وتاری بەختیار عەلی لە کاتی وەرگرتنی خەڵاتی نیلی زاکسدا » DidiMn\nسەرەتا / کتێب/وتار / وتاری بەختیار عەلی لە کاتی وەرگرتنی خەڵاتی نیلی زاکسدا\nبه‌ختیار عه‌لی | ئیلوستره‌یته‌ر: سابات عه‌باس، بۆ دیدی من\nلە ئەڵمانییەوە: سیروان ڕەحیم\nبه‌راواری 10ی 11ی 2017، لە سەنتەری شاری دۆرتمۆند و بە ئامادەبوونی چەندین کەسایەتیی گرنگی شارەکە و بە ئامادەبوونی پارێزگار بریگیت یۆردەر، خەڵاتی نیلی زاکس درایە نووسەر و ڕۆماننووسی کورد بەختیار عەلی. نووسه‌ر له كاتی وه‌رگرتنی خه‌ڵاته‌كه وتارێكی به زمانی ئه‌ڵمانیی خوێنده‌وه، ئه‌مه‌ی خواره‌وه ده‌قی وتاره‌كه‌یه به زمانی كوردی:\nخۆشحاڵییەکی گەورەیە بۆم، کە هەلی ئەوەم بۆ ڕەخسا لێرە بە دیدارتان شاد دەبم. دەستپێک دەمەوێت سوپاسی تایبەتی خۆمتان پێشکەش بکەم؛ بە پێشکەشکردنی خەڵاتی ئەمساڵی نیلی زاکس، شانازییەکی گەورەتان پێم بەخشی.\nئەوەی بە تایبەت من وا لێ دەکات بە وەرگرتنی ئەم خەڵاتە سەربەرز بم، ئەوەیە پێشتر بە گەورە نووسەرانی وەکو ئێلیاس کانێتی، ئێریش فرۆم و میلان کۆندێرا بەخشراوە، ئەو نووسەرانەی من لە چەندین قۆناغی جیاوازی ژیانمدا خوێنەریان بووم. بەڵام شتێکی گرنگتر لەوەش ئەوەیە، ئەم خەڵاتە وەکو ئاماژەیەکی واتادار تەماشا دەکەم بۆ پشتگیریکردن لە ئەدەبیاتی ڕۆژهەڵات. بەلامەوە گرنگە هەموومان لەوە ئاگادار بین، کە نووسەرانی ڕۆژهەڵات، بە تایبەت نووسەرانی کورد، لە هەلومەرجی تەواو جیاوازدا گەورە بوون و تاکو ئەمڕۆش لە دۆخێکی تەواو جودادا دەژین و دەنووسن.\nئەوەی ئەمڕۆش من دەتوانم لێرە بم و سەبارەت بە ئەدەبیاتی کوردی قسە بکەم، پێویستە سەرنجتان بۆ ئەوە ڕابکێشم، ئێوە لەوە ڕابمێنن و تێبفکرن کە هێشتا میلیۆنان کورد ڕێگەیان پێ نادرێت بە زمانی زگماک و بە ئازادی باس لە خۆیان بکەن، ناتوانن بێ بەربەست بە زمانی زگماکی خۆیان بخوێننەوە یان بنووسن. بۆیە خەڵاتی نیلی زاکس ئاماژەی هیوایەکیشە بۆ هەموو ئەو کەسانەی لە هەوڵ و تەقەلای پاراستن و ڕزگارکردنی زمانەکەیاندان، ئیتر مرۆڤگەلێکی کورد یان سەر بە هەر گرووپ و نەتەوەیەکی تر بن. بێگومان وەک نووسەر من خەونم هەمیشە لەوە گەورەتر بووە تەنها وەک زمانپارێز ببینرێم، لە یەک ساڵ و نیوی ڕابردوودا وەکو نووسەرێک بۆ سازکردنی کۆڕی ئەدەبی سەبارەت بە ڕۆمانەکانم هەلم بۆ ڕەخسا لە زۆر شار و شارۆچکەی ئەڵمانیا، ئۆتریش و سویسرا، کۆڕ ساز بکەم. لە هەموو ئەو شوێنانە لە منیان دەپرسی: ”لە ناوچەکەی ئێوە ڕۆڵی ئەدەبیات چییە؟” یان بە شێوەیەکی تر بڵێم: ”لە نێو ئەو هەموو خوێنڕشتن و کارەساتەدا ئەدەبیات دەتوانێت چ بۆ ئێوە بە دەست بخات؟\nپرسیارێک کە لە جێی خۆیدایەتی و ڕەوایە، بەڵام ئازاربەخشیشە، چونکە پرسیارەکە لە نووسەرانی تر ناکرێت. بەڵێ ئەدەبیات لە نێو شەڕ، لە نێو خوێن و لە شەڕگەکاندا بە ڕاستی دەتوانێت چی بجووڵێنێت و چی بکات؟\nهەر نووسەرێک ڕوونکردنەوە و بۆچوونی خۆی لەو بارەیەوە هەیە کە بۆچی نووسینی بۆ گرنگە. هیچ کات دوو نووسەر هەمان وەڵامیان بۆ ئەو پرسیارە نابێت. بۆچی ئەدەبیات دەنووسرێت و چۆن دەخوێنرێتەوە، پەیوەندیی بە ئەزمونی تایبەتیی هەر مرۆڤێکەوە هەیە. ئەوەی منی بەرەو نووسین جووڵاند و برد، بەر لەوەی پێش ساڵانێکی زۆر دەست بە نووسین بکەم، سەرسووڕمانی بێسنووری من بوو بۆ مرۆڤەکان، بۆ توانای مرۆڤەکان و بۆ ویست و بۆ زیرەکییان. من تا ئەمڕۆش لە نێوجەرگەی ئەو سەرسووڕمان و ئەفسوونەدا دەژیم. بۆ ئەوەی مرۆڤ ببێت بە نووسەر، پێویستە بە مرۆڤەکان سەرسام بێت. سەرسووڕمان بۆ دەق یاخود بۆ دنیابینی دواتر و درەنگتر دێت. هەموو ڕۆمانەکانم لەو سەرسامییەوە سەرچاوە دەگرن. خەیاڵ و فەنتازیا هەمیشە کەرەستەی من بووە، بۆ ئەوەی باس لە جوانییەکانی ژنان، پیاوان و منداڵان بکەم، چیرۆک و بەسەرهاتەکانیان بگێڕمەوە، چیرۆکی ئەو مرۆڤانە بپارێزم کە لە چەقی شەڕ، کارەساتەکان و ململانێکاندا ڕۆحی زیندووی خۆیان و مرۆڤبوونی خۆیان دەپارێزن و ئەوانی تر فەرامۆش ناکەن. بۆ من گرنگە پیشانی بدەم، هەر مرۆڤێک هەرچەندە خاوەنی دەسەڵاتێکی ترسناکیش بێت، شەڕەنگێز یان بێدڵ یاخود ڕقاوی و پڕکینەش بێت، کەسێکە، مەخلووقێکە، ئێمە دەتوانین لە هەناویدا، لە ناخیدا، شتێک بدۆزینەوە کە مایەی سەرسووڕمان بێت.\nمن خەڵکی ناوچەیەکم کە شەڕ و کارەساتەکان بوون بە تانوپۆی. هەرگیز نەمویستووە ڕوخساری هیچ شتێک جوان و پاک دەربخەم، هەر بۆیە بەرهەمەکانم نیشانەکانی ڕق و زەبروزەنگیان پێوە دیارە. هەرگیز نەمویستووە هیوای درۆ بئافرێنم، یان تەنها تیشک بخەمە سەر سیما ناسک و نیانەکانی ژیان و بە تەنها ئەوان بەسەربکەمەوە. بەڵام من هەمیشە بەرگریم لە بڕوا و ڕاستییەک کردووە: مرۆڤ دەتوانێت بە نێو دۆزەخدا تێپەڕ ببێت و سەرباری ئەو تێپەڕبوونەیش لەوسەرەوە وەکو مرۆڤ بێتە دەرێ. سیاسەت و ئایین دەتوانن مرۆڤەکان بکەن بە خەڵکی دڵڕەق، دەستوەشێن، بەڵام ئەو هیوایەش دەمێنێتەوە، هیوای ئەوەی سەرلەنوێ ئەو کەسە بگەڕێتەوە و ببێتەوە بە مرۆڤ، بەڵێ، ئەو هیوایە هەمیشە دەمێنێت و هەر لەئارادایە.\nئەوەی کە ئایا مرۆڤ باشە یان خراپ، من هەرگیز ئەو پرسیارەم لە خۆم نەکردووە. من سەبارەت بە هێزی ناوەکیی مرۆڤ بەرهەمم نووسیوە، بە ئامانجی ڕووبەڕووبوونەوەی بێخەیاڵی، گوێنەدان و لەبیرکردن. سەرسووڕمانی من بۆ مرۆڤ لە پێناسەیەکەوە سەرچاوە دەگرێت: ئەو، مرۆڤ دەزانێت بەرپرسیارێتییەکی هەیە و دەبێت شانی بداتە بەر و هەڵی بگرێت. هەستکردن بەم بەرپرسیارێتییە ئەرکێکی سیاسی و ئایینی نییە، لە یاساکانەوە سەرچاوە ناگرێت یان زادەی فەرمان و باوەڕداری نییە، بەڵکو هەڵکەوتەی ڕاستەوخۆی بەرپرسیارێتیی مرۆڤە بەرانبەر بە مرۆڤ. بەرپرسیارێتیی سەرەکیی ئەو ئەوەیە، مرۆڤانە ڕووبەڕووی ئەوانی تر ببێتەوە و مرۆڤانەش بیانبینێت. ئەم بەرپرسیارێتییە لە کاتە ئاساییەکاندا تاقی ناکرێتەوە و نابینرێت. ئەوە دەبێت لە ترۆپکی ترس و گیرۆدەییدا خۆی بسەلمێنێت، ئەو کاتەی کە مرۆڤبوون بۆ خۆی مەترسییە و مرۆڤ لەسەر مرۆڤبوونی ڕووبەڕووی کێشە و دەردەسەری دەبێتەوە، تەنها لە ترۆپکی بێهیواییدا خۆبەدەستەوەنەدانی مرۆڤ مانای خۆی وەردەگرێت.\nخوێنەرانی من دەبێت هەرگیز ئەوە لە بیر نەکەن، کە سەبارەت بە ڕۆژگارێک دەنووسم، ڕۆژگارێک لە بۆتەیاندا بۆ تاکەکان ترسناکە و ئاسان نییە وەک مرۆڤ بمێننەوە و لە مرۆڤبوون لا نەدەن. هەر بۆیە ویستوومە لە بەرهەمەکانمدا، لە نێو هەناوی شەڕ و کارەساتەکاندا ڕێز لە لاوازیی مرۆڤ بگرم. من هەوڵم داوە ئەوە پیشان بدەم کە لەگەڵ هەموو توندوتیژی و زەبروزەنگێکیشدا توخمێک دەمێنێتەوە، توخمێک کە شایستەی سەرسووڕمان و ڕێزە.\nبه‌ختیار عه‌لی چاپی ئه‌ڵمانیی ڕۆمانی شاری مۆسیقاره سپییه‌كانی به‌ده‌سته‌وه‌یه || فۆتۆ: ئانژا كادۆر، ماڵپه‌ڕی فه‌ڕمیی شاره‌وانیی دۆرتموند\nزۆر کەس ئەم سەرسووڕمانەی من بۆ ئەو توانا بێسنوورەی مرۆڤ، کە تەنانەت لە ڕۆژگاری پڕکارەساتدا، شتی جوان بەرهەم بهێنێت، وەکو خەیاڵ یان فەنتازیا پێناسە دەکەن. بەڵام ئەوە هەڵەیە. بێ بڕوا و متمانەم بەو هێزە من نەمدەتوانی ڕستەیەک بنووسم. مرۆڤەکان وەکو تاک، وەکو دەرهاویشتەی سیاسەت و جڤات دەتوانن ئێمە بێهیوا و خەیاڵشکێن بکەن، دەتوانن دڵڕەق و دەستوەشێن بن، بەڵام نابێت هەرگیز ئێمە باوەڕمان بە مرۆڤایەتی و مرۆڤبوون لە دەست بدەین. سیاسەت و شەڕەکان لە ڕۆژهەڵات هەمیشە گومڕامان دەکەن، گومڕامان دەکەن تا مرۆڤ کەموکورت ببینین و خۆمانی لێ بەدوور بگرین. بەرهەمەکانی من هەوڵێکە بۆ ڕاستکردنەوەی ئەو وێنە هەڵەیەی مرۆڤ. ئەو بەرهەمانە هەوڵێکن بۆ گەیشتن بەو توخمە، بەو جەوهەرە ئینسانییەی لە هەناوی ئێمەدا ئامادە بوو، بەرلەوەی سیاسەت و ئایین لە نێوی ببەن یان بیشێوێنن. من دۆزینەوەی ئەو توخمە مرۆڤانەیە وەکو ڕێگەیەک بۆ ڕزگاربوون و فریاکەوتن دەبینم.\nهەموو مرۆڤێک، تەنانەت ئەوانەش کە بە هەموو کەرەستە و ئامێرێک وەک دەستوەشێن و دڵڕەق پەروەردە دەکرێن، لە جەوهەری خۆیاندا بەشێکیان لەو مەخلووقە هۆشیار و زیرەکە تێدایە، ئەو مەخلوقەی جۆرە جوانییەکمان پێشکەش دەکات و ئێمە خودی ئەو جوانییە بە ”مرۆڤ” ناو دەنێین. هیچ ئایدۆلۆژیایەکی فریادڕەس، هیچ سەرکردەیەکی ڕزگارکەر و هیچ ئایینێکی پیرۆز ناتوانن لە ڕۆژهەڵات ئێمەی مرۆڤ ڕزگار بکەن. تاکە هیوای ئێمە پەیوەستە بەو مرۆڤەوە، بەو مرۆڤە بریندارەوە، بەو مرۆڤەوە کە لاواز کراوە و تینوتوانای لێ داماڵدراوە، ئەو مرۆڤەی من تێکستەکانمی بۆ دەنووسم.\nمن بۆ ئەوانە دەنووسم، ئەوانەی کە لە شەڕ و بەدبەختییە گەورەکاندا ژیاون و دەژین. نامەوێت هیوای درۆیان پێ ببەخشم، بەڵام هەوڵ دەدەم خوێنەرەکانم جیهان بە چاوێکی تر ببینن.\nڕەنگبێت زۆرێک لە بەرهەمەکانم بۆ خوێنەری ئەورووپایی تێگەیشتنیان سەخت بێت، لەبەر ئەوەی من سەبارەت بە بەشێک لە دنیا دەنووسم، هەندێ ڕووداو دەگێڕمەوە، باس لە کارەساتی دیرۆکی و سیاسی دەکەم، شتگەلێک تاکو ئێستا ئەدەبیات بە ڕاستی جێگەیەکی وای پێ نەداون. سەرباری هەموو ئەو دۆخە جیاوازانەش ئەوە دەبینم، بوونی من ئەمڕۆ لێرەدا و لە بەردەم ئێوەدا هەڵگری ئاماژەیەکە، ئاماژەیەک بۆ ئەوەی ئەدەبیات هەمیشە ڕەهەندێکی گەردوونیی هەیە و هیچ سنوورێک ناناسێت.\nمن هەوڵم داوە و ئێستاش هەر هەوڵ دەدەم، بەشدارییەکم لەوەدا هەبێت کە گەلی کورد لە ڕەهەندە گەردوونییەکانی خۆی باشتر حاڵی ببێت، لە هەوڵی گەڕاندا بێت بۆ شتە هاوبەشەکان و لە سنووری خۆیدا چەق نەبەستێت.\nجارێکی تر سوپاسی بێسنوورم پێشکەش بە ئێوە و بە شارەوانیی دۆرتموند دەکەم.\nئەم خەڵاتە، شتێکە کە بە درێژایی هەموو ژیانم شانازیی پێوە دەکەم.\nبه‌ختیار عه‌لی له دوای وه‌رگرتنی خه‌ڵاته‌كه و پێشكه‌شكردنی وتاره‌كه‌ی، له ده‌فته‌ری ئاڵتوونیی شاری دۆرتمۆند یادداشت ده‌نووسێت || فۆتۆ: ئانژا كادۆر، ماڵپه‌ڕی فه‌ڕمیی شاره‌وانیی دۆرتموند\nBaxtiarAli, Baxtyar Ali, Nelly Sachs Prize, Xalati Bashtrin,


سەرۆکی پیرۆ دەست لەکارکێشانەوەی خۆی ڕاگەیاند\nسەرۆکی پیرۆ مانوێل میرینۆ دوای پێنج ڕۆژ لە دەستبەرکاربوونی وەکو سەرۆکی وڵاتەکە دەستی لەکارەکەی کێشایەوە، ئەمەش دوای ئەوەی خۆپیشاندەرانی وڵاتەکە داوایان کرد دەستبەرداری پۆستەکەی بێت.\nدەست لەکارکێشانەوەی میریۆ دوای دانیشتنێکی بەپەلەی پەرلەمان هات کە تیایدا داوای لێکرا دەست لەکارەکەی بکێشێتەوە ئەگەر نا ئەوا ڕووبەڕووی ڕێوشوێنی یاسایی دەبێتەوە.\nمیرینۆ لە وتارێکدا لەمیانەی خۆپیشاندانە توندوتیژەکانی وڵاتەکەدا کە بووە هۆی کوژرانی 3 کەس و برینداربوونی نزیکەی 100 کەسی دیکە وتی " دەمەوێت بە سەرتاسەری وڵاتەکە ڕابگەیەنم دەست لەکارکێشانەوەی خۆم پێشکەش دەکەم."\nڕۆژی دووشەممە پەرلەمانی پیرۆ سەرۆکی پێشووی وڵاتەکە مارتن فیزکارای لەکارەکەی دوورخستەوە، ئەمەش لەسەر ئەوەی لە ساڵی 2014 دا فیزکارا کاتێک فەرمانڕەوای ویلایەتێک بووە بەرتیلی وەرگرتووە.\nدوورخستنەوەی فیزکارا بووە هۆی ئەوەی سەرۆکی پەرلەمان مانوێل میرینۆ ببێتە سەرۆکی وڵاتەکە، ئەوەش بووە هۆی کەوتنەوەی خۆپیشاندان لە وڵاتەکەدا و هەزاران کەس لە لیمای پایتەخت و شارەکانی دیکە ناڕەزاییان دەربڕی و داوایان کرد دەستبەرداری پۆستەکەی بێت.\nلە ماوەی ڕابردوودا سەرۆک وەزیری پیرۆ فلۆریس ئاراوز بەدووریزانی سەرۆک لەژێر فشاری خۆپیشاندانەکاندا دەست لەکارەکەی بکێشێتەوە و وتی " بیری لە دەست لەکارکێشانەوە نەکردۆتەوە چونکە ملیۆنان خەڵکی پیرۆ پشتیوانی لێدەکەن، بەڵام بەداخەوە لە ماڵەکانیان ماونەتەوە و داوایان لێناکەم بێنە دەرەوە."\nدوای ئەوەی لەمیانەی خۆپیشاندانەکاندا دژی میرینۆ سێ خۆپیشاندەر کوژران و سەدانی دیکە برینداربوون، پەرلەمانی پیرۆ کاتێکی دیاریکرد بۆ میرینۆ تاوەکو دەست لەکارەکەی بکێشێتەوە.\nدانیشتوانی لیمای پایتەختی پیرۆ بەهۆی دەست لەکارکێشانەوەی میرینۆوە ڕژانە سەر شەقامەکان و ئاهەنگی خۆشیان گێڕا.\nجێی ئاماژەیە پیرۆ زۆرترین زیانی بەهۆی ڤایرۆسی کۆرۆناوە لە ئەمەریکای لاتین بەرکەوتووە، نزیکەی 35,000 حاڵەتی گیان لەدەستدان لەو وڵاتەدا تۆمارکراون کە ئەوەش بەپێی ژمارەی دانیشتوانەکەی زۆرترین ڕێژەی گیان لەدەستدانە لە سەرانسەری جیهاندا.


بەم نیشانانەدا بزانە هەستی شەشەمت بەهێزە\nئەم جۆرە هەستە پێی دەوترێت چاوی سێهەم یان هەستی شەشەم ،یەكێكە لەسەرچاوەكانی ووزە لە جەستەی مرۆڤدا و پەیوەندی هەیە بەیەكێك لە ڕژێنەكانی جەستەی مرۆڤەوە كە دەكەوێتە ناوەڕاستی ناوچەوان و سەرو برۆكانەوە و ئەركی ئەم هەستەوەرە لە مرۆڤدا هەستكردنە بە ڕوداوەكان پێش ئەوەی ڕوبدات و دوای تەمەنی پێنج ساڵی لە هەندێك كەسدا ئەم هەستە چالاك دەبێت .\nچەند نیشانەیەك ئاشكرای دەكات كە هەستی شەشەمت بەهێزە لەوانەش:\n1-ئەو كەسانەی ئەم هەستەیان بەهێزە پێش ئەوەی شتەكە ڕوبدات بەشێوەیەكی شاراوە هەست بە بینینی دەكەن و پێیان وایە بابەتێك هەیە كە ڕودەدات .\n2-زۆر هەستیار دەبن بۆ ڕوناكی و ئەمە ئازاری چاوەكانیان دەدات و ئارەزووی ڕەنگە كراوەكان دەكەن .\n3-كرانەوەی هەستی شەشەم كە پێی دەوترێت چاوی سێهەم وادەكات مرۆڤ هەست بە ئازاری ناو چەوانی بكات و ئەمە بەتایبەت ئەو كاتانە ڕودەدات كە هەست بە ڕوداوێكی ناخۆش دەكەن پێش ئەوەی ڕوبدات .\n4-هەست بە جیاوازی خۆیان دەكەن لەگەڵ ئەو كەسانەی لە دەوروبەریانن و هەندێكجار ئەو كەسانەی ئەم هەستەیان هەیە زوو درك بەوە ناكەن كە بەم شێوەیەن بەڵام ووردە ووردە متمانە بەچەند شتێك ناكەن كە پێشتر متمانەیان پێكردوە و ئارەزوكردنیان بۆ چەند شتێك كەم دەبێتەوە .\n5-زۆر بەئاسانی دەتوانن ئەوەی لەچاوی كەسی بەرامبەردا هەیە لێی تێبگەن و بیخوێننەوە .\n6-بەردەوام هەست بە گۆڕنكاری دەكەن لە كەسایەتیاندا ڕودەدات و زۆركات ئەو گۆڕنكاریانەش بە سوود دەبن .\nژماره‌ی بینین : 2937\nژماره‌ی بینین : 2521\n6 ده‌نگی ئه‌مریکا به کوردی\nلە سەر هێڵە ئێستا : 4943


فەرەنسا ھەوڵ‌دەدات گەمارۆكانی ئەمریكا بۆسەر ئێران كەم بكاتەوە\nگەشتیاران لە ئانتالیای تورکیا\n2019-08-01 [11:18 AM]\nداھاتی گەشتیاریی توركیا لە ماوەی چارەكی دووەمی ئەمساڵدا بەرێژەی سەدا 13 پۆینت 2 گەشەی کردووە.\nبەگوێرەی نوێترین ئامارە فەرمییەكانی توركیا، لە ماوەی چارەكی دوومی ئەمساڵدا ، داھاتی گەشتیاریی لەم وڵاتە بەڕێژەی سەدا 13 پۆینت 2 لەسەر بنەمای سالانە گەشەی سەندووە. گەشە‌سەندنەکە بەجۆرێكه کە گەیشتووەتە 7 ملیار و 97 ملیۆن دۆلار.\nتورکیا ھاوكات لە ماوەی نیوەی یەكەمی ئەمسالدا توركیا پێشوازی لە 18 ملیۆن و 76 ھەزار و 506 گەشتیاری بیانی كردووە.\nبەگوێرەی راپۆرتەكانی وەزارەتی رۆشنبیری و گەشتیاری لە توركیا، گەشتیارە رووسەكان لە پلەی یەكەمی لیستی ئەو گەشتیارانەدا ھاتوون كە روویان لە توركیا كردووە و رێژەیان گەیشتووەتە دوو ملیۆن و 709 ھەزار و 397 گەشتیار و لەسەدا 13 پۆینت 91 زیادەی تۆماركردووە و ئەڵمانەكانیش لە پلەی دووەمدا ھاتوون بە نزیكەی دوو ملیۆن كەس، مامناوەندیی خەرجی ھەر گەشتیارێكی بیانی لە كاتی مانەوەی لە توركیا 469 دۆلار بووە.\nئەم هەواڵە 8386جار خوێندراوەتەوە


وەزارەتی خەزێنەی ئەمەریکا سزای سەپاند بەسەر سێ کەسایەتی باڵای حزبوڵڵای لوبنانیدا کە دووانیان ئەندامی پەرلەمانی لوبنانن و یەکێکی دیکەیان بەرپرسی هەماهەنگییەکانی نێوان حیزبوڵا و دەزگا ئەمنییەکانی لوبنانە.\nئەمە یەکەمین جارە ئۆفیسی چاودێریکردنی سەرمایەی بیانی سەر بە وەزارەتی خەزێنەی ئەمەریکا سزا دەسەپێنێت بەسەر ئەندامانی پەرلەمانی لوبناندا کە هەمیشە ئەو کەسانە دەکەنە ئامانج کە واشنتن تۆمەتباریان دەکات بە تۆمەتی پشتیوانیکردن لە ڕێکخراوە تیرۆریستیەکان. واشنتن حزبوڵڵای بە ڕێکخراوێکی تیرۆریستی لە قەڵەمداوە.\nئۆفیسی چاودێریکردنی سەرمایەی بیانی وتی ئەمین شەری و محەمەد حەسەن ڕەعدی خستۆتە لیستی سزاکانەوە کە هەردووکیان ئەندام پەرلەمانی لوبنانن بەهۆی ئەوەی کار بۆ حزبوڵڵا دەکەن.\nهەروەها ئۆفیسەکە وێنەی ئەو کەسانەی بڵاوکردۆتەوە و لە یەکێک لە وێنەکاندا سەرکردەی فەیلەقی قودسی ئێرانی قاسم سولەیمانی تێدایە دەستی کردۆتە ملی ئەمین شەرییەوە.\nئۆفیسەکە وتیشی سزاکان وەفیق سەفاشی گرتۆتەوە کە بەرپرسی یەکەی پەیوەندیی و هەماهەنگییەکانی حزبوڵڵایە کە بەرپرسە لە هەماهەنگی لەگەڵ دەزگا ئەمنییەکانی لوبناندا.\nبەپێی ڕێوشوێنەکانی وەزارەتی خەزێنەی ئەمەریکا، هاوڵاتیانی ئەمەریکی بۆیان نیە مامەڵە لەگەڵ ئەم سێ کەسایەتییەدا بکەن و هەموو سەرمایەکانیان لە ئەمەریکا سڕ دەکەن. هەروەها تواناکانیان بۆ سوود وەرگرتن لە سیستمی پارەی ئەمەریکی سنووردار دەکرێت.\nبەرپرسێکی بەڕێوبەرایەتیەکەی سەرۆک ترامپ بە ڕۆژنامەنووسانی وت ئەمەریکا دەیەوێت سزاکان کاریگەرییەکی بەهێزیان هەبێت لەسەر هەرکەسێک کە مامەڵە لەگەڵ حزبوڵڵادا دەکات.\nبەرپرسێکی وەزارەتی دەرەوەی ئەمەریکا وتی " پەیامەکە بۆ هەموو ئەندامانی حکومەتی لوبنان ئەوەیە کە چیتر مامەڵە لەگەڵ ئەو کەسانەدا نەکەن کە ئەمڕۆ خستووماننەتە ناو لیستی سزاکانەوە."


بەشداری ئەنداما پلاتفۆرموو هۆرامی جە کۆنفرانسوو راویژی نەتەوەیی وەرکەوتوو کوردستانی . – Horam\nئەنداما پلاتفۆرموو هۆرامی روا ١٤ و ١٥ سپاتامبرو ٢٠١٥ بەشداروو کۆنفرانسوو نەتەوەیی وەرکەوتوو کوردستانی کە جە لاو کۆنگرەو نەتەوەیی کوردستانی ( کەنەکە ) یەو رێکوزیابێ ، بێیە . جە کۆنفرانسەکەنە سەروو بابەتوو ئاژەو سیاسی ئارۆی وەرکەوتوو کوردستانی ، ژەنا ، ئابووری و مافەکا ئینسانی قسەو باس کریا . جە رۆ دمائیی پێ لوا و ویرو ڕاو حزبەکا ، رێکوزیایەکا وکەسایەتییە سەربەخۆکا پێ چارەسەری گرێفتەکا و یاوای بە یەکیەتی نەتەوەیی جە وەرکەوتوو کوردستانی باس کریا.\nپلاتفۆرموو هۆرامی پێ نزیک بییەو لایانەکا جە چن خالێنە ویروراو پلاتفۆرمیش پێ شێوەو ئاشکرا کەرد .\nگەلەکەما جە وەرکەوتوو کوردستانینە ، روە پر جە زەحمەتەکا وێش تەجرۆبە کەرۆ . دۆلەت و جمهووری ئیسلامی ئێرانی سیاسەتوو سالەکا ١٣٦٠ وەرەتاوی بە فشار سەروو چالاکا مەدەنی ، قەنارەداو زینانیا سیاسی ، کۆشتەی کۆڵبەرا و ملیتاریزە کەردەو وەرکەوتوو کوردستانی دووبارە کەرۆوە . چی ئاژەنە گەر گەل و کوردی هووشیار نەبۆ ، جە هەر ئەگەرێ کە روە دۆ گەلەکەما جارێتەر بە خرابتەر جە جارانی بۆ بە قۆربانی و ژیوایش پێ یاوای بە ئازادی تاڵتەر بۆ . پێ دووبارە نەبیەیۆ تاریخ و ماڵ وێرانی پسۆ پڵاتفۆرموو هۆرام-ی ئی خاڵا پسۆ ڕا چارەکا ئاشکرا کەرمێ .\n١- رێکوستەو سپێوە یەکدەس پێ پارێزناو گەل و نیشتمانی .پێ وەر گێرتەی جە رووداوە ناوەشەکا چن هێزی جە وڵاتێوەنە بە تایبەت شەری ناوخۆ.\n٣- هەماهەنگ بییەی چەنی لایانە ئازادیوازەکا ئێرانی بە تایبەت ژەنا . رژیم بە تەنیا بە کوردی نمەفاریۆ ، پێ ئانەی ئێرانێ دیموکراتیک بۆنیاد بنریۆ ، کۆشیای هام بەش پەنەوازەن .\n٤- نویستەو پرۆژێوە هام بەشی نەتەوەیی پێ هەر ئەگەرێ کە جە دمارۆ روە دۆ . ئێمە مشۆم زانمێ کە چێشما گەرەکا و پێ چێشی کۆشیەمێ .\n٥- رێکوستەو کۆمیتێوە تایبەت سەروو تاوان و جەنایەتەکا رژیمی جە دادگا جیهانیەکا ، سەروو مەسەلەکا ، قەنارەدای ، کۆشتی کۆڵبەرا ، دەس درێژی و ئەشکەنجە .\n٦- تاکید سەروو سەربەخۆیی سیاسی و خەتوو فکری وەرکەوتوو کوردستانی . نمەبۆ وەرکەوتوو کوردستانی وێش کەرۆ قۆربانی هیچ لایان و بەشێ . سەرەراو تەکید سەروو هەرمانەی هامبەش چەنی بەشەکا تەری ، مشۆم سەربەخۆیی سیاسی وێما پارێزنمێ .\n٧- تاکید سەرو پارێزناو یاساکا مافوو ئینسانی جە چوارچێوەو نەتەوەی دیموکراتیکینە . وەرکەوتوو کوردستانی مزائیکە فرە رەنگەنە کە بە بێ وەرچەم گێرتەو جیاوازیە زوانی ، باوری و ویروو راکا ، یەکیەتیی نەتەوەئیش زەحمەتا .\n١٤- و ١٥ سپاتامبروو ٢٠١٩ ستۆکۆڵم


دیموکراسی و گەشەکردن هەر خەونە یان پاشەرۆژی ئێمەشە\nسەلاح حسێن ئەفەندی\nبونیادنانی دیموکراسی پرۆسەیەکی درێژخایانە، هەتا دەوڵەت و حوکمڕانی و نایەکسانی لە جیهاندا بمێنێ، پڕۆسەکە بەردەوامدەبێت. دەبێ هەمیشە چاکسازی و گۆڕانکاری بەجۆرێک تیادا ڕوبدات کە لەگەڵ ئاستی گەشکردنی کۆمەڵگەدا بگونجێت.\nنیازم وایە، بە زنجیرەیەک بڵاوکراوە، زانیاری بچوک لەسەر هەندێ ناوچەی جیهان، پێشکەشی ئێوەی بەڕێز بکەم. زوربەی نوسراوکان لە کتێبی (بۆچی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست شکستی هێنا؟) وەرگیراون. ئەم باسانە پێویستیان بە توێژینەوەکردن و دەوڵەمەندکردن هەیە. سەرچاوەی داتاکان لە کتێبەکەدا دەستان دەکەوێت.\nسوید و سكه‌ندناڤیا وئاسۆیه‌كی گه‌ش\nهه‌رچه‌نده ئه‌مڕۆ سوید وڵاتێكی بچوكه و ژماره‌ی دانیشتوانی ته‌نها ده ملیۆن، به‌ڵام به‌هۆی سروشتی سیستمی به‌ڕێوه‌بردنی سیاسی و ئابوری وڵاته‌كه‌وه و ئه‌و ناوچه‌یه‌ی تێكه‌وه‌تووه، هه‌روه‌ها به‌هۆی چاكسازی و گۆڕانكاری تیایاندا، گرنگی تایبه‌تیان هه‌یه بۆ زیاتر تێگه‌یشتنی ئه‌و فاكته‌ر و مه‌رجانه‌ی ده‌بنه هۆكاری گه‌شه‌كردنی وڵاتێك یان ناوچه‌یه‌ك.\nره‌نگه ئه‌مڕۆكه ئه‌و گۆڕانكاری و گه‌شه‌كردنه‌ی له سوید و ده‌وڵه‌ته‌كانی تری ده‌وروپشتیدا جێگه‌ی سه‌رسوڕمانی هه‌ندێ كه‌س بێت. به‌ڵام به‌گه‌ڕانه‌وه بۆ مێژووی كۆنی وڵات و ناوچه‌كه و لێكۆڵینه‌وه‌ی ئه‌وفاكته‌رانه‌ی بونەته هۆكاری ئه‌و گۆڕانكاریانه، ره‌نگه چیتر لامان شتێكی سه‌یر نه‌بێت، كه ئه‌م ناوچه بچوكه بۆته یه‌كێك له هه‌ره ناوچه پێشكه‌وتووه‌كانی جیهان.\nسیستمی به‌ڕێوه‌بردنی سیاسی و ئابوری پلورالیستی ئه‌م وڵاتانه ته‌نها نه‌بۆته هۆكاری گه‌شه‌كردنی ناوخودی وڵاته‌كانیان، به‌ڵكو بۆته به‌ردی بناغه بۆ هاوسه‌نگیی نێوان ئه‌و وڵاتانه و ئاسوده‌یی و سه‌قامگیری له ناوچه‌كه‌دا. ساڵی ٢٠١٤ سوید یادی دوو سه‌د ساڵی ئاشتی له وڵاته‌كه‌دا کردەوە. پێش دوو سه‌د ساڵ دوا شه‌ڕی له‌گه‌ڵ نه‌رویج كۆتایی پێهێنا، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی دوو شه‌ڕی جیهانی له ئه‌وروپا روویدا به‌ڵام وڵاته‌كه نه‌بووه لایەنێک لەشەڕ.\nئایا هۆكاری ئه‌مانه بۆئه‌وه ده‌گەڕێته‌وه خه‌ڵکی سوید بلیمه‌تتر و تێگه‌یشتوترن له روس و كورد و میسریه‌كان؟ ئایا بۆ ئاین و كلتور و ئایدۆلۆژیایەكی تایبه‌تی له نێوانیاندا ده‌گه‌ڕێته‌وه؟ ئایا هۆی خوێنده‌واری و ئاستی فێربوونیانه؟ یان هه‌موو ئه‌مانه بۆ چۆنیه‌تی سیستمی به‌ڕێوه‌بردنی سیاسی و ئابوری تیایدا ده‌گه‌ڕێته‌وه؟\nئه‌گه‌ر چاوێك به مێژووی كۆن و نوێی ئه‌م وڵاته‌دا بخشێنین بۆمان ده‌رده‌كه‌وێت، كه ئه‌م وڵاته له كۆندا هه‌مان كۆسپ و گرفت له رێگه‌ی گه‌شه‌كردنیاندا بووه، كه ئه‌مڕۆ له به‌رده‌م گۆڕانكاری و گه‌شه‌كردنی زۆر له وڵاتان و ناوچه‌كانی جیهانه. ئه‌وه‌ی له‌م وڵاته روویداوه دروستبوونی زه‌مینه‌ی له‌باره، كه فاكته‌ره بنچینه‌ییه‌كان تیایدا رێگه‌ی بۆ چاكسازی سیاسی و ئابوری خۆشكردووه.\nهه‌تا ساڵه‌كانی ١٣٠٠هه‌روه‌كو روسیا، سویدیش وڵاتێكی لاكه‌نار بوو له ئه‌وروپا. سه‌رنجی وڵاتانی تری ئه‌وروپای رانه‌ده‌كێشا. وڵاته‌كه به‌سه‌ر چه‌ندین ناوچه‌ی له‌یه‌كدابڕاو به‌شبوو. خه‌ڵكه‌كانی هیچ په‌یوه‌ندییەكی ئه‌وتۆ له نێوه‌ندیاندا نه‌بوو. خاوه‌نی كلتور و نه‌ریت و دیالێكتی له یه‌ك جیاواز بوون. ساڵی ١٠٠٠ ئاینی مه‌سیحی هاته وڵاته‌كه‌وه و به فه‌رمی جێگه‌ی ئایینه بچوكه خۆماڵیه‌كانی گرته‌وه، به‌ڵام هه‌تا سه‌ده‌ی هه‌ژده ئه‌و ئاینه كۆنانه هه‌ر رۆڵیان مابوو.\nهه‌تا ساڵه‌كانی ١٣٠٠هیچ ده‌سه‌ڵاتێكی سیاسی و ئابوری به‌هێزی خۆماڵی ئه‌وتۆ نه‌بوو. به‌ڵام له‌و ساڵانه‌وه پاشاگه‌ری بچوك، كه له میرنشین ده‌چوون له هه‌ندێ ناوچه‌ی وڵاته‌كه سه‌ریهه‌ڵدا. له‌و سه‌رده‌مه‌دا هێشتا هیچ ده‌سه‌ڵاتێكی ناوەندی نه‌بوو، كه ئه‌وانه پێكه‌وه ببه‌ستێ. ئه‌وانه هه‌میشه له‌گه‌ڵ یه‌كتری و دراوسیه‌كانیاندا له شه‌ڕ و ئاژاوه‌دا بوون<٥٢، ساڵی ١٣٠٠>.\nله ساڵه‌كانی ١٥٠٠دا له‌به‌ر لاوازی ده‌سه‌ڵاتداتانی ناوخۆ و گرژی نێوه‌نیان، به‌شێكی زۆری وڵاته‌كه له‌ژێر ده‌سه‌ڵاتی پاشاكانی دانماركدا بوو. ساڵی ١٥٢٥ یه‌كێك له پاشاكان توانی به‌سه‌ر پاشاگه‌ریه‌كانی تردا زاڵ بێت و به‌شێكی زۆری وڵاته‌كه بخاته ژێر ده‌سه‌ڵاتی خۆیه‌وه. له راستیدا ناكرێت هه‌تا ئه‌وساش ناوی بنرێ وڵاتێكی یه‌كگرتوو، چونكه شار و گونده‌كانی وڵاته‌كه بچوك بوون و پێكه‌وه نه‌به‌سترابوون و به‌شێكی هێشتا له‌ژێر ده‌سه‌ڵاتی دانماركدا بوو.\nئه‌وكاته ژماره‌ی دنیشتوانی ئه‌و ناوچانه‌ی ژێر ده‌سه‌ڵاتی پاشا ته‌نها ده‌وروبه‌ری ٧٠٠هه‌زار كه‌س بوون، به‌شاكانی تریش، كه هێشتا له‌ژێر ده‌سه‌ڵاتی دانماركدا بوو ژماره‌ی دانیشتوانی ٢٠٠هه‌زار كه‌س بوون. شاره‌كانی وڵاته‌كه بچوك بوون و ته‌نها ٥% خه‌ڵكه‌كه تیایاندا جێنشین بوون. ستۆكهۆڵم كه گه‌ره‌ترین شار بوو ته‌نها شه‌ش هه‌زار كه‌س تیایدا نیشته‌جێ بوو. ١٥% دانیشتوانی ئه‌و شاره بێگانه‌بوون و به كاروباری بازرگانی و پیشەییەوە خه‌ریك بوون<٢٧ ل١٣>.\nوڵاته‌كه له چه‌ندین ناوچه‌ی فیوداڵی پێكهاتبوو. سیستمێكی به‌ڕێوه‌بردنی فیوداڵی هه‌بوو و زۆربه‌ی شوێنه‌كان له‌ژێر ده‌سه‌ڵاتی ئه‌وانه‌دا بوون. نزیكه‌ی ٩٠% خه‌ڵكی وڵاته‌كه له‌سه‌ر به‌رهه‌مهێنانی كشتوكاڵی ده‌ژیان. كه‌نیسه خاوه‌نی ٢٥% زه‌وی كشتوكاڵی وڵاته‌كه بوو، سه‌ره‌ڕای ئه‌وه خاوه‌نی سامانێكی زۆری كڵێسه و كه‌نیسه و زێڕ و زیو بوو. سه‌ره‌ڕای ئه‌وانه خه‌ڵكی وڵاته‌كه‌ی ناچاربوون ١٠% داهاتووه‌كانیان به شێوه‌ی باج بده‌ن به كه‌نیسه. ٢٥% زه‌وی كشتوكاڵی موڵكی تایبه‌تی جوتیاره موڵكداره بچوكه‌كان بوون. ئه‌و جوتیارانه به رێژه‌ی جیاواز موڵكیان هه‌بوو.ئه‌مانه‌ش ده‌بوایه باجیان به پاشا و ده‌سه‌ڵاتی ئاینی بدایه و له‌كاتی پێویستدا هاریكاری پاشا و فیوداڵ و كه‌نیسه‌یان بكردایه. پاشا خاوه‌نی ٥% زه‌وی كشتوكاڵی بوو و گه‌وره‌ترین و ده‌وڵه‌ترین فیوداڵ بوو. فیوداڵه‌كانی تر موڵكداری ٤٥% زه‌وی كشتوكاڵی وڵاته‌كه‌بوون<٢١ل٢١>.\nله‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی مسكێنه‌كانی سوید له ژێر سایه‌ی زوڵم و زۆری پاشا و فیوداڵ و كه‌نیسه‌دا بوون، به‌ڵام ئه‌وانه به شێوازی مسكێنه‌كانی روسیا و رۆژهه‌ڵاتی ئه‌وروپا نه‌به‌سترابوون به زه‌ویه‌كانه‌وه و له‌گه‌ڵ زه‌ویه‌كان نه‌ده‌كران و نه‌ده‌فرۆشران. ئه‌و مسكێنانه بێجگه‌له دانی باج به فیوداڵ و پاشا و كه‌نیسه ده‌بوایه حه‌فته‌ی سێ رۆژ بێگارییان بۆ خاوه‌ن زه‌وی بكردایه.\nفیوداڵه‌كان مافی میراتگری موڵك و ماڵیان هه‌بوو. توێژی سه‌روه‌ی فیوداڵه‌كان، كه له ده‌وروبه‌ری بیست بنه‌ماڵه پێكهاتبوون پێیان ده‌وتن ئادیل، خاوه‌نی ناوچه‌و سامان و كۆشك و ته‌لار و هێزی سه‌ربازی خۆیان بوون. ئه‌مانه ئۆروستۆكراتی وڵاته‌كه‌بوون و په‌یوه‌ندی باش و ژن و ژنخوازیان له نێوه‌ندا په‌یداكرد بوو. ئه‌مانه به‌هۆی ده‌وڵه‌مه‌ندی و خاوه‌نێتی هێزی سه‌ربازی و ئه‌سپ و چه‌ك و ته‌قه‌مه‌نی و ئامرازی تری شه‌ڕه‌وه پاشا لێیانه‌وه نزیك بوو و له‌كاتی شه‌ڕ و ئاژاوه‌دا پێویستی به هاریكاری و یارمه‌تیان بوو. پاشا یان باجی له‌مانه نه‌ده‌سه‌ند، یان ئه‌وه‌ی بشدرایه به‌ناوی دیاری و یارمه‌تی بوو له‌كاتی پێویستدا.\nبه‌هۆی لاوازی پاشا و ده‌سه‌ڵاتی ناوەندییه‌وه ، هه‌روه‌ها به‌هۆی بوونی چه‌ندین فیوداڵ و ده‌سه‌ڵاتی ئاینی به‌هێز و له‌هه‌مانكاتدا بوونی ژماره‌یه‌كی زۆری جوتیاری موڵكداری بچوك، كه خاوه‌نی ٢٥% زه‌وی كشتوكاڵی بوون، پاشا هه‌میشه پێویستی به هاریكاری و یاره‌مه‌تی ئه‌مانه بوو به تایبه‌تی له كاتی شه‌ڕوشۆڕی ده‌ره‌كی و ئاژاوه‌ی ناوخۆدا. ئه‌م پێكهاته و چینوتوێژه به‌هێزانه زۆر ناچاری پاشا نه‌بوون به‌ڵكو به پێچه‌وانه‌وه پاشا زیاتر پێویستی به‌وان بوو، بۆیه به ئاسانی ملیان بۆ پاشا و ده‌سه‌ڵاتداران كه‌چ نه‌ده‌كرد. ئه‌م فاكته‌رانه هه‌روه‌كو ئینگلته‌را زه‌مینه‌یه‌كی دروستكرد بوو بۆ زیاتر گوێرایه‌ڵ بوونی پاشا و دروستبوونی دیالۆگ له نێوان پاشا و ئه‌وانه‌دا<٣٨ل٤٩>.\nئه‌م فاكته‌رانه بوونه هۆكاری ئه‌وه‌ی ساڵی ١٤٣٥ په‌رله‌مانێكی ساده پێكبهێنرێت، كه لاكاتی پێویستدا كۆده‌بووه‌وه. ئه‌ندامانی په‌رله‌مان له سه‌ره‌تادا نیوه به‌نیوه له ئۆروستۆكراته‌كان و پیاوانی ده‌سه‌ڵاتی ئاینی پێكهاتبوو و پاشا خۆی سه‌ركردایه‌تی ده‌كردن و به‌هێزترین ده‌نگی هه‌بوو له‌وێدا و دوا بڕیار له ده‌ستی ئه‌ودا بوو. هه‌رچه‌نده ئه‌وانه‌ی په‌رله‌مانیان پێكده‌هێنا و به‌شداری هه‌ندێ بڕیاریان ده‌كرد، ژماره‌یه‌كی كه‌مبوون و ته‌نها نوێنه‌رایه‌تی چه‌ند توێژێكی بچوكی كۆمه‌ڵایه‌تیان ده‌كرد، به‌ڵام هه‌وێن و بناغه‌یه‌كی گرنگ بوو بۆ بونیادنان و گه‌شه‌كردنی سیستمێكی به‌ڕێوه‌بردنی سیاسی و ئابوری به‌رفراوانتر.\nده‌سه‌ڵاتی ئاینی كه‌نیسه، له‌م وڵاته بێجگه‌له له‌وه‌ی خاوه‌نی زه‌ویوزار و سامانێكی زۆر بوو و باجێكی زۆری له خه‌ڵك ده‌سه‌ند، ده‌سه‌ڵاتێكی سیاسی و سه‌ربازیی به‌هێز بوو. هه‌میشه ململانێیان له‌گه‌ڵ پاشا ده‌كرد و زۆرجار ناچاریان ده‌كرد گوێرایه‌ڵی خواسته‌كانی ئه‌وان بێت. هێنده هێزی سه‌ربازییان به‌هێزبوو، كه قه‌دیسه گه‌وره‌كانیان به شوێنه‌كاندا تێپه‌ر ده‌بوون و هاتوچۆیان ده‌كرد زیاتر له ٤٠٠ سواری چه‌كداری شه‌ڕكه‌ریان به‌دواوه بوو. سه‌ره‌ڕای ئه‌وه پاپای رۆما پاڵپشتی ده‌كردن. پیاوانی ئاینی له‌م وڵاته‌دا زۆر توندڕه‌وبوون به‌رامبه‌ر ئه‌وانه‌ی بڕوا یان ئاینی جیاوازیان هه‌بوو. به تۆمەتی كافربوون و لادان له رێبازی كه‌نیسه، به‌سه‌ده‌ها خه‌ڵكیان به زیندوێتی له‌به‌رچاوی خه‌ڵك ده‌سووتان.\nئه‌م وڵاته له ساڵه‌كانی ١٥٠٠دا هه‌تا راده‌یه‌ك خۆ به‌خێوكه‌ر بوو و به‌رهه‌مهێنان تیایدا بۆ دابینكردنی پێویستی خۆ بوو، ئیكتفای زاتی. بێجگه‌له هه‌ندێ پێویستی وه‌كو خوێ و به‌هارات و هومله و هه‌ندێ قوماش زۆربه‌ی پێویستیه‌كانی خۆیان به‌رهه‌م ده‌هێنا. به‌ڵام گۆڕانكارییه گه‌وره‌كانی شوێنه‌كانی تری ئه‌وروپا و گه‌شه‌كردنی ئاڵوگۆڕی بازرگانی تیایدا هه‌ر له‌كۆنه‌وه له رێگه‌ی ئه‌ڵمانیا و دانماركه‌وه كاردانه‌وه‌ی گه‌وره‌ی له‌سه‌ر ئێره‌شكرد.\nدواتر به‌هۆی گه‌شه‌كردنی پیشه‌سازی له هه‌ندێ وڵاتی ئه‌وروپا و زیادبوونی خواست له‌سه‌ر كه‌ره‌سه‌ی خاو، ده‌رهێنان و هه‌نارده‌كردنی هه‌ندێ سامانی سروشتی نمونه‌ی مس و ئاسن و زیو و دار بۆ ئه‌و شوێنانه زیادیكرد. سوید دارستانێكی زۆری هه‌بوو، به‌شێك له‌وانه ده‌بڕانه‌وه و وه‌كو سوته‌مه‌نی له كانه‌كاندا به‌كارده‌هێنران و به‌شێكی هه‌نارده‌ی ده‌ره‌وه ده‌كرا. فیوداڵه خاوه‌ن دارستانه‌كان به هۆی بوژاندنه‌وه‌ی ئه‌و بازرگانیه‌وه داهاتێكی زۆریان بۆ ده‌مایه‌وه و هه‌ندێ له‌وانه دواتر رۆڵیان له‌و بازرگانیه‌دا زیادیكرد<٢١ل٣٩>.\nهه‌ندێ ناوچه‌ی سوید، كه كانی زۆری مس و ئاسنی تێدا بوو زۆر جێگه‌ی سه‌رنجی فیوداڵ و ده‌سه‌ڵاتداران نه‌بوو. ئه‌وانه به‌نزمی سه‌یری ئه‌و كارانه‌یان ده‌كرد و به‌كاری خه‌ڵكی لات و پووتیان داده‌نا. له‌به‌رئه‌وه په‌یداكردن و ده‌رهێنانی ئه‌و میتالانه كه‌وته ده‌ستی توێژێك خه‌ڵكی نوێی تایبه‌تیه‌وه. ئه‌وانه نه جوتیار بوون و نه بازرگان، به‌ڵكو توێژێكی ئازاد و ئیشكه‌ربوون. ئه‌مانه له‌گه‌ڵ بوژاندنه‌وه‌ی بازرگانی و زیادبوونی خواست له‌سه‌ر ئه‌و میتالانه هه‌تا ده‌هان پێگه‌ی ئابوری و كۆمه‌ڵایه‌تیان به‌رز ده‌بووه و ده‌بوونه خاوه‌ن كومپانیای گه‌وره‌تر و ژماری كرێكاره‌كانیان زیادیده‌كرد.\nله دوای ساڵه‌كانی ١٥٥٠ وه، به‌هۆی شه‌ڕ و ململانێیه‌كی قورس له‌گه‌ڵ دانماركدا له پێناوی سه‌ربه‌خۆیی بوون له‌ده‌ستیان و یه‌كخستنی وڵاته‌كه، به‌هۆی قه‌یرانی ئابوریه‌وه، كه به‌هۆی قه‌رزكردنێكی زۆره‌وه له بانكه‌كانی ئه‌ڵمانیا به‌رۆكی پاشای گرتبوو، به‌هۆی لاوازی پاشا و ناچاربوونی زیاتر بۆ ئۆروستۆكرات و فیوداڵ و داهاتی باجی زیاتره‌وه، به‌هۆی بوژاندنه‌وه‌ی بازرگانی و ناچاربوونی پاشا بۆ داهاتی زیاتری باجه‌كان له‌و كه‌رته ئابوریه، به‌هۆی فشاری به‌رده‌وامی كه‌نیسه له‌سه‌ر پاشا و ده‌سه‌ڵاتی به‌هێزیانه‌وه، به‌هۆی هه‌موو ئه‌مانه‌وه پاشا ناچاركرا، كه بڕیاری هه‌ندێ چاكسازی سیاسی و یاسایی و ئابوری په‌سند بكات<٣٨ل٥٢>.\nله‌و ساڵانه‌دا هه‌روه‌كو پێشتر له ئینگلته‌را روویدا، به پاڵپشتی فیوداڵه‌كانی تر و چینوتوێژه نوێیه‌كانی تری كۆمه‌ڵگا، پاشا پێش هه‌موو شتێك كه‌وته موساده‌ره‌كردنی زه‌وی كشتوكاڵی و سامانه‌كانی كه‌نیسه و كه‌مكردنه‌وه‌ی رێژه‌ی باجه‌كانیان. ئه‌م كرداره بووه هۆكاری زیادبوونی داهاته‌كانی ده‌وڵه‌ت و به‌هێزبوونی پاشا و ده‌سه‌ڵاتی ناوەندی ده‌وڵه‌ت و سوپا. له ساڵه‌كانی ١٦٠٠دا سوید بووه ده‌وڵه‌تێكی زه‌به‌لاحی به‌هێزی ناوچه‌كه و سه‌رده‌می ده‌ستپێكردنی زنجیره‌یه‌ك شه‌ڕ له‌گه‌ڵ وڵاتانی ده‌وروپشتدا.\nداگیركرنی فنلندا و هێرشكردنه سه‌ر روسیا و روودانی زنجیره‌یه‌ك شه‌ڕ له‌گه‌ڵ ئه‌و وڵاته‌دا و مه‌سره‌فێكی زۆر له‌و بوارانه‌دا، هه‌میسانه‌وه خه‌زێنه‌ی پاشای به‌تاڵكرد و پێویستی به داهاتی زیاتر بوو. بۆ دابینكردنی داهاتی باجی زیاتر بۆ مه‌سره‌فه‌كانی ده‌بوایه پاشا زیاتر گوێرایه‌ڵی فیوداڵه‌كان و چینوتوێژه نوێیه‌كان بێت و رازیبێت به چاكسازی سیاسی و ئابوری و یاسایی.\nله‌پاڵ ئه‌مانه‌دا زنجیره‌یه‌ك راپه‌ڕین له‌ناو جوتیاره‌كاندا به‌رپا بوو. هه‌رچه‌نده به‌شێكی زۆری داواكارانی جوتیاران گه‌ڕانه‌وه‌بوو بۆ ئه‌و باره‌ی پێشتر تیابوون و داواكردنی سه‌رله‌نوێ به‌هێزكردنی ده‌سه‌ڵاتی كه‌نیسه بوو، به‌ڵام به‌شێك له داواكاریه‌كانیان چاكسازی و كه‌مكردنه‌وه‌ی باجه‌كان بوو. هه‌رچه‌نده ئه‌و راپه‌ڕینانه سه‌ری نه‌گرت و پاشا له رێگه‌ی هێنانی چه‌كداری به‌كرێگیراوی ئه‌ڵمانی و سكۆتله‌ندییه‌وه سه‌ركوتیكردن، به‌ڵام ئه‌و راپه‌رینانه كاریگه‌ری خۆیان هه‌بوو لەسەر خێراکردنی پرۆسه‌ی چاكسازی<٢١ل٣٠>.\nساڵی ١٦٨٠ پاشا ناچاركرا گۆڕانكاری له ریزه‌كانی په‌رله‌مانتاره‌كاندا بكات. پێشتر نوێنه‌رانی په‌رله‌مان نیوه به‌نیوه له ئۆروستۆكرات و پیاوانی كه‌نیسه پێكهاتبوون. به‌ڵام له‌و ساڵه‌دا ئه‌ندامانی په‌رله‌مان دابه‌شبوون به‌سه‌ر نوێنه‌رانی ئۆروستۆكراته‌كان، پیاوانی ئاینی، بورژوا و بازرگانه‌كان ، جوتیاران. لێره‌شدا پاشا سه‌ركردایه‌تی ده‌كردن و زۆرترین ده‌سه‌ڵاتی هه‌بوو و بڕیار ده‌ركه‌ربوو <٢٨ل٦١>.\nئه‌و جوتیارانه ئه‌وانه بوون، كه خاوه‌نی زه‌ویوزاری خۆیان بوون. له‌و سه‌رده‌مه‌دا به‌هۆی زیادبوونی ژماره‌ی دانیشتوان و گه‌وره‌بوونی شاره‌كان و زیادبوونی خواست له‌سه‌ر به‌روبومی كشتوكاڵی، به‌رهه‌می ئه‌و جوتیارانه زیادیكرد و چاكسازی له شێوازی به‌رهه‌مهێنان له ناویاندا ده‌ستیپێكرد. به‌وهۆیه‌وه پێگه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تیان به‌رزبۆوه و رۆڵی گرنگیان په‌یداكرد له ژیانی ئابوری و سیاسیدا. مسكێنه‌كان وه‌كو ئه‌مان رۆڵیان نه‌بوو و هیچ حسابێكیان بۆ نه‌ده‌كرا.\nبرژوا و بازرگان و بانكه‌وانه‌كان، به‌هۆی بووژاندنه‌وه‌ی بازرگانی و گه‌شه‌كردنی پیشه‌سازیی سه‌ره‌تایی نیمچه كه‌پیتالیستانه‌وه، هه‌تا ده‌هات به‌هێزتر و گه‌وره‌تر ده‌بوون و ده‌بوونه سه‌رچاوه‌یه‌كی گرنگ بۆ باجه‌كان، له‌به‌رئه‌وه پاشا زیاتر ملكه‌چی داواكاریه‌كانیان ده‌بوو.\nئه‌م چاكسازییانه له په‌رله‌ماندا زیاتر گوژمیدا به چاكسازی له باری ئابوریدا. ژماره‌یه‌كی خه‌ڵكی زیاتر به‌شداریان له بڕیاره‌كاندا ده‌كرد. زیاتر له جاران موڵك و ماڵی خه‌ڵك پارێزراو بوو، بازاڕ كراوه‌تربوو له جاران و به‌شه‌كانی وڵاته‌كه زیاتر پێكه‌وه به‌سترانه‌وه. خاوه‌ن كه‌پیتاڵه‌كان زیاتر وەبەرهێنانیان ده‌كرد و بازرگان و خاوه‌ن كه‌پیتاڵی ده‌ره‌كی روویان ده‌كرده وڵاته‌كه و به‌شداریان له وەبەرهێنان و بازرگانیدا ده‌كرد. ژماره‌یه‌كی زۆر خه‌ڵلكی پیشه‌زانی وڵاتانی تر روویان له وڵاته‌كه ده‌كرد و كاریان تیاداده‌كرد و كۆمپانیای بچوك و گه‌وره‌یان دروستده‌كرد.\nگه‌شه‌كردنی بازرگانی و زیادبوونی دانیشتوان و گه‌وره‌بوونی شاره‌كان و زیادبوونی خواست له‌سه‌ر به‌روبومی كشتوكاڵی ئیستهلاكی و كه‌ره‌سه‌ی خاوی كشتوكاڵی، گوژمیدا به به‌رهه‌مهێنانی كشتوكاڵی له لادیه‌كاندا. ئه‌مانه بۆ هۆكاری چاكسازی له شێوه‌ی به‌رهه‌مهێنان و چۆنیه‌تی به‌كارهێنانی زه‌وی و جۆره‌كانی به‌رهه‌م. ئه‌م گۆڕانكاریانه بووه هۆكاری تێكشكاندنی سیستمی فیوداڵی له لادیه‌كادا و گۆڕینی موڵكایه‌تی فیوداڵی بۆ موڵكایه‌تی تاك و به‌كارهێنانی كرێكاری جوتیاری و كێڵگه‌ی گه‌وره‌ی به‌رهه‌مهێنان<٣٨ل٥٥>.\nبه‌هۆی ئه‌و چاكسازییه یاسایی و سیاسی و ئابوریانه‌وه و ئه‌و گۆڕانكاریانه‌ی له ژێرخانی ئابوری وڵاته‌كه‌دا روویدا، له ساڵه‌كانی ١٧٥٠ وه رێگه بۆ شۆڕشی پیشه‌سازی و گه‌شه‌كردن و به‌كارهێنانی ته‌كنیكی نوێدا له هه‌موو بواره‌كانی به‌رهه‌مهێناندا خۆشبوو. ژماره‌یه‌كی زۆر خەڵكی شاره‌زا له بواری پیشه‌سازیدا له وڵاتانی وه‌كو فه‌ره‌نسا و ئه‌ڵمانیاوه هێنران بۆ وڵاته‌كه و گوژمیاندا به گه‌شه‌كردنی پیشه‌سازی نوێ. له لایه‌كی تره‌وه به ده‌رگا كردنه‌وه بۆ كه‌پیتاڵی بێگانه و رێگه‌دان به خه‌ڵكانی خاوه‌ن توانا و شاره‌زا و خاوه‌ن كه‌پیتاڵی خۆماڵی به كاركردن له‌گه‌ڵیاندا، توانرا هێڵی شه‌مه‌نده‌فه‌ر له به‌شێكی زۆری وڵاته‌كه راكێشرێ. ئه‌وه‌ش فاكته‌رێكی گرنگ بوو بۆ گرێدانی ناوچه‌كانی وڵاته‌كه پێكه‌وه و ئاسانیكردنی ئاڵوگۆڕی بازرگانی و هاتوچۆ له نێوه‌ندیاندا<٣٨ل٦٠>.\nبه هۆی گه‌شه‌كردنی پیشه‌سازی ناوخۆوه، زۆربه‌ی ئه‌و كه‌ره‌سه خاوو و سامانه سروشتیانه‌ی نمونه‌ی مس و ئاسن و ته‌خته و هه‌ندێ به‌روبوومی كشتوكاڵ، كه پێشتر هه‌نارده‌ی ده‌ره‌وه ده‌كرا ، له مه‌ودوا له پیشه‌سازی ناوخۆ به‌كارده‌هێنران. پیشه‌سازییه سه‌ره‌تاییه‌كان به شێوه‌یه‌كی سه‌رۆكی بریتی بوون له دروستكردنی کاغه‌ز، مه‌كینه‌یی جۆڵایی، وه‌ره‌شه‌ی میكانیكی و دارتاشی و شوشه و شەكر و پیشه‌سازی كیمیاوی<٢٨ل٩٤>.\nسه‌رهه‌ڵدانی كه‌پیتالیزم و گه‌شه‌كردنی له ئیگلته‌را و فه‌ره‌نسا و بڵاوبوونه‌وه‌ی بۆ ئه‌وروپا، له باتی ئه‌وه‌ی كاردانه‌وه‌ی خراپی هه‌بێت بۆ سوید و ببێته پاشكۆی ئه‌و سیستمه و وڵاتانه، به‌هۆی فاكته‌ره‌كانی ناوخۆوه به پێچه‌وانه‌وه بووه فاكته‌رێكی هانده‌ر بۆ به‌رپابوونی شۆرشی سیاسی و ئابوری له وڵاته‌كه‌دا. له باتی ئه‌وه‌ی وڵاته گه‌وره كه‌پیتالیسته‌كان رووه تاكڕه‌و و كۆلۆنیالیزمه‌كه‌یان له‌گه‌ڵی به‌كاربهێنن، ناچاربوون رووه پلۆرالیزم و هاریكاریكردنه‌كه‌یان له‌گه‌ڵیدا به‌كاربهێنن. وڵاتێكی وه‌كو ئینگلته‌را ئه‌گه‌ر بۆی بلوایه هه‌روه‌كو ئیرله‌ندا سویدیشی ده‌كرد به كۆلۆنی خۆی<٢٨ل٨٨\_٣٨ل١٣٦>.\nهه‌ڵبه‌ته ئه‌م گۆڕانكاریه مه‌زنانه له‌م وڵاته‌شدا بێ ئازارنه‌بوو. به‌ڵكو گه‌شه‌كردنی پیشه‌سازی و به‌كارهێنانی ته‌كنیك و شێوازی زانستیانه‌ی به‌رهه‌مهێنان به‌تایبه‌تی له بواری كشتوكاڵدا بووه هۆكاری بێكاری و ده‌ربه‌ده‌ری و هه‌ژاری ژماره‌یه‌كی زۆر له دانیشتوانی وڵاته‌كه. ئه‌م ئاواره‌بوونه‌ی كه ئه‌مڕۆ به‌هۆی شه‌ڕ و ناسه‌قامگیریه‌وه له هه‌ندێ وڵاتاندا ده‌یبینین پێشتر له سویدیش روویداوه. له نێوان ساڵه‌كانی ١٨٠٠ هه‌تا ١٩٢٠ ده‌وروبه‌ری ١،٥ ملوێن له خه‌ڵكی ئه‌م وڵاته بوونه ئاواره و ماڵ و وڵاتیان به‌جێهێشت و بۆ ژیانێكی به‌خته‌وه‌رتر رویانكرده ویلایه‌ته یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا و چیتر نه‌گەڕانه‌و<٣٨ل١٩١\_٥٢>.\nله نێوان ساڵه‌كانی ١٨٠٠-١٨٩٠ هه‌نارده‌كردنی سوید بۆ ده‌ره‌وه ٤٠% ی دار بوو، کاغەز ته‌نها ١٠% بوو. به‌ڵام هه‌نارده‌كردنی دار له ساڵی ١٩١٤دا هاتۆته خواره‌وه بۆ ٢٥% و کاغەز به‌رزبۆته‌وه بۆ ٢٠%. ئه‌مه‌ش خێرایی گه‌شه‌كردنی پیشه‌سازی له وڵاته‌كه‌دا پیشان ده‌دات.\nهه‌تا ساڵی ١٨٠٠، ٩٠% ی دانیشتوان به كشتوكاڵه‌وه خه‌ریك بوون، به‌ڵام ساڵی ٢٠٠٠ ته‌نها ٢% له‌و كه‌رته‌دا كاریان كردووه. ئه‌مه‌ش گه‌شه‌كردنی ته‌كنیك و رێبازی نوێیی زانستیانه له‌و كه‌رته‌دا پیشانده‌دا<٢١ل٤٥>.\nله نێوان ١٨٥٠-٢٠٠٠ كۆی داهاتی نیشتمانی وڵاته‌كه ٢٠ هێنده زیادیكردووه. ئاڵوگۆڕی بازرگانی ٦٠٠ هێنده زیادیكردووه. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا خه‌ڵكی ته‌نها نیوه‌ی ئه‌وسا كارده‌كه‌ن. ئێستا هەشت كاتژمێر له رۆژێكدا ئه‌وسا خه‌ڵكی ناچار بووه ١٦ كاتژمێر له رۆژێكدا كار بكه‌ن. ئه‌م راستییه ئه‌وه ده‌گه‌یه‌نێت، كه وڵاته‌كه له كۆندا وه‌كو ئێسته ده‌وڵه‌مه‌ند نه بووه و ژیانی خه‌ڵكه‌كه هه‌ر وه‌كو ئێستا ئاسان و خۆشگوزه‌ران نه‌بوون.\nله نێوان ١٩١٤-١٩٥٠ دا هه‌نارده‌كردنی سوید بۆ ده‌ره‌وه١٠% زیادی كردووه، به‌ڵام له نێوان ساڵی ١٩٥٠-١٩٨٧ دا ١٢٠% زیادی كردووه<٢١ل٥٠>.\nله‌دوای چاكسازی درێژخایانی هه‌نگاو به‌هه‌نگاو به درێژایی زیاتر له چوارسه‌د ساڵ ئنجا له‌و وڵاته‌دا ساڵی ١٩٠٩بۆ یه‌كه‌مجار گۆڕانكاری مه‌زن له مافی خه‌ڵكدا بۆ هه‌ڵبژاردنی ئه‌ندامانی په‌رله‌مان روویدا. له‌و ساڵه‌وه هه‌موو پیاوێكی سوید مافی هه‌ڵبژاردنی نوێنه‌رانی خه‌ڵكی پێدرا. به‌ڵام هه‌تا ئه‌وساش ئه‌و مافه به پله‌ی جیاواز بوو. هه‌تا پیاو سامانی زیاتر بووایه و پێگه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی به‌هێزتر بووایه ده‌نگه‌كه‌ی به‌هێزتر ده‌بوو. ساڵی ١٩١٩ هه‌موو تاكێكی ١٨ ساڵی سوید به نێرینه و مێینه‌وه، ئیتر سامان و داهاتی هه‌رچه‌ند بووایه مافی ده‌نگدانی پێدرا.\nله دوای شه‌ڕی جیهانی یه‌كه‌مه‌وه هه‌تا ئێستا پرۆسه‌ی چاكسازی و نوێكردنه‌وه له سوید به‌رده‌وامی به‌خۆوه بینیوه. ئه‌و سیستمی به‌ڕێوه‌بردنی سیاسی و ئابورییه به‌ر فراوانه هه‌تا هاتووه به‌رفراوانتر بووه. هۆكاری ئه‌وه بۆ ململانێی به‌رده‌وامی نێوان چینوتوێژ و پێكهاته‌وه هێزه‌كانی وڵاته‌ك ده‌گه‌ڕێته‌وه. گۆڕانكاری و گه‌شه‌كردن، زه‌مینه‌ی نوێ و جیاوازتر دروست ده‌كات و گۆڕانكاری له سروشتی پێكهاتانه‌ی كۆمه‌ڵگه‌دا دروست ده‌بێت و پێكهاته و گروپ و هێزی كۆمه‌ڵایه‌تی نوێ به به‌رده‌وامی دروست ده‌بێت. ئه‌و گۆڕانكاریانه پێویستی به چاكسازی نوێ و گۆرانی با‌ڵانسه له نێوانی ئه‌و هێزه كۆمه‌ڵایه‌تیانه‌دا. له‌به‌رئه‌وه‌ی كۆمه‌ڵگه له گۆڕانكاری به‌رده‌وامدایه، به‌پێی ئه‌وه‌ش پێویستی چاكسازی نوێ دێته پێشه‌وه. بێ چاكسازی نوێ با‌ڵانس و هاوسه‌نگی كۆمه‌ڵایه‌تی تێكده‌چهێت. به تێكچوونی ئه‌وه گرژی و ناڕه‌زایی له كۆمه‌ڵگه‌دا دروست ده‌بێت و كۆمه‌ڵگه‌كه روبه‌ڕووی قه‌یرانی ئابوری و سیاسی و دواكه‌وتن ده‌بێته‌وه<٢٨ل١٢٠>.\nله روسیا تاقه پارتێكی تاكڕه‌وی توندڕه‌و له دوای شه‌ڕی جیهانی یه‌كه‌مه‌وه ده‌ستی به‌سه‌ر وڵاته‌كه‌دا گرت و هه‌موو بڕیاره سیاسی و ئابورییه‌كان كه‌وته ده‌ست دەستەبژێریه‌كی بچوكه‌وه، به‌ڵام له سوید به پێجه‌وانه‌وه چه‌ندین پارتی سیاسی جیاواز رۆڵیان هه‌بوو. ئه‌وانه نوێنه‌رایه‌تی چینوتوێژ و پێكهاته‌كانیان ده‌كرد و كاریان بۆ به‌رژه‌وه‌ندیه‌كانی ئه‌وانه ده‌كرد. ئه‌وانه له ململانێی به‌رده‌وامدا بوون له پێناوی چاكسازی و خه‌مڵاندنی زه‌مینه‌ی له‌بار، كه هه‌موو ئه‌وانه شانبه‌شانی یه‌ك بژین و له رێگه‌ی دیالۆگ و مه‌رجه نوێیه‌كانه‌وه چاره‌سه‌ری گیروگرفته‌كانیان بكه‌ن. ئه‌و پارته سیاسیانه بۆیان نه‌كرا ببنه  پێكهاته‌یه‌ك و دەستەبژێریه‌كی كۆمه‌ڵایه‌تی، كه بتوانن مافی ئه‌و چینوتوێژ و هێزه كۆمه‌ڵایه‌تیانه پێشێل بكه‌ن. نوێنه‌ری ئه‌و خه‌ڵكه له ڕێگه‌ی په‌یڕه‌وكردنی ده‌ستوور و ره‌قابه دانان له‌سه‌ر یه‌ك هه‌میشه رێگربوون له گرتنی رێبازێكی له‌و جۆره.\nكرێكارانی سوید پارتی سۆسیال دیموكراتیان كرده نوێنه‌ری خۆیان، كه به‌شێوه‌یه‌كی گشتی دانانی سه‌ركرده و كاربه‌ڕێوه‌به‌ر تیایاندا له رێگه‌ی تاكڕه‌وی و گه‌نده‌ڵی و دامه‌زرندنه‌وه نه‌بوو له‌لایان دەستەبژێریه‌كه‌وه، به‌ڵكو له ڕێگه‌ی هه‌ڵبژاردن و لێهاتویه‌وه بوو. نه‌قابه پیشه‌ییه‌كانی ئه‌و كرێكار و موچه‌خۆرانه له‌چاو ئه‌وانه‌ی روسیادا، كه له‌لایه‌ن دەستەبژێری ده‌سه‌ڵاتداری پارتی كۆمۆنیسته‌وه داده‌نران، لێره له رێگه‌ی هه‌ڵبژاردن و كاری نه‌قابیه‌وه داده‌نران<٣٨ل٢٣٣>.\nله‌گه‌ڵ ئه‌و هه‌موو گۆڕانی و چاكسازی سیاسی و ئابورییه‌ی، كه له‌م وڵاته روویداوه هه‌تا ئێستا سیستمی پاشاگه‌ری تیایدا ماوه‌ته‌وه و پاشا به فه‌رمی سه‌رۆكی ده‌وڵه‌ته. ئه‌و مافه‌ی له رێگه‌ی هه‌ڵبژاردنه‌وه نیه، به‌ڵكو به‌پێی ده‌ستوری وڵاته‌كه مافی میراتیی ئه‌و بنه‌ماڵه‌یه‌یه. ره‌نگه ئه‌وانه‌ی په‌له‌یانه له گۆڕانكاری و چاكسازی و وا ده‌زانن به‌چه‌ند بڕیارێك هه‌موو شتێك جێبه‌جێ ده‌كرێت و وابزانن پاشای سوید هه‌ر له كۆنه‌وه ده‌سه‌ڵاتێكی سیمبۆلی هه‌بوبێت و پێشتر به خۆشی خۆی وازی له ده‌سه‌ڵاته‌كانی هێنابێت. به‌پێچه‌وانه‌وه كه‌مكردنه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتی پاشا و ئه‌و بنه‌ماڵه‌یه هه‌نگاو هه‌نگاو به پرۆسه‌یه‌كی چاكسازی سه‌دان ساڵ گه‌یشتۆته ئه‌م ئاسته‌ی ئه‌مڕۆ. دیاره چینوتوێژ و هێزه‌كانی سوید، ئه‌وه‌نه‌ی گۆڕانكاری له سیستمی به‌ڕێوه‌بردنی سیاسی و ئابوریدا لایان گرنگ بووه، هێنده لابردنی پاشاو كۆتایی هێنان به پاشاگه‌ری لایان گرنگ نه‌بووبێت.\nپلورالیزم ته‌نها ده‌ستگاكانی ده‌وڵه‌ت و ژیانی سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تی نه‌گرتۆته‌وه، به‌ڵكو ته‌شه‌نه‌ی كردووه بۆ ناو كومپانیا و كارگه و قوتابخانه و خه‌سته‌خانه‌كان.. به شێوه‌یه‌كی گشتی كاربه‌ڕێوه‌بردن له‌وه ده‌چووه كه تاكێك یان ژماره‌یه‌ك خه‌ڵكی كه‌م تاكڕه‌ویانه بڕیاریان له‌سه‌ر بدات، به‌ڵكو به‌شداركردنی رێكخراوه پیشه‌یی و كاركه‌ران بۆته دیارده‌یه‌كی ئاسایی و ئه‌و مافه له یاساكانی وڵاته‌كه‌دا چه‌سپێندراوه.\nله سوید و وڵاته سكه‌ندناڤیه‌كان، سه‌ره‌ڕای بوونی پارته سیاسیه‌كان و رۆڵی گرنگیان له حوكومرانیدا، ژماره‌یه‌كی هێجگار زۆر رێكخراوی كۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی چالاكانه رۆڵی گرنگ ده‌بینن له ژیانی سیاسی و ئابوری و كۆمه‌ڵایه‌تی وڵاتدا. ئه‌وانه نوێنه‌رایه‌تی توێژ و پێكهاته و گروپی جیاواز ده‌كه‌ن و زۆربه‌یان سه‌ربه‌خۆن و نه‌به‌ستراون به پارته سیاسیه‌كان و ده‌ستگاكانی ده‌وڵه‌ته‌وه. به پێچه‌وانه‌وه ئه‌وانه بوونه‌ته فاكته‌ری گرنگ بۆ ره‌قابه له‌سه‌ر پارته سیاسیه‌كان و په‌رله‌مان و ده‌سه‌ڵاتی قه‌زایی و ده‌ستگاكانی ده‌وڵه‌ت.\nساڵی ٢٠١٠ له سوید ٢١٧هه‌زار رێكخراوی كۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی سه‌ربه‌خۆ هه‌بووه. ئه‌م رێكخراوانه هه‌موو بواری ژیانی كۆمه‌ڵگه‌ی گرتۆته‌وه وه‌كو وه‌رزش، هێزی سه‌ربازی پاراستنی مه‌ده‌نی، چاره‌سه‌ری نه‌خۆشی، مافی مرۆڤ، كرێچی و نیشته‌جێبوون، مۆسیقا، رێكخراوه‌كانی مافی مناڵ و ژن و پێكهاته‌كان و رێكخراوه‌كانی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان.. زۆربه‌ی ئه‌ندامانی ئه‌و رێكخراوانه خه‌ڵكی خۆبه‌خشن و هه‌ر یه‌كێكیان به‌بێ به‌رامبه‌ر به تێکڕا مانگی ١٦ كاتژمێر كاریان تێدا ده‌كه‌ن. ئه‌م رێكخراوانه ته‌نها كاریگه‌ریان له‌سه‌ر باری سیاسی و ئابوری و كۆمه‌ڵایه‌تی و فشارخستنه سه‌ر پارته سیاسیه‌كان و ده‌ستگاكانی ده‌وڵه‌ت نییە، به‌ڵكو هێزێك و بزووتنه‌وه‌یه‌كی كۆمه‌ڵایه‌تی بزوێنه‌ری گرنگن، كه‌وا له خه‌ڵك ده‌كات ته‌نها چاوه‌ڕوانی خه‌ڵكانی سیاسی و ده‌ستگاكان نه‌بن كاروباریان بۆ راپه‌رێنن ، به‌ڵكو خۆشیان چالاكانه رۆڵیان هه‌بێت له راپه‌رینی كاره‌كان و پرۆسه‌ی سه‌رپه‌رشتیكردن و ده‌ركردنی بڕیاره‌كان. بوون و به‌هێزی ئه‌وانه وایكردووه، كه له‌كاتی رودانی قه‌یرانی گه‌وره و چاوه‌ڕوان نه‌كراو و په‌ككه‌وتنی هه‌ندێ له ده‌ستگاكانی ده‌وڵه‌ت، رۆڵیان هه‌بێت له به‌ڕێوه‌بردنی كاروباری كۆمه‌ڵگه <٥٣>.\nبه‌هۆی گه‌شه‌كردنی پیشه‌سازی و جموجۆڵی بازرگانی و زیادبوونی راده‌ی هه‌نارده‌كردنی سوید بۆ ده‌ره‌وه له سه‌ره‌تایی نیوه‌ی دووه‌می سه‌ده‌ی بیستدا، هه‌تا ده‌هات داهاتی باجه‌كانی ده‌وڵه‌ت زیادی ده‌كرد. به‌شێكی زۆری ئه‌و داهاتانه بۆ باشكردنی خۆشگوزه‌رانی و كه‌رتی خزمه‌تگوزاری ته‌رخانده‌كرا. ئه‌وانه ته‌نها بواری خوێندن و فێركردن و چاره‌سه‌ركردن نه‌خۆشی و نیشته‌جێبوون وهه‌ندێ بواری تری له‌و بابه‌تانه‌ی نه‌ده‌گرته‌وه، به‌ڵكو چه‌ندین بواری تری ده‌گرته‌وه. نمونه‌ی ئه‌وانه ته‌له‌فۆن و ئامرازی هاتوچۆ و مۆسیقا و وه‌رزش و كولتور و بوره‌كانی تری وه‌كو هوتێل و ره‌ستورانت و دڵنیایی و ئینته‌رنێت... بۆ ئه‌وانه چه‌ندین كۆمپانیای بچوكتری پیشه‌سازی و خزمه‌تگوزاری دامه‌زراون و كاریان كردۆته سه‌ر سروشتی به‌رهه‌مهێنان و ژێرخانی ئابوری وڵاته‌كه<٣٨ل٣٢٧>.\nساڵی ١٩٦٠ رێژه‌ی كه‌رتی خزمه‌تگوزاری ١٢% كۆی ژێرخانی ئابوری بووه كه‌رتی پیشه‌سازی ٤٥%، به‌ڵام ساڵی ٢٠١٠ رێژه‌ی كه‌رتی خزمه‌تگوزاری به‌رزبۆته‌وه بۆ ٥٠% و پیشه‌سازی نزم بۆته‌وه بۆ ته‌نها ١٨% .هه‌ڵبه‌ته ئه‌مه له لایه‌كه‌وه بۆ گه‌شه‌كردنی ته‌كنیك و شێوازی به‌رهه‌مهێنان و توێژینەوە و لێكۆڵینه‌وه‌ی زانستی ده‌گه‌ڕێته‌وه و له لایه‌كی تره‌وه بۆ به‌رزبونه‌وه‌ی ئاستی ژیانی مرۆڤ و زیادبوونی پێویستی و خواست له‌سه‌ر به‌رهه‌می خزمه‌تگوزاری له‌ناو وڵاته‌كه‌و هه‌موو جیهان ده‌گه‌ڕێته‌وه<٢١ل١١٠>.\nسه‌ره‌ڕای ئه‌م گۆڕانكارییانه، گۆڕانكاری مه‌زن له خودی كه‌پیتالیزم له‌ناو ئه‌م وڵاته و سه‌رانسه‌ری جیهان له چه‌ندین رووه‌وه گۆڕانكاری گرنگی به‌سه‌ر هاتووه. هه‌تا ناوەڕاستی سه‌ده‌ی بیست ئه‌وكه‌سانه‌ی خاوه‌ن كۆمپانیا گه‌وره‌كانی ناو وڵاته‌كه بوون چه‌ند بنه‌ماڵه‌یه‌ك بوون. به‌ڵام به گه‌شه‌كردنی كومپانیای پشکدار و گه‌وره‌بوونیان هه‌تا ده‌هات ژماره‌ی ئه‌و خاوه‌ن كه‌پیتالانه‌ی پشکیان له كۆمپانیاكاندا هەبوو زیادیان ده‌كرد. هه‌ڵبه‌ته ئه‌وه ته‌نها نه‌بۆته زیادبوونی ژماره‌ی خاوه‌ن پشکه‌كان به‌ڵكو بۆته هۆكاری ئه‌وه‌ی ژماره‌ك خه‌ڵكی زیارتر كار بكه‌نه سه‌ر ئه‌و كومپانیانه. ئه‌گه‌رچی تاكه‌كان خاوه‌ن كه‌پیتاڵی بچوكبن، به ئاسانی دەر‌فەتی كڕینی پشکی كۆمپانیاكانیان هه‌یه، به‌ڵام ئه‌مه قاپیی خسته سه‌رپشت بۆ زیادبوونی ژماره‌ی پشکداره‌كان. به‌هۆی زیادبونی موچه و داهاته‌وه، خه‌ڵكی ئاسایی له باتی پاره‌كانیان له‌ماڵه‌وه یان حسابی بانكێكدا پاشه‌كه‌وت بكه‌ن، ده‌ستیانكرد به كڕینی ئه‌و پشکانه. ئه‌مه له‌لایه‌كه‌وه كۆمپانیاكانی به‌هێز ده‌كرد و له‌لایه‌كی تره‌وه موڵكایه‌تی و بڕیاردانی به‌رفراوانتر ده‌كرد. له ساڵه‌كانی هه‌شتاوه هه‌تا ژماره و قه‌باره‌ی فاونده‌یشنی تایبه‌تی زیادیده‌كرد. ئه‌وانه بریتین له جانتایه‌ك كه پاشه‌كه‌وتی خه‌ڵكی تێدا داده‌نرێ و له‌لایه‌ن بانكه‌كان یان كۆمپانیا و خه‌ڵكی شاره‌زا به‌كارده‌هێنرێ بۆ كڕین و فرۆشتنی پشکی كۆمپانیاكان.\nئه‌مه ئه‌مڕۆ وه‌كو وەبەرهێنانی تایبه‌تی تاكی كۆمه‌ڵ گه‌شه‌كردنی زۆری به‌خۆوه بینیوه‌و بۆته بزووتنه‌وه‌یه‌كی دارایی و فینانسی گرنگ. به‌وه پاره‌ی خه‌ڵكی له هه‌موو بوار و كه‌رته‌كاندا كارده‌كات و بۆته هێزێكی ئابوری بزوێنه‌ر.\nئه‌وه‌ی لێره‌دا گرنگه باسبكرێت مه‌سه‌له‌ی به جیهانگیری و جوڵه‌ی ئازادی كه پیتاڵه. كه‌پیتال و جوڵه‌و به‌كارهێنانی، روخساری نه‌ته‌وایه‌تی و به‌كارهێنانی له سنووری وڵاتێكی دیاریكراودا كاتی به‌سه‌رچووه. كه‌پیتاڵی گه‌وره و بچوك و پشک و فاونده‌یشنی تایبه‌تی ئه‌مڕۆ له سه‌رانسه‌ری جیهاندا به ئاسانی جێگه ده‌گۆرێتی و له‌ژێر كۆنترۆڵی ده‌وڵه‌ت و سیاسیه‌كان و بانكه‌كاندا ده‌رچووه. كه پیتاڵ له كوێ بواری زیادبوون و به‌كارهێنان و قازانجی زیاتر بێت له‌وێ ده‌گیرسێته‌وه. پاره‌ی خه‌ڵكی ئه‌وروپا ئه‌مڕۆ له چین و روسیا به‌كاردێت و پاره‌ی چینه‌كان له ویلایه‌ته یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا وەبەرهێنان ده‌كرێت. هه‌ڵبه‌ته ئه‌مه كاردانه‌وه‌ی گه‌وره‌ی ده‌بێت له‌سه‌ر جیهان. له‌باتی ئه‌وه‌ی وه‌كو جاران كه‌پیتاڵ له چه‌ند وڵات و شوێنێكی دیاریكراوی جیهان خڕبێته‌وه و وەبەرهێنان بكرێت، له سه‌رانسه‌ری جیهان بڵاو ده‌به‌ته‌وه‌و وەبەرهێنان ده‌كرێت. ئه‌مه ده‌بێته فاكته‌رێكی گرنگ بۆ گه‌شه‌كردنی شوێنه جیاوازه‌كانی جیهان و خێرابوونی چاكسازی و گۆڕانكاری له سیستمی به‌ڕێوه‌بردنی سیاسی و ئابوری تیایاندا.\n1 ئاژاوە، نائومێدی، ئیفلیجبوونی داموودەزگاکانی دەوڵەت\n2 ئاژاوە، نائومێدی، ئیفلیجبوونی داموودەزگاکانی دەوڵەت\n3 هاوپەیمانی سیاسی بۆ دەستکەوتی حیزبی؟ یان ڕێکەوتن لەسەر لایەنی کەمی چاکسازی؟\n4 بۆچی بزوتنەوەی گۆران لە پاشەکشێدایە؟


هەواڵ / ڕاپۆرت :: 20/08/2019 :: 1564 جار بینراوە\nراپرسییه‌ك كه له‌لایه‌ن گروپئۆن-ه‌وه ئه‌نجامدراوه، ده‌ریده‌خات كه60%ی خه‌ڵك جنۆكه‌یان بینیوه. به‌شێكی خه‌ڵكه‌كه ده‌ڵێن جنۆكه‌یان له‌و خانووانه‌دا بینیوه كه جنۆكه‌ی تێدایه.\nلێكۆڵینه‌وه‌یه‌ك له ساڵی 1997 دا ئه‌نجامدرا و تیایدا 22 كه‌س برانه شوێنێكی ترسناكه‌وه. نیوه‌ی ئه‌و كه‌سانه پێیان وترا "ئه‌م شوێنه شوێنی جنۆكه‌یه" و نیوه‌كه‌ی تر پێیان وترا "ئه‌م شوێنه جێگه‌یه‌كی ئاسایی بیناسازییه". ئه‌مه‌ش وایكرد نیوه‌ی به‌شداربووه‌كان چاوه‌ڕوانی ئه‌وه بكه‌ن شتێكی نائاسایی ببینن.\nله رووی زانستییه‌وه هه‌ستكردن به‌بوونی كه‌سێكی تر له ژووره‌كه‌دا، به‌بێ ئه‌وه‌ی به‌ڕاستی كه‌سێك هه‌بێت، نیشانه‌ی خراپ كاركردنی مێشكه.\nكڵاوێك به‌ناوی (كڵاوی كۆرێن) دروستكراوه كه كاتێك ده‌كرێته سه‌ر، شه‌پۆلی موگناتیسی ده‌نێرێت بۆ مێشكی كه‌سه‌كه و ده‌بێته هۆی ئه‌وه‌ی كه‌سه‌كه هه‌ست به شتی سه‌روو سروشتی بكات، زۆر كه‌س له به‌كارهێنانیدا هه‌ستیان به‌وه‌كردووه بوونێكی تر له ژووره‌كه‌دا بووه یان ئه‌زموونی شتی نائاساییان كردووه.\nهه‌روه‌ها گوشاری ده‌روونییش ده‌توانێت ببێته هۆی ئه‌زموونی نائاسایی هه‌روه‌ك چۆن زه‌بر ده‌شێت ببێته هۆی هه‌ستكردن به شتی هه‌ستپێنه‌كراو.\nشه‌پۆلیی ده‌نگیی خوار ئه‌و شه‌پۆله‌ی كه مرۆڤ ده‌یبیستێت هۆكاره بۆ هه‌ستكردن به ئه‌زموونی نائاسایی. هه‌ربۆیه ده‌شێت جنۆكه مه‌به‌ست بێت له بوونی شه‌پۆلی ده‌نگیی خوار شه‌پۆلی بیستراو.\nهه‌روه‌ها ئه‌گه‌ر هه‌ست بكه‌یت له ژێرزه‌مینه‌كه یان ژوورێكی بچووكی شێداری پڕ كه‌ڕوودا جنۆكه‌ی لێیه، ئه‌وه ده‌شێت به‌هۆی ئه‌و كه‌ڕووه‌ی ژووره‌كه‌وه بێت چونكه كه‌ڕوو ده‌توانێت ببێته هۆی وڕێنه و تێكچوونی هاوسه‌نگی و هه‌ماهه‌نگی له مرۆڤدا.\nئه‌و كه‌سانه‌یش كه خۆشه‌ویستێكیان له‌ده‌ستداوه هه‌ندێكجار باس له‌وه ده‌كه‌ن رۆحی ئه‌و كه‌سه‌یان بینیوه، ئه‌م بینینه‌یش یه‌كێكه له هه‌وڵه‌كانی مێشكی خه‌مبار بۆ خۆئارامكردنه‌وه.\nهه‌روه‌ها ده‌شێت سه‌رما هۆكاری بینینی جنۆكه بێت به‌تایبه‌تی گۆڕانی كتوپڕی پله‌ی گه‌رما. یاخود ده‌شێت هه‌ڵم و شێی سه‌ر په‌نجه‌ره یان دووكه‌ڵكێشێكی ئاسایی وه‌كو جنۆكه ده‌ربكه‌ون.\nهه‌رچه‌نده زۆرێك له حاڵه‌ته‌كانی بینینی جنۆكه له خانووه‌كانی جنۆكه‌دا باسكراوه، به‌ڵام شه‌پۆلی موگناتیسی و رووناكیی هۆكاره‌كه‌ن. هه‌روه‌ها بوونی گازی یه‌كه‌م ئۆكسیدی كاربۆن، كه گازێكی كوشنده‌یه، ده‌بێته هۆی ئه‌زموونی ناسروشتی له مرۆڤدا.\nحاڵه‌تێك هه‌یه به‌ناوی (كۆنیشانه‌ی ته‌قینی سه‌ر) كه تیایدا كه‌سه‌كه هه‌ست به ده‌نگی ته‌قینه‌وه‌یه‌كی به‌رز ده‌كات و ئه‌گه‌ر له خه‌ودا بێت به‌و ده‌نگه به‌ئاگادێته‌وه. ئه‌م حاڵه‌ته‌یش له‌وكاته‌دا رووده‌دات كه مێشكی مرۆڤ كاتێك كه‌سه‌كه بۆ نووستن ئاماده ده‌كات له‌پڕ پێچه‌وانه‌كه‌ی ئه‌نجام ده‌دات و كه‌سه‌كه به‌ئاگا ده‌هێنێته‌وه. له‌م حاڵه‌ته‌دا ئه‌وه‌ی به ئاگات ده‌هێنێته‌وه جنۆكه نییه به‌ڵكو مێشكته.\nمۆته‌كه‌یش یه‌كێكی تره له حاڵه‌ته‌كان و كاتێك له‌پڕ له خه‌و به‌ئاگادێیته‌وه و ناتوانیت بجووڵێیت هه‌ست به بوونێكی نائاسایی ده‌كه‌یت. هه‌ندێك كه‌س باس له ئه‌زموونی سه‌روو سروشتیی ده‌كه‌ن له‌وكاته‌دا، به‌ڵام راستییه‌كه‌ی ئه‌وه‌یه كه خه‌و ده‌بینن.\nهه‌روه‌ها هه‌ندێك كه‌س ده‌رچوونی بازنه‌ی رووناكی له وێنه‌ی تاریكاییدا به بوونی جنۆكه داده‌نێت به‌ڵام له‌ڕووی زانستییه‌وه هۆكارى ئه‌و بازنه رووناكانه‌ی له وێنه‌كه‌دا ده‌رده‌چن ته‌نیا تۆز یان شێ یان پیسیی هاوێنه‌ی كامێراكه‌یه.\nهه‌ندێكجاری تریش هۆكاری بینینی جنۆكه ئه‌وه‌یه كه ئێمه خۆمان ده‌مانه‌وێت بڕوا بكه‌ین جنۆكه له‌و شوێنه‌دا هه‌یه و له‌به‌رئه‌وه هه‌موو ئاماژه‌یه‌ك به بوونی جنۆكه لێكده‌ده‌ینه‌وه.\nئێستا ئایا تۆ جنۆكه‌ت بینیوه؟


بۆچی ژنان خۆیان دەسوتێنن یان دەیانسوتێنن؟ ⋆\nبۆچی ژنان خۆیان دەسوتێنن یان دەیانسوتێنن؟\nکاتێک دەبیستین یان دەبینین کەسێک و بەتایبەتی ژنێک پەنا دەباتەبەر خۆ سووتاندن بێگومان دڵگران و خەمبار دەبین، بەڵام ئایا ئێمە وەکوو مرۆڤ یان زیاتریش وەکوو ژن هیچ کات هەوڵمان داوە ببینە قەلغان بۆ ئەوەی ژنێک نەگاتە دوا ویستگەی ژیان و بێ هیوایی.\nدایک، خۆیشک، پوور، خەسوو، دوش و تا هتد….. هەموو یان ژمارەیەکیان بەدەوری ژنێکەوەن و هیچکامیان نابنە پاڵپشتێک بۆ ئەو ژنە هیوایەکی بە ژیان نەماوە یان هێزێک بۆ درێژەی ژیان شک نابا. ژنانی دەوروپشتی ئەو ژنەش کۆیلەی بیری پیاوساڵارانەن و لەو ڕوانگەوە بڕیار دەدەن یان تۆمەتی ناڕەوا دروست دەکەن و کاتێک باوک، برا یان هاوسەر بەرانبەر بە ژنێکی ناو بنەماڵەکەیان توندووتیژی دەنوێنێ ئەوانی دیکە بەس تاماشاوان دەبن. زۆر جار لە ماڵەکاندا برا چکۆلەکانیش بڕیاردەر و دەستی باڵان و خۆشکە گەورەکانیان بە گوشاری دایک و بابیان ملکەچی بڕیارەکانی دەبن و تەنانەت توندوتیژیان لەگەڵ دەکرێ و ئازار دەدرێن و دایکەکانیان لەبەر ئەوەی لە ژێر کاریگەریی ئایین و کولتووری دواکەوتوو و گوشاری دەوروبەردان منداڵەکانیان وەکوو یەک پەروەردە ناکەن و کچان فێری مل کەچی وە فەرمانبەری دەکەن و کوڕەکانیان زاڵم و بڕیاردەر ڕادێنن. ئەمانە بەشێکی بچوک لەو کۆمەڵگا و کولتوورە نایەکسان و نامرۆڤانەیەن کە وادەکەن ژنێک بگاتە وەها بڕیارێک. ژنانی کۆمەڵگای ئێمە بە هۆی نەبوونی یاسایەکی دادپەروەر کە پاڵپشتیان بێ و هاوکات ئایین وباوەڕی زاڵی کۆمەڵگا کە مافەکانی ژنان پێشێل دەکەن، بونەتە قوربانیی ناڕاستگۆیی و نادەدپەروەریی پیاوسالاری. پیاوانی کۆمەڵگا کە خۆیان کۆیلەی دەسەڵاتن و لەهەمبەر پیاوانی حکومەت وڕژیمدا مل کەچن، ئەم ڕق و بێدەسەڵاتیە دەبێتە هۆکارێکی دیکە بۆ نواندنی توندوتیژی بەرانبەر بە ژنانی ناو بنەماڵەکەیان و یاسا و ئایین و کولتووری کۆمەڵگاش ڕێگەیان پێ دەدا. لە ئاکامی دۆخی جراپ و پەرەوەردەی ناڕەوادا کۆمەڵگا پڕبووە لە کەسانێک کە بە بێ ئەوەی لە ئازارەکانی ژنان تێبگەن بە دڵی خۆیان بۆچوونی سەیر و زۆربەی جار دواکەوتووانە بەرانبەر ژنان دەردەبڕن و بە کەیفی خۆیان قەزاوەتیان دەکەن.\nخۆسووتاندن بێدەسەڵاتی یان ناڕەزایەتی!!\nبێگومان خۆسووتاندن یان خۆکۆشتن چارەسەری هیچ شتێک ناکات، مڕۆڤ یەکجار شانسی ژیانی هەیە بۆیە گرینگە ئەو دەرفەتە بە باشی بەکار بهێنێت. شێوازی پەروەردەی ئێمە لە ڕٶژهەڵاتی ناویندا وبە تایبەتی وەکوو کورد، وای کردوە زیاتر لە هەموو مرۆڤەکانی دیکەی جیهان هەست بە بێدەرەتانی و نائۆمێدی بکەین و مەترسی دانی بڕیاری نەگونجاو لەکاتی پێشهاتە سەختەکان و گرفتە گەورەکاندا زۆرە. کاتێک ژنێک پەنا دەباتە بەر خۆسووتاندن دڵنیایە هیچ شتێک ناتوانێت چارەسەری دەردەکانی بکات، ئازارێکی وەها هەموو ڕۆحی تەنیوە کە ئازاری خۆسووتاندن بەلایەوە هیچە. مرۆڤ لەوەها کاتێکدا گرینگە لەگەل ئەو کەسانەی باوەڕی پێیان هەیە و دەتوانن یارمەتیدەر بن ڕاوبۆچوون بگۆڕیتەوە، دەتوانین تیبگەین مرۆڤێک کە وەها بڕیارێک ئەدات لە ڕووی دەرونیەوە لە بارودۆخێکدا نییە کە بیر لەم بابەتانە بکاتەوە، بۆیە ئەرکی ئێمەیە کاتێک دەبینین کەسێک لە دەوروبەرمان یان بنەماڵەمان تووشی گرفتێکی وەها بووە هەوڵ بدەین بەردەوام ئاگامان لێی بێت و ڕێنوێنی بکەین و چارەسەری بۆ بدۆزینەوە، زۆر جار کێشەکان ئابوورین بۆیە دەتوانرێت لەگەڵ ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگای مەدەنی یان ناوەندگەلێکی سەربەخۆ باسی بابەتەکە بکەین و یارمەتیان لێ بخوازین بەڵکوو ژیان و گیانی مرۆڤێک لە ئازار و نەبوونی ڕزگار بکەین. ئەگەرچی هەموو مرۆڤێکی گەورەساڵ خۆی بەرپرسیارە لە کارو ژیان وگوزەرانی خۆی، بەڵام بە هۆی بارودۆخی نائاسایی کۆمەڵگە و گەلەکەمانەوە ژیان ئاستەنگی وچەڵەمەی زۆری تێدایە و هەموومان بە شێوازێک پێویستمان بە یارمەتی هەیە کە بتوانین بەردەوام بین لە ژیان.\nمرۆڤەکان هەرچەن تێگەیشتووتر و ڕووناکبیرتر بن کەمتر تووشی هەڵە وبڕیاری نەگونجاو دەبن. بەڵام بە شیوەیکی گشتی لە هەندێک بابەتدا وەکوو توندوتیژی ناو بنەماڵەیە ئەگەر خوێندنەوە و زانینی زیاترمان بێت لەسەر ژیان ومرۆڤ یارمەتیدەرمان دەبێ و ئاسانکاری بۆ ژیان و چارەسەری کێشەکانمان دەکات.\nکچێک بە زۆر بە مێرد دەدرێت، ژنێک هەوێی بەسەر دێت، مرۆڤێک دەسدرێژی دەکرێتەسەر، کەسێک بە بێ پلان و لەناکاو کەسێک دەکوژێت، کەسێک ماڵ وسەروەت و دارایی لەدەس دەدات، ژنێک سەرپەرەستی منداڵەکانیەتی و هەژارو بێکارە، کەسێک چالاکی سیاسییە و بەردەوام لە ژێر چاودێری و گوشاری دەزگا ئەمنییەتییەکانی دەسەڵاتدایە، جەوانێک پاش چەندین ساڵ بە زەحمەتی زۆر خوێندن تەواو دەکات و دوایی کاری دەست ناکەوێ، لافاو دێت و ماڵ وباخ و زەوی و زاری کەسێک ئاو دەیبات، پڕۆژەیک دەس پێدەکەیت وسەرکەوتوو نابێت، ئەمانە هەموو کارەساتی نائاسایین و زۆر دڵتەزێنن، بەڵام کامیان بە خۆ کوشتن یان خۆسووتاندن چارەسەر دەکرێت؟ خۆکوشتن تەنها هەڵهاتنە لە بەرپرسیارەتی، هەموو ئەو گرفتانەی لە ژیانی مرۆڤدا ڕاستەقینەن و زۆر جار ئینسان تووشی بێهیوایی دەکەن و وا لە مرۆڤ دەکەن باوەڕی بەوە نەمێنێ کە دەتوانی جارەنووسی خۆی بگۆڕێ و دەتوانێ بەرانبەر بە گرفتەکان خۆڕاگرێ و خۆکوشتن بە تەنها چارە دەزانێ بەڵام ئەو گرفت و ئازارانە هەموو خولقاوی مرۆڤن و هەر بۆیەش خۆمان دەتوانین چارەسەری کەین. زۆرکات شتەکان چارەسەریان ئاسانتر لەوەیە کە بیری لێدەکەینەوە بەڵام بە هۆی بێ ئاگایی و بچووک بینینی ژیان و جیهانی دەورووبەرمان پێمانوایە گەیشتوینەتە کۆتایی ڕیگا و هیچ چارسەرێکمان نیە جگە لە خۆسووتاندن.\nژیان دەرفەتێکی جوانە کە مرۆڤ هەیەتی، ئێمەی مرۆڤ دەبێ لەو دەرفەتە کەڵک وەرگرین و بە کردەوە بۆ باشبوونی دۆخی ژیانی خۆمان و دەوروبەرمان هەوڵ بدەین. مرۆڤ هەرچەن ژیانی سەخت و زەحمەت بێ بەڵام دەبێ هەوڵبدا بۆ ژیان و تێبکۆشێ بۆ داهاتوویەکی باشتر.\nPrevious ژنان لە ژێر دەسەڵاتی ئیسلامیدا\nNext خۆکوژی وەک دیاردەیەکی مەترسیدار


داعش مووسڵ داگیر دەكاتەوە\nسەرۆكی تیرەیەكی هۆزی شمەر لە پارێزگای نەینەوا پەیامێكی بە پەلە ئاراستەی عەبادی دەكات و دووپات لەوە دەكاتەوە، كە تیرۆریستان هاوشێوەی 2014 لە بەعاج كۆبوونەتەوە و دووبارە مەترسی كەوتنی مووسڵ بە هەمان سیناریۆی 2014 لە ئارادایە.\nشێخ ئەحمەد مەدلوول جەربا یەكێك لە شێخەكانی هۆزی شمەر لە پارێزگای نەینەوا بە ڕۆژنامەی شەرق ئەوسەتی ڕاگەیاند، شارۆكە و ناوچەكانی ڕۆژئاوای پارێزگای مووسڵ بە تایبەت شارۆكەی بەعاج و گوندەكانی دەوروبەری، لە دۆخێكی نائارامدان و تیرۆریستان جموجۆڵی چڕیان لەو ناوچەیە هەیە.\nزیاتر گوتی، ناوچەی جزیرە و سنووری نێوان عێراق و سووریا بووەتە ناوچەیەكی تەواو ئارام بۆ تیرۆریستان زۆر بە ئاسانی هاتوچۆی لێ دەكەین و بە هیچ شێوەیەك لە ژێر دەستی هێزەكانی عێراق نییە.\nجەربا داوا لە حەیدەر عەبادی دەكات، بە پەلە هێزی تەواو ڕەوانەی ناوچەكە بكات، بۆ ئەوەی سنوور كۆنتڕۆڵ بكەن و ناوچەكە بە تەواوی لە تیرۆریستان پاك بكەنەوە، بە پێچەوانەوە مەترسی هەیە بە هەمان سیناریۆی 2014 جارێكی تر مووسڵ و ناوچەكانی تر بكەونەوە دەست تیرۆریستانی داعش.\nڕۆژنامەكە نووسیویەتی، ئێستە لە تەواوی ناوچەكانی پارێزگای نەینەوا كردەی كوشتن و ڕفاندن و توندوتیژی بەردەوامی هەیە و دۆخی پارێزگاكە بە هیچ شێوەیەك ئارام نییە، ئەمەیش لە كاتێكدایە كە حەیدەر عەبادی سەرۆك وەزیرانی عێراق لە نۆی كانوونی یەكەم/دیسێمبەری 2017 كۆتایی داعشی لە عێراق ڕاگەیاند.\nئه‌م بابه‌ته 7501 جار خوێنراوه‌ته‌وه


٢٠ی تەممووزی ٢٠١٨ی زایینی\n٢٩ی پووشپەڕی ٢٧١٨ی کوردی\n٧ی زولقەعدەی ١٤٣٩ی کۆچی\nڕۆژژمێری زایینی (گریگۆری) ڕۆژژمێرێکی بەکارھاتووە لە جیھانی ڕۆژئاوا و زۆربەی وڵاتەکانی ڕۆژھەڵاتدا، و ئەم ڕۆژژمێرە بە زایینی ناسراوە لەبەرئەوەی بە بڕوای ھەفتەی لەدایکبوونی پێغەمبەر عیسا دانراوە، ٣١ی کانوونی یەکەم، کاتژمێر ١٢ی شەو (٠٠.٠٠)، ساتی گۆڕینەوەی ساڵی زایینییە بۆ ساڵێکی نوێ. ساڵی زایینی خولێکی زەوی بە دەوری خۆردا ئەنوێنێت، کە نزیکەی ٣٦٥ ڕۆژ دەکات (بە تەواوی ٣٦٥.٢٤٢٥) ڕۆژە. ھەروەھا لە ڕۆژژمێری زاینیدا پەیوەندی لەنێوان ساڵ و وەرزەکاندا نییە.\nبە پێی کتێبی (ڕەگی وشەکان)ی دانەر یوسف بەدر ئەلبەدر ، ناوی مانگە زاینیەەکان ھەموویان ڕۆمانین بەم شێوەیە؛\nحوزەیران (June)؛ لە وشەی "jonious" ھاتووە و مانای لاوان ئەگەیەنێت بە لاتینی و تیایدا ئاھەنگیان گێڕاوە بە جەژنەکانی لاوان.\nتەمموز(July)؛ بە ناوی ئیمپڕاتۆری ڕۆمانی یۆلیوس قەیسەڕەوە "julius caesar" ناونراوە.\nئاب (August)؛بە ناوی ئیمپڕاتۆری ڕۆمانی ئۆگستۆسەوە "augustus" ناونراوە.\nتشرینی یەکەم (October)؛لە "octa"وە ھاتووە بە مانای ژمارە ھەشت دێت و ئەوە ڕیزبەندی مانگەکە بووە لای ڕۆمان.\nتشرینی دووەم (November)؛لە "nova"وە ھاتووە بە مانای ژمارە نۆ دێت و ئەوە ڕیزبەندی مانگەکە بووە لای ڕۆمان.\nکانوونی یەکەم (December)؛لە "deca"وە ھاتووە بە مانای ژمارە دە دێت و ئەوە ڕیزبەندی مانگەکە بووە لای ڕۆمان.\nناوی مانگەکان لە ڕۆژھەڵات[دەستکاری]\nئێران و ئەفغانستان بە فەڕمی ڕۆژژمێری کۆچیی ھەتاوی بەکار دەھێنن، دەوڵەتی عوسمانی، «ڕۆژژمێری ڕۆمی»ی بەکارھێناوە کە ڕۆژژمێری گریگۆری بووە کە کۆچی پێغەمبەری ئیسلام (٦٢٢ی زایینی) سەرەتای بووە. لە ڕۆژژمێری ڕوومیدا ناوی ٩ مانگ لە ناوە سوریانییەکان وەرگیرابوون. کۆماری تورکیا لە ساڵی ١٩٢٦ەوە ڕۆژژمێری زایینی بەکاردەبات کە ناوی ٥ مانگی لە ناوە سوریانییەکان وەرگیراون.\nلە دۆڵی نیل و زۆربەی وڵاتە عەرەبیەکاندا کە میسر و سوودان و وڵاتەکانی کەنداوی عەرەبی ئەگرێتەوە بێجگە لە عەرەبستانی سەعوودی کە ڕۆژژمێری کۆچیی بەکاردەھێنێت، ئەم ناوانەی خوارەوە لە بەرامبەر ناوە لاتینیەکاندا بە کاردەھێنن؛\nلە عێراق و سووریا و لوبنان و ئوردن و فەلەستیندا ئەم ناوانەی بۆ بەکاردێت کە بە عەربی کراون لە ناوە سریانیەکان (ئارامیەکان)وە؛\n٧ تەمموز ٣١\n^ http://www.zkurd.org/?Besh=witar&kar=asayi&jimare=475 ڕۆژژمێر و ساڵی كوردی و نه‌ورۆز، سایتی زانستپەروەرانی کورد\nوەرگیراو لە «https://ckb.bywiki.com/w/index.php?title=ڕۆژژمێری_زایینی&oldid=532611»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ١٩:٣٠ی ٣١ی تەممووزی ٢٠١٧ نوێ کراوەتەوە.


سەرجەم حاجیانی عیراق و هەرێم گەڕانەوە – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2019/08/31 - 8:45 PM\nدەستەی باڵای حەج و عومرەی عیراق ئاشكرای دەكات، كە سەرجەم حاجییان گەڕاونەتەوە خاكی نیشتمان.\nدەستەی باڵای حەج و عومرەی عیراق لە ڕاگەیەندراوێكدا ئاماژەی بەوەكردووە، كە سەرجەم حاجیانی عیراق لەڕێگەی دواین فڕۆكەوە لە فڕۆكەخانەی ئەمیر محەمەد بن عەبدولعەزیز لە شاری مەدینەی پیرۆزەوە گەیشتنەوە خاكی وڵات.\nپێشتر، نەبەز ئیسماعیل، وتەبێژی وەزارەتی ئەوقافی هەرێم بۆ (خەڵك) ئاشكرای كرد، كە ڕۆژی پێنج شەممە 29ی ئاب دواین كاروانی حاجیانی هەرێم گەڕانەوە خاكی وڵات و سەرجەم حاجیان سەلامەت بوون.\nئاشكراشی كرد، كە لە وەرزی حەجی ئەمساڵدا دوو حاجی كۆچی دواییان كرد، كە یەكێكیان خەڵكی زاخۆ و ئەوی دیكەیان خەڵكی شاری هەڵەبجە بوو.\nلە وەرزی حەجی ئەمساڵدا ژمارەی حاجیانی عیراق بە زیادكردنی ڕێژەكەیەوە گەیشتە 50 هەزار كەس، كە لە بنەڕەتدا 33 هەزار و 690 حاجی بوو، بەڵام بەهۆی ئەوەی ژمارەی دانیشتوانی عیراق لە 40 ملیۆن كەس نزیك بۆتەوە بۆیە ڕێژەكەی بۆ زیاد كرا و لەو ژمارەیەش 7 هەزار و 132 حاجی لە هەرێمی كوردستانەوە فەریزەی حەجیان بەجێهێنا.\nحاجیانحاجیانی كوردستاندەستەی باڵای حەج و عومرەی عیراق\nئایا سبەینێ دەكرێتە پشووی فەرمی بۆ فەرمانبەرانی هەرێم؟\nتیروپشك بۆ ناوی حاجیان دەكرێت؟\nخەڵك؛ زانیاری لەسەر وەرزی حەجی ساڵی نوێ ئاشكرادەكات\nبەوێنە؛ حاجیانی هەولێر گەڕانەوە\nخەڵك؛ كاتی گەڕانەوەی سەرجەم حاجیانی هەرێم ئاشكرادەكات


گۆران و دۆڕان\nSaturday, 10.31.2020, 6:38\n- خۆ ئەگەر پارتەکەت ناوی گۆڕان نەبوایە !\n- خۆ ئەگەر هەست و ماتەمینی خۆتان بۆ ئەو مامۆستا فەرەنسیە دەربڕیایە ! بەرگریتان بکردایە لە شیروان شیروانی کە لەلایەن پارتیەوە بێ سەروشوێن کراوە ! دەمان وت چش، ئەمانە ئەرکی سەرشانی پەرلەمانتاری خۆیان جێ بەجێ دەکەن، دەنگی هەوادارنی موسڵمانان مسۆگەر دەکەن.\n- خۆ ئەگەر یاداشتنامەیەکتان بدایە بە قونسوڵی فەرەنسا دژی دەستێوەردانی تورکیا، لێتان تێ دەگەشتین.\n- خۆ ئەگەر نەوشیروان لە ژیاندا بمایە، ئێوە هەرگیز نەتان دەوێرا کاری وەها نابەجێ بکەن، سەردانی قونسڵی فەرەنسا بکەن و ناڕەزایی خۆتان دەربڕن بەرامبەر بە وڵاتێک کە تەنها وڵاتە بەرگری لە کورد و کوردستان کردوە.\nلە چاوەڕوانیدا دەمڕاستی پارتی لە ئیوە هەلوێستی جوانتر بوو، ئیتر چۆن شەرم لەخۆتان ناکەن، لەژێر ئاڵای گۆڕاندا میتین بکەن ؟ شانازی بەخۆتانەوە بکەن؟!\nمۆمی وەلی دێوانە بۆ ئالای پارتێکی سیاسی سەدەی بیستەم، کە خۆی ناوناوە گۆڕان، کە هەرگیز باوەڕم پێی نەبووە، هەرگیز بە شکڵێکم نەزانیوە، کە باسی گۆڕان بکات.\nئێوەش بۆ من کەسانێک نەبوون هەڵگری ئەقڵی گۆڕان بن. کاتێک حاجی عەلیمان دەبینی لە مەککە، بەقۆڵی روت و بە کراسی سپی بێ گەردەوە، گوایە ئەرکی سەرشانی خۆی جێ بەجێ دەکات، وەک موسڵمانێک، دەمان وت ئەمە ئازادی تاکە و هیچ دژی نەبوین، ئەگەر بەکاریشت هێنابێت بۆ ڕاکێشانی دەنگی ئیسلامیەکان، ئەوەش گرنگ نەبوو. بەڵام ئەرکی سەرشانی تۆ کە خۆت ناو ناوە گۆڕان، دەبوایە بەجۆرێکی تر بوایە: ئالەم کاتەدا کە جیهان دابەش بووە بەسەر بەرەی ئازادی بیرو ڕاو، بەرەی کۆنەپەرستی، کە ئیسلامی سیاسی نوێنەرایەتی دەکات، تۆ کە ئاڵای گۆڕانت هەڵگرتوە دەبوایە خەباتت بکردایە بۆ دوورخستنەوەی دەستێوەردانی دین لە دەوڵەت، ئەگەر نا حاجی عەلی پێمان بڵێ گۆڕان بۆتۆ مانای چیە؟\nگۆڕان مانای جوتێ گۆڕەویە؟ دەتانەوێت چی بگۆڕن؟\nدەبوایە بۆ خەڵکان ڕوونبکردایەتەوە کە ئەوە یاسای دیموکراسی فەرەنسایە و یاسای سیکۆلاریسمی ئەوانە، کە ئێوەش دەبوایە وەک پارتێک، کە خۆتان ناو ناوە گۆڕان بۆ ئەو ئامانجە هەوڵتان بدایە .\nتۆ تەنها پەرلەمانتارێکیت ئامانجت مسۆگەرکردنی هەڵبژاردنتە، وەک چۆن پارتی پشتگیری لە تورکیا دەکات بۆ مانوەی خۆی، تۆش نەدەبوو ببیتە بەربوکی ئیسلامیەکان! تۆ هەمان ئاواتی ئیسلامییەکانی هەیە بە ئاڵای گۆڕانەوە.\nبەزەییم بەو کەسانەدا دێتەوە کە دەنگیان بە ئێوە دا .\nکە باوەڕیان بە ئێوە هێنا .\nکە بۆ ئێوە تێکۆشان .\nکە ژیانی خۆیان خستە مەترسیەوە بۆ گؤڕان .\nتۆ هیچت لە ئەندام پەرلەمانتارەکانی پارتی زیاتر نیە.\nپێمان بلێ حاجی عەلی، کەی تۆش وەک عەلی قەرەداغی دەبیتە جاشی ئیسلامو ئۆردوگان ؟\nسیستەمی سیکۆلاری فەرەنسا و ڕێفۆرمی ماکرۆن\nدیسان شارلی ئێبدۆ


پەتای کۆرۆنا و کۆماری ئیسلامی\n17:04 - 3 خاکەلێوه 2720\nکۆماری ئیسلامی بڕوای بە بنەماکانی یاسایه یان ئەخلاق؟ لە ڕاستیدا کۆماری ئیسلامی نە بڕوای بە بنەماکانی یاسایی هەیە نە لە بوونی فەلسەفەی ئەم ڕێژیمەدا ئەخلاق مانای ڕاستەقینەی هەیە بۆ ئەوەی لە مانا و چەمکی بنەماکانی یاسا و ئەخلاق تێبگەین پێویستە جیاوازییەکانی نێوانیان شی بکەینەوە؛ بۆ ئەوەی کۆمەڵانی خەڵکی ئێران و ڕای گشتیی دنیا بزانێت کۆماری ئیسلامی چۆن بنەماکانی یاسا ژێر پێ دەنێت و ئەخلاقیش بە لاڕێدا دەبات. لەنێوان حقوق و ئەخلاق جیاوازییەکی سەرەکی هەیە، چوارچێوەی دەسەڵات و بیرکردنەوەی ئەخلاق ویژدانی تاکەکەسییە. لە حاڵێکدا ڕێسا و یاساکانی حقوق خاوەنی تایبەتمەندیی گشتییە. دیارە بەپێی سروشت وێکچوونێک لە نێوان حقوق و ئەخلاقدا خۆ دەنوێنێت، ئەخلاق سەرچاوەیەکە دەوڵەمەند بە پاشەکەوتێک کە هەرگیز تەواو نابێت. کەچی لەو پاشکەوتەوە خۆی دابین دەکات و هەر لەو سەرچاوەیەش ئێلهام وەردەگرێت. لەو پێوەندییە نیزیک و هەستیارەی کە لە نێوانیاندا هەیە، جار جار دژایەتی لە بەینیان خۆ دەنوێنیێت، بۆ نموونە بنەمایەکی یاسایی هەیە کە دەبێ لەسەر پرسێکی تایبەت بەڕێوە بچێت، بەڵام لەوانەیە کۆمەڵگا یان تاکە کەس نەتوانێت بەڕێوەبەری وەک پرسی بەرگریکردن لە تەشنەساندنی ڤایرۆسی کۆرۆنا. ئەوە ئەرکی حکوومەتە کە دەبێ جێبەجێی بکات و لێ بەرپرسیارە یان وەک کەسانی نیزامی کە دەستووریان پێ دەدرێت بڕیارێک بەڕێوەبەرێت بەڵام بەڕێوەبردنی پیچەوانەی بیر و باوەڕ، ئایین و بۆچوون و بیرکردنەوەی فەلسەفەی ئەو بێت. لەلایەکی دیکەوە ئەرکە لەسەر شانی کە دەبێ جێبەجێی بکات.\nپرسیار ئەوەیە لێرەدا، ئایا بنەمای یاسایی دەبێ تەسلیمی بنەمای ئەخلاقی بێت یان ڕێگای پێچەوانە بگرێتە پێش.\nلە ڕوانگەی زانستی کۆمەڵناسییەوە وەڵامی ئەو پرسیارە ڕوونە کە هیچ گومانی تێدا نییە. دەبێ بنەمای یاسایی بەڕێوە بچێت. چونکە بیر و باوەڕ، ئیرادەی تاکەکەسی (شەخسی) بە لانی زۆرەوە کەمایەتییەکە لە کۆمەڵگادا. تا ئەو کاتەی کە ئیرادەی کۆمەڵ لە دژی ئەو یاسا و ڕێسایانە دژکردەوەی لە خۆی نیشان نەداوە، ئەم بنەمایە پێڕەو دەکرێت، کەوابوو بیر و باوەڕ و ئیرادەی تاکەکەسی و کەمایەتی دەبێ پابەندی ئەو ئەسڵە یاساییە بن.\nئەمڕۆ دەبینین پەتای کۆرۆنا بووەتە مەترسییەکی گەورە لە جیهاندا و هەڕەشە لە کۆمەڵگای مرۆڤایەتی دەکات. دنیای بە خۆوە سەرقاڵ کردووە، هەر کام لە وڵاتانی پێشکەوتوو خەریکی کۆنترۆڵ و دۆزینەوەی واکسەنی ئەم ڤایرۆسەن وڵاتانی دیکە بە هەر شێوەیەک بۆیان دەکرێت تەدابیری تەندورستی دەگرنە بەر بۆ ئەوەی پێشگیری لە بڵاوبوونەوەی زیاتر و خەساراتی کەمتری گیانی بگرن کەچی لە دوای وڵاتی چین وڵاتی ئێران ماکەی سەرهەڵدانی ئەم پەتایە بوو، کۆماری ئیسلامی نە ڕێوشوێنە یاسا تەندورستییەکانی نەگرتە پێش، نە ئەخلاقی ڕەچاو کرد. کەمایەتییەکی بچووک لە کۆمەڵدا بە ئێدئولۆژیکی دواکەوتووانەی چەقبەستووی ڕاهێنراو بەوپەڕی ڕووهەڵماڵاوییەوە بنەما یاساییەکان ژێر پی دەنێن. لەو بارودۆخە هەستیارەدا لەجیاتیی خۆپاراستن لە شوێنە قەرەباڵغەکان و ڕەچاوکردنی ڕێنوێنی تەندروستیی و دابینکردنی کەلوپەل و دیارکردنی شوێنی تایبەت بۆ کەمکردنەوەی زیانەکان. پێچەوانەی هەموو ڕاکارە زانستییەکانی پزشکی سنوورەکان ئاوەڵا، زیارتگاکان کراوە بە وتەی هەندێک لە ئاخوند و بەرپرسەکانی ڕێژیم ئەوەی خوا نەیکات نابێت. ئەوەش کە بە کۆرۆنا دەمرێت شەهیدە!؟\nلە ڕوانگەی ئایینی ئیسلامەوە ڕاستە ئەوەی خوا نەیکات نابێت، بەڵام هەر ئەو ئایینە پێمان دەڵێت، ئەوە ئاگرە لێ دوور بکەوە دەتسووتێنێت کە لێی دەچیە پێش و دەتسووتێنێت، شەهید نە بەڵکوو بە هیلاک چووی. کەوابوو سەردەمی ئەمڕۆ ئێ چەندین سەدە بەر لە ئێستا نییە. ئەمڕۆ سەردەمی زانست و تەکنۆلۆژی و پێشکەوتنە. دوورەپەرێزی لە دنیای ئەمڕۆی دواکەوتنە لە زانستی سەردەم و گەشەسەندنی کۆمەڵگا.\nلێرەدا کۆمەڵانی خەڵکی ئێران مافی خۆیانە سەرانی کۆماری ئیسلامی بە موحاکمە بکێشن چونکە لە ئاکامی بێ موبالاتی و بایەخنەدان بە گیان مرۆڤەکان ئەمڕۆ زیاتر لە ١٩٦٠٠ کەس تووشی نەخۆشیی کۆرۆنا بوونە کە ١٤٣٣ کەس تا ئێستا گیانیان لەدەست داوە، ڕۆژ لەگەڵ ڕۆژ ئاماری تەەشبووان و گیانلەدەستدراوان دەچێتە سەری فەرمانبەرانی دامودەزگاکان و بنکە دەرمانی و تەندورستییەکان لەوپەڕی بێ ئیمکاناتیدان کۆمەڵگای ئێران لەبەردەم مەترسیی لەنێوچوونێکی گشتیدایە. ڕەوایە کە دادگایەکی گەلی سەرانی پلەبەرزی کۆماری ئیسلامی دادگایی بکات و حوکمەکەی دادپەروەرانەیان لەسەر بدات.\nکاتی ئەوە هاتووە کۆمەڵانی وەزاڵەهاتووی ئێران تێبکۆشن بۆ گۆڕێنی ئەو نەریتە دواکەوتووانەی کە بنەمای زانستی و یاساییان نییە. چۆنکە زۆر جار نەریتێک وەک یاسایەک لەلایەن کەمایەتییەکی بچووکەوە لە ڕێگای جۆراوجۆرەوە بەسەر کۆمەڵگادا دەسەپێنرێت کە لەگەڵ قازانج و بەرژەوەندیی گشتی لە ناتەباییدایە. بۆیە زۆر جار سەرهەڵدانی لێدەکەوێتەوە.\nدیارە هەر نەرێتیک (عرف) تازە کە دێتە ئاراوە، لە ئاکامی خەلاقییەت، داهێنان و لێزانی و بەرهەمی تاکەکەسێکی کۆمەڵگایە کە لەنێو ئەو کۆمەڵگایەدا ژیاوە و دەبێتە خاوەنی داهێنانێکی نوێ کە لەنێو کۆمەڵدا دەنگ دەداتەوە. سەرکەوتنی ئەو نەریتە و تێکشکانی بەشێکی زۆری دەگەڕێتەوە بۆ هەلومەرجی زمانی و مەکانی بەڕێوە بردن و باسکردنی لەنێو کۆمەڵدا، ئەگەر ئەو نەریتە لەگەڵ سەردەم و پێشکەوتن بێت. بێگومان لە ڕاستای بەرژەوەندیی گشتیدایە. بە تێپەڕبوونی زەمان قازی و دادگاکان وەک بنەمایەکی یاسایی بۆ بەرەوپێشبردن و گەشەکردنی کۆمەڵگە کەڵکی لێوەردەگرن کە پێشکەوتنی بەخۆوە بینی وەک بنەمایەکی یاسایی پێڕەو دەکرێت. بەڵام ئەگەر لەگەڵ دنیای ئەمڕۆ یەک نەگرێتەوە لەگەڵ دژایەتیی بیروڕای گشتی بەرەوڕوو دەبێت و بە ناکامی دەمێنێتەوە. زەبروزەنگ و دەسەڵاتی خۆسەپێن و ئیدئۆلۆژیی چەقبەستوو ناتوانێت بەرەو پێشی بەرێت و دواجار لەگەڵ شکست و داڕمان بەرەوڕوو دەبێت.


وەزیرى دەرەوەى ئێران:هیوادارین کێشەى پێدانى پارە بە کۆمپانیا ئێرانییەکان لەهەرێم چارەسەربکرێت\nمحەمەد جەواد زەریف وەزیرى دەرەوەى ئێران ڕایگەیاند هیوادارن کێشەى پێدانى پارە بەو کۆمپانیا ئێرانییانەى لەهەرێم کاردەکەن چارەسەربکرێت.\nوەزیری دەرەوەی فەڕەنسا: هیواداراین دیالۆگی ئەرێنی لە نێوان هەرێم و بەغدا دەستپێبکاتەوە\nجان ئیڤ لۆدریان وەزیری دەرەوەی فەڕەنسا رایگەیاند، هیواخوازن دیالۆگێکی ئەرێنی لە نێوان هەرێم و بەغدا دەستپێبکاتەوە.\nتورکیا بە تاڵانکردنی ڕۆنی زەیتۆنی عەفرین تۆمەتبار دەکرێت\nپەڕلەمانتارێکی سویسرا ئاشکرایدەکات، تورکیا ڕۆنی زەیتونی باخەکانی عەفرین بە وڵاتانی ئەوروپا دەفرۆشێت، کە لەلایەن گروپە چەکدارەکانی نزیک لە ئەنقەرەوە دەستیان بەسەرداگیراوە و تاڵانکراون.\nدیدارى بازرگانى نێوان هەرێمى کوردستان و ئێران بەڕێوەدەچێت\nدیدارى نێوان یەکێتى ژورەکانى بازرگانى لە نێوان هەرێمى کوردستان و شاندێکى بازرگانى ئێران دەستیپێکرد و تیایدا تاوتوێی ئەو کێشانە دەکرێت کە لەنێوان هەردوولا هەیە لەڕووى بازرگانییەوە.\nهەڵەبجە.. لە ساڵى ڕابردوودا لەدایکبوونى ڕەگەزى نێر دوو هێندەى مێ بووە\nبەڕێوەبەرایەتى تەندروستى پارێزگاى هەڵەبجە ئامارى بەڕێوەبەرایەتییەکەى لە ماوەى ساڵى ڕابردوودا بڵاوکردەوە و بەپێی ئەو ئامارەش لە ساڵى ٢٠١٨ لەدایکبوونى منداڵى کوڕ دوو هێندەى منداڵى کچ بووە.\nمحەمەدى مەلا قادر کۆچی دوایی کرد\nمحەمەدى مەلا قادر ئەندامى پێشووى مەکتەبی سیاسی پارتى دیموکراتى کوردستان کۆچی دوایی کرد.\nوەزیرى دەرەوەى ئێران بەسەردانێکى فەرمى گەیشتە هەرێمى کوردستان و لەگەڵ بەرپرسانى هەرێم کۆدەبێتەوە.\nوەزارەتى تەندروستى لەسەر نەخۆشییەکى کوشندە ڕوونکردنەوەیەکى بڵاوکردەوە\nوتەبێژى وەزارەتى تەندروستیی حکومەتى هەرێمى کوردستان لە ڕاگەیەندراوێکدا ڕەتیکردەوە وەزارەتەکەى هۆشداریی دابێت لە بوونى نەخۆشییەکى کوشندە لە ڕێگەى نێرگەلەوە.\nئیمارات.. لە وڵاتێکى بێ کەڵکەوە بووە بە یەکێک لە پێشکەوتووترین وڵاتانی جیهان\nئیمارات، ئەو وڵاتەی لە ماوەیەکی کەمدا لە بیابانێکی وشک و بێ کەڵکەوە بووە یەکێک لە پێشکەوتووترین وڵاتانی جیهان، ئەو وڵاتەی هەرچەندە لە سەدا حەوتی نەوتی یەدەگی هەموو جیهانی تیادایە، بەڵام نەوت تەنیا ٣٠%ى داهاتی ئیمارات دابیندەكات و، بە پلانێکی تۆکمە سەرچاو


پەیڕەو و پڕۆگرامی رێكخراوی شار بۆ راپرسی – رێکخراوی شار\nپەیڕەو و پڕۆگرامی رێكخراوی شار بۆ راپرسی\nرێکخراوی شار > پەیڕەو و پڕۆگرامی رێكخراوی شار بۆ راپرسی\nمادەی یەكەم: ناوی ڕێكخراو\nیەكەم : رێكخراوی شار بۆ راپرسی Shar Polling Organization (SPO)\nدوەم : دروشم : راپرسی – بەشداری كارا- بریاری تەندروست\nسێیەم :بنكەی رێكخراو و ناونیشان: كۆماری عێراق – هەرێمی كوردستان – شاری سلێمانی\nچوارهەم : پێناسەی رێكخراو\n1. رێكخراوی شار بۆ ڕاپرسی دەزگایەكی زانستی، ناحكومیی بێ لایەنی مەدەنییە، لەسەر ئاستی هەرێمی كوردستان‌و عێراق راپرسی ئەنجام ئەدات لە بوارەكانی سیاسی، ئابوری، كۆمەڵایەتی‌و گەشەپێدانی بنەماكانی دیموكراسی‌و شێوازی حوكمڕانیی‌و گرفت‌و قەیرانە هەمەجۆرەكان.\n2. هەوڵا ئەدات بۆ بڵاوكردنەوەی هۆشیاریی لەبارەی گرنگی‌و بایەخی راپرسی لەناو هاوڵاتیان دا، پێشیوایە كەبنەمایەكی سەرەكی گەشەكردن‌و هەنگاونانی راست‌و دروستە بۆ لێپرسینەوەو بەشدارییكردنی زۆرینەی هاوڵاتیان لەبڕیارو پرسە هەمەجۆرەكاندا كە كاریگەریی راستەوخۆی لەسەر ژیانیان هەیە.\n3. رێكخراوی شار بۆ راپرسی، دەزگایەكی مرۆڤ دۆستانەی دیموكرات و سەربەخۆیە و تەنها ژمارەكان و را و بۆچونی سەربەخۆی هاوڵاتیان سەنگی مەحەكی كارەكەیەتی دەزگاكە سەر بە هیچ هێزێكی سیاسە نیە و ئەم پرنسیپە زامنی سەركەوتنی كارەكەیەتی.\n4. راپرسی زۆر گرنگە بۆ تەوەرەكانی ئەكادیمیا و توێژینەوەی زانستی، بازرگانی‌و بازاڕ، پرسی گوندنشین‌و شارنشینەكان‌و كێشەی نەوەكان و مەسەلە سیاسیە گرنگەكان و چەندین جەمسەری تر كە لەبازنەی بارودۆخی ژیانی مرۆڤدا پێویستیان بە گفتوگۆ و پێداچوونەوەو رێكخستنەوە هەیە.\nمادەی دوەم: ئامانجەكان\nیەكەم: ئامانجە گشتییەكان\n1. بڵاوكردنەوەی كولتوری راپرسی لەناو كۆمەڵگادا و رونكردنەوەی كاریگەری راپرسی لەسەر پێشكەوتنی كۆمەڵگا و هوشیاركردنەوە كە لەو رێگایەوە كە هاووڵاتیان ئەتوانن كاریگەرییان لەسەر بریارەكانی حكومەت و كۆمەڵگا و بازار هەبێت.\n2. پەیوەندی نێودەوڵەتی لەگەڵا چەندەها دەزگای راپرسی، ئەمریكی، ئەوروپی و عەرەبی دروست دەكات، ئەویش لە پێناوی بە زانستیكردنی زیاتری راپرسیەكان و ئاڵوگۆری زانیاری لەو بوارەدا و هەوڵ ئەدات بۆ كردنەوەی دەورەی هەمیشەیی بۆ كارمەندان\n3. پەیوەندی نێودەوڵەتی لەگەڵا چەندەها دەزگای راپرسی، ئەمریكی، ئەوروپی و عەرەبی دروست دەكات، ئەویش لە پێناوی بە زانستیكردنی زیاتری راپرسیەكان و ئاڵوگۆری زانیاری لەو بوارەدا و هەوڵ ئەدات بۆ كردنەوەی دەورەی هەمیشەیی بۆ كارمەندان\nدوەم: میكانیزمی بەدیهێنانی ئامانجەكان\n1. رێكخراوەكە گرنگی زۆر بە ئەكادیمیكردنی راپرسی ئەدات، واتا هەموو توانای تەرخان دەكات كە راپرسیەكانی بە باشترین و بە زانسترین رێگا ئەنجام بدات و كارمەندەكانی شارەزایی تەواویان هەبێت لە بواری كارەكەی خۆیاندا. لێكۆلنەوەكان كەسانی شارەزاو پسپۆر لەناوەوە و دەرەوەی ئەنجامی بدەن.\n2. كاركردن لەسەر بڵاوكردنەوە‌و بەهێزكردنی بنەمای ڕادەربرین‌و گفتوگۆ، راهێنانی هاوڵاتیان لەسەر راپرسی‌و رادەربڕین كە نەریتێكی نوێیە و هاوچەرخە لەگەڵ بنەماكانی دیموكراسی‌و چەمكەكانی مافی مرۆڤ.\n3. پەیوەندی و هاوكاری لەگەڵا دەزگا هەمەجۆرەكانی حكومەت و نا حكومی، بە مەبەستی بەدەستهێنانی زانیاری راست و بێلایەن. بۆ ئەوەی بتوانرێت لە هەموو بوارەكاندا پلانی گونجاو بۆ دوارۆژ دابرێژرێت.\n4. رێكخراوی شار بۆ راپرسی لەئەنجامی قەیرانی بێ ژمارەیی‌و بێ ئاماری وردو بێ لایەن لەكوردستان هاتۆتە ئاراوە و دەیەوێت پێوانەیەك بۆ پرسی كەسێتیی كوردی دابنێت كەخۆی لەدەستنیشانكردن‌و بڕیاردانی چارەنوسی خۆیدا بەشداربێت، ئەویش لەڕێی لێپرسینەوەو راوەرگرتنییەوە.\nمادەی سێیەم: پرنسیپەكانی ئەندامێتی\nیەكەم: مەرجەكانی بوون بە ئەندام\n1. تەمەنی لە 18 ساڵا كەمتر نەبێت\n2. بڕوای بە پەیڕەو و پڕۆگرامی رێكخراوی شار بۆ راپرسی هەبێت و كاری بۆ بكات\n3. ئابوونەی ساڵانە بدات.\nدوەم: لەدەستدانی ئەندامێتی:\n1. لادان لە پەیڕەو و پڕۆگرامی رێكخراوەكە\n2. تۆمەتباربوون لە دادگا بە یەكێ لە تاوانەكان یان كەتنێك\n3. بەشدارە نەكردن لە كار و چالاكیەكانی رێكخراوەكەدا\nسێیەم: مافەكانی ئەندام\n1. ئەندام مافی هەیە راو بۆچونی خۆی سەربەستانە دەرببڕێت\n2. ئەتوانێت واز لە ئەندامێتی رێكخراوەكە بهێنێت\n3. مافی هەیە خۆی بۆ هەموو دەزگایەكی رێكخراوەكە بپاڵێوێت.\n4. مافی هەیە پێشنیاز بكات و پڕۆژە پێشكەش بكات.\n5. ئەتوانێت لە چوارچێوەی كاروچالاكی رێكخراوەكەدا، ناوی رێكخراوەكە بەكار بهێنێت.\n6. مافی ئەوەی هەیە سود لە هەموو خزمەت گوزارییەكی رێكخراوەكە وەربگرێت\nچوارەم : ئەركەكانی ئەندام.\n1. هەوڵدان بۆ جێبەجێكردنی پەیرەوی ناوخۆ و بەرنامەكانی رێكخراوەكە\n2. بەشداری لە كار و چالاكیەكانی رێكخراوەكە دا بكات.\n3. زانیاری هەبێت لە بواری راپرسی و هەوڵا بدات زیاتر شارەزای بەدەست بێنێت.\n4. ئابونەی دیاریكراو بدات.\nپەیكەری ناوەند و چۆنێتی كاركردن\nمادەی چوارەم : پێكهاتەی رێكخراوی شار بۆ راپرسی\nرێكخراوەكە پێك دێت لە:\n1. ئەنجومەنی گشتی: بریتیە لە سەرجەم ئەندامانی تۆماركراو، لەبەر ئەوەی ناوەندی راپرسی ئەندام گیری ناكات، ئەنجومەنی گشتی بریتیە لە ئەندامانی دەستەی دامەزرێنەر.\n2. دەستەی كارگێری: واتە كارگێرانی دەستەی دامەزرێنەر\n3. ئەنجومەنی بەرێوەبڕدن: ئەگەر رێكخراوی شار، لق و نوسینگە لە پارێزگاكانی هەرێم كوردستان و عێراق بكاتەوە، ئەو كاتە ئەنجومەنی بەرێوەبردن بریتی دەبێت لە نوێنەرەری ئەو لقانە و كارگێرانی دەستەی دامەزرێنەر.\nیەكەم: ئەنجومەنی گشتی :\nئەنجومەنی گشتی پێك دێت لە دەستەی دامەزرێنەر و سەرجەم ئەندامانی تۆماركراو.\nدووەم: دەستەی كارگێر:\nدەستەی كارگێڕ لەم ئەندامانەی دەستەی دامەزرێنەر پێك دێت\n1. بەڕێوەبەری ناوەند:\n2. جێگری بەڕێوەبەر\n3. سەرپەرشتیاری پڕۆژە و نەخشەدانان\nدەسەڵاتەكانی دەستەی كارگێر\n1. دارشتن و ئامادەكردن و پەسەندكردنی نەخشە و پلانی پرۆژەكان و دەستنیشانكردنی نوێنەر و هەڵسەنگاندنی كاروچالاكیەكانی ساڵی رابوردوو.\n2. دارشتن و ئامادەكردن و پەسەندكردنی بوجەی ساڵانەی رێكخراوەكە.\n3. سەرپەرشتی و بەدواداچون بۆ كار و پرۆژە و خولەكانی پێگەیاندن.\n4. بە بریاری 2/3 ی ئەندامانی ئەنجومەن ئەتوانرێت داوا بكرێت دەستەی كارگێر كۆبونەوەی نائاسایی ئەنجام بدات.\n5. لە كۆبونەوەی فراوانی دەستەی دامەزرێنەر، بەرێوەبەری رێكخراو و جێگرەكەی و بەرپرسی بەشەكان و دەستەی كارگێر هەڵدەبژێرێن.\n6. بە بریاری 2/3ی دەنگی ئەندامانی دەستەی دامەزرێنەر، ئەتوانرێت رێكخراوەكە هەڵبوەشێتەوە یان ناوی بگۆرێت یان لەگەڵا رێكخراوێكی تر یەكبگرن و تۆرێك پێك بهێنن.\n7. بە بریاری 2/3ی دەنگی ئەندامانی دەستەی دامەزرێنەر، هەر دوساڵا جارێك بڕیار لەسەر مانەوە یان هەڵوەشانەوەی ستافی دەستەی دامەزرێنەر ئەدرێت.\n• دەسەڵاتەكانی بەرێوەبەری رێكخراوەكە:\n1. رێنمایی كارگێری دەردەكات و واژوو لەسەر نوسراو و خەرجی و گرێبەستەكان دەكات.\n2. بەرپرسە لە دیاریكردنی بابەت بۆ ڕاپرسی (بەپێی ئەولەویەت‌و گرنگی بابەتەكان بابەت هەیە كە دوا یان پێش دەخرێت بۆ كاركردن لەسەریان(\n3. بەرپرسە لە پەسەندكردنی فۆڕمی ڕاپرسیەكان.\n4. بریارەكانی دەستەی كارگێری جێبەجێ دەكات و دەستەكە بۆ كۆبونەوەكان بانگهێشت دەكات و راپۆرتی دەوری و ساڵانە ئامادە دەكات.\n5. دەتوانێت بەشێ لە دەسەڵاتەكانی بدات بە جێگرەكەی یان یەكێكی تر لە كارگێریەكان.\n6. وردبینی و بەداوداچون بۆ داواكاری و پێشنیاز و سكاڵا و هەڵسەنگاندنی كاروباری لیژنە و پرۆژە و دارایی و پەیوەندیەكان دەكات و دەستەی كارگێری لێی ئاگادار دەكاتەوە.\n• دەسەڵاتی جێگر:\n1. سەرپەرشتی كار و كۆبونەوەكانی ئەنجومەن دەكات لە كاتی ئامادەنەبونی بەرپرس دا.\n2. رێكخستنی كۆڕ، خولەكان و بەدواداچونی كار و چالاكی و سەرپەرشتی پرۆژەكان.\n3. دەسەڵاتی هەر كارێكی تری هەیە كە بەرپرسەكە بەرەو رووی بكاتەوە.\n• دەسەڵاتی لێپرسراوی بەشی پرۆژە و نەخشەدانان\n1. داڕشتنەوەی فۆڕمی ڕاپرسیەكان، بەسود وەرگرتن لەتێبینی و سەرنجی بەشی بەڕێوەبردن.\n2. بەرپرسە لەدانانی ژمارەی فۆڕم و شێوازی هەڵبژاردنی نمونەی توێژینەوە.\n3. بەرپرسە لە كۆكردنەوەی زانیاری لەسەر ئەو كۆمەڵەی كە راپرسی لەگەڵ دەكرێت لەروی ژمارە, شوێنی جوگرافی, ئاستی خوێندەواری, رەگەز, تەمەن,….هتد\n4. زانیاری كۆدەكاتەوە لەسەر ئەو باسەی هەڵدەبژێردرێ بۆ راپرسی.\n5. بەرپرسە لە دیاریكردنی ئەو ژمارەیەی كە ڕاپرسیەكەی لێ ئەنجام ئەدرێت و دیاریكردنی نمونە بە رەچاوكردنی تەمەن, رەگەز, ئاستی خوێندەواری و ……هتد\n6. رەشنوسی فۆڕمی راپرسی ئامادەدەكات بەشێوەیەكی زانستی و پێویستە لەلایەن بەڕێوەبەری رێكخراوەكەوە پەسەند بكرێت.\n7. رێنمایی ئەدات بە تیمە گەڕۆكەكان لەسەر چۆنێتی جێبەجێكردنی راپرسییەكەو چۆنێتی پڕكردنەوەی فۆڕمكە.\n• بەشەكانی تری رێكخراوەكە\nهەریەكە لەم بەشانە بە پێی تایبەتمەندی خۆی ئەرك و فەرمانی بەرە روو دەبێتەوە.\n• بەشی دارایی و كارگێری\n1. سەرپەرشتی كاروباری دارایی و كارگێری دەكات و بەرپرسی راستەوخۆیە و دەسەڵاتی هەیە كە بوجە ئامادەبكات.\n2. بەرپرسە لە دانانی سیستمێك بۆ فایلكردن بۆ هاتوو، ڕۆیشتوو، گرێبەست، ڕێنمایی\n3. بەرپرسە لە دانانی (دۆسیەی ئەندامان) پڕۆفایل كە بریتین لە ئیستمارەی ناو و ناونیشانی كارمەندەكان و فۆڕمی گرێبەستەكان و هەر نوسراوێكی تایبەتی تر، لە ئیزبارەی شەخسی كارمەندەكان .\n4. بەرپرسە لە ڕاگرتنی ژمێریاری ناوەند، واتە وەرگرتنی سلفەی ئۆفیس‌و پارەی پڕۆپۆزەڵەكان‌و پاشان چۆنێتی تەسفیەكردنیان، ئامادەكردنی لیستی موچە، ئامادەكردنی فۆڕمی تێچووەكان.\n5. بەرپرسە لە ئامادەكردنی هەموو پێداویستێك بۆ راپرسیەكان.\n• بەشی هەڵسەنگاندن و بەدواداچون و شیتەڵكردنەوە.\n1. ئەم بەشە، لە كەسایەتی شارەزاو پسپۆری بواری راپرسی دروست دەبێت.\n2. بەرپرسە لە چێك كردنی فۆڕمەكان، لابردنی ئەو فۆڕمانەی بەسەقەتی پڕكراونەتەوە‌و بێكەڵكن.\n3. بەرپرسە لە ئاڕاستەكردنی (داخڵكەری داتا) بۆ دابەزاندنی داتاكان بۆ بەرنامەی تایبەت، بۆنمونە بەرنامەی SPSS ، كە بەرنامەیەكی تایبەت بە ناساندن و تۆماركردن و دابەزاندن و شیكردنەوەی داتاكان.\n4. بەرپرسە لەڕێنمایدان بۆ ئەندامانی داخڵكەر، بۆ چۆنێتی دابەزاندنی داتاكان.\n5. بەرپرسە لە وردبینی، دڵنیابونەوە لەوەی كە بەڕاستی فۆڕمەكان دابەزێندراوە‌و بە ڕاستی ئەنجام وەرگیراوە.\n6. بەرپرسە لە دەرهبَنانی ئەنجامەكان بە شێوەیەكی زانستیانە.\nمادەی پێنجەم: داهاتی رێكخراو و ژمێریاری\nیەكەم: داهاتی رێكخراو پێك دێت لە:\n1. داهاتی رێكخراوكە لە رێگای حسابێكی بانكیەوە ئەنجام ئەدرێت كە بەناویەوە كراوەتەوە.\n2. هاوكاری و یارمەتی كۆمەكی كەسان و كەرتی تایبەت و لایەنی ناوخۆ و بیانی دۆستانی رێكخراوەكە پێشكەش دەكرێت.\n3. دەسكەوتی هەمە لایەنە كەلەگەڵا پەیرە و ئامانجی رێكخراوەكە بگونجێ و هەروەها بەرهەمە ئەو كارو چالاكیانەی كە رێكخراوەكە پێی هەڵدەستێت.\n4. بوجەی ساڵانەی ناوەندەكە بە پێی سیستەمی ژمێریاری پەیرەوكراو لە هەرێم بەرێوە دەچێت.\n5. رێكخراوەكە راپۆرت پێشكەش بە هەموو ئەو دەزگایانە دەكات كە پشتیوانی پرۆژەكان دەكات و لەوانە فەرمانگەی ڕیكخراوە ناحكومیەكانی حكومەتی هەرێم بۆ ئەو پرۆژانەی كە حكومەتی هەرێم هاوكاری كردوە و پابەندی مەرجی گرێبەستەكان دەبێت.\nمادەی شەشەم: تۆمارەكانی رێكخراوكە پێویستە رەزامەندی دادنوسی لەسەر بێت.\n1. تۆماری ئەندامان: هەموو زانیاریەكی ورد و تەواو دەربارەی ئەندامان\n2. تۆماری ژمێریاری: كۆی داهات و خەرجیەكانی رێكخراو\n3. تۆماری بنەرەتی ( تۆماری هەبوەكان): تۆماری هەموو سامانی گواستنەوەو نەگواستنەوەی رێكخراوەكە.\n4. تۆماری بریارەكان: تۆماری هەموو بریار و چالاكی و و كاری ناوەندەكە دەستەی كارگێری یان دەستەی بەرێوەبەر یان هەر دەزگایەكی تر كاری كردبێت، تۆمار دەكرێت و لە لایەن دەستەی كارگێریەوە واژوو دەكرێت.\nمادەی حەوتەم: بنەماكانی كاركردن لەم رێكخراوەدا بریتیە لە:\n1. پرنسیپە دیموكراتیەكان بەردی بناغەی رێكخراوەكەیە و ئامانجەكانی لەو رێگایەوە دێتە دی.\n2. پابەندی تەواو بە یاسا نێودەوڵەتیەكانی تایبەت بە مافی مرۆڤ دەبێت.\n3. پابەندە بە یاسا پەیرەوكراوەكانی هەرێمی كوردستان.\n4. ئەگەر لقی تر بكرێتەوە لە شارەكانی تری عێراق، ئەوا پابەندە بە یاسا پەیروكراوەكانی كۆماری عێراق .\nمادەی هەشتەم: چەند حوكمێكی گشتی:\n1. لە كاتی هەڵوەشانەوەی رێكخراوەكەدا، گشت سامانە گواستنەوە و نەگواستنەوەكانی دەگوێزرێتەوە بۆ رێكخراوێكی هاوئامانج یان نزیك لە ئامانجەكانی لە هەرێمی كوردستان، لەم پرۆسەیەشدا پێویستە رێكخراوەكە تۆمارێك بە هەموو ژمێریاریەكان و داهات و بە پاكتاوكار بكات. ئەركی یەكەم بۆ دانەوەی قەرزی موستەحەقی رێكخراوەكە دەبێت ئەگەر هەیبێت، بنەچەكانی تریش بۆ مۆڵكێتی رێكخراوی تر دەگزێزرێتەوە.


فۆڕمی تۆمارکردنی بابەت | پێناسەی شێرکۆ بێکەس بۆ (زیاد ئەسعەد)\n#شیرکۆ بێکەس# : (#زیاد ئەسعەد#) نەورەسی سپی ئاواز و گۆرانی #کورد#ییە لە ئەمڕۆدا ئاواز و گۆرانی کوردی بەگشتی ئەوەندەی لە چەند و ژمارەدا زۆ بووە، لە چۆنایەتیدا کزەو مەگەر دەگمەن ئاوازی بەشی زۆری ئەو گۆرانیانەتێک ببیستی لە ئاستێکی موزیکی و هونەری بەرزدابێت. بەشی زۆری ئەو گۆرانیانە تێکەڵیەکی بێ سەر و بەری لەگۆرانی تورکی و فارسی و عەرەبی و بەشی هەرە زۆری گۆرانیبێژەکانیش ئاگایان لە کەللتوری گۆرانی و موزیک نیە. دیارە من لێرەدا مەبەستم ئەو نیە کە ئەبێ گۆرانی کوردی بەدەر بێ لەکاریگەریتی گۆرانی و موزیکی دەورو بەر، بەڵام نابێ مۆرک و تایبەتمەندی گۆرانی کوردی وون بکرێ، واتە ئەو کاریگەریەتیە نابێ بگاتە ئەو شوێنەی کە کەللتوری دەورووبەردا بتوێنێتەوە. لە نێو شەپۆلە تازەکانی گۆرانی مۆزیکی کوردیدا، لەو ساڵانەی دواییدا، (زیاد ئەسعەد) بە گوڕوتین و تۆنێکی تاسە شکێنەوە هاتە نامانەوە و هەندێ سنوری تەقلیدی بەزاندو دڵ و گوێچکەمانی بە ریتمی تازەو داهێنەرانە زاخاو دایەوە، چۆن و بۆچی ؟! یەکەم : لەبەر ئەوەی لاسایی کەرەوە و تەقلیدی نەبوو، واتە هەمان سەدای گۆرانییەکانی رابردووی نەدایەوە بەگوێچکەماندا فۆلکلۆریشی بۆ خۆی نەکرد بە بەندینخانە. دووەم : هونەرمەند (زیاد ئەسعەد) بە تەنها هەر بەهرە و سەلیقە نییە، بەڵکو لە هەمان کاتدا شارەزایی دنیای موزیک و مەقامات ئەزانێت چی ئەکات و عاشقانە لەگەڵ کارەکەی خۆیدا هەڵس و کەوت ئەکات، یان ئەتوانم بڵێم (مۆسیقاو گۆرانی بووە بەدڵدار و تەنانەت – هاوسەری ئەو). (زیاد ئەسعەد) هەموو ژیانی خۆی داوە بە هونەرەکەی و تەنانەت بۆ چرکە ساتێ لێ دوور نەکوتۆتەوە. بەشی زۆری گۆرانییەکانی تری ئەم سەردەمە، گۆ#رانیە#کانیان تەمەنیان کورتە زۆر زوو بیر ئەچنەوە، بەڵام بە شێکی باشی گۆرانییەکانی هونەرمەند (زیاد ئەسعەد) وا لەسەر زاری گەنجەکانەوە و ئەوترێنەوە. کە ئەمەیش بۆ خۆی بەڵگەیەکی زیندووە بۆ زیندوویتی ئەو گۆرانیانە، (زیاد) جگە لەوەی خۆی دەنگی خۆشە، لەهەمان کاتدا ئاواز دانەرێکی بەتوانایە چەندیین گۆرانی بۆ گۆرانیبێژە ناسراوەکانی ئەم سەردەمە داناوە. (زیاد ئەسعەد) بەچاکی ئاگای لەکەللتوری گۆرانی کوردییە، ئاگای لەگۆرانی کۆن و تازەی میللەتەکانی دەورو بەرە تەنانەت هەناسەکانیان لەیەکتری جیا ئەکاتەوە. من لەنزیکەوە کاک (زیاد) ئەناسم و تێکەڵین و لەسەردمێکدا لە سوید رۆژانە یەکترمان ئەبینی و بۆ یەکەمجاریش لە رێگەی هونەرمەند (پەیوەند جاف)ی زاوامەوە لەماڵی خۆمان ناسیم. هونەرمەند (زیاد ئەسعەد) وەک مرۆڤیش پیاوێکی ناسک و رووخۆش و دڵپاکە، ئەو مۆسیقا و گۆرانی کردووەبەنان و ئاو تا سەر ئێسقان عاشقی هەموو گۆرانییەکی جوانە، هەر ئەم عەشقیەش وای لێکردووەکە نەوەستێ و هەمیشە بەخشندە بێ. جارێکیان باسی ئەو هەموو موزیکییە گەورەیەی بۆ کردم کە لە (حەسەن زیرەک)دا هەبووە، ئەیگوت (حەسەن زیرەک لەهەندێ حاڵتدا ئاڵ و گۆڕی هەندێ تۆنی دەنگدا کاری وایکردووە، کە جێگای سەروڕمانە !!) دیارە من رووبەروو هەندێ رەخنەم لە هونەرمەند (زیاد ئەسعەد) گرتووە، بەتایبەتی کە ئەو لە ژیانی خۆیی دا پەرش و بڵاوەو پەرت پەرتە و دوورە پەرێزیەکەی لەخەڵکەوە تاڕادەیەک کاری کردۆتە سەر قەتیس بوونی چالاکییەکانی، من پێم وایە ئەبوایە تا ئێستا (زیاد) چەندیین جار سەردانی کوردستانی بکردایە، ئەو لە نزیکەوە تێکەڵ بە عاشقانی گۆرانییەکانی خۆی ببوایەوە و لەنزیکەوە گوێ لەخواست و داواکانیان بگرتایە و چەندیین کۆنسێرتی پێش کەش بکردایە، لەم ڕووەوە (زیاد) زۆر تەمبلە و مەگەر هەلیکۆپتەرێ لەماڵەکەی دا بنیشێتەوە بیڕفێنێ و بیهێنێتەوە!! ئێ ئەمەیش چۆن ئەکرێ ؟! لە رووی هەڵبژاردنی ئەو تێکستی شیعریانەوە کە بۆ ئاوازەکانی هەڵییان ئەبژێرێت، تێکستەکان روون و بێگرێ و گۆڵن بەتەواوی لەگەڵ ئاوازەکاندا ئەیگونجێنێ، ئەویش بۆتە هۆی ئەوەی کە لەلایەن گوێگرانەوە زوو لەبەر بکرێن. هەڵبەت شیعری گۆرانی ئەبێ سادەو رەوان بن و زوو بگەنە ئاستی تێگەیشتنی خەڵکەکە، ئەگەر وانەبێت جۆرە دابڕانێک ئەکەوێتە نێوان وشە و ئاوازەوە، هونەرمەند (زیاد ئەسعەد) لە دنیای گۆرانی و مۆسیقای مندا لە نەورەسێکی سپی ئەچێ کە لەبەر هەتاوی ژیاندا دەبرسیکێتەوە. لەدوایشدا لە دڵەوە سڵاوم بۆ هونەرمەند (زیاد ئەسعەد) و چاوی ماچ ئەکەم. شیرکۆ بێکەس


دەستگیركراوانی بادینان تاوانبارن و مەترسین بۆ دەسەڵاتی سیاسی – لڤین پرێس\nدیندار زێباری، ڕێکخەری ڕاسپاردە نێودەوڵەتییەکان، وەڵامی ڕاپۆرتەکەی ڕێکخراوی ( هیومان رایتس ۆوچ )ی دایەوەو ڕایگەیاندووە” دادگا سەربەخۆیە لە حکومەت و دامەزراوە سیاسییەکانی هەرێمی کوردستان، هەروەها، حکومەتی ھەرێم دەست لە پرۆسە یاساییەکان وەرنادات، دەستبەسەرکردن و دەستگیرکردن تەنیا بە بڕیاری دادگا جێبەجێدەکرێن”.\nلە ڕاگەیەندراوەکەیشدا ئاماژە بەوەدراوە کە” . ئەم ڕاگیراوانە لە بادینان تاوانباربوون بە کۆکردنەوەی زانیاری نهێنی و پێدانیان بە لایەنی بیانی بە بەرامبەر، ئەم زانیاریانە ڕاستەوخۆ ژیانی بەرپرسانی باڵای کورد و بیانی لە کوردستان دەخستە مەترسییەوە”.\nدیندار زێباری ڕایگەیاندووە، تۆمەتباران، لەناو هۆڵی دادگا لە لایەن پارێزەرەکانی خۆیانەوە نوێنەرایەتیان کراوە، ئەوان چاوییان بە پارێزەرکانیان کەوتووە لەکاتی ڕاگرتنیاندا، و گرنگە بزاندرێ کە بڕیاری دادگا پەیوەندی بە کاری ڕۆژنامەوانی تۆمەتبارانەوە نەبووە”.\nهەروەها هاتووە” دادگاییکردنەکان لەلایەن نوێنەرانی ڕێکخراوە نێودەوڵەتییە ناحکومییەکان و پەرلەمانی کوردستان و میدیاکانەوە چاودێری دەکران”.\nزێباری ڕوونیکردەوە کە” بڕیارەکانی دادگای تاوان قابیلی تانەلێدانن، و ئێستا دادوەری دادگای تاوان پەڕاوەکانی ڕەوانەی دادگای تەمییز کردووە بۆ تێهەڵچوونەوە”.\nلە بەشیکی تری ڕاگەیەندراوەکەی ڕێکخەری ڕاسپاردە نێودەوڵەتییەکان هاتووە” کۆمیتەی نێونەتەوەیی خاچی سوور (ICRC) و ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ هاریکاری عێراق (یونامی) دەستگەیشتنیان بە دەستبەسەرکراوەکان هەبووە”.\nهاروەها هاتوە” حکومەتی هەرێمی کوردستان تەواو پابەندە بە حوکمی یاسا و بە پرۆسەی یاسایی دادپەروەرانە و بێلایەن، و ئازادی ڕاگەیاندن کاری لەپێشینەیەتی”.\nلە کۆتایی ڕاگەیەندراوەکەدا هاتووە” حکومەت لەگەڵ یونامی و نوسینگەی کۆمیسیاری باڵای مافەکانی مرۆڤ کاردەکات بۆ دڵنیابوون لەوەی کە کوردستان بەتەواوی پابەند بە پێوەرە نێودەوڵەتیەکانی مافی مرۆڤ، بە تایبەتی لە بواری ئازادی میدیادا”.\nدۆخی رۆژنامەگەریی لە هەرێمی کوردستان لە پاشەکشە و پشێوییەکی زۆردایە


September 26, 2016 - 12:07 AM\nکۆدی هه واڵ : 781447\nابنا : سیاسه‌ته‌کانی ئه‌مریکا له ڕۆژهه‌ڵاتی ناڤین دوو ئامانجی بنه‌مایی له به‌رچاودا بوو: ئاسایشی ئیسرائیل و کۆنتڕۆڵ کردنی سه‌رچاوه نه‌وتییه‌کان.\nئاشکرایه که پڕۆژه‌ی ڕۆژهه‌ڵاتی ناڤینی گه‌وره‌ش که بنه‌ماکه‌ی دابه‌شکردنی ده‌وڵه‌ته‌کانی ڕۆژهه‌ڵاتی ناڤین به ده‌وڵه‌ته بچووکه‌کانه، له‌م پێناوه‌دایه. له سه‌رده‌می سه‌رۆک کۆماری جۆرج ده‌بلیوو بووش کاندالیزا ڕایس به شێوه‌یه‌کی ئاشکرا وتی که ناوچه‌ی ڕۆژهه‌ڵاتی ناڤین بۆ 22 وڵات دابه‌ش ده‌کرێت. له بنه‌ڕه‌تدا ئه‌و پڕۆسه پێش له کوڕه‌که‌ی بووش و ڕایس، جۆرج ده‌بلیوو بووش ده‌ستی پێکردبوو.\nبووش بۆ به‌ره‌نگاری له‌گه‌ڵ په‌ره‌سه‌ندنی ئێران، سه‌دامی به‌هێزتر کرده‌وه، دواتر ناوبراوی بۆ کۆنتڕۆڵ کردنی کوه‌یت هان دا و پاش ئه‌وه داگیرکردنی بیانوو کرد و شه‌ڕی یه‌که‌می که‌نداوی فارسی ده‌ستپێکرد. له‌و شه‌ڕه‌دا عێراقی دابه‌ش کرد و له باکووری عێراق، حکوومه‌تی هه‌رێمی کوردستان و PKKی به‌هێزتر کرده‌وه. کوڕه‌که‌ی بووش کۆتایی به کاره‌که هێنا و به داگیرکردنی عێراق و ڕووخاندنی سه‌دام، ناوبراوی به‌ره‌و لای ته‌نافی له‌سێداره‌دان برد. عێراقی دابه‌شکراو و گیرۆده له شه‌ڕی ناوخۆیی، له حاڵه‌تی هه‌ڕه‌شه‌یه‌ک بۆ سه‌ر ئیسرائیل چووه‌ته‌ده‌ر و ئه‌مه‌ریکا و به‌ریتانیاش به خه‌یاڵێکی ئاسووده‌تر سه‌رچاوه نه‌وتییه‌کانی ئه‌و وڵاته‌یان وه‌ده‌ستهێنا.\nبه‌هاری عه‌ره‌بی که له‌سه‌ر دروشمی "دیموکراسی دێت" سه‌ری هه‌ڵدابوو، له لیبیا له‌ناو برا، سووریا په‌لکێشی شه‌ڕێکی ناوخۆیی بوو، میسریش به کووده‌تای سه‌ربازی کۆتایی پێهات. هیچ یه‌ک له‌م وڵاتانه له ناو لیستی وڵاتانی دیموکراتیکدا نین جگه له توونس، هیچ یه‌کیان ته‌نانه‌ت نه‌یانتوانی ده‌سه‌ڵات و هێزیان به‌ده‌سته‌وه بێت...\nسووریاش هاوشێوه‌ی عێراق له حاڵه‌تی هه‌ڕه‌شه بۆ سه‌ر ئیسرائیل چووه‌ده‌ر. لێره سه‌رچاوه‌یه‌کی نه‌وتی به‌رچاو نییه. چییه‌تی حکوومه‌تی شام له‌لایه‌ن پشتیوانییه‌کانی ڕووسیا و ئێران له‌سه‌ر ده‌سه‌ڵات ماوه‌ته‌وه.\nپارته کوردییه‌کان و زیاتر له هه‌مووان PKK که‌ڵکیان له‌و سیاسه‌ته‌ی ئه‌مریکا گرت و دامه‌زراندنی ده‌وڵه‌تی کوردییان کرده ئامانج. PKK که له ڕووی سیاسی و سه‌ربازییه‌وه له‌سه‌ر پشتیوانییه‌کانی ئه‌مریکا به‌هێزتر بۆته‌وه له ئێستادا ته‌رکیزی له‌سه‌ر ته‌شه‌نه‌سه‌ندنی تیرۆر له تورکیا و دامه‌زراندنی یه‌که‌یه‌کی سه‌ربه‌خۆ له باکووری سووریا له‌پێناو یه‌کده‌نگ کردنی ئه‌وان له داهاتوو و به ئامانجی یه‌کێک بوونه‌وه‌ی ئه‌وه له‌گه‌ڵ به‌شه‌کانی دیکه‌ی کوردستان و دامه‌زراندنی ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆ کردووه.\n'برت ستفان' نووسه‌ری ڕۆژنامه‌ی کاریگه‌ری ئه‌مریکایی واڵستریت ژۆرناڵ وتارێکی نووسیوه که تێیدا له دابه‌شکردنی سووریا وه‌کوو باشترین ڕێگه‌چاره، به‌رگری ده‌کات. ناوبراو پێیوایه که به‌رگری له یه‌کپارچه‌یی سووریا ڕاستبینانه نه‌بووه و پێشنیار ده‌دات که ده‌وڵه‌تی نوێ ئه‌مریکا که له جانیڤێری 2017 دێته سه‌ر کار، واز له‌و ئامانجه بێنێت و له تێزی دابه‌ش کردنی سووریا پێشوازی بکات.\nکورتکراوی پێشنیاری ستفان ئه‌وه‌یه که به قه‌ناعه‌ت پێهێنانی تورکیا، باکووری سووریا و باکووری عێراق ببنه یه‌کێک.\nو ئه‌گه‌ر تورکیا ناڕه‌زایه‌تی به‌و بابه‌ته ده‌رببڕێت، په‌یوه‌ندی کورده‌کانی سووریا له‌گه‌ڵ PKK بپچڕێت و ئه‌مریکا له‌وباره‌وه قه‌ناعه‌ت به تورکیا بهێنێت.\nله‌و نێوانه‌دا، پێشنیار ده‌کات که هێزه ئاسمانییه‌کانی ئه‌مریکا پشتیوانی له جوگرافیایه‌ک بکه‌ن که له ده‌ره‌نجامی لکاندنی باکووری سووریا و باکووری عێراق دروست ده‌کرێت...\nستفان خوازیاری دووهه‌مین هێز به ناوی "هێزی چه‌کۆش"ه که ئه‌م جاره‌ش نه ته‌نیا باکوری عێراق و PKK به‌ڵکوو پشتیوانی له باکووری سووریا و PYD بکات...\nناوبراو له حاڵێکدا له‌م پێشنیاره له قه‌ناعه‌ت پێهێنانی تورکیا قسه ده‌کات، له‌لایه‌کی دیکه‌شه‌وه له پشتیوانییه ئاسمانییه‌کانی ئه‌مریکا باس ده‌کات و دوو ئامانج پێوشوێنگری ده‌کات...\nئه‌م پێشنیاره له ڕاستیدا پێشنیاری ده‌سته‌به‌رکردنی دوو بنه‌مای بنه‌ڕه‌تی پڕۆژه‌ی PKKه‌یه. دامه‌زراندنی دوو ده‌وڵه‌تی سه‌ر به PKK له باکووری سووریا و باکووری عێراق. دواتر ئه‌گه‌ر توانای ببێت نۆره به باشووری ڕۆژهه‌ڵاتی تورکیا و دواتر نۆره به باکووری ڕۆژئاوای ئێران ده‌گات...\nبه‌م شێوه‌یه PKK به یه‌کده‌نگ کردنه‌وه‌ی به‌شه‌کانی تورکیا، سووریا، عێراق و ئێران، هه‌نگاوێکی گه‌وره له‌پێناو پڕۆژه‌که‌ی خۆی هه‌ڵده‌گرێت...\nله ڕاستیدا پێشنیاری ستفان له‌گه‌ڵ پڕۆژه‌ی PKK یه‌کێکه...\nسیاسه‌ته پراکتیکییه‌کانی ئه‌مریکاش جیاوازییه‌کی زۆری نییه...\nله ڕاستیدا ناڕه‌زایه‌تی تورکیا و ئۆپراسیۆنی سپر فورات بۆ ڕێگری له بارودۆخێکی وایه.\nئه‌نقه‌ره به ده‌رس گرتن له ئه‌زموونی هێزی چه‌کۆش، ئه‌م جاره ناوچه‌ی دژه‌فڕین له‌ژێر چاودێری هێزه چه‌کداره‌کانی تورکیا دروست ده‌کات. ئه‌مریکاش به‌و بۆنه‌وه که ئاگاداری ئامانجه‌کانی تورکیایه، له ئێستادا به ساردی بۆ پرسی ناوچه‌ی ئه‌من ده‌ڕوانێت...\nو ده‌زانێت که ناوچه‌ی دژه‌فڕینی ژێر چاودێری تورکیا، هاوشێوه‌ی "هێزی چه‌کۆش" کاری نه‌کردووه و به پێچه‌وانه، هێزێکی کارا ده‌بێت...\nهه‌روا که ستفانیش ئاماژه‌ی کردووه قه‌ناعه‌ت پێهێنان به تورکیا هاوپه‌یوه‌ند به پرسه‌کانی باکووری سووریا به ئه‌وه‌نده‌ی قه‌ناعه‌ت پێهێنان هاوپه‌یوه‌ند به باکووری عێراق، سانا و ئاسان نابێت...


کۆئەندامی لیمفا بەشێکە لە کۆئەندامی سووڕان کە لە زیندەوەرە بڕبڕەدارەکاندا بوونی ھەیە. ئەم کۆئەندامە لە گرێ لیمفیەکان و ڕەگە لیمفیەکانەوە پێکھاتووە، ھەندێکیش ئەندامی تایبەت وەکوو سپڵ، لەوزەتێن، پێست، ڕیخۆلە باریکە، تیمووس و مۆخی ئێسقان بەشێکی ئەم کۆئەندامەن. ئەرکەکانی ئەم کۆئەندامە بریتیە لە پاکردنەوەی ئەندامەکانی لەش،واتا ئەگەر شلەمەنی لە ملولەکانی خوێنەوە بێتە دەرەوە ئەوا دەیگێڕێتەوە بۆ ناو خوێن هەروەها لیمف بۆ دڵ و ھەروەھا بە ھۆی بوونی لیمفەگرێکان ڕۆڵی ھەیە لە پاراستنی تەندروستی لەشدا. بە هەمان شێوەی ملولەکانی خوێن بڵاوبۆتەوە بە لەشمان دا.\nشڵەیەکی بێڕەنگە کە لە پلازمای خوێنەوە دزەدەکاتە دەرەوە بۆ بەشەکانی لەش پاشان دەگەڕێتەوە ناو خوێن. نزیکەی دوو بۆ چوار لیتر شلەمەنی لە شەو و ڕۆژێک دا دیارنامێنێت لەکاتی گواستنەوەی بەناو لەش دا. کەئەمەش دەبێتە شلەی لیمفا. لە گرێ لیمفەکان دا خڕۆکە سپییەکانی خوێن و پرۆتین هەیە کە بەژداری دەکەن لە سیستەمی بەرگری لەش دا. ئەم صرؤکە سپیانەی خوێنیش خانە کۆنەکان و تەنی پیسی لەش پاکدەکەنەوە.\nلیمفا توانای گواستنەوەی چەوری هەیە لە ڕیخۆڵە باریکەوە بۆ ناو خوێن.\nجیاوازییەکەی لەگەڵ کۆئەندامی سوڕان دا ئەوەیە کە ئەمان هیچ پەمپێکیان وەک دڵ نییە کە بە خێرایی بسوڕێت لە لەش دا بۆیە بە خاوی هاتوچۆدەکەن لە لەش دا و زۆربەی کات پابەندە بە جوڵەی ماسولکەکانەوە. بەهەمان شێوەی دەمارەکان زمانەیان هەیەو ڕێگە دەدەن بەیەک ئاڕاستە جوڵە بکەن.\nئەوکاتەی ئەم کۆئەندامە کارەکانی وەک پێویست ئەنجام نادات ئەوا ئەوکات گرێ لیمفەکان دەئاوسێن و ئاویان تیاکۆدەبێتەوە بەمەش هەوکردن لە لەشماندا ڕوودەدەن.\nلە گرێ لیمفەکان دا بەکتریا لەناودەبرێت هەروەها خانە ژێرپەنجەیەکانیش.\n2983 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nڤایروس و بەکتریا...\nئەنزایمەکان یان ئەنزیمەکان...\nمافی نەخۆش لە سیستمی تەندروستیی کوردستاندا...\nناوەڕۆکی بارستەی لەش - ن .ب .ل (BMI)...


سه‌رۆک وه‌زیری عێراقی ده‌ڵێت سه‌ربازه عێراقیه‌کان ئاماده‌ن ده‌سه‌ڵاتی ئاسایش وه‌ربگرن\nی مانگی حه‌وت ١٤, ٢٠٠٧\nسه‌رۆک وه‌زیری عێراقی ڕۆژی شه‌ممه ڕایگه‌یاند هێزه‌کانی عێراقی ئاماده‌ن ئاسایشی ته‌واوه‌تی له سه‌رانسه‌ری ووڵات‌دا بگرنه ده‌ست هه‌رچ کاتێک که هێزه‌کانی ئه‌مه‌ریکی عێراق چۆڵ بکه‌ن.\nنوری ئه‌لمالکی ئاماژه‌شیدا به‌وه‌ی که هێشتا هێزه‌کانی عێراقی پێویستیان به مه‌شق و ڕاهێنانی زیاتر و ده‌زگا و ئامڕازی تایبه‌ت بۆ به‌ڕێوه‌چوونی کاره‌کانیان هه‌یه.\nله لایه‌کی دیکه، ڕۆژی شه‌ممه له‌شکری ئه‌مه‌ریکی له عێراق گوتی ڕۆژی پێنج شه‌ممه سه‌ربازه‌کانیان 46 ده‌زگای موشه‌ک هه‌ڵدانیان دۆزیوه‌ته‌وه که به‌ره‌و ڕووی بنکه‌یه‌کی له‌شکری ئه‌مه‌ریکی له باشوری به‌غدا دانراون. هه‌مان ڕاگه‌یاندن ئاماژه‌ش ده‌دات به‌وه‌ی که سی و چوارییان موشه‌کی دروستکراوی ئێرانیان پێوه بووه.\nئاژانسی هه‌واڵی رۆیته‌رزیش ڕۆژی شه‌ممه گوتی وه‌رگێڕێکی عێراقی که بۆ ئاژانسه‌که‌یان کاری کردووه له‌گه‌ڵ دوو براکه‌یدا ڕۆژی چوارشه‌ممه له به‌غدا کوژراون و وا پێده‌چێت کارێکی توندوتیژی نه‌ژادی بێت. ئاژانسه‌که ده‌شڵێت ئه‌و وه‌رگێڕه خێزانی هه‌بووه و دوو خوشکیشی له ژیاندا ماون.\nله‌شکری ئه‌مه‌ریکی گوتوشیه‌تی سه‌ربازه‌کانیان 6 تیرۆریستیان کوشتووه و 18 گومانلێکراویشیان ده‌ستگیر کردووه که له ناوه‌ند و باکوری عێراق‌دا ئۆپه‌راسیۆنه‌کانیان به‌ڕێوه بردووه. له‌شکر گوتی ئه‌و گروپه له پارێزگای دیاله له پێناو پاراستنی خۆیان ژنان و منداڵانیان له‌گه‌ڵ خۆیاند تێکه‌ڵکردووه . دوای ئازادکردنی ئه‌و خه‌ڵکه سیڤیڵانه، سه‌ربازه ئه‌مه‌ریکی‌یه‌کان داوای هێرشی ئاسمانیان بۆ سه‌ر ناوچه‌که کردووه و له ئاکامدا 6 تیرۆریسته‌که کوژراون.\nله شاری موسڵیش، له‌شکر ده‌ڵێت پیاوێکیان ده‌ستگیرکردووه که باوه‌ڕده‌کرێت ڕێبه‌رێکی باڵای ئه‌لقاعیده بێت له عێراق‌دا. هێزه‌کانی هاوپه‌یمان ڕێبه‌رێکی تریشیان ده‌ستگیرکردووه که باوه‌ڕده‌کرێت سه‌رپه‌رشتی تۆڕێکی ئۆتۆمبیل ته‌قاندنه‌وه‌ی له باشوری ڕۆژهه‌ڵاتی به‌غدا کردبێت.\nپۆلیسی عێراقیش له به‌غدا ده‌ڵێت کۆمه‌ڵێک چه‌کدار هێرشیان کردۆته سه‌ر ماڵێک له باشوری به‌غدا و هه‌ر 8 ئه‌ندامی ئه‌و خێزانه‌یان کوشتووه.


ئارمانجی هێرشی تورکیا بۆ سەر کورد لە سوریا قووڵ بوونەوەی ناوماڵی کوردی - دیدبان حقوق بشر کردستان ایران\nئارمانجی هێرشی تورکیا بۆ سەر کورد لە سوریا قووڵ بوونەوەی ناوماڵی کوردی\nهێرشی رۆژی ساڵی نوێ بۆ سەر گەنجانی شۆڕشگێری سوری پیشانی دا کە ئاستێکی نوێ لە کەمپەینی سەربازی جێگیر لە ئەنکەرە لەدژی گرووپە کوردیەکانی سەر بە خۆسەری کە ئەمریکا پاڵپشتیان دەکات روو دەدات.\nچ ڕۆژێک باشتر لە سەری ساڵی نوێ بۆ ئارمانج گرتنی کوردانی سوریا، لەکاتێکدا کە جیهانی رۆژئاوا لەسەر شام قەل دادەنێت و کێشە لە شوێنەکانی دیکەی جیهان دێتە ئاراوە رێکدەخات؟\nئایا بەرنامە داڕێژەرانی سوپیا تورکیا کاتێک کە لە ۲۵ی دێسەمبەر درۆنێکی چەکداریان هەنارد بۆ ماڵێک کە پڕی بوو لە گەنجی چالاک لە کۆبانێ و سێ ژن و دوو پیاویان کوشتن بیریان لەمە کردبووەوە؟\nکاتێک کە تورکیا بە شێوازی بژاردەیی دوژمنانی کوردی خۆی دەکاتە ئامانج ئەمریکا و دەوڵەتە ئەورووپیەکان زۆر دەگمەن شتێک بڵێن.\nبەڵام هێرشی ئەندامانی گەنجی شۆڕشگێڕی سوریا پیشان دەری ئاستێکی نوێ لە توندتر بوونەوەی سیستمی بەردەوامی تورکیا لە دژی کوردنە کە ئەمریکا لە سوریا پاڵپشتیان دەکات، هەنگاوێک کە راستەوخۆ ناکۆکی نێوان کوردەکان قووڵتر دەکاتەوە.\nمەزڵووم کۆبانێ فەرماندەی هەسەدە ئەم هێرشانە ئیدانە دەکات و رێکخراوی نێودەوڵەتی ویستی کە رامیاری توقاندنی تورکیا لە دژی خەڵکی سڤیل بوەستێت و ئەو دوژمنیانەی کە هەوڵ دەدەن بۆ لاواز کردنی سەقامگیری رابگرێت.\nدوو کەس لەقوربانیانی هێرشی رۆژی سەری ساڵ، خۆشکی عەربی گوندێکی بچووکی نێزیکی کۆبانێ بوون.\nبە قسەی ساڵح موسلم یەکێک لە سەرکردە دێرینەکانی کوردی سوریا و ئەندامی ئەنجوومەنی کارگێڕی پەیەدە. هیچیان لە شەڕ لە دژی تورکیا بەشدار نەبوون.\nموسلم بە ئەلمانتیۆری وت: ” قوربانییەکان هەموویان سڤیل بوون. ئەوان گەنجانێک بوون کە هەندێک کەمپیان بۆ دوور هێشتنەوەی گەنجان لە مادە هۆشبەرەکان و تاوانەکان رێکخستووە.”\nخۆسەری لە سەرەتاوە بۆ سەربەخۆیی وئێستا بۆ خۆسەری لە عەبدۆڵا ئۆجالان سەرۆکی بەندکراوی پەکەکە لە ساڵی ۱۹۸۴ لە دژی سوپای تورکیا شەڕ بکات سەرچاوەی گرت.\nزۆرێک لە کادیرە باڵاکانی دەوڵەتی خۆسەر لە پەکەکە جیا بوونەتەوە و گەنجانی شۆڕشگێڕیا دامەزراندووە ئەم جۆرە رێکخراوانە ئەرکیان تەڤلیکردنی هێزی نوێیە.\nبەڵام ئەندامانی کرداری تێکدەرانە لە دژی ئەنەکەسە ئەنجام دەدەن کە ئۆپۆزسیۆنە لەوانە توقاندنی رۆژنامەنووسانی لەلایەن”سوریا بۆ دادوەری وراستی”، گرووپێکی سەربەخۆیە کە چاودێری مافی مرۆڤە لەسوریا.\nتورکیا دەڵێت کە ئەوانە هەموویان پەکەکەن و ئەمریکا وئەورووپاش وەک گرووپی تێرۆریستی دەیاناسێت.\nتورکیا درێژە بە هێرشە بەربڵاوەکانی لە دژی کوردان بەم جۆرە پاساوی بۆدێنێتەوە.\nئێستا، تورکیا بە بژادەی گەنجانی شۆڕشگێر لەوانەیە هیوادار بێت کە ناکۆکییەکانی نێوان خۆسەری و هەرێمی کوردستان زیاد بکات تا لەم ڕیگایەوە لەدژی پەکەکە لە ئێراق هەنگاو بنێت و یارمەتی وەربگرێت.\nهاوکات تورکیا بە دوای پەرەدان بە بێ بڕوایی نێوان کۆبانی و پەکەکە بووە و میدیاکانی لایەنگری دەوڵەتی تورکیا دەنگووی بێ بنەما بۆ گۆڕینی وەک فەرماندەی گشتی هەسەدە بڵاو دەکەنەوە.\nپێداگری تورکیا لە ئامانج گرتنی شاری کۆبانێ، شوێنێک کە هاوپەیمانی سەربازی ئەمریکا و هەسەدە لە دژی داعش لەدایکبوو و فەرماندەیی لە ئەستۆی هەسەدەیە، سێمبۆلی زۆرری لەگەڵ بوو و توانای ئەنکەرە بۆ کۆکردنەوەی زانیاری لەوێ خستە بواری نمایشەوە.\nئەندامانی گەنجی شۆڕشگێڕ لە سەرەتای ئەم مانگە رێپێوانیان لە سەر پردی هەڵواسراوی دەروازەی سمێلکا لە لای سوریاوە بەڕێوە برد.\nئەوان لە ناڕزایەتییەکانیان بۆ رادەستنەکردنەوەی تەرمی سێ شەرڤانی کورد کە پەکەکە بوون و لە پێکدادان لەگەڵ هێزەکانی پێشمەرگە لە هاویندا کوژراون، لەلایەن بەرپرسانی هەرێمی کوردستانەوە ناڕزایەتیان دەربڕی.\nشایانی باسە دایکی ئەمانە لە چەند مانگ پێشەوە لە سنوور مانیان گرتووە.\nرێپێوان کاتێک بوو بە توندوتیژی کە بە قسەی موسلم بەرپرسانی هەرێم لە سنووری دەستیان دایە بەرد هاوێشتن بەرەو گەنجان و تەقەی گازی فرمێسک ڕێژ.\nگەنجەکان بەردەکانیان بۆ خۆیان فڕێ دەدایەوە و لەدژی پارتی وەک هاوپیمانی ئەنکەرە دروشمیان دەگووتەوە.\nبەرپرسانی هەرێم کە بێ پێشینە قسەیان دەکرد، گێڕانەوەیەکی دیکەیان خستە ڕوو و وتیان کە گەنجەکان دەستیان داوەتە توندوتیژی.\nفیلمێک کە لەلایەن ئاژانسی پی وای دی بڵاو بووەوە پیشان دەدات کە گەنجانی دەمامکدار خەریکی فڕی دانی بەردن بۆ لای هەرێمی کوردستان بەڵام دیار نییە کێ سەرەتا بەردی فڕی داوە.\nوڵامی هەرێمی کوردستان بە شێوەی ناڕوون و ناگونجاو بوو. فیش خابور تەنیا دەروازەی نێوان ئێراق و سوریا نێزیکی ئەلوەلیدە کە زۆرترین هاتۆچووی بازرگانی بۆ باکووری رۆژهەڵاتی سوریای تێدایە.\nواشنگتۆن ناچار بوو دەستێوەردان بکات. بەرپرسێکی باڵای ئەمریکا هەفتەی رابردوو پەیوەندی بە سەرۆک وەزیرانی هەرێم مەسروورەوە کرد.\nلەدوای ئەو داخوازیە، نێزیکی ۳۸ بارهەڵگری یارمەتی مرۆڤ دۆستگانە لە کوردستانی ئێراقەوە بەرەو کوردستانی سوریا رێگایان پێدرا.\nبەڵام قەدەخەی هەموو جۆرە هاتۆچوویەک، جگە لەو بارهەڵگران کە کەلووپەل بۆ هێزەکانی هاوپیەمانی دەبەن هێشتاش بەردەوامە.\nدیار نییە هەرێمی کوردستان تا کەی و لە چ مەرجێک دا سنوور دەکاتەوە. وتەبێژی هەرێمی کوردستان تا کاتی بڵاو کردنەوەی ئەم بابەتە وڵامێکی بە داخوازی ئەلمانتیۆر بۆ لێداوان داین پیشان نەداوە.\nوتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی بە ئەلمانتیۆری وت: “ئێمە راپۆرتمان لەبەردەستە لە هێرشی درۆنەکانی لە نیزیکی کۆبانێ لە ۲۵ی دێسەمبەر و وامان بیستووە. هەروەها داوا لە هەموو لایەنەکان دەکەین خۆیان دوور بگرن لە ناکۆکی.”\nوتەبێژی وەزارەتی دەرەوە لەبارەی داخرانی دەروازەکە وتی:”ئێمە داوا لە بەرپرسان دەکەین تا هاتۆچووی ئاسایشی و لەکاتی خۆیدا بێ کێشە و گرفت بۆ هەموو ئەو کەسانەی کە پێویستیان پێیە بڕەخسێین.”\nڕێکخراوی نێودەوڵەتی لەڕاگەیدراوێکدا وتی کە ئەم داخرانە لەوانەیە زیان بگەینێتە چالاکی مرۆڤ دۆستانە لە باکووری رۆژهەڵاتی سوریا کە ۱٫۸ ملیۆن کەسن.\nدیپلۆماتە رۆژئاوایەکان بە تایبەت لەبارەی هەڵوێستی هەرێمی کوردستان تووڕەییە لە رووسیا و چین کە بەردەوام گرفت دەنێتەوە بۆ یارمەتییە مرۆڤ دۆستانیەکان.\nدەسەڵاتی هەرێم دەستبەجێ دوای راگەیاندنی خۆسەری لەلایەن پەیەدەوە لەساڵی ۲۰۱۲، سمێلکای داخست.\nئەم پرسە تا ئاستێک گوشاری بۆ تورکیا هێنا و هەروەها تووڕە بوون بە دەستی پارتییەوە و بۆ ئەوەی کە ئۆجالان و پەکەکە پێیان وایە کە زۆربەی کوردانی سوریا پەیڕەوەی سرووشتی دامەزرێنەری پارتی واتە مەلا مستەفان.\nنێوەندگەری ئەمریکا لە لووتکەی دەستدرێژی داعش بۆ سەر سوریا و ئێراق ڕێگا چارەیەکی بینیەوە، هەموو ئەم فورمێلە شاراوانەی بەدی هێنا کە دەوڵەتی خۆسەر نەوتی بەرهەم هاتووی لەناوچەی خۆی بە نرخێکی کەمتر دەفرۆشێتە هەرێمی کوردستان.\nگەڕانەوە بۆ دۆخی پێشتر بە بەکارهێنانی ستراتژی ئەنکەرە لە سەر بنەمای پێکدادانی هەرێم و پەیەدە و گۆشەگیر کردنی ناوچەی کوردستانی سوریا هاوڕێیە لەگەڵ گۆشەگیری و گوشاری زۆرینە.


ماسک: ئاستی بەرهەمهێنانی مۆدێلی Y بەرز بکەنەوە\n11/6/2020 03:22 PM\nبەپێی ئەو ئیمەیلانەی لە بەرپرسی باڵای کۆمپانیای تێسلاوە بڵاوبووەتەوە، کارمەندانی ئەم کۆمپانیایە دەبێ هەموو هەوڵی خۆیان بدەن بۆ ئەوەی ئاستی بەرهەمهێنانی ئۆتۆمبێلەکانی تێسلا مۆدێلی Y زیاد بکەن.\nبەرپرسی باڵای تێسلا لە ئیمەیلەکەی خۆیدا راشکاوانە رایگەیاندوو کە بەرپرسانی ئەم کۆمپانیایە دەبێ هەموو هەوڵی خۆیان بخەنە گەڕ بۆ کەمکردنەوەی کێشەکان لە بەشی بەرهەمهێنانی کەرەستەی پێویست و سەریەکخستنەوەی ئەم کەرەستانە. لەگەڵ بڵاوبوونەوەی کۆرۆنا زۆرینەی ئۆتۆمبێلسازەکانی کالیفۆرنیا بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئەم ڤایرۆسە، چالاکییەکانی خۆیان راگرت. ئەمە لە حاڵێکدایە کە تێسلا لەم بارودۆخەدا بەرهەمهێنانی مۆدێلی Yـی دەست پێکردووە.\nبەڵام ئێستا بەرپرسی باڵای تێسلا واتە "ئیلان ماسک" لە ئیمەیلێکدا کە بۆ کارمەندەکانی ناردووە جەختی لەسەر ئەوە کردووەتەوە کە بەخێرایی بەرهەمهێنانی ئەم مۆدێلەی تێسلا زیاد بکەن. بەرپرسی باڵای تێسلا لەم ئیمەیلەی خۆیدا کە ئەمڕۆ لە لایەن "بیزنەس سنایدرە"ـەوە بڵاوبووەتەە داوای لە کارەمەندەکانی کردووە کە بەهەموو توانایە بەرهەمهێان دەست پێبکەنەوە. بەدڵنیاییەوە هەندێک کێشە لە بەردەم پرۆسەی بەرهەمهێناندا هەیە کە دەبێ لە یەکەم دەرفەتدا چارەسەر بکرێن.\nماسک لە ئیمەیلەکەی خۆیدا گوتوویەتی: من دواتان لێدەکەم کە بە یارمەتی یەکتری هەموو هەوڵەکانی خۆتان بخەنە گەڕ بۆ گۆڕانکاریی گەورە لە تێسلادا. ئەگەرچی ئەم ئیمەیلە لەلایەن سەرچاوەیەکی بڕواپێکراوەوە بڵابووەتەوە؛ بەڵام هێشتا هیچ سەرچاوەیەکی ئاگادار پشتڕاستی نەکردووەتەوە و کۆمپانیای تێسلاش هیچ دژکردەوەیەژی نەبووە.