رەنگەکانی فاشیزم … دارا مەحمود – Dengekan\nرەنگەکانی فاشیزم … دارا مەحمود\nbyDenegkan\tDecember 9, 2019\tGeneral, Opinion, Slider\nفاشیزم، ئایدیۆلۆژیایەکی سیاسییە، کە بە کۆمەڵێک بنەماو، باوەڕو خەسڵەتەوە لە ئایدیۆلۆژیاکانی تر جیادەکرێتەوە. بەڵام لەگەڵ ئەوەدا کە لە بواری کرداری وهەندێ خاڵی تیۆریدا فاشیزم ماهیەتی خۆی ئاشکراو پێناسەی خۆی دەکات، لەهەندێ خاڵی تردا تا ئاستێکی زۆر خەڵەتێنەرە و دەبێتە هۆی گومڕاکردن و سەرلێشێواندن. هەر لەبەر ئەمەشە، زۆرجار ئایدیۆلۆژیای فاشیزم، ئاسانتر خەڵک لەدەوری خۆی خڕدەکاتەوە و پەرەدەستێنێت. و تائەوەی ئەو ماهیەتە ئاشکرا دەبێت کار لەکار ترازاوە و کارەسات روویداوە. لەبەر ئەمە دیراسەکردنی ئەم بابەتە و میکانیزمەکانی شناسایی فاشیزم، وەک کارێکی پێویست خۆی دەسەپێنێت.\nلەئەدەبیاتی خۆرئاوادا کاتێک باسی فاشیزم دێتەگۆڕێ، باس لەو دیاردە دیرۆکییە دەکرێت کە لەنێوان دوو جەنگی جیهانی یەکەم و دووەمدا سەریهەڵداو پاشان لەشێوازی فاشیزمی ئیتالیایی نێوان ساڵانی ١٩٢٢-١٩٤٥، و نازیزمی ئەڵمانی نێوان ساڵانی ١٩٣٣-١٩٤٥ فۆرمی بەخۆیەوە گرت. و هەرچەندە فاشیزم لەوڵاتانی تری وەک ئیسپانیا و لەم سەردەمەشدا شێوازێکی دیکە بەناوی فاشیزمی نوێ لە خۆرئاوا هەبوونی هەیە بەڵام بەکۆتاییهاتنی جەنگی دووەمی جیهانی و شکەست ولەناوچوونی دەسەڵاتەکانی هیتلەرو مۆسۆلینی، بەگشتی فاشیزم و نازیزم بەکۆتایی پێهاتوو پێناسە دەکرێت.\nبەڵام زۆربەئاسانی دەتوانین ئەمە بسەلمێنین کە فاشیزم لەچەندان رەنگ وبەرگی جیاوازدا و لە چەندان شوێنی ئەم جیهانەدا و تا ئەم ساتەوەختەش بوونی هەیە. و ئەوەش کە وا لەخۆرئاوا دەکات فاشیزم بە کۆتایی پێهاتوو لەقەڵەم بدات دوو هۆکارە. یەکەم: خۆرئاوا سەبارەت ئەم پرسە و تەواوی پرسەکانی تریش، باسی خۆی دەکات و لەخەمی ئەوەدا نییە لێرو لەوێی جیهان چی دەگوزەرێت. و تەنیا کاتێک دەکەوێتە ئەو خەمەوە کەمەترسی بەرۆکی خۆی بگرێت، یان بەرژەوەندییەکانی بکەونە مەترسیەوە. هۆکاری دووەمیش ئەمەیە کە دەسەڵاتە فاشیستەکانی ئەم سەردەمە یانیش پارت و بزووتنەوە فاشیستیەکان بەتایبەتیش بەرلەوەی بێنە سەر دەسەڵات، کە لەدەرەوەی سنووری خۆرئاوادان، بەحوکمی تایبەتمەندیی و هەلومەرجی ئەم قۆناغە، واقیعی خۆیان ئاشکراناکەن و لەژێر پەردە و دەمامکی ساختەدا خۆیان دەردەخەن. و لەحاڵێکدا کە لاقێکیان لەناو فاشیزمدایە، لاقەکەی تریان بۆگومڕاکردن، و چاوبەستەکێنی، لەشوێنێکی ترە.\nهۆکارەکانی سەرهەڵدانی فاشیزم:\nزۆر لە بیرمەندان و شرۆڤەکارانی سیاسیی، ریشەی فاشیزم دەگێڕنەوە سەدەی نۆزدەهەم. یەکێک لەهۆکارەکانی پەیدابوونی ئەو ئایدیۆلۆژیا و بزووتنەوەیە، کاردانەوەیەک بوو دژی شۆڕشی فەرانسەو ئەو بارودۆخەی لەئاکامی ئەو شۆڕشەوە بەدیهاتبوو. چونکە شۆڕشی فەرانسە کۆمەڵە بایەخێکی لەگەڵ خۆیدا هێنا، کەلەگەڵ بیرو باوەڕە نەریتییەکانی کۆمەڵگای ئەوسا نەدەگونجا و بۆ گەلێکان شیاوی تەحەمول و چاوپۆشی نەبوو. ئەمانەش وەک: عەقڵگەرایی، بەرابەریی، ئازادیی، پێشکەوتن… و فاشیزم کۆمەڵە بایەخێکی تری لەجیاتی ئەمانە هێنایە گۆڕێ وەک: دەسەڵات، جەنگ، قارەمانێتی… و دیموکراسی بەدیکتاتۆری و تۆتالیتاری، و ئازادیی بەملکەچی بۆدەسەڵات، و پێشکەوتنیش بەململانێ وجەنگ… شوێنیان پڕکرایەوە.\nهەرچەندە فاشیزم و نازیزم هەردوو وەک یەک دیاردە، و بەناوی فاشیزمەوە، پێناسە و شرۆڤە دەکرێن، بەڵام هەندێ جیاوازیش لەنێوانیادا و بەتایبەتیش هۆکاری دروستبوون و جیاوازیی لە پلەبەخشین بەدوو پێگەی دەوڵەت و میللەت، بەدیدەکرێت.\nلەشێوازە ئەڵمانیەکەیدا، نازیزم لەسەر بنەمای نەژادپەرستیی ئاریایی و دژایەتی جوولەکە پایەکانی داڕێژرابوون. لەحاڵێکدا لەشێوازە ئیتالیاییەکەیدا، نەک لەسەر بنەمای نەژادپەرەستی بەڵکو بنەمای دەوڵەتپەرستی دامەزرابوو.\nهۆکارێکی تری سەرهەڵدانی فاشیزم بە هەردوو مۆدێلەکەیەوە، ئەو کاریگەریانەبوون کەلەئاکامی جەنگی یەکەمی جیهانیەوە لەسەر رووداوەکانی دوای جەنگ و بێهیوایی و شکەستە دەروونیەکان هاتبوونە کایەوە و هەوڵدانێک بوو بۆ زیندووکردنەوەی گیانی لاواز و مردووی نەتەوەیەکی شکەستخواردوو. لەبەر ئەمە فاشیزم بەردەوام جەختی لەسەر چەمکی (مرۆڤی نوێ) دەکردەوە.\nبەگشتی فاشیزم کاردانەوەیەک بوو دژی ئەو بارودۆخەی پێشکەوتنە تەکنەلۆژی و سەنعەت و سەرمایەداریی ومۆدێرنیتە هێنابوویانە کایەوە، کە بە لەشیرازە دەرچوونی نەریت و پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان، بوو. و فاشیزم زۆر زوو لەناو کۆمەڵێکی زۆری خەڵک رەواجی پەیدا کرد. کە هەستی ئارامی و ئاسایشی خۆیان لەدەستدابوو. و بانگەشەی ئەوەی دەکرد کە پەناگە و فریادڕەسی بێ نەواوایانە. و لەپێناو گێڕانەوەی شکۆمەندییەکان و پاراستنی نەریتەکانی خانەوادە ومەزهەب و کولتووری پیاوسالارانە. تێدەکۆشێت.\nبەمەبەستی شرۆڤەکرنی دیاردەی فاشیزم و هۆکارەکانی درووستبوون وسەرهەڵدانی لەزۆر دیدەوە، کارو کۆشش ئەنجام دراون کەیەکێک لەو بوارانە بریتییە لەدەروونناسیی. فروید لەم رووەوە دەڵێت: (لەدیدی دەروونناسی کۆمەڵایەتییەوە، کەسانێک کە پەیوەندییە نەریتییەکانیان لەدەستدابێت، و لەحاڵەتی سەرگەردانی و بێ بایەخیدا بەسەربەرن، بەدوای (منی نموونە)دا دەگەڕێن تا ئەو بۆشاییەی لەئاکامی هەستی سوکایەتی و سەرلێشێواویەوە بەدەستهاتووە، پڕکەنەوە)١\nلەم جۆرە حاڵەتانەدا درووشمەکانی فاشیزم سەبارەت، گێڕانەوەی شکۆ، یەکپارچەیی نەتەوەیی، رێبەری لێهاتوو… کاریگەریی خۆیان لەسەر هەست و عاتیفەی خەڵک دادەنێن و گۆشیان دەکەن.\nسەرەڕای ئەمە، ئەوروپا، و بەتایبەتیش ئەڵمانیا لەبارودۆخێکدا بوو کە درزی گەورە کۆمەڵگای دابەشکردبوو. و لەقەیرانێکدا گیری خواردبوو کە بە قەیرانی مۆدێرنیزمی سەرمایەداریی ناودەبرێت. بەشە نەریتییەکەی کۆمەڵگا بەسەختی لەژێر گوشاریی مۆدێرنیزمدا دەیناڵاد و فاشیزم خۆی وەک هاوارو فریادڕەسی ئەمانە خستە روو. لەسەر ئاستی نێوان وڵاتانیشدا رکەبەرایەتی ناسیونالیستیی لەنێوان وڵاتانی پێشکەوتووی سەنعەتی و ئەوانەی دواکەوتووتردا، زەمینەی ململانێیەکی خۆشکرد کە لاوازەکان لەترسی لەناوچوون، پەرەیان پێداو، فاشیزمیش قۆستیەوە.\n١- دژە ئایدیۆلۆژیا: فاشیزم، لەگەڵ ئەوەدا کەبۆخۆی خاوەن ئایدیۆلۆژیایە، بەڵام تەواوی تیۆریی و ئایدیۆلۆژیا سیاسییەکانی تر رەتدەکاتەوە، و دژایەتی هەموویان دەکات. بێگومان شتێکی ئاساییە کە تەواوی ئایدیۆلۆژیاکان، ئەوانی تر رەتکەنەوە و هەریەک خۆی وەک ئەلتەرناتیڤ پێشکەش بکات. بەڵام فاشیزم بەشێوازێکی جیاواز ئەم کارە پەیڕە دەکات. بەر لەهەر شت تەنیا فاشیزم، لەرەتکردنەوەی ئایدیۆلۆژیاکانی تردا پەنا بۆ سڕینەوە و لەناوبردن و کوشتارو جەنگ دەبات. بەڵام ئایدیۆلۆژیاکانی تر لەحاڵەتی رەتکردنەوەی یەکتریشدا توانای پێکەوەژیان و کارکردنیان لەتەک یەکترەوە هەیە و یانیش لانیکەم، لەهەوڵی لەناوبردنی یەکتردا تەنیا رێگای سیاسیی دەگرنەبەر. هۆکاری ئەوەش ئەمەیە کە ئایدیۆلۆژیا سیاسییەکان، جگە لە فاشیزم، چەندە لەیەکتریشەوە دووربن، کەم یان زۆر خاڵی هاوبەشیان هەیە و زۆربەشیان باوەڕیان بەدیموکراسیە.\nهەروا فاشیزم نەک تەنیا دژە ئایدیۆلۆژیایە، بەڵکو دژە فەلسەفە و هەر بیروباوەڕێکی مەعریفیشە. هیتلەر لەتاکە بەرهەمەکەی خۆیدا (نەبەردی من) دەڵێت: (بیروباوەڕی فەلسەفی ئەگەر هەزارجار راست وتۆکمەش بێت، وبتوانێت کۆمەڵێکی زۆر لەدەوری خۆی خڕکاتەوە، سەرئەنجام بۆ بەختەوەریی میللەت بێ بایەخە، مەگەر ئەوەی لەلایەن پیاوانی خاوەن باوەرەوە پایەکانی داڕێژرابێت.)\nفاشیزم لەتیۆرییدا و بەرلەوەی دەسەڵاتی دەوڵەتی بگرێتە دەست لەیەککاتدا هەم دژی سەرمایەدارییە و هەمیش سوسیالیزم، و هەمیشە مەیلی بەلای موحافەزەکاریی و راستگەراییدایە. بەڵام هەرکات هاتە سەردەسەڵات، بەلای سەرمایەدارییدا دایدەشکێنێت. و ئەمە چ لەسەر ئاستی دوو نموونەی ئەلمانیای نازی و ئیتالیای فاشستیدا و هەمیش نموونەکانی دواتردا شیاوی سەلماندنە. و بۆنموونە ئەو سوودو قازانجە زۆرەی کۆمپانیا پیشەسازییە گەورەکانی ئەلمانیا و بانکە مەزنەکان لە سیاسەتەکانی حزبی نازی دەستیان کەوت، لای کەس شاراوە و شیاوی نکوڵیکردن نییە. و جگەلەمەش سیاسەتی شەڕخوازانەی فاشیزم وەک ئاکامێکی سروشتی بە زیانی چینی کارگەرو کەمکردنەوەی دەرامەدی خەڵک و دابەزاندنی ئاستی ژیانیان و لە بەرابەریشدا پەرەسەندنی پیشەسازیی قورس تەواوبوو.\n٢- بێ بایەخی تاک: لە فاشیزمدا، لە تیۆری و پراکتیکدا، تاک بەرابەرە بە هیچ. و تەنیا ئەو ئامراز و کەرەستەیە کەلەپێناو، بەشکۆگەیاندنی نەتەوەی شایستە و رەسەن و یانیش دەوڵەتی پیرۆز، کە هەردوو ئەمانەو تەواوی ئامانجەکانی تریش لەناو کەسایەتی پێشەوادا بچوک دەکرێنەوە، بەکاردێت. بێ بایەخی تاک لە فاشیزمدا بەواتای کۆمەڵگەرایی نییە. چونکە لە فاشیزمدا مرۆڤ بەگشتیی چ وەک تاک یانیش بەشێک لەکۆمەڵگا جگە لەوەی بەشێک بێت لەکەرەستەی شەڕ شتێکی تر نییە.\n٣- میلیتاریزم: فاشیزم هەر تاک و هێزو لایەنێک لە ژێر فەرمانی خۆیدا نەبێت، بە دوژمن ناوی دەبات. و بەواتایەکی تریش هەر شت لەدەرەوەی خۆیدا دوژمنە. لەم سۆنگەیەوە هەر لەسەرەتاوە خۆی بۆ شەڕێکی هەمەلایەنە ئامادەدەکات و باوەڕی بەشەڕی مەزن و بەردەوام و سەرتاسەری هەیەو لەمەوە رەواج بە بیروباوەڕی شەڕخوازیی و توندوتیژیی و میلیتاریزەکردنی کۆمەڵگا دەدات و ئەگەر هیچ هەڕەشە و شەڕێکیش لەئارادا نەبێت، ئەو بۆخۆی وەک پێویستییەکی حەتمی و بنەمایەکی ئایدیۆلۆژیکی درووستی دەکات. ئەمە لەهەموو نموونەکانی فاشیزم لە ئەوروپاو دەرەوەی ئەوروپا لەرووی ئەزموونی دیرۆکیەوە سەلماوە.\n٤- بێ بایەخبوونی یاسا. لە سایەی دەسەڵاتی فاشیزمدا. یاسا هیچ بایەخێکی نییە. و تەنانەت ئەگەر دامودەزگاکانی وەک پەرلەمان بوونیشیان هەبێت تەنیا رۆڵی راوێژکارییان هەیە. و لەجیاتی ئەمانە رێبەری فاشیستی دەکەوێتە سەرووی یاساوە، و دەبێتە خاوەنی دەسەڵاتی رەها. و ریبەری فاشیستی لەبەرانبەر هیچ کەس و لایەن و دامودەزگایەک و تەنانەت لەبارانبەر خواوەندیشدا بەرپرسیار نییە. و ئەو ڕێبەرە مافی هەر گوفتارو رەفتارێکی هەیەو تەنانەت دەتوانێ درۆش بکات و خەڵکیش فریوبدات. چونکە لایەنگیریی فراوانی خەڵک یەکێک لە پێش مەرجەکانی دەوڵەتی فاشیستییە.\n٥- نەژادپەرستیی: تەواوی بزووتنەوە فاشیستیەکان، نەژادپەرستن و لەپرسەکانی وەک نیشتمانپەروەریی و نەتەوەپەرستی و نەژادگەراییدا، توندڕەویەکی وەها دەنوێنن کە ئیتر هیچ بزووتنەوە و بیروباوەڕێکی تر ناتوانی شان لەشانیان بدات. لەبەر ئەم خەسڵەتە بزووتنەوەی فاشیستی هەمیشە لەوپێگەیەوە کە لەبەراووردکردن لەگەڵ هەر غەیرەخودییەکدا خۆی بە باشترو شایستەترو رەسەنتر دەزانێت، هەوڵی لەناوبردن و تواندنەوەی کەمەنەتەوەییەکان و فەرهەنگە بێگانەکان دەدات. و بۆئەمەش پەنا بۆهەر رێبازو مێتۆدێک بە بەرپاکردنی جەنگیشەوە دەبات. هیتلەر لە (نەبەردی من)دادەڵێت: ( بەئەزموون سەلماوە کە رۆژگارێک دێت دانیشتوانی رووی زەوی جۆرێکی لێ دێت، کەنەژادی بەهێز رەگەزی لاواز لەناوبەرێت و ئەو نەژادە بەهێزەش تاماوەیەک لەبەرانبەر یاساکانی سروشتدا خۆڕاگری بنوێنێت، بەڵام پاشان قاڵتردەبێتەوە…)\nدکتاتوریی و فاشیزم\nهەندێ جار، بەهەڵە دوو چەمکی دکتاتۆریی و فاشیزم تێکەڵ یەک و یانیش لەجیات یەکتر بەکاردەهێنرێت. هەرچەندە لایەنی لەیەکچوونیشیان هەبێت، بەڵام دوو چەمکی جیاوازن. و زۆربەی جارەکان بەتایبەتی لە کولتوری سیاسیی رۆژهەڵاتیدا تەنانەت لەسەر بەرزترین ئاست، هەم فاشیزم وهەمیش دیکتاتوریی وەک جنێو یان سوکایەتی و یانیش تۆمەتبارکردنی دژبەران بەکاردێت کە زۆربەی جارەکان لەجێگای خۆیدا نییە. و بەکارهێنانی ئەم چەمکانە بەشێوازێکی هەڵە و ناڕاست کارێکی وای کردووە کە دکتاتۆرو فاشیستە راستەقینەکان، بشاردرێنەوە و وەک پێویست تیشکی سەرنجیان نەخرێتە سەر.\nدیکتاتوریی خاوەن دیرۆکێکی زۆر کۆنە. و لە کۆماری رۆمدا پێگەیەکی دەوڵەتی بوو، لەکاتی قەیرانەکاندا بەشێوازێکی کاتی دەسەڵات رادەستی کەسێک دەکرا. و بەواتایەکی تر، دەسەڵاتێکی یاسایی بوو. بەڵام پاشان دەسەڵاتدارانی وا هاتنەسەرکار کە بێ ئەو پشتیوانە یاساییە دەسەڵاتیان قۆرخ کرد. و لەدیرۆکی کۆندا دەتوانین نموونەکانی وەک: ئیمپراتۆری رۆم یۆلیۆس سیزار (٤٤ پ ز-١٠٠پ ز)، سەرداری رۆمانی سۆلا لوسیوس (٧٨ پ ز-١٣٨پ ز). لەچەند سەدەی رابردووشدا ناپلیۆن بوناپارت، ئوتوفون بسمارک، ستالین، نیکولای چاوچیسکو. لەوڵاتانی ئاسیاو ئەفریقاو ئەمریکای لاتینیش نموونەکانی وەک: ئاناستاسیو سۆمۆزا لە نیکاراگوا، ئوگستو بینوشە لە شیلی، فردیناند مارکۆس لە فلیپین، عیدی ئەمین لە ئۆگەندا، ژان بیدل بوکاسا لە ئەفریقای ناوەڕاست، مۆبۆتۆ سیسی سیکۆ لە زائیر (کۆنگۆی دیموکراتیک)… هەروا زۆربەی هەرەزۆری رژێمەکانی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست بە ئاستی جۆربەجۆر و تا رابردوویەکی زۆر نزیک دکتاتۆربوون. و هێشتاش نموونەیان هەرماوە، بەڵام وا بەرەبەرە، لەژمارە، یان ئاستی دەسەڵاتدارێتیان کەم دەبێتەوە. و لەنموونە هەرە دیارەکانیش رژێمی دکتاتۆری فاشستی سەدام حوسێن بوو. تورکیاش کە پاشان باسی لێوەدەکەین.\nبەڵام فاشیزم دیرۆکێکی زۆر نوێتری هەیە و تایبەتە بە سەردەمی مۆدێرنیتە و مۆدێلی حوکمڕانی دەوڵەت- نەتەوە.\nگەورەترین جیاوازیی نێوان فاشزم و دیکتاتۆریی ئەمەیە کە فاشیزم سیستەمێکە لەسەر بنەمای ئایدیۆلۆژیا بەڕێوەدەچێت. بەڵام مەرج نییە دیکتاتۆریی وەهابێت. بەڵکو هەر دەسەڵاتدارێکی ستەمکاری توندوتیژخواز و خۆسەپێنەر، بەبێ هیچ ئایدیۆلۆژیا و بیروباوەڕێکیش دەتوانێ ببێتە دیکتاتۆر.\nهەروا دیکتاتۆریی شێوازێکی دەسەڵاتدارێتییە تەنیا لەپەیوەندیی لەگەڵ دەسەڵات وخەڵکانی تردا دەتوانێ بوونی هەبێت و بەرجەستە بێت. ئیتر ئەو دەسەڵاتە دەوڵەتیی ، حزبیی، یانیش هەر شێوازێکی تر دەتوانێ بێت. بەڵام فاشیزم هەم لەدەسەڵات و هەمیش لەدەرەوەی دەسەڵات و تەنانەت یەک تاکە مرۆڤیش بێ هەبوونی هیچ پەیوەندییەکی بە خەڵکانی ترەوە، تەنیا لەڕێگای فکرەوە دەتوانێ فاشیست بێت. موسولینی دەڵێت: (فاشیزم تەنیا سیستەمێکی حوکمڕانی نییە بەڵکو سیستەمێکی فکریشە).٢\nهەروا دیکتاتوریی دەتوانێ لەشێوازی تاکەکەس یانیش گروپێکی دەسەڵاتداردا بێت، کە تاکی رێبەر بەشێک لەدەسەڵاتەکانی خۆی رادەستی نێوەند و کەسایەتیی تری ناو دەسەڵات کردبێت. وەک نموونەکانی: وڵاتانی بلۆکی رۆژهەڵاتی بەناو سۆسیالیستی سەردەمی یەکیەتی سۆڤیەت، کۆماری ئیسلامی ئێران، یان وڵاتانی کەنداو… بەڵام لەفاشیزمدا هەمیشە رۆڵی تاکەکەسی رێبەر تۆخ و زاڵترە.\nبەڵام لایەنی هەرەگەورەی لەیەکچوونی دیکتاتۆریی و فاشیزم، توندوتیژیی و سەپاندنی حوکم و دەسەڵاتی زۆرە ملێیانە و رێزنەگرتنی یاسایە. لەبەر ئەمە هەموو فاشستە دەسەڵاتدارەکان دیکتاتۆرن، بەڵام هەموو دیکتاتۆرەکان فاشیست نین.\nفاشیزم وەک ئایدیۆلۆژیایەکی خەڵەتێنەر\nفاشیزم لەسەرەتای درووستبوونیدا و بەر لە هەڵگیرسانی جەنگی دووەمی جیهانی، شتێکی عەیب و مایەی شەرمەزاریی نەبوو. چونکە ئەوکات هێشتا ئاکامە زیانبەخشەکانی، لای کەس هێندە رۆشەن نەبوون. بەڵام بەهەڵگیرسانی جەنگ و ئەو وێرانیی و خوێنڕێژییەی بەسەر جیهانیدا هێنا کارێکی وایکرد، ئیتر لەوەبەدوا هیچکەس بەئاشکرا بوێریی لایەنگیریی و پەیڕەوکردنی فاشیزمی نەبێت.\nبەگشتیی، فاشیزم، هەمیشە، واقیعی راستەقینەی خۆی ئاشکراناکات و لەژێر روخساری رەنگاوڕەنگدا دایدەپۆشێت و گوتاری فاشیزم پێچاوپێچ و ئاڵۆزو پڕ لەناکۆکیە، بەڵام لەناو ئەو ئاڵۆزی وناکۆکیانەشدا ئەو چەمکانە دەجوێتەوە و بەکاردەهێنێت کە خەمی هەر مرۆڤێکە و سەرنجی هەرکەس بۆ لای خۆی رادەکێشێت. وەک: ئازادیی، ئەخلاق، ئابڕوومەندیی، شکۆمەندیی نەتەوە، سەروەریی خاک … هەروا هەمیشە بانگەشەی ئەوەدەکات بەجێهێنانی خواستەکانی خەڵک تەنیا لای ئەو مەیسەر دەبێت.\nمۆسۆلینی ساڵی ١٩٣٢ وتارێکی لە ئێنسکلۆپیدیای ئیتالیادا بڵاکردەوە، لەهەندێ شوێنی ئەو وتارەدا باس لەکۆمەڵە چەمکێک دەهێنێتە ئاراوە کە ئەگەر مرۆڤ پێشتر نەزانێت ئەمە لەلایەن رێبەرێکی فاشستییەوە نووسراوە یان شارەزاو هۆشیارنەبێت، بەئەگەرێکی زۆر بەهەڵەدا دەچێت و بەشێوازێکی ئەرێنی هەڵیدەسەنگێنێت. لەم وتارەدا چەندان جار باسی چەمکەکانی وەک: ئەخلاق، ئازادیی، عەدالەت، هاوڵاتیبوون… دەکات و لێرەدا هەندێ رستەو دەستەواژەی ئەم وتارە بەنموونە دەهێنینەوە کە دەڵێت: (هیچ کردارێک لەدەرەوەی بازنەی داوەرە ئەخلاقیەکاندا نییە.). و (فاشیزم سەرنج نەک تەنیا بەتاک، بەڵکو بە خاک و نەتەوەش دەدات. ئەو تاک و نەفشانە کە پەیوەندی نێوانیان لەرێگای یاساو ئەخلاق و نەریتە ئەخلاقیەکانەوەیە)، (دەبێ ئەمە قبوڵ بکرێت کە فاشیزم نموونەی ئازادییە. تاکە ئازادییەک کە بایەخ لە هەبوونیدا هەیە، واتا ئازادی دەوڵەت و ئازادی تاک لە باوەشی دەوڵەتدا) (تەسەوری فاشیستیی سەبارەت دەسەڵات و مەرجەعیەت هیچ پەیوەندییەکی بە دەوڵەتی پۆلیسییەوە نییە. دەوڵەت خەڵکی وڵات بەرەو هاوڵاتیبوون پەروەردە دەکات، لە پەیامەکەیان هۆشیاریان دەکاتەوە، بەرەو یەکیەتی ئاراستەیان دەکات. سەبارەت راگرتنی پارسەنگی بەرژەوەندییە جۆربەجۆرەکانیان عەدالەت پەیڕەو دەکات)،(ژیان لەتەسەوری تاکێکی فاشیستدا، دەبێ جدیی، بێ فێڵ و راستگۆیانە، و مەزهەبی بێت)٣…\nئەم زمانە خەڵەتێنەرە، سەرەڕای خەڵکی عەوام، ئەگەری خەڵەتاندنی هێزولایەن و دەوڵەتانیش فەراهەم دەکات. و لەسەر ئاستی دیرۆکی، چەندان نموونەی لەمجۆرە لەئارادایە. (لەگەلێک بوارو بۆنەدا، کۆمۆنیستەکانی ئەڵمانیا، هاوکاری نازیەکانیان دەکرد، کەدوژمنی هەرەگەورەی سوسیالیزم و بزووتنەوەی کارگەریی بوون. تەنانەت لەسەردەمی دەسەڵاتدارێتی هێتلەردا، کۆمۆنیستەکانی ئەڵمانیا، سۆسیال دیموکراتەکانیان بەدوژمنی بنەڕەتی خۆیان دەزانی. هەروا لە نەمساش کۆمۆنیستەکانی ئەو وڵاتە کاتێک سۆسیال دیموکراتەکان رووبەڕووی رژێمەکەی دلفوس٤، دەبوونەوە لەتەک فاشستەکاندا ئەوانیان مەحکوم دەکرد)٥\nهەروا دەبینین کە فاشستەکانی ئەم سەردەمەش لەژێر پەردەی رەنگاورەنگدا خۆیان دەشارنەوە. و تەنیا ئەو خەڵکانەی قوربانی راستەوخۆی دەستی فاشیزمن، و ئێش و ئازارەکەی دەچێژن و دەزانن چی بەچییە. بەداخەوە هەمیشەش میکانیزمەکانی قەناعەتپێکردنی جیهان لەبەردەستاندا نییە. کاتی خۆی کاتێک کورد دەیگوت، سەدام حوسێن کەسایەتییەکی دیکتاتوریی فاشستییە! لە خۆرئارا دەیانگوت، کە رژێمێکی باشە، چونکە بەشەڕکردن لەگەڵ ئێران، مەترسیی ئیسلامی رادیکال لەسەر جیهان کەمدەکاتەوە. تەنانەت کاتێک کیمیاباران، و ئەنفالیشی ئەنجامدا، تەنیا لەژێر لێوەوە، بۆڵەیەکیان بۆمەحکومکردن لێوەهات و بەئاکامێکی چاوەڕوانکراو و سروشتیی جەنگیان لەقەڵەم دا.\nتەنانەت ئەوەش کە لەهەمووان فاشیستترە، دان بە فاشیستبوونی خۆیدا نانێت، و بەپێچەوانەوە نەیارەکانی خۆی پێ تۆمەتباردەکات. دیتمان ئەردۆغان چۆن ئەڵمانیاو هۆڵەندای لەسەر کێشەیەکی دیپلۆماتیکی سادە، کە رێگایان پێنەدا لەم دوو وڵاتەدا بانگەشە بۆ ریفراندۆمەکەی بکات، بە فاشیست، و نازیست ناوی بردن. ئیتر سەرەڕای ئەوەی کە ئەردۆغان بەم رەفتارەی نزمیی ئاستی خۆی وەک سەرۆکی وڵاتێک و سیاسەتمەدارێک سەلماند، ئەوەشی ئاشکراکرد کە ئەو لەکاریی سیاسییدا چ دیماگۆگیەت و درۆ و خەڵەتاندنێک پەیڕەودەکات.\nلەبەر ئامانە زۆر گرنگە کە پەسەندکردن یان رەتکردنەوەی چەمک وبایەخەکان نابێ لەسەر ئەو بنەمایەبێت، کە فاشیزم مامەڵەی روخسارییان لەگەڵدا دەکات. بەواتایەکی دیکە، فاشیستێک تەنیا بەمەندە لە فاشیزم ناشۆرێت کە بۆخۆی بڵێت دژە فاشیزمە. هەروا دیسان بەمجۆرەش نییە کەئەگەر کەسێک، یان ئایدیۆلۆژیایەک، پەیڕەوی لەبایەخ و بنەمایەک کرد کە فاشیزمیش دەیکات، ئیتر ئەو کەس و لایەنە یەکسەر ببنە فاشیست. بۆنموونە کاتێک فاشیزم دژە عەقڵگەرایە، ئیتر نابێ وا لێکبدرێتەوە، هەرکەس دژە عەقڵگەرایی بێت، ئەوە فاشیستە.\nفاشیزم دژە دیموکراسیە، بەڵام نەک بە شێوازی ئانارشیزم. دژە تاکگەراییە، بەڵام نەک بەشێوازی سوسیالیزم. کۆنسێرفاتیستە، بەڵام نەک بەشێوازی کۆنسێرفاتیستی عەقڵانی هێگلگەرا، راستڕەوە بەڵام نەک بەشێوازی لیبرالیزم … فاشیزم هیچکام نییەو لەهیچکامیان ناچێت. و لەجێگای هەموو ئەمانەو تاکە ئەلتەرناتیڤێک پێشکەش دەکات کە بریتییە لەخواستی رێبەر (duce – دوچە)، یان (fuhrer – فوهرەر). زۆربەی خواستەکانی رێبەری فاشستیش بریتییە لە ئەفسانەو خەون و خەیاڵ. لەبەر ئەمەیە کەبەشێک لەبیرمەندان لەگەڵ ئەوەدانین کە فاشیزم بریتی بێت لەئایدیۆلۆژیایەک. چونکە هەرکات پێیخۆش بێت، دەم لەهەرچەمکێکی ئایدیۆلۆژیکی وەردەدات. جارهەیە بانگەشەی پەیڕەوکردنی دەکات، وجارێکی تریش رەتیدەکاتەوە. لەبەرئەمە فاشیزم بیروباوەڕێکی پراگماتیستیە و ئەوەی کە لەقۆناغێکدا وەک ستراتیژ ناوی دەبات، لەپڕ لەقۆناغێکی تردا دەبێتە تاکتیک. (بەرنامەی پارتە فاشیستیەکان، بەشێکی زۆر لەپروپاگەندەی حزبی ئەوان پێکدەهێنێت، کەبەشی هەرەزۆری خەسڵەتی تاکتیکی هەیە، ئەرکی بەناو تیۆرسێن و ئایدیۆلۆگەکانی فاشست (لەناویاندا ئالفێرد روزنبرگی ئەڵمانی) بەر لەهەر شت نووسینەوە و رێکوپێککردنی ئەو بڕیارانە بوون کە پێشتر رێبەری حزب دەستنیشانی کردبوون)٦\nیەکێک لە مێتۆد و ئامرازەکانی تری هەڵخەڵەتاندن، بەکارهێنانی مەزهەبە. ئەمەش بەتایبەتی کاتێک کۆمەڵگا مەزهەبی بێت. تێکەڵکردنی بیروباوەڕی فاشیزم لەگەڵ مەزهەبدا دەبێتە هۆی راکێشانی سەرنجی مەزهەبگەرایان و تەنانەت خاوەن باوەڕانی سادەی ئایینی. هیتلەر لە (نەبەردی من) دا دەڵێت: ( ئێمە باوەڕمان وایە ئەگەر هەستە مەزهەبییەکان لە نەتەوەیکدا بەهێزبن، لانیکەم دەتوانێ ئەو نەتەوەیە بەرێتە بەرزترین پلەی مرۆڤایەتیی، چونکە باوەڕهێنان بەشتێک، بناغەی ئازادی هزرو رزگاربوون لەکۆتوبەندی دیلێتییە).\nئاکەپە فاشیزمی تەواو عەیار\nلەگەڵ هەر ناوهێنانێکی فاشیزم لەتورکیادا، مرۆڤ یەکسەر چەند ناوێکی وەک ئەلپ ئەرسەلان تورکەش، موحسین یازجی ئوغڵو، عەبدولکەریم دوگرو، دەولەت باهچەلی… بەمێشکدادێت، بەڵام ئەمانە لەو ناوە دیارانەن کەبیروباوەڕی فاشیستی خۆیان بێ پەردە راگەیاندووە، لەحاڵیکدا لەرابردوو وئەمڕۆشدا سەدان و هەزاران فاشیستی لەمانە بچوکترو گەورەتر لەسەر شانۆی سیاسیی لەژێر دەمامکی جۆربەجۆری، وەک چەپ، راست، سکولار، و ئیسلامییدا کاروچالاکیان نوواندووە و دەنوێنن.\nکۆماری تورکیا، هەر لەسەرەتای درووستبوونیەوە، ساڵی ١٩٢٣ تا ئەمڕۆ، هەمیشە زەمینەی سەرهەڵدان وگەشەسەندنی فاشیزم، چ لەسەر ئاستی دەوڵەت، یانیش دەرەوەی دەسەڵاتی دەوڵەت، تاک، یاخود پارت و گروپی سیاسی، لەئارادا بووە. هەمیشە رەنگوبۆی فاشیزم بەسیاسەتی دەوڵەتیەوە دیاربووە. ئیتر جارهەبووە ئەو رەنگە تۆخ و جارێکی تریش کەمێک کاڵتر. و بەگشتیش هەبوونی فاشیزم وکارییگەرییەکەی لەسەر سیاسەت لەم وڵاتەدا لەئاکامی کۆمەڵێک هۆکار بووە، کەلەگەڵ هەلومەرجی درووستبوونی فاشیزمی ئەوروپیدا شیاوی بەراوردکردنە. و گەورەترین هۆکاریش ئەمەبوو کە دوای روخان و لەناوچوونی ئیمپراتۆریای عوسمانی، و دامەزراندنی کۆمار، بۆ گەلێکان بەواتای بچووکبوونەوەی خاکی تورکەکان و سنوورداربوونی هەژموونگەراییەکەی و لەدەستچونی شکۆمەندیەکەی و بەگشتی بەواتای شکەستێکی گەورە بوو کە کاریگەریی دەروونی لەسەر ناسیۆنالیستەکان دانا. بەتایبەتیش کەرێکەوت بوو لەگەڵ سەردەم و قۆناێک کەبرەوی ناسیۆنالیزم لەئارادا بوو. دامەزراندنی ئەو دەوڵەتەش هەربۆخۆی لەسەردەستی ناسیۆنالیستە تورکەکان بوو.\nهەمیشە حەسرەتی لەناوچوونی ئیمپراتۆریا ئەو هەستەی درووستکرد کە تورکەکان شایستەی زۆرترن لەوەی هەیانە، و ئەو هەستی خۆ بەشایستە زانینە، بەرەبەرە وەرگەڕایە سەر، خۆ بەراوردکردن لەگەڵ غەیرە خودی و، ئەو ئاکامە فکریە بەدیهات کەلەبەراوردی نێوان تورک و غەیرە تورکدا، تورک باشتر، وباڵاترو شایستەترە و ئەمەش کرۆکی بیروباوەڕی فاشستییە. هیتلەر لە (نەبەردی من) دا دەڵێت: (ئەرکی بەهێزتر ئەمەیە کە فەرمانڕەوا بێت وخۆی بەلاوازترەوە هەڵنەواسێت ولەو ڕێگایەوە گەورەیی و مەزنایەتی خۆی نەکاتە قوربانیی، و شتێکی وەها تەنیا لاوازەکان نیگەران دەکات و بەزاڵمانەی لەقەڵەم دەدەن، بەڵام لەهەموو حاڵێکدا ئەگەر وەها یاسایەک نەبووایە تەکامول بەرەو قۆناغەکانی باڵاتر رووی نەدەدا، و لاوازەکان لەم حاڵەشدا دیسان هەر مەحکوم بەلەناوچوون دەبوون). سەرەڕای ئەمە لەبەر ئەوەی ئیمپراتۆریای عوسمانی نوێنەرایەتی خەلافەتی ئیسلامی دەکرد، لەناوچونەکەی نەک تەنیا لەسەر ئاستی رەهەندە ناسیۆنالیستیەکەی، بەڵکو رەهەندە مەزهەبیەکەشی هەر شکەستی بەدیهێنا.\nئەمەش نەک تەنیا لەچوارچێوەی سنووری دەوڵەتە نوێیەکەی تورکیادا، بەڵکو بۆ بەشێکی زۆر لە موسوڵمانانی جیهان، و یەکێکیش لەکاردانەوەکانی ئەم شکەستەو هەوڵدان بۆ قەرەبووکردنەوەی شکەست درووستبوونی بزووتنەوەی ئیخوان ئەلموسلمین بوو. دیسان هۆکارێکی گرنگی تریش ئەمەبوو کە درووستبوونی کۆماری تورکیا، لەقۆناغی نێوان دوو جەنگی جیهانی یەکەم و دووەمدا بوو. ئەمەش قۆناغی سەهەڵدان و گەشەسەندنی فاشیزم بوو لەئەوروپا، و کاتێکیش جەنگی دووەمی جیهانی بەرپابوو، تورکیا مەیلی پتر بەلای ئەلمانیا و ئیتالیادابوو. و رەوتە فاشیستیەکەی لەگەڵ ئەواندا یەکیدەگرتەوە. بەڵام لەترسی ئەوەی نەکەوێتە بەر پەلاماری هاوپەیمانان، وبەتایبەتیش کە سنوورێکی هاوبەشی لەگەڵ یەکیەتی سۆڤیەتدا هەبوو، ئەو مەیلەی خۆی زێدە ئاشکرا نەدەکرد و ماوەیەک بەڕاڕایی مایەوە، تائەوەی گڵۆڵەی فاشیزم کەوتە لێژی و سەرکەوتنی هاوپەیمانان مسۆگەر بوو، ئەمجار بەشەرمێکەوە هەڵوێستی خۆی کەگوایە لەگەڵ هاوپەیماناندایە ئاشکرا کرد.\nبەڵام لەگەڵ هەموو ئەمانەدا، دەبێ دان بەم راستییەدا بنێین کە هەرچەند فاشیزم لەتورکیادا بەردەوام بە ئاستی جۆربەجۆر بوون و کاریگەریی هەبووە، بەڵام هیچکات هێندە گشتگیر نەبووە کە بەسیستەمبوونی خۆی بسەلمێنێت. ئەمەش لەبەر دوو هۆکاری سەرەکیی:\n١- تورکیا هەر لەسەرەتای درووستبوونیەوە، بەدەستپێشخەری کەمال ئەتاتورکی رێبەرو دامەزرێنەرەکەی، رووی لە خۆرئاواکرد و خۆرئاواییبوون بووبە دروشمێکی هەرە سەرەکیی و ستراتیژیک کە هەتا ئێستاش، بەردەوامە و ناکۆکی و پارادۆکسێکی سەیری لەنێوان درووشمی زیندووکردنەوەی نەریتی عوسمانی و خۆرئاواییبوون هێناوەتەکایەوە. هەرچۆنێک بێت، کۆماری تورکیا، بۆئەوەی بتوانێت بەرگی خۆرئاواییبوون لەبەر بکات دەبووایە نەریتە دیموکراسیەکەشی قبوڵ بکات. هەرچەندە تورکیا هیچکات، هێندە دیموکرات نەبووە کە بتوانێت شان لەشانی نموونە ئەوروپاییەکان بدات، بەڵام بەشی ئەوەندە هەبووە کەلەلایەن ئەوروپیەکانەوە بەچاوی هیواوە بۆی بڕواندرێت. لەبەر ئەوەش کە فاشیزم لەگەڵ نەریتەکانی ئەوروپای دوای جەنگی جیهانی یەکناگرێتەوە، دەبووایە تورکیاش بوون و پەرەسەندنی فاشیزم بەشاراوەیی یان لەبەرگی جۆراوجۆری چەپ و راستدا بهێڵتەوە.\n٢- دابەشبوونی سیاسی تورکیا، بەسەر پارت و گروپ و بەرژەوەندیی جۆربەجۆر هەلومەرجێکی وەهای هێناوەتە کایەوە، کە ئەم وڵاتە سەقامگیریی سیاسی بەخۆیەوە نەبینێت، و دەسەڵاتی دەوڵەت زوو زوو دەستاودەست بکات و هیچ لایەنێک هێندە لەسەر دەسەڵات نەمێنێتەوە کە فریای چەسپاندنی بەرنامە سیاسییەکەی خۆی بکەوێت و تەنانەت ڕوودانی سێ کودەتای سەربازی و چەندانی تری سەرنەکەوتووش هەرچەندە کوشتارو ستەم و چەوسانەوە و بەگشتیی دیکتاتۆریی لەسەر ئاستی هەرە فراوان پەیڕەوکراوە، بەڵام نەیانتوانیوە بەئاستی بەسیستەمکردنی فاشیزمی بگەیەنن.\nبەڵام بەهاتنە سەرکاری پارتی دادوگەشەپێدان (ئاکەپە) و رێبەرەکەی ڕەجەب تەیب ئەردۆغان، قۆناغێکی نوێی سیاسیی لەتورکیا هاتە کایەوە. سەرەتا خۆرئاوا باوەشی بۆ ئەم قۆناغە گرتەوە و وەها شرۆڤەکرا، کە هاتنەسەرکاری پارتێکی ئیسلامی میانەڕە و بۆسەردەسەڵات لەوڵاتێکی گەورە و کارییگەری وەک تورکیا، ئاکامی باشی لێدەکەوێتەوە، چونکە دەتوانێ ببێتە نموونەیەکی باش بۆ وڵاتانی تری ئیسلامی لەئایندەدا، و کەمکردنەوە توندڕەوی ئیسلامی لەخۆرهەڵاتی ناوەڕاستدا. بەتایبەتیش کە لەسەرەتادا ئەردۆغان زۆر جەختی لەسەر پەیڕەوکردنی سکولاریزم دەکردەوە و لەدوای سەرکەوتنی ئیخوانەکان لەمیسر یەکەمین ئامۆژگاری ئەردۆغان بۆ محەمەد مرسی سەرۆکی ئەوکاتی ئەو وڵاتە، کەدەبێ سکولاریزم پەیڕەوبکرێت، بۆ پشتیوانی ئەم رژێم و سیستەمە نوێیەش خۆرئاوا، بەتایبەتی ئەمەریکای خولی یەکەمی سەرۆکایەتی باراک ئۆباما، مەراییەکی زۆر بۆ ئەردۆغان و رژێمەکەی لەزۆر بوارو بۆنەداو بەتایبەتیش لە دژایەتیکردنی کورد و بزووتنەوە ئازایخوازییەکەیدا کرا.\nبەڵام بەرەبەرە دەرکەوت کە ئەردۆغان سکولار نییە و لەچاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ کەناڵی (العربیة) دەڵێت: (سکولاریزم لای ئێمە بەواتای رێزگرتن لەئایینەکانی تر)، جا ئەگەر سکولاریزم ئەمەبێت، بزووتنەوەی تالیبانیش سکولارە. ئەوەش کەزۆرتر تورکیاو ئەردۆغانی بە واقیعی خۆی ئاشکرا کرد، راپەڕینەکانی ناسراو بە بەهاری عەرەبی و بەتایبەتیش شەڕی ناوخۆی سوریاو لەویش تایبەتی تر پەلاماری داعش بە هاوکاریی تورکیا بۆسەر کۆبانێ، پاشان داگیرکردنی عەفرین و گۆڕینی دیمۆگرافیای ناوچەکە و دواترینیشیان ئەم هێرشەی بۆسەر رۆژئاوای کوردستان و خۆرهەڵاتی سوریا و داگیرکردنی بەشێک لە خاکەکەی، کە هێشتاش بەردەوامە.\nئەمانە و چەندانی تر… بوونەهۆی ئەوەی هەر رۆژە خەسڵەتێکی نوێی راستەقینەی خۆی لە نەژادپەرستیی، فراوانخوازای و عەسکەرتاریی، خنکاندنی دیموکراسی هەر دەنگێکی بەرهەڵستکار… پەیڕەوبکات و نیشانبدات، تا ئەوەی گەیشتۆتە ئاستێک تەنانەت نووسینی کۆمێنتێک لە تۆڕەکۆمەڵایەتییەکان دژی ئەردۆغان بەدواداچوونی یاسایی بەدواوەدەبێت. و ئیتر ئەمجارەیان فاشیزم لەبەرگی ئاکەپەدا بە گوڕوتین و بەشێوازێکی سیستەماتیکیانەتر هاتە گۆڕەپانی سیاسەت و فەرمانڕەوایی. و ئیتر بوارێک نەمایەوە لەپێناسەکردنی ئەم سیستەمەدا کە ببێتە هۆی نواندنی دوودڵی لەوەی ئایا ئەمە سیستەمێکی فاشستییە یان نا. بە چاوپێخشاندنێکی سادەو خێرای ئەم چەندساڵەی دواییەدا دەدردەکەوێت کە ئاکەپەو سەرۆکەکەی هەڵگری تەواوی خەسڵەت و بنەمافاشیستیەکانن کەدەکرێ بۆ ئاسانکاریی لەچەند خاڵدا هەندێکیان خڕ بکەینەوە:\n١- رێبەری لێهاتوو: هەروەک پێشتر لەنموونەکانی فاشیزمی ئەلمانی و ئیتالیدا ئاماژەمان پێکرد، رێبەر ئەو پێگەیەیە کە ئەلتەرناتیڤی هەموو دامودەزگاکان و یاسایە. ئەردۆغان. تەنانەت بەرلەوەی ریفراندۆم بۆ ئەرێکردنی سیستەمی سەرۆکایەتی بەڕێوە بچێت، ئەو سەرۆکە بوو کە هەموو جومگەکانی دەسەڵاتی خستبووە ژێر دەستی خۆی و تەواوی دامودەزگاکانی وەک پەرلەمان، سەرۆکایەتی وەزارەتەکان، دەزگای دادوەریی، سوپا، موخابەرات، هەموو لەهەموو بچووکبوونەوە و بەیەک پەتەوە گرێدرران و سەری ئەوپەتەش ئەردۆغان خستییە دەستی خۆی. کاتی خۆشی گەورە فاشستی تورک، ئەلپ ئەرسەلان تورکەش، کە دامەزرێنەری پارتی بزووتنەوەی نەتەوەیی (مەهەپە) یە لە بەرنامە فاشستیەکەیدا کە بە (٩تیشک) ناسراوە، گوتبووی: نەتەوەی تورک لەهەموو سەردەمەکاندا کەخاوەن ئیمپراتۆریای مەزن بووە، سیستەمێکی پەیڕەوکردووە کەخاوەن خەسڵەتەکانی هێز و عەدالەت و خێرایی راپەڕاندن و پراکتیکبوون بووە. و هێنانەکایەی وەها سیستەمێک تەنیا کاتێک دەبێت کە تەواوی دەسەڵاتەکانی راپەڕاندن بکەوێتە دەستی یەک مەرجەعەوە، لەبەرئەمە ئێمە پشتگیریی لەدامەزراندنی سیستەمی سەرۆکایەتی دەکەین چونکە باشتر لەگەڵ دیرۆک و نەریتەکانماندا دەگونجێت)٧. لەبەرئەمە نابێ پێمان سەیر بێت کە بۆچی مەهەپە پشتیوانی ئەردۆغان دەکات و لەریفراندۆمدا بەبەڵێ بەشداری کرد. بەڵام دەبێ ئەمەش بڵێین کە سیستەمی سەرۆکایەتی لەزۆر وڵاتی تری دیموکراسی پەیڕەودەکرێت، و لەبەرئەمە بەتەنیا نابێتە خەسڵەتێکی فاشیستی و تەنیا کاتێک ئەم خەسڵەتە بەخۆیەوە دەگرێت کەلەگەڵ خاڵەکانی تردا یەکبگرێتەوە.\nجگە لەمانە رێبەریی فاشستی کۆمەڵە خەسڵەتێکی هەیە کە پێشتر هیتلەر ئاماژەیان پێدەکات و گشت ئەم خەسڵەتانەش لەئەردۆغاندا بەدیدەکرێن. تەنانەت هیتلەر درۆکردنیش بە ڕەوا دەزنێ بۆ ڕیبەرێک کاتێک ئەمە پێویست بێت. ودەڵێت: (تایبەتمەندیی و بلیمەتی رێبەرێک ئەمەیە کە بتوانێت هەموو دوژمنە جۆراوجۆرەکانی خۆی لەتەک یەکەوە دابنێت و وای نیشان بدات کە هەموویان پەیوەندییان بەیەک شتەوە هەیە تا مرۆڤە لاوازو ڕاڕاکان، کاتێک هەست بەهەبوونی دوژمنان لێرولەوێ دەکەن لەحەقانیەتی خۆیان دوودڵی نەکەن). ئەمەش هەمان کارە کە ئەردۆغان دەقاودەق پەیڕەوی دەکات، ودەڵێت جیاوازی نێوان پەکەکە و داعش نییە.\nهەروا ریبەری فاشیستی بەوجۆرەی هیتلەر ئاماژەی پێدەکات، پێویست نییە شارەزاو زانا بێت و ئەوەندە بەسە بتوانێت لە شێوازی وتارداندا کارییگەری خۆی لەسەر خەڵك دابنێت و دەڵێت: (رێبەر دەبێ گوتاربێژێکی بەرجەستەو و راگەیەنەرێکی مەزن بێت. و لەحاڵێکدا زانست و دەرکی تیۆری گرنگی پلەدوویان هەیە، رێبەر دەبێ ئارەزووکانی خەڵک بێدارکاتەوە. و لەهەمان کاتدا خامۆشیشیان کاتەوە). دەبینین ئەردۆغان کەبەڕاستی پێناسەی هێتلەری بەسەردا تەتبیق دەبێت، کە ریبەرێکی زۆرەبڵێ، لەهەمان کاتدا، ناشی، نەزان و تەنانەت گەوجیشە. بەڵام بۆلایەنگرانی خۆی کەبەزمانی ئەوان دەپەیڤێت و لەژێی ناسکی خەیاڵیان دەدات، هێندەی نەماوە ببێتە پەیامبەر.\n٢- نەژادپەرستی: سیستەم لە تورکیا بەگشتی نەژاد پەرستانەیە. و لەمڕووەوە بەقۆناغی جۆبەجۆر لەهەڵکشان و داکشاندا تێپەڕیوە. و پێوەری ئەم نەژادپەرستییەش مامەڵەکردن بووە لەگەڵ کێشەی کورد. سەردەمەکانی حوکمی کەسایەتییەکانی وەک: کەنعان ئێڤرین، سلێمان دیمیرێل، تانسۆچیلەر… لەهەڵکشان و قۆناغی تریش وەک سەردەمی دەسەڵاتدارێتی کەسایەتییەکانی وەک: تورگوت ئوزال، و بڵند ئەجەوید.. لەداکشاندا بووە. بەڵام لەسەردەمی هاتنەسەرکاری ئاکەپە، و لەمڕۆژگارەدا بەلوتکەی هەرەبەرزی خۆی گەیشتووە، و ئەمەش نەک تەنیا لەسەر ئاستی سیاسیی، بەڵکو کۆمەڵایەتی، ئابووریی، فەرهەنگی، دەروونناسیی.\nو ئەمڕۆ ئەوەی لەتورکیا دژی کورد پەیڕەودەکرێت، لەگەڵ رەفتاروگوفتارەکانی هیتلەر دژی جولەکە شیاوی بەراوردکردنە. و ئەگەر هیتلەر جوولەکەی بە پیس، دواکەوتوو، نزم… ناودەبرد. ئەمڕۆ ئەردۆغان، تەواوی ئەم چەمک و دەستەواژە فاشستانەیە دژی کورد بەکاردەهێنێتەوە. دەمێک دەڵێت: لەبەرئەوەی زمانی کوردی تەنیا لە٣٠٠ وشە پێکهاتووە، بە زمان دانانرێت. دەمێکی دیکەش دەڵێت کورد توانای بەڕێوەبردنی دەسەڵاتیان نییە… سەرەڕای ئەمە سیاسەتێکی سیستەماتیکیانە بۆ تێکوپێکدانی ژینگە، کەلەپور، و هەرئاسەوارێکی دیرۆکیی کوردی و سڕینەوەی هەر ئاماژەیەک بە کورد و دیرۆکەکەی لەبەرنامەکانی خوێندن و پەرتوک و راگەیاندندا، پەیڕەو دەکات. و کەم رۆژ دەگوزەرێ کە بەشێوازێکی نەرێنی وخراپ ناوی کورد نەهێنێت. و تەنانەت ئەو هەموو مەرایی و ملکەچکردنەی پارتی و بارزانی بەس نەبوون بۆ رەتکردنەوەی هەر شێوازێکی دەسەڵاتدارێتی کورد بەباشووری کوردستانیشەوە.\n٣- توتالیتاریزم: توتالیتاریزم سیستەمێکی گشتگەرای دەسەڵاتدارێتیی سیاسییە، کە بەسوودوەرگرتن لە ئایدیۆلۆژیایەکی دەستکارییکراو، و تێرۆر وتوندوتیژیی، تەواوی دەسەڵات لەرێگای بەسیاسییکردنی گشت جومگە کۆمەڵایەتیی و تاکە کەسییەکان بەدەستدەخات. ئەمەش بەواتای لەناوبردنی کۆمەڵگەی مەدەنی، و ژیانی تایبەتی خەڵکە. سی،جی، فرێدریش. و برژینسکی، تۆتالیتاتیزم لە شەش تایبەتمەندیدا پێناسە دەکەن:\n١- هەبوونی ئایدیۆلۆژیایەکی فەرمی.\n٢- حکومەتی تاک حزبیی، کە یەک ریبەر هەموو دەسەڵاتەکان لەدەست خۆی دەگرێت.\n٣- سیستەمێکی جاسوسیی تێرۆریستیی،\n٤- کۆنترؤڵکردنی دامودەزگاکانی راگەیاندن.\n٥- پەرەسەندنی توندوتیژیی.\n٦- کۆنترۆڵکردنی گشت لایەنە ئابوورییەکان، لەلایەن دەوڵەتەوە.\n٧- لەپەیوەندیی نێوان ئەم شەش خاڵە بەتورکیاوە دەبینین جگە لەخاڵی شەشەم، کە هێشتا گشت لایەنە ئابوورییەکان لەلایەن دەوڵەتەوە کۆنتڕۆڵنەکراون، ئەوانی تر ئەوە دەسەلمێنن کە لە تورکیا حکومەتێکی تۆتالیتاری رەها لەسەر کارە، و هەروا بەردەوامیشە لەسەر هەرچی تۆکمەترکردنی توتالیتاریزم.\n٤- سیاسەتی عەسکەرتارێتی وفراوانخوازیی: عەسکەرتارێتیی، یاخود میلیتاریزم، ئایدیۆلۆژیایەکە لەوێدا بیروباوەڕو بایەخە سەربازییەکان بەسەر کۆمەڵگادا دەسەپێنرێن و لەمجۆرە رژێمانەدا هەمیشە ستایشی سوپاو هێزی چەکدارو پێداهەڵگوتنی جەنگ.. بەوپێیەوی مێتۆدو ئامرازی سیاسییە، رەواجی پێدەدرێت.\nتورکیای ئاکەپەیی، سەرەڕای جەنگی ناوخۆیی دژی بزووتنەوەی ئازادییخوازی کورد، دەستی لەهەڵگیرساندن و بەردەوامبوونی چەندان جەنگی هەرێمیشدا هەیە، و بەپێی ئایدیۆلۆژیای میلیتاریزم هەموو ئەم جەنگە ناڕەوایانە بە رەوا لەقەڵەم دەدات. و ئەردۆغان، بەپشتیوانی کردنی تیرۆریزم، و بەشدارییکردنێکی کاریگەرانە لە تێکوپێکدانی وڵاتانی وەک سوریا، لیبیا، عیراق، میسر… دەستی هەڵنەگرت و کاتێک زانی ئەمانە بەرنامە فراوانخوازیی و داگیرکارییەکەی جێبەجێ ناکەن، کەوتە دەستدرێژی راستەوخۆی سەربازیی و هەرجارەی بەبەهانەیەک، هێزی شەڕکەری رەوانەی سوریا، و عیراق، قەتەر.. کردو دیارە پێشتریش هێزی سەربازی داگیرکەری لەقوبرس، و چەندان وڵاتی تریشی لەژێر چەتری ناتۆدا هەبووە. و خۆئەگەر خۆڕاگری و بەرخۆدانی قارەمانانی کورد، بەتایبەتی رۆژئاوای کوردستان نەبووایە، و هەلومەرجە جیهانییەکەش رێگای بدایە، هیتلەر چی بەسەر ئەوروپادا هێنا، ئەردۆغان خراپتری بەسەر خۆرهەڵاتی ناوەڕاست دەهێنا. تاکە جیاوازیی نێوان هیتلەرو ئەردۆغان سەبارەت ئەم خاڵە، تەنیا توانین و نەتوانینە. و ئەوەی لەتوانای هیتلەردا بوو لەتوانای ئەردۆغاندا نییە.\n٥- خەون وخەیاڵ: سیستەمی حوکمڕانی لە تورکیا بە هەردوو باڵی سکولار و مەزهەبییەوە هەمیشە و بۆیەک لەحزەش لەخەونی زیندووکردنەوەی رابردووی شکۆمەند هۆشیارنەبۆتەوە، و جیاوازی ئەم دووباڵەش لەگەڵ یەکتر ئەمەبووە، کە سکولارە کەمالیستەکان، ئۆباڵی داڕمانی ئیمپراتۆریای عوسمانی دەخەنە ئەستۆی جیهانی عەرەب وئیسلام، و پێیانوایە تورکیا بەمەبەستی پێشکەوتن و سەرکەوتنی چیای شکۆمەندیی دەبێ لەجیهانی دواکەوتووی عەرەب و ئیسلام دوورکەوێتەوە، و ببێتە بەشێکی چالاک لەخۆرئاوا.\nبەڵام هەم ئاکەپە، وهەمیش مەهەپە لەو باوەڕەدان کەدەبێ تورکیا بگەڕێتەوە سەر نەریتە کۆنەکانی خۆی و هێزوتواناو شکۆمەندییەکەی نەک لەخۆرئاوا، بەڵکو لەناو جیهانی عەرەب و ئیسلامدا بەدیی بهێنێتەوە. لەمەوە هەمیشە خاکە لەدەستچوەکەی ئیمپراتۆریای عوسمانی بەخاکی خۆیان دەزانن و بەزمانی پێچاوپێچ و ئاڵۆز خەونەکانی خۆیان تەعبیردەکەن، و هێندە لەمێژنییە کە ئەردۆغان، گوتبووی: حەڵەب وموسڵ وکریما هەمیشە لەعاتیفەی ئێمەدان. و هەرئەمەبوو لەگەڵ سەرهەڵدانی بزووتنەوەکانی ناسراو بەبەهاری عەرەبی، تورکیا هەموو هێزوتوانا جۆربەجۆرەکانی خۆی خستەگەڕ تا خەونەکانی لەودا بهێنێتە دی. بەڵام کارێکیان کرد کەتەواوی ئەم راپەڕینانە لەباربران و بەشی هەرەزۆری ئۆباڵی ئەو هەموو خوێن و وێرانییەی وڵاتانی وەک لیبیا، سوریا، میسر، یەمەن… دەکەوێتە ئەستۆی تورکیاو هاوپەیمانەکانی و بەتایبەتیش وڵاتی قەتەر.\nبەگشتیی خەون و خەیاڵ و ئەفسانەپەروەریی، بەشێکە لە خەسڵەتەکانی فاشستیی. و رێبەرە فاشیستەکان هەمیشە پێیانوایە، خواوەند، یان دەستێکی شاراوە، لەپشتیانەوەیە، و لەگەڵ هەر شکەستێکیشدا ئەوان دڵی خۆیان بەوە دەدەنەوە کەلە ئاکامدا موعجیزەیەک روودەدات و تێشکانەکان دەبنە سەرکەوتن. دەبینین داعش و نوسرە و ئەلقاعیدەش بەهەمان مۆتیڤ، کە خواوەند لەپشتیانە شەڕدەکەن. ئەردۆغانیش لەشێوازی ئەوان هەمیشە ئەو پشتیوانەیە بۆ رەفتارەکانی خۆی دەهێنێتەوە کە لەسەر بنەمای شەریعەتن. ئەمەش هەمان قسەکەی هیتلەرمان بیردەخاتەوە کەدەیگوت: (ئەگەر من رۆژێک لەدژی جوولەکە راپەڕم، راپەڕینی من جیهادێکی گەورەیە کە خواوەند فەرمانی بە من داوە).\n٦- خەڵەتاندن: تورکیای ئاکەپەیی و کەسایەتی ئەردۆغان، لەسەرەتای دەسەڵاتدارێتیەکەیاندا، لەشێوازی تەواوی بزووتنەوە فاشیستیەکانی جیهان، سیاسەتێکی خەڵەتێنەری وەهایان پەیڕەوکرد، کەزۆر لەحکومەت و لایەن و کەسایەتییەکان لەسەرتاسەری ناوچە و جیهان فریویان خوارد. لەسەر ئاستی ناوخۆی تورکیا هەرچی خواست و ئارەزووی خەڵک بوو ، لەسەر هەموو ئاستەکان ئەوان بەڵێنی جێبەجێکردنیان دا. و تەنانەت تا ئەو جێگایە رۆیشتن کە لەرێگای چەند هەنگاوێکی رووکەشیانەوە گوایا چارەسەریی کێشەی کورد دەکەن.\nو لەمڕووەوە سیاسەتێکی دیماگۆگیانەی وەهایان پەیڕەوکرد، کە جگە لەرێبەرایەتی پارتی کرێکارانی کوردستان و بزووتنەوە ئازادیخوازییەکەی، هەموو لایەنە کوردییەکان گەیشتنە ئەو باوەڕەی کە ئەردۆغان پیاوی ئاشتیی و چارەسەرییە. و لەسەر ئاستی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست و جیهانی ئیسلامیشدا خواستی رۆڵی ریش سپیەتیی و براگەورەیی بگێڕێت و بەر لە روودانی راپەڕینەکانی ناسراو بەبەهاری عەرەبی، هەوڵی میانجیگەریی نێوان سوریا و ئیسرائیل، دوو بزووتنەوەی فەلەستینی فەتح و حەماس، ئیران و عەرەبستانی سعودی، ئەرمەنستان و ئازربایجان… و دوای بەهاری عەرەبیش لەو هەوڵەی خۆیدا هەربەردەوام بوو، بەڵام زۆر زوو بۆ هەمووان دەرکەوت، ئەو رۆڵەی تورکیا دەیگێڕێت میانجیگەریی نییە، بەڵکو خۆسەپاندنێکە لەبەرگی براگەورەیەکدا کە هەرچی خواستی دەبێ برا بچووکەکان بەقسەی بکەن.\nو لەبری بێلایەنیش لەگشت ئەو هەوڵانەیدا لایەنگری تێرۆریستان و شەڕخوازان بووە. هەرلەبەرئەمە ئەردۆغان ئیتر نەک هەر براگەورە بەڵکو بەبرابچوک و زڕبراش جگە لە قەتەر لای هیچکەس قبوڵ نەکرا. ئیتر ئەمجار کە گشت پرۆژەکانی ئەردۆغان شکەستیان خوارد رووی ڕاستەقینەی خۆی دەرخست و لەڕێگای پشتگیریکردنێکی راسەوخۆ، یان ناڕاستەوخۆی بزووتنەوە تیرۆریستییەکانی وەک داعش، و نوسرە، و ئیخوان المسلمین خوێنڕێژیی و وێرانکارییەکی وەهای دەستپێکرد کە بێوێنە بووە.\nبەڵام دەبینین تورکیا چ کارێکی بەسەر خۆی هێناوە! ئەمڕۆ لەخۆرئاوا لەهەر ناوهێنانێکدا وەک دیکتاتۆر ئاماژە بەئەردۆغان و رژێمەکەی دەکرێت. ئەمەش کە جارێ باس لە فاشیستبوونەکەی ناکرێت، تەنیا ڕاگرتنی ئەو هیوا لاوازەیە کە بەڵکو نەهێڵن تورکیا لەمە زۆرتر ڕۆبچێت.\nتورکیا بۆتە ئەو وڵاتە گۆشەگیرە کە لەسەر ئاستی فەرمی جگە لە وڵاتانی وەک قەتەر، سۆماڵ. و بەشە ئیخوانییەکەی لیبیا، هیچ دۆست و هاوپەیمانێکی نییە و ئەو دۆستایەتییە ڕوکەشیانەش کەلەگەڵ ئەم یان ئەو وڵات هەیەتی کاتیی و تاکتیکیی و لەرووی ناچاریەوەیە. لەسەر ئاستی نافەرمیش دۆست و هاوکاری گروپە تێرۆریستەکان و پارتی دیموکراتی کوردستانە، لەمەشیاندا هێندە سەرکەوتوو نییەو تەنانەت بزووتنەوەکانی ئیخوان ئەلموسلمینیش هەموو قبوڵیان نییە. بەڵام گشت ئەم قسانە بەم واتایە نییە کە پەتی پەیوەندییەکانی تورکیا بە جیهانی دەرەوەی خۆی هێندە باریکە کە خەریکە دەپسێت.\nتورکیا وڵاتێکی گەورەیە و خاوەن پێگەیەکی سیاسیی ستراتیژیکە. خۆرئاوا و تەواوی وڵاتانی تریش لەپێناو بەرژەوەندییەکانی خۆیاندا توانای سەبر و تەحەمولکردنێکی زۆریان هەیە. بەڵام ئەم سەبرە چەندە زۆریش بێت، سنوورێکی هەرهەیە. و پرسیار لێرەدا ئەمەیە کە ئایا ئەردۆغان، تاسەر ئەو بوارەی لەبەردەمدا دەبێت کەوەک هەر فاشیستێک چارەنووسی خۆی و وڵاتەکەی بەرەو هەڵدێرانێکی حەتمی بەرێت؟ یانیش عاقڵمەند و هێزە دیموکراتخوازەکان و گوشارە نێودەوڵەتییەکان لەتوانایاندا دەبێت جڵەوی سەرکێشیەکانی توندکەنەوە و پێش بە سەرەڕۆییەکانی خۆی و بزووتنەوە فاشیستییەکەی بگرن؟\n1- S.Freud, Group Psychology and the Analysis of the Ego. (New York, 1960)\n٢- عزت اللە فولادوند. خرد در سیاست. انتشارات طرح نو-١٣٧٧ ص٢٣٣\n٣- بۆزۆرتر ئاشنابوون وبەدەستخستنی وەرگێڕدراوی تەواوی ئەم وتارەی مۆسۆلینی، بڕوانە: عزت اللە فولاتوند، سەرچاوەی پشوو، ل٢٣٣-٢٣٨\n٤- ئینگلبێرت دلفۆس، ساڵی ١٩٣٢ بووە سەرۆک وەزیرانی نەمسا و دەسەڵاتێکی فاشستی بەشێوازی خۆی پیادەکرد و هەرلەو ساڵەشدا بەدەستی نازیستەکانی سەر بە ئەڵمانیا تێرۆرکرا.\n٥- تاریخ اندیشەهای سیاسی در قرن بیستم، حسین بشیریە، نشر نی ١٣٧٦، ص١٢٤\n٦- سون اریک لیدمن. مترجم: سعید مقدم. تاریخ عقاید سیاسی. از افلاطون تا هابرماس نشر دانش-١٣٧٩ ص٢٨١\n٧- فاطمة ازگان، الحرکة القومیة الترکیة.. التقاطع بین التعدیلات الدستوریة، و ادبیات الحزب- لە (ترک برس)ەوە.\n٨- اندرو هیوود، مفاهیم کلیدی در علم سیاسەت. مترجمان:حسن سعید کلاهی و عباس کاردان. شرکت انتشارات علمی و فرهنگی ١٣٩١ ص١٩٦\nPrevious کێشەی تۆ نییە… شیعری: تۆماس دی – و: گۆران عەبدوڵڵا\nNext جەنگی ئیمپریالیستی و شەپۆلێکی نوێی ڕاپەرین و شۆڕشی جیهانی\n“وێنەی ژن لە چەند گۆشە نیگایەکەوە” … ئومێد قەرەنی\nNov 1, 2019\tClosed\nشیعر/ تابلۆ …. ڤان محەمەد\nیادەوەری: لە ناوزەنگەوە لۆ بابەگوڕ گوڕ … کەریم کاکە\nجڵه‌وی رزگاربونمان به‌ده‌ست كێ یه؟ … عیماد عه‌لی\nهەڵبژاردنەکانی یەکێتی ئەوروپا و پرسی ناسنامە -1- … هەڵۆ بەرزنجەیی


زۆربەی ئازارەكانی پشت بۆ ئەم هۆكارە سادانە دەگەڕێنەوە – لاپەرە\nسەرەتا / تەندروستی / زۆربەی ئازارەكانی پشت بۆ ئەم هۆكارە سادانە دەگەڕێنەوە\nلاپەرە ئه‌یلول 20, 2017\tتەندروستی کۆمێنتی تر 86 جار بینراوە\nپشتئێشە، كە پێشتر لەنێو پیرەكاندا و ئێستە لەنێو گەنجانیشدا پەرەی سەندووە، بەزۆری چەند هۆكارێكی سادەی هەیە و دەكرێ بە دووركەوتنەوە لەم هۆكارانە، چارەسەر بكرێت.\nیەكێ لە هۆكارە سادەكانی پشتئێشە، لەبەركردنی پانتۆڵی تەسك و توند بەستنی قایشی پانتۆڵە، كە گوشارێكی گەورە لەسەر دەمارەكان و ماسولكەكانی پشت دروست دەكات، دواتر دەبێتە هۆی هەستكردن بە ئازار لە پشت.\nهۆكارێكی تر بریتیە لەو ئیشوكارانەی كە بە بەردەوامی گوشاری دەروونی دروست دەكەن، لەبەرئەوەی هەست كردن بە نیگەرانی و ئاڵۆزی دەروونی، راستەوخۆ دەبێتە هۆی رەقبوونی ماسولكەكانی جەستەی مرۆڤ، لەوانەش بەزۆری ڕووبەڕووی ماسولكەكانی بڕبڕەی پشت دەبێتەوە.\nپێڵاوی پاژنەبەرز هۆكارێكی گەورە و راستەوخۆی پشتئێشەیە، لەبەرئەوەی گوشارێكی گەورە دەخاتە سەر دەمارەكانی هەردوو پێ، بەم شێوەیە قورساییەكی زیاد لە سرووشتی دەكەوێتە سەر بەشی خوارەوەی پشت و ئازار دروست دەكات.\nپاڵكەوتن و كەم جوڵەیی و كەوتن بەسەر لادا هۆكارێكی گەورەی پشتئێشەیە، بەتایبەتی دووركەوتنەوە لە دانیشتن بەشێوەیەكی راست و دروست.\nئەنجامدانی چەند جۆرێكی وەرزشیش لە ماڵەوە بەشێوەی هەڵە، لەوانەیە ببێتە هۆی پشتئێشە.\nكەم خواردنەوەی ئاویش هۆكارێكی پشتئێشەیە، چونكە دەبێتە هۆی وشكبوونی مادە پێویستەكانی نێو بڕبڕەی پشت. ئەگەر بڕی ئاو لە 90% كەمتر بێت لەنێو جەستەی مرۆڤ، ئەوا تووشی پشتئێشە دەبێت.\nلێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی بریتانی ته‌ئكیدیكردۆته‌وه %50ی منداڵانی ئه‌و وڵاته هه‌ریه‌كه‌یان ڕۆژانه لانیكه‌م كیسێك چپس ده‌خۆن، و له‌به‌رئه‌وه‌ی …


وه‌زاره‌تى كاره‌با: کوژاندنەوەی پێوەری زیرەک لە45 خولەکەوە بۆ 20 خولەک کەمدەکرێتەوە\nکارمەندی وەزارەتی کارەبا لە کاتی بەستنی پێوەری زیرەک\nوه‌زاره‌تى كاره‌باى حكومه‌تى هه‌رێم هاوبه‌شانى له‌سیستمێكى پێوه‌رى زیره‌ك ئاگادارده‌كاته‌وه‌و ڕایده‌گه‌یه‌نێت، پێشتر هه‌ر هاوبه‌شێك كه پێوه‌رى بۆ به‌ستراوه له40 ئه‌مپێر كاره‌باى زیاتر به‌كاربهێنایه بۆ ماوه‌ى 45 خوله‌ك كاره‌باكه‌ى ده‌كوژایه‌وه، به‌ڵام له‌سبه‌ینێوه بۆ 20 خوله‌ك كه‌مده‌كرێته‌وه.\nبه‌گوێره‌ى ڕاگه‌یه‌نراوێكى وه‌زاره‌تى كاره‌با، لەڕۆژى 27 تەمموزەوە واته سبه‌ینێ سێشه‌ممه ماوەی کوژاندنەوەی پێوەری زیرەک لە45 خولەکەوە بۆ 20 خولەک کەمدەکرێتەوە.\nئه‌وه‌ش ڕونكراوه‌ته‌وه، هەر پێوەرێکی زیرەکی هاوبەشی کارەبا بۆ ماڵان 40 ئەمپێر کارەبا بۆ هاوبەشەکە دابیندەکات‌و لەئەگەری بەکارهێنانی کارەبا لەم ڕێژەیە زیاتر، کارەباکەی بۆ ماوەیەک دەکوژێتەوە، تا دوایینجار دەگەیشتە45 خولەک.\nوەزارەتی کارەبا جه‌ختیكردۆته‌وه، "لەپێناو هاوکاریکردنی هاوڵاتیان‌و بەدەنگەوەهاتنی داواکارییەکانیان بڕیاریدا، ماوەی کوژاندنەوەی پێوەرەکە لە 45 خولەکەوە بۆ 20 خولەک کەمبکرێتەوە".\nداواشى لەهاوبەشانی کارەبا كردوه بەپێی ئەو بڕە کارەبایەى کە بۆیان دیاریکراوە، كاره‌با بەکاربێنن‌و یارمەتیدەری بەدیهێنانی دادپەوەری لەپرۆسەی دابەشکردنی کارەبابن.\nبەپێی ئامارەكانی وەزارەتی كارەبا، نزیكەی ملیۆنێك‌و 500 هەزار هاوبەشی كارەبا لەهەرێمی كوردستاندا هەیەو زیاتر لە 770 هەزار پێوەری زیرەك بۆ هاوبەشەكانی كارەبا دانراوە، بەهۆی بەستنی پێوەری زیرەکەوە بارزۆری لەسەر کارەبا لە 35% بۆ 45% کەمبووەتەوە.\nمحەمەد دوشیوانی بۆ وێستگە نیوز: کوڕەکەم بەدەست و قاچی بەستراو ناردە زیندان\nلە عێراق رۆژێک پشوو راگەیەندرا\nجێگری بەڕێوەبەری گشتی تەندروستی سلێمانی: ئاماده‌م ده‌ستله‌كار بکێشمەوە\nبریکاری وەزیری ناوخۆ ڕاگەیەندراوێکی لەسەر کوژرانی کارمەندێکی سکویرتی بڵاوکردەوە


بۆچوون / بیروڕا :: 03/06/2017\n(رەجەب لەسەر ساجێكی گەرم)، یەكێك بوو لەو فیلمە كۆمیدییە سینەماییانەی كە هونەرمەند عادل ئیمام پێشكەشی جەماوەری شاشەی زیوینی كرد لە میانەی كاروانی هونەریی خۆیدا كە پڕە لە فیلمی نایاب و ناوبانگێكی زۆریان داوەتێ. ئەم فیلمە لە ساڵی 1979 دا بەرهەمهێنراوە و زۆرترین داهاتی هەبووە. ناوەرۆكی فیلمەكە باس لە لاوێك دەكات بە ناوی (رەجەب)، لە لادێوە دەچێت بۆ شار. رەجەب لەلایەن خەڵك و پیاوماقووڵانی گوندەكەیەوە رادەسپێردرێت بۆ كڕینی گاسن-ی (خەون) كە بەلایانەوە هۆكاری رزگاربوونیانە لە نەهامەتی و دواكەوتوویی. پارەی گاسنەكە، بەهەزارحاڵ لەوەی لە تەمەنیاندا گردیانكردووەتەوە، كۆدەكەنەوە و دەیخەنە دەستی رەجەب-ەوە. بەڵام هەر هێندەی رەجەب لە گوندەكەیەوە دەگاتە وێستگەی شەمەندەفەری شارەكە، (خەونەكە) دەبێت بە هەڵم، چونكە رەجەب تووشی دەبێت بە تووشی (بولبولێكی دز)ی زۆرزانەوە كە تایبەتمەندە لە راوكردنی ئەوانەی لە گوندەكانەوە روودەكەنە شارەكان بۆ دەستبڕین و خەڵەتاندنی. بۆیە پارەكەی لێ دەدزێت و خەونی خەڵكی دێ و ئەو پاشەڕۆژەی كە چاوەڕێیان دەكرد، بەفیڕۆ دەچێت. دوای ئەم رووداوە (رەجەب) لە ناو قەرەباڵغیی شارەكەدا ون دەبێت!.\nئەگەر بەراوردێكی (رەجەب) بكەین لەگەڵ ئەم واقیعەی بینیمان و دەیبینین، ئەوا دەگەینە ئەنجامێك كە پێمان دەڵێت گەشتەكەمان لە سەردەمی دیكتاتۆریەت و سەركوتكردن و چەوساندنەوە و بێبەشبوون و داخستنی دەمەكان و گەمارۆ و جەنگەكانەوە بۆ قۆناغی دیموكراسی و ئازادی و فرەیی و رێزی ئەویدی و فیدراڵی و كۆنفیدراڵی و دابەشبوون و وێنەكردنەوەی سنوور و پارچەپارچەبوون و گەمەی كورسی و هەڵوێستەكان و هەرێمەكان و دەستتێوەردانە دەرەكییەكان....بێ هیچ گومانێك لەگەڵ ئەو واقیعەدا دێتەوە كە (رەجەب)ی تێدا ژیاوە، بێگومان لەگەڵ جیاوازیی چواندنەكەدا...چونكە لایەنگەلێك هەبوون كە كاریانكرد بۆ دزینی خەونی عێراقییەكان لەو گۆڕانكارییەی هاتەدی لە دوای چاوەڕوانییەكی زۆر و هەوڵدانی (دەمكوتكردنی) ئەو ئازادییەی كە بەدەستیانهێنابوو، هەروەها بەردەوامیی هەوڵی دوژمنان بۆ تاڵكردنی ژیانمان... هەرهێندەی لە پیلانگێڕییەك یان سیخوڕییەك یان هەڵوێستی نامەردانە هەڵدەستینەوە، ئیتر ناوخۆیی یان دەرەكی بن، دەكەوینەوە بارێكی توندتر و خراپترەوە!.\nپێدەچێت قەدەرمان وا نووسرابێت كە بە درێژایی گرێكانی رابردوو و تا ئێستایش تووشی هەموو ئەم شتانە ببین، بەڵام ئەوەی رایگرتم و هەڵوەستەیەكی پێكردم دوای گەڕانێكی خێرا بە ئینسایكلۆپیدیای مێژوودا، گەیشتمە ئەوەی كە زۆربەی شەڕە خوێناوی و توند و بە ئازارەكان، لە ماوەی مانگی پیرۆزدا روویانداوە كە یەزدان كوشتاری لەسەر موسڵمانەكانی تێدا حەرام كردووە و كردوویەتی بە مانگی حەرام. لە مانگی رەمەزاندا چەندین غەزەوات و شەڕ ئەنجامدراون كە بە زۆر بۆیان پەلكێشكراوین نەك بە ویستی خۆمان.. رەنگە بەناوبانگترینیان ئەمانە بن:\nـ غەزوی بەدر لە 17 ی رەمەزانی ساڵی دووی كۆچی.\nـ فەتحی مەككە لە 10 ی مانگی رەمەزانی ساڵی هەشتی كۆچی.\nـ شەڕی قادسیە لە رەمەزانی ساڵی 15 ی كۆچی.\nـ فەتحی وڵاتی ئەندەلوس لە رەمەزانی ساڵی 92 ی كۆچی.\nـ شەڕی زلاقە لە باشوری ئیسپانیا ساڵی 479 ی كۆچی.\nـ شەڕی عێن جالوت لە رەمەزانی ساڵی 685 ی كۆچی.\nـ شەڕی حەتین لە رەمەزانی ساڵی 584 ی كۆچی.\nـ شەڕی رەمەزانی 1973 یان شەڕی ئۆكتۆبەر.\nـ شەڕی (قادسیە)ی دووەم 1980-1988.\nـ شەڕی چەتە تیرۆریستەكانی داعش 2014.\nـ تەقینەوە تیرۆریستیەكان لە بەغدا و پارێزگاكانی تر لە 2003-2017.\nنازانم ئەمە چ دووفاقییەكە موسڵمانان لە دەركەوتنی ئیسلامەوە تا بە ئەمڕۆمان دەگات تێیدا دەژین.. دوژمنانی مرۆڤایەتی و پەیامە لێبووردەییەكانی ئاسمان، بە ئەنقەست ئەم مانگەیان هەڵبژاردووە بۆ كوشتنی بێتاوانان و خوێنڕشتن و پێشێلكردنی پیرۆزیەكان و شكاندنی بەڵێننامەكان و غەدركردن لە موسڵمانان و ناموسڵمانانیش، لە سەرپێچیكردنێكی ئاشكرای ئەوەی كە لە قورئانی پیرۆزدا هاتووە، بەڵام وادیارە ئێمە لەم مانگە چاكەدا بەدبەختین بۆیە پەستی و بێزاریەكان و پیلانگێڕیەكان زیاتر دەبن..ئیتر لە دوژمنانەوە بن یان لە دەرودراوسێ و یاخود ئەوانەی لەسەر رۆڵەی هاونیشتمانی حسابن، لەوەیش دەچێت كە نزیكەكان یەكەمینەكان بن لە پیلان و سیخوڕی و فیتنە و پەرتكردن و دووڕوویی و چاوچنۆكیدا.\nوەك پەندەكە دەڵێت (ئەوەی جێگرەوەیەكی هەبێت نامرێت) ئەوەتا تیرۆر و ئەو پیلانگێڕیانەی كە باووباپیران ناویانەتەوە نامرن، ئەمڕۆ نەوەكان بە شێوە و جۆر و شێوازی دیكە و بە ئامرازگەلی پێشكەوتوو، بەڵام بەهەمان (عەقڵیەتی) وشكی توندی بەردینەوە، زیندووی دەكەنەوە. وەك ئەوەی ئەم مانگە پیرۆزە ئەو (دیواری نزم)ە بێت كە لە پەندە میللییەكەدا هەیە.. بەڵام ئەوە كێیە كە دەیەوێت ئازار بە نیشتمان و هاونیشتیمانیی بەڕۆژووبوو بگەیەنێت!.\nلە كۆتاییدا، شیرینیەكانی وەك زلوبیا و پاقلاوە و زنودلست و دۆڵمە و ماسیی برژاو و شۆربای نیسك ئامادەی سەر سفرەی رەمەزانن، بە كوێرایی چاوی دوژمنان.. یاریی (محێبس)یش لە هەموو یاریەكانی دوژمنانی ئەم نیشتمانە، باڵاتر و بەرزتر دەمێنێتەوە!.


سه‌رۆک ئۆباما: ئه‌مه‌ریکا و هیندسـتان 'یه‌کگرتوون' له دژی تێرۆرزمدا\nسه‌رۆک ئۆباما له ده‌می پـێشـکه‌شکردنی وتاره‌که‌ی له هوتێل تاج محه‌لی شـاری مۆمبای هیندسـتان و خانمی یه‌که‌می ئه‌مه‌ریکا میشێل ئۆباما له‌گه‌ڵیدا وه‌سـتاوه، شه‌ممه 6 ی یازده‌ی 2010\nسه‌رۆکی وڵاته یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مه‌ریکا باراک ئۆباما ڕۆژی شه‌ممه له شاری مۆمبای هیندسـتانه‌وه که ناوه‌ندی دارایی ئه‌و وڵاته‌یه ده‌سـتیکرد به گه‌شته‌که‌ی بۆ ئاسیا.\nسه‌رۆک ئۆباما له‌وێ گوتی ئه‌مه‌ریکا و هیندسـتان به یه‌کگرتووانه وه‌سـتاون له به‌رامبه‌ر بڕیاریاندا بۆ مسۆگه‌رکردنی ئاینده‌ی ئاسایش له دژی تێرۆرزم. گوتیشی له ئێسـتادا ئه‌مه‌ریکا و هیندسـتان له هه‌موو کاتێـک زیارتر ئاڵوگۆڕی زانیاریـیه ئاسایشـیـیه‌کان ده‌که‌ن، ئه‌وه‌ش له پـێناوی ڕێـگه‌گرتن له هێرشه‌کان و ڕاپـێچـکردنی هێرشبه‌ران بۆ به‌رده‌م دادگا.\nگوتیشی ئه‌و خوازیاره پاش کۆبوونه‌وه‌ی له‌گه‌ڵ سه‌رۆک وه‌زیری هیندسـتان مانمۆهان سینگ له نیوده‌لهی هاوکاریـیه‌کی قوڵـتر له‌گه‌ڵ هیندسـتاندا هه‌بێت له شه‌ڕی دژه تێرۆرزمدا.\nسه‌رۆک ئۆباما له هوتێل تاج محه‌ل قسه‌ی کرد که یه‌کێـک بوو له‌و شوێنانه‌ی له هێرشه تێرۆریسـتیـیه‌کانی مانگی یازده‌ی 2008 ی مۆمبای کرایه نیشانه و تیایدا 166 که‌س گیانیان له‌ده‌سـتدا.\nڕۆژنامه‌وانان و شیکه‌ره‌وانی سیاسی هیندی به خێرایی ئاماژه‌یان دا به‌وه‌ی سه‌رۆک ئۆباما له قسه‌کانیدا باسی له پاکسـتان نه‌کرد که بنکه‌ی 10 هێرشبه‌ره‌که بوو. هیندسـتان ئۆباڵی هێرشه‌کانی مۆمبای ده‌خاته ئه‌سـتۆی له‌شـکری تیبه‌ی بنکه له پاکسـتان.\nشایه‌نی باسه هیندسـتان یه‌که‌م شوێنی وه‌سـتانی سه‌رۆک ئۆبامایه له گه‌شـته 10 ڕۆژیـیه‌که‌ی بۆ ئاسیا که تیایدا سه‌نگی ده‌خاته سه‌ر په‌ره‌پـێدانی په‌یوه‌ندیـیه ئابوریـیه‌کان. هه‌روه‌ها سه‌ردانی ئه‌نده‌نوسیا و کۆریای باشور و ژاپـۆن ده‌کات.


رێگاي ئێوه بابه ت » په‌كه‌كه، وا مه‌كه!\n28 کانونی دووهەم 2019\nکد خبر 778\nپه‌كه‌كه، وا مه‌كه!\nپارتی كرێكارانی كوردستان هیچ پاساوێكی نه‌ماوه بۆ له‌وه زیاتر به‌كارهێنانی خه‌ڵكی باشووری كوردستان. به‌تایبه‌تیش پاش رووداوه‌كانی شیلادزێ، حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان و حكومه‌تی عێراق ناچارده‌بن بیر له چاره‌سه‌رێكی جدی بۆ ئه‌و دۆسێیه بكه‌نه‌وه كه وابكات چیدی له‌سه‌ر سنووره‌كان ئاگر و ئاسن به‌سه‌ر خه‌ڵكدا نه‌بارێت. ئه‌مه بووه‌ته پێویستی و ده‌بێ قه‌ندیلیش له‌مه تێبگات.\nله‌ماوه‌ی سی ساڵی رابردوودا، په‌كه‌كه یه‌كێك بووه له سه‌رئێشه گەورەکان بۆ هه‌رێمی كوردستان كه راستییه‌كه‌ی ده‌بوو به‌پێچه‌وانه‌وه بووایه. ئه‌وه‌ی پاساوی ته‌راتێنی داوه‌ته سوپای توركیا له خاكی باشووری كوردستان په‌كه‌كه‌یه. ئه‌وه‌ی وایكردووه ته‌نیا له‌سه‌ر سنووره‌كانی باشوور و باكووری كوردستان نا، به‌ڵكو له‌سه‌ر سنووری باشوور و رۆژهه‌ڵاتیش (به‌بیانووی شه‌ڕ له‌گه‌ڵ پژاك) گوندنشینان هه‌میشه ماڵ به‌كۆڵه‌وه بن و به تۆپباران و بۆمبارانی فڕۆكه شه‌هیدبن هه‌ر په‌كه‌كه‌یه.\nپار به‌هۆی داخرانی ئاسمانی كوردستانه‌وه، به به‌رده‌وامی به باكووری كوردستاندا هاتوچۆم ده‌كرد. هه‌ر شارێكی باكوور و هه‌ر كۆڵانێكی ئه‌و شارانه ئاسه‌واری وێرانی و خانووی ره‌شداگه‌ڕاوی پێوه‌بوو، مرۆڤه‌كانیش نائومێد و بێزار بوون. ئه‌و دۆخه شه‌ڕێكی خۆتڕێن دروستیكردبوو كه په‌كه‌كه له‌و به‌شه‌ی كوردستاندا له‌نێو شاره‌كان و به خۆشاردنه‌وه له‌پشت خه‌ڵكی سیڤیله‌وه هه‌ڵیئایساند و ناوی لێنا (شه‌ڕی خه‌نده‌ك). من به‌ر له ده‌ستپێكردنی ئه‌و شه‌ڕه‌ش چووبوومه باكووری كوردستان و ئه‌و خه‌نده‌قه نه‌فره‌تییانه‌م بینیبوو كه له‌جیاتی ئه‌وه‌ی دۆخی خه‌ڵكی باكوور چاك بكه‌ن، ژیانی هێنده‌ی دیكه كردنه دۆزه‌خ.\nدۆخه‌كه به‌ر له‌وكات وابوو كه به هه‌وڵی هه‌مووان، هه‌ده‌په و ئۆجه‌لان و ئاكه‌په و ئه‌ردۆغان خواستێكی جدییان بۆ چاره‌سه‌ركردنی كێشه‌كان و نه‌هێشتنی شه‌ڕ له توركیا له‌لا دروست ببوو. زۆربه‌ی باكووری كوردستان به‌فه‌رمی به‌ده‌ست ده‌وڵه‌ته‌وه بوو، به‌ڵام به‌كرده‌وه به‌ده‌ست هه‌ده‌په‌وه بوو. فراكسیۆنێكی گه‌وره‌ی كوردی له‌نێو په‌رله‌مانی توركیا هه‌بوو. كه‌س بڕوای نه‌ده‌كرد جارێكی دیكه كوردی باكوور بگه‌ڕێنه‌وه دواوه، به‌ڵام كه‌س ئاگای له‌و خه‌ونه خراپانه نه‌بوو كه سه‌ركرده شه‌ڕخوازه‌كانی قه‌ندیل بینیبوویان و ده‌یانه‌ویست وه‌دیبهێنن. ئه‌نجامه‌كه‌شی ئه‌وه‌بوو كه باكوور وێران بوو، ئۆجه‌لان گۆشه‌گیر كرایه‌وه و هه‌ده‌په هه‌موو شتێكی له‌ده‌ستدا و ده‌میرتاش گیرا و براده‌رانی قه‌ندیلیش وه‌كچۆن پێشتر له شاخ بوون، هیچ له ژیانیان نه‌گۆڕا و هه‌موو شتێك هه‌ر وه‌ك خۆی مایه‌وه.\nله‌ماوه‌ی چاره‌كه سه‌ده‌ی رابردوودا په‌كه‌كه هیچ شتێكی نه‌كردووه كه ببێته مایه‌ی ئارامی و خۆشگوزه‌رانی بۆ دانیشتووانی هه‌رێمی كوردستان. له‌سه‌ر سنووره‌كان هه‌ر سه‌رئێشه بووه، له ناوچه دابڕاوه‌كاندا هه‌ر مایه‌ی ده‌رده‌سه‌ری بووه و له نێوه‌وه‌ی هه‌رێمی كوردستانیش به دروستكردنی حیزبی پرۆكسی و رادیكاڵیزه‌كردنی گه‌نجان و خه‌ڵك ژیانی ناسه‌قامگیر كردووه. هۆیه‌كه‌شی روونه: په‌كه‌كه له‌جیاتی ئه‌وه‌ی رووی له باكووری كوردستان بێت، پشتی له باكوور و رووی له پارچه‌كانی دیكه‌ی كوردستانه. ئه‌مه‌ش بۆ حیزبێك كه ده‌مێكه وازی له چوار پارچه‌ی كوردستان هێناوه و ماوه‌یه‌كیش بانگه‌شه‌ی خۆسه‌ریی دیموكراتیكی كردووه به‌هه‌ده‌ردانی وزه و تواناكانیه‌تی له ئیشێكدا كه هی ئه‌و نییه.\nله قۆناخی داهاتوودا ده‌بێ هه‌ولێر كار له‌سه‌ر حه‌ساندنه‌وه‌ی هاووڵاتییانی بكات. پاش سی ساڵ له گۆنگه‌ڵی سه‌ربازی و سیاسی كاتی ژیانه بۆ ئه‌و خه‌ڵكه. یه‌كێك له پێشمه‌رجه‌كانی ژیانیش ئه‌وه‌یه كه خه‌ڵك هه‌ست به ئاسایش بكات، به‌داخه‌وه یارانی ئه‌شكه‌وت له قه‌ندیل ئه‌مه‌یان له ساڵانی رابردوودا تێكداوه و نابێ چیدیكه هه‌ولێر رێگه‌بدات درێژە بەمە بده‌ن. چونكه ئه‌گه‌ر به كوردایه‌تی و هه‌ستی نه‌ته‌وه‌ییش بێت، كوردایه‌تی ئه‌وه‌یه كه هه‌وڵبده‌ی ژیانێكی خۆش بۆ هاونه‌ته‌وه‌كه‌ی خۆت ده‌ستەبه‌ربكه‌ی نه‌ك لێی تێكبده‌ی.\nبرچسب ها : pkk , پژاك , پ‌ك‌ك , په‌كه‌كه , توركيا , سلێماني , هێمن عەبدوڵڵا , ھه‌رێمي_کوردستان


سەردانەکەی پاپا، سیاسەت و ئاین | KURDPLAT\nسەردانەکەی پاپا، سیاسەت و ئاین\nکوردپلات 3/05/2021 12:41:00 م ليست هناك تعليقات\nسەردانی پاپای ڤاتیکان لەم هەلومەرجە ناجێگیرەی عێراقدا، ئاماژەی زۆر لەخۆ دەگرێ بۆ ناوچەیەک پڕیەتی لە خوێنڕشتن و پێکدادان و نادادپەروەری، ئەو ناوچەیەش عێراقە. هەرچەندە سەردانەکەی لە بەرگێکی ئاینیدایە، لەبەر ئەوەی بۆ خاکی ئیبراهیم دێت، کە قبوڵکراوی هەرسێ ئایینەکەیە. پاپا کە مەرجەعی مەسیحی جیهانە، بووەتە هێمای ئاشتی بۆ جیهان ، بۆیە کاریگەری خۆی هەیە لەسەر سیاسەت و پێکەوە ژیانی ئایینەکان و دەیەوێ تێگەیشتنی هاوبەش لە نێوان ئاینەکاندا هەبێت.\nبۆ ئەم مەبەستە لە مانگی ٢ دووی ساڵی ٢٠١٩ لە ئەبوزەبی ئیمارات، لەتەک ئیمامی ئەزهەر ئەحمەد ئەلتەیب وەک نوێنەری سوننە بەڵگەنامایەکی لێکتێگەشتنیان واژۆ کرد بۆ ئاشتی و برایەتی ئایینەکان، لەم سەردانەیدا بۆ عێراق لەتەک ئەوەی سەردانێکی مێژووییە بۆ پاپاو بۆ عێراق، لە ناوەڕۆکیدا چەند پەیام و ئامانجی سیاسی لەخۆ گرتووە. یەکێک لەو ئامانجانە سەردانی نەجەف بۆ واژۆ کردنی لێکگەشتنی مەسیحی و شیعەکان. ئەمەش لەلایەک سوننەی عێراق نیگەران دەکات،\nچونکە گرنگیان پێنەدراوە لەم سەردانەدا. لەلایەکی دیکەوە قوتابخانەی قوم نیگەران دەکات، کە ئەم هەنگاوە پێگەی نەجەف لەبەرامبەر قوم بەهێز دەکات. ئەم سەردانەی پاپا هەر لایەک هەوڵدەدا بۆ بەرژەوەندی خۆی وەبەرهێنانی تێدابکات. لەنێوان هەرسێ پێکهاتە سەرەکییەکەی عێراق ( کورد ، شیعە ، سوننە) خاڵی بەهێز لای هەرێمی کوردستانە.\nچونکە پاپا دێتە عێراق و سەردانی مەسیحییەکان دەکات و دەبینێ ژمارەی مەسیحییەکان لە عێراقدا لە مەترسییەکی ترسناکدایە. ژمارەی مەسیحییەکان، کە ژمارەیان لە ملیۆن و نیوەوە تا ساڵی ٢٠٠٣ گەشتووەتە نیو ملیۆن کەمتر بەتایبەتی دوای داگیرکردنی موسڵ لەلایەن داعش، زۆربەی شوێنە پیرۆزەکانیان تێکدراو دەربەدەرکران.\nسەرەنجام هەموو ئەو مەسیحیانە لە هەرێمی کوردستان گیرسانەوەو کۆکرانەوە و بەحورمەتەوە داڵدە دران. لەهەمان کاتدا لەهەرێمی کوردستان مەسیحییەکان وئایینەکانی دیکە ئازادی تەواوی سیاسی وئاینی وکەلتورییان هەیە ، بۆیە دەکرێ هەرێمی کوردستان ئەو وێنەی پێکەوە ژیانی ئایینەکان لە کوردستان و پاراستنی مەسیحییەکان لە وێنای پاپادا جێگیر بکات. دڵنیام بەڕێز نێچیرەڤان بارزانی سەرۆکی هەرێمی کوردستان بەو زمانە بەرزەی خۆی لە پرۆسەی دواندندا دەتوانێ پەیامی مەزڵومییەتی کورد بگەیەنێتە پاپا و واقیعی پێکەوە ژیانی ئایینەکان بە ئامادەبوونی نوێنەری هەموو ئایینەکان نیشانی پاپا بدات. هەرچەندە ئامانجی سەردانەکەی زۆر ڕوون نییە، دەرەنجامەکەی چییە، گرنگ ئەوەیە وەک هەرێمی کوردستان وەک هەرێم قسە بکەین، نەک هەریەک لەلایەک بۆ خۆی بڵێ، چونکە هەلومەرجی دوای سایکس بیکۆ وەک تۆفانەکەی نوح وابوو، ئەوەی نەچووە کەشتییەکەی سایکس بیکۆ وە خنکا، بەڵام کورد لەئەنجامی پەلەقاژەی خۆی وتەسلیم نەبون بەشەپۆلەکانی سایکس بیکۆ هەرچۆن بوو ،ڕاستە نەچووە کەشتیەکەی سایکس بیکۆ، بەڵام وە ک (عوجی کوڕی حەنەق)، کە تەنها مەخلوق بووە لە کەشتییەکەی نوحدا نەبێت و نەخنکێت و ڕزگار ی ببێت. کوردیش هەرچەندە دەوڵەتی بۆ دروست نەکرا ، بەڵام نەشخنکا و درێژەی بەمانەوەی خۆی دا.\nئێستاش لەم تۆفانەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، لەهاتنی پاپادا گرنگە پەیامی خۆی جێگیربکات لەزهنی پاپادا، هیوادارم ئەم دۆخە ترازاوەی ماڵی کورد، کاریگەری نەرێنی لەسەر پەیامی هەرێمی کوردستان نەبێت بۆ هاتنی پاپا. کەواتە بۆبەرژەوەندی باڵای کوردستان وئایندەی کوردستان تەنها پەیامی ئازاری کوردبوون بگەیەنینە پاپا وهیچی دیکە بۆئەوەی لەکەشتی نوێی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا بەجێنەمێنێین .


پرۆژەیاسای بودجە خرایە بەرنامەی كاری دانیشتنی پەرلەمانی عێراقەوە\nپاش كۆكردنەوەی 150 واژوو بۆ ئەوەی پرۆژەیاسای بودجەی عێراق بخرێتە بەرنامەی كاری دانیشتنی پەرلەمانەوە، حەلبوسی ڕەزامەندی دەربڕی و ئەو پرۆژەیە خرایە بەرنامەی كاری دانیشتنی دووشەممەی داهاتووەوە.\nلە دانیشتنی ئەمڕۆی پەرلەمانی عێرقدا، دەیان پەرلەمانتار ناڕەزاییانە دەربڕی لەوەی پرۆژەیاسای بودجەی گشتیی عێراق نەخراوەتە كاری دانیشتنی پەرلەمانەوە و هەڕەشەی بایكۆتی دانیشتنەكانیان كرد، 150 واژوویان بۆ ئەو مەبەستە كۆكردەوە.\nپاش كۆكردنەوەی ئەو ژمارە واژووە، داواكارییان ئاڕاستەی محەمەد حەلبوسی، سەرۆكی پەرلەمانی عێراق كرد و داوایانكرد، پرۆژەیاسای بودجە بخرێتە بەرنامەی كاری دانیشتنی داهاتووی پەرلەمانەوە.\nبەگوێرەی ئەو داواكارییە كە وێنەیەكی دەستی تۆڕی میدیایی ئێستا كەوتووە، حەلبوسی لەسەری واژووی كردووە و بڕیاریداوە پرۆژەیاساكە بخرێتە بەرنامەی كاری دانیشتنی دووشەممەی داهاتووەوە.\nوەزارەتی تەندروستی: ملیۆنان ڤاكسین دەگەنە عێراق\nتەقینەوەیەك لە بەغداد "لە نزیك سەردانیكەرانی ئیمام كازم" ڕویدا\nجێگری سەرۆكی ئەنجومەنی نوێنەران ڕایدەگەیەنێت، پرۆژەیاسای بودجە ڕەوانەی سەرۆكایەتیی كۆمار كراوە. بەشیر حەداد، جێگری دووەمی سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەرانی…\nهەڕەشەكانی سەر ئاسایش و ئابوریی عێراق زیاتر دەبن\nژمارەیەك فڕۆكەی بێفڕۆكەوان كە كامێرای سیخوڕییان پێوە بووە، لە بەندەری ئوم قەسڕ لە باشووری عێراق لەلایەن هێزە ئەمنییەكانەوە…


◄ Result: Found 142, page 1 of 15 Items per page: 🗐 1 🗐 5 🗐 10 🗐 25 🗐 50 🗐 100\n📝 11 چەتەی داعش لە پێشڕەوییەکانی شەڕڤاناندا کوژران 23-09-2018 Documents\n📅 Added on Sep 23 2018 10:36PM\n👁 This item has been viewed 3,480 times\nقەسەدە رایگەیاند، کە شەڕڤانانیان لە شەڕی قۆناغی کۆ [ More... 👁] ✖ ✖ 0 2 ✔ 99% ✍ H.B. 23-9-2018 22:36:46\n📅 Added on Jan 6 2019 8:49PM\n👁 This item has been viewed 1,199 times\nناوی ناو شۆڕش: شەڕڤان سەردار ناو و پاشناو: ئازاد [ More... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 94% ✍ S.E. 6-1-2019 20:49:03\n📊 ئاژانسێکی تورکی: ئەمەریکا 70 بارهەڵگر هاوکاری سەربازی ناردوە بۆ شەڕڤانان Statistics and Surveys\n📅 Added on Sep 10 2017 8:08PM\n👁 This item has been viewed 2,849 times\nخەندان، خۆشناو حسێن ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەر [ More... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 1 ✔ 93% ✍ H.B. 10-9-2017 20:08:49\n📷 ئامادەکردنی خواردن بۆ شەڕڤان و پێشمەرگە لەلایەن دامەزراوەی دایکی شەهیدانەوە Image and Description\n📅 Added on Nov 11 2014 9:35PM\n👁 This item has been viewed 18,623 times\n... [ More... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 66% ✍ H.B. 11-11-2014 21:35:58\n📊 ئاماری شەڕو خۆڕاگریی شەڕڤانان لە بەرامبەر 48مین ڕۆژی هێرشەکانی تورکیادا Statistics and Surveys\n📅 Added on Nov 27 2019 10:45AM\n👁 This item has been viewed 839 times\nجموجوڵەکانی سوپای تورکی داگیرکەر بە فڕۆکەی جەنگیی [ More... 👁] ✖ ✖ 0 2 ✔ 93% ✍ J.O.E. 27-11-2019 10:45:24\n📷 ئاڵای ژنە شەڕڤانە ئێزدییەکان لە پایتەختەکەی داعشدا دەشەکێتەوە Image and Description\n📅 Added on Sep 15 2017 1:49PM\n👁 This item has been viewed 2,676 times\nشەڕڤانانی یەکینەکانی ژنانی شنگال- یەپەژە، کە بەشدا [ More... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 96% ✍ E.Î.F. 15-9-2017 13:49:12\n📅 Added on May 31 2016 10:26PM\n👁 This item has been viewed 2,486 times\nناوی ڕێکخراوەیی: ئاخین شەڕڤان ناو و پاشناو: ئایا [ More... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 70% ✍ S.E. 31-5-2016 22:26:56\n📅 Added on Jun 22 2016 5:54AM\nناوی ڕێکخراوەیی: شەڕڤان زرافک ناو و پاشناو: ئۆرها [ More... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 80% ✍ S.E. 22-6-2016 5:54:20\n📅 Added on Jun 15 2016 2:50PM\n👁 This item has been viewed 2,324 times\nناوی ڕێکخراوەیی: شەڕڤان خەلج ناو و پاشناو: ئیبراه [ More... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 70% ✍ S.E. 15-6-2016 14:50:27\n📅 Added on Jun 11 2016 12:37AM\n👁 This item has been viewed 3,973 times\nناوی ڕێکخراوەیی:ئازاد شەڕڤان ناو و پاشناو: ئەحمەد [ More... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 80% ✍ S.E. 11-6-2016 0:37:32\nRelated files 46,690\n| Page generation time: 4,508 second(s)!


خەونەكانمان چیمان پێدەڵێن و مانای چی دەگەیەنن\n668 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nشارپرێس: رەوەند ئیسماعیل\nئایا دەزانیت كەسێك بە تێكڕا بۆ ماوەی ٦ ساڵ لە ژیانی لە خەون بینیندا بەسەر دەبات؟ ئێمە هەموو شەوێك چەندین خەون دەبنین، هەرچەندە تەنیا لە %٥ مان بیر دەمێنێت لە خەونەكان.\nتا ئێستاش نهیێنیەكی گەورە چواردەوەری خەنی داوە، ئایا مانایان چییە . بۆ هەر لە بنەڕەتەوە بوونیان هەیە، هەرچەندە تۆێژەرەوان بیرۆكەكانیان یەك خستتەوە بۆ زانینی سودەكانی خەون بینین.\nلەهەمان كاتدا دەرووناسەكان لەسەر لێكدانەوەی ئەو خەونە جیاوازانەی، كە هەموومان هاوبەشی تێیادا دەكەین توێژینەوەیان لەسەریان كردووە.\nئایا خەونەكان مانایان چییە؟ لێكدانەوەی ئەو خەونانەی كە زۆرێك لە خەڵك ئەزمونیان دەكەن\nهەندێك لە خەونەكان بێمانان، بەڵام هەندێكیان لە هەندێك جۆری جیاوازدا لەیەكچوون. قسە كردن لەسەر تاكەكان، كە خەونێكی تایبەت دەبینن و دەرووناسەكان چەند بیرۆزێكیان دۆزیوەتەوە بۆ زانینی و لیكدانەوەیان.\nئەگەر تاوەك ئێستا بیرت لەوە كردبێتەوە ئایا خەونەكانت مانایان چییە ؟ ئەوا لێرەدا چەندی لێكدانەوەدەخەینە ڕوو، كە یارمەتیت دەدات بۆ زانین و لێكدانەوەیان.\nئایا مانای چییە، كە لەخەندا بێ بەرگ یاخود ڕووت دەربكەویت ؟\nڕووت دەركەوەتن لە خەندا مانای ئەوە دەگەیەنێت، كە شتێكی شاراوەت هەیە ناتەوێت پێی بزانن و ئامادە نیت بۆ دەرختنی و ترسێكی گەورەت هەبووە لە دەرخستیان.\nكاتێك ئەگەر بەجۆرێك كە لە خەنەكەتدا كەسەكان نەترسان لێت كاتێك بە شێوەیەكی ڕووت دەركەوتویت، ئەوا هیچ شتێك نیە كە خەمی بۆ خۆیت، بەڵام كاتێك كەسەكانی چواردەورت تووشی شۆك بوون وهەستیان بە ناخۆشی كرد ، ئەوە لاوانەیە مانای وابێ كە بەڕاستی بێزارین . بەڵام لایایەكی دیكەوە ئەگەر گرنگیمان نەدە بەوەی كە ڕووت دەردەكەوین ،ئەوا بەوە لێكدەدرێتەوە كە باوەڕمان بە خۆمان هەیە.\nمانای كەوتنە خوارەوە چییە لە خەون دا ؟\nكەوتنە خوارەوە لە خەون دا جۆرێكە لە دڵە ڕاوكێ، ئەم جۆرە خەونانە نا ئارامی دەخاتە ڕوو بەرامبەر شتێك كە ناتوانین كۆنترۆڵیان بكەین، هەر لەبەر ئەوەشە خەومان لی تێكدەچێت\nڕاوەدونان لە خەنودا چی دەگەیەنێت؟\nئەمەش یەكێكە لەو جۆرە خەونانەی كە زۆرێك كەس ئەزموونی دەكەن، ئەویش دەگەرێتەوە بۆ بێتاقەتی، و ئەوە دەدەخەن كە دەمانەوێت خۆمان لە كێشەیەك، كەسێك یاخود شتێك كە بەدواماناەوەی، دوور بخەینەوە.\nلە لایەنیێكی دیكەوە لەوانیە مانای وابێت كە بەدوای خەونێكدا دەگەرێیت بۆ بەدەستهێنانی.\nتاقیكردنەوە مانای چییە لە خەوندا؟\nهەندێ كات لە خەوندا خۆمان دەبینین لە كاتی تاقیركدنەوەیەكداین، كە پێشتر خۆمان بۆ ئامادە نەكردووە.\nئەو سیناریۆیە لەوانییە بەو جۆرە بێت، كە خۆمان بۆ تاقی كردنەوەیەك ئامادە كردبێت، یاخود سیمیناریكی گرنگ.\nخەون بە ددانەكانمانەوە مانایان چییە؟\nهەستێكی نامۆیە كە مرۆڤ لە خەونەكەیدا هەموو ددانەكانی لەدەست داوە. شارەزایانی خەون بینین ، دەڵێن ددان هێمانی هێزو دوانا دەگەیەنێت، لە كاتی لەدەست دانییان، هەست بە بێهێزی ،شەرمەزاری، دەكەین و ناتوانین بەشێوەیەكی ڕەوان پەیوەندی بكەین لەگەڵ یەكدی.\nمژدە چییە لە خەوندا؟\nهەندێ كەس باوەڕیان وایە كە خەونەكان پێشبینی داهاتوو دەكەن،هەر چۆنێك بێت، هەگەر خەونێكت هاتە دی ، ئەوە بەهۆی ڕووداوێكی سوتفەوە بووە، تۆ هەوڵدەدەیت كە بیهێنیتە دی. یاخود بەپێی خەونەكەت دەتەوێت بیهێنیتە دی.\nدووبارەبوونەوەی خەون مانای چییە ؟\nهەندێ خەون زوو زوو خۆیان دووبارە دەكەنەوە و هەچەندە هەندێكیان هەمیشە نەرێنی نین، بەڵام پەیوەندیان بەوە هەیە كە لە ژیان دا هەندێ كیشەو ململانێت توشبووە ، ئەو كێشانە چارەسەر بكە، و لەو جۆرە خەوناننە ڕزگارت دەبێت.


سازاندنی مێشک و دڵ\nWednesday, 06.02.2021, 1:13\nئەم بابەتە لە زنجیرەی (Missing Links)، کە لەلایەن دکتۆر گرێگ برەیدن (Dr. Gregg Braden) پێشکەشدەکرێت لە ڕووتەختی گایا (Gaia)، وەرگیراوە و وەرگێڕدراوە.\nپێکهاتنی ئاڵۆزی DNA دێرین، بریتییە لەوەی کە بوونی ئێمەی مرۆڤ دیاریدەکات و جیامان دەکاتەوە لەهەموو زیندەوەرێکی تر. هەروەها ئەوەی بریتییە لەو وردەکاریەی؛ لەو کار و فرمانە نائاسایی و ڕێکەوتی پێکهاتنەی DNA، کە پێشنیاری شتێکی زۆر زیاتر لە سروشت و پەرەسەندنی تێوەگلاو دەکات لە پێکهاتنیدا. شتێکی تر دەبێت ڕوویدابێت، لێرەوە زانستە ڕاستەقینەکە دەوەستێت و کۆتایی دێت، چونکە وەڵامی ئەوەی کە چ شتێک DNA پێکهێناوە ناتوانرێت بەشێوەیەکی زانستیانە بسەلمێنرێت، لانیکەم هەتاوەکو ئێستا.\nبەڵام ئەوەی کە دەیزانین، بە دڵنیاییەکی تەواوەوە، ئەوەیە کە بەهۆکاری ڕیکخستنی بۆماوەییمانەوە؛ بەهۆکاری ئەوەی کە ئەم پێکهاتنەی DNA ڕوویداوە و کڕۆمۆسۆمی ژمارەی ٢ی مرۆڤمان هەیە، ئێمەی مرۆڤ توانای نائاساییمان هەیە! کە هەر کاتێک کە هەڵیدەبژێرین و دەمانەوێت، بە خواستی خۆمان، ئێمە دەتوانین بەئاگابێینەوە. لەم بابەتەدا، ئەم توانایانە دەخەینەڕوو و فێردەبین کە بەڕاستی گەیشتن بە لوتکەی تواناکانی ئێمە وەکو مرۆڤێک چییە؟!\nیەکێک لە باوەڕە کلیلییەکانی بیردۆزە پەرەسەندنەکەی داروین، لەلایەن یەکێک لە هاوکارەکانیەوە پێشکەشکراوە بەناوی ئالفرێد واڵەس. هەر لەو سەردەمەدا، واڵەس لێکۆڵەر و زانایەک و هەروەها پاڵپشتێکی ئەم بیردۆزە بوو. ئەو باوەڕی بە بیردۆزی پەرەسەندن هەبوو و تەنانەت هاوکاری داروینی کردووە بۆ بنیاتنانی ئەم بیردۆزە. ئەو باوەڕەی کە ئالفرێد واڵەس پێشکەشی کرد کە ئێستا بووە بە ڕوویەکی کلیلی بیردۆزی پەرەسەندن، بەشێوەیەکی سادە بریتییە لەمە: سروشت تەنها ئەو شتانەمان پێدەدات کە پێویستیمان پێی هەیە، لەو کاتەی کە پێویستیمان پێی هەیە. بەواتایەکی تر، سروشت تەنها ئەو کاتە توانای گەرمکردنەوەی جەستەمان پێدەدات کاتێک کە پلەی گەرمی ساردترمان هەیە و پێویستیمان بە گەرمبوونەوە هەیە. یاخود، سروشت تەنها کاتێک توانای بینینمان لە تاریکیدا پێدەدات، کە پێویستیمان پێی هەیە. حەز دەکەم کە بەتەواوەتی ئەوەت بۆ بخوێنمەوە کە ئالفرێد واڵەس نووسیویەتی، چونکە ئەمە بنچینەی هەموو ئەوە دادەڕێژێت کە لە دەرەنجام پێی دەگەین و بۆمان دەردەکەوێت لە دۆزینەوە تازەکانەوە. لە کۆتا بەشی پەرتووکی ناونیشانکراوی بە "پیشنیارەکان بۆ بیردۆزی هەڵبژاردەی سروشتی،" کە لە ساڵی ١٨٧٠ بڵاوکراوەتەوە، ئالفرێد واڵەس ئەمەی نووسیوە: "سروشت هەرگیز زیاد-نابەخشێت بە بوونەوەرێک لەسەروو پێداویستیەکانی بوونی ڕۆژانەوە." کێشەکەش لەوەدایە، کە ئێمە هەموومان زیادمان پێبەخشراوە وەکو بوونەوەرێک! دەزانیت بۆچی؟ لەبەرئەوەی ئێمەی مرۆڤ ٢٠٠ هەزار ساڵ پێش ئەمڕۆ دەرکەوتین و هەر لەگەڵ دەرکەوتنماندا هەموو ئەو تایبەتمەندییە پێشکەوتووانەمان هەبوو کە جیاماندەکاتەوە لە هەموو بوونەوەرێکی تر. بەهێواشی تایبەتمەندییەکانمان گەشەی نەسەندووە لە ماوەیەکی درێژدا، بۆ نموونمە، کاتێک کە ٢٠٠ هەزارساڵ لەمەوبەر دەرکەوتین مێشکێکمان هەبوو کە بەڕێژەی ٥٠٪ گەورەتربوو لە نزیکترین بوونەوەری هاوسێی سەرەتایی خۆمان، کە دەبووا ئەم مێشکەی ئێمەی مرۆڤ بەهێواشی لە ماوەیەکی درێژدا پەرەی سەندبا. ئێمە دەمانتوانی قسەبکەین، تایبەتمەندی پێشکەوتووی وەکو پەنجە گەورەمان هەبوو کە ڕێگەمان پێدەدات چەندین شت ئەنجامبدەین، زمانێکی ئاڵۆزمان هەبوو، هەروەها شتێکی ترمان هەبوو کە پێی دەوترێت تۆڕێکی دەماری فراوان و درێژکراوە. تۆڕی دەماری پێشکەوتوو و درێژکراوەی ئێمە ئەو توانایانەمان پێدەبەخشێت کە هیچ بوونەوەرێکی تر، لانیکەم هیچ بوونەوەرێکی تر کە تا ئەمڕۆ پێی ئاشناین لەسەر ڕووی زەوی، نیەتی. کاتێک کە پێشوازی لەم تایبەتمەندی و هەروەها ئەو شتانەش دەکەین کە ئەو تایبەتمەندییانە پێمانی دەڵێن، ئەوا دەرگایەکمان بۆ دنیایەک لە ئەگەری تەواو تازە و نوێ بۆ دەکرێتەوە، هەروەها واتایەکی تەواو جیاوازمان بۆ دەردەکەوێت لەوەی کە بەڕاستی گەیشتن بە لوتکەی تواناکانمان چییە وەکو مرۆڤێک لە جیهانەدا.\nلە دۆزینەوەیەکی کەمێک تازەوە دەست پێدەکەم لەبارەی دڵەوە، کە لە ساڵی ١٩٩١ ئەنجامدراوە. مرۆڤایەتی هەر لە ساڵانی ١٩٦٠ هەتاوەکو ئێستا نەشتەرگەری ئاڵوگۆڕی دڵی ئەنجامداوە، تا ڕادەیەکیش ئەم نەشتەرگەریانە بەسەرکەوتوویی تێپەڕبوون نەوەکو هەموو ڕۆژێک هەر نەشتەرگەریەک کە ئەنجامبدرێت سەرکەوتوو بێت، بەنزیکەیی ساڵانە ٥ هەزار نەشتەرگەری دڵی ئەنجامدراو سەرکەوتوو دەبێت. زاناکانیش، سەرکەوتنی ئەم نەشتەرگەریانەی دڵ دەخەنەپاڵ ئەو باوەڕەی کە ئێمە هەموو شتێک دەزانین لەبارەی دڵەوە. هەر لەبەر ئەمەشە، کە دۆزینەوەیەکی لەم شێوەیەی ئێستا پیشانی ئێوەی دەدەم، هۆشیارمان دەکاتەوە لەوەی کە چۆن ئێمە هەتاوەکو ئێستا بەردەوامبووین لەسەر ئەم نەشتەرگەریانە بەبێ زانینی ئەوەی کە ئەم دۆزینەوەیە چیمان پێدەڵێت؟ دۆزینەوەکە بریتییە لەوەی، کە زانایان ئێستا بۆیان دەرکەوتووە نزیکەی ٤٠ هەزار خانەی تایبەت هەیە لەناو دڵمان کە بەشێوەیەکی زۆر ڕێکوپێک خەستبوونەوە. ئەم خانە تایبەتانە ناودەبرێن بە "دەمارە تەوەرەیی هەستەوەری،" کە لە ناوەکەیانەوە دەردەکەوێت دەمارەخانەی هاوشێوەی خانەکانی مێشکن، بەڵام لەناو مێشکمان نین، بەڵکو لەناو دڵمان بەشێوەیەک خەستبوونەوە، کە زانایان ئێستا ئەم خانانە ناودەبەن بە "مێشکە بچووکەکەی ناو دڵ." یەکێک لەو شتانەی کە زۆر سەرنجی منی ڕاکێشاوە بریتییە لەو زانایەی کە دۆزینەوەکەی ئەنجامداوە، چونکە کۆتا ناوی بریتییە لە “Armour” کە بەواتای "خۆشەویستی" دێت لە زمانی فەڕەنسیدا، بەڕاستی ناوەکەی زۆر جوان لەگەڵ دۆزینەوەکەیدا یەکدەگرێتەوە. بەڵام بەهەرحاڵ، ئەو دۆزینەوەیەکی زۆر ناوازە و گرنگی ئەنجامداوە، ئەم خانانەی دڵ بەشێوەیەکی سەربەخۆ لە خانەکانی مێشک فێردەبن؛ بەشێوەیەکی سەربەخۆ لە خانەکانی مێشک بیردەکەنەوە؛ بەشێوەیەکی سەربەخۆ لە خانەکانی مێشک هەستدەکەن. کەوابێت ئەوەی بۆمان دەرکەوتووە ئێستا، ئەوەیە کە شێوازێکی ژیری جەختکراومان لەسەر دڵ هەیە کە بەتەواوەتی دەتوانێت دابڕاو لەوە کاربکات کە ئاساییانە دەیزانین لە مێشکماندا. هەروەها هەر وەکو دواتر بۆت دەردەکەوێت، دەتوانرێت هەردووکیان یەکبخرێن و بگونجێندرێن بەیەکەوە، هەردوو دەمارەخانەکانی مێشک و دڵمان دەتوانرێت بسازێنرێن بەیەکەوە بەشێوەیەکی زۆر ڕێکوپێک بۆ بەئاگاهێنانەوەی کار و کردەوەی توانا نائاساییەکانی نێوانیان.\nبەڵام پێش ئەوەی بچینە ناو ئەمەوە، دەمەوێت هەندێک نموونەت پێشکەش بکەم لەوەی کە تا چەند ئەم خانانەی دڵ و کار و فرمانەکانیان ڕاستەقینەن. وەرگرانی دڵ دوای نەشتەرگەریەکی سەرکەوتوو لە ئاڵوگۆڕی دڵ، تایبەتمەندی و جۆرێتی کەسایەتی جیاوازیان تیادا دەردەکەوت وەکو لەو شێوەیەی کە پێشووتر بیریان پێ لە خودی خۆیان و ژیانیان دەکردەوە پێش نەشتەرگەریەکە. یەکێک لەو نموونانە بریتییە لە چیرۆکی ئافرەتێک کە دڵی پیاوێکی وەرگرتبوو، بەگشتی زانیاری لەبارەی بەخشەری دڵەکەوە بڵاوناکرێتەوە و تەنانەت بە وەرگرەکەش نابەخشرێت لەبەرئەوەی کە لە دادگاکان ئەم زانیارە هەڵگیراوە. بەڵام دەتوانرێت ئەم زانیاریانە بەچەندین ڕێگا بدۆزرێنەوە، تەنها ئەوەیە کە هەمیشە بەشێوەیەکی باو نادۆزرێنەوە. نەشتەرگەری ئاڵوگۆڕی دڵەکە بۆ ئافرەتەکە سەرکەوتوو بوو، کاتێک کە پزیشکەکە هات بۆئەوەی کە بارودۆخی بپشکنێت، پرسیاری کرد کە هەست بە چی دەکەیت؟ ئەویش لە وەڵامدا وتی، زۆرباشم، برسیمە. پزیشکەکەش وتی، زۆرباشە، داوا لە نەخۆشخانەکە دەکەم تا هەندێک خواردنت بۆ بهێنن. بەڵام ئافرەتەکە ڕاستەوخۆ وەڵامیدایەوە و وتی کە من خواردنی نەخۆشخانەکەم ناوێت، بەڵکو داوای چەند جۆرێکی زۆر دیاریکراوی خواردنی کرد. ئەوەشی کە سەرنجڕاکێشە لێرەدا ئەوەیە، کە ئەمانە ئەو جۆرە خواردنانەبوون کە ئەو هەرگیز لە ژیانیدا نەیخواردبوون پێش ئەوەی نەشتەرگەریەکەی ئاڵوگۆڕی دڵی بۆ ئەنجامبدرێت. خواردنەکان زۆر جۆری دیاریکراوبوون و تەنها یەک شوێن هەبوو کە دەتوانرا ئەم خواردنانەی لێ بدۆزرێتەوە، ئەویش چێشتخانەی خواردنی خێرای KFC بوو، KFC تەنها خواردن بوو کە حەز و ئارەزووەکانی خاترجەم دەکرد. دوای ئەوەی کە لە نەخۆشخانەکە دەرچوو، ئافرەتەکە دەیەویست بزانێت کە ئەو دڵە هی کێیە ئەو وەریگرتووە. هەرچەندە کە تۆمارەکان شاردرابوونەوە بەڵام خۆی هەندێ پشکنینی ئەنجامدا و بەدواداچوونی کرد لە هەندێ تۆماری پرسنامە لە ڕۆژنامەکانەوە لە شارۆچکە بچووکەکەیدا، ئینجا بۆی دەرکەوت کە ئەو دڵەی وەریگرتووە هی پیاوێکە کە بە مۆتۆرسکیلێک لە ڕووداوێکی هاتووچۆدا مردووە. هەروەها توانی لەڕێگەی پرسنامەکەشەوە خێزانی پیاوەکە و دایک و باوکی بدۆزێتەوە، تاوەکو پەیوەندیان پێوە بکات و قسەیان لەگەڵدا بکات بۆئەوەی لەبارەی ژیانی ئەو پیاوەوە زیاتر بزانێت کە ئێستا دڵی هەڵگرتووە. هەروەها لە گفتوگۆ لەگەڵ خێزانی پیاوەکەدا، ئەوەشی بۆدەرکەوت کە خۆشترین ژەمی خواردن بەلای ئەو پیاوەوە بریتی بووە لە KFC. کاتێکیش کە پزیشکەکان چیرۆکێکی لەم شێوەیە دەبیستن، هەمیشە دەڵێن، کە ئەمە چ ڕێکەوتێکە؟ ئینجا دواتر پشتگوێی دەخەن و بەردەوام دەبن لەسەر نەشتەرگەری دواتر بۆ ئاڵوگۆڕی دڵێکی تر.\nچیرۆکی لەم شێوەیە چەندین جار ڕوویداوە، بەڵام هەمیشە هەر تەنها وەکو چیرۆکێکی ئاسایی پەسەدنکراون و هیچی تر، هەتاوەکو یەک چیرۆکێکی دیاریکراو هەموو شتێکی گۆڕی. ئەمەیان بریتییە لە چیرۆکی کچێکی تەمەن ٨ ساڵان لە شارۆچکەیەکی بچووک لە خۆرئاوای ناوەڕاستی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، کە دڵی کچێکی تری بچووکی تەمەن ١٠ ساڵی وەرگرتووە. بەگشتی پزیشکەکان هەوڵدەدەن تا دەتوانن دڵی بەخشەر بەشێوەیەکی هاوتەمەن بگونجێنن لەگەڵ وەرگرەکەدا، بۆیە کەسێکی زۆر مناڵ دڵێکی گەورەی کەسێکی زۆر بەتەمەن وەرناگرێت. کچە بچووکەکە نەشتەرگەریەکەی سەرکەوتووانە تێپەڕکرد، بەڵام ڕاستەوخۆ دوای نەشتەرگەریەکە شتێک ڕوویدا، ئەویش ئەوەبوو کە خەونێکی دەبینی. بەردەوام کچەکە خەونێکی ناخۆشی دووبارەبۆوەی دەبینیەوە، خەونێکی وەکو کابوس. هەموو شەوێک نەبوو کە ئەم کابوسەی دەبینی، بەڵام چەندین جار لە هەر هەفتەیەکدا، بە ڕادەیەک کە پزیشکەی بۆی دەرکەوت شتێکی تر هەیە دەگوزەرێت لەبارەی ئەمەوە. بەڵام ئەمە شتێک بوو لە دەرەوەی مەودای شارەزایی ئەودا، بۆیە پزیشکەکە وتی کە من کاری خۆم بەئەنجام گەیاندووە و دڵێکی ترم بەسەرکەوتوویی پێداویت و ئێستا دەتوانیت بڕۆیت ژیانی خۆت بژیت، بەڵام پێموایە کە دەبێت قسە لەگەڵ کەسێکی تردا بکەیت لەبارەی ئەو خەونانەوە کە ئەزموونی دەکەیت. بۆیە پزیشکەکە خۆی ناردی بۆلای پزیشکێکی دەروونی و ئەویش ڕاستەوخۆ درکی بەوە کرد کە ئەمە خەونێکی ئاسایی نییە، چونکە تایبەتمەندی یادەوەری لەخۆدەگرێت ئەو خەونە. بەڵام پرسیارەکە ئەوەیە، کە ئەمە یادەوەری کێیە؟ ئەمە یادەوەری کێبوو کە ئەم مناڵە بچووکە شەو بەدوای شەو خەونی پێوە دەبینی؟\nوێنەکێشێکی دادوەرییان هێنا بۆ ئەوەی کچە بچووکەکە هەموو ئەو وردەکاریانەی پێببەخشێت لە هەموو ئەو نیشانانەی کە دەیبینی لە یادەوەریەکە هەر کە بە خەونەکەدا تێدەپەڕی، خەونەکەش زۆر هاوشێوەبوو هەموو شەوێک: هەمیشە لە شەودا دەستپێدەکات، لەناو دارستانێک، زۆر بەخێرایی ڕادەکات لەبەرئەوەی کە کەسێک، پیاوێک، پیاوێکی گەورە، بەدوای دەکەوێت. زۆر بەخێرایی لە تاریکایی دارستانەکە ڕادەکات و قاچی گیر دەبێت، دەکەوێتە سەر زەوی و پیاوەکە پێی دەگاتەوە، ئینجا هێرشی دەکاتەسەر، سەیری ناو چاوەکانی دەکات هەر کە هێرش دەکاتەسەر کچە بچووکەکە و هەندێ قسەی زۆر دیاریکراوی پێدەڵێت. کچەکە ئەم قسانە بۆ وێنەکەشێکە دەڵێتەوە، ئینجا دواتر پیاوەکە دەیکوژێت و ژیانی لەناو دەبات. ئێستا، پیاوەکە وێنەیەکی هەیە لە یادەوەری کچە بچووکەکە لە خەونەکانەوە، لەو پیاوەی کە بینی و هەروەها وێنەکیشەکە ئەو قسانەشی لابوو کە پیاوەکە دەیوت کاتێک کە ژیانی کچەکەی لەناودەبرد. ئەم زانیاریانە لە شارۆچکە بچووکەکەدا پێشکەشی لایەنە دەسەڵاتدارەکان کرا لە هەموو بڵاوکراوە فەرمیەکانەوە، زۆری نەبرد تا ئەو پیاوەیان دۆزیەوە کە یەکیدەگرتەوە لەگەڵ وێنەکەدا. هەروەها کاتێک کە دەستگیریان کرد و لێپرسینەوەیان لەگەڵدا کرد، زۆر بەخێرایی کەوت و دانی بەوە دانا کە ئەو کچەکەی کوشتووە. تەنانەت کاتێ کە لێپرسەرەوەکان داوای وردەکاریەکانی تاوانی لەناوبردنی ژیانی کچەکەیان لە پیاوەکە دەکرد، بەتەواوەتی هەمان ئەو قسانەی بەوان دەوتەوە کە کچە بچووکەکە بۆ وێنەکێشەکەی وتبووەوە. لەسەر بنچینەی بەڵگەی ئەم یادەوەریە لە خەونی ئەو کچە بچووکە، پیاوەکە تۆمەتبار کرا و دادگایی کرا، هەروەها ئێستا بەندکراوە بەتاوانی کوشتنی ئەو کچە بچووکەی دڵەکەی لێوەرگیراوە. ئەمە هەمووی تەنها بەهۆکاری ئەوە ڕوویدا، کە یادەوەری کچە کوژراوە لەناو خانەکانی دڵیدا هەڵگیراوە کە ئێستا لە جەستەی کچە وەرگرەکەدان. من تەنها لەبەر یەک هۆکار ئەم چیرۆکە بۆ ئێوە دەگێڕمەوە، ئەویش بریتییە لەوەی کە تا چ ڕادەیەک یادەوەریەکانی ناو دڵمان ڕاستەقینەن.\nئێستا زانراوە، کە ئەم خانە تایبەتمەندانەی دڵ دەتوانن سێ فرمان ئەنجامبدەن: فێردەبن، بیریاندێتەوە، هەروەها بەسەربەخۆیی لە خانەکانی مێشکمان بیردەکەنەوە. هەروەها دەتوانرێت بگونجێندرێن و بسازێنرێن، بۆ ئەوەی کە بەیەکەوە لەگەڵ خانەکانی مێشکمان کاربکەن. مێشک و دڵ گەرچی دوو ئەندامی جیاوازن لە یەکتر، بەڵام تۆڕێکی فراوانی دەماری هاوبەشیان هەیە بەیەکەوە کە تەنها بەهۆکاری پێکهاتنی بۆماوەییەوە دروستبووە بەر لە زیاتر لە ٢٠٠ هەزار ساڵ پێش ئەمڕۆ، ئەو پێکهاتە بۆماوەییەی کە ئێمە دەکات بەم مرۆڤەی ئێستا. بەگشتی، ئێمە لە کلتووری خۆماندا زۆر بە مێشکمانەوە بەستراوینەوە، تەنانەت هەندێ کات دڵمان بەلاوە دەنێین، بەتایبەت لەلایەن نێرینەکانەوە، بەشێوەیەک پەروەردەکراوین کە ئەو هەستەی لە دڵمانەوە دێت بەتەواوەتی بەلاوەی بنێین. هەندێ کلتوور هەیە، کە ڕێک پێچەوانەی ئەمە ئەنجام دەدات، وەک کلتووری کۆگی لە ئەمریکای باشور، ئەوان جەخت لەسەر گەشەدان بە بیرکردنەوە، هەستکردن، هەروەها یادەوەری دڵی منداڵەکانیان دەکەنەوە پێش هەموو شتێک بۆماوەی چەند ساڵێک، ئینجا دواتر دەخرێنە ناو دنیاوە بەهەموو ئەو چالاکیە فیزیاییانەوە کە پەرە بە بیرکردنەوەی مێشکیان دەدات. ئەوان لەڕێگەی دڵیانەوە لەبارەی جیهانی مێشکیانەوە فێردەکرێن، لە کاتێکدا کە ئێمە پەروەردەکراوین لەڕێگەی جیهانی مێشکمانەوە لەبارەی دڵمانەوە فێرببین. من ناڵێم کە هیچ کامێک لەمانە ڕاستن یان هەڵە، باشن یان خراپە، بەڵکو تەنها دوو ڕێگەی زۆر جیاوازن لە پێشوازیکردن لە توانا شاراوەکانمان، ئەوەش مەبەستی منە لە هەموو ئەم باسە و هۆکاری ئەوەیە کە بۆچی هەموو ئەم شتانەت بۆ ڕووندەکەمەوە.\nئێمەی مرۆڤ ئەم توانا شاراوانەمان هەیە و هەبووە هەر لەو کاتەوە کە دەرکەوتووین لەسەر ڕووی ئەم زەویە، بەشێوەیەکی هێواش گەشەی نەسەندووە لەماوەیەکی درێژی کاتدا، سروشت زیادی بە ئێمە بەخشیوە لەم توانا شاراوانەوە. کاتێک کە دڵ و مێشکمان دەسازێنین بەیەکەوە، ئەو کاتە توانا نائاسایی و شاراوەکانمان بۆ دەکرێنەوە. کاتێک کە دەمارەخانەکانی دڵمان دەسازێنین لەگەڵ هی ئەوانەی مێشکمان – دوو ئەندامی جیاواز و سەربەخۆ کە هاوبەشی دەکەن لە تۆڕێکی فراوانی دەماریدا – ئەوا لەناکاو توانای چارەسەکردنی زانیاریەکی یەکجار زۆرمان دەبێت، دەتوانین زۆر، زۆر بەخێرایی بیربکەینەوە و کێشەکان چارەسەربکەین، تەنانەت بەنزیکی بیرهاتنەوەی دەستبەجێمان هەیە لە یادەوەریەکان و وردەکاریەکان. کاتێک دەچیتە ژوورێکەوە و سەیرێکی ژوورەکە دەکەیت، چاوەکانت هەموو شتێکیان بینیوە، هەرچەندە، لەوانەیە کە هەوڵێکی ئاگاییانەت نەدابێت بۆ بیرهاتنەوەی هەموو شتێک لە ژوورەکە بەڵام تۆ هەموو زانیارییەکت لەبارەی ژوورەکەوە بەشێوەیەکی ژێرئاگاییانە وەرگرتووە لەڕێگەی چاوەکانتەوە. بەشێوەیەکی ئاسایی هەرگیز ناتوانیت هەموو شتێکت لەبارەی ژوورەکەوە بیربێتەوە، بەڵام ئەگەر بێتوو تۆ مێشکت سازابێت لەگەڵ مێشکە بچووکەکەی ناو دڵت ئەوا دەستبەجێ هەموو شتێکت لەبارەی ژوورەکە دێتەوە یاد و هەموو ئەو زانیاریەی کە چاوەکانت وەریگرتبوو لەبارەی ژوورەکەوە زۆر بەخێرایی لێکدەدرێتەوە.\nئەم سازاندنەی مێشک و دڵمان، دەرگا بەڕووی ژێرئاگاییماندا دەکاتەوە. پێویست بەوە ناکات کە بخەوێنرێین یاخود لە بارودۆخێکی گۆڕدراوی دەروونیدا بین بۆ ئەنجامدانی ئەم توانا نائاساییانە، هەرچەندە کە دەتوانین، بەڵام پێویست نییە، چونکە ئێمە توانای ئەوەمان هەیە کە خۆمان بچینە ناو ئەم بارودۆخانەوە. ئێمە بوونەوەرێکین کە خۆمان دەتوانین خۆمان تەندروست و چاکبکەینەوە. من باس لە چ جۆرە تەندروستی و چاکبوونەوەیەک دەکەم لەمەوە؟ هەروەها بۆچی پێویستیت بە پەیوەندیەکی ڕاستەوخۆ هەیە بە ژێرئاگاییتەوە؟ وەڵامێکی کورت بۆ چیرۆکێکی زۆر دوور و درێژی لەم شێوەیە، بریتییە لەمە: لەو کاتەوە کە ئێمە لە منداڵدانی دایکمان داین هەتاوەکو نزیکەی تەمەنی ٦ ساڵی، ئێمە هەموو شتێک لە ژینگەی دەوروبەرمانەوە وەردەگرین، شێوازەکانی کەسایەتی و هەڵسوکەوتمان لە بەخێوکەرەکانمانەوە، لەوانەیە دایک و باوکمان بن، یاخود ئامۆژن و مام و داپیرە و باپیرەمان، یاخود هاوڕێکانمان. لەو کاتەوە کە لە منداڵدانی دایکمان داین و لەڕێگەی سکیەوە دەنگی دەرەوە دەبیستین هەتاوەکو ئەو کاتەی کە بەنزیکی ٦ ساڵین، مێشکمان لە حاڵەتێکدایە کە هەموو شتێک وەردەگرێت هەروەکو ئیسفەنج وایە، ئەمە پێی دەوترێت “Hypnogogic Trans” و لەم بارودۆخەدا نازانین چۆن ئەو زانیاریانە جیابکەینەوە کە وەریدەگرین. ئەمە شێوازی سروشتە بۆ ئەوەی کە ئامادەمان بکات بۆ هاتنەناو ئەم دنیایەوە، کە تیایدا هەموو شێوازەکانی ژینگەی دەوروبەرمان بەشێوەیەکی نائاگاییانە وەردەگرین تاوەکو فێربین چۆن وەڵامدانەوەمان هەبێت بۆ ژیان. بۆیە، ئەگەر تۆ لە خێزانێکی تەندروست و باشدا لەدایکبووبیت کە شێوازی زۆر باشی هەبووە بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ ژیان، ئەمە شتێکی زۆرباشە. بەڵام ئەگەر وانەبووبین، ئەوا ئێمە مامەڵە لەگەڵ شێوازەکانی پەیوەندییە کۆمەڵایەتیەکانمان، خۆشەویستەکانمان، هاوڕێ و خوشک و براکانمان، دایک و باوکمان، تەنانەت پەیوەندیمان لەگەڵ خودی جەستەی خۆمان و ئەندامەکان، بەهەمان شێواز ئەنجامدەدەین کە هەمووی دەگەڕێتەوە بۆ ئەو ژینگەیەی تیایدا گەورەبووین. ئەوەش تەنها لەڕێگای پەیوەندیمانەوە بە ژێرئاگاییەوە، کە دەتوانین ئەم شێوازە ناتەندروستانە بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ ژیان بگۆڕین. دەتوانین شێوازی تازە، باش، تەندروست و گونجاو بنیاتبنێین بە چوونەناو ژێرئاگاییمانەوە.\nئەمە تەنها یەکێک بوو لەو ئەگەر و توانایانەی سازاندنی مێشک و دڵ، بەڵام جگە لەوەش، سازاندنی مێشک و دڵ دەتوانێت بمانخاتە حاڵەتێکی نائاسایی نیهادی قووڵەوە (واتای وشەی نیهاد لە فەرهەنگی هەنبانە بۆرینە، بریتییە لە "احساس دروونی")، بەڵام، نیهادی قووڵ بە خواستی خۆمان! لەوانەیە هەموومان ئەزموونی ئەوەمان هەبووبێت کە کاتێک تەلەفۆنەکە هەڵدەگریت بۆ پەیوەندی کردن بە کەسێک و دەبینیت کە ئەو کەسە هەر خۆی خەریکە پەیوەندیت پێوەدەکات لەهەمان ئەو ساتەدا. کاتێک هەبوو لە ژیانم کە هەموو ڕۆژانێکی یەکشەممە، لە هەر کوێیەکبام لە جیهان، تەلەفۆنەکەم هەڵدەگرت و پەیوەندیم دەکرد بە دایکمەوە. هەرچەندە کە هەموو جارێک ئەمە ڕووی نەدەدا، بەڵام شتێکی باو بوو. من تەلەفۆنەکەم هەڵدەگرت بۆ پەیوەندی کردن بە دایکمەوە، ئەویش ڕاستەوخۆ هەر خۆی لەسەر هێڵ دەبوو لەگەڵم. یاخود، من تەلەفۆنەکەم هەڵدەگرت بۆ پەیوەندیکردن پێیەوە و هێڵەکە سەرقاڵ دەبوو، منیش پەیوەندیەکەم ڕادەگرت و زەنگی تەلەفۆنەکەم لێیدەدا چونکە هێڵەکەی ئەو لەبەرئەوە سەرقاڵ بوو کە پەیوەندی بە منەوە دەکرد لە هەمان ئەو کاتەدا. بیربکەرەوە، کاتێک کە شتێکی لەم شێوەیە ڕوودەدا، ئەوا دەبێت پەیوەندیەکی دەروونی هەبێت لەنێوان ئەو دوو کەسەدا. ئەگەر من لە ڕێگابام بۆ هەڵگرتنی تەلەفۆنەکە و تەنانەت بۆ یەک سات ڕێڕەوم گۆڕیبا، بۆ ئاو خواردنەوەیەک یاخود بۆ داخستنی دەرگاکە و پەنجەرەیەک، هەتا ئەگەر بە نانۆچرکەیەکیش لامدابا لە ڕێگەم بۆ هەڵگرتنی تەلەفۆنەکە، ئەوا ئەو ساتەم لەدەست دەدا کە دایکم تەلەفۆنەکەی هەڵدەگرت بۆ پەیوەندیکردن پێمەوە کە لە هەر کوێیەکبا لەسەر ڕووی ئەم زەویە. کاتێک کە پەیوەندیەکی دەروونی لەم شێوەیە لە نێوان دوو کەسدا دروست دەبێت، ئەوە پێی دەوترێت نیهاد، نیهادی قووڵ. بەڵام ئەم نموونەیە حاڵەتێکی لەخۆیە، بۆیە دەڵێم لەخۆیە چونکە ئێمە خوازیارانە ئەمەمان نەدەکرد.\nچەندجار، لە تڕافیکلایتدا وەستاویت و چاوەڕێت کردووە بۆئەوەی کە ببێت بە سەوز و بڕۆیت. کاتێک کە چاوەڕێ دەکەیت، لە حاڵەتێکی کراوەدایت، چونکە نازانیت کەی سەوزدەبێت، بۆیە بەجۆرێک هیچ بیر ناکەیتەوە بەشێوەیەکی ئاگاییانە. ئەم کرانەوەیەش، بریتییە لە پێشوازی کردن لە نیهاد. کاتێک کە چاوەڕێ دەکەیت سەوزبێت، لەناکاو خەیاڵێک دەبینیت، لە سروشتی ژیان تێدەگەیت، لە واتای گەردوون و ئامانجی ژیانت تێدەگەیت. هەروەها زۆریش ڕوونە کە کاتێک تڕافیکلایتەکە سەوزدەبێت، دەستدەکەیتەوە بە شۆفێریکردن و هەموو ئەم خەیاڵ و کرانەوەیە دەڕوات و تێدەپەڕێت. لەوانەیە بپرسیت، کە بۆ کوێ ڕۆیشت؟ چۆن بتوانم دووبارە ئەنجامی بدەمەوە؟ ئەمانە نیهادی لەخۆن، ڕوودەدەن هەر کاتێک کە ڕوودەدەن، بەڵام چۆن دەتوانین بە خواستی خۆمان ئەم حاڵەتە نیهادییانە هەڵبژێرین؟ ئەمە بریتییە لەوەی کە سازاندنی مێشک و دڵ دەتوانێت ڕێگەت پێبدات، هەروەها ئەمەش تەنها یەکێکی ترە لەو تایبەتمەندییە بەهێزانەی کە ئێمە بەم سازاندنە دەتوانین ئەنجامی بدەین.\nئەم سێ نموونەیەی کە دەیخمە بەردەستی تۆ لە توانا شاراوەکانی ئێمە، لە چوونەناو ژێرئاگاییەوە، فێربوون و لێکدانەوەی زانیاری بەشێوەیەکی نائاسایی زۆر نایابانە، هەروەها نیهادی قووڵ بەخواستی خۆمان، ئەمان هەمووی بەجۆرێک یەک کۆمەڵە پێکدەهێنن لە تواناکانمان؛ لە توانا مرۆڤیەکانمان. بەڵام لەگەڵ ئەم کۆمەڵەیەدا، سوودێکی تریش هەیە لە سازاندنی مێشک و دڵ، لەبەرئەوەی کە جەستەمان ئەم سازاندنە بە تەندروستی و چاکبوونەوە، هەروەها بە خۆشەویستی، لێکدەداتەوە. بەم شێوەیە، ئێمە دەتوانین جەستەی خۆمان خۆشبوێت، بە زمانێک کە جەستەمان دەتوانێت بیناسێتەوە. کاتێک مێشک و دڵمان دەسازێنین بەیەکەوە ئەوا ئێمە گفتوگۆیەک لە نێوان دڵ و مێشکماندا دروستدەکەین، کە دەبێتە هۆی هاندانی زیاتر لە ١٣٠٠ کارلێکی ئەرێنی زیندەکیمیایی لە جەستەماندا، هەروەها هۆڕمۆنەکانی دژەپیربوون و چەندین وەڵامدانەوەی بەهێزی بەرگری دەست بە چالاکبوون دەکەن، تەنانەت دەمارەکانی دڵمان بەهێز و چالاکتر دەبن تەنها لەم پەیوەندیەی نێوان دڵ و مێشکەوە.\nهەموو ئەمە دەتوانیت ئەنجامبدەیت، تەنانەت زیاتریش، تەنها لە سازاندنی مێشک و دڵ. یەکێک لەو شتانەی کە زۆر سەرنجڕاکێشە بەلای منەوە لەبارەی ئەمەوە، بریتییە لەوەی کە دێرینترین و پارێزراوترین کلتوورە ڕۆحیەکان و ڕەسەنەکان، ئەمە دەزانن و ئەم بیرۆکەیان خستۆتە ناو دابونەریت، مەڕاسیم، شێوازەکانی ژیان، تەنانەت نوێژەکانیان، بەڵام ئەوان زانست بەکارناهێنن بۆ ڕوونکردنەوەی. ئێستاش، ئێمە ئەمە بە زانست ڕووندەکەینەوە، من هەموو شتێکت بەتەواوەتی لەبارەی ئەمەوە بۆ ڕووندەکەمەوە، چونکە هەموو ئەمە تەنها پەیوەندی بە دەمارەخانەکانەوە هەیە. هەموومان ئاشناین بە دەمارەخانەکانی مێشک، بەڵام ئێستا دەمارەخانەکانی دڵمان هەیە. حەز دەکەم بەچاوەکانی خۆت ببینیت، کە شێوەی ئەو دەمارەخانانە چۆنە و چۆن کاردەکەن، چی دەکەن و واتای چی لە ژیانمان دەگەیەنن، تاوەکو بتوانین ئەم بیرۆکەیە بەکاربهێنین بۆ وێنەیەکی بیری لە بەرەوپێش بردنی ژیانمان بۆ سازاندنی مێشک و دڵمان.\nئەم وێنەیەی کە تۆ ئێستا دەیبینیت لەسەرەوە، دەمارەخانەیەکی ئاساییە لە مێشک، گرێ گەورەکە بریتییە لە لەشی دەمارەخانەکە، هەروەها ئەو لقانەی کە لێی دەبنەوە بریتین لە تەوەرەکان، هەر زیادەیەک لە دەمارەخانەکە پێی دەوترێت تەوەرە. ئەم دوو وێنەیەی دواتر، کە دەتوانیت بیانبینیت لە خوارەوە، بریتین یەکەمین ئەو وێنانەی دەمارەخانە کە لە مێشکدانین، بەڵکو لە دڵی مرۆڤدان. ڕێکخراوێکی پێشەنگی لێکۆڵینەوە لە کالیفۆرنیای باکور هەیە، بەناوی “The Institute of HeartMath”، ئەوان پێشەنگن لە لێکۆڵینەوە لە دڵی مرۆڤ بەڕێگای نامۆوە، بەڵام لەسەر بنچینەکانی زانستی نەگۆڕەوە. ئەوان ئەمڕۆ ئەم وێنانەیان خستۆتە بەردەستی من تاوەکو منیش بتوانم بە ئێوەیان بگەیەنم. ئەمانە ئەو دەمارەخانانەن کە دەتوانن پەیوەندی بە دەمارەخانەکانی ترەوە بکەن بۆ دروستکردنی تۆڕێک لەنێوان مێشک و دڵ کە هەموو توانا شاراوەکانمان چالاک دەکات، هەموو ئەوانەی کە باسمان کرد، چوونەناو ژێرئاگاییەوە، فێربوون لێکدانەوەی بەشێوەیەکی نایاب و نائاساییەوە، هەروەها نیهادی قووڵ بە خواستی خۆمانەوە. دەمەوێت ببینیت کە ئەمە چۆن ڕوودەدات، بۆیە گرتەیەکی کورتت پێشکەش دەکەم، کە تیایدا دەتوانین دەمارەخانەکان ببینین نەک وەک وێنەیەکی وەستاو، بەڵکو کە چۆن کاردەکەن لەناو شانەی زیندوودا.\nلەم گرتەیەدا، دەتوانین تەوەرەکان ببینیت کە لە لەشی دەمارەخانەکانەوە درێژدەبنەوە و بڵاودەبنەوە، گرتە ڤیدیۆکەش فلیمێکە کە پەیوەندە بە باسەکەوە\nلەم گرتەیەدا، دەتوانین تەوەرەکان ببینیت کە لە لەشی دەمارەخانەکانەوە درێژدەبنەوە و بڵاودەبنەوە، دەیانەوێت بە تەوەرەکانی تر بگەن و پەیوەندیان لەگەڵدا دروست بکەن، چونکە دەیانەوێت کە تۆڕێک، یاخود زنجیرەیەک پێکبهێنن. ئینجا تەوەرەکان نەک هەر تەنها یەکدەگرن بەڵکو تەنانەت جیاشدەبنەوە، وەکو بیرۆکەیەکی هات و ڕۆیشتوو، بیرۆکەیەکی هات و ڕۆیشتوو کە پەیوەندیەکە دروست دەکات و دواتر دایدەبڕێت و نامێنێتەوە. دەمەوێت بیربکەیتەوە کە ئەم گرتە و وێنانە چی دەگەینن لە ژیانماندا، چونکە کاتێک کە ئەم دەمارەخانانە گەشەدەکەن، ئەوا لە وەڵامدانەوە بۆ شتێک گەشەدەکەن کە تۆ لە ژیانتدا ئەنجامی دەدەیت. کرداری تۆ بۆ بوون بە شتێکی زیاتر لەم ساتانەی دواتری ژیانت وەکو لەو ساتانەی پێشووترت؛ کرداری تۆ بۆ هەڵبژاردنی شتێکی تازە بۆ فێربوون، فێربوونی شێوازێکی تازە بۆ ژەنینی پیانۆ یاخود گیتارەکە؛ شێوازێکی تازەی هونەری یان بیرکردنەوەیەکی تازە بۆ چارەسەرکردنی کێشەیەکی بیرکاریانە؛ پەرتووکێکی تازە بۆ نووسین و پەیکەرێکی تازە بۆ داتاشین، ئەوە ئەم کردارە داهێنەرانەی تۆیە لە خواستی خۆتدا، کە بریتییە لە هاندانی زیندەیی بۆ بزواندنی ئەو دەمارەخانانەی کە تۆ ئێستا بینیتن هەر کە دەست دەکەن بە گەشەکردن بۆ گەڕان بەدوای هاوبەش و پەیوەندی لەگەڵ دەمارەخانەکانی تردا، لەپێناو گونجان لەگەڵ ئەوەی کە تۆ هەر ئێستا داوات لێکردن ئەنجامی بدەن لە ژیانتدا. کاتێک کە داوا لە بوونی خۆت دەکەیت بۆ چارەسەکردنی کێشەیەکی بیرکاریانە، دەڵێیت، کە هەرگیز ئەم شێوازە بیرکارییەم ئەنجام نەداوە، یاخود، کاتێک کە داوا لەخۆت دەکەی بۆ فێربوونی زمانێکی تازە، دەڵێیت کە ناتوانم چونکە یەکناگرێتەوە لەگەڵ شێوازی زمانەکەی خۆمدا. بەڵام کاتێک کە من دەستمکرد بە فێربوونی ئەوەندەی کە ئێستا دەیزانم لە زمانی تیبتی، کە زمانێکی زۆر سەختە بۆ من و یەکناگرێتەوە لەگەڵ ئینگلیزی، تەنها لەگەڵیدا دەڕۆیشتم بەهەر شێوەیەکبا. تەنها خۆم وا دەردەخست کە دەیزانم هەتاوەکو فێریبووم، لەگەڵیدا دەڕۆیشتم و وشەکانم بەدەنگ دەوتەوە، هەرچەندە، کە هیچ واتایەکی لەو شێوەیەیان نەبوو بۆم، بەڵام دووبارە و دووبارەم دەکردەوە. زانایان بۆیان دەرکەوتووە، کە کاتێک ئەم دەمارەخانانە گەشەدەکەن، لەماوەی کاتژمێرێک یاخود ڕۆژێکدا تەواونابن، بەڵکو لەماوەی نزیکەی ٧٢ کاتژمێر یاخود ٣ ڕۆژدا گەشەیان تەواودەکەن. زانایان پێمان دەڵێن، کە بەنزیکی ٣ ڕۆژی دەوێت بۆ گەشەدان بە تۆڕێکی دەماری کە ڕێگەمان پێدەدات پێشوازی لەو شتە تازانە بکەین کە داوامان لە خۆمان کردووە بۆی، بۆئەوەی کە ببین بە کەسێکی باشتر و لە کۆتاییدا جیهانێکی باشتر دروست بکەین. هەموو ئەمەش هۆشیارانە، بە خواستی خۆمان، دەتوانین هانبدەین بەشێوازێک کە هیچ بوونەوەرێکی تر ناتوانێت ئەمە ئەنجام بدات.\nئیسماعیلی جەزیری، ئەو داهێنەرە موسوڵمانەی کە هەندێک ناوی دەبەن بە "باوکی ئامێرە خودکاریەکان"


ڕۆمانى مەزراى ئاژەڵان: دەلاقەیەک بۆ ڕوانین لە شۆڕش - transcultures\nHome/ئەدەب/ڕۆمانى مەزراى ئاژەڵان: دەلاقەیەک بۆ ڕوانین لە شۆڕش\nئەوەندەى ئاگاداربم ڕۆمانى مەزراى ئاژەڵانى جۆرج ئۆڕوێڵ پێنج وەرگێڕانى بۆ سەر زمانى کوردى بۆ کراوە. بۆ زیاتر لە حەفتا زمانى دونیاش پاچڤەکراوە. کراوە بە فیلم و ئەنیمەیشن. هەزاران وتار و توێژینەوەشى لەبارەوە نووسراوە. ئەم ناوبانگەى ڕۆمانەکە سەروەختى تەواوکردنى ڕۆمانەکەمان بیرناباتەوە لە ساڵانى چلەکانى سەدەى ڕابردوودا کاتێک ئۆروێڵ لە دەرگاى چەندین دەزگاى چاپ و بڵاوکردنەوەى بەریتانیا دەدات کەچى هیچیان ئامادە نابن دەرگاى بە ڕوودا بکەنەوە جگە لە یەک دانەیان نەبێت کە لە چاپدانى کتێبەکە بۆ ئەو دەزگایەش بێ سەرئێشە نابێت. ئاخر ئۆروێڵ لە گشت کارە ئەدەبییەکانیدا پانتایى و کایە سیاسییەکان دەداتە بەر ڕەخنەى تیژ و کاریگەر و لە هێرش بۆ سەر دەسەڵاتە دیکتاتۆرى و تۆتالیتارى و ستەمکارەکان خۆى نابوێرێت. لەم ڕۆمانەیشیدا لە پەنجەرەى ڕەخنەکردنى دیاردەى شۆڕشەوە شۆڕشى ئۆکتۆبەرى (١٩١٧)ى بەلشەفیکەکان و یەکێتى سۆڤیەت و ستالین ڕەخنەباران دەکات و پەردە لە ڕووى چاک و خراپى دیمەنەکانى شۆڕش هەڵدەداتەوە. لە سەروبەندى نووسینى ئەم ڕۆمانەیشیدا کۆتاییەکانى جەنگى جیهانى دووەمە و بەریتانیا هاوپەیمانى یەکێتى سۆڤیەتــە دژى وڵاتانى میحوەر و پاوانخوازییەکانى ئەڵمانیا. کاتێکیش لە جەرگەى بەریتانیاوە ڕەخنەى یەکێتى سۆڤیەت و ستالین بکرێت بۆ بەریتانیا خۆش ناکەوێت، کەچى هەر دەشیکات.\nImage: Eugen Visan, Pixabay\nئۆروێڵ لەم ڕۆمانەدا لە زمانى ئاژەڵانەوە تابلۆى شۆڕش دەنەخشێنێت گەر نەڵێین وێنەى دۆزەخى شۆڕشمان بۆ دەکێشێت. ئاخر شۆڕش لە کوێى دونیادا لەدواى خۆى دۆزەخى نەخوڵقاندووە؟ لێرەدا ئۆروێڵ وەڵام دەداتەوە. فەزا و گۆڕەپانى ڕووداوەکان مەزرا یاخود کێڵگەیەکە بەناوى کێڵگەى ماینەر و ئاژەڵەکانى ناو ئەم کێڵگەیەش لەلایەن مرۆڤێکى بێبەزەییەوە بەناوى جۆنز خاوەندارێتى و سەرپەرشتى دەکرێن. کێڵگەى ماینەر ئاماژەیە بۆ هەموو ئەو دەوڵەتانەى کە پێش شۆڕش لەلایەن دیکتاتۆرێکەوە حوکم کراون. دواى ماوەیەک ئاژەڵانى کێڵگەکە شۆڕش بەسەر ماینەردا دەکەن و ڕزگاریان دەبێت لە دەستى و ناوى کێڵگەکەش دەگۆڕن بۆ کێڵگەى ئاژەڵان. لە فەرهەنگ و مێژووى شۆڕشەوە ئەوە دەزانین کە سەرەتاى هیچ شۆڕشێک بێ گەڵاڵەبوونى فکرە و ئایدیا و بیرۆکەى شۆڕش بوونى نیە. لە سەردەمى نوێشدا فکرە و ئایدیاى شۆڕش سەر بە ئەدەبیاتى مارکسیزمـە. لە کێڵگەکەدا لەلایەن مەیجەرى پیرە بەرازى دانا و دونیادیدەوە لەڕێگەى خەونێکەوە پەیامى شۆڕش بە گوێى ئاژەڵەکاندا دەدرێت. مەیجەر ئاماژەیە بۆ کارڵ مارکس. بەڵام شۆڕش بە فەوزا و ناڕێکى و بێسەروبەرى بە پایان ناگات و پێویستى بە ڕابەرایەتیکردن و ڕێکخستن هەیە و ئەم ئەرکەش لە کێڵگەکەدا لەلایەن بەرازەکانەوە ئەنجام دەدرێت. ئاخر بەرازەکان خاوەن هۆشیارییەکى زیاترن لە ئاژەڵەکانى دیکە و نوێنەرایەتى چینە باڵاکە دەکەن، بەڵام لەناو بەرازەکانیشدا هەندێکیان لەوانى تر زیرەکتر و وریاتر و دووربینترن و توانستى سەرکردایەتیکردنیان هەیە. لە کێڵگەکەدا دوو کاراکتەر لە کێبڕکێدان بۆ جڵەوکردنى سەرکردایەتى: سنۆباڵ بەرازێکى ڕاستگۆ و ژیر و لێهاتوو لەگەڵ ناپلیۆنى شەڕانگێز و کەللەڕەق و تەفرەدەر، کە دواجار بە پیلان و ئەنگێزە دەسەڵاتخوازییەکەى بەسەر سنۆباڵدا سەردەکەوێت و لە کێڵگەکەش وەدەرى دەنێت تا ئەو ڕادەیەى دەبێتە سەرکردەى یەکەم لە کێڵگەکەدا. ئاخر ئەو چۆن نابێتە هەرە باڵادەستى کێڵگەکە کاتێک ئاژەڵانى دى مەستى دروشم و بانگەشەکانى شۆڕشن کەچى ئەو ژمارەیەک تووڵەسەگ لە دایکیان دەستێنێتەوە و لاى خۆى پەروەردەیان دەکات تاکو دواتر نەیار و دەنگە ناڕازییەکانى پێ کپ بکات. دواى بەکۆتاهاتنى شۆڕشیش چاپلوس و مفتەخۆر دەبن بە پایە و کۆڵەکە بۆ ئەو سیستەمە سیاسییەى بەرهەمى شۆڕشەکەیە، ئەوەتا مانیمیاس بەرازێکى زۆربڵێیە و ئاوازدانەرى کێڵگەکەیە، ئەمەش ئاماژەیە بۆ هونەرمەند و نووسەر و ڕۆشنبیرە خۆفرۆشەکان. سکویلەر بەرازێکى قسەزان و لەبلەبانە و هەمیشە ئامادەیە پاساو بۆ کارەکانى ناپلیۆن بهێنێتەوە، ئەمەش ئاماژەیە بۆ دەزگاکانى ڕاگەیاندن. لە هیچ کوێى دونیاشدا دەسەڵاتێکى دیکتاتۆر و تۆتالیتار بەبێ میللەتێکى گەمژە و نەزان بوونى نییە، ئەوەتا مەڕەکان لە هەموو بارێکدا سەرى ڕەزامەندى دەلەقێنن. هەمیشە و هەموو شۆڕشێکیش کۆمەڵێک هەوادارى خۆى سڕ و مەست و چاوبەست دەکات و بە دروشم و بانگەشەکانى تەفرەیان دەدات، ئەم کەسانە نموونەى خۆشباوەڕى و قارەمانێتى و ماندوونەناسین و لە کێڵگەکەدا لە کاراکتەرى بۆکسێرى ئەسپدا بەرجەستە دەبێت. بەڵام گروپێکیش هەن هەر زوو درک بەوە دەکەن ئەوان خەریکە هەڵدەخەڵەتێنرێن و خاپێنراون، ئەم کەسانەش لە کاراکتەرى کلۆڤەرى ماییندا ڕەنگ دەداتەوە. تاقمێکیش لە نموونەى پشیلەکە هەلپەرست و بەرژەوەندیخوازن. ئەمانە و چەندین نموونە و دیمەنى تر لە سەرەتاى ڕۆمانەکەوە تا کۆتایى لەلایەن ئۆڕوێڵــەوە بە ڕوونى و ساکارى پێشدەخرێن و خوێنەر کەمەندکێش دەکەن. ئاخر ئۆروێڵ هێند وەستایانە هارمۆنییەت لە نێوان کاراکتەرى ئاژەڵەکان و کاراکتەرەکانى شۆڕشدا دەکات خوێنەر ناتوانێت پێى سەرسام نەبێت و گەواهى بۆ خەلاقى و ئیستێتیکییەتى چیرۆکەکەى نەدات.\nدەقى ئەدەبى لە هەناوى خۆیدا گەراى چەندین واتا و مانا و پەیام و دەلالەتى هەڵگرتووە. یەکێک لەو پەیامانەى ئەم چیرۆکە ئەوەیە دەیەوێت بە خوێنەر بڵێت پشتبەستنى خەڵک بە ڕابەر و فەرمانڕەوا و سەرکردەکانیان و متمانەبەخشینى کوێرانە پێیان هەڵەیەکى کوشندەیە، چونکە ئەمانە بە حوکمى ئەوەى خاوەن دەسەڵاتن هەرگیز جێى متمانە نین و دەکرێ هەمیشە بەرەو خەرەندى ستەمکارى و دیکتاتۆریى گلۆربنەوە و خۆیان و میللەتەکەش تووشى گێژاو و تەنگژە بکەن. بەم پێیە چارەسەر بریتییە لە هۆشیارى و چاوکراوەیى خەڵک و جەماوەر. هەروەها ئەم چیرۆکە ئەوەش بە گوێماندا دەچرپێنێت کە گۆڕانکارى و پێشکەوتن لە ڕێگەى شۆڕشەوە ناکام و بێبەرهەمە چونکە شۆڕش تەنها بریتییە لە گۆڕینى ڕووخسار و دەموچاوى ستەمکاران، ئەوەتا پێشتر ئاژەڵەکان هى جۆنز بوون پاشان بوون بە ئاژەڵى ناپلیۆن. هەرچەندە ئەم بانگەشەیە لەگەڵ ئەو تێزەى ماو تسى تۆنگدا یەکناگرێتەوە کە پێیوایە پاش شۆڕشیش پێویستە شۆڕش هەر بەردەوامى هەبێت. بەو واتایەى دواى شۆڕشیش بوونى ڕۆحییەتى شۆڕشێکى دیکە زەرورییە، چونکە شۆڕش کردەیەک نییە لە وێستگەیەکدا کۆتایى پێ بێت. لێرەوە دەکەوینە بەردەم ئەو دووڕییانەى ئایا هۆشیارى خەڵک و کۆمەڵگە و جەماوەر یاخود شۆڕش؟\nPrevious بیری بەرماڵەکەی نەنکم ئەکەم\nNext ماکەکانی گۆڕانی کەشوهەوا دەمێکە گەیشتووەتە بەردەرگامان\n6 نیسان 2022


سەرۆک وەزیری کەنەدا جەستن ترودۆ\nسەرۆک وەزیری کەنەدا جەستن ترودۆ ڕایگەیاند وڵاتەکەی بەشی یەکەمی سزاکان بەسەر ڕووسیادا دەسەپێنێت، ئەمەش ڕۆژێک دوای ئەوەی مۆسکۆ بە فەڕمی دوو هەرێمەکەی ڕۆژهەڵاتی ئۆکرانیای وەکو دوو هەرێمی سەربەخۆ ناساند.\nجێی ئاماژەیە هەریەک لە ئەمەریکا و یەکێتی ئەوروپا و ئەڵمانیا و بەڕیتانیا کۆمەڵێک سزای ئابوورییان سەپاندووە بەسەر ڕووسیا، ئەمەش لەکاتێکدا نیگەرانی ئەوەن ڕووسیا دوژمنکاری زیاتر دژی ئۆکرانیا ئەنجام بدات. بەڵام مۆسکۆ چەند مانگێکە بەردەوام ڕەتی دەکاتەوە پلانی داگیرکردنی ئۆکرانیای هەبێت.\nترودۆ وتی حکومەتەکەی لەسەر سەرجەم کەنەدییەکانی قەدەغە دەکات مامەڵەی ئابووری لەگەڵ هەرێمەکانی دۆنێتسک و لوهانسکدا بکەن.\nسەرۆک وەزیری کەنەدا وتیشی سزا دەسەپێنێت بەسەر ئەو ئەندامانەی پەرلەمانی ڕووسیادا کە لە بەرژەوەندی ناساندنی دۆنێتسک و لوهانسک وەکو دوو هەرێمی سەربەخۆ دەنگیانداوە.\nئاماژەشی بەوەدا کەنەدا سزای دیکە دەسەپێنێت بەسەر بانکەکانی دوو هەرێمەکەدا و مامەڵەکردنی بازرگانی لەگەڵیاندا قەدەغە دەکات.\nهاوکات ڕەوانەکردنی هێزی زیاتری بۆ ناوچەکە پەسەند کرد.\nترودۆ وتی " ئەمڕۆ ڕەوانەکردنی 460 سەربازی هێزە چەکدارەکانی کەنەدا پەسەند دەکەم، ئەمەش ڕەوانەکردنی هێزی زیاتر بۆ لاتیڤیا دەگرێتەوە، هەروەها ڕەوانەکردنی کەشتی جەنگی و فڕۆکەش دەگرێتەوە."\nیەکێتی ئەوروپا سەپاندنی کۆمەڵێک سزای بەسەر کەس و لایەنەکانی ڕووسیادا پەسەند کرد، هاوکات بەڕیتانیاش سزای بەسەر پێنج بانکی ڕووسی و سێ دەسەڵاتداری دەوڵەمەندی ڕووسی سەپاند کە هاوپەیمانی نزیکی سەرۆکی ڕووسیان. لەلای خۆشیەوە ئەمەریکا وەکو سەرەتایەک سەپاندنی کۆمەڵێک سزای نوێی ڕاگەیاند بەسەر ڕووسیادا، بە هەمان شێوە دوو بانکی ڕووسییان کردۆتە ئامانج.\nلەلایەکی دیکەشەوە ئەڵمانیا پەسەندکردنی پڕۆژەی هێڵی بۆری گازی نۆرد ستریم 2 ی ڕووسی ڕاگرت، ئەمەش سەرەڕای ئەوەی ئەوروپا بەشێوەیەکی بەرچاو پشتی بە گازی ڕووسی بەستووە. پڕۆژەکەش ئەگەر پەسەند بکرێت ئەوا ڕووسیا ڕاستەوخۆ گازی سروشتی لە وڵاتەکەوە دەگوازێتەوە بۆ ئەڵمانیا. ئەم هەنگاوەی ئەڵمانیاش لەلایەن ئەوروپاوە پێشوازی لێکرا.


ڕێژەی گەنجان کە پێکەوە دەژین زیادی کردووە - Radio Sweden Kurdish - رادیۆی سوید Radyoya Swêdê | Sveriges Radio\nڕێژەی گەنجان کە پێکەوە دەژین زیادی کردووە\nبڵاو کرایه‌وه fredag 8 september 2017 kl 13.54\n١٠ لە سەدی گەنجان لەگەڵ کەسێکی تر دەژین\nبە هۆی کەمی خانوو گەنجانی هەرێمی ستۆکهۆڵم زیاتر پێکەوە دەژین. پێکەوە ژیان هەرزانترە و بەم شێوەیش دەتوانین نزیکتر بە ناو شارەوە بژین.\nلە ماوەی ئەم ١٠ ساڵەی دووایدا ڕێژەی ئەو گەنجانەی لەگەڵ کەسێکی تر بەیەکەوە لە یەک خانوودا دەژین، بە لە سەدا ٧٠ زیادی کردووە. ئەم ڕێژەیەش ڕاپۆرتێکی کۆمەڵەی کرێچییان (Hyresgästföreningen) نیشانی دەدات کە لەگەڵ گەنجانی تەمەن ٢٠ تا ٢٧ ساڵان لە هەرێمی ستۆکهۆڵم ئەنجامی داوە. لوڤێ بیۆریەسۆن شیکار لە کۆمەڵەی کرێچییان دەڵێت،\nهۆی سەرەکی ئەم دۆخە بۆ کەمی خانوو دەگەڕێتەوە.\nکاتێک ئادام ئێنگێل ویستی بار بکات بۆ ستۆکهۆڵم خانووی دەست نەدەکەوت، بۆیە باشترین ڕێگاچارە ئەوە بوو لەگەڵ ،کەسێکی تر بژیت. ئادام دەڵێت،\nئەو کەسانەی کە خانووەکەیان بە دەستی دوو یان سێ دەدەنە کرێ یەکجار زۆر پارەی دەخەنە سەر. ئەگەریش بتەوێت کرێێەکی گونجاوت هەبێت دەبێت دوور بییەوە بۆ گەڕەکەکانی دەرەوەی شار، هەر بۆیە پێکەوە ژیان هەرزانترین ڕێگایە، گەر بتەوێت نزیکتر بە شار بژیت.\nبە پێی ڕاپۆرتەکەی کۆمەڵەی کرێچییان ١٠ لە سەدی گەنجان لەگەڵ کەسێکی تر دەژین، بۆ نموونە لەوانەیە ژوورێکیان بە کرێ گرتبێت، یان لەگەڵ هاوڕێیەک خانوویەکیان گرتبێت.\nلوڤێ بیۆریەسۆن لە کۆمەڵەی کرێچییان باسە لەوە دەکات کە زۆربەی کات ئەو کەسانەی لەگەڵ کەسێکی تر دەژین، گریبەستێکی کورتیان هەیە و لە ڕوانگەی یاساییەوە نەپارێزراون. یان دەکرێ لە ئەمڕۆ تا بەیانی ماڵەکەیان لێ وەربگیرێتەوە. ،بەڵام سەرەڕای ئەم گرفتانە ئادام ئێنگێل دەڵێت،\nلایەنی ئەرێنیشی هەیە، کاتێک پێکەوە دەژیت هەمیشە خەڵکت بەدەورەوەیە.


حاجی هه‌ر خۆی ماره‌ی کرد … – Denegkan\nحاجی هه‌ر خۆی ماره‌ی کرد …\nکوڕه له بیست و دوو ساڵه تێ په‌ڕی کردبوو ئه‌وه بۆ چه‌ند ساڵێکیش ده‌چێ گه‌یشتۆته هه‌نده‌ران به‌ڵام مافی په‌نابه‌ری وه‌رنه‌گرتووه هه‌رچه‌نده حاجی باوکی و دایکی هه‌یانه که‌چی دوو کوڕه‌که چونکه به قاچاغ و بێ بانگهێشتی فه‌ڕمی گردبوونه‌وه‌ی خێزان هه‌ر به‌دره‌نگه‌وه هاتوون ته‌مه‌نیشیان له هه‌ژده تێپه‌ڕیوه به پێ ی یاسا به‌ته‌نیا مامه‌ڵه‌یان له‌گه‌ڵ ده‌کرێ و داماو و به‌دبه‌خت بوون . له‌م دواییه به‌مه‌رجی یاسایه‌ک مافی کارکردنیان وه‌رگرت ، به‌ڕێکه‌وت له شوێنی کار له خواردنگه‌ی ماکدۆناڵس کچه کوردێ ده‌ناسێ ناتوانین بزانین بۆچی و چۆن ؟ په‌یوه‌ندی کیمیایی خۆشه‌ویستی له نێوانیان دروست بوو ! به‌ڵام چ خۆشه‌ویستی ؟ تاسه‌ر ئێسقان ! له‌م ماوه که‌مه وا به‌یه‌کدا توابوونه‌وه گه‌ر زه‌مانی جاران با و له گوندێک و به‌رچاوان بان چیرۆکی داستانی خۆشه‌ویستیه‌کی ئه‌و کات ده‌بوون ، ده‌بوو ئێستا له‌ده‌می چیرۆکخوانه‌وه مه‌زه‌نده‌ی عه‌شقبازیانمان بکردبا . کچه زمانی باش ده‌زانی و چاوکراوه ، خوێندبووی هه‌ر به‌گچکه‌یی هاتبووه ده‌ره‌وه سوڕبوو له‌سه‌ر بڕیاری هاوسه‌ری بۆیه هه‌ر زووش کوڕه ویستی خوازبێنی بکا به‌ڵام ماڵی کچه نه‌یان ویست و به‌هیچ شێوه‌یه‌ک په‌سندیان نه‌ده‌کرد. کار گه‌یشته ئه‌و ڕاده‌ی کچه هاته ماڵی حاجی و بڕیاری کۆتایی بوو ناچێته‌وه ماڵی خۆیان ئیتر ئه‌وانیش لێ ی خۆش نابن ! حاجی پیاوێکی له خواترس و مه‌لایه‌تی خوێندبوو بۆ ڕوونه‌دانی هیچ جۆره قسه‌ڵۆک و لێکدانه‌وه‌ی هه‌ڵه ، به ئاماده‌یی دوو شایه‌د ماره‌یی هه‌ردوکیانی بڕی و ته‌له‌فۆنیشی بۆ باوکی بوکێ کرد .\nDlshadtakana@yahoo.com   \nPrevious په‌ڵه‌یه‌کی شه‌رمه‌زاری ….حه‌مه غفور\nNext یان ده‌ستوورێکی دیموکراتی، یان هیچ…!!


Malame – الصفحة 18 – مالا مه\nشه‌پۆله‌كا به‌فرێ كورستانێ دگریت\nئه‌ڤرو شه‌پوله‌كا به‌فرێ پرانیا وه‌لاتێن روژهه‌لاتا ناڤین گرتی یه، هه‌ر ژ ئیسرائیل هه‌یا ئه‌فغانستان. به‌فر بویه ئه‌گه‌را تێكچونا ترافیكێ لگه‌له‌ك باژێران. لباشورێ كوردستانێ پرانیا هه‌رێمێن باكورێ پارێزگه‌ها دهوك و هه‌ولێرێ گرتینه تا نێزیكی سلێمانیێ دبیت. لدویف سه‌رچاوه‌یێن هه‌رێمی ئه‌ڤ شه‌پولا به‌فرێ هه‌فتیه‌كێ به‌رده‌وام به. ترسا گه‌له‌ك جوتیارا هه‌یه لسه‌ر به‌رهه‌مێ وان، چونكی ئه‌ڤه ده‌مه‌ك باش بو هه‌وا گه‌رم ببو و …\nپتر ژ ساله‌ك ده‌رباس بو لسه‌ر قه‌یرانا دارایێ ل هه‌رێما كوردستانا عیراقێ لێ هه‌یا ئه‌ڤروژی چ رونكرنه‌ك باوه‌ر پێكه‌ر نه‌هاتیه دیاركرن ژ لایێ حوكمه‌تا نێچیرڤان بارزانی ڤه. دده‌ما مالكی سه‌روك وه‌زیر ل به‌غدا د گوتن هه‌می ئاریشه مالكیه و ژ كێشه‌ك نه‌ته‌وی نیشتیمانی بو گه‌لێ كوردستانا باشور وه‌ك كێشه‌ك كه‌سایه‌تی تینان به‌رچاڤ. هه‌ر ژ ده‌ستپێكا به‌رهه‌مئینانا نه‌فتێ به‌غدا ئه‌ڤ كاره …\nلاپه‌ر 18 ژ 23« ئێكه‌م...10«1617181920\t»\t...دوماهی »