وۆرك شۆپێك بۆ ستافى فەكەڵتى زانست و تەندروستى پێشكەشكرا - PRESS.ROOM\nوۆرك شۆپێك بۆ ستافى فەكەڵتى زانست و تەندروستى پێشكەشكرا\nNews #19, Issue 26, Feb 2017 | Núcey #19, Jhimarey 26, Mangí 2 Sallí 2017 | نوچەی 19، ژمارەى 26 مانگی 2 ساڵی 2017\nڕۆژی دووشەممە ٢٧-٢-٢٠١٧ لە سەنتەری توێژینەوەی زانستی و تەندروستی ۆورکشۆپێک پێشکەشکرا لە ژێرناونیشهانی (Polymerase Chain Reaction & Designing of Primer). ژماریەکی زۆر لە مامۆستایانی فەکڵتی زانست و تەندروستی و سکوڵی پزیشکی تێدا ئامادەبوون.\nلەسەرەتا بەڕێز م.ى.هیواعبدالرحمن احمد بەرپرسى سەنتەرى توێژينوەى زانستى و تەندروستى بەشی یەکەمی ۆورکشۆپەکەى پێشكەشكرد دەبارەی (PCR and Gel electrophoresis) وە ئەو کەرسە و ماددە و ئامێرانەی کە پێویستن لەم بوارەدە.\nهەروەها تیشکی خستە سەرگرینگی بەکارهێنانی (PCR Technique) لە بوارە جیاجیاکان وەک دەستنیشانکردنی نەخۆشی و مشەخۆر و بەکتریا و ڤیرۆساکان.\nلە ميانەى پێشكەشكردنى بابەتەكەى بەڕێزیان وتی "بە پێویستی دەزانم کە هەموو توێژەرێکی بایۆلۆجی زانیاری باشی هەبێت لەو بوارەدە بەتایبەتی توێژەرەکان".\nبەشی دووەمی ۆورکشۆپەکە بریتی بوو لە چۆنیەتی دروستکردن و دیزاین کردنی (Primer Designing)، بابەتێکی زۆر گرنگە بۆ ئەو توێژەرانەی لەبواری (Molecular biology and Genetics) دا کاردەکان، پێویستە زانیاری باشیان هەبێت لەو بوارەدا، لەلایەن بەڕێز مامۆستا (محمد عیصام) پێشکەشکرا.\nم.هيوا دەلێت " ئامێری (Polygene) تایبەتە بە چۆنیەتی دروستکردنی (Primer)، تاکە سەنتەرە لە سەتاسەری کوردستان و عیراق کە ئەو ئامێرەی هەبێت".\nۆورکشۆپەکە بە هەردوو شێوازی تیۆری و پڕاکتیکی بەڕێوە چوو. بەڕێز (شوان صالح آحمد) كارمەندى سەنتەرەكە هاوکار بوو لە بەشە پڕاکتیکەکان و و ئامادەکردن پێداویستیەکان.


چی لە پەرلەمانی پلە باڵاکان چاوەڕوان دەکرێ؟ – admin\nڕەخنەیەکی زۆر لەو ئەندام پەرلەمان و حزبانە دەگیرێت کە دەنگیان بە یاسای “چاکسازی لە موچە و خانەنشینی پلە تایبەت و باڵاکان” گیراوە، بەڵام ئایا پەرلەمانی کوردستان بێجگە لە فەرمی کردنەوەی دەوڵەمەندبوونی چینی پلەباڵای حزبە دەسەڵاتدارەکان هیچ کارێکی تری لێ چاوەڕوان دەکرێ؟\nپەرلەمانتار نوێنەری ئەو حزبانەیە کە بودجەیان لەژێر دەستدایە و لەو یاسای چاکسازیەدا دەبێ ئەم حزبانە بەشی ئەندامە پلەباڵاکانی خۆیان مسۆگەر بکەن تاکو بتوانن باڵادەستیان بەسەر کۆمەڵگەی کوردستاندا درێژەپێبدەن. هەربۆیە مەسەلەکە موچەی ئەو٨٠-٩٠ ئەندام پەرله مانە نیە کە دەبێ دەوڵەمەندببن لە ٤ساڵدا بەڵکو مەسەلەی سەرەکی دەوڵەمەندکردنی ئەو لەشکرە هەزاران کەسیەیە لە چینی باڵای حزبە دەسەڵاتدارەکان کە دەبێ بۆ هەمیشە بە پێی یاسا بە مسۆگەری دەوڵەمەندبکرێن. ئەم ٤ ملێۆنەی پەرلەمنتارانی ئەم دەورەیە وەری دەگرن شیرینی کڕینی یاسایەکە بۆ مسۆگەرکردنی دەوڵەمەندکردنی پلە باڵاکانی ئەم حزبانە. پەرلەمانتارانی ئەم حزبانە خۆیان بەشێکن یان ئەگەر تازەش بن دەیانەوێ ببن بەبەشێک لە چینی باڵای حزبەکانن و نایانەوێ بخزێنە خوارەوە بۆ چینی پلە نزمەکانی کۆمەڵگە.


تۆپی پێ.. كولتوور، شەریعەت و فەلسەفە\nلەلایەن رووداو 12/7/2018\nتۆپی پێ، ئایین و ئاكارێكی نوێ\nوەرگێڕانی: مەریوان هەڵەبجەیی\nلەم رۆژانەدا كە هەراو زەنای پێشبڕكێی جامی جیهانیی تۆپی پێ گەرمە، ئەگەر دزەنیگایەكی لاپەڕەكانی كولتوور و هونەر و ئەندێشەی ڕۆژنامەكان و ماڵپەڕە ئینتەرنێتییەكان و میدیاكانی تر بكەین، پەی دەبەین بە ڕەهەندی سارد و وەستاوی بازاڕی بێ كڕیاری كولتوور و فەلسەفە. كەسانی بواری كولتوور و خاوەن ئەندێشە سەردەمانێكی زۆرە گۆڕەپانی میدیایان چۆڵ كردووە و فەزای گشتییان دۆڕاندووە بە تۆپی پێ. لە‌ڕاستیدا ئەو سەرنجڕاكێشییەی كە ئەمڕۆ تۆپی پێ و بەتایبەتی یارییەكانی جامی جیهانی لەناو خەڵكدا بەگشتی و بەتایبەتی لاوان هەیەتی و هەروەها ئەو خۆشەویستییەی كە یاریزانەكان هەیانە لای خەڵك، لەسەردەمی زێڕینی فەلەسەفەدا لە ئەسینا هی فەلسەفە و فەیلەسووفەكان بوو. لاوانی ئارەزوومەندی حیكمەت و ئارەزوومەندی ئاگایی لە بۆچی و چییەتی ئەم جیهانە، لە گۆڕەپانی شاردا لە دەوری سوكرات كۆدەبوونەوە و بە پرسیارەكانیان دەربارەی خوڵقاندنی مرۆڤ، دادپەروەری، فەزیلەت و مەرگ، زەمینەی گفتوگۆی فەلەسەفی و مشتومڕیان دروست دەكرد. دواجاریش هەر ئەم كۆبوونەوانە بوو لە گۆڕەپانەكانی شاردا كە بووە هۆی ئەوەی سوكرات ببەنە دادگا بە تۆمەتی ئەوەی لاوان فریو دەدات و جامی ژەهرەكەش بدەن بە دەستییەوە.\nدیارە لە قۆناغی هاوچەرخیشدا كەم نین ئەو نووسەر و فەیلەسووفانەی كە بە ئاشكرا و بە نهێنی دادەنیشن و سەیری یاریی تۆپی پێ دەكەن و تەنانەت لایەنگری ئەم یان ئەو یانە دەكەن.\nبۆ نموونە واڵتەر یەنس، مامۆستای مێژووی ئەدەبیات و هونەری دەربڕین لە زانكۆی (توبینگن)ی ئەڵمانیا، یەكێك بوو لە لایەنگرانی زۆر پڕ لە جۆش و خرۆشی تۆپی پێ. ئەو خۆی كە لە سەردەمی لاوێتیدا گۆڵپارێزی یەكێك لە یانە سوورپۆشەكانی تۆپی پێی ئەڵمانیا بوو، دەڵێت: "تۆپی پێ، وەرزشێكی دەسەڵاتنیشاندەر و دەسەڵاتباوەڕە كە دەتوانرێت هەر سات دەسەڵاتی بخرێتە ژێر پرسیارەوە. نزیكایەتی یاریزانەكان و نائارامبوون لەژێر گوشاری ڕۆحی و ناچاریی دەرەكیدا، یەكێك لە مەرجە سەرەتاییەكانی یارییەكی جوان و سەرنجڕاكێشە. من لە سنوورەكانی وەرزش و هونەردا، خەون و واقیعییەت بەتایبەت لەسەردەمی ئەستەم و ڕۆژانی دژواری ژیاندا، زۆر لە سوورپۆشەكانی یانەكەمەوە فێر بووم و بەردەوام خۆم بە قەرزاری ئەوان دەزانم".\nلە شۆپنهاوەرەوە تا سارتەر .. لە بۆرخیسەوە تا كامۆ\nژان پۆل سارتەر، فەیلەسووفی ئیگزستانسیالیستی فەڕەنسی، لە وەڵامی ئەو پرسیارەی كە دەڵێ "تۆپی پێ چییە؟" دەڵێت: "تۆپی پێ یارییەكی سادەیە، دیارە بە ئامادەبوونی تیپی بەرامبەر هەموو شتێك ئاڵۆز و دژوار دەبێ".\nبەڵام ئەو وتەیەی ئەلبێر كامۆ كەمێك سەیر دێتە بەرچاو لەوێدا كە دەڵێت: "من هەر ئەو بڕە كەمە بنەما ئەخلاقیەی كە دەیناسم، لە گۆڕەپانی تۆپی پێ و سەرتەختەی شانۆدا فێری بووم كە بۆ من وەك زانكۆیەكی ڕاستەقینە دەمێنێتەوە".\nلەوە گەڕێین تەمەنی كورتی هەندێك لە فەیلەسووفەكان هێندە نەبوو، تا دیاردەی تۆپی پێ ئەزموون بكەن و لەبارەیەوە فەلسەفیانە بیربكەنەوە، بۆ نموونە ئارتۆر شۆپنهاوەر، لەبارەی تایبەتمەندیی فەیلەسووفەكانەوە دەڵێ: "كێشەی فەیلەسووفەكان ئەوەیە، بۆ دۆزینەوەی ئەوەی لەبەردەمیاندایە، لەناو ئاسمان و هەورەكاندا دەگەڕێن".\nڕەنگە ئەگەر شۆپنهاوەر ئاشنا بووایە بە وەرزشی تۆپی پێ، لەدرێژەی وتەكەی خۆیدا بیگوتایە: "كێشەی یاریزانانی تۆپی پێش ئەوەیە كە لەڕادەبەدەر سەرنج دەدەنە ئەوەی لەبەر پێیاندایە و كەمتر سەرنج و بایەخیان بۆ ئەوەیە كە لە فیكر و زەینی ركابەرەكەیاندایە".\nجۆرج ئۆروێل لەبارەی بەریەككەوتنی توندوتیژانەی یاریزانەكانەوە بەتایبەت لە ئینگلتەرای سەدەی نۆزدەیەمدا كە بە بەشێكی جیانەبووەوەی یاریی تۆپی پێ دادەنرێ، دەیگوت: "یاری تۆپی پێ شەڕە بەبێ تەقەكردن. گرێدراوە  بە نەفرەت و ئیرەیی و خۆدەرخستنەوە بەبێ گوێدانە هەموو یاسا و چوارچێوەكان"، بەڵام لە ئەمڕۆدا توندوتیژی لە گۆڕەپانی یارییەوە چووەتە سەر سەكۆی هاندەران و لایەنگرانی یانەكان.\nخۆرخی لویس بۆرخیس، كەسایەتی دیاری ئەدەبیاتی ئیسپانیایی، لەوەش زیاتر دەڕوات و دەڵێت: "تۆپی پێ بە گەورەترین تاوانی ئینگلتەرا دادەنرێت". بۆرخیس بڕوای وایە تۆپی پێ پەیوەندی بە پیاوەتی و لێهاتووییەوە نییە و خۆشەویستبوونی تۆپی پێ لەناو خەڵكدا وا لێكدەداتەوە كە لەبەر ئەوەیە خەڵك حەزیان لە گەمژەییە.\nبەڵام فاتو دیومە، نووسەری سەنیگالی و دانەری كتێبی "لە دڵی ئۆقیانووس"دا، تۆپی پێ بە دەركەوتنی هیوای ملیۆنان مێرمنداڵی ئەفریقایی و وڵاتانی هەژاری تر دەزانێت كە خەون بە دونیایەكی باشترە‌وە دەبینن. ئەم نووسەرە ژنە سەنیگالی-یە، لە ڕۆمانەكەی خۆیدا چیرۆكی ژیانی گەنجانێكی وێنا كردووە كە هەموو توانا و كۆششی خۆیان دەخەنەگەڕ تا بگەنە دونیای پیشەگەریی تۆپی پێ و بتوانن لە یەكێ لە یانەكانی وڵاتانی ئەوروپادا یاری بكەن.\nسەیركردنی تۆپی پێ و لایەنگری و دەمارگیری لە ئاستی شێتیدا بۆ هەڵبژاردەی وڵاتێك یان یانەیەك، بۆ مێرمنداڵانی كۆمەڵگە جۆراوجۆرەكان و بەتایبەت بۆ لاوانی كۆمەڵگە دواكەوتووەكان و ئەوانەی كە بەشێكیان هەژارن، بووەتە شوناسێكی نوێ و ئاكارێكی تازە و بە جۆرێك بووە بە "دینێكی سێكولار". ئەوان ئایندەیەكی ناڕوون و تاریك لەبەرامبەر خۆیاندا دەبینن، چونكە نە گوێیەك پەیدا دەبێ بۆ بیستنی قسەكانیان و پێویستییەكانیان، نە دەرفەت و مۆڵەتی دەربڕینی ناڕەزاییان هەیە و نە جێگایەك كە ئازادانە هاوار بكەن تێیدا و داواكارییەكانیان ڕابگەیەنن. بە ناچاری، وەرزشگاكان و گۆڕەپانەكانی تۆپی پێ شوێنێكی گونجاوە بۆ خۆبەتاڵكردنەوەی دەروونیی ئەم گەنجە یاخی و تووڕانە. ئایا بەڕاستی تۆپی پێ دەتوانێت كاركردێكی وای هەبێت؟ یان تۆپی پێیش وەك ئایین كە فەلسەفە وجوودیەكەی لە هێنانەدی پێویستییە مەعنەوییەكانی مرۆڤەكاندایە، ئێستا نەك تەنیا لە ئامانجە سەرەتاییەكانی خۆی دووركەوتووەتەوە، بەڵكو نامۆ بووە بەدونیای واقیعی، تا ئەو جێگایەی كە لەمڕۆدا لە كاكڵە سەرەكییەكەی تەنیا رووكەشێكی لـێ بەجێماوە كە خۆی تەنیا لە مەراسیم و ڕێوڕەسمی ئایینی و جەژنەكان و پرسەكاندا دەبینێتەوە.\nخۆشەویستی و سەرسامیی هەوادارانی تۆپی پێ بۆ یاریزانە ئەفسانەییەكان، دەركەوتن و پەیدابوونی ئەو ئاین و مەراسیم و ڕێوڕەسمە دینی و سرووتانە بەبیر دێنێتەوە كە تائێستا تەنیا لە ئایندا هەبووە. لەم ڕووەوە مایەی سەرسوڕمان نییە كاتێ لە زمانی باوكی ڕۆحانی شاری سان خۆزەی پایتەختی كۆستاریكاوە دەبیستی كە دەڵێت: "تۆپی پێ نەك تەنیا ئایین و ئاكارە، بەڵكو بووەتە گرنگترین مەزهەبی ئەمریكای لاتین".\nئایا عیشق و خۆشەویستی و هەندێكجار ئاڵوودەبوون بە تۆپی پێ و هەستكردن بە خۆشەویستی و نزیكایەتی لەیانەكان و یاریزانەكان، بووەتە جێگرەوەی بیروباوەڕ و سرووتە ئاینییەكان، كە باوەڕ بەوانە رۆژ بە رۆژ ڕوو لە كەمبوونەوە دەكات؟\nفیلم و فیقه و تۆپی پێ\nفیقهی ئیسلامیش بە چەشنێك پەیوەندی لەگەڵ فەلسەفەی مافدا هەیە، لەم نێوا‌نەدا سەروكاری لەگەڵ تۆپی پێشدا پەیدا كردووە. ناڕەزایی دەربڕین و فتوادانی چەند كەسێك لە فەقیهەكان و حوكمدان لەسەر ئازادیی ئامادەبوونی ژنان لە وەرزشگاكاندا و سەیركردنی تۆپی پێ، هێشتا كەم تا زۆر لە یادەوەریدا ماون. ئەو ڕووداوەی كە جەنجاڵیی دروستكرد، دوابەدوای "تای فێمینیستی تۆپی پێ" لەئێراندا، یەكێكە لەو نموونانەی كە نیشانی دەدا، تۆپی پێ هەموو سنوورەكانی بڕیوە و هەموو رەهەندەكانی ژیانی كۆمەڵایەتی و كولتووریی ئێمەی گرتووەتەوە و بەناچاری، ڕێگای دەربازبوون نییە لێی. لەم نێوەشدا هونەری حەوتەمیش پارێزراو نەبووە لە پاشهات و زیانەكانی تای تۆپی پێ لە ئێراندا و بێگومان هێشتا لەبیردا ماوە كە دەرهێنەرێك خۆی ڕووبەڕووی مەترسی كردەوە و هەڵوێستی نیشاندا و فیلمێكی سینەمایی ئامادەكرد.\n(ئۆفساید)، كاری لەبارەی قەدەغەبوونی ئامادەبوونی ژنان لە یارییەكانی تۆپی پێدا كرد. زۆر پێشتر لەوەش فیلمی سینەمایی (پەرجووی بێرن) كاری لەسەر ئامادەبوونی هەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا كرد لە یارییەكانی تۆپی پێی جیهانیی ساڵی 1954 لە سویسرا و سەركەوتنی پەرجووئاسای هەڵبژاردەی ئەڵمانیا لەدوای جەنگی دووەمی جیهانی. جان هیوستن، فیلمسازی بەناوبانگی ئەمریكیش، فیلمێكی بەناونیشانی (ڕاكردن بەرەو سەركەوتن) دروستكرد كە یاریزانانی وەك بیلێ، ئیردیلیس بابی مۆر لەگەڵ چەند ئەكتەرێكی وەك مایكڵ كین و سلڤستەر ستالۆن ڕۆڵیان تێدا بینی.\nمیسی، رۆناڵدۆ، ئۆزێل، شەڕی گلادیاتۆرە مۆدێرنەكان\nئایا تۆپی پێ نمایشێكی سیحرییە كە لەسەر زەوییەكی سەوز و بەرین و تەنیا بەمەبەستی ئەفسوونكردنی خەڵك دێتە بەرهەم و پێشكەش دەكرێت؟ نمایشێك كە بەتاڵە لە ناوەڕۆكە وەرزش دۆستانەكانی داهێنەرانی ئەو وەرزشە؟\nئایا تۆپی پێ ئیدی ئەو پاڵنەرانەی بەدوای چێژدا دەگەڕێن، تێر ناكات و تەنیا بووەتە داردەست و ئامرازی دەستی دەسەڵاتداران، یان ئامرازێكە بەدەست باند و گرووپە مافیا ئابوورییەكانەوە؟ سەیر نییە كە ناوی هەندێ لە نەتەوەكان و وڵاتەكان، تەنیا چوار ساڵ جارێك و ئەویش لە پەیوەندی لەگەڵ تۆپی پێدا لە یادی مرۆڤەكاندا زیندوو دەبێتەوە. بەڕاست دوایین جار كە ناوی ئیكوادۆر، كامیرۆن یان كۆستاریكات لە پەیوەندیی بەدەر لە تۆپی پێ بیست، كەی بوو؟\nئایا تۆپی پێ هەمان شەڕی گلادیاتۆرە مۆدێرنەكانی سەردەمی ئێمەیە؟ جۆش و خرۆشی هاندەران و دەرچوون ئیختیار لە دەست خود و كێشە و بارگرژی "ئەو هاندەر و لایەنگرانەی بۆ تۆپی پێ گیانی خۆیان خستووەتە لاوە" لە هەندێك لە وڵاتە هەژارەكاندا، بەبیرهێنەری ساڵانی كۆتایی و كەوتنی ئیمپراتۆری ڕۆمایە كە خەڵكی بە "نان و شەڕی گلادیاتۆرەكان" سەرگەرم دەكرد و بەبێ مەترسی دروستكردن ڕایدەگرتن. ئایا ئەمڕۆ لە "وەرزشی جەماوەری" تۆپی پێدا مەترسییەك بۆ دەوڵەتەكان هەیە یان خۆی ڕێگر و لەمپەرێكە لەبەردەم دەركەوتنی بزووتنەوە كۆمەڵایەتییەكاندا؟ سەرنجڕاكێشبوون و كاریگەریی تۆپی پێ و ورووژاندن و جوڵاندنی تووڕەیی ئەو وەرزشە لەكوێوە سەرچاوە دەگرێت؟ ئایا تۆپی پێ دەتوانێت ڕێگاچارەیەكی گونجاو بێت بۆ دەرمانی دۆخی نەگونجاو و نالەباری دەروونی مرۆڤی تاك شوناسی سەردەمی ئێمە؟ وا دێتە بەرچاو كە فەیلەسووفەكان و كۆمەڵناسان و دەروونشیكاران بۆ وەڵامی ئەم جۆرە پرسیارانە ناچارن بەشێوەیەكی جددی خۆیان بە دیاردەی تۆپی پێوە خەریك بكەن. ئەوان دەبێت لەبورجی عاجی لێكۆڵینەوەی زانكۆیی خۆیان بێنە خوارەوە و بەمەبەستی توێژینەوەی مەیدانی، بڕۆنە ناو یاریگاكان و ناو هاندەرانی تۆپی پێ. لەگەڵ هەموو ئەمانەشدا، ئەم پرسیارە دێتە ئاراوە كە ئایا لە بنەمادا دەكرێ بەئامرازێكی وەك فەلسەفە و كۆمەڵناسی و دەروونشیكاری، بچیت بەدوای دیاردەی تۆپی پێدا و ڕاڤەی بكەیت و لێكدانەوە و شیكردنەوەی بۆ بكەیت و لە دەروونی عاشقانی تۆپی پێ بكۆڵیتەوە؟ ئەم پرسیارە و ئەو پرسیارانەی تر كە لە پەیوەندی لەگەڵ تۆپی پێدا دەخرێنە ڕوو، لانیكەم لەجۆش و خرۆش و ئەو ئاڵۆزی و بارگرژیانەی كە لە یارییەكانی جامی جیهانی تۆپی پێدا هەیە، كڕیارێكی ئەوتۆیان نییە. بەناچار دەبێت چاوەڕوانی ئەو ڕۆژانە بین كە تای جامی جیهانی تۆپی پێ نامێنێت. تا ئەوكاتە، ئێمەش هاوڕەنگ و هاوشێوەی جەماعەت هاوار دەكەین: گۆۆۆۆڵ ڵ ڵ ڵ ڵ!\nنیشانەکردن : تۆپی پێ\n843 ژمارەی بینین


ناونانی منداڵ بەم ناوانە قەدەغەکرا\nهەمەڕەنگ :: 24/06/2019 :: 20257 جار بینراوە\nلەکاتێکدا هەندێك ناو ئاساییە لە منداڵەکەتی بنێیت لە هەندێك دەوڵەتی دیکەدا بەهۆی هۆکاری ئاینی یان کەلتوریەوە قەدەغەیە.\nبەپێی ڕۆژنامەی عوکاز-ی سعودی ساڵی 2014 وڵاتی سعودیە 50 ناوی قەدەغەکرد، چونکە لەگەڵ نەریتی کۆمەڵایەتی و ئاینی ناگونجێت یان لەبەر ئەوەی ناوی بیانی، دیارترینیان بريتين لە: عەبد رەسوڵ، لۆران، مەملەکە، سمو، عەبدناسر، سیتاڤ، یلین، لۆلاند، تەبارک، عەبد نەبی، بەسمەلە، مایا، لیندا، جبریل، نەبی، یلاج، ریلام، ئەلیس و مەلاک.\nناوی بێ مانا\nهەندێك دەوڵەت ناوی بی مانا قەدەغە دەکات بۆ نموونە لە فڕەنسا نابێت کەس منداڵەکەی ناو بنێت (شیلک)، یان هەندێک ناوی تر هەیە وەک (ئەدۆڵف هیتلەر و بن لادن) لە ئەڵمانیا (ڕامبۆ و باتمان) لە مەکسیک قەدەغەیە تاوەکو خاوەنەکەی بەرەو توندوتیژی و کێشە نەبات.\nناوی کەسی بەناوبانگ و ئاژەڵ\nلە وڵاتی فڕەنسا ناوی شازادە لیام قەدەغەیە و لە وڵاتی سوید ناوی ئلڤیس و ناوی ڕیهانا لە پورتوگال قەدەغەیە، هەروەها لە مالیزیا ناونانی خەڵک بەناوی ئاژەڵەوە زۆر شەرمەزارکەرە هەربۆیە چەندین ناوی وەک (مار) و (ورچ) قەدەغەیە.\nئەو ناوانەی بۆ هەردوو رەگەز دەگونجێن\nئەڵمانیا و دانيمارک ئەو ناوانەی قەدەغەکردووە کە بۆ هەردوو ڕەگەزی نێر و مێ دەگونجێت وەک: تایلەر، جۆردان، ئاشلی، مۆرگان.\nلە هەندێک وڵاتدا ناوی مارکەکان قەدەغەیە، بۆ نموونە لە مەکسیک ناوی (فەیسبووک) و لە سوید ناوی (ئیکیا) و لە سویسرا ناوی (مرسیدس و نۆتیلا و مینی کوپەر) لە فڕەنسا و (شانێل) لە سویسرا قەدەغەیە.


신명기 27 KLB - دواوتار 27 KSS\nقوربانگای کێوی عێبال\n1موسا و پیرانی ئیسرائیل فەرمانیان بە گەل دا و گوتیان: «هەموو ئەو فەرمانانە بپارێزن کە من ئەمڕۆ فەرمانتان پێ دەکەم. 2کاتێک لە ڕووباری ئوردون دەپەڕنەوە بۆ ئەو خاکەی یەزدانی پەروەردگارتان پێتان دەدات، چینێک بەردی گەورە بۆ خۆتان ڕاگیر بکەن و بە گەچ سواغیان بدەن. 3هەموو وشەکانی ئەم فێرکردنەی لەسەر بنووسن کاتێک دەپەڕنەوە هەتا بچنە ناو ئەو خاکەی یەزدانی پەروەردگارتان پێتان دەدات، خاکێک شیر و هەنگوینی لێ دەڕژێت، وەک یەزدانی پەروەردگاری باوباپیرانتان بەڵێنی پێدان. 4کاتێک لە ڕووباری ئوردون دەپەڕنەوە، ئەم بەردانە ڕاگیر بکەن کە من ئەمڕۆ فەرمانتان پێ دەکەم، لە کێوی عێبال و بە گەچ سواغیان بدەن. 5لەوێ قوربانگایەک بۆ یەزدانی پەروەردگارتان بنیاد بنێن، قوربانگایەک لە بەرد بێت و ئامێری ئاسنی لێ بەکارمەهێنن.27:5 مەبەست لێی ئەوە بووە کە قوربانگای یەزدان نابێت هاوشێوەی قوربانگای کەنعانییەکان بێت و بە بەردی تاشراو دروستبکرێت. 6لە بەردی نەتاشراو قوربانگاکەی یەزدانی پەروەردگارتان بنیاد بنێن و قوربانی سووتاندن سەربخەنە سەری بۆ یەزدانی پەروەردگارتان، 7هەروەها قوربانی هاوبەشی27:7 قوربانی هاوبەشی: ئەم قوربانییە هاودەمی قوربانی سووتاندن بوو. تەنها یەک کەس هەڵدەستا بە دابینکردنی ئەم قوربانییە، بەڵام لەگەڵ خەڵکی دیکە بەشی زۆری ئەم قوربانییەیان لەبەردەم خودا دەخوارد وەک هێمایەک بۆ پێکەوە ژیان. بڕوانە لێڤییەکان 7:11-15. سەرببڕن و لەوێ بیخۆن و لەبەردەم یەزدانی پەروەردگارتان دڵخۆش بن. 8هەموو وشەکانی ئەم فێرکردنەش زۆر بە ڕوونی لەسەر بەردەکان بنووسن.»\nنەفرەت لە کێوی عێبالەوە\n9ئینجا موسا و کاهینە لێڤییەکان لەگەڵ هەموو ئیسرائیلدا دوان و گوتیان: «ئەی ئیسرائیل بێدەنگ بن و گوێتان لێ بێت، ئەمڕۆ بوونە گەل بۆ یەزدانی پەروەردگارتان، 10جا گوێڕایەڵی یەزدانی پەروەردگارتان بن، کار بەو فەرمان و فەرزانەی بکەن کە من ئەمڕۆ فەرمانتان پێ دەکەم.»\n11جا لەو ڕۆژەدا موسا فەرمانی بە گەل کرد و گوتی:\n12ئەم هۆزانە لەسەر کێوی گەریزیم دەوەستن هەتا داوای بەرەکەت بۆ گەل بکەن کاتێک لە ڕووباری ئوردون دەپەڕنەوە، شیمۆن و لێڤی و یەهودا و یەساخار و یوسف و بنیامین. 13ئەم هۆزانەش لەسەر کێوی عێبال دەوەستن بۆ نەفرەت، ڕەئوبێن و گاد و ئاشێر و زەبولون و دان و نەفتالی.\n14جا لێڤییەکان ڕایدەگەیەنن و بە دەنگی بەرز بە هەموو گەلی ئیسرائیل دەڵێن:\n15«نەفرەت لێکراوە ئەو کەسەی پەیکەرێکی داتاشراو یان بتێکی لەقاڵبدراو بە دەستی پەیکەرتاش دروستدەکات و لە شوێنێکی شاردراوەی دادەنێت، ئەوە قێزەونە لەلای یەزدان.»\nهەموو گەلیش وەڵام دەدەنەوە و دەڵێن، «ئامین!»\n16«نەفرەت لێکراوە ئەوەی ڕێز لە دایک و باوک ناگرێت.»\nهەموو گەلیش دەڵێن، «ئامین!»\n17«نەفرەت لێکراوە ئەوەی سنووری زەوی بەردینی دراوسێکەی دەگوێزێتەوە.»\n18«نەفرەت لێکراوە ئەوەی نابینا لە ڕێگا وێڵ دەکات.»\n19«نەفرەت لێکراوە ئەوەی دادپەروەری بۆ نامۆ و هەتیو و بێوەژن ناکات.»\n20«نەفرەت لێکراوە ئەوەی لەگەڵ باوەژنی خۆی جووت دەبێت، چونکە ناموسی باوکی بردووە.»\n21«نەفرەت لێکراوە ئەوەی لەگەڵ ئاژەڵێک جووت دەبێت.»\nهەموو گەلیش دەڵێن، «ئامین.»\n22«نەفرەت لێکراوە ئەوەی لەگەڵ خوشکی خۆی جووت دەبێت، کچی باوکی یان کچی دایکی.»\n23«نەفرەت لێکراوە ئەوەی لەگەڵ خەسووی خۆی جووت دەبێت.»\n24«نەفرەت لێکراوە ئەوەی بە نهێنی دراوسێکەی خۆی دەکوژێت.»\n25«نەفرەت لێکراوە ئەوەی بەرتیل وەردەگرێت بۆ ئەوەی یەکێکی بێتاوان بکوژێت.»\n26«نەفرەت لێکراوە ئەوەی پاڵپشتی وشەکانی ئەم فێرکردنە ناکات بۆ ئەوەی کاریان پێ بکات.»\nKSS : دواوتار 27


لەڕوداوێكی هاتوچۆدا دوو شۆفێری ماتۆڕسكیڵ گیانیان لەدەستدا – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2019/08/02 - 2:26 PM\nشەوی رابردوو لەگەرەكی كەنەسورەی شاری سلێمانی، لەئەنجامی پێكدادانی نێوان ئوتومبیلێك و دوو ماتۆڕسكیڵ، هەردو شۆفێری ماتۆڕسكیڵەكان گیانیان لەدەستدا.\nپۆلیسی سلێمانی لە ڕاگەیەندراوێكدا نوسیویەتی”پاش گەیشتنی هێزەكانی پۆلیس بۆ شوێنی ڕوداوەكە، كەشف و هێڵكاریی بۆ شوێنی ڕوداوەكە ئەنجامدراو لێكۆڵینەوەكان دەستیانپێكرد. هەروەها تەرمی هەردو قوربانییەكە بەناوەكانی (یـ، ع، م) تەمەن 17 ساڵ‌و (ر، ع، م) تەمەن 18 ساڵ ڕەوانەی پزیشكی دادوەری شاری سلێمانی كران.”\nهەر لە ڕاگەیەندراوەكەدا هاتووە”هاوكات شۆفێری ئوتومبیلەكە بەناوی (م، م، ص) تەمەن 30 ساڵ لەلایەن هێزەكانی پۆلیسەوە دەستگیركراو لەئێستادا بەبڕیاری دادوەر ڕاگیراوەو لەلایەن بنكەی پۆلیسی چوارچراوە پەڕاوی لێكۆڵینەوە بۆ ڕوداوەكە كراوەتەوە.”\nبەوێنە و ڤیدیۆ: وتاری هەینی بەكوردی لەمەككە


دووهەم دانیشتنی دادگا؛ دادستانی ئێران خوازیاری ئێعدامی حسێن کەمانگەرە - كۆمه‌ڵه‌ی مافی مرۆڤی کوردستان\nدووهەم دانیشتنی دادگا؛ دادستانی ئێران خوازیاری ئێعدامی حسێن کەمانگەرە\nدووشەممه 27ی ڕێبەندانی 2720ی کوردی، دووهەم دانیشتنی دادگایی گیراوی مەدەنی حسێن کەمانگەر لە لقی یەکی دادگای ئینقلابی ئێران لە سنە بەڕێوە چوو.\nدادستانی حکوومەتی ئێران لە شاری سنە بە پشتبەستن بە داوای وەزارەتی ئیتلاعاتی ئێران خوازیاری ئێعدام کردنی ئەم چالاکە مەدەنییەیە.\nشیاوی باسه کە ئەم دانیشتنە بە ئامادەبوونی پارێزەرانی ناوبراو، بەڕێزان ئەمیر ئەحمەدی و ساڵح نیکبەخت بەڕێوە چووە و تۆمەتی، “بەغی” لە ڕێی “سەرهەڵدان دژی کۆماری ئیسلامی لە ڕێی ئەندامەتی لە پارتی ژیانی ئازادی کوردستان(پەژاک)” ڕاگەیەندراوە.\nشیاوی باس کە پارێزەرانی ناوبراو بەرگری خۆیان پێشکەش کردووە و ئەو تۆمەتانەیان ڕەت کردۆتەوە.\nدادستانی حکوومەتی ئێران لە شاری کامێران بە سەرۆکایەتی دادستان(جەعفەری) پێشتر خوازیاری ئێعدامی ئەم هاوڵاتی و چالاکی مەدەنییە ببوو و هەنووکە لە دادگا و لە دانیشتنی دووهەم ئەم داواکاریە دووپات کراوەتەوە و مەترسی جیددی لە سەر گیانی ئەم هاوڵاتییەدایە.\nشیاوی باسە کە دۆسیەی بەڕێز کەمانگەر ڕەوانەی دادگای ئینقلابی حکوومەتی ئێران لە شاری سنە بۆ لای دوو دادوەر بە ناوەکانی(سەعیدی) و ( ئەمیری) کراوە.\nحسێن کەمانگەر، پازدەی بەفرانباری 2718ی کوردی، لە لایەن ڕایەدارانی ئیدارەی ئیتلاعاتی حکوومەتی ئێران لە شاری سنە بە بێ پێبوونی حوکمی قەزایی و بە کوتەک و لێدانەوە دەستبەسەر و بۆ گرتووخانەی ئیتلاعات ڕاگوازرا.\nئەم هاوڵاتییە تا ئێستە چەندد جار ئەو تۆمەتانەی ڕەت کردۆتەوە و وەکوو دۆسیە سازکردنی دامەزراوە ئەمنییەکانی ناولێبردووە.\n← Previous سزای لێدانی 60 قامچ بۆ ھادی رۆستەمی بەڕێوە چوو\nگەنجێک لەشاری سنە کۆتایی بە ژیانی خۆی هێنا Next →\nتیرۆرکردنی رۆژنامەنوسێکی دیکەلە باشور\nبۆردمانی گوندەکانی سەنگەسەر وسەرقەڵا سەربەپارێزگای سلێمانی لەباشوری وڵات\nکەمی دەرمان و پێداویستی پزیشکی لە شوێنە بۆمەلەرزەلێدراوەکان


پارتی بە فەرمی ناوی کاندیدی خۆی بۆ پۆستی سەرۆک کۆماری عێراق دەداتە یەکێتی\n13320 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nپارتی دیموکراتی کوردستان بەفەرمی داوای پۆستی سەرۆک کۆماری عێراق دەکات ناوی کاندیێکیشی بۆ پۆستەکە پێشکەش کردووە.\nسەرچاوەیەکی تایبەت بە شارپرێسی ڕاگەیاند "ئەمرۆ هەینی پارتی دیموکراتی کوردستان بەفەرمی پەیوەندییان بە یەکێتییەوە کردووە و داوای پۆستی سەرۆک کۆماری عێراقیان کردووە و هەروەها ناوی کاندیدێکیشیان بۆ پۆستەکە پێشکەش بە یەکێتی کردووە".\nسەرچاوەکە ئاشکرایکرد "ئەو کاندیدەی پارتی پێشکەشی کردوە، فازڵ میرانی سکرتێری مەکتەبی سیاسی پارتی دیموکراتی کوردستانە و بەفەرمی بەیەکێتییان ڕاگەیاندوە کە ناوبراو کاندیدی پارتییە".\nسەرچاوەکە وتیشی "پارتی لەسەر ئاستی باڵا پەیوەندی بە یەکێتییەوە کردووە، بۆیە ئێوارەی ئەمرۆ مەکتەبی سیاسی یەکێتی نیشتیمانی کوردستان کۆبونەیەوەکی تایبەتی لەسەر ئەو داوایەی پارتی ئەنجامداوە".\nئەوەش لە کاتێکدایە کە یەکێتی نیشتیمانی کوردستان لەساڵی ٢٠٠٥ەوە بەپێی ڕێککەوتنێکی لەگەڵ پارتی، پۆستی سەرۆک کۆماری عێراقی لایە و بەئیستیحقاقی خۆیشی دەزانێت و بەفەرمیش ڕەتیانکردووەتەوە ئەو پۆستە بدەنە هیچ لایەنێکی دیکە.\nهەرچەندە تا ئێستا بەپێی میدیاکانی یەکێتی، حیزبەکە ناوی هەریەکە لە (د.مححمەد سابیر و مەلا بەختیار و فوئاد مەعسوم)یان تاوتوی کردووە بۆ وەرگرتنی پۆستەکە و هەروەها لە دوو ڕۆژی ڕابردوشدا ناوی بەرهەم ساڵح سەرۆکی هاوپەیمانی هەبو بۆ وەرگرتنی ئەو پۆستە.\nسەرچاوە تایبەتەکەی شارپرێس ئەوەشی وت "ئەگەر بێت و یەکێتی و پارتی لەسەر ئەو پۆستە نەگەنە ڕێککەوتن ئەوە هەردوکیان بە جیا کاندید پێشکەش دەکەن و ئەوەش پەیوەندییەکانیان بەرەو خراپی دەبات".\nناوەڕۆكی كۆبوونەوەكە.. سعودییە كۆبوونەوە لەگەڵ كوردانی رۆژئاوا پشتراستدەكاتەوە\nبیرۆكەی هەرێمەكان.. عێراق لەشەڕی داعشەوە بۆ سیناریۆی دابەشبوون\nچاوەڕێی عەبدولمەهدی دەكەن\nیەكێتی ناوی 3 كەسی بۆ پۆستی وەزیری داد پێشكەش كردووە\nخەرجی سەربازی لە جیهاندا بەرزدەبێتەوە\nئەمریكا و چین بڕێكی زەبەلاح پارە لەهێزە سەربازییەكانیان خەرج دەكەن\nپارتی چەند ناوێكی بۆ پۆستە وەزاری‌و باڵاكان یەكلاكردووەتەوە\nنرخێكی خەیاڵی.. گەورەترین فڕۆكە بۆ فرۆشتن نمایش دەكرێت\nهواوی سیستەمی كارپێكردنی جێگرەوەی ئەندرۆید دەخاتە كار\nكۆمەڵێك وێنە نیشانی دەدەن مرۆڤەكان چییان بەسەر زەوی هێناوە\nنەوزاد هادی روونكردنەوە لەسەر ئەو وێنەیە دەدات كاردانەوەی دروستكردووە


ڕۆژی زمانی ئینگلیزی - سێنتەری پەرەپێدان و زمان\nڕۆژی زمانی ئینگلیزی\nبۆ یەکەم جار و لە ساڵی ٢٠١٠ دا، یادی ڕۆژی زمانی ئینگلیزی کرایەوە. ئەم بۆنەیە هاوشان بوو لەگەڵ یادکردنەوەی ڕۆژی هەر یەک لە زمانەکانی عەرەبی، چینی، فەڕەنسی، ڕوسی و ئیسپانی. ئەم زمانانە شەش زمانی دانپێداندراوی نەتەوە یەکگرتووەکانن، کە هەر یەکێکیان ڕۆژێکی تایبەتی بۆ تەرخانکراوە؛ دیاریکردنی هەر ڕۆژێکیش بۆ زمانێک مەبەست لێی بەرزکردنەوەی هۆشیاری مێژوویی و کلتوریە، وە لە هەمان کاتدا ئاشنابوونە بە دەستکەوتەکانی هەر یەک لەم زمانانە.\nهۆکاری دیاریکردنی ٢٣ی نیسان وەک ڕۆژی زمانی ئینگلیزی؟\nهەڵبژاردنی ئەم ڕۆژە لەبەرئەوەیە کە باوەڕ وایە ساڵڕۆژی لە دایک بوون و مردنی شانۆنووس و شاعیری ئینگلیزی (ولیەم شکسپیر) بێت. جێگەی ئاماژەیە کە شکسپیر توانی خزمەتێکی بەرچاو بە زمان و ئەدەبیاتی ئینگلیزی بکات، وا کەریگەری مەزنی هەبوو لەسەر زمانی ئینگلیزی هاوچەرخ کە ئەمەش هۆکارە بۆ هەڵبژاردنی ئەم ڕۆژە. زمانی ئینگلیزی لە سەدەی شازدە و حەڤدەدا چەندین گۆڕانکاری بەرچاوی بەخۆیەوە بینی؛ لەبەر ئەوە شکسپیر بە خاوەنی هێنانە کایەی چەندین وشە و دەستەواژە دادەنرێ لەسەردەمی خۆیدا کە تا ئەم قۆناغەی ئێستای زمانی ئینگلیزیش بەکاردەهێنرێن، وەکو وشەکانی (gossip, fashionable, and lonely) هەروەها دەستەواژەکانی وەک (break the ice, all our yesterdays, faint-hearted and love is blind). ئایا دەتوانی مانای ئەمان هەڵبسەنگێنی؟\n*بنچینەی زمانی ئینگلیزی\nچیرۆکی زمانی ئینگلیزی لە سەدەی پێنجەمەوە دەستپێدەکات کاتێک هۆزە ئەڵمانیەکان سەڵتیکیان داگیرکرد و زمانەکەی خۆشیان لەگەڵ خۆیان برد بۆ وێ. پاشان جارێکی تر سکەندەناڤیەکان سەڵتیکیان داگیرکرد. لە ساڵی ١٠٦٦ ولیامی یەکەم لە ڕۆژی هاوچەری فەرنسا بوو بە پاشا، فەڕەنسيى-نۆرمان بوو بە زمانی دادگا و چالاکیە فەرمیەکان. لە سەرەتادا خەڵکی لەیەکتری تێندەگەیشتن، لەبەرئەوەی چینی خوارەوە بەردەوام بوو لە بەکارهێنانی ئینگلیزی لە کاتێکدا چینی سەرەوە بە فەرەنسی قسەی دەکرد، بەڵام وردەوردە زمانی فەڕەنسی کاریکردە سەر زمانی ئینگلیزی. بە نزیکەی لەسەدا (٤٥)ی هەموو وشەکانی زمانی ئینگلیزی لە بنەڕەتدا فەڕەنسین. لە سەردەمی شکسپیردا، ئینگلیزی هاوچەرخ پەرەی سەند، چاپکردن داهێننرا و خەڵکی پێویست بوو لەسەر سپێڵ و وشەکاری ڕاست ڕازی بن.\n*بڵاوبوونەوەی زمانی ئینگلیزی\nبڵاوبوونەوەی ئینگلیزی بە سەرانسەری جیهاندا مێژووییەکی ناشیرینی هەیە بەڵام ئێستای دەوڵەمەند و گەشە. لەماوەی وڵاتە دەگیرکەرەکانی ئەوروپادا، چەندین وڵاتی ئەوروپی پێشبڕکێیان دەکرد لەسەر فراوانکردنی ئیمپڕاتۆریەتیەکانیان لە نێوانیاندا بەریتانیا. ئەوان دەستیان کرد بە داگیرکردنی خاک و دزینی سەرچاوەییەکان لە سەرانسەری ئەفریقا، ئاسیا، ئەمریکا و ئۆسینیا. ئەو وڵاتانەی لەلایەن بەریتانیا دەگیرکرابوون سەربەخۆیییان بەدەستهێنا لە ناوەڕاستی سەدەی بیستدا، پاشان ئینگلیزیان لە دامەزراوەکانیاندا کرد بە زمانی فەرمی. زۆرێک لە نوسەرە بە تواناکان لە شوێنە جیاوازییەکانی سەرانسەری ئەفریقا، ئاسیا و كەريبيەن دەستایانکرد بە نووسین بە زمانی ئینگلیزی و نووسینی چیرۆک لەسەر ئەو ستەمەی لێیانکراوە. خەڵکی لە سەرانسەری دنیادا ئینگلیزیان بەکاردەهێنا بۆ گفتوگۆکردن و نووسین سەبارەت بە داد، یەکسانی، ئازادی و چەمکی ناسنامەیان. ئەو جیاوازیانەی ئینگلیزی کە بەهۆی مێژووی کۆچکردن و داگیرکاری دروست بوو ئینگلیزی کردە زمانێکی جیهانی.\n*ئینگلیزی وەک زمانێکی نودەوڵەتی\nزیاتر لە ( ١.٧٥) ملیار کەس لە سەرانسەر دنیادا بە ئینگلیزی قسەدەکەن - واتا نزیکەی لە هەر چوار کەسێک کەسێک بە ئینگلیزی قسەدەکات لە سەرانسەری دنیادا. ئینگلیزی زیاتر لە بەینی دوو کەس بەکاردێت کە زمانی دایکیان جیاوازە بە مەبەستی گفتوگۆکردن لە بەینی خۆیاندا. بۆ زۆرێک لە خەڵکی پێویستی گتوگۆکردن بە ئینگلیزی زۆر زیاتر و گرنگترە لەوەی کە وەک قسەکەرێکی ڕەسەن دەرکەون. لە ئەنجامی ئەمەدا بەکارهێنانی زمان گۆڕانکاری بەسەردادێت، بۆ نموونە، قسەکەرەکان لەوانەیە “a” و “the” بەکارنەهێن لەبەردەم ناودا، یان لەوانەیە ناوی نەژمێراو کۆبکەنەوە و بڵن “informations”, “furnitures” یان “co-oporations”. ئایا ئەم گۆرانکاریانە هەڵەن؟ یان بەشێکن لە گەشەسەندنی سروشتی زمانی ئینگلیزی؟ زمانی ئینگلیزی نودەوڵەتی ئەو ئینگلیزییە کە بەکاردێت و پەرەیپێدەدرێت لەلایەن هەر تاکێک نەک تەنها قسەکەرە ڕەسەنەکان.


وەزارەتی پلاندانانی عێراق ڕایدەگەیەنێت، پێشبینی دەكەن ڕێژەی دانیشتووانی عێراق تا ساڵی 2030 بگات 50 ملیۆن كەس.\nعه‌بدولزه‌هره هنداوی، وته‌بێژی وه‌زاره‌تی پلاندانانی عێراق ڕایگه‌یاندووە، بەپێی پێشبینیه‌كان ژماره‌ی دانیشتوانی عێراق له ساڵی 2030-دا ده‌گاته په‌نجا ملیۆن كه‌س و ساڵانه 850 هه‌زار بۆ یه‌ك ملیۆن كه‌س زیاد ده‌كه‌ن، ڕێژه‌ی گه‌شه‌ی ساڵانەش ده‌كاته 2.6-ی كۆی گشتی دانیشتوان.\nهنداوی باسی لەوەشكرد، وەزارەتەكەیان پێشبینی دەكات له ساڵی 2050-دا ژماره‌ی دانیشتوان بگاته هه‌شتا ملیۆن كه‌س.\nبەرپرسەكەی وه‌زاره‌تی پلاندانان ڕوونیشیكردەوە، پێشتر وه‌زاره‌تەكەیان پلانێكی له چێوه‌ی گه‌شه‌پێدانی سیاسه‌تی درێژخایه‌نی دانیشتواندا داڕشتووه و كار بۆ جێبەجێكردنی دەكات.\nقسەكانی عەبدولزەهرە هنداوی دوای ئەوەدێت، ساڵی ڕابردوو بەپێی ئامارەكانی وەزارەتەكە ژماره‌ی دانیشتوانی عێراق 40 ملیۆن كه‌سی تێپه‌ڕاند.\nئەتلەتیکۆ مەدرید 0-0 ئەتلەتیک بلباو\nپاكستان هاوكاریی تەندروستی تایبەت بە كۆرۆنا ڕەوانەی عێراق دەكات\nپاكستان ناردنی كاروانێك هاوكاریی تەندروستی بۆ عێراق ڕادەگەیەنێت بەمەبەستی بەرزكردنەوەی تواناكان لە ڕوبەڕوبوونەوەی پەتای ڤایرۆسی كۆرۆنا. وەزارەتی دەرەوەی…\nعەسائیبی ئەهلی حەق دژایەتیی خۆی بۆ ڕێككەوتنێكی حكومەتی عێراق ڕاگەیاند\nبزوتنەوەی عەسائیبی ئەهلی حەق لە عێراق ئاشكرایكردووە، ڕێككەوتنی حكومەت لەگەڵ كۆمپانیای دایۆی كۆری “تاوانێكی گەورەیە”. قەیس خەزعەلی، ئەمنیداری…


هێزى زیاترى پێشمەرگە ڕەوانەى خورماتوو دەكرێت\nهەرێمى كوردستان بڕیاریداوە بە ناردنى هێزى زیاترى پێشمەرگە بۆ قەزاى خورماتوو بە مەبەستى سنووردانان بۆ ئەو كوشت و بڕەى كە چەكدارە شیعەكان لە ناوچەكە دەستیانپێكردووە، هاوكات حەشدى شەعبیش ژمارەى چەكدارەكانى لەو قەزایە زیادكردووە.\nكەریم شكور بەرپرسى بازنەى حەمرین ى یەكێتى نیشتیمانى كوردستان، بە دەنگى ئەمەریكاى راگەیاند"بڕیاردراوە هێزى زیاتر رەوانەى خورماتوو بكرێت ، چونكە حەشدى شەعبى ژمارەى چەكدارەكانى زیادكردووە."\nكەریم شكور، ئاماژەى بەوەكرد چەكدارە شیعەكان بە چەک و تەقەمەنیەوە هاتووچۆ دەكەن بە نێو خورماتوودا و بێ‌حورمەتى بە دانیشتوانى قەزاكە دەكەن، وتى"لەمەودوا پێشمەرگە لەنێو قەزاكە بازگە دادەنێت و رێگەیان پێنادات هێز بهێننە نێو خورماتووەوە."\nدروستبوونى پشێوى و ئاڵۆزى لەنێوان كورد و شیعە لەخورماتوو ، لەكاتێكدا حكومەتى عێراق 800 گەنجى توركمانى شیعە مەزهەبى رەوانەى ناحیەى ئامرلى كردووە بەمەبەستى مەشقى سەربازى و ، بڕیارە ئەو گەنجانە پڕ چەک بكات و ڕەوانەى خورماتوویان بكاتەوە.\nمەلا حەسەن محەمەد ئەندامى ئەنجومەنى پارێزگاى سەڵاحەدین بەدەنگى ئەمەریكاى راگەیاند"رۆژى 18 ى ئەم مانگە وەكو سەرجەم لایەنە كوردیەكان لەگەڵ لایەنە شیعیەكان لە خورماتوو كۆنفرانسێك لەبارەى بارودۆخى ئەمنى ناوچەكەوە دەبەستین."\nناوبراو دەڵێت"لە كۆنفرانسەكەدا داوا لەلایەنە شیعیەكان دەكەین ڕوونكردنەوەمان پێبدەن لە بارەى ئەو كوشت و بڕانەى چەكدارە شیعەكان پێى هەڵدەستن."\nبەرپرسانى خورماتوو هۆشدارى دەدەن لە هەڵگیرسانى شەڕى تایەفى و مەزهەبى لە نێوان كورد و شیعەدا لە ناوچەكەیان ، بە تایبەت كە چەكداركردنى توركمانە شیعە مەزهەبەكان بە سەرەتاى دروستبوونى پشێوى لە ناوچەكەیان دەزانن.


نەتەوەسازی و بەبازاڕکردنی نەتەوە\nبەبازارکردنی نەتەوە تەنها بریتی نییە لە کاری بازرگانی و ئابووری؛ بەڵکو ستراتیژییەکی بنەڕەتی کردەیی ئایدۆلۆژی سیاسییە بۆ درووستکردنی نەتەوە\nنەتەوەسازی لە سەردەمی دەوڵەتە ژێردەستەکانی ڕابردوودا ئاڵناگارییەکی قورس و کاریکی لێوانلێو بوو لە ئاستەنگ و بەربەستی جۆراوجۆر\nلێرەدا بە وردی تیشک دەخەینە سەر سێ خاڵی سەرەکی سەبارەت بە هەردوو ستراتیژی نەتەوەسازی و بەبازاڕکردنی نەتەوە، هەروەها ڕوونی دەکەینەوە بۆچی و لە چ ڕوویەکەوە سەرکەوتنیان بەدەست هێناوە. لە ڕۆشنایی کەیسەکەی ووڵاتی "سورونامییەوە" ؛ تیشک دەخەینە سەر ئەوەی چۆن نەتەوەسازی و بەبازاڕکردنی نەتەوە تێکەڵبوون، چونکە ئەوەی دووەمییان ناتوانرێ جیابکرێتەوە لە نەتەوەسازی. لە ئەنجامدا، گفتوگۆی کاریگەرییەکانی ڕژێمی داگیرکاری دەکەین لەسەر کۆمەڵگە فرە چینەکان لە ڕوانگەی ستراتیژییەکانی نەتەوەسازی و بەبازاڕکردنی نەتەوەوە.\nنێرمالا بادڕایزن، نوێنەری هەمیشەیی سوورونای لە ڕێکخراوی ویلایەتەکانی ئەمریکا دەڵێت:" دڵنیام لەوەی سووروونای دەبێتە نموونەیەکی دیارو هەمیشەیی لەسەر ئاستی جیهانی کولتوری دیپلۆماسی. جۆرە سیاسەتێکمان پێشکەش کردووە تیایدا دەبێتە هۆی هێنانەکایەی کۆمەڵگایەکی ئاشتیخواز و شێوازی یەکتر پەسەندکردنی کۆمەڵایەتی تیایدا بەرقەرار بێت ". ئەم ووتانە ڕەنگدانەوەی گۆڕانکارییەکی بەڵگەنامەیی ئەرشیف کراوە و مێژوو تۆماری کردووە و؛ دەرخەری ئەوەیە کە سەرچاوەکانی هێز لە کەرەستە خاوەکانەوە بۆ کەرەستە ناخاوەکان گۆڕداروان لە ڕەهەندی کاریگەرییان لەسەر دونیای سیاستەدا. تیۆرییە بوونیادگەراییەکانی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان جەخت دەکەنەوە لەسەر گرنگی ناسنامە، ڕەگ و بنچینە، هەروەها شێوازە جیاوازەکانی هێزی نەرم. جۆسیف نای؛ بەم شێوەیە هێزی نەرم دەناسێنێت کە بریتییە لە توانا و ووزەی ووڵات لە هەمبەر بوونیدانانی ئەجێندا سیاسییەکاندا بە جۆرێک دژی بەرژەوەندی و پڕەنسیپەکانی ووڵات و لایەنی تر نەبێت. بە کورد و کرمانجی؛ ئەم جۆر هێزە کە پێی دوترێت هێزی نەرم؛ ڕاستەوخۆ پەیوەندی هەیە بە ناو و ناوبانگی ووڵاتەکە لەسەر ئاستی دەرەوە. لە کەیسی سوورونایدا، ئەو پرسیارەی کە گوایە ' لە ڕاستیدا ووڵاتەکە دەبێتە نموونەیەکی دیار و هەمیشەیی لە سەر ئاستی جیهانی؟ ' کە بادرایزین وایدەبینێت؛ شایستەی هەڵویستە لەسەر کردن و بەدواداچوونە.\nبوونیادنانی پایە و پێکهێنەرە سەرەکییەکانی نەتەوە وەک بەها و کۆڵەکەی سەرەکی ئەم ستراتیژییە دیپلۆماسییە ڕۆڵ دەبینێت. بەمانای ئەوەدێت سەر لەنوێ پێناسە و شیوازی نوێ بۆ نەتەوە و ئەندامانی نەتەوە بکەینەوە بۆ ئەوەی گەشە بە ووڵاتەکە بدەین بەرەو ڕووی لایەنە دەرەکییەکاندا. بوونیادنانی پایە سەرەکییەکانی نەتەوە وەک " بوونیادنانێکی عەقڵی و لۆژیکی" درووستکردنی نەتەوە تەماشا دەکەین، کە دەگەڕێتەوە بۆ ئەو ڕێگایانەی تیایدا پێناسە نەتەوەییەکان دێنە بوون و گفتووگۆ دەکرێن. لەکاتێکدا، نەتەوەسازی بە پلەی یەکەم پەیوەندی هەیە بە پڕۆسەیەکی ناوخۆییەوە کە تیایدا گرووپ و کۆمەڵە سیاسییەکان هەوڵ دەدەن ڕێگری بکەن لە سەرهەڵدانی پێشوەختەی کەلێن و پەرتبوونە کولتووریی، نەتەوەیی، زمانەوانی یان ئایینییەکانەوە بەمەبەستی داڕشتنی ناسنامە نەتەوەییەکە، بە کاڵاکردنی نەتەوە بە پلەی یەکەم بریتییە لە بەبازاڕکردنی نەتەوە و هەروەها ڕەخساندنی زەمینەی کاری بازرگانی؛ بە جۆرێک سەرنجی وەبەرهێنەرە بیانییە گەشتیارەکانی بۆ ڕادەکێشرێت.\nلە کاتێکدا، بەتایبەتی لە هەندێ دەوڵەتی بچووکدا کە توانای سەربازییان لاوازە، بە بازاڕکردنی نەتەوە و هەروەها بەرەو پێشبردنی چەند ناسنامەیەکی دیاریکراوی نەتەوەیی لە دەرەوەدا دەکرێت ببێت بە ڕێگایەکی سەرکەوتوو بۆ بەدەستهێنانی ئامانجی سیاسەتە دەرەکییەکان یاخوود دانپێدانان لەلایەن ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکانەوە.\nلەهەمانکاتتدا؛ ستراتیژییەکانی بە بازاڕکردنی نەتەوە دەکرێت کاریگەری ناوخۆییان هەبێت چونکە لەلایەن حکوومەتەوە بەگەڕ دەخرێن بۆ بەدەست‌هێینانی ڕێز و شکۆی زیاتر لە نێوخۆی نەتەوەدا و، هەروەها یەکگرتوویی کۆمەڵگا. باڵام گەر بێتو لە گۆشەیەکی نەرێنییەوە بڕوانین؛ ئەوا بەبازاڕکردنی نەتەوە ڕەنگە لەلایەن حکوومەتەوە بەکاربێت بۆ قەدەغەکردنی ڕەخنە لە ناوخۆدا و لاوازکردنی نەیارە سیاسییەکان.\nبەشێوەیەکی ڕوونتر؛ پێکەوبەستنی سیاسەتەکانی حکوومەت بە ناسنامە و بەرژەوەندییە نەتەوەییەکانەوە، هەروەها شیمانەی ئەوەش هەیە کە ڕاوێژکارە سیاسییەکان فەرامۆش دەکرێن لەکاتێکدا گەر هاتوو کەسە بیانییەکان بایەخییان بە بەرژەوەندییەکانی نەتەوە نەدا.\nکەواتە، پڕۆگرام و پلانەکانی نەتەوەسازی و بەبازاڕکردنی نەتەوە وەک بژاردەیەک بوونییان هەیە بۆ هەموو ووڵاتان، لێرەدا دەبێت ئاماژە بەوە بکڕیت کە دەرفەت و سوودە ناوەکییەکانی ئەم ستراتیژییانە پشت دەبەستن بە بارودۆخی مێژوویی، دیمۆگرافی، کولتووری، و هەروەها ئابووری کۆمەڵایەتی ووڵاتەکان. سەبارەت بەو ووڵاتانەی پێشتر داگیرکراو بوون، کە خاوەنی کۆمەڵگایەکی دابەش بوون بەسەر چەند چین و کۆمەڵەیەکدا، و هەروەها هەبوونی دامەزراوەی ئابووری لاواز، لێرەدا بەبازاڕکردنی نەتەوە سەرکەوتوو ترە – تەنانەت ڕەنگە پەیڕەوکردنیشی پیویست بێت، نەک تەنها لەبەر پەرەپێدانی زیاتری ووڵاتەکە بەڵکو لەبەر هێنانەکایەی ئازادیی سیاسی و هەروەها سەرلەنوێ داڕشتنەوەی ناسنامە نەتەوەییەکان.\nلەلایەکی ترەوە، لەم جۆرە بارودۆخانەدا؛ دەرفەتەکان بۆ نەتەوەسازی و درووستکردنی پایە سەرەکییەکانی نەتەوە تا ڕادەیەک سنووردارە، بەهۆی نەبوونی پاشخانی مێژوویی بۆ ناسنامە و ناوبانگێکی نەتەوەیی هاوبەش. سەرباری ئەمەش، دەرفەتەکانی بەبازاڕکردنی نەتەوە بەهەمان شێوە سنووردارە و دووچاری ئاستەنگ دەبێتەوە؛ کاتێک ووڵاتێک پلان و ئامادەسازییەکی دیاریکراو و تایبەتی نەبێت بۆ وەبەر‌هێن و گەشتیارەکان، لە ئەنجامدا؛ ئەم جۆرە کۆمەڵگایانە هەردوو جۆرە ستراتیژییەکەی نەتەوەسازی و بەبازاڕکرنی نەتەوەی تیدا بەکاربهێنرێت؛ بەڵام لە ئەگەری جێبەجێکردنیاندا؛ دڵنیایی سەرکەوتنی نادرێت. بۆیە ئەنجامەکەی ڕەنگە بریتیبێت لە هاتنە کایەی چەند بارودۆخێکی بەردەوامی نەخوازراو.\nبۆ ئەوەی ڕوون ببێتەوە کە چۆن ئەم دەرفەت و ئاتسەنگانە لە مەیدانی پڕاکتیکدا بەرجەستە دەبن، ئەوا تیشک دەخەینە سەر سیاسەت و ستراتیژی نەتەوەسازی و بەبازاڕکردنی نەتەوە؛ لەکاتی سەرهەڵدانی چەند بارودۆخێکی نەویستراودا. بۆ نموونە؛ ووڵاتی سوورونای. لە کۆماری ئەمریکای باشوور کە ڕێژەی دانیشتوانەکەی بریتییەلە ٥٩٠٠٠٠ کەس، لە ماوەی ئەم چەند دەیەی ڕابردوودا، چەندین دەستپێشخەری و پلانی پێشوەختە دەربارەی نەتەوەسازی و بەبازاڕکردنی نەتەوە پێشکەشکران، بەڵام بەهۆی هاتنەکایەی بارودۆخە نەخوازراو و پڕ ئاریشە ئابووری، کۆمەڵایەتی و سیاسییە دژیەکەکانی ناوخۆی ووڵاتەوە؛ نەچونە مەیدانی پڕاکتیک و جێەجێکردنەوە.\nوەک ناوچەیەیەکی کشتوکاڵی داگیرکراوی ژێردەستەی هۆڵندییەکان کە لەسالی ١٩٧٥دا سەربەخۆییان وەرگرت، دانیشتوانی سوورونای لە چەند کۆمەڵەیەکی گەورەی کۆمەڵایەتی و کولتوری پێکدێن کە لە ڕابردوودا و لە چەند کاتێکی جیاوازدا لەلایەن داگیرکارە هۆڵەندییەکانەوە هێنراون بۆ ئەم ناوچەیەیە تا لە کێڵگە کشتووکاڵییەکاندا کاربکەن. لە ئێستادا، گەورەترین چینی دانیشتوانی سورونای بریتیین لە ئەفریقی سورونایی، هیندییە بەریتانییەکان یان هیندۆسەکان، هەروەها جاڤانییەکان.\nبە پەیڕەوکردنی ستراتیژی سیاسەتی (پەرتکە و زاڵبە)، هۆڵندا هەستا بە درووستکردنی چەند دامەزراوەیەکی جیاوازی کۆمەڵایەتی و کولتوری بۆ هەر یەکێ لە چینی کۆمەڵایەتی یان گرووپە کولتوورییەکان لە ووڵاتە داگیرکراوەکەی ژێردەستی، ئەمەش هۆکاری سەرهەڵنەدانی نەتەوەیەکی یەکگرتوو بوو. لەقۆناغە سەرەتاییەکانی بزووتنەوە نەتەوەییە شارستانییەکانی ئەفریقیی-سورووناییەکاندا، ژمارەیەک لە کۆمەڵەکان بە ڕێکخستنێکی بەهێز و تۆکمەوە بەرەوە ووڵاتی ڕەسەنی خۆیان هەنگاوییان دەنا نەک لە پێناو سوروونایدا. سەرباری ئەمەش، زۆرێک لەم گرووپانە لە ڕاستیدا دەیان ویست لە ڕێگەی پەیوەندییەکی بەردەوامی نیمچە ژێردەستەییەوە کاربکەن لە پێناو گەشتن بە ئامانجی ئازادیی ئابووریی-سیاسیی و کۆمەڵایەتیی-کولتوورییەکاندا. لە ماوەی بەدەستهێنانی سەربەخۆییدا لە ساڵی ١٩٧٥دا، کاتێک نزیکەی یەک لەسەر سێی دانیشتوان بەهۆی نیوزلەندییەکانەوە کۆچییان کرد، هەروەها پەیوەندییەکی ئاڵۆز و ناجێگیر لەگەڵ نیوزەلەندییەکاندا هاتە کایەوە، لەگەڵ ئەوەی نزیکەی ٣٥٠٠٠٠ کەس لە دانیشتوانی سوروونای لە ژیانێکی ناهەموار و گوزەران سەختدا دەژیان، هەروەها هەڵکشان و داکشانی بەردەوامی ئابووری؛ وەک ئاستەنگێکی گەورە وەستایەوە لە بەردەم هەوڵەکان بۆ نەخشاندنی ناسنامەی نەتەوەیی سورووناییەکان. لەم شیکارییەدا، تیشک دەخەینە سەر ناچوونییەکی و ئاڵنگاڕییەکانی نێوان نەتەوەسازی و بەبازاڕکردنی نەتەوە، هەروەها ئەزموونە سەرکەوتووەکانی بەرێوەبردن و، ژیانی ڕاستەقینەی ڕۆژانەی سیاسی و کۆمەڵایەتی سوروونای.\nپڕۆسەی نەتەوەسازی واتە بوونیادنانی نەتەوە، یان لە ڕووی کۆمەڵایەتییەوە درووست بکرێت، یاخوود بۆ نموونە هەر کۆمەڵگەیەک بە دوای خوولیای سەربەخۆیی سیاسییەوە بێت. لەکاتێکدا، دانیشتوانی هەندێ دەوڵەتی وەک (چین، ئەڵمانیا) هەر لە بنەڕەتەوە خاوەنی ناسنامەیەکی بەهێزی نەتەوەیین لە پێش سەرهەڵدانی دەوڵەتە مۆدێرنەکانی سەردەمی نوێ، بەلام لە هەندێ دەوڵەتی تردا، وەک ( فەڕەنسا، ئیتاڵیا ) سیستەمی دەوڵەتی ناوەندی ( مەرکەزی ) لە پێش هاتنە کایەی ناسنامەی نەتەوەییەوە سەری هەڵداوە و، بەوهۆیەوە گرووپ و پارتە سیاسییەکان ناچاربوون پەرە بە ستراتیژییەتی نەتەوەسازی بدەن.\nبەهۆی ئەوەی دەبنە بەربەست لەبەردەم دروستبوونی ناسنامەی نەتەوەیی، نەتەوەسازی ئامانجی ئەوەیە ڕۆڵ و پێگەی ئەو گرووپ کۆمەڵە زمانەوانی، ئایینی و کۆمەڵایەتییانە کەم بکاتەوە کە پێشوەخت درووست بوون و وەک ئاستەنگێک دەبینرێن لەبەردەم ناسنامەی نەتەوەییدا. نەتەوەسازی لە چەند جۆر و شێوازێکدا وێنا دەکرێت؛ لەوانە سیاسەت و پڕۆگرامە پەروەردەییەکان یان پەرەسەندنە سەرەکییەکانی ژێرخانی دامەزراوەکان کە بەهۆکاری گەشەسەندنی ئابووری و هێنانەکایەی سەقامگیری سیاسی دادەنرێن. "بێنیدیت ئەندرسۆن" لە بەرهەمە ناوازەکەیدا بەناوی (Imagined Communities) باسی لە گرنگی ڕۆڵی میدیای بینراو لە بوونیادنانی کۆمەڵگا و نەتەوەسازیدا لە ڕێگای بڵاوکردنەوەی وێنە و بابەتەکانی دیکەی میدیاوە. نەک تەنها بەهەوڵی ناسیۆنالیستەکان بەڵکو لە ڕێگای گەشەسەندنی تۆڕەکانی پەیوەندیکردنەوە؛ هەنگاوەکانی بوونیادنانی نەتەوە دەچێتە مەیدانی پڕاکتیکەوە. پەرەسەندنی هۆیەکانی میدیای بینراو و تۆڕەکانی پەیوەندیکردن، لەوانەش فیلم و تەلڤزیۆن وهەروەها فروانبوونی مەیدانی بەکارهێنانی ئینتەرنێت و تۆڕەکۆمەڵایەتییەکانی وەک فەیسبووک، هۆکاری سەرەکین لە فراوانکردنی ڕۆڵی میدیا لە بوونیادنانی پایەکانی نەتەوە و هەروەها بەبازاڕکردنی نەتەوەشدا، لە دواتریشدا زیاتر ڕوونی دەکەینەوە. لێرەدا گرنگە ئاماژە بەوە بدەین، بوونیادنانی نەتەوە دەوڵەتیکی دیموکراسی و دەستاودەست هەوڵ دەدات بۆ پێکەوە هێشتنەوەی خەلک بەیەکگرتوویی لە نێو ووڵاتەکەدا؛ کە دەبێتە هۆی هێشتنەوەی ووڵاتەکە بە بەها و گرنگی سیاسی و هەروەها سەقامگیربوونی بۆماوەیەکی درێژخایەن.\nگرووپە سیاسییە دەستەڵادارەکان؛ لە هەنگاوەکانیاندا بۆ بوونیدانانی پایەکانی نەتەوە چەندین ستراتیژی جۆراوجۆر دەخەنەڕوو. لەو تاکتیکانەش کە کورتخایەن یان زۆرجار ( ڕووکەشییانە) ن ئەمانە لە خۆ دەگرێت؛ درووستکردنی ئاڵای نەتەوەیی، سروودی نیشتیمانی، پشووەکان، یان یانە وەرزشییەکان. بێگومان، ئەم ئامڕازانەی ناساندن دەتوانن هەستی ناسنامەی نەتەوەیی و یەکگرتوویی بەهێز بکەن، بەڵام هەروەکو خۆیان ئاماژەیان پێکردووە؛ لە ئامانجەکە دوور دەکەونەوە؛ گەر هاتوو ئاستی هەستی نەتەوەیی لەنێو خوودی ئەندامانی نەتەوەدا لە ئاستێکی لاواز یان کەمدا بوو، واتە دەبێت بەو پەڕی هەستی نەتەوایەتییەوە تێبکۆشن.\nنەتەوەسازی و بوونیادنانی پایەسەرەکییەکانی نەتەوە؛ لە ڕاستیدا بە پڕۆسەیەکی دوورمەودا و تێکۆشانێکی پڕ کێشمەکێش و لێوانلێو لە ئاڵنگاری سەخت و گران دادەنرێت و، هەروەها پێویست بە وردەکاری و داڕشتنی ستراتیژی بنەڕەتی و پێکهاتەیی دەبێت. پلان و سیاسەتەکانی نەتەوەسازی بەگشتی تیشکدەخەنە سەر سێکتەری پەروەردە وەک میکانیزمێکی سەرەکی، بۆ ئەوەی نەوەی نوی فێری زمانی دایکییان ببن و، وە خاوەن تێڕوانینێکی درووستی نەتەوەییانە بن بۆ مێژووی نەتەوەکەیان، هەروەها دیدگا و بۆچوونێکی هاوبەشی نەتەوەییانەیان هەبێت بۆ پاڵەوانە نەتەوەیی و سامانە کولتورییەکان. هەرچەندە؛ ئەم جۆرە سیاسەت و تیۆرییانە لە ماوەیەکی دیاریکراوی نزیکدا کاریگەرییەکی ڕوون و دیاریکراویان نابێت، بەڵام ئەزموونی مێژوویی ووڵاتێکی وەک فەڕەنسا؛ دەرخەری ئەو ڕاستیە یە کە کاریگەرییە درێژاخایەنەکەیان نابێت بەکەم تەماشا بکرێت. لێرەدا، ڕۆڵی ئەرێنی و سەرکەوتووی پارتە سیاسییەکان دەردەکەوێت لە هێانەکایەی گۆڕانکاری لە نێو گرووپ و کۆمەڵە جیاوازە کۆمەڵایەتی، زمانەوانی و، ئایینییەکاندا بەرەو نەتەوەیەکی کەم تا زۆر یەکگرتووی یەکهەڵویست.\nنەتەوەسازی لە سەردەمی دەوڵەتە ژێردەستەکانی ڕابردوودا ئاڵناگارییەکی قورس و کاریکی لێوانلێو بوو لە ئاستەنگ و بەربەستی جۆراوجۆر، بەتایبەتیش لەو ناوچانەی کە بە پلەی یەکەم لەلایەن ڕژێمی داگیرکارەوە بەکاردەهێنران بۆ دەرهێنانی سامانە سرووشتییەکان یان بردنی سوود و سامانە ئابوورییەکانی ئەو ناوچانە. لە ناوچە ژێردەستەکانی (کاریبییان)دا، تیایدا داگیرکارە ئەوروپییەکان نزیکەی زۆربەی دانیشتوانی ئەو ناوچانەیان قڕ کرد و تەنانەت نەوەی دواتری ئەو ناوچەیە بریتیبوون لەو ئەفریقییانەی کە بە کۆیلەکرابوون، نەبوونی دانیشتوانێکی ڕەسەنی خاوەن ئاداب و کولتووری رەسەنی بەهێزی خۆیان گەورەترین ئاستەنگ و بەربەستە لەبەردەم هەر دامەزراوەیەکدا کە هەوڵی گەشەسەندنی ناسنامەی نەتەوەیی بدات. سەرباری ئەمانەش، هەندێک لە ووڵاتەکانی (کاریبییان) دا؛ لەوانەش گوویانا، ترینیداد، تۆباگۆ و، هەروەها سورونای؛ دانیشتوانی ئەم وولاتانە پێکهاتوون لە دانیشتوانێکی فرە کوولتوری و هەروەها خاوەنی چەندین عادات و کولتوری کۆمەڵایەتی؛ بەهۆی ئەو زنجیرە کۆچە بەزۆرە ملێیەی کە لە چەند ناوچەیەکی جیهانەوە بۆ ناوچەکە کراوە.\nهاوشێوەی کۆمەڵگە فرەنەتەوەییەکانی ئەفریقا و ئاسیا، داگیرکارە خاوەن دەسەڵاتەکان؛ ئەو ناوچانەی ژێر دەستییان لە ڕێگەی کۆکردنەوەی چەند نەتەوەیەکی جیاواز لە ناوچەکانی ژێردەستییاندا؛ توانییان بە ئاسانی لە ڕێگای سیاسەتی (پەرتکە و زاڵبە)ەوە فەرمانڕەواییان بکەن. لە ئەنجامی سڕینەوەی مۆرکی نەتەوەیی و کولتووری ئەو نەتەوانە و، کەمی کەسانی خاوەن بیر و بۆچوونی سەربەخۆ و ئازاد، هەروەها هەبوونی چەند نەتەوەیەکی خاوەن کولتوور و عاداتی جیاواز، ئەم ووڵاتانەی کاریبییان یەكێکن لە هەرە لاوازترین ووڵاتەکان بۆ بەدەستهێنانی سیاسەت و پلانی نەتەوەسازی سەرکەوتوو. چونکە کاریبییان و سورونای پێکهاتوون لە چەند نەتەوەیەکی جیاواز و فرە کولتوور؛ بەم هۆیەشەوە؛ زۆربەی جار دووچاری هەڕەشە و ئاستەنگی ناهەموار و ترسناک بوونەتەوە. هەوڵەکانی سوروونای لەهەمەبر نەتەوەسازیدا؛ هێشتا بەدوای وەڵامی ئەو پرسیارەوەیە کە چۆن ناسنامەیەکی درووست و گونجاو و هاوتا بە ناسنامە نەتەوەییە کۆمەڵایەتییەی سورونای بێت؛ ئەمەش کارێکی پڕاوپڕە لە کێشمەکێش و ئاستەنگی، هۆکەشی بۆ ئەو جیاوازییە فراوانە نا سرووشتی و زۆرەملێیە دەگەڕێتەوە کە لە ووڵاتەکەدا درووستکراوە.\nلەکاتێکدا؛ توێژینەوە لەسەر نەتەوەسازی مێژوویەکی دێرینی هەیە، بەڵام بە پێچەوانەوە توێژینەوەی زانستی لەسەر بەبازاڕکردنی نەتەوە هەنگاوێکی نوێیە و جیاوازییەکی بەرچاویشییان لە نێواندایە بەهۆی پەیوەندی بیردۆز و تیۆرە جیاوازەکانەوە بە هەردوو بابەتەکەوە. نادیا کانیڤا؛ ئەم جۆرە توێژینەوانەی بۆ سێ بەش دابەش کردووە، ئەوانیش:\nتەکنیکی-ئابووری، سیاسی و کولتووری. سایمۆن ئانهۆڵت بە ناسراوترین نووسەر دادەنرێت لە بەشی یەکەمدا.\nسایمۆن تیشک دەخاتەسەر ڕەهەندە ئابووری و شکڵە کێبڕکێکانی ژینگەی سیاسەتی بەبازاڕکردنی نەتەوە. لە ڕەهەندە سیاسییەکەیەوە، بەبازاڕکردنی نەتەوە زیاتر ئامڕازیکی ڕیکلامکردن و ناساندنە، بەتایبەتی بۆ ئەو نەتەوە بچووکانەی کە هیچ ڕۆڵێکییان لە هاوکێشە سیاسییە نێودەوڵەتییەکاندا نییە؛ بۆ نموونە وەک سوروونای، بەمەبەستی بەهێزکردنی ئاستی نێودەوڵەتی خۆی، بەتایبەتیش لە بواری ئابووری و دارایی. دەزگا هەواڵی و سەرچاوە بڵاوکەرەوەکان؛ بیردۆز و شێوازە کولتوورییەکان بەکاردێنن، کەبەشێوەیەکی گرنگ و ڕەخنەگرانە لە کاریگەرییە پێشبینی کراوەکانی بەبازاڕکردنی نەتەوە لەسەر پەیوەندی هێزی ئابووری کۆمەڵایەتی، ناسنامەی نەتەوەیی، هەروەها بۆچوون و تێڕوانینەکان دەربارەی نەتەوە؛ دەکۆڵێتەوە.\nلە هاوێنەی ئەم سی بەشەوە دەڕوانینە بەبازاڕکردنی نەتەوە؛ کە وەک چەند پڕۆگرام و چەند هەنگاوێکی پراکتیکی و پشتئەستوور بە ڕەهەندە یەکتر تەواوکەرییەکانی ئابووری، کولتووری و سیاسییەوە. هەروەکو لە سەرەوە ئاماژەمان پێدا؛ نەتەوەکان لە دێر زەمانەوە لە ڕێگای ئاڵا یان سروودە نەتەوەییەکانەوە بانگەوازی بوونی خۆیان ڕاگەیاندووە، بەڵام بەکارهێنانی تەکنیکە بازرگانی و ئابوورییەکان بۆ گەشتن بە ناوەندە نێودەوڵەتییەکان؛ دیاردەیەکی نوێ و جیهانییە. "سوو کێری جانسۆن"؛ ئاماژە بەوە دەکات کە بەبازاڕکردنی نەتەوە ژینگە مەدەنی و سیڤیلییەکەی بۆ ژینگەیەکی بازرگانی گواستوەتەوە. دەوڵەت هەڵدەستێت بە دامەزراندنی شارەزا بازرگانییەکان بەمەبستی وەرگرنتی ڕاوێژکاری و ئامۆژگارییان دەربارەی ئەوەی چۆن وێنەیەکی سەرنجڕاکێش و ناسراو بوونیادبنێن و بیفرۆشن؛ نەک تەنها لەدەرەوە بەڵکو لە ناوخۆشدا. لە کەمپینە بازرگانییەکانیاندا؛ پارتە سیاسییەکان وێنە، بەرهەم، شوێنەگشتییە ناسراوەکان، تەنانەت هەندێ جاریش کەسایەتییە ناسراوە نێودەوڵەتییەکانیان بەکاردەهێنا بەمەبەستی بەبازاڕکردنی کاڵاکەی خۆیان (ووڵاتەکەیان). کەواتە کاراکتەرە حکوومی و ناحکوومییەکان پێکەوە کار دەکەن بۆ دووبارە بوونیادنانەوەی ووڵاتەکە، بۆ سەرلەنوێ بووژاندنەوەی سێکتەری ئابووری بە بەرزکردنەوەی ئاستی گەشتیاری و، وەبەرهێنانی نیودەوڵەتی، هەروەها گەشەسەندنی ئاستی بازرگانی لەگەڵ بوونیادنان یان پەرەدان بە ناو و ناوبانگی ووڵاتەکە لە سەر ئاستی ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان.\nکەواتە، هەردوو ستراتیژییەکە ڕۆڵ و پێگەی گرنگی خۆیان هەیە، ستراتیژی بەبازاڕکردن ئامڕازێکە بۆ هێنانەکایەی شکۆی تاک وناوبانگی نەتەوە لە نەتەوەکەدا، سەرباری ئەمانەش؛ ئەم ستارتیژییە نەیاری ئاشکرای ناوخۆیی خۆی هەیە. ئەمەش لە کاتێکدایە کاتێک کە ستراتیژی بەبازاڕکردنی نەتەوە وادەردەکەوێت کە نزیک یان هاوتای نەتەوەسازی بێت؛ چونکە لە هەردوو ستراتیژییەکەدا هێما و هەست و نەستەکان بەشە سەرەکییەکانی پاکێجەکەن وەک نەتەوە. بە واتایەکی تر، بەبازارکردنی نەتەوە تەنها بریتی نییە لە کاری بازرگانی و ئابووری؛ بەڵکو ستراتیژییەکی بنەڕەتی کردەیی ئایدۆلۆژی سیاسییە بۆ درووستکردنی نەتەوە. لە ستراتیژی بەبازاڕکردنی نەتەوەدا ئەم جۆرە بۆچوون و تێڕوانینانە بەستران بە بەرژەوەندییە بازرگانییەکانەوە.\nهەروەکو پێشتر ئاماژەمان پێکرد؛ لە ڕوانگەی سیاسەتە ناوخۆییەکانەوە، ستراتیژییەکانی بەبازاڕکردنی نەتەوە و نەتەوەسازی دەکرێت بەمەبەستی بێهێزکردنی نەیارە سیاسییەکان یان کپکردنی دەنگە ناڕەزاییەکانی دژ بە ڕژیمی سیاسی؛ بەکاربهێنرێن. بۆیە کارێکی ئاسایی یان ڕێکەوت نییە کاتێک دەبینین کە زۆریک لەدەوڵەتەکانی دوای سەردەمی داگیرکاری کۆڵۆنیاڵیزم دەستییان گرتووە بەسەر سیستەمە سیاسەییاکندا کە لەلایەن سەرکردە کاریزما سەربەخۆکانەوە بەڕێوەدەبرێن لە دوای سەردەمی بەدەستهێنانی سەربەخۆییەوە، تیایدا فەرمانڕەواییان پەلیهاویشت بەرەو زوڵم و زۆرداری، گەندەڵی، بەهۆی مانەوەیان لە کورسی دەسەڵات زیاتر لەوەی کە یاسا بۆی دیاریکردبوون. بۆیە ئەم سەرکردانە هەریەکەو بە ئاستێکی جیاواز سەرکەوتوو بوون لە درووستکردنی هەستی هاوبەشی نەتەوایەتی لە نیو دانیشتوانەکانیاندا، هەر لەو پێناوەشدا؛ باجێکی گەورە و گران بەخشرا لە ڕوانگەی پلوڕالیزمی سیاسییەوە.\nبەهەمان شێوەی نەتەوەسازی؛ هێڵی نێوان بەبازاڕکردنی نەتەوە و پرۆپاگەندە هێڵێکی تەواو لێک نزیکە و پەیوەندییەکی هاوتەریبییان پێکەوە هەیە. لەبەر ئەم هۆکارە؛ ستراتیژی بەبازاڕکردنی نەتەوە ڕەنگە ئاڕاستە بکرێت بۆ ناوەند و جەماوەری بیانی؛ کەمەبەستی سەرەکی تیایدا ئامانجە ئابوورییەکانە؛ بەڵام لەناوخۆدا بۆ کۆکردنەوە ی پاڵپشتی و بەهێزکردنی پارتە دەسەڵات دارەکان؛ ئاڕاستە دەکرێت.\nلە ئینگلیزییەوە/ نەورەس غەریب


چاند - Howling Pixel\nچاند یان فەرھەنگ یان کلتوور یانیش کەلەپوور کۆیێک لە زانست، باوڕ، ھونەر، قانوون، ئەخلاق، عادەت و ھەر شتێکی ترە کە مرۆڤ وەکوو ئەندامێکی کۆمەڵگا فێری دەبێت. ھەر بەشێک لە وڵاتێک دەتوانێت چاندێکی تایبەت بە خۆی ھەبێت. چاند لە ڕێگا فێرکاریەوە بە نەسڵەکانی دەھاتوو فێر دەکرێت.\nلە مێژووی سەرھەڵدانی چاند و ھونەری کوردیدا ئایشە شان یەکێک لەو ھونەرمەندانە بوو کە لە دژی سیاسەتی چەوت و ئاسمیلاسیۆنی ڕەش و بەھێزی کەمالیزم لە باکووری کوردستان وەکوو شێرە ژنێک بەرخۆدانی کرد.\nئوسترالیا، بە فەرمی یەکیەتیی ھاوقازانجی ئۆسترالیا (بە ئینگلیزی: The Commonwealth Of Australia)، وڵاتێکە لە نیوەگۆی باشووردا کە بریتییە لە خاکی سەرەکیی کیشوەری ئۆسترالیا، دوورگەی تاسمانیا و زۆرێک دوورگەی بچووکی تری ناو ئوقیانوسەکانی ھیند و پاسیفیک.\nئیرج ڕەحمانپووڕ (١٩٥٦ لە خوڕەماباد یان کوهدەشت ) ھەلبەستوان، گۆرانیچڕ و گۆرانیبێژی لەکە. ڕەحمانپووڕ ھەروەھا گوتارەکانێک سەبارەت بە مۆسیقا، چاند و ھونەری کوردی و لوڕی و لەکی تۆمار کردووە. ڕەحمانپووڕ بە نازناوی " قوڕگی برینداری زاگرۆس " ناسراوە.\nڕەحمانپور بو کارەساتی ئەنفال کراووان فەیلی لە وڵات سوێد و کۆمەڵکوژیی کیمیابارانی ھەڵەبجە و ... خوێندەوەە.\nئینستیتیوتی کوردیی ئەستەمبوڵ (Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê) لە ڕۆژی ١٨ی نیسانی ١٩٩٢ لە ئەستەمبوڵ دامەزراوە. ئامانجی لێکۆڵینەوە و کۆکردنەوە و بڵاوکردنەوەی زانیاری لە سەر مێژوو و چاند و ھونەر و زمانی کوردییە.\nدامەزرێنەرانی ئینستیتیوتی کوردیی ئەستەمبوڵ بریتین لە:\nعەبدولڕەحمان دوررە (Abdurrahman Dürre)\nئیبراھیم گوربوز (İbrahim Gürbüz)\nسولەیمان ئیماموغلو (Süleyman İmamoğlu)\nئینستیتیوتی کوردیی پاریس (بە فەڕەنسی: Institut Kurde de Paris) ڕێکخراوێکە کە لە سەر زمان و چاند و مێژووی کورد کار دەکات. ساڵی ١٩٨٣ لە پاریس دامەزراوە. گۆڤاری کورمانجی یەکێک لە بەرھەمەکانی ئینستیتیوتی کوردیی پاریسە کە ساڵێ دوو جار چاپ دەکرێ.\nباشووری كوردستان ناوێکی نافەرمییە بۆ بەشێکی وڵاتی عێراق کە دانیشتووانی کوردن و سنووری لەگەڵ ئێران و تورکیا و سووریای ھەیە و لە باشووری چوارپارچەی کوردستاندا ھەڵکەوتووە. باشووری کوردستان تەنیا پارچەی کوردستانە کە خاوەنی حکوومەتێکی سەربەخۆیە.\nئەم بەشەی کوردستان چەند شارێکی گەورەی وەکو ھەولێر، و سلێمانی، و دھۆک و ھەڵەبجە و کەرکووک لە خۆ دەگرێت. ھەولێر وەکو پایتەختی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان\nناسراوە کە لەم بەشەی کوردستان دامەزراوە. بریتییە لە ھەریەک لە پارێزگاکانی (ھەولێر، سلێمانی، دھۆک، ھەڵەبجە و ناوچە دابڕێنراوەکان).\nبرازیل (بە پورتوگالی: Brasil)، بە فەرمی کۆماری برازیلی فیدراڵ (بە پورتوگالی:República Federativa do Brasil) گوێبگرە\nدونیا تیڤی کەناڵێکە لە تورکیا وەشانی خۆی لەوەتەی ٤ی حوزەیرانی ٢٠١٠ بەزمانی کوردی بە زاری کورمانجی دەکات , بەرنامەکانی دونیا تیڤی هەمەڕەنگە کە لەنێویدا بابەتی ئیسلامیی (پانتاییەکی فراوان) و سیاسیی و چاند و وەرزشی لە خۆ دەگرێت .\nموسوڵمان (بە عەرەبی: مُسِلم) بە کەسێک کە باوەڕی بە ئایینی ئیسلام ھەبێت، دەوترێ.\nموسوڵمانەکان زۆرتر لە ڕۆژھەڵاتی ناوین و ڕۆژھەڵاتی دوور دەژین. ئەمڕۆ کە ١٫٦٢ میلیارد موسوڵمان لە دونیادا ھەن.\nزۆرینەی گەلی کورد و کوردستانیش موسوڵمانن، بەڵام کوردی جوولەکە و مەسیحی و ئێزدیش ھەن.\nنووسەر (بە کوردیی باکووری: نڤیسکار، Nivîskar، بە کوردیی زازایی: Nûskerî) بەو کەسە دەوترێ کە بەرھەمێکی نووسراو یان چاپکراوی ھەبێت ، نووسەریش چەند لایەنێک دەگرێتەوە لەوانە نووسەری مێژوویی ، نووسەری چیڕۆک ، نووسەری چاند و ھونەر ، نووسەری وێژە، نووسەری فەلسەفی ، نووسەری ئایینی ، نووسەری سیاسی و ھتد.\nپاریس پایتەختی وڵاتی فەڕەنسایە، کەوتۆتە نزیک ڕووباری سێینی (بە فەڕەنسی Seine ). ئەم شارە لەلایەن ئیمپڕاتۆڕی ڕۆمانی جولیان فڕانکلین ەوە دروستکراوە کە سەرەتا پێیان وتووە لوتێتیا (Lutetia) ، پاریس گەورەترین شارە لە وڵاتی فەڕەنسا کە ڕووبەرەکەی ١٠٥ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە ، نزیکەی ٢.٥١ ملیۆن ھاووڵاتی لەو شارە دەژین ، پاریس بە ناوەندی سەرەکی دادەنرێت بۆ مەبەستی گەشتیاری و چاند (کەلتوور) و ئابووری و سیاسەت و مێژوو و مۆزەخانەی ھوونەری لە وڵاتی فەڕەنسا ، لەوڵاتەکە چەندین ھۆی گواستنەوە ھەن لەوێنەی دوو فڕۆکەخانە و میتڕۆ چەندینی تر ، شارەکە بەفرە چاند دادەنرێت بەوەی زۆرتر لە ٢٠٪ دانیشتووی پاریس خەڵکی دەرەوەی فەڕەنسایە ھەربۆیەش لە پاریس جۆرەکانی جلوبەرگ و خۆراک بە فرە بەرھەم دەبینرێت ، لە ڕووی وەرزشەوە چەندین ڕووداوی گرنگ تێیدا ئەنجام دراوە لەگرنگترینییان میوانداری کردنی ئۆڵەمپیادی ١٩٠٠ و ١٩٢٤ وە لە یاری تۆپی پێش میوانداری جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٨ کە ھەڵبژاردەی نیشتمانی فەڕەنسا جامەکەی بەدەست ھێنا.\nچرا تیڤی (Çira TV) یەکەم کەناڵی تەلەفزیۆنیی ئێزدییەکانە.\nچرا تیڤی کە دەمێکی درێژ ئامادەکاریی وەشانی دەکرد، لە ٤ی ئابی ٢٠١٢ دەستی بە وەشانی کرد. ئەو کەناڵە کە ھەموو بەرنامەکانی بە کوردییە، ئاگادارکردنەوەی مێژوویی و فەلسەفی بۆ بیروباوڕی ئێزیدی دەکات. زۆربەی بەرنامەکانی بۆ ناساندنی چاند و ژیانی کۆمەڵگای کوردانی ئێزیدی ئامادە دەکرێت. بەرنامەکانی دیکەی لەسەر ڕەوشی زمانی کوردی، رووداوەکان و پێشکەوتنی کۆمەڵایەتی، سیاسی و چاندی لە ژیانی رۆژانەی کوردستاندایە.\nڕۆژھەڵاتی کوردستان یان خۆرھەڵاتی کوردستان یان کوردستانی ئێران ناوێکی نافەرمیە بۆ بەشێک لە خاکی کوردستان کە ئێستا لەنێو سنوورەکانی ئێراندایە. دانیشتووانی بریتین لە کوردەکان و سنووری لەگەڵ عێراق و تورکیا ھەیە. پارێزگاکانی بەشێک لە ئازەربایجانی ڕۆژاوا، کوردستان، کرماشان، ئیلام و بەشێک لە پارێزگای لوڕستان و پارێزگای ھەمەدان لە خۆدەگرێت.\nژمارەی کوردەکان لە ئێراندا بە ١١ میلیۆن کەس دەخەمڵێنرێن. ژمارەیەک لە کوردەکان لە باکووری ڕۆژھەڵاتی ئێران لە پارێزگای خوراسان دەژین کە ئەو بەشە بە خاکی کوردستان ناوی لێنابەن.\nکرماشان، ورمێ، سنە، خورەماوە، ئیلام، بۆکان، سەقز، مەھاباد و پیرانشار و ئیسلام ئاباد و بیجاڕ لە شارە گەورەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستانن.\nکۆبانی یان کۆبانێ (بە عەرەبی دەوڵەتی: عین العرب (کانی عەرەبان)) باژێرێکی کوردنشینە لە رۆژئاوای کوردستان لە دیوی چەپی ئاوی فورات، لە سەر تخووبی نێوان سوریا-تورکیا، ھاوسێی شارو دەشتی فرەوانی (سرووج)ـی ئورفایە. لە رووی ئیداریەوە ناحیەکە سەر بە پارێزگای حەلەبە و سەد وپەنجا کیلۆمەتر لێی دوورە. گوزەرانی زۆرینەی خەلکی کۆبانێ لە سەر چاندن و کشتکاریە.\nدانیشتووانی کۆبانێ و گوندەکانی سەرجەمیان کوردن. کەمینەیەکی عەرەبیش ھەن. پێشتر چەند ماڵە ئەرمەنی لێ بوو کە دواتر بەرەو حەلەب و ئەرمەنستان کۆچان. پێکھاتەی کوردان پێکھاتەیەکی عەشایەری وەرزێریە بریتیە لە دوو ھۆزی گەورە: "بەرازی" و "کێتکان" کە بۆ چەندان ھۆزو تیرەی بچووکتر دابەش دەبن.


چوار هەڵە ستراتیجی زۆر گەورەی مەسعود بارزانی و لێكەوتەكانیان\nمن لێرەدا دەمەوێت باسی چوار هەڵەی ستراتیجی زۆر گەورەی كاك مەسعود بارزانیتان بۆ بكەم كە لێكەوتەكانیان زیانی زۆر گەورەیان بە هەرێمی كوردستان و گەلی كوردو كۆی پڕۆسەی سیاسی هەرێمی كوردستان گەیاندوەو نەك ناتوانرێت قەرەبوو بكرێنەوە ، رۆِژ دوای ڕۆژ كارەساتی تر بەسەر ئەم میللەتدا دەهێنن .\nیەكەم : ئەنجامدانی ڕیفراندۆم . من لێرەدا مەبەستم ئەوە نییە باسی ڕیفراندۆم بكەم ، چونكە هەمووكەس ئەوحیكایەتە باش دەزانێت . مەبەستی من ئەوەیە پاڵنەرەكانی پشتی بڕیاری ڕیفراندۆم بزانین . زۆر گرنگە بزانین كێ كردی ، بۆچی كردی ، كێ پێی كرد ،بۆ كێی كرد ، كاریگەری كێی لەسەر بوو ؟.\nكاتێك مەسعود بارزانی تاك لایەنەو بە بڕیاری خۆی و بێ گەڕانەوەو پرس و ڕا بە پەڕلەمان و حكومەت و ڕۆشنبیران و دڵسۆزان و بێ پرس و ڕاكردن بە نەتەوە یەك گرتوەكان و وڵاتە زلهێزەكان و بێ ئەوەی بەڵێنی پشتیوانی ئەوانی وەرگرتبێت ، بڕیاری ڕیفراندۆمی دا پرسیار گەلێكی زۆر گەورە بەدوای خۆیدا دێنێت و زۆر زەحمەتە وەڵامەكانمان دەستكەون . بەڵام دواجار تەنها خۆی دەتوانێت وەڵامێكی ڕاستمان بداتەوە و هەر خۆشی بەر پرسیار دەبێت لە ئەنجامی ئەو كارەساتەی بەسەر كەركو ك و ناوچە دابڕێنراوەكانیدا هێناوە .\nمەسعود بارزانی پێش ئەوەی بڕیاری ڕیفراندۆم بدات دەیگوت ئەگەر ئەنجامی باشبوو ، ئەوە هەموتان لە نازو نیعمەتی ڕیفراندۆم كێژ وەرگرن ، خۆ ئەگەر سەركەوتو نەبوو ئەوە من بەرپرسیارم و هەموو شتێك لە ئەستۆی خۆم دەگرم. باشە تا ئێستا كەس بیستویەتی سەركردەیەك قومار بە وڵاتەكەیەوە بكات ؟. بەڵێ ڕیفراندۆمی كردو بەو هۆیەوە نیوەی زیاتری خاكی كوردستانی لە دەستدا .\nئەی پێشتر نەی دەگوت هەرچی ڕویدا خۆم بەرپرسیارم . باشە بەرپرسیاریەتەكەی لە كوێدایە ؟ . پێشمەرگەی یەكێتی تا توانیان بەرگرییان كرد و هەر ئەوەندەیان پێكراوە و پێشمەرگەكانی پارتیش لە بری ئەوەی بەهانای پێشمەرگەكانی یەكێتیەوە بچن ، بەرەو پردی َپاشەكشەیان دەكرد و مەسعود بارزانی خۆشی لە سەری ڕەشەوە بە دووربین سەیری دەكرد ، نەكا سوپای عێراق بەرەو هەولێر پێشڕەوی بكات .\nبەرپرسیاریەتی لێرەدا ئەوە دەبوو وەكو بڕیاری ڕیفراندۆمی داو سوپای عێراق هێرشی كرد بۆ كەركوك ، دەبوو جەنابیان وەكو چۆن ئێستا سەرۆكی ئۆكرانیا لە بەرەكانی شەڕدا شان بە شانی سەربازەكان بەرگری لە وڵاتەكەی دەكات ، ئەویش لە كەركوك شەڕی بكردبایە چونكە خۆی بەرپرسیارە لەوكارەساتەی بە سەر كەركوكیدا هێناوە و دەبوو خۆی لە بەرەی پێشەوەی شەڕدابوایە . كەواتە لێرەدا گومانی ئەوە لە مەسعود بارزانی دەكرێت ، هەر لە بنەڕەتەوە بریاری ڕیفراندۆم بۆ لە دەستدانی كەركوك بوبێت .\nگومانی زۆر دەكرێت كە نەهێنییەكی شاراوە لە پشتی بڕیاری ڕیفراندۆمەوە بێت كە تا ئێستا ئاشكرا نییە . ئاخر با هەمومان باش بیر بكەینەوە ، بڕیارێكی گرنگی لەو جۆرە كە پێش ئەنجامدانی هەمومان هەستمان بە مەترسی ئەنجامەكەی دەكردو وڵاتانی زلهێزی دنیاش هوشداریان دایە مەسعود بارزانی . قاسمی سڵێمانی بەشداری هێرشەكەی سەر كەركوكی كردوە كە پیشتر هوشداری داوەتە مەسعود بارزانی كە بڕیاری ڕیفراندۆم نەدات .\nئەو كەسەی مەسعود بارزانی پاراست لەهێرشی داعش بۆ سەر هەولێر . بڕیاری حكومەتی عێراقیش ئەوە بوە كە كەركوك بگرنەوە بە هەر نرخێك بوە . ئەی كەواتە چۆن مەسعود بارزانی هەستی بە مەترسی ئەو بڕیارە نەكرد ؟. یان خۆی باش زانیویەتی و بە مەبەست ئەوبڕیارەی داوە ؟.\nكەواتە پێداگری مەسعود بارزانی لەسەر ئەنجامدانی ڕیفراندۆم وئەو هەموو زیانانەی لێی كەوتەوە ، جێگەی پرسیارو گومانیشە . كەواتە كەركوك هەرچۆنێك داگیر كرابێتەوە ، ئەوە هەر مەسعود بارزانی بەرپرسیارە چونكە ئەوەی ڕویدا ئەنجامی ڕیفراندومە شكست خواردوەكەی خۆی بوو ، ئەگەر ئەو ڕیفراندۆمەی نەكردبایە ، ئەوەی ڕویدا هەرگیز ڕوی نەدەدا.\nمن لێرەدا دەمەوێت قسە لەسەر هۆكاری بڕیاری ئەنجامدانی ئەم ڕیفراندۆمە بكەم بۆ ئەوەی بزانین بڕیاری ڕیفراندۆم لە لایەن مەسعو بارزایەوە لە كوێوە سەرچاوەی گرتوەو پاڵنەرو هۆكارە شاراوەكانی پشتی پەردەوە چیبون كەوایان لە مەسعود بارزانی كرد ئەم هەڵە گەورەیە بكات ؟.\n1- : گومانی ئەوە دەكرا وڵاتێكی دراوسێ هانی مەسعود بارزانی دابێت بۆ ئەوەی ئەو كارە بكات و میللەتەكەی توشی ئەو كارەساتە بكات . ئایا ئەمە هیچ بنەمایەكی ڕاستی تێدایە ؟. ئەگەر وایە چۆن مەسعود بارزانی بیری لە ئەنجامی مەترسی ئەو ڕیفراندۆمە نەكردەوە و هەروا بە سەرپێی بڕیارێكی وا مەترسیداری داو حسابی بۆ ئەنجامەكەی نەكردبوو . خۆ ئەگەر ئەم گریمانەیە ڕاستبێت ، كارەساتێكی زۆر گەورەیە تۆ سەرۆكی میللەتێك بێت و بە قسەی وڵاتێكی تر ئاگر لەماڵی خۆت بەردەی .\n2- : خۆ ئەگەر لەبەر ئەوەش ئەو بڕیارەی دابێت كە ئەو ناوە سنوری دەسەڵاتی یەكێتییەو بۆچونی وابوبێت كە لە ژێر دەسەڵاتی یەكێتیدا نەمێنیتەوە بۆ ئەوەی سنووری دەسەڵاتی یەكێتی بچوك ببێتەوە ، ئەوەش گریمانەیەش جۆرێك لە ڕاستی تێدایە .\nبە هۆكاری ئەوەی كە هەمیشە یەكێتی و پارتی كێشەیان هەبوە. كێ ناڵێت وابیری كردبێتەوە ئەگەر ڕیفراندۆم بكات و سەركەوت وبێت ئەوە دەبێتە پاڵەوان و سەرۆكی بێ ڕكەبەر . ئەگەر سەریش نەكەوت ئەوە سنوری دەسەڵاتی یەكێتی بچوك دەبێتەوە . واتە بە تیرێك دوو نیشان دەشكێنێت . خۆ ئەگەر كەسانێك هەبن بڵێن ، شتی ئاوا قابیلی باوەڕپێكردن نییە و چۆن مەسعود بارزانی شتی وادەكات ،بەڵام بۆچی نا ،ئەی هەر مەسعود بارزانی نەبوو كارەساتی 31 ئابی ئەنجامدا ؟.\nئەی ئەوە نییە دوای گرتنەوەی كەركوكیش بەغدا ڕازییە پارێزگاری كەركوك كوردبێت ، بەڵام بارزانی ڕازی نابێت پارێزگار كورد بێت ،چونكە ئەوپۆستەپشكی یەكێتییە. كە واتە ئەم گومانە زۆر نزیكە لە ڕاستییەوە . ئەی ئەوە نییە لە پێناوی وەرگرتنی پۆستی سەرۆك كۆماردا ناوماڵی كوردی كردە ئاردی ناو دڕك و قەوارەی هەرێمی كوردستانیشی خستۆتە بەر مەترسی لەناوچونەوە . كەواتە لای مەسعود بارزانی قەزیەی كوردو نیشتمان بایەخی نییەو ئەوەی بەلای ئەوەوە گرنگە بنەماڵەكەی خۆیەتی .\n3- : كاتێك مەسعود بارزانی بڕیاری ڕیفراندۆمی داو دەیگوت لێرە بەدواوە دراوسێیەكی باشی عێراق دەبین ، واتە ئێمەش دەبینە دەوڵەت ، هەموو ڕاوێژكارەكانی و بەرپرسانی حیزبەكەی و نزیكەكانی خۆی بێ بیركردنەوە لە ئەنجامەكانی دەست خۆشیان لێ دەكردو پشتگیرییان لێدەكرد . مامۆستایەكی بەناو زانكۆ دەیگوت دوای 15 ڕۆژی تر حكومەتی كوردی دروست دەبێت , یەكێكی تر پاسپۆرتەعێراقیەكەی دەدڕاند. كەسیش نەبوە دژی ئەو بڕیارە بوەستێت و هەوڵ بدەن ڕأزی بكەن و پەشیمانی بكەنەوەو هۆشداری پێ بدەن لە مەترسی ئەنجامی ئەو ڕیفراندۆمە .\nزۆر بە دڵنیاییەوە دەتوانم بڵێم هەموو شوێن كەوتوانی مەسعود بارزانی لە هەر ئاستێكدابن هەمویان هاوڕانەبون لەسەر ئەوەی مەسعود بارزانی ڕیفراندۆم ئەنجام بداو زۆرێك لەوانە هەستیان بە مەترسی ئەنجامەكانی كردوە . بەڵام كیشەكە ئەوەیە نە وێراون ناڕەزایی دەربڕن ، نە ڕەخنەی لێ بگرن ، نە ڕێگری لێ بكەن .\nكەواتە ئەمەش مەترسییەكی زۆر گەورەیەو دەبێ هەمیشە لە دڵەڕاوكێدا بژێن . خۆ ئەگەر ئەمانە هیچیان ڕاست نەبن و بۆچونی خۆی وابوبێت كە بڕیاری ڕیفراندۆم باشەو لەم كاتەدا لە جێی خۆیدایەو عەقڵی وای بڕیبێت كاریگەری هیچ كەس و لایەنێكی لەسەر نەبوبێت ، ئەوە هەر تەواو ماڵ وێرانییە كە سەرۆكی میللەتێك بیر كردنەوەی لە ئاستێكی ئاوادا بێت و نەتوانێت لێكدانەوە بۆ بارودۆخی سیاسی نێو دەوڵەتی بكات .\nكارەساتی گەورەتریش ئەوەیە ، كە بە قسەی كەسیش نەكات و كەسیش نەتوانێت پرسینەوەی لێ بكات . كەواتە دەبێ هەمیشە چاوەڕوان بین ، بڕیاری مەترسی دارتریش بدات . باشە ئەی ئێستا مەسعود بارزانی چۆن وەڵامی هەموو ئەوانە دەداتەوە كە هۆشداریان پێ دا كە ڕیفراندۆم ئەنجام نەدات؟. ئەی ئەوانەی پشتیوانیان لێكردوە چی بە خۆیان و میللەتەكەیان دەڵێن؟.\nدووەم : هەڵەی ستراتیجی دووەمی ئەمەیە : هۆكاری كێشەكانی ئێستای نێوان یەكێتی و پارتی دەگەڕێتەوە بۆ ئەو دوو بەرەكی و لێكترازانەی ساڵی 1964 لەناو پارتیدا ڕویدا و لە ئەنجامدا بەرەی جەلال و مەلایی لێكەوتەوە و گیانی هەزاران هاوڵاتی ئەم نیشتمانە كرانە قوربانی ئەم ناكۆكیانەو هەموو ئەو دەرفەت و هەلە زێڕینانەی بۆ میللەتەكەمان هاتنە پێشەوە كە دەكرا سودی زۆریان لێ وەرگیرایا بە هەدەر دران .\nدوای كۆچی كاك نەوشیروان مەسعود بارزانی دەرفەتێكی زێڕینی بۆ هاتە پێشەوە و ئەگەر بەشداری پرسەكەی كاك نەوشیروانی بكردبایەو ڕۆژێك یان دوو ڕۆژ لە سلێمانی لەماڵی مامجەلال بوایەو قسەی لە گەڵ كوڕەكانی مامجەلال و كاك نەو شیروان ئەندامانی مەكتەبی سیاسی بكردبایە، دەیتوانی كۆتایی بە ناكۆكیەكانی ناو ماڵی كورد بهێنێت ، ئەگەر ئەوەی بكردبایە خۆی دەبوو بە سەرۆكی هەموان بێ ڕكەبەر.\nسەد مەخابن نەیتوانی ئەو هەنگاوە مەزنە بنێت و بارودۆخەكە لە جاران خرابتریش بوە . ئەوە خەمێكی گەورەیە كە سەرۆكی هەرێمی كوردستان بە هەر هۆكارێك بێت نەتوانێت بەشداری پرسەی سەركردەیەكی میللەتەكەی خۆی بكات ، كە خاوەنی خەبات و تێكۆشانێكی زۆرە ، ئەگەرچی ڕكەبەریشی بوبێت . با كەمێك بیریش بكاتەوە و بزانێت كە ئەو شاخەو شاخی دەكرد لە كوردستانی عێراق ، جەنابیان لە كوێ بوون؟. ئەگەر كەسێك خۆی بەسەركردە بزانێت و گیانی لێبوردەیی تێدا نەبێت ، هەرگیز ناتوانێت ببێتە سەركردەی ڕاستەقینە .\n. بەڵام ئەوە كارەساتە بۆ میللەتی ئێمە كە سەركردەكانمان نیوسەدە زیاترە شەڕ لە گەڵ یەكتری دەكەن و خوینی سەدان هەزار كەسیان بە خۆڕایی رششتوەو لە كاتی مردنی یەكتریشدا ئامادەی پرسەی یەكتری نەبن ؟. باشە مەسعود بارزانی تا كەی دەیەوێت دوژمنایەتی ناو كوردان بەردەوام بێت؟.\nلە كاتێكدا كە هەردو نەیارەكەی مەسعود بارزانی لە ژیاندا نەماون ، ئەی ئێستا بۆچی كۆتایی بەم دوژمنایەتییە ناهێنێت و بەردەوامە لەسەر ئەوەی ئەم كەلتورە شەڕانگێزیە قێزەونە بكوێزێتەوە بۆ نەوەكانی دوای خۆیان و تا ڕۆژی قال و بەلا بەردەوام بێت ؟ . تەنانەت لەناو هۆزە دواكەوتوەكانیش خەڵكی ڕیش سپی كاریان ئەوەیە كێشەی خەڵك چارەسەر بكەن ، بەڵام سەركردەكانی ئێمە خۆیان سەرچاوەی كێشەن .\nسێیەم: هەڵەی سێەمی مەسعود بارزانی ، پێك هێنانی بەرەی سێ قۆَڵییە لەگەڵ سەدرو حەلبوسی بۆ پێكهێنانی حكومەتێكی زۆرینەی نیشتمانی . دوای هەڵبژاردنی پەڕلەمانی عێراق . لە بری ئەوەی مەسعود بارزانی هەوڵی ئەوە بدات ناو ماڵی كورد یەك بخات و بە یەكگرتویی بچنە بەغدا بۆ ئەوەی مافەكانی گەلی كورد بەدەست بهێنن و مادەی 140 جێبەجێ بكەن ، بە پێچەوانەوە ناوماڵی كوردی بە جارێك وێرانكرد .\nخۆی بە جیا لەگەڵ سەدرو حەلبوسی بەرەیەكیان پێك هێنا بە نیازی پێك هێنانی حكومەتێكی زۆرینەی نیشتمانی تەنها لە پێناوی وەرگرتنی پۆستی سەرۆك كۆماردا ئەمە لە كاتێكدایە كە پۆستی سەرۆك كۆمار لە عێراق بۆ كورد دانراوەو لە كوردستانیش بۆ یەكێتی لەبەرامبەر پۆستی سەرۆكی هەرێمدا .\nبەڵام مەسعود بارزانی ئەمەی فەرامۆش كردو لەپێناوی ورگرتنی پۆستی سەرۆكی كۆمار ڕوی كردە بەغداو ناوماڵی كوردیشی تێكدا. باشە با بڵێین مەسعود بارزانی لە بڕیاری ڕیفراندۆكدا هەڵەی كرد ، یان خەڵەتێنراو پێیان كرد ،ئەی تێكدانی ناوماڵی كوردی بۆچی كرد ؟.\nدواجار پێك هێنانی بەرە سێ قۆڵیەكە ناڕەزاییەكی گەورەی ئەولایەنانەی ناو شیعەكانی لێكەوتەوە كە سەر بە ئێرانن و ئەمەش زۆر بە خراپی بەسەر پارتیدا شكایەوەو ئێرانی لە پارتی توڕە كرد چونكە پێیان وایە پارتی دەیەوێت ناو ماڵی شیعە تێك بدات و ئەوەش لای ئێران هێڵی سوورەو قابیلی قبوڵكردن نییە .\nیەكەم كاردانەوەی ئێران بەرامبەر بە پارتی ، موشەك بارانكردنی هەوڵیر بوو ، دوای ئەوە سوتاندنی بارەگای لقی پێنجی پارتی بوو لە بەغدا ، دوای ئەوەش ئاراستەكردنی سی َموشەك بەرەو ڕوی پاڵاوگەیەكی كۆمپانیای كاری بنەماڵەی بارزانی . بەڵام ئەمانە تەنها سەرەتان و شتی تریشیان بەدوادا دێت ، ئەگەر عاقڵانە هەڵس و كەوت نەكرێت .\nهەر لەبەر ئەوە تا ئێستا سەرۆكی كۆمار هەڵنەبژێراوەو حكومەت پێك نەهێنراوە . كەواتە لە ئێستادا پارتی ناوماڵی كوردیش و شیعەشی تێك داوە. لە كاتێكدا كوردپێگەو قورسایی جارانی لەبەغدا نەماوەو نیوەی خاكی كوردستانی لە دەستداوە بە كەركوكیشەوە ، پۆستی سەرۆكی كۆمار چ گرنگییەكی بۆ كورد هەیە ناوماڵی كوردی لەسەر تێك بدەیت و بەو شێوەیەی ئێستا كورد پەرتەوازە بكەیت و پۆستی سەرۆك كۆماریش سوك بكەی ؟.\nكورد خۆی لە خۆیدا كەمینەیە لەناو پەڕلەمانی عێراقدا ئەگەر هەموو ئەندام پەڕلەمانەكانی كوردیش بە یەكگرتویی لەغدابن ، بە ڕێكەوتن نەبێت ناتوانن هیچ بڕیارێك ویاسایەك لە بەرژەوەندی كورد تێپەڕێنن . كەواتە پارتی دەتوانێت چ دەسكەوتێك بەدەست بهێنێت بە 31كورسی پەڕلەمانەوە ؟.\nچوارەم : هەڵەی چوارەمی مەسعود بارزانی یەكلایی كەرەوەیە بۆمانەوە یان لەناوچونی قەوارەی هەرێمی كوردستان بە تەواوی . هەردوای ئاشكرابونی هەواڵی هەناردەكردنی غازی هەرێم بە هاوكاری توركیاو قەتەر ، دەست بەجێ دادگای فیدڕاڵی عێراق بە زۆرینەی دەنگ بڕیارێكی كەمەر شكێنی دژی هەرێمی كوردستان دەركرد .\nبڕیارەكە ئەوەیە كە لێرە بەدواوەو هەرێمی كوردستان بۆی نییە سەربەخۆ و بێ ڕزامەندی حكومەتی عێراقی نەوت و غاز هەناردە بكات و بیفرۆشێت چونكە ئەو سامانە سامانی هەموو عێڕاقیەكانە بێ جیاوازی . خۆ ئەگەر بەرپرسانی هەرێم لەگەڵ عێراق ڕێك نەكەون ، بەدوور نازانرێت حكومەتی عێراقی هێز بەكار بهێنێـت. ئەو كاتەش توركیا بێدەنگ نابێت لە پێناوی بەرژەوەندیەەكانی خۆی لە هەرێمی كوردستان . ئەگەر شەڕیش لە نیوان ئەو دوو وڵاتە دروست بوو ، هەرێمی كوردستان دەكەوێتە ژێر پۆستاڵی سەربازانی توركیاو عێراق و عاقیبەتی خێر نابێت .\nدوای كاردانەوەی حكومەتی عێراقی بەرامبەر هەناردەكردنی غازی كوردستان بۆ ئەوروپا ، ئێران و ڕسیاشی هاتنە سەرخەت . هەناردە كردنی غاز لە ڕێگای توركیاوە دەبێتە هۆی ئەوەی چیتر توركیا پێویستی بە غازی ئێران نەمێنێت . لە لایەكی تریشەوە خواستی ئەوروپا لەسەر غازی ڕوسیا كەم دەبێتەوە .\nكەواتە ئەنجامدانی ئەم پڕۆژەیە قبوڵ كراو نییە لە لایەەن ڕوسیاو ئێرانیشەوە . ئەوەی زۆر سەر سورهێنەرەو شایانی ئاماژە بۆ كردنە ئەوەیە پرۆژەی هەناردەكردنی غازی كوردستان بڕیاری دادگای فیڕاڵی بەدوای خۆیدا هێنا كەئەوە سەرەتایەكە بۆ بچوك كردنەوەی قەوارەی هەرێمی كوردستان .\nكاردانەوەی ئێران و ڕوسیاشی بەدوای خۆیدا هێنا . لە هەمووی كارەسات بارتر ئەوەیە دادوەرەكانی نزیك بە ڕەوتی سەدرو حەلبوسی بڕیاری دادگایان دژی خواستەكانی هەرێم ئیمزاكرد كە پارتی هاوپەیمانیانە . لەوەش گرنگتر هەر دوای دەرچونی بڕیارەكەی دادگا ، سەدر خۆشی پشتیوانی لە بڕیاری دادگا كرد كە دژی خواستەكانی گەلی كوردە .\nلە بری ئەوەی مەسعود بارزانی لەوهاوپەیمانیەتە بكشێتەوە ، ئێستا گەرم و گوڕترە لە جاران بۆ پێكهێنانی ئەو هاوپەیمانیەتە بۆ وەرگرتنی پۆستی سەرۆك كۆمار . خوێنەر ئازیز با بڵێین مەسعود بارزانی لە بڕیاری ڕیفراندۆمدا هەڵەی كرد ، یان خەڵەتێنراو پێان كرد ، ئەی باشە ئەم بڕیارانەی دوایی كە ئەو هەموو مەترسیەیان بۆ سەر هەرێمی كوردستان دروست كرد لەپای چی ؟.\nهۆكاری ئەم كارانەی مەسعود بارزانی : یان ئەوەیە حاڵەتی تەندروستی و دەرونی تەواو نییە ، یان ئەوەیە لای ئەو شتێك نیە بەناوی قەزیەی كوردەوەو ئەوەی لای ئەو گرنگە بەرژەوەندی خانەوادەكەی خۆیەتی و قەزیەی كورد بەكاردێنێت بۆ بەرژەوەندی خۆی و بنەماڵەكەی . كەواتە هەردوو حاڵەتەكە زۆر مەترسیدارن بۆ ئایندەی ئەم هەرێمەو نابێ بیدەنگبین . باشە ئەگەر ئەمە ڕەفتاری سەرۆكێك بێت ، دەبێ خەڵك چ ئومێدێكی بە سەرۆكێكی ئاوا هەبێت ؟. كەواتە مەسعود بارزانی ئێستا خۆی بۆتە مەترسییەكی زۆر گەورە لەسەر هەرێمی كوردستان . جێگەی داخە كە میللەتی كورد مەودای بیر كردنەوەی زۆر كورتەو زوو مێژوی خۆی لە بیردەچێتەوە . كارەساتی ئەنفال و كیمیا باران خەریكە لە بیر دەچێتەوە . ماوەیەكی تریش لە بیرمان دەچێتەوە بۆچی ڕیفراندۆم كراو نیوەی خاكی كوردستانمان بە كەركوكیشەوە لەدەسدا . زۆر لەمێژە 31 ئاب وكارەساتی هەكاری و شەهید كردنی پێشمەرگە سەرەتایەكانی یەكێتی لە بادینان و بە گورگ خواردنی هەزران ئێزدی لە بیر چونەوەو چیتر كەس ناپرسێت كی ئەم تاوانانەی كردو لە پێناوی چیدا كران ؟.\nهۆكاری ئەمانەش بە پلەی یەكەم سەرۆكەكانمان لێی بەرپرسیارن چونكە ئەمانە هەمیشە بەرژەوەندی خۆیان خستۆتە پێش بەرژەوەندی گەل و نیشتمانەوە . ئەوەش مانای وایە كە ئەمانە كەسانی ئەنانی وخۆپەرست بون و هەمیشە بە دوای بەرژەوەندی خۆیانەوەن . سەرنجی ئەم خاڵانەی خوارەوە بدەو خۆت لێكدانەوەیان بۆ بكە:\n1-سەرۆكەكانی ئیسڕائیل كێبركێیانە لەسەر ئەوەی كامیان زۆرترین ئۆردوگا لەسەر زەوی فەلەستینیەكان دروست دەكات . سەرۆكەكانی ئێمەش كێبڕكێیانە لەسەر ئەوەی كامیان ئازاترە لەوەی زۆرترین سازش بۆ دوژمنان بكات لە پێناوی پارەوپلەو پۆستدا .\n2-دوای ئەوەی ئیسڕائیل بوو بەدەوڵەت ، دەگەڕان بە دوای ئەوانەی هۆڵۆكۆستیان ئەنجامداو بە ملیۆنان جولەكەیان كوشت ، یان دەیان كوشتن یان دەیانگرتن و دەیانهێناوە لە ئیسڕائیل دادگاییان دەكردن. دوای كۆتایی جەنگی ئێران و عێراق و نەمانی دەسەڵاتی بەعس ، ئێرانیەكان بەدوای ئەو فڕۆكەوانانەدا دەگەڕان كە كاتی خۆی شارەكانی ئێرانیان بۆمبا باران دەكرد .\nبەڵام دوای نەمانی دەسەڵاتی بەعس سەركردە كوردەكانمان لە پێناوی ڕازیكردنی بەرپرسانی عێراقی موعەزەزو موكەڕەم تاوان بارێكی وەكو تاریق ڕەمەزانیان بە تەیارە ڕەوانەی ئەوروپا دەكرد ، كە بەشداری كیمیابارانی هەڵەبجە كردوە ، كاتێكیش خەڵك هاواریان دەكرد بۆچی واتان كرد ، ئەوان بەرگرییان لێ دەكرد كە تاوانبار نییە .\nكوڕەكانی تاوانبارێكی وەكو سوڵتان هاشم كە وەزیری بەرگری عێراق بوە لە كاتی كیمیاباران و پڕۆسەی ئەنفالدا ، ئێستا ئەوان لە باوەشی دەسەڵاتدارنی كوردان و پارێزگاریان لی َدەكەن . بەسەدان تاوانباری بەعسی سەردەمی سەدام بە ئازادی لە هەرێمی كوردستان تەراتێن دەكەن .\nمەلیك حوسەین قسەیەكی زۆر جوانی هەیە كە دەیگوت : لە وڵاتەكەم تەنها یەك سواڵ كەری تێدایە ئەویش خۆمم كە هەمیشە سواڵ بۆ میللەتەكەم دەكەم . كاتێك جولەكەكان ویستیان دەوڵەت بۆخۆیان دروست بكەن ، گۆَڵدەمەئیر كە دوایی بوو بەسەرۆك وەزیرانی ئیسڕائیل ماڵ بە ماڵ لە ئەمەریكا سواڵی بۆ میلەتەكەێ دەكرد ، نە پێی شەرم بوو ، نە منەتی بەسەر كەسدا دەكرد .بەڵام سەیری ڕەفتاری سەركردەكانی كورد بكەن و بەراوردیان بكەن بەسەركردەی وڵاتانی تر .\nلە كاتێكدا موچە خۆرانی هەرێمی كوردستان هەرگیز لە كاتی خۆیدا موچە وەرناگرن و خانە نشینە بە ساڵاچوەكانیش لەسەرەی وەرگرتنی موچە گیان لە دەست دەدەن ، خەستەخانەكان دەرمانیان تێدا نامێنێـت و شارەكان پڕبون لە زیڵ و خۆڵ و خاشاك و بۆگەنیان كردوە ، سەرۆكی حكومەتەكەی من و تۆش دەڵێت :\nخۆ من سواڵكەرنیم هەموو مانگێك بچم بۆ بەغدا بۆ سواڵ . بەڵام سەیركەن لە هەمان كاتدا ڕۆژانە لە میدیاكانی ئەمەریكاوە ڕاپۆرت بڵاو دەبێتەوە و ڤیلاو خانو مۆڵ و دەرمانخانەو كۆمپانیاكانی بنەماڵەی بارزانی ئاشكرا دەكرێن كە لە ئەمەریكاو ئەوروپاو دوبەی هەیانەو بایی ملیارەها دۆلارن كە بە پارەی دزراوی خەڵك كڕاون . ئێستا ئێمە داواتان لێناكەین سواڵمان بۆ بكەن ، بەڵام تكاتان لێ دەكەین قوتی مناڵەكانمان مەدزن و مەمانخەنە سواڵ . پارەی دزراوی خەڵك لە بانكەكانی لوبنان ئاشكرا دەبێت دوای ڕاگەیاندنی مایە پوچ بونی بانكەكانیان .\nكۆی ئەو پارەیەی لە لایەن بەرپرسانی تری هەرێمیشەوە درزاەوەو ڕەوانەی هەندەران كراوە ، بە دەیان ملیار دەخەمڵێنرێت . هۆكاری هەموو ئەو مەینەتیانەی بەسەر ئەم میللەتدا هاتوە، هەموو بەناو سەركردەكانمان بون . سەركردەی وڵاتان خۆیان دەكەنە قوربانی میللەتەكەیان . سەركردەكانی ئێمەش میللەت دەكەنە قوربانی خۆیان و نەوەكانیان .\nلە ئێستادا مەسعود بارزانی بەرپرسیاری یەكەمە لە هەموو ئەوانەی ڕودەدات ، چونكە خاوەن بڕیاری یەكەمە لە هەرێمی كوردستان و هیچ شتێك ناكرێت بێ ئاگاداری ئەو . تا ئەویش تاك لایەنەو بەم عەقڵیەتەی ئێستا بیر بكاتەوە ، دەبێ چاوەڕوانی ڕۆژانی ڕەشتر بكەین .\nمەسعود بارزانی لە ئێستادا تەنها بیر لە بەرژەوەندی بنەماڵەكەی خۆی دەكاتەوە. لەناو بنەماڵەكەشیدا تەنها خەمی مەسروری كوڕیەتی چۆن بیكاتە جێنشینی خۆی . لە لایەكی تریشەوە خەریكی هێنانە پیشەوەی مەلا مسەتەفاو بابۆی كوڕیەتی . ئەگەر سەیر بكەن لە زۆر بونەدا ئەوان دەردەكەون .\nبەو هۆیەشەوە كێشەی گەورە لەناو بنەماڵەی بارزانیدا دەستی پێكردوە و لە ئێستادا بە پێی بڕیارێك میدیاكانی پارتی بۆیان نییە لێدوان یان پەیوەندی بە كەناڵی ڕوداوی سەر بە نیچیر بارزانیەوە بكەن . كە واتە ئەگەر مەسعود بارزانی هیچ كەس و لایەنێكی دەست نەكەوت كێشەیان لەگەڵ دروست بكات ، ئامادەیە لەماڵی خۆیدا كێشە دروست بكات و خواهەمومان بپارێزێت . بابەتی داهاتوم بەناوی ( بنەماڵەی بارزانی دوای مەسعود بارزانی ) دەبێت .\n7 دوو هەڵەی ستراتیجی زۆر گەورەی مام جەلال\n8 پۆست گۆڕینه‌وه یان پۆست لێ ساندنه‌وه؟


هەرزەكارێكی تەمەن 16 ساڵ خۆی دەسووتێنێ\nئەحمەد بە پۆلیسی گوتبوو لە ژیان بێزار بووە، بۆیە خۆی سووتاند\nئەحمەد، پەیوەندییەكی هێندە خۆشی لەگەڵ باوكیدا هەبوو، هەر بە سادات بانگی دەكرد، بۆیە باوكی لەو باوەڕەدا نییە كوڕەكەی كێشەیەكی هەبووبێ و لەوی شاردبێتەوە، ئەو باوەڕ ناكات كوڕەكەی خۆی سووتاندبێ و دەڵێت سووتانی كوڕەكەی قەزاوقەدەر بووە. پۆلیس و شایەتحاڵەكانیش دەڵێن ئەحمەد گوتوویەتی لە ژیان بێزار بووە بۆیە خۆی سووتاندووە.\nرۆژی 24/6/2018 مێرمنداڵێكی تەمەن 16 ساڵ بەناوی ئەحمەد سادات سەباح، دانیشتووی ناحیەی كەسنەزان، لە نێوان هەردوو گوندی سێبەردان و پیرڕەش، دەبەیەك بەنزینی بەخۆیدا كرد و ئاگری لە خۆی بەردا، ئەحمەد تەنیا یەك رۆژ لە نەخۆشخانە مایەوە و گیانی دەرچوو.\nئەحمەد لەلای پۆلیس گوتبووی كێشەم لەگەڵ كەس نییە و كەس تاوانبار مەكەن، باوكیشی دەڵێت راستە ئەحمەد كێشەی لەگەڵ كەس نەبووە، بۆیە پێی سەیرە كوڕەكەی خۆی سووتاندبێ.\nسادات سەباح، زۆر پەسنی كوڕەكەی دەدات و دەڵێت: "كوڕەكەم منداڵێكی رووخۆش بوو، هیچ كێشەیەكی لەگەڵ كەس نەبوو، لەڕووی مادییەوە پشتی بەخۆی دەبەست، بۆیە كێشەی پارەی نەبوو تا بڵێم لەبەر هەژاری خۆی سووتاندووە".\nئەحمەد لە پۆلی نۆی بنەڕەتی بوو، كاتێك ئەنجامی تاقیكردنەوەی كۆتایی ساڵی وەرگرتبووەوە، لە چوار وانە كەوتبوو، بەڵام باوكی ئەحمەد بە پێچەوانەی زۆر لە باوكان كە سەرزەنشتی منداڵەكانیان دەكەن، دەڵێت "دڵم نەهات هیچی پێ بڵێم، لە جیاتی سەرزەنشت، دڵنەواییم كرد".\nسادات، ئاژەڵدارە، ئەحمەد ئەو كاتانەی لە قوتابخانە دەگەڕایەوە، دەچووە لای ئاژەڵەكان. باوكی ئەحمەد پێیوایە رووداوەكە قەزاوقەدەر بووە. ئەو باسی رۆژی رووداوەكە دەكات و دەڵێت: "حەساری ئاژەڵەكانمان لە نێوان گوندی پیرەڕەش و سێبەردانە، ئەو رۆژە ئەحمەد چووبوو بەنزین لە موەلیدە بكات، بەڵام لە رێگە جگەرەیەكی هەڵكردووە و بەو هۆیەوە بەنزینەكە گڕی گرتووە و ئەویش سووتاوە".\nسادات لە ماڵەوە دانیشتبوو كاتێك تەلەفۆنیان بۆ كرد و پێیانگوت كوڕەكەت سووتاوە، ئەو دەڵێت: "بە پەلە رۆیشتم بۆ نەخۆشخانە، بینیم لە كەمەری بۆ خوارەوە بە تەواوی سووتابوو، بەڵام دەموچاوی عەیبی نەبوو، پێیگوتم سادات (چونكە ئێمە وەكو هاوڕێ بووین)، ماوەیەكە بە دزیی تۆوە جگەرە دەكێشم، ئەمڕۆش لە كاتی داگیرساندنی جگەرە، بەنزینەكە گڕی گرت و سووتام".\nئەحمەد تەنیا یەك رۆژ لە نەخۆشخانە مایەوە، بەهۆی زۆریی رێژەی سووتانەكەی كە 90% بوو، لە نەخۆشخانە گیانی دەرچوو.\nهۆگر عەزیز، گوتەبێژی پۆلیسی هەولێر لەبارەی ئەو رووداوە گوتی: "دوای ئەوەی پۆلیس لە رووداوەكە ئاگادار كرایەوە دەستمان بە لێكۆڵینەوە كرد، ئەحمەد لە كاتی قسەكانیدا گوتبووی لە ژیان بێزار بووم، بۆیە خۆم سووتاند".\nنیشانەکردن : خۆسووتاندن , هەولێر\n12315 ژمارەی بینین


برێخت لە دەفتەری یاداشتەکانی بنیامیندا » DidiMn\nسەرەتا / چاوپێکەوتن/کتێب / برێخت لە دەفتەری یاداشتەکانی بنیامیندا\nبنیامین و برێخت\nنووسینی: واڵتەر بنیامین\n٢٧ی سێپتەمبەری ١٩٣٤\nلە گفتوگۆیەکدا کە چەند ئێوارەیەک پێش ئێستا کردمان، برێخت باسی لەو ڕاڕاییە نامۆیە کرد کە لە ئێستادا وای لێ کردووە نەتوانێت پلانی ڕوونی هەبێت. سەرەتا ئاماژەی بەوە کرد هۆکاری سەرەکیی (ئەو ڕاڕاییە) پەیوەندیی بەو ئیمتیازە زۆرانەوە هەیە کە ئەو بەراورد بە پەنابەرەکانی تر هەیەتی. لەبەر ئەوەش کە بە کەمی دانی ناوە بە ئەگەری ئەوەی کۆچ بتوانێت ببێتە دەستپێکێکی دروست بۆ دانانی پلان و پڕۆژە، بۆیە بە شێوەیەکی ڕیشەیی نایەوێت دان بەوەدا بنێت، کاتێک مەسەلەکە پەیوەستە بە خۆیەوە، پلانی بۆ دوورتر لە ماوەی کۆچیش دانابوو. ئیدی دەبوو دەستکاریی دوو شت بکات، یەکەمیان پەیوەستە بە هەندێک بەرهەمی پەخشانەوە کە دەبێت تەواویان بکات: کورتترین ئەو بەرهەمانە داشۆرینێکی هیتلەرە کە بە شێوازی کتێبی سەرگوزەشتەیی سەردەمی ڕێنیسانس نووسراوە – درێژترینیشیان ڕۆمانێکە، کە دەشێت ڕووپێوییەکی ئینسکلۆپیدیانە بێت بۆ دەبەنگیی ڕۆشنبیرەکان؛ وا دیاریشە بەشێکی لە چاینا دەکات. توانیویەتی نموونەیەکی بچوکی ئەم بەرهەمە تەواو بکات.\nبە تەنیشت پڕۆژەی پەخشانەکانییەوە، برێخت سەرقاڵی پرۆژەی دیکە بوو، کە دەگەڕێنەوە بۆ توێژینەوە و بیرکردنەوەی زۆر کۆنی ئەو، کە دەتوانێت – لە کاتی پێویستدا – بگەڕێتەوە سەر تێبینیی و سەرنجەکانی، واتە بۆ ئەو ”هەوڵ”و بیرکردنەوانەی کە لە میانی بیرکردنەوەی لە شانۆی داستانی گەڵاڵەی کردوون، ئەمە جگە لە چەندین بیرکردنەوەی تر، کە سەروکاریان لەگەڵ هەمان شت هەیە، کە لەگەڵ توێژینەوەکەی لەسەر ”لینینیزم” یەکیان گرتووەتەوە، جگە لە مەیلە زانستییەکانی ئەزموونگەرەکان، بەمەش تا ڕادەیەک چوارچێوەی دیاریکراوی [ئاڕاستەی] کارکردنی تێدەپەڕێنێت.\nبرێخت بۆ چەندین ساڵ کاری لەسەر پۆڵێنکردنی پرۆژەکانی کرد، کە لە ژێر ناوی چەندین چەمکی بنەڕەتیی هەمەجۆردا ڕیزی کردبوون، بۆیە لە بەرامبەردا، ئەم لۆژیکە نائەرستۆییە، تیۆری ڕەفتارگەرایی، فەرهەنگی نوێ و ڕەخنەکردنی بیرکردنەوەکان، بووبوونە کرۆکی سەرقاڵیی ئەو. لە ئێستادا هەموو ئەم هەوڵە جۆربەجۆرانەی لە بیرۆکەی چامەیەکی فەلسەفیی فێرکاریدا کۆ کردووەتەوە. بەڵام لەم بارەیەوە تووشی گومان بووە، چونکە بە پلەی یەک، بە گومانە لەوەی ئایا جەماوەر پێشوازی لە بەرهەمێکی وەها دەکات؟ بەرهەمێک بەم دەرئەنجامگیرییەی ئێستایەوە، بە تایبەت بەو ڕەگەزە تەوسئاسایانەیەوە کە بەرهەمەکانی دیکەی لەسەر دامەزراوە و لە ڕۆمانی ”سێ بنس”دا بە تەواوی ڕەنگی داوەتەوە. ئەم گومانەش دوو جۆر بیرکردنەوەی جیاواز لە پشتییەوەن، ئەو ئێستا بە گومانێکی زیاترەوە لە کێشەکان و ڕێگەکانی خەباتی چینایەتیی پڕۆلیتاری دەڕوانێت، هەر لەم بارەیەشەوە گوتی گومانی زۆری لەسەر داشۆرین و دیوە تەوسئاساکەی بۆ دروست بووە. بەڵام تێکەڵکردنی ئەم گومانانە، کە زۆربەیان سروشتێکی زانستییانەیان هەیە، لەگەڵ ئەو گومانانەی کە قووڵاییەکی زیاتریان هەیە، دەبێتە جۆرێک لە بەدحاڵیبوون.\nگومانە قووڵەکانی پەیوەندییان بە ڕەگەزە هونەرییەکان و ڕەگەزە تەمومژاوییەکانی هونەرەوە هەیە، لە سەروو ئەم ڕەگەزانەشەوە – ئەم ڕەگەزانە خۆیان- هەندێک جار وا لە هونەر دەکەن گەر بە شێوەیەکی بەشەکیش بێت لێکدژ بێت لەگەڵ فیکردا، هەوڵە قارەمانانەکانی برێختیش بۆ ڕەوایەتیدان بە هونەر و ئاڕاستەکردنی بەرەو فیکر، چەندین جار بردوویەتیەوە سەر ئەو پەندەی کە بە هۆیەوە سەلماندویەتی تەمومژی هونەری لەو ڕاستییەوە هاتووە کە هەموو ڕەگەزە هونەرییەکانی بەرهەمێک لە کۆتاییدا یەکتری هەڵدەوەشێننەوە. گومانیش لەوەدا نییە ئەم هەوڵانە، پەیوەستن بەم پەندەوە، کە لە ئێستادا لە ڕێی بیرۆکەی چامەی فیرکارییەوە بە شێوەیەکی ڕادیکاڵانەتر دایدەڕێژێت.\nلە گفتوگۆکانماندا، هەوڵم دا بۆ برێختی ڕوون بکەمەوە کە شیعرێکی لەم جۆرە پێویستی بە بەدەستهێنانی ڕەزامەندیی جەماوەری بۆرژوازی نییە، بگرە پێویستی بە ڕەزامەندیی پڕۆلیتاریا هەیە، کە وا گریمانە دەکرێت کەمتر پێوەرەکانی خۆی لە بەرهەمەکانی پێشووتری برێختدا بینیبێتەوە، بەرهەمگەلێک کە لە ڕووی ناوەڕۆکی ئایدۆلۆژی و تیۆریی خودی چامەی فێرکارییەوە تا ڕادەیەک ئاڕاستەی چینی بۆرژوازی کراوە. پێم وت: ”ئەگەر ئەم چامە فێرکارییە سەرکەوتوو بوو لە بەگەڕخستنی دەسەڵاتی مارکسیزم بۆ خزمەتکردنی بەرژەوەندییەکانی، ئەوا ڕێی تێناچێت بەرهەمەکانی پێشووت ئەو دەسەڵاتە لاواز بکەن.”\nدوێنێ برێخت چوو بۆ لەندەن. نازانم ئاخۆ بوونی من لەوێ سەرنجی ڕاکێشاوە، یان زیاتر سەرنجی بەلای ئەم شێوازەدا چووە، هەرچۆنێک بێت دوژمنکارییەکەی (کە خۆی ناوی دەنێت ”دان”) زۆر لە جاران زیاتر لە هەموو مشتومڕەکانیدا دەردەکەوێت. هەر بەڕاست، سەرم سوڕما لە هەندێک لەو وشانەی کە بە هۆی ئەم دوژمنکارییەوە بەکاری دەهێنێت، بە تایبەت ئەو تامەزرۆییەی کە بۆ بەکارهێنانی وشەی چقڵ – Wen هەیەتی. لە دراگۆر، ڕۆمانی ”تاوان و سزا”ی دۆستۆڤسکیم دەخوێندەوە. لە سەرەتادا، برێخت هۆکاری نەخۆشکەوتنەکەمی گەڕاندەوە بۆ خوێندنەوەی ئەم کتێبە. بۆ سەلماندنی ئەمەش ئەوەی بۆ باس کردم کە لە لاویدا نەخۆشییەکی درێژخایەنی لەگەڵدا بووە (بۆ ماوەیەکی زۆر لە جێگەدا کەوتووە) وەک خۆی دەیگوت ئەو کاتە تووشی بووە کە لە قوتابخانە گوێی لە یەکێک لە هاوپۆلەکانی بووە لەسەر پیانۆ پارچەیەکی مۆسیقیی شۆپانی ژەنیوە، ئیدی نەیتوانیوە بەرگری بکات. بە بڕوای برێخت، شۆپان و دۆستۆڤسکی کاریگەرییەکی زۆر خراپیان لەسەر تەندروستیی خەڵک هەیە. ئیتر ئەو ماوە بە هەموو شێوەیەک خوێندنەوەی ئەو کتێبە بێزاری دەکردم، لە کاتێکیشدا کە خۆی خەریکی خوێندنەوەی ”شۆڤاک” بوو، بەردەوام بەراوردی نێوان هەردوو کتێبەکەی دەکرد و حوکمی دەدا. ئیدی [بە پێی قسەکانی بنیامین بێت] ڕوون بوو کە دۆستۆڤسکی ناگاتە ئاستی هاشیک، بۆیە برێخت خستییە ڕیزی ئەو شتانەی پێیان دەڵێت Wen؛ کەمێکی تری لەسەر بوایە دۆستۆڤسکیشی دەخستە ڕیزی ئەو وەسفەی کە ماوەیەکە دەیداتە پاڵ هەر بەرهەمێک کە سروشتی ڕۆشنگەرانەی نەبێت یان سروشتی ڕۆشنگەرانە ڕەت بکاتەوە، چونکە ئەو بە هەر بەرهەمێکی لەم جۆرە دەڵێت وەرەم klump.\n٢٨ی حوزەیرانی ١٩٣٨\nلە پلیکانەیەکی پێچاوپێچدا بووم، پێچاوپێچەکە بە تەواوی سەری نەگیرابوو. پیایدا سەرکەوتم؛ ئینجا پلیکانەیەکی دیکە بەرەو خوار دەچوو. کاتێک گیرسامەوە، بینیم گەشتوومەتە لووتکە. لە بەردەممدا دیمەنی زەوییەکی فراوانم بینی. پیاوی دیکەم بینی بەسەر لووتکەی دیکەوە بوون. یەکێک لەو پیاوانە تووشی سەرگێژە بوو، کەوتە خوارەوە. سەرگێژەکە هەموانی گرتەوە و ئەوانی دیکەش لە لووتکەوە بەرەو قووڵایی خواری خوارەوە بەربوونەوە. کاتێکیش کە من هەستم بە سەرگێژە کرد، خەبەرم بووەوە.\nواڵتەر بێنیامین ١٨٩٢ بۆ ١٩٤٠\nڕۆژی ٢٢ی حوزەیرانی ١٩٣٨ گەیشتمە ماڵی برێخت.\nبرێخت قسە لەسەر باقوبریقی و بێدەربەستیی هەڵوێستە سەرەکییەکانی ڤیرژیڵ و دانتی دەکات، کە وەک ئەو دەڵێت باگراوەندیی گیستۆی شانۆی شاهانەیی ڤیرژیڵ پێکدێنێت. ڤیرژیڵ و دانتی ناو دەنێت ”پیاسە” بە پێداگریشەوە دەربارەی کلاسیکییەتی دۆزەخی دانتییش دەڵێت: ”دەتوانیت هەر لە دەرەوە بیخوێنیتەوە.”\nباس لە ڕقی خۆی دەکات بەرامبەر بە پیاوانی ئایینی، ڕقێک کە لە داپیرەیەوە بۆی ماوەتەوە. ئاماژە بەوە دەدات کە ئەوانەی دەستیان بەسەر بنەما تیۆرییەکانی مارکسدا گرتووە و ئیدارەی دەدەن، بەردەوام توێژێکی ئایینی پێکدێنن. مارکسیزم ڕوونە و شاراوە نییە، ئەمڕۆ تەمەنی بووەتە سەد ساڵ و چی دەبینین؟ (لەم خاڵەدا قسەکان پچڕان) ”دەبێت حکومەت بتوێتەوە.” کێ وا دەڵێت؟ حکومەت؟ (لێرەشدا مەبەستی لە یەکێتیی سۆڤێت بوو.) پاشان بە پۆز و دەربڕینێکی فێڵبازانەوە، ڕووبەڕووی ئەو کورسییە وەستا کە من لە سەری دانیشتبووم (خۆی وەک حکومەت نیشان دەدا) و بە نیگایەکی ناشرینەوە ڕووی کردە لاشانی و قسەی بۆ کەسایەتییەکی وەهمی کرد و وتی: ”دەزانم دەبێت بتوێمەوە.”\nئینجا قسەمان لەسەر ڕۆمانە سۆڤێتییە نوێکان کرد، کە چیتر نایانخوێنینەوە. پاشان چووینە سەر باسی شیعر، چووینە سەر باسی وەرگێڕانی چامە لە چەندین زمانەوە لە سەردەمی سۆڤێتدا، لە سەردەمێکدا کە وشە لێزمەی دەهات. پاشان درێژەی بە قسەکانی دا و گوتی [ئێستا] لەوێ شاعیران ڕووبەڕووی ساتەوەختێکی ناهەموار دەبنەوە. ”ئەگەر ناوی ستالین لە شیعرێکدا نەیەت، وەک بەڵگەیەک لەسەر نیازخراپیی شیعرەکە سەیر دەکرێت.”\nبرێخت باسی شانۆی داستانی دەکات، بە تایبەت ئەو شانۆگەریانەی منداڵ ڕۆڵی تێدا دەبینن و لە نواندندا هەڵە دەکەن، کە بە پشتبەستن بە نامۆکردن دەرهێنانی بۆ دەکرێت و کەسایەتییە مەلحەمییەکان بەرهەم دێنێت. ڕەنگە لە شانۆی کانتۆنێکی پلە سێدا ئەمە ڕوو بدات. بەرهەمهێنانی شانۆگەریی ”ئاغا”م لە لایەن ژینفەوە بە بیر دێتەوە، ئەو دیمەنەی کە پاشا بە لاری تاجەکەی لەسەر کردبوو، کە کرۆکی ئەو بیرۆکانەی پێ بەخشیم کە دواتر پێشمخستن و لە کۆتاییدا و پاش نۆ ساڵ کتێبی ”تراژیدیا”ی لێ بەرهەم هات. برێختیش لەو ساتەوەی بیرۆکەی شانۆی داستانی بە مێشکیدا هاتووە، ئیشی لەسەر دەکات. ئەمەش کاتێک ڕووی دا کە خەریکی بەرهەمهێنانی شانۆگەریی ”ئێدواردی دووەم” بوون لە میونخ، کە دەبوو شەڕێک لەسەر تەختی شانۆکە ٤٥ خولەک بخایەنێت. نە برێخت و نە ئاسیا لاکسی هاوکاری نەیانتوانی بوونی سەرباز لەسەر تەختی شانۆکە ڕێک بخەن و کارەکە بەرهەم بهێنن. لە کۆتاییدا بە نائومێدییەوە ڕووی کردە کاڕڵ ڤالنتاین، کە ئەو کات یەکێک بوو لە هاوڕێ نزیکەکانی و ئامادەی پرۆڤەکانیان دەبوو، لێی پرسی: باشە، ئەمە چییە؟ ئەم سەربازانە بۆ وەهان؟ چییانە؟ ڤالنتاین وتی: ئەوان تۆقیون، دەترسن، مەسەلەکە ئەوەیە! ئەم تێبینییە کێشەکەی یەکلا کردەوە، برێخت وتی: ئەوان ماندوون. ڕوخساری سەربازەکان بە توێژێکی ئەستووری سپیاو داپۆشرابوو. ئیدی ئەو ڕۆژە شێوازی بەرهەمهێنانی ئەو کارەی دیاری کرد\nماوەیەک دواتر باسێکی کۆن دەربارەی ”پۆزەتیڤیزمی لۆژیکی” کەوتەوە بەر باس، کە من تا ڕادەیەک سوور بووم لەسەر هەڵوێستی خۆم، ئیتر گفتوگۆکە بە ئاڕاستەیەکی نەخوازراودا چوو. پاشان ئارام بوومەوە کاتێک برێخت بۆ یەکەمین جار دانی بەوەدا نا بەڵگەسازییەکانی ڕووکەش بوون. وەک خۆی وتی: بە تێگەیشتنێکی ڕووکەشانەوە قسەم کرد. دواتر، کاتێک بەرەو ماڵی ئەو دەچووین (گفتوکۆکە لە مێشکمدا بەردەوام بوو) شتێکی باشە کەسێکی خاوەن هەڵوێستی پەڕگیرانە نیانی بنوێنێت. گەشتبووینە نیوەی ڕێگە، کاتێک ڕوونی کردەوە چی بەسەر هاتووە: پیر و کۆن بووە.\nکاتێک باس لە دۆخی ڕووسیا دەکەم، قسەکانی برێخت لەو بارەیەوە زۆر گوماناوین. ئەو ڕۆژە پرسیم ئاخۆ ئۆتوڵد هێشتا لە دەسەڵاتدایە [لە زمانی ڕۆژانەی ئەڵمانیدا دەوترێت: ئاخۆ هێشتا دانیشتووە] لە وەڵامدا وتی: ئەگەر هێشتا لە توانایدا بێت دانیشێت، ئەوا هێشتا دانیشتووە. دوێنێ گریتڵ ستیڤن گریمانەی ئەوەی کرد تریتیاکۆڤ مردبێت.\nدوێنێ شەو، برێخت لە میانی قسەکردنی دەربارەی بۆدلێر، وتی: من دژە کۆمەڵایەتی نیم، خۆت دەزانیت، من دژە ناکۆمەڵایەتیم.\nبرێخت و واڵتەر بنیامین لەکاتی یاری شەترەنجدا\nبەرهەمەکانی لۆکاچ و کۆریللا و هەندێکی تر، سەرئێشەیەکی زۆریان بۆ برێخت نایەوە. لەگەڵ ئەوەشدا پێی وایە مرۆ نابێ لە ئاستی تیۆریدا پەڵپ لەوە بگرێت. من لە ئاستێکی سیاسیدا پرسیارم لێ کرد، چونکە لە ئاستی سیاسیدا بە ڕوونی و بێ پێچوپەنا وەڵام دەداتەوە. ئابووریی سۆسیالیستی پێویستی بە جەنگ نییە، هەر بۆیە دژیەتی. ”سروشتی ئاشتیخوازانەی گەلی ڕووسی” ڕێک گوزارشتە لەمە و هیچی تر. ئابووریی سۆسیالیستی ناتوانێت بە تەنها لە یەک وڵاتدا سەرپێ بکەوێت. بێگومان ڕێگای بەکارهێنانی چەک هۆکارێک بوو بۆ ئەوەی پڕۆلیتاریای ڕووسی چەندین هەنگاو بەرەو دواوە پاشەکشە بکات، هۆکار بوو بۆ گەڕانەوە بۆ قۆناغەکانی پێشکەوتنی مێژوویی، چونکە لە مێژە – لە نێو قۆناغەکانی دیکەدا- قۆناغی حوکمڕانیی پاشایەتیی تێپەڕاندووە. ئەمڕۆش ڕووسیا ملکەچی حوکمڕانییەکی تاکڕەوانەیە. تەنها دەبەنگەکان نکووڵی لەمە دەکەن، بێگومان. ئەمە وتوێژێکی بچووکی نێوانمان بوو کە هێندەی نەخایاند پچڕا. دەبێ ئەوەش بڵێم برێخت لەم سیاقەدا جەختی لەوە کردەوە کە دەرئەنجامی هەڵوەشانەوەی ئەنتەرناسیۆناڵی یەکەم، مارکس و ئەنگڵس پەیوەندییە گەرمەکانیان لەگەڵ بزوتنەوەی چینی کرێکاراندا پچڕا، تەنها بەوەوە وەستان ڕاوێژ و ئامۆژگاریی -تایبەت، کە بۆ بڵاوکردنەوە ئامادە نەکرابوون- بدەن بە سەرکردە [شۆڕشگێرەکان]. ئینجا ڕێکەوتیش نەبوو ئەنگڵس لە کۆتایی تەمەنیدا ڕووی کردە زانستە سروشتییەکان. بیللا کۆن وتی یەکێک بووە لە هەوادارە سەرسەختەکانی لە ڕووسیا، لە کاتێکدا برێخت و هاینە ئەو دوو شاعیرە ئەڵمانییە بوون کە ئەو خوێندونیەتیەوە. (هەندێک جار برێخت وا نیشان دەدات کەسێک هەیە لە کۆمیتەی ناوەندی پشتیوانی و لایەنگریی ئەم دەکات.)\nدوێنێ بەیانی برێخت هات بۆ لام بۆ ئەوەی شیعرە ستالینییەکەیم بۆ بخوێنێتەوە، کە لە ژێر ئەم ناونیشانەدا بوو: (لە جوتیارەوە بۆ شۆڕش) سەرەتا بە تەواوی لە ماناکەی تێنەگەشتم، بەڵام پاش ساتێک، کاتێک بیرم لە ستالین کردەوە، بوێری ئەوەم نەبوو چێژی لێ ببینم. ئەمەش ڕێک ئەو کاریگەرییە بوو کە برێخت ئامانجی بوو شیعرەکەی بەجێی بهێڵێت. پاشان کە دواتر کەوتینە گفتوگۆ، مەبەستەکەی ڕوون کردەوە. لە ڕاستیدا شیعرەکە ستاییش و لاواندنەوەی ستالین بوو، کە ئەو بە خاوەنفەزڵێکی گەورەی دەزانێت. بەڵام ستالین هێشتا نەمردووە. جگە لەوەش، لاواندنەوەی ستالین بە ڕێگایەکی جیاواز و حەماسیتر ئەرکی برێخت نییە، ئەوێک کە لە تاراوگە دانیشتووە و چاوەڕوانی پێشڕەویی سوپای سوورە. ئەو بەردەوام بە وردی بەدواداچوون بۆ گۆڕانکاریی ڕووداوەکان دەکات لە ڕووسیا، کتێبەکانی ترۆتسکیش دەخوێنێتەوە. ئەمە نیشانەی ڕاڕاییەکە کە دەتوانرێت لە داخوازیی نرخاندنی گومانکردن لە کاروباری ڕووسیا پاساودار بکرێت. ئەم جۆرە گومانانە ڕێک کرۆکی نەریتی مارکسیزمە. دەبێت ڕۆژێک لە ڕۆژان ڕاستی و دروستیی ئەم گومانە بسەلمێنرێت، ئەوکات ئەمە لە خۆیدا دەبێتە شتێکی زەروری بۆ بەگژداچوونەوەی سیستەم، بە ئاشکرا. بەڵام ”بەدبەختانە، یان خۆشبەختانە” لە ئێستادا گومانەکە نەگەشتووەتە ئاستی دڵنیایی. هیچ پاساوێک نییە بۆ بونیادنانی سیاسەتێک لەسەر بنەمای ئەم گومانە، وەک ئەوەی ترۆتسکی کردی. ”ئینجا گومان لەوەشدا نییە کە هەندێک گروپی تاوانکار هەن دروستکراوی خودی ڕووسیان. مرۆ دەتوانێت ناوبەناو ئەو ڕاستییە ببینێت، لە میانی ئەو زیانانەوە کە دەیگەیەنن.” لە کۆتاییشدا برێخت وتی ئێمەی ئەڵمان بە ڕادەیەکی زۆر کاریگەربووین بەو شکستانەی لە وڵاتەکەماندا بەسەرماندا هات. ”دەبوو باجی ئەو هەڵوێستە بدەین کە گرتمانە بەر. ئێمە کە برینەکانمان شاردەوە، ئاساییە بەم ڕادەیە هەستیار بین.” کە ئێوارە داهات برێخت هات بۆ لام، لە باخچەکە سەرمایەم دەخوێندەوە، وتی: پێم وایە لە ئێستادا زۆر باشە مارکس بخوێنیتەوە. لە کاتێکدا کە ئێستا خەڵک بە ڕادەیەکی کەمتر بەرهەمەکانی دەخوێننەوە، بە تایبەت گەلی ئێمە. لە وەڵامدا پێم وت من حەزدەکەم ئەو کاتانە گرنگترە بەرهەمی نووسەران بخوێنمەوە کە خەڵک زۆر نایانخوێنێتەوە. ئینجا قسەمان لەسەر سیاسەتی ئەدەبی ڕووسی کرد. دەربارەی لۆکاچ و گابور و کۆریللا وتم: ئەمانە زۆر دوورن لەوەی دەربارەی نیشتیمان بنووسن. [بەمانا دەقاودەقییەکەی: لەگەڵ ئەمانەدا ناتوانیت دەوڵەت بونیاد بنێیت.] برێخت وتی: یان لانیکەم، لەگەڵ ئەمانەدا تەنها شتێک کە دەتوانیت دروستی بکەیت دەوڵەتە، بەڵام ناتوانیت کۆمەڵگەیەک دروست بکەیت. چونکە ئەمانە، بە ڕاشکاوی پێت بڵێم، دوژمنی بەرهەمهێنانن. بەرهەمهێنان تووشی نائارامییان دەکات. لەگەڵ بەرهەمهێناندا تۆ هەرگیز نازانیت لە کوێیت؛ بەرهەمهێنان شتێکی چاوەڕواننەکراوە. تۆ هەرگیز نازانیت چی ڕوو دەدات. ئەوان بەرهەمهێنانیان ناوێت. دەیانەوێت ڕۆڵی ئەپارتچیک ببینن و دەسەڵات بەسەر ئەوانی دیکەدا بسەپێنن. هەر ڕەخنەیەکیان هەڕەشەیەکە. دواتر هاتینە سەر ڕۆمانەکانی گۆتە، نازانم چۆن. برێخت تەنها ئاگای لە ڕۆمانی ”حەزلێکردنێکی ئارەزوومەندانە” (سێهەم ڕۆمانی گۆتە) بوو. وتی زیادترین شت کە لەو ڕۆمانەدا بە دڵی بووە ستایلی گەنجانەی نووسەر بووە. تووشی سەرسوڕمان بوو کاتێک پێم وت گۆتە ئەم ڕۆمانەی لە تەمەنی شەست ساڵیدا نووسیووە. وتی: کتێبەکە هیچ خۆدزینەوە و خۆپارێزییەکی تێدا نەبوو. ئەوە دەستکەوتێکی مەزن بوو. یەک دوو شتی دەربارەی خۆپارێزی دەزانی؛ هەموو درامای ئەڵمانیش، بە گرنگترین بەرهەمەکانیشەوە، بەوەوە بەسترابوو. وتم ڕۆمانی ”حەزلێکردنێکی ئارەزوومەندانە” کاتێک کە دەرچوو ڕووبەڕووی دەنگدانەوەیەکی زۆر خراپ بوویەوە. برێخت وتی: بە بیستنی ئەمە دڵخۆشم، ئەڵمانەکان میللەتێکی گواوین. ڕاست نییە کە دەوترێت نابێت خەڵک لە هیتلەرەوە بڕواننە ئەڵمانەکان. بە لای منیشەوە هەرچی ئەڵمانیی هەیە چرووکە. یەکێک لە شتە بێزراوەکانی ئێمەی ئەڵمان ئەوەیە زۆر سنووردارانە سەربەخۆین. لە هیچ شوێنێکی دونیا شتێکی هاوشێوەی شارە ئازادەکانی ڕایخی ئەڵمانی بوونی نەبووە، شتێکی وەک ئۆگسبۆرگی پڕوپووچ. لیۆنیش هەرگیز شارێکی ئازاد نەبووە. لە سەردەمی ڕێنیسانسدا شارە سەربەخۆکان شاری سەرەکی بوون. لۆکاچ بڕیاریدا ئەڵمانی بێت، بە تەواوی بەتاڵ بووەوە، هیچ شتێکی تێدا نەما.\nلەسەر باسی ”جوانترین ئوستورەکانی چەتە وینۆک”ی ئانا سیگەرسی نووسەریش، برێخت ستایشی کتێبەکەی کرد چونکە بە قسەی ئەو، ئەم کتێبەی دەری خست کە سیگەرس چیتر وەک پێویست نانووسێت. سیگەرس چیدی ناتوانێت وەک پێویست بنووسێت، تەنها، بەبێ هیچ یاسایەک، نازانم چۆن دەست بە نووسین بکەم. لەو ڕووەشەوە ستایشی چیرۆکەکانی کرد کە کەسایەتییە سەرەکییەکانی ناویان ڕوویەکی یاخیگەرانە و دوورەپەرێزیان هەبوو.\nئەم جۆرە گومانانە ڕێک کرۆکی نەریتی مارکسیزمە. دەبێت ڕۆژێک لە ڕۆژان ڕاستی و دروستیی ئەم گومانە بسەلمێنرێت، ئەوکات ئەمە لە خۆیدا دەبێتە شتێکی زەروری بۆ بەگژداچوونەوەی سیستەم، بە ئاشکرا. بەڵام ”بەدبەختانە، یان خۆشبەختانە” لە ئێستادا گومانەکە نەگەشتووەتە ئاستی دڵنیایی\nدوێنێ شەو برێخت وتی: ئێستا ئیتر هیچ گومانی تێدا نییە کە ململانێ لە دژی ئایدۆلۆژیا، خۆی بۆتە ئایدۆلۆژیایەکی نوێ.\nبرێخت هەندێک لەو دەقە دیالەکتیکیانەیم بۆ دەخوێنێتەوە کە وەک بەشێک لە ناکۆکییەکانی لەگەڵ لۆکاچ نووسیویەتی، کۆمەڵێک لێکۆڵینەوەی وتارێکیش کە لە Das Wort بڵاو دەبێتەوە. سەبارەت بە بڵاوکردنەوەیشی ڕاوێژی بە من کرد. هاوکات وتیشی پێگەی لۆکاچ –لەوێ- زۆر بەهێزە، منیش وتم ناتوانم هیچ ئامۆژگارییەکت بکەم. وتم: پرسیارەکان هی دەسەڵاتی پەیوەندیدارن. دەبێت بۆچوونی کەسێک لەوێ وەربگریت. لەوێ هاوڕێت هەیە، وانییە؟. برێخت وتی: لە ڕاستیدا نەخێر، هیچ هاوڕێیەکم نییە، دانیشتوانی مۆسکۆ خۆیشیان هیچ هاوڕێیەکیان نییە؛ ئەوان وەک مردوو وان.\nئێوارەی بیستونۆی تەمموز، کاتێک کە لە باخچەکە بووین، کەوتینە سەر باسی ئەوەی ئاخۆ پێویستە بەشێک لە بڵاوکراوەی Children’s Songs بخەینە سەر گۆڤارە شیعرییە تازەکە. من لەگەڵ ئەوەدا نەبووم، چونکە پێم وایە لێکدژیی نێوان شیعرە سیاسییەکان و شیعرە تایبەتەکان ئەزموونی تاراوگەیان تەواو سادە کردۆتەوە، ئەم لێکدژییەش بە زیادکردنی زنجیرەیەکی جیاواز کەم دەبێتەوە. بەمەش ڕەنگە ئاماژە بەوە بدەم کە دووبارە پێشنیارکردنەوەی ئەم پرسە پێچەوانەیە لەگەڵ لایەنی زیانبەخشی کەسایەتی برێختدا، کە بە نزیکەیی هەموو شتێک بەر لە بەدیهێنانی دەخاتە خانەی مەترسییەوە. برێخت وتی: دەزانم، دواتر دەربارەم دەڵێن هەڵەشە بووە. ئەگەر مێژووی ئێستامان ببێتە میراتی بۆ ئایندە، ئەوا تێگەیشتن لەم هەڵەشەییەی منیش وەک میراتی دەمێنێتەوە. ئەم سەردەمەی تێیدا دەژین هۆکاری هەڵەشەییم ڕوون دەکاتەوە. بەڵام ئەوەی بەڕاست دەمەوێت خەڵک لە بارەمەوە بیڵێت ئەوەیە بڵێن هەڵەشەیەکی میانڕەوانە بووە. برێخت وتی دۆزینەوەی میانڕەوی لە لایەن ئەوەوە، دەبێت لە بەرگی شیعردا ڕوون بێت، داننان بەوەی ژیان بە بێ هیتلەر بەردەوام دەبێت، چونکە هەمیشە منداڵ هەیە. بیری لە چامەی ”سەردەمی بێ مێژوو” دەکردەوە کە تێیدا ڕووی دەمی لە هونەرمەندان بوو. دوای چەند ڕۆژێک وتی پێی وایە ئەگەری هاتنی سەردەمێکی لەو شێوە زیاترە لە ئەگەری سەرکەوتن بەسەر فاشیزمدا. بەڵام بە حەماسەتێکەوە کە بە دەگمەن لەودا بیبینم، پاساوێکی دیکەی هێنایەوە بۆ زیادکردنی Children’s Songs بۆ ”چامەگەلێک لە تاراوگەوە” و وتی: لەم خەباتەماندا لە دژی فاشیزم، نابێت هیچ شتێک پشتگوێ بخەین. ئەوەی ئەوان پلانی بۆ دادەنێن هەر وا کەم نییە، بۆیە ئێمەش نابێت بکەوینە هەڵەوە. ئەوان پلان بۆ سی هەزار ساڵی داهاتوو دادەنێن. کاروباری گەورە و تاوانی بێشوماریان بەدەستەوەیە. هیچ شتێکیش بەریان پێ ناگرێت. ئامانجیان تێکدانی هەموو شتێکە. هەرچی خانەی زیندوو هەیە گورزی ئەوانی بەردەکەوێت. بۆیە دەبێت هەموو شتێک لە پێشچاو بگرین. ئەوان منداڵ لە سکی دایکیدا دەکوژن. دەبێت هەرچۆنێک بێت منداڵ بخەینە دەرەوەی ئەمە. کاتێک کە بەم شێوازە قسەی دەکرد، هەستم کرد هێزێک کاریگەریم لەسەر دادەنێت لە هێزی فاشیزم کەمتر نییە. مەبەستم ئەوەیە ئەو هێزەی لە قووڵایی مێژووەوە دەرپەڕیووە قووڵاییەکەی لە قووڵایی هێزی فاشیزم کەمتر نییە. هەستێکی زۆر نامۆ بوو، نوێش بوو بۆ من. پاشان بیرکردنەوەکانی برێخت بە ئاقارێکی دیکەدا چوون، کە وای کرد ئەم هەستەم لا زیاتر ببێت. ئەوان بەوپەڕی خوێنساردییەوە پلان بۆ کاولکاری دادەڕێژن. لەبەر ئەمەیە نەیان توانیووە لەگەڵ کڵێسەدا ڕێک بکەون، کە ئەویش خۆی هەزاران ساڵە خەریکی ئەو کارەیە. ئەوان کردیشمیان بە پڕۆلیتار، نەک تەنها ماڵەکەم و حەوزی ماسییەکەم و ئۆتۆمبێلەکەمیان لێ سەندم، شانۆکەم و جەماوەریشیان لێ بێبەش کردم. هەرچەند ئەمڕۆ من، لە ڕووی پڕەنسیپەوە، ناتوانم بڵێم بەهرەی شکسپیر لە بەهرەی من زیاتر بووە، بەڵام شکسپیر نەیتوانیوە بۆ ئەوە بنووسێت نووسینەکانی لە چەکمەجی کتێبخانەکەیدا بشارێتەوە، بەو ئەندازەی کە من دەیکەم. جگە لەوەش ئەو کەسیایەتییەکانی لە بەردەمیدا بوون، ئەو کەسانەی وێنای کردوون ڕاستەقینە بوون و لەسەر شەقامەکان بوون. تەنها شتێک کە کردوویەتی ئەوەیە بە وردی سەرنجی ڕەفتاریانی داوە و هەندێک سیفەتی هەڵبژاردووە؛ خەڵکی دیکە هەبوون، هەمان بایەخیان هەبووە، بەڵام ئەو شوێنی بۆ ئەوان نەهێشتووەتەوە.\n“پێم وایە لێکدژیی نێوان شیعرە سیاسییەکان و شیعرە تایبەتەکان ئەزموونی تاراوگەیان تەواو سادە کردۆتەوە”\n“ئەوەی لە ڕووسیا هەیە، دیکتاتۆریەتێکە بەسەر پڕۆلیتاریادا سەپێنراوە. نابێت خۆمان لەم دیکتاتۆریەتە جیا بکەینەوە، مادام هێشتا لە بەرژەوەندیی پڕۆلیتاریا کار دەکات؛ واتە مادام بەشدارە لە گەیشتن بە ڕێکەوتنێک لە نێوان پڕۆلیتاریا و جوتیاران، لەگەڵ داننان بە بەرژەوەندیی پڕۆلیتارەکان. دوای چەند ڕۆژێک برێخت قسەی لەسەر خاوەندارێتیی کرێکاران کرد، منیش ئەو سیستەمەم لەگەڵ هەندێک وەرزشی گرۆتسکیی ئەو سروشتەی لە قووڵایی دەریاوە وەرگیراوە، لە نموونەی ماسیی شاخدار و هەندێکی جانەوەری تر، بەراورد کرد.\nوتەیەکی برێختی مەکسیمی: لە شتە کۆن و باشەکانەوە دەست پێ مەکە، لە شتە تازە و خراپەکانەوە دەست پێ بکە.\nأحاديث مع بريشت، والتر بنجامين، ترجمة: شذى يوسف\nاوکسجین، نصف شهرية ثقافية، العدد 182، 8 تشرين الثاني 2015\n دان Baiting: ئەو پارچە خۆراکەیە کە لە نێو داو و تەڵەدا دادەنرێت. و.ک\n کارمەندی دەستڕۆیشتوو لە ناو حیزبی کۆمۆنیستیدا.\nBrecht, Walter Benjamin,