پێشەوا قازی محمد سەرۆک کۆماری کوردستان – History Of Kurd\nHome / بەشی مێژووی كورد / پێشەوا قازی محمد سەرۆک کۆماری کوردستان\nزريان احمد 2016-04-04\tبەشی مێژووی كورد, مێژووی نوێ و هاوچه‌رخی كورد لێدوان نووسین ناچالاککراوە لە پێشەوا قازی محمد سەرۆک کۆماری کوردستان 9,599 Views\nئەمڕۆ 69 ساڵ بەسەر لەسێدارەدانی پێشەوا قازی محەمەد سەرکۆماری کوردستان و هاوڕێیانی لە مەیدانی چوارچرای شاری مەهاباد تێدەپەڕێ.\nپێشەوا و هاوڕێیانی لەلایەن حکوومەتی پاشایەتیی ئێرانەوە لە دادگایەکی سەربازی و نادادپەروەرانەدا دادگایی کران و دواتر پاش رووخانی کۆمار لە بەرەبەیانی 29 -3 1947ی زایینی لە مەیدانی چوارچرا و لەو شوێنەی کە کۆماری تێدا راگەیەندرا و پاش یازدە مانگ کۆماری کوردستان لەسێدارە دران.\nلە بەرەبەیانی  10ی خاكەلێوەی ساڵی  1326ی هەتاوی (1947.3.30 زایینی)دا پێشەوا قازی، حەمەحوسێن خان سەیفی قازی(ئامۆزای پێشەوا) و ئەبولقاسم سەدری قازی (برای پێشەوا) بە دوای حوكم دران لە دوو دادگای ناعادلانە و فەرمایشیدا بەدەستی چەپەڵی دوژمنانی گەلی كورد لە چوارچرای شاری مەهاباد، واتە هەر لەو شوێنەی كە 2ی رێبەندانی 1324 هەتاوی (1946.1.22زایینی)دا كۆماری كوردستانی لێ راگەیەندرابوو، لە سێدارە دران و شەهید كران و هەر ئەو رۆژە لەسەر شان و پیلی خەڵكی بە شەڕەفی مەهاباد لە گۆرستانی مەلا جامی بە خاكی پیرۆزی نیشتمان سپێردران.\nحیزبی دێمۆكراتی كوردستان لە 10ی خاكەلێوەی 1358هەتاوی (1979.3.30 زایینی) ئەو رۆژەی وەك رۆژی شەهیدانی كوردستانی راگەیاند. ئەگەر پێش ئەودەم، لەبەر زەخت و زۆری بەكرێگیراوانی شای دیكتاتۆر مەجالی بەڕێوەبردنی رێوڕەسم بەو بۆنەیەوە نەبوو، بەڵام بە دوای رووخانی حكوومەتی پاشایەتید و بەتایبەتی دوای ئەوەی كە حیزب ئەم رۆژەی بەو ناوە ناودێر كرد، هەموو ساڵێ لە وەها رۆژێكدا رێز لە شەهیدان و سەرقافلەیان پێشەوا قازی دەگیرێ.\nراستە پێشەوا قازی سەركۆماری كوردستان و بەدیمەنترین كەسایەتیی موكریان بوو و لە هەموو ناوچەكان نێو بەدەرەوە‌و ناسراو بوو، بەڵام تا چەند ساڵ دوای شەهید كرانیشی بۆ گەلی كورد بە تێكڕا بەو شێوەیە كە دەبێ بناسرێ نەناسرابوو، یا ئەگەر ناسرابووش ئەو رێزەی لەو سەردەمەدا لێی دەگیرێ لێی نەدەگیرا. پێویستە زۆر لەوە زیاتر لێكۆلینەوە لەسەر كەسایەتیی پێشەوا بكرێ تا بەو جۆرەی شیاوی ئەوە، بناسرێ.\nقازی محەمەد كوڕی قازی عەلی، كوڕی میرزا قاسم قازی‌یە. رابردووی ئەو بنەماڵەیە لە شاری سابڵاغ بۆ چوار سەدە پێشتر دەگەڕێتەوە. ئەوان نەتەنیا لەلای خەڵك بەڵكوو لەلایەن دەسەڵاتداران و بەرپرسانی حكوومەتییش، جێگەی رێز‌و تەقدیر بوون.\nقازی عەلی باوكی پێشەوا، لە  1930 لە مەهاباد رێكخراوێكی كوردی بەناوی “بزووتنەوەی محمد” پێكهێنا. ناوبراو لەگەڵ جووڵانەوەی شێخ محەمەد خیابانی لە تەورێز پێوەندییان هەبوو، تا ساڵی  1934یش كە فەوتی كردووە لەسەر ئەو كارە بەردەوام بووە.\nقازی عەلی، دوو كوڕی هەبووە، یەكیان ئەبولقاسم قازی ناسراو بە سەدری قازی بووە كە یەك دوو دەورە لەلایەن خەڵكەوە كراوەتە نوێنەری مەجلیس و ئیعتیبار و نفووزێكی تایبەتی هەبووە. دوای تەواوبوونی دەورەكەشی لەسەر راسپاردەی پێشەوا، بۆ راپەڕاندنی كارە سیاسییەكان و یاریدەدانی خەڵك هەر لە تاران مابۆوە. قازی محەمەدیش كە ساڵی  1900ی زایینی لەو بنەماڵە بە فەرهەنگەدا لەدایك بووە، هەر لە سەرەتای لاوییەوە هەستی نیشتمانپەروەریی تێدا بە هێز بووە و زۆر ئۆگری بە خوێندنی علوومی كۆن‌و تازە هەبووە‌و زۆر زوو لەم بارەیەوە پێگەیشتووە‌و زۆری هەوڵ داوە زمانی بێگانانیش فێر بێ. جگە لە عەرەبی‌و فارسی‌و كوردی لەگەڵ زمانی فەرەنسی‌و ئینگلیزی‌و تا رادەیەكیش رووسی ئاشنایەتیی هەبووە.\nقازی محەمەد زۆری حەز لە تێكەڵاوی لەگەڵ ئەهلی فەزڵ‌و زانایانی زەمان‌و پیاوچاكان‌و كوردانی نیشتمانپەروەر‌و سەرۆك عەشیرەتەكان هەبووە.\nبە دوای فەوتی باوكی بووە بە قازیی شار. لە بەر ئۆگریی زۆر بە كاری فەرهەنگی‌و بەرەو ژوور بردنی زانیاریی خەڵك، لە ساڵەكانی بەر لە 1941و دواتریش بۆ یەك دوو ساڵ بەرپرسایەتیی ئیدارەی فەرهەنگ‌و ئەوقافی شاری مەهابادی بە ئەستۆوە گرتووە‌و خزمەتی بەرچاوی فەرهەنگیی كردوە‌و لە كاتی بەرپرسایەتیی ئەودا، یەكەم مەدرەسەی كچان لە مەهاباد كراوەتەوە.\nهەر لەو پێوەندی‌یەشدا لەگەڵ زۆربەی خوێندكاران، رۆشنبیران‌و مامۆستاكان زۆر نزیك بووە. قازی محەمەد حورمەتی تایبەتیی بۆ دامەزرێنەرانی كۆمەڵەی ژـ ك هەبووە. لە چەند ساڵ دەورەی بێ حكوومەتییش دا واتە 1941 تا 1945 كە كۆماری كوردستان پێكهاتوە، لە بەڕێوەچوونی كار‌وبارەكاندا و بە تایبەتی لە چارەسەركردنی كێشە عەشیرەیییەكاندا نەخشی بەرچاوی هەبووە. زۆر لە دامەزرێنەرانی ژـ ك راوێژیان لەگەڵ كردووە‌و زۆریان خۆشویستوە‌و گەلێكیان هەوڵ لەگەڵ داوە تا ببێتە ئەندامی ژ ـ ك. زۆر لە گرێوگۆڵی كاری رۆژانەی خەڵك لە دیوانی ئەودا كە “مەحكەمەیان” پێگوتووە.\nقازی لە روانگەی نوێنەرانی بیگانەشەوە كە ئەوكات ئێرانیان لەنێو خۆیاندا دابەش كردبوو، حورمەتی تایبەتیی هەبووە. هەركەس چۆتە مەهاباد تێكۆشاوە بەرلە هەموو كەس چاوی بە ناوبراو بكەوێ. بانگ كرانی بۆ سۆڤیەت هەر لەم پێوەندییەدا بووە، كە لەگەڵ هەیئەتێكی گەورە چۆتە باكۆ.\nقازی محەمەد كە بوو بە ئەندامی “كۆمەڵەی ژ ـ ك”و ناوی نهێنیی “بینایی” بۆ دانرا، ئومێدێكی زیاتری بە بەرپرسان‌و خەڵك دا. لە ئاكامی دەركی بە وەخت‌و شەهامەتی سیاسیی ئەو و بە قەناعەت گەیشتنی بەرپرسانی كۆمەڵەدا بوو كە “ژـ ك” بوو بە “حیزبی دێمۆكراتی كوردستان”و وەك حیزبێكی دێمۆكرات‌و پێشكەوتوو دەستی كرد بە تێكۆشان. قازی لەبەر حورمەتی تایبەتی كە بۆ “ژـ ك”ی هەبوو،. بزووتنەوەی كورد لە كاتی رێبەریكردنی ئەو مەزنەدا پەلوپۆی هاویشت‌و تێكۆشانی لە هەموو ناوچەی ئازادی كوردستاندا پەرەی سەند. قەیرانی بە زۆر لكاندنی كوردستانی بە ئازەربایجانەوەی رەواندوەو ناچاری كردن كردن حیسابی جیاواز بۆ كوردستان بكەن. لە  2ی رێبەندانی 1324ی هەتاوی (1946.3.30) دا بە بەشداریی نوێنەری پارچەكانی دیكەی كوردستان‌و مەلا مستەفای بارزانی‌و سەرۆك عەشیرەت‌و نوێنەرانی هەموو چین‌و توێژەكانی كوردستان پێكهاتنی یەكەم كۆماری كوردستانی راگەیاند.\nئەگەر تا ئەودەم جارجار لە رۆژنامەی “كوردستان”دا بە ناوی پێشەوا باسی لێ دەكرا، لە دوای دامەزرانی كۆمارەوە بە شێوەی رەسمی عینوانی پێشەوایی پێ بەخشرا‌و ئەو ناوە تا ئێستاش لەنێو كۆڕ‌وكۆمەڵی خەڵكدا هەر باوە. پێشەوا مرۆڤێكی گەلێك بە فەرهەنگ، دڵساف، خۆش بەیان، ئەدەب‌و هونەر دۆست، بە راوێژ‌و لە هەمانكاتدا سیاسی‌و دێمۆكراتێكی نیشتمانپەروەر‌و گەل خۆشەویست بوو، رێبەرێكی كاریزما، شوێندانەر و رۆشنبیر بوو لەگەڵ هەموو چین‌و توێژێك جۆشی دەخوارد‌و لە كاتی پێویس دا لە هەست‌و هێزیان كەڵكی وەردەگرت.\nقازی محەمەد برایەتی‌و یەكگرتوویی كوردی پێ گەورەترین هۆی سەركەوتن بوو. هەربۆیە لە زۆربەی وتارەكانی كە لە رۆژنامەی “كوردستان”ی ئەوكات دا چاپ كراون لەسەر مەسەلەی یەكیەتی‌و برایەتی دواوە‌و بە مەرجی سەركەوتن‌و كۆڵەكەی راگرتنی كۆمار‌و هۆی سەركەوتن بەسەر دوژمنانیدا زانیوە.\nهەرچەند دەیزانی دوژمنەكانی كورد راست ناكەن، بەڵام لە وتووێژدا زۆر بە راشكاوی رایدەگەیاند كورد حەز دەكا لە رێگای ئاشتییەوە بە مافی خۆی بگات، بەڵام ئەگەر وا نەبێ ئەوەی بۆی بكرێ دەیكات.\nئەوەی پێویست بوو زۆر بە راشكاوی بە شا‌و قەوامی راگەیاندووە، قامكی لەسەر لاوازییەكانیان بەرانبەر بە گەلی كورد داناوە. بە ئاشكرا پێیگوتون، ئێوە لە قسەكانی خۆتاندا دوودڵن و ناتانەوێ مەسەلەی كوردستان چارەسەر بكەن.\nكاتێك پێشەوا لەلایەن “قوام السلگنه” بۆ تاران دەعوەت دەكرێ‌و لە رێكەوتی  28ی ژوئەنی  1946 دەچێتە تاران، لەلایەن ژمارەیەك لە وەزیران، نوێنەرانی پارلمان‌و نوێنەری كوردەكانی تاران‌و نوێنەری حیزبەكان‌و یەكیەتیی كرێكاران لە فڕۆكەخانە پێشوازیی لێ دەكرێ.\nرۆژنامەی “ایران ما” هەر ئەوكات دەنووسێ: “ئێستا كە قازی محەمەد لە تارانە‌و ئازادیخوازان چاویان پێیكەوتووە، دەردەكەوێ كە بیر‌وڕای ئەو بەرقەراریی ئازادی‌و دێمۆكراسی لە تەواوی ئێران دایە و مافی كۆمەڵایەتی‌و سیاسی‌و ئینسانی بۆ نەتەوەی كوردیش لە گۆڕێ دایە. هەر كارێكی بە سوودی دێمۆكراسی بێ لەلایەن پێشەوای كوردستانەوە بە دڵەوە پێشوازی لێ دەكرێ. هیوادارین جەنابی قەوام لەو سەفەرە مێژووییە كەڵك وەرگرێ.”\nئەو لە كاتی ماڵئاوایی لەگەڵ مەلا مستەفا دەڵێ: “من خۆم فیدای خەڵكی دەكەم‌و هیچكات وەك پیشەوەری‌و سەرانی ئازەربایجان ناكەم تا وڵاتەكەم لە خوێندا شەڵاڵ بێ‌و هەزاران كەس بە كوشت بچن.”\nپێشەوا و هاوڕێیانی ئەوەندەی لە ماوەی یازدە مانگی كۆماردا هەوڵیان دا، هەر ئەوەندەش لەو دادگا فەرمایشییانەی بۆ موحاكەمە كردنیان دانرا بوو، لەخۆبردوویی‌و ئازایەتییان لە خۆیان نیشان داوە.\nلەگەڵ هەموو ناڕەحەتیی دەروونی‌و ئەو ژیانە تاڵەی كە لە بەندیخانەی پادگانی مەهاباددا بۆیان پێكهاتبوو، نەتەنیا بڕوایان بە كوردایەتی‌و رزگاری لاواز نەبوو، بەڵكوو زۆر جیددیتر‌و بە ورەتر ببوون.\nئەوان لە مولاقاتێكی نهێنیدا كە لەگەڵ یەك دوو مرۆڤی جێی باوەڕ بوویانە، فەرموویانە: “ئێمەیان فریودا، با نەتەوەی كورد فریو نەخوات و خەباتی خۆی بۆ رزگاری‌و سەربەستی درێژە بدا‌و چەك دانەنێ”. هەروەها گوتبوویان كە زۆریان زەخت خستووینە سەر تا نامەیەك بۆ مەلا مستەفا بنووسین دەست هەڵ‌بگرێ، بەڵام ئێمە نەتەنیا شتی وا نانووسین.\nئازایە‌ییان لە دادگاكاندا بە رادەیەك بووە كە ئەفسەرەكان سەریان سوڕماوە. لەراستیدا ئەو دادگایە هەندێ وڵاتی دەرەكیی لە پشت بوو. هەرچەند جگە لە كاربەدەستانی خۆیان كەسی غەریبەی لێ نەبووە، بەڵام هەر لە رێگای ئەو لایەنانانەوە زۆر شت بڵاو بۆتەوە كە پێویستە بیزانین.\nپێشەوا هەر جارێك لەو دوو جارە كە بەناو دادگایی كراوە، زیاتر لە چوار سەعات قسەی كردوە‌و بە قەولی سەروان شەریفی كە وەكیلی بووە “ئەوە قازی محەمەد بووە كە حكوومەتی موحاكەمە كردوە‌و لە هەموو بوارێكەوە هێناویەتە ژێر پرسیار”.\nرۆژنامەی “ئازادی” كە لەو سەردەمدا لە بەغدا بە زمانی كوردی دەردەچوو، لەمەر پشتگیریی ئەمریكا‌و ئینگلیز لەو موحاكەمەیە نوسیبووی: “ئیستیعماری ئینگلیس‌و ئەمریكا لە وجوودی قازی محەمەد و هاوڕێكانیدا دوژمنی هەرە سەرسەختی خۆیان دەدی. ئومێدیان هەبوو بتوانن بە چۆكیاندا بێنن‌و لە بەندیخانەش نوێنەرەكانیان چوون لەگەڵیان دوان تا بتوانن بۆ لای خۆیانیان رابكێشن، بەڵام هیچكات سەركەوتوو نەبوون. دواتریش رۆژنامەی “ئازەربایجان” لە باكۆ نوسیبووی قازی محەمەد بە نوێنەری ئەمریكا (جورج ئالێن)ی گوتبوو، گەلی كورد چاوەڕوانیی هیچ چاكەیەكی لە وڵاتانی ئیستیعماری نییە.\n“نەجەفقولیی پەسیان” وتەكانی پێشەوا لە دادگادا لە چەند رستەدا خولاسە دەكاتەوە‌و دەنووسێ: “لە كاتی موحاكەمەدا قازی محەمەد پەلاماری دەبردە سەر سیاسەت‌و ئاكاری دەوڵەتی تاران‌و دەیگوت: “من لە قوژبنی گرتووخانە دەنگی خۆم بەرز دەكەمەوە لە دژی دەوڵەتی تاران‌و سەرۆكەكانی‌و دەڵێم تاوانبار ئێوەن نەك ئێمە. ئێوە وڵاتتان لێ داگیر كردووین”\nرۆژنامەنووسێكی دیكە بە نێوی “سلیمان.خ” لە نووسراوەكانی‌دا دەڵێ، قازی گوتی: “تەواوی ئەم بەسەرهات‌و رووداوانە ئاكامی سیاسەتی داگیركەرانەی دەوڵەتە. ئەگەر دەوڵەت تەواوی كوردان بە خائین دەزانێ با دەست لەو مەڵبەندە هەڵبگرێ، ئەگەر بە نیشتمانپەروەریشیان دەزانێ با لێ بگەڕێ خۆیان كاروباری خۆیان بگرنە دەست.”\nلە بەڵگە و رۆژنامەكانی یەكیەتیی سۆڤیەتی پێشوودا زۆر شت لەم بابەتانە نووسراون‌و لە زمان ئەفسەرە ئێرانییەكانەوە دەگێڕنەوە كە قازی گوتوویە: “ئەو رووداوانە لە ئاكامی ئەوەی دابووە كە ئێوە خۆتان قانوونی بنەڕەتیتان لەژێر پێ ناوە. ئێستاش من تەنیا خۆم پەرەپێدەری دێمۆكراسی لە كوردستانم‌و هیچ هێزێكی بیگانە منی هان نەداوە. بێ‌بەشیی كورد منی بۆ بەڕێوەبردنی ئەو كارانە هان داوە.” كاتێك سەرۆكی دادگا یا دادستان بە خەیانەت تاوانباری دەكا لە وەڵامدا دەڵێ: “ئێرە ماڵی منە، خاكی كوردستان خاكی باب‌و باپیر‌و ئەجدادی منە چۆن دەتوانم دەستی لێ هەڵگرم.” ئەگەر موحاكەمەی یەكەم لە 19ی مانگی ژانویە دەستی پێكرد‌و چەند رۆژی خایاند‌و حوكمی ئیعدامی قازییەكانی دا، موحاكەمەی دووەم لە  28ی مارسی 1947 واتە  7ی خاكەلێوە دەستی پێكرد‌و رۆژی  30ی مارس كۆتایی پێهات.\nگۆڤاری “خەباتی قوتابیان” ژمارە  37 لەم دوایانەدا لە زمان سەروان كیومەرس ساڵح هەواڵنێری گۆڤاری ئەرتەش كە لە دادگاكەدا بووە‌و دوایە لەسەر نووسینی راپۆرتێك لەو پێوەندییەدا دەگیرێ‌و ساڵێك دەبەندیخانەدا دەمێنێتەوە، هێندێك رستە لە وتەكانی پێشەوای بڵاو كردەوە.\nپێشەوا فەرموویە: “من لە زووەوە خۆم بۆ ئەوە ئامادە كردوە، بە باوەشی ئاواڵەوە پێشوازی لەو مردنە سەربەرزانەیە دەكەم كە لە رێگای ئازادیی میللەتەكەمدا دەكوژرێم. ئەوە بەڵێنێكە كە بە نەتەوەكەمم داوە لەگەڵیان بژیم‌و بۆ ئەوانیش بمرم، تازە چۆن ئامادەم بەڵێنی خۆم بشكێنم.”\nسەروان كیومەرس هەروەها دەنووسێ: “من لە زۆربەی دادگاكانی مەیدانی‌و سەربازی وەك هەواڵنێر بەشداریم كردووە، بەڵام هەرگیز هیچ كەسێكم بە رادەی قازی محەمەد بە جەرگ‌و بوێر نەدیوە. ئەو لە كاتی دادگایی‌كردندا نەیدەزانی ترس چییە. زۆر بە بێباكی قسەی دەكرد و وەڵامی پرسیارەكانی دەدایەوە.”\nهەر ئەو بە جەرگی‌و لەخۆبردوویییەش بوو كە لە پای سێدارە ئیزنی نەدا چاوی ببەستن‌و فەرمووی: “حەز دەكەم لە ئاخرین چركەی ژیانیشمدا بە سەربەرزی‌و چاوی كراوەوە لە نیشتمانی خۆشەویستم بڕوانم.” هەروەها فەرموویەتی:\n“ئێوە قازی محەمەدێك دەكوژن، بەڵام بزانن لە هەر تنوكە خوێنێكی من قازی محەمەدێك شین دەبێتەوە. داوا لە گەلی كورد دەكەم خەباتی خۆی لەپێناو رزگاریی كوردستاندا پەك نەخا، باوەڕ بە دەوڵەتی خۆفرۆشی تاران مەكەن. بژی كورد‌و كوردستان”.\nپاش 69 ساڵ لەسێدارەدانی پێشەوانی نەمر، قازی محەمەد و هەڤاڵانی، ئێستاش نەتەوەی وریای كورد بە رێزەوە یادی خەبات و قوربانیدان و تێۆكشانی قازی محەمەد دەكەنەوە و وتە و ئامۆژگارییەكانی چراری رێگای خەباتمانە و رێبازەكەی هەتا سەركەوتن بەردەوامە. هەزاران سڵاو لە قازی محەمەد سەرقافڵەی كاروانی شەهیدانی رێگای كورد و كوردستان و سەرجەم شەهیدانی نیشتمان.\nـ كتێبی پێشەوای رابوون، بیرەوەرییەكانی سەعید هومایۆن وەرگێڕانی رەسووڵ سولتانی\nـ رۆژنامەی كوردستان\nPrevious كۆیلە موسڵمانەكەی ئەمریكا چی وت؟!\nNext مارك سایكس كێ یە ؟


سەرۆکی پێشووی ئەمەریکا باراک ئۆباما گۆڕانکاری لە پلانەکەی بۆ ئاهەنگی 60هەمین ساڵیادی لە دایکبوونی لە کۆتایی ئەم هەفتەیەدا دەکات لە کاتێکدا ڕێژەی توشبوون بە ڤایرۆسی کۆرۆنا لە وڵاتەکەدا زیادی کردووە. بڕیارە ئەو ئاهەنگە لە کەنار دەریا لە ماساچوسێتس ئەنجام بدرێت.\nئۆباما، کە لە ساڵی 2017 کۆتایی بە دوو خولی سەرۆکایەتییەکەیدا هات، لەگەڵ میشێڵی هاوژینی، 475 کەسیان بۆ ماڵی پشوودانیان لە دورگەی مارتاس ڤینیارد بانگهێشت کردبوو، بەڵام لە ئێستادا ژمارەی میوانەکانیان سنووردارکرد تەنها بۆ ئەندامانی خێزان و هاوڕێ زۆر نزیکەکانیان.\nباراک ئۆباما ڕۆژی چوارشەممە بوو بە 60 ساڵ بەر لەو ئاهەنگەی کە پلانی بۆ دانراوە لە ماڵە حەوت ژوورەکەی کە لە ساڵی 2019 بە 11 ملیۆن و 75 هەزار دۆلار کڕییان، ئەنجام بدرێت.\nبە پێی هەواڵەکان ئەو میوانانەی کە بانگهێشت کرابوون، چاوەڕوان دەکرا بریتیبن لە ژمارەیەک لە یاریدەدەرەکانی 44 هەمین سەۆرکی ئەمەریکا، ڕێبەرە دیموکراتەکان و هەروەها چەند کەسایەتی ناوداری وەکو جۆرج کلونی و ئۆپرا وینفری. هەتا ئێستاش نازانرێت کام لەم کەسایەتیانە لە لیستەکە دەمێننەوە.\nئەو ئاهەنگە بووە هۆی ڕەخنەی کۆمارییەکان کە دەڵێن ئۆباما بەرزبوونەوەی ڕێژەی توشبوون بە ڤایرۆسی کۆرۆنا لە ئەمەریکا پشگوێدەخات، ئەمەش لە کاتێکدایە کە سەرۆک جۆو بایدن ڕەخنە لە فەرمانڕەوا کۆمارییەکانی ویلایەتەکان دەگرێت بەهۆی ئەوەی قائیل نابن بەوەیدانانی دەمامک و ڤکسین بکەن بە مەرج لە ویلایەتەکانیاندا.\nگوتەبێژی ئۆباما هانا هانکینس ڕۆژی چوارشەممە ڕایگەیاند " بەهۆی بڵاوبوونەوەی جۆری دێڵتای ڤایرۆسی کۆرۆنا لە ماوەی هەفتەی ڕابردوودا، سەرۆک ئۆباما و خانم ئۆباما بڕیاریان داوە بۆنەکە بە شێوەیەکی بەرچاو بگۆڕن و تەنها ئەندامانی خێزان دۆستە نزیکەکانیان بانگ بکەن. ئەو سوپاسگوزاری ئەو کەسانەشە لە لە دوورەوە پیرۆزبایی ڕۆژی لەدایکبوونی لێدەکەن و هیوادارە بتوانێت بە زووترین کات خەڵکی ببینێت."\nئەوانەی کە پلانی ئاهەنگەکەیان دانابوو دەڵێن ئەگەر ئاهەنگەکەش بکردرابایە ئەوا هەموو پرۆتۆکۆڵەکانی تەندروستی حکومەتی خۆجێهی، ویلایەتەکە و فیدراڵیش ڕەچاودەکران لە ناویاندا پشکنینی کۆڤید-19ش. ئەم ئاهەنگە سەرەتا کاتێک پلانی بۆ دارێژرابوو کە ڕێژەی توشبوون بە کۆرۆنا لە سەرانەری ئەمەریکا بە شێوەیەکی بەرچاو دابەزینی بەخۆوە بینیبوو، بەرلەوەی ئەم شەپۆلە نوێیە سەر هەڵبداتەوە.\nسەرۆک بایدن کە لە کاتی سەرۆکایەتی ئۆباما جێگری سەرۆک بوو، چاوەڕوان نەدەکرا بچێت بۆ ئەو ئاهەنگەوە.


دوای ته‌له‌فۆنه‌كه … عه‌زیز ڕه‌ئووف – Denegkan\nbyعه‌زیز ڕه‌ئووف\tFebruary 20, 2013\tگشتی\nله‌دوای ته‌له‌فۆنه‌كه‌ی كه‌ناڵی (ئێن ئار تی)یه‌وه كۆمه‌ڵگه‌ی كوردی دۆخێكی تر به‌خۆوه ده‌بنێت، دۆخی قسه‌وتن و ئه‌تككردنی ئه‌وی تر. له دوای ئه‌م ته‌له‌فۆنه‌وه ئه‌وه‌ی سه‌رێك به په‌یجه‌كانی تۆڕی كۆمه‌ڵایه‌تی فه‌یس بووكدا بكات، به‌ئاشكرا هه‌ست به‌وه ده‌كات كه جنێودان به‌وی تر به‌بێ ترس ده‌ركه‌وته‌یه‌كی دیاری ئێستای نێو نه‌وه‌كانمانه و ئه‌گه‌ر پێش ته‌له‌فۆنه‌كه، كه‌سانێك به‌ناوی خوازراوه‌وه جنێویان بدایه ئێستا به ئاشكرا ئه‌م دیارده‌یه ده‌بینین. ئه‌م ده‌ركه‌وته‌یه سه‌رباری دۆخێكه بۆ دوركه‌وتنه‌وه‌مان له دیالۆگی عه‌قڵانی و تێنه‌گه‌یشتنمان له پیرۆزیه‌كانی یه‌كتر و ڕێزنه‌گرتن له موقه‌ده‌ساتی ئه‌وی دی، هه‌وڵێكیشه بۆ گواستنه‌وه‌ی ڕازینه‌بوون و گه‌یاندنی مه‌سج به جۆرێكی تر. له سه‌رده‌مێكدا كه زۆر ڕێگه تاقیكرایه‌وه بۆ گه‌یاندنی مه‌سج، به‌ڵام هیچ له‌و مه‌سجانه نه‌گه‌یشتن و ئیدی نه‌وه‌ی ئێمه ڕێگه‌یه‌كی تر هه‌ڵده‌بژێرێت، ئه‌ویش ته‌عبیركردنه له توڕه‌بوونه‌كانی خۆی به قسه‌وتن به سیمبوڵه‌كانی هێزێكی دیاریكراو.\nبه ته‌سه‌وری من ئه‌م جۆره له جنێودان له‌خۆڕا نیه. ئه‌وه‌ی من ده‌یبینم ئه‌وه‌یه كه ئێمه له سه‌رده‌مێكدا ژیان ده‌گوزه‌رێنین كه لێشاوێك هه‌یه بۆ گوێ نه‌گرتن، هه‌ڵمه‌تێك هه‌یه بۆ بێبه‌هاكردنی قسه، حه‌مله‌یه‌ك هه‌یه بۆ نابووتكردنی هه‌ر هه‌وڵێك بۆ ته‌عبیركردنی نه‌وه‌یه‌ك، ناڕه‌زایی نه‌وه‌یه‌ك له دۆخێكی دیاریكراو. دوای ڕاپه‌ڕین، چه‌نده دۆخێك بێت بۆ ماڵئاوایكردن له ده‌سه‌ڵاتێك و پێشوازیكردن له ده‌سه‌ڵاتێكی خۆماڵی، بارته‌قای ئه‌وه‌ش دوای ڕاپه‌ڕین ئه‌و سه‌رده‌مه زێڕینه‌یه كه‌بۆ نه‌وه‌ی نوێ زێڕی تێدا نه‌بوو، ئه‌و سه‌رده‌مه‌یه كه كوڕانی شۆڕش له‌م نه‌وه‌یه ناگه‌ن، یان گوێچكه‌یان نیه تێیان بگه‌ن.\nقسه‌وتن به‌وی تر له كۆمه‌ڵگه‌ی كوردیدا، دۆخێكه زیاد له پاشخانێكی هه‌یه. له بیست ساڵی ڕابردوودا، به‌رپرسانی ئه‌م ده‌ڤه‌ره ده‌یانتوانی به كرده‌وه‌كانیان ئێستایان جوان و ڕابردوویان جوانتر و ئاینده‌یان پڕ نورتر بكه‌ن. ده‌یانتوانی به كرده‌وه جوانه‌كانیان وا له نه‌وه‌ی نوێ بكه‌ن ڕه‌مزه‌كان به ڕه‌مزی خۆیان و باوكانی شۆڕش به سیمبوڵی خۆیان بزانن. به‌ڵام نه‌ك هه‌ر ئه‌وه‌یان نه‌كرد، به‌ڵكو به جۆرێك له قۆرخكردنی ده‌سه‌ڵاتیان وایان كرد، خۆیان ناشرین و ڕابردوویان پڕ جنێوی گه‌نجان و ئاینده‌ش بخه‌نه به‌ر دۆخێكی نادیار كه ته‌سه‌ور ناكرێت له ئێستا جوانتر بێت.\nئه‌وه‌ی من ده‌یبینم له پشت هه‌ر جنێودانێكه‌وه به ڕابردوو، گوزروه‌شاندنێك هه‌یه له ئێستا. نه‌وه‌ی ئێمه زۆر ڕێگه‌ی تاقیكرده‌وه بۆ ئه‌وه‌ی به‌رپرسان گوێیان لێ بگرن، له كۆمه‌ڵگه‌یه‌كدا گه‌نجان مانبگرن، بنوسن، خۆپیشاندان بكه‌ن، هه‌ر ڕێگه‌یه‌كی تری مه‌ده‌نی بگرن كه‌س گوێ نه‌گرێت، ناچاره ڕێگه‌یه‌كی تر ده‌گرێته به‌ر ئه‌ویش ئازارگه‌یاندنه به به‌رامبه‌ر و له دۆخێكی واشدا مادام به‌رپرسان كار له‌سه‌ر پیرۆزكردنی باوكی ڕه‌مزی ده‌كه‌ن، بۆیه له دۆخی ناشرینیه‌كانی كوڕدا باوكی ڕه‌مزی ده‌كه‌وێته به‌ر جۆرێك له هێرشكردن. ڕوونتر بڵێم ئه‌وه ناشرینیه‌كانی كوڕانی شۆڕشه وا ده‌كات باوكانی شۆڕش له‌لایه‌ن نه‌وه‌ی دوای ڕاپه‌ڕینه‌وه بكه‌ونه به‌ر تانه و ته‌شه‌ر. ئه‌وه ناشرینیه‌كانی ئێستایه وا ده‌كات نه‌وه‌ی ئێمه ڕووی له ڕابردوو بێت. له‌لایه‌كی تره‌وه باوكێكی ڕه‌مزی ئه‌وه‌نده ناسك بێت به ته‌له‌فۆنێك ناشرین بێت، ده‌مێكه له‌باوكایه‌تی كه‌وتووه.\nئێستا ئێمه له‌به‌رده‌م مۆرڤگه‌لێكی ترداین به ڕژانی خوێن له‌به‌رده‌م باره‌گاكانیان هه‌ستیان ناجوڵێت به‌ڵام به قسه‌وتنێك به سیمبوڵه‌كانیان توڕه ده‌بن. خه‌ڵكانێك بێده‌نگن له سه‌ندنه‌وه‌ی ڕۆح له ئینسانه زیندووه‌كان و بێباك به‌رامبه‌ر به خوێنی سور، به‌ڵام ئه‌وه‌ی لایان هێڵی سووره قسه‌وتنه به سیمبوڵێكی ڕابردوو. نه‌وه‌یه‌ك ئیستای ئه‌تك ده‌كرێت و بێده‌نگه، كه‌چی ده‌نگ هه‌ڵده‌بڕێت بۆ قسه‌وتنێك به ڕابردوو. ئه‌وه‌ی ئێستای ئه‌تك بكرێت و بێده‌نگ بێت و به‌رگری له ڕابردوو بكات ، بێگومان له‌به‌رده‌م ئاینده‌یه‌كی ئه‌تككراودا خۆی ده‌بینێته‌وه.\nهه‌رچۆنێك بێت دنیای دوای ته‌له‌فۆنه‌كه دنیایه‌كی تره، دنیای ڕقی پیرۆزی نه‌وه‌یه‌كه كه زیاد له ڕێگه‌یه‌كی تاقیكرده‌وه كه دۆخه‌كه نه‌گاته قسه‌وتن به ڕه‌مزه‌كان.\nPrevious قه‌ڵه‌مكێشی ده شاعیر به وشه ….سه‌باح ڕه‌نجده‌ر\nNext بۆ ئین توفەیل هاوڕی قورینەکەم


جەلال تالەبانی لە تەمەنی 84 ساڵیدا لە ئەڵمانیا کۆچی دوایی کرد\nبەرپرسانی کورد دەڵێن جەلال تاڵەبانی رابەری کوردی ئەوەی بووە سەرۆک کۆماری عێراق دوای روخاندنی سەدام حوسەین لەلایەن هێزەکانی هاوپەیمان بە رابەرایەتی وڵاتەیکگرتوەکانی ئەمەریکا ئەمڕۆ لە ئەڵمانیا کۆچی دوایی کرد . ناوبراو یاریدەدەر بوو لە ئاڕاستەکرد و بەڕیوەبردنی عێراق بە درێژایی ساڵانی یاخبوون و توندوتیژی ئەو وڵاتە ، ئەمڕۆ بەڕیز تالەبانی لە تەمەنی 84 ساڵیدا لە بەرلینی پایتەختی ئەڵمانیا کۆچی دوایی کرد.\nبە گوتەی مەڕوان تالەبانی خزم و هەروەها بەپرسێکی باڵا لە ئۆفیسی کوڕەکەی تاڵەبانی دەڵیت بەڕێز تاڵەبانی کۆچیدوایی کرد دوای ئەوەی باری تەندروستی بەخێرایی روو لە خراپبوون کرد. تاڵەبانی لەساڵی 2012 دا توشی جەڵتەی مێشک بوو ، دواتر هەر لەو ساڵەدا بۆ چارەسەرکردنی پزیشکی گەێندرایە نەخۆشخانەیەک لە ئەڵمانیا.\nجەلال تاڵەبانی پێشەوایی پارتێکی سەرەکی کوردی لە عێراق کرد و بە فەرمی بووە یەکەمین سەرۆک کۆمار لە نەژادی کوردی بێت دوای روخاندنی رژێمەکەی سەدام حوسەین . بەرێز تاڵەبانی زۆر جار بەوە ناسرابوو کەسایەتیەکی دەوڵەتی بووە کە توانیبووی گرژیەکانی نێوان لایەنکانی شیعە وسونە و هەروەها کرد بڕەوێنێتەوە.


هەمووان چاویان لەسەر پۆستی پارێزگارەیەكێتی: پارێزگاری كەركوك هی خۆمانە\nهەمووان چاویان لەسەر پۆستی پارێزگارە\nیەكێتی: پارێزگاری كەركوك هی خۆمانە\nكه‌ركوك، 2017، شه‌قامێكی سه‌ره‌كی له ناوه‌ندی شاری كه‌ركوك فۆتۆ: كه‌ركوك ناو\nیەكێتیی نیشتیمانیی كوردستان، دوای كۆبونەوەی حزبە كوردییەكانی كەركوك، رایگەیاند كە پۆستی پارێزگاری كەركوك ئیستحقاقی حزبەكەیەتی، ئەوەش بە پشتبەستن بە دواین هەڵبژاردنی پەرلەمانی عیراق.\nیەكێتی لە دواین هەڵبژاردنی پەرلەمانی عیراق لە 10ی تشرینی یەكەم، سێ كورسی پارێزگاكەی بەدەستهێنا لە كۆی 12 كورسی و خۆی بە براوەی یەكەمی پارێزگاكە دادەنێت، لەسەر ئەو بنەمایەش داوای پۆستی پارێزگاری كەركوك دەكات، كە لە ئێستادا لای بەرەی عەرەبی-یە و ئەو بەرەیە تەنیا یەك كورسی پارێزگاكەی هەیە.\nرەوەند مەحمود، لێپرسراوی مەڵبەندی كەركوكی یەكێتی، لە كۆنگرەیەكی رۆژنامەوانیدا كە ژمارەیەك حزبی كوردیش بەشداربون، وتی "داوا لە دەوڵەتی عێراقی فیدراڵ دەكەین، دەرئەنجام و ئیستیحقاقی هەڵبژاردنەكان بكاتە بنەما بۆ دانانی پۆستە ئیدارییەكان لە شاری كەركوك".\nلەبارەی پۆستی پارێزگاری كەركوكیشەوە، وتی "ئەو پۆستە ئیستحقاقی یەكێتییە و پێداگری لەسەر دەكەین".\nراكان سەعید جبوری، لە كۆتایی تشرینی دووەمی 2017ەوە، بە بڕیاری حەیدەر عەبادی، سەرۆك وەزیرانی عیراق، پۆستی پارێزگاری كەركوكی بەوەكالەت وەرگرت و لە ئێستادا یەكێكە لە كاندیدە سەركەوتووەكان بۆ پەرلەمانی عیراق، بەڵام رون نییە، ئەمجارە دەچێتە پەرلەمان یان نا.\nلە خولی پێشودا ناوبراو بە هەمان شێوە دەنگی پێویستی بەدەستهێنا، بەڵام لەپێناو پۆستی پارێزگاری كەركوك، سوێندنی یاسایی نەخوارد.\nحزبە كوردییەكانی كەركوك، 14ی كانونی یەكەم لە مەڵبەندی كەركوك كۆبونەوە و بەپێی راگەیەنراوێكیان، جەختیان لە برایەتی و پێكەوە ژیانی پێكهاتەكانی پارێزگای كەركوك كردۆتەوە.\nكۆنگرەی رۆژنامەوانی حزبە كوردییەكانی كەركوك. 14ی كانونی یەكەم.\nهەروەها هاتووە "پێویستە ئیدارەی پارێزگای كەركوك بە بێ جیاوازی خزمەت بە شاری كەركوك بكات".\nپێداگری یەكێتی بۆ ئەو پۆستە لە كاتێكدایە، پارتی دیموكراتی كوردستانیش لە دوای راگەیاندنی ئەنجامی هەڵبژاردنەكانەوە، چەند جارێك لە ئاستی باڵا داوای ئەو پۆستەی كردووە و بە مافی خۆی دەزانێت. پارتی لە دواین هەڵبژاردنی پەرلەمانی عیراق-دا دوو كورسی پارێزگاكەی بەدەستهێنا.\nبەرەی توركمان-یش لە ئایاری ئەمساڵ، لە زاری حەسەن تۆران، سەرۆكی بەرەكەوە، وتی "نالۆژیکییە پۆستی پارێزگار لە نێوان دوو نەتەوەدا قۆرخ بکرێت". ئەو وتەیەشی لە دانیشتنی "کەرکوک لە چاوی راگەیاندنی عیراقی و جیهانی"دا هات، كە تایبەت بوو بۆ نوێنەری كەناڵەكانی راگەیاندن و نوێنەری (كەركوك ناو)یش ئامادەی بوو.\nبەرەی توركمانی لە هەڵبژاردنی 10ی تشرینی یەكەمدا، تەنیا یەك كورسی بەدەستهێنا.\nراكان سەعید بۆ پڕۆژەكەی جەلال تاڵەبانی دەگەڕێتەوە


سڵاو کاک @Épine:، من و دوو ھاوڕێی تر (کاک @Broosk: و کاک @هیوا:) پێمان باشە ناوی تەواوی وتارەکان (مەبەست لە ناوی گۆرانی، ئەلبوم و ئەوانەیە) بگۆڕدرێت بۆ ناوە بیانییەکانیان، کە لە وتووێژ:شیرینکەر (ئەلبوم) پێشتر وتووێژێک کراوە و داواتان کردبوو کە لێرەوە داوا بکرێت. سوپاس. -- ⇐ئارام وتووێژ💭 ١٨:٤٥، ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ (UTC)\nدەستخۆش @ئارام بکر:، ئێستاش گەر بکرێت پەیامێک بۆ ویکیپیدیا بنێرن (لە پەڕەی دەستپێک یان لێدوانی منەوە دەکرێت لە ڕێی سندووقەکەی لای چەپ) تاکوو بەکارھێنەرانی تریش ڕای خۆیان بڵێن، بەو ھیوایەی @Calak: و @Pirehelokan: و @Serchia: و @Kushared:یش لەم وتووێژە بەشدار بن و ئاگادار بن.--◂ ئێپین لێدوان♬ ٠٥:٣٥، ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ (UTC)\nمن پێم باش نییە. بۆ وەرگێڕانە کوردییەکەی نەبێ؟ وا بێ لەومەو دوا ناوی کتێب و ڕۆمانیش نەکەین بە کوردی؟--Aza (لێدوان) ٠٥:٥٥، ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ (UTC)\nبەشێوەیەکی گشتی، من پێمباشە ناوی ڕەسەن بێت واتە بەزمانەکەی خۆی بۆ هەربەرهەمێک ئەمەش بۆ کاتێک کە لەناو کۆمەڵگای کوردی باو نەبێت. ئێمە خۆمان پێشتر لەگەڵ داتاشینی وشە نەبووین و پێویستە لەوەرگێڕانیش هەمان شتبێت. ویکیپیدیا وەرگێڕان بۆ ناوەکان نەکات ئەگەر لەکۆمەڵگا باو نەبێت. جا ئەم بابەتە نەک بۆ ئەلبوومی میوزیک بۆ فیلم، ڕۆمان و کتێب یان هەرشتێک. ئێستا نموونە چل ڕێساکەی عەشق ناکرێت ڕێک The Forty Rules of Love بەکوردی بنووسینەوە چوونکە لەکۆمەڵگادا هەر بەشێوە وەرگێڕدراوەکە باوە. بەڵام ئەگەر باونەبێت و خۆمان وەرگێڕانی بۆبکەین کێشەمان بۆدرووستدەکات بەوەی هیچ جیاوازییەک نامێنێت لەنێوان بەرهەمی کوردی و بیانی، سبەی ڕۆژە ئەگەری هەیە بەرهەمهێکی کوردی بەهەمان ناوەوە دەربچێت ئەوکاتە لەبەر خاتری وتارێکی ناو وەرگێڕدراو دەبێت پەڕەی ڕوونکردنەوە درووستبکرێت. هەرکاتێک نووسەر خۆی سەردێڕی وتارەکەی وەرگێڕا ئەوا دەزانێت ئەو ناوە باو نییە لەکۆمەڵگا بۆیە خۆی وەرگێڕانی بۆدەکات. > Kushared (لێدوان) ٠٩:٥٤، ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ (UTC)\nمنیش بۆ خۆم پێم وایە لەمەودوا وەرگێڕان نەکەین باشترە چوونکە ئەوکات ئەبێت بە توێژینەوەی خۆیی کە لە ویکیپیدیا قەدەغەیە—ھەڵبەت پێشترم خۆشم وەرگێڕانم کردووە چوونکە ئەو پەڕانەی لێرە دروستکراون و بینیبوومن بۆیان کرابوو. منیش ئەڵێم، جگە لەوانەی باو بوون، وەریان نەگێڕین. بەڵام ئەگەر ئەم بڕیارە بەڕاستی جێبەجێ بکەین، ئەبێت ھەر پەڕەیەکی وەرگێڕدراومان ھاتە پێش چاو بیگوازینەوە.--◂ ئێپین لێدوان♬ ١٠:٤٢، ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ (UTC)\nمن لەگەڵ ئەوەم وەربگێڕدرێن و کوردی بن، چوونکە ئێرە ویکیپیدیای کوردییە. Şûşe وتووێژ ٢٠:٥١، ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ (UTC)\nمن کە دەڵێم وەربگێڕدرێت. هەموو زمانێک شتەکان وەردەگێڕن نازانم بۆ ئێمە خەریکین دەبین بە نموونە. زمانی خۆمان بە کەم مەزانن! -- Eyubm (لێدوان) ٢١:١٣، ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ (UTC)\nبە بڕوام، وەک ھەمیشە، بەپێی باو بوون و بوونی سەرچاوەی بڕواپێکراو کار بکەین. ئەگەر ناوێکی کوردیی باوی ھەبوو یا سەرچاوەیەک ئاماژەی پێ کردبوو، با کوردی بێت، ئەگەرنا ناوەکەی خۆی. ئەم قسەیەم تەنیا دەربارەی مووزیکی ھاوچەرخە. بۆ کتێب و شتی تر با وەرگێڕان بە کوردی ھەبێت. سپاس پیرەھەڵۆ (وتووێژ) ٠٤:٢٣، ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ (UTC)\nمام @Eyubm: مەسەلە بە کەم زانینی زمانمان نییە؛ مەسەلە ئەوەیە کە ناو وەرنەگێڕین ئەگەر پێشووتر لە ئەسڵدا وەرنەگێڕدراو بێت و باو نەبووبێ بە ناوە وەرگێڕدراوەکەی. خۆی ھەندێک ناو ئەسڵەن وەر ناگێڕدرێن، بۆ نموونە ئێسیا گود ئینەف بە کوردی چییە؟ دەی باشە بۆ ئەمە ئینگلیزی بێت و ئەوانی تر کوردی؟ پێت وا نییە ئەمە شێواوییەک دروست دەکا لە ویکیی کوردی؟--◂ ئێپین لێدوان♬ ٠٧:٠٠، ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ (UTC)\nھەندێ وەرناگێڕدرێن? قەبووڵ. بەڵام لە سەدا ٩٩ی شیاوی وەرگێڕانن. good enough یانی «بە ڕادەی پێویست باش» یا «سەربەزیاد باش».--Aza (لێدوان) ٠٧:٣٩، ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ (UTC)\nبەڵام کەس بەو شێوەیە نایڵێ لە کوردیدا، ئەگەر سەیری وتووێژ:گود ئینەفیش بکەیت دەبینی کە قورسییەک ھەیە لە وەرگێڕان بۆیە بڕیارماندا ھەر ئینگلیزییەکە دابنێینەوە.--◂ ئێپین لێدوان♬ ٠٨:٠٧، ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ (UTC)\nبە ڕادەی پێویست باش. بە قەد پێویست باش. ئەوەندەی پێویست باش. سەربەزیاد باش. ئەمانە بە لای منەوە قورس نین.--Aza (لێدوان) ٠٨:٢٢، ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ (UTC)\nلەگەڵ ئەمە نیم بە گشتی بە زمانی بیانی بین. باشە ئینگلیزی شتێک، ناوی ڕووسی چۆن ھەرا بنووسین؟ ئەگەر ئینگلیزی ناکەنە کوردی، رووسیش نابێ بکەن فەرقیان چییە. ئەم کارە بە گشتی لە ویکی فارسی و عەربیشدا نەکراوە ھەتا ئێمە بیکەین.--چالاک وتووێژ ٠٧:٤٢، ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ (UTC)\nوەک کاک چالاک وتی لە ویکی فارسی و عەرەبیش نایکەن تا ئێمە بیکەین. جگە لەوەش، ئەوانەی وتوویانە لەگەڵ وەرگێڕانن ئارگیومێنتێکی بەھێزیان نەبووە، وتووێژەکە دادەخەم بەو پێیەی دەمێکە وتووێژ نەکراوە.--◂ ئێپین لێدوان♬ ١٢:٢٤، ٣١ی ئایاری ٢٠١٩ (UTC)\nلەلایەن بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمودەوە دروست کراوەدەستکاری\nئەی چۆن ببم بە ئەندام؟ ئارۆ سالار محمود (لێدوان) ١٧:٠٥، ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ (UTC)\nمن پیانۆ ژەنم ئارۆ سالار محمود (لێدوان) ١٧:٠٦، ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ (UTC)\nسڵاو @ئارۆ سالار محمود: پێم وا نییە شوێنی تۆمارکردنی ئەندامانی پرۆژەکە دروست کرابێت چونکە وەختی خۆی تەنیا یەک ئەندامی ھەبوو کە خۆی پرۆژەکەی دروست کرد و بەڕێوەی دەبرد. دەتوانیت خۆت پەرەی پێ بدەیت. سپاس! ⇐ئارام وتووێژ💭 ١٩:٣٣، ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ (UTC)\nبگەڕێوە بۆ پەڕەی "مۆسیقا".\nدواجار لە ١٩:٣٣ی ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ دەستکاری کراوە


گه‌رمیان.. كارگه‌یه‌كی دروستكردنی ماستی كوردی كه مۆڵه‌تی یاسایی نه‌بوو؛ داخرا\nلیژنه هاوبه‌شه‌كانی قایمقامیه‌ت و ئاسایشی گه‌رمیان، كارگه‌یه‌كی دروستكردنی ماستی كوردییان داخست كه هیچ مه‌رجێكی ته‌ندروستیی جێبه‌جێ نه‌كردووه و مۆڵه‌تی یاسایی بۆ كردنه‌وه‌ی كارگه‌كه وه‌رنه‌گیراوه.\nئه‌و كارگه‌یه كه له ماڵێكی یه‌كێك له گه‌ڕه‌كه‌كانی قه‌زای كه‌لاردایه, ماوه‌ی چه‌ند مانگێكه خه‌ریكی كاركردنه، به‌بێ ئه‌وه‌ی مۆڵه‌تی پیشه‌یی و ته‌ندروستیی هه‌بێـت.\nماسته‌كان به‌شێوه‌یه‌كی ناته‌ندروست و له چێشتخانه‌ی ماڵه‌كه ئاماده ده‌كرێن، ژماره‌یه‌كی زۆریش له‌و ماستانه كه ئاماده كرابوون به مه‌بستی ساغكردنه‌وه‌یان له بازاڕه‌كانی گه‌رمیان، ده‌ستیان به‌سه‌ردا گیرا.\nكارگه‌كه به بڕیاری قایمقامی قه‌زای كه‌لار داخرا و، نموونه‌یه‌ك له ماسته‌كان بردرا بۆ پشكنینی ته‌ندروستی, له ئه‌گه‌ری ته‌ندروست نه‌بوونی, سه‌رجه‌م ماستی كارگه‌كه له لایه‌ن لیژنه هاوبه‌شه‌كانه‌وه ته‌له‌ف ده‌كرێن و له‌ناو ده‌برێن.


ریکخراوەی سازمانی ئیسرائیل کورد: November 2013\nجەژنی خەنووکە لە هەموو ئیسرائیل و کوردستان پیرۆز !\nجەژنی خەنوکە هەشت رۆژە ، هەر رۆژەی مۆمێک پێ دەکەن ، ئەوە جەژنی ئازاد کردنی بێت ئە مێگداشە بۆ دوو هەم جار ( بێت مەگادیش واتە دییوارە بەرزەکەی جووەکانە کە پیرۆزترین شوینە )\nتۆش وەک کوردێک لە کوردستان دەتوانیت ٨ مۆم دابگرسێنیت و وەک پیرۆزبایەک لە گەلی ئیسرائیل وە دەست بەرز کەوە بۆ ئاسمان و داوای سەربەرزەی بۆ کوردستان و ئیسرائیل بکە ...... ........\nده‌زگای دۆستایه‌تی ئیسرائیل کورد kurdish israeli friendship kl. 04:21 No comments:\nئیسرائیل ئیدانه‌ی ڕێککه‌وتنی زلهێزانی جیهان له‌گه‌ڵ ئێراندا ده‌کات.\nسه‌رۆک وه‌زیری ئیسرائیل بنیامین ناتانیاهو ڕۆژی یه‌کشه‌ممه ئه‌و ڕێککه‌وتنه‌که‌ی نێوان ئێران و زلهێزانی جیهانی به هه‌ڵه‌یه‌کی مێژوویی له قه‌ڵه‌م دا نه‌که به ڕێککه‌وتنێکی مێژوویی.\nکاربه‌ده‌ستێکی تری ئیسرائیل ڕایگه‌یاند ئه‌م ڕیککه‌وتنه شه‌ش مانگییه ڕێک ئه‌وه‌یه که ئێران ده‌یویست، سوککردنه‌وه‌ی سزائابورییه‌کان به شێوه‌یکی به‌رچاو و له‌هه‌مانکاتیشدا به‌شێکی زۆری به‌رنامه ناوکییه‌که‌ی ده‌پارێزێت.\nئه‌م ڕێککه‌وتنه له نێوان ئێران و گروپی 1+5 سه‌رله‌به‌یانی ڕۆژی یه‌کشه‌ممه له ژنێڤ مۆرکرا.\nبه‌رپرسی ڕێبازی ده‌ره‌وه‌یی یه‌کێتی ئه‌وروپا کاترن ئاشتن، که وتووێژکه‌ری سه‌ره‌کی بوو له‌م ڕێککه‌وتنه‌دا، ڕایگه‌یاند وتووێژه‌کان به ڕوحی هاوکاریکردن و ڕێزگرتن به‌ڕێوه‌چوو.\nوه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی به‌ریتانیا ولیه‌م هه‌یگ ده‌ڵێت ئه‌م ڕێککه‌وتنه له‌گه‌ڵ ئێراندا گرنگه بۆ ڕێگاگرتن له بڵاوبوونه‌وه‌ی چه‌کی ناوکی له جیهان.\nسکرتێری گشتی نه‌ته‌وه یه‌کگرتوه‌کان بان کی موون ستایشی ئه‌و ڕێککه‌وتنه‌ی کرد و داوای له حکومه‌تانی به‌شدار کرد که هه‌نگاو بنێن له پێناو ده‌ستپێکێکی بابه‌تیانه.\nده‌زگای دۆستایه‌تی ئیسرائیل کورد kurdish israeli friendship kl. 03:58 No comments:\nئیسرائیل ئیدانه‌ی ڕێککه‌وتنی زلهێزانی جیهان له‌گه...


ئەی حاڵی عیراق به‌كێ راست ده‌كرێته‌وه؟ – Knwe.org\nسەرەکی » وتار » شوان کەریم کابان » ئەی حاڵی عیراق به‌كێ راست ده‌كرێته‌وه؟\nئەی حاڵی عیراق به‌كێ راست ده‌كرێته‌وه؟\nمسته‌فا كازمی سه‌رۆك وه‌زیرانی عیراق رۆژی 17/12/2020 سه‌ردانی توركیای كرد و له‌كۆشكی سه‌رۆكایه‌تی له رێوڕه‌سمێكی تایبه‌تدا ره‌جه‌ب ته‌یب ئه‌ردۆغان سه‌رۆك كۆماری توركیا پێشوازیی لێكرد.\nكاتێك كازمی له ئۆتۆمبێله‌كه‌ی دابه‌زی له‌نێو كۆشكی سه‌رۆكایه‌تیدا، به‌پێی پرۆتۆكۆل ئه‌ردۆغان چوو به‌ره‌وپیری وسڵاویان له یه‌كتریی كرد، له‌وێدا ئه‌ردۆغان یه‌خه‌ی خواربووی كراسه‌كه‌ی كازمیی چاك كرد.\nئه‌م رووداوه رووداوێكی ده‌گمه‌نه له دیداری سه‌رۆك و به‌رپرس و دیپلۆماتكاره‌كاندا. به‌دڵنییاییه‌وه ره‌جه‌ب ته‌یب ئه‌ردۆغان، به‌نییه‌تێكی دۆستانه و جه‌نتڵمانانه ئه‌و كاره‌ی كرد، به‌ڵام مانای زۆر هه‌ڵده‌گرێت.\nخواریی یه‌خه‌ی كراسه‌كه‌ی مسته‌فا كازمی، گوزارشت له خوارو خێچیی بارودۆخی عیراق ده‌كات، خۆپیشاندانه ده‌ستكرده‌كانی مانگی تشرینی یه‌كه‌می ساڵی 2019 كه نه‌یاره‌كانی عادل عه‌بدولمه‌هدی له‌پشتییه‌وه بوون، مه‌به‌ست لێی گۆڕانكاریی بوو له‌سه‌ر ئاستی سیاسی و بارودۆخی ئابووریی و خزمه‌تگوزارییه‌كانیش، پاش بێنه و به‌رده‌یه‌كی زۆر و ره‌تكردنه‌وه‌ی چه‌ند كاندیدێك، مسته‌فا كازمی دیاریكرا. له‌و كاته‌وه بارودۆخه‌كه به‌ره‌و خراپتر ده‌چێت و چاوه‌ڕوانی باشتری لێ ناكرێت.\nبارودۆخی سیاسی و په‌یوه‌ندیی نێوان لایه‌نه سیاسییه‌كان به‌ره‌و خراپتر چووه، دۆخی ئابووریی خراپتر و ترسناكتر بووه، په‌یوه‌ندیی نێوان هه‌رێم و به‌غدا، ئاڵۆزتر و خراپتر بووه، ئه‌وه‌ی كه كراوه و تا راده‌یه‌ك هه‌موو لایه‌ك پێی رازین، دیاریكردنی كاتی هه‌ڵبژاردنی پێشوه‌خته‌یه، ئه‌میش قسه‌ی ته‌زویركردنی زۆری له‌سه‌ر ده‌كرێت.\nئه‌وه‌ی روون و ئاشكرا دیاره ئه‌وه‌یه كه كێشه‌ی عیراق هه‌ر به رێككردنه‌وه‌ی خواریی یه‌خه‌كه‌ی كازمی چاره‌سه‌ر نابێت، به‌ڵكو خواریی زۆر له عیراقدا هه‌یه و پێویستی به‌رێك كردنه‌وه‌یه. پرسیاره‌كه ئه‌وه‌یه، ئه‌و هه‌موو خواروخێچییه به كازمی و هه‌ڵبژاردنی پێشوه‌خته رێك ده‌بنه‌وه؟


بەبۆنەی ڕۆژی جیھانی لاوان، گەرمترین پیرۆزبایی تان پێشکەش دەکەین و هیواخوازین کە ئەو ڕۆژە ببێتە هەوێنی یەكگرتوویی و هاودەنگی و هاتنەدیی ئاوات و ئامانجەکانی لاوان و خەڵکی بەشەرەفی کوردستان. رێکخراوی نەتەوە یەکگرتوەکان لە ساڵی ١٩٩٩ زاینی رۆژی ١٢ی ئاگوستی وەک ڕۆژی جیھانی لاوان ناساند، كە بەم بۆنەوە لە ووڵاتانی جیهان چالاکی جۆراوجۆرو بەرنامە و کۆڕ و کۆنفرانس بۆ پاڵپشتیکردن لە بەرنامە و پرۆژەکانی لاوان و گوێگرتن لە بیروڕا و بۆچوونەکانیان بەڕێوە دەچێ. لە سەرانسەری جیهان هێز و توانای لەبن نەھاتووی لاوان بەهێند وەردەگیرێ و هەوڵ دەدرێت پێداویستییەکانی ژیانێکی شایستە، هەلومەرجی لەبار و ئاستی بەرزی خوێندن، هەلی کار، پاڵپشتی دارایی و دەروونیان بۆ فەراهەم بكرێ، چونكە لاوان لە خزمەتکردن بە ووڵاتەکانیان دەوری سەرەکی دەگێڕن. سازمانی خەباتی کوردستانی ئێران هەر لە سەرەتای دامەزرانیەوە بە گرینگی لە بەهرە و تواناکانی لاوانی روانیوەو لاوان لە تەواوی ئۆرگانەکانی سازمانی خەباتی کوردستانی ئێران چالاکانە خەبات و تێکۆشانیان درێژەپێداوە. وە بە سەدان لاوی بەئەمەکی ریزەکانی سازمانی خەبات نەترسانە دژ بە داگیرکەرانی کوردستان جەنگاون و لە پێناو ئازادی نیشتمان گیانی پیرۆزیان بەخت کردو بە پلەی بەرزی شەهادەت گەیشتوون.\nسازمانی خەباتی کوردستانی ئێران لە درێژەی بەرنامە و پلانەکانی بۆ زیاتر هێنانە پێشەوەی لاوان و بەرزنرخاندنی ئەرک و ماندووبوونیان، بڕیاری دامەزراندنی رێکخراوی تایبەت بە لاوانی داو لە ١١ی بانەمەڕی ١٣٩٠ کۆچی خۆری رێکخراوی لاوانی خەباتی کوردستانی ئێران دامەزرا. رێکخراوی لاوان بووە پێگە و مینبەرێکی مەزن بۆ زیاتر گەیاندنی پەیام و دەنگی دلێری لاوانی ڕیزەکانی رێکخراوی لاوان و سازمانی خەبات. وە بە دامەزراندنی رێکخراوی لاوان، خەبات و تێکۆشانی لاوان گوازرایەوە بۆ قوناغێکی سەرووتر و پەیامی پاڵپشتی و گرینگی پێگەی خۆیان لە سازمانی خەباتەوە پێگەیشت. هاونیشتمانیانی هێژا! لاوانی خەباتكار! لە کاتێکدا لاوانی جیھان بەبۆنەی گەیشتن بە ئامانج و ئاواتەکانیان ئاهەنگی سەرکەوتن دەگێرن، بەداخەوە لە کوردستان و ئێراندا لاوان و خەڵک لە ژێر دەسەڵاتی گەندەڵی رژێمی ئاخوندی دەناڵێنن و لە سەرەتایی ترین مافەکانی مرۆڤ بێ بەشن. رژێمی دیکتاتۆری ئاخوندی نەک ژیانێکی شایستە بە لاوان و خەڵکی کوردستان و ئێران رەوا نازانێت، بەڵکو بە بەرنامە و پلانی قێزەون و نامرۆڤانەی وەك زیندانی کردن، شکەنجە و سێدارە هەوڵی بێهێزکردن و لەناوبردنیان دەدات. بە گوێرەی راپۆرتی ڕێکخراوی مافی مرۆڤی هەنگاو، تەنها لە ماوەی وەرزی بەهاری ساڵی ١٣٩٩ لانیکەم ٥٤ کۆڵبەر کوژراون و یان بریندار کراون، ١٤ هاووڵاتی لەسێدارە دراون، ١٢ بەندکراو لە بەندیخانە گیانیان لە دەست داوە، ٧٦ هاووڵاتی دەستبەسەر و ١٧ هاووڵاتی حوکمی بەندکران و لێدانی قامچییان بە سەردا سەپاوە و ٥٢ هاوولاتی خۆیان کوشتووە، کە ئامارێکی مەترسیداری خراپی باروودۆخی مرۆییە لە کوردستان و ئێراندا. لە لاێكی دیكەوە قەیرانی ئیعتیادو زۆری ژمارەی ئاڵودەبووان بە ماددەی ھۆشبەر گەیشتووەتە ئاستێکی مەترسیدار. بە گوێرەی راپۆرتی ناوەندی رووبەڕووبوونەوەی ماددەی هۆشبەر لە ئێران، ٢ ملیۆن و ٨٠٠ هەزار گیرۆدەی ماددەی هۆشبەر لە ئێراندا هەیە و رۆژانە ژمارەیەکی زۆری ئاڵوودەبووانی ماددەی ھۆشبەر کۆچی دوایی دەکەن. بەپێی یاسا بەکارھێنانی ماددەی ھۆشبەر لە ئێراندا سزای قورسی هەیە و هەندێک جار دەگاتە سزای سێدارە، ئەمە لە کاتێکدا کە رژێمی دیکتاتۆری ئاخوندی هۆکاری سەرەکی بڵاوکردنەوەی ماددە هۆشبەرەکانە و لە ڕێگەوە، لاوانی پێ لاواز و نەخۆش دەخات و دواتریش سزای زیندان و مەرگیان بەسەردا دەسەپێنت.\nبێکاری و هەژاری و بێ ماڵی ژمارەیەکی تری کێشە نەبڕاوەکانی لاوان و دانیشتوانی کوردستان و ئێرانە. بە گوێرەی ئامارێکی فەرمی رژێم ١٦.٣%ی خەڵکی ئێران بێکارن کە ئەم ئامارە دووئەوندە و زیاتر لە رێژەی دروستی بێکاری لە ئێران کەمترە. لە هەموو ئەمانەش کوشندەتر، بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆڤید-١٩(کرۆنا) یە، لەسەرتادا شاردنەوە و دواتر هەڵسوکەوتی نەزانانەی دەسەڵاتدارانی رژێمی ئاخوندی بووە هۆکاری لە کۆنترۆڵ دەرچوونی رێژەی تووشبوونی هاونیشتمانیان بە ڤایرۆسەکە. بەگوێرەی ئاماری نافەرمی، مردووان بە ڤایرۆسی کۆڤید-١٩(کرۆنا) لە ئێران زیاتر لە ٨٥ هەزار کەسی تێپەڕاندووە کە ئەمەش چەند بەرابەری ئاماری راگەیاندراوی رژێمی ئاخوندی ئێرانە. دەستەی بەڕێوەبەریی و ئەندامانی رێکخراوی لاوانی خەبات هاوبەشی خەم و ناخۆشی هاونیشتمانیانی کوردستان و ئێرانین، سەرەخۆشی بە خانەوادەی کۆچکردووانی نەخۆشی كڕۆنا ڕادەگەێنین. ئاشکرایە کە رژێمی ئاخوندی بەڵایەکی مەترسیدارە کە بەرۆکی ئێران و ناوچەکە و جیهان بەگشتی و لاوان و خەڵکی کوردستانی بەتایبەت گرتووە و بۆ هەمیشە وەک پەڵەیەکی رەش لە مێژووی مرۆڤایەتیدا دەمێنێتەوە و تەنها چارەسەر بۆ ئەم باروودۆخە نالەبارە رووخان و لەناوچوونی رژێمی خوێنڕێژی ئاخوندیە.\nئێمە لاوانی ڕیزەکانی رێکخراوی لاوان و سازمانی خەبات لە پێناو دەستەبەركرانی مافەكانی لاوانی بێ بەشی كوردستان و بۆ رووخانی یەکجاری رژێمی دیکتاتۆری ئاخوندی و ئازادبوونی نیشتمان، لە خەبات و تێکۆشان شێلگیرانە بەردەوام دەبین. جارێکی تر پیرۆزبایی رۆژی جیھانی لاوانتان پێدەڵێن. بڕوخێ رژێمی دیکتاتۆری ئاخوندی. سەرکەوێ خەباتی رەوای گەلەکەمان.\nرێکخراوی لاوانی خەباتی کوردستانی ئێران دەستەی بەڕێوەبەریی\nڕێکه‌وت: 2020-08-11 12:33:14


چەند هەڵەیەکی تەندرووستی کە خانمان ئەنجامی دەدەن و باجەکەشی دەدەن – تۆڕی میدیایی خەڵک\nچەند هەڵەیەکی تەندرووستی کە خانمان ئەنجامی دەدەن و باجەکەشی دەدەن\n2018/06/06 - 2:15 PM\nئەمەی خوارەوە کۆمەڵێک هەڵەی تەندرووستیە کە خانمان ئەنجامی دەدەن کە زۆرجار بە خراپ بەسەریاندا دەشکێتەوە:\n– مانەوەی زۆر لەبەردەم هەوای سپلێتدا خراپە، چونکە هەواکەی پێست وشکدەکاتەوە و زوو چرچ دەبێت.\n– بەکارهێنانی سابون و کرێمی پاککەرەوە بۆ پاکردنەوەی ڕوخسار بەشێوەیەکی بەردەوام و ڕۆژانە زیانی هەیە، چونکە خانە پارێزگاریەکانی ڕوخسار لادەبات و زووتر چرچ دەبێت، باشترە هەموو ڕۆژ سابوون بەکار نەهێنیت و زیاتر تەنها بە ئاو ڕوخسارت بشۆیت.\n– سەرینی لۆکە بەتایەبت بۆ ئەوانەی لەسەر دەم دەخەون زیانی هەیە، چونکە پێستت زیاتر چرچ دەبێت و سەرینی ئاوریشم بەکاربهێنیت باشترە.\n– گەر ماڵەکەت لەسەر شەقامی گشتییە یان لە شوێنی قەرەباڵغدایە، پەنجەرە زۆر مەکەرەوە، چونکە هەوای ناو ماڵەکەت پاکنییە و زیانی بۆ پێستت هەیە.\n– خانمان باوەڕیان وایە گەر ستیان لەبەر بکەن ئەوا سنگیان شۆڕ نابێتەوە، لەکاتێکدا ئەمە هەڵەیە، ستیان ماسولکەکانی مەمک لاواز دەکات و زووتر شؤڕدەبێتەوە، بۆیە باشترە لەوکاتانەی پێویست نییە لەبەری نەکەیت.\n١٥ وێنە کە دەیسەلمینێت ژیان لەگەڵ هاوڕێدا زۆر ئاسان نیە\nئەو هەڵسوکەوتانەی پیاوان کە ژنان زۆر ڕقیان لێیەتی


هه‌رێمی تایبه‌تی - زردبند\nسه‌باره‌ت به زه‌ردبه‌دند\nتوێژینه‌وه و لێکوڵینه‌وه\nسیاسه‌تی پاراستنی هه‌رێمی تایبه‌تی\nزه‌ردبه‌ند بایه‌خێکی زۆر به هه‌رێمی تایبه‌تی ئێوه ئه‌دات. تکایه ئه‌و نووسراوی ژێره‌وه بخوێنن تا سه‌باره‌ت به شێوزی ڕوبه‌ڕو بوونه‌وه له گه‌ڵ ئه‌و زانیارییانه که شوناسی ئێوه نیشان ئه‌ده‌ن ئاشنا بن.\nکۆکردنه‌وه و که‌ڵک وه‌رگرتن له زانیارییه‌کان\nزه‌ردبه‌ند ته‌نیا خاوه‌نی زانیارییه کۆکراوه‌کانه له‌م ماڵپه‌ڕه. ئێمه ئه‌م زانیارییانه به هیچ جورێک نافرووشین یان بڵاوی ناکه‌ینه‌و، جگه له‌و بابه‌تانه که ئاماژه‌یان پێ کراوه. زه‌ربه‌ند به شێوازی جورواجور زانیارییه‌کان به‌کارهێنه‌رانی کۆ ده‌کاته‌و.\nکه‌ڵک وه‌رگرتن له کووکیه‌کان\nکاتێک له زه‌ردبه‌ند سه‌ردان ئه‌که‌ن، ده‌توانن به شێوازی نه‌ناسراو له ماڵپه‌ڕه‌که بگه‌ڕن. وه‌کوو به‌کارهێنه‌رێکی میوان، هه‌بوونی ئه‌وه هه‌یه بۆ تاوتوێ کردنی سه‌ردانی ئێوه له کووکی که‌ڵک وه‌ربگرین.\nهه‌روه‌ها ئه‌گه‌ر وه‌کوو به‌کارهێنه‌رێک که نێوتان تومار کراوه (ئه‌ندام) له زه‌ردبه‌ند که‌ڵک وه‌ربگرن ، ئه‌وه ئێمه له کووکییه‌کان بۆ سه‌یڤ کردنی زانیارییه تایبه‌تیه‌کانی ئێوه وه‌کو نێوی به‌کارهێنه‌ری و ئه‌و زانیاریانه‌ی وا ده‌توانن شوناسی ئێوه نیشان بده‌ن که‌ڵک وه‌رده‌گرین. کووکی به‌شیک بچووک له‌و زانیاریانه‌یه که ده‌توانن له ڕێگای ڤب سێرڤێره‌و به ئیکسپلوڕێره‌که‌ی ئێوه بگوزرێته‌وه. و ته‌نیا له ڕێگای سێرڤێرێک ده‌خوێنرێته‌وه وا بۆ ئێوه ناردویه‌تی.\nکوووکیه له ڕێگای سه‌یڤ کردنی زانیارییه‌کانی به‌کارهێنه‌ری ئێوه وه‌کوو ناسنامه‌ێێک کار ده‌کات. کووکی ناتوانێت ده‌ستوورێک ئه‌نجام بدات یان ڤایرووسێک بنێرێت. زۆربه‌ی ئێکسپلوورێره‌کان به شێوه‌ی به‌رگریمانه کووکیه‌کان قه‌بوڵ ده‌که‌ن. ئێوه ده‌توانن به ئێکسپلوورێره‌که‌تان ده‌ستوور بده‌ن که کاتی گرتنی کووکی ئێوه ئاگادار بکاته‌وه ئه‌م ئیزنه به ئێوه بدات که قه‌بوڵ یان قه‌بوڵی نه‌که‌ن. بۆ بڕیک له پێداویستیه‌کانی زه‌ردبه‌ند قه‌بوڵ کردنی کووکی ناچاریه. ئه‌و به‌کار هێنه‌رانه وا کووکی قه‌بوڵ ناکه‌ن ناتوانن له پێداویستییه‌کانی که‌ڵک وه‌رگرن.\nفایله‌کانی ڕاپۆرتی پێشهاته‌کان\nهه‌بوونی ئه‌وه هه‌یه ئێمه له IP Addressی ئێوه (ئادره‌سی که‌مپیوتره‌که‌تان له سه‌ر ئینته‌رنت) بۆ تاوتوێ کردن پڕۆسه‌کان، به‌ڕێوه‌بردنی ماڵپه‌ڕه‌که، تاوتوێ کردنی جێ به جێ بوونی به‌کارهێنه‌ران و کۆکردنه‌وه‌ی زانیارییه‌کانی ئه‌ژمێری له ئاستێکی به‌ربڵاودا که‌ڵک وه‌رگرین. ئه‌م زانیاریانه ناتوانن شوناسی ئێوه بخه‌نه ده‌ره‌و و ئێوه هه‌موو کاتێک نه‌ناس ده‌مێننه‌وه، مه‌گه‌ر به شێوازێکی تر زانیارییه تایبه‌تییه‌کانتان به ئێمه بده‌ن.\nله کاته‌کانی جورواجوردا، ماڵپه‌ڕی زه‌ردبه‌ند هه‌بوونی ئه‌وه‌ی هه‌یه داگری په‌یوه‌ند به ماڵپه‌ڕه‌کانی تر بێت. ئاگادار بن که ئێمه به‌رانبه‌ر شێوازه‌کانی پاراستنی هه‌رێمی تایبه‌تی ئه‌و لینکانه ئه‌رکێک به ئه‌ستو ناگرین. ئێمه به‌کارهێنه‌رانمان هان ده‌ده‌ین که کاتی هاتنه ده‌ره‌وه له ماڵپه‌ڕه‌که‌ی ئێمه ئاگادار بن و ته‌واوی زانیارییه‌کانی تایبه‌ت به پاراستنی هه‌رێمی تایبه‌تی هه‌ر ماڵپه‌ڕێک وا زانیارییه تایبه‌ته‌کانیان کۆ ده‌کاته‌وه بخوێنن. ئه‌م ئاگاداریه ته‌نها تایبه‌ته به زانیارییه کۆکراوه‌کانی ئه‌م ماڵپه‌ڕه (زه‌ردبه‌ند).\nچاک سازی یان به ڕۆژ کردنی زانیارییه تایبه‌تییه‌کان\nئه‌گه‌ر زانیارییه تایبه‌تیه‌کان (که شوناسی به‌کارهێنه‌ر نیشان ده‌ده‌ن وه‌کو ئیمه‌یل) به‌کارهێنه‌ران بگۆڕدرێت، یان ئه‌گه‌ر به‌کارهێنه‌رێک حه‌ز به که‌ڵک وه‌رگرتن له خزمه‌ته‌کان ئێمه نه‌کات، ئه‌وه ئێمه هه‌وڵ مان داوه تا ڕێگایک بۆ لابردنی زانیارییه تایبه‌تییه‌کان بدۆزینه‌وه. ئێوه ده‌توانن له ڕێگای لاپه‌ڕه‌ی تایبه‌تمه‌ندیه‌کانی به‌کارهێنه‌ر و یان له ڕێگای ناردنی ئێمه‌یل به پشتیوانی کڕیاران ئه‌نجام ده‌بێت.\nئاگاردار کردن له گۆڕانکارییه‌کان\nکاتیک ویستمان سیاسه‌ته‌کانی پاراستنی هه‌رێمی تایبه‌تی ماڵپه‌ڕه‌که بگۆڕین. ئه‌وه ئه‌م گۆڕانکاریانه له بان لاپه‌ڕه‌ی به‌ڕۆژ کردن داده‌نین تا به‌کارهێنه‌ران هه‌مووکاتێک له زانیاریه کۆکراوه‌کان، شێوازی که‌ڵک وه‌رگرتن ، شێوازی که‌ڵک وه‌رگرتن و هه‌ڵ و مه‌رجه‌کانی بڵاو کردنه‌وه‌یان ئاگادار بن. ئه‌گه‌ر له هه‌ر کاتێک دا به هه‌ر هۆێێک ویستمان له زانیارییه‌کانی تایبه‌تی به‌کارهێنه‌ران که‌ڵک وه‌رگرین که له کاتی تۆمار کردنی نێو هیچیان ناتوون، له ڕێگای ئیمه‌یله‌وه به‌کاره/ینه‌ران ئاگادار ده‌که‌ینه‌وه. به‌کارهێنه‌ریش ده‌توانێت هه‌ڵبژێرێت که حه‌ز ده‌کات له زانیارییه‌کانی که‌ڵک وه‌رگرین یان نه. ئێمه له زانیارییه‌کان به پێ به‌ڵێنیک وا له سیاسه‌ته‌کانی پاراستنی هه‌رێمی تایبه‌تی له کاتی کۆ کردنه‌وه‌ی زانیارییه‌کان دراوه که‌ڵک وه‌رده‌گرین\n© ته‌واوی مافه‌کان بۆ کۆمپانیای ده‌وایی زه‌ردبه‌نده.\nگۆڕانی زوان - EN\nئه‌و ئێوه‌ی له زه‌وی به‌دیهێنا و ویستی ناو زه‌وی دا ئاوه‌دانی بکه‌ن (سووره‌ی هوود، ئایه‌ی 61)


د. محه‌مه‌د حاجی: دیموكراسیترین ناوچە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا هەرێمی كوردستانە 2017-09-23\nخه‌بات: هێمن ئاری\nسەبارەت بە پرسی ئەنجامدانی ریفراندۆم و پێشهاتە سیاسییەكانی هەرێمی كوردستان، دكتۆر محەمەد حاجی، راوێژكاری سیاسی سەرۆك بارزانی لە دیمانەیەكدا بۆ "خەبات" رایگەیاند: هەر هێز و لایەنێك بە هەر هۆكارێكەوە بێت كار بۆ دواخستن و كۆسپ و تەگەرە دروستكردن بۆ ریفراندۆم بكات، بەرپرسیارەتییەكی گەورە و مێژوویی خراپی دەكەوێتە ئەستۆ، هەروەها گوتیشی: لایەنی سیاسی هەیە لە پێناو ئەوەی بیسەلمێنێت ئیرادە و قسەی ئەو سەر دەكەوێت، ئامادەیە دەست بۆ پرسە گرنگ و هێڵە سوورەكانیش ببات، سەبارەت بە رۆڵی سەرۆك بارزانی لە پرسی ریفراندۆم، محەمەد حاجی دەڵێت: ئیرادەی جەنابی سەرۆك و سەركردایەتی سیاسیی كوردستان زۆر سوورە لەسەرخستنی ئەنجامدانی ریفراندۆم و سەركەوتووش دەبێت.\n* ئەنجامدانی ریفراندۆم لە  9/25ی ئەم مانگە، چ گرنگییەكی هەیە لە مێژووی گەلی كورد دا؟\nد.محەمەد حاجی: بەر لە هەموو شت گرنگییەكی گەورەی هەیە لەسەر سەلماندنی ئیرادەی سەركردایەتی سیاسیی كوردستان و گەلی كوردستان، چونكە هەر تەگەرە دروستكردنێك لە ئەنجامدانی لەم مێژووە جۆرێك لە ساردی دروستدەكات و متمانەی سەركردایەتیی سیاسی لە لایەن خەڵكەوە كەم دەكاتەوە، سەرەڕای ئەوەش متمانە لە لایەن كۆمەڵگەی نێودەوڵەتیش كەمدەبێتەوە. لەبەر ئەوەی ئەگەر جارێك ریفراندۆم دوابخرێت ، ئەگەری هەیە دووجاری تریش دوابخرێت. بۆیە پێداگری سەركردایەتیی سیاسیی كوردستان لەم رۆژە لەسەر ئەنجامدانی ریفراندۆم خاڵیكی زۆر گرنگە و نابێت لێی پاشگەزببینەوە. \n* بەر لە ساڵێك دووساڵ ، بە ئامادەبوونی سەرۆك بارزانی كە ئەوكات سەرجەم لایەنە سیاسییەكان لە پەرلەمانی كوردستان بە گۆڕان و كۆمەڵیشەوە داوایان كرد پەلە بكرێت لە ئەنجامدانی ریفراندۆم و دیاریكردنی وادەیەك ، كەچی هەنووكە دوای ئەم هەموو گۆڕانكاریی و هاتنە پێشی ئەم دەرفەتانە هەندێك لایەن باس لە دواخستنی ئەم وادەیە دەكەن دیاریكراوە بە بیانوی نەگونجانی كات، هۆكاریی ئەوە بۆچی دەگێڕیتەوە؟ \nد.محەمەد حاجی: ئەمە دەگەڕێتەوە بۆ خیلافاتی سیاسی، بەداخەوە خیلافاتی سیاسی لە كوردستان لە نێوان لایەنە سیاسییەكان گەیشتۆتە ڕادەیەك كاریگەریی خراپی كردۆتە سەر پرسە ستراتیژیی و نەتەوەییەكانیش. لایەنێكی سیاسی لەپێناو ئەوەی بیسەلمێنێت كە ئیرادە و قسەی ئەو سەر دەكەوێت، تەنانەت دەست بۆ پرسە گرنگ و هێڵە سورەكانیش دەبات لە هەندێك حاڵەتدا، ئەمەش خاڵێكی زۆر خراپە لە كولتووری سیاسیی كوردستاندا. دەبێ ئەوە ڕوون بێت كە ریفراندۆم پرسێكی ستراتیژیی و نیشتمانی و نەتەوەییە. دوای سەد ساڵ لە قوربانیدان و داگیركاریی ئەوە جاری یەكەمە گەلی كوردستان فرسەتێكی لەم شێوەیەی بۆ بێتەپێش كە بتوانێت گوزارشت لە ئیرادەی راستەقینەی خۆی بكات. لەبەر ئەوە هەر هێز و لایەنێك بە هەر هۆكارێكەوە كار بۆ دواخستن و كۆسپ و تەگەرە دروستكردنی بكات. بەرپرسیارەتییەكی گەورە و مێژوویی خراپی دەكەوێتە ئەستۆ. \n* هۆكاری داواكردن لە دواخستنی تەنها ئەوەیە خودی سەرۆك بارزانی و سەركردایەتیی سیاسیی كوردستان پێداگری ئەم كاتە دەكات، یان بەڕاستی كاتەكەی گونجاو نییە؟ \nد.محەمەد حاجی: كاتیەتی، پێموایە كاتەكە درەنگیشە بۆ ئەنجامدانی ریفراندۆم. بەڵام بە بڕاوی من بەشێكی گەورەی دەگەڕێتەوە بۆ دەستپێشخەرییەكەی كە لە لایەن بارزانی و سەركردایەتی سیاسیی پارتی دیموكراتی كوردستان كردوویانە، ئەمەش شەرەفێكی زۆر گەورەیە، بەشێكی دیكەی وەك كاردانەوەیەكە لە دژی پارتی و جەنابی سەرۆك كە رۆژی  9/25یان دیاری كرد بۆ ریفراندۆم، ئەوان بۆ سەر نەخستنی ریفراندۆم و سەركەوتنی قسەی خۆیان داوا بكەن بۆ دواخستنی. خاڵێكی دیكە دەگەڕێتەوە بۆ كاریگەری هێز و لایەنە ئیقلیمییەكان بەسەر سەركردەی هەندێك حزب و لایەنە سیاسییەكان هۆكارە. پێموایە بەشێك لە داواكردن بۆ دواخستنی ریفراندۆم دەگەڕێتەوە بۆ ڕەنگدانەوەی ئەجێندای سیاسیی ئیقلیمی لەسەر بەشێك لە هێز و لایەنە سیاسییەكانی كوردستان. بەڵام پێموایە ئیرادەی جەنابی سەرۆك و سەركردایەتی سیاسی كورد زۆر سوورە لەسەرخستنی ئەنجامدانی ریفراندۆم سەركەوتوو دەبێت. \n* خودی ئەمەریكایش داوای دواخستنی دەكات بۆ كاتێكی تر ، ئایا ئەمە لەبەر راگرتنی دەنگی وڵاتانی عەرەبییە، یان هۆكاریی دیكە هەن؟ \nد.محەمەد حاجی: لە ئێستادا ئەمەریەكییەكان باس لە شەڕی داعش دەكەن لە عێراق و سنوورەكانی باشووریی كوردستان، لەبەر ئەوە پێیانوایە ئەنجامدانی لەم كاتە لەوانەیە كاریگەری نەرێنی بكاتە سەر بەڕێوچوونی ئەم شەڕە لە دژی داعش. مەسەلەكە زیاتر لە ئەنجامی ئەمەریەكییەكان و هۆكاری دواخستنی لە لایەن ئەوان دەگەڕێتەوە بۆ ئەم خاڵە. بەڵام ئەوان دڵنیاكراونەتەوە ئەگەر بێتو ئێمە گشتپرسیش ئەنجامبدەین یان نا، هیچ كاریگەرییەكی خراپ ناكاتە سەر پرۆسەی بەرێوەچوونی شەڕی ئێمە دژی داعش. \n* بەڵام وڵاتانی دراوسێش بۆنموونە ئێران، توركیا، جگە لە عێراق بەردەوام هەڕەشە دەكەن؟\nد.محەمەد حاجی: حاڵەتێكی ئاساییە. دەتوانم بڵێم ناڕەزاییان دەربڕیوە نەك هەڕەشەیان كردبێت، دەڕبرینی ئەم ناڕەزاییانەش دەبێ بە حاڵەتێكی ئاسایی وەربگریت. ئێمە دوای سەد ساڵ دەمانەوێت نەخشەی سیاسی رۆژهەڵاتی ناوەراست بگۆڕین، كە دەمانەوێ بیگۆڕین ، واتە گۆرانكاریی ئیجابی و سلبی دەكاتە سەر هەندێك ئەجێندای سیاسی لە هەندێ وڵاتی ناوچەكە. لەبەر ئەوە دروستكردنی دەرفەتێك ئەوەندە دەهێنێت خەڵكانێك هەبن پێی ناڕازی بن و خەڵكانێكیش هەبن پێی دڵخۆش بن، بۆیە دەبێ هەردوو حاڵەتەكە بە ئاسایی وەربگرین. ئەوەی لای ئێمە گرنگە، یان بۆ ئێمە چی باشە. چونكە ئەوەی بڕیار دەدات لەم پرسەدا سەركردایەتیی سیاسی و گەلی كوردستانە، ئەوە لە هەمووی گرنگترە. دەبێ ئەوەش بزانین ئەنجامدانی ریفراندۆم و هەنگاوەكان بەرەو دروستكردنی دەوڵەت خاڵی نییە لە مەترسی و تەنگ و چەڵەمە. دەبێ چاوەرێی ئەوە بكەین خەڵكانێك هەبین ناڕازی بن و هەڕەشەمان لێ بكات، بەڵام دەبێ ئیرادەی خۆمان لەوە بەهێزتر بێت.\n* هەنووكە رۆژ بە رۆژ لەگەڵ نزیكبوونەوەی رۆژی ریفراندۆم هەڕەشە و ناڕەزایەتییەكان زیاتر دەبن، پێتوایە ناڕەزایەتییەكان لەم ئاستە دەمێننەوە یان زیاتر تەشەنە دەسێنن؟\nد.محەمەد حاجی: چاوەڕێ دەكەم رۆژی ئەنجامدانی ریفراندۆم و چوونە ناو پڕۆسەی راگەیاندنی دەوڵەت تەشەنوجات لەرووی لێدوانی سیاسییەوە زیاتر دەبن، چونكە ئەگەر مەساری پڕۆسەكە بكەین دەبیینین هەم لە لایەن پەرلەمانی عێراق و هەم و ئەنجوومەنی نوێنەران كۆمەڵێك كاردانەوە ڕوویانداوە، هەروەها لایەنە سیاسییەكانی تری عێراقی لێرەولەوێ لێداوانی جۆراوجۆر دەدەن. بۆیە لەگەڵ نزیكبوونەوەی كاتەكە ئێموایە لێدوان و بەرزبوونەوەی ئەم تۆنە لە لێدوانی سیاسی زیاد دەكات، دیسان دەبێ بەحاڵەتێكی ئاسایی وەربگیرێت. ئێمە كە باسی فیدراڵیمان كرد لە 1992 لەوەی ئێستا كەمتریان نەكرد كە بۆ پرسی دەوڵەتی كوردستان ئێستا دەیكەن. ئەم كات هەم وڵاتانی دراوسێ هەم ئۆپۆزسیۆنی عێراق كە ئەم كات لە هەرێمی كوردستان و لە دەرەوەی عێراق بوون. تەنانەت بۆ چەسپاندنی پرسی فیدراڵی سەركردایەتیی سیاسیی كوردستان زۆر ماندووبووت تا توانیان قەناعەت بە وڵاتانی دراوسێ و ئۆپۆزسیۆنی عێراق بكەن كە پرسی فیدراڵی لە عێراق و هەرێمی كوردستان نابێتە مەترسی بۆ سەر بەرژەوەندییەكانی ئەوان، بێگومان واش دەرچوو. بەپێچەوانەوە هەرێمی كوردستان وەك هەرێمێكی فیدراڵی لە 25 ساڵی رابردوودا بوو بە هۆی سوودبەخشین بۆ وڵاتانی دراوسێ. تەنانەت سوودیشی هەبووە بۆ پڕۆسەی دیموكراسی و حوكمڕانی و پرۆسەی سیاسیش لە عێراقدا. ئێمە لە وقیعدا سەلماندمان سوود بەخشین نەك زیان بەخش.\n* ئەی كەوابێت ئەو دژایەتییەی ئەوان بەرامبەر بە هەرێمی كوردستان لە چییەوە سەرچاوە دەگرێت؟\nد.محەمەد حاجی: كەلتووری سیاسی لە رۆژهەڵات و ئەم ناوچەیەی ئێمەی تیادا دەژین، بە تایبەت ئەم وڵاتانەی كوردستانیان بەسەر دابەشكراوە، تائێستا نەگەیشتۆتە ئەو ڕادەیەی بتوانین بەشێوەیەكی پڕاكماتیكی پرسە سیاسییەكان قسەیان لەسەر بكرێت. هەتا ئێستا ئەم وڵاتانە گیرۆدەی عەقڵیەتێكی سیاسی شۆڤێنین و نەتەوە پەرستن، پێیانوایە نەتەوەی كورد مافی بڕیاری چارەنووس و دەوڵەتی سەربەخۆی نییە. لەبەر ئەوە پێموایە كاتی دەوێ بۆ ئەوەی دەوڵەتی سەربەخۆی كوردستان لە داهاتوو لەم ناوچەیە وەكو بەشێك ئیستقرار وەربگرێن لەڕووی سیاسی و جیۆپۆلیتیكیەوە دەبینین بە واقیعێك لەناوچەكە كە زۆربەی وڵاتانی دونیاش وا دروستبوون. \n* پڕۆسەی دروستكردنی دەوڵەت چییە و چۆنە؟ كوردستان تا چەند ئامادەیی بوون بە دەوڵەتی تێدایە؟\nد.محەمەد حاجی: دەوڵەت بە بڕیاریكی سیاسی دروست نابێت، بەڵكو بریتییە لە پرۆسەیەكی دوورودرێژی چەندەها ساڵە، تایبەتەمەندییەتی هەرێمی كوردستان لەم مەسەلەیەدا بریتییە لەوەی كە ئێمە لە 25 ساڵی رابردوو حەز و ویستی ئێمە بۆ دەوڵەتێكی سەربەخۆ كاركردن بووە لەسەر موئەسەسات و دام و دەزگاكانی حكوومەت، هەندێك دەوڵەت هەن كە ڕادەگەینرێت ئینجا دەست بە پرۆسەی دامەزراندنی موئەسەساتی دەوڵەت دەكەن. بۆ نموونە كە عێراق لە ساڵی 1920 دروستكرا لەسەر دەستی بەریتانییەكان موئەسەساتی دەوڵەتی نەبوو، پاشان دەستكرا بەموئەسەسات و دامەزراندنی سوپای عێراق و... ئێستا ئێمە ئەم قۆناغەمان بڕیوە، لە 25 ساڵی رابردوو هەرچی دام و دەزگای دەوڵەتە دروستمانكردووە. سەرۆكایەتی هەرێمی كوردستان و ئەنجوومەنی و وەزیران و پەرلەمان و وەزارەتی پێشمەرگە و.. مان هەیە. كەواتە ئێمە كە دەوڵەت رادەگەیەنین لەسەر پرۆسەی دروستكردنی دەوڵەت نین. ئێمە نیوەی رێگەكەمان زیاتر بڕیوە. ئەوەی لە داهاتوو دەیكەین تەنها گۆڕینی چەند ناوێكە لە موئەسەساتەكان لە هەرێمێكی فیدراڵیەتییەوە بۆ دەوڵەتێكی سەربەخۆ. هەنگاوی باشمان بڕیوە لە زۆر ڕوو. دیموكراسیترین ناوچە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست هەرێمی كوردستانە، ڕاستە كەموكوڕییمان هەیە. بەڵام هەنگاوی باشمان هاوێشتووە و قۆناغی باشمان بڕیوە، لە كوردستان مافی نەتەوەكانی تر فەراهم كراوە بێ جیاوازی، وڵاتانی دراوسێمان كە سەدان ساڵە دەوڵەتن، ئەو نەتەوانەی تیایاندا دەژین مافی ئەوەیان نییە جلی خۆیان بپۆشن و بە زمانی خۆیان قسە بكەن. بۆیە ئێستا لە هەموو كات زیاتر ئامادەیی بوونمان بۆ دەوڵەت تێدایە.\n* دواخستنی ریفراندۆم تاچەند كاریگەری دەروونی و سلبی دەبێت؟ \nد.محەمەد حاجی: دواخستنی كارەساتێكی گەورەی دەبێت . سەركرداتیەتی كوردستان ئەگەر گرەنتییەكی تەواو وەرنەگرێت بە هیچ شێوەیەك نابێت دوابخرێت. ئەم ئیرادەیەش لەسەر دواخستنی بە هیچ شێوەیەك نیازێك نییە بۆ دواخستنی نە لە لایەن جەنابی سەرۆك نە لە لایەن سەركردایەتیی گەلی كورد. سەرۆك بە ئاشكرا دەڵێت: ئەگەر نەزانم ئەم پڕۆسەیە سەركەوتوو دەبێت موجازەفە بە خەڵكی كوردستان ناكەم. بەڵام تۆ بتەوێت خەونێكی دەیان ساڵە لە هەڵكەوتەیەكی جوگرافی سیاسی لە رۆهەڵاتی ناوەڕاست بێنیتەدی كە هەر چوار دەورەمان وڵاتانی داگیركرانی كوردستانە. بمانەوێ هیچ موجازفەیەكی تیانەبێت بە بڕوای واقیع بین نین لەڕووی سیاسییەوە. خۆمان لە چەند ساڵی رابردوو بۆ كۆمەڵگەی نێودەوڵەتیی وڵاتانی دراوسێ سەلماندوومانە گەلی كوردستان و سەركرادایەتییەكی لەو ئاستەدایە بتوانێت ئیرادەی ئەم ناوچەیە بكات بە دروستبوون دەوڵەتیش، ئێمە بە تەواوی گەیشتوونەتە بنبەست لە دیالۆگ و گفتوگۆكردن لەگەڵ حوكمڕانی بەغدا بۆ چارەسەركردنی كێشەكانی نێوانمان. هەروەها لە ڕووی پەیوەندیی نێو دەوڵەتییەوە باشووری كوردستان هەنگاوی زۆر گەورەی ناوە و دۆستمان زۆرە، هەروەها لە شەڕێكی خۆێناوی لەگەڵ داعش بۆ هەموو دونیا سەلماندمان ئێمە هێزێكین دەكرێ متمانەمان پێبكەن. هێزێكی ئازادیخواز و دیموكراسیخوازین، دەكرێت لە ناوچەكە بۆ گۆڕینی هاوكێشە سیاسییەكان گرەومان لەسەر بكرێت. بۆیە هەموو ئەم فاكتەرانە كاریگەرییان دەبێ كە ئێمە ئامادەین بەرەو دروستبوونی بوون بە دەوڵەت. \n* كاریگەری وپەرتەوازەیی و لێكترازانی ناوماڵی كورد لەڕووی سیاسییەوە چ كاریگەریی و سستیەك بۆ هەنگاونان بەرەو پڕۆسەی بەدەوڵەتبوون دروست دەكات؟\nد.محەمەد حاجی: بێگومان یەكدەنگی و یەكهەڵوێستی نێوماڵی كورد گرنگە ئێمە لەگەڵ لایەنە سیاسییەكانی باشوور لە پڕۆسەیەكداین پێیدەگوترێ پڕۆسەی سیاسی . لە سیاسەتدا دەكرێ جیاوازی بۆچوونەكان وەك یەك نەبن. لەبەر ئەوە یەكڕیزی باشترە ئەگەر هەبێت، بەڵام ئەگەر نەشبوو ئەوە نییە هیچ شتێكی تر نەكرێت و هیچ هەنگاوێكی تر نەنێین. عێراق 97 ساڵە دەوڵەتە، بەڵام ئایا یەكڕیزی ناو ماڵی عێراق دەستەبەركراوە؟! ئەی بۆ ئەوان دەوڵەتن؟ لە توركیا دوای نزیكی سەد ساڵ لە دروستبوونی هەوڵی كودەتا درا بۆ ڕووخانی سیستەمێك كە بەشێوەی دیموكراسی هاتبووە ئاراوە. منیش دەڵێم ئەگەر یەكڕیزی هەبێت زۆر باشترە ، بەڵام دەشكرێ هێزێك یان دوو هێزی سیاسی هەبێ جیاوازبن . هەروەها دەكرێ لایەن و هێزی سیاسیش هەبێت لەگەڵ سەربەخۆیی كوردستانیش نەبێ مادام باوڕمان وایە ئێمە لە پڕۆسەیەكی سیاسی دیموكراسی داین دەكرێ ڕای جیاوازیش هەبێت لەسەر پرسە جیاوازیەكان و خەڵكانێكیش هەبن لەگەڵ نەخێر بن . بۆیە پێموایە واقیعی نییە كە ئێمە چاوەڕێی سەد لە سەدی یەكڕیزی نیوماڵی كورد بكەین .\n* لەواقیعدا ئەوانەی باس لە دواخستن و دەنگدان بە نەخێر دەكەن ، ئەوانیش دەڵێن ئامانجمان سەربەخۆیی كوردستانە، هەروەها زۆرجار هەندێ لەو هێز و لایەنە سیاسیەنەی لە گۆڕەپانەكەن ئەوە بڵاودەكەنەوە دروستكردنی ئەم بۆچوونە جیاوازانە دەستی پارتی لە پشتەوەیە بۆ پەرتەوازەیی لە نێو لایەنە سیاسییەكانی تر، بۆ ئەوە دەڵێی چی؟\nد.محەمەد حاجی: ڕاستە قسە زۆر دەكرێت، راستە بەشێوەیەكی فەرمی هیچ لایەنێك نەیگوتووە لەگەڵ سەبەخۆیی كوردستان نین. ئێستا لایەنی سیاسی دەڵێت كاتی نییە و پێویستە دوابخرێت بۆ كاتێكی تر. بەڵام بەڕای من داواكانیان زۆر لاوازە. باشە ئەگەر نەمانكرد بەدیل چییە؟!\n* كەوابێ ئەم داواكارییەی ئەوان لەچییەوە سەرچاوە دەگرێت؟\nد.محەمەد حاجی: هۆكارێكیان دەگەڕێتەوە بۆ قووڵبوونەوەی جیاوازیی لەنێوان ئەم هێز و لایەنانە لەگەڵ پارتی لەسەر هەندێ بابەتی تر. هۆكارێكی دیكەیشیان بە بڕاوی من ڕەنگدانەوەی ئەجێندای سیاسی دەرەكییە لەسەر هەندێ لە لایەنە سیاسییەكانی كوردستان. \n* كەناڵ و دەزگای راگەیاندن هەیە لە كوردستان بانگەشە بۆ دەنگی نەخێر و دواخستنی ریفراندۆم دەكات، خوێندنەوەت بۆ ئەوە چییە؟\nد.محەمەد حاجی: پێموانییە هیچ كەناڵ و دەزگایەكی بێلایەن هەبێ لە كوردستان . سەرجەم كەناڵەكانی راگەیاندن سەر بەلایەنێك لە لایەنە سیاسییەكانن. لەڕووی دیموكراسییەوە پێموایە مادام بەڵێ و نەخێر هەیە شتێكی ئاساییە، بەڵام وەك خۆم زۆر پێم قورسە خەڵكانێك هەبن خۆیان پێ كورد بێ دەنگ بە نەخێر بدەن و كەمپین بۆ كۆكردنەوەی دەنگی نەخێر بكەن دژی سەربەخۆیی كوردستان.\n* كاراكردنەوەی پەرلەمان بەبێ بزووتنەوەی گۆڕان و كۆمەڵ ئیسلامی كە ئەوانیش بە دوو هێزی سیاسی دادەنرێن، چ كاریگەرییەكی لەسەر پرۆسەی بەڕێوچوونی ریفراندۆم دەبێت؟\nد.محەمەد حاجی: زۆر هەوڵدرا ئەوان نەهاتن بەدەم داواكاریی كاراكردنەوەی پەرلەمان، كە ئێستاش پەرلەمان بەبێ ئەوان كاراكرایەوە حاڵەتێكی زۆر ئاساییە، ئەوان پێشتریش ئۆپۆزسیۆن بوون، كەچی كوردستانیش بەرێوەچوو پەرلەمان و حكوومەتیش كاری خۆیان كردووە، بۆیە بەبێ بوونی ئەوانیش زۆر زۆر ئاساییە، دەكرێ جارێكی تر ببنەوە ئۆپۆزسیۆن و كاری سیاسیی خۆیان بكەن. نەهاتنە پێشی ئەوانیش دەگەڕێتەوە بۆ هەندێ حیساباتی سیاسی خۆیان، لەوانە ڕەنگە پێیان وابێ گەڕانەوەیان بۆ پەرلەمان كاریگەریی سلبی هەبێت لەسەر ڕێژەی دەنگدەرانیان لە هەڵبژاردنی داهاتوو، لەوانەیە باوەڕیان وابێت بە گەڕانەوەیان شتێكی ئەوتۆیان پێناكرێت ئەگەر بهاتبووانایەوە ناو پڕۆسەكەوە، خاڵێكی تر ئەوەیە كە 1/11 ئەمساڵ بۆ هەڵبژاردن دیاریكراوە بۆ سەرۆكایەتی هەرێم و پەرلەمانی كوردستان، لەوانەیە یەكێ لە بیركردنەوەكانیان ئەوەبووبێت بۆ ئەم ماوە كورتە بۆ بگەڕێنەوە بۆ پەرلەمان.\n* هەڵبژاردن لە 1/11 لە كاتی دیاریكراوی خۆیدا ئەنجام دەدرێت؟ \nد.محەمەد حاجی: وەك پارتی دیموكراتی كوردستان ئامادەین هەڵبژاردنەكان لە كاتی دیاریكراوی خۆیدا ئەنجام بدرێت. \n* دوای ئەنجامدانی ریفراندۆم چ هەنگاوێك ده‌هاوێژرێت بەرەو سەربەخۆیی؟\nد.محەمەد حاجی: بە گوێرەی ئەنجامەكە بەرنامەی سیاسی دەستپێدەكات ، وا تەسەوڕ دەكرێت دەنگی بەڵێ سەر بكەوێت. دوای ئەوە قۆناغی دەسپێكردنی سیاسی لەگەڵ بەغدا و وڵاتانی دراوسێ و كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی جوڵەیەكی دیبلۆماسی گەورە دەستپێدەكات لە لایەن باشووری كوردستانەوە لەگەڵ كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی و چوار دەورەكانی. ئەگەر 25/9 بە بەڵێ یەكلایی بێتەوە بۆ سەربەخۆیی، هەنگاوێكی گرنگە و نیوەی راگەیاندنی دەوڵەتەكەیە. نیوەكەی تر باوەڕیانوایە زۆرترین گفتوگۆ بكەین لەگەڵ بەغدا و كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی كە بتوانین قەناعەتیان پێ بكەین كە پڕۆسەی دروستكردنی دەوڵەت، پڕۆسەیەكی ئاشتییانە و دیموكراسیخواز نەبێت. پێموایە بارودۆخی ئابووری و داراییمان لە ئێستاشدا باشتر نەبێت خراپتر نابێت، ئەو ترس و دڵەڕاوكێیانەی هەن، ئەجێندای هەندێك لایەنی سیاسین بۆ خەڵك دروستی دەكەن. دوای 9/25 دەچینە قۆناغی هانگاونان، دەشكرێ كاتێكی دیاریكراوی پێ بچێت، چونكە پڕۆسەی دروستكردنی دەوڵەت كارێكی ئاسان نییە كاری زۆر دەوێت، تا بۆمان بكرێت دەبێ لە كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی پشتیوانی و دۆست پەیدا بكەین، ئەم پشتیوانیكردنە بەشێكی بەرژەوەندی دوولایەنەیە. دەبێ قەناعەتمان بەوە هەبێ كە هەندێ وڵات هەن بەرژەوەندیان لەگەڵ كوردستان دەبێت ، هەندێكیش بەپێچەوانەوە. ئیتر واقعێكی تازە لە ناوچەكەدا دروست دەبێت، كە دەبێت ئەم واقیعە تازەیە مامەڵەی لەگەڵدا بكرێت.\nهێزی نەرم و پلانی مارشاڵ\nدەستەكانی دەرەوە لەنێوان چەسپاندن و گۆڕینی حوكمڕانییەت لە عێراقدا\nئەمەریكا نیگەرانییەكانی كورد دەڕەوێنێتەوە\nپرنسیپی پێكهاتن و سیاسەتی زۆرینەیە\nشەكر شكاندنەكەی یوسف محەمەد!


هۆڵەندا و كەرتی كشتـوكاڵ – Knwe.org\nسەرەکی » ئابووری » هۆڵەندا و كەرتی كشتـوكاڵ\nهۆڵەندا و كەرتی كشتـوكاڵ\nبونیاتنانەوەی هۆڵەندا لە دوای جەنگ (1945 – 1960)\nلە دوای تەواو بوونی دووەم جەنگی جیهانیی، هۆڵەندا رووبەڕووی برسێتی سەخت بووەتەوە، كە لەكتێبە مێژووییەكاندا بە زستانە نەدارە پڕ برسێتییەكە ناودەبرێت. برسێتی و بێ خۆراكی خەڵكەكەی هەراسان كرد بوو. دەوڵەت (سیكۆ مانشۆڵت)ی كۆنە جووتیار و سیاسییەكی چەپی ئەوكاتی كردە وەزیری كشتوكاڵ. ناوبرا بە پشتیوانیی ئەمریكا بەرنامەڕێژی كرد بۆ بەرهەمهێنانی خۆراكی خێرا. ئاستی بەرهەمهێنان بەرزكرایەوە و دەوڵەت ئاسانكاری بۆ جووتیاران كرد و دەستكرا بە مەكینەكردنی شێوازی كشتوكاڵی لە بری كشتوكاڵی دەست و لە رێگەی ئاژەڵی راكێشەر. حكومەت بۆ هەڵسانەوە لەدوای دووەم جەنگی جیهانیی، تاكە ستراتیژی بوژانەوەی كەرتی كشتوكاڵی بوو، لەو رێگەیەشەوە بەهێزكردنەوەی ئابووریی وڵات.\nبەرزكردنەوەی ئاستی بەرهەمهێنان\nبوژانەوەی كشتوكاڵ و ئاژەڵداری بەگشتی دەستی بە گەشە كرد، كاتێك لە ساڵی 1962دا ئەوروپا بڕیاریدا نرخی دانەوێڵە و بەروبوومەكان دیاری بكات، یان پارێزگارییان لێ بكات. كەمترین نرخی بۆ دیاریكرا، لەكاتێكدا ئەگەر ئەم نرخەی دانەنرایە، كە بۆی دیاریكرابوو، لە بەندەری رۆتەردام دانەوێڵە وەردەگیرا لە جووتیاران و نەدەهێڵدرا زەرەرمەندبن. سایلۆی گەورە گەورەی لێبوو، ئێستا گەورەتریشن و خزمەتی زیاتریش دەگەیەنن. ئیتر لێرەوە وردە وردە جووتیاران دڵنیایی مانەوەیان وەرگرت و برەویان بە كارەكانیان دەدا. كاری دەست و زەحمەتكێشی و بەرهەمداری سنوردار، گۆڕدرا بۆ كشتوكاڵی مەكینەیی و ئامێری بەهێز و بە توانا، جێگەی كاری دەستی گرتەوە و بوارەكە زیاتر بەرەوپێشەوەچوو. بەرەوپێشچوونێك كە تا نووسینی ئەم بابەتەش رۆژانە لە نوێبوونەوەدایە.\nراستە تەكنەلۆژیای سەردەم رۆڵی سەرەكی لە نوێبوونەوەی شێوازی كشتوكاڵ و ئاژەڵداریدا هەیە، بەڵام هاوكات بیرۆكە و خواستی جووتیارە نمونەیەكانیش نابێت لەبیر بكرێت، كە هەمیشە بوێرانە داخوازییان هەیە و رێكخراون و تەنانەت پارت و رێكخراوی سیاسی تایبەت بە خۆیان هەیە. لەناوەندەكانی بڕیار بارتەقای لۆبی جولەكە و ئەرمەنییەكان كاریگەرییان هەیە. كاتێك گوێ لە داخوازییەكانیان ناگیرێت، بە یەك بانگەوازی رێكخراوی جووتیاران، بە هەزاران جووتیار لە هەموو شارەكانەوە بە سەدان كیلۆمەتر دەبڕن و بە تراكتۆر و ئامێری جووتكردن و ئۆتۆمبێلی تایبەت بە كاری جووتیاری روو لە لاهای دەكەن بۆ بەردەم پەرلەمان و رێگا سەرەكییەكان دادەخەن و حكومەت ناچار دەكەن بە دەنگیانەوە بێن.\nژمارەی ئاژەڵ لە ساڵی 2020دا\nلە هۆڵەندا بە بەردەوامی 97 ملیۆن مریشك، 12 ملیۆن بەراز، چوار ملیۆن مانگا، ملیۆنێك مەڕ و بزن. لەگەڵ ئەوەشدا 35 ملیۆن ئاژەڵی ماڵی هەیە و لەلایەن چوار هەزار پزیشكی ڤێتێرنەرییەوە چارەسەر و چاودێری دەكرێن.\nهاوكارییەكانی حكومەت بۆ جووتیاران\nحكومەتی هۆڵەندا لە دێر زەمانەوە هاوكاری جووتیارانی كردووە تا ئێستاش بەردەوامە، كە بە یاسا رێكخراون.\nگرنگترین هاوكارییەكان ئەمانەن:\n* دابینكردنی بودجەی تایبەت بۆ جووتیارە تازە دەستبەكاربووەكان و هاندانیان.\n* هاوكاری مانگانە بۆ جووتیاران لە قۆناغی سەرەتاییدا.\n* هاوكاریكردنی جووتیاران لەبەرامبەر بە سەوزایی كردنی كێڵگەكانیان، كە خزمەت بە ژینگەش دەگەیەنێت.\n* بودجەی تایبەت بۆ گەنجان و لاوان، كە خواستی بوون بە جووتیارییان هەیە.\n* رێگەپێدان بە لەوەڕی مەڕ و ماڵات لەسەر زەوی (موڵكی) دەوڵەت.\n* پێشكەشكردنی دڵنیایی دارایی.\n* پێدانی رێنمایی و سەرپەرشتیكردنی بێ بەرامبەر.\n* گرێدانی جووتیاران بە یەكێتیی ئەوروپا و وڵاتان.\n* پەیداكردنی بازاڕ و بە بازاڕكردنی بەرهەمەكان.\n* ناچاركردنی سوپەرماركێتەكان بە كڕینی زۆرترین بەرهەمی خۆماڵی و پێشكەشكردنی بە كوالێتییەكی بەرز.\n* ئاسانكاری لە دروستكردنی خانووی شووشە بە نوێترین تەكنیك.\n* زەمینەسازیی بۆ خوێندن لەپاڵ كاری جووتیاری لە (زانكۆ، پەیمانگا و سەنتەری تایبەت).\n* رێكخستنی ئاژەڵداری، بۆئەوەی نەبێتە هۆكاری پیسكردنی ژینگە. شوێن و شێواز و ژمارە، دەوڵەت دیاری دەكات.\nزانكۆی ڤاخنینگن و سەنتەری لێكۆڵینەوەی ڤاخنیگن\nهاوكات دەبێت هاوشێوەی (زانكۆی ڤاخنینگن و سەنتەری لێكۆڵینەوەی ڤاخنیگن)، ئاستی خوێندن و زانستی كشتوكاڵ بەرزبكرێتەوە، باشتر لەوەی كە هەیە ببەسترێتەوە بە جیهان بەگشتی و هۆڵەندا بە تایبەتی. (زانكۆی ڤاخنینگن و سەنتەری لێكۆڵینەوەی ڤاخنیگن) دیارترینن، تایبەتە بە كشتوكاڵ و ئاژەڵداری و ژینگە و بابەتی تری تەكنیكی پەیوەست بەم كەرتانە، ئێستا 12 هەزار و 500 خوێندكار لە خۆدەگرێت و زیاتر لە شەش هەزار بازرگانانی بوارەكە كاری لەگەڵدا دەكەن. خوێندكاری زیاتر لە 100 وڵات لە خۆدەگرێت. كاری سەرەكی ئێستایان گرنگیدانە بە خۆراكی تەندروست و شێوازی بەرهەمهێنانی.\nئەم ناوەندە ئەكادیمییە لە ساڵی 1876دا دروستكراوە و لە رێكەوتی 9/3/1918 بۆتە زانكۆ. بەدەر لە خوێندكارەكان، پێنج هەزار و 40 مامۆستا و كارمەندی هەیە لە پرۆفیسۆری باڵا و شارەزای بە ئەزموون تا دەگاتە ئاستەكانی تر. ئەندامی خێزانی زانكۆكانی ئەوروپایە، كە 47 زانكۆی هاوشێوە لەخۆدەگرێت و زانكۆكەی هۆڵەندا دیارترینیانە. لە دووەم جەنگی جیهانیدا و بە دیاریكراوی لە 17/9/1944 زۆربەی بەشەكانی زانكۆكە زیانی بەركەوت و وێران بوون، بەڵام دوای كۆتایی جەنگ، یەكەم كاری دەوڵەت دروستكردنەوەی زانكۆكە بوو.\nحكومەتی عیراق بەردەوام لەگەڵ ئەم زانكۆیەدا لە پەیوەندیدایە، تا چ ئاستێك حكومەتی هەرێم و زانكۆكانی خۆمان لێی بەئاگان دیار نییە. نوێنەرایەتییەكانی حكومەت لە دەرەوە دەبێت باشتر كار لەسەر هەندێك كەیس بكەن. كەیسی سیاسی و ئەمنی گرنگن، بەڵام گرنگتریش هەیە، كە ئابووریی وڵاتە. كشتوكاڵیش پایەیەكی سەرەكی ئابوورییەكی بەهێزە.\nلە هۆڵەندا زیاتر لە نۆ هەزار جووتیار بۆ كشتوكاڵكردن خانووی شوشەیی بەكار دەهێنن، كە پانتاییەكی زۆری بۆ دابینكراوە. هەموو ئەو كاڵایانەی كە لە هۆڵەندا رەنگە بەهۆی كەشوهەواو و سروشتی وڵاتەكەوە گونجاو نەبێت بۆ بەرهەمهێنان، لەم خانووە شووشانە بەرهەم دەهێنرێت و پاشان بۆ دەرەوە هەناردە دەكرێت.\nلە هۆڵەندا كشتوكاڵكردن رێزلێگیراوە، كاتێك هۆڵەندا لەگەڵ روسیا كێشەی سیاسی هەبوو، روسیا بۆ ماوەیەك خەیار و هەرمێ و چەند بەرهەمێكی تریشی لە هۆڵەندا نەدەكڕی و جووتیارەكان بەرهەمەكانیان بۆ ساغ نەدەكرایەوە، هاووڵاتی هۆڵەندی لە بری كیلۆیەك یان ئەوەندەی كە لە دۆخێكی ئاسایی زیاتری پێویست بوو، دوو هێندەی دەكڕی بۆ ئەوەی هاوكاری جووتیارەكەی خۆی بكات و نەهێڵێت جووتیارەكان رەنجیان بە خەسار بچێت. بۆیە چەند گرنگە حكومەت بایەخ بە كەرتی كشتوكاڵ بدات و هەموو شتێكیان بۆ ئاسان بكات، دوو هێندەش گرنگە هاووڵاتی كوردیش لە بری تەماتە و شوتیی ئەم وڵات و ئەو وڵات، تەماتە و شوتیی كوردی و هەناری دەستی جووتیارە نموونەیەكە بكڕێت. ئەوەی گرنگە دەبێت حكومەتی هەرێم بەرنامەی درێژخایەنی هەبێت بۆ ئەم خاڵانەی خوارەوە:\n* رێزی زیاتر لە جووتیار بگیرێت و وەكو پیشەیەكی پڕ بایەخ سەیر بكرێت لە بری یەكسانكردنی بە نەخوێندەواری.\n* پۆلێنكردنی دەڤەرەكان لە رووی گرنگییەوە.\n* سەنتەری توێژینەوەی كشتوكاڵی زیاتر بكرێتەوە.\n* بەرزكردنەوەی ئاستی بەشی كشتوكاڵ لە زانكۆكاندا و بەستنەوەی بە ناوەندە ئەكادیمییەكانی جیهانەوە.\n* فراوانكردن و بەرزكردنەوەی ئاستی تاقیگەكان.\n* زیادكردنی بودجەی كشتوكاڵ و دەست واڵاكردنی پسپۆڕەكان و چاودێری كردنی كارەكانیان.\n* ئاستی وەبەرهێنان زیاد بكرێت، بەمەرجێك كەمتر نەبێت لە نیوەی پێداویستی خەڵك بۆ قۆناغی یەكەم.\n* دروستكردنی ناوچەی پیشەسازیی كشتوكاڵی تەواوكاری لەسەر ئاستی پارێزگاكان.\n* كاركردنیان لەسەر سیستمی ئاسایشی خۆراك.\n* بە سیادیكردنی كەرتی كشتوكاڵ. دەبێت پێش سیاسەت باسی كشتوكاڵ بكەین لەگەڵ دۆستەكانمان.\n* كاركردنی لەسەر بەرهەمە ناوازەكان و بەرهەمە ئیكسكڵوسیفەكان.\n* وردبوونەوە لە پێداویستی وڵاتانی دراوسێ و خوارووی عیراق. ئەوە بەرهەمبهێنرێت كە ئەوان دەستیان ناكەوێت.\n* گرنگتر لەمانەش ئاوێتەبوونێكی ئۆرگانیكی لە نێوان كەرتی كشتوكاڵیی هەرێم و هۆڵەندا بەدی بێت.\n– ماڵپەڕی ئەلیكترۆنی فەرمی حكومەت\n– زانكۆی ڤاخنینگن\n– سەنتەری ئامار و راپرسی هۆڵەندا\n– میدیای هۆڵەندی.


فۆڕمی تۆمارکردنی بابەت | کۆچی فەخرەدینی وەستا تاهیر\nکۆچی هاوڕێ و برای خۆشەویست فەخرەدینی وەستا تاهیر 1955 2019/8/16 ئای مردن چەند غەداری دوێنێ خەبەری مردنی پەشێو تێکیدام و هەتا گوێم لەدەنگی نەبوو ئیسراحەتم نەکرد، خەبەر درۆ دەرچوو لەجارانیش تەندروست تربوو. دەوربەری سەعات حەوت قانیعی برای فەخرەدین تلفونی کرد و باسی بیرەوەری [سالم و سەلام]مان کرد. میوانم هات و تلفونم داخست بەهیوای درەنگتر قسان بکەین لەجیاتی میوانێک دووان ئامادەبوون. تلفون چەندجار لێیدا وەڵامم نەداوە خەریکی قسان بووین. پاشان کە وەڵامی قانعم داوە بووە 21:10 گووتی فەخرەدین ماڵئاوایی کرد نەمویست باوەڕبکەم کەچی ئەو پێی گووتم بۆ گاڵتەدەکەم، تاسام وای چ کارەساتە هاوڕێ یەکت بمری و جارەکی تر نەیبینیەوە. لەگەڵ رامان و بەیان قسەم کرد خەبەر ڕاستە بەڵام چۆن باوەڕبکەم. ئەوەش ژیان یەکە یەکە یەکتر بەچی دەهێڵین. فەخرەدین وەکی هاتە سوێد جارەکی تر دیتمەوە من بەرلەو لە سوید بووم. ئەو پەیوەندی یە هەتا چەندمانگ بەر لەسەفەری بۆ کوردستان لێرە یەکترمان دەبینی یان قسەمان دەکرد. وەکی لە هەولێریش بوو هەروا. سەرەخۆشی و پرسەم بۆ خوشکەکان و بۆ قانیع و ئیدریس و بۆ هاوسەرەکەی بەیان و رامان. روحت شاد و یادت زیندوو فەخرەدین


یەكێتی ناچێتە ژێر باری داواكارییەكەی توركیا\n7952 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nیەكێتی نیشتمانی ناچێتە ژێر باری ئەو داواكارییەی توركیا، كە داوای سزادانی سێ سەركردەی ئەو حیزبەی كردووە.\nتوركیا لەماوەی رابردوو داوای سزادانی ئارێز عەبدوڵڵا و بڵێسە جەبار فەرمان ئەندامانی سەركردایەتی‌و سالار مەحمود پەرلەمانتاری پێشووی كوردستان لەفراكسیۆنی یەكێتی كردووە، كە داواكارییەكەی پەیوەندی بە وەوە هەیە، مانگی رابردوو ئەوان بەشدارییان لەكۆنگرەی نەتەوەیی كوردستان (كەنەكە) كردووە.\nبەپێی ئەو زانیارییانەی لەسەرچاوەیەكی ئاگاداری ناو مەكتەبی سیاسی یەكێتی دراوە بە "شارپرێس"، لەكۆبوونەوەیەكی مەكتەبی سیاسی یەكێتی باسی ئەو داواكارییەی توركیا بۆ سزادانی ئەو سەركردانەی یەكێتی كراوە.\nهەر بەپێی زانیاری سەرچاوە ئاگادارەكە، توركیا لەسەر ئاستی كونسوڵخانەكەی لەهەولێرو باڵوێزخانەكەی لەبەغدا چەند جارێك ئەو داواكارییەی خستووەتە بەردەم بەرپرسانی یەكێتی‌و سوورە لەسەر هەڵوێستەكەی.\nشارپرێس ئەوەشی زانیوە، سەرەڕای ئەوەی توركیا سوورە لەسەر سزادانی ئەو سێ سەركردەیەی یەكێتی، بەڵام بەقسەی سەرچاوەكە، مەكتەبی سیاسی ئەو حیزبە ناچێتە ژێر باری داواكارییەكەی ئەنقەرەو هیچ رێكارێك بەرانبەر بڵێسە جەبار فەرمان‌و ئارێز عەبدوڵڵاو سالار مەحمود ناگرێتەبەر.\nسێ سەركردەكەی یەكێتی رۆژی 26ی مانگی رابردوو لەهۆڵەندا بەشدارییان لەكۆنگرەی نەتەوەیی كوردستان كردو بەناوی یەكێتیشەوە وتارێكیان خوێندەوە، كە توركیا بە بەشداری ئەو سەركردانەی یەكێتی نیگەران بووە.\nتوركیا بەبیانووی ئەوەی كۆنگرەی نەتەوەیی كورد سەر بەپارتی كرێكارانی كوردستان پەكەكەیە لەو هەنگاوەی سەركردەكانی یەكێتی ناڕازییەو دەشیەوێت بەو هەنگاوانە رێگری لەچالاكییەكانی كەنەكە بگرێت.\nزانیارییەكانی پارپرێس باس لەوەش دەكەن، توركیا لەبەرانبەر ئەو داواكارییەی یەكێتی، كە داوای كردبوو گەمارۆی سەر فڕۆكەخانەی سلێمانی ئەو داواكارییەی خستووەتە روو.\nسەرچاوەكەی شارپرێس ئەوەشی ئاشكراكرد، كە توركیا ئەوەی كردووە بەبیانوو، بۆ ئەوەی گەمارۆی سەر فڕۆكەخانەی سلێمانی هەڵنەگرێت، كە چەند مانگێكە بەبیانووی جموجوڵی پەكەكە لەپارێزگاكە گەشتەكانی بەڕووی ئەو فڕۆكەخانەیە راگرتووە.\nسالار مەحمود لەو بارەوە بۆ شارپرێس وتی: توركیا هەر داواكارییەكی هەیەو هەر جۆرێك لەبارەی كەنەكە بیردەكاتەوە، "ئێمە پابەندنابین پێیەوە، ئێمە ئەندامی كۆنگرەی نەتەوەیی كوردین‌و یەكێتیش بەشێكە لەدامەزرێنەرانی كەنەكە".\nسالار مەحمود وتیشی: توركیا سیاسەتی خۆی هەیەو ئێمەش سیاسەتی خۆمان، كە سیاسەتی ئێمە پەیوەندی مافی نەتەوەكەمان هەیەو بەهیچ شێوەیەك دەستبەرداری ئەو مافانەش نابین، جا ئەنقەرە چۆن بیر دەكاتەوەو چۆن فشار دەكات پەیوەندی بەخۆیەوە هەیە.\nهەرچەندە ئەو پەرلەمانتارە بێئاگایی خۆی نیشاندا، كە توركیا داواكارییەكی لەو شێوەیەی خستبێتەڕوو، بەڵام جەختیكردەوە، نە ئەوان پاشەكشە دەكەن، نە لەو بڕوایەشدایە یەكێتی بچێتە ژێر باری فشارێكی لەو جۆرە.\nتوركیا چەندین جار بەفەرمی‌و لەسەر ئاستی باڵا یەكێتی بەوە تۆمەتباركردووە، كە هاوكاری پەكەكە دەكات، ئەوەش ئەو وڵاتەی نیگەران كردووەو چەند جارێكیش لەو بارەوە هۆشداریداوەتە ئەو حیزبەو هۆشدارییەكانیش بەردەوامی هەیە.


جەعفەر ئیبراھیم ئیمنکێ ناسراو به جەعفەر ئیمنکێ لە گوندی ئیمینکێ سەر بە پارێزگای دھۆک لەدایکبووە.\nساڵی 1977 بروانامه‌ی بكالۆریۆسی له‌یاسا به‌ده‌ستهێناوه.\nساڵی 2007 له‌زانكۆی سانت كلیمنتس بروانامه‌ی ماسته‌ری له‌زانسته سیاسیه‌كان به‌ده‌ستهێناوه به‌ناونیشانی\nساڵی 2013 بروانامه‌ی دكتۆرای له‌هه‌مان زانكۆ به‌ده‌ستهێناوه\nله‌نێوان ساڵانی 1979 ـ 1981 كاری پارێزه‌ری كردووه.\nپه‌یوه‌ندی به ریزه‌كانی شۆرشی گولانه‌وه كردووه له سالی 1981 و به‌شداری له‌و شۆرشه كردووه وه‌ك پێشمه‌رگه‌و كادری سیاسی و چه‌ندین پله‌ی حزبی بریوه.\nله‌دوو ماوه‌ی جیاوازدا له‌سالانی 1984 ـ 1986 و له 1988 ـ 1991 وه‌ك په‌نابه‌ری سیاسی له وڵاتی سوید ژیاوه و سالی 1991 به‌یه‌كجاری ئه‌و وڵاته‌ی جێهێشتووه.\nساڵی 1992 ئه‌ندامی مه‌كته‌بی رێكخستن و ئه‌ندامی مه‌كته‌بی رێكخراوه جه‌ماوه‌ری و پیشه‌ییه‌كانی پارتی دێموكراتی كوردستان بووه.\nساڵی 1992 ـ 1995 سه‌رۆكی دیوانی په‌رله‌مانی كوردستان بووه.\nساڵی 1995 ـ 1999 به‌رپرسی به‌شی رێكخستنی لقی یه‌كی پارتی دێموكراتی بووه.\nساڵی 1999 ـ 2003 جێگری به‌رپرسی لقی یه‌كی پارتی بووه.\nله‌كۆنگره‌ی ده‌یه‌می پارتی دێموكراتی كوردستان به‌ئه‌ندامی ئیحتیاتی كۆمیته‌ی ناوه‌ندی هه‌لبژێردراوه.\nساڵی 2004 بۆته ئه‌ندامی كۆمیته‌ی ناوه‌ندی پارتی دێموكراتی كوردستان و بوه‌ته به‌رپرسی مه‌كته‌بی ناوه‌ندی و دیراسات و توێژینه‌وه.\nساڵی 2005 ـ 2011 ته‌كلیف كراوه به پێكهێنانی ده‌زگای ناوه‌ندی هه‌ڵبژاردن و بریكاری رێگه‌پێدراویش بووه له‌لایه‌ن هاوپه‌یمانی كوردستانی له سه‌رجه‌م پرۆسه‌كانی هه‌ڵبژاردن له كانونی یه‌كه‌می 2005 وه تا ئاداری 2010.\nله‌كۆنگره‌ی 13 ی پارتی دێموكراتی كوردستان به ئه‌ندامی كۆمیته‌ی ناوه‌ندی هه‌ڵبژێردراوه‌ته‌وه‌و پاشان بۆته ئه‌ندامی مه‌كته‌بی سیاسی و ته‌كلیف كراوه به‌په‌رسیاریه‌تی مه‌كته‌بی رێكخستن و بۆته وته‌بێژی پارتی دێموكرات.\nله‌دانیشتنی ده‌سپێكی په‌رله‌مانی كوردستان رۆژی 29/4/2014 به‌جێگری سه‌رۆكی په‌رله‌مانی كوردستان هه‌لبژێردرا.\nخاوه‌نی كتێبێكه به‌زمانی عه‌ره‌بی به‌ناونیشانی (اضوا‌و علی البدیل الثوری ).


ئارام قزلەری: چەند سەرنجێک لەسەر ئەم وتانەی خاتو شاناز ئیبراهیم ئەحمەد. – WTARIKURD\nلە نوسینێکتاندا نارەزایەتیتان دەربڕیوەو دەلێن: سلێمانی نە تەکساسەو نە موڵکی باوکی کەسە تا بە ئارەزوی خۆی تەراتێنی تیادا بکات.\nلێم ببوبوە کە منیش بلێم:\nنەخێر سلێمانی تەکساسێکی بێ باوک و هەتیو و بێ یاسایە، گەر باوکی هەبوایە حاڵی بەم حاڵەی ئەمرۆ نەدەگەیشت هەر بەرپرسێک و بە ئارەزوی خۆی شاخ و گردو تەپۆڵکەکانی داگیر بکات و بیکات بەناوی نەوەکانیانەوە.\nنەخێر سلێمانی کۆلۆمبیایەکی کوردی مافیاییە و سەدان چەکداری شەقوەشێن و سەرانە وەرگر بە ئارەزوی خۆیان تەراتێنی تیادا دەکەن و کەسیش بۆی نیە ئەلفێک هەڵ بێنێتەوە.\nنەخێر سلێمانی شارە رۆشنبیریەکەی جاری جاران نیە کە تەنانەت دوژمنانی گەلەکەشمان شانازیان پێوە ئەکردو پێیان دەگوت ( سليمانية جنة الله ).\nنەخێر سلێمانی شاری هەڵمەت و قوربانیەکەی سەردەمی مامی رەحمەتیمان نیەو ئێستا شارە حەیاتەکەی جاری جاران نیە.\nنەخێر ئێستا سلێمانی شاری شارانەکەی سەردەمی رەحمەتی مامۆستا ئیبرایم ئەحمەدی باوکی جەنابتان نیە.\nنەخێر ئێستا سلێمانی! سلێمانیە بە هەیبەت و بەسامەکەی سەردەمی بەعس و درندەکانی پێش راپەرین نیە.\nنەخێر ئێستا سلێمانی سلێمانی هونەرو هونەرمەندان شاعیران و پیاوە مەعقوڵانی جاری جاران نیە.\nنەخێر ئێستا سلێمانیش بەداخەوە خەلکەکەی ئازاو بەجەرگەکانی سەردەمی دوژمن بەزێنەکانی جاری جاران نیە.\nئێستا شاری سلێمانی موڵکی کۆمەڵێک بەرپرسی خاوەن چەکدارو خاوەن داهاتێکی زەبەلاح و سەدان و هەزاران شەقوەشێن و سەرانەوەرگرە.\nئێستا سلێمانی گەر وەک مرۆڤێک دووقاچی هەبوایە بیتوانیایە رێ بکات، یان وەک ئتومبیلێک چوار تایەی لە ژێردا بوایە بە جۆرێک سەری لوتی خۆی رەش ئەکرد لە داخی چەند بەرپرسێک سەری خۆی هەڵ ئەگرت و بە هەزاران کیلۆمەتر گۆیژەو ئەزمەرو گڵەزەردەو پیرەمەگرونی بە جێ ئەهێشت، ژیانی ئاوەرەیی پێ سەر بەرزی تر بوو وەک لەم بێ رێزیەی پێی ئەکرێت.\nئاخر تو ویژدانتان پێمان بلێن سلێمانی چ سیمایەکی جاری جارانی پێوە ماوە.\nوەرن هاوڵاتیانە راستەقینەکەی بدوێنن! بزانن چۆن زوخاوو خوێن لە جەرگیان ئەچۆرێت بەدەست چەند بەرپرسێکی دەست رۆشتووەوە.\nوەرن خانەوادەی شەهیدان بدوێنن تا سەر ئێسقان پەشیمانن لەو قوربانیانیە داویانە لە کور لە باو ک لە دایک و خوشک لە برا.\nوەرن پێشمەرگە دێرینەکان و رێخستنەکانی ناو شارو زیندانیانی سیاسی بدوێنن هەر هەموی غەزەب لە ناوچەوانیان دەبارێت و پەشیمانن لەوەی کە کردویانە.\nئاخر پێمان بلێن کێ هۆکارە کە سلێمانی وای لێ بەسەر هاتوە خۆ هەر کەسێکتان ئەدوێنرێت شین و شەپۆرتانە بۆ سلێمانی و دانیشتوانەکەی، بەلام هۆکاری سەرەکی هەر ئێوەی بەرپرسانن.\nوەرن مامۆستاو فەرمانبەری قوربەسەر کە بە چەند مانگێک نیو موچەیان پێ ئەدرێت، یان خانەوادەی شەهیدانی جەرگ سوتاو بدوێنن، یان چینی رۆشنبیران و هونەرمەندان کە زۆر بەی زۆریان بە کولە مەرگی ژیانی خۆیان و مال و مندالیان بەرێ ئەکەن هەر هەموو ئەمانە بدوێینن بزانن چەندە بێزارن لەو ژیانە نالەبارەی تێی کەوتون .\nخاتو شانازی بەرێز تۆیەک کە خوشکەزایەکت هاوسەرۆکی یەکێتیە، خوشکەزایەکی ترت جێگری سەرۆکی حکومەتە، خۆشتان ئەندامی مەکتەبی سیاسین و سێ بەشی دەسەلات و داهاتی یەکێتی لە ژێر دەستی خۆتاندایە. سەیرە بەلامەوە بە سێ وشە نارەزایی دەر ببڕن و تونای ئەوەتان نەبێت شارێکی وەک سلێمانی یاسای تیادا بەرپا بکەن و ئەم پاشا گەردانیەی ئێستای سلێمانی کۆتایی پێ بێنن و لەبری پرتەو بۆڵەو نوسین بەکردار ئیشی بۆ بکەن.\nکەواتە لەپێش هەموو بەرپرسەکانی ترەوە ئێوە پشکی شێرتان بەر ئەکەوێت لەم بارو دۆخە خراپەی بەرۆکی سلێمانی دانیشتوانەکەی گرتوە، لەبەر ئەوەی ئێوە لە بنەمالە بەدەسەلاتدارەکانی یەکێتین و هێز لای خۆتانە – پارە لای خۆتانە.\nبەرێزتان ئاگادارن؟ گردو تەپۆلکە نەما لە سلێمانیادا داگیر نەکرێت، شاخ نەما دەستی بەسەردا نەگیرێت، نەکرێت بە ناوی مندالی هەندێک بەرپرسەوە پرۆژەو کۆمانیا نەما کە لە لایەن هەندێک بەرپرسان و نەوەکانیانەو قۆرغ نەکرێت.


ئه‌م 10 وڵاته ره‌گه‌زنامه ده‌فرۆشن و نرخه‌كانیان بزانه\nپاسپۆرت ره‌گه‌زنامه وڵات وڵاتینامه\nئاژانسی بلوومبێرگی ئه‌مه‌ریكی، تایبه‌ت به ئابووری، لیستی ناوی 10 وڵاتی بڵاوكردووه‌ته‌وه، كه له به‌رامبه‌ر وه‌به‌رهێناندا، وڵاتینامه ده‌ده‌ن.\nله‌گه‌ڵ لیستی ئه‌و 10 وڵاته، سێ وڵاتییان به شوێنێكی گونجاو داده‌نرێت بۆ راكردن له باج، زۆربه‌ی بازرگان و وه‌به‌رهێنه‌رانیش به باشی ده‌زانن.\nكریستیان كیلین، به‌ڕێوه‌به‌ری كۆمپانیای "هینلی و هاوبه‌شه‌كانی"، ده‌ڵێت: "ئه‌گه‌ر دوو یه‌خت و فڕۆكه‌ت هه‌یه، هه‌نگاوی سێیه‌م ئه‌وه‌یه بچیه ماڵتا و پاسپۆرته‌كه‌ت له‌وێ وه‌رده‌گری، ئه‌وه دوایین شته كه بیری لێده‌كه‌یه‌وه".\nبه گوێره‌ی ئه‌و ئاژانسه، وه‌رگرتنی وڵاتینامه‌ی نه‌مسا "ئاوستریا"، گرانترینه له‌نێو ئه‌و وڵاتانه، ئه‌گه‌ر بته‌وێ وڵاتینامه به‌ده‌ستبهێنێت، پێویسته به بڕی 23.75 ملیۆن دۆلار وه‌به‌ره‌هێنانت له‌و وڵاته‌دا هه‌بێت.\nدواتریش، وڵاتی قوبرس، له ریزبه‌ندی دووه‌م دێت، بۆ وه‌رگرتنی وڵاتینامه، پێویسته به بڕی ته‌نها 2.375 ملیۆن دۆلار وه‌به‌رهێنان بكه‌ی، دواتریش راسته‌وخۆ پاسپۆرت و وڵاتینامه وه‌رده‌گری.\nهه‌ریه‌ك له كه‌ناراوه‌كانی سان لوسیا و دۆمینیكیا، دواتریش ئه‌نتیگوا و باروبودا له سه‌ر ده‌ریای كاریبین، بڕی ته‌نها 100 هه‌زار دۆلار وه‌به‌رهێنانی پێویسته، بۆ ئه‌وه‌ی بتوانی وڵاتینامه و پاسپۆرتی ئه‌و وڵاتانه به‌ده‌ستبهێنی.\nریزبه‌ندی 10 وڵاته‌كه، به گوێره‌ی بڕی وه‌به‌رهێنان بۆ به‌ده‌ستهێنانی وڵاتینامه، به‌مشێوه‌یه‌یه:\n1- نه‌مسا (ئاوستریا)، 23 ملییۆن دۆلار.\n2- قوبرس، 2 ملیۆن 375 هه‌زار دۆلار.\n3- ماڵتا، 1 ملیۆن و 65 هه‌زار دۆلار.\n4- توركیا، یه‌ك ملیۆن دۆلار.\n5- ڤانواتو، 226 هه‌زار و 500 دۆلار.\n6- گرینادا، 208 هه‌زار و 360 دۆلار.\n7- سانت كیتس و نێڤیس، 150 هه‌زار دۆلار.\n8- سانت لوسیا، 100 هه‌زار دۆلار.\n9- دۆمینیكا، 100 هه‌زار دۆلار.\n10- ئه‌نتیگوا و باربودا، 100 هه‌زار دۆلار.


فراكسیۆنی نەتەوەیی داوای “كشانەوەی كورد لەبەغدا”و دواخستنی هەڵبژاردنەكانی هەرێم دەكات - ئاوێنه\nفراكسیۆنی نەتەوەیی داوای “كشانەوەی كورد لەبەغدا”و دواخستنی هەڵبژاردنەكانی هەرێم دەكات\nفراکسیۆنی نەتەوەیی لەپەرلەمانی کوردستان پێی وایە مەبەستی بەغدا سڕینەوەی یەکجارەکی هەرێمی كوردستانەو داوا دەكات كورد لەحكومەت و پەرلەمانی عێراق بكشێتەوەو هەڵبژاردنەكانی هەرێمیش دوابخرێن بۆ ئەوەی نەبنە هۆی لێكترازانی زیاتر.\nئاوێنە: فراكسیۆنی نەتەوەیی لەپەرلەمانی كوردستان، ئەمڕۆ(سێشەممە) لەبەیاننامەیەكدا لەبارەی پەسەندكردنی بودجەی 2018ی عێراقەوە كە وێنەیەكی دەست ئاوێنە كەوتوە رایگەیاند”عەقڵیەتی (عروبە) لەبەغدا، ھەر لە دامەزراندنی ئەم دەوڵەتە دەستکردەوە ھەتا ئێستا ھیچ مەجالێکی گفتوگۆو لێکتێگەیشتنی لەنێوان ھەرێمی کوردستان و دەوڵەتی عێراقدا نەھێشتۆتەوە. ئەمەش لەسیاسەتی حکومەتە یەک لەدوای یەکەکانی دوای 2003وە بەئاشکرا دیارە.”\nجەختیشی كردۆتەوە”گەمەی ناردنی پارە لە بەغداوە، کە حەیدەر عەبادی نزیکی شەش مانگە خەڵکی کوردستانی لە چاوەڕوانیدا داناوە، دەستێکی درۆزنانەیە و کەشف بوە. بۆ عەبادی و ھاوئاوازە عەرەبە شۆڤێنیشتەکانیتر، کورد و ھەرێمی کوردستان کارتێکی ھەڵبژاردنە و ھەمو جارێک بە مەبەستی ختوکەدانی فیزی شۆڤێنیستی عەرەب بە مەبەستی دەنگ کۆکردنەوە بەکاری دەھێنن.”\nبەپێی بڕوای فراكسیۆنەكە “مەبەستی دەسەڵاتدارانی بەغدا بچوککردنەوەی قەوارەی سیاسی و نیشتیمانی ھەرێمی کوردستان و دواجار تواندنەوەو سڕینەوەی یەکجارەکیەتی.”\nفراكسیۆنەكە پێشنیاری كردوە”ئێمە وەک ھەرێمی کوردستان لە بەغدا بکشێینەوە، لە حکومەت (ھەرچەندە لەو ڕوەوە بە دیفاکتۆ ئێمە ئێستا لەم شەراکەتی حوکمڕانیەی عێراقدا نین) و پەرلەمانی عێراق.”\nداواشی كردوە كە ھەڵبژاردنەکانی ھەرێمی کوردستان (ئەوەندەی لە چوارچێوەی قانوندا ڕێگەپێدراوە) دوابخرێن. چونکە بەبڕوای فراكسیۆنەكە “بانگەشەی ھەڵبژاردن و لێکەوتەکانی بەرەو لێکترازانی زیادترمان دەبەن.”\nلەكۆتاییشدا وتویەتی”حکومەتی ھەرێمی کوردستان حکومەتی قەیرانە. ئەم تیمەی ئەنجومەنی وەزیران کە ئێستا لە دەسەڵاتدایە چ لە ڕوانگەی پڕۆژە چاکسازیەکەیەوە و، چ لە ڕوی بەگەڕ خستنی پەیوەندیە دیپلۆماسیەکانی و دۆزینەوەی کەناڵی نوێ، لە توانایدایە لەم قۆناغە دژوارەی ئێستا تێمانپەڕێنێت. بۆ ئەمەش پشتیوانیەکی جددی پارلەمان و لایەنە سیاسیەکان و ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی لە حکومەت زۆر پێویستە. چانس دان بە حکومەت، دەکاتە چانس دان بە گەیشتنە چارەسەر و گەڕانەوەی متمانە لە نێوان لایەنە سیاسیەکان و، دواجار داڕشتنەوەی سیاسەتێکی نیشتیمانی ( بە بەشداری ھەمو لایەنە سیاسیەکان و حکومەت و پارلەمان) کە ئاسۆی داھاتومان ڕون و ڕوناکتر بکاتەوە.”


ماددەیەك لە دەبەی پلاستیکدا ئەگەری تووشبوون بە نەزۆکی و شێرپەنجە زیاددەکات\n8466 جار خوێندراوەتەوە\nتوێژینەوەیەکی نوێ ئاشکرایکردووە، بوونی ماددەی " BPA" لە ئاوی دەبەی پلاستیکیدا ئەگەری تووشبوون بە نەزۆکی و شێرپەنجە و چەندین نەخۆشی دیکە زیاتر دەکات.\nلە هەواڵێکدا ماڵپەڕی "الوطن" ئاماژەی بەوەکردوە، توێژینەوەکە ئاشکرایکردووە، مرۆڤ زیاد لە پێویست بەر ماددەی زیانبەخش دەکەوێت زیاتر لەوەی کە درکی پێدەکات بەتایبەت لە رێگەی ئەو خواردن و خواردنانەوە کە دەکرێنە ناو قوتوی پلاستیکییەوە.\nباتریشیا هانت، توێژەر لە زانکۆی واشنتۆن کە بۆ یەکەمجار ماددەی BPA ئاشکراکرد دەریخستووە کە ئەم ماددەیە ژەهرە و لە پلاستیکدا هەیە، ئەگەر بە بڕێکی کەم بچێتە جەستەی مرۆڤەوە ئەوا زیانێکی ئەوتۆی نەبێت، بەڵام ئەگەر بڕەکەی زۆر بێت ئەوا دەکرێت ببێتە هۆی ژەهراویبوون.\nلەگەڵ ئەوەشدا ئاماژە بەوەکراوە کە ئەم ماددەیە کاریگەریی نەرێنی لەسەر پسێرم و هێلکە و کرۆمۆسۆمەکانی پیاوان و ژنان دەبێت.\nجگە لەوەش کاتێك دەچێتە جەستەوە کارلێك لەگەڵ وەرگرەکانی هۆرمۆنی ئەسترۆجین و هۆرمۆنەکانی غودەی دەرەقی دەکات، کە ئەمەش پەیوەندیی هەیە بە تووشبوون بە نەزۆکی و ئۆتیزم و قەڵەوی و نەخۆشی شەکرە لە جۆری دووەم زیاتر دەکات.\nچۆن بزانیت کەسێکی شەرمن خۆشیدەوێیت؟\nپیاوێک هاوسەرگیری لەگەڵ ڕۆبۆتێکدا دەکات\nپیاوێکی هیندی ٣٠ ساڵە رۆژانە خزمەتی لادێکەی دەکات\nسوودە تەندروستییەکانی خواردنەوەی شیر چین؟


خەباتی داوێن پاکی (داستان) - سعدی مرادی\nخانه/ادبیات/داستان/خەباتی داوێن پاکی (داستان)\nسعدی مرادی Send an email ۳ اردیبهشت ۱۳۹۹\n۰ 299 خواندن این مطلب 8 دقیقه زمان میبرد\nبەسەرهاتی بەسێ و کوڕی سەپان!\nـ لە ناوچەی ئالان لە ساڵانی ڕابوردوودا، کارەساتێکی زۆر سەیر ڕووی داوە. کارەساتە دڵتەزێنەکەی بەسێ! ئێستاش دەماودەم دەیگێڕنەوە. جەرگە بێ ترس و داوێنە پاکەکەی وەکوو نموونە پیشان دەدەن.\nـ بەسێ کچێکی جوانکەڵەی نازکۆڵە بوو، وەکوو دەگێڕنەوە ئەگەر مێوژە ڕەشەی بخواردایە، لە سای گەردنییەوە دیار بوو. برایێکی بوو بە ناوی حەمەدێ، کوڕێکی تریش لە ماڵیانا بوو که کوڕی سەپان بوو. (سەپان، کەسێکە کە بە یازدە یەک دانەوێڵە بدروێتەوە و بیھێنێتە ناو بۆ خاوەنی، کرێکار).\nئەم سێیە لە تەمەنێکا بوون، هۆگری یەک بوو بوون، بە جۆرێ کەس لێکی نەدەکردنه‌وه کە ئەو مناڵە برایان نییە! شەووڕۆژ لە دەر و دەشت و ماڵا ئەمانە هەر پێکەوە بوون.\nـ حەمەدێ برای بەسێ بوو، بە پیاوێ لەو ناوەدا ناوی دەرکرد، بەسێی خۆشکی گەلێ لە حەمەدێی برای شۆخ و شەنگتر بوو! کوڕەی سەپانیش گەورە بوو و بۆخۆی پیاوێک بوو. تۆمەس لە دڵا، دڵی چووە لە بەسێ و ناشوێرێ بیدرکێنێ!\nـ ڕۆژگار هێنای و بردی، داواکاری بەسێ زۆر بوو، لە ئاخرا باوکی، بەسێی دا بە کوڕێکی سپیارەیی لە بەشی باشووری کوردستان. کوڕەی سەپان وا بەسێ لێی دوور دەکەوێتەوە و نازانێ چیبکا! پیلانی وای داڕشت لەگەڵیا بینێرن بۆ سپیارە. ماڵی باوکی بەسێ ئەم کوڕەیان وەک برای بەسێ داناوە و لەگەڵ حەمەدێی برایدا فەرقیان نەکردووە. هەموویان قسەیان هاتووەتە سەر ئەوەی لەگەڵی بینێرن بۆ ئەودیو.\nـ بەڵێ تەدارەک گیرا سپیارەیی هاتن بووکی خۆیان گوێستەوە، باوکی بەسێ کوڕەی لەگەڵ نارد. بەسێ لە ماڵی مێردی زۆر بە چاوی حورمەتەوە سه‌یری دەکرا، لەم لاشەوە لەگەڵ مێردیا بە تەواوی ڕێک کەوت. لەم ماوەیەشا سپیارەیی تێکڕا کوڕەیان بە برای بەسێ دەزانی.\nـ ساڵێک تێپەڕی خوا کوڕێکی جوانکیلەی پێدان. لەم ماوەیەشدا جارجار هەر سەردانی ماڵی باوکی ده‌کرد. بەس کە بوو بە مناڵەبەر، ئەرکی ماڵیشی لەگەڵ بێ، ئیتر ئەوندەی پێ نەدەکرا بچێتەوە بۆ سەردان. مناڵەکەشی کەوتە دارەدارە و گاگۆڵکێ، جا کوڕی چی؟ کوڕ لە بەسێ بووبوو، دەتوت دەنکی هەنارە. ماوەیێک بوو نەچووبوو بۆ ماڵی باوکی، زۆری ئەلهای ئەوێی دەکرد. ماڵی خەزورانیش سەر نەدەپڕژان لەگەڵی بچنەوە، هەر بە ئەمرۆوسبەی دوایان خست، پاشان وتیان: ئەمەی پێ ناوێ برای خۆی لێرەیە با لەگەڵ ئەو بڕواتەوە، گەر پێمان کرا دەچین دەیهێنینەوە، گەر نەشمان توانی لەبەر سەرقاڵی هەر لەگەڵی دێتەوە.\nـ بەسێ تەدارەکی گرت و کۆرپەکەی لە باوەش گرت و وەڕێ کەوتن بەره‌و ئالان. ئەو ڕێیەی چەن جار پیا هاتبوو شارەزای بوو. ماوەیێک ڕۆشتن، کوڕەی سەپان وتی: ئەم ڕێیە دوورە من ڕێگەیێک دەزانم، ئەو نزیکترە با لەویوه بڕۆیین، وتی: باشە. کچە سەیر دەکا ڕێگە هەر بەرەو هەڵدێر و تووش دەڕوا! وتی: ئەم ڕێیە زۆر ناخۆشە بۆ لێرەوە هاتی؟! وتی: قەیدی نییە چونکە نزیکترە. هەر ڕۆیشتن نەگەیشتنە شوێنێک، ئێوارەیان بەسەرا هات، پەردەیێکی تاریکی کشا بەسەر ئەو شاخ و کێوانەدا. کچە زۆر دەترسا، کوڕەش دڵی دەدایەوە. شەو خۆیان گەیاندە ناوەندی ئەشکەوتی سەراشان! وتی: ئەمشەو لێرە ستار ئەگرین بەیانی ئەڕۆیین. بەسێ وتی: باشە برام، بە ڕاستی منیش زۆر هیلاکم.\nـ بەڵێ ڕاستە برای دایک و باوکی نەبوو، بەڵام برایێک بوو کە لە بێشکەی مناڵییەوە پێکەوە گەورە بووبوون تا گەیەشتبوونە ئەم کاتە. بەتایبەتی لەم وەختەدا و لەم شوێنەیا دوور لە ئاوەدانی و نزیک لە هەموو سامێک، بەسێ کوڕەی بەلاوە، گەلێ لە حەمەدێی برای لەپێشتر دەزانی بۆ خۆی.\nـ کوڕە هەستا نەختێ داری کۆ کردەوە و ئاوری کردەوە و ڕووی کردە بەسێ و وتی: بەسێ، دەمێ ساڵە بڵێسەی ئاگری ئەو ڕوومەتەت لە دڵما کڵپەی سەندووە و نەمتوانیوە دەری ببڕم! ئێستا ئەو کاتەیە، دەبێ ئەو ئاگرە وەکوژێنی و دڵی خۆتم بدەیتێ!\nـ بەسێ کە گوێی لەم قسەیە بوو، تەزوویێک لە تەوقی سەریەوە دەستی پێ کرد تا گەیەشتە کەڵەموستەی پێی! وەک لەوسەر شاخەوە فڕێی دەنە خوارەوە ئاوابوو، تف لە دەمیا وشک بوو! زمانی بەسترا. کوڕە هاتەوە قسە و وتی: وەختی بێدەنگی نییە، ئاگری دڵی من لەبێ قسەیی تۆ گەلێ بەهێزترە. ئینجا بەسێ هاتە زمان وتی: ئەوە تۆ دەڵێی چی؟ ئەوە من خەو دەبینم یان نە؟ گوێم لە قسەیێکی ناخۆشە لە برایێکی خۆم؟! کوڕ وتی: کات بە فیڕۆ مەیە، دەمێ ساڵە لە بۆسەی ساتێکی وایام، بەسێ وتی: هەموو کەس بە برا و خوشکمان دەزانن، پێم سەیرە شتی وا دەڵێی! چۆن ئەو ناز و بەخێوکردنەی ماڵی باوکمت لەبیر چۆوە! خۆ منیان بە تۆ سپاردووە وەک ئەمانەت، چۆن خیانەت لە ئەمانەت دەکەی؟ هۆشێ بێنەوە بە بەرخۆتا، بزانە خەوتووی یا خەبەری؟ گەر خەوتووی با خەبەرت بکەمەوە بزانە ئەبی بە تنۆکێ ئاو یا نە؟ زۆری وت و کوڕە نەیبیست، وتی: ئەمانەی ناوێ، دڵی خۆتم ئەدەیتێ باشە، ئینا بەم خەنجەرەی بەڕۆکم ئارەزووی خۆمت لێ دەستێنم! کچە کەزانی وایە، باری لێ گۆڕی و کەوتە پاڕانەوە وتی: سوێندت دەدەم بەو خوایەی لەم شوێنە چۆلەدا من و تۆی گیرساندۆته‌وه! سوێندت بەو نان و نمەکەی کە لە به‌ینی من و تۆ و ماڵی باوکما هەیە! واز بێنە و نامووسی ئەم خوشکەی خۆت مەشکێنە! خوا ڕەوای هەقی نییە و لە کەله‌ی شەیتان وەرە خوارێ. هەتیو کە زانی بەم جۆرە شتانە ئیشی بۆ ناچێتە سەر، پەلاماری کۆرپەکەی دا و لە باوەشی فڕاندی وتی: دڵی خۆتم ئەدەیتێ باشە، ئینا ئیستا لەتووپەتی دەکەم! بەسێ کەزانی هەتیوە چاوی سوور بووە و خەنجەری ڕووتی بە دەستەوەیە و کۆرپەکەش لەسەر باوەشیەتی، وتی: هەی نمەک بە حەرامی خوا نەناسی بێدەرەتان، بەوە دەمترسێنی؟ بەو خوایەی کە ئێستە لەم شوێنە چۆڵەیا گوێی لە کەساسی منە! نەوەک مناڵ، بەڵکوو خۆشم پارچە پارچە کەی، دەس بۆ نامووسی من نابەی. هەتیو کە ئەوەی بیست شاخی هاری و شێتییەتی بە تەواوی لەسەریەوە دەرچوو، پەلاماری مناڵەی دا سەری لە لاشەی جیا کردەوە. سەری ئەو مناڵە بێتاوانەی لەبەر چاوی ئەو دایکە جەرگ سووتاوەی ڕۆژڕەشە لە لەشی جیا کردەوە! وتی هەروا وازت لێ دێنم، ئێستا زووە دڵی خۆتم بدەرێ با لەمە خراپتریش نەقەومێ. بەسێ وتی: چیت لە دەس هات کردت و پەردەی جەرگمت بڕی، ئیتر چی دەکەی؟ قسە یەکە و نەبووە بە دوو، توخنی نامووسی من ناکەوی. هەتیوە خێرا دەست و قاچی مناڵەکەشی لێ کرده‌وه! ئینجا هەستا پەلاماری بەسێیدا وتی: ئەوە خەیاڵە کردووتە، یا دەبێ ئەم خەنجەرەم لێ وەرگری یا دەبێ دڵی خۆتم بدەیتێ، ڕزگاربوونت نییە. ئەمەی وتوو خەنجەرەی لەسەر سنگی بەسێی توند کرد. بەسێ ئیتر هیچ چارێکی نەما، تەنیا ئەو هەناسە هەڵکڕووزاوەی نەبێ کە بەرەو ئاسمانی کرد، بۆ ئەوەی دەستێکی نهێنی لەسەر پاراستنی نامووسی فریای کەوێ. لەگەڵ هەناسەکەدا پەلاماری مەچەکی هەتیوەی دا! مەچەکی هات بە دەستییه‌وه و هێزێکی نهێنی کاری کردە دەستەکانی! بەسێ شێرانە و مەردانە خەنجەری لە دەستی دەرهێنا و لەسەر سنگی هەتیوەی توند کرد، هێزی سەردا تا لە سینگی دیوەدەری کرد! دیسان دەری هێناوە و ئاوقای سەر دڵی کرد، خوێن فیچقەی کرد. هەتیو خاو بووەوە لەوێ لاشەی پیسی بێ گیان کەوت. بەسێ ورەی بەرنەیا، هەستا چوو دەست و قاچی مناڵەکەی کۆ کردەوە لەبەر دەمی خۆیا داینا. سێ شت دەوری بەسێیان دا:\n١- دیمەنی کۆرپەکەی\n٢- دیمەنی تەرمی هەتیووەکە\n٣- دیمەنی سامناکی پڕ سامی ئەشکەوت و تەلان و کێو و دەڤەرەکە. ئەمانە بەسێی خستە خەیاڵی ئەم ڕۆژە تاریکەوە کە بەسەری هات. با بەسێ لێرەدا لە ناو ئەم گێژی دەریای خەیاڵەیا بەجێ بێڵین.\nدنیا شەو بوو، پاش خێڵ خەوتنان کوڕوکاڵ لە دیوەخانی مەمەنداغا لە ئاوایی گرگاشێ دانیشتبوون، لەهەر بازاڕێک ئەکرا و لەهەر داستانێک زمانێک ئەگێڕا. گڕگڕ باس هاتە سەر ئازایی و نەترسی، هەر یەکە لە ئاستی خۆی، خۆی بەشتێک ده‌زانی و کەس نەی ئەوت هیچ نیم. هەر یەکێ خۆی بەشتێکەوە هەڵدەکێشا (بە ڕاستی ئەو ڕۆژەش ڕۆژی دەست و تفەنگ و دڵ و جەرگ بوو!) نە دنیا وەک ئێستا تەواو گۆڕابوو، نە ئازایی وەکوو ئێستا بەدناو بووبوو.\nـ مەمەنداغا لەسەر دیوەخانەکەوە دانیشتبوو وتی: کوڕینە، ئەمەی پێ ناوێ! کێتان دەتوانێ بچێتە ئەشکەوتی سەراشان و بێتەوە؟! ئەمەیە ئازایەتی، بزانم کێ جوامێرە؟ کوتوپڕ پەردەیێکی بێ دەنگی خۆی کێشا بەسەر دیوەخانەکەیا و کەس ورتەی لێوە نەهات!! دانیشتوان سەیری یەکتریان دەکرد، نەیان توانی لێویان ببزوێننه‌وه! (ئەوە نیشانەی ئەوە بووە ئەشکەوتی سەراشان بە سام بووە شەوانە، بۆیە کەس نەیوێراوە خۆی لێ بات). مەمەنداغا هاتەوە قسە و وتی: جارێکیکە لە دیوەخانی منا نەکەونە قسەوباس و خۆهەڵکێشان، ئەوە من گرەو دەکەم، هەرکەس بچێتە ئەوێ ئەو دەسەسڕەی من کە ئەیدەمێ، لەوێ داینێ و بێتەوە، ئەستێڵی کچمی لێ مارە دەکەم! دەسا بزانم کێتان ئەم ئازاییە دەکەن و ئەم گرێوە دەبەنه‌وه!؟ دیسان کەس نەهاتەوە قسە! مەمەنداغا تووڕە بوو وتی: زۆر چاکە بۆم دەرکەوت من لە وەختی تەنگانەیا پیاوم نییە پشتی پێ ببەستم. هەر لە قسەکانی بووەوە حەمەدێ هاتە قسە و وتی: غوڵامی سەری ئاغام؛ چوو دەستی ماچ کرد، ئاغا دەسەسڕەکەی دایێ و وتی: لەم دیوەخانە هەڵناستین تا دێیتەوە.\nـ حەمەدێ هاتەدەر سەیری کرد دنیا کشوماتە و بێدەنگ و بەسام، چاو چاو نابینێ، وردەوردە باران دەبارێ. هەر چەن بەهارە زۆر ساردیشە. بە دڵێکی قایمتر لە شێر چاکی لێ بە لادا کرد و بەڕێ کەوت بەرەو پیرە ئەشکەوت، ئاگای لە کارەساتی ناهەنجامی ئەو شەوەش نییە. حەمەدێ تەنگی بە ئەشکەوت هەڵچنی، وای لێهات تارمایی کونەکەی بەدی دەکرد و بچێ دەسەسڕی مرادی لەسەر دانێ و وەگەڕێ. کوتوپڕ لە ناکاو لە ناو ئەو شەپۆلی دنیای سامناکەدا، ترپەیێک لەبەر دەمیەوە هات و شتێکی بۆ هاویژرا و دای لە لەشی! حەمەدێ بەندی جگەری کەوتە خوار! لە شوێنەکەی خۆی وشک بوو، تاسێک بردیەوە! ئەژنۆی هێزی تیا نەما، نە ئەمە بۆ پێش بچێ نە بۆ دواوە وەگەڕێ، هەر ئەندەی پێ کرا لە شوێنی خۆی هەڵتووتێ. کە دانیشت دەستی گێڕا ئەو شتەی بۆی هاویژرا دۆزیەوە کە هەڵی گرت، زانی ئەوە دەستی ئینسانە و هی مناڵیشە!؟ ئەوه‌ندەی تر ورەی ڕووخا، ئەوەی هێز بوو نەیما! زمانیشی لە گەڕان وەستا. کەوتە خەیاڵ کە ئەمە چییە؟! چ کارەساتێکە بەسەریا هات؟ کەوتە چ شوێنێکەوە کە هاوڕاز لێرەیا بەس سام و ترسە! پاش تۆزێ ڕامان، هۆشی هاتەوە وتی: دەک عەمرت نەمێنێ، خۆ تۆ ئیددیعای کەڵەمێردیت دەکرد، کوا ئازاییەکەت؟ بۆچی نەتەزانی دنیا هەموو کاتێ دیوەخانەکەی مەمەنداغا نییە؟ ورەی هاتەوە، بەراو دەستی دایە خەنجەرەکەی، بە دڵێ قایمتر لە هەوەڵ دەستی کرده‌وه بە ڕۆیشتن. چەن هەنگاوێکی تر ڕۆیشت، شتێ تری بۆ هاویژرا و درا لەسەر سنگی! کە دانەویەوە و هەڵی گرت، تەماشا دەکا قاچی مناڵێکە! ئیتر ترسی نەما هاواری کرد، ئەی ئەو کەسەی لەو ئەشکەوتەیای، دێوی درنجی چیت؟ دەنگ بکە سەرێکە و هێناومە و نایبەمەوە! یا ئەوەتە وەک خاوەنی ئەو دەست‌وقاچەم لێ دێ، یا ئەمەتە تۆ وات لێ دێ! کەواتە مەردانە وەرە میدانەوە. کە ئەمەی ئەوت، دەنگه‌دەنگی دەدایەوە. کوتوپڕ دەنگێکی ناسکی بەسۆز لە ناو ئەشکەوتەکەوە هاتە گوێ وتی: ئای کاکەگیان نە دێوە و نە درنج، بەسێی چارەڕەشی هەناسە ساردی خوشکتە! والێرە کەوتووە! ئەوە تۆ فریشتەی ئاسمان بوو یا حەمەدێی برای بەسێ بووی لەم وەختەیا گەیەشتی؟! ئیتر دەنگەکە نەما.\nـ حەمەدێ وتی: ئەوە چی دەبیستم؟ حەمەدێی چی؟ بەسێی چی؟ ئەمە چ کارەساتێکە؟ تۆزێک ڕاما و کەوتە ڕێ بەڕەو ئەشکەوتەکە و چووە ژوورەوە. سەرەتا چاوی بە هێندێ سەرە بزووتک کەوت کە بڵێسەیان مابوو، لە تەنیشتیەوە ئافرەتێک بێهۆش کەوتووە! لە تەنشتییەوە تەرمی مناڵێکی لێیە! لەوبەر ئاگرەکەوە زەلامێک وەک تەڕڕاح کەوتووە دوو خەنجەر لەسەر دڵی دراوەو کوژراوە و بێهەناسە کراوە!؟ ئەم دیمەنانە بە تەواوی حەمەدێی خستە گێژاوی دنیایێکی ترەوە!! چووە لای ئاورەکە، لەبەر ڕووناکی ئاگرەکە سەیری کرد ئەو ئافرەتەی کەوتووە ڕاستە، بەسێی خوشکییەتی! خێرا چوو سەری بەرز کردەوە، لەسەر ڕانی داینا. دەستی بە ڕوومەتیا هێنا و قژە بزڕکاوەکانی لادا و بانگی کرد بەسێ، بەسێ! هیچ دەنگی نییە! هێندێ شان و ملی بۆ شێلا و بانگی کرد، هاتەوە هۆش خۆی. بەسێ چاوی هەڵێنا. یەکەم چاو، چاوی بە براکەی کەوت، دوو تنۆک ئەسرین تکاو وتی: کاکە گیان ئەوە تۆیت سەری بەسێی خوشکی چارەڕەشت خستوەتە سەر ڕانت؟ ئەمەی وت و بێهۆش کەوتەوە.\nحەمەدێ لەبەر خوشکی سەرناپڕژێ سەیری دەورووبەری بکا و بزانێ چییە؟ دیسان کەوتەوە تەقالادان بۆ بەهۆشهێنانەوەی خوشکی. هەرجۆر بێ هێنایەوە هۆش و لێی پرسی تێم گەیێنە؟ چی بووە؟ بۆ لێرەن؟ تێمگەیێنە! بەسێ سەری بەرزکرد و وتی: کاکە سەیری ئەو تەرمە بکە بزانە دەیناسی؟ حەمەدێ هەستا چوو سەیری کرد، تەماشا ۆەکا ئەوە کوڕی سەپانەکەیە! ئای پشتی شکاوم، ئەمە بۆ کوژراوە؟ بەسێ من و تۆ برایێکمان لەدەس چوو، ئەمەی وتوو چاوی پڕبوو لە ئاو. بەسێ وتی: کاکە مەگری، وەرە با بۆت وەگێڕم. چی بەسەر هاتبوو هەمووی بۆ گێڕاوە. حەمەدێ کە لە کارەسات و نمەکبەحەرامی هەتیوە تێگەیشت، هەر ئەوندەی بۆ مایەوە پڕ بە چاوی تووڕەوە تەماشای کات، دەستی دایە خەنجەر پەلاماری بدات، بەس خۆ تازە مردووە. وتی: لەمانە تێگەیشتم، بەڵام پێم بڵێ کە نزیک بوومه‌وه بۆچی دەست و قاچی مناڵەکەت بۆ ئەهاویشتم؟! وتی: کاکە لەم تاریکە زەنگەیا وتم لەوانەیە دڕندە بۆنی خوێنەکەیان کردبێ و بێن، بۆیە کاتێ تارماییەکەم دی، وامزانی دڕندەیە، وتم با پەلی مناڵەکەی بۆ بهاوێژم تا دەیخوا پێی دەچێ، بەشکم خوای گەورە بێت بەهانام و فریام کەوێ بۆ ئەوە بوو. خوای گەورە تۆی کردە فریشتەی ڕزگاری و هاتی بە هانامەوە! پاش ئەمانە ناوچاوانی خوشکی خۆی ماچ کرد و فرمێسکەکانی سڕییەوە وتی: خوشکە ئازاکەم با بڕۆیین. مناڵەکەیان خستە چارۆکەیێکەوە و دای بە شانیا و دەسەسڕەکەی لەوێ دانا و گەڕانەوە ڕووەو ئاوایی گرگاشێ.\nمیرزا حەمەدێ، بەسێی خوشکی بردەوە بۆ ماڵەوە، خۆی چوو بۆ دیوەخانی میر مەمەنداغا، تەماشای کرد دیوەخان هێشتا تێک نەچووە! دانیشتوان لە گەرمەی قسە دان؛ یەکێ دەڵێ: حەمەدێ سەری تیاچوو! یەکی تر ده‌ڵێ: لە باوباپیرمانم بیستووە، ئەشکەوتی سەراشان خێوی هەیە! هەر یه‌که‌و جۆرێ ئاشەکە دەسووڕێنێ! لەم لاشەوە مەمەنداغا پەژارە دایگرتووە و ماتە کە بوو بەهۆی تیاچوونی حەمەدێ. لەم کاتەیا خۆی کرد بەژوورا و وتی: غوڵامی سەری ئاغام!! هەموو بە جارێ گەشانەوە، بەڵام حەمدێ ڕەنگ لە ڕوویا نەماوە!؟ ئاغا لێی پرسی چ باسە؟ وتی: چۆن ڕۆیشت و چی دی و چی بەسەرهات، هەمووی گێڕاوە. تێکڕا لەم ڕووداوە سەیرە، سەرسام بوون و گەورەیی خوایان زیاتر بۆ دەرکەوت، دڵنیا بوون لە وریایی و ئازایی حەمەدێ. بەیانی میر خۆی و چەن سوارێک چوونە ئەشکەوتەکە، سەیریان کرد تەرمی هەتیوەکە لەوێ کەوتووە، دەسەسڕەکەش لەوێ دانراوە. هاتنەوە بۆ ئاوایی گرگاشێ و پێش هەموو شتێ، کچەکەی خۆی مارە کرد لە حەمەدێ. ئینجا بەسێ خانمی هێنا بە چاوی باوکانەوە بۆی ڕوانی و سەری ماچ کرد و مناڵەکەیان ناشت و گەلێ دڵنەوایی بسێی کرد و وتی: کچەکەم، خەفەت مەخۆ، مناڵ دەبێتەوە، بەس نامووس و شەڕەف و ئابڕوو کە تکا، هیچ شتێ جێی پڕ ناکاتەوە، ئەم قارەمانییەتییەی تۆ سەری هەموو ئافرتێکی بەرز کرده‌وە، لایەق و شایەنی بە قارەمانی ئافرەتان.\nبەڕێزان ئەم ڕووداوە لە کتێبی بە نرخی ڕشتەی مرواری عەلائەددین سەججادی دایە، زۆر کاریگەرە، لەبەر درێژی ڕووداوەکە خاڵە گرنگەکانی ڕەوشت بەرزی نانووسم و ئەی سپێرم بە خوێنەرانی بەرێز.\nـ نووسینەوەی دەق بە کورتی و پوختی: سەعدی مورادی ـ بڵەسەن\nخەباتی داوێن پاکی عفاف


كۆمەڵگەی كوردەواری, كە دەشێ بڵێین تا ئێستاش كۆمەڵگەیەكی نیوچە دێهاتیی خێڵەكیی نێرسالارە, هەندێك نەریت و دابی هەن, كەم و زۆر تا هەنووكەش, لە هەڵسوكەوتی تاكی كورددا ڕەنگدەدەنەوە. یەك لەو نۆرمە كۆمەڵایەتییانە ڕێزگرتنی گەوران و بەساڵداچووانە و سوودوەرگرتنە لە ئەزموونی ژیان و تەمەنیان, كە دیارە بۆ كۆمەڵگایەكی دێهاتنشینی كشتوكاڵی, ڕەنگە ئەو ئەزموونانە بێبایەخنەبن. یەك لە دابەكانی كوردەواریش, بە تایبەتی لە دێهات, ئەو دانیشتنانەن كە پێیان دەگوترێت مەجلیس, یان مەدریس, بە تایبەت لە شەوانی درێژی زستاندا, كۆمەڵە پیاوێك لە دیوەخانێك كۆدەبنەوە و لە ژیان و كاروباریان دەدوێن و گفتوگۆ دەكەن و ڕا دەگۆڕنەوە. كە یەكێكیش چوو و لە مەجلیس دانیشت, دەبێ دابی مەدریس بزانێ و سنووری خۆی نەبەزێنێ! یەك لەو دابانەش ئەوەیە تا كابرای ڕیش چەرموو دانیشتبێ, بۆ گەنجێكی تازە پێهەڵكەوتوو ناشێ شووڵی لێهەڵكێشێ! خۆ گەر پێی لێ هەڵبڕی و سنووری خۆی بەزاند, هەر زوو جوامێرێك دەمكوتی دەكا و تێی ڕادەخوڕێ: "بێدەنگ بە, دەمڕووت!"\nدەمڕووت كەسێكە كەمتەمەن, هێشتا سمێڵی هێند لێ نەهاتوون تا سەرووی دەمی دابپۆشێت, وەك بڵێی پیاو تا تەواو سمێڵی لێ نەڕوێن و دەمی دانەپۆشن, هێندە لە ژیان ناگات وەك خاوەن ڕایەك سەیری بكرێ و قسەی لێ بە هەند وەربگیرێت. خۆ هێندە دوور نەڕۆین, ئەو ساڵانەی من چوومە زانكۆ (یانی پانزە ساڵێك لەمەوبەر), هێشتا سمێڵتاشین لای زۆرینەی خەڵكی باو نەبوو, خۆ گەر یەكێك سمێڵی تاشیبا, بە ڕاست بووایە یان هەر بۆ گاڵتە و خۆشی, دەكەوتە بەر تەشەری هاوڕێ نزیكەكانی و ناخۆشترین تانەیەكیش لێی دەدرا ئەوە بوو پێیان دەوت: "دەڵێی سەر و پێی چاككراوی!", خۆ فێرخوازی زانكۆیی ئەو ڕۆژەی سمێڵی بۆ یەكەم جار دەتاشی, بۆ ڕۆژی دواتر تای لێدەهات, ئاخر چۆن بچێتە زانكۆ لە كاتێكدا بە دەستی خۆی خۆی كردووە بە دەوڕووت؟! عەیبەی سمێڵتاشین لەوەدا بوو كە ئەو كەسە خۆی لە ژن دەچوێنێ و ئاخر ژنیش لە كۆمەڵگەی نێرسالاردا, ئەگەر قێزەون و كەمپایە نەبێت, ئەوە لە باشترین حاڵەتدا مرۆڤێكی نمرە دووە.\nكوردەواری كەم تا زۆرێك گۆڕاوە, ئێستا بێسمێڵی هێند باوە, كەس لا بە لای سمێڵدا ناكاتەوە, ڕەنگ بێت شەپۆلی بەجیهانیبوون سەیر ئەو كۆمەڵگەیەی ئێمەی لەگەڵ خۆی ڕاپێچ كردبێت. ئێستا كەس بە بابای بێسمێڵ ناڵێ دەمڕووت, نەك هێشتا خۆی سمێڵی لێ نەڕوابن, بەڵكو با هەموو ڕۆژ خۆی پاك بیانتاشێ. من هومێدەوارم كۆمەڵگەی كوردەواری زوو ئەو قۆناغە میانەییە تێپەڕێنێ و بەرەو كۆمەڵگەیەكی مرۆسالاری شارستانی ڕێ بگرێت, بەڵام خۆ دەكرێت ئێمە لەو كەلەپوورەی پێشینانمان سوودوەرگرین و لەو وشە باوانە دەستەواژە و چەمكی نوێ ساز بكەین.\nدە كەواتە دەمڕووتی سیاسی كێیە؟\nدەمڕووتی سیاسی كەسێكە دەستی داوەتە سیاسەت و لێی نازانێ, شانی داوەتە بەر كارێك كە شیاو نییە بۆی, خۆی لە كارێك هەڵقورتاندووە كە دەڕۆستی نایەت, قەفی سمێڵی تا پەنا گوێی بڕوات, یان بێسمێڵ بێت, چ لە مەسەلەكە ناگۆڕێت,لە بیستەكانی تەمەندا بێت, یان گڵۆڵەی تەمەنی كەوتبێتە لێژی, هەر جیاوازییەكی نییە,كابرالە سیاسەتكردندا هەرزە و دەمڕووتە و هیچ شەفاعەتی بۆ ناكات. جا كە كار كەوتە دەستی دەمڕووتە سیاسییەكان, دەبێ چاوەڕێی هەڵسانی قیامەت بین, چونكە گەندەڵی و بێباری و مەحسوبییەت و پاشاگەردانی و هەر كەس بۆ خۆیی و چیی دەرهاوێشتەی نێگەتیڤی دیكەشن بە حاڵ و باری وڵات و دەوڵەت و كۆمەڵگەوە وەدیاردەدەن.\nئەی كاشكێ جوامێرگەلێكی كورد دەبوون دەو هەموو دەمڕووتە سیاسییانەیان ڕاخوڕیایە كە بیست و پێنج ساڵە باشووری كوردستان بەدەستیانەوە دەناڵێنێت و ڕۆژ دوای ڕۆژیش لە هەڵدێران و سەرسمدانی نزیكدەخەنەوە و یاری بە چارەنووسی و بە ژیان و گوزەرانی گەلەكەیەوە دەكەن و بەسەریاندا هاواریان بكردایە: "دەمتان تێكنێن دەوڕووتینە!"


رۆژنامەی ئەلعەرەب: بە کشانەوەی ئەمریکا پێکدادانی هێزەکان لە عێراق سەر هەڵدەدات\nهەرمان خالید 30/12/2020 - 13:08 ڕاپۆرت\nرۆژنامەیەکی عەرەبی بڵاوی کردووەتەوە، کە بە کشانەوەی هێزەکانی ئەمریکا لە عێراق پێکدادانی توندی بەرژەوەندییەکان لە عێراق، سەر هەڵدەدات.\nرۆژنامەی (ئەلعەرەب) لە راپۆرتێکدا، تیشکی خستووەتە سەر گوشارەکان بۆ نەمانی هێزە ئەمریکییەکان لە عێراق و کاریگەرییەکانی بەسەر سیاسەت و ئابووریی عێراق.\nلە راپۆرتەکەدا هاتووە، جۆ بایدن، سەرۆکی نوێی ئەمریکا، کە بڕیارە لە 20-1-2021 دەست بەکار بێت، گرنگیی بە بارودۆخی عێراق نادات، بەڵکو زۆرتر بە هەوڵدان بۆ چارەسەری ئەو کێشە ئابوورییانە خەریک دەبێ، کە لە ئەمریکا بەهۆی پەتای کۆرۆناوە سەریان هەڵداوە.\nکشانەوەی هێزەکانی ئەمریکا لە عێراق و سنووردانەنان بۆ میلیشیاکانی حەشدی شەعبی، وەک ئەو رۆژنامەیە باسی کردووە، دەبێتە هۆی فراوانبوونی گۆڕەپانی عێراق بۆ دەستوەردانەکانی ئێران و زیادبوونی هەژموونی ئەو وڵاتە بەسەر عێراقەوە.\nهەر لە راپۆرتەکەدا هاتووە، بە کشانەوەی هێزە ئەمریکییەکان لە عێراق، هەموو ئەو دەستکەوتانەی لە سەردەمی سەرۆکایەتیی دۆناڵد ترەمپ 2017-2021 (وەک لێدان لە میلیشیاکانی حەشدی شەعبی) بەدی هاتوون، لەناو دەچن و ئەو میلیشیایانە دەستئاوەڵا دەبن بۆ جێبەجێکردنی ئەجێنداکانی ئێران.\nئیدارەی نوێی ئەمریکا بە سەرۆکایەتیی جۆ بایدن کەوتووەتە ژێر گوشاری باڵی راستڕەوەکانی دیموکراتەکان، کە جۆ بایدن ئەندامی ئەو حزبەیە و ئەو راستڕەوانەش داوا دەکەن عێراق نەبێتە ئامانجی لەپێشینەی سیاسەتی دەرەوەی ئەمریکا و چیتر وڵاتەکەیان هێندەگرنگی بە عێراق نەدات.\nلە راپۆرتەکەدا، ئاماژە بە کارە لە پێشینەکانی جۆ بایدن کراوە، کە بریتین لە؛\n- کێبڕکێ لەگەڵ چین\n- دروستکردنەوەی پەیوەندی لەگەڵ ئەوروپییەکان و هاوپەیمانیی باکووری ئەتڵەسی (ناتۆ)\n- کێشەی کەشوهەوای زەوی\nتا ئێستا عێراق نەخراوەتە ناو لیستی ئەو کارانەی کە ئیدارەی نوێی ئەمریکا وەک کاری لەپێشینە، بۆ خۆی دیاری کردوون.\nنووسەر و شیکەرەوەکانی رۆژنامەی ئەلعەرەب پێیانوایە سەرۆکی نوێی ئەمریکا هەوڵی کشاندنەوەی زۆرترین سەربازی وڵاتەکەی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ”کۆتاییهێنان بە شەڕە درێژخایەنەکان“، دەدات.\nپێشتر لە مانگی 1ـی 2020، پەرلەمانی عێراق بە گوشاری حزب و میلیشیا شیعییەکانی عێراق، بڕیاری دەرکردنی هێزە بیانییەکانی لە عێراق دەرکرد، کە مەبەست لێی هێزە ئەمریکییەکان بوو.\nرۆژنامەکە جەختی لەوە کردووەتەوە، کە بە کشانەوەی هێزە ئەمریکییەکان:\n- هەژموونی ئێران لە عێراق زیاد دەبێت\n- ئەمریکا چیتر ناتوانێ ئامانجەکانی لە عێراق بەدەست بهێنێت\n- بارودۆخی ناسەقامگیری عێراق درێژە دەکێشێت.\n- عێراق بیر لە پەیداکردنی پاڵپشتی بەهێز دەکاتەوە و دەرگا بۆ رووسیا و چین دەکاتەوە\nئەو خاڵانەش هەروەک لە راپۆرتەکەدا هاتوون، دەبێتە هۆی دروستبوونی چەندین بەرژەوەندیی ناکۆک لە عێراق و سەرهەڵدانی پێکدادانی هێزەکانی ئەو وڵاتە.


فۆڕمی تۆمارکردنی بابەت | 28-04-2020\n$رۆژهەڵاتی کوردستان$ - زیندانییەک بە تاوانی کوشتنی بە ئەنقەست بە ناوی فایەق شەریفی خەڵکی شاری #دیواندەرە# لە زیندانی ناوەندی شاری #سنە#، لە سێدارە درا. - سزای لەسێدارەدانی دوو هاووڵاتی کورد بە ناوەکانی “زرار پەیغامی و یاسر رەسووڵی” لە بەندیخانەی ناوەندیی #ورمێ# جێبەجێ کرا. - بەیانی ئەمڕۆ فڕۆکە جەنگییەکانی دەوڵەتی تورک بەرزاییەکانی خواکورکیان بۆردوومان کردووە، لەئەنجامدا دوو گەنجی شاری #شنۆ# بەناوەکانی فاخر تازەوارد، تەمەن 35 ساڵ و رەشید میرۆیی، تەمەن 36 ساڵ شەهید بوون. ئەو دوو گەنجە بۆ کۆکردنەوەی گیا بەهارییەکان چووبوونە ناوچەی خواکورک. $باشووری کوردستان$ - رۆژنامەنووس #هێمن مامەند# دیسانەوە شەوی رابردوو لە #هەولێر# بۆ جاری سێیەم بە کەفالەت ئازادکرا. - فڕۆکە جەنگیەکانی دەوڵەتی تورک گەلی گوهانە لە سنووری شارەدێی #دینارتە# لە شارۆچکەی #ئاکرێ# بوردومان کرد. - لقی سلێمانی سەندیکای کارمەندانی تەندروستی بایکۆتی دەوامی راگەیاند و تەنها یەکەکانی فریاکەوتن و روبەڕووبوونەوەی کۆرۆنا دەوامیان تێدا دەکرێت.=KTML_Photo_Begin=https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2020/380829/0007.JPG=KTML_Photo_Alt=لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانەوە: 28-04-2020، بایکۆت بەردەوامە=KTML_Style=width:30%;height:20%;float:right;=KTML_Photo_Target_Link=https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2020/380829/0007.JPG=KTML_Photo_End= - لە بەردەوامی پشکنینەکان و گەڕان بەدوای گومانلێکراوان، یازدە تووشبووی دیکەی ڤایرۆسی کۆڕۆنای نوێ COVID-19 لە پارێزگای هەولێر دەستنیشانکران، چوار پیاو و چوار ئافرەت و سێ منداڵ لە نێویاندا پیاوێکی تەمەن 75 ساڵ دانیشتووی گروپی ئەندازیارانی شاری هەولێرە دوای گیانسپاردنی پشکنینەکەی پۆزەتیڤ دەرچوو وە ئەوانی تر هەموویان دانیستووی شارۆچکەی #سۆران#ن و بەرکەوتە و خانەوادەی تووشبووێکی پێشوون. - سێ چەکدار هێرشییانکردە سەر دەزگای هەواڵگریی #کەرکوک#، دوو کەسیان خۆیان تەقاندووەتەوە، لەم هێرشەدا ژمارەیەک لە کارمەندانی دەزگاکە برینداربوون. - لەدوای کەمکردنەوەی رێکارەکانی قەدەخەی هاتووچۆ، بەڕێوەبەری خۆپاراستنی تەندروستی سلێمانی هۆشداری لە سەرهەڵدانی شەپۆلێکی دیکەی #کۆرۆنا# لە هەرێمی کوردستان دەدات و دەڵێت، ئەو قەرەباڵخییەی لە بازاڕەکاندا دروست بووە جێگەی نیگەرانییە، چونکە تاوەکو ئیستا ڤایرۆسی کۆرۆنا مەترسییەکی جیددییە. - بەگوێرەی راگەیەندراوێکی پۆلیسی سلێمانی، پاش ئەوەی چەند شەوێک لەمەوبەر کچێک لەماڵەکەی خۆیدا لەگەڕەکی چوارچرا بەفیشەک کوژرا، توانرا لەماوەیەکی کەمدا و کەمتر لە 24 کاتژمێر تۆمەتباران و ئەنجامدەرانی رووداوەکە دەستگیر بکرێن. - دوای تۆمار کردنی چەند حاڵەتێکی دیکەی کۆرۆنا لە هەولێر، پشکنین بۆ 400 کەسی دانیشتووی کەمپەکانی #قوشتەپە# و #دارەشەکران# کراوە، ئەمڕۆ ئەنجامەکەی راگەیەندرا و سەرجەم پشکنینەکان نێگەتیڤ دەرچوون. - دوای ئەوەی بەڕێوەبەری ئەوقافی #سلێمانی# رایگەیاند، لە 2ی ئایارەوە دەرگای مزگەوتەکان دەکرێنەوە، گوتەبێژی #وەزارەتی ئەوقاف# و کاروباری ئایینی هەرێمی کوردستان دەڵێت، بڕیاری کردنەوەی دەرگای مزگەوتەکان لیژنەی باڵای بەرەنگاربوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا دەیدات. $رۆژئاوای کوردستان$ - فڕۆکە بێفڕۆکەوانە هێرشبەرەکانی دەوڵەتی تورکی داگیرکەر کاتژمێر 03:40 لە خاڵێکی ئاسایشی #کۆبانێ#یان دا. بەهۆی هێرشەکەوە زیانێکی زۆر روویداوە.=KTML_ImageCaption_Begin==KTML_StyleDiv=width:30%;height:20%;float:left;=KTML_ImageCaption_Target_Link=https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2020/380829/0018.JPG=KTML_ImageCaption_Title=لە عەفرین تەقینەوەیەک روویدا و زیاتر لە 60 چەتە کوژران=KTML_ImageCaption_CaptionStyle=000000=KTML_ImageCaption_Caption=لە عەفرین تەقینەوەیەک روویدا و زیاتر لە 60 چەتە کوژران=KTML_ImageCaption_End= - لە نزیک باڵەخانەی شارەوانی کۆنی #عەفرین# کە دوای داگیرکردنی عەفرین وەک ناوەندی جەتەکانی دەوڵەتی تورک بەکاردەهێنرا، تەنکەرێکی پڕ لە تەقەمەنی تەقیەوە. بە پێی زانیاریەکان لە ئەنجامی تەقینەوەکەدا زیاتر لە 60 چەتە کوژراون و ژمارەیەکی زۆر چەتەش برینداربوون. - کاتژمێر 23:35 بۆمبێک لەسەر ڕێگای ئۆتۆمبێڵێکی گروپی چەتەی جێش ئەلشەرقیە تەقیەوە و سەرۆک چەتەیەک و کەسێکی تر کوژران. بە پێی زانیاریەکان کەسێک بە ناوی جاسم ئەلباسات فەرماندەی گروپی چەتەی جێش ئەلشەرقیە کوژراوە. بەڵام ناسنامەی کەسەکەی تر نەزانراوە. - دەوڵەتی تورکی داگیرکەر و چەتەکانی گوندی حەربەل-یان لە شەهبا بۆردومانکرد. لە تۆپبارانەکەدا ماڵ و حاڵ و زەوی و باخی هاووڵاتییان کرابووە و ئامانج. $دەرەوەی کوردستان$ - وەفدی حکومەتی هەرێمی کوردستان بە سە رۆکایە تی #قوباد تاڵەبانی#، جێگری سەرۆک وەزیرانی هەرێمی کوردستان گەیشتە بەغدا، بە مە بە ستی دۆزینە وە ی رێگە چارە بۆ کێشە هە ڵپە سێردراوە کانی نێوان هە رێم و بە غدا. - فراکسیۆنە شیعەکان لە ماڵی هادی عامری، سەرۆکی هاوپەیمانیی فەتح کۆبوونەوە و بڕیاریاندا بە رێککەوتن لە پەرلەمانەوە مستەفا کازمی وەک سەرۆک وەزیرانی داهاتووی عێراق تێپەڕێنن. - فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکانی دەوڵەتی داگیرکەری تورک لە لیبیا ئۆتۆمبێلێکی مەدەنییان کردووەتە ئامانج و تێدا پێنج هاوڵاتی کوژراون. - لە تورکیا، لە ماوەی 24 کاتژمیری رابردوودا 92 کەس بە هۆی ڤایرۆسی کۆرۆنا گیانیان لەدەستداوە. - سەرۆک کۆماری عێراق بانگهێشتی لیژنەی دارایی لە پەرلەمانی عێراق کرد و پێیڕاگەیاندن، مووچەی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان مافێکی دەستوورییە و نابێت ببێتە بابەتێکی سیاسی. - وەزارەتی تەندروستی عێراق ئاماری 24 کاتژمێری رابردووی تووشبوون، مردن و چاکبوونەوەی کۆرۆنای لە سەرانسەری وڵات بە پارێزگاکانی هەرێمی کوردستانیشەوە راگەیاند و بە بەراورد بە رۆژانی رابردوو ژمارەی تووشبوون بە پەتاکە بە رێژەیەکی بەرچاو زیادی کردووە. بەگوێرەی راگەیەندراوەکەی وەزارەتی تەندروستی عێراق، لە ماوەی 24 کاتژمێری رابردوودا پشکنینی پزیشکی بۆ 4 هەزار و 648 گومانلێکراو ئەنجامدراوە و تووشبوونی 81 کەسی دیکە بە پەتاکە پشتڕاست کرایەوە.