سەلاح حسێن ئەفەندی: دیموکراسی و گەشەکردن هەر خەونە یان پاشەرۆژی ئێمەشە؟ بەشی چوارەم. – WTARIKURD\nنەدەبوو، پێش ئینگلتەرا، شۆڕشی پیشەسازی لە چین رووبدات؟\nئه‌و وڵاته، له‌ژێر چه‌تری فه‌رمانڕه‌وایی سۆنگ، له نێوان ساڵه‌كانی 960-1279(ز.) پێشره‌وی هه‌موو جیهانی ده‌كرد. چه‌ندین كاڵای پیشه‌یی نوێی تیایدا به‌رهه‌م ده‌هێنرا. نموونه‌ی ئه‌وانه کاتژمێر، قیبلەنما، بارووت، کاغه‌ز، دراوی کاغه‌ز، فه‌خفوری و ئاسن. پیشه‌سازیی چنین و قوماش دروستكردن و به‌كارهێنانی ته‌واری جۆڵایی و هێزی ئاو له به‌رهه‌مهێناندا، بوژانه‌وه‌ی به‌خۆوه بینی بوو. به‌مانه ساڵه‌كانی 1500(ز.) ئاڵوگۆڕی بازرگانی و خۆشگوزەرنی خه‌ڵك له‌م وڵاته، ئه‌گه‌ر له ئه‌وروپا باشتر نه‌بوبێت خراپتر نه‌بوو.\nئه‌م گه‌شه‌كردنه، به‌هۆی بوونی ده‌سه‌ڵاتێكی ناوەندیی به‌هێزه‌وه بوو، كه توانای كۆنترۆڵكردنی وڵاته‌كه‌ی هه‌بوو. وڵاته‌كه له‌ژێر فه‌رمانڕه‌وایی سیستمێكی ئه‌بسولیوتیزمدا بوو. له بنه‌ماڵه‌ی پاشاكان به‌ولاوه نوێنه‌رانی هیچ پێكهاته و چینوتوێژێکی كۆمه‌ڵگه‌كه دەر‌فەتی به‌شداریكردنیان نه‌بوو له بڕیارداندا. هیچ جۆره شورایه‌ك، یان په‌رله‌مانێكی ساوا نه‌بوو، كه له رێگه‌یه‌وه ژماره‌یه‌كی زیاتری خه‌ڵك به‌شداری لە بڕیاری سیاسی و ئابوری و یاساییدا بكه‌ن. له‌ژێر سایه‌ی ئه‌م سیستمه‌دا، جگه له دانی باج و گومرگ و سه‌رانه‌یه‌كی زۆر، بازرگانه‌كان هه‌میشه رۆڵ و به‌رژه‌وه‌ندیان له‌ق بوو و له‌ژێر هه‌ڕه‌شه و فشاری ده‌سه‌ڵاتداراندا بوون.\nهه‌موو داهێنانێكی نوێی و گه‌شه‌پێكردنی ته‌كنیك و به‌رهه‌مهێنان و بازرگانی و پیشه‌سازی، ئه‌گه‌ر له ژێر فه‌رمانی راستەوخۆی ده‌سه‌ڵاتدارانی ده‌وڵه‌تدا نه‌بوایه، به‌لایه‌نی كه‌مه‌وه له‌ژێر چاودێری و سه‌رپه‌رشتیكردنی ئه‌واندا بوو. ساڵی 1368 فه‌رمانڕه‌وای مینگ و كینگ جێگه‌ی سینگیان گرته‌وه. له‌ژێر حوكمرانی ئه‌ماندا ده‌سه‌ڵاتی ده‌وڵه‌ت به‌هێزتر و تاكڕه‌وتر و توندڕه‌وتر بوو. به‌وه‌ش گه‌شه‌كردن له وڵاته‌كه زیاتر كۆسپی بۆ درووستبوو و ناسه‌قامگیری زیادیكرد و به‌پێی ئه‌وه‌ش دەر‌فەتی خوڵقاندن و داهێنان زیاتر له‌جاران خنكێنرا<6 ل421>.\nدۆزینه‌وه‌ی جیهانی نوێ و رێگا ده‌ریا نوێیه‌كان بۆ ئاسیا، هۆكارێك بوون بۆ بوژاندنه‌وه‌ی بازرگانیی نێوده‌وڵه‌تی و گه‌شه‌كردنی ئه‌وروپا و دواتر شۆڕی سیاسی و پیشه‌سازی تیایاندا. به‌ڵام له چین، كه مینگ و كینگ ده‌سه‌ڵاتیان گرتەده‌ست، ده‌ستیان نایه بینه‌قاقای جموجۆڵی بازرگانی ده‌ریایی. ئه‌وانه هه‌موو ئاڵوگۆڕێكی بازرگانی ده‌ریاییان خسته ژێر مۆنۆپۆڵ و كۆنترۆڵی ده‌وڵه‌ته‌وه و به‌ته‌واوه‌تی بازرگانه‌كانیان له‌و بوارانه‌دا بێبه‌شكرد. ئه‌وه‌ی رێگه‌یان پێده‌دا، كه بازرگانه‌كان بیکەن، بازرگانیی ناوخۆ بوو، ئه‌ویش له‌ژێر سه‌رپه‌رشتی خۆیان و دابه‌شكردنی قازانج بوو له‌گه‌ڵیاندا. رێگه‌یان نه‌ده‌دا بازرگانه چینییه‌كان سه‌ردانی وڵاتانی تر بكه‌ن و به راستەوخۆ پێوه‌ندی به بازرگانی وڵاتانی تر بكه‌ن و ئاڵوگۆڕی بازرگانیان له‌گه‌ڵدا بكه‌ن.\nساڵی 1402، یه‌كێك له ئیمپراتۆره‌كانیان له‌ژێر چاودێری دەستەبژێری ده‌سه‌ڵاتداردا، بڕیاری گۆڕانكاریدا له بواری بازرگانی. بڕیاری ره‌وانه‌كردنی شه‌ش كاروانی گه‌وره‌ی كه‌شتیی بازرگانیدا بۆ باشور و باشوری رۆژئاوای ئاسیا، بۆ وڵاته عه‌ره‌بیه‌كان و باشوری ئه‌فریقا و ده‌وروپشتیان. یه‌كه‌م کاروان له 62 كه‌شتی مه‌زن و 190 كه‌شتی بچوك و 27800 پیاو پێكهاتبوو. ساڵی 1422 دوا كاروان، كه شه‌شه‌مین بوو، به بڕیاری ده‌وڵه‌ت وه‌ستێنرا. له دوای ئه‌وه، كاروانه بازرگانییه ده‌ریاییه‌كانی ئه‌و وڵاته بۆ نزیكه‌ی سه‌د و په‌نجا ساڵ هه‌تا ساڵی 1567 ده‌ستی پێنه‌كرده‌وه. ئه‌مه نمونه‌یه‌كی بچوكه له‌سه‌ر ئه‌و كۆسپه گه‌ورانه‌ی كه له‌و وڵاته له‌به‌رده‌م گه‌شه‌كردنی ئابوری و سیاسیدا هەبوو. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی دواتر فه‌رمانڕه‌وا و ئیمپراتۆره‌كان جێگه‌ی یه‌كتریان ده‌گرته‌وه، به‌ڵام به‌رده‌وام رێگربوون له بوژاندنه‌وه‌ی وڵاته‌كه.\nساڵی 1690، ئیمپراتۆر دەستیگرت بەسەر موڵك و ماڵی زۆربه‌ی بازرگان و خاوه‌ن وه‌ره‌شه گه‌وره‌كان و كردنی به‌موڵكی ده‌وڵه‌ت و خرانه ژێر سه‌رپه‌رشتی ده‌سه‌ڵاتدارانەوە. ئه‌و دەستبەسەراگرتنه له پێناوی بوژاندنه‌وه و گه‌شه‌كردنی ئابوری وڵاته‌كه و خۆشگوزاری خه‌ڵكدا نه‌بوو، به‌ڵكو بۆ خۆشگوزه‌رانی ژیانی ده‌سه‌ڵاتداران و زیادكردنی ده‌سته‌ڵانیان بوو به‌سه‌ر خه‌ڵكدا.\nساڵی 1661، ده‌وڵه‌ت دانیشتوانی كه‌نار ده‌ریای ناوچه‌كانی باشوری چین و ڤێتنامی له‌و شوێنانه دورخسته‌وه و گواستنیه‌وه بۆ ناوه‌وه‌ی وڵات. مه‌به‌ست له‌مه رێگه‌گرتن بوو له‌و خه‌ڵكه، كه له‌گه‌ڵ وڵاتانی تردا بازرگانیی ئازاد له‌و كه‌نارانه‌دا بکەن. له جیاتی ئه‌وان، سوپایان له‌و ناوچانه جێگیركرد، له پێناوی كۆنترۆڵكردنی بازرگانی ده‌ره‌كی له‌لایەن ده‌سه‌ڵاتدارانی ده‌وڵه‌ته‌وه.\nله‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی ده‌وڵه‌تی ناوەندیی به‌هێز و ئه‌بسولیتست بوو، به‌ڵام له‌به‌ر فراوانی وڵاته‌كه توانای كۆنترۆڵی ته‌واوی هه‌موو ناوچه‌كانیان نه‌بوو. ململانێ و گر‌ژی و كوشتار و شه‌ڕو شۆڕی ناوخۆ به‌رده‌وام بوو. له زۆر شوێن بۆ ماوه‌یه‌ك هه‌ندێ پێكهاته و ده‌سه‌ڵاتداری خۆجێیی هه‌ندێ ناوچه توانایان په‌یدا ده‌كرد، به‌ڵام له‌به‌رئه‌وه‌ی زۆربه‌ی ئه‌وانه‌ش هه‌مان خاسڵه‌تی تاكڕه‌وی و توندڕه‌وی ده‌سه‌ڵاتی ناوەندییان هه‌بوو، هه‌مان شێوازی سیستمی به‌ڕێوه‌بردنی سیاسی و ئابوری به‌رته‌سكیان په‌یڕه‌وده‌كرد. له‌م دۆخه‌دا چینوتوێژه نوێیه‌كان لاوازبوون له‌به‌رئه‌وه له كاتی لاوازبوونی ده‌سه‌ڵاتی ناوەندیدا توانای قۆستنه‌وه‌ی ئه‌و دەرفه‌ته مێژوییانه‌یان نه‌بوو بۆ بونیادنانی سیستمێكی به‌ڕێوه‌بردنی به‌رفراوانتر.\nساڵه‌كانی 1700 چه‌ند جارێك دەرفه‌ت په‌یدابوو، كه بازرگانه‌كان رۆڵی زیاتر ببینن له بازرگانی ده‌ریایی ده‌ره‌كی به شێوه‌یه‌كی فراوانتر. به‌هۆی نه‌بوونی دەر‌فەتی به‌شداریكردنی ئه‌مانه له بڕیاری سیاسی و ئابوریدا و هه‌روه‌ها ناسه‌قامگیری و ترس له ده‌وڵه‌ت و ده‌سه‌ڵاتداران، كه له‌پڕدا هه‌رچییه‌كیان هه‌بوو له‌ده‌ستیان بچێت، یان له رێگه‌ی باج و گومرگ و سه‌رانه‌وه هیچیان بۆ نه‌مێنێته‌وه، كه‌س نه‌بوو بوێرێت كه‌پیتاڵه‌كه‌ی به‌كاری بهێنێ له وەبەرهێناندا له بواری بازرگانی به‌رفراوانتر و به‌رهه‌مهێنانی پیشه‌سازیی سه‌ره‌تاییدا.\nئه‌وه‌ی گرنگه لێره‌دا ره‌چاوبكرێت، ترسی چینوتوێژه ده‌سه‌ڵاتدارانی وڵاته‌كه بوو له داهێنان و گه‌شه‌كردنی ته‌كنیكی نوێ و بازرگانی و پیشه‌سازی. ئه‌و ترسه له‌وه‌دا بوو، كه چینوتوێژه نوێیه‌كان به‌هێزبن و پێگه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تیان به‌هێز بێت و فشار بخه‌نه سه‌ریان و ده‌سه‌ڵات و كۆنترۆڵی خۆیان كه‌م بێته‌وه و ناچاركرێن بۆ چاكسازیكردن له بواری سیاسی و یاساییدا.\nراسته پێشتر فه‌رمانڕه‌واكانی سۆنگ هه‌تا راده‌یه‌ك رێگه‌یاندابوو به داهێنان و گه‌شه‌كردنی ته‌كنیكی نوێ و پیشه‌سازیی سه‌ره‌تایی و بازرگانی، به‌ڵام له هه‌مانكاتدا ده‌یانویست له ژێر كۆنترۆڵ و مۆنۆپۆڵی ته‌واوی خۆیاندا بێت و رێگه‌یان به به‌هێز بوونی چینوتوێژه نوێیه‌كان نه‌ده‌دا و رێگیان پێ نه‌ده‌دان له بڕیاره‌كاندا به‌شداری بكه‌ن.\nئه‌مه ئه‌وه ده‌سه‌لمێنی، كه ده‌كرێ له‌ژێر سایه‌ی ده‌سه‌ڵاتێكی ناوەندی به‌هێز و ئه‌بسولیتستی وه‌كو سۆنگدا هه‌تا راده‌یه‌ك كۆمه‌ڵگه گه‌شه بكات و باری ئابوری ببوژێته‌وه. به‌ڵام ئه‌و گه‌شه‌كردنه سنوردار ده‌بێت و به‌بێ په‌یدابوونی زه‌مینه‌ی له‌بار گه‌شه‌كردن و به‌رفراوانبوون به‌خۆوه نابینێت و دواتر رووبه‌ڕووی شكستهێنان ده‌بێته‌وه<2 ل231>.\nسیستمی به‌ڕێوه‌بردنی سیاسی و ئابوری ئه‌بسولیتستی چین، بووه هۆی ئه‌وه‌ی ئه‌و وڵاته له سه‌دەی هه‌ژده و نۆزده‌دا، له كاتێكدا ئه‌وروپای رۆژئاواو ویلایه‌ته یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا و ژاپۆن گۆڕانی گه‌وره تیایاندا رووی ده‌دا، هه‌ر به دواكه‌وتویی و لاوازی مایه‌وه. وڵاته‌كه خۆ به‌خۆ دەر‌فەتی هه‌ڵگیرسانی شۆرشی سیاسی و پیشه‌سازی تێدا رووی نه‌دا. هه‌روه‌ها له كاتی بڵاوبوونه‌وه‌ی سه‌رمایه‌داری جیهان بۆ ئاسیا و وڵاته‌كه، وڵاته‌كه به‌هۆی ئه‌و سیستمه رێگره‌وه نه‌یتوانی سوود له كه‌پیتالیزمی جیهان وه‌ربگرێت و له‌گه‌ڵی ئاوێتە بێت و ببێته به‌شێكی سه‌ربه‌خۆ و به‌هێز تیایدا. ئه‌و بڵاوبوونه‌وه نه‌بووه هۆی به‌هێزبوونی چینوتوێژه نوێیه‌كان و گه‌شه‌كردنی بازرگانی و پیشه‌سازی خۆماڵی و به‌رپابوونی شۆرشی سیاسی و پیشه‌سازی تیایدا. به‌ڵی كه‌پیتالیزمی جیهان توانی خۆی بخزێنێته وڵاته‌كه‌وه و بیكاته پاشكۆی خۆی. له باتی به‌هێزبوونی چینوتوێژی نوێ و دەر‌فەتی به‌شداریكردنیان له بڕیاره سیاسی و ئابوریه‌كاندا، ده‌ره‌به‌گ و چینه ده‌سه‌ڵاتداره كۆنه‌كانی وڵاته‌كه و هه‌ندێ بازرگانی پاشكۆی نزیك له وڵاته كه‌پیتالیسته‌كانه‌وه ئه‌و سیستمه‌یان بۆ باشكردنی خۆشگوزه‌رانی خۆیان و ده‌سه‌ڵاتی تاكڕه‌وی خۆیان به‌كارهێنا. بازرگانی ئه‌و وڵاته به‌رده‌وام بوون له ژێر مۆنۆپۆڵ و فشار و هه‌ڕه‌شه‌ی ئه‌وانه‌و وڵاته سه‌رمایه‌داره كۆلۆنیسته‌كان.\nوڵاته سه‌رمایه‌داره‌كان، له‌باتی رووه پلورالیست و دیموكراتیه‌كه‌یان، رووه تاكڕه و توندڕه‌كه‌یان خسته گه‌ڕ و كه‌وتنه رووتاندنه‌وه و چه‌وساندنه‌وه‌ی زۆرینه‌ی خه‌ڵكه‌كه‌ی و به‌رهه‌ڵستیكردنی چینوتوێژه نوێكانی بۆ بونیادنانی ئابوریه‌كی سه‌ربه‌خۆی به‌هێز له وڵاته‌كه‌دا<128 ل10>. ئه‌و كردارانه له‌گه‌ڵ سروشتی چینوتوێژه ده‌سه‌ڵاتداره‌كانی وڵاته‌كه‌دا گونجاوبوون، بۆیه ده‌بوونه هاوپه‌یمانی یه‌كتر له‌سەر بنه‌مای به‌رژه‌وه‌ندی هاوبه‌ش. ئه‌و ده‌وڵه‌ته كه‌پیتالیستانه نه به ئه‌ركی خۆیان ده‌زانی پشتگیری چینوتوێژه نوێیه‌كانی چین بكه‌ن و پشتگیری ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی وڵاته‌كه بكه‌ن و نه به به‌رژه‌وه‌ندی رۆژگاری ئه‌وسای خۆیان ده‌زانی.\nله‌و سه‌رده‌مه‌دا چین رێبازی سه‌ربه‌خۆیی و سیاسی و ئابوری و گه‌شه‌كردنی نه‌گرته‌به‌ر، له ئاوێتەبوونی له‌گه‌ڵ سه‌رمایه‌داری جیهان، به‌ڵكو رێبازی پاشكۆیی و ئه‌ڵقه له گۆێیی هه‌ڵبژارد. فاكته‌ره بنچینه‌كانی ناوخۆ بوو، كه ئه‌و وڵاته له كۆندا خۆبه‌خۆ شۆرشی سیاسی و پیشه‌سازی تیایدا رووینه‌دا. به‌هه‌مان شێوه، هه‌مان ئه‌و فاكته‌رانه بوون، كه وڵاته‌كه نه‌یتوانی سوود له بڵاوبوونه‌وه‌ی سه‌رمایه‌داری جیهان وه‌ربگرێت و شۆڕشی سیاسی و پیشه‌سازی تیایدا رووینه‌دا.\nهه‌تا ده‌هات بازاڕ و ئابوری وڵاته‌كه زیاتر ده‌به‌سترایه‌وه به بازاڕی كه‌پیتالیستی جیهانه‌وه. له‌گه‌ڵ ئه‌وەی هه‌ماهه‌نگی هه‌بوو له نێوان چینوتوێژه ده‌سه‌ڵاتداره‌كانی وڵاته‌كه و وڵاته كه‌پیتالیسته‌كاندا، به‌ڵام به‌هۆی بوژاندنه‌وه‌ی بازرگانی و به‌ستنه‌وه‌ی وڵاته‌كه به بازاڕی جیهانه‌وه و لاوازبوونی سیستمی فیوداڵی قوفڵدراوی كۆنی وڵاته‌كه‌وه، هه‌تا راده‌یه‌ك چینوتوێژی نوێ له وڵاته‌كه‌دا دروست بوون و گه‌شه‌یانكرد. ئه‌وانه هه‌وڵی چاكسازی و گۆڕانكاری سیاسی و یاساییان ده‌دا بۆ زاڵبوون به‌سه‌ر ئه‌و كۆسپانه‌ی له رێگه‌ی بوژاندنه‌وه‌ی وڵاته‌كه‌دا بوو. ساڵی 1911 هێز و چینوتوێژه نوێیه‌كان، دوا فه‌رمانڕه‌وای قه‌یسه‌ری كینگی چینیان روخاند و كۆماری چینیان دامه‌زران. په‌رله‌مان دامه‌زرا و بڕیاری چاكسازی سیاسی و یاسایی و ده‌ستوری پلورالیزمتریان له وڵاته‌كه‌دا. ئه‌وانه له پێناوی نه‌هێشتنی مۆنۆپۆڵی چینوتوێژه كۆنه‌كان و ده‌سه‌ڵاتداره كه‌پیتالیسته بێگانه‌كاندا بوو<6 ل437>. ئه‌م سیستمه كۆرپه‌یه له‌ژێر هه‌ڕه‌شه‌ی به‌رده‌وامی پاشماوه‌كانی سیستمی فیوداڵ و كۆمپانیا و ده‌سه‌ڵاتدارانی وڵاته كۆلۆنیسته‌كاندا بوو. سه‌ره‌ڕای ئه‌وانه پرۆسه‌ی دیموكراتی له روسیا شكستی هێناو كۆماری سۆڤێت تیایدا دامه‌زرا. كاردانه‌وه‌ی ئه‌وه دامه‌زراندنی پارتی كۆمۆنیستی چین بوو ساڵ 1921. ئه‌مه بووه هۆكاری په‌یدابوونی فاكته‌رێكی تری رێگر له به‌رده‌م مانه‌وه‌ی سیستمه دیموكراته لاوازه‌كه‌ی چینوتوێژه نوێیه‌كان تیایدا، چونكه ئه‌و پارته نوێیه له چین به كرده‌وه دژی گه‌شه‌كردنی كه‌پیتالیستی خۆماڵی بوو و ده‌یویست سیستمێكی یه‌ك حیزبی تاكڕه‌وی شێوه‌ی سۆڤێت له وڵاته‌كه‌دا بونیاد بنێ. به‌و جۆره چین له ساڵی 1925 وه بۆ ماوه‌ی له زیاتر 10 ساڵ رووبه‌ڕڕووی شه‌ڕێكی خوێناوی ناوخۆ بۆوەوە، كه ئابوری ئازادی سه‌ربه‌خۆی وڵاته‌كه‌ی لاوازكرد و له لایه‌كه‌وه رۆڵی هه‌ندێ فیوداڵی كۆن و سه‌رۆك له‌شكر و هه‌ندێ توێژی بازرگانی سه‌ر به وڵاته كه پیتالیسته‌كانی به‌هێزكرد و له لایه‌كی تره‌وه له رێگه‌ی یه‌كخستنی بزووتنه‌وه‌ی جوتیارانه‌وه رۆڵ و كۆنترۆڵی پارتی كۆمۆنیستی به‌سه‌ر به‌شێك له وڵاته‌كه‌دا زیادكرد. ئه‌مه سه‌ره‌ڕای ناسه‌قامگیری و كاولبوونی وڵاته‌كه هێنده‌ی تر چینوتوێژه نوێیه ئازاده‌كانی لاوازكرد و دەرفه‌تی دامه‌زراندنی ده‌وڵه‌تێكی دیموكراتی لاوازكرد و دەر‌فەتی به‌شداریكردنی چینوتوێژه نوێیه‌كانی له بڕیاره سیاسی و ئابوریه‌كاندا نه‌هێشت. به‌هۆی ئه‌و فاكته‌رانه‌وه ئه‌م پرۆسه‌یه له وڵاته‌كه به‌هه‌مان شێوه به ڕوخساری جیاواز به‌رده‌وام بوو هه‌تا له كۆتاییدا ساڵی 1949 به سه‌ركه‌وتنی رێبازی پارتی كۆمۆنیستی چین دواییهات<2 ل437 \_ 123\_125>.\nسه‌ركه‌وتنی پارتی كۆمۆنیستی چین و كۆنترۆڵكردنی وڵاته‌كه به‌ده‌ستیان، سه‌رتایه‌كی نوێ بوو بۆ دامه‌زراندنی سیستمێكی به‌ڕێوه‌بردنی سیاسی و ئابوری تاكڕه‌و و توندڕه‌وی ئه‌بسولیتزمی نوێ.  دەستەبژێری ده‌سه‌ڵاتدار به ناوی سۆسیالیزم و خزمه‌تكردنی كرێكاران و جوتیارانه‌وه هه‌ر به‌شێوه‌ی فیوداڵه ده‌سه‌ڵاتداره كۆنه‌كان هه‌موو ئابوری و جموجۆڵی بازرگانی و به‌رهه‌مهێنانی كشتوكاڵی و پیشه‌سازییان خسته ژێر كۆنترۆڵی خۆیان و مۆنۆپۆڵی دەستەبژێری ده‌سه‌ڵاتدارانی پارتی كۆمونیسته‌وه. له ژێر سایه‌ی ده‌وڵه‌ت و پارته‌كه‌دا بێجگه‌له دەستەبژێریه‌كی ده‌سه‌ڵاتداری پارته‌كه هیچ چینوتوێژێك یان هێزێك دەر‌فەتی به‌شداریكردنی له بڕیاردانی سیاسی و ئابوریدا نه‌بوو. سه‌رۆكی پارتی كۆمۆنیستی چین زۆربه‌ی خه‌ڵكه‌كه‌ی كرده ئەسیری خۆی و به به‌رگێكی نوێیوه جێگه‌ی قه‌یسه‌ره كۆنه‌كانی وڵاته‌كه‌ی گرته‌وه<48>.\nكه ئه‌و ساڵه كۆماری چین به‌ده‌ستی پارتی كۆمۆنیست دامه‌زرا، وڵاته‌كه یه‌كێك بوو له هه‌ره وڵاته هه‌ژاره‌كانی جیهانی ئه‌وسا. بۆ كۆنترۆڵكردنی وڵات و خه‌ڵكه‌كه‌ی ئه‌و پارته رێبازی خۆجیاكردنه‌وه‌ی له جیهان هه‌ڵبژارد. ئه‌و خۆجیاكردنه‌وه‌یه بووه‌هۆی زیاتر تاكڕه‌وی ده‌سه‌ڵاتداران و گرژیی و ململانێ له پێناو كۆننترۆڵكردنی ده‌سه‌ڵاتدا له نێوان باڵ و رێبازه جیاوازه‌كانی ناو پارته‌كه‌دا، كه بووه‌هۆی ماننه‌وه‌ی وڵاته‌كه به دواكه‌وتویی و هه‌ژاری<2 ل422>.\nبه‌هۆی ململانێی ناوخۆی باڵه‌كانی ناو پارته‌كه‌وه، له دوای ساڵه‌كانی 1980 چاكسازی بچوكی هه‌نگاو به هه‌نگاو له باری ئابوری ده‌ستیپێكرد، كه رێگه‌ی بۆ دروستبوون و گه‌شه‌كردن و به‌هێزبوونی چینوتوێژی نوێ له وڵاته‌كه خۆشكرد. له ساڵه‌كانی 1990 و دوای شكستهێنانی یه‌كێتی سۆڤێت، ئه‌و پرۆسه‌یه له وڵاته‌كه هه‌تا ده‌هات خێراتر به‌ڕێوه ده‌رۆیشت <6 ل443\_ 2 ل422>.\nئه‌مڕۆ چین به‌شێكی گرنگ و به‌هێزه له كه‌پیتالیزمی جیهان، به‌ڵام هێشتا دەستەبژێری ده‌سه‌ڵاتداری پارتی كۆمۆنیست رێگه‌گره له گه‌شه‌كردنی پلورالیزم و دیموكراتی و به‌شداریكردنی چینوتوێژه نوێیه‌كان له ده‌سه‌ڵات، كه كۆسپێكی گه‌وره‌یه له‌رێگه‌ی گه‌شه‌كردنی وڵاته‌كه‌دا<22 ل1>.\nنموونه‌ی چین ئه‌وه‌مان بۆ ده‌سه‌لمێنی، كه گۆڕانكاری و گه‌شه‌كردن له هیچ وڵات و شوێنێكی جیهاندا مه‌حاڵ نیه. به دروستبوونی زه‌مینه‌ی له بارو چاكسازی هه‌نگاو به‌هه‌نگاو و دەر‌فەت دروستبوو بۆ خه‌ڵكی تا توانای خولقێنه‌ری خۆیان به‌كاربهێنن و گۆڕانكاری بچوك رێگه‌خۆش ده‌كات بۆ گه‌وره‌تر. له هه‌مانكاتدا تاقیكردنه‌وه‌ی ئه‌م وڵاته ئه‌وه ده‌سه‌لمێنی، كه هێز و پارت و چینوتوێژه ده‌سه‌ڵاتداره‌كان به خۆشی خۆیان وا به ئاسانی واز له ده‌سه‌ڵات و به‌رژه‌وه‌ندی خۆیان ناهێنن و پرۆسه‌ی گۆڕانكاری درێژخایان و دژواره به‌ڵام مه‌حاڵ نیه.


وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی ئێران سه‌ردانی توركیای كرد\nوه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی ئێران سه‌ردانی توركیای كرد و، په‌یوه‌ندییه دووقۆڵییه‌كان و پرسی سووریای له‌گه‌ڵ به‌پرسانی باڵای ئه‌و وڵاته تاووتوێ كرد.\nمحه‌مه‌د جه‌واد زه‌ریف، وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی كۆماری ئیسلامیی ئێران، پاش سه‌ردانه‌كه‌ی بۆ سووریا، سه‌ردانی توركیای كرد و له‌گه‌ڵ مه‌ولوود چاوشئۆغلوو وه‌زیری ده‌روه‌وه و، ڕه‌جه‌ب ته‌یب ئه‌ردۆغان سه‌رۆككۆماری توركیا كۆبووه‌وه.\nله كۆنگره‌یه‌كی ڕۆژنامه‌وانیشدا وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی ئێران ڕایگه‌یاند "له سووریا چاوپێكه‌وتنێكی درێژی له‌گه‌ڵ به‌شار ئه‌سه‌د ئه‌نجامداوه و، ڕاپۆرتی ئه‌و چاوپێكه‌وتنه به ئه‌ردۆغان ده‌گه‌یه‌نێت".\nله‌باره‌ی پرسی سووریاشه‌وه زه‌ریف وتی "له‌گه‌ڵ ڕووسیا و توركیا و نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان به‌رده‌وامن له‌سه‌ر گفتوگۆ بۆ دیاریكردنی ئه‌ندامانی لیژنه‌ی نووسینه‌وه‌ی ده‌ستووری سووریا".\nوه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی ئێران، ئاماژه‌ی به‌وه كرد "له نیگه‌رانییه‌كانی توركیا تێده‌گه‌ن و كاریگه‌رترین ڕێگا بۆ ده‌سته‌به‌ركردنی ئاسایش له سووریا باڵاده‌ستبوونی سوپای ئه‌و وڵاته‌یه له‌سه‌ر سنوور".\nلای خۆیشیه‌وه مه‌ولوود چاوشئۆغڵوو، وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی توركیا، بڕیاره‌كه‌ی ئه‌مریكا له‌باره‌ی ناساندنی سوپای پاسدارانی ئێران به "ڕێكخراوی تیرۆریستی" به بڕیارێكی "مه‌ترسیدار و زۆر هه‌ڵه" ناو برد.\nچاوشئۆغڵوو جه‌ختی له‌وه كرده‌وه "دانانی ناوی دامه‌زراوه فه‌رمییه‌كانی وڵاتێك له لیستی تیرۆردا نیشانه‌ی دووفاقه‌ییه له به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی تیرۆر و نانه‌ی دووڕوویه‌كی ئاشكرایه".\nوه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی توركیا ئاماژه‌ی به‌وه‌ش كرد "قه‌باره‌ی بازرگانیی دووقۆڵیی توركیا و ئێران له ساڵی 2018دا كه‌مێك پاشه‌كشه‌ی كردووه و، له كۆبوونه‌وه‌كاندا چاویان به ته‌واوی ڕه‌هه‌نده‌كانی په‌یوه‌ندییه دووقۆڵییه‌كاندا خشاندووه‌ته‌وه".


شێوه‌ی دروستکردنی کتێبی epub ی کوردی بۆ یه‌که‌م جار\nepub فۆرمێکی نوێی کتێبی ئه‌لکترۆنیکییه که بۆ زۆربه‌ی ئامێره دیجیتالییه‌کانی خوێندنه‌وه‌ی کتێبی ئه‌لکترۆنیکی وه‌ك: ئایفۆن، ئایپێد و Ebook reader Sony.... و که‌ره‌سه‌کانیتر که‌ڵکی لێ وه‌رده‌گیرترێ. بۆ دروستکردنی ئه‌و چه‌شن فۆرماته له به‌رنامه‌ی "sigil "که‌ڵك وه‌رده‌گرین. ئه‌و به‌رنامه‌یه به خۆراییه و ده‌کرێ بۆ وێنه له ژێر ئادره‌سی (http://www.computerbild.de/download/Sigil-5536742.html) دانلود بکرێ.\nدوای دامه‌زراندن و کردنه‌وه‌ی به‌رنامه‌که، ده‌بێ ئه‌و نووسراوه‌یه‌ی ده‌مانهه‌وێ بیکه‌ین به فۆرمی epub له لای ڕاستی به‌رنامه‌که‌دا بیگونجێنین. (دیاره چونکه نووسینی کوردی له چه‌پ بۆ راسته‌وه‌یه، ده‌بێ پێشتر "کۆرزووره‌که" بێنینه لای چه‌پ). نووسراوه‌کان ده‌بێ به فۆرمی txt ، word یا html بێت. به داخه‌وه له فۆرمی pdf ه‌وه ناکرێ ئه‌و چه‌شن کتێبه دروست بکرێ.\nئه‌گه‌ر نووسراوه‌که‌مان زۆر دوور و درێژ بێت، بۆ ئه‌وه‌ی به فۆرمی epub به راحه‌تی بتوانین کاری پێ بکه‌ین و کاتێکی که‌می بۆ کردنه‌وه بوێ، نووسراوه‌که به‌ش به‌ش ده‌که‌ین و هه‌ر به‌شه‌ی به جیا داده‌نێین. بۆ ئه‌و کاره له ده‌ستی چه‌پی به‌رنامه‌که و له‌ژێر Txt به دوگمه‌ی ڕاستی مشکی کامپیوتره‌که‌مان داوای Add New Item ده‌که‌ین و به دووجار کلیك کردن له‌سه‌ر چاوه تازه‌که به‌شێکیتری نووسراوه‌که ده‌گونجێنین و به‌و شێوه‌یه ده‌توانین کتێبه‌که به‌سه‌ر چه‌ندین به‌شدا دابه‌ش بکه‌ین.\nبۆ گونجاندنی به‌رگی یه‌که‌م یا‌خود وێنه ده‌بێ گه‌وره‌یی وێنه‌کان 188 له 267 بێ. بۆ هێنانه ناو وێنه له فایلێکی تایبه‌تی کامپیۆتره‌که‌مانه‌وه هه‌ر وه‌ك پێشتر، له لای چه‌پی به‌رنامه‌که به دوگمه‌ی ڕاستی مشکی کامپیوتره‌که‌مان ده‌چینه سه‌ر ناوی images یا add existing items .\nبۆ نووسینی ناوی کتێب یا ناوی نووسه‌ره‌که‌ی له ژێر به‌رنامه‌که‌دا دوگمه‌ی "F8" لی بده‌ن و راسته‌وخۆ ناوه‌کانی تێدا بنووسن.\nله کۆتاییدا کتێبه‌که ده‌بێ له‌ژێر ناوێکی دڵخوازدا Save بکرێ.\nبۆ کردنه‌وه‌ی کتێبی Epub له‌سه‌ر کامپیۆتر ده‌توانن له به‌رنامه‌ی "calibre" که‌ڵك وه‌ربگرن که ئه‌ویش هه‌ر به خۆڕاییه و ده‌توانن له‌سه‌ر ئینترنێت دایبه‌زێنن.\nهیوادارم هیچ کێشه‌یه‌کتان بۆ پێش نه‌ێیت!\nئه‌گه‌ر پرسیارێكتان سه‌باره‌ت به‌وه هه‌ببێت، ده‌توانن به‌و ئیمه‌یله‌ی خواره‌وه په‌یوه‌ندی بگرن.\nله زووترین کاتدا وه‌ڵامتان ده‌ده‌مه‌وه.\nسه‌رکه‌وتوو بن ماڵپه‌ڕی ڕۆژهه‌ڵات / بۆکان شوانه\nئه‌وه‌ش چه‌ند نموونه‌یه‌ك له کتێبی epub ی کوردی\n"مێژوویه‌کی کورتی کات"\n"شه‌ڕی سه‌یرو سه‌مه‌ڕه"\n"هه‌ڵاتن بۆ لای خودا"


💎 پاشماوەی پردێکی بابانەکان لە قەڵاچوالان شوێنەوار و کۆنینە\n📅 کاتی تۆمارکردن Jan 13 2013 11:33AM\n👁 ئەم بابەتە 9,756 جار بینراوە\n... [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✖ 50% ✍ هـ.ب. 13-1-2013 11:33:00\n📕 پرۆژەی بەرنامەی ئامادەکراو بۆ کۆنگرەی پاسۆک لە قەڵاچوالان - 1991 پەڕتووکخانە\n📅 کاتی تۆمارکردن Sep 12 2016 9:23AM\n👁 ئەم بابەتە 1,978 جار بینراوە\n... [ زۆرتر... 👁] ✖ 📕 ✖ 0 0 ✔ 98% ✍ هـ.ب. 12-9-2016 9:23:24\n📷 پۆلێک لە خوێندکارانی (دواناوەندی سەربەرزی قەڵاچوالانی ئێواران) وێنە و پێناس\n📅 کاتی تۆمارکردن Sep 9 2015 5:35PM\nئەم خوێندکارانە توانیان دوای دابڕانێکی زۆر بگەڕێنە [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 60% ✍ س.ئـ. 9-9-2015 17:35:38\n☂ پەیمانگای کادیرانی قەڵاچوالان پارت و رێکخراوەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Jun 30 2013 8:56PM\n👁 ئەم بابەتە 3,810 جار بینراوە\n1996 [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 62% ✍ هـ.ب. 30-6-2013 20:56:30\n💎 جۆگەی کۆنی ئاودێری بابانەکان لە قەڵاچوالان شوێنەوار و کۆنینە\n📅 کاتی تۆمارکردن Dec 4 2014 8:21PM\n👁 ئەم بابەتە 5,200 جار بینراوە\n... [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 60% ✍ هـ.ب. 4-12-2014 20:21:17\n📷 رزگار شەمەیی، هەڵۆ بەرزنجەیی و ئومێد عەباس لە کۆنگرەی پاسۆک لە قەڵاچوالان - 1991 وێنە و پێناس\n📅 کاتی تۆمارکردن Feb 21 2017 10:08PM\nئومێد عەباس رزگار شەمەیی هەڵۆ بەرزنجەیی [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 3 ✔ 92% ✍ هـ.ب. 21-2-2017 22:08:34\n🏰 قەلاچوالان شوێنەکان\nگەڕەکێکی گوندنشینە لە شارەدێی چوارتا سەر بە شارۆچک [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 9 ✔ 80% ✍ ج.ع.ئـ. 16-7-2019 21:14:15\n🏰 قەڵاچوالان شوێنەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Jan 16 2011 12:51AM\n... [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✖ 52% ✍ هـ.ب. 16-1-2011 0:51:07\n📅 کاتی تۆمارکردن Mar 19 2018 5:31PM\nگوندێکە سەربە شارۆچکەی چوارتا لە پارێزگای سلێمانی. [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 64% ✍ م.ب. 19-3-2018 17:31:28\n📷 مستەفا چاوڕەش لەگەڵ مام جەلال قەڵاچوالان 2002 وێنە و پێناس\n📅 کاتی تۆمارکردن Jul 5 2018 11:49AM\n👁 ئەم بابەتە 2,761 جار بینراوە\nمستەفا چاوڕەش لەگەڵ مام جەلال قەڵاچوالان 2002  [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 2 ✔ 97% ✍ ز.س. 5-7-2018 11:49:00\n| کاتی ئافراندنی لاپەڕە: 6,724 چرکە!


ئێسکی ناو گەروو - بنکەی روناکبیریی گەلاوێژ :: Gelawej\nئێسکی ناو گەروو\nوتار Dec 26, 2021\nباوک مردووە، نوکتەیەک کە زۆر جار گێڕاویەتیەوە، گۆرانییەک کە زۆر حەزی پێی بووە، کەسێک کە زۆر خۆشی ویستووە، کەسێک کە قەت حەزی بە چارەی نەکردووە، شوێنێک کە بەردەوام بۆی چووە، شوێنێک کە لێی هەڵاتووە و... . لە دوای ئەوەی هەمووان دێن "فاتیحا" و "خوا لێی خۆش بێ"یی خۆیان دەڵێن و دەڕۆن و دەبێت بە شەو و تەنیا ئەندامانی خێزان دەمێننەوە و باس لە هەموو ئەو شتانە دەکەن کە باوکە بە ئیشتها و بێزەوە کردوونی و لەگەڵ گێڕانەوەیاندا، هەمووان دەدەنە قاقای پێکەنین، چما هەر پرسە و مردووش نەبێت، بەم پێکەنینە دەگوترێ «زەردەقاقا».\n«زەردەقاقا» کۆمەڵەچیرۆکێکی «مراد ئۆزیاشار»ـە، مراد لەدایکبووی ١٩٧٩یە لە دیاربەکر. ئەم کتێبە لە لایەن سەلاحەدین بایەزیدی، وەرگێڕی دڵخوازی من، لە تورکی و بە پرسی نووسەر و وەشانخانەکەی، کردوویەتی بە کوردی و چاپەمەنی «مادیار» بڵاوی کردووەتەوە.\nچەند چیرۆکی سەرەتای ئەم کتێبە، چیرۆکی پێکپەیوەستن، باقیی، لەو چیرۆکانەن کە دنیای سەربەخۆی خۆیان هەیە. لە خەسڵەتە دیارەکانی ئەم کۆچیرۆکە: چڕی، وردبینی، دەقیقی، ڕوونی و شاعیرانەیە لە دەربڕین و وەسفدا، خودی هەریەک لەم خەسڵەتانە بەر و بەرهەمێکیان لێ کەوتووەتەوە بە ناوی «زەردەقاقا». من لێرەدا تەنیا لەسەر یەک لایەنی ئەم چیرۆکانە دەنووسم.\nبە شێوەیەکی پاڵەکی و داشاردراو، ئەم چیرۆکانە دۆخی سیاسەت دەنوێنن، سیاسەتێک کە ڕیشەی هەیە و مێژووییەک لەقاو دەدات، ئەم گوتارە، گوتارێکی پانوپۆڕە و کەمتر لەگەڵ خەسڵەتگەلی چیرۆکگەلێکی لە چەشنی چیرۆکەکانی نێو «زەردەقاقا» دێتەوە، بەڵام وەک دەرەتان و هونەرێک لە ڕێی ڕایەڵ و هێڵێکی کاڵەوە، ئەم گوتارە بانگهێشت کراوە و بە شێوەیەکی پەراوێزنشین و لە دامێن و کەنارەوە، لە چیرۆکەکاندا بەرجەستە بووەتەوە. ئەم دۆخە سیاسییە، سیاسەتیی تورکیایە بەرانبەر بە کورد و شارە کوردییەکان. هەر لە یەکەم دێڕی یەکەم چیرۆکەوە ئەم گوتارە ڕەنگڕێژ دەبێت: «کە گوتت ئادەمیزاد یانی چیایەکی سەر بە تەم.» تا دەگات بە دواچیرۆک و دوادێڕ: «ئەمن ئێستا ئەمەت چۆن بۆ بکەمە تورکی: "ئەز نەمینم!"». بە دیاریکراوی نازانم بارودۆخی چاپ و بڵاوکردنەوە لە تورکیادا چۆنە، بەڵام لام سەیرە ئەم چیرۆکانە بەو گوتارەوە، بەژێر تیغی سانسۆردا تێپەڕیون و بڵاو کراونەتەوە؛ دەگەڕێمەوە سەر چیرۆکەکان و ئەو لاپەڕانەی دیاریم کردوون، دەبینم ئەم گوتارە سیاسییە ئەوەندە لەناو زمان و فۆرم و تەکنیکدا توێنراوەتەوە، گومانم لا نامێنێ کە خودی چیرۆکەکان خۆیان بوون بە فریادڕەسی خۆیان.\nئەم ململانێ و دوژمنکارییە، کە وەک دەزانرێت مێژووییەکی دووری هەیە، لە زەقترین ئاستیدا، سەرکوتکردنی زمانی کوردییە لە شارە کوردییەکان و قەدەغەکردنی هەر شتێک کە بەو زمانە بگوترێ و هەر شتێک کە بەو زمانە دەببڕدرێت. بێ هۆ نییە کە لەم چیرۆکانەدا چەندان جار ئەم باسە دێتەوە بەردەم خوێنەر و زەین و یادگەی بۆ ڕابردوو و ئەو مێژووە لە زمانخستن دەگەڕێتەوە: «ئەوان دەیانویست هەڵپەسێراو بن و لە هەر زمانێکدا ببنە بنێشت. پاشان تۆ دەتویست بە هەموو گوێچکەیەکەوە ببیتە زار.» «ئەو بە زمانێکی کۆن تۆی هێنایە دنیا، بە زمانێک کە دەیگوت: "خۆڵەمێش بۆ ڕووم، خاک بۆ سەرم."» «دایە گەورەم بە زازاکی جوانترین دوعای بۆ دەکردم و دەیناردمە قوتابخانە.» «دایە گەورەش چووەتە قوتابخانە، سروودیان پێ لەبەر کردووە و سوێندیان داوە، هەموو لاپەڕەکانی بە زمانێکی لەبەرکراو خەتم کردووە.» یان دێڕگەلی کورمانجی و گۆرانیی کوردی: «عەمرێ من جانێ تۆ...» ئاماژەدان بۆ دەرسیم و کوشتوبڕەکەی ١٩٣٧، تەماشای ئەم دوو دەربڕینە: «کە شاخەکانی ڕووبەڕوو دەڕووخان، ئێمە شەرم دایدەگرتین.» «پڕۆڤەی ژیان سەختە، وەکوو زستان و دەوڵەت.» یان لە چیرۆکی «شەش سیوپێنج»ـدا، باسی سەرحەدی برای شەش سیوپێنج دەکات کە لە شاخە و گەریلایە، شەش سیوپێنج بچووکترین جۆری چەکە، لە بەرانبەریدا سەرحەد وەک چواردەخۆرێک وێنا دەکات! سەرحەد مەترسیدارە و تیرۆریست، چونکە «ژمارەیەک لێدوانی هەبووە کە گەلی کوردیان دەگەیاندە ئازادی!»\nیەکێکی تر لە جوانییەکانی ئەم کتێبە و چیرۆکەکانی، کۆڵان و شەقام و خەڵکان و کەشوهەوای دیاربەکرن، کوردبوونی ئەو شارە لە هەموو دێڕەکانەوە هەڵمشتە دەکەی، لەسەر دیواری ماڵەکان، کە قاڵیچەی شاماران و ئاسک و کەڵەکێوی داچەمیو بۆ جۆگە هەڵواسراون، لە پشت پەردە گوڵگوڵییەکانەوە قورئانەکان بە پارێزەوە دانراون، کۆبوونەوەی ژنان لە بەردەرگا و دنیایەک منداڵی چڵمن، بەفر و سەرما و هاڵاوی دەم و دانیشتنی پیاوانی پیری سمێڵسپی و شەرواڵـلەپێ لە بەردەم چایخانە و قاوەخانە، پەنجەرەی ماڵە هەژارەکان کە لە ئاسمانەوە نزیکن و... هەموو ئەمانە فەزایەکی کوردانەیان پێک هێناوە، کە ڕەنج و دەردی گەلێک، لە جێیەکی عاسی و سەختدا، بەچیرۆک دەکات، ئەم خەڵکانە و ئەم شەقامانە ئێسکی ناو گەروون بوون و دەبن بۆ سوڵتان، مۆتەکەن و لە هەر چرکەیەکدا، خەونی شیرین و ئارام لە چاوی ئەستەمووڵ دەزڕنێنن.


سامسۆنگ یەکەم لاپتۆپی بە شاشەی 4K بڵاوکردەوە. – کەی ئای تی ئێن\nبابەتی گرینگ 6, تشرینی دووه‌م 2015\nڕۆژی چوارشەممە سامسۆنگ پەردەی لەسەر دوو نەوەی نوێی زنجیرە لاپتۆپی ئەتیڤ بەناوەکانی ATIV Book 9 Pro و ATIV Book 9 Spin لادا کە ئەوەی یەکەمییان بە شاشەیەک کە ڕوونیەکەی 4K یە جیادەکرێتەوە، ئەمەش یەکەم بەرهەمییانە ئەم تایبەتمەندییە لەخۆی بگرێت.\nشایەنی باسە ئەم دوو لاپتۆپە هەردووکیان بە سیستەمی ویندۆز ١٠ کاردەکەن و ڕامیان ٨ گێگابایتە و بیرگەی ناوخۆیییان ٢٥٦ گێگابایتە لە جۆری ئێس ئێس دی. شاشەکانیان تەکنەلۆژیای HDRـیان تێدا بەکارهاتووە ئەمەش لە پێناو باشترکردن و ڕوونتر کردنی وێنەکان بۆ بەکارهێنەران. هەروەها، هەردوو لاپتۆپ لە پڕۆسێسەریشدا یەک جۆریان تێدا بەکارهاتووە کە جۆری Core i7 و هەروەها هەردووکیشیان کامێرای وێبی ئاساییان لەسەرە کە توانای تۆمارکردنی ڤیدیۆی هەیە بە ڕوونی 720p و کیبۆردەکانیشیان جۆری Backlitـە واتە ڕووناکی لەژیریەوە هەیە.\nئەوەی ئەم دوو لاپتۆپە تێیدا جیاوازن، ڕوون و قەبارەی شاشەکەیانە کە ئەویش ATIV Book 9 Pro شاشەکەی ١٥.٦ ئینجە و ڕوونیەکەی ٣٨٤٠*٢١٦٠ پێکسڵە واتە 4K یە، ئەمە لەکاتێکدا جۆری دووەم کە ATIV Book 9 Spinـەیە شاشەکەی ١٣.٣ ئینجە و ڕوونیەکەی ٣٢٠٠*١٨٠٠ پێکسڵە.\nجێگای ئاماژەیە تایبەتمەندیەکی تری ATIV Book 9 Pro ئەوەیە کە درەچەی جۆری USB 3.1 Type-C تێدا بەکارهاتووە و هەروەها دەرچەی 4K HDMI-Out یش بۆ نیشاندانی شاشە 4k یەکەی لەسەر شاشەی دەرەکی. هەروەها گرافیک کاردەکەیشی لە جۆری NVIDIA GeForce GTX 950M و قەبارەکەیشی ٢ گێگابایتە.\nدەربارەی کێش و ماوەی پاتریان سامسۆنگ ئاشکرای کرد کە جۆری یەکەمیان ATIV Book 9 Pro بۆ ماوەی ٦.٥ خۆی دەگرێت و کێشەکەی ٢ کیلۆگرام دەبێت و ئەستوریشی ١.٧٧ سانتیمەتر دەبێت. ئەمە لەکاتێکدا جۆری دووەمی ATIV Book 9 Spin کێشەکەی ١.٣ کیلۆگرامە و ئەستوریەکەی ١.٤٩ سانتیمەنترە و ماوەی پاتریەکەی ٧.٣ کاتژمێرە.\nسەبارەت بە ڕۆژی کەوتنە بازاڕەوە ڕاپۆرتەکان ئاشکرایان کرد کە لە سەرەتای مانگی داهاتوو دەکەونە بازاڕەکانی ئەمریکاوە و جۆری یەکەمیان ATIV Book 9 Pro نرخەکەی لە ١٥٩٩ دۆلار دەست پێدەکات و جۆری دووەمیشیان ATIV Book 9 Spin لە ١٣٩٩ دۆلارەوە دەست پێدەکات کە لە کۆگاکانی خۆی و هەروەها کۆگاکانی Bestbuy بەردەست دەبن.\nچەند وێنەیەکی ئەم دوو لاپتۆپە ببینە:\nتاگەکان سامسۆنگ لاپتۆپ ویندۆز ١٠


هەڤاڵنامە: پارێزەرێکی کورد خەڵاتی نێودەوڵەتی لودۆڤیک تراریۆی بۆ مافەکانی مرۆڤ وەردەگرێت\nفەلەستین و کوردستان\nپارێزەرێکی کورد خەڵاتی نێودەوڵەتی لودۆڤیک تراریۆی ...\nکوردم ژیانم دەوێ! پشتیوانیکردنی مانگرتووانی باکوور...\nپارێزەرێکی کورد خەڵاتی نێودەوڵەتی لودۆڤیک تراریۆی بۆ مافەکانی مرۆڤ وەردەگرێت\nپارێزەر، موحەرەم ئەربەی\nخەڵاتی نێودەوڵەتی لۆدۆڤیک تراریۆی (Ludovic-Trarieux) بۆ مافەکانی مرۆڤ، کە لە لایەن چەندین رێکخراو و سەندیکای مافەکانی مرۆڤ و پارێزەرانەوە لە چەند وڵاتێکی ئەوروپی بە هاوبەشی دەبەخشرێ. بۆ ئەمساڵ بەخشرا بە پارێزەری کورد موحەرەم ئەربەی لە باکووری کوردستان.\nخەڵاتی لۆدڤیک تراریۆی خەڵاتێکی نێودەوڵەتییە و، بۆ یەکەمجار لە لایەن پارێزەری فەرەنسی بێرتراند فێڤرەو " Bertrand Favreau" لە ساڵی ١٩٨٤ لە فەرەنسا داهێنرا. لە یادەوەری پارێزەر و سیاسەتکاری فەرەنسی لودۆڤیک تراریۆی بەرگریکاری نێودەوڵەتی لە مافەکانی مرۆڤ و دامەزرێنەری (یەکێتی مافی مرۆڤ) (Human Rights League) لە فەرەنسا.\nئەم خەڵاتە، ساڵانە بەفەرمی دەبەخشرێ بەو پارێزەرانەی کە لە هەر کوێیەکی جیهاندا کاردەکەن لە پێناو بەرگری لە مافەکانی مرۆڤ، سەروەری یاسا، دژایەتی رەگەزپەرستی. ئەمەش پاش راوێژ لەگەڵ رێکخراوە نێودەوڵەتییەکانی مافی مرۆڤ و رێکخراوە مەدەنییەکان.\nیەکەم کەسیش کە ئەم خەڵاتە نێودەوڵەتییەی پێ بەخشراوە، نیلسۆن ماندێلای کەسایەتی ناوداری جیهانی و سەرۆکی پێشووی باشووری ئەفریکا بوو لە ٢٧ی ئەپریلی ١٩٨٥ لە فەرەنسا. لە کاتێکدا کە خۆی لە زینداندا بوو، زەنانی کچی خەڵاتەکەی بە نوێنەرایەتی وەرگرتووە.\nئەم خەڵاتە لە ساڵی ٢٠٠٣ وە لە لایەن چەندین رێکخراو و سەندیکای نێودەوڵەتییەوە بە هاوبەشی دەبەخشرێ. وەک : پەیمانگای مافەکانی مرۆڤ- لقی بۆردوی فەرەنسی، پەیمانگای مافەکانی مرۆڤ- لقی پاریس، پەیمانگای مافەکانی مرۆڤ لە برۆکسێل، پەیمانگای مافەکانی مرۆڤ لە رۆما، پەیمانگای مافەکانی مرۆڤ لە بەرلین، یەکێتی پارێزەرانی نێودەوڵەتی (UIA)، سەندیکای ئەوروپا بۆ مافەکانی مرۆڤ (IDHAE)، کە رێکخراوێکە نوێنەرایەتی هەموو پارێزەرانی مافی مرۆڤ دەکات لە ئەوروپا.\nرێزبەندی خەڵاتەکانیش لە سەرەتاوە تا ئێستا بەم شێوەیەبووە؛\n١- نیلسۆن ماندێلا- باشووری ئەفریکا ١٩٨٥\n٢- ئۆگۆستۆ زونیگا- پیرۆ ١٩٩٢\n٣-جادرانکا جێگلی- ١٩٩٤ بۆسنا و هەرزەگۆڤینیا\n٤- نەجیب حوسنی- تونس، دالیلا میزیانی- ئەلجیریا ١٩٩٦ بە هاوبەشی\n٥- ژوو گۆوگیانگ- ١٩٩٨ چین\n٦- ئیسبەر یاگموردەرەلی- تورکیا ٢٠٠٠\n٧- مێهرەنگیز کار- ئێران ٢٠٠٢\n٨- دیگنا ئۆچوا، باربارا زامۆرا- مەکسیک ٢٠٠٣ بە هاوبەشی\n٩- ئەخزام نایسی- سوریا ٢٠٠٤\n١٠- هێنری بۆرین- بەرازیل ٢٠٠٥\n١١- پەروێز ئمرۆز- هیندستان ٢٠٠٦\n١٢- رێنی گۆمێز مانزانۆ- کووبا ٢٠٠٧\n١٣- یو ئەی مینت- میانمار ٢٠٠٨\n١٤- بیاتریک میتەتوا- زیمبابۆی ٢٠٠٩\n١٥- کارینا مۆسکالینکۆ- رووسیا ٢٠١٠\n١٦- فەتحی تەربیل- لیبیا ٢٠١١\n١٧- موحەرەم ئەربەی- باکووری کوردستان ٢٠١٢. کە ئێستا وەک زیندانییەکی سیاسی لە زیندانی دەوڵەتی تورکدایە.\nموحەڕەم ئەربەی، پارێزەر و نووسەرێکی تەمەنی ٤٠ ساڵەیە و لە کۆتاییەکانی ١٩٩٠ دەستی بەکاری پارێزەری و بەرگری لەمافەکانی مرۆڤ کردووە کە پێگەیەکی باشی لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی بۆ درووستکردووە. چەندین جار دۆسییەکانی گەیاندۆتە دادگای مافەکانی مرۆڤی ئەوروپا. لە ساڵی ٢٠٠٨ بۆتە جێگری رێکخراوی (IHD) کە یەکێکە لە ئەنجوومەنە باوەرپێکراوەکانی مافی مرۆڤ لە تورکیا. سەردانی چەندین پەرلەمانی وڵاتانی ئەوروپا و ئەمریکای کردووە و لەبارەی مافەکانی کوردەوە لێدوانی داوە.\nموحەرەم، لە ٢٤-١٢- ٢٠٠٨ـەوە تا ئێستا لە زیندانی بەدناوی دیاربەرکرە لە ئامەدی باکووری کوردستان.\nوەک هاوپیشەیەکی موحەڕەم ئەربەی، پیرۆزبایی لەو هاوپیشە زیندانییەم و هەموو پارێزەرانی کورد دەکەم. هیوادارم موحەرەم ئەربەی هەرچی زووە لەگەڵ سەرجەم زیندانییە سیاسییەکانی کوردا ئازاد بکرێت و بگەڕێتەوە سەر پیشەکەی خۆی بۆ پاراستنی یاسا و مافەکانی مرۆڤ.\n١- ویکیپێدیای ئازاد\n2- ماڵپەڕی فەرمی خەڵاتی لودۆڤیک تراریۆی\n٣- ژیاننامەی موحەرەم ئەربەی\nسپاس بۆ هاوڕێم کاک سیاوەش گۆدەرزی، کە بووە هۆی بەدواداچوونم لەسەر ئەم خەڵاتە.\nنێردراوە لە لایەن Heval Nezhad at 9:38 AM\nچینی: وتار, یاسایی


ئێران داوای خوێنی زانا ئەتۆمییە كوژراوەكانی لە ئەمریكا دەكات\nدادگایەكی ئێرانی بڕیارێكی لەدژی ئەمریكا دەركردو بەپێی بڕیارەكەش، دەبێ واشنتۆن بڕی زیاتر لە چوار ملیار دۆلار وەك قەرەبووی تیرۆركردنی زانا ئەتۆمییەكانی ئێران بداتە كەسوكارەكانیان.\nمیدیاكانی ئێران بڵاویانكردەوە، یاریدەدەرییەتی كاروباری نێودەوڵەتی بۆ دەسەڵاتی دادوەریی و لیژنەی مافەكانی مرۆڤی ئەو وڵاتە، بڕیاری كۆتایی لەبارەی كەیسی تیرۆركردنی زانا ئەتۆمییەكانی ئێران دەركردو تێیدا ئیدارەی ئەمریكای بە تێوەگلان لەو كارە تیرۆركارییانە تاوانباركرد.\nلە بڕیارەكەدا، ئیدارەی ئەمریكاو ژمارەیەك بەرپرسی ئەو وڵاتە ئیدانەكراون و لەسەریشیان سەپێندراوە كە دەبێ بڕی چوار ملیارو 300 ملیۆن دۆلار وەك قەرەبووی دارایی بدەنە كەسوكاری ئەو زانا ئەتۆمییانەی ئێران، كە لەماوەكانی رابردوودا تیرۆركران.\nلەبڕیارەكەی دادگا ئێرانییەكە، ناوی هەریەك لە باراك ئۆباما سەرۆكی پێشووتری ئەمریكاو دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی پێشووی ئەو وڵاتەو چەند بەرپرسێكی باڵای دیكەی ئەمریكا، وەك تاوانبار هاتووە كە دەستیان لە كردەوە تیرۆركارییەكان هەبووە.\nلەساڵانی رابردوودا، چەندین زانای ئەتۆمیی ئێران بەهۆكاری جیاجیا كوژران، لەوانەش موحسین فەخری زادە، گەورە زانای بواری فیزیای ناوەكی، كە لەمانگی 11ی ساڵی 2020 لەناوچەیەكی نزیك تاران، هێرشكرایە سەر ئۆتۆمبیلەكەی و بەوهۆیەوە گیانی لەدەستدا.


لەم وێنەیەدا کە 15 نیسان 2015 لەسەر ئینتەرنێت بڵاوکرایەوە تیمێکی وەزارەتی تەندروستی عێراق گۆڕێکی بەکۆمەڵ هەڵدەدەنەوە نزیك بە تکریت کە پاشماوەی قوربانیانی رێکخراوی 'دەوڵەتی ئیسلامی' (داعش)ی تێدایە. [خاوەنی وێنە: وەزارەتی تەندروستی عێراق]\nرێکخراوی "دەوڵەتی ئیسلامی" (داعش) لە عێراق شکستیپێهێنراوە، بەڵام میراتی توندوتیژییه‌كه‌ی ماوته‌وە، كه ده‌ركه‌وێت له ژمارەیەکی زۆردا لە خەڵکی ئاوارە و ژێرخانی زیانبەرکەوتو و گۆڕی بەکۆمەڵ-- بەگشتی 120 گۆڕ دەریدەخات.\nوتەبێژی کۆمسیۆنەکە عەلی بەیاتی چوارشەممە (7 شوبات) بە دیارونای وت کۆمسیۆنی باڵای مافی مرۆڤی عێراق 120 گۆڕی بەکۆمەڵی دەستنیشانکردووە لەوکاتەوەی ئۆپەراسیۆنەکانی رزگاری لە سەرەتای 2015وە دەستیپێکرد.\nوتی زۆربەی ئەم شوێنانە لە پارێزگای نەینەوان.\nوتیشی گۆڕەکان پاشماوەی خەڵکی مەدەنی و سەربازییان تێدایە، کە لەلایەن چەکدارانی داعش و لەکاتی هه‌ڵمه‌ته‌كانی سێدارەدا کوژران کە گروپەکە ئەنجامیدان لەکاتێکدا ناوچەیەکی فراوانی باکور و خۆرئاوای عێراقی لەژێردەستدابوو.\nبەیاتی وتی حەفتا گۆڕی بەکۆمەڵ لە نەینەوا دۆزراونەتەوە، زۆربەیان کەوتوونەتە شاری تەلەعفەر و شەنگالەوە لە خۆرئاوای پارێزگاکە.\nوتی گەڕان بەدوای گۆڕە بەکۆمەڵەکاندا بەردەوامە، جارناجارێك گۆڕی دیکەش دەدۆزرێنەوە.\nبەیاتی وتی ژمارەی تەواوی قوربانیان هێشتا نەزانراوە، چونکە زۆر گۆڕی بەکۆمەڵ هێشتا هەڵنەدراونەتەوە و دەرنەهێنراون.\nبەڵام به بێگومان ژمارەیان لە هەزاراندایە.\nوتی: "پاشماوەی 1,800 قوربانی لە بنکەی ئاسمانی کەمپی سپایکەر (ئەکادیمیای فڕۆکەوانی تکریت) دەرهێنراونەتەوە، لەگەڵ پاشماوەی 600 جەستەله گۆڕێك لە ناوچەی بادوش(باکوری موسڵ)،" وتیشی: "بەڵام چەندین قوربانی چاوەڕێی دەرهێنانەوەن لە گۆڕ و لەو شوێنانەی کە هێشتا داخراون."\nچەندین گۆڕ چاوەڕێی هەڵدانەوەن\nبەیاتی وتی لە خەفسەدا، گۆڕێکی بەکۆمەڵی نزیك گەڕەکی حەمام عەلیلی باشوری موسڵ، دانیشتوان وتیان ئەندامانی داعش ته‌رمی هەزاران قوربانیی كوشتاره‌كانیان بە کۆمەڵ فڕێدایە شوێنه‌کەوە.\nوتی شوێنەکە، کە بە یەکێك لە خراپترین گۆڕە بەکۆمەڵەکان دادەنرێت، چاڵێکی فراوانی سروشتییە.\nوتیشی زۆر گۆڕ هێشتا هەڵنەدراونەتەوە یان دەرنەهێنراون بەهۆی "نەبوونی سەرچاوەی پێویست"، چونکە ئەم ئەرکە "پێویستی بە سەرچاوەی ماددی و ژمارەیەکی زۆر لە تیمی هونەری تایبەتمەند هەیە کە ئەزمون و کارامەییان هەبێت".\nبەیاتی تکای لە دەزگا حکومییەکان کرد ئەوەی پێیاندەکرێت بیکەن بۆ "خێراکردنی پرۆسەی دەرهێنان و دەستنیشانکردنی قوربانیان بۆ کۆتاییهێنان بە مەینەتی خێزانەکانیان".\nداواشیکرد دادگای تایبەت دابمەزرێنرێت بۆ چارەسەرکردنی ئەو کێشەیە و بۆ دەرکردنی یاسایەکی نوێ بۆ راگه‌یاندنی تاوانەکە وه‌ك جینۆساید و تاوانی دژی مرۆڤایەتی.\nوتی ئەم کارانە یارمەتی دادگاییكردنی ئەنجامدەران ده‌دات و ئه‌و مافه‌ش دەبەخشێتە خێزانی قوربانیەکان كه شایسته‌ینی.


ھەولێر موڵکی بەغدایە؟\n"١٧%ی بودجە جێگیر کرا، لەمەودوا بەغدا موستەحەقاتی ھەرێم دەدات، مووچەی پێشمەرگە، بەغدا دابینی دەکات، یاسای فڵان و فیسار لە دەستووردا جێی کرایەوە و ھتد". ئەمانە، بنێشتەخۆشەی سەر زاری ئەندامە کوردەکانی ئەنجوومەنی نوێنەرانی عێراقن لە بەغدا، کە گوایە وەک نوێنەری خەڵکی کوردستان لەوێن.\nکێ زانیویەتی لە ٢٠١٤وە بەغدا بودجەی بۆ ھەرێم ناردبێت؟ موستەحەقاتی ھەرێم بەپێی ھاوبەشی لە دەسەڵاتدا، کوا نێردراوە؟ کەی بەغدا مووچەی پێشمەرگەی ناردووە؟ چ یاسایەک کە لە بەرژەوەندیی کوردستانیاندا بووبێت و لە بودجەدا جێگیر کرابێت، ئینجا تۆزقاڵێکیش کاری پێ کرابێت؟\nنوێنەرانی کورد لە بەغدا، بێ گەڕانەوە بۆ ڕای گشتی و شەقامی کوردی، چی بێتە سەر زمانیان دەیڵێن و دەینووسن و بگرە ھەندێک کات بەشێکیان قسەش دەبزڕکێنن!\nبەغدایەک کە لە ٢٠١٤وە پشتی تێ کردوویت، چ خوا قبووڵ دەکات لەبەر ھەندێک بەرژەوەندیی حزبی پەنای بۆ بەریتەوە، جارێکیش نا، چەند جارێک؟\nچەند سەیرە، پەرلەمانتارانی کورد لە بەغدا، جگە لە بەرژەوەندییە ماددییە تایبەتەکانیان، کە ھیچیان بۆ کوردستانیان نەکردووە، ھەمدیس بە پاساوی جودا، خەڵکی کوردستان فریو بدەن؟\nئەرێ کەس لەو ھاوکێشەیە تێدەگات، تەنانەت چەک و تفاقی پێویستی پێشمەرگەش بۆ شەڕی تیرۆریستانی داعش، کە پشکی خۆنی، لەلایەن بەغداوە نێردرابن؟\nبەغدا کە خۆی گیرۆدەی لە شەڕی شیعە و شیعە، شەڕی سوننە و شیعە و بە پێچەوانەشەوە تێوە گلاوە، لە دۆخێکی ھێندە مەترسیداردایە کە بەھۆیەوە ھەم دووچاری قەیرانی دارایی بووە و ھەم تەنگژەی سیاسیی ناوخۆش.\nچ خوا ھەڵدەگرێ دیسان کورد ھیوا لەسەر حکوومەتە شکستخواردووەکەی ھەڵبچنێت و متمانە بە دەزگا و دامەزراوە لێکھەڵوەشاوەکانی بکات؟\nلەسەر ئەو بنەمایەی کە حکوومەتەکەی عەبادی ڕۆژ دوای رۆژ لە نوشستی یەکجارەکی نزیک دەبێتەوە، دەبێ بڵێین، پەرلەمانتارە کوردەکان لە بەغدا چی دەچێنن و چیش دەدروونەوە؟\nئەسڵەن ئیشیان لەو بەغدایە چییە کە لە کۆی پرسەکاندا کورد دەخاتە سفری پاش فاریزە و ھیچ حیسابێکی بۆ ناکات؟\nئەندامە کوردەکانی ئەنجوومەنی نوێنەرانی عێراق، بگرە وەزیرەکانیش، دەبوو لە ٢٠١٤وە بوخچەکانیان لە بەغدا بپێچنەوە و ھەرگیز جارێکی دیکە نەگەڕێنەوە ئەو مەملەکەتەی تەنانەت خۆیشی، خۆی قبووڵ نییە، چ بگا بە نەتەوە و ئایینزا و پێکھاتەی جودای دیکە.\nدواجار حەقە بپرسین، کاتێک ھیچ خێروبێرێکت لە بەغدا دەست ناکەوێت، ھاشوھووشی ئیعلام بەس نییە ئیتر؟، چونکە نە بەغدا موڵکی ھەولێرە و نە ھەولێریش موڵکی بەغدایە!\nحكوومەتەكەی مەسروور بارزانی...\nتیرۆری فیکری و فیزیکی...\nگوللـە بە سەركردەكانتانەوە مەنێن!...\nتیمی ئای تی و ئاسایشی ئەلیكترۆنی...\nیەڵڵا شوفێر، یەڵڵا...\nمێدیا، سۆشیال مێدیا و دەستەبژێری فریودەر...\nکورد لە ماڵەکەی سەددامدا!...\nھەموو ڕێگاکان دەچنەوە واشنتۆن...\nڕێککەوتننامەی پارتی و یەکێتی...\nپەکەکە لە شنگال دەکشێتەوە؟...\nپەیامێکی دیکە بۆ مەسعوود بارزانی...\nخوێندنەوەیەک بۆ لێدوانەکەی سروە عەبدولواحید...\nلە پایتەختێکی کاولبوودا چی دەکەن؟...\nبە دەستی بەتاڵەوە دێنەوە!...\nکوردستان، دەوڵەتە مەزنەکەی رۆژھەڵاتی ناوین...\nئەوەی بە عێراقەوە نامانبەستێتەوە...\nچیدیکە ستەم لە پۆلیس مەکەن!...\nلە ھەولێرەوە بۆ بەغدا!...\nمیدیای بەرپرسیار و ئاسایشی نیشتمانی...\nبوخچەکانتان لە بەغدا بپێچنەوە...


عاشقی ڕاستگۆ, بەشی ٤٨ – fgulen\nعاشقی ڕاستگۆ, بەشی ٤٨\n“مامۆستا بۆ هەموو دونیا پێویستە”\n” ئەو سەرکردەی هەموومانە، هەموومان پێویستمان بەو هەیە… ئاغایان من ماوەی ٣٠ ساڵ لە دەزگای هەواڵگری ڕوسیا کارم کردووە. زۆر بە باشی دەزانم کەوا کێ چۆنییە. من مامۆستا و خوێندنگەکانی لە ئێوەوە فێرنابم. ئەم خوێندنگانە هیچ کارێکی هەڵەیان نیە. مامۆستا م.فەتحوڵڵا گولەن، نەک بۆ تورکیا، بەڵکو بۆ هەموو دونیا پێویستە…” حەیدەر عەلیەڤ سەرۆکی پێشووی ئازەربایجان\nڕۆشتنی مامۆستا بۆ ویلایەتە یەکگرتوەکانی ئەمەریکا(١٩٩٩)\nپزیشکەکانی ئیستەنبول و ئەمەریکا، پێداگرییان لەسەر ئەوە دەکرد، کەوا پێویستە مامۆستا بێ هیچ بە فیڕۆدانێکی کات، نەشتەرگەری دڵ ئەنجام بدات. بەڵام مامۆستا هەتا ساڵی ١٩٩٩ ئەم داواکاریەی پزیشکەکانی ڕەت دەکردەوە. هەمیشە جەختی لەسەر ئەوە دەکردەوە، ئەنجامدانی ئەو هەموو خەرجیە، بە نیسبەت خۆیەوە بە ئیسراف دەزانێت.\nمامۆستا لە هیچ قۆناغێکی ژیانیدا تەنانەت پێی بە نەعلی یەکێک لە خوێندکارەاکنی بەشی ناوخۆیی نەناوە، خواردنی بەشی ناوخۆیی نەخواردووە، هێندەی یەک فلس سوودی لە خزمەت نەبینیبوو. مرۆڤێکی حەساسی لەم شێوەیە، بێگومان بە نیسبەت ئەنجامدانی نەشتەرگەریەکی لەو شێوەیەشەوە دەبوو زۆر بە وردی بیر بکاتەوە. ئەمە لە کاتێکدا بوو ئەو مافی چاپکردنەی بە هۆی کتێبەکانیەوە هەیبوو، بەشی دەیان نەشتەرگەری لەو شێوەیە و کڕینی خانویەکی جوانی وڵاتی ئەمەریکای دەکرد. بەڵام ناسکی دڵی مرۆڤەکانی ڕۆح زۆر جیاوازە…\nبەڵام پزیشکێک بە ناوی “م.ا.” بە ناسنامەی پزیشکی خۆیەوە ڕووبەڕووی مامۆستا دەبێتەوە و جەخت لەسەر ئەوە دەکاتەوە کەوا پێویستە ساتێک زووتر نەشتەرگەریەکەی ئەنجام بدات. مامۆستاش دوای ئەوەی ماوەیەک نە بە ئەرێنی، نە بە نەرێنی وەڵامی داواکەی دەداتەوە، پزیشکەکە ئەمە بە ئاماژەیەکی خێر لێکدەداتەوە و لای خۆیەوە دەستپێشخەری ئەوە دەکات، کەوا پەیوەندی بە نەخۆشخانەی مایۆکلینیکی ئەمەریکیەوە بکات. هەربۆیە یەکێک لە هاوڕێکانی مامۆستا، بەم شێوەیە باسی کاریگەری ئەم هەوڵانەی پزیشکەکە لە ڕۆشتنی مامۆستا بۆ وڵاتی ئەمەریکا دەکات:” من بە ئیرادە و خواستی خۆم نەهاتوومەتە ئێرە. یەکێک لەو دۆستانەی ئێوە کەوا بیری لە تەندروستی من دەکردەوە، بێ ئەوەی من ئاگام لێبێت، چاوپێکەوتنێکی لێرە بۆ ڕێکخستم و، بەو هۆیەوە ڕووم لێرە کرد”.\nپزیشکەکە، چاوپێکەوتنەکەی بۆ ڕێکەوتی ٢٢ ی شوباتی ١٩٩٩ وەرگرتبوو. بەڵام دوای ئەوەی پلەی گەرما لە شاری مینیۆستا، بۆ ٤٠ پلەی ژێر سفری سەدی دادەبەزێت، پڕۆفیسۆر تارهان کەوا لە ئیستەنبول مامۆستای بانگهێشتی ئەمەریکا کرد، داوای ئەوەی کرد کەوا چاوپێکەوتنەکەیان ماوەیەک دوا بخەن. هەربۆیە مامۆستا لە ڕێکەوتی ٢٢ ی ئازاری ١٩٩٩ گەشتەکەی ئەنجامدا.\nڕێک لە مانگی ئازاردا کاتێک ڕێکەوتی گەشتەکەی مامۆستا نزیک بوویەوە، لە تورکیادا هەندێک دەنگۆ بڵاو بوویەوە. بە گوێرەی دەنگۆکان، نوح مەتە یوکسەل داواکاری گشتی دادگای ئاسایشی دەوڵەت لە ئەنقەرە، دۆسیەیەکی لێپرسینەوەی سەبارەت بە مامۆستا ئامادە کردبوو. مامۆستا ڕۆشتنی بۆ ئەمەریکا لە کاتێکی لەو شێوەدا بە هەنگاوێکی دروست نەدەزانی. خۆ گەر داواکاری گشتی دۆسیەیەکی لەو شێوەیەی کردبێتەوە، چوونە لەو کاتەدا بۆ ئەمەریکا، وێنایەکی وەهای بە دوای خۆیدا دەهێنا کەوا بە مەبەستی نەچوونە بەردەم داواکاری گشتی، ئەو گەشتەی ئەنجامداوە. کاتێک حاڵ بەم شێوەیە بوو، هاوڕێیەکی نزیکی مامۆستا، کاتێک بە تەوافوق لە فڕۆکەخانە چاوی بە بولەنت ئەجەویدی سەرۆکی پارتی چەپی دیموکراتی ئەو کاتە دەکەوێت، باسی حاڵی مامۆستای بۆی دەکات. ئەجەویدیش یەکسەر تەلەفۆن بۆ مامۆستا دەکات و دەڵێت: تەندروستی ئێوە زۆر گرنگە، ئەگەر دۆسیەیەکی لەو شیوەیە سەبارەت بە ئێوە هەبووایە، ئەوا بێگومان ئاگادار دەبووین. تکایە چارەسەرە پزیشکیەکەتان دوامەخەن و بڕۆن بۆ ئەمەریکا”. بابەتی ئەوەی کاربەدەستێکی وڵات ئەمە بە مامۆستا بڵێت، زۆر گرنگ بوو. لە ڕاستیشدا گەر لە بابەتێکی هەستیاری لەو شێوەیەدا، دۆسیەیەکی بەو جۆرە هەبووایە، ئەجەوید ئاگاداری دەبوو.\nبەڵام مامۆستا لە جیاتی نەشتەرگەری، بە مەبەستی ئەنجامدانی پشکنینی گشتی، ڕازی بوو بەوەی سەردانی ئەمەریکا بکات. بەم شێوەیە مامۆستا لە ڕێکەوتی ٢١ ی ئازاری ١٩٩٩، ڕووی لە شاری شیکاگۆ کرد. لەو ڕۆژەدا کاتێک لە فڕۆکەخانە یەکێک لەو ڕۆژنامانەی دەهێنرێتە بەردەمی مامۆستا، زۆر دڵتەنگی دەکەن. لە ژێر مانشێتی ڕۆژنامەکەدا کەوا هەواڵێکی تایبەت بە مامۆستا دەبێت، وێنەیەکی زۆر نەشیاو دادەنرێت. مامۆستا کەوا سەرنوسەری ڕۆژنامەکەی لە نزیکەوە دەناسی، چاوەڕێی ئەوەی لێنەدەکرد بەو شێوە شکێنەرە مامەڵەی لەگەڵدا بکات. هەروەها بە فۆنتی گەورە سەردێڕی هەواڵەکە لێی نوسرابوو” فەتحوڵڵا وەرەوە سەر خۆت”.\nمامۆستا ئەو ڕۆژە کاتێک گەشتە شیکاگۆ، لەلایەن هەریەک لە “م.ا.” و پڕۆفیسۆر “م.ت.” کاربەدەستانی مایۆ کلینیکەوە پێشوازی لێکرا. “م.ت.” لەو کاتەدا ڕێگەی نەدا مامۆستا ڕوو لە هۆتێل بکات و، لە ماڵەکەی خۆی پێشوازی لێکرد.\nپشکنینەکانی مامۆستا لە مایۆ کلینیک ٥ ڕۆژی خایاند. پێویستی بەوە دەکرد کەوا نەشتەرگەری ئەنجام بدات. پڕۆفیسۆر “م.ت.” زۆر پێداگری دەکرد کەوا مامۆستا بە ئەرێنی وەڵامی ئەنجامدانی نەشتەرگەریەکە بداتەوە. مامۆستاش دەیویست بگەڕێتەوە تورکیا و لەوێ چارسەری پزیشکی وەربگرێت. بەڵام قەدەر بە نیسبەت مامۆستاوە، کەوا لە ئەخیر زەماندا یەکێک دەبوو لەوانەی ناوی الله بەرز بکەنەوە و ناوی جەلیلی محمدی بە واتا ڕاستەقینەکەی بەرز بکاتەوە، هەروەها لە نێو دڵی دەیان هەزار مرۆڤیشدا تۆوی ئەم خەمە بچێنێت و هانی ئەوەیان بدات بۆ ئەم مەبەستە کەوا بە هەر چواردەوری دونیادا بڵاو ببنەوە، ڕێگەیەکی تەواو جیاوازی بۆ دیاریکردبوو…\nبولەنت ئەجەوید بووە سەرۆک وەزیران(١٩٩٩)\nلە هەڵبژاردنەکانی ١٨ ی نیسانی ،١٩٩٩ پارتی چەپی دیموکرات لە ٪٢١.٧ دەنگەکانی بەدەستهێنا و بەم شێوەیە وەک براوەی هەڵبژاردنەکە، سەرۆکی پارتەکە کەوا بولەنت ئەجەوید بوو، بووە سەرۆک وەزیرانی تورکیا.\n٢.٥ ساڵی پڕ ناڕەحەتی\nلە کاتێکدا هەریەک لە دکتۆر “م.ا.” و پڕۆفیسۆر “م.ت.” دەیانویست بگەڕێنەوە بۆ ئیستەنبول، مامۆستا پێی وتن” وەک ئەوەی هەتا ئێرە هاتووم، با سەردانی هەندێک لە هاوڕێکانم بکەم کەوا لە نیویۆرک ژیان بەسەر دەبەن. منیش لە دوای ئێوە دەگەڕێمەوە. ئەگەر پێویستم بە قەستەرەیەکی تر بوو، ئەوا با لە نەخۆشخانەی شیفا لە ئیزمیر ئەنجامی بدەم”. بڕیار بوو کەوا مامۆستا بگەڕێتەوە ئیستەنبول و، دواتر خۆی پەیوەندی بە پزیشکەکانەوە بکات و پزیشکەکانیش کاتی گونجاوی بۆ دیاری بکەن”. بیرکردنەوەی پڕۆفیسۆر “م.ا.” سەبارەت بە مامۆستا کەوا بە ئەنجامدانی نەشتەرگەری ڕازی نەدەبوو، بریتی بوو لەوەی لایەنی کەم، ستەنت بۆ ئەو دەمارانەی دڵی دابنرێت، کەوا توشی گیران بوو بوون. هەربۆیە بە مامۆستای وت” یان با لێرە ستەنت بۆ دەمارەکانی دڵت دابنێین، یان با لە ئیزمیر ئەو کارە ئەنجام بدەین. خۆ گەر جەڵتە لێتان بدات، ئیدی دانانی ستەنت کەڵکی نابێت. چونکە ماسولکەکانی دڵت تەندروستن، تەنیا لە دەمارەکاندا کێشە هەیە”.\nلەم کاتەدا کاتێک ڕۆژمێرەکان ڕێکەوتی ١٨ ی حوزەیرانی ١٩٩٩ پشان دەدا، لە هەواڵەکانی سەر لە ئێوارەی کەناڵی atv ڕاپۆرتە هەواڵیک سەبارەت بە وتارە کۆنەکانی مامۆستا بڵاو کرایەوە. پاشان هەریەک لە SRAT TV، NTV، SHOW TV، هەمان هەواڵی مۆنتاژکراوی تایبەت بە وتارەکانی مامۆستایان بڵاوکردەوە. ئیدی ئەو تەلەڤیزیۆن و ڕۆژنامە گەورانەی ماوەی ٥ ساڵ بوو بە شیوەیەکی بابەتی چالاکیەکانی مامۆستا و خزمەتیان بە بینەران و خوێنەرانی خۆیان دەگەیاند، لە دوای ئەو ڕۆژەوە بە شێوەیەکی زۆر توند هێرشیان بۆ سەر مامۆستا دەست پێکرد. ئیدی لەو ڕۆژگارەدا لە مانشێتەکانەوە باس لە لەسێدارەدانی مامۆستا دەکرا. تەواوی میکانیزمە کۆمەڵایەتی و دەرونیەکان بۆ گەلەکۆمەکی لە دژی مامۆستا خرابوویە گەڕ.\nبە گوێرەی مامۆستاش، ئەم قۆناغە کەوا بە مۆنتاژکردنی هەندێک لە وتارە کۆنەکانی مامۆستا و بڵاوکردنەوەی لە مێدیاکاندا دەستی پێکردبوو، هەوڵی کۆمەڵیک کەسی نەشازی ناوخۆی تورکیا بوو بۆ “گڕتێبەردان” ی ئەو چالاکیانەی مامۆستا کەوا لەبەر خاتری خزمەتی وڵات ئەنجام دەدران. مامۆستا لە ڕێکەوتی ٢٥ ی ئابی ٢٠٠٠، لە ڕێپۆرتاژێکدا کەوا لەگەڵ دۆگلاس فرانتزی پەیامنێری ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمز ئەنجامیداوە دەڵێت” ئەمانە کاری کۆمەڵە کەسێکی کەمن، بەڵام کاریگەرییان لەسەر دەسەڵاتی سیاسی فراوانە. کۆمەڵێکی بچوکن، بەڵام دەسەڵاتی سیاسی گەورەیان هەیە”.\nبەدیعوزەمانیش بە هەمان شێوە باس لەم گروپە بچوکە خاوەن دەسەڵاتە دەکات و دەڵێت:\n” پێش ٣٠ ساڵ کاتێک ئەندامی دەستەی دارولحیکمە بووم، ڕۆژێکیان سەید سەعدەدین پاشا یەکێک لە هاوڕێکانمان کەوا ئەویش ئەندامی هەمان دەستە بوو، پێی وتم:\nلە سەرچاوەیەکی باوەڕپێکراوەوە ئەم هەواڵەم بیستووە. کۆمیتەیەکی زەندیقەکان هەیە کەوا ڕەگیان لەناو کەسانی بیانیدایە و خۆیان لێرەن، یەکێک لە بەرهەمەکانی تۆیان خوێندۆتەوە. لە نێو خۆیاندا وتوویانە” گەر خەڵک ئەم بەرهەمانە بخوێننەوە، ئیدی ناتوانین پیشەی خۆمان( کەوا کاریان بڵاوکردنەوەی بێ دینی و زەندیقێتیە) لەلای ئەم گەلە بڵاو بکەینەوە”. لەبەر ئەوەی ڕێگری ئەمەیان پێناکرێت، بڕیاری ئەوەیان داوە لە سێدارەت بدەن. پارێزگاری لە خۆت بکە.\nهەربۆیە بەدیعوزەمان بە درێژایی ژیانی ڕووبەڕووی ئەم کۆمیتەیە بوویەوە.\nدواتر بەدیعوزەمان دەڵێت” ئەم کۆمیتەیە ماوەی ٣٠ تا ٤٠ ساڵە لە گەشە سەندندایە و، هەم بەرەنگاری من بوونەوە و هەم هەموو جۆرە فێڵێکیان لە دژی من بەکارهێنا. بە مەبەستی لەناوبردنم دوو جار منیان خستە زیندان و ١١ جاریش ژەهریان دەرخوارد داوم. لە دوایین پیلانی تۆقێنەریاندا، وەزیری پێشووی ناوخۆ، پارێزگاری پێشووی ئافیۆن، قائیمقامی پێشووی ئەمیرداغیان لە دژی من دنە دەدا، واتە بە شیوەیەکی فەرمی تەواوی هەژمونی خۆیان لە نێو حوکمەتدا لە دژی من خستە گەڕ”.\nهەربۆیە ئەم بابەتەی مامۆستاش، جەنگێکی بێ پەروا بوو کەوا لە دژی بەها یەکخەرەکانی نێو ئەم کۆمەڵگایە ڕاگەیاندرابوو. چونکە ڕێک لەو ساڵانەی کەوا ئەم جەنگەی تێدا ڕاگەیاندرابوو، لە تورکیادا کەشوهەوایەکی زۆر ئاسوودەی ئاشتەوایی لە تورکیادا فەراهەم بوو بوو، زۆرێک لە مرۆڤەکان کەوا دڵیان ئاوی خواردبوویەوە، دەیانوت” چەند خۆشە کە ئێمە موسوڵمانین”.\nلە سایەی ئەم کەشوهەوایەوە، زۆرێک لە پیلانەکانی چەشنی ڕووداوەکانی غازی، لە دەستی ئەو کەسانەدا تەقیەوە کەوا دەیانویست لە نێوان سوننی و عەلەویەکانی تورکیادا، بۆمبی جیاکاری بتەقێننەوە. هەندێک لەو هونەرمەندانەی چەندین ساڵ بوو وەک کەسانێکی بێ دین و ئیمان بە خەڵکی تورکیا دەناسێنران، کاتێک وابەستەیی خۆیان بە دین و ئیمانەوە ئاشکرا کرد، تەواوی خەڵکی تورکیا بە سەر سوڕمان و حەیرانێتیەوە سەیری ئەم ڕووداوانەیان دەکرد.\nزۆرێک لە هونەرمەندان بێ ئەوەی توشی هیچ گرێ و دوودڵیەک ببن، گوزارشتیان لە ئیمانی خۆیان دەکرد، بە ئاشکرا ئەوەیان ڕادەگەیاند کەوا ڕۆژوو دەگرن و، سەردانی عەمرەیان ئەنجام داوە و نیازی ئەنجامدانی عەمرەیان هەیە. هونەرمەندێکی بواری میوزیک، لە وەڵامی پرسیاری : ئایا دەتوانین بە ئێوە بڵێین یوسف ئیسلامی تورکیا؟”، لە وەڵامدا وتی ” نەخێر، چونکە یوسف ئیسلام سەرەتا مەسیحی بوو دواتر موسوڵمان بوو، بەڵام من هەر لە سەرەتاوە موسوڵمان بووم”. بە ڕای مامۆستاش، تەواوی ئەم قسانە وەک ڕەنگدانەوەی قسەکانی ناو دڵیان لەسەر زاریان بوو، بەو هۆیەوە گرنگیەکی زۆری هەبوو. مامۆستا هەمیشە دەیوت: چەندین ساڵ بوو نزام دەکرد و دەموت: خودایە هەلی ئەوەم بۆ بڕەخسێنە بچمە سەر سەحنەی یەکێک لە شانۆکان و، لەوێشەوە جارێک هاواری ناوی الله بکەم و پاشان داببەزم”. پاشان مامۆستا بەم شێوەیە لەسەر قسەکانی بەردەوام دەبوو” بەڵام ئێستا زۆرێک لەو مرۆڤانەی کەوا لوتکەی ئەو کارەیان گرتووە، باسی الله، پێغەمبەر و دین دەکەن”. هەندێک لە مرۆڤەکانیش لە ڕێگەی پرسیاری ” ئایا تەنیا لە ڕێگەی وتنەوەی کەلیمەی شەهادەت، ڕزگارمان دەبێت؟”، لە ڕوانگەی ئەوەی شوێنێکیان بۆ خۆیان لە ناو دیندا دەدۆزیەوە، هەناسەیەکی ئاسودەییان هەڵدەکێشا. یەکێک لە پزیشکەکان، باسی ئەوەی بۆ مامۆستا کرد، زۆرێک لەو نەخۆشانەی بە هۆی ئازاری پشتیانەوە ناتوانن بۆ نوێژی بەیانی هەڵبستن و بۆ ئەو مەبەستە دەیانەوێت نەشتەرگەری پشتیان ئەنجام بدەن، لە هەمان کاتدا شێتی ئافرەتە سفورەکانن. هەستەکانی مامۆستاش بەرامبەر ئەو دیمەنانەی کەوا ڕۆژانە سەبارەت بە ئیماندار بوونی خەڵک دەیبیستن، نەیدەتوانی بە وشە گوزارشتیان لێبکات.\nزۆرێک لەو مرۆڤانەی کەوا لەلایەن کۆمەڵگاوە وەک ڕۆشنبیر قبوڵ کرابوون، بەڵێ”یان بۆ خوێندنگەکانی خزمەت و ئەو چالاکیانە دەکرد کەوا لەبەرخاتری خزمەتی کۆمەڵگا خرابوونە ڕوو. هەندێک لەو کەسە ڕۆشنبیرانە بە ئاشکرا دانیان بە ئامادەیی خۆیان بۆ یارمەتی کارەکانی خزمەت دەنا و دەیانوت” گەر ئێمەش لە سەرەتاوە ئاگامان لێبووایە، لەلای خۆمانەوە شتێکمان ئەنجام دەدا”.\nبە مەبەستی کۆکردنەوەی یارمەتی بۆ خوێندنگەکانی خزمەت لە دەرەوەی وڵات، لە هۆتێلە گەورەکانی ئیستەنبول چەشنی هیلتۆن و چراغان، بە بەشداری پیاوانی کاری تورکیا چەندین کۆبوونەوە ئەنجام دەدرا. ئەمانە وەک ئەوەی بە نیسبەت هەموو کەسێکەوە جێگەی سەر سورمان بوون، لە هەمان کاتدا دەبوونە جێگەی بیرکردنەوە.\nبە گوێرەی تێڕوانینی مامۆستا، ئەو جەنگەی لە ساڵی ١٩٩٩ لە دژی مامۆستا و خزمەت ڕاگەیاندرابوو، بە هۆی ئەو دیمەنە نوێیانەوە بوو کەوا لە کۆمەڵگای تورکیادا دەبینران. ئەم کارە تێکدەرانەی دەستی پێکرابوو، چەشنی سەرەتاکانی ساڵی ١٩٩٠، کۆمەڵگای تورکیا دیسان دووبەرەکی تێکەوتەوە و چەشنی دانەکانی ملوانکەیەکی کریستاڵی، بەلای ڕاست و چەپدا پەرشوبڵاو بوویەوە. ئارەزووی ئەو گروپە ناڕەسەنەی کەوا پەنجەیان بە دوگمەی ئەم جۆرە کارانەیاندا نابوو، بریتی بوو لەوەی تورکیا هەمیشە بەو شێوەیە دووبەرەکی لە نێواندا بێت.\nلە دوای ئەم هەڵمەتی لەکەدارکردنە، دکتۆر “م.ا.” پەشیمان بووەوە لەوەی مامۆستا بە مەبەستی ئەنجامدانی قەستەرەی دڵ سەردانی نەخۆشخانەی شیفا لە ئیزمیر، بکات. بە گوێرەی تێڕوانینی پزیشکەکە، هاتنەوەی مامۆستا لە هەلومەرجێکی لەو شیوەیەدا بۆ تورکیا، مەترسیەکی گەورەیان بۆ سەر تەندروستی ئەو دروست دەکرد. هەتا ئەو ساتەش مامۆستا هیچ چارەسەرێکی پزیشکی وەنەگرتبوو کەوا سەرئەنجامێکی تەواو بە دەستەوە بدات. هەربۆیە لە دوای بڵاوبوونەوەی ئەو جۆرە هەواڵانە لە ناوخۆی تورکیادا، فشاری خوێنی مامۆستا هەتا ٢٢ پلە بەرز بوویەوە و، پزیشکەکانی هەوڵی ئەوەیان دەدا لە ڕێگەی دەرمانەوە دایببەزێنن و، ماوەیەکی زۆر لە دوای وەرگرتنی دەرمانیش، هێشتا فشاری خوێنەکەی ڕووی لە دابەزین نەدەکرد. هەربۆیە ڕۆژەکانی غوربەتی مامۆستا لە ویلایەتی پەنسیلڤانیای ئەمەریکا، لە ساڵی ١٩٩٩، بەم شێوەیە دەستی پێکرد. ئەو شوێنەی مامۆستای لێ دەمایەوە، بینایەکی ٣ قات بوو، کەوا لە ساڵی ١٩٩٢، لەلایەن چەند تورکێکەوە بە مەبەستی دامەزراندنی وەقفێک لەسەر زەویەکی ١٥٠ دۆنمی بە ٢٥٠ هەزار دۆلار کڕدرابوو. ئەوەی لێرەدا جێگەی سەرنج بوو، لە دوای ناوچەی کەستانەپازاری ئیزمیر، ئەم شوێنەی لە ئەمەریکاش کڕدرابوو، ناوەکەی بە زمانی ئینگلیزی هەر واتای کەستانەی هەبوو. کەمپەکە بە ناوی نەوەی ئاڵتونی لە کەمپی کەستانەپازاری کرایەوە( Golden Generation Chestnut Camp Retreat Center)…\n“مامۆستا فەتحوڵڵا گولەن، نەک بۆ تورکیا، بەڵکو بۆ هەموو دونیا پێویستە”\nحەیدەر عەلیەڤ سەرۆکی ئازەربایجان، چاک ئەوەی دەزانی کەوا مامۆستا م.فەتحوڵڵا گولەن ئەندازیاری ئەو پڕۆژە خزمەتگوزاریانەیە کەوا لە وڵاتانی ناوەڕاستی ئاسیا ئەنجام دەدرێت. کاتێک مامۆستا لە ڕێکەوتی ١٨ ی حوزەیرانی ١٩٩٩، لە ڕێگەی مۆنتاژکردنی کاسێتە کۆنەکانیەوە کرایە ئامانجی زۆرێک لە مێدیاکانی تورکیا، حەیدەر عەلیەڤ چەشنی ئەجەوید، پەیامێکی بەهێزی وەک پشتگیری مامۆستا بڵاوکردەوە” مامۆستا فەتحوڵڵا گولەن نەک بۆ تورکیا، بەڵکو بۆ هەموو دونیا پێویستە”.\nعەلیەڤ بە شێوە زارە ئازەریەکەی خۆی دەیوت” مامۆستا سەرکردەی هەموومانە، هەموومان پێویستمان بەو هەیە”.\nهەروەها لە ساڵی ١٩٩٩، کاتێک دوو دیپلۆماتکاری باڵا بە مەبەستی لێدان لە کەسایەتی مامۆستا ڕوویان لە باکوی پایتەختی ئازەربایجان کرد و لەگەڵ عەلیەڤ کۆبوونەوە، سەرۆک کۆماری ئازەربایجان بەم شێوەیە بێدەنگی کرد:\n” ئاغایان من ماوەی ٣٠ ساڵ لە دەزگای هەواڵگری ڕوسیا کارم کردووە. زۆر بە باشی دەزانم کێ چۆنییە. مامۆستا و خوێندنگەکانی هیچ کارێکی هەڵەیان ئەنجام نەداوە”.\nهەروەها عەلیەڤ لە کاتی ماڵئاوایی لەم دوو دیپلۆماتکارە تورکەدا دەڵێت” ئێوە ڕاوێژی هەڵەتان پێکراوە، من ئەوان جوان دەناسم و، بە جوانیان دەزانم”. عەلیەڤ هەروەها زۆر بە توندی وەڵامی ئەم دوو دیپلۆماتکارەی دەدایەوە، کەوا زوو زوو سەردانی ئازەربایجانیان دەکرد و لە دژی خوێندنگەکانی خزمەت قسەیان دەکرد…


ڕێکەوتی تەواوەتی ڕاگەیاندن و ناوی مۆبایلی نوێی POCO ئاشکرا کرا – کەی ئای تی ئێن\nئه‌دۆبی After Effects CC 2017 ڕاگه‌یاندرا\nئەم یارییانە لە مانگی ٣ بۆ Switch ،PS4 ،Xbox One و PC بڵاوده‌کرێنه‌وه\nئامرازی Checkra1n بۆ جەیڵبرەیک کردن بە پشتگیری لە وەشانی iOS 12.3 و نوێتر و iPhone 5S تاوەکو iPhone X بەردەستکرا\nلێكۆڵێنه‌وه‌یه‌ك ده‌ریخستووه كه‌وا فه‌یسبووك و تویته‌ر زۆر ئاڵوده‌بووترن له جگه‌ره و كحول.\nئه‌پی سه‌ره‌كی سیسته‌می ئه‌ندرۆید بۆ نووسینی تێبینییه‌كان\nکۆمپانیای DJI بەرهەمێکی نوێ ڕادەگەیەنێت، بەرواری ڕاگەیاندن و تایبەتمەندی بەرهەمەکە بۆ یەکەمجار لە کەی ئای تی ئێنەوە بزانە\nچۆنیه‌تی به‌كارهێنانی VPN بۆ گۆڕینی پله‌ی ستۆر + زانیاریی و سووده‌كانی\nشاومی 27, كانونی دووه‌م 2020\nڕێکەوتی تەواوەتی ڕاگەیاندن و ناوی مۆبایلی نوێی POCO ئاشکرا کرا\nزیاتر لە ساڵ و نیوێک دەبێت کە مۆبایلی POCO F1 ڕاگەیاندراوە، یەکێک بوو لە سەرکەوتووترین مۆبایلەکانی شاومی و بە نرخێکی کەمەوە ڕکابەری مۆبایلە ئاست بەرزەکانی کۆمپانیاکانی دیکەی دەکرد. لە چەند ڕۆژی ڕابردووشدا، POCO بووە براندێکی سەربەخۆ و لە کۆمپانیای شاومی جیابووەوە. هەرچەندە کۆمپانیاکە پێشتر ڕایگەیاندبوو کە لە مانگی داهاتوودا مۆبایلێکی نوێ ڕادەگەیەنن، ئێستا ڕێکەوتی تەواوەتی ڕاگەیاندن و ناوی مۆبایلە نوێیەکەی ئاشکرا کرد.\nجریوەیەکی هەژماری فەرمی POCO India لە تویتەر، ئاشکرای کردووە کە مۆبایلە نوێیەکەی POCO ناوی POCO X2 دەبێت نەوەک POCO F2، هەروەها لە ڕێکەوتی 4 ـی مانگی داهاتوو (شووبات) ـدا لە بۆنەیەکی تایبەت لە شاری نیو دەلهی وڵاتی هیندستان ڕادەگەیەندرێت.\nکۆمپانیای POCO هەر بە زوویی ماڵپەڕێکی تایبەت بە مۆبایلە نوێیەکەی درووست کردووە و ژمارەیەک تایبەتمەندی ئاشکرا کردووە. مۆبایلی POCO X2 هەستەوەری کامێرای Sony IMX 686 و سیستەمی ساردکەرەوە دەبێت. هەر وەک لە ماڵپەڕەکەدا ئاشکرای کردووە کە لە بەشی خوارەوە خاوەن دەرچەی بیستۆک و USB-C دەبێت.\nهەر لە ماڵپەڕەکەدا، POCO ئاشکرای کردووە کە خێرایی ڕوونمای مۆبایلە نوێیەکەیان 120 هێرتز دەبێت، ئەویش کاتێک کە ماڵپەڕەکە خێرایی ڕوونمای مۆبایلەکەت هەڵدەسەنگێنێت، دەڵێت “شتێکی شازە کە وا هەست دەکەیت ڕوونماکەت تاوەکو ئێستا خێراترینە. ژیان پڕە لە بێ هیوا بوون”.\nپڕوپاگەندەکانی پێشووتر دەیانگوت کە مۆبایلە نوێیەکەی POCO خاوەن هەمان دیزاین و تایبەتمەندییەکانی مۆبایلی نوێی Redmi K30 دەبێت، لە وێنەکانی ماڵپەڕەکەی POCO تا ڕادەیەک دڵنیایی کردینەوە کە POCO X2 لە Redmi K30 دەچێت. ئەگەر ئەمە ڕاست بێت، ئەوا POCO X2 خاوەن پڕۆسێسەری Snapdragon 730G و ڕامی 8 گێگابایت و بیرگەی 256 گێگابایت و پاتری 4,500 ملی ئەمپێری دەبێت.\nتامەزرۆین بۆ ڕاگەیاندنی مۆبایلی POCO X2، هەر کە نمایش کرا، بە زوویی تایبەتمەندی و وردەکارییەکانی دەخەینە بەر دەستتان.\nتاگەکان Poco POCO X2 PocoPhone Xiaomi پۆکۆ پۆکۆفۆن شاومی مۆبایل هەواڵ


یاد دین کوردێکی دانیشتوی لەندەن دۆکیومینتەرییەکی کورت لەسەر کارێکی هونەری نایاب ئامادە دەکات. کاتێک یاد کارەکانی سیسلیا لەندکوێست لە ریگەی هاوڕێیەکییەوە دەبینێت، زۆر سەرنجی رادەکیشێت و دەست دەکات بە خوێندنەوە و گەڕان بە دوایدا.\nسیسلیا لەندکویست لە ووڵاتی سوید گەورە بووە و لە بەریتانیا بەرهەم هێنانی فیلمی خویندووە، لە ماوەی خوێندنەکەیدا وەک مۆدێلێکی هونەر کاری کردووە تا خەرجی خوێندنەکەی دابین بکات. پاشان ئەم کارەی وای لێدەکات ئارەزوی پۆشینی ماسک و دەرکوتن وەک مۆدێلێکی رووتی لا دروست ببێت. بە لای ئەوەوە توانای گێڕانەوەی چیرۆک لە رێگەی جەستەمانەوە زۆر سەرنج راکێشە.\nسیسیلیا هەڵدەستێت بە دروست کردنی ماسک لە سەر شێوەی گیانلەبەر. ئەو مەتریاڵانەی بەکاری دەهێنیت سروشتین و زیاتر پشت دەبەستێت بە ریسایکڵینگ، وەک فەرو، جانتای چەرمی بەکار هاتوو و کاغەز..ئەمەش بەشێکی ترە لە بێ هاوتایی کارەکە.\nیاد دین خوێندنی دەربارەی وێناگرتنی فیلم لە وولاتی بەڕیتانیا و ئیسپانیا تەواوکردووە و لە ئێستادا سەرقاڵی کاری دۆکیومێنتەرییە. لە رێگەی هاوڕێیەکییەوە ئاشنا دەبێت بە کارەکانی سیسیلیا، پاشان لە ئینستیگرامەکەی سیسیلیا بۆی دەگەڕێت و پەیوەندی پیوە دەکات. یاد دەڵێت، "ماسکەکانی سیسیلیا سەرنجی راکێشام چونکە شتێکی نامۆ بوو، وە هەمیشە حەزم لەو شتانەیە کا کاری دەستین. کاتێک ڕۆێشتمەوە بۆ بەریتانیا بۆ کڕینی هەندێک کەل و پەلی کامیرا و فیلم، پەیوەندیم کرد بە سیسیلیا و پێم وت کە دەمەوێت رۆژێک یان چەند کاتژمێرێک لە شوێنەکەی ئەودا بەسەر ببەم و دۆکیومینتەرییەک ئامادە بکەم لەسەر کارەکان تا لەرێگەیەوە جیهانەکەی خۆیم پیشان بدەیت."\nپاش ئەوەی سیسیلیا هەندێک لە کارەکانی یاد دەبینێت بە خۆشحاڵیەوە رازی دەبێت، بەڵام تەنیا کاتژمێر و نیوێکی دەبێت. یاد دەیەویت لە هەندێک پرسیاری تایبەتەوە جیهانەکەی سیسیلیامان پیشان بدات. پەیوەندی سیسیلیا چییە لەگەڵ ماسکدا؟ چۆن ماسکیک دەپۆشیت بێ ئەوەی سێکسی دەربکەوێت؟ کام جۆر لە خەڵکی دەیانەوێت ماسک بپۆشن؟\nلەوانەیە هەر یەکێکمان چەند ماسکێک بپۆشین ئەمەش مانای ئەوە نییە کە بە مەبەستەوە بیان پۆشین بەڵام هەندێک جار شوێنەکە وای پێویستە.\nئەمە بووە بە کار بۆ سیسلیا بەڵام لە هەمان کاتدا بابەتەکە زۆر نایاب و هونەرییە. ئەو ماسکانەی دروستیاندەکات دەگۆڕێت بەپێی رووخساری خەڵکەکان. سیسیلیا شێوازی گیانلەبەرەکان لە رووخساری کەسەکاندا دەبینێت و پاشان بڕیار دەدات چ جۆرە ماسکیکیان بۆ دروست بکات. ئەم ماسکانە لەلایەن چەندین فۆتۆگرافەر و مۆدێلەکانەوە بەکار دەهێنرێت و لە هەمان کاتدا لە گۆڤار و سایتەکاندا بەرچاو دەکەوێت، بە تایبەتی ئەوانەی تایبەتن بە شێوازی ژیان دەتوانیت بە بە رێگەی ئۆنلاین بیان کڕیت. وەک پیگەکانی Brigade Mondaine، Coco De Mer، Lily Blossom، Petite Coquette\nلە ئێستادا یاد سەرقاڵی تەواو کردنیەتی و پێی وایە ماوەی دۆکیومێنتەرییەکە لە نێوان ٤ بۆ ٧ خولەکدا دەبێت.\n@yaddeenناونیشانی ئنستاگرامی یاد دیین بۆ زیاتر بە ئاشنا بوونی کارەکانی.


بۆچوون / بیروڕا :: 17/05/2016\nکۆسۆڤۆ و جەبەل تاڕق بوونە ئەندام\nدوو رۆژ لەمەوپێش یەکێتیی نێودەوڵەتیی تۆپی پێ (فیفا) رازی بوو بە وەرگرتنی کۆسۆڤۆ و جەبەل تاڕق وەک دوو ئەندامی نوێی ئەو یەکێتییە.\nبەمشێوەیە کۆی ئەندامانی ئەو یەکێتییە بووە 211 ئەندام.\nفیفا رێگەی بەم دوو ئەندامە نوێیە دا بەشداری لە پاڵاوتنی مۆندیالی 2018 بکەن، کە یارییەکانی لە مانگی ئەیلوولی داهاتوو دەست پێدەکات.\nئەگەرچی فیفا لە ساڵی 2014 دا ئەندامێتی جەبەل تاڕقی رەت کردەوە، بەڵام دواجار دادگای ناوبژیوانێتی وەرزشی بڕیاری وەرگرتنی بەسەر فیفادا سەپاند.\nهەردوو ئەندامی نوێی فیفا پێشتر ببوونە ئەندامی یەکێتی تۆپی پێی ئەوروپا. جەبەل تاڕق دوای 14 ساڵ لە ململانێ، لە ساڵی 2013 دا بووە ئەندامی یەکێتیی تۆپی پێی ئەوروپا، کۆسۆڤۆش پێشی یەک هەفتە بووە ئەندامی یەکێتییەکە.\nئەندامێتیی کۆسۆڤۆ لە ئەورووپا دواتر لە فیفا\nکۆسۆڤۆ واتە (باڵندەی رەش) دەکەوێتە بەشی باشووری رۆژهەڵاتی ئەوروپا (ناوچەی بەلقان) و ژمارەی دانیشتووانی دوو ملیۆن و سێسەد هەزار کەسن و بریشتینا پایەتەختیەتی و تا ساڵی 2008 سەر بە کۆماری سڕبیا بوو و بە بڕیارێکی پەرلەمانی کۆسۆڤۆ جیا بووەوە و دەوڵەتی سەربەخۆی پێکهێنا.\nتا ئێستا 108 وڵات دانیان بە کۆسۆڤۆ وەک وڵاتێکی سەربەخۆی ناوە، بەڵام سڕبیا دانی پێنەناوە.\nلە دوای شەڕی یەکەمی جیهان کۆسۆڤۆ کەوتە ناو خاکی شانشینی یۆگۆسلاڤیا. لە شەڕی دووەمی جیهاندا یۆگۆسلاڤیا داگیر کرا و هەرێمی کۆسۆڤۆ خرایە سەر وڵاتی ئەلبانیا.\nلە دوای تەواوبوونی شەڕی دووەمی جیهاندا بە تایبەت لە ساڵی 1946 دا، هەرێمی کۆسۆڤۆ خرایە سەر کۆماری یەکێتیی یۆگۆسلاڤیا. لە ساڵی 1947 دا تا کۆتاییەکانی ساڵانی حەفتاکانی سەدەی بیستەم، هەرێمی کۆسۆڤۆ وەک ناوچەیەکی ئۆتۆنۆمی بەڕێوە دەچوو.\nلە ساڵی 1989 دا سلۆبۆدان میلۆسۆڤیجی سەرۆکی سڕبیا ناوچەی ئۆتۆنۆمیی لە ناو برد و بە ئاسن و ئاگر هێرشی کردە سەر ئەلبانییەکانی کۆسۆڤۆ و زەبری زۆری لێوەشاندن.\nلە ساڵی 1998 دا شەڕێکی گەورە لە نێوان لەشکری سڕبیا و لەشکری رزگاریخوازی کۆسۆڤۆ بەرپا بوو و تێیدا سڕبیا کۆمەلکوژییەکی گەورەی دژ بە هاووڵاتییە مەدەنییەکانی کۆسۆڤۆ ئەنجام دا، گەیشتە رادەی ئەوەی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بەشداریی تێدا بکات و لە ساڵی 1999 دا لەشکری سڕبیا ناچار بکات بکشێتەوە و بخرێتە ژێر چاودێریی نەتەوە یەکگرتووەکان و هاوپەیمانێیی نێودەوڵەتی.\nهەفتەی رابردوو لە کۆبوونەوەی یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپادا بە رەزامەندیی 28 وڵات و دژایەتیکردنی 24 وڵات، کۆسۆڤۆ بووە ئەندامی یەکێتییەکە.\nهەڵبژاردەی کۆسۆڤۆ لە تۆپی پێدا کۆمەڵێک یاریی دۆستانەی ئەنجام داوە. 3-1 بە ئەلبانیا دۆڕا و 6-1 بە تورکیا دۆڕا و بە ئەنجامی 7-1 لە مۆناکۆی بردەوە.\nجەبەل تاڕق بە 30 هەزار هاووڵاتی بووە ئەندامی فیفا\nجەبەل تاڕق یان (جبرلتار) کەوتۆتە بەشی ئەوپەڕی خوارووی تاجی بەریتانیا کە بەشێکی وڵاتی ئیسپانیایە لە لایەن بەریتانیاوە داگیر کراوە. ژمارەی دانیشتووانی 30 هەزار کەس دەبن.\nلە سەدەی حەفتەم لە لایەن تارق بن زیاد سەرکردەی ئومەوییەکان داگیر کراوە. لە دوای 750 ساڵ لە لایەن ئیسپانییەکانەوە ئازاد کراوەتەوە. لە ساڵی 1704 دا لە لایەن بەریتانییەکانەوە داگیر کراوە. لە ساڵی 1714 دا لە رێگەی پەیماننامەی ئۆتشرت، ئیسپانیا بە یەکجاری دەستی لەسەر دورگەی جەبەل تاڕق بۆ بەریتانییەکان هەلًگرت.\nلە رووی وەرزشەوە هاوشانی سکۆتلەندە و ئێرلەندەی باکوور و ئینگلتەرە و ویڵز لە ژێر ئاڵای بەریتانیا بەشداری یارییەکانی ئۆلۆمپیاد دەکات.\nهەرچەندە جەبەل تاڕق دورگە نییە، بەڵام لە ساڵی 1993 یـەوە بەشداری لە یارییەکانی دورگەکان دەکات و لە ساڵی 2007 نازناوەکەی بەدەست هێناوە. کۆمەڵێک یاریی نێودەوڵەتیی ئەنجام داوە، لەوانە بە ئەنجامی 7-0 لەگەڵ ئەڵمانیا و پۆڵەندە دۆڕاوە و 1-0 لە ماڵتای بردۆتەوە و 0-0 لەگەڵ سلۆڤاکیا یەکسان بووە.\nدوای ململانێیەکی زۆر و پاش 14 ساڵ، جەبەل تارق وەک بچووکترین وڵات دانی پێدانرا و لە ساڵی 2013 بووە ئەندامی یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا هەرچەندە ئیسپانیا دژایەتییەکی زۆری کرد.\nهەنگاونانی کوردستان بۆ بە ئەندامبوون\nژمارەی دانیشتووانی هەرێمی کوردستانی عێراق یاخود کوردستانی باشوور نزیکەی پێنج ملیۆن کەسە. واتە زۆر زیاتر لە کۆسۆڤۆ و جەبەل تاڕق بە یەکەوە. دوای ماوەیەکی زۆر لە ژێردەستی و زۆرداری و سەرکوتکردن، 25 ساڵە لە ژێر حوکمێکی نیمچە سەربەخۆییدا دەژی. حکوومەت و پەرلەمانی تایبەت بە خۆی و ئاڵا و سروودی نیشتمانی و داهاتی سەربەخۆی هەیە. ئەگەرچی لە لایەن وڵاتانی دراوسێ بە فەرمی دانی پێدانەندراوە، بەڵام لەو وڵاتانەدا لە کاتی پێشوازیی شاندی فەرمیدا چەندین جار ئاڵای کوردستان هەڵکراوە.\nوەرزشیش بە هەمان شێوە لە کوردستاندا هەنگاوی گەورەی ناوە بە بەراورد بە پێشتر بەرەو پێش چووە.\nبەشداریکردنی هەڵبژاردەی تۆپی پێی کوردستان لە کۆمەڵێک چالاکی دەرەوە بە ئاڵا و سروودی نیشتیمانییەوە، رێگەخۆشکەرە بۆ هەنگاوی زیاتر. چەندین جار بەشداریی لە پاڵەوانێتیی هەرێمەکان کردووە و نازناوی پێنجەم پاڵەوانێتیشی بەدەست هێناوە، هەروەها بەشداری لە پاڵەوانێتیی نێودەوڵەتیی فەڵەستین کردووە.\nباشترین رێگەچارە داڕشتنی بەرنامەی چۆنیەتیی بە ئەندامبوونە لە یەکێتییە نێودەوڵەتییەکان، بە تایبەتی یەکێتیی تۆپی پێی ئاسیا وەک هەنگاوێکی لاساییکەرەوەی کۆسۆڤۆ و جەبەل تاڕق.\nیەکێتیی تۆپی پێی کوردستانی باشوور کۆبوونەوەی نافەرمیی کردووە لەگەڵ فیفا و داوای کردووە لە فیفادا لە عێراق جیا بکرێتەوە و پلەی ئەندامێتی پێ ببەخشرێ، بەڵام با وەک پەیژە پلە بە پلە سەر بکەوین.\nئەگەر وڵاتانی دراوسێ بەربەست بوون، با لەوان زیاتر بڕۆین و روو لە وڵاتانی ئاسیا بکەین، تا بتوانین هەنگاو بە هەنگاو زۆرترین دەنگ کۆ بکەینەوە و سست و بێهیوا نەبین. هەوڵ بدەین لە سەرەتادا لە پاڵەوانێتییە نافەرمییەکانی ئاسیادا بەشداری بکەین، دواتر چالاکییەکانمان گەورەتر بکەین، تا بتوانین زۆرترین دەنگ کۆبکەینەوە لەو وڵاتانە.\nبا لە ئێستاوە گفتوگۆ و کۆبوونەوە و کۆنفرانس بکرێت بۆ بە نێودەوڵەتبوونی وەرزشی کوردستان. با لیژنە پێک بهێندرێت و سەردانی ئەو وڵات و هەرێمانە بکرێت کە پێش ئێمە ئەو دەستکەوتەیان بە دەست هێناوە.


حكومەتی كەنەدی پێشنیازی ئەوە دەكات كەهۆشداری تەندروستی لەسەر هەموو جگەرەیەك چاپ بكات، بەوەش دەتوانێت ببێتە یەكەم وڵاتی جیهان كە بەم شێوەیە مامەڵە لەگەڵ نەریتی جگەرەكێشاندا بكات.\nوەزیری تەندروستی و دەروونی و ئالوودەبووانی كەنەدی كارۆلین بینێت دەڵَێت" بەنیازن هۆشداری تەندروستی لەسەر هەموو جۆرەكانی جگەرە چاپ بكەن، هیواخوازە كە ئەم ڕێكارە یارمەتی زیاتری خەڵك بدات بۆ وازهێنان لە جگەرە.\nئاماژەی بەئەوەش كردووە، ئامانجی سەرەكییان ئەوەبوو كە بگەنە ئەو گەنجانەی كە زۆرجار دەستیان بەكێَشانی جگەرە كردوە لە دۆخی كۆمەڵایەتیدان و ئەو زانیاریانە نابینن كە لەسەر پاكەتەكە چاپ كراون" بە جیا جگەرەیان بۆ دابین دەكرێت.\nبریارە ڕۆژی شەممە، ڕاوێژی گشتی بۆ ماوەی 75 ڕۆژ لەسەر ئەم كەیسە دەستپێدەكات و باس لەم خاڵانەی تێدا بكرێت:\n-ئایا قەدەغەكردنی ڕیكلامی جگەرە دەتوانێ جگەرەكێشان كەم بكاتەوە؟\n- ئایا منداڵانی جگەرەكیش دەتوانن 4 جار زیاتر لەوانی تر راهێنان بكەن بۆ وازهێنان لەجگەرە.\nدەشڵێت" ئەم هۆشداریە تەندروستیانە زیاتر یارمەتی تاك دەدات لە دڵنیابوون لەوەی كە ئەم پەیامە سەرەتاییانە دەگەنە خەڵك"\nدەزگای دڵ و جەڵتەی كەنەدی پێشوازی لە پێشنیارە نوێیەكە كرد.\nبە وتەی بەڕێوەبەری گشتی سی بی سی دۆگ ڕۆپ "كەنەدا ئێستا بەهێزترین سیستەمی ئاگاداركردنەوەی تەندروستی جگەرەی لە جیهاندا دەبێت"\nئەوەشی ووت، ئەمانە بەرهەمی كوشندەن و ئەم بڵاوكردنەوەی هۆشدارییە دەبێتە هۆی كەمكردنەوەی سەرەج راكێشانی گەنجان بۆئەوەی جگەرە نەكێشن، هەروەها لەهەوڵدان دەبن بۆ واز هێنانی ئەو كەسانەی لەئێستادا جگەر دەكێشن.\nبەپێ ئامارەكانی وەزارەتی تەندروستی كەنەدی لە ساڵی 2020دا، زیاتر لە چوار ملیۆن هاوڵاتی جگەرەكێش بوون.\nتائێستاش بەكارهێنانی توتن بەهۆكاری سەرەكی مردنی پێشوەختە دادەنرێت لەو وڵاتە كە ژمارەی دانیشتوانەكەی زیاتر لە 38 ملیۆن كەسە.\nبەپێی كۆمەڵەی سییەكانی كەنەدی، ساڵانە نزیكەی 48000 كەنەدی بەهۆی جگەرەكێشانەوە دەمرن.\nپێشتریش ئەو هۆشداریانەی ساڵی 2001 لە كەنەدا لە سەرپاكەتەكانی جگەرە بەكار هاتبوون، بەڵام ئەوەندە كاریگەریان نەبوو لەسەر خەڵك كە حكومەت هیوای خواستبوو.\nوەرگێران: تابان رەزا


چالاکوانە عێراقیەکان وڵات جێدەهێڵن – کوردی – RojNews.News\n21/10/2020 - 9:00:31 am\nبۆ ماوەی چەند ساڵێک حەسنێن مەنشدی چالاکوانی مافی مرۆڤ، هەڕەشەی کوشتنی بۆ دەهات، بەڵام دواجار کە مامۆستاکەی لە بەردەم بنکەی پۆلیسدا بە ئاشکرا کوژرا، بڕیارە سەختەکەی هەڵبژارد و عێراقی جێبهێشت.\nمەنشدی بە تەلەفۆن لە شاری ئەستەنبوڵەوە بە ئاژانسی ڕۆیتەرزی وتووە، “دۆخەکە مەترسیدارە، کوشتنی دەهاماتی مامۆستا و هاوڕێی، ڕووداوێکی ئاشکرا بوو بە بەرچاوی هێزە ئەمنیەکانەوە”.\nساڵی ڕابردوو لەگەڵ بەردەوامی خۆپیشاندانەکان لە عێراق، مەنشیدی تەمەن ٢٩ ساڵ و مامۆستاکەی “ئەمجەد دەهامات” و ژمارەیەک چالاکوانی دیکە لەگەڵ پۆلیس کۆبونەوەیەکیان کرد بۆ ئەنجامدانی خۆپیشاندانێکی ڕێگە پێدراو لە شاری عەمارەی باشووری عێراق.\nپاش هاتنە دەرەوەی لە کۆبوونەوەکە، دەهامات لەبەردەم بینای پۆلیس کەوتە بەر هێرشی چەکدارە نەناسراوەکان و کوژرا، کاتێک بەبەردەمیدا بە ئۆتۆمبێلێکی جام ڕەش و بێ ناسنامەوە بە خێراییەکی زۆرەوە تێپەڕین و تەقەی هەڕەمەکییان لێکرد، دوای هەفتەیەکیش لەڕووداوەکە، مەنشد وڵاتی جێهێشت.\nئەوە یەکێک بوو لەو دەیان کوشتنانەی کە زیاتر پاڵی بە چالاکوانانی کۆمەڵگەی مەدەنی عێراق و کارمەندانی مافی مرۆڤ و ڕۆژنامەنوسانیداوە کە هەڵبێن، لەو هێرشانەی کە بەردەوام گروپە چەکدارەکان ئەنجامی دەدەن.\nگروپەکانی مافی مرۆڤ دەڵێن، ڕۆشتنی ئەو چالاکانە لاوازترین جوڵانەوەی کۆمەڵگەی مەدەنییە کە دەیان ساڵە چالاکی دەکات بۆ خزمەتی پەروەردەی عێراقییەکان و مافی دەنگدان و پێشەنگایەتی کردنی ناڕەزاییەکان دژ بەو شتەی کە پێیان وایە پێشێلکارییە.\nکۆمەڵەی هیوای مرۆیی سەربەخۆ دەڵێت، ساڵی ڕابردوو لانیکەم ٤٤ تاوانی ڕفاندن و ٧٤ هەوڵی کوشتنی چالاکوانان ڕوویانداوە، کە زۆربەیان لە بەغدا و باشووری عێراقدا تۆمار کراون، لانیکەم ٣٩ ڕووداوی کوشتنی تۆمارکراوە تەنها لە مانگی ١٠ی ساڵی ٢٠١٩دا.\nدوای کوشتنی زیاتر لە ٥٠٠ خۆپیشاندەر لەلایەن میلیشیا و هێزە نا ڕێکخراوەکانەوە، عادل عەبدولمەهدی سەرۆک وەزیرانی عێراق دەستی لەکارکێشایەوە.\nبەوتەی حەسەن وەهاب لە کۆمەڵەی هیوا، سەرەتای خۆپیشاندانەکان کوشتن و هەڕەشەکردن لە خۆپیشاندەران زۆر بەرفراوان و مەترسیدار بووە، “سەرەتا بە توندی هەستمان بە نیگەرانییەکی قوڵ کرد کاتێ چالاکوانەکان وڵاتیان جێدەهێشت بەهۆی ئەو مەترسییانەی لەسەریان بوو، بەوجۆرە بەشێک لە سەرچاوەکانمان لەدەست دەدەین کە لەسەر زەوی کار دەکەن”.\nئاژانسی ڕۆیتەرز باسی لەوە کردووە، مانگی ڕابردوو حەوت چالاکوان عێراقیان جێهێشتووە کە پێنجیان پۆلیس ئامۆژگاری کردوون هەڵبێن، چونکە ناتوانن گەرەنتی پاراستنیان بدەن لەدەستی گرووپە چەکدارەکان.\nناڕەزایی شەقامی عێراق لەسەر کوشتنی چالاکوانەکان\nمستەفا کازمی سەرۆک وەزیرانی عێراق لەدوای دەستبەکاربوونی لە پۆستەکەی، بەڵێنیدا بەدواداچوون بۆ دۆسیەی ئەو چالاکوانانە بکات کە تیرۆر کراون یان هەڕەشەیان لێکراوە لەلایەن گرووپە چەکدارەکانەوە کە زۆربەیان لەژێر فەرمانی ئێراندان.\nلەوەتەی حکومەت دروستبووە تا ئێستا نزیکەی ٣٥ لیژنە بۆ ڕوبەڕوبوونەوەی ئاستەنگییەکان پێکهێنراوە بۆ دیاریکردنی ئەو بەرپرسانەی کە دەستیان بە خوێنی خۆپیشاندەران سوورە، بەڵام تا ئێستا یەک دۆسیە نەبراوەتە بەردەم دادگا.\nمحەمەد دەهامات برای چالاکوانە کوژراوەکە\nمحەمەد دەهامات، برای چالاکوان و مامۆستا تیرۆرکراوەکە بە ڕۆیتەرزی ڕاگەیاندووە، هەموو هیوایەکیان لەدەستداوە کە بە کازمی هەیانبوو.\nبەوتەی مەنشد، ئەفسەرێکی پۆلیس لە نەخۆشخانە لەبارەی کوژرانی دەهاماتەوە چەند پرسیارێکی لێکردووە، بەڵام لەوە بەدواوە کەس پەیوەندی پێوە نەکردووەتەوە.


سەرۆکی هەرێمی کوردستان ڕایگەیاند، پێشتر ڕونبووەتەوە بەهۆی نەمانی شەراکەتەوە دۆخی عێراق وێران بوو و داعش زۆرشوێنی عێراقی داگیرکرد، ئێستاش هەوڵ دەدرێت شەراکەت نەمێنێت.\nنێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان لە وتارێکدا لە ڕۆژی شەهیدی عێراقیدا لە هەولێر ڕایگەیاند، “واقعی پەیوەندییەکانی هەرێم و بەغداد بە دڵی ئێمە و هەندێک لایەنی شیعە نییە و ئەگەر شەراکەت نەبێت دۆخی عێراق لە ئێستا خراپتر دەبێت”.\nسەرۆکی هەرێمی کوردستان ڕایگەیاند، “هیچ هاوبەشییەکی نێوان شیعە و کورد بەبێ بوونی سونە تەواو نابێت و هەموو پەراوێزخستنێک زیاتر عێراق بەرەو هەڵدێر دەبات”.\nنێچیرڤان بارزانی ڕاشیگەیاند، “پێشکەوتنی هەرێم دەبێت دڵی هەموو عێراقییەک خۆشبکات، چونکە پێشکەوتنی هەرێم یانی پێشکەوتنی بەشێک لە عێراق و هەرێم بەشێکە لە عێراقی فیدراڵ”.\nسەرۆکی هەرێم وتی، “خوای گەورە سامانێکی زۆری بە عێراقییەکان بەخشیووە، بەڵام ناکۆکی سیاسی هەمیشە وایکردووە عێراقییەکان لە ناخۆشیدا بژین و سود لەو سامانە وەرنەگرن”.\nلە کۆتاییدا نێچیرڤان بارزانی ئاماژەی بەوەکرد، “هۆشداری دەدەین لە پەراوێزخستنی لایەنەکانی عێراق و ئەگەر هەر لایەنێک پەراوێز بخرێت ئەوا دۆخەکە لە ئێستا زیاتر خراپتر دەبێت”.\nفەرمانگەی لێكۆڵینەوە لە دەستەی دەستپاكیی عێراق ئاشكرایكرد، لە خەرجكردنی پارەی گەنمی ساڵی 2014ی جوتیارانی كەركوك دا، زیاتر لە…


سووتانی دەغڵودانی کوردی سووریا/ مەترسی لەسەر قامیشلۆ و حەسەکە هەیە - Mehr News Agency\n12 pûşperê 2019 - 08:36\nNews Code 26890\nنزیک بوونەوەی ئاگر لە کێڵگەکانی نەوت؛\nسووتانی دەغڵودانی کوردی سووریا/ مەترسی لەسەر قامیشلۆ و حەسەکە هەیە\nتەشەنە سەندنی ئاگر کەوتنەوەکان لە ناوچە کوردنشینەکانی سووریا گەیشتە پارێزگای حەسەکە و بەشێکی زۆری دەغڵودانی خەڵکی ئەو ناوچەیە سووتا.\nبە راپۆرتی ئاژانسی هەواڵی مێهر، چاودێران ئاگرەکەوتنەوەکان بە مەترسی دەزانن بۆ سەر سەبەتەی خۆراکی سووریا و هۆشداریی لەوە دەدەن کە ئەگەر هەنگاوی بەپەلە نەنرێت بۆ کۆنترۆڵکردن و کۆکردنەوەی بەرهەمی دانەوێڵە لە پارێزگای حەسەکە، سەبەتی خۆراکی سورییەکان بەگشتی مەترسیی لەسەر دەبێت بۆ ئەمساڵ.\nبەڕێوەبەرایەتی ئیدارەی ناوچە کوردنشینەکانی سووریا داوای لە هاوپەیمانیی نێودەوڵەتی کردووە هاوکارییان بکات بۆ کۆنترۆڵکردنی ئاگرەکە و هۆشداریشی دا لە نزیکبوونەوەی لە هەندێک لە کێڵگە و بیرە نەوتەکانی ناوچەکە لە پارێزگاکە.\nلە لایەکی ترەوە نەتەوە یەکگرتووەکان، لە ڕێگەی پرۆگرامی خۆراکی جیهانییەوە (Wfp) ئاماژەی بەوەش کردووە کە بەڕاستی جێگەی قبوڵ نییە نزیکەی شەش ملیۆن و ٥٠٠ هەزار هاوڵاتی سوریای لە سوریا رووبەڕووی مەترسی ئاسایشی خۆراک ببنەوە.\nلە هەواڵێکیئێن ئارتی دا هاتووە: دوێنێ ١٠ی حوزەیران، لە گوندەکانی کانتۆنی قامیشلۆ ئاگر لە چەندین ناوچە کەوتەوە و بە دەیان دۆنم زەویی کشتوکاڵی لە ناوچەکانی نێوان لەیلان و گردوکا سوتان و، زیانێکی مادی گەورەی بە جوتیارانی ناوچەکە گەیاند.


رێگاي ئێوه ئابوري » تێرۆريزمي په‌كه‌كه و په‌يوه‌ندي له‌گه‌ڵ ماده‌ھۆشبه‌ره‌کان\nجارێکي ديکه راگه ياندنه کان وا پيشانيان دا که وه ک بڵێي جيھان به خۆشي به ره وپێش ده ڕوات و ھيچ کێشه يه ک نييه. راپۆرته کاني رۆژھه ڵاتي ناوين به جاران پيشانيان داوه که جياخوازاني مارکسيست – لنينيستي کورد له تورکيا ھه وڵ ده ده ن تا ئايديۆلۆژي خۆيان په ره پێبده ن. په که که وه ک گرووپي (سندرۆلۆمينۆسۆ) له پرۆ و رێکخراوي رێگاي شۆڕش له تورکيا به مه به ستي دابين کردني کرده وه تێرۆريستيه کانيان پاره يه کي زۆر له ماده ھۆشبه ره کان به ده ست دێنن.\nله ساڵي 1993 ناھيد منتسه وه زيري ناوخۆي تورکيا له راپۆرتێکدا باسي ئه وه ي کرد که ھێزه کاني ئاسايش له دژي قاچاخي ماده ھۆشبه ره کان له لايه ن په که که وه چالاکيه کي سه رکه وتووانه يان ئه نجام داوه. به وته ي ناوبراو له و ساڵه دا پۆليس 1054 کيلۆ ھێرۆئين و 2884 کيلۆ ماده ي خاوي مۆرفين و 23679 کيلۆ حه شيشيان له قاچاخچيه کاني په که که بينيوه ته وه و ده ستيان به سه رداگرتووه. به وته ي ئه م به رپرسه ي تورکيا ئه م رێکخراوه تێرۆريستيه له رێگاي قاچاخي ماده ھۆشبه ره کانه وه داھاتي خۆي دابين ده کات و له تورکياش ئه م ئيشه ده کات. ئه مه له کاتێکدايه که له کاتي ده ستپێکردني شه ڕي چه کداري په که که له ساڵي 1984 تائێستا ده يان ھه زار که س کوژراون.\nسه رچاوه جۆراوجۆره کان له ئه نکارا ده ڵێن: له ھه شتاکانه وه تائێستا ئه م رێکخراوه شاراوه ي تێرۆريستي له ھه موو شوێنێک په ره ي سه ندووه و قاچاخي به شێکي گرنگي ئه ورووپاي به ده سته وه گرتووه. په که که له به رھه مھێناني ماده ھۆشبه ره کان و دابين کردني رێگاي قاچاخچيه کان و دابه ش کردني له نێو به کارھێنه رانيدا چالاکه. ھه ندێک سه رچاوه ي تورکيا ده ڵێن: تا %40 ماده ھۆشبه ره کان له خۆرھه ڵاتي ناوه ڕاست له ژێر کۆنترۆڵي په که که دايه.\nئه م سه رچاوه ويه شيمانه ده کات داھاتي په که که له فرۆشتني ماده ھۆشبه ره کان له ساڵێکدا له نێوان 300 بۆ 400 ميليۆن دۆلار بێت. پێشتر ئه م پاره يه ده خرايه سه رحسێبي بانکي عه بدۆڵائۆجالان له بانکه کاني سوئيس. به رپرساني پۆليس ده ڵێن کاتێک په که که له چۆمي به قاعي لۆبنان بوو ترياکي به رھه مھاتوويان به سێ رێگادا ھه نارده ي ئه ورووپا ده کرد. ماده ھۆشبه ره کان له رێگاي قبرس يۆنان ده گه يشته ئيتاليا و له درێژه دا بۆ ئسپانيا و ئه ڵمانيا ھه نارده ده کرا و يا خود له باشووري رۆژھه ڵاتي تورکياوه ده گوازرايه وه بۆ ئه سته نبۆل. له وێيه وه قاچاخچيه کورده کان و تورکه کان ده يانبرد بۆ بۆلگاريا و يۆنان و ئيتاليا و ئه ڵمانيا و ھۆله ند و بلژيک. رێگاي سێيه ميش له باکوري يۆگۆسلاڤياي پێشووه وه بوو که دواي ده سپێکردني شه ڕ له و وڵاته کرايه وه.\nکارناسان ده ڵێن: ھه موو رێگاکان بێجگه رێگاي قبرس يا تورکيا بۆ ئيتاليا له رێگاي ئه سته نبوله وه يه که به ھاوکاري نێزيکي مافيا و ده زگا ھه واڵگريه کان و بزووتنه وه ي چه پي تورکيا ده کرێت.\nماده ھۆشبه ره کان له رێگاي باشووري رۆژھه ڵاته وه و به پشتيواني په که که ده گوازرێته وه . بارھه ڵگره کاني تورکيا ماده ھۆشبه ره کان به جێ ده که ن و ده يشارنه وه و بۆ ئه سته نبۆل و دواتر بۆ ئه ورووپا ده گوازرێته وه. زۆرترين ماده ي ھۆشبه ر به ره و ئه رووپاي رۆژئاوا به ڕێ ده کرێت که لووتکه ي به کارھێناني به ريتانيايه. سه رچاوه تورکيه کان ده ڵێن په که که ئه وه نده به شي خۆي زيادکردووه که له گه ڵ توڕه کۆنه کاني جێگيرله ئه رووپا رکابه ري ده کات. ده گوترێت په که که له ده وڵه تي سوريا يارمه تي وه رده گرێت و زۆرتريش له رێگاي ره فعه ت ئه سه د براي حافيزئه سه ده وه کراوه. له م رێگايه وه به شێکي زۆري کورداني سورياي بۆ لاي خۆي راکێشا. ميدياکاني تورکيا ژماره يه کي زۆر راپۆرتيان له باره ي قاچاخي ماده ھۆشبه ره کانه وه له لايه ن په که که وه بڵاوکردووته وه که نموونه يه کي به رچاوي ده ستبه سه رداگرتني 100 کيلۆ ھێرۆئيني شاراوه له بارھه ڵگرێکدا له ساڵي 1989 له ميلاني ئيتاليا بوو که نازم کلۆ داني پێدانا ھي په که که يه. له نموونه يه کي ديکه دا وه حيه دين کاراکجي ئه ندامي پێشووي په که که له ساڵي 1987 که دواتر له ساڵي 1989 له ده ره وه په روه رده ي بينيبوو له ساڵي 1991 به دوکيلۆ و نيو ھێرۆئين له ئه ڵمانيا ده ستگيرکرا. ناوبراو له پاسێک له ئامه ديش ميني دانابوو که به ھۆي ته قينيه وه دوو که س بريندارببوون.\nپه که که بێجگه له ماده ھۆشبه ره کان باجيش ده گرێت و له ئه رووپا ئيشي کوشتنيش ده کات. له ساڵي 1994 به رپرساني سوئيس چه ند ئه ندامي په که که يان ده ستگيرکرد که باجيان گرتبوو و کورده کانيان تۆقاندبوو و ھه ڕه شه يان لێکردبوون و لێيان دابوون. لاني که م دوو نموونه کوشتن له سوئيس له لايه ن په که که وه بووه و له ساڵي 1994 بيست کوردي په يوه نديدار له گه ڵ په که که له م وڵاته ده رکران.\nنووسه ر: ھانس ئشميت\nسه رچاوه: http://www.int-review.org/\nبرچسب ها : ئه‌ڵمانيا , ئه‌ورووپا , په‌كه‌كه , قاچاخ , ماده‌ھۆشبه‌ر‌ه‌كان , مافيا , هێروئين


(ڕەوانەکراوە لە سنە‌ەوە)\nنازناوەکان: سنەی خوێناوی\nخەڵکی شارەکە بە کوردی و بە زاراوەی ئەردەڵانی (ھێندێ پێی دەڵێن سنەیی) قسە دەکەن، کە لقێکە لە سۆرانی (لە ھەورامییش نزیکە)، ھەروەھا زۆرجار خەڵکی سنە و ئەو ناوچە بە سنە دەڵێن: کوردسان یان کورسان واتە کوردستان. ھۆکاری ئەوەیە کە سنە ھەر لە سەرەتای دامەزران تا ئەو ڕۆژەی کە قاجاڕەکان بەتەواوی خستیانە ژێر دەستەڵاتی ڕاستەوخۆی خۆیان، پایتەختی میرنشینی ئەردەڵان بووە و ئەردەڵانەکان بە حکوومەتەکەی خۆیان دەیانگوت حکوومەتی کوردستان.\nبەر لە ساڵی ١٠٤٦ ک. م، سنە گوندێکی بچووک بووە کە تایفەیەک بە ناوی کەوش زێڕینە لەوێ نیشتەجێ بووون. سولەیمان خانی ئەردەڵان لە ساڵی ١٠٤٦ی کۆچی مانگی، بوو بە والیی کوردستان. بە فەرمانی پادشای سەفەوی (شاسەفی، شەشەمین پاشای سەفەوی)، قەڵاکانی زەڵم، حەسەن ئاوا و پاڵەنگانی وێران کرد و لە گوندێک بە ناوی سنە بارگەو و بنەی دامەزراند و کردییە پایتەختی کوردستان. ئەو سەرەتا، قەڵایەکی حکوومەتیی لەسەر تەپۆڵکەیەک بە بەرزی بیست میتر دروست کرد و لە دەرەوەی قەڵاکە دا، بازاڕ و مزگەوت و ماڵی کردەوە (جێگەی ئەو قەڵایە، ئەمرۆکە دەکەوێتە ناوەندی شار، ئەو شوێنەی کە خەڵکی سنە پێی دەڵین: بان باشگا. ھۆکەی ئەوەیە کە ئەو شوێنە لە زەمانی دەسەڵاتی پەھلەوی دا باشگای ئەفسەران بووە و ئێستاش بنکەی ناوەندیی بەسیجە). سولەیمان خان ناوی ئەو قەڵا نوێیەی نا «سنەدژ» (دژ یانێ قەڵا) کە عەرەبی‌کراوەکەی دەبێتە سنندج.\nکەش و ھەوای سنە لە ھاوین و بەھار دا دڵخواز و خۆشە. مامناونجی دەما لە بەھار دا ١٥٫٢٠، لە ھاوین دا ٢٥٫٢٠، لە پاییز دا ١٠٫٤٠ و لە زستان دا ١٫٦٠ پلەی سێلێسیوسە. لە لێکۆڵینەوەیەکی ٣٠ ساڵە کە لەسەر کەش و ھوای سنە ئەنجام دراوە، زۆرینەی دەمای موتڵەق ٤٤ پلەی سێلێسیوس، کەمینەی دەمای موتڵەق ٣١- پلەی سێلێسیوس، و ھەروەھا مامناونجی دەمای ساڵانە ١٣٫١٠ پلەی سێلێسیوس بووە. مامناونجی تەڕایی نیسبی لە ٠٦:٣٠ کاتژمێر دا ٦٩٪ و لە ١٢:٣٠ کاتژمێر دا ٣٨٪ بووە. مامناونجی بارانبارینی ساڵانە ٤٩٧٫٣ میلیمیتر و زۆرینەی ڕۆژانە ٦٦ میلیمیتر بووە. مامناونجی ژمارەی ڕۆژگەلی سەھۆڵبەندان ١١١٫٤ ڕۆژ بووە و زۆرینەی کاتژمێرگەلی خۆرھەتاوی لە گشت ساڵ دا ٢٬٧٨٦٫٢ بووە.\nپەیکەرەی مەولەوی لە مەیانێک لە شاری سنە\nشەقامی فیردەوسی لە ساڵی ١٣١٠ ھەتاوی\n^ "سەرژمێری فەرمیی ساڵی ٢٠٠٦". Archived from the original on ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٣. Check date values in: |archivedate= (help)، سەرچاوەی ئامارەکانی ویکیپیدیا\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=سنە&oldid=825542»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ١١:٣١ی ٢١ی ئابی ٢٠٢١ نوێ کراوەتەوە.


پێشانگای فۆتۆگرافی “هەورامان: داوێنی ئاسمان” لە ماڵی هونەرمەندانی ئێران بەڕێوەچوو – CHRA.TV\nسەرەتا / هەمەڕەنگ / پێشانگای فۆتۆگرافی “هەورامان: داوێنی ئاسمان” لە ماڵی هونەرمەندانی ئێران بەڕێوەچوو\nMansour Jahani 25/11/2020\tهەمەڕەنگ\nمەنسوور جیهانی ـ پێشانگای هاوبەشی فۆتۆگرافی بە ناونیشانی “هەورامان: داوێنی ئاسمان” بە هەوڵی کۆمیسیۆنی نەتەوەیی یۆنسکۆ ـ ئێران، لە شاری تاران بەڕێوەچوو.\nپێشانگای هاوبەشی فۆتۆگرافی بە ناونیشانی “هەورامان: داوێنی ئاسمان” (اورامان: دامان اسمان) Hawraman، Fringing the skies بە هاوکاریی کۆمیسیۆنی نەتەوەیی یۆنسکۆ UNESCO ـ لە ئێران بە بەڕێوەبەرایەتی دکتۆر “حوجەتوڵڵا ئەیووبی”، بە هاوکاریی گۆڤاری “تەسویری ساڵ”ی ئێران بە بەرپرسیاریی “سەیفوڵڵا سەمەدیان” فۆتۆگرافەر و سینەماکاری ناوداری ئێرانی و هەروەها بە یارمەتی وەزارەتی میراتی کەلتووریی، پیشەسازیی و گەشتیاریی ئێران و پاریزگاری کرماشان لە گالێری مامۆستا “موڕتەزا مومەیز” لە ماڵی هونەرمەندانی ئێران لە شاری تاران بەڕێوەچوو.\nلەم پێشانگایەدا کە بە بۆنەی پڕۆژەی تۆمارکردنی “ناوچەی هەورامانی ئێران” لە لیستی خەزێنە فەرهەنگییەکانی جیهان بەڕێوەچوو، 70 وێنەی هەڵبژاردە لە 35 فۆتۆگرافەریی کوردیی پاریزگاکانی کرماشان و کوردستانی تیایدا نمایشکران، کە کۆمەڵێک وێنەی سەرنجڕاکێش لە سروشت، بیناسازیی، ژیانی ڕۆژانەی خەڵک و ئایین و دابوونەریتی تایبەت و بێوێنەی “پیرشالیار” و “پاڵنگان”ی لە خۆگرتبوو.\nدکتۆر “حیسام مەحموود مەهدی عەلی” بەراوردکاریی ڕێکخراوەی جیهانی یۆنسکۆ UNESCO، سەبارەت بە پێشانگای “هەورامان: داوێنی ئاسمان” گوتی: پێش ئەوەی کە بێم بۆ ئێرە، سەبارەت بە هونەرمەندانی ئێران، زۆرم بیستبوو و کاریگەریی لەسەرم کردبوو، بەڵام ئێستا بینینی هونەریی ئەوان، یەگجار زۆر کاریگەریی لێکردم. ئەگەر پێش لە ڕۆیشتنم بۆ هەورامان بۆ ئەم پێشانگایە بهاتبایەم بیرم دەکردەوە مامۆستاکان کاریی فۆتۆشاپیان لەسەر وێنەکان کردووە، بەڵام ئێستا کە هەوارمانم بە چاوەکانی خۆم بینیوە، هەڵسەنگاندنەکەم ئەوەیە کە ئەم وێنانە تەنیا ڕەنگدانەوەی بەشێک لە جوانییەکانی هەورامانە و ئەوێی یەگجار زۆر جوانترە.\nگوتیشی: ئەو وێنانە ڕەنگدانەوەی تەنیا جوانییەکانی بیندراویی هەورامانە و ئەمە لە حاڵێکدایە کە ئەوێی مرۆڤ و جوانییە مرۆڤایەتییەکانیشی هەیە؛ لەڕاستیدا بە بێی ئەوەی کە زمانی ئەوان تێبگەی دەتوانی جوانیاکیان دەرکبکەی.\nبەراوردکاریی ڕێکخراوەی جیهانی یۆنسکۆ UNESCO، لە درێژەی قسەکانیدا گوتی: لە درێژەی سەردانمدا بۆ هەورامان، چاوم بە پیرەپیاوێک کەوت؛ ئەو ئیحساسی بوو و منی لە باوش گرت کە سەرسامی کردم. دیمەنە فەرهەنگییەکان تێکەڵاوێکە لە میراتی هەست پێکرا و هەست پێنەکراو. هەورامان لە تەواویی ئەم وردەکاریانە بە کۆمەڵ پێکهاتووە. زۆر بەختەوەرم و شانازیی دەکەم کە لێرەم، هەروەها لەوەی کە هەورامانم بینی خۆشحاڵم. بۆ هەمووتان ئاواتی سەرکەوتن دەخوازم.\nتۆمارکردنی جیهانی فەرهەنگ، مێژوو و زمانی هەورامان\n“مەجید ڕەجەبی مێعمار” سەرۆکی ماڵی هونەرمەندانی ئێران، سەبارەت بە پێشانگای “هەورامان: داوێنی ئاسمان” گوتی: ئێران وڵاتی کەلتوور، زمان، زاراوە و دین و ئایینە جۆراوجۆرەکانە. ئێرانییەکان بە درێژایی مێژووی چەند هەزار ساڵەی خۆیان، بەردەوام ڕێزیان لە هەموو کەلتوورەکان گرتووە.\nگوتیشی: بە بیانووی تۆمارکردنی جیهانی فەرهەنگ، مێژوو و زمانی هەورامان، ئەم پێشانگایە بەڕێوەدەچێت و شانازیی پێدەکەین. سوپاسی تەواویی ئەو خۆشەویستانە دەکەم کە بۆ بەڕێوەچوونی ئەم پێشانگایە و تۆمارکردنی جیهانی هەورامان هەوڵدەدەن.\nیارمەتی خوازیی بۆ تۆمارکردنی جیهانی هەورامان\nدکتۆر “حوجەتوڵڵا ئەیووبی” سکرتێری گشتی کۆمیسیۆنی نەتەوەیی یۆنسکۆ ـ لە ئێران، سەبارەت بە پێشانگای “هەورامان: داوێنی ئاسمان” گوتی: ئێمە داوامان لە ڕۆڵەکانی ئەم وڵاتە کرد کە بۆ تۆمارکردنی جیهانی هەورامان یارمەتیمان بدەن و بە بڕوای من ئەم تۆمارە جووڵەیەکی نوێی و تازەیە.\nگوتیشی: ئەم پێشانگا زۆر جوانە بە یارمەتی هەموو خۆششەویستان و بە تایبەت ئاغای ڕەجەبی مێعمار کە خانەخێوی پێشانگاکەیە بەڕێوەدەچێت و سپاسی هەمووان دەکەم.\nسکرتێری گشتی کۆمیسیۆنی نەتەوەیی یۆنسکۆ ـ لە ئێران، لە درێژەی قسەکانیدا سەبارەت بە تایبەتمەندییەکانی هەورامان و هەروەها گرینگی و پێگەی ناوچەکە بۆ ئامادەبووان و “حیسام مەهدی” بەراوردکاریی ڕێکخراوەی جیهانی یۆنسکۆ، هاتە ئاخاوتن.\nمانەوەی 12 ڕۆژەی نوێنەریی یۆنسکۆ لە هەورامان\n“محەمەد حوسێن تالبیان” جێگری وەزیری میراتی کەلتووریی و گەشتیاریی ئێران، سەبارەت بە پێشانگای “هەورامان: داوێنی ئاسمان” گوتی: سوپاسی دکتۆر ئەیووبی دەکەم کە یارمەتی بوارە کەلتوورییەکان دەدات. هەمووان دەبێت سەبارەت بە بایەخ و جوانییەکانی هەورامان بزانن. سوپاسی ئاغای ڕەجەبی مێعمار و حیسام مەهدی دەکەم. حیسام مەهدی برای خۆشەویستی ئێمەیە؛ ئەو ماوەی 12 ڕۆژ لە هەورامان مایەوە کە بووە هۆی ئاڵووگۆڕیی ئەزموونەکان کە ئێمە زۆر شتی لێفێربووین.\nگوتیشی: ڕەوتی تۆمار و بەڕێوەچوونی پێشانگای “هەورامان: داوێنی ئاسمان” گرینگە. پێنج، شەش ساڵە کە هەمووان بۆ پێکهێنانی دۆسییەی هەورامان لە یۆنسکۆ هەوڵدەدەن؛ ماوەیەکە دامەزراندنی هەندێک لە بەشەکان لەم بوارەدا دەستی پێکردووە و خەڵکی ئاگاداریی ئەم ڕووداوە گرینگەن و یارمەتی ئێمە دەدەن و لەڕاستیدا ناوچەکەی خۆیان خۆشدەوێت.\nجێگری وەزیری میراتی کەلتووریی و گەشتیاریی ئێران، لە درێژەی قسەکانیدا گوتی: ئێمە ئەم ناوچەیەمان وەکوو دیمەن ناساندووە کە تیایدا هەموو شتێک لەوانە: کۆچ، ژیانی خەڵکی، سروشت و هەروەها جۆرایەتی ژیان گرینگە. شایەد لە وێنە فۆتۆگرافەرییەکانی ئەم پێشانگایەدا هەندێک لەم بابەتانە ببینن. بەڵام بە شێوەی گشتیی لە هەر وەرزێکدا و لە هەر شوێنکدا کۆمەڵێک شت هەیە کە گرینگە.\nگوتیشی: بەختەوەرانە لە تۆماریی ئەم ناوچەیەدا جۆرێک یەکێتی نەتەوەیی بوونی هەیە و بۆ ئەوەی کە ڕچاویی هەموو یاساکان بگیرێت، لە ڕێکخراوەی بیناسازی کۆبوونەوەیەکمان بوو و بەم دەرئەنجامە گەیشتین کە پێویستە بنەماکان لەبەرچاو بگرین.\nتالبیان لە بەشکێی دیکەی قسەکانیدا گوتی: ئەم ناوچەیە دەتوانین تۆماربکەین و درێژە بەم ڕێگایە بدەین، چونکە ئەم هەنگاوە ڕێگایەکی ڕاست و دروست و بە پێی ئیستانداڕدە جیهانییەکانە و دەتوانێت ساڵانێکی زۆر، هەورامان لە ناوەندیی سەرنجە جیهانییەکاندا بمێنێتەوە.\nئەماژەی بەوەشکرد: ئەم پێشانگایە بێگومان هۆگریی یەگجار زۆریی دەبێت و لەوباوەڕەدام لە لایەنی ماناییەوە دەتوانێت ئەم ڕوخسارە کەلتوورییە قووڵتر بکاتەوە. هاوکارانی من لە کاریی تۆمارکردنی هەوراماندا زۆر هەوڵیاندا. سوپاسی خەڵکی خۆشەویستی هەورامانیش دەکەم کە بەشدارییەکی زۆریان کرد کە ئەم کارە بە بێ هاوبەشی ئەوان بەسەرئەنجام نەدەگەیشت.\n“سەیفوڵڵا سەمەدیان” فۆتۆگرافەر و سینەماکاری ناوداری ئێران و بەڕێوەبەریی جەژنی “تەسویری ساڵ”ی ئێران، سەبارەت بە پێشانگای “هەورامان: داوێنی ئاسمان” گوتی: من بۆ سێ بابەت خۆشحاڵم؛ یەکەم ئەوەی کە ئەم پێشانگایە لێرە بەڕێوەدەبەین، دووهەم ئەوەی کە بۆ چەندین جارە لەگەڵ دکتۆر ئەیووبی هاوکاریی دەکەم. بەڕێزیان گرووپی “هونەر و تەجروبە”ی دامەزراند کە لە کارە دەگمەنەکان بوو و هەروەها سێیەم لەوە بەختەوەرم کە فۆتۆگرافەرەکان بەرەو هەورامان ڕۆیشتن و بووە هۆی بەڕێوەچوونی ئەم پێشانگایە.\nناوی فۆتۆگرافەرانی پێشانگای “هەورامان: داوێنی ئاسمان” بریتین لە:\nئیبڕاهیم عەلیپور، ئیدریس خوسرەوی زادە، ئەسعەد نەقشبەندی، ئەفشین بەختیار، ئومید حەیدەری فەر، ئەمیر عەلی جەوادیان، بابەک سدیقی، بەهمەن شەهبازی، پەرویز ڕۆستەمی، جەمشید فەرجوەندفەردا، ڕاشید ئەمینی، ڕۆژین فەتاحی، زەهرا مەلەکووت، ژالە بەهرامی، سەروەر فەرهادی، سوهەیل زەندئازەر، سیاوەش نەقشبەندی، شەهێن عەباسی، سەلاح عیلمی زادە، تالب حەیدەری، عادڵ عەبەوڵڵاهی، عەلی ئەسغەر فەیزوڵڵاهی، عەلی کیان جەم، فوئاد گوودەرزی، لەقمان ئەحمەدی، لەقمان عەزیزخانی، موجتەبا فەخری، محەمەدڕەزا ڕەجایی، محەمەدڕەزا بەهارناز، مەرزییە ئەیوتین، مریەم زەمانپوور، موسلیم عەزیمی، هەڵمەت فەتاحی، هوومەن حەیدەری و ئارێز قادری.\n“هەورامان: داوێنی ئاسمان”\nدکتۆر “حوجەتوڵڵا ئەیووبی” سکرتێری گشتی کۆمیسیۆنی نەتەوەیی یۆنسکۆ ـ لە ئێران، لە دەقێکی تایبەتدا سەبارەت بە پێشانگای “هەورامان: داوێنی ئاسمان” نووسیوییەتی: پێشانگای “هەورامان: داوێنی ئاسمان”، پێشانگای نمایشکردنی ڕەنگە و شکۆی شارستانییەتێکە. ئێرە دەربازگەی سیمورغە و نیشاندەریی شایی و جۆش و خرۆشەکانی پەڕیی ئەوە کە کەوتە نێوان چینەوە و لەوێوە پەریی بێگومان پڕ بوو لە شایی هەر وڵاتێک، هەورامان نیشتمانی ئاو و هەتاوە. نیشتمانی چیرۆکەکانی بێوێنەی ژیانە. باغ و بێستانەکان کە سەمادەکەن و سەر وەئاسمان دەخشێنن. نیشتمانی مەقام و گۆرانییەکانی سەرخۆشانەی ژیانە. چیرۆکی جوامێرانە و ئەدەب و ئەخلاق و پاڵەوانییە. هەورامانەکان هەڵگریی میراتی هەزار ساڵەی فەرهەنگ و گێڕانەوەی چیرۆکی هەرمانن بۆ مرۆڤ. و ئێستاکە بڕیاروایە جیهان بۆ ڕێزگرتن لە کرماشان و کوردستان و هەروەها بۆ شکۆی ئێران، بە ڕێزەوە بوەستن. میراتی جیهانی شاراوە لە توێی شاخ و کێو و گاشەبەردەکاندا سەریی لە ئاسمانداوە و هەورامان بەرەو ئەوە دەڕوات تاکوو لە لیستی میراتی بەنرخی جیهانیدا ناویی تۆمار بکرێت. و ئەم پێشانگایە، وێنەکانی میراتی شاراوەی جیهانی لە نیشتمانی خۆردایە. پێشانگای “هەورامان: داوێنی ئاسمان”، فێستیڤاڵی مێژووە و شارستانییەکە کە هەر گۆشەیەکی دەربازگەی سیمورغە. هەوڵی فۆتۆگرافەرە ئێرانییەکان بۆ یارمەتیدانی کارناسان و بەرپرسانی میراتی کەلتووریی و کۆمیسیۆنی نەتەوەیی یۆنسکۆ بۆ تۆماریی جیهانی ئەم میراتە مرۆڤایەتییە، جێگای پێزانین و ستایش و هەرمانە. ڕێز و پێزانینم هەیە بۆ هەوڵ و تێکۆشانە زۆرەکانی هاوکارانم و هەروەها گرووپی جێبەجێکاریی “تەسویری ساڵ” و هاوڕێیی مامۆستا “سەیفوڵڵا سەمەدیان” دەبیری ئەم پێشانگایە.


نووسه‌ری شه‌و، ئێڵی ویسێڵ، كۆچی دوایی كرد » DidiMn\nسەرەتا / ڕاپۆرت/کتێب / نووسه‌ری شه‌و، ئێڵی ویسێڵ، كۆچی دوایی كرد\nنووسه‌ری شه‌و، ئێڵی ویسێڵ، كۆچی دوایی كرد\nدیدی من – سی ئین ئین، ئین پی ئاڕ، ئێن بی سی\nلە ئینگلیزییەوە: ژیوار جه‌وهه‌ر\nشه‌وی ڕابردوو، ڕزگاربووی هۆڵۆكۆست، نووسه‌ر و خاوه‌ن خه‌ڵاتی نۆبڵ ئێڵی ویسێڵ له ته‌مه‌نی ٨٧ ساڵیدا كۆچی دوایی كرد. ویسێڵ له كه‌مپه‌كانی مردنیی جه‌نگی جیهانیی دووه‌م، ئاوشویتز و بوخێنواڵد، ڕزگاری بووبوو. دوای ڕزگاربوون، ئه‌و ڕۆیشتووه بۆ فه‌ڕه‌نسا، دواتر ئیسرائیل و ویلایه‌ته یەکگرتووه‌كانی ئه‌مەه‌ریكا؛ هه‌ر له‌وێش بڕیاڕ ده‌دات ببێته پشتیوان و پارێزه‌ری قوربانیانی ده‌ستی ڕق و چه‌وساندنه‌وه و زۆراداری له سه‌رانسه‌ری جیهان؛ به هۆی چالاكی و هه‌وڵه‌كانی له‌م بواره‌دا، له ساڵی ١٩٨٦ خه‌ڵاتی نۆبڵی ئاشتی به‌ده‌ست ده‌هێنێت.\nویسێل ساڵی ١٩٢٨ له ڕۆمانیا له‌دایک بووه. له مانگی پێنجی ساڵی ١٩٤٤ به زۆره‌ملێ براوه‌ته كەمپی ئاوشویتز، ئه‌و شوێنه‌ی كه به چاوی خۆی مردنی باوكه نه‌خۆش و لاوزه‌كه‌ی بینی، دوای ئه‌وه‌ی له لایه‌ن سه‌ربازێكی ئه‌ڵمانییه‌وه ئازار ده‌درێ. یازده ساڵ دوای ئه‌و ڕووداوه و له ساڵی ١٩٥٥، یادداشاتنامه به‌ناوبانگه‌كه‌ی به ناوی شه‌و بڵاو ده‌كاته‌وه، كه ده‌رباره‌ی ئه‌م ڕووداوه و مردنی دایک و خوشكه گه‌نجه‌كه‌یه‌تی له جینۆسایدی هۆڵۆكۆستـدا.\nمنداڵان و زیندانیانی دیكه‌ی ئازادكراو له لایه‌ن سوپای ئه‌مه‌ریكا له مانگی سێی ساڵی ١٩٤٥ له كەمپی بوخێنواڵد. كوڕیژگه باڵابه‌رزه‌كه‌ی لای چه‌پ، له ڕیزی پێشه‌وه، ئێلی ویسێڵـە\nیادداشتنامه‌ی شه‌و یه‌كێكه له هه‌ره كتێبه به‌ناوبانگه‌كانی ئێڵی ویسێڵ و به پێی ڕۆژنامه‌ی هارتزـی ڕوسی، نزیكه‌ی شه‌ش ملیۆن كۆپی له‌سه‌رانسه‌ری جیهان لێ فرۆشراوه. سه‌ره‌تا یادداشتنامه‌كه به زمانی فه‌ڕه‌نسی بڵاو بوویه‌وه؛ تاوه‌كو ئێستا، بۆ ٣٠ زمانی زیندووی جیهان وه‌رگێڕدراوه. به یه‌كێک له گرنگترین و باشترین ئه‌و كتێبانه داده‌ندرێت كه له‌سه‌ر كاره‌ساتی هۆڵۆكۆست نووسراون، هه‌روه‌ها له لیستی ئه‌و كتێبانه دایه كه ده‌بێت هه‌ر كه‌سێک له‌ماوه‌ی ژیانی، به‌لایه‌نی كه‌مه‌وه، جارێک بیانخوێنێته‌وه.\n١٢٠ لاپه‌ڕه‌یه، له دووی توێی یاداشتنامه‌كه، به گێڕانه‌وه‌یه‌كی تێكشكاو و په‌رشوبڵاو، نووسه‌ر ده‌رباری مردنی خودا و هه‌ستی قێزلێبوونه‌وه‌ی له مرۆڤایه‌تی، ده‌نووسێت. نووسه‌ر له شوێنێكدا ده‌ڵێت، ”ته‌نیا ئه‌وانه‌ی ئاوشویتزـیان ئه‌زموون كردووه، ده‌زانن چییه.”\nدواتر، به‌شی دووه‌می یادداشتنامه‌كه‌ی به ناوی كازیوه و به‌شی سێیه‌می به ناوی ڕۆژ بڵاو كرده‌وه.\nیادداشتنامه‌ی شه‌و به‌ده‌ستنووسی ئێڵی ویسێڵ خۆی\nله ماوه‌ی ژیانیدا، ئێڵی ویسێل چه‌ندین نازناوی لێ نراوه: په‌یامبه‌ری ئاشتیی، مرۆڤدۆست، ڕزگاربوو. به‌ڵام ئه‌و ته‌نها به شایه‌تحاڵ خۆی ده‌ناساند. هه‌روه‌ها وه‌ک شایه‌تحاڵێكیش پێی وایه كه نابێت بهێڵێت ئه‌وانه‌ی ئازاریان چه‌شتووه له‌یاد بكرێن.\nفۆتۆ: ئاژانسی ئه‌ی پی\n”له‌یادكردنی مردووه‌كان ڕێک وه‌كو ئه‌وه وایه بۆ جاری دووه‌م بیانكووژیته‌وه. من نه‌متوانی ڕێگه له مردنی یه‌كه‌م بگرم، به‌ڵام به دڵنیایییه‌وه توانای پاراستنی ئه‌وانم له مردنی دووه‌م هه‌یه.“\nـــ یادداشتنامه‌ی شه‌و\nساڵی ٢٠٠٦، له سه‌ردانێكدا له‌گه‌ڵ ئۆپێرا وینفری بۆ ئاوشویتز، ئه‌م په‌ره‌گرافه‌ی له كتێبه‌كه‌ی خوێنده‌وه: ”هه‌رگیز یه‌كه‌م شه‌وی ناو كه‌مپه‌كه‌م له‌یاد ناچێ، ئه‌و شه‌وه‌ی كه ژیانمی گۆڕی به یه‌ک شه‌وی درێژ. هه‌رگیز ڕوخساری ئه‌و منداڵه بچووكانه‌م بیر ناچێته‌وه كه لاشه‌كانیان، له‌ژێر ئه‌و ئاسمانه بێده‌نگه، بووبوو به دوكه‌ڵ. هه‌رگیز بڵێسه‌ی ئه‌و ئاگره‌م بیر ناچێته‌وه، كه تاهه‌تایه متمانه و باوه‌ڕمی نه‌هێشت؛ ئه‌و ساتانه‌ی خوا و ڕۆحمیان كوشت و خه‌ونه‌كانمیان كرد به خۆڵه‌مێش. هه‌رگیز.”\nفۆتۆ: میخال فاتاڵ\nجگه له خه‌ڵاتی نۆبڵ، ویسێڵ چه‌ندین خه‌ڵاتی گرنگی دیكه‌ی له‌پای ئه‌و كار و چالاكییانه‌ی له پێناو مرۆڤایه‌تی و قوربانیاندا كردوویه‌تی، به‌ده‌ست هێناوه. له كاتی وه‌رگرتنی یه‌كێک له خه‌ڵاته‌كانیدا، ویسێڵ ده‌ڵێت،” كاتێک مرۆڤه‌كان ئازار ده‌چێژن، پێویسته جیهان هه‌رگیز بێده‌نگ نه‌بێت، چونكه بێده‌نگبوون ته‌نها له خزمه‌تی چه‌وسێنه‌ردایه، هه‌رگیز له خزمه‌تی قوربانیدا نییه.”\nElie Wiesel, Holocaust, Jews, Nazi, ZhiwarNazanin,


نەبەز گۆران : هۆڤیەتی مرۆڤ لە سەدەی نوێدا . – WTARIKURD\nدیمەنی كاس بوون و سەرسامبوونەكەی ( عمران ) دیمەنی سەرسامبوونی منداڵێكی خۆڵاوی و خوێناویە ، لەبەردەم هۆڤیەتی مرۆڤدا . ئەشێت بۆ چەند رۆژێك ئەم دیمەنانە مرۆڤەكان ناچار بكات ، هەستی بەزەییان بجوڵێت و ، میهرەبانییەكەی ناخیان بەئاگا بێتەوە . بەڵام ئەوەی جێگەی ئومێد نیە ، هەستی بەزەیی مرۆڤ و میهرەبانییەكەی درێژە ناكێشێت و جارێكی كە دڕندەكەی ناخی دەست دەكاتەوە بە وێران كردن .\nهەڵەیەكی گەورە دەكەین پێمان وابێت : سەردەمی نوێ مرۆڤی نوێی دروستكردوە. لەوەش هەڵەتر ئەوەیە ، پێمانوابێت مرۆڤ لە شوێنێكدا دەست لە دڕندەكەی ناخی بەردەدات و ژیان جوان دەكات . ئەوەی لەم سەردەمەدا روودەدات ، ئەو هۆڤیەتیەیە لەگەڵ سروشتی مرۆڤدایە و لێرە و لەوێ سەرهەڵدەداتەوە .\nشارەكان و ، سروشتە جوانەكانی زەویی و ، ژیریەتی نەیانتوانی مرۆڤ فێربكەن ، لەبری وێرانكاری بیر لە ژیانێكی ئارام بكاتەوە . كرۆكی ئەم هۆڤیەتیەش پەیوەندی بە سێ شتەوە هەیە .\nیەكەم : سروشتە دڕندانەكەی مرۆڤ هەمیشە بە ئاگادێتەوە .\nدووهەم : بە ئایدۆلۆژیاكردنی ئایینەكان و فیكرەكان .\nسێهەم : كلتوور\nبەبێ دەسكاریكردنی ئەم سێ كۆڵەكەیە ، زەحمەتە دەسكاری مرۆڤ بكرێت . چەقی كێشەكانی دونیا خودی مرۆڤ خۆیەتی . ئەوەی لە مرۆڤ نەترسێت ، گەمژەیەكی تەواوە . لەناو كۆی گیاندارەكانی سەرزەوی ، گیاندارێك بوونی نیە لە مرۆڤ ترسناكتربێت . ئەو عەقڵ و هەست و غەریزانەی دراون بە مرۆڤ ، مەترسیدارترین پێدراوی سەرزەوین .\nئێستای رۆژهەڵات ئێستایەكی بێرەحمە . ( هەڵەبەتە هیچ كات لە رابردوشدا رۆژهەڵات جێگای ئومێد و ژیانی جوان نەبووە و ، هەمیشە شوێنی بێحورمەتیكردن بووە بە بەهاكانی مرۆڤ ) لەم ئێستایەدا ئێمەی تێیدا دەژین ، ئێستایەكە رۆژهەڵات كراوەتە شوێنی كۆكردنەوەی جانەوەرە درندەكانی سەرزەوی كە لە بەرگی مرۆڤدا دەردەكەون . شوێنی تاقیكردنەوەی خراپترین شێوازی مەرگ . جۆری خاڵیكردنەوەی چەكە كۆنە دروستكراوەكانی دەستی مرۆڤ . شوێنی یەكلایكردنەوەی ئایدۆلۆژیا ئایینیەكان و فیكرەكان و ، دیوە تاریكەكەی كلتوور .\nناكرێت ئومێد بخوازین چارەنووسێكی باش بەسەر شوێنێكدا دێت ، ئایدۆلۆژیاكان گرنتربن لە بەهای ژیان . لە هەرشوێنێك ئایدۆلۆژیا بوییە ڕەنگی جیاكردنەوەی مرۆڤەكان ، لەو شوێنەدا هەموو شتێك هەبێت ، بەهایەك نیە بۆ ژیان .\nمرۆڤ بۆ ئەوەی نەبێتە بەشێك لەو ئایدۆلۆژیا ئاینی و فیكریانەی مەكینەی هاڕینی بەهاكانن . گرنگە لە گۆشەنیگایەكی ترەوە سەیری دونیا و بوون بكات .\nمرۆڤ بۆ ئەوەی هەمیشە دڕندەكەی ناخی بخاتە گەڕ ، ئایدۆلۆژیایەك دەدۆزێتەوە تا لە رێگای ئەو ئایدۆلۆژیایەوە ، پشت لە مرۆڤ بوونی خۆی بكات . ئەوەی ئێستا ئێمە ڕۆژانە دەیبینین و دەرگیری دەبین ، بەشێكی بچوكی ئەو هۆڤیەتیەیە لە رێگای ( ڕۆژنامەنووسەكان ) ـەوە ، دێتە بەر دیدەمان . دیارە ئەوەی ئێمە دەبینین بەشە دیار و كەم ترسناكەكەیە . ئەوەی دەبێت بینینین و بەتەواوەتی دەرك بە ترسناكیەكەی بكەین ، لەناو خودی مرۆڤ خۆیدایەوە و، ناگاتە لای ئێمە . گەر ئەو بەشە نادیدەیە بگاتە لای ئێمە ، ئیدی تەفسیرێك نامێنێتەوە بۆ هۆڤیەتی مرۆڤ .\nكاتێك لە مرۆڤ نائومێد دەبین ، نائومێدیەكەمان جوانترین جۆری نائومێدیە . جۆرێكە لەو نائومێدییەی بەهای تێدایە ، ژیانی تێدایە . دیمەنی وێنەكانی ( عمران ) ی منداڵ ، هیچ كات منی توشی شۆك نەكرد . چونكە ئەزانم لە پشت ئایدۆلۆژیاكانەوە ئەوەی چاوەڕواندەكرێت لە مرۆڤ ، ئەو جۆرە دیمەنانەیە . ئەو دیمەنانە شوێن دەستی مرۆڤە لەسەر زەوی . ئەشێت ئەو منداڵە سەرسام بووبێت بە هۆڤیەتی مرۆڤ ، ئەشێت كاس بووبێت لەبەردەم بێحورمەتیەكانی مرۆڤ . ئەشێت لە شوێنێكدا دەستی بەژیانكردبێت ، ئایدۆلۆژیەكان گرنگتربن لە بەهای مرۆڤەكان . گوناهی ئەو نیە سەرسام و كاسە . گوناهی ئێمەیە هێشتا خۆمان ناناسین چ جانەوەرێكی بێكەڵك و پیسین لەم سەرزەویە .\nهۆڤیەتی : وشەیەكی كوردی پەتیی كرمانجیە . بەمانای وەحشیەتی و دڕندەیی دێت .


بە دەستگیركردنی جانان بارودۆخی ناوەخۆیی توركیا دەشڵەژێت\nلە كاتێكدا هەموو نووسەر و میدیاكانی توركیا باسیان لە ئەگەری دوورخستنەوەی ئەكرەم ئیمامئۆغلو دەكرد لە سەرۆكی شارەوانی ئیستەنبۆڵ، كەچی دادوەری ئیستەنبۆل بڕیاری ٩ ساڵ و ٨ مانگ زیندانی بۆ جانان كەفتەنجیئۆغلو سەرۆكی لقی ئیستەنبۆڵی جەهەپە دەركرد، بە هۆی ئەوەی ٧ ساڵ بەر لە ئێستا لە چەند پۆستێكدا لە تویتەر هێڕشی كردوەتەوە سەر رەجەب تەییب ئەردۆغان و یاساكانی توركیا.\nئەگەرچی كەفتەنجیئۆغلو جارێ دەستگیر نەكراوە، چونكە بڕیارەكە چوەتە دادگای تێهەڵچوونەوە و رەنگە لە چەند رۆژی داهاتوو دەستگیری بكەن.\nدەیان نووسەری توركیا پێیان وایە ئەم بریارەی دادگا سیاسییە نەك یاسایی، چونكە ناكرێت ٨ ساڵ بەر لە ئێستا چەند پۆستێكت كردبێت، كەچی ئێستا دادگا سزای بەسەردا بسەپێنێت.\nیڵماز ئۆزدیل نووسەری دیاری توركیا لە پێگەی خۆی لە تویتەر نووسیویەتی ”جانان باجی ئەو سەركەوتنە دەدات كە لە هەڵبژاردنی شارەوانییەكانی ٢٣ی حوزەیران جەهەپە بە دەستی هێنا. ئەو دەنگە دزراوەكانی گێڕایەوە، بۆیە سزای دەدەن“.\nفەهمی كوڕوو نووسەری دیاری رۆژنامەی (خەبەر تورك) پێی وایە، ئەگەر جانان دەستگیر بكرێت. بارودۆخی ناوەخۆیی توركیا دەشەڵەژێت، چونكە جەهەپە تەنیا رەخنە ناگرێت، رەنگە خۆپیشاندانی جەماوەری ئەنجام بدات.\nجانان لە پۆستەكانی خۆیدا كە لە ٢٠١٣ نووسیویەتی، ئەردۆغانی بە دز و پیاوكوژ ناوزەند كردوە، هەروەها لە پۆستێكی تردا پشتگیری لە سەركردەی دیاری پەكەكە ساكینە جانسس كردوە، كوشتنی ئەوی بە كارێكی تیرۆرستی چواندوە لە پاریس.\nبە هەزاران هاووڵاتی ئیستەنبۆڵ لە بەردەم دادگادا ئامادەبوون كاتێك بڕیاری دەستگیركردنی جانان درا، ئەوان گوتیان تۆ بە تەنیا نیت و ئێمەت لە پشتە. هەروەها بە دەیان هونەرمەندی دیاری توركیاش پشتگیری لێ دەكەن و بڕیارەكەی دادگا بە ناعەدالەتی ناو دەبەن.


وەزارەتی دارایی باسی سەرلەنوێ گۆڕینی بەهای دۆلار دەكات – Knwe.org\nسەرەکی » دۆسێ » وەزارەتی دارایی باسی سەرلەنوێ گۆڕینی بەهای دۆلار دەكات\nوەزارەتی داریی عیراق، باس لە سەرلەنوێ گۆڕینی نرخی خەرجی دۆلار دەكات لەبەرامبەر دیناری عیراقی و دەڵێت، لەم چەند هەفتەیەی دواییدا لێدوانەكان لەنێوان كەسێتییە سیاسییە باڵاكان لەبارەی دیاریكردنی نرخێكی گونجاو بووە بۆ خەرجی دۆلار بەرامبەر بە دینار.\nبەپێی بەیاننامەیەك كە لەلایەن وەزارەتی دارایی عیراقەوە لە 24ی تشرینی دووەمی 2021 بڵاوكرایەوە»وەزارەتی دارایی چەند جارێك ئەو بابەتەی چارەسەركردووە و بەشێوەیەكی ورد ستراتیژ و سیاسەتی پشت گۆڕینی نرخی خەرجی خستۆتەڕوو، بۆیە دەمانەوێت هەڵوێستی خۆمان دووبارەبكەینەوە و هیواخوازین لەڕێی خستەڕووی سیاسەتەكەمان بەشێوەیەكی روون و باوەڕپێهێنەر، حكومەتی داهاتوو زانیاریی تەواو و دروستی هەبێت بۆ مامەڵەكردن لەگەڵ بابەتەكە. ئەمەش لەكاتێكدایە كە كۆمەڵی نێودەوڵەتی پشتیوانی لە گۆڕینی نرخی خەرج كردووە».\nوەزارەتی دارایی دەڵێت»سندوقی نێودەوڵەتی نەختینە و بانكی نێودەوڵەتی و هەموو وڵاتە پیشەسازییەكان، بەشێوەیەكی ئاشكرا و لەڕێی بەڵگەنامە و راپۆرتە بڵاوكراوەكانیان، پشتیوانییان لەو هەنگاوە كردووە».\nگۆڕینی نرخی خەرجی بۆچی؟\nهەر لە بەیاننامەكەی وەزارەتی دارایی عیراقدا هاتووە»كاتێك داهاتەكانی نەوت لە ساڵی رابردوودا داڕمان، حكومەتی عیراقی رووبەڕووی گوشارێكی گەورەی پارەداركردن بۆوە، ئەمەش لەكاتێكدابوو كە پابەندبوونی سەرەكی نێوخۆیی و دەرەكی لەئەستۆدا بوو. یەدەگی بیانی بانكی ناوەندی بەشێوەیەكی خێرا لە دابەزیندا بوو، لە كانوونی یەكەمی 2020، پێشبینی كرا یەدەگی بانكی ناوەندی لەماوەی ساڵێكدا تەواو ببێت. عیراق كەوتبووە لێواری تەنگژەیەكی هەمەلایەنە كە یەكێك لە نیشانەكانی دابەزینی نرخی نەوت بوو لە بازاڕەكانی جیهان. حكومەت دەبوو هەموو خەرجییە سەرەكی و پێویستەكان رابگرێت و پێداگری لەسەر خەرجكردنی مووچە بكاتەوە لە كاتی گونجاودا، دەبوو مووچەی خانەنشینی و چاودێری كۆمەڵایەتی دابین بكات. كورتهێنانێكی دارایی زۆر گەورە، بەبێ دابەزاندنی بەهای درا، دابەزاندنێكی قوڵ و ئازاربەخشی لە خەرجییە كۆمەڵایەتییەكان و دەركردنی هەزاران فەرمانبەر دەویست. دابەزاندنی بەهای دراو پێویست بوو، تا رێگە بۆ دەستكاریكردنی دارایی زیاتر خۆش ببێت، تا وڵات لە ئاڵۆزی گەورە لە خزمەتگوزارییە گشتی و سەرەكییەكان بپارێزرێت. ئەمەش لەڕێی هاندانی بەكاربەری ناوخۆ بۆ دووركەوتنەوە لە هاوردەكراوەكان، كەمكردنەوەی بەهای دینار یاریدەر بوو بۆ پاراستنی یەدەگی بانكی ناوەندی عیراق و لە دراوە بیانیەكان و بەخشینی هەل بە بەرهەمهێنە عیراقییەكان بۆ رەخساندنی هەلی كار و داهاتی زیاتر لەڕێی كێبڕكێیەكی باشتر لە بازاڕەكانی نێوخۆ».\nبەرزبوونەوەی نرخی نەوت و هەلی بەرزكردنەوەی بەهای دینار\nوەزارەتی دارایی پێیوایە»وێڕای كەمكردنەوەی بەهای دراو لە ساڵی رابردوودا و بوژانەوەی نرخی نەوت كە یاریدەربوو بۆ باشبوونی رەوشی دارایی عیراق، دەبێت ئەوە لەبارچاوبگیرێت كە وڵات تائێستاش زۆر لاوازە. دەكرێت زیادە داراییەكانی ئێستا ببنە مایەی كورتهێنان لەگەڵ سەرلەنوێ دابەزینی نرخی نەوت و گەڕانەوەی بۆ رەوشی ئاسایی خۆی لە مەودایەكی مامناوەند. ساتمەیەكی تری بازاڕی نەوت زۆر بەئاسانی وڵات دەخاتە بەردەم تەنگژەیەكی ئابوری گەورە. تا ئابوری عیراق تەواوی هێز و توانای خۆی بۆ دەگەڕێتەوە و بوژانەوەیەكی هەمیشەیی پەیدا دەكات، پێویستە سیاسەتی ئابوری رووی لە نەرمی بێت بەرامبەر بە دابەزین و بەرزبوونەوەی نرخی نەوت لە زیادكردنی یەدەگی دارایی و هەمەرەنگكردنی ئابوری. سەرلەنوێ هەڵسەنگاندنەوەی نرخی دیناریش كاریگەریی پێچەوانەی دەبێت».\nلەو بارەیەوە وەزارەتی دارایی ئاماژە بە نمونەیەك دەكات و دەڵێت»لە ساڵی 2005، چین پێداچوونەوەی بە بە دراوەكەیدا كرد، ئەمەش وەك بەدەنگەوەچونێك بۆ گوشارە توندەكانی ویلایەتە یەكگرتووەكان كە هەڕەشەی سەپاندنی گومرگی زیاتری كرد بەسەر هەناردەكردنەكانی وڵاتەكە».\nكاریگەریی لەسەر هەژاران\nبە بۆچوونی وەزارەتی دارایی عیراق»پێداچوونەوە و بە نرخی خەرجی دراو، دەبێتە مایەی دابەزاندنی بەهای دینار لە داهاتەكانی نەوت، بە هەمان شێوە دەبێتە مایەی لەناوبردنی بەشێكی گەورەی داهاتەكان لە بودجەدا كە دەكرێت لە ئاودانكردنەوە و نۆژەنكردنەوەی كەرتەكانی تەندروستی و فێركاریی و وەرچەرخانە كۆمەڵایەتییەكان و بوارەكانی تر كە گرنگییەكی گەورەیان هەیە بەكاربهێنرێت. تواناكانی حكومەت لاوازدەبن بەرامبەر بە ئاڵەنگارییەكانی ئێستا و ئایندە . زیادبوونی داواكاریی لەسەر دراوی بیانی دەكرێت ببێتە مایەی لەقكردنی جێگیربوونی دراوەكان و فراوانبوونی جیاوازییەكانی نێوان خستنەڕوو و داواكاریی. هاوردەكاران سودمەندترینن لە سەرلەنوێ چاوخشاندنەوە بە نرخی خەرجی. ئەزموونی وڵاتانی تر ئەوە دەخەنەڕوو كە لە پاش چاوخشاندنەوە بە بەهای خەرجدا، تەنیا بەشێكی كەم لە قازانجەكان بۆ بەكاربەر دەبن و بەشی هەرە گەورەی قازانجەكان بۆ هاودەكاران دەبێت».\nبەپێی بەیاننامەكەی وەزارەتی دارایی عیراق»ئامانجی بازرگانی لە كەمكردنەوەی نرخەكان، بۆ سودگەیاندن نییە بە بەكاربەر، بەڵكو بۆ دەركردنی ركابەرە، بەتایبەت بەرهەمهێنەرانی ناوخۆ. چونكە چەند بەرهەمهێنەرانی ناوخۆ بەدەست گوشارە داراییەكانەوە گیرۆدەبن، تەنانەت كەمكردنەوەیەكی كەمی نرخەكانیش دەبێتە مایەی دەركردنییان لە كاركردن. بۆیە پێدەچێت ئەو سود و قازانجەی بە بەركاربەر دەبڕێت كەم بێت، قوربانییە سەرەكییەكانی پێداچوونەوە بە نرخی خەرجدا خاوەنكارەكانی ناوخۆ و جوتیاران و كرێكارانی كەرتی تایبەتن. بواژنەوەی كەرتی تایبەت و بنیاتنانی بناغەیەك بۆ بەرهەمی ناوخۆ زیاتر قورس دەبێت، كاتێك هاوردەكراوەكان هەرزانتر دەبن».\nبە بڕوای وەزارەتی دارایی»لەبەر ئەم هۆكارانەیە كە هەست دەكەین چینی هەژار و توێژە لاوازەكە تەنیا قازانجێكی كەمییان پێدەبڕێت، ئەمە گەر قازانجیشیان پێبگات. زۆربەی وڵاتان ماوەیەكی زۆرە دركیان بەوە كردووە كە باشترین ئامراز بۆ یارمەتیدانی هەژاران، یارمەتی نەختینەی راستەوخۆیە كە دەخرێتە گیرفانی ئەوانەی پێویستیان پێیە. لە بودجەی 2022 هەلێكی باش بۆ بەهێزكردنی تۆڕی پاراستنی كۆمەڵایەتی لە عیراقدا فەراهەم دەكرێت».


سەرکردەیێکی باڵای پەکەکە: تا ئەردۆغان مابێت پەکەکە گفتوگۆی ئاشتی دەست پێناکاتەوە\nSUNDAY, 2 JUNE 2019 - 09:03\nبەشی تورکیا- رەمزی کارتال لە سەرکردەباڵاکانی پارتی کرێکارانی کوردستانی تورکیا دەڵێت: ئیئتیلافی دەسەڵاتدار لە تورکیا بەدوا ئاشتییەوە نییە و تا ئەو کاتەی ئەردۆغان و هاوبەشە توندڕوەکانی دەسەڵاتدار بن، پەکەکە پڕۆسەی ئاشتی دەست پێناکاتەوە.\nکوردپرێس: رەمزی کارتال بە هەواڵدەریی ئەحوالی وتووە: تورکیا ئێستا لەلایەن حزبی ئیسلام خوازی رەجەب تەییب ئەردۆغان، سەرۆک کۆمار و هاوپەیمانە توندڕەوەکانییەوە ئیدارە دەکرێت بۆیەش دەستپێکردنی پڕۆسەی ئاشتی ئیمکانی نابێت.\nکارتال زیادی دەکات ڕێگاچارە دیموکراسی و ئازادییە. بەڵام ئاکپارتی و مەهەپە زۆر دوورن لەم دوو فاکتەرە و ئەمەش لەمپەڕێکە لەبەردەمیاندا. تا ئەو کاتەی هاوپەیمانێتیی نەتەوەخوازی فاشیستیی کۆمار هەڵنەوەشێتەوە پڕۆسەی ئاشتی نوێ لەئارادا نییە.\nئەم وتانە وەڵامێکی ئاشکرایە بۆ پەیامەکەی ئوجەلان کە پاش دوو دیدار لەگەڵ پارێزەرانی بڵاوی کردەوە. پەیامەکەی ئوجەلان کە چوار ڕۆژ پاش دیداری یەکەم لەگەڵ پارێزەرانی بڵاو کرایەوە هەڵگری ئەمە بوو کە پرسی تورکیا و هەموو ناوچەکە بە دانووستاندن چارەسەر دەکرێت.\nسەرکردەکەی پەکەکە دەڵێت موڵەت دان بە دیدار لەگەڵ ئوجەلان وەڵامێک بوو بە مانگرتنی سێ هەزار بەندکراو کە لە ساڵی پارەوە دەستیان داوە بە مانگرتن لە خواردن.\nناوبراو ڕاشیگەیاند: ئەم بابەتە کە لە دیداری ئوجەلان و پارێزەرانی خرایە ڕوو بە مانای ئەوەیە کە حکوومەتی تورکیا دەیهەوێت بە کەڵک وەرگرتن لە سەرکردەکانی پەکەکە کێشەی کوردانی سووریا چارە بکات.\nکارتال وتیشی: ئەڵبەت ئەم ڕێگایە بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکایش ڕێگایێکی ئاسانترە. ئوجەلان ئەم ڕێگاچارەیە دەخاتە بەردەم بەڵام ئاکپارتی زۆر دوورە لەم پڕۆسەیە.\nسەرکردەکەی پەکەکە دەیشڵێت دەستگیر کردنە یەک لە دوای یەکەکان و ئۆپەراسیۆنی تورکیا بۆ سەر باکووری عێراق نیشان دەدات کە هێشتا حکوومەتەکەی تورکیا بەدوای شەڕدا دەگەڕێت، نەک ئاشتی.\nکارتال لە کۆتاییدا جەخت دەکاتەوە ڕەنگە هەندێک هەوڵ لەلایەن ئەمەریکا و ناوەندە نێونەتەوەییەکانەوە بۆ دەستپێکردنی پڕۆسەی ئاشتی دەست پێبکات، بەڵام وێڕای ئەمانەش بە بۆنەی سیاسەتە شەڕخوازانەکانی تورکیا تەرکیزمان لەسەر ئاشتی نابێت.


دنيا دواى ١١ى سيپته‌مبه‌ر - به‌شى سييه‌م: ئاوابوونى ئيسلامى سياسى - Mansoor Hekmat\nله‌وديوى ئيعلاميى ره‌سمييه‌وه: تيروريزم و ئيسلامى سياسي\nگومان ناكه‌م هيچ كه‌سيك، ته‌نانه‌ت له خودى سوپاى ئه‌مريكاشدا، ئه‌م رافه‌كردنه قبوول بكات كه تاوانى ١١ى سپتامبه‌ر كارى گروپيكى فه‌ناتيك بوو كه كه‌سيك به‌ناوى ئوسامه بن لادن له ئه‌فغانستان ريوشوينيان بو ديارى ئه‌كات كه دوژمنايه‌تييه‌كى شه‌خسييو كويرانه‌ى له‌گه‌ل ئه‌مريكاو "شيوه‌ى ژيانى" ئه‌مريكاييو "ديموكراسى"دا هه‌يه. ده‌زگاكانى راگه‌ياندنى غه‌رب له‌سه‌ر ئه‌وه سوورن كه ئه‌م كرده‌وه‌يه "كارى موسولمانه‌كان" نه‌بوو، كه له "ريوشوينه‌كانى قورئان"ه‌وه سه‌رچاوه‌ى نه‌گرتبوو. جورناليسته به‌ته‌جروبه‌كان هه‌ول ئه‌ده‌ن كه به‌پيى ئيمكان ناوى مه‌سه‌له‌ى فه‌له‌ستينو ئيسرائيل نه‌يه‌ته ئاراوه. ده‌لين هه‌رجوره به‌ستنه‌وه‌يه‌كى مه‌سه‌له‌ى فه‌له‌ستين به‌م هيرشه تيروريستييه‌وه به‌ماناى داننانه به‌وه‌ى كه ئه‌م كرده‌وه‌يه له‌راكيشانى سه‌رنجى غه‌رب بو سه‌ر وه‌زعى فه‌له‌ستينييه‌كان كاريگه‌ر بووه. له ئه‌نجامدا له‌جياتى ئيسلامى سياسيو ئيسرائيل، ئيمه حه‌واله‌ى بن لادنو ئه‌فغانستان ده‌كه‌ن. جه‌نگى ئه‌مريكا له‌گه‌ل تاليبان له ئه‌فغانستان روداويكى زور گرنگه به كومه‌ليك ئاكامى دريژخايانه‌وه له‌ئاستى ناوچه‌كه‌و جيهاندا. ئه‌م جه‌نگه بيگومان كاريگه‌رى له‌سه‌ر چاره‌نووسى ئيسلامى سياسيو ته‌نانه‌ت مه‌سه‌له‌ى فه‌له‌ستينيش داده‌نيت. به‌لام په‌يوه‌ندييه‌كى به دوزينه‌وه‌و سزادانى ئه‌نجامده‌رانى كرده‌وه‌كه‌ى ١١ى سپتامبه‌ره‌وه نييه‌و ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌رى كرده‌وه‌ى تيروريستى له‌دژى غه‌رب زور زياد ده‌كات. (دواتر ديمه‌وه سه‌ر ئه‌مه)\nئه‌م دووبه‌شه‌ى وتارى "دنيا دواى ١١ى سپتامبه‌ر" بو يه‌كه‌مجار له ژماره‌كانى ٧٣ى روژى ٢٨ى سپتامبه‌رو ٧٥ى روژى ١٢ى ئوكتوبه‌رى ٢٠٠١ى بلاوكراوه‌ى فارسى زمانى (انترناسيونال هفتگي)دا بلاوكراوه‌ته‌وه.