیەکی تایبەت نیە. بۆ نموونە نارەزایەتیەکانی پاش مەرگی هاوڵاتییەکی کورد لە مەهاباد لە بەر ئەوەی کاردانەوەیەکی جەمعی بوو و رێکخستنێکی بزووتنەوەیی لە پشت نەبوو تەمەنی لە چەند رۆژ نەڕۆشتە سەرترەوە و کۆتایی پێهات.\nبزووتنەوە جەماوەریەکان دەتووانن لە دوو دەستەدا خۆیان ببیننەوە. ١-بزووتنەوەیەکی گۆڕانکار و ریفۆرمخواز کە بە تەمای گۆڕانکاری لە دۆخێکی تایبەت و دیاری کراوە، ٢-بزووتنەوەیەک کە ئەیهەوێت ئاڵوگۆڕی بنەڕەتی لە سیستەمی دەسەڵات و ئیدارەی کۆمەڵگا بەدی بێنێت. بزووتنەوەی جەماوەری دەتووانێت هەرکام لە بزووتنەوەکانی؛ ژنان، خوێندکاران، لاوان، کرێکاران و هەر تەیفێکیتری کۆمەڵگا کە لە دەور بیرۆکەیەکی تایبەت و بۆ دەستەبەر کردنی مافێکی دیاریکراو چالاکی هەبێت، لەخۆ بگرێت. بیرۆکەیەکی نارەزایی جەمعی لە ٤ قۆناغدا دەتووانێت ببێت بە بزووتنەوەیەکی جەماوەری.\n١-قۆناغی ناڕەزایی؛ لەم قۆناغەدا کردەوەیەکی دەسەڵاتی ناوەند لە نێوان جەمعێکی تایبەتدا نارەزایی درووست دەکات.\n٢-قۆناغی بزوێنەر؛ پاش درووست بوونی هەستی ناڕەزایی، دەستەیەک لە خەڵکی کۆمەڵگا لە دەوری یەک کۆدەبنەوە و باسی جێددیتر لە نێوانیان دێتە ئاراوە و کەس یان کەسانێک وەکوو رەهبەر یان رێکخەر، سەرهەڵدەدەن.\n٣-قۆناغی قاڵبڕێژی؛ لەم قۆناغەدا سیستەمێکی بەرنامەداڕێژدراو و بە بوونی پەل و لقی دیاری و دیاری کردنی ئەرکی تایبەت بۆ کۆمیتە و کەسەکان دێتە ئاراوە.\n٤-قۆناغی بزووتنەوەیی؛ لەم قۆناغەدا و پاش پێوەست بوونی لایەنگران و هاو بیران و ناڕازیانی ناو کۆمەڵگا، رەهبەری ئەم ناڕەزاییە لە شێوەی ئاماتۆرەوە بۆ شێوەیەکی ئیمڕۆیی و عەلەنیتر دەکەوێتە دەستی سازمان یان حیزبی سیاسی تایبەت کە لە سەرەتاوە ئەم ناڕەزاییە جەمعیەی گۆڕیوە بە بزووتنەوەیەکی جەماوەری.\nخەباتی مەدەنی و چالاکی مەدەنی\nچالاکانی مەدەنی لە دەور ئامانجێکی تایبەت کۆ دەبنەوە و کەمپەین یان ئێن جی ئۆ یان هەر ناوێکیتری لە سەر دانێین پێک دێنن. ئەم کەمپەینانە چالاکیەکانیان بۆ گەییشتن بە دەسکەوتێکی رەوایە کە لە یاسادا رێگەی پێ نەدراوە. کەمپەینێکی مەدەنی تا کاتێک بوونی هەیە کە نەبێت بە سازمان یان رێکخراوەیەکی فەرمی و لە ئەگەری چوونە ژێر باڵی یاسای دەسەڵاتی ناوەندەوە، ئەوە ئیتر بە پێی یاسا دەجووڵێتەوە و ناتووانین وەکوو کەمپەینێک کە وا بۆ گۆڕینی یاسا تێدەکۆشێت، ناوزەدی بکەین. تایبەتمەندی گەورەی کەمپەینی مەدەنی پشت بەستنە بەهێزی کۆمەڵگا بۆ پاشەکشە کردن بە دەسەڵات و ئاساییە کە ئەگەر دەسەڵات خۆی ببێتە سپانسێری ئەم جۆرە کەمپەینانە، ئەوە کۆمەڵگایە کە درێژخایەندا پاشەکشە دەکات و مافی زۆرتری لێ زەوت دەکرێت.\nکۆردستانی رۆژهەڵات هەر لە سەرەتای دەسەڵاتی کۆماری ئیسلامیەوە نیشانی داوە کانگای جووڵانەوە مەدەنی و سەردەمیەکان بووە و تووانای کەڵک وەرگرتنی لەم شێوەی خەباتە کاتییەی بە باشی هەبووە. لە ئەمڕۆشدا جووڵانەوەی مەدەنی لە کوردستان ئەکتیڤتر و زیندووترە لە شار و ناوچەکانیتری ئێران. لە کۆچی مێژوویی شاری مەریوان و پشتیوانی شارەکانیتر لە چووارچێوی رێپێوان، تا کوو مانگرتنی بەرینی مانگی گوڵانی ساڵی ٨٩ی هەتاوی و کەمپەینیەکانی پاراستنی ژینگە و مانگرتنی بەشکۆی ٢١ی خەرمانانی ئەمساڵ و زۆریتر، هەموو پیشاندەری هەبوونی تووانای جووڵانەوەی مەدەنی لە کوردستانی رۆژهەڵاتە. ئەم شێوە لە خەبات دەتووانێت مەترسییەکی گەورە بێت بۆ سەر دەسڵاتداران و رژیمی مەلاکان بۆ گەییشتن بە داخوازییەکی کاتی و کۆمەڵایەتی و کۆماری ئیسلامیش بە باشی هەستی بەوە کردووە. سەرەڕای هەوڵای زۆر لە دەیەکانی رابردوودا بۆ چاوترسێن کردنی کۆمەڵگا تەنانەت لەم شێوەی دەربڕینی نارەزایەتی، هەنووکە جووڵانەوەی مەدەنی بوونی هەیە.\nبەرنامە و ستراتێژی نوێی کۆماری ئیسلامی بۆ نەهێشتنی جووڵانەوەی مەدەنی لەم ساڵانەی دوواییدا گۆڕانکاری بە سەردا هاتووە و بە جێگەی دژایەتی راستەوخۆ، هەوڵی بەلاڕێ بردنی هەنگاوە مەدەنیەکان دەدات. کۆماری ئیسلامی هەوڵی داوە بە هاوردنی کەسانێک و لە راستیدا درووست کردنی پێناسەی چالاک یان چالاکانی مەدەنی بۆ خەڵکانێکی تایبەت، ببێت بە خاوەنی جووڵانەوەی مەدەنی. ئەم کەسایەتیە مەدەنیە بەڕوواڵەت چالاکانە لە شوێن و کاتی تایبەتدا زۆر بوێرانە وتەگەلێکی پۆپۆلیستی بۆ کۆمەڵگا پێشکەش دەکەن و لە هەمان کاتدا پرۆگرامێکیش بۆ داهاتووی جووڵانەوەی مەدەنی دەخەنە بەر دەست. پرۆگرام و بەرنامەیەک کە خەڵکانی چالاکی راستەقینە و خۆشناوی کۆمەڵگاش لە دەوری خۆ کۆ بکاتەوە و دوواتر هەوڵی بە یاسایی کردنەوەی چالاکیەکانی کۆمەڵگای مەدەنی جگە لە ئەو بەشانەی کە پێوەندی بە دەسەڵاتەوە نەبێت دەدەن. ئەمە لە کاتێکدایە کە ناوەڕۆکی چالاکی مەدەنی بۆ پاشەکشە کردن بە دەسەڵات و گۆڕینی یاسا و رێساکانی دەسەڵاتداران لە بابەتگەلێکی تایبەتە و ماهییەتی ئەم شێوە لە خەبات، چالاکیەکە روو بە دەسەڵات نە خەڵک. ئاساییە کە کۆماری ئیسلامی کێشەی لە گەڵ چالاکیگەلێک کە پێوەندی بە وڵاتێکیتر (بۆ نموونە تورکیە، سوریە)وە هەبێت، یان ناوبژێوانی شاروومەندان لە کێشە ناوخۆیی و دۆسیە شەخسیەکانیان، نەبێت و تەنانەت هاوکاریشی بکات و تریبوونیشی بۆ تەرخان بکات. بەم کارەوە کۆمەڵگایەکی دیمۆکرات و سیستەم و دەسەڵاتێکی دیمۆکراتیک لە ئێران و کوردستانی رۆژهەڵات بە دونیای دەرەوە و نارازیانی ناوخۆیی پیشان دەدات.\nلە لایەکیترەوە هەوڵی بە فەرمی و نەهادیزە کردنی چالاکان و کەمپەینە مەدەنیەکان هاوتەریب لەگەڵ ئەم پرۆژە و دیسانەوە لە رێگەی چالاکە مەدەنیە ساختە و دەسکردەکانی خۆیەوە کە هەنووکە رۆڵی سەرەکیان لە خەباتی مەدەنی وەکوو کەسانی بەرچاو بە دەستۆیە، کۆماری ئیسلامی بە تەواوەتی دەکات بە خاوەنی خەباتی مەدەنی و تەنانەت چالاکانی راستەقینەی مەدەنیش دەبن بە ئامرازی دەستی دەسەڵاتداران بۆ پێش بردنی بەرنامەکانیان بە بێ ئەوەی خۆشیان ئاگەدار بن. لە راستیدا پرۆژەی «رێکخستن و سازماندەهی چالاکانی مەدەنی کوردستان» چەند ساڵێکە بە دەستی ناوەندە ئەمنیەکانی کۆماری ئیسلامیە و چالاکی چڕوپڕیشیان لە سەری کردووە و ئەمڕۆکە خۆیان لەو ئامانجەی کە بەدووایدا بوون زۆر نزیک دەبینن.\nئەوەی ئەمڕۆ بەناو خەباتی مەدەنی لەکوردستان بەخەڵکی دەفرۆشنەوە لە ئەساسدا بوونی نیەو خاوەنی مێژوویەکی زۆر کەمە کە خۆی جێگەی باسێکی زۆرە و لە چووارچێوەی ئەم وتارەدا ناگونجێت، بەڵام لەئەگەری سەرهەڵدان یان رێکخستنی بزووتنەوەیەکی جەماوەری گشتیدا کە سەرجەم فاکتۆرەکانی بوونی هەیە، کورد دەتووانێت بە داهاتوویەکی گەش هیواداربێت. بزووتنەوەی جەماوەری هاوسەنگی هێز لە ئێران بەگشتی دەگۆڕیت و کورد دەباتە پێگەی هێزی نەگۆڕەوە ئەوەی بەناو خەباتی مەدەنی بەکوردی دەفرۆشنەوە چاڵێکە کەکوردی رۆژهەڵات بۆداهاتوو زۆرتر لە ئەمڕۆ کەم دەسەڵاتتر و لاوازتر دەکات و ئاسۆیەکی زۆر تاریکتری بەدوواوەیە.


ڕاوی گورگی سپی، 10 ساڵ گەڕان بەدوای ئوسامە بن لادندا - بنکەی روناکبیریی گەلاوێژ :: Gelawej\nڕاوی گورگی سپی، 10 ساڵ گەڕان بەدوای ئوسامە بن لادندا\nچاپکراو Dec 9, 2020\nكتێبی (ڕاوی گورگی سپی- 10 ساڵ گەڕان بەدوای بن لادندا) بڵاوكرایەوە. ئەم كتێبە لەلایەن رۆژنامەنوسی ناوداری ئەمریكا، پیتەر بێرگن نوسراوەو رۆژنامەنوس و وەرگێڕ رزگار فایەق لە فارسیەوە كردویەتی بە كوردی. ساڵی 2020 دەزگای ئایدیا بۆ فكرو لێكۆڵینەوە كتێبەكەی چاپ و بڵاوكردۆتەوە.\nئەم كتێبە دیوە شاراوەكانی گەڕان و راوەدونانی 10 ساڵی دەزگا هەواڵگریەكانی ئەمریكا بەدوای ئوسامە بن لادندا ئاشكرادەكات. هاوكات چۆنێتی كاركردنی رێكخراوی قاعیدە وەكو تۆڕێكی بەیەكەوە بەستراو شیدەكاتەوەو ئەو هۆكارانەش باس دەكات كە بونەتە هۆی ئەوەی داواكراوێكی جیهانی وەكو ئوسامە بن لادن، بتوانێت ماوەی 10 ساڵ لەناو خاكی پاكستاندا بژی و خۆیشی لە دەزگا هەواڵگریەكانی پاكستان و ئەمریكاو تەنانەت جیهانیش بشارێتەوە.\nكەوایە چی بوەهۆی ئەوەی شوێنەكەی ئوسامە بن لادن ئاشكرا ببێت؟ كێ قاسیدی نامەو پەیامە دەنگی و ڤیدیۆییەكانی ئوسامە بن لادن بوو، ئەوكاتەی لەخانوەیەكی گەورەدا لە پاكستان خۆی حەشار دابوو؟ ئەو كەسە كێ بوو كە بووە كلیلی دۆزینەوەی سەرەداوی شوێنەكەی بن لادن؟ ئەمریكا چۆن هێرشی كردە سەر ئەو خانوە؟ چۆن بە دزیی پاكستانەوە كارەكە ئەنجام درا؟ هەموو ئەم پرسیارانەو زۆر پرسیاری دیكەی جەوهەری لەبارەی رێكخراوی قاعیدەو روداوەكانی 11ی سێپتەمبەرو كاردانەوەكانی و سیاسەتی جیهانی دژە تیرۆر لەم كتێبەدا وەڵام دراوەتەوە.


عێراق دوو موچە بەسەریەکەوە دابەشدەکات - باسک نێت\nدەستپێك/ هەواڵ/ عێراق/عێراق دوو موچە بەسەریەکەوە دابەشدەکات\nعێراق دوو موچە بەسەریەکەوە دابەشدەکات\nبە فەرمانی سەرۆکوەزیرانی عێراق رۆژی یەکشەممەی داهاتوو، موچەی مانگی ١٠ و ١١ی فەرمانبەرانی حکومەتی فیدراڵی دابەشدەکرێت.\nحەیدەر مەجید، سکرتێری ئەنجومەنی وەزیرانی عێراق لە راگەیەنراوێکدا ئاماژەی بەوەکردووە، کە بە فەرمانی مستەفا کازمی سەرۆکوەزیران، وەزارەتی دارایی خەریکی تەمویلکردنی موچەی فەرمانبەرانە و لە یەکشەممەشەوە، موچەی هەردوو مانگەکانی ١٠ و ١١ دەچێتە سەر هەژماری بانکیی فەرمانبەران.\nبەرەبەیانی دوێنێ پێنجشەممە، پەرلەمانی عێراق بەبێ رەزامەندی پەرلەمانتارە کوردەکان، یاسای کورتهێنانی دارایی (یاسای قەرزکردن)ی تێپەڕاند.\nلە یاساکەدا هاتووە، کە هیچ هاوکارییەکی دارایی هەرێمی کوردستان ناکرێت ئەگەر بێت و نەوت و داهاتەکانی دیکە رادەست نەکات. بۆ ئەوەش، مەرجیان داناوە کە بڕی نەوتەکەی هەرێم دەبێت کۆمپانیای سۆمۆ دیاری بکات.\nبۆ ماوەی دوو مانگە، حکومەتی عێراق نزیکەی ٢٠ رۆژ لە دابەشکردنی موچە دوادەکەوێت، بەڵام بڕیاریداوە یەکشەممەی داهاتوو بەسەریەکەوە دوو موچە بدات و بەوەش، نەک تەنیا پێدانی موچە یەکسان دەکاتەوە، بەڵکو چەندین رۆژ بەر لە وادەی خۆی، موچەی مانگی ١١ش دابەشدەکات.\nلە مانگی ئابی ئەمساڵدا حکومەتی هەرێم و عێراق رێککەوتنێکیان کرد و تێیدا هاتبوو، کە بۆ ماوەی سێ مانگ حکومەتی فیدراڵی مانگانە ٣٢٠ ملیار دینار دەنێرێت و بەوەش، هەرێم لەگەڵ داهاتی ناوخۆ و داهاتەکانی دیکەدا موچەی فەرمانبەرانی خۆی پێدابین دەکات.\nلەدوای تێپەڕاندنی یاسای کورتهێنانی دارایی (یاسای قەرزکردن) روون نییە کە ئایا حکومەتی عێراق بۆ جاری سێیەم بڕی ٣٢٠ ملیار دینارەکە دەنێرێت؟ یان ئەگەر نەینێرێت، ئایا پلانی حکومەتی هەرێمی کوردستان بۆ دابەشکردنی موچەی فەرمانبەران چییە؟\nحسن كركوكی:نوێنەرانی کورد ئەگەر ڕاستەکەن و نایانەوێت بۆ گیرفان و ژیانی خۆیان بمێننەوە فەرموو دەست لە بەغداد هەڵبگرن و بگەڕێتەوە کوردستان\nلە هەرێمی کوردستان گەرما 12 پلە نزمدەبێتەوە


چابی ئەلۆنزۆ: یۆرگن كلەپ، راهێنەرێكی نموونەیی تۆپی پێیە\nچابی ئەلۆنزۆ، ئەستێرەی تۆپی پێی، لە بارەی هەندێ پرسی تایبەت بە خۆی و وەرزشەوە، بۆ رۆژنامەی لكیپی فەرەنسی دواوە، ناوبراو ئاماژەی بەوە كردووە، كە یۆرگن كڵەپ، راهێنەرێكی نموونەیی بواری تۆپی پێیە.\nناوبراو، كە ئێستە راهێنەری تیمی دووی ریاڵ سۆسیدادە، ئەوەی خستە روو، كە ئەزموون و شارەزایی لە یاریكردن لە خولە جیاوازەكان، وای كردووە زوو ڕابێ، هەرچەندە كە تیپەكەی لە خولی پلەدووی ئیسپانیایە، بەڵام بە زوویی لەگەڵیدا خۆی گونجاندووە، وتوویشیەتی، ئەگەر لە داهاتوودا بچێتە هەر شوێنێك، بە زووی خۆی دەگونجێنێ، بەڵام ئێستە پەلەی نییە.\nناوبراو، وتوویەتی كە ئێستە پلانەكانی بە شێوەیەكی ئاسایی بەڕێوە دەبات و ناچاری هیچ شتێك نییە.\nئەلۆزنۆ، ئەوەیشی خستووەتە ڕوو، كە بۆ ئەوەی ببیتە راهێنەرێكی نموونەیی، دەبێ كاربەڕێوەبردن و ئەزموونی هونەری پێكەوە كۆ بكەیتەوە، پێم وایە كە یۆرگن كڵەپ، ئەوەی كردووە، كەسایەتییەكی كارێزمی هەیە و پێوەندیی باشی لەگەڵ یاریزاناندا هەیە. هەروەها گواردیۆلا و بینێتیزیش هەمان كار دەكەن.\nوتیشی: سەرسامم بە توانای مۆرینهۆ بۆ خوێندنەوەی یارییەكان و توانای وەڵامدانەوە بۆ كاتی پێویست.\nپێشتر، ناوبراو یاریی بۆ یانەكانی ریاڵ سۆسیداد، لیڤەرپوول، ریاڵ مەدرید و دواجاریش بایرن میونشن كرد، دووجاریش چامپیۆنس لیگی بردووەتەوە، لەگەڵ چەندان ناسناوی دیكەی نێوخۆیی، وێڕای مۆندیال و جامی نەتەوەكانی ئەورووپا لەگەڵ هەڵبژاردەی ئیسپانیا.\nیوڤی، 5 یاریزانی بەئامانج گرتووە، كە وادەی كۆتایی بۆندەكانیان نزیكە\nرۆژنامەی تۆتۆ سپۆرتی ئیتاڵی، ئاماژەی بەوە كردووە، كە یانەی یوڤێنتوس، پلان دادەنێت بۆ ئەوەی ئەو یاریزانانە بە ئامانج بگرێ، كە ماوەی بۆندەكانیان لەگەڵ یانەكانیان لە تەواوبوون نزیكە و بۆ ئەو مەبەستە 5 یاریزانی دەستنیشان كردووە.\nرۆژنامە ئیتاڵییەكە، روونی كردووەتەوە، كە یوڤی، بایەخ بە یاریزانی بەڕازیلیی یانەی چێڵسی ویلیان و یاریزانی ئیسپانی پێدرۆ ڕۆدڕێگز و ئەستێرەی تۆتنهام، كریستیان ئیریكسی دانماركی و لایڤین كۆرزاروای بەرگریكاری یانەی پاریس سان جێرمان و تۆماس مۆنییەی یاریزانی بەلژیكی دەدات.\nهەموو ئەو یاریزانە، لە ماوەی هاوینی دادێ، ماوەی بۆندەكانیان كۆتایی پێ دێت.\nسایتە ئیتاڵییەكە، ئاماژەی بەوە كردووە، كە فابیۆ پاتیسی، بەڕێوەبەری وەرزشی یانەی یوڤێنتوس، لە یەكەم هەنگاودا، لەگەڵ نوێنەرانی چێڵسی لە بارەی ویلیان و هاوكات لە بارەی پێدرۆیشەوە لەگەڵ بریكارەكانی و یانەكەیشیدا گفتوگۆی كردووە.\nیانە ئیتاڵییەكە، پێی وایە، كە یاریزان ئیریكیسن، شوێنگرەوەیەكی باشە بۆ یاریزان پۆڵ پۆگبا، كە زیاتر لە یانەی ریاڵ مەدریدەوە نزیكە و یوڤی هیوای گەڕاندنەوەی ئەوی كەم بووەتەوە.\nلە راپۆرتی تۆتۆدا، ئاماژە بەوە كراوە، كە یوڤی، دەیەوێ بایەخدانی پی ئێس جی بە ماتیا دی چیلیۆ، بقۆزێتەوە بۆ دەستخستنی كورزاوا.\nجێی سەرنجە، یوڤی دەتوانێ بەشێكی ئەو بۆندانە بە نرخێكی كەم لە ماوەی گواستنەوەی زستانەدا بگەیەنێتە ئەنجام، ئەگەر ئەوەیشی بۆ نەكرا، لە هاویندا بە بۆندی خۆڕایی دەستیان دەخات.


سێ تیر بەرجەستەی گۆڕان دەكەون\nھەرچەندە كورسیەكان شەرعی نین بەڵام لەدوای مسادەقەكردنی ھێزە سیاسیەكانیتر لەسەر ئەنجامی ھەڵبژاردن گشت كورسیەكان بوونەتە شەرعی ویاسایی.\nپارتی مەسڕوڕ مسعود بارزانی ڕاسپاردووە بۆ ئەوەی كابینەی نۆیەمی حكومەت پێكبھێنێت، كەبەھێزترین كاراكتەری ناو پارتیەو واریسی كورسی سەرۆكی حزبەكەو میری بنەماڵەی بارزانیشە.\nلەسەرەتادا پارتی واوێنای كابینەی نۆیەمی دەكرد كەزۆرینەی ڕەھای بڕیارەكانی حكومەتی بۆ مسروربارزانی سەرۆك مەیسەر كردووە.\nماوەیەك بەرلەئێستا لاھور شێخ جەنگی لەئەنكەڕەو كۆنفڕانسی سلۆڤینیابوو لەگەڵ ئەردۆگان، بڕیاری ھاوبەندیەكی توندیان لەنێواندا درا، كە دواتر فەرید ئەسەسەرد لە كەناڵی TRT دركاندی.\nلەو سەروبەندەی كە پارتی دەیگوت؛ گشت حزبەكان بەپێی حەجمی ھەڵبژاردن و كورسی پەرلەمان بەشداری حكومەتیان پێ دەكرێت ئەمریكیەكان لەداباشان لەگەڵ پاڤڵ تاڵەبانی بوون، لەگەڕانەوەشیان بۆ ھەولێر فەرمانی واشنتنیان بەپارتی ڕاگەیاند.\nھەربۆیەش پارتی دیموكراتی كوردستان و خودی مسروربارزانیش شپرەزەییان پێوەدیارە لەپێكھێنانی حكومەت.


نووچە نێت | ڕاستگۆیی بێ لایەنی| گەندەڵی دارایی هێزەکانی سەربە ئێران لەسەر سنوورەکانی عێراق\nApril 2021 01 - 16:21:59\nماڵپەڕی "ڕادیۆ زەمانە" بە گەڕانەوە بۆ ڕاپۆرتێکی هەواڵنێری فەرەنسا باسی لە تاقمێکی گەندەڵ کردووە کە دەستیان گرتووە بەسەر هەزاران کیلۆمەتر لە سنوورەکانی عێراق و هەموو ئەسکەلە و مەفرەزەکانی گومرک و هەموو خاڵەکانی سەر سنوور کۆنتڕۆڵ دەکەن. بە پێی ئەو ڕاپۆرتە لە عێراقدا هەندێ لە گرووپ و میلیشیاکانی سەر بە ئێران ڕێژەیەکی زۆر لە داهاتی گومرک و هاوردە کە ڕێژەیەکی بەرچاویشە بۆ خۆیان هەڵدەگرن. سنوورەکانی ئێران و عێراق بە کردەوە لەژێر دەستی حەشدی شەعبیدان.\nلەو ڕاپۆرتەدا کە ڕۆژی دووشەممه ٢٩ی ئادار بڵاو کراوەتەوە، بەرپرسێکی گومرکی عێراق دەڵێ دۆخەکە "خراپترە لە جەنگەڵ" و وتوویەتی: "لە جەنگەڵدا لانیکەم کاتێ ئاژەڵەکان تێر دەبن، دەست لە خواردن هەڵدەگرن بەڵام لێرەدا هیچ کەس تێر ناخوات".\nئەو بەرپرسەی گومرک وەک هەموو کارمەندانی حکومەت و بەرپرسان و ئەو بازرگانانەی کە لە شەش مانگی ڕابردوودا قسەیان بۆ هەواڵنێریی فەڕەنسا کردووە، تەنیا بەو مەرجەی ناوی نهێنی بمێنێتەوە و ئاشکرا نەکرێ ئامادە بووە قسە بۆ ئەو هەواڵنێرییە بکات. هەموو ئەو کەسانە کە قسەیان بۆ ئەو هەواڵنێرییە کردووە وتوویانە قسە کردن سەبارەت بەو پرسە گیانیان دەخاتە مەترسییەوە.\nبە پێی ڕاپۆرتی ڕێکخراوەی ناحوکمیی شەفافییەتی نێودەوڵەتی، عێراق بیست و یەکەمین وڵاتی گەندەڵی جیهانە. لەو وڵاتەدا دوو سەرچاوەی گەندەڵی بریتین لە:بیرۆكراسى و گەندەڵی لۆکاڵی. ئەو دوو دیاردە دوای هێرشێ ئەمریکا بۆ سەر عێراق و ڕووخاندنی دەسەڵاتی سەدام حسێن لە ساڵی ٢٠٠٣دا پەرەیان سەندووە.\nلەو ماوەیەدا زەمینەی لەبار بۆ پەرەسەندنی ئەو دیاردانە ڕەخساوە: لە سیستەمێکی ئابووریی عێراقدا کە نەوت ڕۆڵی سەرەکی هەیە و پیشەسازیی لاوازە تا ڕادەیەکیش کشتوکاڵ نەماوە، باجی گومرک سامانێکی دەگمەن بە ئەژمار دێت کە هەندێ تاک و گرووپ دەستیان بە سەردا گرتووە. حکومەتی ناوەندییش بەردەوام لەژێر کاریگەری سیاسەتوان و میلیشیاکاندایە.\nعەلی عەبدولئەمیر عەلاوی، وەزیری دارایی عێراق دان بەوەدا دەنێت کە "پێکهاتنی نهێنی نێوان بەرپرسان، حزبە سیاسییەکان، تاقم و دەستەکان و بازرگانان بە شێوەیەکی ناجۆر دەبێتە هۆی تاڵانکردنی سەرچاوە داراییەکان".\nڕناد مەنسوور، شارەزای ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقا لە دەزگای چتام هاوس لەو بڕوایەدایە زۆرێ لەو گرووپ و کەسایەتییانە " هێلانەیان لە حکومەتدایە" و بۆیە ناکرێ بنبڕ بکرێن.\nگەڕانەوەی ڕاستەوخۆ بۆ لای میلیشیاکان بۆ پێدانی بەرتیل\nبە پێێ ئاماری ساڵی ٢٠١٩، واتە دوایین ئاماری فەرمی لە عێراق، ئەو وڵاتە بە گشتیی ٢١ ملیار یۆرۆ کاڵا و بەرهەمی ناهایدرۆکەربۆنی لەو ساڵەدا لە وڵاتانی ئێران، تورکیا و چین هاوردە کردووە. ڕێژەیەکی زۆر لەو کاڵایانە لە ڕێگای پێنج خاڵی سەر سنووری هاوبەشەوە لەگەڵ ئێران کە بە درێژایی ١٦٠٠ کیلۆمەتر لەسەر سنوورە هاوبەشەکان هەڵکەوتوون و لە ڕێگای یەک خاڵی سەر سنوور بە درێژایی ٣٧٠ کیلۆمەتر لەگەڵ تورکیا و هەروەها لە ڕێگای بەندەری ئۆم قەسر کە لە باشووری ڕۆژاوای عێراق هەڵکەوتووە هاوردە دەکرێن.\nبە وتەی بانکی نێوده‌وڵه‌تى، لەو خاڵانەدا دێڕ ڕادەستکردنی مۆڵەتی گواستنەوەی کاڵاکان بە بازرگانەکان، وەرگرتنی باجی زۆر و گەندەڵی ئێجگار باوە.\nئوم قه‌سر گه‌نده‌ڵترین شوێنى عێراقه\nیەکێک لە هاوردەکارانی کاڵا کە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دادەنیشێ بە هەواڵنێری فەرەنسای وتووە: "تەنانەت ئەگەر هەموو کارەکان بە پێی یاسا ئەنجام بدەین، پێدانی مۆڵەت بۆ هاتنە ناوەوە مانگێک درێژە دەکێشێت و لە کۆتاییدا پارەیەکی زۆر بۆ گه‌راجی سەیارەکان دەدەین".\nکارمەندێکی دەزگای هەواڵگری عێراق وتی هاوردەکاران بۆ ڕزگاربوون لە بیرۆكراسى "ڕاستەوخۆ دەگەڕێنەوە بۆ میلیشیاکان یان حزبە سیاسییەکان". "ئەو هاوردەکارانە پێیان وایە پێدانی ١٠ هەزار دۆلار (بەرتیل) باشترە لەوەی هەموو بارەکەیان لە دەست بدەن".\nهەواڵنێری فەڕەنسا بە لێکدانەوەی هەموو دیمانە دوورودرێژەکانی لەگەڵ ئەو کەسانەدا لەو بوارەدا چالاکییان هەیە، دەگاتە ئەو ئەنجامە کە ئەو گرووپانە زیاتر سەر بە گرووپی چەکداری حەشدی شەعبین کە لایەنگری ئێرانە و سنوورەکان و ئەسکەلەکانی بە دەستەوەیە. بە وتەی ئەو سەرچاوانە، ئۆم قەسر گەندەڵترین شوێنی عێراقە.\nهەموو ئەو کەسانەی کە دیمانەیان لەگەڵ ئەنجام دراوە، وتوویانە بۆ نموونە کەسانی سەر بە ڕێکخراوی بەدر، کە گرووپێکی چەکداری بەهێزی پێکهاتوو لە نەیارانی پێشووی سەدام حسێنە، سنووری نێوان مەندەلی و ئێران کۆنتڕۆڵ دەکەن. ڕێکخراوی بەدر پێشتر کە دوورخرابوونەوە لە ئێراندا دەژیان.\nهەروەها دەڵێن خاڵە سنوورییەکانی تر لەژێر دەسەڵاتی لقەکانی سەر بە حەشدی شەعبیدان، لەوانە عەسائیبی ئەهلی حەق کە یەکێکە لە گرووپە میلیشیاکانی شیعە لە عێراق و سووریا. هەندێکی تر لەو خاڵە سنووریانە لەژێر کۆنتڕۆڵی کەتیبەکانی حیزبوڵادان.\nجگەرە یان کلێنکس؟\nلە هەموو ئەو مەفرەزانەی سەر سنوور، تاک و گرووپ و لایەنە سیاسییەکانن کە لە دەرەوەی چاودێری حکومەتن لە جیاتی کارمەندانی گومرک و پشکێنەران و ئەفسەرانی پۆلیس کار دەکەن. بەرپرسانی جیاواز دەڵێن، ئەو کەسانە کاتێ مۆڵەت بە بارەکان دەدەن کە هاوردەکاران پێشوەخت پارەیەکیان پێدابێتن. ئەو گرووپانە ڕێگری لە هاتنە ناوەوەی ئەو بارانە دەکەن کە پێشوەختە پارەیان بەوان نەدابێت.\nحەشدی شەعبی بە فەرمی حاشا لەوە دەکات. بەڵام سەرچاوەکانی نزیک لە عەسائیبی ئەهلی حەق و کەتیبەکانی حزبوڵا بە ئاماژەکردن بە ئەسکەلەکان و ئەو خاڵانەی کە سەرچاوەکانی تریش ئاماژەیان پێدکردوون، بە هەواڵنێری فەرەنسایان ڕاگەیاندووە ئەوە جۆرێکە لە سیستەمی دابەشکردن.\nسەرچاوەیەکی ئەندامی هەواڵگریی عێراق دەڵێت: "بۆ نموونە، بۆ هاوردەکردنی جگه‌رە، پێویستە سەردانی نووسینگەی کەتیبەکانی حزبوڵا لە جادریە (ناوچەیەک لە بەغدا) بکەیت".\nئەو سەرچاوە دەڵێت: لە ڕاستیدا نوێنەری گومرک هەموو بارەکان دەپشکنێ، بەڵام هیچ نوێنەرێک نییە کە سەر بە حزب یان گرووپێکی چەکدار نەبێت.\nئەو نوێنەرانە دوای وەرگرتنی بەرتیل، دەستێوەردانی بەڵگەکان دەکەن بۆ ئەوەی ناوەڕۆک، ژمارە و نرخی کاڵا و بەرهەمەکان بگۆڕن و باجەکەیان کەم بکەنەوە.\nهاوردەکارێک وتوویەتی: سوودی تایبەت لە جگەرەدایە. بە فەرمی بە بیانووی پشتیوانیکردن لە بەرهەمە ناوخۆییەکان، سەرەتا ٣٠ لە سەدی نرخی جگەرەکە پارە وەردەگرن و پاشان ١٠٠ لە سەدیش باج وەردەگیردرێ.\nکارمەندێکی گومرک دەڵێت: بە پێدانی ٥٠ هەزار دۆلار لە جیاتی ئەو ٦٥ هەزارەی کە دەبێ وەک باج بیدەی، زۆر جار لەسەر ئەو کۆنتێنێرانەی جگەرەیان تێدایە دەنووسن " کلێنکس" یان "پلاستیک".\nئەو نوێنەرانەی لە گومرک کاری پشکنین ئەنجام دەدەن دەسەڵاتی ئەوەشیان هەیە بەهای بارەکان لە بەڵگەی مۆڵەتەکەدا بگۆڕن.\nبەرپرسێک لە ئۆم قەسر بە هەواڵنێری فەرەنسای وت ئەو بینیویەتی بارێک ئاسن بووە و باجەکەی زیاتر لە یەک ملیۆن دۆلار بووە بەڵام بە پێدانی ٢٠٠ هەزار دۆلار مۆڵەتی پێدراوە.\nیەکێک لە هاوردەکارانی کەلوپەل وتی: "ئێمە خۆمان دەسەڵاتێکی زۆر دەدەین بە کارمەندانی گومرک و ئەوە ئاسایی نییە".\nکارمەندێکی تری گومرک وتی: گوشارەکان ئێجگار قورسن. من دز و دەستپیس نیم، بەڵام بە فەرمانی حزبە زۆر بەهێزەکان ناچار کرام، بە بێ پشکنین، مۆڵەتی تێپەڕین بە بارەکان بدەم.\nلەو هەلومەرجەدا، هەندێ جار تەنانەت جاری وا هەیە هیچ بارێک نییە، بەڵام بەڵگە ساختەکان ڕادەستی بانکی ناوەندی دەکرێن و مۆڵەتی پێدانی دۆلار بە کۆمپانیا نهێنییەکانی دەرەوەی عێراق دەدرێ.\nکارمەندێکی گومرک و چەند بەرپرسی بانکیی عێراق دەڵێن ئەو دەبێتە هۆی ئاڵوگۆڕکردنی نایاسایی پارە. هەروەها هەندێ جار بەرتیل وەردەگیرێ بۆ مۆڵەتدان بە هاوردەکردنی ئەو کەلوپەلانەی کە بە یاسا قەدەغە کراون.\nهاوردەکارێکی کاڵا دان بەوەدا دەنێت کە بڕی ٣٠ هەزار دۆلاری بە کارمەندێکی گومرک لە ئۆم قەسر داوە بۆ ئەوەی ڕێگای پێ بدات کەلوپەلی کارەبایی دەستی دووەم هاوردە بکات، ئەوە لە حاڵیکدایە کە هاوردەکردنی کاڵای دەستی دووەم نایاساییە.\nهەروەها دەڵێت بەردەوام پارە بە ئەفسەرێکی پۆلیس لە بەندەر دەدات بۆ ئەوەی ئاگاداری پشکنینە کتوپڕییەکانی بکاتەوە. ئەو ئەفسەرە تەنانەت پێشنیازی داوە لە بەرانبەر وەرگرتنی پارەی زیاتر،ئامادەیە کەسانی تریش لەو پشکنینانە ئاگادار بکاتەوە.\nعەلی عەلاوی، وەزیری دارایی عێراق دەڵێت ئەو جۆرە بەرتیلانە ئێجگار زۆرن. عەلاوی لەو دواییانەدا لە کۆنفڕانسێکی گشتیدا ڕایگەیاند ئەو بەرتیلانە "لە هەندێ لە خاڵەکانی سەر سنوور ٥٠ یان ١٠٠ هەزار دۆلار و هەندێ جاریش زۆر زیاترن".\nنوێنەرانی سیاسیی و میلیشیاکان بۆ گەیشتن بە ئامانجەکانیان لە دوو سەرچاوە کەڵک وەردەگرن: نفوزی سیاسیی و توندوتیژیی.\nکارمەندێکی گومرک لە خاڵی مەندەلی لەسەر سنووری ئێران ناچار بووە ناونیشانی بارێکی هاوردە لە ئێران بسڕێتەوە و لای ببات چونکە یەکێک لە پشکێنەرانی ئەندامی حەشدی شەعبی ناچاری کردووە بەو کارە.\nکارمەندەکەی هەواڵگریی عێراق دەڵێت: تەنانەت باشترین سیخوڕەکانی ئەویش خۆیان بە دەستەوە دەدەن، دەگێڕیتەوە کە یەکێک لە سیخوڕەکانی ئەو بە هۆی ڕێگریکردن لە هاتنە ناوەوەی کەلوپەل لە ئێرانەوە لە خاڵی سەر سنووری زرباتیە (لە نزیک سنووری مێهران) کە لەژێر دەسەڵاتی عەسائیبی ئەهلی حەقدایە، دوای چەندین جار هەڵپساردن و ئازاردان لە ئیدارە، دەرئەنجام خۆی بە دەستەوە دا.\nئەو کارمەندە وتی: "دواجار بووە ئەندامی عەسائیبی ئەهلی حەق".\nبەرپرسێکی باڵای بەڕێوەبەرایەتی سنوورەکان دەڵێت: بەردەوام بە ڕەقەم تەلەفوونی نەناسراو پەیوەندی لەگەڵ دەگرن و هەڕەشە لە کەسانی نزیکی دەکەن.\nهەروەها دەڵێت: "ناتوانم شتێک بڵێم چونکە دەمانکوژن، هەموو کەس دەترسێ. ئەوە مافیایەکی ڕاستەقینەیە".\nڕناد مەنسوور، شارەزا لە دەزگای چتام هاوس دەڵێت: ئەو بابەتە پەیوەندی بە مان و نەمانی حزبەکان و بە تایبەت گرووپە چەکدارەکانەوە هەیە. ئەوان ئیتر ناتوانن وەک سەردەمی شەڕ لە دژی داعش لە بودجەی بەرگری عێراق پشکیان هەبێت".\nهەروەها لەبەر ئەوەی زۆربەی ئەو گرووپانە لە لایەن ئێرانەوە پشتیوانییان لێ دەکرێ بە هۆی گەمارۆکانی ئەمریکا لە دژی ئێران لە ڕووی ئابوورییەوە گوشاریان لەسەرە.\nبەتاڵکردنەوەی خەزێنەی حکومەت\nلە مانگی ئادار، واشنتۆن کۆمپانیای کەشتیڕانی خەمائێل (AKMS)ی خستە لیستی ڕەشی گەمارۆکانی خۆیەوە. ئەمریکا ئەو کۆمپانیایە کە کاری هەناردە و هاوردە دەکات تۆمەتبار کرد بەوەی لە بەندەری ئۆم قەسر یارمەتی سوپای پاسدارانی داوە بۆ ئەوەی بە یارمەتی میلیشیا شیعەکان ڕێگری لە پشکنینە یاساییەکان بکات.\nویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا هەروەها گەمارۆی خستە سەر دوو کەسی عێراقی و دوو ئێرانی کە لەگەڵ ئەو کۆمپانیایە لە پەیوەندیدا بوون و کاری قاچاخیان دەکرد و یارمەتییان بە کەتیبەکانی حزبوڵای عێراق و حزبوڵای لوبنان دەدا.\nمەنسوور وتى: "بۆ بەتاڵکردنەوەی خەزێنەی حکومەت، گرووپە نەیارەکان پێکەوە کار دەکەن چونکە ئاگادارن ئەگەر یەکێکیان لەناو بچێت، هەموویان پێکەوە لە ناو دەچن".\nهەروەها وتی: "هەر خاڵێکی سەر سنوور ئەوپەڕی ١٢٠ هەزار دۆلار لە ڕۆژدا داهاتی هەیە و لە نێوان ئەو گرووپانەدا دابەش دەکرێت. ئەگەر بازنەی گرووپەکان بەربڵاوتر بکەینەوە ئەوان تەنانەت هەندێ جار دوژمنی یەکتریشن".\nبۆ بەتاڵکردنەوەی خەزێنەی حکومەت، گرووپە نەیارەکان پێکەوە کار دەکەن\nهەندێ جار ئەو دزی و گەندەڵیانە کوژراویشیان لێ دەکەوێتەوە. سەرچاوەکانی نزیک لە حەشدی شەعبی وتوویانە لە مانگی کانوونی دووەمدا، دوو ئەندامی عەسائێبی ئەهلی حەق تیرۆر کران کە هۆکارەکەی پەیوەندی بە پارەوە بوو. بەڵام بە گشتی مافیاکان هەوڵ دەدەن ڕێگری لەو توندوتیژیانە بکەن.\nلە ڕاستیدا ئەوە حکومەتی عێراقە کە زیانباری سەرەکی ڕێککەوتنی نێوان ئەو گرووپانەیە. عەلی عەلاوی دەڵێت بەداخەوە حکومەت تەنیا "١٠ تا ١٢ لە سەدی ئەو داهاتە گومرکییە وەردەگرێ کە لەوانەیە بگاتە ٧ ملیارد دۆلار لە ساڵدا".\nڕێکخراوی شەفافییەتی نێودەوڵەتی لە ڕاپۆرتێکی خۆی لە ساڵی ٢٠٢٠دا وتوویەتی جگە لە ڕۆڵی ئەکتەرە عێراقییەکان لەو زیانە داراییەدا کە بەر حکومەت دەکەوێت، وڵاتانی تورکیا و چین، وەک دوو هاوبەشی بازرگانی سەرەکی عێراق، زۆر بە دەگمەن گەندەڵی لە هەناردەی خۆیاندا بۆ عێراق کۆنتڕۆڵ دەکەن.\nلە کۆتایی ئەو زنجیرەیەدا و لە دەرەوەی بازرگانی نێودەوڵەتی، کاریگەرییەکانی بەرتیلخواردنیش لە عێراقدا بەرچاون.\n"دوو ئەوەندەی پێشوو پارە دەدەین"\nمستەفا کازمی، سەرۆک وەزیرانی عێراق لە چەند هەفتەی سەرەتای دەسەڵاتگرتنی لە مانگی ئایاری ساڵی ٢٠٢٠دا، کاتێ نرخی نەوت لە نزمترین ئاستی خۆیدا بوو، باجەکانی گومرکی بە مەبەستی پڕکردنەوەی خەزێنەی حکومەت بەرز کردنەوە.\nلە ئۆم قەسر یان مەندەلی، بە مەبەستی ڕێگریکردن لە سەرهەڵدانی تۆڕەکانی گەندەڵی، هێزی نوێ جێگیر کران.\nکازمی لە مانگی حوزەیرانی ساڵی ڕابردوو ڕایگەیاند هەڵمەتێکی بەربڵاوی بە مەبەستی ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ گەندەڵی ئابووریی لە سنوورە هاوبەشەکان لەگەڵ ئێران دەست پێکردووە. کازمی وتی ئەو هەڵمەتە لە دژی ئەو تاوانبارانەیە کە بە نەدانی باجی گومرک و باجی کاڵا هاوردەکان لە ئێرانەوە چەندین ملیۆن دۆلار زیانیان لە وڵات داوە.\nلەو کاتەوە هەموو ڕۆژێ بەرپرسانی سەر سنوورەکان باس لەوە دەکەن دەستیان بەسەر ئەو بارانەدا گرتووە کە باجیان نەداوە. ئەو بەرپرسانە بانگەشەی ئەوە دەکەن کە ٨١٨ ملیۆن دۆلار لە ساڵی ٢٠٢٠دا کۆ کراوەتەوە بەڵام ئەوە هێشتا زۆر کەمە: لە ساڵی ٢٠١٩دا، بڕی ٧٦٨ ملیۆن دۆلار کۆ کرابووەوە.\nهاوردەکاران، دەڵاڵەکان و تەنانەت بەرپرسانی حکومەت، پێیان وایە ئەو هەوڵانە ئێجگار بەرتەسکن. هاوردەکاران بە هەواڵنێری فەڕەنسەیان وتووە لە کاتێکەوە باج دەدەن خەرجییەکانیان زیاتر بووە، چونکە جگە لەوەی کە باج بە حکومەت دەدەن، مەبەستی ڕێگریکردن لە تۆڵەی ڕابەرانی گرووپە گەندەڵەکان، سەرەڕای ئەوەی هەموو مۆڵەت و بەڵگە یاساییەکانیشیان هەیە، بەڵام پارەیان پێ دەدەن.\nبازرگانێکی عەرەب کە زیاتر لە دە ساڵە کاری هاوردەکردنی کاڵا بۆ عێراق دەکات دەڵێت: "لە ڕاستیدا ئێمە دوو ئێستا ئەوەندەی پێشوو پارە دەدەین". تەنیا بۆ ئەو کەسانە هیچ نەگۆڕدراوە کە پەیوەندیی باشیان لەگەڵ لایەنەکان هەیە.\nیەکێک لە هاوردەکاران کە دوای لێدوانەکانی کازمی، بە بێ پێدانی باج، کەرەستەی بیناسازیی قاچاخ دەکات دەڵێت:" ئێوە دەتوانن بە بێ مۆڵەت و بە بێ پێدانی گومرک هەر ئەندازە دڵتان دەخوازێ چەک بێنن بۆ مەندەلی".\nچەکدارێکی سوپا لە مەندەلی دەڵێت ئەو هێزە نوێیانە کە ڕەوانە کراون دەسەڵاتێکیان نییە: "هەموو کارمەندانی پۆلیس گەندەڵن. هاوردەکاران بە پارە دەیانکڕن. جارێکیان، ئێمە گەندەڵکارێکمان دەستبەسەر کرد بەڵام ئەوان توانییان ئازادی بکەن".\nبەرپرسێکی نووسینگەی بەڕێوەبەرایەتی سنوورەکان دەڵێ، جاری وا بووە "هێزە نوێکان هەرگیز نەهاتوون" یان ژمارەیان وەک پێویست نەبووە.\nهەڵمەتە نوێکان لە دژی گەندەڵی لە خاڵە سنوورییەکاندا، لە بنەڕەتدا پشکێنەران پشتگوێ دەخەن و گرنگی بەوان نادەن. یەکێک لە بەرپرسان دەڵێت ئەو پشکێنەرانە "هەمیشە لەوێدان و ئەو میوە بۆگەنە هەموو ئەوانی تریش بۆگەن دەکات".\nبە حەقیقەت، گەندەڵی تەنیا جێگۆڕکێی کردووە: سندووقەکان گوازراونەتەوە بۆ پشت دەرگا داخراوەکان و ئێستا لە ڕێگای پەیوەندییە تەلەفوونییەکانەوە کارەکان ڕیک دەخرێن.\nبازرگانێکی هاوردەکار دەڵێت لە مەندەلی "بینایەک هەیە کە پێشتر کراوەتەوە و هەموو پلانەکان لەوێ دادەڕێژرێن.\nکارمەندەکەی دەزگای هەواڵگریی دەڵێت هەڵمەتە دژە گەندەڵییەکە تەنیا ئەرکی ئەوی قورستر کردووە: "چونکە ئێستا گەندەڵەکان قایمکاریی و خۆپارێزی زیاتر دەکەن".\nبەرپرسێکی باڵای ئەمریکیی بە هەواڵنێری فەرەنسای وتووە لە فڕۆکەخانەی بەغدا، کەتیبەکانی حزبوڵا کە واشنتۆن تۆمەتباری کردووە بەردەوام مووشەک ئاراستەی باڵوێزخانەکەی دەکات، بە فەرمی ناچار کراوە شوێنەکەی بەجێ بهێڵێت.\nئەو بەرپرسە وتوویەتی: "بەڵام ئەوان هێشتاش دەتوانن دەستیان بە فڕۆکەکان بگات و هەر کارێ بیانەوێت ئەنجامی بدەن".\nسەرەڕای ئەوەی لە داهاتوویەکی نزیکدا ڕێگری لە گواستنەوەی کاڵا لە چەند خاڵێکی سەر سنوور دەکرێ، بەڵام هاوردەکاران دەتوانن لە هەرێمی کوردستان واتە ئەو شوێنەی کە لەسەر گومرک و پێدانی پارە بە بەغدا ناکۆکی هەیە، درێژە بە کارەکانیان بدەن.\nکارمەندەکەی هەواڵگریی دەڵێت: " ئێمە سەبارەت بە چەندین ملیۆن دۆلار قسە دەکەین. ئەسکەلەیەک لە ئۆم قەسر بە ئەندازەی کۆی بودجەی پارێزگایەک نرخی هەیە. ئەوان بە ئاسانی خۆیان بە دەستەوە نادەن".


داریووش مورادی بانگهێشتی دادسەرای گشتی و ئینقلابی ئیسلام ئابادی غەرب کرا\n17:50 - 29 رێبەندان 2720\nداریووش مورادی، چالاکی فەرهەنگیی خەڵکی ئیسلام ئابادی غەرب (شاباد)، بۆ دوایین داکۆکی لە خۆی، بانگهێشتی دادسەرای گشتی و ئینقلابی ئەو شارە کرا.\nتۆمەتە وەپاڵدراوەکانی دژی ئەو چالاکە کوردە، "ئەندامبوون لە یەکێک لە حیزبە کوردییەکانی ئۆپۆزیسیۆنی حکوومەتی ئێران و هەوڵدان دژی تەناهیی نەتەوەیی"، ڕاگەیەندراوە و ناوبراو دەبێ ڕۆژی پێنجشەممە ٣٠ی ڕێبەندان، لە دادسەرای گشتی و ئینقلابی ئیسلام ئابادی غەرب ئامادە بێت.\nڕۆژی دووشەممە ١٧ی سەرماوەز، داریووش مورادی بە دانانی کفاڵەت بە شێوەی کاتی لە گرتنگە ئازاد کرابوو.\nڕۆژی دووشەممە ٣ی سەرماوەز، ئەو چالاکە فەرهەنگییە، لەلایەن هێزە ئەمنییەتییەکانەوە دەسبەسەر کرا.\nهێزە ئەمنییەتییەکان بەبێ بەڵگەی یاسایی ئەو چالاکە فەرهەنگییەیان لە ماڵەکەی خۆیدا دەسبەسەر و دەستیان بە پشکنینی ماڵەکەی کردبوو.


تاقیكردنه‌وه‌ی ئایڵتس ناستاندارد و پڕ سووكایه‌تییه\nنرخی تاقیكردنه‌وه‌ی له كوردستان دووه‌م گرانترینی دنیایه\nفه‌رمانگه‌ی باج له رێگه‌ی "وشه" زانی له كوردستانن\nمانگانه دوو تاقیكردنه‌وه‌ی "ئایڵتس" له هه‌ولێر ده‌كرێت و تێیدا وه‌ك تۆمه‌تبار مامه‌ڵه له‌گه‌ڵ كاندیده‌كان ده‌كرێت.. سه‌رووی ٢٠٠ قوتابی له هۆڵێكدا تاقیكردنه‌وه‌یان پێ ده‌كرێت و گوێ به داواكانیان نادرێت. له‌ناو هۆڵه‌كه‌دا هیتفۆنه‌كان گرفتیان هه‌یه و به‌گوته‌ی كاندیده‌كان جیاكاریش ده‌كرێت. نۆره بۆ تاقیكردنه‌وه چوار مانگه و واسته‌یش حه‌شر ده‌كات. بێ ئاگاداركردنه‌وه‌ی كاندید تاقیكردنه‌وه دوا ده‌خرێت و كه‌سیش نییه له‌سه‌ریان بێته ده‌نگ.\nئه‌وه له كاتێكدایه ئه‌و دامه‌زراوه‌یه كه دیار نییه له كوێ مۆڵه‌تی كاریان وه‌رگرتووه، دووه‌م به‌رزترین نرخی دنیا پاره له كاندید وه‌رده‌گرێت و دینارێكیش باج ناده‌ن.\n"بریتیش كاونسڵ" دامه‌زراوه‌یه‌كی ڕۆشنبیری و كولتووری جیهانی به‌ریتانیایه و تاقیكردنه‌وه‌ی ئایڵتس ده‌كات /تاقیكردنه‌وه‌یه‌كی جیهانیی زمانی ئینگلیزییه و باوه‌ڕپێكراوی زانستی ئه‌و وڵاته‌یه و له ١٣٧ وڵاتانی دنیا ئۆفیسیان هه‌یه/، هه‌ولێری پایته‌خت یه‌كێكه له‌وانه و تێیدا تاقیكردنه‌وه ده‌كه‌ن.\nبه‌پێی بڕیاری وه‌زاره‌تی خوێندنی باڵا، بۆ دكتۆرا و ماسته‌ر و وانه گوتنه‌وه له زانكۆكانی كوردستان، مه‌رجه كاندید بڕوانامه‌ی ئایڵتس به‌ده‌ست بێنێت. وه‌زاره‌ت كه ته‌نیا بڕوانامه‌ی ئایڵتسی ناوخۆی لا په‌سنده، له تاقیكردنه‌وه و به‌ده‌ستهێنانی ئه‌و بڕوانامه‌یه له پایته‌ختی كوردستان، فه‌وزایه‌كه هه‌ر مه‌پرسه. كاندید بۆ ئه‌وه‌ی له هۆڵێكی سه‌رووی ٢٠٠ كورسی تاقیكردنه‌وه بكات، ده‌بێت چوار مانگ له دڵه‌كوته و ڕاڕایی نۆره‌دا بیگوزه‌رێنێت. ئه‌وه‌ش وای كردووه بیر له واسته بكه‌نه‌وه و ئه‌و ده‌رفه‌ته‌یش ڕه‌خساوه و واسته له پێشخستنی تاقیكردنه‌وه بوونی هه‌یه.\nكاتێكیش نۆره‌ی تاقیكردنه‌وه‌ته، ده‌بینی ئاپۆڕایه‌ك كاندید له به‌رده‌م هۆڵه‌كه‌دا گرد بوونه‌ته‌وه و زیاتر له دوو سه‌عاتت به فیڕۆ ده‌ڕوات تا به كورسی هۆڵی تاقیكردنه‌وه ده‌گه‌یت. له ناوه‌وه‌ی هۆڵ به گوته‌ی كاندیده‌كان "جیاكاری ده‌كرێت و مامه‌ڵه‌ی سه‌رپه‌رشتیاران به‌رامبه‌ریان نه‌شیاوه" و وه‌ڵامی داواكارییان نادرێته‌وه.\nجیا له‌وانه، به‌پێی به‌ڵگه‌كانی ده‌ست "وشه" به‌بێ ئاگاداركردنه‌وه، سه‌رپه‌رشتیاران به ئاره‌زووی خۆیان تاقیكردنه‌وه دوا ده‌خه‌ن و هه‌یه ١٢٠كم ده‌بڕێت و له به‌رده‌م هۆڵی تاقیكردنه‌وه پێی گوتراوه تاقیكردنه‌وه‌كه‌ت دوا خراوه، یا هه‌یانه پێشتر ئاگادار كراوه‌ته‌وه كه تاقیكردنه‌وه‌ی دوا خراوه، كه‌چی چه‌ند سه‌عاتێك به‌ر له ده‌ستپێكردنی تاقیكردنه‌وه‌كه بانگهێشتی تاقیكردنه‌وه كراوه.\nكاندیده‌كان كه ئه‌وه به شه‌ڕی ده‌روونی له قه‌ڵه‌م ده‌ده‌ن، كه‌س نییه له‌سه‌ریان بێته ده‌نگ. ئایڵتس بڕوانامه‌یه‌كی جیهانیی ئاستی زمانی ئینگلیزییه و به‌پێچه‌وانه‌ی كوردستان، له وڵاتان ئه‌و گرفتانه‌ی نییه. ئه‌وانه له كاتێكدان "وشه" زانیویه‌تی دووه‌م به‌رزترین نرخی دنیا به پاره له كاندید وه‌رده‌گیرێت، له كاتێكدا داهاتی تاكی وڵاتانی تر چه‌ند به‌رامبه‌ری داهاتی تاكێكی كوردستانه.\nگرفته‌كانی تاقیكردنه‌وه‌ی ئایڵتس له هه‌ولێر یه‌ك و دووان نین و ئه‌و تاقیكردنه‌وه‌یه جیهانییه، له هۆڵی هۆتێل دیده‌مانی سه‌ر شه‌قامی 60 مه‌تری مانگانه دوو جار له ڕۆژی شه‌موو‌دا ده‌كرێت. له‌و ڕۆژه‌دا ئه‌و هوتێله جمه‌ی دێ له كاندید. كاتێك ده‌چیته ناوه‌وه، ئاپۆرایه‌ك كاندید له گه‌یشتن به هۆڵی نهۆمی سێیه‌می تاقیكردنه‌وه، به درێژایی ڕێڕه‌و و به‌سه‌ر پلیكانه‌كانه‌وه له نۆره‌دان. هه‌ر كاندیدێك چه‌ند خوله‌كی پشكنین و ڕێكاری دڵنیابوونه‌وه له خۆی پێویسته و ئه‌وان كه له حه‌وتی به‌یانییه‌وه و هه‌یانه زووتر له شاره‌كانی تره‌وه هاتوون و نۆره‌یان گرتووه، ئه‌گه‌ر به دوو سه‌عاتی ته‌واو ده‌ست به تاقیكردنه‌وه بكه‌ن، ئه‌وه چانسیان بووه.\nعامر عه‌لی كاندیدی دكتۆرا ده‌ڵێ، "له حه‌وتی به‌یانییه‌وه تا 09:15 خوله‌ك له نۆره‌دا بووم". ئه‌و ڕۆژه نزیكه‌ی ١٥٠ كاندید ئاماده‌ی تاقیكردنه‌وه بوون، به‌ڵام ڕۆژ هه‌یه ٣٠٠ كاندید له‌و هۆڵه‌دا تاقیكردنه‌وه ده‌كه‌ن و ده‌بێت پێنج سه‌عاتی ته‌واو نۆره بگرن. هه‌ڵبه‌ت ئه‌وه جیا له نۆره‌ی ڕۆژی تاقیكردنه‌وه كه ئێسته نزیكه‌ی چوار مانگه و "وشه" زانیویه‌تی كه ناسیاوی و خزمایه‌تی ده‌رفه‌تی نۆره‌بڕی و واسته‌ی ڕه‌خساندووه و ده‌كرێت.\nهه‌موو ئه‌و فه‌وزایه و په‌نابردنه به‌ر واسته له تاقیكردنه‌وه‌ی ئایڵتس، بۆ بڕیاره‌كه‌ی وه‌زاره‌تی خوێندنی باڵا ده‌گه‌ڕێته‌وه كه ته‌نیا ئایڵتسی ناوخۆی كوردستانی لا په‌سنده. ئه‌و بڕیاره‌ش به‌پێی زانیارییه‌كانی "وشه" له ڕه‌تكردنه‌وه‌ی داوای وه‌زاره‌ت بۆ دڵنیایی و دروستی ئایڵتسی وڵاتانه‌وه دێت له‌لایه‌ن ئه‌و دامه‌زراوه‌وه. كاتێك وه‌زاره‌ت داوای دڵنیایی و دروستی بڕوانامه‌ی ئایڵتسی ده‌ره‌وه‌ی كوردستانی له‌و دامه‌زراوه‌یه كردووه، وه‌ڵامی ئه‌وان بۆ وه‌زاره‌ت ئه‌وه بووه، "ئێمه ته‌نیا بڕوانامه‌كانی ناوخۆی كوردستانتان بۆ دڵنیا ده‌كه‌ینه‌وه".\nئه‌وه له كاتێكدایه ئه‌و دامه‌زراوه به‌ریتانییه، لقی له زۆربه‌ی وڵاتانی دنیا هه‌یه و دڵنیاكردنه‌وه‌ی بڕوانامه‌كانیان له هه‌ر كوێیه‌كی دنیا بێت، كاری ئه‌وانه و له وڵاتانیش ئه‌وه ده‌كه‌ن، جگه له كوردستان.\nجیا له‌وه، كاره‌كانی تاقیكردنه‌وه‌ی ئایڵتسی هه‌ولێر هه‌ڕه‌مه‌كی و ناڕێكه و زۆرجار تاقیكردنه‌وه‌كان به‌بێ ئه‌وه‌ی بۆ كاندید ڕوون بكرێته‌وه، دوا ده‌خرێت. جیهاد ئه‌نوه‌ر مامۆستای زانكۆی ڕاپه‌ڕین، ئاماژه به هاوڕێكه‌ی ده‌دات كه له ڕانیه‌وه هاتووه و به‌بێ ئاگاداركردنه‌وه‌ی پێشوه‌خته، له به‌رده‌م هۆڵی تاقیكردنه‌وه پێی گوتراوه تاقیكردنه‌وه‌ت دوا خراوه و بڕۆ فڵانه ڕۆژ وه‌ره‌وه.\nئه‌و ده‌ڵێ، "كاتێك قسه ده‌كه‌ی گوێت لێ ناگیرێت و وه‌ڵامیشت نادرێته‌وه". هه‌ر ئه‌وه نا، "وشه" له به‌رده‌ستیه‌تی كه ئاگاداری كاندید كراوه‌ته‌وه تاقیكردنه‌وه‌ی دوا خراوه، كه‌چی له‌و ڕۆژه‌ی ده‌بوو تاقیكردنه‌وه بكات، چه‌ند سه‌عاتێك به‌ر له كاتی تاقیكردنه‌وه، دووباره پێوه‌ندی پێوه ده‌كرێت كه تاقیكردنه‌وه‌ی دوا نه‌خراوه و ده‌بێت ئاماده بێت.\nله‌وانه خراپتر، گرفته‌كانی تر‌ی ناو هۆڵی تاقیكردنه‌وه‌ن. پێشتر كه هیتفۆن نه‌بوو، ده‌نگ له هه‌ندێك شوێنی هۆڵه‌كه به‌رز و له‌و شوێنانه‌ی دوور له بڵندگۆن نزم بووه، ئێسته كه هیتفۆنیان داناوه، به‌گشتی كاندیده‌كان ده‌ڵێن، "هیتفۆنه‌كه ته‌نیا خشه خشه و كاتێك داوای چاكردنی ده‌كه‌یت، به‌ده‌م داواكه‌ته‌وه نایه‌ن، ئه‌گه‌ر بیشیه‌ن، تا بۆتی ده‌گۆڕن، چه‌ند وه‌ڵامێكت ده‌فه‌وتێت".\nتاقیكردنه‌وه‌ی ئایڵتسی زمانی ئینگلیزی له‌سه‌ر ١٠ نمره‌یه و به‌شێكی تایبه‌تی گوێگرتنه و قوتابییان كه به‌هۆی كه‌موكوڕییه‌كان نمره‌یان له ده‌ست ده‌چێت، كه‌س قه‌ره‌بوویان ناكاته‌وه.\nئه‌وه جگه له ڕه‌فتاری سه‌رپه‌رشتیاران، كاندیده‌كان به نه‌شیاو و ڕه‌ق ناویان ده‌به‌ن "وه‌ك ئه‌وه‌ی له دادگابن و سه‌رپه‌رشتیاران قازی و كاندید تاوانبار بێ، مامه‌ڵه‌مان ده‌كرێت".\nئه‌وانه له كاتێكدان ئه‌و كاندیدانه وه‌ك خێر و به‌خۆڕایی تاقیكردنه‌وه‌یان پێ ناكرێت، به‌ڵكو له به‌رامبه‌ردا هه‌ر كاندیدێك ٢٦٥ دۆلاری لێ وه‌رده‌گیرێت. ئه‌و نرخه به‌پێی گه‌ڕان و به‌دواداچوونی "وشه"، دووه‌م به‌رزترین نرخی تاقیكردنه‌وه‌ی ئایڵتسه له دنیادا و ته‌نیا له كه‌نه‌دا كه‌متره. له وڵاتانی تر نرخی تاقیكردنه‌وه‌ی ئایڵتس له ٥٠ دۆلاره‌وه ده‌ست پێ ده‌كات تا ٢٥٠ دۆلار. له كاتێكدا داهاتی تاك له‌و وڵاتانه چه‌ند به‌رامبه‌ری داهاتی تاكی كوردستانه. به نموونه نرخی تاقیكردنه‌وه له توركیای دراوسێ ١٥٠ دۆلاره و له لبنان ٢٠٠ دۆلار و له ماڵتا ٢٠٥ دۆلار.\n"وشه" له به‌دواداچوونی داوای كاندیده‌كان، سه‌ردانی شوێنی تاقیكردنه‌وه‌ی ئایڵتسی كرد له هه‌ولێر تا له نزیكه‌وه ڕاستی و دروستی كه‌موكوڕییه‌كان ببینێت. به‌ڵام دوای خۆناساندنی په‌یامنێر، وه‌ڵامی لوقمان ناوێك كه خۆی وه‌ك سه‌رپه‌رشتیاری تاقیكردنه‌وه‌كه ناساند، ته‌نیا ئه‌وه‌بوو "فه‌رموو خوا حافیزت بێت". دوای دوو سه‌عاتی ته‌واو له چاوه‌ڕوانی تا كۆتاهاتنی تاقیكردنه‌وه‌كه، په‌یامنێره‌كه‌ی "وشه" به بیانوویه‌ك خۆی به هۆڵی تاقیكردنه‌وه‌دا ده‌كات، بۆ ئه‌وه‌ی كه‌موكوڕتییه‌كان به چاوی خۆی ببینێت و كاتێك له ژماردنی سه‌رووی ١٥٠ كورسی تاقیكردنه‌وه‌ی ناو هۆڵه‌كه دابوو، دووباره سه‌رپه‌رشتیار ڕسته‌كه‌ی سه‌ره‌وه‌ی چه‌ندباره ده‌كاته‌وه.\n"وشه" له پاراستنی هاوسه‌نگی، هه‌ر به‌وه‌شه‌وه نه‌وه‌ستا و مه‌به‌ستی بوو ده‌رفه‌ت به‌و دامه‌زراوه‌ییه بدات تا له به‌رامبه‌ر گازنده‌ی كاندیده‌كان قسه‌ی هه‌بێت، له‌ڕێی وێبسایتیانه‌وه پێوه‌ندی پێوه كردن، كه‌چی له وێش وه‌ڵام نه‌درایه‌وه.\n"وشه" هاواری كاندیدانی گه‌یانده وه‌زاره‌تی خوێندنی باڵا، به‌ڵام به‌بیانووی هه‌ستیاریی بابه‌ته‌كه، مانگێك له چاوه‌ڕوانی وه‌ڵامدا ماینه‌وه، دواجار له‌سه‌ر مافی كاندیده‌كان و پرسیاره‌كانی "وشه"، ئه‌و وه‌زاره‌ته نقه‌یه‌كی لێوه نه‌هات.\nئه‌و دامه‌زراوه به‌ریتانییه كه ساڵانه بڕه پاره‌یه‌كی زه‌به‌لاح وه‌چه‌نگ ده‌خه‌ن، به‌و پێیه‌ی ئه‌گه‌ر به گریمانه‌یی مانگانه دوو تاقیكردنه‌وه و به‌لایه‌نی كه‌مه‌وه ١٥٠ قوتابی هه‌ژمار بكرێت، /زۆرجار ژماره‌ی كاندیدان دوو ئه‌وه‌نده‌ن/ ئه‌وا له ساڵێكدا نزیكه‌ی ملیۆنێك دۆلار داهاتی ئه‌و دامه‌زراوه‌یه و له به‌رامبه‌ریشدا یه‌ك دینار باج ناده‌ن.\nدكتۆر كه‌مال وه‌رتی به‌ڕێوه‌به‌ری گشتیی باجه‌كانی كوردستان ڕای ده‌گه‌یه‌نێ، ئه‌و دامه‌زراوه‌یه ناویان له به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییه‌كه‌یان نییه و ده‌ڵێ، "باج ناده‌ن". وه‌رتی دوای سوپاسكردنی ده‌زگه‌ی "وشه" بۆ ئاگاداركردنه‌وه‌یان، به‌پێی یاسا و ڕێنوێنیییه‌كان، ده‌ستبه‌جێ ڕێكاره‌كانی لێكۆڵینه‌وه و به‌دواداچوونی ده‌ست پێ كرد.\nنه‌ك هه‌ر باج ناده‌ن، به‌ڵكو به‌پێی زانیارییه‌كانی "وشه" ناویان له به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی تۆماری كۆمپانیاكانیش نییه و دیار نییه بریتش كاونسڵ، له كوێوه مۆڵه‌تی ده‌ست به‌كاربوونی وه‌رگرتووه.\nجیا له‌وانه، كاندید كه مه‌رجی بنه‌ڕه‌تی ده‌ستپێكردنی خوێندنیان بڕوانامه‌ی ئایڵتسه، ناچاری به‌ده‌ستهێنانیی ئه‌و بڕوانامه‌یه‌یان له كاتێكدایه، زانكۆكانی كوردستان هاوشێوه‌ی ئایڵتس، سه‌نته‌ری ڕاهێنانی زمانی ئینگلیزییان هه‌یه بۆ په‌ره‌پێدان، كه‌چی بڕوانامه‌كانیان له‌لایه‌ن وه‌زاره‌تی خوێندنی باڵا خۆیه‌وه ددان پێدانراو نین!.\nئێسته به‌هۆی بڕیاره‌كه‌ی وه‌زاره‌تی خوێندنی باڵا، له كوردستان هاوشێوه‌ی خواستی به‌ده‌ستهێنانی بڕوانامه‌ی ئایڵتس، كه‌موكورتییه‌كانی تاقیكردنه‌وه‌كه‌یش زۆره. كاندیدان له چاوه‌ڕوانی تاقیكردنه‌وه له دڵه‌ڕاوكێدان و جیا له مامه‌ڵه‌ی نه‌شیاوی سه‌رپه‌رشتیاران، كه‌موكورتییه‌كانی ناو هۆڵیش ڕه‌نج به خه‌ساریان ده‌كات. ئه‌وه له كاتێكدایه به به‌راوردی وڵاتان پاره‌یه‌كی زیاتریان لێ وه‌رده‌گیرێت و كه‌سیش نییه به ده‌نگیانه‌وه بێت.\nوشه/ هه‌ولێر- چواس خالید\nئه‌م بابه‌ته 2469 جار خوێنراوه‌ته‌وه


فەوزی ئەكرەم تەرزی، سیاسەتوانی توركمان هۆشداری دەدات لەوەی كە خۆی بە “پیلانی گەڕاندنەوەی پێشمەرگە بۆ ناوچە دابڕاوەكان” ناوزەدی دەكات و دەڵێت، “هەموو دەرگاكان بەڕووی ئەو پیلانگێڕییەدا دادەخەین”.\nتەرزی لێدوانی بۆ میدیای عێراقی داوە و ڕایگەیاندووە، “قسەكردن لەبارەی گەڕانەوەی پێشمەرگە دوای هێرشە تیرۆریستییەكان، ئاڵۆزكردنێكی مەترسیدارە و ئاماژەیە بۆ پیلانگێڕییەك بەمەبەستی دۆزینەوەی بەهانە بۆ گەڕانەوەی هێزە كوردەكان بۆ كەركوك و هەموو ناوچە كێشە لەسەرەكان”.\nئەو سیاسەتوانەی توركمانەكان كە ئەندامی پێشووی ئەنجومەنی نوێنەرانە و خەڵكی خورماتووە، ڕایگەیاندووە، “هێزە سیاسییە توركمان و عەرەبەكان زنجیرەیەك كۆبوونەوەی بەپەلە دەكەن بۆ داخستنی دەرگا بەڕووی هەر پیلانگێڕییەك كە لەدژی ئاسایشی پارێزگای كەركوك بكرێت”.\nفەوزی ئەكرەم تەرزی دەڵێت، “حكومەتی بەغداد هێزی دەستەبژێری هەیە كە توانیویەتی بەسەر تیرۆردا زاڵببێت و تێكیبشكێنێت و عێراق لە چەكدارانی داعش ڕزگاربكات، بۆیە چۆن دەبێت لەپێناو بەرژەوەندیی سیاسیی بەرتەسك لەگەڵ هێزە كوردەكاندا، دەستبەرداری كەركوك ببێت”.\nئیلۆن مەسك بە شەوێك 15 ملیار دۆلاری لەدەست دا\nڕوونکردنەوەیەک لە زانکۆی سلێمانییەوە\nدوو مێردمنداڵ كە تۆمەتبارن بە دزینی وایەری خانوویەكی تەواونەكراو لە كەلار، لەلایەن پۆلیسەوە دەستگیركران. پۆلیسی گەرمیان لە ڕاگەیەندراوێكدا…


چەند زانیارییەك دەربارەی پاشەكەوتكردنی مووچەی فەرمانبەران ئاشكرا دەكرێن\n2018-10-30 [05:36 AM]\nسەرچاوەیەكی سەر بە وەزارەتی دارایی دەڵێت، تاوەكو ئێستا وەزارەتی دارایی هیچ نوسراوێكی بۆ وەزارەت و فەرمانگەكان نەكردووە بۆ یەكلایی كردنەوەی مووچە نەدراوەكانی ساڵی 2018 .\nسەرچاوەیەك لە یەكێك لە گەنجینەكانی سەر بە وەزارەتی دارایی بە باسی راگەیاند: هیچ نوسراوێكیان سەبارەت بە پاشەكەوتكردنی مووچەی چەند مانگێكی ئەمساڵ بۆ نەهاتووە و لە ناو وەزارەتی دارایش گفتوگۆی لەسەر نەكراوە.\nسەرچاوەكە گوتیشی:" مانگانە لیستی مووچە وەردەگرین بۆ نمونە ئەم مانگە لیستی مانگی 10 وەردەگرین، بەڵام وەزارەتی دارایی داوای لیستی مووچەی مانگی 8ی لە ئێمە كردووە، لیستەكان ناردران و چاوەڕوانی بڕیاری خەرجكردن دەكەین".\nئەو سەرچاوە راشیگەیاند: ئەگەر مووچەی هەرمانگێك نەدرێت یان پاشەكەوت بكرێت ئەوە دەبێت نوسراوی فەرمی بۆ دەربچێت.\nبەپێی رێنماییەكانی وەزارەتی دارایی مووچەی هەرمانگێك دابەش نەكرێت ئەوە دەبێت لە كاتی خەرج نەكردنی قەیدی بۆ بكرێت و لە تەرازووی پێداچوونەوەی مانگی 12 دیاری بكرێت.\nلە ساڵی 2015 دا بە نوسراوێك وەزارەتی دارایی ئەوەی بۆ گشت وەزارەتەكان و گەنجینەكان و فەرمانگەكانی حكوومەت روونكرەوە مووچە نەدراوەكانی9 و 10 و 11 و 12 وەكو قەرز لای حكوومەت دەمێنێتەوە و قەیدی بۆ دەكرێت.\nبە پێی زانیاریەكان حكوومەت زیاتر لە 10 تریلیۆن دیناری مووچەی پاشەكەوتكراوی فەرمانبەران قەرزارە.


وێنەی فەرمی Xiaomi Mi Band 5 بە سەرجەم ڕەنگەکانیەوە بڵاوکرایەوە - Home4T\nالرئيسية / IFTTT / کەی ئای تی ئێن / وێنەی فەرمی Xiaomi Mi Band 5 بە سەرجەم ڕەنگەکانیەوە بڵاوکرایەوە\nوێنەی فەرمی Xiaomi Mi Band 5 بە سەرجەم ڕەنگەکانیەوە بڵاوکرایەوە\nUser Home4T 6/08/2020 03:07:00 pm IFTTT, کەی ئای تی ئێن\nکۆمپانیای شاومی لە ئامادەکاریدایە تاوەکو لە ڕێکەوتی 11 ـی ئەم مانگەدا نەوەیەکی نوێ لە دەستبەندی پڕخواستی Mi Band بە ناوی Mi Band 5 ڕابگەیەنێت. بەر لە ڕاگەیاندنی، کۆمپانیاکە وێنەی فەرمی دەستبەندەکەی بە سەرجەم ڕەنگەکانیەوە بڵاوکردەوە.\nهەژماری فەرمی Smart Life ـی شاومی لە تۆڕی Weibo ـی چینی وێنەیەکی دەستبەندی وەرزشی نوێی Xiaomi Mi Band 5 ـی بڵاوکردووەتەوە کە بە ڕەنگەکانی ڕەش و زەرد و سوور و سەوزەوە بەدیار دەکەوێت. لە ڕووی دیزاینەوە، بە تەواوەتی هاوشێوەی دەستبەندی Mi Band 4 ـی پێش خۆیەتی و دوگمەی ماڵەوە لە خوارەوەی ڕوونماکەیدا هێڵدراوەتەوە. هەروەها ئاماژە بەوەش دراوە بۆنەی نمایشکردنی دەستبەندەکە لە ڕێکەوتە ناوبراوەکەدا لە کاتژمێر 9:00 ـی سەر لە بەیانی بە کاتی هەولێر بەڕێوە دەچێت.\nدەنگۆکان سەبارەت بە دەستبەندی Xiaomi Mi Band 5 دەڵێن خاوەن ڕوونمایەکی قەبارە 1.2 ئینجی دەبێت لە جۆری AMOLED، خاوەن تایبەتمەندی NFC و هەستەوەری SpO2 دەبێت بۆ پێوانەکردنی هەناسە و سترێس، لەگەڵ چەند پێوانەکردنێکی وەرزشی نوێ.\nfrom کەی ئای تی ئێن https://ift.tt/37aqoiU


هاووڵاتی‌بوون و ئایین\nهەڵاواردنی ئایدیالۆژیک و ئایینی یان بەبنەماکردنی ئایین وەکوو شوناسی نەتەوەییش لەگەڵ دیاردەی هاووڵاتی‌بوون جیاوازی هەیە. هاووڵاتی‌بوون چەمکێکی سێکولارە و ئایین ناتوانێ ببێتە بنەما. حکومەتی ئیسرائیل نموونەیەکی بەرچاوە کە ئەم پرەنیسپە رەد دەکاتەوە. چونکە بە چاوێکی دیکەوە دەڕوانێتە ئەو هاووڵاتیانەی کە جوولەکە نین و لە کردەوەدا دەبێتە هۆی هەڵاواردنی ئەو کەمینەیەی کەوا کورد نین. ئەم شتە لە هەلومەرجێکدا روو دەدات کە جوولەکەکانی نیشتەجێ و هاووڵاتی وڵاتانی دیکە، بە شێوەی ئۆتۆمات بە هاووڵاتی ئیسرائیل دنە ئەژمار. لەڕاستیدا هەر وڵاتێک ئایینێکی یەکە بە یاسایەک لە یاسای بنەڕەتی خۆی بێنێتە ئەژمار، لە کردەوەدا هەڵاواردنی کەمینە ئەتنیکییەکانی لێدەکەوێتەوە. هاووڵاتییەک لە کۆمەڵگایەکدا کە بنەمای یاساییەکی لەسەر یەکسانیی مافی هاووڵاتیان دامەزرابێت، ناتوانێ ئایینێکی تایبەت وەکوو ئایینی فەرمی لە یاسای بنەڕەتیی وڵاتدا بگونجێنێت.\nیاسا ئایینییەکان، بەردەوام پیرۆز و نەگۆڕن، بەڵام یاساکانی هاووڵاتی‌بوون، گرێدراوی پێوەندییە ئابووری، سیاسی و کۆمەڵایەتییەکانن و دەگۆڕدرێن. یەکێک لە تایبەتمەندییەکانی کۆمەڵگا پێش‌مۆدێرن، بەکارهێنانی پێوەری تەقوا لەجیاتی پێوەرە یاساییەکانە و ئەمەش رێگە بۆ پۆلێنبەندی کردنی هاووڵاتیان خۆش دەکات. تەقوا بابەتێکی سۆبژێکتیڤ و رێژەییە. پۆلێنبەندیی هاووڵاتیان بەپێی تەقوا هۆکارە بۆ هەڵاواردنی هاووڵاتیان. ئەمە لە حاڵێکدایە کە تەقوا، بابەتێکە لە بەپێی نەریت و بیروباوەڕەکان پێک دێت و پۆلێنبەندیی کردنی هاووڵاتیان بەم پێیه، شتێکی رووکەشیانەیە. کەسێکی موسوڵمان ناتوانێ رادە و قووڵایی کەسێکی ناموسوڵمان هەڵسەنگێنێ. پێوەری رووکەشیانەی تەقوا کەڵکی دەرەکی هەیە. کەسانێک بە تەقوا و چاکەوە دەردەکەون بۆ ئەوەی لەو هەلە بەردەوامانەی کەوا کۆمەڵگا بۆ ئەوانی داناوە کەڵک وەربگرن و یان گوشاری دەسەڵاتی زاڵ لەسەریان کەم بێتەوە. ئەو کەسانەی تەقوا بە بابەتێکی ژوورەکی دەزانن، دژی خۆنواندنی رووکەشیانەن. ئەمە لە حاڵێکدایە کە پێوەری ماف و بەرپرسایەتیی «هاووڵاتی‌بوون» هەڵدەسەنگێندرێت و دەرەکییە و «یاسا» پێوەری ئەم هەڵسەنگاندنەیە.\nکۆمەڵگا مۆدێرنەکان هاوکات لەگەڵ هەوڵدان بۆ پاراستنی تەقوا و ئەخلاقی کۆمەڵگا، ئەم شتانە بە پێوەر و پێوانەی مافی کەسەکان نازانن. ئەم پێوەرانە بەر لەوەی پێوەندیی تاک و حکومەت و مافەکانی ئەو دیاری بکات گەرەنتییەکە بۆ کواڵیتی پێوەندییە تاکەکان لەگەڵ یەکتری لە کۆمەڵگای مەدەنیدا. حکومەت ناتوانێ پێوەرێک کە پێوەندی بە حەزی کەسەکانەوە هەیە و هەمووان لەسەر ژوورەکی‌بوونی ئەم شتە کۆکن، بکات بە یاسای هاووڵاتی‌بوون. ئەگەر هاووڵاتی‌بوون بەپێی مافە دیاریکراوە مەدەنی، سیاسی، کۆمەڵایەتی و فەرهەنگی پێک بێت، تەقوا نەک بە بەشێک لەم مافانە بەڵکوو بە بەرپرسایەتیی ئەخلاقی کەسەکان دێتە ئەژمار. دیاریکردنی مافی کەسەکان و دابەشکردنی نایەکسانی ئەم مافانە بەپێی تەقوا، بنەمای کۆمارخوازی، دیموکراسی، کۆمەڵگای مەدەنی و هاووڵاتی‌بوون دەخاتە ژێر پرسیارە.


پێنچ خراپترین وڵاتی عەرەبی بۆ ژنان\nگێچەڵی سێكسی و رێژەی خەتەنەكردنی مێیینە و زیادبوونی توندوتیژی بەزۆر بەشوودان و باڵادەستبوونی رەوتە ئایینییەكان لەداوی بەهاری عەرەبی، هۆكاری سەرەكین بۆ خراپبوونی رەوش و گوزەرانی ژنان لە وڵاتانی عەرەب.\nبەگوێرەی توێژینەوەیەكی نوێ كە دامەزراوەی تۆمسۆن رۆیتەرز بە هاوكاریی كەسانی پسپۆڕ ئەنجامیداوە، دەركەوتووە كە بۆ ساڵی 2013 ژنانی هەریەك لە میسر و عیراق و عەرەبستانی سعودی و یەمەن، لە ریزبەندی پێشەوەی خراپترین وڵاتانی عەرەبین بۆ گوزەرانی ژیان.\n1- میسر لە پلەی یەكەمی خراپترین وڵاتی عەرەبیدایە بۆ ژنان، ئەوەش بەهۆی گێچەڵی سێكسی و زۆربوونی خەتەنەی مێینە و توندوتیژی و بازرگانیكردن بە مێیینەوە.\n2- عیراق، لە پلەی دووەمی خراپترین وڵاتی عەرەبیدایە، بەوپێیەی بەدرێژایی دەیەی رابردووی دوای داگیركردنی لەلایەن هێزەكانی ئەمریكاوە، توندوتیژیی ناو خێزان زیادیكردووەو كێشەی لەشفرۆشی و نەخوێندەواریش كەڵەكە بوون، دەریشكەوتووە كە لە 10%ی ژنان، واتە یەك ملیۆن و 600 هەزار ژنی عیراقی بێوەژنن و ژیانیان فەوتاوە.\n3- عەرەبستانی سعودی، سەرەڕای هەندێك بەرەوپێشچوون، تائێستا سعودیە تاكە وڵاتە كە رێگە بە ژنان نادات ئۆتۆمبیل لێ بخوڕن، ئەمەش وایكردووە كە ئەو وڵاتە لەپلەی سێیەم خراپترین وڵاتی عەرەبیدا بێت بۆ ژنان.\n4- سوریا، جەنگی ناوخۆ، وێرانكەرترین كاریگەریی بۆسەر ژنانی ئەو وڵاتە هەیە، جا ئەوانەی كە هێشتا لەناو جەنگەكەدا بن، یان لە چادرگە و كامپەكانی ئاوارەیی، كە بوونەتە كاڵایەك بۆ بازرگانی و بەزۆر بەشوودان و توندوتیژیی سێكسی.\n5- لە پلەی پێنجەمیشدا، یەمەن وەك خراپترین وڵاتی عەرەبی دیاریكراوە، ئەمە وێڕای بەشداریكردنی ژنان لە شۆڕشی ساڵی 2011ی ئەو وڵاتەدا.\nڕێکه‌وتی بڵاوکردنه‌وه 2013-11-18 12:05:00\nبه‌شی ( وتار/بابه‌ت ) ئاماده‌کرد ( خه‌ندان )\nلە, پلەی, پێنجەمیشدا, یەمەن, وەك, خراپترین, وڵاتی, عەرەبی, دیاریكراوە, ئەمە, وێڕای, بەشداریكردنی, ژنان, لە, شۆڕشی, ساڵی, 2011ی, ئەو, وڵاتەداخه‌ندانپێنچ, خراپترین, وڵاتی, عەرەبی, بۆ, ژنان Tags


با ھۆشیاری جێگای عەتف بگرێتەوە با عەقڵمان بڕیار بدات نەک دڵمان – Standard Kurd\nبا ھۆشیاری جێگای عەتف بگرێتەوە با عەقڵمان بڕیار بدات نەک دڵمان\nلەلایەن ستاندار Posted on كانونی دووه‌م 20, 2018 872 جار بینراوە 0 سەرنج\nھۆشیاری تاک کۆمەڵگایەکی ھۆشیار دەدات بەدەستەوە . مرۆڤ لەو کاتەوە مافەکانی بەدەست دێنێ و دەگات بە ژیانی شایستەی کە لە( ئەرک و ماف ) دەستی بە پرسەکانی کرد . ھۆشیاری تاک لەو ساتەوە دەستپێدەکات سەرەتای پرسکردنی ئەوە بێت ئەرکی منی ھاوڵاتی چیەو مافم چیە ؟\nلە بەرامبەردا ئەرکی بەرامبەر یا دەسەڵات چیە ؟\nکۆمەڵگای ھۆشیار خۆشگوزەرانی و ژیانی شایستە پەخشدەکات , وەک چۆن سیستەم و حوکمڕانی مەدەنیانە و پێشکەوتو و دیموکراسی و سەردەمیانە لە کۆمەڵگایەکی ھۆشیار جێگای دەبێتەوە نەک بیر و فەرمانڕەوایی دکتاتۆریانە و خێڵەکی و بنەماڵەیی و تاک حزبی و شمولی .\nبیری باش و بیرکردنەوەی باش کردار و جوڵەی بەرھەمدار دێنێتە کایەوە , بەڵام بیرکردنەوە لە ڕابردوو بێ سود وەرگرتن لە ھەڵە و کەم وکوڕیەکان , جگە لە مانەوە لە گێژاوی دواکەوتوویی لە ڕابردوو ھیچ ئەنجامێکی نابێت بۆ داھاتوو .\nبەداخەوە ھۆشیاری لای بەشێکی ئێمەی کورد تا ئەو ئەندازەیە بڕی کردوە کە بیر تەنھا لە ڕابردوو بکەینەوە نەک پێشبینی و کارکردن بۆ داھاتوو .\nگۆڕانکاریە کۆمەڵایەتیەکان تەنھا لەڕوی جل وبەرگ و ئامێر و پێداویستیە ڕۆژانەییەکان و کەمالیەکان وەرگیراون . نەک لە بواری شێوازی حوکمڕانی و ئازادی بیروڕاو دیموکراسی ڕاستەقینە و ئەرک و ماف .بێ بیرکردنەوە لەوەی ھۆشیاری زادەی عەقڵە و ناھۆشیاری بەرھەمی سۆز و عەتفە .\nکەواتە چۆن دەتوانین ئەم دۆخە تێپەڕێنین گرنگی ئەرکی تاک چیە ؟\nلە ھەڵبژارنەکانی داھاتوو گرنگ و کاریگەرە بەشداربین لە پڕۆسەی ھەڵبژاردن کە ھەم ئەرک و ھەم مافیش لە خۆ دەگرێت , ساردبونەوەو بەشدارینەکردن ھیچ سودێک بە تاکی ناڕازی کورد ناکات جگە لە خزمەتکردن بە مانەوەو درێژەپێدانی ئەو سیاسەت و شێوازی حوکمڕانیەی چەندین ساڵە بەرھەمەکەی جگە لەم دۆخە خراپەی ئێستا لە ڕوی سیاسی و ئابوری و دارایی و کۆمەڵایەتی و خزمەتگوزاری و ماف و ئازادیەکان تێیدا گوزەر دەکەین .\nوازھێنان لە عەتف و سۆز و بڕیاردان لەسەر ئەوەی دەنگدان بۆ داھاتوە نەک گەڕانەوە بۆ ڕابردوو , دەنگدان لەسەر بنەمای کاری چاک و بەرنامەی باش و ھەڵوێستی نیشتمانی و نەتەوەیی بدرێت , نەک لەسەر بنەمای بۆ ماوەیی و بیری شاخ و ساڵانی ھەبوون .\nئیتر کاتی ئەوە ھاتوە دەنگدەری ئێمە دەنگدان بە مێژوو بگۆڕێت بۆ دەنگدان بە بەرھەم و ڕوداو و ھەڵوێست و دەسکەوتەکانی مێژوو . ھێزگەلێک مێژوویەکی دوورو درێژی ھەیە بەس نەبێت بۆ ئەوەی ئیتر دەبێت لە قۆناغی داھاتوش بەم عەقڵیەتەوە حوکمڕانی بکات . تاکی ھۆشیار بیر لە ڕابردوو دەکاتەوە بۆ داھاتوو .\nفرۆشیارانی خەباتی ڕابردوو تا ئێرە و تا ئەندازەیەک سەرکەوتوبون لە بە بازاڕ کردنی کەلوپەلی دەنگ کۆکردنەوەیان و گەیاندنی بە دەنگدەر , لە ڕێگەی کارکردن و جوڵاندنی عەتفی خەباتی کوردایەتی و ھەست و سۆزمان ئیتر لێرەوە با بەسبێت و ببین بە کڕیاری ئاوێنەی ڕوداوەکان و بەدیار مێژوی پڕ نەھامەتیان بڕیار بدەین . ھەمبوو ھەمبووی شاخ نەکڕین و ھەمە ھەمەی شاریان سەیر بکەین .\nئەگەر تا دوێنێ لەسەر جوڵاندنی ھەستمان بە بیانوی درێژەدان بە کاروانی ڕێگای شەھیدەکان یاریان بە عەتف و سۆزو بەزەییمان دەکرد , با ئیتر عەقڵمان بکەین بە پێوەر لەسەر ژیان و گوزەران و رێزو پاداشتی منداڵ و خانەوادەی شەھیدەکانمان , ئیتر بەدەنگدان بەراورد کاری بکەین لە نێوان قسەو کردار , بە دەنگێک بەراوردکاری بکەین لە نێوان جیاوازی ژیان لای نەوەیەکی شەھید و نەوەیەکی دەسەڵات بەدەستی کوردستان .\nئیتر عەتف و سۆزو بەزەیی بخەینە لاوە پڕۆسەی سیاسی و دەوڵەتداری و حوکمداری ڕاستەقینە بە عەتف و سۆز , بەرھەمی نابێت , وەک چۆن قسەی بریقەدار و خۆ بە پێشمەرگە زانین و گەڕانەوە بۆ خانوە قوڕەکان , کردار و ھاوتاکردنی ژیان و نەھێشتنی جیاوازی چینایەتی دەوێت نەک ژیانێکی پڕ لە ڕەفاھیەت لە لوتکەی ھەڕەم بۆ خۆت و بنەماڵە و نزیکەکانت و بنکەی ھەڕەمیش بۆ دەنگدەرانت و زۆر بەی زۆری ھاوڵاتیان . ئیتر دەبێت دەنگبدەین بۆ باشکردنی ژیانمان و بۆ دادی کۆمەڵایەتی و سەروەری یاسا , نەک دابەشبونی چینایەتی .\nکۆمەڵگای کوردی مێژوویەکی دوور و درێژی لە داگیر کاری داگیرکەران و قۆناغی پڕ نەھامەتی و کارەساتباری بەڕێکردوە , پێچەوانەی ھەر نەتەوە و کۆمەڵگایەکی تر , غەدرو کوشت و کوشتاری داگیر کەران و دوژمنانی کورد , نەبوە بە مایەی دروستبونی رق و قینە لای تاکی کورد ھەم بەرامبەر دوژمنان و ھەم بەرامبەر دۆستان . بەڵکو بوین بە کۆمەڵگایەک سۆزو بەزەیی پەخش بکەین لە بری ڕق و تۆڵە . ناخۆشی و ئازار و مەینەتی زۆری ڕابردوو بەدەستی دوژمنان و داگیرکەرانی کورد , بوە بە ھۆکارێک تاکی کورد دەسەڵاتدارێتی و حوکمڕانی خراپی کورد بە باشتر بزانێت لە حوکمێکی دابینکەری خۆشگوزەرانی بێگانە . ئەگەر ئەمە بۆ دوێنێ بوو , ئەگەر ئەمە لە ڕابردوو بۆ دوو ھێز بوو , ئەوا ئەمڕۆ دەبێت تاکی کورد و دەنگدەری کورد دوور لە سۆزو عەتفی ڕابردوو درک بەوە بکات ھێزی کورد و ھێزی ناوخۆیی بەدیل بۆ حوکمڕانی ھەن و بونیان ھەیە .\nئیتر تاکی ئێمە دەبێت دوور لە سۆزو عەتفی ڕابردوو بیر لەو بەدیلە بکاتەوە کە ھێزی نیشتمانین و ھێزی سەردەم و قۆناغەکەن .\nئیتر کاتی ئەوە ھاتوە تاکی کورد سۆزی نەجوڵێت بۆ ئەوانەی ڕابردوو دەفرۆشنەوە بە دەنگدەر و ھاوڵاتیان .\nمێژووی خەبات ھیچ کات نافرۆشرێتەوە بۆ کڕینی داھاتویەکی پڕ لە ستەم و برسیکردن و ماف خوراوی و نەبونی ژیانی شایستەو سەرەتایترین خزمەت گوزاری .\nھەروەک مێژوو نوس و سیاسەتمەداری گەورەی کورد (نەوشیروان مستەفا ) دەڵێت گەنج ڕابردووی ناوێت بەڵک و داھاتوی دەوێت . بەو مانایەی ھاوڵاتی ئەوەی دەوێت لە داھاتوو بۆی بکەیت , نەک لە ڕابردوو چیت کردوە . ئیتر ئەو ھێزانەی لە ٢٦ساڵ حوکمڕانی کە دەرفەتی ئەوەیان ھەبوو داھاتویەک دروستبکەن نەیانکرد . ئیتر بۆ دەبێت تاکی کورد لەوە ھۆشیارتر نەبێت ئەوان چیتر ناکەن جگە لەوەی لەساڵانی حوکمداریان بۆخۆیان کردویانە , نەک بۆ نەتەوە و نیشتمان و خەڵک .\nسەردەمانێک لە ڕێگای جوڵاندنی ھەستی کوردایەتی و نیشتمانی و نەتەوایەتی ھەر جارەو بە ئاوازێک سۆزی خەڵک بەکارھێنراوە , ڕۆژێک عەرەبی سوننە دوژمن و ڕۆژێک بوە بەدۆست . ڕۆژێکی تر عەرەبی شیعە پشت و پەناو ڕۆژێک داگیرکەری خاکە , ڕۆژێک تورک پشتیوان و , ڕۆژێک داگیرکەر و زاڵم , ڕۆژێک فارس بوە بە دوژمن , ڕۆژێکی تر بوون بە ھاوسێ و پشت وپەنا .\nئیتر ھەر ڕۆژەو بە ئاوازێک پەیوەندیەکان دروستبون و تێکدراون , لە کۆتایشدا جگە لەدەسکەوتی کەسی و بنەماڵەیی و حزبی و زیانی نەتەوەیی و نیشتمانی شتێکی تر نەبوە و بەرھەمێکی نەبوە .\nھەموو ئەمانەش یەک لەو ھۆکارە گرنگانەی بە کار ھێنراوە سۆزو عەتفی تاکی کورد و ئەو مێژووە پڕ نە ھامەتیەی کورد بوە بە سود و قازانجی خۆیان .\nئێستا کاتی ئەوە ھاتوە گەلی ئێمە ھۆشیارانە تر خوێندنەوە بکات و شیکردنەوە و تێڕامانی بۆ دۆخەکە بە شادەماری عەقڵی بپشکنێ نەک بە شادەماری دڵ و ھەست و سۆزی .\nئیتر کاتی ئەوە ھاتوە پاڵنەری عەقڵ ببێ بە بڕیاردەری بڕیارەکانمان بۆ دابین کردنی ژیانی شایستە بۆ خۆمان و نەوەکانمان , نەک پاڵنەری سۆزو عەتف ببێ بە مایەی خولانەوە لە دەوری بازنەیەکی چەقبەستوی بەردەوام دوبارە.\nبڵاوکراوەی پێشووکرێچی لەچاوی حکومەت دەوڵەمەندە\nبڵاوکراوەی نوێترهەل هەلەی دیموکراسی بە وەل وەلەی هەڵبژاردن


پەرلەمانتارێکی ئێران: ٣٠ ملیار دۆلارمان بۆ شەڕی سووریا خەرجکردووە\nپەرلەمانتارێکی ئەنجوومەنی نوێنەرانی ئێران رەخنە لە سیاسەتەکانی وڵاتەکەی بەرامبەر بە خەرجییەکانی بۆ رژێمی سووریا دەگرێت و رادەگەیەنێت، “ئەو پارانەی بۆ سووریا خەرجمانکردووە پێویستە لە حکوومەتی ئەو وڵاتە وەریگرینەوە. پارەی وڵاتەکەمان بۆ ئەوێ رۆشتووە، دەبێت ئەسەد ئەو بڕە پارەیەی کە لە خەزێنەی ئێمەوە چووەتە سەر خەزێنەی ئەو دووبارە بیگەڕێنیتەوە”.\nئاوێنه: لەمیانی لێدوانێکیدا حیشمەتوڵا فەلاحەتپیشە، پەرلەمانتاری ئەنجوومەی نوێنەرانی ئێران رەخنەی لە سیاسەتەکانی وڵاتەکەی بەرامبەر بە سووریا گرت و کاردانەوەی پیشاندا بەرامبەر ئەو بڕە پارەیەی کە بۆ پاراستنی رژێمەکەی سووریا لەلایەن ئێرانەوە بەکارهاتووه.\nهاوکات فەلاحەتپیشە وتی، “لەپێناو راگرتنی بەشار ئەسەد لە دەسەڵات ٢٠ بۆ ٣ ملیار دۆلارمان خەرجکردووە. ئەمە لەکاتێکدایە چواردەومان بە سەپاندنی سزای ئابوورییەوە ئابلوقە دراوە. دووبارەی دەکەمەوە لەوانەیە ٢٠ تا ٣٠ ملیار دۆلارمان دابێتە سووریا”.\nئەو پەرلەمانتارەی ئێران وتیشی، “پیویستە سەرجەم ئەو پارانەی خەرجمانکردووە دووبارە وەریگرینەوە. پارەی ئەم وڵاتە چووەتە سەر حسابی سووریا. لە شەڕی ٩ ساڵەی سووریا ئێران هاوپەیمانێکی زۆر گرنگی رژێمی سووریا بوو. تێچووی زۆرێک لە کردەوەی سەربازی بە کەلوپەلە سەربازییەکان و چەکەکانییەوە لەلایەن ئێرانەوە دراوە. لەئێستادا پێویستە سووریا سەرجەم ئەم خەرجییانە بگەڕێنێتەوە”.


فیلم، داعشێك روبەڕو لەگەڵ كچێكی ئێزیدی… چەند ژن‌و منداڵت لاقە كردوە لەو ماوەدا؟ – Peshmergekan\nفیلم، داعشێك روبەڕو لەگەڵ كچێكی ئێزیدی… چەند ژن‌و منداڵت لاقە كردوە لەو ماوەدا؟\nكچە ڕۆژنامەوانی تۆری بی بی سی، ستەیسی دولی لەفلیمێكی دۆكۆمێنتەری ناوازەو سەرنجڕاکێشدا، چیرۆكی گەڕانەوەی كچێكی ئێزیدی بەكۆیلەكراوی دەستی داعش دەگێڕیتەوە،\nدەچێتەوە ئەو شوێنانەی لەموسڵ دەستدرێژی كراوەتە سەر، هەروەها ڕوبەڕو چاوی بەو چەكدارانەی داعش دەكەوێ كە دەستدرێژییان كردۆتە سەرو ئەشكەنجەیان داوە.\nئا: كاوە ڕەش ، ماڵپەڕی ئاوێنە\nدۆكۆمێنتەری بی بی سی\nشیرین ناوی ئەو كچە ئێزیدیە ٢٣ ساڵەیە، كە هاوشێوەی سەدان مێینەی دیكەی هاوئاینەكانی، توشی كوشتن‌و ئازاردان‌و بەكۆیلە كردن‌و دەستدرێژی سیكسی بونەتەوە، لەسەردەستی چەكدارەكانی بەناو دەوڵەتی ئیسلامیی لەعێڕاق‌و شام ناسراو بەداعش.\nستەیسی دولی دەڵێ، من لەعێڕاقم بۆیە هاتوم تا لەگەڵ ئەو كچەی كە بەشیرین بانگ دەكرێ‌و پێشتر بەزۆر كرابوە كۆیلەی سێكس بۆ داعشەكان‌و ئێستا لەچنگی ئەوان دەربازی بوە گەشتێك بكەین. شیرین ئێستا من لەگەڵ خۆی دەباتە مەترسیدارترین شار لەجیهاندا، كە ئەویش موسڵە. ئەو شارەی كە چەند مانگێك لەمەوبەر مەڵبەندێکی سەرەکی داعش بوەو شیرینی تێدا بەزۆر لاقە كراوە.\nستەیسی دولی، كە بەنێو كوچەو كۆڵانە خاپوركراوەكانی موسڵدا لەگەڵ شیرین دەیانەوێ ئەو گەرەك‌و ماڵانە بدۆزنەوە كە داعشەكان شیرینی تەمەن ٢٣ ساڵیان تێدا كردۆتە كۆیلەی سێكس، دەیان تەرمی چەكدارانی داعش‌و خەڵكی سڤیل دێتە بەرچاویان كە لەناو دارو دیوارە خاپوركراوەكاندا بۆنیان كردوە. ئەو دەڵێ “من هەرگیز پێشتر گەشتی وەها ترسناكم نەكردوە”.\nهەر لەگەشتەكەیاندا ئامادەی دادگایی كردنی چەكدارێكی داعش دەبن كە یەكێكە لەوانەی دەستدرێژی كردۆتە سەر شیرین‌و دەیانی وەك ئەو.\nلەناو ژوری دادگادا ڕوبەڕو لەكاتی دادگاییكردندا ئامادە دەبن، كە بیست خولەك دەخایەنێت‌و دادوەر سزای مەرگ بەسەر چەكدارە گەنجەكەی داعشدا دەدات.\nڕۆژنامەوانەكەی بی بی سی، توشی شۆك دەبێت  دەڵێ “ئەوە كاتێكی لەبیرنەكراوە لەژیانمدا كە لەژوری دادوەر ئامادە ببم‌و ببینم كەسیك لەماوەی بیست خولەكدا سزای مەرگی بەسەردا بدرێت”!\nشیرینی كچە ئێزیدی دوای ئەو هەمو نەهامەتییەش بەدەستی داعش، هێشتا هەستی مرۆڤانەی بەرزە، ئەو دەڵێ “وا هەست ناكەم سزای مەرگ بدرێن بەڵكو زیندانی بكرێن‌و ببنەوە بەكەسانی ئاسایی تا بزانن. چ تاوانێكیان ئەنجامداوە”.\nلەمیانی گەشتەكەدا بەنێو شاری موسڵدا لەكۆڵانێكدا شیرین پەنجە بۆ خانویەك درێژدەكاو دەڵێ “ئەوە یەكێك بوە لەو ماڵانەی تێدا كۆیلە كراوە”.\nكاتێك لەگەڵ ڕۆژنامەوانەكە لەدەرگای ماڵەكە دەدەن، خێزانێكی عەرەب دەرگا دەكاتەوەو دەچنە ژورەوە، شیرین دەڵێ “ئەوە هەمان ئەو قەنەفەو جێگایەن كەو ئەو لەسەریان دانیشتوە”، ژوری نوستن دەستنیشان دەكات‌و دەڵێ “لێرە بەزۆر دەستدرێژی كراوەتە سەر “، هەرچەندە ئەو بەرگری كردوە، بەڵام دەڵێ “هێزی ئەو پیاوەم نەبو كە منی كڕی بو بۆ خۆی”.\nخێزانە عەرەبەكە دەڵێن، ئەوان لەكاتی هاتنی داعش بۆ شارەكە هەڵهاتون، چەكدارانی ئەو ڕێكخراوە لەماڵەكاندا ژیاون.\nشیرین دەڵێ “بۆیە گەڕامەوە موسڵ تا ڕوبەڕو تاوانبارەكان بهێنمە بەردەم دادگا، بۆیە ئەوە دەكەم تا خەڵك بڕوا بكات ئێمە چیمان بەسەرهاتوە، هەروەها هاوكاری ئەوانەش بكەم کە هێشتا لای داعش دەستبەسەرن”.\nشیرین دەشڵێ “كاتی دەستبەسەر كردنم منیان بردە ماڵێك كوڕەكەیان هەمو كات كە دەهاتەوە ماڵەوە دەستدرێژی دەكردە سەرم، هەوڵم دەدا ڕێگری لێبكەم، بەڵام تواناو هێزی ئەوم نەبو”.\nهەر لەگەشتەكەدا دەچێتەو ئەو مەیدانەی كە كرابوە بازاڕی كرین‌و فرۆشتنی مێینەكانی ئێزیدی لەنزیك ناوجەرگەی موسڵ. ئەو دەڵێ “ئەوە دواجار بو كە بەشیك لەخێزان‌و هاوڕێكانم بینی لەو بازاڕە مامەڵەیان پێوە دەكرا”.\nدەشڵێ “باوكم هێشتا بێسەروشوێنە، خوشكەكەشم لەسەرەتاوە براوەو ئەویش دیار نیە كە زۆر بەئازارن بۆ من”.\nلەبەشێكی دیكەی گەڕانەوەی شیرین بۆ بەشی كۆنی شاری موسڵ، بۆ دیاری كردنی شوێنێكی دیكە كە لێی دەستبەسەر بوە، بەڵام بەهۆی وێرانبونی تەواوی خانوو بیناكان ناتوانێت ئەو گەڕەك‌و ماڵە بدۆزێتەوە، شیرین دەڵێ “چوار جار هەوڵی خۆكوشتنی داوە، بەڵام لەلایەن ئەو چەكدارانە وەك كەنیزە لایان بوەو ڕێگری لێكراوە لەبەرامبەردا ئازارو ئەشكەنجە دراوە.”\nڕۆژنامەوانەكە دەڵێ “كەمێك دەربارەی سەیف بۆم بدوێ ئەو فەرماندە داعشەی تۆی كڕیبو”.\nشیرین دەڵێ “كەسێكی شەڕكەر بو، خەڵكی دەكوشت”.\nكاتێك شیرین دەچوە سەر باسكردنی ژیانی كەسی لەگەڵ سەیف، چەكدارە داعشەكە، ئەو تیمە سەربازییەی پارێزگاری تیمی بی بی سی‌و هەواڵەكانیان دەكرد ڕێگریان لەكچە ئێزیدیەكە كرد قسە بكات، یەكێك لەفەرماندە عێڕاقیەكە كە بەمەیدانی لەگەڵیان بو گوتی “ڕێگا نادەم باسی ژیان‌و چۆنییەتی نوستن‌و دانیشتی بكات لەگەڵ داعش، چونكە ناموسی شیرین (بەقسەی ئەو) هی هەمو ژنێكی عێڕاقیە پێویست ناكات بۆ ڕاگەیاندن بیڵێ ئەو باسە، هەمو كەس خراپەكانی داعش دەزانێت”.\nهەرچەندە شیرین دەیویست قسە بكات‌و گوتی ئەمە كەیسێكی كەسی منە دەمەوێ جیهان بیزانێت.\nدواتر چونە شوێنێكی سەربازی‌و ستەیسی دولی‌و شیرین روبەڕو لەگەڵ فەرماندەیەكی داعش، كە ئێستا لای هێزە عێڕاقیەكان زیندانیە بەناوی “عومەر”، تەمەن ٢١ساڵە، دان بەچەندین تاوانی ترسناكدا دەنێ كە لەنزیكەوە بەرامبەر ئێزیدیەكان ئەنجامی داون. تەنها خۆی سێ كچی ئێزیدی وەك كۆیلەی سێكس هەبوە، سەرباری چەندین تاوانی دیكەی دەرهەق بەئەوان وەك كوشتنی پیاوەكان‌و دەستدرێژی بۆسەر ئافرەتان.\nستەیسی دولی، ڕۆژنامەوانی تۆڕی بی بی سی‌و شیرینی كچە ئێزیدی لەژورێكدا ڕوبەڕو لەگەڵ بەرپرسەكەی داعشدا دەدوێن، ستەیسی بەدەستگیركراوەكەی داعش دەڵێ “شیرینی هاوڕێم خەڵكی شەنگالە، ژنێكی ئێزیدیەو دڵنیام دەربارەی ئەوان شارەزای، چەند پرسیارێكت لێ دەكا وەڵامەكانی دەوێت لەتۆ “.\nشیرین لەداعشەكە دەپرسێ “بۆ چویە ناو داعش؟.\nلەوەڵامدا دەڵێ هەژاربوم‌و كەسم نەبو، تەنها خوا نەبێ منیش لەبەر پارە چومە ناویان.\nشیرین: زانیاریت هەیە چەند كەست كوشتبێ؟”.\nعومەر: بەدەستی خۆم نزیكەی نۆسەد كەسم كوشتوەو سەربڕیوە!!.\nشیرین: تۆ بەشداریت لەهێرشی سەر شەنگال كردوە؟”.\nعومەر: سەرەتا نا، بەڵام دواتر بەشداری هێنان‌و كوشتنم كردون، سی بۆ چل كەسمان لە‌لۆری باردەكردو دەمان كوشتن”.\nشیرین: چۆنت هەست دەكرد كاتێك دەتكوشتن؟.\nعومەر: هاواریان دەكرد بۆ دەمانكوژی؟ چیمانكردوە؟.\nشیرین: وەك بزانی چەند ژن‌و منداڵت لاقە كردوە لەو ماوەیەدا؟.\nعومەر: لەوماوەیەی لەگەڵ ئەوان بوم، پازدە بۆ شازدەساڵان نزیكەی پەنجا دانە كچ‌و منداڵ، ئەوانی بەتەمەنتریش نزیكەی دوو سەد ژن.\nشیرین: پێمان بڵێ كاتێك دەستدرێژیت دەكردنە سەرو هاواریان دەكرد بوەستی تۆش بەردەوام دەبوی؟\nعومەر: كاتیك دێتە سەر سێكس كەس ناتوانێت كۆنتڕۆڵت بكات، ئارەزو خواستێكی بەهێزە.. كاتێك تەواو دەبوم، دەمبینی دەگرین دڵم تۆزێك دەشكا، دەسترێژیەكانیش ڕۆژانە بون چونكە پیاو جیاوازە، بەڵام ئەو كاتە جیاواز بو لەژێر پاڵەپەستۆدا بوم فەرمانم پێدەكرا كە وابكەم، ئەگەرنا بەرپرسەكەم بەچەكەوە لەسەرم ئامادە بو. من ئێستا ئامادەم سزای تاوانەكانم بدەم كە دەزانم سزاكەم كوشتنە، ئێستا چاوەڕێی جێبەجێكردنی دەكەم.\nقوربانییەكەی دەستی داعش‌و ڕۆژنامەوانەكە بەعومەر دەڵێن كاتی ئێمە تەواو بو هیچت هەیە بتەوێ بیڵێی؟\nعومەر دەڵێ “مەبەستم نەبو بەو قسانە ئازارتان بدەم، بتانترسێنم”.\nكچە ڕۆژنامەوانەكە لەوەڵامدا بۆ عومەر دەڵێ “من لەتۆ ناترسێم، پێم وانیە شیرینش بترسێت ئەو كچێكی بەهێزە”.


ئێران سیستەمی بەرگریی ئاسمانی لە کوردستان، ناوچەی جیرانی ئازەربایجان، ئاشکرا دەکا – کوردستان و کورد\nئورشەلیم پۆست – سێت جەی فرانتزمەن\nلە کاتێکدا کە تاران بە شێوەی گشتی ئۆپەراسیۆنی دژی بەرهەڵستکارانی کورد لەو ناوچەیە بەڕێوە بردوون، ئاشکرا کردنی سیستەمی بەرگریی ئاسمانی بۆ نیشاندانی فەرماندە ناوچەییەکان جێگای سەرنجە.\nئێران وتووێژێکی دەگمەنی لەگەڵ کاربەدەستێکی پلەبەرزی بەرگریی ئاسمانیی بڵاو کردۆتەوە کە بەرپرسی پارێزگاریی لە ئاسمانی پێنج پارێزگای هاوسنووری هەرێمی کوردستان و هەروەها ئازەربایجانە. ناوەندی بەڕیوەبەریی ئەو بنکەیە لە پارێزگای ئەردەبیلە، ئەوە وەک “دەروازە” ی کۆماری ئیسلامیی ئێران سەیر دەکرێ و ناوچەیەکی هەستیارە چونکە دانیشتووەکانی سەر بە کەمینە نەتەوەکانن، شوێنی سەرهەڵدانی بەردەوامە و سەرهێشەی ئاسایشییە.\nئێران دژی بەرهەڵستکارانی کورد لەو ناوچەیە ئۆپەراسیۆنی بەڕێوە بردوون، لەو دواییانەدا بە لەخۆباییەوە ڕایگەیاندووە کە لە دەساڵی ڕابردوودا دژی چەکدارانی پارتی ژیانی ئازادی کوردستان (پژاک) سەرکەوتوو بووە. جەخت کردن لەسەر بەرگریی ئاسمانیی ئێران سەرنجڕاکێشە چونکە ئەوە فەرماندە ناوچەییەکانی بەرەیەکی تاقانە ئاشکرا دەکا. بە گوێرەی ئاژانسی هەواڵنێریی تەسنیم، فەرماندەی ئەو ناوچەیە کەسێکە بە نێوی سەرتیپ عەبباس عەزیمی و دەڵێن لە بەرێوەبردنی ئەرکەکەیدا سەرکەوتوو بووە.\nفەرماندەی بەرگریی ئاسمانیی ناوچەی باکووری خۆرئاوا باسی کەڵکوەرگرتن لە ڕاداری تایبەتی ئاشکراکەری فڕۆکەی بێ فڕۆکەوان لەو ناوچەیەی کردووە. ئێران لەو دواییانەدا بە خۆڕانانەوە باسی کەڵکوەرگرتن لە جۆری نوێی فڕۆکەی بێ فڕۆکەوانی تەیارکراو بە تەقەمەنی هەنگێو و خاوەن مەودای ڕاداریی بەرینتری کردووە. لە زمان فەرماندەکەوە باسکراوە، “ئێمە هەڕەشەمان لەوبەری سنوورەوە ئاشکرا کردووە، بەڵام ئەوان نەیانوێرا بێنە ناو سنوورەوە.” ئەو هەڕەشانە چی بوون؟ ناوبراو باسی وردەکارییەکانی نەکردووە.\nلە چەند مانگی ڕابردوودا، تورکیە هێرشی بەربڵاوی فڕۆکەی بێ فڕۆکەوانی دژی چەکدارانی پەکەکە لە باکووری عێراق بەڕێوە بردوون. ئانکاڕا داوای لە تاران کردووە تا بۆ شەڕ دژی ئەو گرووپانەی پێوەندییان بە پەکەکەوە هەیە، وەک پژاک، یارمەتی ئەو وڵاتە بکات. لە ٢٠١٨، ئێران کەڵکی لە فڕۆکەی بێ فڕۆکەوان وەرگرت تا چاودێریی هێرشی مووشەکی بالیستیک بۆ سەر حیزبێکی کوردی لە کۆیە بکا. هەروەها لەو دواییانەدا لە عێراق، هێرشێکی فڕۆکەی بێ فڕۆکەوان بۆ سەر پژاک بەڕێوە چووە.\nئەوە بەو مانایەیە کە ئێران دەیهەوێ لە ناوچەکە دڵنیا بێ. کاربەدەستی پارێزگاریی ئاسمانی ناوچەکە نایدرکێنێ ئەگەری هێرش لە لایەن کام وڵاتانەوە بۆ سەر ئێران هەیە. بەڵام، ساڵی ڕابردوو گرووپەکانی لایەنگری ئێران لە عێراق کە سەر بە حەشدی شەعبی بوون ئیسڕائیلیان بە هێرش بۆ سەر بنکەی چەک و تەقەمەنی خۆیان تاوانبار کرد و بە تایبەتی بانگەشەی ئەوەیان کرد کە هێرشەکە بە فڕۆکەی بێ فڕۆکەوان بەڕێوە چووە.\nفەرماندەی بەرگریی ئاسمانی باکووری خۆرئاوای وڵات گوتی ئەو وڵاتە بەروپێشچوونی بەرچاوی لەو بوارەدا مسۆگەر کردووە و ٪٩٠ سیستەمەکان لە ناوخۆی وڵات دروست دەکرێن. ئێران ماوەیەکی دوورودرێژە بە هۆی ئابلۆقەکان پشت ئەستوور بە زانستی ناوخۆیە. ئەو گەشەی بە سیستەمی بەرگریی ئاسمانیی خۆی داوە، وەک سیستەمی ٣ی خورداد، کە لە مانگی جونی ڕابردوو فڕۆکەیەکی بێ فڕۆکەوانی ئەمریکایی بە نێوی گلۆبال هاکی خستە خوارەوە. ئێران ساڵی ٢١٠٨هەوڵی دا ئەو سیستەمە بنێرێتە پێگەی ئاسمانیی T-4 لە عێراق، بەڵام بو گوێرەی ڕاپۆرتێک بارەکە لە ڕێگادا کەوتە بەر هێرشی ئاسمانیی و تێک شکا.\nلە مانگی ئاگوست، ئێران پەردەی لەسەر باوەڕ ٣٧٣ لادا، و گوتی ئەو سیستەمە لەناوخۆ بەرهەم هاتووە و لە ١٠ ساڵی ڕابردوودا گەشەی پێدراوە. باوەڕ ٣٧٣ کەڵک لە مووشەکێک وەردەگرێ کە لەوانەیە مەودای ٢٠٠ کیلۆمیتر ببڕێ. لە ڕاستیدا سەرچاوەی ئەو مووشەکە دەگەڕێتەوە بۆ مووشەکێکی ئەمریکایی کە ڕێژیمی شا پێش ساڵی ١٩٧٩ کەڵکی لێ وەردەگرت. بە پێچەوانە، سیستەمی خورداد کەڵک لە مووشەکێک وەردەگەرێ کە وێدەچێ مووشەکی بەرگریی ئاسمانیی ڕوسی BUK بێ. بە گشتی سیستەمەکان نوێنگەی دەستکەوتەکانن لە کەڵکەوەرگرتن لە ڕاداریphased-array [تەکنیکی نوێی ڕادار کە بە کورتی بەو شێوە کار دەکا کە ڕیزێک ئانتێنی بچووک بە کەمێک جیاوازیی گۆشە شەپۆلی ڕادیۆیی بەڕێ دەکەن. و.]، بە هەر دوو شەپۆلیS و X بۆ ئاشکرا کردن و ڕێنمایی.\nلە نەودەکانی زایینی ئێران کەڵکوەرگرتن لە سیستەمی بەرگریی ئاسمانیی S-200 ی ڕوسی ڕاگەیاند و بەتەما بوو کە سیستەمی S-300 یش بکڕێ. کۆماری ئیسلامیی بە هەمان شێوە کەڵک لە مووشەکی زەوی-بۆ-ئاسمان ــی SA-15 و Tor-M1 وەردەگرێ، کە لە سەرەتاکانی ٢٠٠٠ کڕیونی و لە مانگی ژانوییەی ڕابردوو بە هەڵە فڕۆکەیەکی ئوکرائینی پێ خستە خوارەوە.\nتاران تەکنەلۆجیایەکی بەرینی مووشەکیی هەیە کە سەرچاوەکەی چین، ڕوسیە، کۆرەی باکوور وشوێنی دیکەیە، و یا کڕیونی یا لە دوای چەند ساڵ ئەندازیاریی بەراوەژووی کردوون و تاقیکاریی پەرەپێدانی مەودا بە یارمەتی سووتەمەنی ڕەق و شلەمەنی لە سەر کردوون.\nعەزیمی لە ڕاپۆرتەکەدا ئاماژە بەوە دەکا کە ناوبراو نزیکەی ٢٠ سیستەمی بۆ ئاشکرا کردنی فڕۆکە و فڕۆکەی بێ فڕۆکەوانی لەبەر دەستدان. ئەو گوتی ئەوان تێکەڵێکی باو لە فێرێکانسی جیاواز، تیشک و ئامێری هەستکارن تا ئاسمانی باکووری خۆرئاوا داپۆشن. ئەو بە هەمان شێوە مووشەکی دوورمەودای باوەڕ ٣٧٣ ی لەبەر دەستدان، کە پێشکەوتووترن.\nلە ڕاپۆرتەکەدا هاتووە، “فەرماندەی بەرگریی لە هەرێمی ئاسمانی باکووری خۆرئاوا، دیزاین و دروست کردنی سیستەمی بەرێوبەریی و کۆنتڕۆڵی بەرگریی ئاسمانیی پێشکەوتووی ڕاگەیاند.” ئەو بە هەمان شێوە ڕایگەیاند کە ئێران لە بواری جەنگی ئێلێکترۆنیک خەریکی بەرەوپێشچوونە و پسپۆڕانی لاو داهێنەرن و ئاسایشی ئێران پەرە پێدەدەن.\nئەوەی کە بە تایبەتی جێگای سەرنجە ئەوەیە کە ناوبراو باسی گرینگی دروستکردنی فڕۆکەی بێ فڕۆکەوان لە ناوچەی خۆیدا کرد. ئەو گوتی، “هەنووکە، ئێران دەتوانێ بەرهەمەکانی فڕۆکەی بێ فڕۆکەوان هەناردە بکا.”\nتاران لەو دواییانەدا باسی هەناردە کردنی چەکوچۆڵی کردووە، چونکە گەمارۆی چەکوچۆڵ قەرارە لە مانگی ئۆکتۆبر هەڵگیرێت. ئێران دەڵێ بێ پسانەوە چاودێریی دەکا و کەڵک لە هەواڵگریی وەردەگرێ تا پێش بە هێرش بۆ سەر خۆی بگرێ. فەرماندەی بەرگریی ئاسمانیی ئاماژەی بەوە کردووە کە بەرگریی ئاسمانیی هەوڵێکی نوێی سوپایی نیە بەڵکو دەگەڕێتەوە بۆ کاتی شەڕی یەکەمی جیهانیی.\nئاشکرا نیە کە ئاخۆ بۆچی تەسنیم لەو کاتەدا ئەو وتووێژەی بڵاو کردۆتەوە. ئەوەی سەیرە ئەوەیە کە باسی دژواریی دابین کردنی زەوی بۆ بنکەی سەرەکیی یەکەکەی و پێویستیی یاسادانان بۆ هێلی کۆپتەران دەکا. ئەو وردەکارییە بچووکانە ڕەنگبێ بۆ بەکارهێنانی دەوڵەتی لە ناوخۆ بێ. ئێران هەوڵی داوە تواناییەکانی لە بواری بەرگریی ئاسمانیی هەناردە بکا، کە وێدەچێ ئەو وتووێژە بۆ نیشاندانی لێهاتوویەکەی بێ تا بتوانێ ئەو بەرهەمانە هەناردە بکا.\nبە گشتی، پەیامەکە لەوانەیە بۆ تورکیە، عێراق، گرووپە بەرهەڵستکارەکان و ئەوانی دیکە بێ کە باکووری خۆرئاوای ئێران، کە ناوچەیەکی چیاییە و بەرگریی لێکردنی دژوارە، ئاسمانەکەی بێ بەرگریی نیە، بەڵکو بەرگریی پێشکەوتووی هەیە.\nتاگی بابەت: سیستمی مووشەکیی ئێران، کوردستان، ئۆپۆزیسیۆن، نەزمی جیهانی


ئەگەر پرسیان دەڵێى "گەشەمانکرد" !\nلە مانگەکانى تەمموز- ئاب- ئەیلولدا واتە لە چارەکى سێیەمدا تورکیا لە چاو ساڵى ڕابوردو لەسەدا 1.6 گەشەیکرد... بەگوێرەى ڕاگەیەندراوەکان تورکیا گەشەیکرد بەڵام گەشەکردنى بچووکبۆوە... ماشەڵڵا، جارێکى دیکە گەشەیکرد...\nبا گەشەکردنەکە بچوک بێت بەڵام بۆ ئَێمە بێت. سەیرى ئەو نیگەرانییەمان بکە!\nگەشەکردن چی بوو؟ گەشەکردن دەوڵەمەندبوون بوو. لانیکەم بە ئێمە وەها وتراوە. بێگومان ئەگەر چاڵ و چۆڵەکان هەژمارنەکەین.\nبۆ نمونە هەڵاوسان گەشەیکرد... قەرزەکان گەشەیانکرد... دۆلار زیادیکرد... کورتهێنانى بودجە زیادیکرد... هەژارى زیادیکرد...حکومەت بابەتەکەى گەورە نەکرد. دایخست و وازیلێهێنا. هەموویانى پشتگوێ خست... چونکە هەر ئەوە ماوە!\nئەمە "هاوسەنگى نییە"، بە ئاشکرا "وردوخاشبوونە". چونکە لە چارەکى یەکەم و دووەمى 2018 دا گەشەکردن 7.2 و 5.3 بوو. سیستەمى سەرۆکایەتى هات ئابورى هەرەسیهێنا. تەنانەت گەشەکردن گەیشتە 1.6.\nئەو داتایانەى بڵاوکراونەتەوە ئەوە دەسەلمێنێت بەرهەمێنان و وەبەرهێنان لە کەرتى پیشەسازیدا وەستاوە، تەنانەت لەڕوى وەبەرهێنانەوە هەر نەبووە. لایەنى سەیر ئەوەیە ئابورى تورکیا لە چارەکى چوارەمدا ئەگەر بۆ لەسەدا 2 بچوکبێتەوە گەشەى ساڵانە لەسەدا 2.7 دەبێت....\nئەو دەزگایەى گەشەکردنى تورکیا بڵاو دەکاتەوە متمانەپێکردنى لەدەستداوە و چەواشەکارى دەکات و چوارچێوەى پێوەرەکەى بە تەواوى هەڵەیە... بەشێوەیەک ڕێکیانخستووە کە تورکیا هەردەبێت گەشەبکات!\nمادام گەشەمانکردووە، ئایا دەوڵەمەندبووین؟ بە حساب گەشەمانکردووە ئایا بێکارى کەمبۆتەوە؟ بەحساب گەشەمانکردووە ئایا وەبەرهێنانمان کردووە؟ یان میللەتیان خەواندووە و گەشەیانکردووە؟ لایلایەیان بۆ گوتون؟ برا جوانەکەم ئێوە هیچ بازاڕکردن ئەنجامنادەن؟ دەتوانن لە ساڵى ڕابوردو شت زیاتر بکڕن؟ بەگوێرەى ئەوەى هاتۆتە ناو گیرفانەکانمان زیادینەکردووە، شتێک گەشەیکردووە بۆ ئێمە بەوەى داهاتى نیشتیمانى لەسەدا 1.6 زیادیکردووە.\nکەواتە ئەوەى گەشەیکردووە چییە؟ دەوڵەت بە ناوى تۆوە خەرجیکردووە و بەکاربردنى دەوڵەت لەسەدا 7.5 زیادیکردووە. ئەم زیادکردنە گەشەى دروستکردووە.\nباشە، داهاتى دەوڵەت زیادیکرد؟ نەخێر! کەواتە قەرزداربووە.\nبە خەرجکردنى بە فیڕۆیداوە! ئەرێ بەڕاست دەوڵەت بە ناوى کێوە قەرزداربووە؟\nلەکاتێکدا گەل بە کولەمەرگى خەرجییەکانى کەمکردۆتەوە دەوڵەت پارەکانى خستۆتە سەر کوێ؟ هاوڵاتى سکى گوشیوە یان بەڕێوەبەرانى دەوڵەت... خەرجییەکانى هیچ کەمناکاتەوە؟ ئایا ئەوەیە ئێستا پێویستە پرسیارى لێوەبکرێت؟ دەوڵەتى عالى بۆچى بکەوێتە کێشەوە؟ ئایا هیچ کاتێک شکۆ کەمکردنەوەى خەرجى تێدادەکرێت؟ وێڕاى ئەوەى کەرتى تایبەت بچوک دەبێتەوە، هەرچى کەرتى گشتیشە گەشە دەکات... وڵات بە مۆدێلێکى ئابورى سەیر لەسەر شێوەى ئەنجامیبدە- بەگەڕیبخە- هەڵیسوڕێنە گەشەدەکات و دەبینرێت بەڵام لەڕاستیدا وەک باڵۆن گەورە دەبێت.\nهیچ شتێک مەکە، لەسەر کورسیەکەت دانیشە و بەهیچ شێوەیەک دەستوەردان لە ئابوریدا مەکە، تورکیا خۆى لە خۆیدا لەسەدا 2 گەشە دەکات... ئێستا چەند گەشەمانکردووە؟ لەسەدا 1.6 !\nهەرچییەک دەکەن با بیکەن لە چارەکى چوارەمدا گەشەى ئابورى کەمدەبێتەوە. مایەپوچبوونى کۆمپانیاکان، زیادبوونى بێکارى لەگەڵ خەونەکانى ئێمە بۆ گەشە لەلاى چەپەوە سفر دەمێنێتەوە! لە 2019 دا کاروبارەکان بە تەواوى دەخنکێت. ڕەوش خراپتریش دەبێت. ئەم بچووکبوونەوەیە دواى ماوەیەک شوێنەکەى بە شەکەتى و لەدەستدانى توانا دەگۆڕێت.\n287 جار خوێندراوه‌ته‌وه