Diplomatic Magazine | بۆچی و چۆن ڕێبه‌رایه‌تی شۆڕشی ئێران كه‌وته ده‌ست مه‌لاكان؟\nگفتوگۆی سادق سه‌با له‌گه‌ڵ كامه‌ران مه‌تین\nوه‌رگێڕانی: هێمن كاكه\nبۆچی و چۆن ڕێبه‌رایه‌تی شۆڕشی ئێران كه‌وته ده‌ست مه‌لاكان. كامه‌ران مه‌تین مامۆستای زانكۆی ساسكس له كتێبێكی نوێدا هه‌ولده‌دات وه‌ڵامی ئه‌و پرسیاره بداته‌وه. ئه‌و ئاڵنگاری ئه‌و تیۆرییا باوانه ده‌كات كه له باره‌ی شۆڕشی ئێرانه‌وه خراونه‌ته‌ڕوو، پێیشیوایه كه شۆڕشی ئیسلامی ڕووداوێكی شاز نه‌بووه، به‌ڵكو ڕیشه‌كه‌ی له مێژووی ئێراندا‌یه.\nسادق سه‌با: به‌ڕێز مەتین تۆ لەم کتێبەتدا (Recasting Iranian modernity)، هەوڵدەدەیت ئەزموونی مۆدێرنیتە لە ئێران شیکار بکەیت و تیۆریای مێژوویی دەربارەی ئێران پێشکەش دەکەیت و لە کۆتایشدا شۆڕشی 19۷۹ی ئێران شرۆڤە دەکەیت کە چۆن تێیدا ڕۆحانیەت ڕێبەرایەتی گرته‌دەست و ...بۆیه دەمەوێت هەر لێرەوە دەستپێبکەم؛ ئاخۆ بۆچی لە کۆتاییدا ڕێبەرایەتی شۆڕشی ئێران کەوتە دەست ڕۆحانیەتی شیعە و حکومەتێکی ئیسلامیمان پێکهێنا؟\nكامه‌ران مه‌تین: لە سه‌روه‌ختی شۆڕشدا من ته‌مه‌نم نزیکەی 9 ساڵ ده‌بوو، دواتر من و زۆرێک لەو کەسانەی کە هاوتەمەنی من بوون، به‌ر ئەم پرسیارە بونیادییە دەکه‌وتین یان ئه‌م پرسیاره‌مان له خۆمان ده‌كرد كه "بۆچی شۆڕشێک کە لە کۆتاییەکانی سەدەی بیسته‌م ڕوویداوه، دەوڵەتێکی دینی بەرهەمهێناوه یان دروستکردووه؟" بۆچی ئەم پرسیارە بۆ کەسانی وەک ئێمە دروست دەبوو؟ چونكه له نەریتی فیكری خۆرئاوا یان مۆدێڕندا، چ لایەنە مارکسییەکەی بێت یان لیبڕاڵیه‌كەی، ئەو ئایدیایە هەیە کە شۆڕشه‌كان كۆمه‌ڵگاکان ڕوو بە دنیای مۆدێڕن دەهێنن و یەکێک لە تایبەتمەندییە سەرەکییەکانی دنیای مۆدێڕنیش سیکۆلاریزمە. هه‌ربۆیه ڕوخساری دینی دەوڵەتی بەرهەمیهاتووی شۆڕش، ڕاستەوخۆ ئەو ئایدیا و تیۆرییانەی ڕووبەڕووی ئاڵنگاری دەکردەوە. بەتایبەتی دەتتوانی ئەم ئاڵنگاری و چاڵێنجه لە ناو بزوتنەوەی چەپی ئێراندا ببینی. من خۆم کە لایەنگری ئەم بزوتنەوەیە بووم، هەمیشە سەرم سوڕده‌ما له‌وه‌ی کە ئەم بزوتنەوەیه وا باسی شۆڕشیان دەکرد کە شۆڕشی ئێمە وەک هەر شۆڕشێکی دیکە بووە، بەڵام ڕۆحانیەت بە هاوکاری ئیمپریالیزم و بلۆکی ڕۆژئاوا، شۆڕشیان بۆ خۆیان دزیوە یان بە بارمتەیان گرتووە.\nلە ڕاستیدا قورس بوو بۆم ئەوە قەبووڵ بکەم کە چۆن تیۆریایەکی کۆمەڵایەتی، بەتایبەت لەبارەی مارکسیزمەوە کە لەسەر بنەمای تیۆریاکانی مارکسە و هەرچۆنێک بێت پانتاییەکی جیهانی هەیە دەربارەی مێژوو. ناتوانێت کەیسێکی تایبەتی وەک شۆڕشی ئێران لە نێو خۆیدا جێ بکاتەوه! هەربۆیە هەوڵمدا لە ماوەی خوێندنی دکتۆراکەمدا ئیش له سەر ئەم بابەته بكه‌م. له‌وێدا تێگەیشتم کە ئەو کێشەی نەگونجانەی هەندێ لایەنی دنیای مۆدێڕن له‌گه‌ڵ شۆڕشی ئێران، تەنیا تایبەت نییە بە ئێران. بۆنموونە خودی شۆڕشی ڕوسیا کە یەکەمین شۆڕشی کرێکاری و پرۆلیتارییە، لەگەڵ زۆرێک لە بنەما سەرەتاییەکانی تیۆریای مارکسی هاوتا نییه. پاشان تێگه‌یشتم سەبارەت بە وڵاتی (چین)یش بەهەمان شێوەیە. لە ڕاستیدا شۆڕشی جوتیاران له چین شتێکی دژه له‌گه‌ڵ ماركسیزمدا، چونکە بە قەولی مارکس "جوتیاران کیسەی پەتاتەن، ئەسڵەن ناتوان سوژەگی یان خودێتی مێژووییان هەبێ". شۆڕشی فەڕەنسابش بەهەمان شێوە.\nکێشە له‌وه‌دا نییه ئێران حاڵه‌تێكی شازه، بەڵکو کێشەكه لە بونیادی تێۆریایەکی کۆمەڵایەتی گشتییە کە شۆڕشی ئێرانی پی خوێندراوەتەوە\nبۆیه لە دەرەئەنجامدا بەوە گەیشتم کە کێشە له‌وه‌دا نییه ئێران حاڵه‌تێكی شازه، بەڵکو کێشەكه لە بونیادی تێۆریایەکی کۆمەڵایەتی گشتییە کە شۆڕشی ئێرانی پی خوێندراوەتەوە. من کێشە سەرەکییەکەم لەوەدا دۆزییەوە کە زۆرینەی تیۆرە کۆمەڵایەتییەکان کە بۆ ڕوونکردنەوەی شۆڕشی ئێرانیش بەکارهاتوون، لە ڕاستیدا چەمکە سەرەکییەکانیان سه‌ر به ئەزموون و کۆمەڵگایەکی تایبەتە. بۆنموونە مارکس له به‌ریتانیای سەدەی شانزەی ڕوانیوە و دیراسەی بزاوته کۆمەڵایەتییه‌كه‌ی کردووە و لەسەر ئەو بنەمایەش چەمکی چین(گەبەقە)، دەوڵەت و شۆڕشی وەرگرتووه، پاشان ئەم چەمکانەی وەک چەمكی گشتی جیهانیگیر خستۆتەڕوو. مارکسیستەکان و ئەوانیتریش لە ڕێی ئەم چەمکە گشتیانەوە (کە لە ڕاستیدا تایبەتن)، شرۆڤەی کەیسە جیاوازەکانیان کردووە. بۆیە هەمیشە ئەم ناکۆکی و نەگونجانەی نێوان تێۆریا و مێژوو دەبینرێت.\nبۆ ئەوەی ئەم مەسەلەیە چارەسەر بکەین، من لەم کتێبەدا بە پشتبه‌ستن به "لیۆن ترۆتسکی" کە مارکسیستێکی ڕوسییە، ئیه‌وه‌م خستۆته ڕوو کە گۆڕانکاری مێژوویی یان کۆمەڵایەتی لە کۆمەڵگاکاندا، تەنیا به‌هۆی جوڵه و دینامیكیه‌تی ناوخۆیی کۆمەڵگایەکی تایبەته‌وه نییە، چونکە کۆمەڵگاکان زۆر و فرەجۆرن، واته لە هەر زەمەنێکی مێژووییدا زیاتر لە یەک کۆمەڵگای مرۆییمان هەیە و پەیوەندییەکانی نێوان ئەم کۆمەڵگا مرۆییانە، دێتە نێو دینامیكیه‌تی نێوخۆیی کۆمەڵگاكانەوە و دەكرێ ئەم دینامیكیه‌ته بەلایەنی جیاوازدا پاڵ پێوە بنێت. بۆنموونە گریمانەی ئەوە بکە ئێرانی سەرەتای سەدەی بیستەم، کە شۆڕشی مەشروتە گرنگترین دیاردەی ئەو دەورانەیە، کۆمەڵگایەکە دەرگیره لەگەڵ ڕوسیایەک کە بە خێرای ڕووی له مۆدێرنیزاسیۆن کردووە و بەپیشەسازی بووە و هه‌روه‌ها سوپایەکی ڕێکخراویشی هەیە کە لەسه‌ر بنچینەی بەرهەمهێنانی پیشەسازییە و ...، لەولاشەوە دەرگیرە لەگەڵ بەریتانیادا؛ کە وڵاتێکە دووسەد ساڵە گەشتووە بە سەرمایەداری. هه‌ربۆیه دەوڵەتی ئێران بۆ ئه‌وه‌ی لە بەرانبەر ئەم دوو دەوڵەتەی کە زۆر لە خۆی بەهێزترن، بتوانێ حوکمڕانی نوخبەی ده‌سه‌ڵتدار بپارێزێت، مەجبوور دەبێت هەندێک گۆڕانکاری ناوخۆیی بکات. بۆنموونە ئەو سیستەمە نوێیەی کە عەباس میرزا هێنای یان ئایدیای پەڕلەمان کە له دواتردا هات.\nلە کێشمەکێشی ئەم گۆڕانکاریانە، حکومەتی قاجار تێگەیشت کە دروستکردنی سیستەمێكی نوێ یان سوپایه‌كی نوێ پێویستی بە پارە و خەرجییە. ئه‌ی ئەم خه‌رجییه لە کوێ بهێنن؟ بێگومان دەبێ باج زیاد بکەن. کاتێک باجیان زیاد کرد، ئه‌و چینە کۆمەڵایەتیانەی زەرەرمەند دەبوون، به‌تایبه‌ت ڕۆحانییه‌تی شیعه، هاتن لە دژی "چاکسازی" ڕاوەستان. بۆنموونە ڕووداوەکەی "ئەمیر کەبیر" به‌هۆی ئه‌مه‌وه بوو.\nسەرەنجام قاجارییەکان بە خێرایی لەم مەسەلەی چاکسازییەوه ڕۆشتن به‌ره‌و بەکارهێنانی میتۆدێکی دیكه‌ی زۆر داهێنەرانە، كه ئەویش ئەوە بوو ئیمتیازات بدەن بە هەردوو لایه‌نی قەزیەکە، واتە ڕوسیا و بەریتانیا، تا لە قه‌ره‌بووی ئەمەدا هەریەک لەو لایه‌نانه ئێران لە بەرانبەر لایه‌نەکەی دیكه‌دا بپارێزن، واتە جۆرێک له دیپلۆماسییەتی هاوسه‌نگی پۆزەتیڤ، کە دواتردا "موسەدیق" بەمە دەڵێت: هاوسه‌نگی نێگەتیڤ. بۆیه بە پێچەوانەی زۆرێک لە مێژوونوسە ئێرانییەکانه‌وه کە قاجارییەکان بە زنجیرەیەکی لاوازی ترسنۆک و بێتوانا لە ڕێبەرایەتیكردی ئێران دادەنێن، من پێموایە لە ڕوانگه‌ی بەرژەوەندی خۆیانه‌وه وەک نوخبەیەکی ده‌سه‌ڵاتدار، زۆر زیرەکانە كاریان كردووه، هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه‌یشه كه توانیویانه حوکمڕانی خۆیان ئەوەندە ساڵ بەردەوامی پێبدەن.\nسادق سه‌با: باشە من لە بۆچوونی ئێوه تێدەگەم کە پێتوایە نابێت پشت بە ڕوانگەی هێڵیی خه‌تیی مێژوو ببەسترێت، بەڵکو دەبێت دیراسەی دینامیزمی نێوخۆیی هەر کۆمەڵگایەک و ئەو کاریگەرییانەی کۆمەڵگاکانی دیکە لەسەری هەیانە بكرێت، واتە پێتوایه پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکانیش ڕۆڵیان هەیە لە گۆڕانکارییه نێوخۆییه‌كانی کۆمەڵگا. ئێستا بە پشت بەستن بەم تێزەی ئێوە دەمەوێت بڵێم؛ چۆن بوو کە ڕۆحانییەت لە ئێران ئەوەندە بەهێز بوو کە بە بەراورد بە چین و توێژه کۆمەڵایەتییەکانی دیکە لە ساڵی 1979 ئەوان توانیان دەسەڵات بگرنە دەست؟ ئایا ڕه‌گی ئەمە دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای دەورانی سەفەوی؟ یان گۆڕانکارییەکی ئەم دواییانە بووە؟\nكامه‌ران مه‌تین: خۆی ئه‌مه دوو ڕووی هەیە. بەڵام سه‌ره‌تا ئەوەی کە بڵێین پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان کاریگەری هەیە لەسەر گۆڕانکارییە نێوخۆییەکان، شتێکی زانراوه و هەموان ئەمە دەڵێن. باسەکەی من لەمە فراوانترە. ئارگۆمێنتی من ئەمەیە کە بونیادی نێوخۆیی هەر کۆمەڵگا، دەوڵەت یان یەکەیەکی سیاسی لە دنیادا هەمیشە لە بنچینه‌یترین ئاستی و لە گرنگترین شێوەیدا پەیوەندییە نێوخۆییەکانی شێوه‌یه‌كی فره‌ڕەگی و پێکهاتەیی هه‌یه. سەرەنجام ئەم پێكهاتانە لەسەر بنەمای ئەوەی تاچه‌ند ئۆرگانیک و په‌یوه‌ستن بەو ژینگەیەوه یاخود نا، ناکۆکی و دژیەکبونێک دروستدەکەن، کە پێویسته بە شێوازی جیاجیا ئەم ناکۆکییانە چارەسەر بکرێن. بۆ نموونە شۆڕشەکان یه‌كێك لە ڕێگەچارەکانی ئەم ناکۆکیانەن.\nبەڵام سه‌بارەت بەو پرسیارەی کە بۆچی ڕۆحانیەتی شیعە توانیان بگەن بە دەسەڵات و دەوڵەتی دوای شۆڕش پێکبهێنن. له‌لایەكه‌وه لایه‌نی مادی قه‌زیەکەیە و ڕیشەکانی دەگڕێتەوە بۆ دەورانی سەفەوییەکان كه من لەم کتێبەمدا باسم كردووه و ئه‌وه‌یه کە له‌به‌ر ئه‌وه‌ی دەوڵەتی سەفەوی لە ئه‌نجامی ناکۆکی و ململانێی دەوڵەتی عوسمانی دروستبووه، هەروەها لەبەرئەوەی دەوڵەتی عوسمانی خۆی بە نوێنەری ئیسلامی سوننی دادەنا، ده‌بوو لە لایەنی ئایدۆلۆژییەوە دەوڵەتی سەفەوی لەسەر بنەمای ئایدۆلۆژیایەکی جیاوازبوایه، ئەگینا لەنێو ئیمپراتۆریای عوسمانیدا دەتوایەوە و نەدەما. سه‌ره‌نجام بۆ ئه‌م مه‌به‌سته وەک هەموومان دەزانین، دەوڵەتی سەفەوی مەزهەبی شیعەگه‌ری هێنا بۆ ئێران (بێگومان شیعەگەری پێشتریش لە ئێران وەکو کەمینە هەبووه بەڵام زۆرینە نەبوون و دیدی دەوڵەت سوننە مەزهەب بووه)، بۆیە بەمەش مەزهەبی شیعە بوو بە زۆرینە لە ئێران و ڕۆحانیەتیشیان لە لوبنان و "جەبەل عاملەوە" هێنا.\nبەڵام خاڵێکی زۆر سەرنجڕاکێش ئەمەیە کە چونکە سەفەوییەکان دەسەڵاتداربوون و وەک دەڵێن لە شەجەرەی پێغەمەر بوون و سەید بوون، لە لایەنی ڕەوایەتیدان بە حوکمڕانیان، پێویستیان بە چینی ڕۆحانی نەبوو. بەڵام لە دەورانی قاجارییەکان ئەم مەسەلەیە بەم جۆرە نەبوو، چونکە قاجارییەکان نەیاندەتوانی بیسەلمێنن کە لە شەجەرەیەکن كه دەگاتەوە بە خودی پێغەمبەر. بۆیه لە ڕوانگەی ڕەوایەتییەوە، ئەم مەسەلەیە دەوڵەتی قاجاری ناچارکرد کە بۆ بەدەستهێنانی ڕەوایەتی پشت بە ڕۆحانییەتی شیعە ببەستن. بە وتەی مێژوونوسێکی ئێرانی؛ حاکمیەتێکی دوو لایەنەمان هەیە لە دەورانی قاجاردا، کە دەوڵەتی قاجار و ڕۆحانیەتی شیعە پێکەوە، بەڵام لە هاوپه‌یمانییه‌كی نافەرمیدا ئێران بەڕێوەده‌به‌ن. بەڵام لەو گرنگتر ئەم مەسەلەیەیه که لەو دەورانەی کە دەوڵەتی سەفەوی ڕوو لە سەروولێژبوونەوەبوو بەهۆی ئەوەی کە جادەی ئاوریشم گرنگی خۆی لەدەستدابوو بەهۆی دۆزینەوەی ڕێگە دەریاییەکانەوە لەلایەن ئەوروپییەکانەوە و پرتوگالییەکان هاتن و ... ڕێگەی زەمینی کە بە نێو دەوڵەتی سەفەوی و عوسمانیدا تێدەپەڕی بۆ بازرگانی لە نێوان چین و ئەوروپا یان ئاسیا و ئەوروپا، بەخێرایی گرنگی خۆی لەدەستدا و سەرەنجام سەرچاوەی داهاتی ئێرانیش لەنێوچوو. بەم شێوەیه‌ش دەوڵەتی سەفەوی ڕوو بە لەناوچوون چوو. هه‌ربۆیه لەم ماوەیەدا سەفەوییەکان ناچاربوون کە باج زیاد بکەن، بۆ ئەوەش کە زەوییەکانی خۆیان لە باجدان ڕزگار بکەن، زۆرێک لە زەوییەکانیان گۆڕی بە زەوی وەقف کراو، کە لەسەر بنەمای قانوونی ئیسلامی لە باجدان بەخشراوه. ئیدارەی ئەم وەقفانەیشیان سپارد بە مه‌لا ڕۆحانییەکان، چونکە ئەوان تەنیا کەسانێ بوون کە هەم زمانیان دەزانی و هەم دەیانزانی بنووسن و بخوێنن و هەروەها مەشروعیەتیشیان هەبوو. پاشان بە درێژای ئەم دەورەی دووسەد-سێسەد ساڵەی کە دەوڵەتی سەفەوی ڕوو به لەناوچوون دەچوو، ئەم بەڕێوەبردنی وەقفانە گۆڕدرا بۆ خاوەندارێتی نافەرمی و له ده‌رئه‌نجامدا ڕەوشێکمان بۆ دروستبوو کە ته‌نانه‌ت لە كاتی چاکسازی زەویوزاری ۱۹٦۰ی ڕه‌زا شا، نزیکەی ۱٥٪ زەوی کشتوکاڵی ئێران موڵکی مەلا/ئاخوندە ڕۆحانییەکان بوو.\nسادق سه‌با: واتە لە ڕووی ئابوورییەوە سەربەخۆ بوون؟\nكامه‌ران مه‌تین:: ڕێک وایە. به پێچەوانەی ڕۆحانیبەتی سوننه لە ئیمپراتۆری عوسمانی، کە هیچ کات نەیانتوانی بونیادێکی ئابووری سەربەخۆ لە دەوڵەت پێکبهێنن، ڕۆحانیەتی شیعە بەو هۆکارە تایبەتانە لە ئێران کە ڕوونمکردەوە، توانیان پێگەیەکی ئابووری جودایان لە دەوڵەت هەبێت. بۆیە ئەمەش ڕۆحانیەتی شیعەی لە ڕووی سیاسییەوە سەربەخۆ کرد لە دەوڵەت و هەمیشە هاوتەریبی دەوڵەت کاریان دەکر، بەو مانایەی كه وەک ڕۆحانیەتی سوننە پاشکۆی دەوڵەت نەبوون. هەر لەبەر ئەم هۆکارەیە کە ئەتاتوورک توانی زۆر بەخێرایی تورکیا بکات بە دەوڵەتێکی سیکولار و هیچ ئۆپزسیۆنێکی مەزهەبی خاوەن دەسەڵاتی نەبوو، چونکە نە لە لایەنی ئابووری و نە لەلایەنی ئایدۆلۆژییەوە بەهێز نه‌بوون. بەڵام لە ئێران بە پێچەوانەوە، لە شۆڕشی مەشرووتە، لە بزوتنەوەی خۆماڵیكردنی پیشەسازی نەوت و تەنانەت لە خودی شۆڕشی ۱۹۷۹یش دەبینین ڕۆحانییەتی شیعە بونیادێکی ئابووری هەیە کە به هۆیه‌وه بتوانێ ئاڵنگاری دەوڵەت بکات.\nسادق سه‌با: بەتەواوی تێدەگەم کە لە دەورانی مەشرووتەش ڕۆڵێکی گەورەیان هەبوو، لێ ئایا لە دەورانی ڕەزا شا زەربەیەکی گەورە بەر ڕۆحانیەت نەکەوت؟ ئەگەر کەوت چۆن دووبارە خۆیان سازکردەوە؟\nكامه‌ران مه‌تین: بەبۆچۆنی من لە ئاستی ئابووریدا زەڕبەیەکی وەهای به‌رنه‌كه‌وت. ڕەزا خان لە ئاستی سیاسی بوو کە گۆشەگیری کردن. لێ ئەو ڕەوشە تایبەتەی لە سەردەمی ڕەزا خاندا هەبوو، ئەوەبوو کە هەم ڕۆحانیەتی شیعە و هەم چینی ده‌ره‌به‌گ، کە هەرچۆنێک بێت لەو کاتەدا زۆر دەسەڵاتدار بوون، هەردوولایان فشاری ڕەزاخان و مۆدێلی مۆدێڕنیزەکردنی لە سەرەوە بۆ خورەوەی ڕەزا خانیان پێ باشتربوو لە مەترسی کۆمۆنیزم و بەلشەفیزم کە لە شۆڕشی ئۆکتۆبەری ڕوسیا گەشتبوون بە دەسەڵات.\nهه‌روه‌ها ئەم ئایدیایە بەربڵاوە کە گوایە ئێران ناسەقامگیربووە و پێوسبوو کەسێکی بەهێز بهاتبا و ئێرانی لە لەناچوون ڕزگاربکردایە. لە ڕاستیدا ئه‌مه بەیانی ئایدۆلۆژیای ئەو ماوه‌یەی ئێرانه، کە تێیدا چینی خاوه‌ن پێگه‌ی باڵای کۆمەڵایەتی بۆ سوککرتنی باری گرانی سه‌ر بەژەوەندییەکانیان، گەیشتن بەو ئەنجامەی كه لە نێوان دەسەڵاتخوازێکی وەک ڕەزا خان و سەرکەوتنی کۆمۆنیستەکان لە ئێران، ئاوا و له‌گه‌ڵ ڕه‌زا خاندا بەرژەوەندییان پارێزراوتر دەبێت. ڕەزا خان کارێک کە کردی ئەمە بوو کە لەگەڵ چینی ده‌ره‌به‌گ هاوپەیمانییەکی گرنگی پێکهێنا، ئه‌ویش ئه‌وه بوو كه بەڕێوەبردنی گوندەکانی (کە ٨٥٪ دانیشتوانی ئە کاتی ئێران له گوند دەژیان) گواسته‌وه بۆ ئەو فەرمانبەر و جێبەجێکارانەی کە پیاوی ئه‌رباب و ئاغا ناوچەییەکان بوون. بەم شێوەیەش جۆرێک لە دابەشکردنی کاری ئابووری لە نێوان ڕەزا خان و چینی ده‌ره‌به‌گ ڕوویدا، کە ڕەزا خان دەسەڵاتی سیاسی لەبەردەست و ئەوانیش بەڕێوەبردنی کشتوکاڵ و لە ئەنجامدا سوودمه‌ندبوون لەو سەروەتەی کە لە کشتوکاڵدا هەبوو لە ئێران.\nسادق سه‌با: ئەگەر دیسان تۆزێ بگەڕێینەوە بۆ دواتر لە مێژووی ئێران، لە ساڵی ۱۹٦۲ کاتێک شۆڕشی سپی ڕوویدا و ڕۆحانییەت و بەتایبەتی ئایەتوڵا خومەینی دژایەتییەکی توندی پرۆژه‌ی چاکسازی زەوییان كرد، ئایا لەوێشدا ڕۆحانییەت زەڕەبەی بەرنەکەوت؟\nكامه‌ران مه‌تین:: بۆ نا. ئەو ماوەیە زۆر گرنگە، بە دەلیلی ئه‌وه‌ی کە ڕەزاخان بۆیه لەگەڵ ده‌ره‌به‌گەکاندا هاوپەیمانی کرد، چونکە ئێران هێشتا دەرامەتی نەوتی نەبوو. لە ماوەی بیست-سی ساڵی دواتردا، بەهۆی زیادبوونی زۆر خێرای نرخی نەوت و بەرهەمهێنانی نەوت لە ئێران و دوای خۆماڵیکردنی پیشەسازی نەوت کە پشکی ئێران گەیشتە سەروو 50% و دواتریش زیاتر بوو. محەمەد ڕەزا شا بەو دەرەنجامە گەیشت کە ئەو هاوپەیمانییەی باوکی لەگەڵ ڕۆحانیەت و ده‌ره‌به‌گەکاندا کردبووی (واتە سێکوچکەی پاشایەتی و ڕۆحانییەت و ده‌ره‌به‌گایه‌تی)، چیتر بۆ ئه‌و ئەوەندە گرنگی نییە. هه‌روه‌ها شا بەپێی پێوست دەسەڵات و سەروەتی هەبوو کە بە تەنیای حوکمڕانی بکات. بۆیە لێرەوە بوو کە ڕۆحانیەتی شیعە و له پێشیشیانه‌وه ئایەتوڵا خومەینی و هاوپەیمانەکانیان لە بازاڕ؛ کە بریتی بوون له چینی بازرگان (ئەم چینە لەو كاتەی ئێراندا زۆر گرنگ بوون و لە قەدیمیشەوە بە شێوەیەکی سوننەتی لەگەڵ ڕۆحانییەت هەم پەیوەندی خێزانیان هەبووە، هەم بەرژەوەندی هاوبەشیان هەبووە)، پێكڕا لەوە تێگەیشتن کە ئەو چاکسازییەی محەمەد ڕەزا شا کردی، تەنیا مەسەلەی سیکولاریزەکردن و کەنارگیرکردنی ڕۆحانییەت نەبووه، بەڵکو پرۆژەی به‌پیشەسازیکردنی ئێران بە تەواوی به ئاڕاسته‌یه‌كدا دەڕۆیشت کە بەرژەوەندی بازرگانیی دەخستە پەراوێزەوە بۆ چینێکی سەمایەداری پیشەسازی بچووک کە چەپەکان پێیان دەڵێن چینی کۆمپرادۆر، کە ئەم چینە بچووکە سەرەڕای قەبارە بچوکەکەی هەم چووبووە ناو سەرمایەداری جیهانییەوە، هەمیش ناوکی سەرەکی ئەو ئاسۆ و پێرسپێکتیڤە بوو کە شا بۆ ئێران لە بەرچاوی دەگرت؛ "ئابوورییەکی پیشەسازی زۆر پێشکەوتووی وەرگیراو لە خۆرئاوا".\nبه‌م شێوه‌یه‌ش ڕۆحانیەت و بازاڕ لە یەک کاتدا هەم لەڕووی سیاسییەوە خەریکبوو کەنارگیر دەبوون لە كایه‌ی ژیانی سیاسی ئێران، هەم لە ڕووی ئابووریشەوە لە ژێر فشار بوون. بۆیه زۆر به خێرایی هاوپەیمانییەک پێکهات لە نێوان بازاڕ و ڕۆحانییەت، کە تێیدا بازاڕ خەرجی سەرهەڵدان و بەرخۆدانیان بەرانبەر بە شا دابیندەکرد و هه‌روه‌ها له لایەنی ئایدۆلۆژیشەوە ئایەتوڵا خومەینی ئایدیای حکومەتی ئیسلامی هێنایە مەیدان، کە پێداچوونەوەیەکی زۆر قووڵ بوو لە بنەماکانی شیعەگەریدا، بەو مانایەی ئەگەر تا زەمانی ئایەتوڵا خومەینی شیعەکان لەو باوەڕەدا بوون کە لە غیابی ئیمامی دوانزەهەم هەموو حکومەتەکان ناڕه‌وان، چونکە حکومەت گرێدراوی بنەماڵەی پێغەمبەرە. ئایەتوڵا خومەینی هات و بە گوتەی ئینگلیزەکان "مێزەکەی چەرخاند" و وتی نا، ڕێک بە پێچەوانەوە، چونکە ئیمامی دوانزەهەم غایبە، ڕۆحانییەت ئەم بەرپرسیارێتییەی ڕیسالەتی مێژووی له‌سه‌ر شانه تاوه‌كو زەمینە بۆ هاتنی ئیمامی دوانزەهەم بڕەخسێنێ. ئەمەش تەنیا لە ڕێگەی حکومەتەوە ئەنجام دەدرێت. بێگومان باسێکی فیقهی و سیاسی ئاڵۆزیشی هەیە کە دەڵێت: نا، مەسەلەی مەعسوومیەت ڕاست نییە سەبارەت بە ڕۆحانیەتێک کە دەگاتە دەسەڵات، بەڵام ئەو جیاکارییەک دەکات لە نێوان ئەرکی دینی و فیقهی ڕۆحانییەت لە ماوەی غەیبەت لەگەڵ هەندێک ئەرکی سیاسی لە هەمان دەورە. ئەو دەڵێت كه (مجتهد جامع و شرایت)ه، بەجۆرێکیش پێناسەی دەکات کە به نزیكه‌یی به‌س بۆ خۆی دەگونجێ، چونکە دەڵێت (عیرفان)یش زۆر پێویستە. دواجار خۆی کەسێکی عیرفانیش بووە.\nسادق سه‌با: وا دەردەکەوێ کە باوەڕت وایە ڕۆحانییەت و بازرگانان لە كاتی ده‌سه‌ڵاتی شا، بەهۆی ئه‌و چاکسازییەی کە ڕوویدا و پاشان دەستکەوتنی پارەی نەوت، زەرەرمەند بووبن، بۆیه یەکگرتنیان كرد و کەسێکی وەک ئایەتوڵا خومەینیش هات و دیدگایەکی نوێی سه‌باره‌ت به حکومەت خستەڕوو، كه دەشێ سەربازەکانیشیان کەسانێک بووبن کە لە كاتی چاکسازی زەویوزار لە گوندەکانەوە هاتبێتن بۆ شار و لە دەرەنجامیشدا شۆڕشێک ڕوویدا. ئایا بە ڕای تۆ هەموو ئەمانە حەتمی بوون و ده‌بوو هه‌ر ڕووبدەن؟ ئێران هیچ ڕێگەیەکی دیکەی نەبوو؟\nكامه‌ران مه‌تین: بۆچی نا، دەیتوانی ڕێگەیەکیتری هەبێت. ئەمە دەمانگەیەنێتە لایەنی گوتاریی شۆڕشی ئێران. تەنانەت کەسێکی وەک فۆکۆ بەو دەرەنجامە هه‌ڵه‌یە گەیشت کە گوایە شۆڕشی ئێران کاردانەوەیەکی ناوەکی کۆمەڵگایەکی مەزهەبییە بەرانبەر بە مۆدێڕنیتەیەکی جۆری خۆرئاوایی. لە کاتێکدا ئەو گۆڕانکارییەی کە ئایەتوڵا خومەینی لە گوتاریی شیعەگری كردی، نیشانی دەدات کە ئەم ئەزموونی مۆدێڕنە، ئەم گواستنەوەیە بەرەو مۆدێڕنیتە و ئەم گۆڕانکارییانەی کە گەشەی سەرمایەداری لە ئێران دروستی کردبوو، هەموو بزاوتە سیاسی و کۆمەڵایەتییەکانی ناچار کردبوو کە پێداچوونەوە بە گوتارە سیاسی و کۆمەڵایەتییەکانیان بكه‌ن، کە ته‌نانه‌ت ئیسلامییەکانیش ئەم کارەیان کرد. بەڵام بەداخەوە ئەو قوڵایییەی کە ئیسلامییەکان لەم پەیوەندییەدا ڕۆچوونە ناوی یان بڵێین ئه‌و گۆڕانكارییانه‌ی كردیان، چەپەکان یان لیبڕاڵەکان نەیانکرد و نه‌چوونه ناوی. بۆچی؟ چونكه لە کەمپی ئیسلامییەکان ئایەتوڵا خومەینی لەگەڵ توێژە ئیسلامییه توندڕه‌وەکانی کۆمەڵگە بە زمانی فیقهی ئایدۆلۆژیایەکی زۆر تازەتری سیاسی دەهێنایە پێشەوە کە زۆر شۆڕشگێڕ و گۆڕانخواز بوو. لەولاتریشەوە کەسێکی وەک دکتۆر عەلی شەریعەتیمان هەبوو کە كاریگه‌ری هه‌بوو لەسه‌ر بەشە خوێندەوارترەکەی کۆمەڵگە لە نەوەی یەکەم و دووەم کە سوودمەند بووبوون لە خوێندنی گشتی. كه ئه‌م خوێنده‌وارانه کەسانێک بوون کە لەناو خێزان و شوێنی ژیانیان بە تەواوی لە ناو پەیوەندییە کۆن و پێش مۆدێڕنەکانی خێزان، مەزهەب و ئایدۆلۆژیا بوون، بەڵام کاتێک دەهاتنە ناو شار و زانکۆکانی ئێران، لەگەڵ دیاردەیەکی وەک مۆدێڕنیتە دەسوپەنجەیان نەرم دەکرد. ئەمەش لەواندا دوكه‌رتبوونوێكی دروستكردبوو، وەک ئەو شتەی كه داریوشی شایگان ناوی دەنێت شیزوفیرینیا، كه لە ڕاستیدا ڕەوشێکی کۆمەڵایەتی زۆر تایبەتە، تێیدا پرۆسەی گەشەکردنی سەرمایەداری وەها خێرایە کە دوو دنیای سەر بە دوو دەورەی مێژوویی جیاواز لە پەیوەندیدا ده‌بن و ئەو زمانە سیاسیەش کە ئەم پێکبەستن و پێکهاتنە مێژووییە بە باشترین شێوە لە خۆیدا جێ دەکاتەوە، ئەو زمانەیە کە بتوانێ خەڵکی کۆبکاتەوە و تەعبیئەیان بکات. بە ڕای من ئیسلامییە سیاسییەکان لە ئێران گوتاریان بە جۆرێک گۆڕی کە لەگەڵ ئەزموونی ژیانی بەشێکی گەورەی کۆمەڵگای ئێران هەماهەنگ بوو، هەربۆیە بە بەراورد بە چەپ و لیبڕاڵەکان، ئەوه ئیسلامییەکان بوون کە توانیان تەعبیئەی خەڵکی بکەن.\nئەزموونی مۆدێڕنە لە ئێران بۆ بەشێکی زرۆی خه‌ڵكی بەتایبەتی نوخبەی ڕۆشنبیر و خوێندەواران، خۆبەخۆ هەندێک لە دیاردە و چەمکەکانی دنیای مۆدێڕن کە هاوکات لە جێگەکانی دیکەی دنیاش هه‌بوون، له خۆیدا جێكردبوویه‌وه. له كۆتایدا ده‌توانین بڵێین ئایدیای "کۆمار" زیاتر پراگماتیزمێکی سیاسییە کە ئایەتوڵا خومەینی به‌كاریهێنا\nسادق سه‌با: بەڵام شتێک کە ئایەتوڵا خومەینی و ئیسلامییەکان لە ئێران دروستیانکرد، واته کۆماری ئیسلامی، هەر لە سەرەتاكانی کاریەوە تا به ئێستایش، لەبارەی چۆنیەتیه‌تییه‌كه‌یه‌وه گفتوگۆ و باسوخواس هەیە. واتە حکومەتێک نییە کە لە لایەنی ئایدۆلۆژییەوە توانیبێتی خۆی قەبووڵ بکات و تەنانەت بگوازرێتەوە بۆ جێگاکانی دیکە وەک ئەوەی بیریان لێدەکردەوە. ئایا ئەو گرفت و قەیرانە چییە کە کۆماری ئیسلامی دەرگیرە لەگەڵیدا؟ چۆن قەیرانێکە؟\nكامه‌ران مه‌تین: خومەینی وەک هەر ڕێبەرێکی دیکەی سیاسی دەیزانی کە بۆ گۆڕانی حکومەت پێویستی بە زۆرینەی خەڵک هەیە لە شەقامەکاندا. کە بە زمانێکی سادە هێنانی زۆرینەی خەڵکی بۆ سەر شەقامەکان بۆ ئەوە بوو تا ئەم خەڵکە وا بیر بکەنەوە کە لە ڕووی ماف و لەڕووی سیاسییەوە یەکسانن و ڕۆڵێکیان دەبێ لە چارەنووسی سیاسی كۆمه‌ڵگه، ئه‌گه‌ر وا نه‌بێ بۆ بێنە سەر جادەکان و خۆیان بدەن بە کوشت! هه‌رچۆنێك بێت هەر شۆڕشێکی کۆمەڵایەتی پێویستی بە گوتارێک هەیە کە تێیدا بڵێت حکومەت حکومەتی خەڵکە واته کۆمارییه. بۆیه ئەمە ئەگەر خومەینی باوەڕیشی پێ نەبووبێت، لە ڕووی سیاسییەوە دەیزانی کە بەبێ گوتارێکی وا، خەڵکی پشتگیری و لایەنگیری لێناکەن.\nلەگه‌ڵ ئەوەشدا ئەزموونی مۆدێڕنە لە ئێران بۆ بەشێکی زرۆی خه‌ڵكی بەتایبەتی نوخبەی ڕۆشنبیر و خوێندەواران، خۆبەخۆ هەندێک لە دیاردە و چەمکەکانی دنیای مۆدێڕن کە هاوکات لە جێگەکانی دیکەی دنیاش هه‌بوون، له خۆیدا جێكردبوویه‌وه. له كۆتایدا ده‌توانین بڵێین ئایدیای "کۆمار" زیاتر پراگماتیزمێکی سیاسییە کە ئایەتوڵا خومەینی به‌كاریهێنا، ئەگینا لەگەڵ ماهییەتی ئەو حکومەتە ئیسلامییەی کە لە کتێبی حکومەتی ئیسلامی باسی ده‌كه‌ن، هەماهەنگ نییە. بۆیە بەشی کۆماری پرۆژەی سیاسی خومەینی ئیمتیازێکە بۆ واقعێکی كۆمه‌ڵایه‌تی له ئێران کە ناتوانرێ بازی به‌سه‌ردا بدرێ. هه‌روه‌ها بەشە ئیسلامییەکەیشی شتێکە کە بەراستی خومه‌ینی خۆی پێیوایە دەبێت هەبێت.\nبۆیه ئەم دژیەکییە لە نێوان دوو ڤیژن یان دوو ڕوئیا لە چۆنییەتی بەدامەزراوەییکردنی سیاسی ئێرانە کە هێشتاش دژیەکییەکەی دەبینین. لە لایەکەوە کۆمارێکمان هەیه کە تێیدا حکومەت بەرهەمی خواستی خەڵکە و ڕەوایەتی تەنیا لە خەڵکەوە وەرگرتووە. لەولایشەوە پاشکۆیه‌كی ئیسلامیمان هەیە کە دەڵێت حکومەت تایبەتە بە خودا و نوێنەرانی خودا لەسەر زەوی و لە غیابی ئەوانیشدا به ڕۆحانیەتی شیعە لە ئێران. بۆیه ئەم دژیەکییەیە کە بە بۆچوونی من هێشتاش بێچارەسەرە. بۆ نموونە لە کێشمەکێشەکانی ماوەیسه‌رۆكایه‌تی ڕەفسنجانی و بە تایبەتی لە بزووتەوەی سەوزی موسه‌وی دەکرێ ئەمە ببینرێت کە ئەم مەسەلەی کۆماری و ئیسلامییە، ئەم دوالیزمەی کە لە بونیادی سیاسی و قانوونی کۆماری ئیسلامی هه‌یه، بەردەوام ئەم دژیەکییە بەرهەمدەهێنێەوە و لەبەر هەمان هۆکاریشە کە چاکسازیكاران لە ئێران کێشەی جدیان هەیە لە بەرەوپێشبردنی ئەو ئایدیایانەی کە هەیانە. چونکە یان دەبێت ئەم دژیەکییە لەسەر ئاستی ده‌ستوور چارەسەر بکرێت، واتە ویلایەتی فەقیه نەمێنێت. یان ئەوەی کە ئەم دینامیزم و بونیادە بەو جۆرەی کە هەیە به‌رده‌وامده‌بێت. لە دەرئەنجامدا خەڵکیش کەم-کەم بەم دەرەنجامە گەیشتن، هەرچەند نەک لەو ڕووەوەی کە دیراسەیان کردبێ، بەڵکو بە ئەزموونی ژیان نیشانی دەدات کە ئەم پێکهاته و بوونیادە جۆرێکە کە ئەم دژیەکی و قەیرانە بەرهەمده‌هێنێتەوە و لە ڕاستیدا لەغیابی ئەم قەیرانە ڕژێم پێگەی خۆی لەدەستدەدات، واتە کە دەڵێن کۆماری ئیسلامی لەناو قەیراندا بەردەوامی بە ژیانی خۆی دەدات، لە ڕوویەکەوە هەڵە نییە! چونکە لە هەر کاتێک کولیەت و کۆی سیستەم دووچاری كێشه‌ی جیدی دەبێت، ئەم ڕژێمە دەتوانێ خۆی بە یەکێك له‌م دوو لایەنی کۆماری یان ئیسلامیەته هاوسه‌نگ بکات و خۆی لە گۆڕانکاری و تۆفانە سیاسییەکان بپارێزێت.\nسادق سه‌با: و قەیرانیش هەر ئاوا بەردەوامی هەیە.\nكامه‌ران مه‌تین:: بەڵێ، قەیرانیش هەر ئاوا بەردەوامی هەیە.


عومەر شێمخوس: ئەگنێتا لە بنەماڵەیەکی ئەرستۆکراتی سویدی بوو – Knwe.org\nسەرەکی » ئاراستە » عومەر شێمخوس: ئەگنێتا لە بنەماڵەیەکی ئەرستۆکراتی سویدی بوو\nعومەر شێمخوس: ئەگنێتا لە بنەماڵەیەکی ئەرستۆکراتی سویدی بوو\n״ئەم پرسیار و وەڵامانە لە کتێبی پشکۆیەک لە خۆڵەمێشدا وەرگیراون״\n* ساڵی چەند ئەگنێتات ناسی؟\n31ی ئابی 1968 بوو، کە لە زانکۆی ستۆکهۆڵم ناوی خۆم قەیدکرد، ئەگنێتا ئەوسا لە بەشی تۆماری زانکۆ کاری دەکرد. ئەگنێتا نووسراوەکانی لێ وەرنەگرتم، بە رێکەوت کچێکی تری هاوڕێ ی نووسراوەکانی وەرگرت. کوردێکی کوردستانی تورکیا کە ناوی مەمۆ یەتکینە هاوڕێم بوو، کچێکی هاوڕێ ی هەبوو هەر لەو بەشە کاری دەکرد، مەمۆ گوتی؛ ئەو هاوڕێ یەم کچێکی رەفیقی هەیە تازە دایکی ئەمری خوای کردووە. ئێمە دەچین بۆ ئەوێ و پاشان بۆ ئاهەنگێک دەچین بۆ تۆش نایێیت!؟ منیش گوتم دێم، ئیتر لەوێ ئەگنێتام ناسی.\n* تۆ چەپ و ئەگنێتای کچە بۆرژوازی، ئایا ئەم دوو فکرەیە کێشەی بۆ درووست نەکردوون؟\nلەو رووەوە زۆر ناکۆک بووین، نەخێر بوونی بۆرژوازییەت خاڵێک نەبوو بۆ ئەوەی تاسەر پێکەوە بژین. ئەگنێتا لە کاتی هەڵبژاردنەکانی سویددا دەنگی بە کۆنسەرڤاتیڤەکان ״راستڕەو״ەکان دەدا، من زۆرم هەوڵم لەگەڵدا، ئینجا وتی: من لە پارتی لیبراڵ ״فۆلک پارتی״ زیاتر نایەمە خوارەوە، واتە زیاتر ناچمە خوارەوە بۆ لای چەپەکان. من رێزم لە بۆچوونەکانی دەگرت، ئیتر دوای چەند ساڵێک هەردووکمان گۆڕاین ئەو بەرەو سۆسیال دیموکراتەکان چوو، منیش گۆڕانکاری بەسەر فکر و بیرکردنەوەمدا هاتوو و بووم بە سۆسیال دیموکرات، ئێستا هەردووکمان سۆسیال دیموکراتین. بەڵام ئیستا وا دیسان خەریکە بۆ کۆنسەراڤێزم بگەڕێتەوە.\n* ئەو گۆڕانکارییە فکرییە کەی روویدا؟\nئەو دوای ئەوەی ساڵی 1981 هاتە کوردستان و بووە پێشمەرگە، کە سەردانی کوردستانی ئیرانی کرد. هەروەها کاریگەریی ئەمریکاشی بەسەرەوە بوو، چونکە ئێمە ساڵی 1976 تا 1977 لە ئەمریکا بووین، بە تایبەتی لە ساڵی 1977 زۆر لە ئەمریکا گەڕاین، سەردانی زۆربەی ویلایەتەکانمان کرد و رەوشی هەژاری و جیاوازی لە کۆمەڵگای ئەمریکادا بینی.\n* ئەگنێتا لە بنەماڵەیەکی ئەرستۆکراتی سویدی یە، لە میراتی بنەماڵەکەی چی بۆ ماوەتەوە؟\nهیچی ئاوانەبوو، تەنیا چەند مافوور و وێنەیەک، هەروەها چەند میراتێکی لە باپیر و داپیری بۆ مایەوە.\n* لە سەرەتادا چ سیفەتێکی ئەگنێتا سەرنجی راکێشایت؟\nجوانی رۆڵی خۆی هەبوو، بەڵام تەبیعەتێکی زۆر باشی هەبوو بە پێچەوانەی کچەکانی تر، بە تایبەتی ئەو کچە چەپانەی کە تێکەڵاویم لەگەڵیاندا هەبوو، تا لە جل لەبەرکردنیشدا جیاواز بوو. هەڵس و کەوتی زۆر جیاواز و رێک و پێک بوو.\n* بۆچی زۆربەی هەرە زۆری کچە ئەرستۆکرات و بۆرژوازییەکان لە رەفتار و تا لە جل لەبەرکردنیشدا لەگەڵ چین و توێژەکانی تردا جیاوازن؟\nرەنگە ئەمە بەشێک بێت لە کولتوریان، شێوەی رەفتار، قسەکردن، هەڵسوکەوتیان لە چینەکانی ناوەڕاست و خواروو جیاوازترە. زۆرجار ئەگنێتا بۆم باس دەکات کە بە چ رەوشت و رێزێک لەگەڵ باوک و دایک و خاڵ و پوورەکانی رەفتاری کردووە. ئەگنێتا دایک و باوکی لە بنەماڵە ئەرستۆکراتیەکانی سویدن، باوکی دایکی بازرگانێکی گەورە بووە لە شاری یۆتۆبۆری، لە شەستەکانی سەدەی رابردوو کە کۆچی دوایی کرد، ئەو میراتەی کە بەبەر ئەگنێتا کەوت نزیکەی 20 هەزار کڕۆن بوو، بیست هەزار کڕۆنی ئەو کاتە، لەگەڵ هەندێک پشکی بازرگانی، بۆ نموونە ئێمە سەردانی ماڵی باپیری باوکیمان کرد لە سمۆلاند، باپیری باوکی لە سوپای سویدا ئەفسەر بووە، ڤێللایەکی گەورە و چەندان خانووی لە دوا بەجێمابوو.\n* ئەو موڵکە چی بەسەرهات؟\nجارێک بۆی باس کردم، باپیری ئەگنێتاش ئەفسەر بووە، بەڵام مێباز و قومارچییەکی گەورە بووە، دیارە ئەو جۆرە رەفتارە وەک رۆژهەڵاتی ناوەڕاست لەناو سنفی سوپادا باوبووە. ئەگنێتا تا ساڵی 1968 کاری نەکردووە، لە ماڵەوە خزمەتی کراوە. ساڵی 1968 چەند ساڵێک بوو، دایک و باوکی جیاببوونەوە، پاشان دایکی دووچاری شێرپەنجە بوو، بۆیە ئەگنێتا مەجبوور بوو دەست بەکارکردن بکات، یەکەم ئیشی لە بەشی تۆمارکردنی زانکۆی ستۆکەۆڵم بوو.\n* ئەو کەی لە دایک بووە؟\nساڵی 1943 لە دایک بووە، یەک ساڵ لە من بچووکترە. بۆ ئەو تەمەنە رووداوێکی خۆش هەیە، کە تازە یەکترمان بینی، نەیدەزانی من ساڵێک لەو گەورەترم، بە هاوڕێ کچەکەی خۆی وتبوو، دەترسم من لە عومەر گەورەتربم، پاشان رۆژێک بە رێکەوت پەساپۆرتەکەی منی بینی بوو، کە ئەو یەک ساڵ لە من بچووکترە، پاش چەند ساڵێک ئینجا پێ ی وتم؛ پێخۆشحاڵ بووم کە من لە تۆ بچووکترم.\n* ساڵی چەند بوو، بڕیارتاندا پێکەوە بژین و هەردوو ماڵەکەتان بکەن بە یەک ماڵ؟\nزۆرجار پێمدەوت، تۆ حیسابی ئەوە مەکە تاسەر پێکەوە بژین. من چەپم نازانم بەیانی لە چین، یاخود لە کۆبا خەبات دەکەم یان بۆ کوردستان دەگەڕێمەوە. بەڵام ئەو دەیووت من بە هەموو شتێکی تۆ رازیم، تا زۆرجار پێمدەوت رەنگە رۆژێک لە رۆژەکان بێت و بچین لە شاخەکانی کوردستاندا ببین بە پێشمەرگە و لەناو ئەشکەوتدا بژین دەیگووت قبوڵمە.\nتا ساڵی 1970 من لەو ساختمانانە دەژیام کە بۆ خوێندکاران تەرخان کرابوو، ئەگنێتاش لە خانووەکەی دایک و باوکی دەژیا. بەڵام پاش ئەوەی برایەکەی بڕیاریدا لەگەڵ هاوڕێ کچەکەی بژیت، خانووەکە بۆ ئەگنێتا بە تەنیا زۆر گەورە بوو. ئەو حەزی دەکرد پێکەوە لەو خانووە بژین، بەڵام من زۆر کوردانە بیرم دەکردەوە و رازی نەبووم کە بچم لەو خانووە بژیم. ئێستاش زۆر پەشیمانم کە ئەو کارەم کرد و نەچووم لەو خانووە بژیم.\nساڵی 1970 هەندێک خوێندکاری کورد بۆ سوید هاتن، یەکێکیان کوڕی پوورم بوو، هەندێکی تر خەڵکی عاموودە بوون ناسیاوم بوون، ئەوانە بۆ کۆنگرەی کۆمەڵەی خوێندکارانی کورد لە ئەوروپا هاتن و نەگەڕانەوە و داوای مافی پەنابەرێتیان کرد. من بۆ ئەوەی یارمەتیان بدەم، ژوورەکەی خۆم بەو خوێندکارانە دا، تا ماوەیێک هەر خۆشم کرێ ی خانووەکەم دەدا، ئیتر چووم لەگەڵ ئەگنێتا ژیام، ئەو کاتە دەمخوێند و ناوە ناوەش کارم دەکرد. لە کۆمپانیای شەمەندەفەر ״میترۆ״ کارم دەکرد، ماوەیەکیش لە کارگەی بیرە کارم دەکرد، بەڵام دوای ئەوەی ئەو شوققەیەکی بۆ خۆی گرتبوو، چونکە دوای برایەکەی ئەویش خانووەکەی دایک و باوکی بە جێەێشت، ئەو خانووەیان بە دوو شوققە گۆڕیەوە، یەکێکیان بۆ ئەگنێتا، ئەویتریش بۆ برایەکەی.\n* لە ساڵی 1968 تا 1970 چەندجار بۆ دەرەوەی سوید پێکەوە سەفەرتان کردووە؟\nساڵی 1969 بۆ ڤیەننا چووین، ساڵی 1969 بۆ لینینگراد چووین.\n* کەی ژیانی هاوسەریتان پێکەوەنا؟\nساڵی 1974، من زۆر سوور نەبووم لەسەر هاوسەرگیریمان، چونکە من هەردەم چاوم لە وڵات بوو، کە رۆژێک دابێت لە کوردستان خەبات بکەم، بەلامەوە گرنگ نەبوو لە کام پارچە خەبات بکەم!\n* ساڵی چەند تۆ و ئەگنێتا حیسابتان تێکەڵاوی یەکتر کرد، لێرەدا مەبەستم پارەیە؟\n* کە بەرەسمی ئەگنێتات مارەکرد، ئایا بۆ کلێسە چوون؟\nنەخێر، نەچووین بۆ کلێسە، نەخێر هەردووکمان لە دژی ئەوە بووین و تەنیا لە دادگا مارەم کرد و لە شارەوانی ستۆکەۆڵم مەراسیمەکە بەڕێوەچوو.\n* لە ئاهەنگەکەتاندا تەنیا کوردت دەعوەت کردبوو؟\nکورد و سویدی، بەریتانی و ئەمریکی، خەڵکی چەپ و لیبراڵ و دیموکرات و ئاهەنگێکی کۆکتێل بوو.\n* ئاهەنگەکەتان چەندی تێچوو؟\nئێمە دوو ئاهەنگمان کرد، دوای مارەکردنی لە دادگا لە ماڵەکەی ئەو کۆبووینەوە نزیکەی 30 تا 40 کەسمان دەعوەتکردبوو، باوکی، هاوڕێ یەکانی، چەند خزمێکی ئامادەبوون، ئەو کاتە دایکی نەمابوو، سەلاح- ی برام لێرە بوو ئامادەبوو، لەگەڵ ئەمیری قازی و چەند برادەرێکی تر، بۆ شەوەکەی کوردەکانی سوید هۆڵێکیان گرتبوو ئاهەنگێکی زۆر رێک و پێکیان سازکرد.\n* ئەی پەیوەندیت لەگەڵ ماڵی ئەگنێتا چۆن بوو؟\nبرایەکی لە ئەمریکایە پەیوەندیمان زۆر باشە، بەڵام لەگەڵ برایەکەی تری پەیوەندیمان باش نەبوو ساڵی ٢٠٠٠ کۆچی دوایی کرد، چونکە لە دژی ئەوە بوو ئەگنێتا شوو بە خەڵکی بێگانە بکات. بەڵام باوکی پیاوێکی زۆر باش بوو، زۆر سەردانی دەکردین. لەگەڵ پوورەکانی و براژنەکانی پەیوەندیم زۆر باشە.\n* مانگی چەند بوو کە تۆ گەیشتیە تورکیا؟\nمانگی 12 ی ساڵی 1978 بوو.\n* دوا پەیوەندی تەلەفۆنیت لەگەڵ ئەگنێتا لە کوێ بوو؟\nوابزانم لە ئەستەنبۆڵ بوو.\n* ئێستا بابەتێکی تر باس دەکەین، ئەگنێتای سویدی چۆن بڕیاریدا ببێتە پێشمەرگە لە شاخەکانی کوردستاندا؟\nئەگنێتا ئەگەرچی پێشتر تورکیا و لوبنانی بینی بوو، پێشبینی نەدەکرد، کە ژیانی پێشمەرگایەتی ئەوەندە سەخت بێت. پێشتر زۆرم بۆ باسکرد کە ژیان لەوێ بەم شێوە و جۆرەیە و زۆر سەختە. گوتی، دەتوانم و تەحەمول دەکەم، کە هاتە ناوزەنگ، ئێمە بە رێگای تاران دا رۆیشتین، چووین بۆ سوریا بۆ گفتوگۆی دامەزراندنی ״جوقد״ دوو هەفتە لە سوریا ماینەوە، سوریایەکان بۆ ماوەی هەفتەیەک رێگایان پێدام کە سەردانی کەس و کارم بکەم بە مەرجێک هەر لە ماڵەوە بم و نەچمە دەرەوە. لە سوریا بۆ ئیران چووین، لە تارانەوە بۆ مەهاباد چووین، لە مەهاباد چاومان بە مامۆستا شێخ عیزەددین حوسێنی و عەبدولرەحمان زەبیحی کەوت.\n* هەر تەنیا تۆ و ئەگنێتا بوون؟\nمن و ئەگنێتا و نەوشیروان و مولازم عومەر بووین، تا سەردەشت و بێوران بە ئۆتۆمۆبێل چووین، پاشان بە پیادە رۆیشتین، لەسەرەتا ئەگنێتا هەر سوور بوو لەسەر ئەوەی ئەویش بە پێ رێگا ببڕێت، بەڵام ئەومان سواری وڵاغ کرد.\n* لە کوێ جلی کوردیتان لەبەر کرد؟\nلە مەهاباد جلەکانمان گۆڕی و جلی کوردیمان لەبەر کرد. قسەیەکی زۆر خۆشم لەبیرە، کە گەیشتینە ناوزەنگ، لە خوارەوەی بازاڕی ناوزەنگ بارەگای بەعسییەکانی لێ بوو، ئەبو فڵانێکیان هەبوو ئێستا ناوەکەیم لەبیر نەماوە، زۆر قسەخۆش بوو گوتی: ״من ئێستا تێگەیشتم کە تۆ لە سویدەوە دێیت، بەڵام ئەو مسکینە چییە لەگەڵ خۆت هێناوتە״ قسەکەم بۆ ئەگنێتا بۆ سەر زمانی سویدی وەرگێڕا، ئەگنێتا پێ ی گوت؛ خۆم بڕیارم داوە. ساڵی 1979 تازە ەێرۆخان هاتبووە شاخ، مام جەلال کە بیست بووی ئەگنێتا دێت، لە پشت خانووەکەی خۆیان خانووێکی بۆ ئێمەش درووست کردبوو، پاسەوان و خواردنمان پێکەوە بوو. ئەگنێتا زۆر بە سادەیی سەیری وەزعەکەی دەکرد، لە رووی دەروونییەوە بۆ ئەو جۆرە وەزعە خۆی ئامادە کردبوو، لە رێگای بڵاوکراوەکانمانەوە وەزعی ئێمەی دەزانی و ئاگاداریی بۆچوونەکانیشمان بوو. پێشتر لە ئەوروپا چەندان کەسی لە برادەران بینی بوو، وەک: رەسوول مامەند، د. کەمال فوئاد، د. فوئاد مەعسوم، سالار عەزیز، عادل موراد …. هتد. هەروەها چەندین کتێبی سەبارەت بە رەوشی سیاسی و کۆمەڵایەتی کوردستان خوێندبووەوە.\n* چەند مانگ لە شاخ مایەوە؟\nجاری یەکەم لە مانگی شوبات تا مانگی ئاب لە ساڵی 1980 لەوێ بوو، جاری دووەم لە مانگی مارس تا مانگی ئابی ساڵی 1981 لەوێ مایەوە.\n* کاتەکانی شاخی بە چی بەسەردەبرد؟\nجاری یەکەم، هێرۆ خان لەوێ بوو، برادەرانی زیندانیش کە بەر لێبوردنەکە کەوتن لە مانگی ئابی 1979دا دوای ماوەیەک چەند کەسێکیان ژیانی هاوسەریان پێکەێنا، پاشان مەلا بەختیار، روناک خانی شێخ جەناب گواستەوە، هەروەها نەرمین عوسمان و نازەنین- ی خوشکیشی مەهابادتن، خێزانی فەرەیدون عەبدولقادر، پاکیزە خان لەوێ بوو لەگەڵ دڵگیرخانی خێزانی سالار عەزیز. ئەگنێتا بە تەنیا نەبوو لەگەڵ ئەو ژنانە تێکەڵاوبوو. ئێمە نەخۆشخانەمان دانابوو، د. شاڵاو، د. شادمان، د. هەژار لەوێ بوون، ئەو پێ ی خۆش بوو لە نەخۆشخانەکە ئیش بکات. هەر ئەوکاتە ویستمان ژنەکان رێکخراوێکی ژنان بۆ خۆیان دابمەزرێنن، ئەو باسی خەبات و مێژووی ژنانی سویدیان بۆ بکات. هەروەها وابڕیاربوو کە کۆرسی فێربوونی زمانی ئینگلیزیان بۆ بکاتەوە و ئەوانیش ئەو فێرە زمانی کوردی بکەن، ئەو بە زمانی ئینگلیزی قسەی لەگەڵ دەکردن، بەڵام ئەوان ئەویان فێرە کوردی نەکرد. کاتێکی تری خۆی بۆ خوێندنەوە تەرخان کردبوو. لەگەڵ روناک خانی شێخ جەناب ״خێزانی مەلا بەختیار״ نوکتەیێکی زۆر خۆشیان هەبوو. رۆژێکیان روناک خان داوای تەبلەی جگەرە ״ژێر سیغار״ لە ئەگنێتا دەکات و پێ ی دەڵێت؛\nCan you please give me under the cigarette\nدیارە شتی وا بە زمانی ئینگلیزی نیە و روناک خان تەرجەمەی حەرفی کردبوو.\nجیا لە مام جەلال و هێرۆخان کە زۆر یارمەتی و رێزیان لە ئەگنێتا دەنا، مەلا بەختیار و رووناک خان لە هەموو کەسێک زیاتر یارمەتی ئێمەیان دەدا و زۆر پەرۆشی رەوشی ئێمە بوون. نەوشیروان بە ئەڵمانی لەگەڵ ئەگنێتا قسەی دەکرد و فێری بەکارەێنانی دەمانچە و کلاشینکۆفی کرد. نەوشیروان کە دەچووە پیاسە چەندین جار گوڵی زۆر جوانی کێوی لە شاخەکان بۆ ئەگنێتا دهەێنایەوە، ئەمەی زۆر پێخۆش بوو و وەکو دیاردەیێکی شارستانی لەو کاتانەدا سەیری دەکرد. ملازم عومەر واز لە بەزم و قسە خۆشەکانی خۆی ناەێنێ. شەوێک لەگەڵ چەند کەسێکی تر دەعوەتی نانی ئێوارەمان کردبوو لە ژووری خۆمان. لە ناو قسەکاندا بۆم باس کرد کە لە سوید عادەتە پاش دەعوەت دەبێ لە ماوەی حەفتەیێکدا تەلەفۆن بۆ خاوەن ماڵەکە بکەیت و سوپاسی بکەیت بۆ دەعوەتەکە. ئەو کاتە تازە تەلەفۆنمان دانابوو لە نێوان بارەگاکاندا لە ناوزەنگ. پاش2 – 3 رۆژ دەبینم ملازم عومەر تەلەفۆن بۆ ئەگنێتا دەکات و بە ئینگلیزییە شڕەکەی سوپاسی دەکات بۆ دەعوەتەکە ئەمە بوو بە هۆی پێکەنین و گاڵتە و گەپی زۆر.\n* دیارە کتێبی سویدی و ئینگلیزیتان لەگەڵ خۆتان بردبوو؟\nکتێبمان لەگەڵ خۆمان بردبوو، لەوێش من کۆمەڵێک کتێبم هەبوو.\n* چۆن نامەتان لەگەڵ دەرەوە دەگۆڕییەوە؟\nئێمە لە مەهاباد سندوقێکی پۆستمان هەبوو، کاک حسێن و عەلی کەریمی بۆ ئێمەیان جێ بە جێ دەکرد. یاخود لە رێگای مەکتەبی نوێنەرایەتیمان لە دیمەشق، یاخود لە تاران نامەمان بە دەست دەگەیشت. دوای ئەوەی ئەگنێتا بڕیاری دا بۆ کوردستان بگەڕێتەوە، پێموت بگەڕێوە، چوو بۆ سوریا، لە سوریا نزیکەی مانگێک لە ماڵی شێخ دارۆ و نەرمین خان مایەوە، تا فیزای ئیرانی وەرگرت، لە تارانیش چاوەڕێ ی کرد هەتا یەکێک لەگەڵی بێت. لە کوردستانی ئیران شەڕ دەستی پێکردبووەوە، زۆر سوپاسی ئیبراهیم جەلال دەکەم گوتی؛ من دەچم دەیەێنم، جلی ئیرانی لەبەرکردبوو، بە سەلامەتی تا ناوزەنگی هێنا. هەروەها دەبێت سوپاسی سلێمانی لالە عەباسیش بکەم کە هاوکاری ئیبراهیم جەلال- ی کردبوو.\nئەگنێتا لەگەڵ ئیبراهیم جەلال بەسەرهاتێکی خۆشیان هەبوو، ئەگنێتا لە هۆتێل پارس لە تاران دابەزی بوو، نووسینگەی نوێنەرایەتی یەکێتیی- ش لەو هوتێلە بوو، ئەوسا د. فوئاد مەعسووم لەوێ بوو، ئیبراهیم جەلال زمانی ئینگلیزییەکەی ئەوەندە باش نەبوو، د.فوئاد- یش زمانی ئینگلیزییەکەی شڕ بوو. ئەگنێتاش جگەرەی دەکێشا، د.فوئاد لە دەمی دەرچوو بوو، وتبووی من زۆر رقم لە ژن دەبێتەوە کە جگەرە دەکێشێت. ئیبراهیم جەلال بە ئینگلیزییە شڕەکەی قسەکەی د.فوئادی بۆ ئەگنێتا تەرجەمە کردبوو، ببوو بە پێکەنین، د.فوئاد بە گشتی قسەی کردبوو، مەبەستی ئەگنێتا نەبوو، ئیتر واکەوتەوە مامۆستا موحسین و د. فوئاد بە ئیبراهیم جەلال- یان دەگوت؛ ״بۆ مشاغەبە زمانی هەموو دنیا دەزانێت״.\nسێ شتی تریش روویدا با باسی بکەم، لەگەڵ ئەو ژنانەی دوای بۆردومانەکە، کە بۆ کانی زەردمان ناردن، ژنەکان خۆیان بۆیان باس کردووم، گوتیان هەردەم ورەی ئێمەشی بەرز دەکردەوە، کە بڕیاریدا بچێتەوە بۆ سوید پێش ئەوەی بچێتە مەهاباد چوو بووە سەردەشت لە نەخۆشخانە سەردانی بریندارەکانی کردبوو، کە گەیشتبووە تاران خێزانی ئیبراهیمی قوربان و خێزانی رەحمەتی جەبار فەرمان- ی بینی بوو کە هەوڵیان دەدا بێنە سوید فیزایان نەدەدانێ، ئەگنێتا لەگەڵیان چوو بووە لای قونسولی سوید و قەناعەتی پێەێنابوو کە فیزایان بداتێ.\nهەروەها دەمەوێت باس لە ئازایەتیەکی تری ئەگنێتا بکەم، ساڵی 1981 کە لە ناوزەنگ دەرچووین تا بەرەو سوید بگەڕێینەوە. دەچووین بۆ مەهاباد تا جانتا و شتەکانی خۆمان لە ماڵی محەمەدی حاجی شاتری، ئامۆزای سەلاحی موهتەدی هەڵبگرین. ویستمان لەسەردەشتەوە بە تاکسی بۆ مەهاباد بڕۆین، لەسەردەشت تووشی مولازم عومەر و شەهید سەید کەریم و هێزێکی زۆری یەکێتیی بووین هاتبوون بۆ گواستنەوەی ئەو 150 پارچە چەکەی کە مام جەلال لە جێگای چەکەکانی لیبیا لە ئیرانیەکانی وەرگرتبوو، ئێمە ویستمان لە هوتێل بێینە دەرەوە لەو کاتەدا پاسدارێک کوژرا لە لایەن پێشمەرگەکانی حزبی دیموکراتی کوردستانی ئیران.\nمن پێشتر سەردانی مامۆستا شێخ عیزەدین حوسێنی- م کردبوو و دوو نامەی پێدام کە بۆ سکرتێری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان و ئەوی تر بانگەوازێک بوو بۆ رای گشتی جیهان لەسەر رەوشی کوردستانی ئیران. هەر ئەو نامانە بوون کە چەند مانگ پێشتر بە دۆستێکی زۆر ئازیزی ئێمەیدا ویستبووی رەوانەی بکات و لە رێگای تاران گیرا و ئیعدام کرا، ئەویش شەهید قەرەنی کەریمی بوو.\nنامەکان لە لای من بوون، بەڵام لە نزیک سەردەشت پاسدار ئێمەیان وەستاند و ویستیان بمانپشکنن منیش نامەکانم بە ئەگنێتا دا و داوام لێکرد بیانشارێتەوە. تەماشامان کرد ژنێکی پاسداریان هێنا بۆ پشکنینی ئەگنێتا و داوای لێکرد کە گیرفانەکانی بەتاڵ بکات. ئەویش نامەکانی لەناو هێندێ کلینکسی لە گیرفانی شاردبووەوە، هیچ خۆی تێک نەدا و بە تووڕەییەوە بە ژنە پاسدارەکەی گوت؛ ئەوە چیە دەتەوێت تەماشای کلینکسەکەش بکەیت. ئیتر ژنە پاسدارەکە وازی لێ هێنا و تەماشای هیچی تری نەکرد.\nلە تاران ئەگنێتا پێش من بۆ ڤیەننا دەرچوو. لە ڤیەننا لە ماڵی حوسێن سنجاری دابەزیبوو. لەبەرئەوەی خزمایەتیمان لەگەڵ لەیلا خانی خێزانی ئەو کاتەی حوسێن هەیە، خێزانی مامی گەورەم ساڵح لەگەڵ دایکی خێزانی سامی عەبدولرەحمان، فەوزیەخان و خێزانی ئەو کاتەی حوسێن سنجاری خوشکن، واتە لەگەڵ ئامۆزاکانم کە دوانیان زاوای منیشن کوڕ و کچە پوورن. ئەگنێتا لە ڤیەننا چاوی بە سامی عەبدولرەحمان- یش کەوتبوو کە ئەو کاتە سکرتێری پارتی گەل بوو، چاوەڕێ ی منی کردبوو بەڵام من زۆر دوا کەوتم.\nمن لە تاران دواکەوتم لەبەرئەوەی پاسداران دەیانووسیت بمگرن و نەمدەتوانی دەربچم. بەڵام باڵیۆزخانەی سویدی پەساپۆرتێکی تازەیان بۆ درووست کردم. پاش بینینی باڵیۆز، سکرتێری یەکەمی باڵیۆزخانە لەگەڵم بۆ فرۆکەخانە هات. دوای ئەوەی گەیشتمەوە ئەوروپا لەسەر داوای مەکتەبی سیاسی دەستم بە سەردانی چەند وڵاتێک کرد وەک: یۆنان، ئەڵمانیا، فەڕەنسا، سوید، ئینگڵتەڕا، ئیتاڵیا، هۆڵەندا و سویسرا بۆ پەیوەندیکردن لەگەڵ ئەو وڵاتانە و سازکردنی کۆبوونەوە لەگەڵ رێکخستنەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان.\n* منداڵتان نیە، هۆکارەکەی چییە؟\nلە سەرەتادا من رازی نەبووم کە منداڵمان هەبێت، چونکە نەماندەزانی چارەنووسمان بە کوێ دەگات، کاتی خۆی لەگەڵ نەوشیروان مستەفا دروشمێکمان بۆ گاڵتە هەڵگرتبوو؛ یان ژن و منداڵ، یان شۆڕش. ئەوکاتەی بڕیارماندا کە منداڵ درووست بکەین، چەند جارێک منداڵی لەبەردەچوو، بەداخەوە پاشان ئەگنێتا تووشی شێرپەنجەی رەحم بوو، جار ناجار گلەییم لێ دەکات کە من هۆکارم بۆ نەبوونی منداڵ.\n* کەی نەشتەرگەریی بۆ دەرهێنانی رەحمەکەی کرا؟\nساڵی 1975 لەگەڵ نەشتەرگەرییەکەدا منداڵێکی سێ مانگی لە سکی بوو، مرد بوو.\n* بیرتان لەوە نەکردۆتەوە کە منداڵ تەبەنی بکەن؟\nساڵی 1988، دوای روودانی کارەساتی کیمیابارانکردنی شاری هەڵەبجە، لەگەڵ ەێرۆ خان قسەمان کرد، کە ״کچ و کوڕێک״ی هەڵەبجەمان بۆ بدۆزێتەوە تا تەبەنیان بکەین، هێرۆ خان کارەکەی کرد و لەگەڵ خێزانەکە قسەی کرد، ئەوانیش رازی بوون، بەڵام بە داخەوە خزمەکانیان پەشیمانیان کردنەوە.\nپشکۆیەک لە خۆڵەمێشدا، بەشێکی گرنگ لە ژیاننامەی هۆمەر شێمخووس، ئامادەکردنی: نەوزاد عەلی ئەحمەد، چاپی یەکەم ،سوید ٢٠١٠. چاپی دووەم، سلێمانی ٢٠١٨


هونەری رێبەری وەک جوانی وایە. مرۆڤ ناتوانێ شرۆڤەی بکات بەڵام کاتێک رێبەرێک دەبیندرێت، دەزانرێ کە ئەو کەسە خاوەنی ئەو هونەر و تایبەتمەندیانەیە یان نە. رێبەری لەو روانگەیەوە دەکرێ بە سێ شێوازی جیاواز دابەش بکرێن: “رێبەرانی پاوانخواز” ئەوانەی کە دەیانهەوێ هەموو دەسەڵاتێک بە دەست ئەوانەوە بێت و هەمووشت کۆنترۆل بکەن و لە پێوەندی لە گەڵ هەمووشتێک و بەجیاتی هەموو کەسێک بڕیار بدەن. ئەوان هەمیشە پیویستیان بەوەیە کە رێبەر بمێننەوە بۆ ئەوەی بتوانن کارێک بکەن.\n“رێبەرانی خزمەتگوزار” ئەو رێبەرانەن کە تەنیا کاتێک رێبەری قبووڵ دەکەن کە بتوانن لەو رێگایەوە خزمەتگوزاریەک بە خەڵکی خۆیان پێشکەش بکەن و و “رێبەرانی گۆرانکاریخواز” ئەو کەسانەن کە بڕوایان بە بەرزکردنەوەی ئاستی کارایی ، تێگەیشتوویی و پێگەیشتوویی هاوڕیانیان هەیە و جۆری هەڵسوکەوتیان بە شێوەیەکە کە لایەنگرانی ئەو کەسە وەک ئولگوو و نموونەیەکی خوو و رەوشتی باش دەبینن و پێرەوی لێ دەکەن.\nرابرت گرین لیف (Robert Greenleaf) یەکەم جار لە ساڵی 1987دا تیۆری “رێبەری خزمەتگوزار”ی داهێنا. بە پێی پێناسەی گرین لیف، رێبەر دەشی پێویستی خەڵکی دیکە بەر لە پێویستیەکانی خۆی ببینێت.. رێبەری خزمەتگوزار رێز لە یەکسانی مرۆڤ دەگرێت و لە رێکخراودا لە هەوڵ دەدات ئەندامانی رێکخراوەکە گەشە بکەن.\nبە پێچەوانەی ئەو تا کاتێک بەدەستەوە گرتنی دەسەڵات هەموو سەرنجی رێبەر بێت، رێبەری ناتوانێت لە ستانداردێکی بەرزی رێبەرایەتی دا بمێنێتەوە و رێبەری لە حاڵەتی “بایەخ و بەهای” رێبەریەوە بە “پۆستی رێبەری” دادەبەزێت. ئەدەبیاتێک کە ئەمرۆ لە ناو حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێراندا باو و جێگرتووە بەدەست هێنانی پۆستە نەک پلەی و ئەرکی رێبەری. خزمەتگوزاری دەشێ ناوەند و کاکڵەی هۆیەکانی رێبەری بێت. سروشتیە کە دەسەڵات پێوەندی بە رێبەریەوە هەیە و کاتێک کەسێک دەستی بەرێبەری گەیشت دەسەلاتیشی بەدەستەوەیە، بەڵام ئەو دەسەڵاتە تەنیا کاتێک رەوایە کە خزمەتگوزار بێت.\nدە تایبەتمەندی کە دکتۆر قاسملوو دەکەن بە رێبەرێکی خزمەتگوزار بریتین لە: گوێگرتنی هاودڵانە، هاودڵی، چاکسازی، زانیاری، هێزی تێگەیاندن، واتاسازی، دووربینی و داهاتووبینی، چاوەدێری، دەروەست بوون بە پێشکەوتن و گەشەسەندن، شکل دان بە رێکخراو. جیا لەوە دکتۆر قاسملوو کەسێکی راستگۆ، دروستکار، بڕوای بەخۆی و هێزی گەلەکەی هەبوو، کەسێک بوو کە لە رووی رەوشتەوە ئولگووی پێکەوە ژیانی ئامانجی خەبات و ژیانی رۆژانە بوو، پێشهەنگاو بوو و رێزی لە خەڵکانی دیکە دەگرت و هاندەری گەشەسەندنی تواناکانی دیکە بوو. لە زانستی رێبەریدا، ئەو تایبەتمەندیانە وەک تایبەتمەندی بەکردەوەی رێبەری خزمەتگوزار دەبیندرێن. ئەو تایبەتمەندیانە دەبنە هۆی ئەوەی رێبەر شوێندانەر بێت لە سەر دەوروبەر و ژینگەی خۆی. جیا لەو تایبەتمەندیانەی کە باس کرا، دکتۆر قاسملوو خاوەنی تایبەتمەندی “رێبەری گۆرانکاری”خوازی هەبوو.\nرێبەری گۆرانکاریخواز کاتێک خۆی دەنوێنێت کە رێبەر لە هەوڵی بەرزکردنەوەی ئاستی تێگەیشتن و پێشڤەچوون و سەرکەوتنی هاورێیان و رێکخراوەکەی بێت و زانیاری و هەستی قبوولی بەرپرسایەتی لە ناو هاورێیانی خۆیدا بەرز بکاتەوە. بۆ رێبەری گۆرانکاری خواز پێڤاژۆی نفووزی زانیاریانە لە ناو کەسان و گرووپەکاندا بۆ پێکهێنانی ئاڵوگۆر و گۆرانکاری رەوشی “مەوجوود” بەرەو رەوشی دڵخوازانەی رێکخراو تەواوکەرەوەی بازنەی رێبەری و خەباتە.\nقاسملوو لە رێبەری خۆیدا هەستی یەکسانی لە نێوان خۆی و هاورێیانی گەشە پێدەدا، چونکە باوەڕی ئەو بە یەکسانی ئەوی هاندەدا کە یەکسانی لە سیستەمی حیزبی و رێکخراوەییدا پێک بێنیت. ئەمەش یەکێک لەو هۆیانەبوو کە حیزبی دێموکرات وەک رێکخراوێکی “خۆفێرکار” رەوتی فێرکردن و خۆفێرکردنی کردە بەشێک لە پرۆسەی گەشەکردنی مرۆڤی رێکخراوەیی و بە پێچەوانەی حیزبە چەپەکان، پەروەردەی ئایدیۆلۆژی لە ناو حیزبدا نەگونجاند و مرۆڤی تاک رەهەند بار نەهێنا.


وەرگێڕان و داهێنان\nساڵی پێشوو هاوڕێیەک هاتە لام و لافی ئەوەی لێ دەدا کە شارەزای سێ زمانە و دەیەوێت دەست بە وەرگێڕان بکات. منیش وێڕای دەستخۆشی ئەوەی کە کاری وەرگێران چەندە گرنگە بۆ ئێمە، گوتم تۆ دەتوانی لە ڕێی وەرگێڕانەوە خزمەتێکی زۆری زمان و کولتووری خۆت بکەیت.\nئەم هاوڕێیە وەکو خۆی باسی دەکرد زمانی عەرەبی و ئینگلیزی و فارسی، هەرسێکیانی دەزانی و داوای لێم کرد کتێبێکی پێ پێشنیار بکەم بۆ وەرگێڕان. تا ئێرە ئاساییە، بەڵام ئەوەی ئاسایی نەبوو ئەوە بوو کە ئەم هاوڕێ بەڕێزە هیچ پێشینەیەکی نەک لە وەرگێڕاندا، خوێندنەوەشی هەر نەبوو، بەڵکو دەیویست لە وەرگێڕانەوە دەست بە خوێندنەوەش بکات. من ناوی ڕۆماننوسێکی دیاری وەکو نەجیب مەحفوزم لێ پرسی کە چ کارێکی خوێندووەتەوە و تا چەند ئاگاداریەتی، ئەم هاوڕێیە تەنها ئەوەی بیستبوو کە مەحفوز میسرییە، ئیتر ئاگاداری هیچ ڕۆمانێکی نەبوو. ئاگادارییەکی ئەوتۆشی لە ئەدەبیاتی ئینگلیزی و فارسی نەبوو، کە جێگەی دڵخۆش بێت. لە حاڵەتێکی ئاوهادا من تەنها ئەوەم لەدەست هات گوتم هاوڕێی ئەزیز سەرەتا دەبێت خۆت بدۆزیتەوە و حەزت چ بوارێکە، بە لای کەمەوە سووکە شارەزاییەکی لێ پەیدا بکە ئەوسا دەست بکەرە وەرگێڕان.\nئەوەی جێگەی سەرنج و داخە ئەوەیە کە بەشی زۆری ئەوانەی ئێستاکە کاری وەرگێڕان دەکەن، بەبێ ئاگاداری دنیای نووسەرێک، یان بابەتێک دەست بە وەرگێڕان دەکەن، کە هەر ئەمەشە دەبێتە هۆی ئەوەی کارەساتی وەرگێڕان دروست بێت و کتێبگەلێکی زۆر بە ناوەرۆکی بۆش بخرێنە نێو کتێبخانەی کوردییەوە.\nوەرگێڕان خۆ هەر بە زمانزانین ناکرێت؛ وەرگێڕان هەر بە حەز و سەلیقە ناکرێت. وەرگێڕان تەنها بە خۆشویستنی تێکستێک، یان کتێبێک ناکرێت. وەرگێڕان پرۆسەی داهێنانەوەی تێکستە لە زمانێکی نوێدا. وەرگێڕی ڕاستەقینە داهێنەرە لەو زمانەی بۆی وەردەگێڕێت. کاتێک تێکستێک بە زمانی کوردی دەخوێنینەوە بەر لەوەی بۆن و بەرامەی نووسەرمان پێ بگات، بۆن و بەرامەی وەرگێڕ بە خوێنەر دەگات، چونکە ئەگەر هەمان تێکست وەرگێڕێکی دیکە وەری‌بگێڕێتەوە ئەوکات بە هەمان شێوەی وەرگێڕی یەکەم وەری‌ناگێڕێتەوە، کەواتە بەر لە نووسەر وەرگێڕە دەگاتەوە لای خوێنەر. بۆیە وەرگێڕان داهێنانەوەی تێکستە لەنێو زمانێکی نوێدا.\nهەمیشە تێکستی ئەو وەرگێڕکارانە چێژبەخشتر و ئەمینتر و مانادارترن، کە بە عەشق و سووتانەوە بە دیار وشە و ڕستەکانەوە وەرگێڕدراون. هەر وەرگێڕێک تێکستێکی خۆش نەوێت، لەگەڵیدا نەسووتێت و عاشقی هەموو وشە و ڕستەکانی نەبێت ئەستەمە بە جوانی بیگەیەنێتە خوێنەر. هەر بۆیە هەموو وەرگێڕانێکی خراپ، بەرهەمی وەرگێڕێکی بێسەلیقەیە کە تێکستەکەی خۆش نەویستووە، یان هەزمی نەکردووە و تەنها وەکو بوونەوەرێکی ئۆتۆماتیکی کاری وەرگێڕانی بۆ کردووە.\nلەو دە ساڵەی ڕابردوودا بەر دەیان وەرگێڕ کەوتووم کە بەشی هەرە زۆریان وەکو جۆرێک لە سەرگەرمی و کاتبەسەربردن، یان بۆ دەستخستنی سوودی ماددی سەرقاڵی وەرگێڕان بوون، بەڵام لەگەڵ ئەمانەشدا بەر چەندین وەرگێڕی دیکە کەوتووم، کە تێکستیان بە خۆشەویستییەوە وەرگێڕاوە و ئاشقی پاڵەوانی چیرۆک و رۆمانەکان، یان ئایدیای نێو کتێبەکان بوون، بۆیە دەستیان بە وەرگێڕانی کردووە. هاوڕێیەکی وەرگێڕ باسی لەوە کرد کاتێک بڕیاری وەرگێڕانی ڕۆمانێکی داوە بەر لە وەرگێڕانی هەشت جار ڕۆمانەکەی خوێندووەتەوە، دوای وەرگێڕانیشی شەش جاری دیکەی خوێندووتەوە ئەوسا تەسلیمی ناوەندی بڵاوکردنەوەی کردووە. ئەم جۆرە لە وەرگێڕ پێی دەوترێت وەرگێری کارامە، کە ئەو جۆرەی وەرگێڕە هەست بە بەرپرسیاریی دەکات و دەقەکە لە زمانە نوێیەکەدا لە ڕێی ئەمەوە دادەهێنرێتەوە.\nخاڵێکی دیکەی گرنگ کە پێویستە ئاماژەی بۆ بکەم ئەوەیە کە مادام وەرگێڕان داهێنانەوەیە، کەواتە مەرج نییە دوو وەرگێڕ بە هەمان سەلیقە و رستەسازییەوە و وشەسازییەوە دەقێک وەربگێڕن، چونکە پاشخانی مەعریفی و ئەو کەلوپوورە وشەیەی وەرگێڕ خاوەنییەتی رۆڵی لە داهێنانەوەی دەقەکەدا دەبێت. بۆیە زۆرجار دەبینین دوو وەرگێڕ کە هەمان دەق وەردەگێڕن زمانیان جیاوازە، ڕەنگە زمانی وەرگێڕی یەکەم سادەتر و ڕوانتر بێت، بەڵام زمانی وەرگێڕی دووەم بەو شێوەیە نەبێت. بێگومان ئەم حاڵەتەش هەندێکجار دەکەوێتەوە سەر سەلیقەی خوێنەریش، ڕەنگە هەندێک خوێنەر زمانی وەرگێڕی یەکەمیان زۆر بەلاوە باش بێت و دوومیان بەلاوە باش نەبێت، ڕەنگە بۆ هەندێکی دیکە شتەکە پێچەوانە بێت. بۆیە لێرەدا سەلیقەی خوێنەریش ڕۆڵی هەیە لە چێژکردنی تێکستی وەرگێڕدراودا. بۆیە دیسان وەرگێڕان لە داهێنانەوەوە نزیک دەبێتەوە.


ڕێفراندۆمی كوردستان، بەپێی یاسای نێودەوڵەتی. – WTARIKURD\nناوەندی ستاندەر بۆ تویژینەوە\nئاسته‌نگه‌كانی به‌رده‌م توێژینه‌وه\nپێناسه‌ی ئه‌و ڕیفراندۆمه‌ی كه بۆ كوردستان به‌رهه‌مداره\nجۆره‌كانی ڕیفراندۆم و ڕیفراندۆمی كوردستان\nئه‌و ڕیفراندۆمەی ده‌سه‌ڵاتی كوردی ده‌یكات\nزیانەكانی ڕیفراندۆمی بێــهودە\nهەڵوەشاندنەوەی سەروەریـــــی عێراق و بنيادنانی سەروەریی هەرێم\nدوابەدوای ئه‌وه‌ی دەركەوت زۆر به‌هه‌ڵه ئاخاوتن لەسەر چەمكی ڕیفراندۆم و جۆرەكانی ده‌كرێت، ئەو هه‌ڵه تێگه‌یشتنه (به‌تایبەتی له ڕووی یاساییه‌وه) گه‌یشتۆته ئاستی سه‌ركردایه‌تی و ئەوانەى پێیاندەوترێت جێرۆنتۆكراسی (دەسەڵاتی پيرەپياو)Gerontocracy.\nزۆربەی لایەنەكان، مه‌ترسی ئه‌وه‌ی لێدەكەن ئەو به‌هه‌ڵه تێگەيشتنە زیانی گه‌وره به‌مافی چاره‌نووسی كوردستان بگه‌یه‌نێت. چاوه‌ڕوان دەكرا جۆرە ڕیفراندۆمێكی ئامانجدار نەبێت، پرۆژه‌یەكی ڕوون و تۆكمە بێت. بەڵام پێدەچێت وانەبێت. چاوەڕوان بووین شارەزايان و پسپۆرانی زانكۆكان بەو كارە هەڵسن، وا دەرنەچوو. هه‌ندێك ده‌زگای ڕاگه‌یاندنی گه‌وره‌ی كوردستانیش كه توانای دارايييان لەپشتە و خاوه‌ن سه‌نته‌ری توێژینه‌وه‌يشن، کەچی ئه‌وان زیاتر لێی به هه‌ڵه‌دا چووبوون.\nبۆیه لە ديدەی پەرۆشی نەتەوەيی و نيشتمانیيەوەڕا، بە باشمانزانی ئه‌و كورته توێژینه‌وه‌یه بكه‌ین بۆ هەم ڕاستكردنه‌وه و هه‌م بۆ گەياندنی بە سه‌ركردایه‌تی كورد و په‌رله‌مان و داموده‌زگای ديكەی په‌یوه‌ندیدار، بەئومێدی ئەوەی سوودی لێببینن و نەكەونە هەڵەی هەنوكەيی و مێژووييەوە.\nسەرباری ئەوانەيش دەستخۆشی لە هەندێك نووسەر و دەزگا دەكەين كە تاڕادەیەكی چاك ڕوونكردنەوەیان لە بارەی پێویستیيە یاسایی و سیاسی ناوخۆييەكانيان داوە. ئەم روونكردنەوەی ئێمە وەك پڕۆژەيەك، زیاتر لێدوان و ڕوونكردنەوەيە لەسەر پێویستييە یاسایی وسیاسييە دەرەكييەكان.\nدوا لێدوان كە ماوە بڵێین. بۆ گەڵاڵەكردنی ئەم ڕۆژەيە، پرس و ڕاوێژمان بەهەندێ پسپۆڕی نێودەوڵەتی كردووە تاكو بۆ هەمووان ئاشكرابێت كە چەمكی ڕێفرانۆم چی دەگەيێنێت؟.\nبۆ خوێندنەوەی تەواوی بابەتەکە کلیک بکەرە سەر ــ ڕێفراندۆمی كوردستان\nچۆمان ئەمین: مێژووی ڕاست مرۆڤی ڕاست دروست دەکات ، مرۆڤی ڕاستیش ژیانی ڕاستە.


هەڤپەیڤینەک دگەل نڤیسکار و رۆماننڤیس سەبری سلێڤانەیی – خەدەنگ\nنیسان 29, 2019 نیسان 29, 2019\nهەڤپەیڤینەک دگەل نڤیسکار و رۆماننڤیس سەبری سلێڤانەیی\nپ/ هندەکێ باسێ خوە بۆ خواندەڤان بکە.\nبەلێ، ئەز باوەر دکم مرۆڤ باسێ هندەک پرسێن دی بکت گرینگترە ژ پرسێن کەسایەتی، هەرچەندە هندەک کەس هزر دکن ب سانەهی یە مرۆڤ باسێ خوە بکت ب تایبەت هەگەر ئەو مرۆڤە نڤیسکار یان رۆماننڤیس بت.\nپرسا نیاسینا زاتێ مرۆڤی، هەم ئەرک و هەم داخوازەکا ئەزەلی یە ل نک هەر کەسەکێ هەروەک سوکراتی گۆتی، ناسناما مە یا مرۆڤایەتی ب خوە ژی پرسەکە و میرات و شکەستنێین زەمەنێن مە دبزڤینت، ناسنامە پتر ژ جارەکێ و هەر جار ب ئاوایەکێ جودا هاتییە بوهژاندن، بەلێ دیسان ئەز دێ ب سوپاسی ڤە هەولدم خوە بۆ خواندەڤانێن هێژا بدم نیاسین…\nسەبری سلێڤانەیی، نڤیسکار و رۆماننڤیس ژ هەرێما کوردستانێ، ل سالا ١٩٧٢ یێ ژ دایک بوومە وەک کو ل ناسنامەیێ نڤیسی، لێ بەلێ ئێکێ تیرمەهێ ب تنێ هەژمارەکە چو واتایان بۆ من ناگەهینن. تۆ باوەر دکی، نڤیسکار و رۆماننڤیسەک رۆژا ژدایکبوونا خوە نزانت، ئەو ژی ژبەر ژینگەها جڤاکی یا کو ژبلی چەوساندن و دەردەسەرییان چو دی پێشکێشی مالباتێن کورد نەکری و مالباتا من ژی ئێکە ژ وان.بابێ من، رەحما خودێ لێ بت، دەمێ باسێ رۆژا ژدایکبوونا من دکری، جارەکێ دگۆت تۆ دوماهیکا هاڤینێ هاتی سەر دونیایێ و جارەک دی دگۆت دەمێ فلان کەسێ گوندی مری… ئەها هوسان مە هەڤناسین دگەل دیرۆکا خوە کر، ب رێکا ڤەگێرانا هندەک کەسین نەخواندەوار، نەشیان تەنانەت رۆژا ژدایکبوونا جەگەرێن خوە ژی ب ئەسەهی بنڤیسن.ب هەر حال، ئە زل قەزا سێمێلێ مەزن و پەروەردە بوومە، ئەو قەزایا گەلەک دەردێ تەعریبێ دیتی. من خواندنا خوە یا ناڤەندی ل عەینی جهی ب دوماهیک ئینا، پاشی چوومە پارێزگەها دهۆکێ دا پەیمانگەها مامۆستایان بخوینم و ل سالا ١٩٩٢ ب دوماهیک هات. دگەل سەرهلدانێ ئەز بەشداری کارێ سیاسی بووم بەلێ ژبەر تێکچوونا رەوشا سیاسی ل هەرێمێ، نەچار بووم بەرێ خوە بدم هەندەران و ل ئاورۆپا ئاکنجی بووم. هەتا سالا ٢٠٠٦ وەکو پەنابەرەکێ سیاسی ل هۆلەندا بووم، پاشی ڤەگەریام کوردستانێ و من دەست ب کارێ پەروەردە و فێرکرنێ کر. ئەز ب فیلۆسۆفییا سوکرات و پلاتۆ و ئەرستۆتالیسی داخبارم، ب تایبەت تەیۆرا وان دەربارێ حوکمرانیێ، ئەوا باسێ حاکمێ فیلۆسۆف دکت، لەورا ژی وەک حەز و مەرەق، ئەز چووم کولیژا نەورۆز دا سیاسەتێ وەکو تەیۆری بخوینم. سیاسەت ل نک من زانست و هونەر و هزرە، نەکو حزباتی و پارتیزانی یە، ئەو بوو ل سالا ٢٠١٣ ئەز ب پلەیا هەری باش ژ زانکۆیێ دەرچووم و من باکالۆریۆس ب زانستێن سیاسی، بەشێ پەیوەندیێن نێڤدەولەتی، وەرگت.\nهەتا نها تە چەند رۆمان هەنە و ئایا بۆ زمانێن دی هاتنە وەرگێران یان نە؟\nئێکەمین رۆمانا من (ئاڤا مەزن – دەمێ کو ماسیێن خوە تێهنی دهێلت) ب رێنڤیسا لاتینی ژ ئالێ وەزارەتا رەوشەنبیری ل سلێمانیێ ل ٢٠٠٤ هاتییە چاپکرن و بەلاڤکرن، پاشی رۆمانا (بیست سال و ئێڤارەک) ژ ئالێ ئێکەتییا نڤیسکارێن کورد – دهۆک ل سالا ٢٠٠٥ هاتە وەشاندن، پشتی هینگێ رۆمانا (مریەما – کچەژنەک ژ زەمانەک دی) ل سالا ٢٠٠٧ ژ ئالێ هەڤالێ نڤیسکار عەبدال نووری ڤە هاتە وەشاندن و هەژی گۆتنی یە هەتا نها پێنج جاران چاپ بوویە و بۆ زمانێ عەرەبی (ل قاهیرو و لوندن) و ئینگلیزی هاتییە وەرگێران و چاپکرن، هەروەسان وەک مەنهەجێ کولیژا ئادابێ ل دهۆک و زاخۆ هاتە خواندن، ئەڤە ژبلی چاپا لاتینی کو ل ئامەدێ دەرکەتییە. ل سالا ٢٠٠٩ ێ رۆمانا (سیفرا سلیڤی – گەریانەک ل قەدێ دی) ب سپونسەرییا هەڤالێ هێژا عەلی هالۆ ڤە هاتە چاپکرن، وەکی دی من هندەک پەرتووکێن دی ژی هەنە بەلێ نە رۆمانن، بەلکو د بوارێ فەلسەفە و سوسیۆلۆژیێ دە نە.\nمەزنترین قەبخوازی ل هەمبەر رۆمانا کوردی چ نە؟\nمەسەلە نە قەبخوازی ل هەمبەر رۆمانا کوردی، بەلکو ل هەمبەر هەبوونا کوردی ب خوە یە ل ڤێ دەڤەرا موزائیکی و تژی کونفلیکتێن سیاسی و بونیەوی یێن جڤاکان د پێرسپەکتیڤێ نڤیسکاری دە.\nرۆمان دیتنەکا پانۆرامایی یە بۆ هەر تشتێ گرێدایی ژیانا جهـ و دەمی. د ڤێ جوگرافیایێ دە، ئەم پریتانسیۆنێ (ئیدیعائێ) ب هەبوونا گەلەک تشتان دکن بێ کو ئەم وان بنیاسن، یان سەرەدەریێ دگەل بکن. ئەم هەبوونەکا ئانتولۆژی ددن هەر تشتەکێ و ژبیر دکن کو ئەم ب خوە ژبەر هەبوونەکا بێسەروبەر دنالن، ئەم بوونەوەرێن ژبیرکری و نەئامادە نە د جیهانەکێ دە کو مینا تاخەکێ یە د رۆمانێن نەجیب مەحفوزی دە، خەلکێ وێ هەڤدوو ناس دکت، ئەم ژبیرکری و دویر و دابرایی نە و کەسێ وەسان نەشێت زوی ب زوی بریاران بدت و هەبوونێ ببەخشت یێن دی.\nئەز دبێژم هەلبەست دیوانا عەرەبانە و رۆمان تایتلێ ئاورۆپا یە، بەلێ ئەم کورد، گەرەکە ئەم پرسیارێ ژ خوە بکن: ئەم ل کویڤە و رۆمان ل کویڤە؟\nهەگەر مەبەستا تە رۆمان وەک نڤیس ل سەر کاغەزان بت، بەلێ هندەک هەولدانێن باش هەنە هەر ژ دەستپێکێ (رۆمانا شڤانێ کورد یا عەرەبێ شەمۆ) و هەتا نها، بەلێ هەگەر مەبەستا تە دیاردا رۆمانێ بت، ئەز دبێژم نە ب تنێ ل نک مە نینە، بەلکو ل ڤان دەڤەران هەموویان نینە.\nرۆمان کچا باژێرانە و ئەم جڤاکێن گوندی نە د ئاڤاهیێن نوی دە دژین… وەختێ ئەم ژ سەر گوندان رابووین و هاتینە باژێران، پێدڤی بوو باژێر ئیحتیوائا مە بکن، کولتوور و کارێکتەرا مە یا گوندییانە ببوهژینن، دا ئەزموونا باژێران ب دەست ڤە بینن، بەلێ مخابن مە ب هەمی چەکێن نەباژێرڤانی خوە چەککر و ب سەر باژێران دە گرت هەتا کو د ئەنجام دە باژێر ژی بوونە گوندین مەزن.\nرۆمان ل جڤاکێن وەسان پەیدا نابت، چونکی مەرجێ سەرەکە یێ رۆمانێ بابەت، دیالوک و هەبوونا یێ دی یە. رۆمان ئەوە تۆ دانپێدانێ ب ێی دی بکی و سەرجەم ماف و ئازادی و تایبەتمەندیێن وی بپارێزێ، رۆمان ئانکو تۆ تێبگەهی کو ئۆپۆزسیۆن مەرجەک سەرەکە یە ژ مەرجێن دەستهەلاتا ئەقلمەند، ئەوە کو تۆ ئۆرەگانەکێ سەرفەراز یێ دەولەتا هەڤوەلاتیبوونێ بی، ئەوە کو یاسا سەروەر بت، ئەوە کو تۆ زاتێ تاکگەرایێ تێک نەدی… ئەرێ ئەڤ تشتێن من گۆتی، ئێک ژ وان د ڤێ جوگرافیا نەفرەتدایی دە هەیە؟!\nب هزاران پەرتووک ب ناڤێ (رۆمان) هاتنە چاپکرن و ئەز ب خوە دبێژم ئەو ب تنێ چیرۆک و چیڤانۆکێن جڤاکەکێ نە، کو شەرێ مان و نەمانا خوە دکت، چ های ژ رۆمانێ هەیە؟ جڤاکێن بەشەری نەکو ئینسانی، ب دویڤ هەستێن خوە دکەڤت و بەرهەمدانا وان ب تنێ داستان و ئەفسانە و تروهاتن، هێژ نەگەهشتنە ئاستێ ئینسانی دا کو رۆمانێ پەیدا بکن… رۆمان بەرهەمدانا ئینسان و ئینسانییەتێ نەکو یا بەشەری و بەشەریەتێ یە، هەردوو تێگەهـ ژ ئەرد هەتا ئاسمانی ژئێک جودا نە.\nرۆماننڤیس چاوان مفایی ژ میراتێ تایبەت و گشتی دبینت و بۆ ئاراستەیا خوە یا ئاڤاکرنا رۆمانێ بکاردئینت؟\nمە پرۆبلێماتیک (اشکالیه) د مەسلا میراتی دە هەیە، بۆ زانین ب تنێ تیڤلکێ وی مایە و ژیانا مە هەمی ب هێڤیا وی تیڤلکی یە ل دەمەکێ کو جیهانگێری ب سەر مە دە دگرت و باندۆرا خوە ل بونیا جڤاکی دکت. مەرج نینە رۆماننڤیس مفایی ژ میراتی وەربگرت، بەلێ یا گرینگ ئەوە ئەو ب خوە میراتەکێ چێکت کو د هەمی بوار و بیاڤان دگەل سەردەمی و ژیانێ و گوهەرینان بگونجت. پرسیار ب زمانەک دی ئەڤە یە: ئەری ئەم هاتنە دا خزمەتا میراتی بکن، یان دا میرات خزمەتا مە بکت؟ ب هزرا من، دڤێت ئەم وی بکاربینن دا ئاراستەیێن ژیانێ سەرراست بکن… مخابن، ئەم د هندەک داخستنان دە دژین ژ میراتی هەتا تێکستا وێژەیی و هزری.دیارە هەر ملەتەکێ میرات و دیرۆکا خوە هەیە و هەگەر مە بڤێت ئەم مفایی ژ میرات و دیرۆکا خوە وەربگرن، گەرەکە ئەم ب ئاوایەکێ هێرمێنۆتیکی بخوینن و هندەک ئەحکامێن نوی ژێ دەربئێخن کو د خزمەتا پرۆسێسا ئافراندن و داهێنانێ دە بن.\nتۆ رۆمانا کوردی چاوان دبینی ب تایبەت پشتی ٢٠٠٣ یێ؟\nدبت هندەک ملەت و دەولەتان بەرهەمەک خوەمالی هەبت، بۆ نموونە چایا سیلانی، گەنمێ ئیتالی یان کومبارا فارسی، ئەڤە هەلسەنگاندنا ئەقلەک سڤکە هێژ ژ قەید و بەندێن ئیدۆلۆژی و کولتووری رزگار نەبوویە. ب هزرا من، تشتەک نینە ب ناڤێ رۆمانا کوردی یان عەرەبی یان ژی تورکی، بەلکو نڤیسکارێن کورد، عەرەب و تورک هەنە ئەزموونێن سەرکەڤتی د بوارێ نڤیسینا رۆمانێ دە هەنە و هەژی خواندنێ نە. رۆمان، ستاتۆیەکا مرۆڤاتی یە و ئەم ب تنێ کۆمێن بەشەرانن، رۆمان زمانێ شارستانییێ یە و ئەم جڤاکێن عەسکەری و داخستی نە، رۆمان دیاردەیەکا جڤاکی و دیرۆکی یە و ئەم هۆز و بنەمالن و مە چو پەیوەندی ب خواندنێ ڤە نینە نەمازە خواندنا دیرۆکێ، رۆمان ژیان و باژێرە و ئەم هێژ هندەک بوونەوەرن ل دویڤ یاسایا دارستانێ دژین.\nهەگەر مەبەستا تە نڤیسین و کاغەز بن، بەلێ راستە هەیە ب تایبەت پشتی ٢٠٠٣، بەلێ دیسان ل سەر حەسابا کڤالیتێ یە. ئەز دبێژم تەڤلهەڤییەک د تێگەهان دە هەیە، لەورا ژی یا باش ئەوە ئەم سەرژنوی هندەک تێگەهان بخوینن ب تایبەت تێگەهێ رۆمانێ. بنێرە رۆمان ئانکو خالبەندی و ماهییەت و دیتایسێن ژیانێ، ئانکو ئەڤاندن و ئاشتی و بلندبوون، ئەری ما ئێک ژ ڤان خاسلەتان د جڤاکێن مە دە هەیە؟ هەگەر بێژی هەیە، نەخوە ئەڤ تاریستانە و توندی و نەزانین هەمی بەرهەمێ چیە و ژکویڤە هاتییە؟دیارە ئەم د سەردەمەکێ دە دژین، ئەز دشێم ناڤێ وی بکم سەردەمێ ئەرزانکرن و پیسکرنا تشتان و رۆمان ژی ئێک ژ وان تشتانە.\nوەکو رۆماننڤیس، چ ژ تە کێمە؟\nئەز رۆمانێ بۆ ئینسانی، نەکو بۆ بەشەری، دنڤیسم. ئەو تشتە ژ من کێمە یێ کو ژ ئینسانێ کێم… ئینسانەک د هندەک جڤاکێن تێکشکاندی دە ل بەر خوە ددت.\nکارێکتەرا رۆمانێ ل نک تە چاوان دئێتە ئافراندن؟\nگەرەکە ئەم خوە ژ وێ هزرێ رزگار بکن، یا کو دبێژت نڤیسکار خوەدایێ تێکست و بەرهەمی یە.\nب باوەرییا من، نڤیسکار خزمەتکارێ تێکست و بەرهەمی یە، کارێ وی ئەندازیارییا ئاڤاکرنا بەرهەمی یە هەلبەت ل گۆر پلان و ئالاڤێن ئەندازە – نڤیسکارییێ، لەورا ژی ئەز کارێکتەری نا ئافرینم، بەلکو د سەفەرا نڤیسینێ دە ب تنێ ب سەر هل دبم و دنیاسم بۆ نموونە، د رۆمانا دوماهیکێ دە (من نڤیسینا وێ ب دوماهیک ئینایی و ئامادە یە بۆ چاپێ) ئەز گەلەک ل بەندا کارێکتەرەکێ ب ناڤێ “ئازاد” ی مام کو سەفەرا خوە بەردەوام بکت و ل وەلاتەکێ ئاسکندنافی ئاکنجی ببت، بەلێ هێ ل موسکۆ ژ نشکەکێ ڤە ئازاد بریارێ ددت ڤەگەرت کوردستانێ، ل دویڤ خەیتە و رەشنڤیسا رۆمانێ ئەز وەکو رۆماننڤیس رژد بووم ل سەر سەفەرا وی، بەلێ ئەوی ب سەهەندی بریارا خوە دا و ب سەرێ خوە دە بر و زڤری.\nئەڤە ب خوە ب خوە بۆ من قەبخوازی بوو، ل دوماهیکێ من رێز ل بریارا وی گرت و نەچار بووم سوپەرسترەکتوورا وی بەشێ رۆمانێ تێکدە بگوهەرم و چیرۆکا ئازادی ژی ئاراستەیەکێ دی ب خوە ڤە گرت قەت ل هزر و بیرا من نەبوو.\nب ئاخاڤتنەکا دی، ئەز تشتەک نوی ژ چونەهیێ پەیدا ناکم، بەلێ ب تنێ ئیکتیشاف دکم.\nهەگەر رۆژەکێ ژ رۆژان تە بریاردا بیرهاتنێن خوە بنڤیسی، ئایا دێ هەموویان نڤیسی یان هندەکان؟\nهەر تشتێ هێژایی خواندنێ بت، دێ نڤیسم.\nتۆ نابینی رۆمان ژی وەک گەلەک تشتان بوویە مۆدە و هەرکەسێ رابوویی دی ناسناڤێ رۆماننڤیس ل خوە دکت؟\nراستە، بەلێ نە ب تنێ د بوارێ رۆمانێ دە وەسانە، بەلکو د هندەک بوارێن دی ژی بۆ نموونە سیاسەت، هونەر و نڤیسکارێ ب گشتی… نێ لەورا من گۆت ئەم د سەردەمێ ئەرزانکرن و پیسکرنا تشتان دە دژین.\nدوماهیک بەرهەمێ تە؟\nدەرگەهێ دونیایێ، ناڤنیشانێ رۆمانا نوی یە کو بۆ چاپکێ ئامادە یە، ژ ٢٠١٠ وەرە من رۆمان نە نڤیسییە، واتە پشتی دویرکەتن یان دابرانا دەهـ سالان، دەرگەهێ دونیایێ ڤەبوو… ئەز ناخوازم باسێ وێ بکم، بلا سرپرایزەک بت بۆ خواندڤانێ هێژا.\nCategory: داناسینTag: ئه‌ده‌بییاتچاند و هونه‌رڕۆمانفه‌لسه‌فه‌نڤیسكارى by Diler Ahmed\nداناسینا پەرتوکا (دەسەلاتا دادگەھا دستوری ب چاڤدێریا لادانا یاسایان)


لەدوای ڕاگەیاندنی قەدەغەی هاتوچۆ لەنێوان شار و شارۆچکەکانی سنوری پارێگای سلێمانی، لەبارەی دەوامی سبەینێی فەرمانگەکانەوە ڕوونکردنەوە دەدرێت و قائیمقامییەتی چەمچەماڵ دەڵێت، سبەینێ دەوامی ئاساییە و قەدەغەی هاتوچۆ لەنێوان شار و شار و شارۆچکەکان پیادە دەکرێت.\nلە ڕاگەیەندراوێکدا قائیمقامیەتی قەزای چەمچەماڵ ڕایگەیاند، "ئاگاداری سەرجەم بەڕێوەبەری فەرمانگەکان و فەرمانبەران دەکەینەوە کە سبەی دەوامی فەرمیە و بڕیاری قەدەغەی هاتوچۆ تەنها لە نێوان شار و شارۆچکەکان پیادەدەکرێت و فەرمانبەران لە فەرمانگەکانیان دەوامی ئاسایی خۆیان دەکەن و مامەڵەی هاوڵاتیان جێبەجێ دەکەن . "\nئەوەش لەکاتێکدایە، ئەمشەو (سێشەممە 8ی کانونی یەکەمی 2020) لیژنەی باڵای ئەمنی لە سلێمانی بڕیاری دا بە قەدەغەكردنی هاتوچۆی نێوان شارەكانی سلێمانی و هەڵەبجەو ئیدارەكانی ڕاپەڕین و گەرمیان.\nلیژنەکە لە ڕاگەیەندراوێکدا ڕایگەیاند، "بە مەبەستی زیاتر پاراستنی ئەمنیەت و خولقاندنی كەشێكی ئارام بڕیارماندا بە قەدەغەكردنی هاتوچۆی نێوان شارەكانی سلێمانی و هەڵەبجە و ئیدارەكانی ڕاپەڕین و گەرمیان."\nئاماژەی بەوەشکردووە، قەدەغەکە سەرجەم قەزا و ناحیەكان دەگرێتەوە لە کاتژمێر 12ی ئەمشەو تاوەکو کاتژمێر 12ی سبەی شەو.\nتائێستا بە کۆی گشتی، پێنج خۆپیشاندەر لە چەمچەماڵ، دەربەندیخان، کفری، سەیدسادق و تەکیە کوژراون، هاوکات نزیکەى 100 بریندار لە ڕیزی خۆپیشاندەران و هێزە ئەمنییەکان تۆمار کراون.\nلەبارەی ’’شەهیدان و برینداران’’ی خۆپیشاندانەکانی هەرێم نوسراوێک درایە کازمی\n2020.12.20 - 09:42\nڕوونکردنەوەیەک لە قائیمقامی چەمچەماڵەوە لەبارەی کڕینی ئۆتۆمبێلێکی 2020\n2020.12.19 - 23:01\nبڕیار لەبارەی پرۆسەی خوێندن لە هەرێم دەدرێت.. نزیکترین ئەگەر چییە؟\n2020.12.19 - 20:02\nبەهۆی ’’بارودۆخی ناهەموارەوە’’ زانکۆی پۆلۆتەکنینی سلێمانی دەوامی ڕاگرت\n2020.12.12 - 09:30


شه‌ممه 27 رێبه‌ندان 2718\nخوینه‌رانی سه‌رهێل 55\nكۆتایی كۆبوونەوەی وەرشۆ، و چارەنووسی رژیم! هه‌واڵی ئێران\nخەزێنەداری ئامریکا گەمارۆی خستە سەر ۹کەس و ۲دامەزراوەی رژیمی ئاخوندی . هه‌واڵی ئێران\nمایک پێنس: دەبێ رێکەوتنی ناوکەیی لەلایەن یەکێتی ئورووپاوە کۆتایی پێ بهێندرێ هه‌واڵی ئێران\nنەتەنیاهۆ:بەمەبەستی وتوێژ لەبارەی ئێرانەوە سەردانی پۆتین دەكات هه‌واڵی ئێران\nترامپ: رژیمی ئاخوندی رژیمێكی دیكتاتۆری فاسدە هه‌واڵی ئێران\nلەسەردەمی دەسەڵاتی باراك ئۆباما سەرۆك كۆماری پێشوی ئامریكا، بۆ یەكەمجار و لەساڵی ٢٠١٥ دا رژیمی ئێران لەگەڵ وڵاتانی 1+5 رێكەوت و لەپاش چەندین جار دانیشتن و وتووێژ ، دەرئەنجامەكەی بەرجام لەدایك بوو. بەپێی ئەو رێكەوتننامەیە توانای سەربازی رژیم و بەرنامە ئەتۆمیەكانی راگیران و لە بەرانبەردا وڵاتی ئامریكا ١٦٠ ملیارد دۆلاری داهاتی بلۆكەكراو دایەوە بە رژیمی ئێران.\nدوابەدوای كۆتای ھاتنی دەسەڵاتی ئۆباماو دەست بەكاربونی دۆناڵد ترامپ وەك سەرۆكی نوێی ئامریكا، دژایەتی و رەخنەو گازندەكانی ترامپ لەو رێكەوتننامەیە دەستی پێكرد و ترامپ ئەو رێكەوتننامەیەی وەك خراپترین رێكەوتننامە ھەژمار كرد. لەلایەكی دیكەشەوە بەھۆی بەرفراوانتر بونەوەی دەستێوەردانەكانی رژیم لە وڵاتان و بەردەوامی لەسەر دروستكردن و ھاوكاری گروپە ترۆریستیەكان و بەرفراوان بونی پێشێلكارییەكانی و جموجۆڵە شەرئەنگێزیەكانی لە ناوچەكەو جیهاندا، هەموو ئەمانە هێندەی تر ترامپی توڕە كرد و لە كۆتایدا بریارێكی مێژوویی و گرینگی دەركرد. بریاری كشانەوەی ئامریكا لە بەرجام و رێكەوتننامەی ئەتۆمی لەگەڵ رژیمی ئێران لە رۆژی پێنج شەممە رێكەوتی ١٩ی بانەمەری ١٣٩٧، لەسەر ئاستی جیهانیدا زۆرترین باس و خواسی بەدواوە ھات. زۆرێك لە وڵاتانی رۆژئاوایی و ئوروپایی و عەرەبی و وڵاتی توركیا... پشتیوانی و خۆشحاڵی خۆیان بۆ ئەو بریارە مێژووییە دەربری، ھاوكات رەخنەو تورەیی ھێندێك وڵاتی دیكەی ئوروپایی و روسیا و خودی رژیمی بەدواوە ھات.\nلەدوای رێكەوتننامەی بەرجام و پێدانی ئەو برە پوڵە زۆرە لەلایەن دەسەڵاتی ئۆباماوە، بارودۆخی رژیم بەلایەنی باشیدابوو لەرووی بەهێزكردنی گرووپە تیرۆریستیەكان و ھەروەھا بووەھۆی بەرفراوانتر بونی دەسەڵات و ھژمونی رژیم بۆ دەست تێوەردان لە وڵاتانی خاوەرمیانەو بەرفراوانتربونی گێرەشێوێنیەكانی لە ناوچەكەدا. بەكۆتایی ھاتنی ئەو رێكەوتننامەیە زیانێكی گەورە لە رژیمی ئێران كەوت، ئەم رێكەوتنە پایەكانی رژیمی هەژاند و دەسەڵاتی لەگەڵ كۆمەڵێك قەیرانی ئەژنۆ شكێنی روبەروی كردۆتەوە و دەكات. لەدوای دەركردنی بریاری كشانەوە و وەگەرخستنەوەی ئابلۆقەكان لەسەر رژیم لەلایەن ترامپەوە، وەزارەتی خەزێنەداری ئامریكا ماوەی ١٨٠ رۆژی دیاریكرد بۆ وڵاتانی ئوروپای تا دامەزراوەو كۆمپانیا تیجارەتیەكانیان لە وڵاتی ئێراندا بێننە دەرێ، لەدوای ئەو بریارەوە زۆرێك لە وڵاتان ھەستاون بە عەمەلی كردنی ئەو بریارە و كشاندنەوەی رێكخراوە تیجاریەكانیان لە ئێراندا.\nیەكەم، شیركەتی نەوت و گازی تۆتاڵی فەرانسەیی، دوابەدوای بریارەكەی ترامپ ئەم شیركەتە بریاریدا كە پرۆژەی دۆزینەوەی گازی پارسی باشوور لەگەڵ رژیم راگرێت.\nدووەم. شیركەتی دنیلی ئیتاڵی، ئەم شیركەتە تایبەتە بە دروستكردنی پۆڵای ئیتاڵی، لەساڵی ٢٠١٦ دا رێكەوتننامەی بازرگانی بەبری 5.7 میلیارد دولاری لەگەڵ رژیم ئیمزا كردووە.\nسێیەم، شیركەتی ساگای نۆروێژی، ئەم شیركەتە تایبەتە بە دروستكردنی وزەی خۆر، لەساڵی ٢٠١٧ رێكەوتننامەیەكی بەبری 2.5 میلیارد یۆرۆ لەگەڵ شیركەتی بەرھەمھێنەرانی وزەی بێ مەترسی رژیمدا مۆر كردووە بۆ ماوەی پێنج ساڵ.\nچوارەم، شیركەتی ئێرباسی ئوروپی، لەساڵی ٢٠١٦ دا رێكەوتنێكی لەگەڵ رژیم ئیمزا كردووە بۆ پێدانی ١٠٠ فرۆكەی نەفەر هەڵگر، بەڵام تەنیا ٣ فرۆكەی نەفەر هەڵگری بە رژیم داوە.\nپێنجەم، شیركەتی ئانی ئیتاڵی، لە ژوئەنی ٢٠١٧ دا رێكەوتننامەی لەگەڵ رژیم ئیمزا كردووە.\nشەشەم، شیركەتی كەشتیوانی مەرسەكی دانماركی.\nحەوتەم، شیركەتی ئەلیانسی چەند نەتەوەیی، كە تایبەتە بە پێداویستی بیمە و دەفتەری ناوەندی لە شاری مونیخی ئاڵمانە.\nئەو شیركەتانە لەدوای بریارەكەی ترامپ بریاریان داوە كە ھەموو معامەلەیەكی تیجاریان لەگەڵ رژیم كۆتایی پێ بێنن.\nدۆخی رژیم رۆژ بەرۆژ بەرەو خراپی و قەیرانی زیاتر مل دەنێت و قۆناغی دارمانی جومگەكانی ئابووری رژیم دەستی پێكردووە.\nھاوكات لەگەڵ ئەو نەھامەتیە دەرەكیانەی بەرۆكی ئاخوندانی گرتووە، كێشمەكێش و شەری باڵەكانی رژیمیش یەكێكی دیكەیە لە نەھامەتیەكانی كە بەرۆكی ئاخوندانی گرتووە و هەروەها راپەرین و نارەزایەتیەكانیش بەردەوام روو لە زیاد بوون و پەرەسەندندان.\nسەردەمی كوێخایەتی رژیم لە هێندیك لە وڵاتانی ناوچەكە بەرەو كوتاییە و جموجۆڵەكانی لە ناوچەكەدا رو لە لاوازییەو ئەم قۆناغەی ئێستا بەدڵی ئاخوندان نیە و بە هەموو پێوەرێك نیشانەكانی رووخانی رژیم زیاتر خۆ دەنوێنن.\nڕێکه‌و 2018-05-21 10:53:49\nرێكەوتنێكی بێ ئاكام\n2018 ساڵی شەرم وشورەیی بوو بۆدەسەڵاتی ئێران!\nچارەنووسی وێنزوئیلا بەرەو کوێ ؟\nکۆنفڕانسی گوادلۆپ، کۆنفڕاسی وەڕشۆ!\nدانیشتنی لەهستان و ترسی رژیم!\nڕێژیمی ئاخوندی و شپڕێوی و سه‌رلێشێواوی ده‌سه‌ڵاتداره‌کانی\nقاسم سلێمانی سەرکردەی هێزی قودسی ترۆریستیان بۆ نەکوشت\nپەیامی کومیتەی ناوەندی بەبۆنەی ۷۳هەمین ساڵڕۆژی ۲ۍ رێبەندان\nپێویستە لە دەوری سازمانی خەبات كۆبینەوە\nناوەندی هاوکاری حیزبەکانی کوردستانی ئیران بۆ تێکچوو؟\nرۆڵی پێشمەرگە بۆ ئێستا و داھاتوو!\nرژیم ددانی نا بە پوڵ سپی کردنەوە!\nکورته‌یه‌ک له پێناسه و مێژووی کۆماری کوردستان\nڕۆڵ و كاریگەری لاوان لەریزەكانی سازمانی خەبات و رێكخراوی لاوان\nدیموكراسی زۆرینەو كەمینە یان تەوافوقی؟!\nدروشمی بێ كردەوە\nكێن ئەوانەی فرەحیزبی بە بەڵا دەبینن بۆ كوردستانی رۆژهەڵات!\nقه‌ڵای خه‌بات-قه‌ڵای تێکۆشه‌رانی ڕێی ئازادی


مایکڵ جاکسۆن و چەندین زانیارى - بنکەی روناکبیریی گەلاوێژ :: Gelawej\nمایکڵ جاکسۆن و چەندین زانیارى\nموزیک Sep 26, 2019\nبەپێى سەرچاوەکانى هەواڵ کە لەسەر ژیانى مایکڵ جاکسۆن هونەرمەندى پۆپ و ئەکتەر ئاوازدانەرى ئەمەریکا کۆکراونەتەوە، مایکڵ خەونى گەورەى هەبووە، هەر ئەمەش واى لە رۆژنامەنووسان و شارەزایان کردووە دواى مردنیشى زانیارى ورد لەسەر ژیانى کۆبکەنەوە بۆ ئەوەى بزانن خەون و هیواکانى مایکڵ چى بووە، ئەمەى خوارەوە بەشێکن لە کار و خەونەکانى بۆ ئەوەى زیاتر و باشتر بژێت.\n- دەیویست (150) ساڵ بژی، بۆ ئەمەش (12) پزیشکی تایبەتی لە ماڵەکەی خۆی دامەزراند بوو.\n- رۆژانە پزیشکەکان پشکنینیان بۆ دەکرد هەر لە تاڵەکانی قژی تاکو نینۆکەکانی پەنجەی پێی .\n- هەموو ژەمێک خواردنەکانی لە تاقیگە پشکنینی تەواوى بۆ دەکرا ئینجا خواردنەکەى دەخوارد.\n- رۆژانە (15) کەس وەرزشیان پێ دەکرد و ڕێنمایی پێویستان پێ دەدا سەبارەت بە هەڵسوکەوتەکانی ژیانی ڕۆژانەی .\n- شوێنی خەوتنەکەی بە شێوەیەکی تەکنەلۆژیای نایاب دروست کرابوو، بۆ ئەوەی لە کاتی خەوتن ئۆکسجین ڕێکبخات .\n- پێشوەخت ئەندامی لاشەی کۆمەڵێک مرۆڤی کڕیبوو، بۆ ئەوەی هەر کاتێک پێویستی بە ئەندامێکی لاشەی مرۆڤ بێت، پەکی نەکەوێت و بە زووترین کات بەردەست بخرێت، بۆ ئەوەی ژیانی خۆی لە مردنێکی لەناکاو ڕزگار بکات .\n- ئەم مرۆڤانەی مایکڵ جاکسۆن گرێبەستی کڕینی ئەندامانی لاشەی لەگەڵ واژۆ کردبوون بە بەردەوامی لەلایەن چەند پزیشکێکی تایبەت و شارەزاوە چاودێری دەکران .\n- یەکەم هونەرمەندە لە مێژوودا زۆرترین نەشتەرگەری جوانکاری بۆ ئەنجام درابێت، بە جۆرێک گەیشتبووە ڕادەی ئاڵودەبوون بە نەشتەرگەری جوانکاری\n- سەیرترین و پڕخەرجترین نەشتەرگەری لە ساڵی 1987 بۆ ئەنجامدرا بە بڕی یەک ملیۆن دۆلار بۆ گۆڕینی پێستی تا وەک کەسێکی سپی پێست دەرکەوێ .\n- بۆ ماوەی ۲٥ ساڵ هیچ هەنگاوێکی نەدەهاویشت بەبێ ڕاوێژکردن بە پزیشکەکانی.\n- ئەو هەموو خۆپارێزی و ئامادەکاریە پێشوەختە بۆ ئەوەبوو (150) ساڵ بژی، بەڵام هەموو پلان و ئامادەکارییەکان شکستیان هێنا.\n- پزیشکە تایبەتیەکانی هەموو هەوڵێکیان دا بەڵام بێ سوود بوو ، تەنانەت داوای پاڵپشتی کرا لە چەندین پزیشکی بەناوبانگی تر لە لۆس ئەنجلۆس و کالیفۆرنیا بەڵام هیچ کامیان نەیانتوانی لە چنگی مردن دەریبهێنن .\n- (۲۱) یەک جار ناوی لە کتێبی گینس بۆ ژمارە پێوانەیەکان تۆمارکراوە.\n- خاوەنی پڕ فرۆشترین ئەلبوومی گـۆرانییە لە مێژوودا.\n- یەکەم گۆرانیبێژە لە مێژوودا خاوەنی زۆرترین خەڵاتی ڕێزلێنانە .\n- یەکەم گۆرانیبێژە دوای مردنیی ساڵانە چەندان ملیۆن دۆلار دەچێتە سەر حسابە بانکیەکەی .\n- تەنانەت دواى مردنیشى کەل و پەلەکانى بە نرخێکى خەیاڵى دەفرۆشرێت، خانەی جولیان نرخی (100) هەزار دۆلاریان لەسەر چاکەتێکی ڕەشی دانابوو، کە لە ساڵی 1987 بۆ 1989 لە کاتی گەشتە هونەریەکەی بۆ ئەلبوومی (باد) پۆشیبووی، بەڵام بە (298) هەزار دۆلار فرۆشرا.\nبەشێک لە ژیانى مایکڵ جاکسۆن:\n- ناوى تەواوى: مایکڵ جۆزیف جاکسۆن (Michael Joseph Jackson)\n- لە رۆژى 29/8/1958 لە شارى گارى (ئەندیانا)ى ئەمەریکا لە دایکبووە.\n- حەوتەمین کوڕی بنەماڵەکەی بووە، کە لە (9) خۆشک و برا پێکھاتبوون (مایکڵ، رۆبی، جاکی، تیتۆ، جیرمان، لاتۆیا، مارلۆن، براندی، جانێت).\n- لە تەمەنی منداڵیدا ھەمیشە ھەستى بە تەنیایی کردووە و پەشیمان بووە لەوەی باوکێکی وەک (جۆزیف)ى هەبووە، بۆیە ھەمیشە بە تەنیا گریاوە.\n- بۆ یەکەمجار لە تەمەنی (11) ساڵیدا لەسەر تەختەی شانۆ دەرکەوت کاتێک ئەندامی تیپی (جاکسۆن فایف) بوو کە لە خێزانی مایکڵ پێکھاتبوو.\n- لە تەمەنی (5) ساڵیدا لە ئاھەنگەکانی سەری ساڵ و لە خوێندنگا گۆرانی وتوە.\n- لە ساڵی ١٩٦٤ برا گەورەکەی (جاکی) کاتێک تیپێکی مۆسیقای دامەزراندن بەناوی (جاکسۆن برازەرس) و مایکل لەگەڵ براکانی وەک کورەس گۆرانی وتوە و سەمای کردووە.\n- لە ساڵی ١٩٧١ ئەو دەمەی تەمەنی (13) ساڵ بووە بە تەنیا دەستی بە گۆرانی وتن کرد و چەندین ئەلبوومی بڵاوکردەوە کە سەرکەوتنی بێ وێنەی تۆمار بەدەستھێنا.\n- لە ھەشتاکانی سەدەی رابردوودا جاکسۆن یەکەم رەش پێست بوو بگاتە ئاستێکی جیھانی بەرز و ئاراستەی گۆرانی جیھانی لە گۆرانی ئاساییەوە گۆڕی بۆ (گۆرانی ناوبانگ دەرکردن و دروستکردن).\n- رێکخراوێکی خێرخوازی تایبەت بەخۆی هەبوە، کە ھاوکاریی پێشکەش بە (39) رێکخراوی خێرخوازی سەربەخۆ کردووە.\n- لە ساڵی 1979 یەکەمین ئەلبومی تایبەتی خۆی بە ناوی ( ئۆف زە وول ) بڵاوکردەوە و ئەمەش بووە یەکەمین ئەلبوم لە مێژودا کە چوار گۆرانییان بوون بە باشترین گۆرانییەکان لە دە باشترین گۆرانییەکانی ساڵ، دوو گۆرانییشیان گەیشتنە پلەی یەکەم، وێرای ئەوەش ئەڵبومەکەی بۆ ماوەی (48) هەفتە لە ریزبەندی یەکەمی باشترین ئەلبومەکانی ئەو کاتەدا مایەوە.\n- هەموو ساڵێک ئەلبومەکانی نزیکەی یەک ملیار دانەی لێدەفرۆشراوە، بەمەش بوەتە هونەرمەندی سەدە.\n- لە ساڵی ١٩٩٥ گۆرانییەکی بەناوی (ئەوان گرنگی بە ئێمە نادەن) بڵاوکردەوە، کە چەند وشەیەکی تێدابوو دژی جولەکەکان، ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی رەخنەیەکی زۆری لێبگیرێ لە سەرتاسەری جیھان، بۆیە دواتر بە فەرمى داوای لێبوردنی کرد.\n- لە ساڵى 1994 ژیانی هاوسەری لەگەڵ لیزا ماری بریسلی کچی گەورە هونەرمەندی بواری رۆک پێکهێناوە و دواى دوو ساڵ و لە ساڵى 1996 لێکجیابونەتەوە.\n- لە ساڵى 1996 جارێکى دیکە ژیانى هاوسەرى لەگەڵ دیبى روى پێکهێناوە و لەگەڵ ئەویشدا دواى سێ ساڵ و لە ساڵى 1999 جیابونەتەوە.\n- چەندین نەشتەرگەری جوانکاری لە ماوەی چەند ساڵێکدا ئەنجامداوە و توانی رەنگی پێستی لە رەشیەوە بگۆڕێت بۆ سپی.\n- دوای تێپەربوونی چەندین ساڵ بەسەر مردنیدا تائێستاش زۆرێک لە هەوادارانی باوەر بەوەناکەن کە مردبێت، لەبەرامبەردا پێیان وایە هێشتا زیندووە و رۆژێک لە رۆژان دەگەرێتەوە.\n- تاکو ئێستا کۆمەڵێک هونەرمەند لە سەرناسەری جیهانەوە لەسەر شێوازەکەی ئەو درێژە بە کاری هونەری دەدەن.\n- لە ساڵی 2003 تۆمەتێکی ئاڕاستەکرا بەوەی دەستدرێژی کردووەتە سەر منداڵێکی تەمەن (13) ساڵان، و ئەویش بە توندی ڕەتی کردۆتەوە، دوای چەند مانگێک دادگا لە ساڵى 2004 بریاری بێتاوانی دەرکرد.\n- دوای چارەسەرکردنی کێشەی دەستدرێژی سێکسی، ڕووی لە وڵاتی بەحرێن کردووە و ماوەیەک لەوێ ماوەتەوە.\n- بۆ باشترکردنی باری دارایی خۆى بڕیاریدا (49) ئاهەنگگ لەسەرتاسەری جیھان ساز بکات و سەرەتاش لە لەندەن پێبکات،\n- دەیویست (150) ساڵ بژی، بۆ ئەمەش (12) پزیشکی تایبەتی لە ماڵەکەی خۆی دامەزراند بوو، ڕۆژانە پزیشکەکان پشکنینیان بۆ دەکرد هەر لە تاڵەکانی قژی تاکو نینۆکەکانی پەنجەی پێی .\n- رۆژانە (15) کەس وەرزشیان پێ کردووە و ڕێنمایی پێویستان پێ داوە سەبارەت بە هەڵسوکەوتەکانی ژیانی ڕۆژانەی .\n- ۲۱ یەک جار ناوی لە کتێبی گینس بۆ ژمارە پێوانەیەکان تۆمارکراوە.\n- دواى مردنیشى کەل و پەلەکانى بە نرخێکى خەیاڵى دەفرۆشرێت، خانەی جولیان نرخی (100) هەزار دۆلاریان لەسەر چاکەتێکی ڕەشی دانابوو، کە لە ساڵی 1987 بۆ 1989 لە کاتی گەشتە هونەریەکەی بۆ ئەلبوومی (باد) پۆشیبووی، بەڵام بە (298) هەزار دۆلار فرۆشرا.\n- رۆژانە بەردەوام دەرمانی زیاتری بەکار دەھێنا بۆ ئەوەی دەم و چاوی خۆی لە لاچوون و ھەڵوەرین بپارێزێت.\n- لە رۆژى 25/6/2009 لە تەمەنی (50) ساڵی بەهۆی زۆرخواردنی ئەو دەرمانە پزیشکییانەی کە لەلایەن دکتۆرەکەیەوە بۆی نوسرابوو لە شارى لوسئەنجلوس لە ویلایەتى کالیفۆرنیا کۆچى دوایى کردووە.\nئەم بابەتە 41 جار خوێندراوەتەوە\nکۆنسێرتی موزیکی موغان ساز دەکرێت\nسێ بەرهەمی نوێی هونەرمەندانی هەڵەبجە بڵاودەکرێتەوە\nحکایەتی گۆرانی " انا و لیلی" ی کازم ساهیر\nکۆنسێرتێکى خێرخوازى بۆ پاڵپشتیی تووشبووانی شێرپەنجە سازدەکرێت


ئێران ئاماده‌یه زانیاری ناوه‌كی له‌گه‌ڵ وڵاتانی دیكه‌دا ئاڵوگۆڕ بكات\nڕێبه‌ری باڵای ئێران ده‌ڵێت وڵاته‌كه‌ی ئاماده‌یه ته‌كنه‌لۆژیای ناوه‌كی له‌گه‌ڵ وڵاتانی دیكه‌دا ئاڵوگۆڕبكات.\nئایه‌توڵا عه‌لی خامه‌نه‌ئی ئه‌م تـێبـیـنی‌یانه‌ی به سه‌رۆكی سـودانی عومه‌ر ئه‌لبه‌شیر ڕاگه‌یاند كه ئێـسـتا سه‌ردانی ئێران ده‌كات.\nئایه‌توڵا ده‌ڵێت ئێران ئاماده‌یه شـاره‌زایـیه‌كانیان له بواری وزه‌ی ناوه‌كی و زانسـتی وه ئه‌زمونی زانایانیان به وڵاتی دیكه بده‌ن.\nئه‌م وتووێژانه‌ی نێوان ڕێبه‌رانی ئێرانی و سودانی له‌كاتێـكدا هات كه دانوسـتانده‌ری باڵای وزه‌ی ناوه‌كی ئێران عه‌لی لاریجانی هه‌ڕه‌شه‌ی كردووه و ده‌ڵێت حكومه‌ته‌كه‌ی له هاوكاری كردنی ئاژانسی نێوده‌وڵه‌تی وزه‌ی ئه‌تۆم ده‌وه‌سـتێت ئه‌گه‌ر ئه‌نجومه‌نی ئاسایش سزای به سه‌ردا بچه‌سـپـێنێت.\nڕۆژی سـێشه‌ممه عه‌لی لاریجانی له میانه‌ی كۆنفرانسـێـكی تایبه‌ت به كێـشـه‌ی ناوه‌كی له تاران گوتی ئێران به نهێنی درێژه به چالاكیـیه ناوه‌كیـیه‌كانی ده‌دات ئه‌گه‌ر كرداری له‌شـكری له دژی ئه‌نجام بدرێت.\nلاریجانی ئه‌م قسـانه‌ی كرد پـێش سێ ڕۆژ له واده‌ی كۆتایی، 28 ی مانـگی چوار، كه ئه‌نجومه‌نی ئاسایش به ئێرانی دابوو تا كاره‌كانی پـیـتاندنی یۆرانیۆم ڕابگرێت. بڕیاریشه ئاژانسی نێوده‌وڵه‌تی وزه‌ی ئه‌تۆم له‌و ڕۆژه‌دا ڕاپـۆرتێـك سه‌باره‌ت به ئاستی پابه‌ندبوونی ئێران به مه‌رجه نێوده‌وڵه‌تیـیه‌كان له به‌رنامه ناوه‌كیـیه‌كه‌یدا پـێـشـكه‌ش به ئه‌نجومه‌نی ئاسایش بكات.\nڕۆژی دووشه‌ممه‌ش باڵـیـۆزی وڵاته یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا له نه‌ته‌وه یه‌كـگرتووه‌كان گوتویه‌تی ئه‌نجومه‌ن بیر له بڕیارێـك ده‌كاته‌وه كه به‌شـێوه‌یه‌كی یاسایـیانه داوا له ئێران بكرێت پابه‌ندی داخوازیـیه نێوده‌وڵه‌تیـیه‌كان بێت.\nئه‌ندامانی هه‌میـشه‌یی ئه‌نجومه‌نی ئاسایشیش وه‌ك چین و ڕوسیا ناڕه‌زایی خۆیان به‌رامبه‌ر به كردارێـكی له‌و جۆره ده‌ربڕیوه. ده‌ڵێن پـێویسـته ئه‌و كـێـشه‌یه له لایه‌ن ئاژانسی نێوده‌وڵه‌تی وزه‌ی ئه‌تۆمه‌وه چاره‌سه‌ر بكرێت.


دکتۆر سالار باسیرە : چۆن پارتی و پاراستن لە برایم خەلیل زەهرد خواردیان کردم . – WTARIKURD\nلە کاتی شەڕی ناوخۆ نامیلکەیەکم لەسەر پارتی و بارزانی نوسی بە چەند بەلگەنامەیەکەوە کە 3 جار لە چاپ درایەوە . ڕێکخستنی پارتی لە ئەڵمانیا بە (10) لاپەڕە وەلامی دامەوەو وەک پیشەی هەمیشەیان تەنیا جنێوی تێدابوو ، لە شێخ مەحمودەوە هەتا دەگاتە بەندە . ئەوەو هەلوێستە توندەکانم بەرامبەر بە سیاسەتی پارتی کە سالانێکیش ئەندامی کۆمێتەی رێکخستنی یەکێتی بووم لە ئەڵمانیاو بەرپرسێکی کۆمەلەی خوێندکارانی کوردستانی سەر بە یەکێتی بووم لە ئەلمانیا ، لە کاتێکدا بە داخەوە هەندێک لە بەرپرسەکانی یەکێتی لە دەرەوە پەیوەندی خۆیان لەگەل پارتی تێک نە ئەدا ، تێیاندا هەیە ئەمڕۆکە پۆستی هەیە لە ناو پارتیدا لە ولات و کاتی خۆی دۆسیەو زانیاری ناو یەکێتیان لابووە لە دەرەوە .\nدەستبەسەر کردنی خوشک و براکەم لە بر ایم خەلیل\nکاتێک خوشکم و براکەم بە رێگای برایم خەلیلەوە گەڕابونەوە هەرێم ناوەکانیان وەک ئەوەی من باسیرەی پێوەیەو لە کۆمپیوتەریان دابوو ، لێیان پرسی بوون ئێوە خوشک و برای سالار باسیرەن ؟ ئەوانیش وتبویان بەلێ . دوای پشکنینی جانتاکانیان بە شێوەیەکی ناشیرین و پەرش و بلاوەپێکردنیان هەردوکیان دەستبەسەر کردبون و پاسپۆرتە ئەوروپیەکانیان لێ سەندبوون . پەیوەندیم پێوە کرا کە چی ڕویداوە. ئەو کاتە دوای شەڕی ناوخۆ لیژنەیەکی گوایە ئاشتی پێکهاتبوو لە نێوان یەکێتی و پارتی ، منیش پەیوەندیم کرد بە هاورێیەکمەوە لە مەکتەبی سیاسی یەکێتی و هەرەها بە هاورێیانێکی تری بەرپرسەوەو دوای هەوڵدانێک و دوای دوو سێ ڕۆژ دەستبەسەر کردن ئازاد کرابون بە تایبەت کە ئەوان هاولاتی ئەلمانی و هۆلەندی بوون و دەستی براکەمیان ئەزیەت دابوو .\nگەرانەوە بە رێگای ئێرانەوە\nمن ناچار دەبوو بە رێگای ئێرانەوە بگەرێمەوە هەرێم و یەکێتی ئەو داواکاریەی بۆ پێشکەش کردبووم بۆ فیزە، بەلام ئێرانیەکان وەلامیان نەئەدایەوە ، دواتر کاک فوئاد مەعسووم کە ئەو کات بەرپرسی مەڵبەندی دەرەوەی یەکێتی بوو لە لەندەن بە کاک شۆڕش ئیسماعیلی وتبوو پێم ڕابگەیەنێت ئێرانیەکان فیزەم پێ نادەن ، من هۆکارەکەیم دەگەڕاندەوە بۆ چالاکیە ئاشکراو کاریگەریەکانی سالانێکم لە دژی کۆماری ئسلامی ئێران. دەشمویست بگەرێمەوە ولات. هاورێیەکی کوردی شێعە مەزهەبم لە رێگای مەکتەبێکی سەفەری ئێرانیەوە لە ئەلمانیا بۆی رێکخستم کە ببمە ئەندامی گرۆپێکی شێعە کە لە ئەوروپاوە بۆ زیارەتی ئیمام ڕەزا فیزەی جەماعیان پێ ئەدەن بۆ ئێران . منیش بوومە یەکێک لەوانە. کە گەیشتمە خاڵی پشکنینی پاسپۆرت لە فڕۆکەخانەی تاران ترسێکی زۆرم لێ نشیت بەلام لێی دەرباز بووم. لەوێوە پەیوەندیم کرد بە کاک جەبار فەرمانەوە بۆ هاوکاری کردنم چونکە بۆ هاتنە ناو هەرێم مۆلەتی دەویست. کاک جەبار وەلامی دامەوەو پێی وتم ئەوا بە رێکەوت کاک حەمەی حاجی محمودم لایەو سلاویشی هەیە بۆت و دەلێت بێتە شاری سنەو من هەر ئێستا نوێنەرێکی خۆم کە بۆ پشوو گەڕاوەتەوە سلێمانی دەینێرمەوە بۆ سنە بۆ هاوکاری کردنت . ئەو بەرێزە کاری خۆی بۆ کردم و شەو هەر لە مالی ئەوان خەوتم لە سنەو منی هەتا پێنجوین گەیاندو لەوێ کاک جەبار سەیارە و پێشمەرگەی خۆی ناردبوو بە دوامداو ئەو ئێوارەیەش هەر میوانی خۆی بووم .\nڕۆژی زەهر خواردن کردنەکەم\nسالانێک دواتر م . س یەکێتی کەوتنە نێوانەوە کە پارتی لە گەڕانەوەمدا لە برایم خەلیل کێشەم بۆ دروست نەکات و پارتی ڕەزامەندی نیشاندابوو . پێشتر پێم وترا هیچ شتێکیان نەخۆمەوە یان نەخۆم . کاتێک گەیشتمە برایم خەلیل و نوێنەرێکی پارتی دیارە پاراستن هات بۆ لام و لەو کاتەشدا کتوپڕ چایەکیان بۆ هێنام و منیش لەبەر هیلاکی ئەو تێبینیەم لە یاد نەمابوو ، کە یەکەم قومێکی تەنیا بچووکم لە چاکەدا ئەوەم بیرکەوتەوەو چیتر چاکەم نەخواردەوە . پێیان وتم کە لانگرۆزەرێک و 3 پێشمەرگەی یەکێتی لە سلێمانیەوە هاتوون و لە دەرەوە چاوەرێت دەکەن و لێرەدا سوپاس بۆ کاک نیاز سەعید بەرپرسی پەیمانگای کادیرانی سیاسی لە قەلاچوالان بۆ ناردنی ئەو بەریزانە بە شوێنمدا . دوای گێچەل پێکردنمان لە شەقلاوە لە لایەن پارتیەوە شەوێکی درەنگ گەیشتینە سلێمانی . بەیانیەکەی کە خەبەرم بۆوە هەستم بە ناڕەحەتی دەکرد. بینینی چاوم تێک چوو ، ڕەنگم زەرد هەلگەڕا ، ئەرەقەم دەکردەوە ، جەستەم جاروبار ڕادەوەشا ، هەستم دەکرد بێهێزم و فشاری خوێنم بەرز دەبۆوە و … تاد . بارودۆخێکی زۆر خراپ .. بردمیانە لای دوکتۆرێکی هەناوی ئاشنای خۆم کە لە ئەمریکا تەواوی کردبوو ، دوای پشکنینی خوێن و هەندێکی تر بۆم ڕوون بۆوە کە چیم بەرامبەر کراوە . دوای ماوەیەک ناڕەحەتی بەسەربردن لە سلێمانی خۆم گەیاندە ئەلمانیا بۆ چارەسەر کردن . جا ئاخۆ چیم لێبهاتایە ئەگەر تەواوی ئەو پیاڵە چایەم بخواردایەتەوە ؟ ئێستەش دەموچاوی ئەو چایچیەم لەبەر چاوە کە چۆن سەیری دەکردم کاتێتک چاکەی بۆ هێنام .\nئایا ئەوە پاداشتی ئەو هەموو سالانی خەبات و کوردایەتیم بوو بۆ گەلەگەم و دژ بە رژێمی سەدام حسین کردومە کە کەسوکارەکەشمی توشی تراژیدیای خێزانی کرد .. هەموو ژیانم خەوم بەوەوە دەبینی بەعس بڕوخێت و بە ئازادی بگەرێمەوە ولاتەکەم ، ئەوەش شێوازی گەڕانەوەکانم بوو .. لەبەر هەلوێست و نوسینەکانم بەرامبەر پارتی بارزانی ،، بەتایبەت بەم دواییە و بە جدی ئامۆژگاری کراووم نەچمە هەولێر .\nدەربارەی روداوەکانی تری پارتی بەرامبەرمان لە دەرەوە لە دەرفەتێکی تردا دەربارەی دەنوسم\nتیبینی / بروانە نامیلکەیەکی 38 لابەرە لە نوسینی بەندە سەبارەت بە کارە تیرۆریستیەکانی رژێمی بەعسی عیراق لەئەوروپا و چالاکیەکانی ئۆپۆزیسیۆنی کورد ، کە بارتی رۆلی ئیجابی تیدا نەبووە ، بروانە ئەو لینکە ــ کوردستانپۆست


ڕاگواستنی سێ زیندانیی سیاسی و عەقیدەتی لە زیندانی ورمێ بۆ گرتنگەی ئیتلاعات\n17:26 - 23 بەفرانبار 2721\nسێ زیندانیی سیاسی و عەقیدەتی بە ناوەکانی "سیروان حوسێنی‌ئەسڵ، سلێمان حوسێنی‌ئەسڵ و نایب عەسکەری" لە زیندانی ناوەندیی ورمێ، بۆ گرتنگەی ئیدارەی ئیتلاعاتی ئەو شارە، ڕاگوێزران.\nسەرچاوەیەکی ئاگادار وێرای پشتڕاستکردنەوەی ئەم هەواڵە، بە ئاژانسی کوردپای ڕایگەیاندووە سیروان و سامان حوسێنی‌ئەسڵ ڕۆژی دووشەممە ٢٠ی بەفرانبار بەهۆی هێرشی هێزەکانی گادری تایبەتی زیندانی ورمێ، بۆ بەندی ١٠ی ئەو زیندانە و ڕاگواستنی زیندانییانی سیاسی_عەقیدەتی بۆ بەندی نوێی سەرووئەمنییەتی، بە توندی بریندار ببوون.\nئەو سەرچاوەیە هەروەها ئەوەشی خستە ڕوو شیمانەی ئەوەی دەکرێت کە ئەو سێ زیندانییە بۆ دۆسییەسازی ڕەوانەی گرتنگەی ئیدارەی ئیتلاعاتی ورمێ کرابن.\nڕۆژی دووشەممە ٢٠ی بەفرانبار، لە ئەنجامی هێرشی گاردی تایبەتی زیندانی ورمێ بۆ بەندی ١٠ی ئەو زیندانە و ڕاگواستنی زیندانییانی سیاسیی بەندی نوێی سەرووئەمنییەتیی، ژمارەیەک لەو زیندانییە سیاسییانە بریندار بوون.\nهەروەها، حاتەم ئوزدەمیر، حامید قەرەئۆغلانی، خالید فەریدوونی، فەرزاد سامانی، ساکار عەینی، کەیوان ڕەشووزادە، کامڕان قاسمی و نایب عەسکەری، بە توندترین شێوە ئازار و ئەشکەنجە دراون و ڕەوانەی ژووری تاکەکەسی کرابوون.\nهێزەکانی گادری تایبەت ئیزنیان نەدابوو کە زیندانییانی بەندی ١٠ هیچ کام لە کەرەستەی شەخسییەکانی خۆیان رابگوازن.\nڕۆژی دووشەممە ٢٠ی بەفرانبار کاتژمێر ٧ی بەیانی، هێزەکانی گاردی تایبەت هێرشیان کردە سەر بەندی زیندانییانی سیاسی و بە بەکاربردنی توندوتیژی ئەو زیندانییانەیان بۆ بەندی سەرووئەمنییەتی ڕاگواست.\nڕۆژی پێنجشەممە ٢ی بەفرانبار، زیندانییانی سیاسی- عەقیدەتی لەمەڕ ڕاگواستنیان بۆ بەندی نوێی سەرووئەمنییەتی مانیان گرتبوو و کۆتاییان بە مانگرتنەکەی خۆیان هێنابوو.\nئەو زیندانییانە لەسەر بەڵێنیی بەرپرسانی زیندان و ڕانەگواستنیان بۆ بەندی نوێی سەرووئەمنییەتی، کۆتاییان بە مانگرتنی خۆیان هێنابوو.\nلە ڕۆژی دووشەممە ٢١ی سەرماوەزەوە، ئەو زیندانییانەی لە خوارەوە هاتوون، لە ناڕەزایەتی دەربڕین لەمەڕ ڕاگواستنیان بۆ بەندی نوێی سەرووئەمنییەتی مانیان گرتبوو.\n"سیروان حوسێنی ئەسڵ، سامان حوسێنی ئەسڵ، مەحیەدین تازەوارد، داود جەباری، سیروان ئەمینی، ئەمین دڵنشین، یاسر شەرەفەدین، خالید فەرەیدوونی، ئەرسەلان خودکام، حوسێن عوسمانی، مەحیەدین مەلائیبراهیمی، دارا ڕەشیدی، کەیوان ڕشووزادە، کامران قاسمی، کامیل سەیدان مەسکەن، ئەنوەر چاڵشی، محەممەد سەعیدی، تۆفیق عەبدوڵڵاهی، محەممەد حوسێن پوور، خوسرەو زەرستان، سەید ئارام ئەمینولئیسلام، فەرشاد فەتاحی، حامید عەلی‌محەممەد مەشکوو، موختار ئیبراهیمی، ڕەحمەت دەریابەندە، سیاوەش جەوان، موحسێن مەحاڵی، تاهیر حوسێن زادە، بێهزاد تەڵایی، هێمن چاوشین، بێهرووز براخاس، هووشەنگ چەمەن برا، هیدایەت سلێمان زادە، نایب عەسکەری، عەلی محەممەدی موقەدەم، عەبدولعەزیز گوڵ محەممەدی، حامید قەرە ئۆغڵانی، سەردار ئوزمەشە، محەممەد بیرداڵ، ئەسعەد (ساکار) عەینی، محەممەد هووشەنگی، محەممەدفاتێح (سامان) سامانی، فیرووز مووسالوو، شاکر بێهرووزی دیزەج، کەیهان موکەڕەم، حاتەم ئوزدەمیر و مەهدی سانع فەرشی".


کاراکتەری داگیرکەری عەرەب، لە قەسیدەی (داڵ)ی شێرکۆ بێکەس دا.\nئەڵێن ژنی ئەو شاخانە گەرچی بەفر\nبەڵام بەفری گەرم و نەرمن\nوا تۆ ئەچی\nشیمال سێ شتی شیرینە\nهەنگوێن و گوێز و ئافرەتی!!\nمێژووی کۆلۆنیالیزم، تەمەنێکی دوورودرێژی هەیە و لێوان لێوە لە ستەمکاری و دێوزمەیی و بەدفەساڵی. ئێمە لێرەدا هێندە ئاوڕ لەم ڕەهەندە مێژووییەی داگیرکاریی نادەیدەنەوە، بەڵکو دەمانەوێ زیاتر لە کایەی ئەقڵێت و کولتور و پەروەردەوە، سەرنجێک لەم پرسە لە جوگرافیایەکی تایبەتدا ـ لە نیشتمانی کوردستان دا ـ بگرین. ئەو دەسەڵاتە داگیرکارەی کە ئامانجی سەروبەری، بریتییە لە هەڵکێشانی زمانێک لە ڕەگوڕیشەوە و سوتماککردنی نیشتمانێک و تاڵانکردنی سامانەکەیی و دەستدرێژیکردن بۆ سەر نامووس و روومەتی خەڵکە کۆلۆنیالیکراوەکەی. ئەوەی کورد و کوردستان لە ئاکامی سیاسەتی کۆلۆنیالی لە ڕووی مێژوویی و سەربازیی و ئابوویی و ڕۆشنبیریی و کولتورییەوە چەشتوویەتی،شتێک نییە، لەکەس نامۆ و نائاشنا بێت. بۆیەکا فۆکۆسی قورسی نووسینەکە،دەخەمە سەر ئەو ئەقڵێت و کولتوورەی ڕەوایەتی بەخشیوە بە بێ ڕوومەتی و بێنامووسی کردن، بە کەرامەتی میللەتانی دیکە.\nلە گەلێ ڕووداوی داگیرکاریدا وابووە، لەشکری داگیرکەر، لەپاڵ وێرانکاریی و سوتاندن و کوشتن و بڕین دا، تاک و تەرایان،یاخود زیاتریان دەرفەتیان قۆستۆتەوە و جڵەوی غەریزە سێکسییەکانی خۆیان بۆ نەگیراوە، پەلامار و لاقرتێ و زۆردارییان لە ژن و کچان کردووە. ئەم پەڵە چڵکنەش دیوێکی هەرە ناشیرین و قێزەونی لەشکر و سەرکردەی داگیرکەر نمایشت دەکات. ئەڵمانەکان تا ئێستاش، بە سەیر و سەمەرەوە، بۆ لەکەدارکردنی لەشکری کۆمۆنیزم و ڕووس بەتایبەت، باس لەوە دەکەن، لەسەردەمی هاتنی ئوردووی سووردا، لە جەنگی جیهانی دووەم دا، چەند سەربازێ پەلاماری ژنانیان داوە و لاقرتەیان پێ کردوون.\nلە سەرنجدانێکی خێرای ئەو داگیرکارییانەی تووشی کورد و کوردستان هاتووە، ئەم دیارە قێزەون و تا سەر ئێسک نامرۆییە، بە زەقی بەدی دەکرێ. حاڵەتەکەش ئەوە نییە، سەربازێ، دوان و سییان لە کۆنتڕۆڵ دەرچوو بێت و بە کارێکی وا ناشایستە بە دزی یاخود بە ئاشکرا هەڵسابێت، بەڵکو ئەوەی لێرەدا تێبینێ دەکرێ، مۆتیڤەکانی شتێکی ترمان پێ دەڵێن، ئەویش هەبوونی پاڵهێزییەکی گەورە و پاشخانێکی مێژوویی و ئایینی و کولتووری و سیاسی نامرۆیی و ئاژەڵئاسایی، ها لە پشت هەڵسوکەوت و ڕەفتار و پەروەردەی ڕۆڵەکانی میللەتی داگیرکارەوە. ئەوان پێشوەخت ئەم کۆنسێپتەیان خراوەتە بەردەست و لە قوڵایی دەقی پیرۆز و پرنسیپی پۆڵایینی حیزب و هەناوی کولتوور و چەقی ئەقڵێتەکەوە ڕەوایەتی پێ دەبەخشن و ئازایەتی پێڕەوکردنی بەدەست دێنێنن و وزە پەیدا دەکەن. ڕەنگە لە هەنووکەدا باشترین نموونەی ئەم باسە، ڕەفتارە دڕندە و نامرۆیی و ناشارستانێتییەکانی ڕێکخراوی داعش بێت.\nکورد، وەک نەتەوە، لە لایەن ٣ ڕەگەزی جیاوازەوە، داگیرکراوە و نیشتمانەکەی کەرت کەرت کراوە. ئەو ڕەگەزانەش تورک و عەرەب و فارسن، کە خۆیان لە میللەتانی سەردەستی دەوڵەتە دەستکردەکانی، تورکیا و ئێران و عێراق و سوریا دا دەنوێنن.\nعاشوور حەمدان، نموونەی ڕۆڵەیەکی نەتەوەی عەرەبی سەردەست و حوکم بەدەستە لە و ستاتووەی ئیمڕۆ دا، لە چوارچێوەی دەوڵەتی بەناو عێراقی دروستکراودا. ناوبراو، لەم چیرۆکە شیعرییەدا کە مامۆستا شێرکۆ بێکەس بە "داڵ" ناوی دەبات، و وێنەیەکی ورد و پێناسەیەکی گشتگری ئەم کەسایەتییە، وەک "مشتێ نموونەی خەروارێکە" دەخاتە بەردەستمان و زۆر لێهاتووانە و سەرکەوتووانە، هەڵمەتێکی ناساندنی ئەم داگیرکەرەمان بۆ باس دەکات.\nلەڕاستیدا ئەو شاکارە شیعرییە، شایانی لەسەر وەستان و دیقەت لێکردنە، چونکە شاکارێکە لە کایەی مێژوو و کۆمۆڵایەتی و سیاسیدا،ئیشی خۆی دەکات و لە خودی خۆیدا، نیشاندەری لایەن و خەسڵەتەکانی دەسەڵاتی دەوڵەتە کۆلۆنیالیستەکەیە و هاوسات، نیشاندەری کاراکتەرێکی نێو ئەم کولتور و پەروەردە و سیستەمەیە، کە ئیمڕۆ بە ستەمکاری و بە زۆر و ناسروشتی بەسەر نەتەوەی کورد دا سەپێنراوە.\n"عاشوور حەمدان" لە وڵاتی لم و عوجاجەوە هات و\nئێستە دانیشتووی وڵاتی گوێز و بەفرە\nبەر لە ئێستە\nـ صەریفەیەک ـ کە وەک دانی کلۆر وابوو\nحەسیر ڕزیو، وەک تەڵەی مشک\nتەنگەبەر و درێژکۆلە\nماڵی ئەو بوو، ماڵ ڕووتەڵە\nعاشوور، ڕووت و ڕەجاڵ و پەڕپووتێکی نەداری، دواکەوتووی دوور لە شارستانێتییە و خەڵکی وڵاتێکی جوگرافیا نالەبار و ژینگەیەکی ناخۆشی کێژەڵووکاوی و لماوییە.\nدە ساڵ پێشتر..\nتەڵەی "عەفلەق" لەوێ لەناو\nقوللەی مەخفەرێکدا گرتی\nعاشوور بوو بە پێچکەی موسەلەحەی ڕژێم\nناوبراو سەرەتا بۆ دابینکردنی گوزەران، ڕوو لە پیشەی پۆلیسی دەکات، لە دەزگاکانی حکومەتی دەوڵەتە زۆڵەکەکەی عێراقدا. حیزبی بەعسی فەرمانڕەوا، دوای ئەوەی دەستی بەسەر هەموو جومگەکانی ئەو دەوڵەتەدا گرتبوو، نەوت و سامانی ژێرخاکی کوردستان و ناوچەکانی تری، بۆ مەبەستە گڵاوەکانی خۆی تاڵان دەکرد، کۆمەڵی ئیمتیاز و خۆشگوزەرانی، بۆ خەڵکی بیابان و لایەنگرانی خۆیان فەراهەم کردبوو. کە ختووکەی فیزیان بەم پێشکەوتنە بەرچاوانەی دەسەڵاتی بەعس دەهات و هەر کەسێ ببوایەتە فەرمانبەر و کارمەند، داکۆکی لە عروبە بکردایە بەختەوەر دەکرا. لەو هەلومەرجەدا چجای کەسێک یەکەوڕاست ببێتە پۆلیس و وەک برغوویەک لە دامودەزگا داپلۆسێنەرەکانی سیستەمەدا کارا بێ. ئیدی دوو شەشی بوو و نانی بەتەواوی دەکەوتە ڕۆنەوە. هاوکات بەعس بەپەلە مرخی لەو کەسە خۆش دەکرد و یاخود پێشوەخت دەیسەپاند بەسەریدا، دەبێت حەپە سەوزەکە بخوا و بێتە ڕیزی حیزبی بەعسی عەرەبی سۆشیالیستەوە.\nئیتر عاشوور بوو بەدەسکێش\nبوو بە کیفی درۆی دوو دەم\nبوو بە کێرد و خەڵکیش نێچیر\nبوو بە "نصیر" بوو بە "عاگول"\nبوو بە چاوی تەوری ئەمن\nبوو بە "رەفیق"\nبوو بە گوێچکەی دار و دیوار و بوو بە مار\nعاشوورێکی لات و دنیا نەدیو، بە شەوق و زەوقەوە بەرەو ڕووی داخوازییەکانی بوونە "بەعس"ییەوە دێت و هەر زوو باری قورسی عروبە، دەخاتە سەرشانی و دەبێتە، دەستکەلایەکی کارای دەستی دەسەڵاتداران لە عێراقدا.\nهەڵپە و دڵسۆزی عەشقی عاشوور، بۆ جێبەجێکردنی فەرمانەکانی سەرشانی و هێنانەدی خواستی بەرپرسەکان ، گەیاندنی پەیامە پێسپێردراوەکەی دەبێتە هۆکارێکی گرنگی سەرکەوتنەکانی و بڕینی پێپلیکانەی بەرەو باڵاچوونی بەسەر وێستگە بە وێستگەی دەوڵەت و هێزی تەوژمی بڕینی فلتەرەکانی ژیانی حیزبایەتی. لە چاوترووکانێکی کورتدا، لە دۆست و لایەنگر و نەسیر و عاگولەوە دەبێت بە "رفیق". ئەمەش پلەیەکی بەرز و هەژمار بۆکراوە و خانەیەکی جێی متمانەی حیزبی بەعس و دەوڵەتی عێراق بوو.\nبوونە ڕەفیق، دەسەڵاتێکی ڕەهای بۆ کوشتن و بڕینی دوژمن و نەیار و ناحەزان بەدەست دەهێنا . بەم پێیە ئەو کەسە، Okay ئاسمانی و زەمینی بەدەست دێنێ و لە مومارەسەکردنی دەسەڵاتدا ڕەها دەبێت.ئاخر هەر لەسەرەتاوە دەزانرا،بۆ دەیکەنە ڕەفیق.\nئەم وابەستەیی و بەخشندەیی و ئیمتیازات و خێروخۆشیە، هەمووی بۆ ئەو مەرامەیە، عاشور و عاشورئاساکان تەیار و ئامادە بکرێن، بۆ پرسە گەورەکە!،لە پێناوی خەمە گرانەکە!،لەبەر هەڕەشە کوشندەکە!،بەڵێ بۆ شەڕی کورد و ڕاماڵینی مەترسیییەکانی بەردەم، دەروازەی ڕۆژهەڵاتی نیشتمانی عەرەبی.\nهەر بۆیەکا دوای ماوەیەک، بە فەرمانێکی کتوپڕی قەرەقوشی، داوا لە عاشوور دەکرێت، لە پێناوی درێژە دان بەسەرکەوتنەکانی "عروبە"، شمێشێر و ئاڵا و پەیامی عەرەبی باپیرانی، بپێچێتەوە و لەتەک خۆیدا بیانبات و بچێ بۆ نیشتمانی چیا و بەفر و ژنی نەرم و گەرم. چەند وچانێ بەر لەوەی فەرمانەکەی پێ ڕابگەیەنن، بە پێشەیەکی ئاگرین و تژی لە هەست بزوواندنەوە، گەشتێکی خەیاڵی، بە مێژووی سەروەرییەکانی نەتەوەی عەرەب و پەیامی شمشێرەکەیان و سێبەری خێروخۆشی ئاڵاکەیاندا، پێ دەکەن. تەلقینێکی باشی وردی دەکەنەوە و مژدەی ئەوەشی دەدەنێ کە بووکی ڕازاوەی خەیاڵی!، بووکی بەفرینی، گەرد لێنەنیشتووی شارۆچکەیەک لە نیشتمانی کوردان، چاوەڕوانێتی و باوەشی گەرم و نەرمی ئەو بووکەی ئامادەکراوە، بۆ عاشوورە و تۆ دەبیتە خاوەنی، ئەی ڕەفیق عاشوور. ئاخر تۆ شایستەی ئەو خەڵاتەی ئەی ڕەفیق عاشوور. ئەم هەموو دەستکەوت و خۆشگوزەرانییە هەر بۆ خۆت باشە و لە خۆت موبارەک بێت، ئەی عاشوور!، ئەی بەچکە شێری عروبە!، ئەی نەوەی سەربڵندی خالید و قەعقاع و سەقەفی...هتد.\nپەیامی ئێمە و شمشێری باپیرانمان هەر یەک شتە\nهەر یەک ئاڵا و هەر یەک مشتە\nمشتی نەمر! پەیام هەڵگر\nهەوا لە کوێ بێ لە وێیە\nدەشت لە کوێ بێ ئەو لەوێیە\nشاخ لە کوێ بێ ئەو لەوێیە\nئەم جیهانە هەویرێ بوو عەرەب شێلای\nکردی بە نان..\nخۆر کوێر ئەبوو ئەگەر ئێمە نەبووینایە\nئەسپی پەیام نزیک و دوور، بۆ هەر لایەک ئێمە بەرێ\nئێمە سورین! رەفیق عاشوور، لەم رۆژئاوا و رۆژهەڵاتی\nئەم خەریتەی شمشێرەدا، لە گوێچکەی بەحری سوورەوە\nهەتا قوڕگی شاخی پشتکۆ، گوڵە گەنمێ لە کوێ ڕوا\nڕکاعەتێ لە کوێ کرا، کڵۆ بەفرێ لە کوێ باری\nساوایەک لە کوێ ناو نرا، لەم خەریتەی شمشێرەدا\nهەر بە تەنها عەرەب هەیە و، کەسی تر نا!\nعاشوور، لەبەردەم داستانی ئازایەتی و حیکایەتی پیرۆزی شمێشێری خوێناویدا، ئەبڵەق دەبێ و وڕووکاس گوێ قولاغ، دەستەوسان ڕادەوەستێ. ئەگەرچی حەزێکی ناوەکی بێ سنوور ختوکەی دەدا، بۆ هەڵسان بەو کارە و بەڕاستیش دەیویست، ببێتە پاڵەوانی ئەو داستانە گەورە و پیرۆزەی حیزب و حکومەت و عروبە پێ سپاردووە بۆی فەراهەم کردووە. هاوکات دڵنیا بوو،کە هیچ دەرفەتێکی بۆ منجەمنج و ڕەتکردنەوە نییە.\nعاشوور، نەیدەویست پاڵ بە هەموو خێروخۆشییەوە بنێ و گشتی توڕ هەڵبدات و دەرگای بەهەشتی چاوەڕوان کراو ، بە ڕووی خۆیدا دابخات. چونکە ئەو گەرەکی بوو، بە جوامێری و سەربەزرییەوە، خانەی خۆی لە بەهەشت ئاوەدان بکاتەوە. جا بۆیە بێ هیچ سێ و دوو کردنێک، سەری ڕەزامەندی ڕادەوەشێنێ و پڕ بە گەرووی باوەڕ و وزەی، جەخت لە ئەمەکداری خۆی، بۆ بە ئەنجام گەیاندنی، ئەم فەرمانە نیشان دەدات. دواجار بە دەنگێکی دلێر و لە خۆدا ڕابینەوە پێیان دەڵێ: فەرمان دەفەرموون گەورەم، ملم لە ئاستتاندا لە موو باریکترە. سڵاو بۆ سەرۆکی تاقانە و حیزبی پێشڕەو و دەوڵەتی عێراقی پۆڵایین و نەتەوەی عەرەبی خاوەن پەیامی نەمریی.\nرەفیق عاشوور !\nشیمال ... سەرە\nدەمێ ساڵە لەم سەرەدا\nڕشک گەرای خۆی خستووە\nپیلانێ پەپکەی خواردووە\nئیدی عاشوور ڕازی کراو و ڕازی بوو، بۆ گرتنە دەستی کار و فەرمانە نوێیەکەی. چونکە لە ڕەهەندێکەوە دوای ئەوەی هێنایانە ژێربارەوە. بە تەماح و وەسفی جوانی ژنی وڵاتی شاخاوی و بە بەفر داپۆشراو لێ بەجەستە گەرم و نەرم، دەکەوێتە دۆخێکی ئیرۆتیکییەوە. هەر ئەمە نا بەڵکو، هەواڵی ئەوەیشی دەدەنێ، ئەو دەڤەرە مەڵبەندی سێکوچکەی "هەنگوین و گوێز و ژنە". ئەم ٣ نیعمەتەش، بە تام و لەزەت و جوانییانەوە، بە هیچ بەهایەک ناپێورێن و لە زۆر مەڵبەندی تردا، شیاوی بوون و بەدەستهێنان نین. خۆ ئاوات و ئامانج و دەستکەوتێکی لەم چەشنە، لە وڵاتی لم و عوجاجدا،لە دەرەوەی مەحاڵە و دەچێتە خانە خەون و خەیاڵەوە و دەگاتە هاوشانی بەهەشتە مژدەپێدراوەکە.\nکوڕی قورئان.. ئەبێ بڕوا\nبچێتەوە سەر بەردەنوێژی باپیران\nبچێتەوە لای گیانی "آبا عبیدە"\nبڕواتەوە و لەوێ بژی\nڕەفیق عاشوور !\nلە شیمالی خۆشەویستدا\nبووکی سپی شارۆچکەیەک چاوەڕێتە\nلەمڕۆ بەدواوە باوەشی ئەو بووکەمان\nشوێن و جێتە\nحیزب شمشێرە و تۆ دەستی\nبا بزانین ئەو شمشێرە\nلە چەند لاوە ئەوەشێنی\nئیدی سەرگەورەی داڵەکان لە چەگمەجەی پڕ لە تاوانەکاندا، فایلێ دەردێنێ، هەموو خاڵ و سەروبۆری پەیامی باوباپیرانی عروبەی، شەڕە خوێناوییەکانی شمشێر و ئازایەتی هاوخوێنەکانی و ئاڵای بەرزی پەیامی مرۆڤایەتی لە خۆ گرتووە. نامەی نەمریی دەدرێتە دەستی عاشوور و پیرۆزبایی کار و فەرمانە نوێیەکەی لێدەکەن.\nئەمە دەنگی فرمانێکە شمشێرئاسا\nکە لە کیف هاتە دەرەوە\nناچێتەوە ناو کیف هەتا\nخۆی سوور نەکا !\nعاشوور بوتڵێکی خاڵیی بوو\nکەوتبووە ناو گێژاوەوە\nلە مابێنی سارد و گەرما\nبەرز و نزما، سەر و بندا\nعاشوور، دوا مانگێ دەستبەکاربوون، لە شارۆچکەیەکی وڵاتی چیا و بەفردا، دەکەوێتە ژیانێکی ئەوپەڕی سەڵتەنەتەوە. جا بۆیەکا لە خۆشیدا و هەم بۆ هاندان و تامی تامیکردنی کەسانی دیکە، ئاماژە و ستایشی گوزەرانی دەکات و هەمیش بۆ سەلماندن و نیشاندانی ئەو پەڕی دڵسۆزیی و گوێ لە مستی, بۆ فەرمانی داڵەکانی سەرووی خۆیەوە. دەست دەکات بە نامە و بروسکە ناردن، بۆ هاوڕێیانی و باس لە خۆشی و جوانی وڵاتی چیاو بەفر دەکات و دەیچوێنێ بە بەهەشتە بچکۆلەکەی ئەم کلیلەکەی ها لە گیرفان دا.\nلێ تاکە شتێ، کە عاشوور، پێی سەغڵەت دەبێ و زەوقی تێک دەدات. زمانی خەڵکی ئەم دەڤەرەیە. بە دیاردەیەکی شتێکی کرجوکاڵ و ڕەقوتەق دێتە بەرچاوی،و پێی وایە ئەمەی ئەم خەڵکە پێی دەئاخڤن، زمان نییە. پێی سەیرە شتی وا نامۆ، لە نیشتمانی عەرەبدا هەیە!!. بۆیە بەلایەوە گرنگە، بە زوویی ڕیشەکێش بکرێت. ئیدی بەم جۆرە خەیاڵ دەیباتەوە بۆ لای مێژوو و قسە و رەفتاری باووباپیرانی هەر زوو لەلای فەرمایشتی، مێژوونووسە گەورەکەیان! مەسعوودی لەنگەر دەگرێ. ئەو مێژوونووسە! پێی وابووە، خەڵکی ئەم ناوچەیە نەوەی دێو درنج و جنۆکەن و مرۆڤ نین.\nعاشوور دوای ئەوەی کە قوڕگی\nلە بەڵغی ترس پاککردەوە\nئینجا وتی :\nلەبەردەمی ئەم فەرمانی شمشێرەدا\nگۆچانین و کەمەی ملمان، تەواو کەچە\nلەبەردەمی ئەم فرمانی شمشیرەدا\nکێ ئەتوانێ کڕنووش نەبا\nبەڵێ ! ئەڕۆم\nئەڵێن ژنی ئەو شاخانە گەرچی بەفرن\nرەفیق عاشوور ! وا تۆ ئەچی\nهەنگوێن و گوێز و ئافرەتی !!\nعاشوور دوای مانگێک خزمەتکردن بە حیزبی بەعس، و بوونە فەرمانبەر لە شارۆچکەیەکی کوردستان دا، نامەکەی ئا بەم شێوەیە دەنووسێ، بۆ هاوڕییانی :\nهاوڕێیان! ماچ و سەلام\nلە باوەشی بەهەشتێکی بچکۆلەدام\nئینجا عاشوور دەکەوێتە سەر بیرکردنەوەی گۆڕینی نەخشە و بڕینی ئەم زمانە.\nپێویستە بەم نەخشەیەدا بچینەوە\nوەکوو سەری گوندی یاخی\nبەشمشێری زمانی خوا..\nئەم زمانەش ببڕینەوە!\nلە چاوترووکانێکدا، هەڵمەتی پرۆسەی "تعریب و توانەوە" دەست پێدەکات و ناوی گەڕەکان دەبنە سەعد و قوتەیبە و ٧ نیسان و شیبان و یەرمووک. ٢٠ گوند کە پێشمەرگەیان داڵدە داوە، بەر تۆپ و گڕباران دەکەون و سووتماک دەکرێن و هەڵمەتی "تهجیر" دەست پێدەکات و ژن و منداڵ ڕادەگوێزرێ و میوەی بەری ڕەزوباخ و بێستان و دانەوێلەی تاڵان دەکرێ. شوێنە عاسی و چیا سەرکەشەکان، دەدرێنە بەر بۆمبای فسفۆری و دەسووتێندرێن.\nعاشووریش،وەک پاڵەوان و سوارچاک، لە پشت پەنجەرەی بالکۆن و لەسەر سەربانی ماڵەکەیەوە، دەڕوانێتە ئەو دیمەنە و بەدەم کەیف و گۆڵمەزی جۆراوجۆرەوە ڕادەبوێرێ و، بەلێدانی قاقای بەرز، گوێ ئەرز و ئاسمان کەڕ دەکات.\nکە عاشوور هات\nلە حوشترێکی لەڕ ئەچوو\nملی درێژ، لاقی باریک\nچاوەکانی بەقوڵا چوو\nئەمە پێناسەی هەڵکەوتی عاشوورە، کاتێ لە شارۆچکەکەش بوو، لە ترسدا هەر دەبوو، لە بنکە و مۆڵگای داڵاشەکان، ئاسایس و دەزگا سیخوڕییەکان بخەوێت.\nدوای ماوەیەکی کەم عاشوور، بە خۆیی و هێزەکەیەوە، دەچێ چواردەوری ماڵی پێشمەرگەیەک بە ناوی ـ ئازاد ـ دەرگا داخراو و مۆرکراو دەدات. دوای شکاندنی دەرگای ماڵەکە، دەچێتە ژوورەوە و کەسی چنگ ناکەوێ، ڕەفتارێکی ناشایستە لەتەک کەلوپەلی ناو ماڵەکە و وێنەیەکی هەڵواسراوی ئازاد و هاوسەرەکەیدا دەکات. لە کاتێکدا سڵ لە وێنەکەش دەکاتەوە و ترسنۆکانە هەندێ تەقە دەکەن و لە بارێکی ئاڵۆزی دەروونی سەختدا، بۆ شاردنەوەی ترسانەکەی خۆی، دەست دەکات بە قاقا لێدان و ماڵەکە جێدێڵێ.\nئێستە عاشوور حوشترێکە قەڵەو و ورگن\nبەرازێکە شفرە ئاسن\nئێستە عاشوور لەم مەڵبەندەی کوردستاندا\nقولاپی شادی گرتنە...\n.بە قەد گوڵە ژاڵەی زامی لەشی"یافا"\nلەناو بانقی خوێنی مندا پارەی هەیە\nهەزار جار هێندەی بەیداخی "فەلەستین" و\nفۆتەی سەری دایکانی ماڵە شەهیدی\nگەڕەکێکی ڕەشپۆشی قودس\nمەترە زەوی و عەردی هەیە\nبەقەد هەر شەش\nگۆشەی ئەستێرەکەی داوود\nمەدالیا و نۆتەی کوردکوشتنی هەیە.\nکەم داگیرکەر هەیە لە مێژوودا، بەم چاوترووکاندنە بووبێتە خاوەنی ئەم هەموو دەستکەوتانە. ئەوە ئینگلیز و فەرەنسی و پورتوگالی و هۆڵەندی و ڕووسی و ئەمەریکی، بزانن تاکە کەسێکی وەک عاشووریان تێدا هەیە!؟، ئەم هەموو دەسەڵاتە ڕەهایەی هەبێت! کەس رێگر نەبێت لە بەردەمی حەزە شەهوانی و دڕندەییەکەیدا!. ئەمەریکای ملهوڕی دنیا،تا ئێستاش لێکۆڵینەوە لە ڕەفتاری نامرۆڤانە سەربازەکانی دەکات، لە هەر دەڤەڕیکدا ئەنجامی بدەن و سزاشیان دەدات.\nمامۆستا شێرکۆ، لە میانەی شاکارەکەیدا، ئاماژەیەکی بە پەلە و هەستیار بە پرسی عەرەب،لە نموونەی فەلەستین دا،دەدات و وەک پەڵەیەکی شەرمەزاری و مێژوویەکی تێکشکان،لە کارەکەیدا جێی بۆ دەکاتەوە. ئەمەش بەو واتایەی گوایە فەلەستین داگیرکراوە و پرسێکی نەتەوەیی عەرەبییە،کەچی عەرەب خۆیان داگیرکارترن.\n"وەحدە"ی دەمی قیمەکێشی سەر جەستەمە\n"حوریە"ی چەقۆی شۆفڵە و پێچکەی مەرگی بلدۆزەرە\n" ئیشراکیەت" لای عاشوور..دابەش کردنی هەژاری و\nبرینی جەور و ستەمە.\nئەو سێ وشەیە(وحدة،حریة،اشتراکیة)،ناواخنی پەیامی " نەتەوەی عەرەب یەکە و خاوەنی پەیامی نەمرییە"ی پێک دەهێنا،لە سێکوچکەی دروشم و فەلسەفەی حیزبی بەعسی دەسەڵاتدار بوو، لە عێراق و سوریادا. عاشوور لەژێر سێبەری ئەم سلۆگانەدا گەورە بووە و بەم گیانە پەروەردە کراوە، کانگای بژێوی مۆڕاڵی بووە، ئەمە سەرچاوەی ئیلهام وەرگرتنی بووە، بۆیە وا بێبەزەییانە بۆ هێنانەدی ئەو ئامانجانە، بە هەموو شێوە و شێوازێکی دڕندانە و خوێناوی تێدەکۆشێ. مامۆستا شێرکۆ بێکەس، پەردە لەسەر دیمەنێکی دیکەی ڕەفتاری، نامرۆیی و نایاسایی و ناشارستانێتی عاشوورمان بەم جۆرە بۆ لا دەبات:\nئەمڕۆ ئاشوور هاوڕێی عاشوور حیزبی عاشوور\nشەوان درەنگ کە پەتی سێدارە ئەنوێ\nلەسەردابی ئەشکەنەما کۆ ئەبنەوە..\nچەکمەجەی عومری زیندانیم ڕائەکێشن\nتەسکەرەی منداڵ و گەورەم دەرئەهێنن\nگەورە گچکە ئەکەنەوە، گچکە گەورە ئەکەنەوە\nسیانزە بۆ بیست، هەشتا بۆ چل..\nتا،بەیانیی کە ڕۆژ بۆوە، بە پلیکانەی قانوندا\nسەریان خەن و ، پەتی مەرگیان بکەنە مل\nئەم گەمە ئەکرۆباتییەی بە یاسا،لە دەوڵەتەکەی ئینگلیز بۆ عاشووری دروستکردووە و عەفلەق مۆری (یەکێتی،ئازادی و سۆشیالیستی) لێداوە، دیسان لە کەم شوێنی دنیادا بەرچاو دەکەوێ. لە کاتێکدا عاشوورئاساکان بە هەزاران هەزار کەسیان گوللەباران کردووە و لەژێر ئەشکەنجەدان کوشتووە، هیچ پێویستیشی بەو یاسا قەرەقووشییانە نەبووە.\nئەو رۆڵە کوردانەی بەدەستی بەعس گیانییان لەدەست دەدا و گەشمردە دەبوون، دەبوو کەسوکاریان، نرخی گوللە و ماندووبوونی جەلادەکەشیان بدەن.\nکاتێ باسی کۆلۆنیالیزم بەو دێوزمەییە دەکرێ، بە کۆن و نوێوە لە هیچ دەڤەرێکی جیهاندا، سیاسەتی وای پێڕەو نەکردووە و هیچ میللەتێکی بندەست بەم چەشنەی کورد، لە لایەن داگیرکەرەکەیەوە ستەم و ئازاری نەچەشتووە.\nئەم بارودۆخە بەردەوام دەبێ:\nتا چەک سەری هەڵنەبڕیبوو\nهەتا خەڵک ڕانەپەڕیبوو\nتا قەندیل هەڵۆی نەدیبوو\nوشە گوللەی نەناسیبوو\nشمشێرەکەی دەستی عاشوور وەک ڕەشەبا\nبێ ترس و تەنیا ئەگەڕا\nعاشوورێکی پۆلیس، رەفیق حیزبی و ئاسایش و سیخوڕی بەعس و عێراق و عروبە، چی ویستووە بی سڵەمینەوە کردوویەتی و ئەوەی لە فەرهەنگی شارستانیدا، باس نەکراوە، شاعیر لە عاشوورئاساکانی دەگێڕێتەوە.\nئەمنە سوورەکەی سلێمانی، هەیئەی کەرکووک، قەسابخانەکەی موسڵ و بەغدا و گرتووخانە ناو ڕزاوەکانی ئەبو غرێب و نوگرە سەلمان و عەرعەرستانەکانی روومادی و سعودیە و کۆنگرەی فاس و ڕاگوێزان و گەمارۆدان و سوتماککردن و ترس و تۆقاندن و ئاگرباران و کیمیاباران و ئەنفال هەموویان لاثەڕەی گەشی پەیامەکەی عروبەن.\nمامۆستا شێرکۆ بێکەس، چەند پەردەیەکی دیکەی چیرۆکە شیعرییەکە، بە هونەرێکی بەرز و ڕەنگێکی ئەدەبی جوان نەخش دەکات. باسێکی وردی شمشێرە بێ سانسۆرەکەی عاشوور دەکات، کە توانیویەتی لە هەموو شوێنێک و لە دژی گشت کەس بوەشێنێ. لێ ئەم زۆرداریی و سەڵتەنە، لە ئاکامدا نەیتوانیوە بەردەوام بێت و ئیرادەی گەل بە ڕوویدا هەڵشاخاوە و پێشمەرگە و شۆڕش قەڵغانی بەرپەرچدانەوەی سیاسەت و کولتووری دڕندانەی نامرۆیی و دوور لە بەهای ژیان و مانای شارستانی عاشوورەکان بوون. عاشوور لە هەر شوێنێ بیویستایە و لەهەر کاتێکدا دەیتوانی، شمشێرەکەی دەستی بوەشێنێ و پەیامەکەی ڕابگەیەنێ. بەڵی بۆی هەبوو سزای مەرگی هەرکەس،گەورە و بچووک،ژن و منداڵ، بدات.\nدوای ئەوەی ستەم و زۆرداری دەگاتە دوا پلە و ئاکارێکی ترسناک، ئیدی تفەنگ ڕادەبێ و پێشمەرگە خۆی دەبزوێنێ و پێویستە سنوورێک بۆ عاشوور و شمشێرەکەی بکێشرێ.\nئازاد، لە دیمەنی نوێی چیرۆکە شیعرییەکەدا، وەک پێشمەرگەیەک ڕۆڵ دەگێڕێ. شەوێک بە مەفرەزەوە دێتە، شارۆچکەکەی خۆی، کە عاشوور تێیدا بکوژ و ببڕە. لە چالاکییەکی بێوێنەدا عاشوور بەدیل دەگیرێ.\nتا ئەو وەختەی ئیتر\nتفەنگ چاوی گلۆفت\nکورد دەڵێ :"مشت لە درەوشەوە دەگەڕێتەوە" دوای ڕابوون و بزاڤی کورد، ئیدی پاشەکشە بە شمشێر و ئاڵا و پەیامی عاشوور کرا. لە دیمەنێکی سینەمایی یان تابلۆیەکی بەرزی وشە و پێناسە، مامۆستا شێرکۆ درێژە بە چیرۆکە شیعرییەکەی دەدات. هەروەک بڵێی، شاعیر خۆی لەگەڵ مەفرەزەکەدا بووبێت، یاخود فەرماندەی هێزەکە بوو بێت، هێندە بەرز و جوان دیمەنەکانی ڕۆیشتن، قەتارەبەستن و لایت داگیرساندن و چەشتنی سەرما و سۆڵەی ژیان و چالاکی پێشمەرگەکان باس دەکات.\nمەفرەزەیەک..یەک لە دوای یەک\nبە هەنگاوێ یان دوو هەنگاو\nسەری لووت و پەڕەی گوێچکە\nسڕ و تەزیو..\nوەکو لوولەی کتری کوڵاو\nدەم هەڵاوی لێ هەڵ ئەسێ\nپێڵاوی لاستیک گرژ بوو، ئاو تێی ئەچێ و\nشڵقە شڵق، سەری پەنجەی تیا ئەتەزێ.\nبەم زمانە چڕ و باسە پوخت و ستایشە بەرزەوە،شاعیر بۆمان بەردەوام دەبێ لە گێڕانەوەی چیرۆکە. چۆن لەو رۆژگارەدا ڕۆڵەکانی نەتەوەی ستەمدیدەی کورد، بۆ ئاوات و ئامانجی سەربەخۆیی و ئازادی گیانبازییان بە ژیانی خۆیان کردووە و چ کوێرەوەریی و تاڵی و سوێرییەکیان لە پێناوی گەیشتن بە ئامانجە ڕەواکەی دۆزە پیرۆزەکە دا چەشتووە. گێڕانەوەیەک، مەگەر تەنیا چاوی کامێرا و فەنتازیای خەیاڵ و هەستی ناسک و قەڵەمی ڕەنگین و هزری فراوانی مامۆستا شێرکۆ لە عۆدەی بێت.\nدواتر دێتە سەر چوونە ناو شارۆچکەکەوە بە شەوی تاریک و نانەوەی بۆسە بۆ داڵە مرۆڤخۆرەکانی عاشوورئاسا و نیشاندانی ئیرادەی میللەتێک، بەوەی خۆی نادات بەدەستەوە و هەرچی شمشێر و پەیامی عاشوورە ناتوانێ ویستوخواستی بوون و هەبوونی لەناوبەرێ.\nئەو دوای وەشاندنی گورزی جەرگبڕ لە داگیرکەر و لە دیمەن و پەردەیەکی ئەدەبی شاکاردا،کە شایانی ئەوەیە لە فلیمەکانی هۆڵیۆدا، بەرچاو بخرێن، جارێکی تر شێرکۆ بێکەسی مەزن، لە ڕێگای بابەتی ڕاگەیاندنی هەواڵی دەستگیرکردنی عاشوور و چەند دیلێکی ترەوە، چٶن بە ئامێری بێ سیم، هەواڵ و مژدە و مزگێنی سەرکەوتنەکان بە دامودەزگاکانی شۆڕش گەیەندراوە. ئا لێرەشدا، پێت وایە خودی شاعیر بەرپرسی دەزگای ڕاگەیاندن و بەشی سەربازییە، هێندە ورد و بە دیقەت و نەرم پێ بە پێی پێوەندی کردن، بە بێ سیم و ناردنی هەواڵ و وەرگرتنی هەواڵ و گیزە گیزی ئامێری بێ سیم و یاری بە ئەنتێنە و، پەیامی سەرکەوتنی چالاکی و مژدەی بەدیل گرتنی گەورە داڵ،"عاشوور حەمدان". بە هاوڕێیان ڕادەگەیەنێ. بەڕاستی ئەمە هاوکات تۆمارێکی بەرزی لاپەڕەیەکی سەروەرییە.\nبەڕێزان، دێژەدان بەم بابەتە لە لایەن بەندەوە، هەتا ئێرە هەر بۆ ئەو مەبەستەیە، کە بڵێن عاشوور، سیمبۆڵی دەسەڵاتی حیزبی بەعس و دەوڵەتی عێراقی زۆڵەک و عروبەی تاوانبار، نەیتوانی، بۆ هەمیشە، ویست و خواستی نەتەوەیەکی کەنەفت و کۆڵەوار خامۆش بکات. بەڵی بۆ ئەوەی چیرۆکەکەتان بەنیوەناچڵی بۆ نەگێڕینەوە. دەنا ئەم پەردەیە و هەندێ لایەنی تری ئەم چیرۆکە شیعرییە،ڕەنگە هاوشان و هاومانای ناونیشانی باسەکەمان نەیەتەوە.\nئەوەتا وا عاشوور حەمدان، داڵاشی ڕەشی باڵ شکاو\nبووە بە فاقەی پێشمەرگە و سروشتەوە دەردەست کراو.\nشمشێرەکەی زەلیل زەلیل.پاڕانەوەی داماو داماو\nداڵی گیراو،داڵی ناوسک پڕ لە بێچوە چۆلەکەی کورد پێش خراوە و ڕەت\nئەبات و هەنگاو هەنگاو ئەژنۆی ئەشکێ\nئێستە عاشوور پەیامێکە\nکەسیرە،دروشمێکە قاچ و قول و دەست و پەنجە سەرما بردوو\nئیدی دوای ئەم وێستگەیە، باس دەگاتە ئەوەی عاشوور بە زیندوویی نەک بە وێنە ئازاد، ئازادی ماڵ قوفڵکراوی و داگیرکراو، لەبەردەم عاشووردا قووت دەبێتەوە. ئەمەش داستانەکە ورووژێنتر و بەجۆشتر دەکات.\nلەتەک درێژەدان بە گێڕانەوەی پەردەکانی تری چیرۆکە شیعری "داڵ" دا، شاعیر سەرکەوتووانە بە دیمەنێکی هیوابەش و ورە بەرزەوە، دەمانخاتە بەردەم ئاسۆیەکی گەش و پڕ لە ئاواتی سەرکەوتن و بونیاتنانی وڵاتە وێرانکراوەکەی کوردستان،بۆ ڕۆڵە قارەمانانەکانی. کەواتە دەسەڵاتی زەبر و ستەمکاریی چەند قورس و گران و گەورە بێت، بتوانێ بۆ ماوەیەک ئاواتی نەتەوەیەک بتاسێنێ،ئەوە هەرگیز ناتوانێ ویست و خواستی بۆ هەمیشە بکوژێ. شاعیر بەم کۆپلە شیعرە بەرزەکۆتاتی بە چیرۆکی "داڵ" دێنێ و دەنووسێ:\nئێستە سەعات دەی بەیانی ڕۆژی هەینی\nهەشتی هەشتی هەشتاو و شەشە\nلەژێر کەپرەکەی خۆمەوە\nلە نێوان لقی دارگوێزی گوێ چەمەوە\nهەر لە هەمان دەربەندەوە\nلە سەرەوە..بە توولە ڕێی ئەوبەرەوە\nڕێچکەیەک داڵی گیراوی چەماوەی ژێر\nکۆڵە خۆڵ و خشت ئەبینم..\nعاشووریشیان لە پێشەوە ڕێچکەیەک داڵ\nتەنها بازێک لە پشتەوە\nگڵ..ئەکێشن..بەرد ئەکێشن دار..ئەکێشن\nبۆ خەستەخانەی ئەو هەڵۆ زامدارانەی\nبەباڵی خوێناوی شۆڕش\nشیعرێکی نوێم بۆ ئەنووسن.\nسەرچاوە: دیوانی شێرکۆ بێکەس، ل ٤٥٧ - ٥٠٢، بەرگی ٣ - سوید - ٢٠٠٩.