گرفته‌کانی ستراتیژی چۆنایه‌تیه‌کانی کۆمه‌ڵگا له کوردستان – Denegkan\nگرفته‌کانی ستراتیژی چۆنایه‌تیه‌کانی کۆمه‌ڵگا له کوردستان\nbyئاسۆ حامدی\tJune 7, 2008\tگشتی\nگرفتی ستراتیژی له کوردستان مه‌سه‌له‌یه‌کی به‌رجه‌سته‌یه له لایه‌ک له لایه‌کی تر نا هاوسه‌نگی له گه‌شه و به‌رده‌وامی کۆمه‌ڵگا گرفتێکی ترن. مه‌سه‌له‌کانی ئاینده و به‌رنامه‌کانی درێژخایان هه‌موویان له کوردستان له ئاستی حزبیدا داده‌رێژرێن و بڕیاریان له‌سه‌ر ده‌درێت. له جیاتی ئه‌وه‌ی به‌رنامه درێژخایانه‌کان و به‌رنامه پان وبه‌رینه‌کان و هه‌مه‌لایه‌نه‌کان له‌لایه‌ن ده‌وڵه‌ت و داموده‌زگای تایبه‌ت دابنرێت که بڕیاری هه‌موو گه‌ل بێت. ئه‌م قه‌تیس بوونه‌ی مه‌سه‌له ستراتیژه‌کانی کۆمه‌ڵگا له حزبه سیاسیه‌کاندا گرفتێکی تری خودی کۆمه‌ڵگا و پارته سیاسیه‌کانن. ئه‌گه‌رچی له گشت دا خۆیان له یه‌کدا ده‌دۆزنه‌وه به‌ڵام له تایبه‌تدا مانای تایبه‌تی و گرفته‌کان له چوارچێوه‌ی حزبایه‌تی ده‌بینن و چۆنایه‌تیه‌کانی کۆمه‌ڵگا له‌م نێوه‌دا هه‌م به‌لاسه‌نگی گه‌شه ده‌که‌ن و ئاڵوگۆڕیان به‌سه‌ردێت هه‌م له‌لایه‌کی تر هه‌رکاتێ حزب و فاکته‌ره‌کانی ناوه‌خۆو ده‌ره‌وه‌ی گۆڕان ئه‌وا چۆنایه‌تیه‌کانی کۆمه‌ڵگاش قوربانی ئاڵوگۆڕه‌کان ده‌بن. که ئه‌مه‌ش خۆی له خۆیدا مه‌سه‌له‌یه‌کی شازی دروستکردووه و کۆمه‌ڵگاش به داخه‌وه به هه‌ڵه‌داوان بۆ به‌دره‌وامی ژیان دوای ئه‌م وه‌زعه شازه که‌وتوون.\nئه‌م وه‌زعه‌ی کوردستان هۆکاری تایبه‌تی و گشتی خۆیان هه‌یه، به‌ڵام له ده‌ورانی ئه‌مڕۆدا ئیتر ناکرێ قه‌بووڵی دواکه‌وتوویی و مانه‌وه‌ی چۆنایه‌تیه‌کانی کۆمه‌ڵگا له ئاستی خۆیدا بکرێت. ڕه‌نگه هه‌ر ئیستاش زۆر له گرفته‌کانی کۆمه‌ڵگای کوردستان له‌باری ئه‌قلیمی و نێونه‌ته‌وه‌یی هه‌ر وه‌کو خۆیه‌تی و له‌باری یاسایی ده‌ولی چاره‌سه‌ر نه‌کراون، هه‌ڕه‌شه و گووڕه‌شه‌کانی ووڵاتانی ده‌وورووبه‌ر و سنوور به‌زاندن و هتد گه‌لێ مه‌سایلی چاره‌نووسساز له ناوه‌خۆی عێراق و کوردستان دا بێ چاره‌سه‌ر ماون و پێچراونه‌ته‌وه بۆ کاتێکی تر و گۆڕانی سه‌نگ و سووکی هێزه ناوخۆ و ئه‌قلیمیه‌کان و دواتر هه‌رده‌ته‌قنه‌وه مادده‌ی 140 یه‌کێک له گرفته ئالۆزه‌کانه و دیاریکردنی سنووری کوردستانیش هه‌ر له‌ولا بوه‌ستێ. له‌لایه‌کی تریش گرفته ناوه‌خۆکانی وه‌کو دوو ئیداره و دوو ده‌سه‌ڵاتی و کێشه‌کانی نێو خودی یه‌کحزبی ده‌سه‌ڵاتیش هه‌ر هه‌ن و ده‌مێنن. به‌ڵام ئه‌مه پاساوی دواکه‌وتووی چۆنایه‌تیه‌کانی کۆمه‌ڵگا نابێ بکه‌ن. ئه‌وه‌ی لێره‌دا گرنگه زیاتر ناسین و هه‌ستکردن به چۆنایه‌تیه‌کانی کۆمه‌ڵگایه و له‌مه‌ش گرنگتر ستراتیژیه‌تی ئه‌م چۆنایه‌تیانه‌یه.\nسه‌ره‌تا چۆنایه‌تیه‌کانی کۆمه‌ڵگا بریتین له :\n2. چۆنایه‌تی ئابووری\n3. چۆنایه‌تی ده‌ورووبه‌ر\n4. چۆنایه‌تی ژینگه\n5. چۆنایه‌تی پرۆسێسه‌کان\nچۆنایه‌تی کۆمه‌ڵایه‌تی؛ بریتین له هه‌موو وه‌زعیه‌ته کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان که له‌کۆمه‌ڵگادا مه‌جودیه‌تیان هه‌یه، ئه‌م چۆنایه‌تیانه ده‌ستکه‌وتی کۆمه‌ڵگان و له هه‌ر کۆمه‌ڵگایه‌ک وه‌زعیه‌تی تایبه‌تیان هه‌یه.\nهه‌ر ده‌وره‌یه‌کی مێژووی کۆمه‌ڵگا ئاڵوگۆڕ به چۆنایه‌تی کۆمه‌ڵایه‌تی ده‌کات ، لیره‌دا ئه‌گه‌ر ته‌نها به‌نموونه باس له مه‌سه‌له‌ی ئازادی تاکه‌کان و ئازادی ژنان بکه‌ین ئه‌وا ده‌زانین له کۆمه‌لگای ئیستادا له کوردستان که گرفتێکی گه‌وره‌یه و ئه‌م گرفته چ دووریه‌کی ترسناکی له‌سه‌ر کۆمه‌ڵگا و ئاینده‌ی نه‌وه‌کان هه‌یه.\nچۆنایه‌تی ئابووری؛ بریتییه له هه‌موو وه‌زعیه‌ته ئابووریه‌کانی کۆمه‌ڵگا مه‌سه‌له‌ی کار و کارگه وکارخانه‌کان و دام و ده‌زگاکانی ده‌وڵه‌ت و به‌رهه‌م و داهاتی نه‌ته‌وه‌یی و داهاتی تاکه‌کان.\nله مێژووی کۆمه‌ڵگای کوردستان دا له‌م ده‌ورانه‌ی دوایی دا جگه له ئابووری ئیستهلاکی و مشه‌خۆری و نه‌بوونی ئابووریه‌کی به‌رهه‌مهێن و کۆمه‌ڵگایه‌کی ئاسایی و به یاسایی هه‌نگاوی. ته‌نها که‌رتی بازرگانی په‌لی هاویشتووه و له‌م نێوه‌شدا چۆنایه‌تی له هه‌موو ڕویکه‌وه پێشێلکراوه. له ووڵاتێکی تاک به‌رهه‌می وه‌کو کوردستان دا ئه‌گه‌ر وولاتێکی ئازاد بێ ئه‌وا ده‌توانێ سامانه سروشتیه‌کان وه‌کو بنه‌مایه‌کی ئابووری ووڵات له داهاتی نه‌ته‌وه‌یی دا دابڕێژێ. به‌ڵام وه‌زعیه‌تی سیاسی ووڵات و گرفته ئه‌قلیمیه‌کان ئه‌م مه‌سه‌له‌ی زیاتر ئالۆزکردووه‌و ئه‌م مه‌یدانه‌یان بۆ کۆمه‌ڵگای کوردستان نه‌هێشتێته‌وه. وه‌زعیه‌تی سه‌رمایه‌ی خسوسی خۆی سه‌رچاوه‌ی له‌سه‌رمایه‌ی ده‌وڵه‌ت گرتۆته‌وه که ئه‌قشارێکی گه‌نده‌ڵ یان ده‌سکه‌وتی کارێکی سیاسیین له ده‌ورانی جیاجیادا یان میراتی عقارات و بازاڕی فینانشێل و ئاڵوگۆره‌کانی دروستی کردوون. هیچ هێزێکی مه‌عنه‌ویان له کۆمه‌ڵگادا له‌باری ئابووری نیه و به پستیوانی ده‌وڵه‌ت ده‌خوڕن. ده‌وڵه‌تیش یاسایه‌کی بۆ داڕشتوون. سه‌رمایه‌ی که‌رتی تایبه‌ت هێشتا له کوردستان هیچ هێزێکی ئه‌وتۆی نیه و له ده‌وری قازانج دا مۆڵگه‌ی گرتووه و هیچ هاوبه‌شی چاککردنی وه‌زعه کۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووریه‌کانی کۆمه‌ڵگا ناکات ( یاسای به‌ڕیوه‌بردنی وولاتیش واداری نه‌کردوون)، جگه له دروستکردنی مزگه‌وتدا شتێکی تریان نیه ئه‌ویش بۆ خۆڵکردنه چاوی کۆمه‌ڵانی خه‌ڵک و خۆ دزینه‌وه‌یه له باجی ده‌وڵه‌ت و مامه‌ڵه‌کردنه به ئایین.\nچۆنایه‌تی ده‌ورووبه‌ر؛ ئه‌م چۆنایه‌تیه زیاتر مه‌سه‌له‌ی شوێنی ژیان و گوزه‌ران و مه‌سه‌له‌کانی ته‌نک و پاڵه په‌ستۆ له شوێنه‌کانی ژیان و گوزه‌ران تاوتوێ ده‌که‌ن و یه‌کلای ده‌که‌نه‌وه ئه‌مه‌ش له‌گه‌ڵ هه‌موو پێداویسته‌کانی ژیاندا، مه‌سه‌له‌کانی زه‌وق و فه‌نتاسی مرۆڤه‌کان به‌رامبه‌ر به ته‌واوی ژیان و گوزه‌رانیان ده‌نوێنێ. به‌نموونه چۆنیه‌تی ڕێکخستن و نه‌خشه‌کێشانی ته‌واوی شارو گوند و گه‌ڕه‌که‌کان و سه‌وزایی و شوێنه‌کانی گه‌شت و گوزار و هۆیه‌کانی هاتووچۆ و فرۆکه‌خانه‌کان و ڕێگاوبان و ته‌واوی ئینفراستره‌کچه‌ر له کۆمه‌ڵگادا. ئه‌مه ده‌ستکه‌وتی ته‌واوی ژیانی مرۆڤه‌کانه به‌درێژایی مێژوو، کۆمه‌ڵگای کوردستان له مێژووی کۆندا که‌لتوورێکی ده‌وڵه‌مه‌ندی له ژێر سه‌رداناوه له لایه‌کی تر له‌م ده‌ورانه‌ی دواییدا هه‌روا به‌ره‌و دواوه هه‌نگاو ده‌نێ. ئه‌وه‌ی که هه‌یه ته‌نها لاسایی کردنه‌وه‌یه‌کی ڕووته ، هونه‌ری نه‌خشه‌کێشانی گوند و شاره‌کان له کوردستاندا چونکه هیچ سیاسه‌تێکی دروست و یاسایی بۆ نیه به زه‌وقی پاره و گیرفانی مرۆڤه‌کان و شاره‌وانیه‌کان هه‌ناسه ده‌دات،لێره‌دا ده‌کرێ بگوترێ له‌م دواییانه هونه‌ری نه‌خشه‌کێشان هیچ پێشکه‌وتنه‌کی به خۆیه‌وه نه‌دیووه و مۆرکی ئه‌م کۆمه‌ڵگایه‌ی نیه و ته‌نانه‌ت ئه‌مه له دیاریکردنی شکل وشێوه‌ی باڵه‌خانه‌کان و ره‌نگه‌کانیان دیارن و هیچ هاوته‌باییه‌ک له ته‌واوی شار یان گونده‌کان نابینرێن یان زۆر که‌من. بوونی سیاسه‌تێکی ڕۆشه‌ن و یاسای دروست ده‌توانێ جۆرێک له تایبه‌ت مه‌ندی و ته‌ندروستی مرۆڤه‌کان بۆ سه‌ره‌وه ببات. لێره‌دا ئیمکاناتی ئابووری ئه‌وه‌نده ڕۆڵی نیه چونکه به‌هامان ئیمکاناتی ئابووری ئێستا ده‌کرێ کۆمه‌ڵگا وادار بکریت به شیوه‌یه‌کی تر خانوه‌کانیان بینا بکه‌ن و سه‌وزایی و ئاو و ئاوه‌ڕۆکانیان و ..هتد دیاری بکه‌ن.\nچۆنایه‌تی ژینگه؛ ژینگه و چۆنایه‌تیه‌کانی مه‌سه‌له‌یه‌کی نوێن له‌به‌ر وه‌زعیه‌تی ته‌واوی چۆنایه‌تیه‌کانی تری کۆمه‌ڵگا که هه‌رده‌م له ژێر ڕکێفی داگیرکردن و شه‌ڕ و به‌رگری دا بوون له‌به‌رده‌م هێزه‌کانی ده‌ره‌کی و ناوه‌خۆدا ژینگه له کوردستان تا ئیستاش ئه‌سیره و ئه‌وه‌ی حسابی بۆ نه‌کرێ ژینگه‌یه، گرفته‌کانی ژینگه دووری ئه‌نته‌رناسیونالیان هه‌یه و ته‌نانه‌ت ووڵاتان و کۆمه‌ڵگاکانی ده‌ورووبه‌ریش ئه‌وه‌نده به‌لای ژینگه‌وه نه‌چوون و وه‌زعیه‌تی ژینگه هه‌ر له ناخۆشترین وه‌زعیه‌ت دایه. ژینگه لێره‌دا پانتاییه‌کی به‌رینی هه‌یه و گرفته ژینگه‌یه‌کانیش گرفتی گه‌وره‌ترن ته‌نها هه‌ر سه‌وزایی و گژو گیا ناگرنه‌وه. به‌ڵکو مه‌سه‌له‌ی بۆشایی هه‌واو چۆنایه‌تیه‌کانی که‌ش و ئاووهه‌واو پله‌ی گه‌رمایی و چۆنایه‌تیه‌کانی ئاو به هه‌موو سه‌رچاوه‌کانیانه‌وه ، هه‌روه‌ها گرفته‌کانی ده‌نگ و گرفته‌کانی بۆن و گرفته‌کانی تیشک و ڕووناکی و شکانه‌وه‌ی ڕووناکی و کاریگه‌ریه‌کانی له‌سه‌ر پێستی مرۆڤ و ته‌واوی پاشه‌ڕۆکان ده‌گرێته‌وه هتد. قووڵکردنه‌وه‌ی ئه‌م گرفتانه بۆ گرفته‌کانی کۆمه‌لگا زۆر لایه‌نی ناوه‌خۆ و ئینته‌رناسیۆناڵی ده‌بێته چاره‌ی زۆر گرفت. به‌نموونه ڕه‌نگه بۆ چاره‌سه‌ری مه‌سه‌له‌ی نه‌ته‌وه‌ی کورد ده‌ست بردن بۆ چاککردنی ژینگه لایه‌نگه‌رێکی زۆر له ئه‌وروپا و ئه‌مریکا و ته‌واوی دونیا کۆبکاته‌وه، ئه‌گه‌ر هاتوو به‌دروستی کاری بۆ بکرێت. بچوکترین نموونه ووڵاتانی وه‌کو دانمارک و هۆڵه‌ند زۆر سوبسیدی(یارمه‌تی مالی) له ئومه‌می ئه‌وروپایی وه‌رده‌گرن ته‌نها بۆ چاککردنی چۆنایه‌تی ئاو چونکه زۆربه‌ی گرفته‌کانی چۆنایه‌تی ئاو و له‌ده‌ره‌وه‌ی ئه‌م ووڵاتانه‌وه به‌هۆی ڕووبار و ده‌ریاکانه‌وه بۆیان دێن. لێره‌دا ژینگه ئابووری ووڵات به‌هێزده‌کات و فرسه‌تی کار زۆرده‌کات. سیاسه‌تی دروست بۆ ستراتیژی ژینگه قووڵکردنه‌وه‌ی گرفته ژینگه‌ییه‌کانه و چاره‌سه‌رییانه له دووریه جیاوازه‌کانی دا.\nچۆنایه‌تی پرۆسێسه‌کان؛ پرۆسێسه‌کان و چۆنایه‌تیه‌کانی هه‌موو ئه‌و به‌ڕیوه‌بردن و کاروبار ڕێکخستنانه ده‌گرنه‌وه که کۆمه‌ڵگا به‌درێژایی مێژووی له ئاڵوگۆڕی به‌رده‌وامدا کاره‌کانی پێوه به‌ڕێوه‌بردووه.\nدیسانه‌وه له‌به‌ر ئه‌وه‌ی کۆمه‌ڵگای کوردستان به سیسته‌م و پرۆسه‌یه‌کی ئاساییدا ڕه‌ت نه‌بووه هه‌رده‌م سیسته‌م و پرۆسێسه‌کانی داگیرکه‌ران بوونه‌ته سه‌رچاوه و به‌ڕێوه‌بردنی کۆمه‌ڵگا. ئه‌م ده‌رده تا ماوه‌یه‌کی تریش به‌رده‌وامی ده‌بێ.\nئه‌وه‌ی ئیستا هه‌یه تێکه‌ڵیه‌که له پرۆسێسه‌کان و هیچ ئاینده‌یه‌کی ڕۆشنی نیه‌و ئیدامه هه‌مان پرۆسێسه کۆنه‌کانی داگیرکه‌رانن و بیروکراسیه‌ت و کاری لاپه‌ڕه دروستکردن و ئیمزا زۆری هه‌موو کارمه‌ندانی ئیرهاق کردووه. بیروکراسی و گه‌نده‌ڵی هه‌مووانی هه‌راسان کردووه، تاکه ڕێگا بۆ ڕزگاربوون ته‌نها سه‌راوژیر بوونیه‌تی و هیچی تر. ئه‌مه‌ش قوربانیه‌کی زۆری ده‌وێ و کۆمه‌ڵگا ده‌بێ هه‌موو ئاماده‌ییه‌کانی بۆ هه‌بێت.\nسیاسه‌ته‌کانی پرۆسێسه‌کان له دام و ده‌زگاکانی ده‌وڵه‌ت ته‌نها کارمه‌نده کۆنه‌کان سه‌ری لێ ده‌رده‌که‌ن و که زۆربه‌شیان ناتوانن له‌گه‌ڵ پرۆسه نوێیه‌کان هه‌نگاو بنێن. گه‌شه‌دان به پرۆسێسه‌کان له باری ئیداریه‌وه ڕه‌نگه نیوه‌ی کارمه‌ندان فڕێ بداته هێزی بێکارانه‌وه، به‌بێ ئاگاداربوون له چاره‌نووسی کارمه‌ندان کاره‌ساتێکی زۆر دروست ده‌کات. گه‌شه‌دان به هۆیه‌کانی به‌رهه‌م هێنان زیاتر پشدێنی نه‌بوونی بێکاری و گرانی توندتر ده‌کات. بۆیه ده‌بێ کۆمه‌ڵانی خه‌ڵک ڕیکخراو بن و کرێکاران و کارمه‌ندانیش ده‌بێ فیدراسیۆنی سه‌راسه‌ریان هه‌بێ تا ده‌خاله‌تی دروست له ژیانی خۆیان بکه‌ن.\nبه‌نموونه سیسته‌می ئیداری وه‌کو (ساپ) که سیسته‌میکی ئه‌مریکاییه و نه‌ک هه‌ر به‌ڕیوه‌بردن ڕێکده‌خات به‌ڵکو هه‌موو مه‌سه‌له ته‌کنیکیه‌کان یش ده‌توانێ له‌گه‌ڵ دا بپارێزێ و دواتریش هه‌موو زانیاریه‌کان ده‌کرێت وه‌کو داتا بۆ لێکۆلینه‌وه‌ی تایبه‌ت و گشتی به‌کار بێن. ئه‌م جۆره سیسته‌مانه ئه‌گه‌ر به هۆشیاری به‌کار نه‌هێنران هه‌م کاره‌ساتێکی مالی دروست ده‌کات و هه‌م هیزی کار تووشی بێکارییه‌کی زۆر ده‌کات. ئه‌م سیسته‌مه ئیستا له زۆربه‌ی ووڵاتانی ئه‌وروپایی به‌کاردێت.\nیان دراسه‌کانی حسابکردنی هه‌موو به‌هاکانی کارگه و کارخانه و ئینفراستکچه‌ری ووڵات و حسابکردنی پێداویسته‌کان له به‌رنامه‌کانی کورتماوه‌و درێژماوه‌دا. ئه‌مانه که‌سانی ئه‌کادیمی جۆراوجۆری پێویسته و هه‌روا ئاسان نین. لێره‌دا ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی له‌سه‌رووی هه‌موو شتێکه‌وه‌یه‌وه‌و به‌نه‌زه‌ری ئیعتبار وه‌رده‌گیرێ و هه‌موو شتێ ناکرێ بڵاوبکرێته‌وه‌و ئاشکرا بکرێت.\nستراتیژی چۆنایه‌تیه‌کان له نێو کۆمه‌ڵگایه‌ک که له کێشمه‌کێشی ده‌ره‌کی و ناوخۆی خۆیدا قوربانیی سه‌ره‌کیه. ئه‌گه‌رچی که‌ڵتووری کۆمه‌ڵگا خۆی له خۆیدا بیر له مه‌سه‌له درێژخایانه‌کان و ستراتیژی چۆنایه‌تیه‌کان ناکاته‌وه‌و زیاتر مرۆڤه‌کان زۆربه‌یان په‌نا بۆ مه‌سه‌له روحیه‌کان ده‌به‌ن و له‌گه‌ڵ بیری کورت ماوه‌دا هه‌ناسه ده‌ده‌ن.( که‌ڵتووری شه‌عبی وه‌کو خوا که‌ریمه و خوا سه‌ری دابێ رزقیش ده‌دات هه‌روا ئیدامه ی هه‌یه و ئه‌مه‌ش ڕه‌وا و ئیدامه به کۆیله‌تی ئینسانه‌کان ده‌دات.)\nئه‌گه‌رچی به‌شی هۆشیاری کۆمه‌ڵگا خۆی به ئاراسته‌ی جیاجیاوه خه‌ریک کردووه له ده‌روونی ده‌سه‌ڵات و ده‌ورووبه‌ری که‌م و زۆر گله‌یی و گازه‌نده‌ی هه‌یه به‌ڵام هه‌ندێکیان خۆیان به کلکی ئه‌م ده‌سه‌ڵاته وه گرتووه که خۆیان نازانن که‌شتیه‌که‌یان چۆن مه‌له ده‌کات و هیچ پێوه‌رێکی نیه تا بتوانێ سه‌فه‌رێکی ئارام و خۆشگوزه‌ران به‌سه‌ر نشینه‌کانی بکات. هه‌روا سه‌وڵه‌کانی ده‌ره‌کی پاڵی پێوه ده‌نێن و فشاره‌کان له ده‌ره‌وه‌ی کۆمه‌ڵگاوه سه‌رچاوه ده‌گرن. هه‌ندێکی که‌میش له‌ده‌ره‌وه‌ی ده‌سه‌ڵات به‌بێ مونسه‌جیم و به‌رنامه‌یه‌کی پراکتیکی ڕۆشه‌ن ده‌ست به‌کارن.\nده‌سه‌ڵات له کوردستان له‌به‌رامبه‌ر هه‌موو تێمایه‌ک ( ده‌سته‌واژه‌کانی ژیانی کۆمه‌ڵگا به‌نموونه مه‌سه‌له‌ی خزمه‌تگوزاریه‌کان، مه‌سه‌له‌ی بیمه‌ی ته‌ندروستی و بیکاری و مه‌سه‌له‌ی گه‌نجه‌کان و قوتابیان هتد.) ده‌کرێ ڕه‌خنه‌ی جدی لێ بگیرێ، نه‌ک نوسه‌ران به‌ڵکو مه‌لایه‌کی کۆله‌واریش ڕه‌خنه‌ی له پرۆسێسه‌کانی وه‌زاره‌تی ئه‌وقاف هه‌یه. هه‌ر ئه‌وه‌ی ده‌ستی قه‌ڵه‌م بگرێ ده‌توانێ شتێ له که‌م وکورتیه‌کان باس بکات.\nله‌باری کۆمه‌ڵایه‌تی هه‌روا دێ ئاستی کۆمه‌ڵگا بۆ دواوه ده‌چێ، ژنکوژی بۆته مۆده و له جیاتی شه‌رمه‌زاری ( له سه‌ده‌ی نوێدا ته‌نها له‌سه‌ر خۆشه‌ویستی ئینسان به‌ردباران ده‌کرێ، له‌هیچ قوژبنێکی دونیا دا ئه‌م وه‌زعه هه‌یه؟ ) ژن به ژنه و گه‌وره به بچوک دیارده‌ی دووژنه و به زۆر به‌شودان ، بوونی یاساکانی ئیسلامی وه‌کو ئه‌حوال شه‌خسی و مه‌سه‌له‌کانی میرات ، به کورتی هه‌ڵاواردنی نێوان ژن و پیاو و ده‌ستکۆتا کردنی ژنان له ئازادی تاک و سه‌رکوت و کوشتنیان له کۆمه‌ڵگادا بۆته کارێکی ڕۆژانه.\nده‌سه‌ڵات عاجزه ڕێگا له‌به‌رده‌م ئه‌م دیارده بگرێ، ده‌سه‌لات عاجزه له ته‌کان به کۆمه‌ڵگا و گه‌شه‌دان به خاڵی وه‌رچه‌رخان. له‌لایه‌کی تر ئاستی هۆشیاری کۆمه‌ڵگاو نه‌بوونی ڕێکخراوه محه‌لیه کۆمه‌ڵایه‌تیه‌کان له شوێنی کار و ژیان دا گه‌وره‌ترین گرفتیان دروست کردووه.\nلێره‌دا پارته سیاسیه‌کانی ده‌سه‌ڵات هه‌ڵوێستی نێگه‌تیڤانه‌یان هه‌یه، چۆن پارته سیاسیه‌کانی به‌ناو دژیش. کۆمه‌ڵگای کوردستان کۆمه‌ڵگایه‌که به‌ره‌نجامی چه‌ند ده‌یه‌ی کێشه‌کانه و داخراوه‌و کراوه نیه به ڕووی کۆمه‌ڵگای جیهانی و که‌لتووری جیاجیاوه، هه‌روا ئه‌سیری ڕۆشه‌نبیری میلله‌تانی ده‌ورووبه‌ره له عه‌ره‌ب و فارس و تورک. ئه‌مه‌ش ده‌ست که‌وتی جیۆپۆلیتیکی کۆمه‌ڵگای کوردستان و هه‌موو لایه‌نه ئابووری و فه‌رهه‌نگی و سیاسی یه‌کانه.\nئاین و مه‌زهه‌ب و ناسیونالیزم (به‌مانای پارته ناسیۆنالیه کورده‌کان نه‌ک بزوتنه‌وه‌یه‌کی ناسیونالیستی مۆدێرن) به گشتی کاریگه‌ری زۆر خراپیان له په‌روه‌ده‌ی کۆمه‌ڵایه‌تی هه‌یه. بۆ چۆنایه‌تی کۆمه‌ڵایه‌تی ئه‌گه‌ر بگه‌ڕێنه‌وه سه‌ر مه‌سه‌له‌ی ژنان که هه‌ر یاسا ناتوانێ مه‌سه‌له‌کان چاره‌سه‌ر بکات به‌لکو خودی ژنان و ڕێکخراوه‌کانیان ده‌توانن کار بۆ چه‌سپاندنی بکه‌ن. به‌ڵام له‌گه‌ڵ ڕێزم بۆ زۆربه‌ی ژنان له کوردستان ئه‌وان ئاماده‌ن کێشه له‌سه‌ر خشڵ و زێڕ و ئاڵتون وناوماڵ و هتد بکه‌ن به‌ڵام که‌میان کێشه له‌سه‌ر ئازادیه ئینسانیه‌کانی ده‌کات.\nئه‌م بێ ده‌نگیه بۆ ئازادی و داخوازیه‌کان ، ئه‌م هه‌موو داواکاریه بۆ جل وبه‌رگ و ئالتون و ئارایشه دوو شتی نا هاوسه‌نگن. زۆربه‌ی ژنانی کوردستان به هۆشیار و ناهۆشیاره‌وه هه‌موویان داواکاریان بۆ زیڕ و ناوماڵ و جل وبه‌رگ و ئارایش هه‌یه به‌ڵام به‌شێکی زۆرکه‌میان له‌یه‌ک ڕیزن بۆ داواکاری یه‌کسانی ژن و پیاو له کۆمه‌ڵگادا.\nڕه‌نگه ئه‌گه‌ر ئه‌مه دراسه بکرێت هه‌موویان هۆی زانستی خۆیان هه‌یه، به‌ڵام ژنان ده‌توانن داواکاریه‌کانیان له چوارچیوه‌ی یاسا زیاتر بۆ پێشه‌وه ببه‌ن. ئه‌مه‌ش ئه‌مڕۆ غایبه له کوردستان و ده‌سه‌لاتیش هیچ هه‌نگاوێ بۆ بوونی عه‌داله‌تی کۆمه‌ڵایه‌تی و که‌م کردنه‌وه‌ی جیاوازی نێوان ژن و پیاو نه‌هاویشتووه. چۆن هیچ هه‌نگاوی بۆ که‌م کردنه‌وه‌ی جیاوازی نێوان چینه هه‌ژار و ده‌وڵه‌مه‌نده‌کانیش نه هاویشتووه. ئه‌م حه‌ڤده ساڵه له ده‌سه‌ڵات نه‌یتوانیوه بنه‌ماکانی ده‌وڵه‌ت و کۆمه‌لگایه‌کی شارستانی بنیات بنێ. هه‌ندێ کار کراوه به‌لام له ئاستی پێویست نین. کاره‌کان ته‌نها گیرفانی کۆمه‌ڵه که‌سانی پڕتر کردووه و باڵه‌خانه و هه‌ندێ ڕێگاوبان و چه‌ندین زانکۆی به‌ناو زانکۆی زه‌قکردۆته‌وه که ئاستی چۆنایه‌تی په‌روه‌رده‌و فێرکردنیان به پێوه‌ری زانستی جیهانی تا ئیستا هیچ داهێنانێکی به‌رجه‌سته‌ی له زانستدا تۆمارنه‌کردووه. ئه‌قشارێکی که‌م هه‌روا ده‌وڵه‌مه‌ندتر ده‌بن و خه‌ڵکییش به‌گشتی هه‌روا هه‌ژارتر ده‌بن و دیارده‌ی کۆمه‌ڵایه‌تی وا سه‌مه‌ره سه‌ری هه‌ڵداوه مرۆڤ سه‌ری له هه‌ندێکیان سووڕ ده‌مێنێ .\n گه‌شه‌دان و په‌ره‌سه‌ندنی کۆمه‌ڵگا پێویستی به هه‌موو هێزه‌کانی هه‌یه و ده‌بێ هه‌مه لایه‌نه بچێته پێشه‌وه، ئه‌گه‌ر هاوسه‌نگی له‌نیوان ته‌واوی چۆنایه‌تیه‌کان نه‌بێت ئه‌وا گه‌شه‌دانه‌کانیش لاسه‌نگ ده‌بن.\nسه‌باره‌ت به چۆنایه‌تی ئابووری گرنگترین وه‌رچه‌رخان له کۆمه‌ڵگا گۆڕانی ئابووری ئیستهلاکی به ئابووری به‌رهه‌م هێنه‌ره. ئه‌مه‌ش ته‌نها به گه‌شه‌دان به بنه‌ماکانی ئابووری و ئینفراستره‌کچه‌ر ده‌کرێت. گه‌شه‌دان به دانانی کارگه‌و کارخانه ده‌وڵه‌تیه‌کان و که‌رته‌کانی تایبه‌ت ده‌توانێ و ده‌بێ گه‌شه به به‌رهه‌م هێنانی نه‌ته‌وه‌یی دا بدات. هه‌روا شه‌ق ودرزی نێوان چینه هه‌ژاره‌کان و ده‌وڵه‌مه‌نده‌کان زیاتر ده‌بێت و هیچ هاوسه‌نگیه‌ک له کۆمه‌ڵگادا نیه و ده‌وڵه‌ت شان به‌به‌ر ئه‌مه نادات و چینی ده‌وڵه‌مه‌ند ده‌ست ئاواڵایه له هه‌موو بزوتنه‌وه ئابووریه‌کانی ئه‌مه‌ش کاره‌ساتێکی گه‌وره‌ی ئاینده‌یه. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ش نا هۆشیاری چینایه‌تی کرێکاران و نه‌بوونی فدراسیۆنی کرێکاران وه‌کو ڕێکخراوه‌یه‌کی سه‌رتاسه‌ری بۆ دیفاع له داخوازیه کرێکاریه‌کان ئه‌مه‌ی هێنده‌ی تر ئالۆز کردووه. میراتی حزبی بوونی کۆمه‌ڵگا ئه‌مانه‌ی هه‌موو هه‌ڵپێچاوه.\nبه‌رزکردنه‌وه‌ی داهاتی نه‌ته‌وه‌یی و گره‌نتی ژیان و گوزه‌رانی پێداویسته کۆمه‌ڵایه‌تیه‌کانی هاووڵاتیان. دانان و مسۆگه‌رکردنی بیمه کۆمه‌ڵایه‌تیه‌کان و ته‌ندروستیه‌کان بۆ هاووڵاتیان ده‌توانێ گه‌شه و ته‌کانێکی گرنگ به ووڵات بدات و هاووڵاتی هه‌ست به ئارامی ژیان و گوزه‌ران بکات و دیفاع له ده‌ستکه‌وته‌کانی ژیانی ببکات. له لایه‌کی تر هه‌موو تواناکانی ده‌خاته گڕ بۆ گه‌شه‌دان به شوێنی ژیان و گوزه‌رانی. نه‌بوونی ئاسۆیه‌کی ڕوون و خشته‌یه‌کی کاتی و دیاریکراو مرۆڤه‌کان زیاتر تووشی نیگه‌رانی ده‌کات.\nهه‌موو مه‌سه‌له ئابووریه‌کان تا ئێستا وابه‌سته‌ن و له سه‌ره‌وه‌ی کۆمه‌ڵگاوه‌ش قه‌راریان گرتووه. هیچ لێکۆلێره‌وه‌یه‌کی ئاساییش ناتوانێ وه‌کو دۆکیومێنت وه‌زعیه‌تی ئابووری و داهات و مه‌سره‌فی ووڵات بزانێ یان دراسه‌یان بتوانێ بکات.\nجا چ باس و دراسه‌ی ستراتیژی ئابووری ووڵات بکه‌ین که بودجه و میزانیه‌که‌ی و پلاندانه‌کانی ئاینده‌ی هه‌مووی له ژووره داخراوه‌کانی مکته‌بی سیاسی دوو حزبی ده‌سه‌ڵاتدا یه‌کلا ده‌کرێنه‌وه، ئه‌مه ترسناکترین زه‌نگه بۆ ئارامی ئابووری کۆمه‌ڵگای کوردستان.\nهه‌موو پێداویسته‌کانی ژیان بۆ کۆمه‌ڵگای کوردستان یان به ده‌قیق بڵێین زۆربه‌ی پێداویسته‌کانی له ده‌ره‌وه ده‌هێنرێت. هه‌ر له‌به‌رهه‌مه کشتوکاڵیه‌کان تا که‌ره‌سته‌کانی ئاسایش و چه‌ک و ته‌قه‌مه‌نی که له‌جیاتی بۆ پاراستنی ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی به‌کاربێت ئه‌وه بۆ هێز به‌سه‌ر کۆمه‌ڵانی خه‌ڵک به‌کاردێت هه‌مووی له‌ده‌ره‌وه ده‌هێنرێن.\nبازاڕی مالی و هه‌موو یه‌که ئابووریه‌کان له سه‌ره‌تای هه‌ناسه‌دان دان و په‌یوه‌ندیه ئابووریه‌کانیش له‌گه‌ڵ وه‌زعه سیاسیه‌کان ئاڵوگۆڕیان به‌سه‌ردادێت و لێره‌شدا پێچه‌وانه کاره‌کان هه‌نگاو ده‌نێن.\nبازاڕی ئازاد لێره‌دا پڕ به پێستیه‌تی و هیچ لێپرسینه‌وه‌یه‌ک له سه‌ر ئه‌و لاسه‌نگیه‌ی کۆمه‌ڵگا ناکرێت و هه‌موو پاره‌یه‌کی ڕه‌ش سپی ده‌کرێته‌وه‌و بێ ئه‌وه‌ی که‌سێ بتوانێ سه‌رچاوه‌کانی کۆنترۆڵ بکات. خه‌ڵکی هه‌ژار و نه‌دار و کرێچی و نه‌بوون و په‌ککه‌وته و مندال و پیر هیچ پشتیوانیه‌کی ئابووریان بۆ ناکرێت تا بتوانن له‌سه‌ر پێ خۆیان بوه‌ستن و ئیدامه و گه‌شه به ژایانیان بده‌ن و ئاینده‌یه‌کی باشتریان هه‌بێ.\nهیچ که‌س نازانێ ئابووری ووڵات و میزانیه‌که‌ی و چاره‌نووسی به‌ره‌وکوێ ده‌چێ چونکه هیچ سه‌رجاوه‌یه‌کی نه‌ته‌وه‌یی سه‌ربه‌خۆی نیه. ته‌نانه‌ت ئه‌و بودجه‌یی له ووڵاتی عێراقیش وه‌رده‌گیرێ په‌یوه‌ندی به نرخی نه‌وت و وه‌زعیه‌ته‌کانی هه‌یه. بۆ هه‌مووانیش ڕوونه ته‌مه‌نی نه‌وت کورته و کۆتایی هه‌رپێدێ له ماوه‌یه‌کی ته‌مه‌نی دا.\nقه‌یرانه‌کانی مادده خۆراکیه‌کان و ئیکسپایه‌ر له هه‌موو کاتێ زیاتر ڕوویان له کۆمه‌ڵگا کردووه، ته‌ندروستی نه‌وه‌کان و نزم بوونه‌وه‌ی رێژه‌ی ته‌مه‌ن له کوردستان ده‌سکه‌وتی ئه‌م وه‌زعانه‌یه. ته‌ندروستی مرۆڤه‌کان ڕاسته‌وانه په‌یوه‌ندی به ئابووری ووڵات و هێزی کاری کرێکاران هه‌یه. له لایه‌کی تر بوونی نه‌وه‌یه‌کی پیروپه‌ککه‌وته له کۆمه‌ڵگا هه‌روا ئه‌م چینه بێ ئیمکانات و بارگرانی به‌سه‌ر خیزانه‌کانه‌وه ده‌مێننه‌وه له لایه‌ک و له‌لایه‌کی تر هه‌ندێکیان له ده‌سه‌ڵاتدا قه‌راریان گرتووه و ڕیگرن له به‌رده‌م گه‌شه‌ی کۆمه‌ڵگا. ئه‌مه‌ش پێ یان ده‌ڵێن (دیارده‌ی پیری_ یان دیارده‌ی پیربوون) که خۆی له‌خۆیدا که‌م بوونه‌وه‌ی ئینێرژیه‌کانه و کۆمه‌ڵگا به‌ره‌و لاوازو شکست ده‌به‌ن.\nچۆنایه‌تی ده‌ورووبه‌ر؛ تا ئێستا ئه‌م چۆنایه‌تیه به بێ به‌رنامه و هاوئاهه‌نگی ده‌چێێته ڕێوه، هه‌موو نه‌خشه سازیه‌کانی ئینفراستره‌کچه‌ر و جوانکاریه‌کانی شاره‌کان و گه‌ڕه‌که‌کان له‌گه‌ڵ چۆنایه‌تیه‌کانی ته‌واوی ده‌ورووبه‌ر ئه‌سیری داگیرکردن و شه‌ڕو ماڵوێرانیه‌کانن. سروشت و جوانی و ئاو و ته‌واوی نه‌خشه سازیه‌کانی تر ده‌توانن له‌گه‌ڵ ته‌واوی چۆنایه‌تیه‌کانی تر ئاستی ته‌ندروستی و زه‌وقی مرۆڤه‌کان به‌رز بکه‌نه‌وه.\nئه‌گه‌رچی جوانکاری و چۆنایه‌تیه‌کانی ده‌ورووبه‌ر پێویستیان به بودجه و ئیمکاناتێکی زۆر هه‌یه به‌ڵام له لایه‌کی تر به‌هامان بودجه و ئیمکانات ده‌کرێ ده‌رووبه‌ریکی جوان و ته‌ندروست به چۆنایه‌تیه‌کی باش به‌رهه‌م بێت. ئه‌گه‌ر به‌رنامه‌ی دروستت بۆی هه‌بێ.\nلێره‌دا سیاسه‌ته‌کانی نه‌خشه‌کێشانی شاره‌کان و گه‌ڕه‌که‌کان و به‌کارهێنانی نیزام و سیسته‌می دروست له‌گه‌ڵ ئاستی هۆشیاری و چۆنایه‌تیه‌کانی کۆمه‌ڵگا و نیزامی تێک هه‌ڵکێشانی سیسته‌می کۆن و نوێ ده‌توانێ وه‌زعیه‌تیه‌کان بۆ سه‌ره‌وه ببات.\nلێره‌دا گه‌لێ گرنگه سیاستی دروست و ڕۆشنی ئینسانی په‌یڕه‌و بکرێت و دوور له ده‌مارگیری نه‌ته‌وه‌یی و کۆنه‌په‌رستی و دینی و مه‌زهه‌بی. هه‌روه‌ها کاریگه‌ری هاووڵاتیانه له‌سه‌ر نه‌خشه‌کان و به‌رنامه‌کانی حکومه‌ت. بۆ ئه‌مه‌ش ده‌بێ خه‌ڵک ڕێکخراو بێت و گه‌ڕه‌که‌کان و مرۆڤه‌کانی که سروشت و جوانی و شوێنه‌واره کۆنه‌کانیان له‌لاگرنگه ده‌بێ ده‌وڵه‌ت وادار بکه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی له‌لایه‌ک یارمه‌تی کۆمه‌کی وه‌ربگرن و له‌لایه‌کی تر ده‌خاله‌تیان له پرۆسێسه‌کان له یاسا دا بۆ ته‌سبیت بکرێت.\nشاره‌وانیه‌کان له‌م نێوه‌دا ده‌توانن ڕۆڵی کاریگه‌ریان له‌م باره‌یه‌وه هه‌بێ و خه‌ڵکیش به ده‌خاله‌ت کردنیان له پرۆسیسه‌کان ده‌توانن ڕای باش و دروستی خۆیان بسه‌پێنن.\nگرفتی ستراتیژی ئه‌م چۆنایه‌ته‌یه ته‌نها ده‌کرێ باس بکرێت که له بنه‌مادا ئه‌گه‌ر به‌رنامه‌کانی لانی زۆر و درێژخایانه‌کانی ده‌وله‌ت له وه‌زاره‌تی پلان دانان و ئاوه‌دان کردنه‌وه و شاره‌وانیه‌کان دا ڕۆشه‌ن بوون.\nبه‌ڵام ئه‌گه‌ر له‌سه‌ر مشاهه‌دات حوکم بکه‌ین ئه‌وه ستراتیژی ئه‌م چۆنایه‌تیه هه‌ر هیچ به‌رنامه‌یه‌کی نیه و هه‌ر که‌س به میزاجی خۆی کارده‌کات.\nته‌نانه‌ت گه‌نده‌ڵی ده‌توانێ سنووری هه‌موو یاسایه‌کی پاراستنی شوێنه‌واره‌کۆنه‌کان و خانووه‌کان ببڕێت.\nسه‌ره‌تایه‌کی کورت بۆ ستراتیژی چۆنایه‌تیه‌کان؛\nزۆر پێناسه بۆ ستراتیژ هه‌یه زۆرترینیان برتییه له به‌رنامه‌یه‌کی درێژخایان بۆ پێکه‌وه ژیان و کاره‌کانی ڕێکخراوه‌کان و داموده‌زگاکان و هه‌ماهه‌نگ کردنیان له ئه‌نجامی ڕابردوو و ئێستا و داهاتوودا. ئه‌م به‌رنامه درێژخایانه‌ش نابێ هیچ ڕێگریه‌ک یان ناکۆکیه‌کی له‌گه‌ڵ داخوازی و هه‌ماهه‌نگیه‌کیانی نه‌وه‌کانی ئاینده‌دا هه‌بێ. له‌هه‌مان کات ده‌بێ ڕیگاکان و ڕێچکه‌کانی گه‌یشتن به ئامانجه‌کان واقعی و دروست بن.\nبه‌کورتی ستراتیژی پلانێکی هه‌مه لایه‌ن و درێژخایان و پان وبه‌رینه، ده‌بێ هه‌موو شتێ و له‌گشت ئاسته‌کاندا که‌موکوورتی نه‌بێ.\nئه‌م پلانانه هه‌موویان له به پشتیوانی داتا و وه‌زعیه‌ته پراکتیکه‌کانی ڕابردوو و باوه‌ڕ پێکراو و پشتیوانی پێویستیه‌کانی کۆمه‌ڵگا و واقعیاتی مه‌جود و ئامرازه‌کان ده‌بێ دیاری بکرێن و له زۆر لایاندا تاقی بکرێنه‌وه‌و کۆمه‌ڵانی خه‌ڵک ده‌بێ به دڵنیاییه‌وه به مه‌لموسی هه‌ستی پی بکه‌ن. تا بتوانن له‌گه‌ڵ هه‌موو هه‌نگاوه‌کانیدا هه‌ناسه بده‌ن و له کاتی ته‌نگانه‌و ناخۆشیه‌کاندا هه‌ستی هاووڵاتی بوون و ئه‌رک و فه‌رمانه‌کانیان له پراکتیکدا بدۆزنه‌وه. له‌لایه‌کی تر له پلانه‌کان و پرۆسه‌کانی ده‌وڵه‌ت و دام و ده‌زگاکانی بگه‌ن و خۆشی و سه‌رکه‌تنه‌کانی به هی خۆیان بزانن و سوودمه‌ند بن لێی.\nئه‌گه‌رچی زۆربه‌ی پلانه‌کان پشت به چۆنایه‌تی ئابووری ده‌به‌ستێ ، له ڕۆژگاری ئه‌مڕۆ دا ئابووری سه‌رچاوه‌ی هه‌موو شتێکن. به‌ڵام به‌بێ به‌رنامه و بۆ سه‌رچاوه‌یه‌کانی ئابووری به‌رده‌وام و کۆمه‌ڵگایه‌کی به‌رهه‌مهێن چۆنایه‌تیه‌کانی تر ناتوانن په‌ره به خۆیان بده‌ن.\nپلانی ستراتیژی تاک لایه‌ن نیه به‌ڵکو هه‌مه لایه‌نه، ئه‌مه بۆ ووڵاتێکی تاک به‌رهه‌م و ووڵاتیكی داگیرکراوی ڕابردوو و هه‌ڕه‌شه لێکراوی به‌رده‌وامی وه‌کو کوردستان گرفتێکی گه‌وره‌یه، له‌هه‌مان کات ڕابردوو بۆته گه‌وره‌ترین گرفت بۆ مرۆڤه‌کان له لایه‌ک له‌لایه‌کی تر گه‌نده‌ڵی که خۆی له‌خۆیدا هه‌م ده‌سکه‌وتی داگیرکردن و پرۆسه‌کانی به‌ڕێوه‌بردن و وه‌زعیه‌ته ناوخۆیی و کۆمه‌ڵایه‌تیه‌کانه که حزبه ده‌سه‌ڵاتداره‌کانی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ند به‌بێ په‌رده په‌ره‌ی پێده‌ده‌ن. ئه‌وه‌ی له کوردستان هه‌یه نموونه‌یه‌کی بێ په‌رده‌ی ده‌وڵه‌ت و ده‌سه‌لاتدارانی ووڵاتانی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌نده له دوای ئاڵوگۆڕه جیهانیه‌کانی ئه‌م دواییه‌دا.\nپلانه ستراتیژیه‌کانی چۆنایه‌تیه‌کانی کۆمه‌ڵگا ده‌کرێ له ڕێگای سه‌قامگیربوونی یاسا و گه‌شه‌دان به ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی و په‌ره‌دان به ئابووری و داهاتی نه‌ته‌وه‌یی و داهاتی تاکه‌کان له‌گه‌ڵ نه‌خشه سازیه‌کی دروست بۆ شاره‌کان و گونده‌کان و ده‌ستکۆتا کردنی کۆمه‌ڵه که‌سانێ که هه‌ر خه‌ریکی ده‌سه‌لاتی تاکه که‌سی و یان حزبین له لایه‌ک له‌لایه‌کی تر دروست بوونی سوپای نه‌ته‌وه‌یی و ده‌ست کۆتا بوونی ئه‌حزابی سیاسی له میلیتاری و سه‌رکوت دا و جێگرتنه‌وه‌ی به دام و ده‌زگای سوپای نه‌ته‌وه‌یی و ئارامی و ئاسایش بۆ هه‌مووان، ده‌کرێ زۆر مه‌سه‌له یه‌کلا بکاته‌وه.\nهه‌ر لێره‌شدا جیای دین له ده‌وڵه‌ت ده‌توانێ ته‌کانێکی گرنگ به کۆمه‌ڵگادا بدات. که ئه‌مه‌ش ده‌خاله‌تی کۆمه‌ڵانی خه‌ڵک له پرۆسێسه‌کان ئاسانتر ده‌کاته‌وه‌و زیاتر ده‌توانن چۆنایه‌تی کۆمه‌ڵایه‌تی گه‌شه پێ بده‌ن. ئه‌گه‌ر ئه‌مه‌ش نه‌کرا ده‌کرێ له پرۆسێسه‌کاندا هیزوتوانای دین تا ده‌کرێ که‌م ڕه‌نگ بکریت و به کاری ڕیفۆرمیانه ئایین و مه‌زهه‌ب به هێواشی کاریگه‌ریه‌کانی له به‌ین ببرین.\nبۆ چۆنایه‌تی ژینگه و چۆنایه‌تی ده‌وورووبه‌ر ئه‌مه زیاتر په‌یوه‌ندی به ئاستی هۆشیاری کۆمه‌ڵگاوه هه‌یه، پلانه ستراتیژیه‌کان هه‌م ده‌توانن بنه‌ما مێژوویه‌کانی کۆمه‌ڵگا گه‌شه پێ بده‌ن و هه‌م ده‌توانن ناوه‌ندێکی ته‌ندروست و سروشتی بۆ نه‌وه‌کان ئاماده‌بکه‌ن. به نموونه پلانی ستراتیژی بۆ گرفته ژینگه‌ییه‌کانی وه‌کو گرفته‌کانی ده‌نگ و دووه‌م ئۆکسیدی کاربۆن له هه‌واو شکانه‌وه‌ی تیشک و گرفته‌کانی نه‌خۆشیه‌کانی پێست، گرفته‌کانی بۆن و ته‌پوتۆز له‌هه‌واو بلاوبوونه‌وه‌ی مادده وورده‌کان که له‌ئه‌نجامی لێکخشاندنی تایه‌کانی ئۆتۆمۆبیل و ئه‌سفه‌لتدا په‌یدا ده‌بن و له‌سه‌ر گه‌لای ڕووه‌که‌کان ده‌نیشنه‌وه‌و ده‌بنه هۆی چه‌ندین نه‌خۆشی. یاخود مه‌سه‌له‌ی چۆنایه‌تیه‌کانی ئاوو ئاوه‌ڕۆ که ئه‌مه‌ش هه‌موو سه‌رچاوه‌کانی ئاو ده‌گرێته‌وه. پاک و خاوێنی ئاو و ناوچه‌ی سه‌وز و سروشتی ئاستی ته‌ندروستی کۆمه‌ڵانی خه‌ڵک به‌رزده‌که‌نه‌وه، چۆن له هه‌مان کات خۆراکه کشتوکالیه خۆماڵیه‌کان و بیۆلۆژیه‌کان ده‌توانێ زیاتر ته‌ندروستی مرۆڤه‌کان به‌رز بکاته‌وه. ژینگه‌ی ئارام ده‌توانێ ناوچه و ووڵاتیکی ئارام و خۆشگوزه‌ران بۆ نه‌وه‌کانی بێت.\nبه پێی پلانێکی درێژخایان بۆ به‌رهه‌مهێنانه کشتوکاڵیه‌کان و گه‌شه‌دان به ئامرازه‌کان و لێکنزیک کردنه‌وه‌و پێکه‌وه‌ژیانی هه‌موو توێژه جۆربه‌جۆره‌کان له ته‌نیشت یه‌کدا بۆ زیاتر گه‌شه‌ی ئابووری و چینه‌کانی کۆمه‌ڵگا، ده‌توانێ کۆمه‌ڵگا زیاتر بۆ پێشه‌وه ببات.\nکشتوکاڵ له قه‌راخی شاره‌کان له گه‌ڵ ئاو و ئاوه‌دانی گونده‌کان هه‌م ئاستی په‌روه‌رده‌و فێرکردن بۆ نه‌وه‌کان به‌رزده‌کاته‌وه هه‌م ده‌بێته پێکه‌وه گرێدانی ناوه‌نده‌کانی کار له هه‌موو ئاسته‌کانی دا.\nلێره‌دا ڕابه‌رانی کۆمه‌ڵگا و به‌ڕیوه‌به‌رانی دام و ده‌زگاکانی ده‌وڵه‌ت و کارگه و کارخانه تایبه‌تیه‌کان ئه‌رکێکی قورسیان له‌سه‌ر شانه ئه‌گه‌ر به‌لێپرسراویه‌تیه‌وه بۆ کۆمه‌ڵگا کار بکه‌ن، به‌ڵام ئه‌گه‌ر به‌ڕێوه‌به‌رانی دام و ده‌زگاکانی حکومه‌ت هه‌ر ته‌نها کاریان واژوو کردن و گه‌شه‌دان به ئیمکاناتی که‌سایه‌تی خۆیان بن و گه‌نده‌ڵی چاوی ئینسانه‌کان ده‌ربێنێت و به‌ڕێوه‌به‌رانی کارگه‌کانی تایبه‌تیش هه‌ر بۆ زیاترکردنی قازانج و خواردنی زێده‌بایی بێت ئه‌وه مه‌سه‌له‌یه‌کی تره و چۆنایه‌تیه‌کانی کۆمه‌ڵگاش هه‌روا ده‌مێننه‌وه یان بۆ دواوه ده‌چن.\nچۆنایه‌تیه‌کانی کۆمه‌ڵگا ئه‌مڕۆ له کوردستان له ئاوازێکی خۆش ناخوێنن و هه‌موو مرۆڤه‌کان گله‌ییان هه‌یه.\nلیره‌دا بۆ چاککردنی پێویستی به هاتنه مه‌یدانی هه‌مووان هه‌یه. ڕابه‌رانیش به‌شی شێریان له‌سه‌ر ده‌که‌وێ. ئه‌گه‌رچی ڕۆشنه ئاستی هۆشیاری کۆمه‌ڵگا و ڕابه‌رایه‌تی دووڕووی یه‌ک دراون. بۆ گۆڕانی کۆمه‌ڵگا ده‌بێ ڕابه‌ره‌کانی کۆمه‌ڵگا بگۆڕێن. لێره‌شدا کارکردن له خواره‌وه بۆ سه‌ره‌وه‌یه.\nبه‌بێ به‌رنامه‌یه‌کی ستراتیژی دروست و ده‌خاله‌تی کۆمه‌ڵانی خه‌ڵک له پرۆسێسه‌کان چۆنایه‌تیه‌کانی کۆمه‌ڵگا گۆڕانیان له ڕه‌گه‌وه به‌سه‌ر نایێ. ئه‌مه‌ش گه‌وره‌ترین گرفتی ناوه‌خۆی کوردستانه. که به‌شێکی زۆریشی بۆ هۆکارو فاکته‌ره ده‌ره‌کیه‌کان ده‌گرێته‌وه\nئه‌گه‌ر کاروابڕوا ستراتیژی چۆنایه‌تیه‌کانی کۆمه‌ڵگا هه‌ر به ڕه‌زیلی سه‌رده‌نێنه‌وه. به‌کورتی کوردستان بریتییه له ووڵاتێکی ده‌وڵه‌مه‌ند و کۆمه‌ڵگایه‌کی کورتبین و قوربانی مێژوو و هێزه ئه‌قلیمیه‌کانه. به‌بێ گه‌شه‌ی چۆنایه‌تیه‌کانی کۆمه‌ڵگاش ناکرێ خاڵی وه‌رچه‌رخان له کۆمه‌ڵگا دا بکرێت و به‌ره‌نگاری ئه‌م هه‌موو هێزانه ببیته‌وه.\nPrevious كىَ دەلىَََ ژن كوشتن لە كوردستان كەم بۆتەوە ..؟؟\nNext ئایا كاتی ئەوە هاتووە ناوەندی چاك وەڵام بە كوردستانیان بداتەوە


ANF | «سوپای توركیا گرووپی ئیتیحاد و تەرەقی دامه‌زراندبوو بۆ هاوكاریی داعش»\n«سوپای توركیا گرووپی ئیتیحاد و تەرەقی دامه‌زراندبوو بۆ هاوكاریی داعش»\nچه‌ته‌یه‌كی داعش به‌ناوی ئیلیاس ئایدن كه له‌لایه‌ن قه‌سه‌ده گیراوه گوتی، لەناو دەزگای هەواڵگریی تورکیادا گرووپێك هه‌بوو بەناوی ئیتیحاد تەرەقی كه هاوكاریی چەتەکانی داعشی دەکرد و بۆ هێرشی سەر گرێسپی هەوڵێکی تایبەتیان ده‌دا.\nهه‌ینی, 12 Jul 2019, 18:53\nئیلیاس ئایدن چەتەی داعش کە لەلای هێزەکانی سووریای دیموکراتی (قه‌سه‌ده) به‌ند كراوه ئاشكرای كرد، لەناو سوپای تورک گرووپێك هه‌یه بەناوی ئیتیحاد تەرەقی و لە ساڵی ٢٠١٦ لەگەڵ داعش پەیوەندییان دروست کردووە. گوتیشی، «پێش هێرشەکەی سەر گرێسپی ئه‌و په‌یوه‌ندییه دروست بووه. ڕەشید میسری و ئەبوو بارا کوردی ڕۆژانی پێشتر لەگەڵ دەزگای هەواڵگریی تورک پەیوەندی ده‌گرت و بۆ ئەوەی هه‌ماهه‌نگییان لەگەڵ بكات هەمیشە تەلەفۆنی لەگەڵ خۆیدا دەگێڕا. هاتنە ماڵی من لە تەبقا. گوتیان، تورکەکان بۆیان نووسیوین. دەیانەوێت یەکتری ببینین، ئێمە دەچینە سەر ئینته‌رنێت.»\n«ئەفسەرەکانی ئیتیحاد و تەرەقی لەناو سوپای تورك»\nئایدن گوتی، «ئەو کەسانەی کە لەگەڵ ڕەشید میسری پەیوەندییان ده‌گرت، لە میتی تورك زیاتر گرووپێكی دیكه بوون به‌ناوی ئیتیحاد و تەرەقی له‌ناو سوپای تورك. ئەو گرووپه پێش هێرشی سەر گرێسپی كه ٢٨ی شوباتی ٢٠١٦ ئه‌نجام درا، داوایان لە داعش کرد پێکەوە هێرشی هاوكات بکەنە سەر گرسپی. ئەوان بە تەلەفۆن بە ڕەشیدیان گوتووه، ئێمە لە تورکیاوە و ئێوەش لە باشووری ڕەقا-وه هێرش ده‌كه‌ینه سه‌ر گرێسپی. عه‌دنانی كه گوته‌بێژی داعش بوو داوای کردبوو کە منیش بەشداری له‌و دیداره بكه‌م. دەیەویست تێبگات کە چی ڕووده‌دات.»\n«دوای ماوەیەکی کورت بە ٢٠٠ کەسەوە هێرشیان کرد»\nلە بەردەوامی قسەکانیدا چەتەکەی داعش گوتی، لەگەڵ ڕەشید و ئەباو بارا کوردی چوونه‌ته سەر ئینته‌رنێت، بەڵام چونکە فەرمانده ئامادە نەبووه، دیدارەکە ئه‌نجام نه‌دراوه. «ڕەشید و ئەبوا بارا بە منیان گوت، [ئەگەر جارێکی دیکە پێویستمان بە تۆ هه‌بوو دێین] ئیدی ڕۆیشتن.»\nئایدن گوتیشی، «دواتر نەهاتن، بەڵام دوای ماوەیەکی کورت [دەوڵەتی ئیسلامی] بە ٢٠٠ کەسەوە هێرشی کردە سەر گرێسپی و گرتی. ساڤاش یڵدز یەکێک لەوان بوو.»\n«فەتحی شاهین کە داعش سووتاندی، باسی ئیتیحاد و تەرەقی کردبوو»\nئایدنی چەتەی داعش باس له فەتحی شاهین ده‌كات كه یه‌كێك بوو له‌و ٢ سه‌ربازه‌ی تورکیا كه داعش ٢٢ی کانوونی یەکەم ڕایگه‌یاندبوو سووتاندوونی. ده‌ڵێت، «شاهین یەکێکە بوو لە ئه‌ندامانی ئیتیحادی تەرەقیی ناو دەزگای هەواڵگریی جەندرمەکان. ئایدن گوتی، «فەتحی شاهین لە كاتی لێپرسینه‌وه‌كاندا ناوی ئیتیحادی ته‌ره‌قی به ئەبوو ئەحمەد ئازەری ئەمیری دەزگای هەواڵگریی داعش گوتبوو. فەتحی شاهین گوتی، ئێمە گرووپێكین بەناوی ئیتیحاد و تەرەقی. ٢٠٠ کەسین و پەروەردە کراوین بۆ ئەوەی بچینە ناو [دەوڵەتی ئیسلامی].»\n«ئیتیحاد و تەرەقی سەربە وه‌زاره‌تی ناوخۆی توركیا بوو»\nچەتەکەی داعش ده‌رباره‌ی فەتحی شاهین ئەو زانیارییانەشی خستەڕوو، «فەتحی شاهین گوتبووی کە ئه‌و لەناو تیمی دەزگای هەواڵگریدا کار دەکات کە به‌رده‌وام سه‌ربه وەزارەتی ناوخۆ بووه و فەرمانی بۆ سه‌ربازه‌كان ناردووه. یانیش هەواڵگریی سەربازی بوو. گوتبووی، کاتێک کە لە تەکیرداغ مەشقی سەربازییەکەی تەواو دەکات، بۆ ئەو تیمە هه‌ڵبژێردراوه. دواتر گوتبووی، بردوویانە بۆ یەکینە سەربازییەکانی کۆنیا و لەوێ لەگەڵ فەرماندارێک بەناوی یەنەر دیداری ئه‌نجام داوه. لەگەڵ ئەو کاری کردووە. هەروەها ئه‌ندامی مەهەپه بووە. لە كاتی لێپرسینەوەکاندا بە هاوڕێیانی ئێمەی گوتبوو، ئەو سەربە ڕێکخستنی گەنجانی مەهەپە بووە.»\nژیته‌می نوێ: ئیتیحاد و تەرەقیی پێشوو و قیامی ئێستا\nدوای قسەکانی ئایدن لێکۆڵینەوەمان کرد و سەلماندمان کە لەناو دەزگای هەواڵگریدا کەسانێک بەناوی «ئیتیحاد و تەرەقی» هەن. بەگوێرەی ئەو زانیارییانەی کە دەستمان کەوت، ئیتیحاد و تەرەقی لە ساڵی ٢٠١٤ دامه‌زراوه. بۆ ئه‌وه‌ی ڕۆڵی ژیته‌می جاران بگێڕێت دامه‌زراوه. ئامانجەکەشی ئەوەیە کە پێش هه‌موویان لەسەر مەسەلەی کورد، هه‌روه‌ها لەسەر ئەو بابەتانەی کە بەگوێره‌ی دەوڵەتی تورک نییە، كاری کۆنترایی (دژایه‌تی و گێره‌شێوێنی) بکات.\nکاتێک ئەو دەستەیە له ساڵی ٢٠١٤ تازە دامه‌زراوه، دوو ناویان لەخۆیان ناوه؛ ئیتیحاد و تەرەقی. تەرەقی واته ئەندامانی هەواڵگریی تەکنیکی. ئیتیحاد-یش ئەو ئەندامانەی هەواڵگرین کە لە بواری پراکتیکدا کاریان ده‌كرد.\nئەو گرووپه کە بە تازە داده‌مه‌زرا هه‌رچه‌نده بەفەرمی سەربە وەزاره‌تی ناوخۆش نەبێت، پەیوەست بووه بە وه‌زاره‌ته‌كه و بەشێوەیەکی نافەرمی کاری كردووه. ساڵی ٢٠١٦ كاتێك جەنده‌رمە بەفەرمی خرایه سەر وەزارەتی ناوخۆ، ئەو گرووپه ناوی خۆی بۆ «قیامی – میللی» دەگۆڕێت. سه‌رچاوه‌یه‌كمان دەڵێت، ئەو تیمه هه‌ر ئیتیحاد تەرەقییە و لەناو «دەوڵەتی قوڵ»ی تورکدا سەر بە دەوڵەت باخچەلی-یه.\nئاشكرانه‌كردنی ئیتیحاد له‌لایه‌ن داعش سه‌لمێنه‌ری هاوكاری نێوانیانه\nسوپای تورکیا دوای سووتاندنی دوو سەربازه‌كه‌ی لەلایەن داعش، دوای ساڵێك له ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ سووتاندنی سەفتەر تاشی له لایه‌ن داعش پشتڕاست كرده‌وه. بەڵام لەسەر فەتحی شاهین کە لە دیمەنێكی داعشدا گوتبووی، «٢٦ ساڵم، خڵی کۆنیام، لەناو هەواڵگریی جەندەرمەدا ئه‌ركدارم. شوێنی كاره‌كه‌م تەکیرداغە» هیچ ڕوونکردنەوەیەک نەدرا.\nهەروەها بنەماڵەی فاتیح شاهین ڕوونکردنەوەیان نەدا. «ڕۆژنامەی ئایدنلک» لەو قۆناغەدا هاوکارییەکی گەورەی حکوومەتی کردبوو و نووسیبووی، «فەتحی شاهین سەرباز نییە. سێ ساڵ لەمەوبەر هەڵاتووە و چووەتە ڕیزه‌كانی داعش.» هه‌روه‌ها داعش دوای سووتاندنی سەربازەکانیش، ناوی ئیتیحاد و تەرەقی ئاشکرا نەکرد. ئەوەش هاوكاری نێوانیان پشتڕاست دەکاتەوە. وەکو ئیلیاس ئایدن گوتی، پێش هێرشەکان بۆ سەر گرێسپی دیدار و هه‌ماهه‌نگی له‌و شێوه‌یه كراوه. هه‌روه‌ها ئەوە ده‌ریده‌خات كه لەنێوان داعش و دەوڵەتی تورکدا هاوکاریی به‌رژه‌وه‌ندیانه بەردەوامە.\n«کاتی دیدارمان لەگەڵ میت باسی فەتحی شاهینمان نەکرد»\nچەتەکەی داعش ئیلیاس ئایدن گوتی، لە نێوان داعش و میتدا ٤-٥ دیدار چاوپێكه‌وتن كراون. جاری یەکەم بۆ گۆڕینەوەی ئەفسەری تورک ئایدن ئۆرس، جاری دووەمیش بۆ گه‌ڕاندنه‌وه‌ی کارمەندەکانی كونسوڵخانه‌ی توركیا له مووسڵ.\nئایدن گوتی، «٢٠١٥ کاتێک شاندی داعش و میت یەکتریان ده‌بینی، منیش لە دوو دیداردا بەشداریم کرد. یەکێک لە دیدارەکان ڕۆژی تەقینەوەی ئەنقەرە بوو، ئەوەی دیکەش دوو مانگ دوای ئەوەی بوو. لەو دیدارانەدا ئێمە باسی فەتحی شاهینمان نەکرد. تەنیا باسی سەفتەر تاشمان کرد. ئەو کاتە شاندی میت ئاگاداری فەتحی شاهین نەبوون. یانیش لەوانەیە ئاگاداری بووبن، بەڵام لای ئێمە وا خۆیان پیشان دەدا.» قسەکانی ئایدن لەبارەی ئیتیحاد تەرەقی نیشانی دەدات کە لەنێوان داعش و دەوڵەتی تورک پەیمانی دیکەش هەن.\nئایدن لەبارەی دیدار لەگەڵ میت لە ناوچه‌ی کلیس ئەربەیلی زانیاری دا و گوتی، «لەسەر زۆر بابەتی سیاسی قسەمان کرد. ئێمه دەمانویست ئەو کۆچبەرانەی کە گرتبوویانن، ئازادیان بكه‌ن و قوتار بن. بۆ ئەو مه‌به‌سته ئێمە لیستێکمان پێ دابوون. ئەوانیش داوایان دەکرد ئێمە لە جەرابلووس-ەوە هەتا باب، ڕووبەری ٣٣ کیلۆمەتر کە ئێمە پێمان ده‌گوت ئازەلە، چۆڵ بکەین. ده‌یانویست ئێمە سەربازەکانیش ئازاد بکەین. بەڵام لە بەرانبەردا داواکارییەکەی ئێمەیان جێبەجێ نەدەکرد. ده‌یانگوت، ئەگەر وەکو ئەوەی ئەوان دەیانەوێت ئەو هێڵە بۆ سوپای ئازاد (OSO) چۆڵ بكه‌ین و ئه‌وان لێی جێگیر بن، ئه‌و كاته داواکارییەکان جێبەجێ دەکەن. ئەوەی ئێمه لێی تێگەیشتین ئەوان لەوەدا عاسێ ببوون کە ڕووبەری ٣٣ کم چۆڵ بکەین. جێبەجێکردنی هەموو داواکارییەکان و بابه‌تی سەربازه‌كانیش پەیوەندی بە جێبەجێکردنی ئەو داواكارییه هەبوو.»\nڕه‌شید كێیه؟ - ئەوەی کە لەگەڵ دەزگای هەواڵگریی تورک پەیوەندی هه‌بووه\nبەگوێرەی قسەکانی ئیلیاس ئایدنی چەتەی داعش، ڕەشید میسری چەتەیه‌كی داعش بوو كه له سەرەتاوه لەگەڵ هەواڵگریی تورک له پەیوەندیدا بووه بۆ ئەو کارەش هه‌میشه تەلەفۆنی گرتووه. ئایدن گوتی، «ساڵی ٢٠١٤ کاتێکی گرێسپی لەدەستی داعشدا بوو، ڕەشید میسری بەرپرسی سنوور بوو لە شارەکە. چەتەکەی دیكه‌ش بەناوی ئەبو بارا کوردی کە له‌گه‌ڵیان لە دیدارەکاندا بەشدار بوو، ئەو کاتە بەرپرسی هەواڵگریی شارەکە بوو.»\nئه‌و چه‌ته‌یه گوتیشی، «ئەو کاتەی کە له مووسڵ كۆنسوڵی توركیا و فڵان دەگۆڕدرانه‌وه، ڕەشید و ئەبو بارا لە گرێسپی لەگەڵ كه‌سێك دیداریان ئه‌نجام ده‌دا كه ناوی ئەبوو هاکان بوو و بەناوی میت لە شاری ڕها-ه‌وه دەهات. یان لەو قۆناغەوە یەکتری دەناسن. بەرپرسی میت کە بەناوی ئەبوو هاکان خۆی بە ئێمە دەناساند، لەو كاته‌دا بەرپرسی هەواڵگریی هێڵی ڕها- مێردین بوو.»


کۆشکێکی پڕ نهێنی - قەڵەم\nتاریخ ایجاد در یکشنبه, 09 اسفند 1394 13:20\nئانور دو بالزاک\n١٨٥٠ ـ ١٧٩٩\nئانور دو باڵزاک ساڵی ١٧٩٩ لە تورز هاتۆتە دنیا. لە سەرەتای لاوەتیدا بە دوای ژیان شارەکەی خۆی بەجێدێڵێ و بە کاری چاپ و بڵاوکردنەوەی کتێب لە پاریس دەگیرسێتەوە، بەڵام بەهۆی سەرنەکەوتنی لەم کارەدا، بە جۆشێکی تەواو، بە بێوچان دەست بە نووسین دەکا. هەتا کۆتایی تەمەنی، کۆمەڵێ رۆمان بەرهەم دێنێ، ئەمەش ئەو دەکاتە یەک لە گەورەترین رۆمان نووسانی جیهان.\nلە کتێبی کۆمێدی مرۆڤیەکەی(uman ComedyH) باڵزاکدا چەندین کورتە چیرۆکی تێدایە لە نەوعی خۆیاندا یەکەمن؛ ئەم کورتە چیرۆکانە لە رابردوو بڕاون. کارەکەی باڵزاک سروشت و تایبەتمەندییەکی سەردەمیانەی پێوە دیارە، کە نیشانەیەکی بەرچاوی هەموو هونەرێکی گەورەیە.\nکۆشکێکی پڕ نهێنی، یەکێکە لە گەورە چیرۆکەکانی دنیای مۆدێڕن.\nئەم چیرۆکە لە لایەن کۆمپانیای'(Great Short Stories, Collier`s sons,New York.) چاپ کراوە. ناوی وەرگێڕەکەیشی بۆ زمانی ئینگلیزی نەزانراوە. عنوانی چیرۆکەکەیش La Grande Breteche بووە. ( لە رووی ئەم دەقەوە کراوەتە کوردی)\nسەد یاردێک* دوور لە شارەکەی ڤێندۆم(Vendome) لەسەر سنووری لۆیر(Loire)، کۆنە خانوویەکی بۆرەکەی لێیە، دیوارێکی بڵیندی سەربان لێژ دەوری داوە. ئەم خانوە لە شوێنێکی ئەوەندەش چۆڵەوانی هەڵکەوتوە، لە نزیکیەوە نە دەباغخانەیەک، نە خانێکی پیس و پۆخڵ کە رەنگە لە دەرەوەی هەر شارێکی چکۆلەدا ببن، نابینرێ. لە بەردەم ئەم خانوەدا، کە بەسەر چۆمێکدا دەڕوانێ باخێک هەڵکەوتوە. ئەم باخە کاتی خۆی، بەو دارە هەمیشە سەوز و جوان هەڵپاچراوانەیەوە، جێگای سەیران و پیاسە کردن بووە، بەڵام ئێستا گژوگیای کێوی هەموو شوێنێکی داپۆشیوە. چەند دانە داری بی کە ئەم بەهارە بەخۆدا هاتوون، وەک پەرژین ئەم ماڵەیان لەخۆگرتوە و لەچاوان شاردوویانەتەوە. شیناییەکی زۆر و زەبەندی گیای بژار و بێکەڵک کە ئێمە بە پیس و بۆگەنیان ناو دەبەین، ئەو قەدپاڵ و لێژاییانەیان رازاندۆتەوە. دارە بەردارەکان ئەمە دەساڵە لایان لێ نەکراوەتەوە و ئیتر بەر ناهێنن، گەڵا و خەڵفەکانیان چڕستانێکی پێکهانیوە. ئەو دارمیوانەی ناتوانن لە سەر پێ راوەستن، بە دیوارەکاندا هەڵگەڕاون. پیادەڕێکان کە رۆژانێک چەوڕێژ بوون، ئێستا قەوزە دایگرتوون، لە راستیدا رێچکەی رێگایەکیان پێوە دیار نەماوە.\nلە بەرزایی ئەو گردەوە، ئەوێ کە کەلاوەکانی کۆنە قەڵای شازادەکەی ڤیندۆمی پێوە نووساوە، تەنیا جێگایەک کە لەوێوە دەتوانی بڕوانیتە نێو ئەم قەڵا پەرژین کراوە، دەکەویتە خەیاڵی رۆژانێک ـ کە زەحمەتە دیاری بکەی ـ ئەم پەڵە زەویە، جێی دڵخۆشی گەورە پیاوێکی ئەم هەرێمە بووە، کە بە ناشتنی گوڵەباخ و هەڵالە و کاری باخەوانیەوە خەریک بووە؛ بێجگە لەمەش حەزی زۆری لە میوەی جوان و بەچیژیش هەبووە.\nهێشتاش ساباتێک یان دار و هەڵاشی ساباتێک دەبینرێ، هۆ لەوێ مێزێک دیارە، هەتا ئێستەش بەسەرچوونی زەمان تەواو تێکینەشکاندوە. سیمای رۆژانی رابردووی ئەم باخە، لایەنی ناخۆشی ژیانی هێمن و خامۆشی لادێمان بۆ ئەگێڕێتەوە، وەک چۆن کەسێک بیهەوێ ژیانی هونەرمەندێکی بەناوبانگ بە خوێندنەوەی نووسراوەی سر کێلی گۆڕەکەی سەرلەنوێ دروستکاتەوە. دەڵێی بۆ تەواو کردنی خۆشی و ناخۆشی ئەو بیرۆکانەی کە رۆحی کەسێک داگیر ئەکەن، یەک لەو دیوارانە کاتژمێرێکی هەتاوی نیشان ئەدا، کە بە وتەیەکی کۆن و بێتامی ئایینی مەسیح!Ultimam Cogita)\nبانی ئەم ماڵە بە شێوەیەکی تۆقێنەر داتەپیوە، داپۆشەری پشت پەنجەرەکان هەمیشە بەستراون، بانیژەکە پڕ بووە لە هێلانە پەڕەسەلکە، درگاکان بەردەوام داخراون. لە قڵشی پلیکانەکانەوە گژوگیا سەوز بوون. قفڵ و لاولاوەکان ژەنگیان هێناوە. بە رۆژ و بە مانگ، بە زستان و هاوین، شتێکی سپی وەک بەفر ئەم شووشە پەنجەرانەی داپۆشیوە. تەختەکان چەماونەوە، بۆیەکان هەڵیانداوە و رەنگیان چووە. ئەو بێدەنگییە دڵتەنگکەرەی بەسەر ئەم ماڵەدا کشاوە، تەنیا فڕەی باڵی باڵداران و خشپەی هاتوچووی پشیلە و جرج و مشکان دەیشکێنێ، کە خەریکی راونان و شەڕ و خواردنی یەکترن. دەستێکی نادیار لە هەموو شوێنێکی ئەم ماڵە جیهانێکی پڕ لە نهێنیی هەڵکەندوە.\nلەو شوێنەوە کە دەڕوانییە سەر ڕیگاکە، حەزێکی زۆر راتدەکێشێ تەماشایەکی ئەم خانووە بکەی، دەروازەیەکی گەورە دەبینی کە مناڵان کونکونیان کردوە. دوایی بیستم ئەم دەروازەیە ئەوە دەساڵە نەکراوەتەوە. لەم کونانەوە کە مناڵان لەم دەروازەیان کردوە، هارمۆنی و لەیەکچوونێکی تەواو لە نێوان ئەم حەوشە و باخەدا دەبینی. لە هەردووکیاندا ئەم شێواوی و ئاڵۆزییە هەیە. گژوگیا سەنگفەڕشی پیادەڕێکەی داپۆشیوە. دیوارەکان لە زۆرلاوە قڵشاون و لە سەر لاشانە رەشهەڵگەڕاوەکانیان بە هەزاران پنجی گوڵە بەیبوون سەریان لێک ئاڵاوندوە. پلیکانەکان لەێەک ترازاون. سیمی زەنگەکە ژەنگ لێیداوە. پلووسکەکان تەقیون.\nچ ئاگرێک لە ئاسمانەوە لەم ماڵە کەوتووە؟ چ دادگایەک فەرمانی خوێ پرژانی بە سەر ئەم خانووەدا داوە؟ سووکایەتی بە خوا کراوە؟ لێرە بە فرانسە خیانەت کراوە؟ ئەمانە کۆمەڵە پرسیارێکن لە خۆمانی دەپرسین، کەچی لەو خێو و خزۆکانەی هاتوچووی ئێرە دەکەن، وەڵامێک وەرناگرینەوە. ئەم خانووە چۆڵ و بەجێهێڵراوە مەتەڵێکی گەورەیە کە کلیلەکەی ون بووە. لە رابردوودا ئێرە تیوولێکی*چکۆلە بووە کە ' گراند بریتیش' یان پێگوتوە.\nوادەزانم ئەمن یەکەم کەس نیم کە ئەم خانمە بەڕێزەی خاوەنی ئەم هوتێلە، لە سەر نهێنییەکانی ئەم خانووە لە گەڵیانا کەوتۆتە قسە، بەڵام ئەمەوێ یەکەم کەس بم بۆ بیستن و وەرگرتنی ئەم قسانە.\n''بەرێز،'' ئەو خانمە گوتی، '' کاتێک ئیمپراتۆر بەندییە جەنگییەکانی سپانی و ئەوانی تریان ناردە ئێرە، کاربەدەستانی میری، گەنجێکی سپانییان بۆ حەوانەوە ناردبوە ڤیندۆم بۆ لای من. ئەم گەنجە بە پێی بەڵێنێ کە دابووی ئازاد کرابوو. بەڵام هەموو ڕۆژێک دەچووە بەخشداری و خۆی نیشان ئەدا. ئەو، کوڕە بەگزادەیەکی سپانی بوو و هیچی تر. ناوەکەی بە ئۆس یان دیا، کۆتایی دەهات. شتێک وەک' بورگۆس دو فرێدیا'. ناوەکەیم لە دەفتەرەکەمدا نووسیوە، ئەگەر پێتخۆش بێ دەتوانی بیخوێنیەوە. ئۆ‌ف، ئەم کوڕە لە نێو سپانیایاندا، لاوێکی جوانچاک بوو!؛ کە هەموو کەس پێیان دەڵین ناشیرینن. ئەو پێنج پێ* چەند ئینچێک کەڵەگەت بوو، زۆر جوان خۆی داڕشتبوو؛ دەستەکانی چووکەڵە بوون، ئەوەندە کە ئاگاداری لێ دەکردن؛ تۆ دەبوو بتبینیبا! ئەوەندەی فڵچە بۆ دەستەکانی هەبوو، کە ژنێک بۆ هەموو جلەکانی هەیەتی! قژەکانی رەشێکی تۆخ بوون، چاوەکانی ئاوری لێ دەباری. پێستی نەختێک بڕۆنزە بوو، من بەلامەوە ئێجگار جوان بوو. جلەکانی بەری لە جوانترین کەتان بوون کە من لە ژیانمدا لەبەر کەسێکدا دیتبووم، چونکە زۆر شازادە لێرە ماونەوە، لە نێو ئەوانەدا: ژێنڕاڵ بێرتراند شازادەی د. ئابرانت و ژنەکەی، مۆسیۆ دیکازیس و پاشای سپانیا. ئەو خواردنی زۆر نەبوو؛ بەڵام رەوشت و رەفتاری جوان و ئێجگار رووخۆش بوو. کەس ناتوانێ بڵێ رقی لە دڵا بوو. زۆر کەوتبوە بەردڵم، ئەگەر چی رۆژی چوارجار زیاتر دەمی بۆ قسان نەدەکردەوە. زەحمەت بوو درێژە بەدووان بدەی لەگەڵیدا. ئەگەر دەکەوتییە قسان لەگەڵیا، وەڵامی نەدەداوە. بیستوومە ئەڵێن ئەمە خولیا و باو بووە لە نێویاندا. ئەو کتێبی سروودە ئایینییەکانی وەک قەشەکان دەخوێندەوە. بە رێکوپێکی دەچووە نوێژ و بۆنە ئایینییەکان. لە کوێ دادەنیشت؟ دوو هەنگاو دوور لە رووگەی کلیسەکەی مادام دو ماریت. بۆ یەکەمجار کە چووە کلیسا، کەس شکی بۆ ئەوە نەدەچوو لەوێ دانیشێت. بێجگە لەمانە ئەم کوڕە هەژارە قەت چاوی لەسەر کتێبە دۆعاکان هەڵنەدەبڕی. ئەو ئێواران دەچووە کێوگەڕی بۆ نێو وێرانەکانی ئەو قەڵایە. ئەمەش تەنیا سەرگەرمیی ئەم بەسزمانە بوو. دەڵێن سپانیا هەمووی کێو و کەژە! لە دەسپێکی هاتنی بۆ ئێرە و لە ژێر چاوەدێری بوونەکەیدا، تا درەنگان لەدەرەوە دەمایەوە. زۆر پەرۆشی دەبووم کە دەمبینی تا نیوەشەو ناگەڕێتە ماڵەوە؛ بەڵام وردەوردە بەم حەز و ئارەزووانەی راهاتین. کلیلی درگاکەی لەگەڵ خۆیا دەبرد و ئێمەیش ئیتر چاوەڕوانی نەدەماینەوە. مەنزڵی لە خانوویەکی ئێمەدابوو. رۆژێکیان مەیتەرەکەمان گوتی، ئێوارە کە چووبوو ئەسپەکان ئاو بدات، ئەم کوڕەی دیوە لەو چۆمەدا بەرەوخوار، وەکوو ماسی مەلە دەکات. کاتێک شەو گەڕایەوە پێم گوت لە خوڕایی ئاوی ئەو چۆمەدا ئاگای لەخۆی بێت؛ ئەو بەمە کە لە چۆمەکەدا بینراوە زۆر زویر بوو. سەرەنجام رۆژێکیان، یان باشتر وایە بڵێم بەیانییەک، لە ژوورەکەی نەماندیتەوە؛ ئەو شەوە نەگەڕابۆوە. بەدوای گەڕانێکی زۆر بە دوویدا، لە کەشۆی مێزێکدا، نووسراوێک و پەنجا سکەی زێڕی سپانی کە پێی دەڵین داوبلۆن، بە نرخی پێنج هەزار فرانک، لەگەڵ چەند پارچە ئەڵماس بە نرخی دەهەزار فرانکم، لە قوتویەکی سەربەمۆردا دۆزییەوە. لەم کاغەزەدا نووسیبووی گەر هاتوو نەگەڕاوە، ئەم پارەی زێڕ و ئەڵماسانە بۆ ئێمە بەجێدێڵێ، بەو مەرجەی بە شوکرانەی هەڵاتن و رزگاربوونەکەی لە کلیسا بیکەنە خێر. ئەو رۆژانە مێردەکەم لە من دانەبڕابوو؛ هەموو ئەو دەوەرەی بەدوایدا پشکنی.\n'' ئێستا بەشی سەیری ئەم چیرۆکە. مێردەکەم جلەکانی ئەم سپانییەی هێنایەوە ماڵ، ئەو ئەم جلانەی لە ژێر بەردێکی گەورەی قەراخ چۆمەکە لە نزیک قەڵاکە راست بەرانبەر بە ' گراند بریتیش' دۆزیبۆوە. ئەو زۆر زوو چووبوو، بۆیە کەس نەیدیبوو. پاش خوێندنەوەی نامەکە جلەکانی سووتاند و بەپێێ خواستی کۆنت فرێدیا رامانگەیاند کە هەڵاتووە. بەخشدار هەموو ژاندارمەکانی بەدوویا نارد، بەلام هەرگیز نەیانگرتەوە. لێپاس لای وابوو لە چۆمەکەدا خۆی خنکاندوە. منیش گوتم بەڕێز من وانازانم؛ لام وایە ئەو لەگەڵ مادام دو مێریت دەستی تێکەڵ کردبوو، چونکە رۆزالیا پێمی گوت ئەو خاچەی کە خانمەکەی هێندە بیری لێئەکردەوە و لەگەڵ خۆیا بردیە گۆڕ، لە دارحەیزەران و زیو دروستکرابوو.\nکاتێ مۆسیۆ دو ڤرێدیا هاتە ئێرە خاچێکی وای پێبوو، دواییش قەت بە دەستییەوە نەمدییەوە. ئێستە بەڕێز بیر لەوە ناکەیتەوە، من پێویستم بە تۆزێ دوودڵی لە سەر ئەو پانزە هەزار فرانکەی ئەو سپانیاییە نیە و مافی خۆمە لە سەریان؟"\nمن وتم: "بێگومان؛ بەڵام تۆ لە رۆزالیات نەپرسی؟"\n"ئۆ، بەڵێ، گەورەم؛ بەڵام بە بێ هیچ مەبەستێك! ئەم کچە ئەڵێی دیوارە. ئەو شتێک دەزانێ، بەڵام مەگەر دەتوانی بیهێنیتە زمان."\nدوای ئاڵوگۆڕی چەند قسەی تر لەگەڵما، خاوەن هوتێلەکەم چێژکەیەکی بۆ بەجێهێشتم. چیژکەیەک بۆ بیرۆکەیەکی لێڵ و ناڕوون، بۆ حەزێکی رومانتیکی و سام و ترسێکی ئایینی، نەک وەکوو ئەو هەستە قووڵەی لە مێشکمانا دروست دەبێ، کاتێک شەوان دەچینە کلیسەیەکی تاریک و لەبەر رووناکایی چرایەکی کز لەژێر تاقە بڵیندەکەی کلیسە؛ هەیکەلێکی ناڕوون لەبەر چاومان ئەخشێ ـ سیڕەی شەنینەوەی عەبایەک یان جبەیەک دێتە گوێمان و مووچڕکەیەک بە لەشمانا دەخزێ.\nلە ناکاو گراند بریتیش بەو گژوگیا درێژانەیەوە، بە پەنجەرە کیلۆندارەکانیەوە، بە ئاسنە ژەنگاوییەکانیەوە، بە دەرگا داخراوەکانیەوە و بەو ماڵە چۆڵکراوانەیەوە، وەک خێوێکی نائاسا لە بەر دەمما قوت بۆوە. هەوڵمدا لە نهێنیی ئەم خانووە تێبگەم و گرێکوێرەی ئەم درامایە بکەمەوە ـ درامایەک کە سێ کەسی کوشتبوو.\nلای من رۆزاالیا ببوە سەرنجڕاکێشترین کەسی ڤیندۆم. بەو جۆرەی کە من ئەوم بینی، بە پێچەوانەی ئەو ئەندامە خرپن و پێکەنینەی سەرلێوی، شوێن پێێ خەم و کوڵیکی شاردراوەم لە سیمایدا بەدی کرد. لە دەروونی ئەم کچەدا سەرچاوەیەکی پەشیمانی یان هیوا هەبوو؛ شێوە رەفتاری ، نهێنییەکی دەخستە روو، وەک شێوە رەفتاری کەسێکی ریاکار کە بێئەنداز لە پاڕانەوەو نزاکردندا بێت. یان کەسێک کە منداڵێکی ساوای کوشتبێ و دوایین ناڵەی منداڵەکە هەمیشە لە گوێدا بزرینگێتەوە. هێشتاش هەڵس و کەوتی توندوتیژ و سادە بوو. ئەو زەردەخەنە گەوجانەیەی، لەوە نەدەچوو هی کەسێکی تاوانکار بێت، بەڵام تۆ دەتتوانی ئەو سەرپۆشە گەورەیەی کە لەو سنگ و مەمکە قەڵەوانەی خۆی ئاڵاندبوو و بە قەیتانێک بە کراسە شۆڕە، کەتانییە ڕەنگ ئاوی ـ ئەرخەوانییەکەیەوە، قایم کردبوو وەک بێتاوانێکی چاو لێ بکەی.\nبیرم کردەوە، نا.... نابێ ڤیندۆم بەجێ بهێڵم هەتاکوو مێژووی گراند بریتیش نەزانم. بۆ گەیشتن بەم مەبەستەش، ئەگەر پێویست بێ دۆستایەتی لەگەڵ ئەم کچە دائەمەزرێنم.\n"رۆزالیا،" ئێوارەیەکیان پێمگوت.\n" بەڵێ بەڕێز."\nبێباکانە و بە ئارامی کەوتە قسان. بەدەم پێکەنینەوە گوتی:\n"کاتێ هەوەس بەرەو بەدبەختی ئەمبا، زۆر پیاوم دەست دەکەون." هەر زووش لە ژێر کاریگەری هەست و سۆزیا هاتەوە سەرخۆ، چونکەهەموو ژنەکان، هەر لە گەورە خانمی هوتێلەکەوە هەتا خزمەتکارەکان ئەم هێمنی و لەسەرخۆییە تایبەتییەیان پێوە دیاربوو.\n" ئەتۆ زۆر جوان و ئێسکسووکی، نابێ دڵدارانیشت کەم بن. بەڵام رۆزالیا، پێم بڵێ، چۆنە دوای مردنی مادام دو مێریت لەم هوتێلە بەکاری خزمەتچییەتییەوە خەریکی؟ خانمەکەت هیچی بۆ بەجێ نەهێشتووی پێی بژیت؟\n" ئۆ، بەڵێ! بەڵام بەڕێز، شوێنەکەم لە هەموو ڤیندۆمدا باشترین جێگەیە."\nئەم وەڵامە، یەک لەو وەڵامانە بوو کە قازی و پارێزەران پێی دەڵێن خۆدزینەوە.\nبۆم دەرکەوت شوێنی رۆزالیا لەم چیرۆکە رۆمانتیکەدا وەک خانەی ناوەڕاستی تەختەی شەترەنج وایە. ئەو لە نێوجەرگەی ئەم چیرۆکەدا بوو. وام بەرچاو دەهات بە هەموو گرێیەکی ئەم چیرۆکەوە بەستراوەتەوە، واتە دوابەشی ئەم چیرۆکە، لەم کچەدا کۆ بۆتەوە، بۆیە لە ئێستەوە رۆزالیە بوو بە بابەتی گرینگی هەوڵەکانی من.\nبەیانییەکیان بە رۆزالیەم گوت: '' هەرچی لە سەر مادام دو ماریت دەزانی پێم بڵێ."\n" ئۆ!" بەترسەوە هاتە وەڵام : "مۆسیۆ هۆراس ئەمە لە من مەپرسە." هەستم کرد بەم پرسیارە پەست بوو ـ ئەو دەموچاوە جوانەی تێکچوو، ئەو رەنگە گەش و روونەی بە رووەوە نەما، تروسکاییش لەچاوە بێگوناهەکانی بڕا. سەرەنجام وتی: " باشە، گەر دەتەوێ بزانی، پێت دەڵێم؛ بەو مەرجەی بەڵێنم دەیێ، ئەم نهێنییە لای خۆت راگری.\nبەڵێ، کچم. من دەبێ بە سەربەرزی دزێک، کە بەوەفاترین کەسی ئەم دنیایەیە، نهێنییەکەت لای خۆم راگرم.\nئەوەی رۆزالیا بە دوور و درێژی بۆی باس کردم، ئەگەر بە زمانێکی رەوان دەقاودەق بیگێڕمەوە، لە کتێبێکدا جێی نابێتەوە؛ بۆیە کورتی ئەکەمەوە.\nژوورەکەی مادام دو مێریت لە بریتیش، لە سەر تەختی زەوی بوو. هێشخانێکی بچووک بە ئەندازەی چوار پێ* لە ئەستوورایی دیوارەکەی بۆ سازکرابوو، جل و بەرگەکانی خۆی لەوێ هەڵدەگرت. سێ مانگ پێش ئێوارەی ئەم رووداوە کە باسی دەکەم، مادام دو مێریت تەواو نەخۆش و بێتاقەت بوو. چونکە میردەکەی بە تەنیا بەجێی هێشتبوو. مێردەکەی لە ژوورێکی تر لە نهۆمی یەکەم دادەنیشت. ئەو ئێوارە بە رێکەوت دوو سەعات درەنگتر لە یانە (کە رۆژانە لەوێ دادەنیشت و رۆژنامەی دەخوێندەوە و قسەی سیاسەتی لەگەڵ دانیشتوان دەکرد) گەڕابۆوە ماڵەوە. ژنەکەی وایدەزانی ئێستە لە ماڵەوەیە و لە جیگەدا خەوتووە.\nئەو رۆژانە هێرشی فرانسە بابەتێکی گەرم بوو بۆ گفتگۆ؛ پیشبڕکێی بیلیاردیش زۆر پڕجۆش بوو. مۆسیۆ دو مێریت چل فرانکی دۆڕاندبوو. لە ڤیندۆم چل فرانک پارەیەکی زۆر بوو. لەوێ هەموو کەس بۆ رۆژی تەنگانە پووڵیان پاشەکەوت دەخست و هەڵسوکەوتەکان لە چوارچیوەیەکی جێی پەسندا بوون. چونکە رەنگبوو، لە پاشەرۆژدا سەرچاوەیەکی راستینەی خۆشی بێ بۆیان.\nجاران کە مۆسیۆ دەگەڕاوە ماڵەوە، لە رۆزالیای دەپرسی ئایا خانم نووستوە؛ لە وەڵامیدا کە هەمیشە بەڵێ بوو، دڵی ئاوی ئەخواردەوە و بە دڵنیایی و دڵخۆشییەوە خۆی دەگەیاندە ژوورەکەی خۆی.\nئەو ئێوارە کە گەڕایەوە ماڵەوە، نازانم چۆن بوو کەوتبوە سەری، بچێتە لای ژنەکەی و ئەو کارە چەوتەی کە کردبووی، بۆی بگێڕێتەوە. بەڵکوو لەم رێگایەوە دڵنەواییەکیشی کردبێ.\nنیوەڕۆ کاتی نانخواردن بینیبووی مادام دو مێریت جلی جوانی لەبەردایە و زۆر چاک خۆی رازاندۆتەوە. لە رێگەی یانەدا بیری کردبۆوە دەبێ ژنەکەی تەواو چاک بۆبێتەوە و ئەم چاکبوونەوەش جوانتری کردوە. ئەو وەک مێردێک ئەمە نەختێک درەنگ تێگەیی( چونکە پیاوان هەموو هەر وان).\nبە جێگەی ئەوەی بانگ لە رۆزالیا بکا، کە لەو کاتەدا لەگەڵ چێشتلێنەرەکە و کالیسکەچییەکە خەریکی یاریکردن بوو، مۆسیۆ دو مێریت خۆی لەبەر رووناکی چرایەکی لەنتەردا کە لە یەکەم پێپیلکەی پلیکانەکان دانرابوو، چوو بۆ ژووری ژنەکەی.\nیەکەم هەنگاوی لەو داڵانە سەر بە تاق دروستکراوەدا دەنگیدایەوە. هەر کە دەستیشی دایە دەسکەی دەرگای هۆدەی ژنەکەی وای کەوتە خەیاڵ، کە دەنگی بەستنی درگای هێشخانەکەی هاتە گوێ؛ بەڵام کە چووە ژوور مادام دو مێریت بە تەنیا لەبەر ئاگردانەکە دانیشتبوو. مێردەکەی وایزانی رۆزالیا لە هێشخانەکەیە، بەڵام دەنگێکی بەدگومانی و دڵپیسی لە گوێیدا دەزرینگایەوە، بۆیە کەوتە سەر هەست. تەماشایەکی ژنەکەی کرد، نازانم لە چاوەکانیدا چیی خوێندەوە.\nژنەکەی لە حاڵێکدا رۆزالیا جلەکانی لەبەر دادەکەند، بە شەرمەوە پرسی: "هەواڵێکی ناخۆشت بیستووە یان نەخۆشی؟"\nمۆسیۆ مات و بێدەنگ مابۆوە.\nمادام دو مێریت بە رۆزالیای گوت: "دەتوانی بچیتە دەرەوە، بۆخۆم قژەکانم لوول ئەکەم."\nئەو لە سیمای مێردەکەیدا پشێوی خوێندبۆوە. پێیخۆش بوو لەگەڵیا بەتەنیا بێت. کاتێ رۆزالیا چووەدەر، یان وایانزانی چۆتە دەر (چونکە رۆزالیا بۆ چەند خولەکێک لە داڵانەکە مابۆوە)، مۆسیۆ دو مێریت هات لەبەردەم ژنەکەیدا راوەستا و بە ساردوسڕی پێی گوت:\n"خانم کەسێک وا لە هێشخانەکەدا؟!" مادام دو مێریت بە ئارامی تەماشایەکی مێردەکەی کرد و وەڵامی دایەوە: "نا، کەسی لێ نیە." ئەم وەڵامە بۆ مۆسیۆ دڵ بریندارکەر بوو؛ بۆیە بروای پێنەکرد. لەگەڵ ئەوەشدا هەتا ئەوکاتە، ژنەکەی ئەوەندە پاک و بێخەوش نەهاتبوە بەرچاو. چوو بە لای هێشخانەکەوە دەرگاکەی بکاتەوە؛ مادام دومێریت دەستی گرت و بە سیمایەکی خەمگینەوە سەیرێکی کرد و بە دەنگێک کە هەستێکی سەیری ئاشکرا دەکرد، وتی: "ئەمەت لەبیر بێ، ئەگەر لەوێ کەسی لێ نەبێ، هەموو شتێک لە نێوانمانا دوایی دێ!"\nسەنگینی لەرادەبەدەری ژنەکەی، ئەو ڕێزە قووڵەی جارانی بۆ کۆنت دو مێریت گەڕاندەوە،\n"نا" ئەو وتی. "ژۆزۆفین، ناچمە ئەوێ. لە هەر دوو حاڵدا ئەمە، ئێمە بۆ هەتاهەتایە لەیەک جیا ئەکاتەوە. چاک گوێم لی بگرە، ئەزانم چەند دڵپاکی، چەند خواپەرست و پیرۆزی، بۆ پاراستنی ژیانت دەست نادەیتە گوناهێکی ناپەسند."\nبەم قسانە مادام دو مێریت چاوەبەقووڵاچووەکانی بڕیە مێردەکەی.\n" ها، خاچەکەت بگرە،" مێردەکەی وتی. "لە بەردەم خوا دا سوێند بخۆ کە لەو هێشخانەدا کەسی لێ نییە، بڕوات پێئەکەم و قەت ئەو درگایە ناکەمەوە."\nمادام دو مێریت خاچەکەی وەرگرت و گوتی: " ئەمن سوێند دەخۆم."\nمێردەکەی وتی: " دەنگ هەڵبڕە و بڵێ، لە بەردەم خوادا سوێند دەخۆم لەو هێشخانە کەسی لێ نییە."\nمادام دو مێریت بە دەنگێکی نزم بە هێواشی ئەم رستەیەی دووبارە کردەوە.\nمۆسیۆ دو مێریت بە ساردوسڕیەوە گوتی: "زۆر باشە."\nدوای ماوەیەکی کورتی بێدەنگی، مۆسیۆ دو مێریت لە حاڵێکدا خاچە دارحەیزەرانەکەی کە بە زیو رازاندرابۆوە، بەدەستەوە گرتبوو و لێی ورد ئەبۆوە، گوتی: "ئەم خاچە جوانەم لەمە پێش نەدیبوو."\nمادامیش وتی: "ئەوەم لە دوڤیڤێری زێڕنگەرەوە دەست کەوت. ئەوێش ساڵی رابردوو ئەوکاتەی بەندییە سپانییەکانیان لە ڤیندۆمەوە دەبرد، لە مونکێکی کڕیبوو."\nمۆسیۆ دو مێریت هەر کە خاچەکەی بە بزمارەکەدا کردەوە، هەناسەیەکی هەڵکێشا و بانگی رۆزالیای کرد. رۆزالیا کە هات مۆسیۆ خیرا چوو بەلایەوە و بردی بۆ لای پەنجەرەیەک کە دەیڕوانی بۆ سەر باخچەکە و بە گوێیداچپاندی: "گوێم لێ بگرە! من دەزانم گۆرین فلۆت، دەیهەوێ لەگەڵتا زەماوەند بکا، کێشەیشی تەنیا دەسکورتییە، تۆ پێت گوتوە ، دەبیتە ژنی ئەگەر بێتوو خۆی وەک وەستای دیوار دامەزرێنی. چاکە، بچۆ پێی بڵێ، بە ماڵە و ئامێرەکانیەوە با بێتە ئێرە. وابکە بێجگە لە خۆی کەس پێنەزانێ؛ شانسەکە لەوە زیاترە ئێوە ئارەزووی دەکەن. لە هەموو شتێک گرینگتر ئەوەیە ئەم ژوورە بە بێ قرموقاڵ بەجێ بهێڵە، ئەگینا-" ناوچەوانی خۆی گرژ کرد.\nرۆزالیا چووە دەر، مۆسیۆ دو مێریت بانگی کردەوە و گوتی: "ها، ئەمەش کلیلەکەم،" دوایی لەو داڵانەدا وەک هەورەگرمە نەڕاندی. جین، کالیسکەچییەکەی کە نۆکەرێکی جێگای بڕوای بوو، لەو کاتەدا یاری وەرەقی دەکرد، یارییەکەی بەجێ هێشت و هاتە دەر.\nمۆسیۆ دو مێریت وتی: "بچن بنوون، هەمووتان بچن بنوون." دوایی بە دەست بانگی کالیسکەچییەکەی کرد لێی نزیک بێتەوە و بە ئەسپایی پێیگوت: "کاتێ هەموو نووستن، دێیە خوارەوە و پێم دەڵێی."\nمۆسیۆ دو مێریت کە دیمەنی ژنەکەی لەبەرچاو ون نەدەبوو و هەر فەرمانی ئەدا، گەڕایەوە بەر ئاگردانەکە بۆ لای ژنەکەی و دەستی پێکرد بە قسە کردن لەسەر یاری بیلیارد و قسە و باسی یانەکە. رۆزالیا کە گەڕایەوە ئەو دوانەی دەبینی زۆر بەئاشتی و رووخۆشی لەگەڵ یەکدا دەدوێن.\nکۆنت ئەم دواییانە دابووی میچی ژوورەکانی دیوەخانیان چاک کردبۆوە. گەچی پاریس لە ڤیندۆم بەزەحمەت دەستدەکەوێ، چونکە کرێی گواستنەوە نرخی زۆر دەباتە سەر. بۆیە کۆنت گەچێکی زۆری کڕیبوو. ئەو دەیزانی ئەوەی کە دەمێنێتەوە کڕیاری زۆر دەبن. ئەم بارودۆخە هانیدابوو پلان دانێت بۆ ئەو کارانەی کە دەیهەویست جێبەجێیان بکات.\nرۆزالیا بە دەنگێکی نزم وتی: "گەورەم، گۆڕین فلۆت هاتووە." لە وەڵامدا کۆنت بەدەنگی بەرز گوتی: "با بێتە ژوور."\nمادام دو مێریت کە بەنناکەی بینی رەنگی نەختێک تێکچوو. مێردەکەی وتی: "گۆرین فلۆت، بچۆ لە گاراجی کالیسکەکە خشت و گەچ بێنە و درگای ئەم هێشخانەی هەڵچنە و بە گەچیش سواخی بدە." پاشان رۆزالیا و وەستاکەی بانگ کردە لاوە و گوتی: "گۆرین فلۆت، ئەمشەو لێرە ئەنووی. بەڵام سبەی پاسپۆرتێک وەردەگری و دەڕۆی بۆ وڵاتێکی دەرەوە بۆ شارێک کە خۆم پێت دەڵێم. بۆ ئەم سەفەرەت شەش هەزار فرانک وەردەگری. دەساڵ لەو شارە دەمێنیتەوە، هاتوو ئەو شارەت پێخۆش نەبوو، لە شارێکی تر دانیشە، بەڵام دەبێ هەر لەو وڵاتە بێ. لە پاریسیشەوە بڕۆ. لەوێ چاوەروانی من دەمێنیتەوە. کە هاتم ، بە پێێ رێککەوتن شەش هەزار فرانکی ترت بۆ دابین دەکەم، بەو مەرجەی هەموو مەرجەکانی رێککەوتنەکەت ئەنجام دابێ. ئەمەش نرخی ئەو بێدەنگبوونەیە لەوکارەی ئەمشەو دەیکەی. بەڵام ئەتۆ رۆزالیا، لە رۆژی زەماوەندەکەتدا، بەومەرجەی شوو بکەی بە گۆرین فلۆت، دەهەزار فرانک وەردەگری. ئەگەر گەرەکتە شووبکەی، تۆش دەبێ زمانی خۆت راگری؛ ئەگینا جیازت نابێ."\nمادام دو ماریت بانگی لە رۆزالیا کرد و گوتی: "رۆزالیا، وەرە قژەکانم بۆ چاکە."\nکۆنت بە هێواشی لە ژوورەکەدا سەروخواری دەکرد و دەیڕوانی بۆ دەرگاکە و وەستاکە و ژنەکەی، بەبێئەوەی بە سووکایەتی کردن رووشکێنی بکا.\nلەو کاتەیدا کە وەستاکە خەریکی داگرتنی خشتەکان بوو، مێردەکەی لەوسەر ژوورەکەبوو، مادام دو مێریت بە هەلی زانی و بە رۆزالیای گوت: "کچەکەم دەهەزار فرانکت ئەدەمێ بە گۆرین فلۆت بڵێ درزێک لەبن دیوارەکە بهێڵیتەوە." دوایی بەدەنگی بەرز وتی: "دەی بچۆ یارمەتی بکە!"\nمۆسیۆ و مادام دو مێریت تەواوی ئەو کاتەی وەستاکە خەریکی دانانی دیواری هێشخانەکە بوو، خامۆش و بێدەنگ مابوونەوە. ئەم بێدەنگییە لە لایەن مێردەکەوە ئامانجی خۆی هەبوو، ئەو نەیدەویست بیانوویەک بداتە دەست ژنەکەی قسەیەکی دوو مەبەستە بکا. لە لایەن ژنەکەشەوە هەم لووتبەرزی بوو هەم ژیری و دوورئەندێشی.\nکە دیوارەکە گەیشتە نیوەیی، وەستای زۆرزان لە دەرفەتێکدا کە کۆنت پشتی تێکردبوون، ماڵەکەی بەزەبر کێشا بە شووشەی درگاکەدا. مادام دو مێریت بەمکارە زانی رۆزالیا لەگەڵ گۆرین فلۆت قسەی کردوە.\nهەرسێکیان سیمای پیاوێکی رەشکەڵە و خەفەتباریان بینی بەقژێکی رەش و دووچاوی گڕدارەوە. بەر لەوەی کۆنت ئاوڕبداتەوە، مادام دو مێریت توانی هێمای هیوایەک بەو بێگانەیە بگەیەنێ.\nسەعات چواری بەرەبەیان، چونکە مانگی سپتامبر بوو، کاری دیوار تەواو بوو. چاودێریی وەستاکە درا بە جینی کالیسکەچی و مۆسیۆ خۆیشی چوو بۆ ژووری ژنەکەی لێی بنوێ.\nبەیانی کە لە خەو هەستان، مۆسیۆ رووی لە ژنەکەی کرد و زۆر بەبێباکی گوتی: "جنۆکە، من دەبێ بچمە 'مایری' بۆ پاسپۆرت،" کڵاوەکەی لەسەرنا، سێ هەنگاو بەرەو درگا چوو، هەر خێرا گەڕایەوە و خاچەکەیشی لەگەڵ خۆی هەڵگرت.\nمادام دو مێریت لە خۆشیانا مووچڕکەیەک بە لەشیا گەڕا، وایدەزانی دەچێ بۆ لای دوڤیڤێر.\nکە کۆنت چووەدەر، مادام دو مێریت بانگی رۆزالیای کرد؛ بە دەنگێکی ترسناک هاواری کردێ: "ماڵەکە، ماڵەکە! زوو وەرن بۆ کار! بینیم گۆرین فلۆت چیی کرد؛ دەرفەت دەبێ بۆ کون کردن و چاک کردنەوەی دیوارەکە."\nلە چاوترووکانێکا رۆزالیا پاچێکی بۆ خانمەکەی هێنا. ئەویش بە جۆش و تینێکی بێهاوتاوە دەستیکرد بە رووخاندنی دیوارەکە. چەند دانەیەک خشتی دەرهێنان. لە کاتێکدا کە خەریکبوو پاچێکی کاریگەر بوەشێنێ، مۆسیۆ دو مێریتی لە پشت خۆیەوە بینی. پاچەکەی لەدەست بەربۆوە، بوورایەوە و کەوتە زەوی.\nکۆنت وتی: "مادام بەرنەوە سەر جێگەکەی، ئەو پێشبینی کردبوو، لە نەبوونی ئەودا چی رووئەدا، تەڵەی دانابۆوە بۆ ژنەکەی؛ ئەمجا نامەیەکی نووسی بۆ سەرۆکی شارەوانی و ناردی بەشوێن دوڤیڤێردا. زێرنگەرەکە کە گەیشت، ژوورەکە رێکوپێک کرابۆوە.\nکۆنت لە دوڤێڤیری زێڕنگەری پرسی: "تۆ ئەو خاچەت لە سپانییەکان کڕیوە، کاتێک لێرەوە رۆیشتن؟"\nوتی: "زۆر باشە، سپاس بۆ تۆ." هەر وەک بەور سەیرێکی ژنەکەی کرد. ئەمجا بە جینی گوت، ئاگادار بە، نان لە دیوەکەی خانم دەخۆم، ئەو نەخۆشە تا چاک نەبێتەوە بەجێێ ناهێڵم." ئەو زاڵمە بیست رۆژان لە دیوی ژنەکەی مایەوە. لە پێشدا کاتێک دەنگێک لە پشت دیواری هێشخانەکەوە دەهات و ژوزۆفین دەیهەویست لێی بپاڕایتەوە بەزەییەکی بەو بێگانەی لە حاڵی مردندا بێتەوە، خۆی وەڵامی ئەداوە بیئەوەی بهێڵێ ژنەکەی بێتە قسان.\n" تۆ بەو خاچە سوێندت خوارد کەس لەو هێشخانە نیە،"\nسێ پێ: foot 3\nyard = یارد\nFoot = 2.54cm پێ\nتیوول یان فیف: (fief) زەوی و زارێکە، پاشا داویە بە دەرەبەگێک کە لە داهاتەکەی بژی و بۆ کاری سەربازی و ئیداری لە خزمەتیدا بێت.


Rheumatoid arthritis - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nھەوکردنی جومگەی ڕۆماتیدی (بە ئینگلیزی: Rheumatoid arthritis؛ کورت دەکرێتەوە بۆ RA) بریتییە لە نەخۆشیەکی بەرگری خۆی کە لە بنچینەوە کار لە جومگەکان دەکات. بەشێوەیەکی سەرەکی دەبێتە ھۆی گەرمبوون، ھەڵئاوسان، وە ئازاری جومگە. ئازار وە وشکبوون بەزۆری خراپتریش بەدوای خۆیدا دەھێنێت. بەشێوەیەکی گشتی، مەچەک وە دەست توش دەبن، کە بە شێوەیەکی سەرەکی ھەمان جومگە لە ھەردوو بەشی لاشە توش دەبێت. ھەروەھا نەخۆشیەکە لەوانەیە کار لە بەشەکانی تری لاشە بکات. لەوانەیە ببێتە سەرەنجامی کەمی ژمارەی خڕۆکە سوورەکان، ھەڵئاوسان لە دەوروبەری سییەکان، وە ھەڵئاوسانی دەوروبەری دڵ. تا وە کەمی وزە ھەروەھا لەوانەیە دەرکەون. بەزۆری، دەرکەوتەکانی وردە وردە لە ھەفتەوە بۆ مانگ دەردەکەون.\nلە کاتێکدا ھۆکاری ھەوکردنی جومگەی ڕۆماتیدی ڕوون نییە، باوەڕ وایە کە پەیوەندی بەھۆکاری بۆماوەی یان ژینگەییەوە ھەبێت. ھۆکاری بنچینەی کۆئەندامی بەرگری لاشە دەگرێتەوە کە ھێرش دەکاتە سەر جومگەکان. ئەمەش سەرئەنجام دەبێتە ھۆی ھەڵئاوسان و ئەستوربوونی کیفی جومگە. وە لە ھەمان کاتیشدا کار لە ئێسک و کڕکڕاگەکانی تر دەکات. دەستنیشانکردنی بەزۆری پشت دەبەستێت بە دەرکەوتن و نیشانەکانی کەسی نەخۆش. تیشکی-X یان تاقیکردنەوەی تاقیگەی لەوانەیە پشتگیری دەستنیشانکردن بکات یان ئەو نەخۆشیانە دوور بخاتەوە کە ھەمان دەرکەوتەیان ھەیە. ئەو نەخۆشیانەی کە ھەن لەم شێوەیە ئەمانە دەگرێتە خۆی گورگە سورە، ھەوکردنی جومگەی ئێسک وە ئازاری درێژخایەنی ئێسک و ماسولکەکان.\nئامانجەکانی وەرگرتنی دەرمان بریتیین لە کەمکردنەوەی ئازار، کەمکردنەوەی ھەلئاوسان وە زیادکردنی تێکڕای فرمانی کەسی. لەوانەیە ئەمانە یارمەتیبدرێن لەلایەن ھاوسەنگکردنی پشوو وە ڕاھێنان، بەکارھێنانی شەپک یان ھەڵپەساردن، یان بەکارھێنانی ئامێری یارمەتیدەر. دەرمانی ئازار، ستیرۆید، وە NSAID بە زۆری بەکاردەھێنرێن بۆ دەرکەوتەکانی. دەرمانی گۆڕەری-نەخۆشی دژە ڕۆماتیزم DMARDs، وەکو دەرمانی دژە ھەڵئاوسان وە MTX، دەکرێت بەکاربھێنرێت بۆ کەمکردنەوەی پڕۆسەی نەخۆشیەکە. DMARDs'ی بایۆلۆجی دەتوانرێت بەکاربھێنرێت کاتێک چارەسەرییەکانی کە بێسود دەبن. ھەرچۆنێک بێت، لەوانەیە کاریگەری گەورەتری پێچەوانەیان ھەبێت دەرمانەکان. نەشتەرگەری بۆ چاککردنەوە، جێگرتنەوە یان چاندنی جومگەکان یارمەتیدەرە لە ھەندێک حاڵەت. زۆربەی چارەسەرە چێگرەوە دەرمانییەکان بە بەڵگە پشتگیری ناکرێن.\nلە ٢٠١٥'وە ھەوکردنی جومگەی ڕۆماتیدی کاریگەری لەسەر ٢٤٫٥ میلیۆن خەڵک ھەبووە. ئەمەش لە نێوان ٠٫٥ تا ١٪ لە پێگەیشتووەکانی وڵاتانی پێگەیشتوو دەگرێتەوە وە ٥ تا ٥٠ لە ١٠٠٬٠٠٠ کەسی تازە حاڵەتەکە تێیاندا گەشەدەکات ساڵانە. دەسپێکردنی لە ماوەی تەمەنی ناوەندی زیاتر باوە وە ژنان ٢٬٥ جار زیاتر تووشدەبن وەک لە پیاوان. لە ٢٠١٣، بووە ھۆی مردنی ٣٨٬٠٠٠ کەس کە ٢٨٬٠٠٠ بوو لە ١٩٩٠. یەکەم پێناسەی دۆزراوەی ھەوکردنی جومگەی ڕۆماتیدی لە ١٨٠٠ دانرا لەلایەن در. ئۆگەستن جێیکەب لاندرێی بۆڤیەس (١٧٧٢–١٨٤٠) لە پاریس. دەستەواژەی (rheumatoid arthritis) لە یۆنانییەکانەوە سەرچاوەی گرتووە بۆ جومگەی ئاودار و ھەڵئاوساو.\nنیشانەکان وە دەرکەوتەکاندەستکاری\nھەوکردنی جومگەی ڕۆماتیدی بە شێوەیەکی بنچینەی کار لە جومگەکان دەکات، بەڵام ھەروەھا کار لە ئەندامەکانی تریش دەکات لە زیاد لە ١٥–٢٥٪'ی حاڵەتەکان. کێشە ھاوپەیوەندەکانی تر نەخۆشی دڵە لوولە، فەشەلبوونی ئێسک، نەخۆشی سییە نێوانی، توشبوون، شێرپەنجە، ھەستکردن بە ماندووێتی، خەمۆکی، قورسی بیروھۆش، وە کێشەی کارکردن دەگرێتەوە.\nھەوکردنی جومگەکان ھەڵئاوسانی پەردەی جومگەیی دەگرێتە خۆی. جومگەکان ھەڵدەئاوسێن، تەنکتر، گەرمتر دەبن، وە داخوران سنوور بۆ جوڵەی جومگەکان دادەنێت. بەپێی کات، چەند جومگەیەک کاریان تێدەکرێت (ھەوکردنی فرە جومگەیی). بە شێوەیەکی گشتی جومگە بچووکەکانی دەستەکان، پێیەکان وە بڕبڕەی مل تووشدەبن، بەڵام جومگە گەورەکانیش وەکو شان و ئەژنۆ دەکرێت تووشببن. ھەوکردنی پەردەی جومگە دەکرێت ببێتە ھۆی توندبوونی جومگە لەگەڵ لە دەست دانی جوڵە وە ھەروەھا ڕووشاندنی سەر ڕووی جومگە کە دەبێتە ھۆی شێواوی وە لەدەستدانی فەرمان.\nبەشداربووانی ویکیپیدیا، «Rheumatoid arthritis»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩.\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=Rheumatoid_arthritis&oldid=646450»\nدواجار لە ١٦:٥٨ی ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ دەستکاری کراوە\nئەم پەڕەیە دواجار لە ١٦:٥٨ی ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ نوێ کراوەتەوە.


هۆکاری سەرەکیی قەڵەوبوونی منداڵ چییە؟\nزانایان هەندێك داتای تەندروستییان شیکردەوە لەبارەی دۆخی منداڵان لە ٢١ وڵاتی ئەوروپیدا و هۆکارە سەرەکییەکانی قەڵەوبوونی منداڵانیان دیاریکرد.\nلە بابەتێکدا ماڵپەڕی روسیا تودەی ئاماژەی بەوەکردوە، ئۆفیسی رێکخراوی تەندروستیی جیهانی ناوچەیی ئەوروپا دڵنیایی ئەوەیداوە، پاش توێژینەوەی ١٣.٧ ملیۆن منداڵ کە تەمەنیان لە نێوان ٦ بۆ ٩ ساڵدابوو، بۆیاندەرکەوت کە نزیکی ٤٠٠ هەزار منداڵ هەن کە بەراددەیەکی زۆر قەڵەون، لە هەر پێنج منداڵدا منداڵێك تووشی کێشەی قەڵەوی بووە.\nتوێژینەوەکە ئەوەی دەرخستووە کە ئەو منداڵانەی کە شیری دایکیان پێنەدراوە زیاتر تووشی قەڵەوی بوون، ئەم منداڵانەش بەهۆی قەڵەوبوونیان لە تەمەنێکی بچووکەوە مەترسی تووشبوونیان بە نەخۆشییەکانی دڵ و دەمارەکان و خراپی کرداری زیندەپاڵ زیاتر بووە.\nهەروەها توێژەران ئەوەیان خستووەتەروو کە شیردانی سروشتی بۆ ماوەیەکی درێژخایەن مەترسی زیادبوونی کێش بەڕاددەی %١٣ کەمدەکاتەوە.\nپسپۆڕانی رێکخراوی تەندروستیی جیهانی رێنمایی ئەوەیانداوە کە دایکان بەلایەنی کەمەوە شەش مانگ شیری خۆیان بدەن بە منداڵەکانیان دواتر هەندێك خواردنی دیکەیان بۆ زیاد بکەن بۆ ئەوەی بڕی پێویستی ماددەی خۆراکی بۆ جەستەیان دابین بکرێت.


جۆرێکە لە کەنەفتبوون کە سەرەتا توشی خانەدەمارییەکانی مێشک دەبێت پاشان ووردە ووردە جەستە توشی ئیفلیجبوون دەکات. ئەم نەخۆشییە خانەدەمارییەکانی مێشک و دڕکەپەتک شی دەکاتەوە کە ئەمانەش کۆنتڕۆڵی ماسولکە خۆویستەکان دەکەن. پاش ئەوەی کە زۆرێک لە خانەکانیان شی کردەوە بەمەش هەستەکانی ئەو بەشانە کەم دەبێتەوە و هەروەها لاوازی بینین، بیستنی گوێ وە هەروەها توانای گرتنی شتومەک کەم دەبێتەوە.\nهەندێک کەس ئەم نەخۆشییە کار لە بیرکردنەوەشی دەکات بە پێی کات بەڵام لەهەمووی ترسناکتر ئەوەیە کە کار لە هەناسەشمان دەکات بەمەش کەسی تووشبوو دەمرێت. بۆماوەیی یەکێکە لە هۆیەکان. ئەم نەخۆشییە لە کەسانێک دا ڕوودەدەن کە بەزۆری تەمەنیان لەنێوان ٥٠ بۆ ٧٠ ساڵ دایە و لە لای پیاوان ئاساییترە وەک لە لای خانمان.\nسەختی ئاخاوتن، قوتدان\nلاوازی ماسولکەی قاچ و دەستەکان\nئەم نەخۆشییە چارەسەری نییە بەڵام دەرمان ( Riluzole ) یارمەتیدەردەبێت بۆ زیادکردنی ڕۆژانی ژیان\nئەم ١٠ ساڵانەی کۆتا زۆر پێشکەوتنی بەخۆیەوە بینیوە. ١٥٠٠٠ کەس بەژدارن لە توێژینەوەیەک لە سوید کە نزیکەی ٥٠٠ کەسی نەخۆشی سویدیش بەژدارە. هەتاوەک و ئێستا ئەم چارەسەرەی باسکراوە دوا چارەسەرە و هەر نوێکارییەکی تریش ڕاگەینرا ئەوا بێگومان لەم بابەتەدا درێژەی پێدەدەین.\n2573 جار خوێندراوه‌ته‌وه


سەرۆک بەرهەم بۆ سەرۆک وەزیرانی ئیتاڵیا:\nعێراق په‌ره‌پێدانی په‌یوه‌ندییه‌كانی له‌گه‌ڵ یه‌كێتی ئه‌وروپا به‌هه‌ند وه‌رده‌گرێت\n- 2/6/2019 3:20:00 PM 3252 جار خوێندراوەتەوە\nد. بەرهەم ساڵح، سەرۆک کۆماری عێراق ئه‌مڕۆ چوارشه‌ممه له كۆشكی سه‌لام له به‌غدا پێشوازیكرد له جۆزیبی كۆنتی، سه‌رۆك وه‌زیرانی ئیتاڵیا و شاندی یاوه‌ری و رایگەیاند، وڵاتەکەی په‌ره‌پێدانی په‌یوه‌ندییه‌كانی له‌گه‌ڵ یه‌كێتی ئه‌وروپا به‌هه‌ند وه‌رده‌گرێت.\nنوسینگەی راگەیاندنی سەرۆکایەتی کۆماری عێراق بڵاویکردەوە، سه‌رۆك به‌رهه‌م ساڵح له کۆبونەوەکەدا جه‌ختی له گرنگی په‌ره‌پێدان و به‌ره‌وپێشبردنی په‌یوه‌ندییه هاوبه‌شه‌كان و به هێزكردنی ئاستی هاریكاری نێوان هه‌ردوو وڵات كرده‌وه، به‌جۆرێك كه خزمه‌ت بە به‌رژه‌وه‌ندی هه‌ردوو گه‌لی عیراق و ئیتاڵیا بکات.\nسەرۆک کۆماری عێراق خواستی عێراقیشی بۆ په‌یوه‌ندییه‌كی كاریگه‌ر و پێشكه‌وتوو له‌گه‌ڵ ئیتاڵیا و وڵاتانی یه‌كێتی ئه‌وروپا به‌گشتی نیشاندا.\nهه‌روه‌ها ئاماژه‌ی به خواستی عێراق کرد بۆ کرانه‌وه به‌ڕوی وڵاتانی عه‌ره‌بی و ناوچه‌كه و جیهان له پێناو ره‌خساندنی که‌شێکی له بار بۆ بوژانه‌وه‌ی عێراق به‌تایبه‌ت دوای سه‌ركه‌وتنی له جه‌نگی دژ به تیرۆردا.\nهه‌ر له‌میانی دیداره‌كه‌دا سه‌رۆك به‌رهه‌م بەشداریكردنی ئیتاڵیا له هاوپه‌یمانی نێوده‌وڵه‌تی دژی به تیرۆر و پشتیوانیكردنی له هێزه چه‌كداره‌كانی عێراق و هاریكاری له چه‌ندین پرۆژه‌ی خزمه‌تگوزاریدا به‌رز نرخاند.\nلایخۆیه‌وه جۆزیبی كۆنتی، پشتیوانی ئیتاڵیای بۆ هه‌وڵه‌كانی به‌رنگاربوونه‌وه‌ی تیرۆر و خواستی وڵاته‌كه‌شی بۆ به‌هێزكردنی هاریكاری دووقۆڵی نێوان هه‌ردوو وڵات نیشاندا، هاوكات خۆشحاڵی خۆی به سه‌ردانه‌كه‌ی بۆ عێراق و سه‌قامگیری و ئارامی عێراق ده‌ربڕی.\nهه‌روه‌ها له‌میانی دیداره‌كه‌دا گفتوگۆكرا له باره‌ی دۆسیه‌كانی ئابوری، بازرگانی، وه‌به‌رهێنان و چۆنیه‌تی كاراكردنیان له گشت بواره‌كاندا.


مۆسکۆ پێویستی بە کوردەکانی قەفقاس بوو.\nبەڵام کاتێک کوردستانی سوور بەچوار قەزاوە، لەگەڵ سێ قەزاکەی ئازەربایجان چوونە ژێر دەسەڵاتی ئەرمەنییەکان، ئەمە بەس نەبوو بۆ جێبەجێ بوونی پیلانی تێکەڵکردنەوەی تورکیا لەگەڵ جیھانی تورکدا. ئەرمەنییەکان کە ھەستیان بەو پیلانانەی رێککەوتنی تورک- ئازەری کردبوو، لەبەرامبەردا دەستی خۆیان لەناوچەکە بەھێزتر کرد.\nلەساڵی ١٩٩١ەوە جگە لەتورکیا کە لەڕوانگەی خۆیەوە دەستی کردبوو بەجێبەجێکردنی پلانی «گۆبل»، روسیاش بۆ چارەسەری کێشەکانی ناوچەکە چەند پلانێکیان ھەبوو کە کوردەکانیشی دەگرتەوە. لەناوەڕاستی ساڵی ١٩٩١، ھەندێک بەرپرسی دەوڵەتی روسیا پلانی دروستکردنی ناوچەی ئینزیباتی کوردییان ھەبوو لەسەر خاکی کوردستانی سوور کە قەرەباغی شاخاوی‌و چەند ناوچەیەکی سنووری نێوان ئەرمەنستان‌و ئازەربایجانی دەگرتەوە. ھەرچەندە سەبارەت بەدانیشتنە داخراوەکانی نێوان مۆسکۆ و باکو لەساڵی ١٩٩١دا، ھیچ زانیارییەکمان لەبەردەستدا نییە، بەڵام لەمانگی حوزەیرانی ھەمان ساڵدا نوێنەرەکانی گۆرباچۆڤ سەبارەت بەجەماعەتی یەکبوون کە لەپێناوی کوردستانی سووردا خەباتیان دەکرد، لەگەڵ بەرپرسانی ئازەربایجاندا کۆبوونەوە. تەنانەت بەڵێنی ئەوەیان دابوو کە لەماوەیەکی کورتدا سەربەخۆیی کوردستان رادەگەیەنن، ئەمەش کاریگەرییەکی زۆری ھەبوو لەسەر ئەنجامی ئەو دانوستانانە. ھەر لەمانگی حوزەیرانی ئەو ساڵەدا، لەنێوان ئازەری‌و ئەرمەنییەکان، ھێشتا دەرفەتی چارەسەری کێشەکانیان بەڕێگەی ئاشتییانە مابوو. ٢٣ی ئەیلولی ساڵی ١٩٩١، لەشاری «جەلەزنۆڤۆدسک»ی روسیا، بەناوبژیوانی سەرۆک کۆمارەکانی کازاغستان‌و روسیا ھەوڵدرا کێشەکانی نێوان ئازەربایجان‌و ئەرمەنستان بەڕێگەی ئاشتییانە چارەسەر بکرێت‌و بۆ ئەو مەبەستەشە رێککەوتنێک کرا لەنێوانیان کە سەلماندی ھێشتا ئومێدی ئاشتی ماوە.\nبەڵام ھەم یەکێتیی سۆڤێت بەگشتی، ھەم خێرایی پێشھاتە نەخوازراوەکانی ناوچەکە، وایکرد دەرفەتیی چارەسەری ئاشتییانە نەمێنێت. ئیتر لەناوەڕاستی ساڵی ١٩٩١ بەولاوە، دەرکەوت کە یەکێتیی سۆڤێت چیتر بەم شێوەیە ناتوانێ لەسەر پێ بمێنێتەوە. سەرکردەکانی سۆڤێت، وردە وردە بەدوای چارەنووسی خۆیاندا وێڵ بوون. بەدەر لەو رێککەوتنەی کە سەرۆک کۆمارەکانی ئازەربایجان‌و ئەرمەنستان بەیەکەوە کردبوویان، ئازەربایجان لەبەرەکانی شەڕدا لاواز بوو، ھەروەھا لەناوخۆی وڵاتیشدا شەڕی دەسەڵات ھەبوو، ئەرمەنییەکانیش ھێزیان لەمە وەردەگرت‌و ھێندەی تر کەوتبوونە پۆزسیۆنی ھێرشەوە. کۆتایی ساڵ (٢٦ی کانوونی یەکەمی ساڵی ١٩٩١) ناوەندی قەرەباغی شاخاوی (خانکەندی) بەتەواوی کەوتبووە ژێر دەسەڵاتی ئەرمەنییەکانەوە، زەمینەی داگیرکردنی دوو شاری سەرەکی، واتە شوشاو لاچین-یش خۆش کرابوو، بەمجۆرە پلانەکەی تورکیا ھەنگاو بەھەنگاو لەجێبەجێکردن نزیک دەبۆوە. لەدۆخێکی وادا، بیانووی بونیاتنانەوەی کوردستانی سووریش نەدەما کە وەک بەشێک لەچارەسەری ئاشتییانەی ناکۆکی نێوان ئەرمەنی‌و ئازەرییەکان دەبینرا.\nئەوەی کە روسەکان زۆر بەگەرمی سەیری بیرۆکەی بونیاتنانەوەی کوردستانی سووریان دەکرد، چەند ھۆکارێکی گرنگی ھەبوو. (١) کۆتایی دەیەی ١٩٨٠ و سەرەتاکانی ١٩٩٠ پێکدادانە قەومییەکان لەناو یەکێتیی سۆڤێتدا زیادی کردبوو، ھەروەھا دوورکەوتنەوە لەو ناوەند ببووە راستییەکی حاشاھەڵنەگر. مۆسکۆ بۆ ھاوسەنگکردنی ئەم پێکدادان‌و چالاکییانە پێویستی بەھێزێک ھەبوو. دەکرا لەو روانگەیەوە سەیری کوردەکان بکرێت کە لەو ناوچەی پێکدادانەی قەفقاس دەژیان. (٢) ساڵی ١٩٩١ کێشەی کورد ھەموو ناوەندە جیھانییەکانی تەنیبۆوە.


شه‌ش ساڵ چاوه‌ڕوانیسەرۆک کۆمار پاسەوانە ونبووەکانی لەیاددەکات\nداقوق/ ئایاری 2021/ یوسف و هاویار قوسه‌ی ساڵانێكه چاو له ده‌رگا چاوه‌ڕێی گه‌ڕانه‌وه‌ی باوكیان ده‌كه‌ن كه له 2015ـه‌وه بێسه‌روشوێنه فۆتۆ: كه‌ركوك ناو\nیوسفی بێ باوك له ماڵێكی پڕ له غه‌م و گریاندا ته‌مه‌نی منداڵی تێده‌په‌ڕێنێت؛ هێشتا هه‌ر بە ئومێدەوەیە ئه‌و رۆژه بێت باوکی دەربکەوێتەوە و پێکەوە رۆژێک دەست لەناو دەست بچنه بازاڕ.\nباوكی یوسف شه‌ش ساڵی ره‌به‌قه دیارنه‌ماوه، به‌ڵام نه ئه‌و و نه خێزانه‌كه‌ی به مردنی قایل نین، ده‌رگا به‌ده‌رگای لێپرسراو نه‌ماوه بۆ سۆراغێكی ته‌قه‌ی لێنه‌ده‌ن. "گه‌ره‌كمه باوكم بێته‌وه و دڵخۆش بین، بۆیە له‌قاپی خوا گه‌ره‌كمه باوكم بێته‌وه" یوسف وای وت.\nیوسف ئێستا ته‌مه‌نی 11 ساڵه و نیوه‌ی ته‌مه‌نی له چاوەڕوانی گه‌ڕانه‌وه‌ی باوكیدا به‌سه‌ربردووه.\nقوسه‌ی عه‌لی، باوكی یوسف و هاویار (9 ساڵ)، له 9ی ئایاری 2015دا له‌گه‌ڵ سێ هاوڕێی دیكه‌یدا له‌رێگای نێوان ئامرلی و سلێمان به‌گ دیارنه‌ماون و له‌وكاته‌وه هیچ هه‌واڵێكیان نییه. قوسه‌ی عه‌لی، كه‌نعان نه‌عمان، خالید جه‌مال و فايز جومعه له لیوای 2ی فه‌وجی 3ی سه‌رۆكایه‌تی كۆماری عیراق ده‌وامیان ده‌كرد و له‌گه‌ڕانه‌وه‌دابون بۆ ئه‌ركی سه‌ربازی له به‌غداد.\nئه‌و هێزه له ساڵی 2005ـه‌وه، ئه‌وكاته‌ی جه‌لال تاڵه‌بانی بوو به سه‌رۆك كۆمار تائێستا ئه‌ركی پاسه‌وانێتی سه‌رۆكایه‌تی كۆماریان له ئه‌ستۆدایه.\nقوسه‌ی عه‌لی، كه‌نعان نه‌عمان، خالید جه‌مال و فایز جومعه له لیوای 2ی فه‌وجی 3ی سه‌رۆكایه‌تی كۆمار كه له 9ی ئایاری 2015ـه‌وه دیارنه‌ماون\n"قوسه‌ی تا ده‌گه‌یشته‌وه به‌غداد به‌رده‌وام به ته‌له‌فۆن په‌یوه‌ندی پێوه‌ده‌كردم، تا دڵمان لایان نه‌بێت، له‌نێوان ئامرلی و سلێمان به‌گ ئیتر ده‌نگیان نه‌ما و مۆبایله‌كه‌ی كوژابۆوه" دڵپاك غازی، هاوسه‌ری قوسه‌ی وای وت.\nدڵپاک ده‌ڵێت له‌وكاته‌وه هیچ سۆراغێكیان نییه، "شه‌ش ساڵه له ئازار و خه‌فه‌تدا ده‌ژین، شه‌ش ساڵه خۆشیم له ماڵه‌كه‌م نه‌بینیووه، شه‌ش ساڵه چاوم له ده‌رگایه به‌ڵكو گوێم له ده‌نگی بێت و بگه‌ڕێته‌وه".\nماڵی قوسه‌ی له قه‌زای كه‌لار بوو، ئێستا هاوسه‌ر و منداڵه‌كانی قوسه‌ی له‌ماڵی باوكی دڵپاك له قه‌زای داقوق ده‌ژین.\nله‌كاتی دیارنه‌مانی ئه‌و چوار پاسه‌وانه‌دا، فوئاد مه‌عسوم سه‌رۆك كۆمار بوو، له سایتی سه‌رۆكایه‌تی كۆمار جگه له رونكردنه‌وه‌یه‌ك هیچ هه‌واڵێك ده‌رباره‌ی بێسه‌روشوێنه‌كان بڵاونه‌كراوه‌ته‌وه.\nله‌و رونكردنه‌وه‌یه‌دا، 22ی ئایاری 2015، راوێژكاریه‌تی راگه‌یاندنی سه‌رۆكایه‌تی كۆمار ره‌تیده‌كاته‌وه داوای ناوبژیوانیی كۆماری ئیسلامیی ئێران كرابێت بۆ ئازادكردنی چوار پاسەوانی سەرۆك كۆمار كە "لەلایەن نەناسراوانەوە رفێنراون".\nچوار جار سه‌ردانی سه‌رۆك كۆماری پێشومان كرد به‌ڵام ئاماده‌نه‌بوو بمانبینێت\nله‌كاتێكدا كه‌سوكاری چوار رفێنراوه‌كه زیاد له جارێك هه‌وڵیانداوه لێپرسراوانی سه‌رۆكایه‌تی كۆمار ببینن و بێ ئاكام بووه.\n"چوار جار سه‌ردانی سه‌رۆك كۆماری پێشومان كرد به‌ڵام ئاماده‌نه‌بوو بمانبینێت" به‌وته‌ی غازی غه‌فور، مامی قوسه‌ی بۆ (كه‌ركوك ناو)، وتیشی "دەرگای بەرپرس نه‌ماوه لێی نه‌ده‌ین به‌ڵام هیچمان ده‌ستنه‌كه‌وت".\nئه‌و چوار پاسه‌وانه به ئۆتۆمبێلێكی جۆری ئۆپڵ، كه موڵكی خالید بووه، گه‌ڕاونه‌ته‌وه و ئۆتۆمبێله‌كه‌شیان دیارنه‌ماوه.\n(كه‌ركوك ناو) هه‌وڵیدا له‌گه‌ڵ لیوای پاسه‌وانی سه‌رۆكایه‌تی كۆمار قسه بكات به‌ڵام هه‌وڵه‌كان بێ ئاكام بون.\nله ماڵی چوار پاسه‌وانه‌كه شه‌ش ساڵه پرسه‌ی رانه‌گه‌یه‌ندراو هه‌یه و له ماته‌مدا ده‌ژین.\nكه‌ركوك/ 2021/ دڵپاك غازی دوای بێسه‌روشوێنبونی قوسه‌ی عه‌لی هاوسه‌ری چۆته‌وه ماڵی باوكی و له قه‌زای داقوق له‌گه‌ڵ منداڵه‌كانیدا ده‌ژی فۆتۆ: كه‌ركوك ناو\n"منداڵه‌كانم گه‌وره‌بون و به‌رده‌وام پرسیاری باوكیان ده‌كه‌ن، نازانم چییان پێبڵێم، كوڕه گه‌وره‌كه‌م له ده‌فته‌ری یاده‌وه‌رییه‌كانیدا نوسیویه‌تی كه‌ی بێت باوكی بگه‌ڕێته‌وه و ئۆتۆمبێل بكڕێت به‌یه‌كه‌وه بچنه بازاڕ" دڵپاك غازی وای وت.\nهاوسه‌ری قوسه‌ی ده‌ڵێت له بارودۆخێكی خراپی داراییدا ده‌ژی، نیوه‌ی موچه‌ی هاوسه‌ره‌كه‌ی وه‌رده‌گرێت چونكه به بێسه‌روشوێن هه‌ژماركراوه.\nمه‌ریوان نه‌عمان، برای كه‌نعان كه یه‌كێك بووه له چوار پاسه‌وانه بێسه‌روشوێنه‌كان به (كه‌ركوك ناو)ی وت "ھەر چوار خێزانەکە قبوڵمان نەکردوە بەشەھید حساب بکرێن، چونکە تائێستا ئومێدەوارین بگەڕێنەوە".\nهاوشێوه‌ی ئه‌وانی دیكه، كه‌نعان نه‌عمان (45 ساڵ)یش خێزانداره و دانیشتوی قه‌زای كه‌لاره.\n"شه‌ش ساڵه له خه‌فه‌ت و ئازاردا ده‌ژین، هه‌موو رۆژێك له ماڵی ئێمه ماته‌مه، چونكه نازانین ماون یان نا" مه‌ریوان ده‌ڵێت سكاڵایان تۆماركردووه به‌ڵام لێكۆڵینه‌وه‌كان هیچ ئه‌نجامێكیان نه‌بووه و یاسا هیچی بۆ نه‌كردون.\nرفێنه‌ره‌كان داوای 100 ده‌فته‌ر دۆلاریان بۆ چوار پاسه‌وانه رفێنراوه‌كه ده‌كرد\nچه‌ند رۆژێك دوای دیارنه‌كانی چوار پاسه‌وانه‌كه، له‌رێی ژماره مۆبایلی نه‌ناسراوه‌وه به‌جیا په‌یوه‌ندی به خێزانه‌كانیانه‌وه كراوه و له‌به‌رانبه‌ر ئازادكردنیاندا داوای بڕێك پاره كراوه.\nكه‌سوكاری بێسه‌روشوێنه‌كان ده‌ڵێن له په‌یوه‌ندییه‌كاندا، بە عه‌ره‌بی قسه‌یان له‌گه‌ڵ كراوه، به‌ڵام هیچ زانیارییه‌كیان پێنه‌دراوه دەربارەی ئەوەی رفێنه‌ران كێن یان له كام لایه‌ن و گروپه‌وه نزیكن.\nمه‌ریوان وتی "دوای هه‌شت رۆژ له‌و په‌یوه‌ندییه ته‌له‌فۆنییه‌دا گوێم له ده‌نگی براكه‌م بوو، به‌ڵام دیاربوو ده‌نگه‌كه‌ی تۆماركرابوو، ته‌نیا ئه‌و قسه‌یەی كرد و وتی داواكارییه‌كه‌یان جێبه‌جێبكه‌ن، ئه‌وان داوای 100 ده‌فته‌ر دۆلاریان كرد بۆ هه‌ر چواریان، ئێمه‌ش له تواناماندا نه‌بوو ئه‌و پاره‌یه دابینبكه‌ین".\n"خێزانی ئێمه 40 هه‌زار دۆلارمان دابینكرد و به‌پێی ئه‌و رێككه‌وتنه ره‌وانه‌ی شاری خاڵس-مان كرد به‌ڵام پاره‌كه‌ش رۆیشت و براكه‌م ئازاد نه‌كرا" به‌وته‌ی مه‌ریوان.\nخێزانه‌كانی دیكه‌ش بۆ (كه‌ركوك ناو) پشتڕاستیانكرده‌وه زیاد له جارێك به ته‌له‌فۆن په‌یوه‌ندییان پێوه‌كراوه و داوای پاره كراوه.\nغازی غه‌فور، مامی قوسه‌ی وتی "چه‌ند جارێك پاره‌مان بۆ شوێنی جیاواز ره‌وانه كردووه، یان له شوێنان پاره‌مان داناوه و به‌جێمان هێشتووه وه‌ك له ته‌له‌فۆنه‌كاندا پێمانوتراوه، دواجار شه‌ش هه‌زار دۆلارمان له‌رێگایه‌كی كفری له‌ژێر بلۆكێكدا دانا به‌ڵام كه‌س نه‌هات و بێسه‌روشوێنه‌كانیش هه‌ر بێ هه‌واڵ مانه‌وه".\nبۆ هه‌ر په‌یوه‌ندییه‌كی ته‌له‌فۆنی لایه‌نی ئه‌منی و به‌رپرس له‌و دۆسیه‌یه ئاگاداركراونه‌ته‌وه به‌ڵام به‌هیچ سه‌ره‌داوێك نه‌گه‌یشتون.\nبه‌پێی زانیارییه‌كانی (كه‌ركوك ناو)، لیوای 2ی فه‌وجی 3ی سه‌رۆكایه‌تی كۆمار له‌دوای روداوه‌كه‌وه تیمێكی بۆ لێكۆڵینه‌وه و به‌دواداچون پێكهێناوه، بێ ئه‌وه‌ی هیچ زانیارییه‌كیان ده‌رباره‌ی چاره‌نوسی رفێنراوه‌كان ده‌ستبكه‌وێت.\n"حكومه‌ت و ده‌سه‌ڵات كه‌مته‌رخه‌من به‌رانبه‌ر ئه‌م كه‌یسه، به‌ده‌م داواكارییه‌كه‌مانه‌وه نه‌هاتون" براكه‌ی كه‌نعان وای وت.\nخێزان و كه‌سوكاری چوار رفێنراوه‌كه به مان و نه‌مان چاوه‌ڕێی هه‌واڵێكی رفێنراوه‌كان ده‌كه‌ن تا لانیكه‌م منداڵه‌كانیان له‌و دودڵییه‌دا نه‌مێننه‌وه.\n(كه‌ركوك ناو) په‌یوه‌ندی به راگه‌یاندنی (سه‌رۆكایه‌تی به‌رهه‌م ساڵح) سه‌رۆكایه‌تی كۆماری عیراقه‌وه كرد به‌ڵام به پاساوی ئه‌وه‌ی ئاگاداری ورده‌كاری ئه‌و روداوه و لێكۆڵینه‌وه‌كانی نین ئاماده‌نه‌بون لێدوان بده‌ن.\nدڵپاك غازی، هاوسه‌ری قوسه‌ی له ته‌نیشتی دوو منداڵه‌كه‌ی دانیشتووه و به قوڕگی پڕ له گریان و پاڕانه‌وه‌وه داوا له سه‌رۆكایه‌تی كۆمار و حكومه‌ت و لێپرسراوان ده‌كات؛ به هه‌واڵێكی باوكی یوسف و هاویار ئه‌و چوار خێزانه له چاوه‌ڕوانی رزگاربكه‌ن.


جوگرافیای سیاسی لە سەردەمی کۆرۆنا … نوسینی / بێرنهارد زەند – Dengekan\nbyRezgar Omar\tMarch 28, 2020\tGeneral, Opinion, Slider\nچالێنجی جیهانی پێویستی بە وەڵامێکی جیهانیه.\nنوسینی / بێرنهارد زەند\nوەرگێڕانی لە ئینگلیزیەوە / ڕزگار عومەر\nسەرچاوە/ بەشی ئینگلیزی ئۆنلاینی گۆڤاری دیر شپیگڵ ی ئەڵمانی\nڕوون کردنەوەی وەرگێڕ:\nئەم ووتارە نموونەیەکە، پارچەیەکە لەو دۆخەی ڕوودەدات و شکل دەگرێ. مەرج نیە وەکو وەرگێڕ لە گەڵ سەرتاپای بۆچوونەکانی نێو ئەو ووتارە من کۆك بم یان ئێوە وەکو خوێنەر کۆك بن. ڕاستە ئێمە لە دۆخی تراژیدیایەکی مرۆیی و تەندروستی دەژین، بەڵام ئەو چانسەشمان بۆ دروست بووە کە پەرچەکردارەکانی وەرچەرخانێکی مێژوویی ببینین. یۆتۆبیاکان، پڕۆژە گەورە مێژووییەکان چەشنی “یەكێتی ئەوروپا” بە ئەزمونێکی زۆر هەستیار تێدەپەڕێ، لە وولاتێك خەڵك ئاڵای یەكێتی ئەوروپا دائەگرێت و لە شوێنیا ئاڵای چین بەرز دەکاتەوە، لە شوێنێکیتر نموونەی ئەم ووتارە هێشتا ناکۆکی و فۆبیا دەبینی لە کۆمەکی چین ، دەبینی “ئەوروپا سالاریی” پەڵ دەکێشێتە ترسی جوگرافیای سیاسی، لەوێوە دەیەوێ پێش بەو گۆڕانکاریە بگرێت، یان پەرچەکردارێك بنوێنێ چەشنی دڵتەنگی هاندەرانی تیمێك کە دڵتەنگیان هیچ لە واقیعی ئەنجامی یاریەکە ناگۆڕێ.\nلە گەڵ پەتای کۆرۆنا سیستەمی جیهانی، بە دڵنیایش لە گەڵیدا سیاسەت و جوگرافیای سیاسی گۆڕانکاری زۆر گەورە بە خۆیان دەبینین، ئەوروپا دەتوانێ شەقار بوونی شوناس لەت لەت بوونی مەعنەوی ئەندامەکانی کۆبکاتەوە ؟ دەتوانێ شکستی سیستەمی تەندروستی دروست بکاتەوە؟ لە دوای روخانی فاشیزم لە ئەڵمانیا، دواتر لە قۆناغێکتردا لە دوای ڕوخانی یەكێتی سۆڤیەت، ئەوروپا لە ژێر هەژموون و سێبەری ئەمریکا بووە، ئایا ئەم هەژموونە کاتی ئێکسپایەر بوونی هاتووە؟ چین دەتوانێ ببێتە ئەلتەرناتیڤی ئەم هەژموونە، ئەم پرسیارانە زۆر جدین، کە وەڵامەکانی کلیلی زۆرشتمان بۆ دەکاتەوە، لەم بارەیەوە ئەم ووتارە زۆر شتمان پێدەڵێت، زۆر شتیش ناڵێت! بەڵام لە زمانی فۆبیایەکی شاراوە ئیقاع و ڕێڕەوی ڕووداوەکانمان پێ نیشان دەدات.\nجوگرافیای سیاسی لە سەردەمی کۆرۆنا\nلە کاتێکدا؛ کە دەوڵەتە ئەوروپیەکان و ئەمریکا سنوورەکانیان دادەخەن ڕوو لە ناوخۆی وڵاتەکانیان دەکەن وەك هەوڵێك بەرگرتن و هێواش کردنی ڤایرۆسی کۆرۆنا، وڵاتی چین یارمەتیەکانی دەنێرێ بۆ سەرتاسەری جیهان. بەڵام ئەوەی بە ڕاستی جیهان پێویستی پێیە بریتیە لە وەڵامێکی کۆدەنگی ڕێکخراو.\nلەم هەفتەیەدا؛ سەرۆکی سڕبیا ووتەیەکی پڕ لە تووڕەیی پێشکەش کرد، ووتەیەك لەو جۆرانەی کە ستۆپێکمان پێ دەکا بۆ بیرکردنەوەو تێڕامان. ئەو بە تووڕەیی ووتی : ” هاوپشتی ئەوروپی بۆ یەکتر نیە، ئەمە تەنیا حیکایەتێکی ئەفسانەیی بوو لە سەر پەڕی کاغەز”. ئەو گلەیی کرد کە ئەوروپا لەم دوایانەدا دەیویست بە زۆرەملێ وا لە سڕبیا بکات کە بۆ هاوردە کردنی کەل وپەل وپێویستیەکان پشت بە ولاتی چین نەبەستێت و لە جیاتی ئەوە لە ئەوروپا پێویستیەکانیان هاوردە بکەن. ئێستاش کە سڕبیا پێویستی بە کەل و پەل بوو لە ئەوروپا، وەڵامەکە ئەوەبوو ” دراوی سڕبیا هیچ نرخێکی نیە.”\nسڕبیا کە هێشا ئەندام نیە لە یەكێتی ئەوروپا، دەیەوێ جل و بەرگ وماسكی خۆپارێزی و پزیشکی لە ئەوروپا بکڕێت بۆ خۆئامادەکردنی لە ڕوبەڕووبونەوەی ڤایرۆسی کۆڕۆنا. بەڵام ئەوروپا نایفرۆشێ بە سڕبیا، چونکە ” فرۆشتنی کەل و پەل و پێویستیە پزیشکیەکان بە دەوڵەتێك کە ئەندامی یەكێتی ئەوروپا نەبێت پێویستی بە ڕێگاپێدانی حکومەتەکان، ئەندامەکانی یەكێتی ئەوروپا هەیە”، کە پێشوتریش لە سەرەتاکانی ئەم هەفتەیە سەرۆکی کۆمیسیۆنی ئەوروپا ئۆرسۆلا ڤۆن دیرلین ڕایەگەیاندبو ” نەفرۆشتن هەنگاوی دروستە، چونکە ئێمە ئەو کەل وپەلانەمان بۆ سیستەمەکانی چاودێری تەندروستی خۆمان پێویسته”.\nبۆیە سەرۆکی سڕبیا ڤۆیتشی نامەیەکی بۆ سەرۆکی چین (شی جین پینگ) نوسی، دلنیاش بوو کە چین ڕادەکات بۆ پڕکردنەوەی ئەم بۆشایە، سەرۆکی سڕبیا بۆ سەرۆکی چینی نوسی ” من باوەڕم بە براو دۆستی خۆم شی جین پینگ هەیە، هەروەها باوەڕم بە کۆمەك و هاوکاری چین هەیە”.”\nدۆخێکی شێتانەیە: ئەو حکومەتەی کە لەسەرەتا ویستی بڵاوبونەوەی ڤایرۆسەکە بشارێتەوە، دواتر کارو ئاکشنی لەڕەگەوە دەست پێکرد بۆ بەرپێکگرتنی ڤایرۆسەکە بە هێواشی و بە تێچونێکی زۆر، ئێستا سەرۆکێکی ئەوروپی ئەم وڵاتە (واتە چین) بە فریاد ڕەس دەزانێت. بکین زۆر کامەران بوو بەو موجامەلەیە. ئاژانسی هەواڵی چینی نوێ (شینگوا) لەم بارەیەوە نوسی ” دۆستی لێ قەوماو دۆستی ڕاستەقینەیە، کاتێ تەوقە نەکردن هان دەدرێ لەئەوروپا، دەستی یارمەتی چین ڕەنگە گۆڕانکاری دروست بکا ” جوگرافیای سیاسی ئاوا ئیش دەکا؛ ئەگەر بۆشایی هەبوو، یەکێك باز دەدا بۆ پڕکردنەوەی.\nبێگومان؛ یەكێتی ئەوروپا چاك دەزانێ چین بە شوێن پڕکردنەوەی ئەو بۆشایانەیە. ساڵێك لەمەوبەر، برۆکسل ڕایگەیاند ” چین سیستەمێکی پێشبڕكێکارە هانی ئەلگۆی بەدیلی سیستەمی حوکمڕانی دەدات” . لەگەڵ ئەوەشدا ئێستا ئەوروپا خۆی لایەکی خۆی بۆ ئەم رەقیبە واڵا کردووە ، نەك تەنیا ووڵاتانی بەلقان و ئەوروپای ڕۆژهەڵات، کە چەند ساڵێکە چین هەوڵ دەدات لەوێ قەلەمڕەوی خۆی زیاد بکات، بەڵکو ئێستا لە نێو جەرگەی یەکێتی ئەوروپاش خەریکی هەمان کارە.\nوەزیری دەرەوی ئیتاڵیا (لویجی دی مایۆ) دەڵێ ” ڕۆما بۆ دابین کردنی ماسك ئامێری هەناسەدانی دەستکرد داوای یارمەتی کرد”. سەفیری ئیتاڵیاش لە یەكێتی ئەوروپا (مۆریزۆ ماساری) دەڵێت ” کۆمیسیۆنی یەكێتی ئەوروپا، داوایەکی ئیتاڵیای بەرزکردەوە بۆ ئەندامانی یەكێتی ئەوروپا، بەڵام ” سەرکەوتوو نەبوو”\nهەر لەم کاتەدا، دوو تیمی پزیشکی چین بۆ یارمەتیدان گەیشتنە ئیتاڵیاو تیمی سێیەمیش لە ڕێگایە. سەرۆکی چین دوای گفتوگۆیەکی تەلەفۆنی لە گەڵ سەرۆك وەزیرانی ئیسپانیا (بیدرۆ سانشیز) ووتی ” ئیسپانیاش دەتوانێ پشت بە کۆمەکی چین ببەستێ. سەرۆکی چین ووتی ” هەمیشە لە دوای باران تیشکی خۆر دێت”. ڕۆژی چوارشەمەش سەرۆکی کۆمیسیۆنی ئەوروپا ڤۆن دیرلین ووتی” ووڵاتی چین لەپاڵ پێویستی و کەل و پەلیتردوو ملیۆن ماسك دەدات بە ئەوروپا” .\nهەروەها چین یارمەتی عێراق و ئێران و فلیپین دەدات. جاك ما ، دامەزرێنەری کۆمپانیای (Alibaba) ی چینی بۆ بارزگانی پارچەو یەدەگ لە ئینتەرنێت ڕایگەیاند کە ئەوان ٢٠ هەزار یەکەو کەل و پەلی تێست کردنی ڤایرۆس ، ١٠٠ هەزار ماسك، یەك هەزار بەدلەی پزیشکی تایبەت بە دکتۆرەکان و پەرستارەکان بۆ ٥٤ دەوڵەت دەنێرن لە ئەفریقیا، پێشوتریش جاك ما و کۆمپانیای عەلی بابا کۆمەکیان نارد بۆ ژاپۆن و کۆریای باشور و چەندین دەوڵەتیتر.\nسیاسەت و- لە درێژ کراوەی خۆیدا جوگرافیای سیاسیش- لە سەردەمی قەیرانەکاندا لە ئیشی خۆیان ناوەستن. بە پێچەوانەوە، ڕەنگە توندتر ببن. ئەمە بە ڕوونی بەرچاومان کەوت، بە تایبەتی لە کێبڕكێ و زۆرانبازی ووڵاتە یەکگرتووەکان و چین، کە دوا بەدوای چەند مانگێك لە شەڕی بازرگانی وێرانکەر شەڕەکە زۆر قوڵتربوو. لە مانگی شوباتدا وڵاتە یەکگرتووەکان رایگەیاند کە نوێنەرانی دەزگا میدیا فەرمیەکانی دەوڵەتی چین لە ئەمریکا وەکو “بەکرێ گیراوی بیانی” مامەڵەیان لە گەڵدا دەکرێت. دوای یەك ڕۆژ لەم قسەیە، چین سێ ژۆرنالیستی ڕۆژنامەی واڵ ستریت ی لە چین دەرکرد، هەروەها وەزارەتی دەرەوەی چین لە ڕۆژی سێ شەمەی ئەم هەفتەیە داوای بەڵگەنامەی کارکردن وەکو ڕۆژنامەنوس لە ١٣ ڕۆژنامەنوسی سەر بە ئاژانسەکانی : نیۆرك تایمز، واشنتۆن پۆست، واڵ ستریت کرد، پێشووتر هەرگیز هەنگاوی لەم بابەتە ڕووی نەداوە.\nPrevious دەربارەی کرۆنا و ئاین و دەسەڵاتی خوا …. د. عەلى زەڵمى\nNext صه‌ڵاحه‌دین له پشت مه‌لا بێت مه‌گه‌ر قه‌زا لای خودا بێت … عیماد عه‌لی


ئاوڕدانەوەیەک لە مێژووی میمۆری‌کارت » ماڵپەڕی لاجان: هونەر تەکنۆلۆژی شێعر پەندی پێشینیان کەسایەتی\nئاوڕدانەوەیەک لە مێژووی میمۆری‌کارت\nدیارە هەموومان لە ئامێرەکانی بەردەستمان وەک مۆبایل، تەبلێت، لەپتاپ، کاتژمێر، مەکینەی بڵاوکەری مووزیک و ... لە میمۆری‌کارت ( (کارتی بیرگە) کەڵک وەردەگرین و بۆتە بڕگەیەکی جیانەخوازی تەکنۆلۆژی لە ژیانماندا. دەمانەوێ بزانین ئەو کەرستە چکۆلە و سەرسوڕهێنەرە چۆناوچۆن هاوڕێ لەگەڵ تيپەڕینی کاتدا، گەشەی‌سەندووە.\nیەکەم جار لە ساڵی 1725 دراوەکان لەسەر کارتی پانچکراودا پاشەکەوت‌کران تا دواتر بۆ میکانیزەکردنی ئامێرەکانی ڕستنی بەن بۆ چنینی قوماش و پەردە بەکار بێن. لە دۆخێکی تایبەتدا، ئەو کارتانە دراوەکانیان پاشەکەوت دەکرد کە ئەو شێوازە ئێستا تا ڕادەیەکی زۆر بنبڕکراوە. دواتر لە ساڵی 1884دا، کارتی پانچکراو دیسان بەکارهێندران بۆ سازکردنی سیستمی دابەشکردنی ئەلێکتریکی هالریت. لە ئاکامدا هالریت پێشکەوتووتر کرا و بنەمای دامەزرانی کۆمپانیای IBMی پێکهێنا.\nهێندێک لەو باوەڕەدان کە The Olivetti Programma 101 ( (لە ساڵی 1965دا) یەکەمین کامپیوتێری دێسکتاپی دنیایە. باڵام بە پێی ئستانداردەکانی ئەوڕۆ، ئەوئەمێری هیسێبی دێسکتاپە. لەو ئامێرەدا کارتی مەگنێتیکی دوورودرێژ بەکاردەهات تا دراوەکان و زانیارییەکان پاشەکەوت‌کات. لەڕاستیدا، ئەوە یەکەم جار بوو کە نەرمامێرێک لەسەر میمۆری‌کارتێک‌ڕا وەکاردەخرا.\nلە دنیای ئێستا واتا لە جیهانی پێشکەوتوو لەباری تەکنۆلۆژیدا، یەکەم ئامێر کە زانیاریی پاشەکەوت دەکرد و دەتوانین وەک میمۆری‌کارت ناوی ببەین و لە بیستەکی مۆبایلدا بەکارهێنرا، سیمکارت بوو. ئەوە ڕاستە، چونکە ئەو کەرستە چووکەیە توانایی پاشەکەوت‌کردنی ناوی بیسەران و کورتەپەیامەکانی هەبوو. هەڵبەت کارپێکی دیکەی ئەو کەرستەیە، ئەوە بوو کە توانای هاوهەنگاوکردنی زانیارییەکان کاتی گۆڕینی بیستەکەکانی هاسان‌دەکرد.\nسیمکارتە سەرەتاییەکان تەنیا 20 ژمارە‌تەلەفۆن و 5 کورتەپەیامیان پاشەکەوت‌دەکرد بەڵام پاشان ئەو ڕادەیە گەیشتە 250 ژمارە. دوای بەدیهاتنی میکانیزمی ESM ، سیمکارتەکان بۆ ناردنی وێنۆکەی ساکاریش بەکارهاتن.\nبیستەکی Siemens SL45 کە لە ساڵی 2000دا سازکرا، یەکەم ئامێر بوو کە لە کارتی بیرگەی جیاکراوی MultiMedia Card یان ( (MMC) کەڵکی‌وەرگرت. ئەو میمۆری‌کارتە بە هاوبەشی کۆمپانیاکانی زیمنس و سان‌دیسک لە ساڵی 1997دا سازکرابوو.\nلە ساڵی 2000دا لە لایەن کۆمپانیاکانی زیمنس، ماتسۆشیتا و تووشیبا یەکەم میمۆری‌کارتی SD یان ( (Secure Digital) کە نموونەی پێشکەوتووتری MMC بوو، ناسێندرا. پێش ئەوەی‌کە MMCەکان یەکجاری لەناوبچن، نمونەی چووکەی وان واتا RS-MMC لە ساڵی 2004دا چێکرا. ئەگەرچی ئێستا ئێوە ناتوانن هیچ کارتێکی MMC پەیاکەن، بەڵام ئستانداردی وان هێشتا بوونی هەیە و زۆرتر لە بیستەکە هەرزان‌باییەکان‌دا بە شێوەی eMMC بەکاردێن.\nهەڵبەت، لە ساڵی 1998دا کۆمپانیای سۆنی یەکەم فلەش‌میمۆری داهێنا کە بۆ کامێرای دیجیتاڵی، کامپیوتێر، پلەی‌ئستەیشن و بیستەکی سۆنی بەکاردەهات. یەکەم فلەش‌میمۆری کە لە بیستەکەکاندا بەکارهاتن، بەرەی دووهەم واتا Duo cards بوون چونکە قەبارەیەکی چووکتریان هەبوو. لە ئاکامدا، فلەشی میکرۆ و M2 سازکران کە بنەمای چێکردنی میکرۆSDیان پێکهێنا.\nوردەوردە وای‌لێهات کە بیستەکەکان هەم فلەشیان بەکاردێنا و هەم میمۆری‌کارت. بەڵام ئەو ڕەوتە زۆری نەخایاند و لە ساڵی 2009ڕا لە بیستەکەکاندا تەنیا میکرۆSD بەکاردەهات.\nلەو ساڵانەدا، داهێنانی زۆر لە میمۆری‌کارتەکاندا نەهاتووە. ئەگەرچی سامسۆنگ کارتی UFS یان میکرۆSD هایبریدی ناساند، بەڵام هیچ پێشکەوتنێکی بەدەست‌نەهێنا.\nچاوەڕوانی دەکرێ کە تەکنۆلۆژی لەو بوارەدا پێشکەوێت چونکە لە میمۆری‌کارتی SD Expressدا لە NVM کەڵک‌وەرگیراوە. ئێستاکە، SD Express لە هێڵێکی PCIe پشتیوانی دەکا کە خێرایی 985 مێگابایت لەچرکەدا هەیە. بەداخەوە ئەو تەکنۆلۆژییە پێویستی بە هێڵی زیاتری UHS-II هەیە کە تائێستا هیچ بیستەکێک توانای بەکارهێنانی ئەو شتەی نییە. ئێستاکە، بیستەکەکانی ئایفۆن لە NVMe کەڵک‌وەردەگرن، بۆیە تا ڕادەیەک دەزانین داهاتووی ئەو ئامێرانە بە کوێ دەگات.\nمیمۆری‌کارتی XQD کە نموونەی پێشکەوتووی CF Express یە، جۆرێک لە NVMe ە کە لە پێشکەوتووترین کامێراکانی دیجیتاڵی بێ‌ئاوێنەدا دەکاردەکرێ. هیوادارین NVMe بێتەناو تەکنۆلۆژیی میکرۆSD و بیستەکی زیرەک.\nدوایین بیستەکەکانی مۆبایلی سۆنی لە NM یان نانۆمیمۆری کەڵک‌وەردەگرن. نانۆمیمۆری قەبارەی بەقەد سیمکارتی نانۆیە و لە شێوەشدا هاوشێوەن. هەڵبەت، نانۆمیمۆرییەکان خێرایی زیاتریان نییە، بیرگەی زیاتریان نییە، نرخیان کەمتر نییە و بەساناییش لە بازاڕدا دەست‌ناکەون.\nسەردان: 652 جار لێدوان: 0 نێرەر: lajan


کوشتنی هیوای بێ هیواکان\nدڵشاد ئه‌نوه‌ر 17/06/2021 266 جار خوێنراوەتەوە\nبڕینی دەعم و پشتیوانی لە نەخۆشخانەی هیوا، هەندێک پزیشکی بەویژدان و توشبوانی شێرپەنجەی پێکەوە هێنایە سەرجادە و بانگیان لێ بەرزبوویەوە. خەڵکیشی بێ هیواو بێ ئومێدتر کرد و هەموان دڵتەنگن بەوەی بەسەر هیوادا هێنراوە.\nبەشێک لە توشبوانی شێرپەنجە کەلە پایزی تەمەنیاندان، لە دۆخێکدا نین، بەڕەنگی زەرد و هەڵبزرکاوەوە بينە سەر جادەو ناڕەزایەتی دەرببڕن، ئەوان لە دۆخێکدان پێویستیان بە موراعاتکردن و گێڕانەوەی هیوایە بۆیان، نەک هیوا بڕاو بکرێن و دەرمان و دکتۆریان لێ قەتع بکرێ.\nلوتکەی شەرمەزاریە، لوتکەی بێ ویژدانیە، لەبری پاڵپشتی دەروونی و مادی و مەعنەوی، نەخۆشخانەیەک بەنەخۆشانی شێرپەنجە ڕەوا نەبینرێت، تا هەر هیچ نەبێت بەحورمەت و ئاسودەییەوە، تێیدا ماڵئاوایی بکەن.\nکارەساتە لەبەر بەرژەوەندی کۆمەڵێک بازرگانی تێرنەخۆر و چاوچنۆک و بێ ویژدان، دڵی کۆمەڵێک نەخۆش ی هەژار و گیرفان خاڵی بڕەنجێنرێت و بەخەم و خەفەتەوە ڕەوانەی ژێر گڵیان بکەیت.\nئاخر، مانەوە لە نەخۆشخانەی تایبەت بۆ ماوەی مانگێک ٥٠ ملیۆن دیناری دەوێت، ئەمە نەک کوشتنی نەخۆشە، بەڵکو توشکردنی خانەوادەکەشیەتی بە نەخۆشی دەروونی، کە دەبێت دوای ئەسپەردەکردنی مردووکەشیان بەخاک، ئینجا ماڵ و خانوەکەشیان بۆ کرێی نەخۆشخانەی کاکی بازرگانی چاوچنۆکیش بفرۆشن، کە دونیایەک قەیرانی دارایی و کۆمەڵایەتی بەدوادا دێت!\nئەمە چ ویژدانێکە، بەدرێژایی تەمەنت کار بکەیت تا شتێک بۆ ماڵ و مناڵت بنێیتە یەکەوە، دواتر کە نەخۆش کەوتیت، بە دوومانگ هەمووی بکەیتە چنگ بازرگانێکی بێ ویژدانی سودمەندبوو لەسێبەری حیزب؟!\nداخستن یاخود دەعم نەکردنی هیوا لە واتایەک زیاتری نیە، توشبووی دەوڵەمەند و پارەدار و پشتتدار بۆ عیلاجی نێو نەخۆشخانە تایبەت و گرانبەهاکان و نەخۆشی هەژاریش بەئازارەوە بۆ نێو ماڵ و لەوێشەوە بۆ خاک، ئەمە چی ئەخلاقێکە؟ چی ئینسانیەتێکە؟\nئەوەی بەرامبەر هیوا دەکرێت، بێ هیواکردنی ئەو کۆمەڵە نەخۆشە نیە کە لەوێن، بەڵکو بێ هیوا کردنی خەڵکی سلێمانی و کوردستانە، چونکە هەموان موعەرەزن بۆ نەخۆشی، جا چی نەخۆشیەک؟\nنەخۆشیەک، کە سەرمایەدارە هەڵتۆقیوەکانی بن دەستی حیزب، لە ڕێگەی بانزین ی ژەهراوی و خواردنی بێ کواڵێتیەوە، کۆمەڵگا گیرۆدە دەکەن، دواتریش بۆ چارەسەرکردن پەناگەی خێزانەکەی پێ دەفرۆشن، ئینجا بەدڵشکاویەوە ڕەوانەی ژێر گڵیشی دەکەن.\nسەیرە، دەبینم خەڵکە عامەکە زیاتر هەست بەبەرپرسیارێتی دەکەن و بانگیان لێ بەرزبووەتەوە، ئەی پەرلەمانتاران، ڕۆشنبیران، چالاکوانان ی سلێمانی بۆ بێدەنگن؟!\nهەموو وتارەکانی دڵشاد ئه‌نوه‌ر\nکوشتنی هیوای بێ هیواکان\n!ئەسڵی کێشەی نەبوونی پاره\n!موشەک بارانکردنی هەولێرو دۆخی ئاڵۆزی عێراق\nکورد لە نێوان بەرداشی تورکیا و فەرەنسادا\nفەتوا نوێیەکەی سستانی، دۆخی عێراق بۆ کوێ دەبات؟\nدەست لەکارکێشانەوەی عەبدولمەهدی و سەرەتای گەمەکە\nلە کەناری دارووخاندا!\nکێ بەڕێوەبەری پەروەردەی سلێمانییە؟


دانپێدانانى فڕۆکەوانه تایبەته‌كه‌ی بڵاوكرایه‌وه\nماڵپه‌ری پۆله‌تیك 2022.04.30 12:38 AM\nئاژانسی ئاسایشی فیدیراڵی ڕووسیا (FSS -FCB) چەند بەڵگەنامەیەکی نهێنی نوێی سەبارەت بە دوا ساتەکانی هیتلەر بڵاوکردووەتەوە. ئاژانسی هەواڵی ڕووسیاش (نۆڤەستی) هەر ئەمڕۆ(٢٩ی نیسانی ٢٠٢٢) وێنەی بەڵگەنامەکانی لەسەر سایتەکەی خۆی داناوە و هەندێ زنیاری لە بارەیانەوە پێشکەش بە خوێنەرانی کردووە.\nئەم بەڵگەنامانە لە بەڕێوەبەرایەتی دەزگای ئاسایشی فیدیراڵی ڕووسی لە هەرێمی نۆڤگەرەد هەڵگیراوان. ئاژانسەکە وینەی تەنها پێنج لاپەڕەی داناوە کە لاپەڕەکانی( ٥، ٩، ١٠، ١١)ن لە گەڵ فۆرمێکدا وەک پاشکۆی ژمارە(٣) بۆ فەرمانی (ژمارە ٠٢٠٣) کە لە ساڵی ١٩٤٠ دەرچووە. وادیارە ئەو فەرمانە تایبەتە بە بەرپرسانی ئەڵمانیای نازی. ئەم فۆرمە ڕێکەتی ١٣ دیسەمبەری ١٩٤٥ بەسەرەوەیە.\nبەڵگەنامه‌كان تایبەتن بە دۆسێی لێکۆڵینەوە لەگەڵ فڕۆکەوانی تایبەتی هیتلەر، لێوتینانت – جەنەراڵ هانس باوەر(١٨٩٧ – ١٩٩٣). باوەر لە ئەفسەرانی پلە هەرە باڵای هێزی(SS) بووە و یەکێ لەو کەسانە بووە کە زۆر نزیک بووە لە هیتلەر جێی متمانەی بووە و تا دوا ساتەکانی بە دڵسۆزی لە خزمەتیدا بووە.\nهیتلەر بەرلەوەی خۆی بکوژێ بە دوو سێ کاتژمێر هانس باوەر بانگ دەکاتە لای خۆی و سوپاسی دڵسۆزیی هەموو ئەو ساڵانه‌ی دەکات کە لە گەڵیدا بووە، خواحافیزی لێ دەکات و دەیەوێ تابلۆیەکی پادشای پرووسیا فریدریکی مەزنی بە دیاری بداتێ. ئەو تابلۆیەی فریدریک ڕێمبرانت دروستی کردووە و لە ژوورەکەی هیتلەردا هەڵواسرابوو.\nهانس باوەر باسی بارودۆخی دوا ساتەکانی "قەڵا" کەی هیتلەر دەکات. ئەو ژێرزەمینەی هیتلەر و کەسە نزیکەکانی خۆیان تێدا حەشاردابوو و دوا مانگەکانی شەڕی دووەمی جیهانیان تێدا بەسەر دەبرد بە "قەڵا" نێوی دەبرا.\nباوەر کاتێ لەسەر بانهێشتی هیتلەر دەچێ بۆ قەڵا، سکرتێرەکەی مارتین بۆرمان و سەرۆکی پۆلیسی نهێنی دەوڵەت (گیستاپۆ) هێنریش میولەر(١٩٠٠ – ١٩٤٥) لەوێ دەبینێ.\nئەم بەڵگەنامانەدا یەکەمین ژیاننامەی هانس باوەر دەگرنە خۆ کە بەدەسخەتی خۆی نووسراوە، لەگەڵ وەرگێڕانی شایەتی و دانپێدانانەکانیدا بۆ سەر زمانی ڕووسی لە کاتی لێکۆڵێنەوەی ئەفسەرانی کۆمیساریاتی کاروباری ناوخۆی یەکێتی سۆڤییەت(KGB)دا لە گەڵیدا کە لە دیسەمبەری ١٩٤٥ بەڕێوەچوونە. ڕاپۆرتێکی بەڕێوەبەرایەتی زیندانی (بووتیرسک)ش، کە باوەر تێیدا زیندانی بوو بۆ بەڕێوەبەرایەتی گشتی دەزگای هەواڵگری سۆڤیەتی (ک گێ بێ) لە نیو ئەم بەڵگەنامانەدایە.\nلە کاتی لێکۆڵێنەوەکاندا باوەر بە ئەفسەرانی هەواڵگری سۆڤیەتی وتووە کە دەوروبەرە هەرە نزیکەکەی هیتلەر تا کۆتایی نیسانی ١٩٤٥ لە ژێرزەمینی ڕاوێژکارییەتی (کەنتسیلاریا)ی ئەڵمانیا لە بەرلین لە تەکیدا بوونە، بەڵام کەسیان نەیاندەزانی نییەتی چییە سەبارەت بە چارەنووسی خۆی.\nباوەر گێڕاوێتەوە و دەڵی " لە ٣٠ نیسانی ١٩٤٥ بانگی کردم و منیش لەگەڵ یاریدەدەرەکەم سەرهەنگ بیتس چوومە لای. پێشوازی لێ کردین و و بردمی بۆ ژوورەکەی خۆی، تەوقەی لە گەڵدا کردم و وتی: باوەر، دەمەوێ خواحافیزیت لێ بکەم، دەمەوێ سوپاست بکەم بۆ هەموو ئەو ساڵانەی لە تەکمدا بوویت و خزمەتت کردم... ئەو زۆر پیر ببوو و بیری دەکردەوە، دەستی دەلەرزا. ئەوەم بۆ ڕوون بووەوە کە بڕیاری خۆی داوە و کۆتایی بە ژیانی دێنێ".\nباوەر باسی ئەوەشی کردووە کە هیتلەر پێی وتووە کە دەیەوێ تابلۆی پادشای پرووسیا فریدریکی مەزن کە ڕێمبرانت کێشاوێتی وەک دیاری و یادگاری پێشکەشی ئەمی بکات. گوایە هەوڵیشی لەگەڵیدا داوە لە بڕیاری کۆتایی هێنان بە ژیانی پاشگەز ببێتەوە و پێی وتووە: "چونکە ئەو کاتە هەموو شتێک لە ماوەی چەند کاتژمێرێکدا دەڕووخێ".\nلە وەڵامدا هیتلەر پێی دەڵێ" سەربازەکانم ناتوانن و نایانەوێ لەوە زیاتر بەرگریی بکەن، منیش بەرگەی ئەمە ناگرم". باوەڕ دەگێڕێتەوە و دەڵێ کە هیتلەر لەسەر قسەکانی بەردەوام بووە و وتوویەتی" ڕووسەکان لە گۆڕەپانی پۆتسدامن و دەتوانن گازێک بەکار بێنن و خەواڵووم بکەن و بە زیندوویی دەستگیرم بکەن"، ئەوەشی بە باوەر وتووە کە فەرمانی داوە تەرمەکەی خۆی و ئیڤا براونی ژنی کە تەنها دوێنێ، واتا ٢٩ نیسانی ١٩٤٥، خواستوویەتی بسووتێنن، چونکە دەترسا ڕووسەکان لەسەر شەقامەکان هەڵیانواسن بۆ ئەوەی پیشانی خەڵکیان بدەن وەک چۆن پارتیزانەکانی ئیتاڵیا بنیتۆ مسۆلینی ڕێبەری فاشیستەکانی ئەو وڵاتەیان هەڵواسی.\nپێدەچێ هیتلەر لە جەنەرالەکانی زۆر تووڕە بووبێ چونکە بە باوەری وتووە" ڕۆژێک دێت لەسەر گۆڕەکەم دەنووسن؛ قوربانی دەستی جەنەراڵەکانی بوو". باوەر ئەوەشی بە ئەفسەرانی ڕووس وتووە کە "ئەمە دوا وشەکانی سەرۆکەکەی ئەو بووە" و "من و یاریدەدەرەکەم دەستمان گوشی و بەبێ دەنگیی کشاینەوە و لە ژوورەکە دەرچووین". باوەر لە دوای دەرچوونی لە تەک میتسدا دەچن بۆ لەناوبردنی کاغەز و بەڵگەنامەکان و شت و مەکەکانیان کۆدەکەنەوە بۆ ئەوەی لە کەنتسیلاریا دەربچن.\nباوەر لە دوای تەواوکردنی ئەو ئەرکانە جارێکی دیکە دەگەڕێتەوە بۆ ژێرزەمینەکە بۆ ئەوەی تابلۆکەی ڕێمبرانت ببات. لە ژووری پێش ئۆفیسەکەی هیتلەر دووکەڵێکی زۆر دەبینێ و پیاوانی پۆلیسی نهێنی (ئێس ئێس) بە پەلە دەهاتن و و دەچوون، دەڵێ پرسیم "کارەکە تەواو بوو؟"، "بەڵێ" "ئەی تەرمەکان لە کوێن؟، دەبینم بە بەتانی پێچراونەتەوە و بەنزینیان پیدا کراوە و لە باخچەی سەرەوەی کەنتسیلاریای ئیمپراتۆری دەسووتێن".\nباوەر دەڵێ ئەو بەوەی ڕوویدا شۆک بوو و هەوڵی دەدا کاتی ئەوە دەستنیشان بکات ئایە لە چی کاتێکدا ئەوە ڕوویدا، لەم بارەیەوە دەڵێ" کاتێ خواحافیزیم لێی کرد کاتژمێر لە نێوان ٦ – ٧ی ئێوارە بوو و کاتژمێر ٩ ش جارێکی تر گەڕامەوە بۆ ژێرزەمینەکە کارەکە لە تەواو بووندا بوو"، واتا لە نێوان کاتژمێر ٧ و ٩ ئێوارەی ٣٠ نیسانی ١٩٤٥دا هیتلەر و ئێڤا براون کۆتاییان بە ژیانی خۆیان هێناوە و تەرمەکانیان سوتێنراون.\nلە کاتی گرتنی بەرلیندا کاربەدەستانی یەکێتی سۆڤیەت و لە پێش هەموویانەوە یۆسێپ ستالین و لاڤرێنتی بێریا داوایان لە ئاژانسی دژەهەواڵگری سەربازی سۆڤیەتی کردبوو کە ڕابەران و بەرپرسانی باڵای نازییەکانی ئەڵمانیا بدۆزنەوە و بە زیندوویی دەستگیریان بکەن.\nئەم دەزگایە بە (سمێرش) دەناسرا کە لە لێکدانی دوو وشەی ڕووسی (سمێرت- مەرگ) و (شپیۆن- سیخوڕ) پێکهاتووە، واتا مەرگ بۆ سیخوڕەکان. ئەفسەرانی ئەم هێزە پەلاماری ڕاوێژکارییەت و ئەو ژێرزمینەیاندا کە هیتلەر و وەزیری پڕوپاگەندەی ڕایخی سێیەم جۆزێف گیۆبڵز دوا مانگەکانی شەڕیان تێدا بەسەر دەبرد.\nدوای گرتنی ژێرزەمینەکە لە ٢ ئایاری ١٩٤٥دا ئەو کەسانەیان گرت کە لە ژێرزەمینەکەدا بوون و هەوڵیاندەدا لە بەرلین هەڵبێن. ئەفسەرانی دژەهەواڵگری سۆڤیەت دەستەیەک لە بەرپرسە باڵاکانی نازییەکانیان گرت، کە بریتی بوون لە بەرپرسی دەوروبەری قەڵاکە ڤیلهلم مونکە، بەرپرسی پاراستنی هیتلەر هانس ڕاتینهوبەر، فڕۆکەوانی تایبەتی هیتلەر هانس باوەر، گەورە خزمەتکاری تایبەتی هیتلەر هاینز لینگ و یاریدەدەرەکەی ئۆتۆ گونش.\nلێکۆڵینەوەی چەندین جارەی ئەفسەرانی هەواڵگری سۆڤیەت لەگەڵ بەرپرسە باڵاکانی ئەڵمانیای نازیدا سەبارەت بە چارەنووسی هیتلەر لە ئەرشیفی ناوەندی دەزگای ئاسایشی فیدیراڵی ڕووسیا و ئەرشیفی دەوڵەتیی ڕووسیای فیدیرالی، هەروەها لە دۆسێ و پەڕاوی لێکۆڵینەوە لەگەڵ بەرپرساسن و ئەفسەرانی ئەڵمانیادا هەڵگیراون.\nلە کۆتاییدا بەپێی گێڕانەوەی هەموو ئەوانەی لە ٣٠ نیسانی ١٩٤٥دا لەو ژێرزەمینەدا بوون، ئەوە پشتڕاست بووەتەوە کە هیتلەر و ئێڤا براون لەو ڕۆژەدا خۆیان کوشت و لاشەکانیان سوتێنران. ڕۆژی پێشتر ئێڤای خواستبوو.\nلە ڕۆژی ١ ئایاریش جۆزێف گیۆبڵز و ماگدای هاوژینی خۆیان کوشت دوای ئەوەی هەر شەش منداڵەکانیان کوشت. سەربازانی سۆڤیەت تەرمی هەموو ئەمانەیان لە ژێر زەمەینەکەدا بینیوە.\nلە ١٣ ئایاری هەمان ساڵدا ئەفسەرانی (سمێرش) شوێنی ناشتنی تەرمی سوتاوی هیتلەر و ئێڤایان لە باخچەی کانتسیلاریا دۆزییەوە و لە دوای چەندین ئەزموونی بزیشکیی دادوەری ئەوەیان پشتڕاست بووە کە تەرمی ئەوان بوون.\nوێنەی پێنج لاپەڕەی بەڵگەنامەکان له خواره‌وه ببینن..


چەکدارانی دژ بە رژێم لە باشوری پارێزگای دەرعا پشتیوانیی خۆیان بۆ شارۆچکەی ناحتە دووپاتدەکەنەوە، ئەو شوێنەی شەڕ و پێکدادان لەنێوان میلیشیاکان و هێزەکانی رژێمی سوریادا روویدا. [خاوەنی وێنە: كۆمكاری ئازادی حۆران]\nهێزەکانی رژێمی سوریا بەشێوەیەکی بەرفراوان کۆنترۆڵی باشوری پارێزگای دەرعایان لەدەستدا لەگه‌ڵ دەستپێکی بزووتنەوەیەکی ئۆپۆزسیۆن لەدژی ئامادەییان لە ناوچەکە چالاکوانێکی ناوخۆ وتی.\nچالاکوان جومعە مەسالمە بە دیارونای وت گەنجانی چەکدار هێرشیان کرده سەر خاڵەکانی پشکنین و بەربەستەکانی رژێم و ده‌ستیانگرت به‌سه‌ریاندا و ئه‌و سه‌ربازانه‌یان دەستگیرکرد كه تێیاندا بوون.\nوتی ئەمە وەڵامدانەوەیەکە بۆ ئەو رەشبگیرییانەی لەلایەن هێزەکانی رژێمەوە ئەنجامدەدرێن و ئاماژەیکرد بۆ ئەوەش کە "هێزەکانی رژێم کۆنترۆڵی پارێزگای دەرعایان لەدەستداوە".\nوتی لە چەند کاتژمێری رابردوودا، گەنجانی چەکدار هێرشیانکردە سەر ژمارەیەکی ۆر لە خاڵه‌كانی پشکنین و بنکەكانی سوپا و شەڕ و پێکدادانیان لەگەڵ سەربازانی رژێم ئەنجامدا.\nبەگوێرەی مەسالمە، ئەو بەرەوپێشچوونانە لەو بارگرژی و ئاڵۆزییانەوە هاتن کە ماوەیەک دەبێت لە ئارادان بەهۆی هەڵمەتی ره‌شبگیرییەکەی رژێمه‌وه، هەروەها رەتکردنەوەی راوەستانی لە دەستگیرکردن و ئازادکردنی دەستگیرکراوەکان.\nرووداوێک لە ناحتە\nمەسالمە وتی دواهەمین شەڕ و پێکدادان بەهۆی دەستگیرکردنی دانیشتوویه‌كی شارۆچکەی ناحته‌وه روویدا له خۆرهەڵاتی ناوچە گوندنشینەکانی دەرعا، کە بووە هۆی هاندانی دانیشتوانی ناوچەکە تا هەڵبکوتنە سەر بنکە سەربازییەکانی رژێم و داگیریانبکەن و سه‌ربازه‌كانی ناویشیان دەستگیربکەن.\nوتیشی شەپۆلێكی توڕەیی لە شارۆچکە و گوندەکانی دەوروبەر خێرا بڵاوبووه‌وە، کە تێیاندا چەندین له دانیشتووان هاوخەمیی خۆیان بۆ ناحتە دەربڕی دوای ئەوەی رژێم هەڕەشەی ئەوەی کردبوو کە هێرشە دەکاتە سەر شارەکە بۆئەوەی سەربازەکانی ئازادبکات.\nوتی بەشێک لە خاڵەکانی چاودێری لە دەرعا ئێستا لەلایەن گروپە چەکدارە ناوخۆییەکانه‌وه ده‌ستیان به‌سه‌ردا گیراوه و ئەو سەربازانەی رژێمیش کە پاسەوانییان دەکرد، دەستگیرکراون.\nناوبراو وتی خاڵەکانی دیکەی پشکنین دووچاری شەڕ و پێکدادانی قورس بوونەوە کە بۆ ماوەی چەندین کاتژمێر بەردەوامبوون و ئاماژەیکرد بۆ ئەوەش کە بارگرژی و ئاڵۆزییەکان شارۆچکەکانی کەرەک شەرقی، سەیدا، تەفەس، مەلیحە غەربییە، داعل، تەل شیهاب، موزەیرب، مەعرەبە و نەوایان گرته‌وه.\nوتیشی: "دانیشتوانی ناوچەکە داوادەکەن رژێم دەستگیرکراوانی ناوچەکە ئازادبکات،" لەگەڵ چەندین بەیاننامە کە تێیاندا داوای ئازادکردنیان دەکەن و ئه‌وه‌شیان كردۆته مه‌رجێك بۆ ئازادکردنی سەربازانی رژێم و ئاساییکردنەوەی دۆخەکە.\nمەسالمە وتی چالاکوانان ده‌ستگیركردنی هه‌ڕه‌مه‌كیی 1,000 گەنجیان لە ناوچەکە تۆمارکردووە و ئاماژەیکرد بۆ ئەوەش کە رژێم رەتیکردۆتەوە شوێنەکانیان یان ئەو تۆمەتانە ئاشكرابكات كه بەسەریاندا سەپێنراوه.


دهۆک؛ کۆکردنەوەی پاڵپشتی بۆ کەمپینی ناوی من ناوی دایکمە بەردەوامە – chawyxelk.org\nدهۆک؛ کۆکردنەوەی پاڵپشتی بۆ کەمپینی ناوی من ناوی دایکمە بەردەوامە\nژمارەیەک لە ئەندامانی کەمپینی ناوی من ناوی دایکمە، کۆبوونەوەیەکی تایبەتیان لەگەڵ ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی و چالاکوانان و پارێزەران و کەسایەتی ئێزیدییەکان لە دهۆک ئەنجامدا. تیایدا پاڵپشتی و هاودەنگی کەسایەتی دیاری نێو ئێزیدییەکانی بەدەستهێنا.\nمەبەست لەم کۆبوونەوەیە گفتوگۆکردن و ئەپدەیتکردنەوەی ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی و پارێزەران بوو لە کار و چالاکییەکانی کەمپەینەکەو گەیشتنی بە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق و بەردەوامبوون لە بەدەستهێنانی پاڵپشتی بۆ پێشخستنی پرۆژە یاساکە.\nکۆبونەوەکە لەلایەن ڕێکخەری کەمپین و بەڕێوبەری گشتی ڕێکخراوی خەڵک بۆ گەشەپێدان (PDO)، بەهار شوکریە مونزیر دەستی پێکرد و تیایدا باسی کارەکانی کەمپینەکەی کرد لەماوەی ٢ ساڵ و ١٠ مانگی کارکردنیاندا.\nبەهار شوکریە بە (چاوی خەڵک)ی وت ” لەماوەی ٢ ساڵ و ١٠ مانگی کارکردندا، کەمپینەکە کۆمەڵێک کاری مەدەنی ئەنجامداوە بەو ئامانجەی لەسەرتاسەری عێراق هەموو دایک و منداڵێکی عێراقی مافێک دەستەبەر بکەن کە ئازادانە خۆیان بڕیار لەسەر پێکەوە بونیان بدەن، وە دایک بتوانێ لەکاتی ئامادەنەبوونی باوک ڕەچەڵەکی منداڵەکەی دیاری بکات. هەروەها بتوانێت دینی دایکەکەی وەربگرێت. ئامانجمان لەم کۆبونەوانە بۆ بەرەوپێشبردنی کەمپینەکەیە بە گوێگرتن لە دەنگ و تێبینی و ڕەخنەی هەریەک لە کۆمەڵگە و لایەنە جیاوازەکانی ناو هەرێمی کوردستان و عێراق، وە بەتایبەتی تێبینی و ڕەخنەکانی ڕێکخراو و کەسایەتی ئێزیدییەکان و چالاکوانانی شاری دهۆک تا کەمپینکەی زیاتر پێ دەوڵەمەنتر بکەین وە بتوانرێت کێشەکە چارەسەر بکرێت.”\nکەمپینی ناوی من ناوی دایکمە تەنها تایبەت نییە بەو منداڵانەی کە لە دەستدرێژییەکی سێکسی رێکخراوی داعش بۆ سەر کچانی ئێزیدی دروست بووە. بەڵکو هەموو ئەو منداڵانە دەگرێتەوە کە ڕەچەڵەکیان نادیارە و بێناسنامەن.\nشۆخان ئەحمەد، پارێزەر و بەڕێوبەری ڕێکخراوی وەلا و ئەندامی کەمپینەکە بە (چاوی خەڵک)ی وت ” دەرچونی یاسای نوێ لە پەرلەمانی عێراق قورسە و کاری زیاتری ئەوێت. بۆیە ئێمە بۆ چارەسەرکردنی ئەم کێشەیە بیرمان لە ڕێگەیەکی ئاسانتر کردەوە کە بتوانێت ئەم کێشەیە چارەسەر بکات ئەویش بە هەمواکردنەوەی یاسای کارتی نیشتیمانی ژمارە ٣ی ساڵی ٢٠١٦ ئەویش بە تەنها کارکردن لەسەر دوو ماددە کە ماددەی ١٩ و ٢٠ ن.”\nهۆکاری دەرچونی ئەم هەموارە ئەوە بووە کە لەدوای جەنگ لە هەر وڵاتێک کۆمەڵێک کێشە دروست دەبێت، وە لە وڵاتی ئێمەش لە دوای جەنگی داعش ژمارەیەکی زۆر منداڵمان هەیە کە تا ئێستا کێشەکانیان بە چارەسەرنەکراوی ماوەتەوە و وە لەدوای ئەوەی یاسای ڕزگاربوانی ئێزیدی لەپەرلەمانی عێراق دەرچوو، باس لە کێشە و چارەسەرەکانی ئەم منداڵانە نەکراوە. لە ڕێگەی ئەم هەموارکردنەوە دەمانەوێت کێشەکانیان لە ئەنجومەنی عێراقەوە چارەسەر بکەین.” شۆخان ئەحمەد وای وت.\nسارای ٢٠ ساڵان ناوی خوازراوی ڕزگاربویەکی دەستی داعشە و دایکێکی ئێزدییە بۆ لەدەستدانی منداڵەکەی و زانینی هەواڵێکی بەپەرۆشە.\nسارا دەڵێت: “بە درێژایی ٦ ساڵ لەلایەن ٥ کەسەوە دەستدرێژیم دەکرایەسەر و تا ئێستاش نازانم باوکی منداڵەکەم کامیانە. ناچاربووم بەر لە تێپەڕاندنی سنوری سوریا-عێڕاق منداڵەکەم بەجێبهێڵم لە ترسی قبوڵنەکردنی منداڵەکەم لەلایەن خێزان و کۆمەڵگەکەمەوە. بۆ ئێزیدییەکان مەحاڵە منداڵێکی دین جیاواز قبوڵ بکەن و من سەرەرای ئەو هەموو ئەشکەنجەیە منداڵەکەمم خۆشدەویست و نەمدەویست جێی بهێڵم و ئێستا ئازارەکانم زیاتر بووە کە چارەنوسی نازانم و ئاگاداری نیم.”\nهادی بابە شێخ کەسایەتی دیاری نێو ئێزیدییەکان، لە کۆبونەوەکە ئامادەبوو، پاڵپشتی خۆی بۆ کەمپینەکە دەربڕی و هەر لەوێدا ناوی خۆی گۆڕی لە هادی بابە شێخ بۆ هادی خۆخێ.\nهادی خۆخێ بۆ پاڵپشتی کەمپینەکە بە (چاوی خەڵک) ی وت:” من پاڵپشتی ئەم کەمپینە دەکەم، وە داوا دەکەین کە هەموو تاکێک لە کوردستان و عێراق بە گشتی ئەوە قبوڵ بکات و ئازاد بێت کە ناوی خۆی بەناوی دایکی یاخود باوکی بێت. وە ئەم هەموارکردنەوەیە چارەسەرێک بێت بۆ ئەو زارۆکانەی بێباوکن، وە بۆ ئێمەی ئێزیدی بە دڵنیاییەوە ئەمە چارەسەرێکی زۆر گونجاوە بەتایبەتی بۆ کچەکانمان کە زارۆکیان لەو ڕێکخراوە تیرۆرستیە بووە. وە ئەگەر ئەم یاسایە قبوڵ بکرێت و زارۆکەکە هەڵگری ناو و دینی دایکەکەی بێت ئەوا بە خۆشحاڵییەوە قبوڵ دەکەین.”\nلە کۆمەڵگەی ئێزیدی لەبەر ئەو دیوە ئاینییەی کە هەیانە منداڵانێک وەرناگرن کە ئاینی ئیسلامیان لەسەر ناسنامە وەرگرتبێت و ئەمەش ڕێگری دایکە ئێزیدیەکانە بۆ وەرگرتنەوەی منداڵەکان.\nنازە شیروان، توێژەری کۆمەڵایەتی و ئەندامی کەمپینەکە دەڵێت: ” مەبەست لە یاساکە جیاکاری نییە کەنێوان هەر ئاین و دایکێکی عێراقی بەڵکو یاساکە گشتگیرە و تەنها بۆ دایکانی ئێزیدی نییە. بەڵام بۆ کەمپینەکە گرنگە لەشاری دهۆک زیاتر و زیاتر کار و چالاکی ئەنجامبدات بۆ ناساندنی ئامانجی کەمپینەکە و خستنەڕووی پرۆژە یاساکە. چونکە دەزانین ژمارەیەکی زۆر ئاوارەی ئێزیدی لەناو دهۆک و کەمپەکانی سەربەوێ نیشتەجێن وە قوربانی و ڕزگاربوی زۆری دەستی داعش لەوێدا هەیە. بەیاساکردنی ئەو یاسایە، هەر دایکێکی ئێزیدی کەئەیەوێت منداڵەکەی وەربگرێتەوە بتوانێت ناسنامەو ئاینەکەی خۆی ببەخشێتە منداڵەکەی و ڕێگری لە وەرگرتنەوەی نەمێنیێت. بۆیە زیاتر پێویستمان بەوەیە ڕێکخراوەکان و کەسایەتی ئێزیدییەکان پشتیوانی لەم کەمپینە بکەن تاکو لێرەش کۆمەڵگەی ئێزیدی و ئەو کەس و لایەنانەی لەم بوارەدا کار دەکەن بە ئاگابن لەم کەمپینە و لە ئامانجەکەی تێبگەن و پشتیوانی بکەن.”\nلە پلان و کاری داهاتووی کەمپینی ناوی من ناوی دایکەمە، سەردانی کەسایەتی و بڕیاربەدەستانی کۆمەڵگەی ئێزیدییەکانە تا پشتیوانی کەمپینە بکەن و بۆیان ڕوونبکرێتەوە کە ئامانج و مەبەستەکەی لە کوێدایە تاوەکو ئەو دایکانەی کە منداڵەکانیان بەجێهێشتوە یاخود منداڵەکانیان پێ نادرێتەوە لەڕێگەی ئەم یاسایەوە بتوانرێ ئەو مافەیان بۆ بگێردرێتەوە. هەروەها ئەنجامدانی کار و چالاکی و وۆرکشۆپی جیاواز جیاواز لە شارەکە تاوەکو کۆمەڵگەی ئێزیدییەکان و ڕێکخراو و چالاکوانانی ئەم شارە ڕوونکردنەوەو دەستکەوتەی کەمپینەکەیان پێبدرێت بۆ ئەوەی هەموان بەیەکەوە کار بکەن بۆ چارەسەرکردنی ئەو کێشە گەورەیەی لە عێڕاقدا هەیە.\nبەپێی ڕاپۆرتێکی کەناڵی جەزیرە، لە ساڵانی ٢٠١٨ و ٢٠١٩ لەلایەن چەند ڕێکخراوێکی ناوخۆیی عێراقی، هەژمارێک بۆ ئەو ناوچەکانی کە ڕێکخراوی تیرۆرستی داعش دەستی بەسەردا گرتبوون وەک ئەنبار و نەینەوا و چەند ناوچەیەک لە کەرکوک و سەڵاحەدین کراوە و تیایدا نزیکەی هەشت هەزار منداڵ بەدەست نەبونی کارتی نیشتیمانی و دیارنەبوونی ڕەچەڵەکەوە دەناڵێنن.