هه‌وڵه‌کان بۆ کۆتاییه‌کی ئاشتیانه‌ی یاخیبوونی کوردی تورکیا گورزێکی تری به‌رکه‌وت پاش ئه‌وه‌ی ڕێگه نه‌درا ژماره‌یه‌ک ئه‌ندامی ناوداری بزووتنه‌وه‌ی کورد له‌و وڵاته‌دا سه‌ردانی سه‌رۆکی زیندانیکراوی پارتی کرێکارانی کوردستان (په‌که‌که) بکه‌ن.\nبڕیار بوو چوارشه‌ممه، چوار له ڕێبه‌رانی بزوتنه‌وه‌ی سیاسی کوردی تورکیا سه‌ردانی عه‌بدوڵا ئۆجه‌لان بکه‌ن.\nوه‌ها دانرابوو ئه‌م سه‌ردانه به‌شێک بێت له هه‌وڵه‌کانی به ڕێبه‌رایه‌تی حکومه‌ت ده‌درێن بۆ کۆتاییهاتنی 30 ساڵه‌ی قه‌یرانی نێوان حکومه‌تی تورکیا و کوردی وڵاته‌که.\nبه‌پێی ڕاپۆرته خۆجێیه‌کان، وه‌زاره‌تی دادی تورکیا مۆڵه‌تی ئه‌و سه‌ردانه‌ی نه‌داوه به‌هۆی ئه‌و ڕه‌خنه و ناڕه‌زاییانه‌ی ڕێبه‌رانی کورد هه‌یانبووه به‌رامبه‌ر بۆردومان و هێرشه ئاسمانیه‌کانی ئه‌م دواییه‌ی تورکیا بۆسه‌ر بنکه‌کانی په‌که‌که له هه‌رێمی کوردستانی عێراقدا.\nڕۆژی سێشه‌ممه، ڕه‌جه‌ب ته‌یب ئه‌ردۆغان دژی ئه‌و ناڕه‌زاییانه وه‌ستاوه‌ته‌وه و گوتووشیه‌تی هێرشه‌کانیش به‌رده‌وام ده‌بن.\nسه‌ره‌ک وه‌زیری تورکیا ده‌ڵێت دڵی خۆیان بۆ برا کورده‌کانیان کردۆته‌وه، به‌ڵام بۆردومانی تێرۆریستان ده‌که‌ن و شه‌ڕیش له‌گه‌ڵ تێرۆریزمدا ئه‌مڕۆ و سبه‌ینێش هه‌ر به‌رده‌وام ده‌بێت.\nچاودێرانی سیاسی ده‌ڵێن سه‌ره‌ک وه‌زیری تورکیا ڕووبه‌ڕوی ڕه‌خنه‌یه‌کی زۆری ناسیۆنالیستیه‌کانی وڵاته‌که‌ی بۆته‌وه به‌هۆی ئه‌و ده‌ستپێشخه‌ریه‌ی بۆ ئاشتی له‌گه‌ڵ کوردا کردوویه‌تی.\nڕۆژی چوارشه‌ممه ڕه‌جه‌ب ته‌یب ئه‌ردۆغان له‌گه‌ڵ نوێنه‌ره کورده‌کانی پارتی داد و گه‌شه‌پێدان له په‌رله‌ماندا کۆبوونه‌وه‌ی کردووه.\nله هه‌فته‌ی ڕابردوودا به‌پێی ڕاگه‌یاندنێکی له‌شکریی، فڕۆکه جه‌نگیه‌کانی تورکیا ژماره‌یه‌ک له بنکه‌کانی په‌که‌که‌یان بۆردومان کردووه له‌ناو هه‌رێمی کوردستانی عێراقدا.\nئه‌م هێرشانه‌ش له پاش کوژرانی ئه‌فسه‌رێکی پۆلیس کراون و لۆمه‌ی ئه‌و کرده‌ی کوشتنه‌ش له ئه‌ستۆی په‌که‌که نراوه.\nئه‌حمه‌د تورک ئه‌ندامی کوردی په‌رله‌مانی تورکیا و هاوسه‌رۆکی کۆما جڤاکێن دیموکراتی، ڕۆژی سێشه‌ممه‌ش جارێکی تر هێرشی کرده‌وه سه‌ر هه‌ڵوێسته‌کانی سه‌ره‌ک وه‌زیری تورکیا به‌رامبه‌ر کورد وه به نه‌گونجاو ناودێری کردن.\nئه‌حمه‌د تورک ده‌ڵێت ئه‌م هه‌ڵوێستانه‌ی سه‌ره‌ک وه‌زیری تورکیا بێ متمانه‌یی له‌ناو کورددا دروست ده‌کات. له‌شکری تورکیا به 50 فڕۆکه‌ی جه‌نگی هێرشده‌کات له ده‌مێکدا هیچ ئاماژه‌یه‌ک نییه بۆ هێرشی په‌که‌که.\nئه‌حمه‌د تورک یه‌کێک بوو له‌وانه‌ی ده‌بوایه له ڕۆژی چوارشه‌ممه‌دا سه‌ردانی ئۆجه‌لانی بکردایه له زیندانه‌که‌ی دوڕگه‌ی ئیمرالی.\nبه‌ڕێز تورک له سه‌ره‌تای ئه‌م مانگه‌دا له‌گه‌ڵ ڕێبه‌ری زیندانیکراوی سه‌رهه‌ڵداوانی کوردا کۆبووه‌وه و ئه‌مه‌ش یه‌که‌مین جۆری په‌یوه‌ندی بووه له ماوه‌ی زیاتر له ساڵێکدا.\nشیکه‌ره‌وه له‌وبڕوایه‌دان کۆتاییهێنان به‌و له‌په‌راوێزنانه‌ی ئۆجه‌لان و کردنه‌وه‌ی ڕێگا بۆ سه‌ردانیکردنی له زینداندا له‌لایه‌ن ڕێبه‌رانی لایه‌نه یاساییه سیاسیه‌کانی کوردی تورکیاوه هه‌نگاوێکی گرنگی هه‌وڵه‌کانی ئاشتی بووه بۆ پێکهێنانی متمانه.\nهێشتا دیار نییه که‌ی جارێکی تر ئه‌و جۆره سه‌ردانانه بۆ ئیمرالی ده‌ستپێده‌کاته‌وه.\nهه‌ر له سه‌ره‌تای ئه‌م مانگه‌دا بوو گورزێکی تر به‌ر هه‌وڵه‌کانی ئاشتی که‌وت له تورکیادا به‌هۆی کوژرانی 3خانمی چالاکوانی کورد له پاریس که یه‌کێکیان له دامه‌زرێنه‌رانی پارتی کرێکارانی کوردستان بوو.\nڕێکخراوه کوردیه‌کان ده‌سته و تاقمه توندڕه‌وه‌کانی ناو ده‌وڵه‌تی تورکیایان گوناهبار کردووه و ئه‌م تاوانبارکردنه‌ش له‌لایه‌ن حکومه‌تی تورکیاوه به توندی ڕه‌تکراوه‌ته‌وه.\nله سه‌ره‌تای ئه‌م هه‌فته‌یه‌دا لێکۆڵه‌ره‌وه‌کانی فه‌ڕه‌نسا کوردێکی تورکیایان ده‌ستگیر کرد و ده‌شڵێن زۆریش پێده‌چێت مه‌به‌ستی پشت ئه‌م کرده‌ی کوشتنانه ناکۆکیه‌کانی ناو په‌که‌که بێت.\nپارتی کرێکارانی کوردستان نکوڵی له‌و مه‌سه‌له‌یه ده‌کات.\nهێشتاش وه‌ک شیکه‌ره‌وه ده‌ڵێن بێ متمانه‌یی قوڵی نێوان هه‌ردوو لایه‌نی تورک و کورد له تورکیادا به‌رده‌وامه و ئه‌مه‌ش گه‌وره‌ترین ته‌گه‌ره و گرفته له‌به‌رده‌م هه‌وڵه به‌راییه‌کانی ئاشتیدا.\nڕاپۆرتی تورکیا و په‌که‌که


ساڵوەگەڕی هێرشی سەرتاسەری کۆماری ئیسلامی بۆ کوردستان لە ساڵی ١٣٥٨ دا و دەستپێکی خۆڕاگری خەڵکی کوردستان – کۆمەڵە_رێكخراوی كوردستانی حیزبی كۆمونیستی ئیران\nجولای 25, 2021 30\n“وتووێژێک لەگەڵ ئیبراهیم عەلیزادە، دەبیر ئەوەڵی کۆمەڵە“\nئەم وتووێژە مانگی گەلاوێژی ساڵی ١٣٩٢ی هەتاوی لە لایەن “رادیو زمانە“وە لەگەڵ هاوڕێ ئیبراهیم عەلیزادەدا ئەنجام دراوە. لەو ڕووەوە کە ناوەرۆکی ئەم باسە دڵخوازی بەڕێوەبەرانی “رادیوزمانە” نەبووە، لە بڵاوکردنەوەی ئەو خۆیان بواردووە. بە هۆی گرینگی ئەو خاڵانەی لەم وتووێژەدا باس دەکرێن، بڵاوکردنەوەی سەرلەنوێی بە پێویست دەزانرێ.\nپرسیار: ئاغای بەنی سەدر بڕوای وایە کە فەرمانی جیهاد لە لایەن ئایەتوڵڵا خومەینییەو دەرئەنجامی ” شەڕێک بووە و کەس ناتوانێ بەرامبەر بەو کەسانەی کە ئەم شەڕەیان هەڵگیرساندووە، چاو بنووقێنێت و بڵێ کە مافی ئەوەیان هەبووە شەڕ بخەنە ڕێ“. ئەو شەڕەی کە ئاغای بەنی سەدر ئاماژەی پێ دەکات، بە بڕوای ئێوە بۆچی، چلۆن و کەی دەستی پێکرد؟ ئێوە وەک کۆمەڵە ئەوە ڕووداوە دیاریکراوە چۆن هەڵدەسەنگێنن؟\nعەلیزادە: ئەوەی کە ئاغای بەنی سەدر بەرگری دەکات لە ڕابردووی هاوبەشی خۆی لەگەڵ خومەینی و کۆماری ئیسلامی جێگەی تێگەیشتنە و ئاماژەیە بۆ باوەڕی قووڵی ئەو بەو ڕێبازە کە هەرگیز وێڕای تەواوی ئەو بەڵایانەی خومەینی تووشی ئەو و هاوکارەکانی کرد، ئامادە نییە هێندەی نووکەدەرزییەک پاشەکشەی لێ بکات. ڕەنگە ئەم هەڵوێستە بۆ سەرمایەی دواڕۆژی ئاغای بەنی سەدر پێویست بێت. بەڵام خەڵکی کوردستان شانازی دەکەن بە خۆڕاگریان لە هەمبەر هێرشی هێزەکانی ژێردەسەڵاتی خومەینی و بەنی سەدر و سەرجەم کاربەدەستەکانی ئەو کاتی کۆماری ئیسلامی و ئەو بەهایەش کە لەم پێناوەدا داویانە، بەهای بەرگری کردن لە کەرامەتی ئینسانی خۆیان بووە. لێگەڕێ با ئەم داخەشیان بێتەوە سوێ کە ئەوان هەرگیز نەیانتوانی، یانی نەیانوێرا کە لاوەکانی کوردستان بکەنە قۆچی قوربانی گۆڕەپانەکانی شەڕی کۆنەپەرەستانەی ئێران و عێراق کە ئەمە دەستکەوتی هەر ئەم خۆڕاگریە سەربەرزانەیە بوو.\nئەو ڕووداوەی ئێوە ئاماژەتان پێ کرد مێژووی دیاریکراووی خۆی هەیە و هێندەی کێوێک بەڵگەی حاشاهەڵنەگری لە پشتە. بەڵام پرسیارەکە ئەوەیە کە ئەگەر کەسانێکی دی شەڕی کوردستانیان دەست پێ کرد، ئەی کێ “شەڕی” زانکۆکانی وەڕێ خست؟ شەڕی تورکەمەن سەحرا لە لایەن چ کەسێکەوە سەری هەڵدا؟ هۆکاری دەستپێکی “شەڕ” لەبەندیخانەکانوکوشتوبڕیزیندانییانیبێدیفاعلەدەیەیشەستداکێبوو؟\nخەڵکی کوردستان هەر وەک سەرجەم خەڵکی ئێران لە دژی ڕژیمی شا ڕاپەڕیبوون و لە مانگە شۆڕشگێڕانەکانی ڕێبەندان و بەفرانباری ١٣٥٧دا هێرشیان کردە سەر پایەگا، ناوەندەکانی ساواک، ئەرتەش و پۆلیسی شا و هەموویان چەک کردن. ئەم ڕووداوە لە شارەکانی مهاباد، سەردەشت، سنە، سەقز و باقی شوێنەکانی دیکە ڕوویدا. بەڵام خومەینی و سەرکردەکانی بزووتنەوەی ئیسلامی کە دەیانزانی ئەرکی سەرکوتکردنی شۆڕش لە دوای ڕێبەندانی ١٣٥٧ەوە لە ئەستۆی ئەوانە، ڕێگریان لە بەردەوامبوونی شۆڕش کرد. بەرگری پایەگای مهاباد و پایەگای ژاندرمری سنەیان لە بەرامبەر خەڵکدا بە هی خۆیان دەزانی و پاشماوەی هێزەکانی ڕژیمی شایان هان دەدا کە لە بەرامبەر خەڵکی شۆڕشگێردا بوەستن. بەم شێوەیە بوو کە ئەم پلانەی ئەوان کە لە سنە لە لایەن مەلا سەفدەرییەوە ئاراستە دەکرا، دەرئەنجام نەورۆزی خوێنینیی سنەی لێ کەوتەوە کە بووە هۆی گیانبەختکردنی زیاتر لە دووسەد کەسی ئەم شارە. خاڵی دەستپێکی کۆکوژییەکانی ڕژیمی تازە بە دەسەڵاتگەیشتوو لە کوردستان دەگەڕێتەوە بۆ بەفرانباری ١٣٥٧ و نەورۆزی ١٣٥٨ەوە لە مهاباد و سنە.\nبەڵام دواجار وێڕای تەواوی پیلانەکان، کوردستان لە ژێر سێبەری نەگریسی پاشماوەکانی ڕژیمی شا و جێگرەوەکانی کە لە هەیبەتی نوێنەرەکانی ئیمامدا بۆ کوردستان نێردرابوون، ڕزگاری بوو و کۆمەڵگەی کوردستان بۆ چەند مانگێک ژیانێکی ئازاد و تاڕادەیەک دیموکراتیکی ئەزموون کرد. لە ئاکامدا لە ٢٨ی گەلاوێژی ١٣٥٨دا خومەینی بە بیانووی پووچی بە دیل گیرانی ژنانی موسڵمان لە لە مزگەوتی جامعی سنە، فەرمانی هێرشی سەرتاسەری بۆ کوردستان ڕاگەیاند. ئەم هێرشە دوای سێ مانگ شکستی هێنا و ڕژیم بۆ هێزگرتنەوە و خۆئامادەکردنەوەی سەرلەنوێ بۆ هێرش، لەگەڵ نوێنەرانی خەڵکی کوردستان هاتە سەر میزی گفتوگۆ. دەوڵەتی بازرگان شاندێکی تایبەتی نارد بۆ کوردستان. ئەم شاندە لە جیاتی دانوستان لەگەڵ نوێنەرانی خەڵکی کوردستان کە پێکهاتبوون لە ڕێکخراو و لایەنە سسیاسییە چالاکەکان، دەستیان کرد بە دووبەرەکی نانەوە و هەوڵی دا یەکڕیزی شاندی نوێنەرایەتی خەڵکی کوردستان لێک بترازێنێ، کە بەداخەوە سەرکەوتووش بوو. کاتێک هێزەکانی خۆی سەرلەنوێ ڕێکخستەوە، دوای ئەوەی کە یەکڕیزی ڕێکخراوە سیاسییەکانی تێکدا، لەچەند قۆڵەوە هێزەکانی خۆی لەسەر سنوورەکانی کوردستان جێگیر کرد. لە قوڕوە و بیجاڕەوە بۆ سنە، لە کامیارانەوە بۆ سنە و لە ورمێوە بۆ مهاباد، ئەمانە ئەو سێ قۆڵە بوون کە بۆ هێرش هەڵبژێردرابوون. کۆمەڵە ڕاستییەکانی لەم بارەوە بە خەڵک دەوت و هەوڵی دەدا خەڵکی کوردستان بۆ ئەو هێرشەی کە بە دڵنیاییەوە لە ڕێدا بوون، ئامدە بکات. بەنی سەدر ئەگەر لەو سەردەمەدا تەنیا فەرماندەیەکی بێ دەسەڵاتی هێزە چەکدارەکانی ڕژیمیش بووبێت، لانیکەم دەستی بە زانیارییەکانی تایبەت بەم ڕووداوانە ڕاگەیشتووە. چاوەڕوانی ئەوە دەکرا کە دوای ئەم هەموو ساڵە بوونی لە تاراوگەدا، لانیکەم کارێکی دەکرد کە کەمێک ویژدانی خۆی ئاسوودەتر بکا، بەڵام وادیارە لە ئایینی ئەودا قسە وتن بە کومونیستەکان، دەبێتە خێر بۆ دواڕۆژی و گەرەکێتی بەم شێوەیە توێشووی ڕێی خۆی کۆبکاتەوە.\nپرسیار: ئاغای بەنی سەدر هەر لەم وتووێژەدا ئاماژە بە ناوی مەلایەکی کورد دەکات بە ناوی “حەسەن ئەمینی” کە گوایە ڕۆڵی ڕاوێژکاری ئایەتوڵڵا خومەینی و پێدانی زانیاریی سەبارەت بە کوردستانی بە ئەو هەبووە. هەروەها “بەپێی قسەکانی ئاغای بەنی سەدر” ئەو ئاغای خومەینی بۆ هێرش بۆ سەر کوردستان هان داوە. ئاغای ئەمینی کێیە و چ ڕۆڵێکی لە ڕووداوەکانی دوای شۆڕش لە ناوچەی کوردستاندا هەبوو؟\nعەلیزادە: تا ئەو جێگایەی من دێتە بیرم، ئەم کابرایە هاوکاری نزیک و جێنشینی ئەحمەدی موفتیزادە بوو. موفتیزادە لە لایەنگرانی حکومەتی ئیسلامی بوو کە بە هۆی سووننی بوونیەوە زۆر زوو کەوتە بەر تووڕەیی خومەینی و دوای ئازادبوونی لە زیندان گیانی لە دەست دا. بەڵام ئەم کەسە ئاغای خومەینی هەڵنەخڕاند. بەڵکوو بێداری سیاسی خەڵکی کوردستان، شورا و بنکەی گەڕەکەکان، بەڕێوەبردنی ژیانی خەڵکی کوردستان بە دەستی خۆیان، پێگەی هێزە چەپ و ڕادیکاڵەکان، بوونی کوردستان بە ناوەندی دیموکراسی و ئازادی و گەلێک دەستکەوتی مرۆیی بەنرخی دیکە بوو کە خومەینیان هەڵخڕاند. بوونی وەها ڕەوتێک لە کوردستان لەگەڵ ئەو پلانانەی کە خومەینی هەیبوو بۆ درووستکردنی ئێرانێک کە زیاتر لە ٣٠ ساڵە خوێنی خەڵکەکەی دەمژێ، یەکی نەدەگرتەوە.\nپرسیار: ئاغای بەنی سەدر وتوویەتی گەڵاڵەی ٦ خاڵی کە لە لایەن حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێرانەوە ئامادە کرابوو، لە لایەن شورای ئینقلابەوە پەسەند کرابوو و ئەو ئەمەی ڕاگەیاندبوو. هەروەها ئاغای بەنی سەدر وتوویەتی: خۆبەڕێوەبەری بیانووی ئەوان بووە و لە ڕاستیدا شتێکی تریان دەویست و شەڕەکەیان دەست پێ کرد. لەماوەینێوانپێشکەشکردنیگەڵاڵەی٦خاڵیتادەستپێکیشەڕچیڕوویدا؟\nعەلیزادە: ئەم شتانەی کە ئاغای بەنی سەدر دەیڵێ درۆیە و هیچ بنەمایەکی ڕاستی نییە. لەو ماوەیەی کە ئێوە ئاماژەی پێ دەکەن، شاندی نوێنەرایەتی خەڵکی کورد کە پێکهاتبوو لە حیزبی دیموکرات، کۆمەڵە و ڕێکخراوی چریکە فیداییەکانی خەڵقی ئێران بە سەرپەرەستی مامۆستا شێخ عیزەدین حوسەینی و ئەندامانی دەفتەرەکەی ئەو. ئەم شاندە گەڵاڵەیەکی ٢٦ خاڵیان بۆ خۆبەڕێوەبەری کوردستان پێشکەشی وەفدی دەوڵەتی ناوەندی کردبوو. ئەم وەفدە تەنیا ٤٥ خولەک گفتوگۆی ڕەسمی لەگەڵ شاندی نوێنەرایەتی خەڵکی کورد ئەنجا دا و باقی سەردانەکان و کاتی وەفدەکە بۆ دووبەرەکی نانەوە و تێکدانی یەکڕیزی شاندی نوێنەرایەتی خەڵکی کورد تەرخان کرا. لە ئاکامدا لە ڕێگەی ئەنجامدانی دانوستانێکی تایبەتی لەگەڵ حیزبی دیموکرات و لەسەر بناغەی گەڵاڵەی ٦ خاڵی ئامادەکراو لەلایەن ئەم حیزبەوە توانی لەم کارەیدا سەرکەوتوو بێت. بە بێ ئەوەی بچووکترین بایەخێکیش بە گەڵاڵەکەی ئەم حیزبە بدات.\nئاغای بەنی سەدر ئەگەر تووشی لەبیرچوونەوە نەبووبێت، دەبێ لەبیری بێت کە وەفدی دەوڵەت و شورای ئینقلابەکەی نەک هیچ گەڵاڵەیەکیان پەسەند نەکرد، بەڵکوو تەنانەت لە قبووڵکردنی وشەی “خۆبەڕێوەبەری“ش کە حیزبی دیموکرات ئامادە بوو بە هەموو ناوەرۆکێکوە پەسەندی بکات، خۆیان بوارد. لە ڕاستیدا ئەوان کەڵکیان لە “وتووێژ“وەرگرت بۆ بەدەستهێنانی هەلی خۆئامادەکردن بۆ هێرش بۆ سەر کوردستان.\nهەروەها ئەوەشمان لەبیر نەچێت کە خومەینی و بەنی سەدر وئەوانی تر، هێرش بۆ سەر کوردستانیان بە بیانووی ئەوەی کە گوایە کومونیستەکان ژنانیان لە مزگەوتی سنە بە دیل گرتووە، چەند مانگێک بەر لەم گەڵاڵە و وتووێژانە کە ئاغای بەنی سەدر قسەیان لێدەکات، دەست پێ کردبوو و شکستیشیان خواردبوو. مێژووی سات بە ساتی ئەم قۆناغە بە نووسراو و بەڵگە بوونی هەیە. ئاخۆ چەندە دەکرێ ئاوەزی خەڵک بە کایە بگیرێ!\nپرسیار: ئەو فەرمانە ناسراوەی کە وتی” چەکمەکانتان دەرمەهێنن تا فیتنەی کوردستان کۆتایی پێ دێت” لە لایەن کامە کاربەدەستی کۆماری ئیسلامییەوە ڕاگەیەندرا؟ ئاغای بەنی سەدر لە یەکێک لە وتووێژەکانیدا لەگەڵ سایتی “ناوەندی بەڵگەکانی مافی مرۆڤی ئێران” ڕاگەیاندنی وەها فەرمانێکی لە لایەن خۆیەوە ڕەتکردەوە و بە “درۆی” حیزبە کوردییەکان ناوی برد. بۆچوونیئێوەچییە؟\nعەلیزادە: هەڵبەتە بە وردی گەربیڵێین ئەو وتی:”قەیتانی پۆتینەکانتان مەکەنەوە تا فیتنەی کوردستان کۆتایی پێ دێت“. هێرش بۆ سەر کوردستان لە کاتێکدا ڕوویدا کە بەنی سەدر فەرماندەی گشتی هێزەکان بوو. ئەم ڕستەیە و هاوشێوەکانی ئاوێتەی هەڵسووکەوتە دۆن‌کیشۆت ئاساکانی ئەو سەردەمی ئەو بوون، هەڵبەتە نابێ لە ڕاستیش لابدەین کە ئەو لە ڕاگەیاندنی ئەم فەرمانەدا تەنیا دەستەچیلەی خومەینی بوو و هیچی تر. ئەو کاتە هیچ کەسێک حیسابێکی ئەوتۆی بۆ بەنی سەدر نەدەرکرد. ئەگەر مێژووی ئەو سەردەمە بە دەستی ڕژیمی ئیسلامی خۆی بنووسرێتەوە، ئەوا “شانازی” ئەم فەرمانە بە ناوی خومەینی دەنووسرێت و ئەگەریش بە گێڕانەوەیەکی زانستی و واقعی بنووسرێتەوە، بەنی سەدر لە پاڵ خومەینیدا و هاوبەشی تاوانەکانی ئەو بە ئەژمار دێت.\nهەڵبەتە دەستەواژەی درۆزنی هەر لە ئاغای بەنی سەدر خۆی دەوەشێتەوە، بەو پێیەی کە لەو ئایینەدا وا ئەو لە باوەڕمەندانێتی، درۆزنی “تەقیە“یە و بە جۆرێک بەها دادەنرێت، هەر بۆیە بەدڵنیاییەوە ئەو بەم دەستەواژەیە دڵگران نابێت.\nپرسیار:دەوترێت کە ئێوەی حیزبە کوردییەکان، لە دوای پەسەندکردنی خۆبەڕێوەبەری لە لایەن دەوڵەتەوە، “هێرشتان کردە سەر ستوونیکی ئەرتەش کە بە سنەدا تێدەپەڕین“، ڕۆژەکانی سەرەتای شۆڕش لە سنە پێکدادانی چەکدارانەتان وەڕێ خست، ژاندارمریتان چەک کرد و هێرشتان کردە سەر ناوەندی ئەرتەش. ئێوە وەک حیزبە چالاکە کوردەکان لەو کاتەدا، ئەم ڕووداوانە چۆن شرۆڤە دەکەن؟\nعەلیزادە: مێژووی خۆڕاگری و خەباتی شۆڕشگێڕانەی کوردستان لە سێ دەیەی ڕابردوودا و بە تایبەت ڕۆژ و مانگە پڕ جۆش و خرۆشەکانی شۆڕش لە ساڵانی ٥٧ و ٥٨دا ناتوانرێ بەمشێوەیە ڕووکەش و ئەویش لە وەڵام بە کەسێکی وەک بەنی سەدردا بنووسرێتەوە. ئەوەی کە لە ژێر ناوی “دەوترێت” باسی لێ دەکەن، نموونەیەکە وەک ئەو ڕستە بەناوبانگەی کە دەڵێ: “حەسەن و حوسەین هەر سێکیان کچەکانی مەعاویە بوون“! یەکەم ئەوەی کە قبووڵکردنی خۆبەڕێوەبەری لە لایەن دەوڵەتەوە درۆیە و هیچ بەڵگەیەک لەسەری جگە لەوەی لە مێشکی ئەمڕۆی بەنی سەدردایە بوونی نییە. خاڵی دووهەم ئەوەیە کە ستوونی ئەرتەش نەیدەویست کە بە سنەدا تێپەڕ بێت، بەڵکوو ئەم ستوونە و ستوونەکانی بەر لەوان هێرشی خۆیان لە کامیارانەوە دەست پێ کردبوو و گەیشتبوونە سنە. لە دەروازوکانی شاری سنەوە لەگەڵ شەپۆلی دەیان هەزار کەسی خەڵکی دانیشتوو لەسەر شەقامەکان ڕووبەڕوو بوونەوە. ئەم ستوونە ڕێگەیەکیان بۆ نەمابوو جگە لەوی بەسەر لاشەی ئەم خەڵکەدا تێپەڕن. هەر بۆیە لە ڕێگەی خۆیان لایاندا تاکوو بچن لە پایەگاکە جێگیر بن و لە کاتێکی گونجاوتردا دەست بکەن بە هێرشەکەیان. جگە لەمانە هەر وەک وتم ئەمە تەنیا ستوونێک نەبوو کە لە دەروازەکانی کوردستان جێگێر ببون و خۆیان بۆ هێرش ئامادە دەکرد. کۆمەڵە ستوونێکی دیکەش لە قوڕوە و بیجاڕ و ورمێوە ئامادەی هێرش بوون.\nسێهەم ئەوەی کە چەککردنی ژاندارمری بەشێک بوو لە درێژەی ڕاپەڕینی خەڵک لە دژی ڕژیمی شا و هاوشێوەی چەککردنی پایەگا و ناوەندەکانی تری ئەرتەشی شا و ناوچەکانی تری ئێران و نەک تەنیا لە سنە بەڵکوو لە مهاباد و جێگەکانی تری کوردستانیش ئەنجام درابوو.\nپرسیار: بە بڕوای ئاغای بەنی سەدر، شەڕێک کە لە کوردستان دەستی پێکردبوو ” هیچ پەیوەندییەکی بە خۆبەڕێوەبەرییەوە نەبوو” و لە ڕاستیدا شتێکی ترتان دەویست. دەی ئەگەر وایە، ئێوە بە دیاریکراوی لەو قۆناغەدا چیتان دەویست بۆ کوردستان؟\nعەلیزادە: خەڵکی کوردستان دەیانبینی کە سێبەری کۆنەپەرەستی و سەرکوت و ڕەتکردنەوەی سەرەتاییترین ئازادی و مافەکانیان خەریکە وردە وردە باڵ دەکێشێت بە سەر سەری خەڵکی ئێران و کوردستاندا، دەستیان کرد بە بەرگری لە خۆیان لە هەمبەر سەرکوت و خواستی خۆبەڕێوەبەری و نەهێشتنی ستەمی نەتەوەیی چوارچێوە و سەنگەری ئەم خۆڕاگریە بوو. خەڵکی کوردستان نەیاندەویست بە دەستی بەستراوەوە ببرێنە شوێنی قوربانی کردن. ئەم خۆڕاگریە بەسوود و کاریگەر بوو، هاوسەنگییەکی هێزی درووست کرد کە تا ئەمڕۆش وەک چقڵیک لە چاوی کۆماری ئیسلامی ئێران چەقیوە.\nپرسیار: کاربەدەستانی کۆماری ئیسلامی و بەشێک لە ئۆپۆزیسیۆن، حیزبە کوردییەکانیان بە هەبوونی پەیوەندی و وەرگرتنی پارە و چەک لە عێراق و سەدام حوسەین تۆمەتبار کردووە. ئایا ئێوە هیچ یارمەتییەکی مادی و نیزامیتان لە عێراق و دەوڵەتەکانی تر وەردەگرت؟\nعەلیزادە: بەڵێم کۆمەڵە پەیوەندی‌گەلێکی لەگەڵ دەوڵەتی عێراق پێکهێنا. ئەم پەیوەندیانەش لەسەر بنچینەی تووندبوونەوەی گرژییەکانی نێوان ئێران و عێراق و دەستپێکردنی شەڕ ڕەخسا. لە لایەن دەوڵەتی عێراقەوە ئامانج لێی لاوازکردنی ڕژیمی ئێران لە ڕێگەی بەهێزکردنی ئۆپۆزیسیۆنەوە بوو. لە لایەن کۆمەڵەوە ئامانج بەهێزکردنی بزووتنەوەی شۆڕشگێڕانەی کوردستان بوو. ئەم پەیوەندیانە ئاشکرا بوون. خەڵکی کوردستان و ئێران و ڕای گشتی بە تەواوی لە وردەکارییەکانی ئەم پەیوەندییانە ئاگادار بوون. ئەم پەیوەندیە بی شەرت و مەرج بوون و کاریگەرییەکی لەسەر هەڵوێستی ئوسولی ئێمە لەمەڕ ئەم شەڕە کۆنەپەرەستانەیەدا نەبوو. هەر چەند مانگ جارێکیش ڕاپۆرتێک لەسەر ئەم پەیوەندیانە لە بڵاوکراوە و میدیاکانی کۆمەڵەوە بڵاودەکرایەوە. بە بەردەوامی هێزی ئۆپۆزیسیۆنی سەرەکی چالاکی ئەو کاتی ڕژیمی عێراق لە کوردستانی عێراق واتە “یەکێتی نیشتمانی کوردستان“یش لە وردەکارییەکانی ئەم پەیوەندییە ئاگادار دەکرانەوە. هەروەها لەگەڵ زۆربەی هێزە چەپ و ڕادیکاڵەکانی ئێران کە دەستمان پێیان ڕادەگەیشت، لەم بارەیەوە هاوکاری و ڕاوێژ دەکرا.\nعەلیزادە: بەڵێ، لەبەر ئەوەی کە کۆمەڵگەی کوردستان بەو ڕوونکردنەوەیەوە کە لە بارەی هەلومەرجی ئەو کاتی درا، ڕژیمی ئیسلامی بۆی قبووڵکراو نەبوو. کوردستان ببووە سەرچاوەی ئیلهام و دڵگەرمی بۆ بزووتنەوە شۆڕشگێڕانە و خۆڕاگرییەکانی سەرتاسەری ئێران. ڕۆژانە هەزاران کەس لە سەرتاسەری ئێرانەوە دەهاتن بۆ شارە کوردییەکان و لە نزیکەوە دەستکەوتەکانی خەڵکی ڕزگاربوو لە دەسەڵاتی ڕژیمی شایان دەبینی. هێرش بۆ سەر کوردستان بەشیک لە پلانی سەرکوتی شۆڕشی ئێران بوو کە ڕژیمی شا نەیتوانیبوو بە ئاکامی بگەیەنێت و لە دوای نزیک بە ٣ ساڵ سەرکوتی بەردەوام لە ئاستی ئێراندا، کۆتایی پێ هێنا. بەڵام لە سەنگەری خۆڕاگری کوردستاندا تووشی کۆسپ هات.\nپرسیار: ئێوە جگە لە ئایەتوڵڵا خومەینی ڕۆڵی کام یەک لە کاربەدەستانی تری ڕژیمی کۆماری ئیسلامی لەو ڕووداوە مێژوییەدا بەرجەستە دەبینن؟\nعەلیزادە: تەقریبەن هەمووان لە خومەینییەوە بگرە تا دامەزرێنەرانی سپای پاسداران و وەزارەتی ئیتلاعاتی کۆماری ئیسلامی کە دواتر بەرگی ڕیفۆرمخوازییان پۆشی، هەر هەموویان لەوەدا کە خۆڕاگری خەڵکی کوردستان دەبێ تێک بشکێنرێ تاکوو حکوومەتی ئیسلامی جێگیر بێت، هاوڕا بوون.\nپرسیار: ئایا لە دوای شۆڕشی ئیسلامی لە ئێران و مانگەکانی دوای ئەو، شەڕ و دەست بردن بۆ چەک بۆ حیزبە کوردییەکانی وەک کۆمەڵە و دیموکرات دوایین ڕێگەچارە بوو؟\nعەلیزادە: یەکەم نیشاندانی شۆڕشی دژە پاشایەتی لە ئێران وەکوو شۆڕشێکی ئیسلامی نە واقعی و نە دادپەروەرانەیە. بەڵام لێی گەڕێین لە شوێنێکی تردا دەکرێ باسی لێوە بکەین. بەڵام لە پێوەند بە پرسیارەکەی ئێوەدا، ئەم ڕاستییە حاشاهەڵنەگرە کە خەباتی چەکدارانە لەگەڵ هێرشی هیزەکانی ڕژیمی ئیسلامی بەسەر خەڵکی کوردستاندا داسەپا. خەڵکی کوردستان ئازدیان دەویست و لەبەر ئەوەی کە شێلگیر بوون بۆ بەرگری کردن لە دەستکەوتە دیموکراتیکەکانی خۆیان کە لە ڕەوتی ڕووخاندنی ڕژیمی شادا بەدەستیان هێنابوو، ناچار بوون کە دەست بدەنە چەک. بەرگریکردن لەم ئازادیە بە بێ گیانبازیی بەدەست نەدەهات.\nلەگەڵ هێرشی ڕژیم بۆ سەر خەڵکی ئازادیخواز و ڕێکخراوە سیاسییەکان لە سەرتاسەری ئێران دەیان هەزار کەس خرانە سیاچاڵەکانەوە، ئەشکەنجە کران و لە سێدارە دران، بەڵام خەباتی چەکدارانە لە کوردستان سەنگەرێک بوو لە بەرامبەر هێرشی ڕژیمدا. لە ماوەی هەشت ساڵ شەڕی کۆنەپەرەستانەی ئێران و عێراق بە هۆی بوونی هەر ئەم شێوازە لە خۆڕاگری، ڕژیم هەرگیز نەیتوانی لاوانی کوردستان بە بەرفراوانی بە سەرباز بگرێت و لە بەرەکانی شەڕدا قوربانیان بکات. شەڕێک کە بە سەدان هەزار گەنج و لاوی ئێرانی تێیدا لەناوچوون.\nپرسیار: وا پێدەچێت کە لە دوای پاشەکشەپێکردنی حیزبە کوردییەکانی دژبەری کۆماری ئیسلامی بۆ ئەودیوی سنوورەکان و هەروەها دوای ٣٣ ساڵ لە هاتنەسەرکاری کۆماری ئیسلامی لە ئێران، هێشتاکەش لەگەڵ خەڵکی کوردستان وەک پلە دوو هەڵسووکەوت دەکرێت و وادیارە کە لە پێکهاتەی هەنووکەیی ئێراندا خاوەنی مافی یەکسان نیین. بۆچی؟\nعەلیزادە: یەکەم دەبێ ئەم خاڵە ڕوون بکەمەوە کە خەباتی چەکدارانە تەنیا یەک ڕەهەندی خەباتی خەڵکی کوردستان لە دژی کۆماری ئیسلامی بوو کە بە تێپەڕینی کات کەوتە پەراوێزەوە. ئەگەرچی ئێمە بە پێی توانای خۆمان هەوڵمان داوە کە پۆتانسیەلی دەستپێکی سەرلەنوێی وەک یەکێک لە شێوازەکانی خۆڕاگری خەڵک لە هەمبەر ڕژیم لە کات و هەلومەرجی گونجاودا بپارێزین. کۆمەڵە ناتوانرێ وەک ڕێکخراوێک هەژمار بکرێت کە لە تاراوگەیە و دوورخراوەتەوە. لەبەر ئەوەی کە ڕەوتێکە کە لە ژیان و خەباتی هەر ڕۆژەی خەڵکی کوردستاندا بوونێکی هەستپێکراو و حاشاهەڵنەگری هەیە.\nنەهێشتنی ستەمی نەتەوەیی یەکێک لە داخوازییەکانی خەڵکی کوردستانە، بەڵام ڕژیم دەزانێ خەڵکی کوردستان لەهەمانکاتدا کە دەیانەوێ هاوڵاتیانی خاوەن مافی یەکسان بن، دەشیانەوێ کە ناوچەی نیستەجێبوونی خۆیان بەو شێوەیەی کە بۆخۆیان دەخوازن بەڕێوە ببەن. لێرەدایە کە کۆماری ئیسلامی بەو ماهییەتە دژە خەڵکی و نادیموکراتیکەی کە هەیەتی، وەها دۆخێک قبووڵ ناکات. کۆماری ئیسلامی ئەزموونی ساڵانی نێوان ١٣٥٨ و ١٣٥٩ی لە کوردستاند هەیە و دەزانێ کوردستانی ڕزگاربوو لە ستەمی نەتەوەیی دەبێتە ئیلهامبەخش و پشتیوانی خەباتی ئازادیخوازانەی خەڵک لە ناوچەکانی دیکەی ئێران و ئەمە ئەو شتەیە کە ئەم ڕژیمە بەرگەی ناگرێت.\nهەڵبەت ئەمە تەنیا خەڵکی کورد نیین کە هاوڵاتیانی پلە دووی ئەم وڵاتەن. نەتەوەکانی دیکەی نیشتەجێی ئێرانیش کەم و زۆر لە وەها دۆخێکدان. نەک تەنیا نەتەوەکان، بەڵکوو سەرجەم ژنانی ئەم وڵاتە بە پێی یاسا، مرۆڤی پلە دوو دێنە ئەژمار. باقی خەڵکی ئێرانیش بە ژن و پیاو و کورد و ناکوردەوە لە ئازادی و مافی ئینسانی خۆیان بێبەش کراون. لەسەرپێ مانەوەی ئەم ڕژیمە لە گرەوی تەواوی ئەم بێ مافیانەدا بووە.\nپرسیار: بە لەبەرچاوگرتنی ئەزموونەکانی ڕابردوو، ئێوە چ ڕێگەچارەیەک بۆ چارەسەرکردنی کێشەی کوردستان لە چوارچێوەی ئێراندا پێسنیار دەکەن؟\nعەلیزادە: لەم بوارەدا ئێمە بەرنامەیەکی نووسراومان هەیە کە بناغەی چالاکی ئێمە لەم بوارەدا لە کۆمەڵگەی کوردستانە. بنچینەی ئەم بەرنامەیە بریتییە لە بەدیهێنانی بەڕێوەبەرایەتی خەڵک لە نیزامێکی دیموکراتیکی شوراییدا و لەوێدا مافی کرێکاران، ژنان، تەواوی چین و توێژە بندەستەکانی کۆمەڵگە، پرسی ئازادییە دیموکراتیکیەکان و بابەتی قەرەبووکردنەوەی دواکەوتوویی ئابووری و رۆڵی حیزبە سیاسییەکان بە وردی باسیان لێ کراوە. لە پرسی نەتەوەییدا بە شێوەی دیاریکراو پێداگری لەسەر ئەوە کراوە کە: بوونی ستەمی نەتەوەیی بەردەوام هۆکارێک بووە بۆ دواکەوتوویی ئابووریی و فەرهەنگی ئەم نەتەوەیە و خەڵکی کوردستان بەردەوام لە دژی ئەم ستەمە نەتەوەییە و بۆ بەدەستهێنانی مافی دیاریکردنی چارەنووسی خۆیان دەستیان داوەتە خەبات. لەمڕووەوە لە کوردستانی ئازادکراودا مافی دیاریکردنی چارەنووسی خەڵکی کوردستان بە مانای مافی ئازادی جیابوونەوە لە ئێران و پێکهێنانی دەوڵەتی سەربەخۆ وەک یاسایەک ڕادەگەیەنرێ.\nئەگەر بێت و بە ڕەخساندنی ڕەسمی، کردەیی و واقعی هەلومەرجێک کە لە بەرنامەی سەرەوەدا گونجێندراوە، خەڵکی کوردستان بڕیار بدەن کە لە چوارچێوەی وڵاتی ئێراندا بمێننەوە، لە وەها دۆخێکدا دەوڵەتی ناوەندی ئەرکە لەسەری کە سەرەڕای قبووڵکردنی سەرجەم مەرجەکانی ئەم بەرنامەیە، هاوکات بەپێی سیاسەت و پلانداڕێژییەکی ئاگایانە، دواکەوتوویی ئابووری سەرچاوەگرتوو لە بوونی هەڵاواردنی نەتەوەیی بە تەرخانکردنی بودجە و پێویستییەکانی تایبەت بەم بوارانە قەرەبوو بکاتەوە.\nپرسیار:تکایە بە کورتی رۆڵی خەڵخاڵی لە کۆکوژی خەڵکی کوردستاندا باس بکەن.\nعەلیزادە: خەڵخاڵی نێردراوی تایبەتی خومەینی بوو کە وەک حاکمی شەرع ئەرکی ئەوە بوو کە زیندانییە دەستبەسەرداگیراوەکان بە بێ ڕەچاوکردنی هیچ پرۆسەیەکی یاسایی لەو شوێنە لەسێدارە بدات. خومەینی دەستی ئەوی لە ئەنجامدانی هەر تاوانێکدا بە ئاوەڵایی هێشتبۆوە. ئەو ڕۆژی ٢٩ی گەلاوێژی ١٣٥٨ گەیشتە کرماشان و لەوێوە چوو بۆ پاوە. یەکسەر سزای لەسێدارەدانی ١٨ کەسی لەم شارە ڕاگەیاند و بەرەبەیانی ڕۆژی دواتر هەموویانی گولل‌ەباران کرد کە لە نێوانیاندا چەند مێرمنداڵیش هەبوون.\nخەڵخاڵی ڕۆژی سێهەمی خەرمانان ڕۆیشت بۆ پایەگای مەریوان و ڕۆژی ٤ی خەرمانانی ١٣٥٨، نۆ کەسی لەوێ لەسێدارە دا. ڕۆژی ٥ی خەرمانان بەرەو سنە ڕۆیشت و سزای لەسێدارەدانی ١١ کەسی دیکەی لە سنە دەرکرد و ئەم سزایەی لە کاتژمێر ٥ی دوانیوەڕۆی هەمان ڕۆژدا لە فڕۆکەخانەی سنە ئەنجام دا. رۆژی ٦ی خەرمانان چوو بۆ سەقز و ٢٠ کەسی لە پایەگای ئەم شارە لەسێدارە دا. ڕۆژی دواتر گەڕاوە بۆ تاران و ڕاپۆرتی تاوانەکانی خۆی بە خومەینی دا و لە وتووێژەکانیدا ڕایگەیاند کە “ئاژاوەی کوردستانی” کۆتایی پێ هێناوە. بەڵام لە کەمتر لە سێ مانگدا خۆڕاگری خەڵکی کوردستان ئەو “با“یەی کە خەڵخاڵی چاندبووی کردی بە “تۆفان” و ئەرتەش و هێزەکانی خومەینیان خستە سەر چۆک.\nوەرگێڕانی لە فارسییەوە: #لاوێن_ئەمانی\nوێنەکە: مەقەری کۆمەڵە لە شاری مهاباد، لە دوای هێرشی یەکەم کە بە بەرەنگاریی یەکەمیش ناسراوە.


سه‌رده‌مێكی سه‌یره. وشه‌كان هه‌ر دێن و كاڵتر ده‌بنه‌وه. ماناكان ناگه‌یه‌نن. قسه كردن نابێت به پردێک بۆ به‌یه‌ک گه‌یشتن، یان له یه‌ک تێگه‌یشتن. كاتی وا چ شتێک له بێده‌نگی خۆشتر ده‌توانێت بێت؟\nته‌واوی ڕێ، له ناو قه‌تاردا، به‌رامبه‌ر به ئاسنێكی ژه‌نگاوی گریام. ده‌سره‌شم پێ‌نه‌بوو لوتم بسڕمه‌وه یان گۆنام وشک كه‌مه‌وه. به‌خت یار بوو ده‌سته‌وانه‌م له ده‌ست دابوو! له ده‌رێ، ئێریكام تووش بوو. قسه‌یه‌ک له من و یه‌ک له‌و، ده‌نگی قاقای پێكه‌نینی ئه‌و بوو ده‌بوو به هۆی ئاووڕ‌دانه‌وه‌ی ڕێبواره‌كان. ورده ورده باوه‌ڕ ده‌كه‌م ئه‌کته‌رێكی زۆر باشم و ئه‌و ڕۆڵه‌ی "لێم چاوه‌ڕوان ده‌كردرێت" به باشی به جێی دێنم. بـــــژی ماسک!\nله لایه‌ک، هه‌ندێ كه‌س ده‌ست ده‌خه‌نه سه‌ر شانت و به شێوه‌یه‌كی تایبه‌ت به خۆیان ده‌ڵێن " ئۆیییی خۆزگه‌م به دڵی خۆت، هیچ خه‌مت نییه. بریا من به جێی تۆ بام" و له لایه‌کی‌تره‌وه كۆمه‌ڵێک به فه‌سله‌فه‌ی قۆڕی "سه‌ختی مه‌گره، دونیا دوو ڕۆژه." یان " هه‌ر ئه‌وه‌یه كه هه‌یه، چیت پێ ناكرێت" خه‌ریكن ده‌تخنكێنن و له‌ولا‌تریشه‌وه جه‌ماعه‌تێک تا ژێستی "ئه‌مڕۆیی بوونیان" تۆزی له سه‌ر نه‌نیشێت، ده‌كه‌ونه سه‌فسه‌ته و هه‌ندێ وشه‌ی قه‌به و زل، یان مۆدڕن و مۆد، وه‌ک بنێشتی كوردی هه‌ڵده‌سوورێنن، و ناوێری ماندوو یان بێده‌نگ بیت زوو، قۆڵ هه‌ڵده‌ماڵن و كه‌مێک سه‌ریان لار ده‌كه‌نه‌وه و ئاخێک هه‌ڵده‌كێشن و باسی نه‌خۆشی دیپریشێنت بۆ ده‌كه‌ن و ناوی یه‌ک، دوو، سێ حه‌بی به‌ناو بانگ وه‌ک "زۆلۆفت" و " سیپرامیل" و چووزانم چی چی میلت بۆ ڕیز ده‌كه‌ن و ناوی چه‌ند دۆست و ئاشنا و ناسیاوی خۆیان دێنن كه یه‌كیان خۆی كوشتووه و یه‌کیان له شێتخانه‌یه و ئه‌وه‌ی تریان خانه‌نشینه و ده‌رگای له‌سه‌ر خۆی داخستووه و به دوایدا چه‌ند تئـــوری تازه و كۆن به ناوی خۆیان داده‌رێژن كه‌وا بكه و وا مه‌که. و من قاقا پێده‌كه‌نم به ڕیشی ئه‌و میلله‌ته بێكاره‌ی وه‌ها نوقمی له‌زه‌تی فه‌لسه‌فه و سه‌فسه‌ته‌ی خۆیانن، و ئه‌وه‌نده هیلاكی ته‌بابه‌ت و نه‌سیحه‌ته سه‌نگین و ڕه‌نگینه‌كانیانن، قه‌ت له بیریان نابێت ببینن یا ببیستن.... داوایـــــه‌كی زۆره؟\nسه‌رده‌مێكی سه‌یره، گرێی په‌یوه‌ندییه‌كان وه‌ک گرێی به‌رهه‌ڵبێنه به ناو بانگه‌كه كه " هه‌ر ده‌ڕۆیی و ده‌کراوه" شل و شه‌وێڵه و به فوویه‌ک بــــــــه‌نـــــــــده! ..... فووووووووو\nبه به‌فر ده‌ستی پێ كرد، دوایی كردی به باران. نه‌ک بارانێكی ئاسایی، وه‌ک ورده شووشه ببارێ وا بوو. نه‌رمه بایه‌کی ساردیش ده‌هات. سڕی ده‌كردی. بارانه‌که به‌ڵام سه‌یر بوو. كه وێت ده‌كه‌وت وه‌ک بڵێی به نینۆک سه‌رگۆنات داڕووشێنێت وا بوو. ئێشی ده‌هات. خۆ گوتم، باران نه‌بوو، وه‌ک ورده شووشه ببارێت وا بوو. سارد بوو. دوای چه‌ند هه‌نگاوێک له سه‌ر په‌نجه‌كانی ده‌ست وپێت ته‌واو بێ خه‌به‌ر ده‌بووی!\n... ده‌زانی، كه مرۆڤ كه‌سێكی خۆش ویست، زۆرتر هه‌ست به ته‌نیایی ده‌كات، چونكه ناتوانێ به هیچكه‌سی‌تر، جگه له‌و كه‌سه خۆی، بڵێت چ هه‌ستێكی هه‌یه. جا ئه‌و كات كه ئه‌و كه‌سه، مرۆڤ به‌ره‌و بێده‌نگی هان ده‌دات، ئیتر ئه‌م ته‌نیاییه، ده‌گاته ئه‌و په‌ڕی خۆی ... تامی ته‌نیایی، وه‌ک زه‌یتون وایه، تاڵه! زه‌یتونیش، یه‌که‌مجار كه تامی ده‌كه‌ی، هیچ خۆش نییه، كه‌چی ورده ورده فێری تامه تاڵه‌كه‌ی ده‌بیت و زۆر جاریش ئیشتیای ده‌كه‌ی. منیش هه‌ندێ جار، دڵته‌نگی ته‌نیاییه‌كانم ده‌بم. ده‌مێكه ئه‌و ڕاستییه‌م بۆ ده‌ركه‌وتووه: وانییه كه مرۆڤ ته‌نیا بمێنێته‌وه. مرۆڤ له سه‌ره‌تای ژیانییه‌وه هه‌ر ته‌نیا بووه و تاڵیش، تامێكه وه‌ک هه‌موو تامه‌كانی تر ...\n... به خۆم ده‌ڵێـــــــم بریا بێ ئه‌وه‌ی له‌مه زیاتر له‌ت له‌ت بم، به‌رگه‌ی ئــــــــــه‌و ڕۆژانـــــــــه بگرم!


Aras Welcomes you: پشووی هاوین لە لیژنەدا بووم\nکات ئێوارە بوو، نان ئامادە و سفرە ڕاخراو هەموو دانیشتین و باوکم بیسمیلای کرد و هەموو بەدوایا دەستمان بە خواردن کرد. لەو ساتەدا، یەکێ لە دەرگای دا، دایکم وتی هەرکەسێکە فەرمووی لێ بکە و بابێ بۆ نانخواردن، بەختی خۆی. چووم دەرگام کردەوە، کابرایەکی دراوسێمان بوو، کاک جەلال، داوای باوکمی کرد، وتم نان دەخوا و فەرمووم لێکرد، بە شڵەژاوییەوە وتی وەختی نان خواردنم نیە، کە باوکت تەواو بوو با بێ، دەست بۆ سەر سووچی کۆڵانەکە ڕاکێشا، لە دوورەوە دوو سێ پیاوی تر دیاربوون، وتی کەسێک بە ئوتۆمبێلەکەم خۆی کێشاوە بە عەمودی تەلفۆنەکەیا...\nهاتمەوە ژوورەوە، باوکم وتی با چایەکیش بخۆین، پاش ئەوە ڕادیۆکەی نایە بن گوێی و تا ئێمە تەواوبووین باوکم نوستبوو ڕادیۆش لەهەواڵ و مۆسیقا نەوەستابوو. منیش چووم بۆ لای پیاوانی گەڕەک، سڵاوم کرد و وتم باوکم کەمێک ماندووە، سبەینێ دێتە خزمەتتان، وتیان تۆ لەبری باوکت بە.\nلیژنەیەکیان پێکهێنا لە چۆنێتی ڕووداوەکە بکۆڵێتەوە، لیژنەیەکیش بچن بۆ لای دەزگاحکومییەکان و پۆلیس ئاگادار بکەنەوە. لە گەرمەی قسەکردنا بووین، لێپرسراوێکی حیزبی دراوسێمان سەلامی کرد و وتی تەقەکە حیمایەکەی من پەرچەکردارانە کردویەتی و نەیزانیوە، زۆر داوای لێبوردن دەکەم. هەموو تێڕاماین، کاک جەلال وتی کاکە سەیارەکەی منیان داوە بە عەمودی تەلفۆنەکەیا. مەسئول: ئەی خۆ سەلامەتن؟، ئاخر لە حەیبەتی ئەو گرمەیە حیمایەکەم تەقەی بە ئاسمانا کرد.\nئەو قسانە زۆری کێشا تا کابرای مەسئول حاڵی بوو، کەس لەبەر تەقەی ئەو کۆنەبۆتەوە و کاک جەلال موشکیلەی چاککردنەوەی سەیارەکە و عەمود و وایەرە قرتاوەکانی بوو. ئەویش دوو حیمایەی بانگ کرد و وتی بزانن چەند وایەر و ماڵی کێ تەلفۆنی نەماوە. هەر ئەو ئەو شەوە سێ کەس چوونە لای پۆلیس، وتیان کە ڕۆژبۆوە دوو کەس دەنێرن بۆ لێپێچینەوە. بەیانی زوو باوکیشم هاتە ڕیز، وتم بابە من لەبری تۆ ئەمە ئەکەم، چوینەوە لای پۆلیس، سەرلەنوێ چیرۆکەکەمان باس کردەوە، ئەفسەرەکە وتی لیژنەمان هەیە ئێوە بڕۆن دەیاننێرم. ئینجا چووین بۆ دائیرەی تەلفۆنات، لەوێ وتیان ڕاپۆرتی پۆلیس بهێنن، خۆشمان هەر ئەمڕۆ لیژنە دەنێرین کەشف بکا.\nئەم هەرا و بەزمی لیژنەیە، سێ ڕۆژی خایاند، وایەرە قرتاوەکان مەسئولەکە زوو چاکی کردنەوە، چونکە تەلفۆنی ماڵە مەسئولەکەش قرتابوو، بەس عەمود بەخواری مایەوە، سەیارەکەی کاک جەلالیش بە قوپاوی و گڵۆپێکیشی شکابوو، وەک خۆی مابۆوە. پۆلیس کەسی نەدۆزییەوە و تەلفۆناتیش داوای پارەیان دەکرد لە کاک جەلال حەقی عەمود گۆڕین و وایەر گۆڕین. شەو لە گەڕەکا کۆبووینەوە و لیژنەمان پێکهێنا بۆ لای پارێزگار، شەوی دوای ئەویش چووین بۆ لای کابرای مەسئول، ئەو وتی با درێژە نەکێشێ، لەگەڵما وەرن بۆ لای سەرۆکی حیزب. کاک جەلال و دوو پیاوی دراوسێمان بوون بە لیژنەیەکی تر و بڕیار درا هەمان ڕۆژ کە پارێزگار بینرا، سەرۆکی حیزبەکەش ببینن. ئەمانە هەمووی کرا، پارێزگار لیژنەی پێداچوونەوەی خۆیان ڕاسپارد خەمی لێبخۆن و بەڵێنی دا حکومەت کرێی تێچوونەکە بدا، سەرۆکی حیزبەکەش وتبوی مادەم لەگەڵ ئەم مەسئولە خۆشەویستە هاتوون بەچاوان شتێکتان بۆ دەکەم. دوای دوو هەفتە دائیرەی تەلفۆنات هاتنەوە سەر کاک جەلال بۆ پارە و چاککردنی عەمود، سەرلەنوێ مقۆمقۆی ناو گەڕەک دەستی پێکردەوە، چوینەوە پۆلیس و نوسینگەی پارێزگار و مودیری تەلفۆنات، پۆلیس وتی لەبەر ئەو ڕوداوە هەموو شەوێ ئێشکگرەکانیان لەوێ دەسوڕێنەوە، لە نوسینگەی پارێزگار گلەیمان لێکرا کە داوامان لە سەرۆکی حیزب کردوە. لە ئاخیرا تێچوونی وایەرەکان، عەمود گۆڕین، چاکردنەوەی سەیارەی کاک جەلال هەمووی کران بە پسوڵە، نزیکەی دوومانگ تێپەڕی، پارێزگار کەوتبو بەقینا، دائیرەی تەلفۆنات دەیانوت یاساکان وا دەڵێن، پۆلیس کەسی نەدۆزیبۆوە، مەسئول و سەرۆکی حیزبیش ئاگایان لێ نەمابوو، ئەمانوت بوون بە کەڕەی شەربەت و وەعدەکانیان فشەبوون. هاوڕێیەکم هەیە لەگەڵیا باسی ڕووداوەکەم دەکرد، ئەیوت ئەبێ کەمپینی بۆ ڕاگەیەنن و میدیای ئەهلی بورژێنن. ڕۆژێک بەیانی هەستام عەمودەکەیان دەگۆڕی، سەیارەکەی کاک جەلال لەوێ نەمابوو. چەند ڕۆژێک تێپەڕی کەس باسی هیچی نەدەکرد، خۆ وتم هەر کاک جەلال بوو هەموومانی کۆ دەکردەوە و ئەیوت چی بکەین و چۆن وا دەبێ، ئێستا کڵۆڵە ئەویش تاقەتی چوە. باوکیشم لە دووەم ڕۆژی ڕوداوەکەوە هەر دەیوت خوا چاکی کا، هاوڕێکانم پێیان دەوتم پشووی هاوینەکەت خۆش بردۆتە سەر، خۆ هیچ نەبێ لە دوو لیژنەیا بووی. دەنگ بڵاوبوو کە حکومەت دۆسییەکەی داخستوە، چاککردنەوەی عەمود سەیارەکەش کاک جەلال داویەتی. ڕێکەوتم هێنا چوومە بەردەم کاک جەلال و لێم پرسی، بەپێکەنینەوە وتی وازبێنە باسی نەکەم باشە، خێرەومەنێ بەشێوەیەکی تر حەلی کرد و بڕانمانەوە و باوکتم ئاگادار کردەوە لێی. پیاوانی لیژنە لە گەڕەکی خۆمان خەمساردبون بپرسن کێ کردی، لایان گرنگ بوو چاکرا، کێ دەیکا گرنگ نییە. گەڕەک خەمی زۆربوو، چونکە پشووی هاوینیش بوو، هەر ڕۆژەی بەزمێ یەخەی دەگرتین، شاریش جمەی دێ و سەد گەڕەکی تر هەیە، خۆ ئەم هەموو گرفتە کۆبێتەوە مەگەر خوا خۆی چاکی کا. ماوەیەک تێپەڕی، هەفتەیەکی پشووم مابوو، کەوتمە ئامادەکردنی دۆڵابەکەم و ڕێکوپێک کردنی، دەفتەری تۆمارکردنی ڕووداوی عەمودەکەم هاتەوە بەردەست و خوێندمەوە، دەموت لەو هەموو لیژنانە، دوو سێ لیژنەی گەڕەک، هی پۆلیس، هی تەلفۆنات، هی پارێزگا، سەرۆکی حیزب، ئەبێ کێ حەلی کردبێ؟. پشووی هاوین تەواو بوو، یەکەم ڕۆژی مەکتەب مامۆستا پرسی کرد، وتی هاوین چیتان کرد، سەرەی قسە کردنی من هات، وتم مامۆستا چوومە لیژنەوە!.\nساڵهاتوچوو، شتێ هاتە بەردەستم، نووسرابوو: تێچوونی ڕووداوە سروشتییەکانی ساڵی ٢٠١١، لە شکانی شووشەی ماڵانەوە تیابوو تا ڕوخانی خانوو و کۆمپانیا، وتم ئەمە بۆیە حکومەت ئەڵێ بودجە بەش ناکا، جا خۆ موڵکی گشتییە و هەر بۆ خەڵکیش خەرج بکرێ باشە، سەیرت پێ نەیەت، عەموود و وایەرە قرتاوەکان و سەیارە نوێیەکەی مامۆستا جەلالیش لەو لیستەیەدا هەبوون!، بەڵام ئەزانن چۆن؟ بەناوی ڕوداوی تەقەی خۆشی!. تۆ بڵێی تەقەی حیمایەی مەسئولەکە حەلی کردبێ؟ یا لیژنەیەکی تریش هەبووە و ئێمە نەمانزانیوە.\nTags: پشووی هاوین , تەقەی خۆشی , چیرۆك , خوێندن , لیژنە , مامۆستا , یادەوەری


وڵاتانی ڕۆژئاوا یارمەتییەکان بۆ ئۆکرانیا زیاتر دەکەن\nسەرۆکی ئەمەریکا جۆو بایدن، سکرتێری گشتی هاوپەیمانێتی ناتۆ یانس ستۆڵتنبێرگ، سەرۆک وەزیری ژاپۆن فومیۆ کیشیدا، سکرتێری گشتی هاوپەیمانێتی ناتۆ یانس ستۆڵتنبێرگ، سەرۆکی کۆمسیۆنی ئەوروپا ئۆرسولا ڤۆن دێر لین، سەرۆک وەزیری کەنەدا جەستن ترودۆ، ڕاوێژکاری ئەڵمانیا ئۆلاف شۆڵز.. بڕۆکسل\nڕابەرانی وڵاتانی ڕۆژئاوا ڕێکەوتن لەسەر ئەوەی هێزەکانیان لە بەرەی ڕۆژهەڵاتی ئەوروپا پتەوتر بکەن و یارمەتییە سەربازییەکان بۆ ئۆکرانیا زیاتر بکەن و سزاکانی سەر ڕووسیا توندتر بکەنەوە.\nهاوپەیمانێتی ناتۆ ڕایگەیاند هێزە شەڕکەرەکانیان بۆ چوار وڵاتی ڕۆژهەڵاتی ئەوروپا ڕەوانە دەکەن، هاوکات ئەمەریکا و بەڕیتانیا سزای دیکەیان سەپاند بەسەر ڕووسیادا.\nسەرۆک وەزیری کەنەدا جەستن ترودۆ بە پەرلەمانی یەکێتی ئەوروپای وت " دەبێت دڵنیا ببینەوە لەوەی بڕیاردان لەسەر داگیرکردنی وڵاتێکی خاوەن سەروەر شکستێکی ستراتیژییە و دەرەنجامێکی وێرانکەری بۆ پوتن و ڕووسیا دەبێت."\nکۆمەڵێک وڵات یارمەتی سەربازیی و مرۆیی دیکەیان بۆ ئۆکرانیا ڕاگەیاند، لەوانەش وەرگرتنی پەنابەرانی ئۆکرانیا. یەکێتی ئەوروپاش هێشتا هەنگاوەکانی ئاشکرا نەکردووە سەبارەت بەوەی چی دەکات تاوەکو چیتر پشت بە وزەی ڕووسیا نەبەستێت.\nسەرۆکی ئۆکرانیا ڤلۆدیمیر زێلێنسکی داوایکرد بەتەواوەتی وزەی ڕووسیا بایکۆت بکرێت، بەڵام هێشتا هەندێک وڵات ئەو داوایەیان پەسەند نەکردووە.\nداگیرکارییەکەی ڕووسیا لە ئۆکرانیا بە فەرمانی سەرۆکی ڕووسیا ڤلادیمیر پوتن لە 24 ی مانگی دوودا دەستیپێکرد، جەنگەکە بووەتە هۆی کوژرانی هەزاران کەس و 3.6 ملیۆن هاوڵاتی ئۆکرانی ناچارکردووە وڵاتەکەیان جێبهێڵن، شارەکانیش وێرانکراون.\nنەتەوە یەکگرتووەکان دەڵێت زیاتر لە نیوەی منداڵانی ئۆکرانیا ناچارکراون لە ماڵەکانیان هەڵبێن.\nپەنابەرێکی ئۆکرانی بە ناوی سڤیتلاناوە وتی " داوای پاراستن دەکەین لە بۆردومانەکانی ڕووسیا، نەک تەنها لەڕێی دابینکردنی پێداویستیەوە بەڵکو لەڕێی هێزێکی سەربازیی ئاشتی پارێز و پیشەگەریشەوە یارمەتیمان بدەن."\nلەلای خۆیەوە ڕووسیا وەڵامی یەکگرتووییەکەی ڕۆژی پێنجشەممە ڕۆژئاوای دایەوە و وتی ڕۆژئاوا بەرپرسە لەو جەنگە چونکە ئەوان " ڕژێمی کیێڤیان " پڕچەک کردووە.


نامەکانی هێربێرت مارکوزە و مارتین هایدێگەر - ژنەفتن\nنامەکانی هێربێرت مارکوزە و مارتین هایدێگەر\nلە ئینگلیزییەوە: سەمیع میرزایی\n16ی ئاب، 2021|وتار و بۆچوون\nنامەی مارکوزە بۆ هایدێگەر (٢٨/٨/١٩٤٧)\nدەمێکە بیرم لەو قسانەی کە لە سەفەرم بۆ “تودناوبێرگ” پێمتان وت، کردووەتەوە و ئێستا حەز دەکەم بە ڕاشکاوی سەبارەت پێی بۆتان بنووسم.\nپێمتان وت کە لە ساڵی ١٩٣٤ەوە بەم لا، بە تەواوی خۆتان لە “ڕژیمی نازی”ەوە جیا کردووە و لە وتارەکانی خۆتاندا قسەگەلێکی تیژی ڕەخنەییتان بووە و کەوتوونەتە ژێر چاوەدێڕی “گەشت‌ئاپۆ”، کە من هیچ گومانێک نابەمە ئەم قسانەتان. بەڵام ئەمەش ڕاستە کە لە ساڵی 1933دا، ئەوەندە بەهێز [و قووڵ] خۆتان بە ڕژیمەوە پێناسە کرد کە ئێستاش و ئەمڕۆکەش لە چاوی زۆر کەسەوە وەکوو یەکێک لە بەهێزترین لایەنگرانی فیکری ئەوان دەناسرێن. وتارەکان و نووسراوەکان و بەرهەمەکانی ئەو دەورانەتان شایەتی حاڵن. ئێوە قەت قەت بە ڕاشکاوی ئەو قسانەتان وەرنەگرتەوە -تەنانەت لە دوای ١٩٤٥یشەوە. قەد بە ڕاشکاوی شیتان نەکرد کە گەیشتوونەتە باوەڕگەلێکی جیاواز لەوانەی کە لە ۱۹۳۳-۱۹۳٤، ئاماژەتان پێی دەدا و لە نووسراوەکانتاندا دەتانگوت. ئێوە لە دوای ساڵی ١٩٣٤دا هەر لە ئاڵمان مانەوە، سەرەڕای ئەوەی کە دەتانتوانی لە هەر شوێنێک لە دەرەوە، جێگەوپێگەیەکی بەرچاو بدۆزنەوە. قەت بە ڕاشکاوی هیچێک لە چالاکییەکان و ئایدۆلۆژییەکانی ڕژیمتان مەحکووم نەکرد. بە هۆی ئەم بەڵگانەوە ئێوە هێشتاکە ئێستاش بە ڕژیمی نازی‌یەوە دەناسرێن. زۆرکەس لە ئێمە، بۆ ماوەیەکی درێژ، بە تەمای بەیاننامەیەک لە ئێوە بووین. بەیاننامەیەکی ڕوون، کە لە ئەنجامدا، ئێوە لە ئاوەها شوناس و پێناسەیەک ڕزگار بکات.\n“دەکرێ فیلسووفێک لەمەڕ بابەتگەلی سیاسییەوە بخەڵەتێندرێ، لەم حاڵەدا بە ڕاشکاوی دان بە هەڵەی خۆیدا دەنێت. بەڵام ناکرێ سەبارەت بە ڕژیمێک کە هەزاران هەزار جوو -تەنیا بە بۆنەی جوو بوونیان- کوشت، بخەڵەتێندرێ“\nبەیاننامەیەک کە بەو پەڕی ڕاستییەوە، ڕوانگەی ئێستای ئێوە لەمەڕ ئەو ڕووداوانەی کە ڕوویان دا دەربخات. بەڵام قەت وەکوو بەیاننامەیەک دەرتان نەخست -لانیکەم لە “دەڤەری تایبەتی”یەوە نەهاتووەتە دەر. من (و زۆرێک تر) ڕێزێکی زۆرم بۆ ئێوە وەک فیلسووفێک هەیە، بەو بۆنە کە ئێمە تا ڕادەیەکی زۆر، شتتان لێ فێر بووین. بەڵام ناتوانین جیاوازییەک لەنێوان هایدێگەری فیلسووف و هایدێگری مرۆڤ دابنێین، بەو هۆیە کە لەگەڵ فەلسەفەی خۆتاندا دژایەتی هەیە. دەکرێ فیلسووفێک لەمەڕ بابەتگەلی سیاسییەوە بخەڵەتێندرێ، لەم حاڵەدا بە ڕاشکاوی دان بە هەڵەی خۆیدا دەنێت. بەڵام ناکرێ سەبارەت بە ڕژیمێک کە هەزاران هەزار جوو -تەنیا بە بۆنەی جوو بوونیان- کوشت، بخەڵەتێندرێ. [ڕژیمێک] کە تیرۆری کرد بە دیاردەیەکی ڕۆژانە و هەر باوەڕێک کە پێوەندی بە ڕووح و ئازادی و حەقیقەتەوە بوو کرد بە دژبەری قەسای‌قەسی خۆی. ئەو ڕژیمەێ کە لە هەموو بوارێکەوە، کاریکاتۆری ناحەز و کوشەندەی نەریتی ڕۆژئاوایی بوو، ئێوە بوون که شیتان کردەوە و لایەنگریتان لێ کرد. ئەگەر ئەو ڕژیمە کاریکاتۆری ئەو نەریتە نەدەبوو، تەنانەت ئەگەر لە لووتکەی ڕاستەقینەی ئەو [نەریتەشدا] دەبوو، بەم حاڵەشەوە ئیمکانی خەڵەتاندن بوونی نەبوو. بەو بۆنە کە لەم دۆخەدا، ئێوە دەبوو تەواوی ئەم نەریتە بە تاوانبار بزانن و ڕەت بکەنەوە.\nئایا بە ڕاستی حەز دەکەن لە مێژووی هزردا، بەم شێوە یادتان لێ بکرێ؟ هەر هەوڵێک بۆ بەربەرەکانی کردن لەگەڵ دامەزرێنەرانی “چەوت‌تێگەشتنی جیهانی”، مەحکوومە بە جیدی گرتنی ئیدێئۆلۆگی نازی، لە ئەنجامیشدا بە هۆی بەرخۆدانی گشتی سەرناکەوێت. “عەقڵی دروست”[یان عەقڵی جەمعی] (هەروەها لەنێو ڕۆشنبیران)، کە وەها بەرخۆدانێک دەبینێت، ئێوە وەکوو فیلسووفێک سەیر ناکات. بەو بۆنە کە فەلسەفە و نازیسم هەرگیز ئاشتییان نایەت. لەم بڕوایەشدا [هەڵویستی] عەقڵی دروست حەق بە دەستە. جارێکی تر: ئێوە (و ئێمە) تەنیا لە دۆخێکدا دەتوانن بە ناسینی خۆتان و کارەکانتان لەگەڵ نازیسم (و لە ئەنجامدا هەڵوەشانەوەی فەلسەفەی خۆتان) خەبات بکەن، کە ڕاگەیاندنێکی گشتیتان لە ڕوانگە گۆڕدراوەکانی خۆتان هەبێت.\nئەم حەوتە بەستەیەکتان بۆ دەنێرم، هاوڕێیانم بە تەواوی دژبەری ئەم کارەمن و هەروەها تۆمەتباریان کردم کە یارمەتی پیاوێکم داوە کە بە ڕژیمێکەوە دەناسرێ وا هەزاران هەزار هاودینی منی بۆ ژوورگەلی گاز بەڕێ کرد. (بۆ ئەوە بە هەڵە تێنەگەن پێویستە بڵێم کە من نە تەنیا بە هۆی جوو بوونم دژە نازیسم بووم، کە هەر لە سەرەتاوە دژبەرێکی سیاسی و جڤاکی و هزریشی بووم. تەنانەت ئەگەر سەدلەسەد ئاریاییش بووبام.) هیچ شتێک ناتوانێت بەرهەڵستی ئەم بەڵگەیە بێت. من لە لای ویژدانی خۆمەوە، خۆم بەخشیوە و دەڵێم بەستەیەک بۆ پیاوێک دەنێرم کە لە ساڵی ١٩٢٨ تاکوو ١٩٣٢، فەلسەفەی لێ فێر بووم. دەزانم کە ئەمە بیانوویەکی لاوازە، فیلسووفی ساڵی ١٩٣٣ تا ١٩٣٤، ناتوانێت بە تەواوەتی لەگەڵ ساڵەکانی پێش ١٩٣٣ جیاوازی هەبێت. بەو بۆنە کە ئێوە سەبارەت بە دەوڵەتی نازی، لایانگری و پاساوی خۆتانتان لە ڕوانگەی فەلسەفییەوە دەربری و بنیاد نا.\nهێربێرت مارکوزە (١٩٨٩-١٩٧٩) فەیلەسووفی ئەلمانی. مارتین هایدێگەر (١٨٨٩-١٩٧٩) فەیلەسووفی ئەلمانی\nنامەی هایدێگر بۆ مارکوزە (٢٠/١/١٩٤٨)\nئەگەر بمەوێ لە نامەکەی ئێوە ئاوا تێبگەم کە بێ‌ڕادە نیگەرانی [هەڵسەنگاندنێکی] دروست سەبارەت بە کاری من و خودی منن، نامەکەتان بە وردی بۆم دەردەخا کە وتووێژ لەگەڵ ئەوانەی وا لە ساڵی 1933وە لە ئاڵماندا ناژین و دەسپێکی ناسیۆناڵ سوسیالیسم بە سەرەنجامەکەیەوە هەڵدەسەنگێنن، چەن دژوارە.\nسەبارەت بە بابەتە سەرەکییەکانی نامەکەی ئێوە، دەمەوێ ئاماژە بەم خاڵانەی خوارەوە بدەم:\n١. سەبارەت بە ١٩٣٣: من لە ناسیوناڵ سوسیالیسم چاوەڕوانی ئەمانەم بوو؛ بووژانەوەیەکی ژیانی ڕووحانی لە گشتێتی‌یەکەیدا، پێکەوە سازدانی دژایەتیگەلی جڤاکی و ڕزگاری “دازاین“ی ڕۆژئاوایی لە هەڕەشەی کۆمۆنیسم. لە نامیلکەی دوکتوراکەمدا (ئایا بە تەواوی خوێندووتانە؟) و هەروەها لە گوتارێکدا لەژێر ناوی “جەوهەری زانست” و دوو گوتاری‌تریش بۆ خوێندکارانی زانستگای “فرایبۆرگ” ئەم بابەتانەم دەرخستووە. بەشێک لەوانە، نزیکەی ٢٥ تا ٣٠ ڕستەی، لە ڕۆژنامەی خوێندکاریی فڕایدبۆرگ لە چاپ درا. هەرچەن ئێستاکە بڕێک لەو ڕستەیانە بە هەڵە دەزانم.\n٢. لە ساڵی ١٩٣٤دا لە هەڵە سیاسییەکەی خۆم تێگەیشتم و بە هۆی ناڕەزایەتیم لە دەوڵەت و حیزب، وازم لە سەرۆکایەتی هێنا. کە یەکەم (واتا چالاکییە حیزبییەکان) بۆ ئامانجگەلی بانگەشەیی، چ لێرە و چ لە دەرەوە، کەڵکاوەژوویی لێ کرا و دووهەم (واتا وازهێنان لە سەرۆکایەتی) هەر بە هۆی ئەو بەڵگەیانەوە، دەنگی دەرنەهات و منیش بۆ خۆم سەرنجم نەدان و ئەمەش کەم کاری من نەبوو.\n٣. ئێوە بە تەواوی دروست دەڵێن کە من بە باشی نەمتوانی بەیاننامەیەکی گشت‌فام بڵاو بکەمەوە، بەو هۆیە کە ئەمە بە مانای تیاداچوونی خۆم و بنەماڵەم بوو. سەبارەت بەمە “یاسپێرس” دەڵێت: زیندوو مانەوەمان گوناحی ئێمەیە.\n٤. لە ئاخاوتنەکان و کلاسگەلی دەرسمدا، لەنێوان ساڵەکانی ١٩٣٣ تا ١٩٤٤، من هەڵوێستێکی ئەوەندە ڕوون و ئاشکرام بوو کە لەنێو ئەوانەی وا خوێندکارم بوون هیچیان نەکەوتنە نێو داوی ئایدیۆلۆژی نازی‌یەوە. ئەگەر بەرهەمەکانی ئەو دەورانەی من چاپ بکرێن، شایەتی ئەم حەقیقەتەن.\n٥. نووسینی مکووڕنامەیەک لە دوای ساڵی ١٩٤٥، بۆ من ناشۆ بوو: لایانگرانی حیزبی نازی، بە ناحەزترین شێوە گۆڕانی سەرسپێرایەتی و جیابوونەوەی خۆیان [لە حیزب] ڕاگەیاند. لە هەر حاڵ، من هیچ لایەنێکی هاوبەشم لە گەڵیاندا نەبوو.\n٦. سەبارەت بەو وتە دروستە کە ئێوە وتتان: “لەمەڕ رژیمێک کە هەزاران هەزار جووی کوشت، [رژیمێک] کە تیرۆری کرد بە دیاردەیەکی ڕۆژانە و هەر باوەڕێک کە پێوەندی بە ڕووح و ئازادی و حەقیقەتەوە بوو، کرد بە دژبەری قەسای‌قەسی خۆی.” تەنیا ئەمەم بۆ زیاد دەکرێ کە ئەگەر ئێوە بە جێگەی “جووەکان” دەتاننووسی “ئاڵمانییەکانی ڕۆژهەڵات” [واتا ئاڵمانییەکانی ناوچەگەلی ڕۆژهەڵاتی]، پاشان هەر ئەم بابەتە بۆ یەکێک لە [وڵاتە] یەکگرتووەکانیش دروست دەردەهات، بەم جیاوازییەوە کە هەموو ئەو شتانەی لە ١٩٤٥وە ڕووی داوە، بووەتە زانیارییەکی گشتی، لە حاڵێکدا تیرۆری خوێناوی نازییەکان [بە دەستی ئەوان] لە خەڵکی ئاڵمان شاردراو بوو.\nنامەی مارکوزە بۆ هایدێگەر (١٢/٣/١٩٤٨)\nماوەیەکی زۆر، بۆ ئەوە وڵامی نامەکەی ٢٠ی ژانڤیە‌تان بەمەوە یان نە، ئەرخەیان نەبووم. حەق بە ئێوەیە: وتووێژ لەگەڵ ئەوانەی وا لە ساڵی ١٩٣٣وە لە ئاڵماندا نین، بێ‌گومان دژوارە. بەڵام بە بڕوای من، هۆی ئەم بابەتە نائاگایی ئێمە لە بارودۆخی ئاڵمانی سەردەمی نازی نییە. ئێمە بە باشی ئاگاداریمان لەو بارودۆخە بوو -بگرە چاکتر لەوانەش وا لە ئاڵماندا بوون. پێوەندیگەلی ڕاستەوخۆم لەگەڵ زۆرێک لەو کەسانە، لە ساڵی ١٩٤٧دا، بۆ ئەم بابەتە ئەرخەیانی کردم.\nبۆم ناکرێ شیکارییەک لەمەڕ ئەم حەقیقەتە کە ئێمە “دەستپێکی بزاڤی ناسیوناڵ سوسیالیسم‌مان بە ئاکامەکەیەوە هەڵسەنگاند” بکەم. ئێمە دەمانزانی و هەروەها خۆیشم بینیم کە دەستپێکی لە پێشدا ئاکامیشی دەگرتەوە [واتا دەستپێکی ئەو بزاڤە بە جۆرێک ئاکامیشی بوو]. بە ڕای من وا دیارە کێشەی ئەم وتووێژە بەم حەقیقەتەوە شی دەکرێتەوە کە: خەڵکی ئاڵمان، لە بەرامبەری وەرچەپینێکی قایم لە چەمکەکان و هەستەکان بوون، شتێک کە زۆربەی هەرە زۆریان بە ئاسانی قەبووڵیان کرد. جگە لەم حاڵەتە، بۆ من ناکرێ ئەم ڕاستییە بڵێم کە پیاوێکی وەکوو ئێوە – وا زیاتر لە هەمووان شارەزای فەلسەفەی ڕۆژئاوان- لە نازیسمدا ئەمانە ببینێت: ١. بووژانەوەی ژیانی ڕووحانی لە گشتێتی‌یەکەیدا، ٢. ڕزگاری دازاینی ڕۆژئاوایی لە هەڕەشەی کۆمونیسم. (کە لە هەر حاڵدا، خۆی پاژێکی بنەمایی ئەو دازاینەیە!). ئەمە کێشەیەکی سیاسی نییە بەڵکوو کێشەیەکی هزرییە -من وەسوەسە دەبم بڵێم: کێشەیەکی ناسین‌ە، لە ڕاستیدا.\n“تەنیا لە دەرەوەی چوارچێوی ئەقڵانییەتە کە دەکرێ جەنایەتێکی ئاوا، بە وتنی ئەم شتە کە “کەسانێکی تریش ئەم کارەیان کردووە”، ڕۆشن و هەموار و “شایانی فام” بکرێت“\nکاکی فیلسووف، ئایا ئێوە تێکچوونی دازاینی ڕۆژئاوایی‌تان لەگەڵ بووژانەوەیدا بە هەڵە [لە جێی یەک] گرتووە؟ ئەم تێکچوونە لە هەموو وتەیەکی “پێشەواکان” و لە هەموو ستایل و کردارێکی “ئێس‌ئا” پێش لە ساڵی ١٩٣٣دا نەبوو؟\nلە هەر حاڵ، دەمەوێت تەنیا وڵامی بەشێک لە نامەکەتان بەمەوە، تا بێ‌دەنگیم بە هاوڕا بوونم لەگەڵ ئەو شتانە مانا نەکرێتەوە.\nئێوە نووسیوتانە هەموو شتێک کە من لەمەڕ کۆمەڵکوژی جووەکانەوە دەڵێم، هەر بەو ئەنازە بۆ وڵاتە یەکگرتووەکانیش ڕاست دەردێت ئەگەر، لە جێگەی جووەکان، ئاڵمانییەکانی ڕۆژهەڵات دابنرێت. بە وتنی ئەم ڕستەیە، ئایاکوو ئێوە لە دەرەوەی ئەقڵانییەت و ئەو چوارچێوەیە کە لە نێویدا وتووێژ بۆ مرۆڤەکان مەیسەر دەبێت، ڕانەوستاون؟ لەبەر ئەوەی کە، تەنیا لە دەرەوەی چوارچێوی ئەقڵانییەتە کە دەکرێ جەنایەتێکی ئاوا، بە وتنی ئەم شتە کە “کەسانێکی تریش ئەم کارەیان کردووە”، ڕۆشن و هەموار و “شایانی فام” بکرێت. بێجگە ئەمە چلۆن دەکرێ ڕەنج و تیاچوونی هەزاران هەزار مرۆڤ، لەگەڵ جێ‌بەجێ بوونی ئیجباری کۆمەڵێک کەس، کە هیچ کام لەم ڕەنجانەیان نەچەشت (جیا لە چەن بابەتی تایبەت) بە یەکێک لە قەڵەم بدرێت؟ لە ڕوانگەی هاوچەرخدا، بە ڕوونی دیاره کە جیاوازی نێوان “ئوردووگاگەلی کاری زۆرەملێ“ی نازییەکان و دەرکردن و دەستبەسەرکردنی ساڵەکانی دوای شەڕ، وەکوو جیاوازی نێوان نامرۆڤایەتی و مرۆڤایەتییە. بە ڕای ئێوە، ئەگەر وڵاتانی یەکگرتوو، “ئاشویتس” و “بوخێنواڵد” یان -لەگەڵ هەموو ئەو شتانەی کە تیایدا ڕووی دابوو- بۆ ئاڵمانییەکانی ڕۆژهەڵات و نازییەکان دادەنا، هەموو شتێک ڕێک‌و‌پێک دەبوو! [ کێشەیەک دروست نەدەبوو]. [تەنانەت] ئەگەر جیاوازی نێوان مرۆڤایەتی و نامرۆڤایەتی بە هۆی ئەو شتانەوە کەم ڕەنگەوە بووبێت، ئەمە تاوانی مێژوویی نازییە کە بە دنیا نیشانی دا دوای تێپەڕینی ٢٠٠٠ ساڵ لە دازاینی ڕۆژئاوایی، مرۆڤەکان دەتوانن چی بێننە سەر یەکدا. وادیارە کە تووەکە کەوتووەتە بان زەوییەکی نەخت: شایەد ئێمە هێشتاکە ئێستاش ئەو شتانەی کە لە ساڵی ١٩٣٣ ڕوویداوە ئەزموون دەکەین. من لەوەی کە ئێوە ئەم بابەتە وەکوو “بووژانەوەی ژیان” دادەنن، تێناگەم.\nسەرچاوەی بابەتەکە کتێبیی هێربێرت مارکوزەیە.\nTECHNOLOGY, WAR AND FACISM\n7. Social Antagonisms\n9. The Essence of Scince\n12. East Germans\n16. Concentration Camps\n17. Auschwitz and Buchenwald\nجوو، مارکوزە، نازیزم، نامە، هایدێگەر\n← پرشه‌ی هیوا له به‌شی کۆرۆنا!\nتۆرشتەین ڤێبلن و چینی خۆشگوزەران →


حیزبی دێموکرات و ئاڵوگۆڕ!، برایم لاجانی – Peshmergekan\nهەربۆیە بە گشتی حیزب و ریکخراوە سیاسیەکانیش کە لە کۆمەڵگادا کار و چالاکی سیاسی دەکەن، ناچارن دەگەل ئەو ئاڵوگؤرانە بڕۆنە پێش. لەوەش زیاتر تادێ ئەوە باشتر دەردەکەوێ کە ئەو حیزب و رێکخراوانەی کۆمپیتانسە و لێوەشاوەیی بۆ ئاڵوگۆر لە خۆیاندا پەروەردە ناکەن ، ناتوانن بمێننەوە. ئەو قاعیدە گشتییە حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئیرانیش دەگرێتەوە.\nلەو وتارەدا تێدەکۆشم ئەوە ڕوونکەمەوە کە مەبەست لە ئاڵوگۆر چیە و چۆن دەکرێ ئاڵوگۆڕ لە حیزبی خۆماندا درووست کەین.\nلە ئاڵوگۆڕ چیە؟\nلە زۆر حاڵەتدا ئاڵوگۆڕ بریتیە لە بیرکردنەوە و هێنانەگۆڕی ئیدەی تازە. واتە کارەکان بە شێوەیەکی تازە ڕاپەرێنین. بەوپێ یە دەکرێ بڵێین ئاڵوگۆڕ تا ڕادەیەکی زۆر بریتیە لە داهێنان یانی Innovasjon 1985:19).(Deutcsch,K.W.\nبەوحالەش داهێنان مانای قوڵتر و بەرینتری هەیە و لە ئاڵوگۆڕ تێدەپەڕێ. تەنانەت جاری وایە لە حیزب و تەشکیلاتدا داهێنان دەکرێ، بە بێ ئەوەی ئاڵوگۆرێکی ئەوتۆش بێتە پێش. جاری واشە ئاڵوگۆر حەتمەن بە مانای هێنانەگۆڕی شتی تازە نیە. واتە هەموو ئاڵوگۆرێک نوێبوونەوەو چوونەپێش نیە. جاری وایە رێکخراوەکان دەگەرێنەوە بۆ سەر شکڵ و قەبارە ئاشناو جێکەوتووەکان کە عادەتیان پێیانەوە گرتووە.\nبەڵام دەتوانین ئاڵوگۆڕ لە سێ خاڵدا پوختەو کورتکەینەوە.\n１. ئاڵوگۆڕ پێکهێنان لە شێوە و میتۆدی راپەڕاندنی کار و ئەرکە حیزبیەکان وچالاکیەکاندا. لە تیکۆشان و خەباتی رۆژانە دا، یا بریتیە کەڵک وەرگرتن لە تکنۆلۆژی تازە هەروەها دەکرێ دارشتنی ستڕاتیژی و بەرنامەو ئامانجی نوێ بۆ کارو خەبات دەگرێتەوە. بەو مانایە کە ئۆرگانە حیزبیەکان و کادرو ئەندامانی حیزب بە شێوەیەکی تازە ئەرکە حیزبیەکان بەرێوەدەبەن. بۆ نموونە تکنۆلۆژی تازە دەخەنە خزمەت حیزب و تەشکیلات. یا بۆ نموونە ئاڵوگۆر لە ئامانج و ستراتیژی حیزبدا پێک دێنن.\n２. پێکهێنانی ئاڵووگۆڕ لە ساختاری تەشکیلاتی و ئەساسنامەو چۆنیەتی ساختمانی قەوارەی حیزبدا. واتە چۆن کار و ئەرکەکان دابەش کەین، چۆن هاوئاهەنگی پێک بێنین. چۆن کۆنتڕۆڵ و لێ پرسینەوەمان هەبێ. پێوەندی ئۆرگانەکان دەگەڵ یەکتر چۆن بێ، مافەکانی ئەندامان، پێوەندی نێوان زۆرایەتی و کەمایەتی. رێبەرایەتی و دەستەڵاتی رێبەری و دابەش کردنی ئەرک و سەڵاحیەتەکان و بەرپرسایەتیەکان. تەشویق و سزاو تەمبێ. کۆنگرەو کۆنفرانسەکان و چۆنیەتی بەرێوەچونی ئەوان.\n３. ئاڵوگۆڕ پێکهینان لە کردار و رەفتار و هەڵسوکەت و کولتوری حیزبی و فەرهەنگی رێکخراوەیی، ئاڵوگۆڕ پێکهێان لە شێوەی کۆمیونیکاشیون و چۆنیەتی بریاردان و سیاسەتگۆزاریدا، گۆرینی سیاسەت و هەلووێستەکانی حیزب بە گوێرەی هەلومەجی تازە وەزعێک کە هاتۆتەپێش.\nدیارە هەموو ئەو ئاڵوگۆڕانەش کاریگەریان لەسەر موناسەبەتی قودەرت و دەستەلات لە نێوان ئەکتۆرەکانی نێو تەشکیلاتی حیزبدا دەبێ و لەئاکامدا ئاڵوگۆڕ لە دەستەڵات و چۆنیەتی دابەشکردنی دەستەڵاتیشدا روودەدا. هەروەها هەر لە درێژەی ئەوەدا حیزب ناچار دەبێ لە ئاکامی ئەو گۆڕانکاریانەدا ئاڵوگۆڕ لە پێوەندیەکانی خۆی لەگەڵ ژینگەی تێکۆشانی خۆی و ئەکتەرەکانی سەر گۆرەپانی سیاسەتی ئێران و کوردستانیش دا پێکبێنی.\nشێوەکانی پێکهێنانی ئاڵوگۆڕ\nئاڵوگۆڕ فۆرم و شێوەی جۆراوجۆر بە خۆوە دەگرێ. دەکرێ ڕادیکاڵ و عەرەب وتەنی جەزری بێت. دەکرێ هێواش و لەسەرەخۆش برواتە پێش. ئەوەش زۆرتر پێوەندی بەوەوەیە کە ئایا حیزب دەیەوێ ئالوگۆر لە بەرنامەدا، لە ستراتیژی و ئامانجدا درووستکات، یا لە ساختاری تەشکیلاتیدا، یا لە دەکارکردنی تکنۆلۆژی تازەدا، یا لە دابەشکردنی دەستەڵات لە نێو ئەکتەرەکانی نێو تەشکیلات و رێبەریدا .\nبەو پێ یە ئالوگۆر پێکهێنان بوار و لایەنی جۆراو جۆر دەگرێتەوە وەک:\n• شۆڕش یا تەکامولی سروشتی Revolusjon , Evelusjon\nلێرەدا مەبەست ئەوەیە کە ئەو ئاڵوگۆرەی کە قەرارە پێک بێ ، تا چ ڕادەیەکە و مەوداکەی تا کوێ یە؟ چ دەگرێتەوە؟ ئایا ئاڵوگۆڕ هەر بۆ ماوەیەکی دیاری کراوە و لە فترەیەکی زەمەنی تایبەتیدایە یا هەمیشەیی و بەردەوامە، ئایا ئاڵوگۆڕ تاکتیکیە یا ستراتیژیک(March& olsen1989, Quinn.J.B 1988ba, Nadler & Tushman 1990, Petti griw et al 2001).\nئایا ئاڵوگۆر شۆرشە یا تەکامولی سروشتی (Gersick 1991,Van De ven& Poole 1995)\nمەبەست لە تەکامولی سروشتی ئەوەیە کە حیزب بە شێوەیەکی سروشتی لە حاڵی گەشە و چونەپێش و تەئسیر وەرگرتن لە ژینگەی خۆی و ئەزمون وەرگرتن لە کار و خەباتی خۆی و خەڵکانی ترە. ئەو جۆرە ئاڵوگۆرە لە ماوەیەکی درێژ دا ڕوودەدا. ئەو جۆرە ئاڵوگۆڕە لە ئاکامی پیکهێنانی ئاڵووگۆرێ بچوک بچوک بەڵام بەردەوامدا روودەدا. هەروەها ئەو جۆرە ئاڵوگۆڕانە زۆرتر لە ئاستی محەللی و لۆکالدا روودەن و پاشان دەبنە سەرتاسەری. واتە ئەو ئاڵوگۆرانە لەیەک وەختدا بەسەر هەموو حیزب و تەشکیلاتدا نایەن ، بەڵکو هەنگاو بە هەنگاو دێنە پێش. واتە سەرجەمی ئاڵوگۆرە بچوک و محەللی یە کان سەرەنجام دەبێتە ئاڵوگۆری سەرتاسەری و کەیفی گەورە بەڵام لە دریژخایەندا.\nئەگەر ڕۆتین و ستانداردەکانی حیزب و کاری حیزبی لە ماوەیەکی درێژدا بگۆڕین، گۆرێنی بەر چاو ررودەدا. تێکەوڵاو کردنی رۆتینە کۆنەکان لەگەڵ شتی تازە، لەگەڵ میتۆدی تازە و ئاوێتە کردنیان دەبێتە هۆی نوێ بوونەوە و هاتنەکایەی شتی تازە. (Roste 1998, house & Adytya 1997:445)\nئەو جۆرە ئاڵوگۆرانە زۆر موناسەبەت و پێوەندی و بارودۆخ دەگرنەوە. بە شێوەیەکی ئاسایی دەزانین کە هیچ ڕۆتینێک تەواو نیە. هەربۆیە ئەو جۆرە ئالوگۆرانە دەکرێ بە شیوەیەکی سەخسیش لێک درێنەوە. هەربۆیە کادر و ئەندامانی حیزب بۆچونی تایبەتیان لەسەر ڕۆتینەکان دەبێ و جاری واشە کادرێکی حیزبی لە کاتێکەوە بۆ کاتێکی تر بۆ چونی جیاوازی لەسەر رۆتینێکی دیاری کراو دەبێت. زۆر جار ئەو ئاڵوگۆرانە ، ئەو ڕۆتین گۆڕینانە لە ئاکامی فێربوون و ئاگاهی و وشیار بوونەوە و ئەزموون وەرگرتندا روودەدەن.. ئاخر حیزبێکی زیندوی وەک حیزبی ئێمە کە بەردەوام لە حاڵی کاروخەباتدایە، لە کارو خەباتی خۆی و دەوروبەری خۆی فێردەبێ و بەردەوام ڕۆتینی کار و خەبات و تیکۆشانی خۆی چاک دەکات و لەگەڵ پیداویستیەکانی خەبات و هەڵومەرجی تێکۆشانی حیزب دەیان گونجێنی.\nبەڵام ئاڵوگۆڕی بنەڕەتی و ستڕاتیژیک ئەوکاتە روودەدا کە حیزب ئاڵوگۆری جەزری و بنەرەتی و بەرین و قوڵ و هەموو لایەنە لە خۆی و سازمان و بەرنامە و کارو شیوە خەباتی دا لە ماوەیەکی کورتدا پێک دێنێ.\nئەو جۆرە ئاڵوگۆرە ئەوکاتە دێتە پێش کە حیزب ئامانج و ستراتیژی خۆی دەگۆرێ. ئەوە ئاڵوگۆڕی ڕادیکاڵە. زۆرتر کاتێک دێتە پێش کە قۆناخی خەبات، هەلومەرجی تێکۆشان دەگۆرێ یا حیزب لەگەل وەزعێکی تازە بەرەوە روودەبێت. بۆیە لەو حالەتەدا ئالوگۆڕ وەک شۆڕشێک خۆی نیشاندەدات.\nلەلایەکی دیکەشەوە ئەوەش دەزانین کە ئاڵوگۆڕی لەسەرەخۆش، ئەگەر بەردەوام بێ ،لە درێژماوەدا، هەر دەبێتە هۆی ئاڵوگۆری بەرین و ڕادیکاڵ و کەیفی لە وەزعی حیزبدا.\n• دژکردەوە یا وەڵام دانەوە بە چاوەڕوانیەکان (Reaktiv & Proaktiv\nشێوەیەکی دیکەی ئاڵوگۆر ئەوەیە کە ئایا ئەو ئاڵوگۆڕە کە حیزب پێکی دێنێ دژ کردەوەیە یا وەڵام دانەوەیە بە چاوەڕوانیەکان.(Naler & Tushman 1990)\nئاڵوگۆری ریئەکتیڤ وەلام دانەوەی حیزبە بە وەعێک کە تازە روویداوە و حیزب دەبێ خۆی دەگەڵ بگونجێنێ. جا دەکرێ ئەو ئالوگۆرە تازە لە نێوخۆی حیزبدا هاتبێتە پێش یا لەو شوێنەو لەو جێیە کە حیزب کاری تێدادەکات رووی دابێت. بۆ نمونە شکان، پاشەکشە، هاتنەکایەی وەزعێکی سیاسی تازە …. هتد .\nئەو ئاڵوگۆڕانەش کە حیزب بۆ وەلام دانەوە بە چاوەروانیەکان پێکی دێنێ، پێی دەوترێت ئاڵوگۆری پرۆئەکتیڤ . ئەوە ئەو ئاڵوگۆرەیە کە حیزب پێکی دێنی بۆ ئەوەی وەڵام بە و چاوەڕوانیانە بداتەوە کە لێی دەکرێن ، یا وەڵام بەو وەزعە بداتەوە کە بۆی دێتە پێش. بۆ نموونە ئێستا رۆڵی ژنان لە کۆمەڵگای کوردستاندا زۆر بەرچاوە و حیزب دەبێ وەڵام بەو وەزعە تازە بداتەوە و میکانیزمێک درووستکات کە لە تەشکیلات و رێبەری حیزبیشدا جێ و مەیدان بۆ ژنان بکاتەوە. ئاڵوگۆری کەم یا لە بەشێکی تەشکیلاتی حیزبدا بریتیە لە تەتبیقدانی بەشێک لە تەشکیلات لەگەل چاوەڕوانیەکان، ئەوە خۆ گونجاندنی پێ دەلێن. یا FININNSTILLING\nئەوە خۆ گونجاندنی حیزبە لەگەڵ شتێک کە خەریکە دێتە پێش. جۆرێکی دیکەش لە لە خۆ گونجاندن هەیە کە وەڵام دانەوەیە بە چاوەڕوانیەکان، بەلام لێرەدا ئالوگۆرەکان گەورەترن . بەوە دەوترێت Reorentering.\nلێرەدا حیزب ئاڵوگۆری تەوا و و بەرین بەسەر ساختار و سازمان و قەوارەی خۆیدا دێنی. شوێنی کار و بەرپرسایەتی کادرەکان دەگۆرێ. بەرپرسایەتیەکان لەنێوان کادرەکانی حیزبدا دەگۆردرێن. جاری وایە حاڵەتی قەیرانی دێتە پێش و حیزب ناچارە سەرلەنوێ خۆی سازمانداتەوە. بۆ نمونە ئەو دەم کە حیزب کەوتە حاڵەتی خەباتی نهێنی و ژیرزەمینیەوە.(wadel1992,Nesheim 1993,Galbraeith 2000,Hirschborn 2000)\n• ئاڵوگۆڕ لە نێوەرۆک دا.\nلایەنێکی دیکەی ئاڵوگۆر بریتیە لە ئاڵوگۆرپیکهێنان لە فەرهەنگ و کوکتوری حیزبی و سترەکتوری حیزبدا.\nئاڵوگۆر لە سترەکتوردا زۆرتر دابەشکردنەوەی ئەرکەکان و بەرپرسایەتیەکانە. دانانی گروپەکانی کاری تایبەتیە، تەقسیمی دەستەلاتە، چۆنیەتی پێکهێنانی هاوئاهەنگیە، چۆنیەتی ئیدارەی ئۆرگانە حیزبیەکانە، چۆنیەتی تەشویق و سزادانە، چۆنیەتی لێ پرسینەوەیە. لێرەدا فوکوس دەکەویتە سەر ئالوگۆڕ لە قەوارەی ساختمانی حیزبدا.\nئاڵوگۆر لە فەرهەنگ و کولتوری حیزبدا بریتیە لە ئاڵوگۆر لەو بایەخ و نرخ و نۆڕم و بیرو باوەڕ و نەزەرو بنەما ئەخلاقیانەی کە کادرەکانی حیزب و تێکۆشەرانی حیزب لە کەسایەتی خۆیاندا هەڵیان گرتوون. لێکۆڵینەوەی زۆر سەبارەت بەوە کراوە کە کام لەو ئاڵوگۆرنە دەتوانێ زۆر کارا و کاریگەر بێت.(Antonakis et al.2003,Hunt et al.2004,Yukl.2006)\nئاخر ئالوگۆر لە سترەکتور و سازمانی حیزبدا لە درێژ خایەندا دەبێتە هۆی ئالوگۆر لە فەرهەنگ و کولتوری کاری حیزبیشدا. هەر بەو شیوە لیکۆڵینەوەکان ئەوە دەردەخەن کە ئاڵوگۆر لە فەرهەنگ و کولتوری حیزبیدا ،دەبێتە هۆی ئەوەی کە سەرەنجام ئاڵوگۆر لە سازمان و قەوارە و ستڕەکتوری حیزبیشدا بێتە پێش. لێرەدا هونەر ئەوەیە کە حیزب بە پێی وەزعی خۆی دەبێ قورسایی زۆرتر بخاتە سەر یەکیان و بەڵام لەهەردوو کیانیش کەڵک وەرگرێ. لێکۆڵەرەوەی ئەوتۆ هەن لەسەر ئەو بروایەن کە ئەگەر حیزبێک دەی هەوێت ئالوگۆر دروستکات و لەو کارەشدا سەرکەوێ. دەبێت هەردووکیان هاوتەریب بەرێتە پێشێ.\nکەواتە تەوافوقی ئەکادیمیک لەسەر ئەوە هەیە کە حیزب بۆ چونەپێش، بۆ وەڵامدانەوە بە چاوەڕوانیەکان، بۆ ئاڵوگۆر دروست کردن دەبێ لەیەک کاتدا و هاوتەریب هەم کار لەسەر گۆرینی ساختاری تەشکیلاتی خۆی و هەم کار لەسەر گۆرێنی کولتوور و فەرهەنگی خۆی بکات.\nئێستا پرسیاری ئەساسی ئەوەیە کە بۆ ئەوکارە دەبێ لە گوێ را دەست پێبکەین؟ لە فەرهەنگەکەوە یا لە ساختارەکەوە؟\nلێکۆڵەرەوەی ئەوتۆش هەن لەسەر ئەبروایەن کە ئەگەر دەمانەویت ئاڵوگۆر سەرکەوتوبێت و کارا بێت، دەبێ دەپێشدا بزانین کە بە و ئاڵوگۆڕەی پێکی دێنین دەمانەوێت چ دەست خەین واتە مەبەستمان چیە و ە دوای چ ئامانجێکەوەین. بۆ نموونە ئاڵوگۆڕ لە ساختاردا پێویستە ئەگەر دەمانوێت ئەرک و مەسئولیەت و سەلاحیەتەکان دابەش کەینەوە. بەڵام ئەگەر بەدوای ئەوە وەین کە پێوەندیەکانی نێوان حیزب و کۆمەڵانی خەلکی کوردستان گەرمتر، سەمیمیتر، ڕاستەوخۆتر، کاراتر، بەرینتر کەینەوە، باشترە کار لەسەر کولتور و فەرهەنگی حیزبی بکەین و لەوان دا ئاڵوگۆر دروست کەین. تا باشتر سیاسەتەکانمان ئآوینەی ویست و داخوازەکانی ئەوان بن. ئەوە کاریکێ ڕاستەو خۆیە بۆ بە جەماوەری کردنی خەبات و لێکگرێدانی خەباتی پێشمەرگە و خەڵکی شارو گوندەکانی کوردستان. دەکرێ لە پاڵ ئەوەدا ئالوگؤر لە سازمانی حیزبیشدا درروست کەین، بۆ وەڵام دانەوە بەو ئەرک و چاوڕوانیانەی کە لەو قۆناخەدا حیزبی ئێمە حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئیران چالێنج دەکەن (Cohen.2000)\nئەگەر تێکۆشین بنەماڵەی گەورەی دێموکرات بخەینەوە سەر یەک، ئەوە لە یەک کاتدا سیاسەت و بە شێک لە کولتوری حیزبیمان گۆرێوە. هەر لەو کاتەدا یەکگرتنەوەی ریزەکانی حیزب دەبێتە هۆی گۆرانی بەرپرسان و مەسئولیەتەکان و تەرکیبی ریبەریی و ئۆرگانە جۆراو جۆرەکان. ئەوە هەم سازماندانەوەی حیزبە، هەم گۆرینی ساختارە، هەم کولتور و فەرهەنگ گۆڕینە، هەم بە هێزبونی حیزب وجوڵانەوەیە. هەم وەڵام دانەوەیە بەو چاوەڕوانیانەی لە حیزب دەکرێن. هەم چارەسەری یەکێک لە گیروگرفتانەیە کە حیزبەکەمان لەگەڵی بەرەوڕوویە.\n٢٨ی مارسی ٢٠١٧


Sunday, 03.13.2016, 2:56\nهەرێمی کوردستان بە نمونە\nخەسڵەتی کۆمەڵگاو دەسەلاتی تەقلیدی\nکۆمەڵگای دواکەوتو دیکتاتۆر بەرهەم دێنێت\nکاریگەریی کەلتوری سیاسی لەسەر حیزب و سیستەمی سیاسی\nشێوازی دەسەلاتە سیاسیەکەی هەرێمی کوردستان\nدەسەلات خواستی لە بوونی پلورالیزمی سیاسی نیە\nسیستەمی خێڵ و خێزان سیستەمە دەولەتیەکە کرمێ دەکات\nدەرئەنجامی ئەم شێوە دەسەلاتە\n"هەرچەندە نوسراوە، بەلام من پێتان دەلێم.."\nدەسەلات لەلایەن گەلەوە ئەدرێ\nحیزب ئۆرگانێکی گرنگە بۆ بەمۆدێرن کردن یان پاش خستنی سیستەمی سیاسی\nئەم دەسەلاتە توانای رَیفۆرم کردنی نیە\nکە ناعەدالەتی دەبێتە یاسا ، یاخیبوون و شۆڕش دەبێتە ئەرک\nبیرۆکەی شۆڕش و ڕاپەرینێکی جەماوەریی ڕێکخراو لە هەرێمی کوردستان\nخەسڵەتی کۆمەلگاو دەسەلاتی تەقلیدی\nخەسڵەتی کۆمەلگای تەقلیدی (کۆمەلگای عەشیرەت و خێل و بنەماَلە) ، کۆمەلگای کۆنەپاریز ، کە کۆمەلگای کشتوکاَلی و دەرەبەگیش دەگرێتەوە ، کوردستانیش سەرەڕای هەندێک گۆڕانکاری کۆمەلایەتی بەلام بێبەش نیە لەم پێناسەیە. ئەم جۆرە کۆمەلگایە وەک پێکهاتەیەکی دواکەوتوو بریتیە لە کردەوە تەقلیدیە کۆمەلایەتیەکان. ئەو کردەوانەی کە لەسەر بنەمای ئەقل و مەنتق دانەمەزراوە، بەلکو لەسەر بنەمای ئەو کردەوانەی کە سەردەمانێک کاری پێکراوەو جێگیربوەو بە میرات ماوەتەوە وەک شتێکی تەقلیدی. یەکێک لە خەسلەتەکانی کۆمەلگای تەقلیدی بریتیە لە پێکهاتەیەکی داخراوی کۆمەلایەتی کە بەزەحمەت خۆی دەداتە دەست گۆڕانکاری. جگە لەوە زۆربەی ئەندامانی ئەم کۆمەلگایانە سەربەخۆییان نیەو بەستراونەتەوە بە نەریتی گشتی کۆمەلگاکە. لێرەدا هوشیاریی ئاینی زالە بەسەر بوارەکانی ژیانی کۆمەلگاکە. دەسەلاتی سیاسیش خەسلەتێکی حوکمی فەردیە تێیدا. ئەم جۆرە کۆمەلگایە هەروەک ئاماژەم پێدا بەپێی سروشتی خۆی، خۆی کەمتر دەداتە دەست بە مۆدێرن کردن. زیاتر لە شوێنی خۆی دەچەقێ و گۆڕانیشی کاتی درێژی دەوێ کە ئەمیش بەندە بە کۆمەلێک فاکتەرەوە. لەم سیستەمە تەقلیدیەدا، بە دەسەلاتە سیاسیەکەیەوە ئابوری خزمایەتی و بارودۆخی پابەندبوون و پەیوەندی کەسیی دروست دەبێت و ڕۆل دەبینێت. بەم شێوەیە گەشەکردنی ئابوری گێڕ دەبێت ، تەنانەت کەپیتالیزمی مۆدێرن لەم شێوە دەسەلات و سیستەمەدا ناتوانێت گەشە بکات. بە پێچەوانەی دەسەلاتی یاسایی کە کارمەندان بە پیشە کارەکانیان دەبەن بەرێگاوە، لەوەی دەسەلاتی تەقلیدیدا دارودەستە (دەست و پێوەند) بەم ئەرکە هەڵدەستن. بەم پێیە دەبێت بەڕێوەبەرایەتی تەقلیدی بەم شێوە تەقلیدیە بەڕێوە بچێت گەرنا دەسەلاتی دەسەلاتدارە تەقلیدیەکە دەکەوێتە بەر مەترسی. هەربۆیەش لێرەدا یاسا تەقلیدیەکان حوکم دەکەن.\nلەم جۆرە کۆمەلگایانەدا هوشیاری کۆمەل وەک پێویست لە ئارادا نیەو دەسەلاتدار سوود لەم دیاردەیە وەردەگرێ و دەشیەوێ کەش و هەوا کۆمەلایەتیە دواکەوتوەکە هەر بەم شێوە کۆنە دواکەوتوە بمێنێتەوە لە شێوەی داب و نەریتە تەقلیدیەکان. هەموو پێشکەوتن و هوشیاریەکی کۆمەلایەتی دەبێتە لاوازکردن و گۆڕینی ئەو بارودۆخە دواکەوتوەو نەریتە تەقلیدیەی کە دواتر دەبێتە ڕێگر لەبەردەم دەسەلاتی دەسەلاتدار و سیستەمە سیاسیە تەقلیدیەکەدا. هەربۆیە بەگشت شێوەیەک ئەم جۆرە دەسەلاتە هەوڵی لەناوچوونی پێشکەوتن ئەدات و دەیەوێ کۆمەلگا کۆنەکە کۆمەلگایەکی داخراو بێت و بەهۆی ناهوشیاری کۆمەلەوە بۆی بچێتە سەرو دەسەلاتدار جێگای یاساش بگرێتەوەو دەیەوێ لەم زیاتر ، لە سەرۆکێکی کاریزمای نەگەتیف زیاتر ، کۆمەل هیچی تر نەبینێت و بەم شێوەیە بێبەشی دەکات لە دونیای پێشکەوتن و کرانەوە. کاریزما بەو واتایەی کە گروپێک بڕوایان وایە کەسێک هەیە کە خاوەنی چەند خەسلەتێکی نائاسایی و لەڕادەبەدەر و ڕزگاریی کۆمەلگایە. کاریزما نەگەتیفەکان بۆ لەدەست نەدانی کاریزما دروستکراوەکەی دەبێت کاری پالەوانانە نیشان بدەن ، بۆنمونە بارزانی باس لە دروستبوونی دەولەتی کوردی دەکات و بیکاتە دەستکەوتێکی پالاوانانە بۆخۆی.\nکۆمەلگای دواکەوتو دیکتاتۆر بەرهەم دێنێت\nلەو کۆمەلگایانەی کە هوشیاری سیاسی و کۆمەلایەتی هاولاتیان کزو لاوازەو هەروەها ڕەوشی ئابوری و کۆمەلایەتی تیایاندا لاوازە ، ئەوا سیستەمی سیاسی پەیڕەوکراو لە ولاتدا سیستەمێک دەبێت کە لەسەر زەبروزەنگ و خۆسەپاندن و دیکتاتۆریەت بونیاد دەنرێت. لێرەدا پێشێلکردنی مافی تاکەکانی کۆمەل و سەربەستیەکانیان و بوارنەدان بە گروپی سیاسی و کۆمەلایەتی سەربەخۆی جۆراوجۆر لە دەولەتدا دیاردەیەَکی ئاسایی دەبێت. واتا لە دەولەتدا سیستەمی دیکتاتۆری پەیڕەو دەکرێت، جا ئەو سیستەمە دیکتاتۆریە سیستەمی دیکتاتۆری تاکە کەسی بێت، یان خێزان و خێل و گرووپ بێت... بەلام پەیڕەوکردنی هەر شێوەیەک لە سیستەمی دەسەلات لە ولاتدا شتێک نیە هەتا سەر بەزۆر بسەپێندرێ، هەتا سەر بڕبکات و نەگۆڕ نەبێت.\nهەروەها سیستەمی سیاسی دەولەتێک کۆپی ناکرێت بۆ دەولەت و کۆمەلگایەکی تر ، بەلکو سیستەمی پەیڕەوکڕاو لە ولاتدا دەبێت نزیک بێت لە داب و نەریت و کەلتور و باری کۆمەلایەتی و ڕادەی هوشیاری خەلکی ئەو ولات و دەولەتە. بەلام ئەگەر دەسەلاتە ، سیستەمە سیاسیە پەیڕەوکراوەکە لەگەل باری سایکۆلۆجی و فکریی و کۆمەلایەتی و کەلتوری و داخوازیی چین و توێژەکانی خەلکی ولاتدا گونجاو نەبوو بۆ نان و ئازادیش وە نادادپەروەر بوو، ئەوا ئەو سیستەمە سیاسیە ئەگەر بۆ ماوەیەکی زەمەنییش پەیڕەو بکرێت بەلام وەکو ئەنجام هەر هەرەس دێنێت و ئامانجی رێکخستنی دەولەت ناپێکێ کە لە ڕاستیدا پێویستە بۆ خۆش گوزەرانی و سەقامگیرکردنی ڕەوشی سیاسی و کۆمەلایەتی و ئابوری هاتبێتە کایەوە ، وەک ئەوەی هەنووکە لە هەرێمی کوردستان بەدی دەکرێت. کۆمەلگاو دەسەلاتی تەقلیدی و کلاسیک هەر هێشتا بەربلاوترین شێوەکانی کۆمەلگاو دەسەلات و سیستەمە سیاسیەکانە چونکە دەسەلاتی دەولەتی یاسایی و ئەقلانی و سێکولار لە گەشە مێژوییەکەیدا درەنگ هاتۆتە دروستبوون.\nئەم دەسەلاتی خێڵ و خێزان و پێکهاتە عەشایەریە تەقلیدیە ئەوەندەی پەیوەندی خوێن و داب و نەریتە کۆنەکە بە یەکتریانەوە دەبەستێتەوە ئەوەندە هەستی نەتەوەیی تێیاندا نیە یان زۆر کزو لاوازە. ئەگەر ببنە دەولەتیش ، ئەوا دەولەتێکی سوڵتانیی و فاشیل دەبێت و لە خزمەتی تاقمێکی بچووکدا دەبێت ، وەک ئەوەی خێزانی ال سعود لە سعودیە...\nیەکێک لە گرفتەکانی سیاسەت و کۆمەل بریتیە لە دواکەوتویی کەلتوری سیاسی بۆ بەها دیموکراتیەکان. تەنانەت لە هەموو ناوچەکانی ڕۆژهەلاتی ناوەڕاستدا دیموکراسیەت تەنیا ڕوکەش بووە. ئەم دەسەلاتدارە کۆنە پارێزە تەقلیدیانە هەرگیز ئامادە نین دەستبەرداری دەسەلات بن. لەبەر ڕۆشنایی دواکەوتویی کۆمەڵ بەگشتی و کەلتورە سیاسیەکە هەربۆیە ئۆپۆزیسیۆنەکان لای خۆشمان وەک پێویست ئۆپۆزیسیۆنێکی هاوچەرخ نین و هەموو بە دەسەلاتیشەوە بەرهەمی واقعی کۆمەلگاکەی خۆیانن ، هەربۆیە پەڕینەوە بۆ کۆمەلگایەکی مۆدێرنتر شتێکی هەروا ئاسان نیەو پڕۆسەیەکی ئالۆزو درێژخایەنە، بەلام هیچ کۆمەلگاو سیستەمێکیش نەگۆڕ نیە.\nئەم شێوازی دەسەلاتە سیاسیەی هەرێمی کوردستان کە خاوەنی ئیدارەو دەزگای سەربازی (میلیشیا) و دارایی و هەوالگریی و ئامرازی فەرمانڕەوایی خۆیەتی و لەژێَر دەسەلاتی تاک و خێزاندایە، پیادەی بە مەرکەزیەت کردنی دەسەلات دەکات، مەرکەزیەتیش لەگەل دیموکراسیەتدا یەکناگرێتەوە. هیچ کام لەوانە شەرعیەتی دەسەلاتیان لە دیموکراسیەتەوە وەرنەگرتوە. هەڵبژاردنیش تەنیا یەکێکە لە پرەنسیپەکانی دیموکراسی بەلام ئەوەش لە هەرێمی کوردستاندا بەردەوام بە پڕۆسەی ساختەکاریدا ڕۆیشتوە.\nئەم جیهازی دەسەلاتە بە شێوەیەکی سەرەکی لە کەسانی پابەندو دارودەستە بە وەلاو وەفا بۆ سەرۆک دروستبووە. بایەخ بە دروستکردنی کاریزما ئەدرێت کە بریتیە لە سەرۆکی خێزان و بنەماَلە خۆی. سیاسەتێک کە نیشانەی سروشتی سیستەمێکی تەقلیدیەو سروشتی دەسەلاتەکەش دیکتاتۆریەتە. دادوەری و مافە سیاسیەکانی تر لەلایەن دەسەلاتدارەوە وەک شتێکی ، مولکێکی شەخسی مامەلەی لەگەلدا دەکرێ و توانای بەسەر ئامرازەکانی دەسەلاتدا هەیە هەروەک بەسەر شمەکێکی خۆیدا هەبێت. بەم شێوەیە دەکرێ بکڕدرێ و موزایەدەی پێوە بکرێ ، لە وەرەسەدا بەش بکرێ (خێزانی بارزانی و تالەبانی نمونەیەکی بەرچاوی باسەکەیە). لەم بارودۆخەدا ئیرادەی سیاسی لە کۆمەلگا سەندراوەتەوەو دوور خراوەتەوە لە هوشیاری سیاسیش. گەل بێ مافە و وەک خزمەتکار ، وەک ئۆبجەکتی ڕوتاندنەوە سەیر دەکرێ نەک وەک هاولاتی لە ڕوانگەی کۆمەلگای مەدەنیەوە. لێرەدا کەسایەتی تاکەکانی کۆمەل تێکدەشکێندرێت. جوداکردنەوە لە نێوان شتە شەخسیەکان و گشتیەکاندا نیە. سەرجەم پەیوەندیەکانی دەسەلات پەیوەندی کەسییە نەک موئەسەساتی. جوداکردنەوەی دەزگاکان لانی کەم بە ڕوکەش ددان پێدا نراوە ، هەربۆیە دەکرێ لە ڕای گشتیدا ئاماژەی پێبدرێ، بەلام لە پراکتیکدا بوارە شەخسیەکان و گشتیەکان لەیەکتر جودا ناکرێنەوە. داگیرکردنی مولکی گشتی و بە هەدەردانی سامانی نەتەوە بە شێوازی جۆراوجۆر و بە ڕێگای دەسەلاتداری کەسەوە ڕەفتاری پێوە دەکرێ هەروەک ئەم ولاتە هەمیشە موڵکی خێزان و بنەمالە (خێزانەکان ، بنەمالەکان ، بچووک و گەورەکان) بوبێت. بارودۆخێک خولقێندراوە کە تەنیا بە رێگای حیزب و وەلاو وەفا بۆ سەرۆک دەگەیت بە بەرژەوەندیەکانی خۆت. دیاردەیەک دەبێتە هۆی سەقەت کردنی کۆمەلگا. حیزبیش لێرەدا حیزبی قائیدە، حیزب لێرەدا بۆتە ئامانج نەک ئامراز. ئەم سیستەمە سیاسیە کۆنەپارێز و خێل و خێزان و بنەماَلەییانە لە هاوکێشەی کۆتایدا بەهۆی بلۆک کردنی خۆیەوە رێگریش دەبێت لە گەشەکردن بە ئاڕاستەی هەرێمێکی، دەولەت و کۆمەلگایەکی مۆدێرن. پشت بەدارودەستەکانی ، بە ئیدارە بیرۆکراسیەکانی سەر بە کەسی دەسەلات و بە هێزی چەکدار و ئاسایش و میلیشیا و پارەی ناشەرعی و دەزگا هەوالگریەکانى دەبەستێت ، بەلام گەل بۆ ئەم دەسەلاتە تەنیا ئامراز و ئۆبجەکتە ، بێ ماف کراوەو کەچی دەسەلات دەشیەوێ جەماوەر دەنگی پێبدات و بە ناوی گەلیشەوە بدوێ. لێرەدا جگە لە خوێندنەوەمان بۆ دەسەلاتی سیاسی و حیزبی سیاسی و ... پێویستە لە ڕووی کۆمەلناسی سیاسیشەوە لە پێکهاتەو بارودۆخ و دیاردەکانی ناو کۆمەلگاش بکۆلینەوە.\nدەسەلات لە هەرێمی کوردستان خواستی لە بوونی پلورالیزمی سیاسی نیە ، بەلکو لە پەڕلەمانێکی ڕوکەشی بێ ئۆپۆزیسیۆن هەیە ، یان ئۆپۆزیسیۆنێکی بێکاریگەر. حیزبی زۆری دەستکردووی سێبەر ، هەندێکی تری بەشدارپێکراو لە دەسەلاتدا بەلام بێکاریگەر، "ڕۆشنبیر و ئەکادیمی" کڕدراو ، میدیای زۆری سێبەر ، ...تاد. هیچی گوزارشت لە کۆمەلگایەکی سیاسی پلورالیستی (فرەیی سیاسی) ناکات. هەرەمی دەسەلات بێبوونی داروستەو کاسەلێسەکانی بە تەنها ئەو هەموو گەندەلیانەی پێناکرێت ، هەربۆیە دارودەستەکانیش لەسەر ئاستە جیاوازەکان بە هەمان شێوەی دەسەلاتەکە خۆی بەرپرس و تاوانبارن لەو بارودۆخە خراپە. هەموو ئەم باسە ئاماژە پێکراوە گوزارشت لە واقعی ئەمڕۆی هەرێمی کوردستان دەکات. ئاسایی دەبێت گەل سەرچاوەی ڕەوایەتی سیاسی بێت. گەل خزمەتی حکومەت ناکات ، بەلکو حکومەت خزمەتی گەل دەکات. حکومەت تەنها ئەو دەسەلاتەی هەیە کە گەل پێی بەخشیوە.\nسیستەمی خێڵ و خێزان سیستەمە دەوڵەتیەکە کرمێ دەکات\nلێرەدا ، لەم شێوە دەسەلاتە تەقلیدیانەدا ، ئەوە بۆ هەرێمی کوردستانیشە، دوو سیستەم هەیە، (سیستەمی بنەمالەو خێل و خیزان، هەروەها سیستەمە دەوڵەتیەکە)، بەلام دەسەلاتدارە تەقلیدیە ئۆتۆکراسیەکەو دەزگا بیرۆکراسیەکانی لە ڕاستیدا لە تەنیشت یەکترەوە نین ، بەلکو دەسەلاتە تەقلیدیە خێل و خێزان و بنەمالەییەکە خۆی خزاندۆتە ناو سیستەمە شەرعیەکەو فۆرمی دەگۆڕێت و بێکاریگەریی دەکات. بارودۆخی (3) دەسەلاتەکە ( پەڕلەمان و حکومەت و دادوەریی) و تەواوی دامودەزگاکانی ولات لە هەرێمی کوردستان بەلگەی ئەم بۆچوونەیە. لە ڕووی زانستی سیاسیەوە ئەم شێوە سیستەمە وەک بەشێکی دیاری ئەوانەی تری ولاتانی "جیهانی سێ" لە ڕاستیدا (لە هەندێکیاندا) بریتیە لە گرێدانێکی تەقلیدی و ئەلەمەنتی مۆدێرن. هەربۆیە بۆ پڕۆسەی بەمۆدێرن کردن ئەوە دەرکەوتەیەکی قۆناغی گواستنەوەیە (الانتقالیە) ، بەلام سروشتی ئەم "سیستەمە"ی ئێستەی هەرێمی کوردستان بە تەواوی حیزبەکانی ناو دەسەلات و هاوشێوەکانی لە دەرەوەی دەسەلاتیش توانای گواستنەوەی ئەم قۆناغەی نیە. هەربۆیە ئەم ڕژێمە و هاوشێوەکانی دەبێت جۆرێکی تر شەرعیەت بدەن بەخۆیان و تەواو لێرەدایە یەکێک لە گرفتە سەرەکیەکانی. بەلام ئەم سیستەمی دەسەلاتە سەقامگیریەکەی بەتەنیا لە پیادەکردنی هێز ، لە میکانیزمی کۆنترۆل و چاودێری و تۆقاندن و کڕینی ئەم و ئەو سەرچاوە ناگرێت بەلکو پەنا بۆ میتۆدی تری جۆراوجۆر دەبات. پێکهاتە بیرۆکراسیەکان مۆنۆپۆلی سەرجەم پەیوەندیەکانی نێوان ئەلیتەی سیاسی و کۆمەڵ دەکەن.\nشارەزایانی زانستی سیاسی دەگەینە ئەو ڕاستیەی کە دەرئەنجامی ئەم شێوە دەسەلاتە لە کۆتایدا دەبێتە هۆی وێرانکردنی پێکهاتەکەی خۆی کە کار بۆ چڕکردنەوەی دەسەلات لە دەستی تاقمێکی بچوکدا دەکات کە لە هەولی ئەوەشدایە رێگربێت لە دروستبوونی رێکخراوی سەربەخۆی سیاسی و کۆمەلایەتی و ئۆپۆزیسیۆنی ڕاستەقینە. کار بۆ کۆنتڕۆل کردنی سەرجەم بزوتنەوەو چالاکیە کۆمەلایەتی و مەدەنیەکان دەکات و بەردەوام میتۆد و ستراتیجی نوێ گەشە پێئەدات بۆ بەرتەسک کردنەوەو ژێردەست کردنی داواکاریە سیاسی و کۆمەلایەتیەکان و درۆ کردنیش دەبێتە بەشێک لە ستراتیجی دەسەلات. جگە لەوە دەسەلاتەکە لەلایەن ئەلیتەیەکی سیاسی و بیرۆکراتی سەر بە دەسەلات دەورە دراوە. هەرچەندە مەبدەئیەن بەناوی سەرجەم موئەسەساتەکانی ولاتەوە دەدوێ بەلام لە ڕاستیدا تەنیا لە هەوڵی ئەوەدایە دەسەلات و کاریگەریی خۆی گەورەو سەلامەت بکات ئیتر بەهەر میتۆدێکی ناشەرعیش بێت. بەلام هەموو دەسەلاتێکی دیکتاتۆر ئەگەر بیەوێ دەسەلاتەکەی سەلامەت بێت ئەوا هەمیشە پێویستی بە پشتگیری و ڕەزامەندی بەشێکی کۆمەلگاکەی هەیە. لە ژێرەوە شەڕی کێبڕکێی ئەلیتەکان هەیە کە تەنانەت لەلایەن دەسەلات خۆیەوە دروست دەکرێ و جێگۆڕکێ بە پۆستەکانیشەوە دەکات لە ترسی تەکەتولات دروستکردن و سوود وەرگرتن لەم میتۆدە بۆ ئەوەی خزمەتی سەقامگیری سیستەم و دەسەلاتەکەی پێ بکات. کار بۆ لەیەکتر ترازاندن و دابەش کردنی ئۆپۆزیسیۆن (نەیارەکانی) دەکات. بەم میتۆدە دەسەلاتدار کار بۆ سەقامگیر کردنی دەسەلاتەکەی دەکات و تەنانەت ڕۆلی حەکەمی سیاسیش دەبینێت.\nبەرێوەبەرانی ئیداری لەم شێوە دەسەلاتەدا بەتەنیا لەلایەن سەرۆکەوە هەڵدەبژێردرێن. هەروەها سەرجەم نمونە تەقلیدیەکان لە ڕاستیدا بەو شێوەیە چارە دەکرێن کە دەَلێت: "هەرچەندە نوسراوە، بەلام من پێتان دەَلێم...". سەرۆکی ئەم دەسەلاتە تەقلیدیە خێڵ و خێزانە کار بۆ دروستکردنی کاریزما دەکات بەلام ئەم شێوازی کاریزمایە ڕەوتێکی نائەقلانیەو کاریزمایەکی نەگەتیفە ، کە دەیەوێ بەرگی حیزب و ئایدیۆلۆژیاش بکرێتە بەری ئەم و کۆمەڵ تەنیا ئەم ببیننَت و دەیەوێ تەواوی دەسەلاتەکان لە دەستی خۆیدا کۆبێتەوە. لەناو دەزگا دەولەتیەکەدا دەسەلات لە شەخسی سەرکردە سیاسەکەدا چردەبێتەوە. لێرەدا کاریزمای پۆزەتیڤیش هەیە لە مێژودا وەک گاندی و ئێرنست ماندێلا ، کەواتە ئەم کەسە دەکرێت چاکەخواز بێت ، یان وێرانکەر بێت.\nهەر فەرمانێک لەلایەن ئەو سەرۆکەوە دەربچێ بە یاسایەک دادەنێ و دەبێت کۆمەل جێبەجێی بکات و لەو فەرمان و یاسایانە لانەدەن. خاڵی جەوهەریی لەم بەرپرسیارێتیە ئەوەیە کە هەر بەرپرسێک نەک هەر لەلایەن سەرۆکەوە دەستنیشان دەکرێ بەڵکو ئەوەندەش لە پۆستەکەیدا بێت دەبێت لە بەرگی سەرۆکدا ڕۆل و کاریگەریی و چالاکی ببینێت. هەموو ئەمانە لانی کەم لە هەردوو خێزانی بارزانی و تالەبانی و کەس و بنەمالە بچوکە دەسترۆیشتوەکانیشدا لە هەرێمی کوردستان بە ڕوونی بەدی دەکرێت.\nلە کۆمەلگای مەدەنی و دیموکراسیدا دەسەلات لەلایەن گەلەوە ئەدرێ ، بەو دەنگانەی گەل ئەیدات بە حیزب و نوێنەرەکانی لە پەرلەمان، دواتر بۆ پێکهێنانی حکومەت ، ئەو حیزبانەش کە ناگەنە دەسەلات دەبنە ئۆپۆزیسیۆن و نوێنەرایەتی بەشەکەی تری جەماوەر دەکەن ، بەواتا جەماوەرەکەی خۆیان ئیتر لە ناو پەرلەماندا بێت یان لە دەرەوەی بێت. بەواتا گەل سەرچاوەی دەسەلاتە. کەس لەسەرو یاساوە نیەو هەموو تاکێکیش دەبێت دەستی بگات بە دەسەلات. دەسەلاتدارانی حکومەت بەیاسا سزا ئەدرێن و حکومەت خۆیشی دەکەوێتە ژێر دەسەلاتی یاساوەو دەسەلاتەکان بەپێی یاساو دەستور دەستنیشان و سنوردار دەکرێ و دەبێت یاسای ئەحزابیش هەبێت. هەربۆیە یاساو پڕۆسەکانی دارشتنی یاسا دەبێت ڕوون بن و کاریشی پێ بکرێت. گەل ئاسایی دەبێت سەرچاوەی ڕەوایەتی سیاسی بێت. گەل خزمەتی حکومەت ناکات، بەڵکو حکومەت خزمەتی گەل دەکات. حکومەت تەنها ئەو دەسەلاتەی هەیە کە گەل پێی بەخشیوە بۆنمونە لە رێگای هەڵبژاردنەوە.\nحیزب ئۆرگانێکی گرنگە بۆ بەمۆدێرن کردن یان پاش خستنی سیستەمی سیاسی. لەبەر ئەوەی سیستەمی سیاسی تاڕادەیەک بریتیە لە سیستەمی کۆمەلایەتی هەربۆیە هەر جۆرە ناسەرکەوتنێک لە سیستەمی سیاسیدا دەبێتە هۆی دواکەوتنی سیستەمی کۆمەلایەتیش ( لە هەرێمی کوردستان نە شتێک هەیە ناوی سیستەمی کۆمەلایەتی بێت وە نە سیستەمێکی سیاسی تەندروستیش بوونی هەیە). پێش بە مۆدێرن کردنی سیستەمی سیاسی پێویستە حیزب بە مۆدێرن بکرێت ، هەربۆیە لەم بوارەدا گرنگی بە ڕۆلی حیزب و رێکخراوی سیاسی پێویستە، بەتایبەت گرنگیدان بە ئایدیۆلۆژیای حیزب. ئەگەر حیزب وەک پێویست گۆڕانکارى لە فکر و بەرنامەکانیدا ئەنجام نەدات و لەگەلڕ گۆڕانکاریە سیاسى و ئابورى و ڕۆشنبیری و کۆمەڵایەتیەکاندا نەگونجێت و ڕێفۆرم لە خۆیدا نەکات ، ئەوا ئەو حیزبە سیاسیە لەگەل زەمەندا دەپوکێتەوەو لەگەل گەشەکردنی مێژوودا لاواز دەبێت و بگرە بەرەو تیاچوون دەڕوات و متمانەو باوەڕی کۆمەلانی خەَلک لەدەست دەدات. هەموو بارودۆخێکی نوێ پێویستی بە پێناسەی نوێ هەیە. حیزب هێزێکی بەتوانایەو دەکرێ ڕۆلی گرنگ ببینێت لە پڕۆسەی بە مۆدێرن کردندا. بە مۆدێرن کردن پێویستی بە هوشیاری کۆمەلایەتی هەیە کە یارمەتی کۆمەل ئەدات بۆ بەدەستهێنانی ئامانجەکانی بەمۆدێرن کردن. هەر بەم شێوازە ڕێگا بۆ هاوولاتیان خۆش دەکرێت لەزۆر لاوە چاودێری ژیان بکەن لە بواری کۆمەلایەتی، سیاسی ، ئابوری و کەسایەتی...تاد. بە مۆدێرن کردن بریتیە لە گواستنەوەی کۆمەلگا لە قۆناغی تەقلیدیەوە بۆ قۆناغێکی مۆدێرن وەک ئەوەی لە ئەوروپای سەدەی حەڤدەهەم و هەژدەهەم ڕوویدا لە بوارەکانی ئابوری و کۆمەلایەتی و سیاسی و فکری کە تەنیا لەژێر کاریگەرێتی سێکۆلاریزم (عەلمانیەت) گەشە دەکات و کۆمەلگا پێویستی بە سەربەخۆیی خۆی هەیە. مەبەست لە کۆمەَلگای هاوچەرخی دیموکراتیە و پڕەنسیپی تاکگەرایی (ئیندیڤیدوالیزم) تێیدا پارێزراو بێت وەک یەکێک لە پرەنسیپەکانی کۆمەلگای مەدەنی.\nئەم دەسەلاتە توانای رێفۆرم کردنی نیە\nبە پێی ئەزمونە سیاسی و مێژوییەکان ، سروشتی ئەم جۆرە دەسەلات و سیستەمە سیاسیە تەقلیدیە توانای ڕیفۆرم کردنی ڕاستەقینەی نیە چونکە خۆی لەسەر تەواوی گەندەڵیی دروستبووە. هیچ رێفۆرمێکی سیاسی و ئابوری و کۆمەلایەتی ڕاستەقینە چاوەڕوان ناکرێت لێی چونکە سروشتی سیستەمەکە سیمای رێفۆرم کردنی پێوە نیەو هەر ریفۆرمێکی ڕاستەقینەی تەندروست دەبێتە هۆی لەناو بردنی خودی دەسەلاتەکە خۆی. داوای رێفۆرم (چاکسازی) کردن بۆنمونە لە یەکێتی و پارتی و لایەنە ئیسلامیەکان و هاوشێوەکانیان هیچیتر نیە جگە لە خەونێکی بەتاڵ نەبێت. ئەوە هەر گەندەڵیە، وەک یەکێک لە فاکتەرە سەرەکیەکان لە هاوکێشەی کۆتایدا سەری سیستەمەکە خۆی دەخوات.\nشۆڕشی زۆرێک لە گەلان دژ بە دەسەلات و سیستەمە سیاسیە زۆردارو ڕوتێنەرەکان نمونەی بەرچاون لە مێژوودا. هەندێک لەو شۆڕشە سیاسی و کۆمەلایەتیانە لەناو کۆمەلگا دواکەوتوو ، یان نیمچە دواکەوتوەکانیش بە سەرکەوتویی ئەنجامدراوون چونکە خاوەنی نوخبەی ڕۆشنبیرو سەرکردەی شۆڕشگێڕ و سیاسی لێهاتوو بوون کە توانیویانە سەرکردایەتی گەلە ستەملێکراوەکانیان بکەن و بەرەو سەرکەوتنیان بەرن، بۆنمونە شۆڕشەکانی کوبا و نیکاراگوا ، ڕۆژئاوای کوردستان و هەمان شتیش بۆ باکوری کوردستان چاوەڕوان کراوە ، هەرچەندە ئەو ولاتانەش خاوەن ولات و کۆمەلگای تەقلیدین ، ئیتر کەمتر یان زۆرتر. مێژووی سیاسی و شۆڕشەکانی جیهان دەبێت جێگای بایەخ و لێکۆلینەوە بێت.\nنیکاراگوا ولاتێکی کشتوکالیەو خاوەن کۆمەلگایەکی تەقلیدیە. بنەمالەی سۆمۆزا دەستی گرتبوو بەسەر سەروەت و سامانی ولاتداو گەلەکەیشی دوچاری چەوساندنەوەو ڕوتاندنەوە کردبوو. بارودۆخەکە وەرچەرخانێکی گرنگی بە خۆیەوە بینی و شۆڕشی ساندینیستی لێکەوتەوە. شۆڕشەکە خوێناوی بوو بەلام سەرکەوتو بوو هەرچەندە ویلایەتە یەکگرتوەکانی ئەمریکا تا دوا هەناسە پشتگیریی بنەماڵەو ڕژێمی ڕوتێنەری سۆمۆزای کرد. یەکێک لە کارە گرنگەکانی دوای شۆڕشی ساندینیستی بریتی بوو لە رێفۆرمی کشتوکاڵی و لاواز کردنی هێزی دەرەبەگ و بایەخدان بە بەرهەمی خۆماڵی و هەروەها کەمکردنەوەی نەخوێندەواری لە شارو لادێکاندا چونکە نەخوێندەواری دەردێکی کوژەری کۆمەلگایە.\nتەنیا رێگایەک بۆ ڕزگار بوون لەم جۆرە دەسەلات و سیستەمە سەرکوتکەر و ڕوتێنەر و خێڵ و خێزانە تەقلیدیە کۆنەپارێزانە بریتیە لە شۆڕشێکی سیاسی و کۆمەلایەتی / دیموکراتی و عەلمانی. هەرێمی (باشوری) کوردستانیش بەدەر نیە لەم بۆچونەو پێویستی بە شۆڕشێکی لەم جۆرەیە. شۆڕشێک گونجاو لەگەل واقعی کۆمەلایەتی و کەلتوری و سایکۆلۆژی. ئەوە کارێکی ئاسان نیە بۆ کۆمەلگایەکی سەقەت کراو بەلام مەحالیش نیە سەرەڕای دەورەدانیشمان بە دوژمنی ئیقلیمی کە دەکرێ وەک گەمەکەرێکی ئیقلیمی بێنە ناو هاوکێشەکەوە. کەرەستەکان بۆ شۆڕش و ڕاپەرینێکی نوێ لە هەرێمی کوردستان لە بارن و هیچ سیستەم و دەسەلاتێکیش نەگۆڕ نیە بەوەی هەرێمی کوردستانیشەوە.\nشۆڕش بە واتا گشتیەکەی بۆ خەڵکیی ولات بریتیە لە نان و ئازادی ، مووچە و خزمەتگوزاری ، قوتابخانەو خەستەخانەو بیمەی بێکاری و تەندروستی، ئاو و کارەبا...تاد. هەرچەندە ئەمانەش بەشێکی گرنگن لە شۆڕشی گەلان بۆ مافەکانیان ، بەلام بە تێگەیشتنی زانستی سیاسی شۆڕش لێرەدا بە واتای گۆڕینی ئەو سیستەمە یان بارودۆخە سیاسی و ئابوری و کۆمەلایەتیە کۆنە دێت بە سیستەمێکی تری نوێ لەسەر بنەمای کۆمەلگای مەدەنی، یەکسانی و دادپەروەریی کۆمەلایەتی و ئابوری و ئازادیە سیاسی و کۆمەلایەتیەکان بونیات نرابێت و هەروەها سەقامگیری و کەسایەتی و کەرامەت بۆ تاکەکانی کۆمەلگا دابین بکات. هەر شۆڕش و ڕاپەرینێکی جەماوەریی ئەم بنەماو داواکاریانەی نەکردە ئامانجی خۆی ئەوا نەکرێت باشترە. تاک و کۆمەلگا ئاسایشی دەوێت ، مرۆڤ نان و ئازادی و دادپەروەری دەوێت ، یەکێکیان بێ ئەویتر نابێت. ئەو لایەنەی (ئیتر هەر ناوێکی لێ بنرێ) بتوانێت ئەو پێویستیانە دابین بکات بۆ کۆمەلگاکەی ، ئەوا سیستەمێکی دادپەروەر و تەندروستە کە لەسەر بنەمای فەلسەفی و زانستی و ئەقل و مەنتق بونیاد نراوە.\nهیچ مرۆڤێک ، ئیتر سەر بە هەر چین و توێژێکی کۆمەلایەتی بێت هەتا سەر ، کۆت و زنجیری کۆیلایەتی و چەوساندنەوە قبوڵ ناکات ، زوو یان درەنگ لە دژی ڕادەپەڕێت. ئەوە یاسای سروشتە.\nئەلبێرت کامۆ لە کتَیبی مرۆڤی یاخیدا دەنوسێت "یاخیبوون کاتێک ڕوو دەدات ، کە مرۆڤی یاخی هەست بکات لە شوێنێک ، بە جۆرێک لە جۆرەکان لەسەر هەقە ... و ئەو کاتەش ناعەدالەتی دەبێتە یاسا ، یاخیبوون دەبێتە ئەرک... ئەو کۆیلەیەی کە بە درێژایی هەموو ژیانی فەرمانی جێبەجێ کردووە کتوپڕ کە فەرمانی تازەی پێ ئەدرێ بریار دەدات جێبەجێی نەکات. یاخیبوون بە گژداچوونەوەی پووچی ژیان و نائومیدی و ناعەدالەتیە. ئەو چەندە باوەڕی بە ئازادی خۆی هەیە ، ئەوەندەش باوەڕی بە ئازادی ئەوانی دیکە هەیە. کەواتە یاخیبوون لە پێناو پێشێلکردنی ئازادی هیچ کەسێکی دیکەدا نیە بەلکو هەولێکە بۆ فراوانکردنی ڕوبەرەکانی ئازادی و شکاندنی سنورەکانی کۆیلەکردن و لە قالبدانی ئەقلی مرۆڤ. کوێرانە هیچ ڕەتناکاتەوە ، بەلکو ڕەتکردنەوەی هەر شتێک یان هەموو نەخێر گوتنێک لە هوشیاریەوە سەرچاوە دەگرێت. تاک بە هوشیاریەوە هەردوو وشەی (نەخێر و بەلێ) بەکار دەهێنێت نەک مورید ئاسا تەنها سەری بەڵێ ڕاوەشێنێت".\nمرۆڤ کە لەسەر حیسابی خۆی برسی کراو ئازادی لێ زەوتکرا ئەوا دوو بژاردەی بۆ دەمێنێتەوە: ئەگەر ڕابەرایەتیەکی شۆڕشگێری هەبێت ئەوا دەبێتە شۆڕشگێر ، یان ئەوەیە دەبێتە کۆیلە. لە مێژووی مرۆڤایەتیدا ملیۆنان مرۆڤ دراوە بە کوشت لە پێناوی چاوچنۆکی و ڕوتاندنەوەو داگیرکردندا ، بەلام بە ملیۆنان مرۆڤیش گیانی خۆیان بەختکردوە لە پێناوی نان و ئازادی و خاک و کەرامەتدا.\nلێرەدا شۆڕش دەبێت بریتی بێت لە وەرچەرخانێکی بنەڕەتیی کۆمەلایەتی و سیاسی ، بەلام مەرج نیە شۆڕش هەمیشە بە ڕێگای توندوتیژیەوە ئەنجام بدرێت ، بەلام زۆرجار باردۆخەکە بڕیار لەسەر ئەو ئاڕاستەیە ئەدات. شۆڕش یان لە لایەن ئەلیتە (نوخبە) و کۆمەلێکی رێکخراوەوە ئەنجام دەدرێت کە پشتگیریی بەشێکی بەرفراوانی گەلی هەیە یان هەر لە سەرەتاوە خۆی بزوتنەوەیەکی جەماوەرییە. ئەوە بە شۆڕش ناوزەند ناکرێت ئەگەر کۆمەلێک بێ بوونی بنچینەیەکی جەماوەریی یان تەنیا بەشێکی زۆر کەمی گەلی لەگەَلدا بێت و بە رێگای کودەتاوە بگاتە دەسەلات.\nهەندێکجار هاوکاری و پێکەوە کارکردنی گروپ و چین و توێژە جیاوازە کۆمەلایەتیەکان کە دافع و ئایدیۆلۆژیای جیاوازیان هەیە بەلام لە بارودۆخەکە ناڕازین ، بۆ هەرەس پێهێنانی پێکهاتە کۆنەکە بۆ زەمەنێکی وەختیی یەکدەگرن چونکە بەرژەوەندی هاوبەش کۆیان دەکاتەوە ، بۆنمونە نەبوونی مووچەو خزمەتگوزاری سەرجەم چین و توێژەکانی کۆمەلگای گرتۆتەوە لە هەرێمی کوردستان. ژنانی دەولەمەند و هەژاریش چەندین خاڵی هاوبەش پێکیانەوە دەبەستێت لە خەباتیاندا بۆ چەندین لە مافە هاوبەشەکانیان. هەربۆیە بە تەنیا یەک گروپ ، یان توێژێکی کۆمەلایەتی یەکلایەنە ناتوانێت شۆڕشێکی سەرانسەریی بهێنێتە کایەوە ، بە تایبەت لە بارودۆخێکی وەک ئەوەی کوردستان بەلام دواتر دەکرێ ململانێکان بە شێوازی تری جیاواز یەکلابنەوە.\nهێزو لایەنەکانی دژ بە شۆڕش و ڕاپەرینی جەماوەریی خاوەن رێکخستنەو دیسپلین و هێزی هەیە ، هەربۆیە ئەگەر شۆِرشگێڕان بە هەمان هێزو دیسپلین و ئیرادەوە ڕوبەڕووی نەیارەکانی نەبێتەوە ئەوا ڕوبەڕووی لێدان و دارمان دەبێتەوە. ئەو کاتەی مرۆڤ ڕێگای شۆڕش و ڕاپەڕین دەگرێتە بەر بەواتا بە بریارێکی پۆلاینەوە دەبێت ڕێگای هێرش کردن بگرێتە بەر. بەرگری کردن بێ هێرش کردن کوشتنی هەموو ڕاپەرینێکە بە هی چەکداریشەوە ، ئەگەر ناچاری بەرگری کردنیش کرایت ئەوا سەنگەر لێبدەو جەنگی شەقامی لەگەل بکە بۆ ئەوەی مەعنەویاتی جەماوەر نەڕوخێت. ڕوبەرووی دژەکەت بەرەوە ، ئەوەندەی هێزەکانی پەرش و بلاوەو متمانەی خەڵکیی کەم بۆتەوە پێی و ڕۆژانە ڕوبەڕووی شتی نوێی بکەرەوە ئەگەر سەرکەوتنەکانیش کەم بن.. دوژمنەکەت ناچاری کشانەوە بکە ، پێش ئەوەی هێزەکانی خۆی لە دژت رێکبخاتەوە و ئازایەتی بنوێنە.\nشۆڕش دەبێت پشت بە هێزی گەل ببەستێت. بە تایبەت بەوانەی کە پێشەنگی شۆڕشن و لە پێشەوەی گەل زۆرترینن. درز بخەرە نێوان هێزەکانی دژ ، بە تایبەت ئەوانەی لە ناو هێزەکانی دوژمندا ، هی دەسەلاتدا دوو دڵییان هەیە بەرامبەر کارەکەیان و بێهێزن.\nڕوو ئەدات کە شۆڕشی گەلانێک سەرکەوتوو بووە بەلام دواتر نوخبەو سەرکردەکانی بوونەتە گەندەل و گەلەکەی خۆیان ڕوتاندۆتەوەو جیاوازییان نەبووە لەگەل دوژمنە ڕوخاوەکەیاندا. هەندێک جاریش شۆڕش و ڕاپەرینێک بەلارێدا دەبرێت وەک ئەوەی لە ئێرانی سەردەمی شا ڕوویدا. یەکێتی و پارتی وتیان "شۆڕش" دەکەین دژ بە رژێَمی بەعس ، کەچی ئێستە شۆڕش مندالەکانی خۆی دەخوات.\nلەم هەلومەرجەی ئەمڕۆشدا پێدەچێت پڕۆسەی گۆڕینی سیاسی بە شۆڕشی ناوخۆ ، کودەتای سەربازیی ، یان بەکارهێنانی ڕوخسارەکانی تری زەبروزەنگ بۆ بەزۆر دەست لە دەسەلات پێهەَلگرتن بێت. هەندێک جاریش بەدەستێوەردانی دەرەکی. بەلام کودەتا لەهەر بەرگێکدا بێت بریتی نیە لە شۆڕش.\nتوڕەیی خەَلکیی هەرێمی کوردستان لەو دەسەلاتە سیاسیە گەیشتۆتە لوتکەو متمانەی بەو دەسەلاتە نەماوەو ئامادەی کاردانەوەشە ، بەلام پێویستی بە هێزێکە رێنیشاندەری بێت و جێگای متمانەی بێت و لە نیوە رێگادا بە تەنیا جێی نەهێلێت ، بەلارێدا نەبرێت و موزایەدە بە خەباتەکەیەوە نەکات ، هەربۆیە گەل ئامادە نیە بۆ هەموو کەس و حیزبێک بێتە سەر شەقام ..\nژمارەیەکی بەرچاو لە رێکخراوەکانی کۆمەلگای مەدەنی و گروپەکانی فشار هەن کە رێکخراوی سێبەر نین و خاوەن هەلوێستی تەندروستن ، خاوەنی کەسانی ڕۆشنبیر و ئەکادیمیست ، نوسەر ، ڕۆژنامەنوس و مامۆستایان و کەسایەتی بە هەلوێست و ئازاین ، خاوەنی چەندین رێکخراوی گەنجان و ژنان و خوێندکارانی ڕەخنەگری دەسەلاتین ، لەوانەیە ژمارەیەکی هێشتا کەم لە حیزبی سیاسی ڕەسەنی بچوکی دەرەوەی دەسەلات مابێت و هەر لایەنێک لەوانە ، کەم یان زۆر خاوەنی جەماوەرێکی خۆیەتی .. ئەگەر هەموو ئەمانە بە ڕاکیشانە ناوی کاسبکاران و فەرمانبەران بتوانن بە ڕۆح و هەلوێستێکی شۆڕشگێڕانەوە لەسەر (بەرنامەیەکی هاوبەش) بۆ ئەم قۆناغە رێک بکەوون و لە ژێر چەترێکدا کۆبنەوەو ببنە مەرجەعێک ، بۆ سەرکردایەتی کردنی ڕاپەڕین و بزوتنەوەیەکی جەماوەریی رێکخراو بە پلان و بەرنامەوە ئەوا دەکرێت راپەرینێکی جماوەریی تۆکمەی لێ بکەێتەوە . مەترسی ئەوەم لاهەیە لە ئەنجامی ئەو توڕەییەی جەماوەر بەرامبەر پێشیلکردنی مافەکانی لە لایەن ئەو دەسەلاتەوە ، ڕاپەرینێکی جەماوەریی عەفەوی بێ سەر و سەرکردە ڕووبدات و دواتر دامرکێتەوەو کورت خایەن بێت .. هیچ بە دوریشی نازانم ڕەفتاری دەسەلات بگاتە ڕادەی ئەوەی ڕۆژگارێک پێویست بوون بە خەباتی ژێرزەمینی و شۆڕشی چەکدارییش بکات ، هەرچەندە من بێسنوور دژی هەموو خوێن ڕشتن و توندوتیژیەکم . بەڵێ مێژوو دەکرێ خۆی دوبارە بکاتەوە. ئەو مرۆڤەی بڕوای وابێت سروشتی ئەو دەسەلاتە ، دەسەلاتی خێڵ و خێزان و سیستەم و دەسەلاتی تەقلیدیی هی چاکسازی و دەستاودەست کردنی دەسەلات و خۆگۆڕین و گوێگرتن بێت لە داواکاریەکانی گەل و پەیڕەویی پرەنسیپە دیموکراتیەکان و رێفۆرم کردن بکات ، ئەوا لە بازنەیەکی داخراوی بۆش و خەیالاویدا دەخولێتەوە. بۆچوونی من لەسەر سەرکردایەتی حیزبە ئیسلامیەکان ئاشکرایەو بۆ حیزبی گۆڕانیش تەنیا دوو ئەلتەرنەتیڤ هەیە یان ئەوەیە ئەگەر بە ڕاستی مەبەستیەتی بیگۆرێت ئەوا دەبێت واز لەم سیاسەتەی هەتا ئێستەی پیادەی کردوە بهێنیت و رێگای خەباتێکی شۆڕشگێرانەی ڕاستەقینە بگرێتە بەر و ئەو جەماوەرەشی ماویەتی لە دەستی نەدات و نەگەرێتەوە ناو دەسەلات کە بووە هۆکاری سەقەت کردنی گۆڕان خۆی، یان ئەوەیە مالئاوایی لە سیاسەت بکات و بڕۆنەوە مالەوە ، هەلوێستی حیزبی گۆڕانمان لە 17ی شوبات بینی. چیتر خەلکیی خۆی سەرقال نەکات بە کۆبوونەوە بێکۆتایی و بێسودەکانی نێوان حیزبەکان کە تەنیا لە خەمی خۆیاندان و کاتی خۆی بۆ بیرۆکەی بە نرختر بۆ ئایندەو چارەنوسی خۆی تەرخان بکات.\nلە کۆتایدا دەنوسم : ئەمڕۆکە لە سەر گۆی زەوی هیچ سیستەمێکی سیاسی نیە بێگەرد و خەیالی بێت وەک ئەوەی لە ڕووی تیۆریەوە باس دەکرێت ، هەربۆیە من بۆ ئەم قۆناغە مێژوییەی ئەمڕۆ واقیعبینانە ڕەزامەندم لە هەرێمێکی (باشوری) کوردستاندا، لە عێراقێکدا بژیم لە 25% گەندەڵی تێدا بێت وەک لە 90% بێت چونکە ڕەهاو حەقیقەتی ڕەها نییە بەڵکو هەموو شتەکان لەسەر ڕیتمێکی ڕێژەیی دەڕۆن.\nتێبینی / بڕوانە لینکی کتێبێکی بەندە بە ناونیشانی (گەشتەکەم بۆ ئەمریکای لاتین ، نیکاراگوا وەک نمونە)، تێیدا باسم لە شۆڕشی نیکاراگواو سەرکەوتنی دژ بە خێزانی سۆمۆزا کردوە.


ئەندامانی میلیشیای عێراقی حەرەکه‌ت نوجەبای سەر بە ئێران ئاڵای میلیشیاکە لەکاتی نمایشێكدا هەڵدەکەن. [وێنەکە لە تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان بڵاوبۆتەوە]\nتادێت نیگەرانیەکان زیاتردەبنلە عێراق چونکە میلیشیاکانی هاوپەیمانی ئێران و پارتە سیاسییەکان لە بایەخی سەروەریی وڵاتەکە کەمدەکەنەوە، کاربەدەستانی عێراقی وتیان.\nوتیان کاریگەریی نەرێنی میلیشیاکانی سەر بە ئێران روونە لە ناوچە رزگارکراوەکان لەدەست رێکخراوی "دەوڵەتی ئیسلامی" (داعش) کە گروپه چەکدارەکان یاسای عێراقی پێشێلدەکەن و لەو چالاکییانەدا بەشداریدەکەن کە زیان لە یەکێتی نیشتیمانی ده‌ده‌ن.\nرۆژنامەوان، عومەر جەنابی بە دیارونای وت هه‌ژمونی ئەم میلیشیایانە زیاتر کێشەداربووە لەوکاتەوەی هەندێك گروپ و لایەنی هاوپەیمانی ئێران هاتوونەتە مەیدانی سیاسەت لە هەڵبژاردنە پەرلەمانیاکەی ئایاری 2018وە.\nلەنێویاندا رێکخراوی بەدر، کە سەرکردەکەی لایەنگری ئێرانە، هادی عامری و سەرۆکایەتی فراکسیۆنی بینا دەکات له په‌رله‌مان. ئەو فراکسیۆنە پێکهاتووە لە چەند هاوپەیمانێتیەك، لەنێویاندا هاوپەیمانێتی فەتحی عامری، هاوپەیمانێتی دەوڵەتی یاسای سەره‌کوەزیرانی پێشوو نوری مالیکی؛ لەگەڵ هاوپەیمانێتی نەسر، کە لەلایەن فالح فەیازەوە سەرکردایەتی دەکرێت.\nئەندامانی میلیشیای کەتائیب سەید شوهەدای سەر بە ئێران بەشداریده‌كه‌ن لە نمایشێكی سەربازیدا لە عێراق لە 19 تشرینی دووەم 2017 . [وێنەکە لەلایەن لقی پارێزگای بابلی میلیشیاکەوە بڵاوکراوەتەوە]\nجەنابی وتی: "ئەم گروپانە ئیمتیازی سیاسییان بەدەستهێناوە و بەکاریدەهێنن بۆ سەپاندنی ئیرادەیان بەسەر فەرمانڕەوایی یاسادا و گۆڕینی دەزگاکانی دەوڵەت بۆ بوکەڵە تا ئێران بیانقۆزێتەوە."\nوتیشی هاوکات، میلیشیاکانی سەر بە ئێران "چالاکانە ئاسایش پێشێلدەکەن و بارگرژی و دووبەرەکیی تائیفی هەڵدەگیرسێنن بۆ خزمەتکردن بە بەرژەوەندیەکانی ئێرانیەکان".\nوتی کارەکانیان زۆر ئاشکران لەو ناوچانەی لەدەستی داعش رزگارکراون، کە لەوێ "بەردەوامن لە رێگرتن لە هەزاران ئاوارە لە گەڕانەوە بۆ ماڵەکانیان".\nوتیشی ئەو ناوچانە بریتین له قەزای جەرف سەخر له سەلاحەدین، سولەیمان بێك و عەزیز بەلەد، لەگەڵ شەنگالی پارێزگای نەینەوا و هەندێکی دیکە.\nجەنابی وتی میلیشیاکانی سەر بە ئێران بەرپرسن لە "دیارنەمانی زۆره‌ملێیی زۆر مەدەنی لە پارێزگای نەینەوا و سەلاحەدین و ئەنبار، کە بە ونبوو دانراون".\nوتی: "هەروەها دانیشتوان توڕەن لە کاری میلیشیاکان لە دزینی نەوتلە بیرەکانی ناوچەکە و دەسەڵاتیان بەسەر دەروازە بازرگانی و چالاکیە ئابورییەکاندا."\nوتی ئەم میلیشیایانە "لاوانیش رادەکێشن ، بەتایبەتی ئەوانەی بێکارن" بۆ نێو ریزەکانیان بۆ شەڕکردن لە مەیدانی شەڕدا لە سوریا.\nخەلەلی سیاسی و ئەمنی\nتوێژەر لە ناوەندی عێراقی بۆ توێژینەوە ستراتیژییەکان، یەحیا کوبەیسی وتی میلیشیاکانی سەر بە ئێران هەوڵی هێشتنەوەی هه‌ژمونی خۆیان بۆ سەر ناوەندەکانی دەرکردنی بڕیار لە عێراق دەدەن.\nبە دیارونای وت: "هەرچەندە نەگەیشتونەتە خاڵی کۆنترۆڵکردنی تەواوەتی، هه‌ژمونی ئەم گروپانەفراواندەبێتلەبەرئەوەی دەستکەوتی سیاسییان بەدەستهێناوە، بە پشتیوانی ئێران."\nکوبەیسی وتی عێراقیەکان تادێت نیگەران دەبن، "لەبەرئەوەی درك بەوە دەکەن کە ئەم هێزە میلیشیاییانە تموحەکانی ئێران دەردەبڕن و لەسەر هێڵی خزمەتکردنی بەرژەوەندی وڵاتەکەیان نین".\nوتیشی ئەم میلیشیایانە بوونەتە هۆی خەلەلێکی سەرەکیی سیاسی و ئەمنی.\nوتی بوونیان لە شارە رزگارکراوەکاندا زیانده‌گه‌یه‌نێت به سەقامگیریی کۆمەڵایەتی و ئەمنی، بەهۆی سروشتی تائیفیی چالاکیەکانیان و ئەو کێشانەوه كه دەیهێنن بە قۆستنەوەی سەرچاوە ئابورییەکان.\nوتیشی: "پێویستە هەوڵبدەین بۆ چەککردنی هەموو میلیشیا چەکدارەکان و سنوردارکردنی بوونی چەك تەنیا بۆ دەزگا ئەمنیەکانی دەوڵەت."\nیاسای حەشدی شەعبی 'جێبەجێ ناکرێت'\nکوبەیسی وتی یاسای هێزەکانی حەشدی شەعبی، کە لەلایەن پەرلەمانی عێراقەوە لە 2016 دەرکرا، "بەشێوەیەکی یاسایی جێبەجێنەکراوە".\nیاساکە باس لەوە دەکات حەشدی شەعبی "یەکەیەکی سەربازیی سەربەخۆ دەبێت و بەشێكە لە هێزە چەکدارەکانی عیراق و بەستراوە بە فەرماندەی گشتی هێزە چەکدارەکانەوە".\nوتی: "لە واقیعدا، هەندێك میلیشیای سەر بە حەشد خۆیان دەسەڵاتن، بە بڕیار و کارنامەی خۆیانەوە کە جیاوازن لە بەرژەوەندیە نیشتیمانیەکان." ئاماژەیکرد بەوەش كه ئەوان "بەتەواوی دڵسۆزی ئێرانن".\nهۆشداریشی دا: "هێشتنەوەی دۆخه‌كه به‌م جۆره بەبێ چارەسەرکردنی ئەم کێشەیە مانای ئاڵۆزبوون و خراپتربوونی قەیران و کێشەکانە."\nوتی بەشێوەیەکی فەرمی تەنیا 67 گروپ لەژێر چەتری حەشدی شەعبیدان، زۆرێکیان "رێنماییان لە سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی ئێرانەوە (پاسداران) پێدەگات و شوێن بڕیارەکانی رابەری باڵا عەلی خامەنەئی دەکەون".\nلەنێویاندا عەسائیب ئەهل حەق، کەتائیبی سەید شوهەدا، حەرەکه‌ت نوجەبا، کەتائبی ئیمام عەلی، کەتائیب جوند ئیمام، سەرایا خۆراسانی، کەتائیب حیزبوڵا؛ کەتائیب تەییار ریسالی و لیوای ئەسەدوڵا غالیب.\nکوبەیسی وتی حەشدی شەعبی نزیکەی 100,000 چەکداری هەیە، گروپێکی زۆریان لە پارێزگا رزگارکراوەکان جێگیرکراون، بەتایبەتی له نەینەوا.\nوتیشی: "گروپی بچوکی دیکە هەن کە بەشێك نین لە حەشدی شەعبی، بەڵام بوونی چەکدارییان هەیە."\nدەستێوەردان لە حوکمڕانی خۆجێیی\nئەندامی ئەنجومەنی پارێزگای نەینەوا، حوسامەدەین عه‌بار بە دیارونای وت حکومەتی خۆجێی نەینەوا دەیەوێت کۆتایی بهێنێت بە فره‌یی بڕیادەران کە بەهۆی ئامادەیی حەشدی شەعبی و هێزەکانی دیکەوە لە پارێزگاکەدا دروستبووە.\nوتی: "هەندێك لەم لایەنانە تێوەگلاون لە هەندێك بابەت کە هیچ پەیوەندیی بە ئەمنیەتەوە نیە و تەنیا بەدوای پارەدا دەگەڕێن بە بازرگانیكردن بە نەوت و کانزای سکرابی دەرهێنراوه‌وه لە بینا روخاوەکانی موسڵ."\nوتی: "هەروەها دەست لە کاروباری ناوچەکە وەردەدەن، وەك مەزاد و فرۆشی زەوی و فشار خستنە سەر پرۆژە بیناسازییەکان و به‌خشینیان بە هەندێك کۆمپانیای دیاریکراو."\nوتیشی: "هەوڵدەدەین هەموو ئەم کێشانە چارەسەربکەین لەڕێی لیژنەی دۆزینەوەی راستیەکانی نەینەواوە،" کە لەلایەن پەرلەمانی عێراقەوە لە کۆتایی ساڵی رابردوودا پێکهات بۆ لێکۆڵینەوە لە بابەتە ئەمنی و ئابوری و مرۆیی و خزمەتگوزارییه‌كانی پەیوەست بە پارێزگاکەوە.\nپیشه‌وه‌ران ناچاركراون به كۆچكردن.\nئێمه هه‌ستمان به سه‌روه‌ری نه‌كردووه له وڵاته‌كه‌ماندا.


Tuesday, 02.17.2015, 12:00\nلەم سەردەمەى ئێستادا لە ئەگەر نەڵێم لە هەموو وڵاتانى جیهاندا ئەتوانم بڵێم لە زوربەى وڵاتاندا دوو جۆر سیستەمى حوكمڕانى پەیڕەو ئەكرێت ئەویش سیستەمى دێموكراسى و سیستەمى دیكتاتۆرییە . لە سیستەمى دێموكراسیەتیشدا دوو جۆر حوكمڕانى هەیە : یەكەمیان سیستەمى سەرۆكایەتى باشترین نمونە ئەمەریكاو فەڕەنسا و سیستەمى پەرَلەمانى لە زۆرینەى وڵاتانى ئەوروپاو وڵاتانى ترى جیهان پەیڕەو ئەكرێت.\nئەوەى پەیوەندى بە سیستەمى دێموكراسیەوە هەیە بە هەردوو جۆرەكەیەوە سەرۆكایەتى و پەرَلەمانى ., سیستەمەكە تەوا دێموكراسییە, لە بەرژەوەندى كۆمەڵگادایە . . لە سیما دیارەكانى سیستەمى دێموكراسى ئەوەیە : لە كاتى خۆیدا هەڵبژاردن ئەنجام ئەدرێت كە دوورە لە هەموو دەست تێوەردانێكەوە . زۆر بە ئاشتیانە و بەبى كێشەو گرفت لە وادەى یاسایی خۆیدا دەستاو دەست كردنى دەسەڵات ئەنجام ئەدرێت .\nیاسا سەروەرەو هەموو هاوڵاتیان یەكسانن لەبەر دەم یاسادا . ئازادى بیرو باوەڕ بۆ هەموان هەیە لە ئەولەویاتى كارەكانى حكومەت ئەوەیە پێداویستییەكانى ژیان بۆ هەموو هاوڵاتیان دابین دەكرێت و هەوڵى دۆزینەوەى هەلى كار بۆ هەموان ئەدرێت . سوپاو هێزە ئەمنیەكانى تر سەر بە هیچ حیزب و لایەنێك ٍ نین و تەواو نیشتمانین و ئەوان بێلایەنن و دەست ناخەنە كارو بارى سیاسیەكانەوە و فەرمان جێبەجێ ئەكەن.\nبەڵام لە وڵاتانى دیكتاتۆریدا بارودۆخەكە تەواو جیاوازە هەمووى بە پێچەوانەى وڵاتە دێموكراسیەكانە .لەو وڵاتانە: لە هیچ بوارێكدا دێموكراسیەت نییە , سامانى وڵات لە دەستى بەرپرسەكاندایەو بە ئارەزى خۆیان و بۆ بەرژەوەندى خۆیان تەخشان و پەخشانى ئەكەن , یاسا سەرەوەر نییەو هاوڵاتیان هەمویان یەكسان نین لەبەر دەم یاسادا. هەموو یاساكان لە بەرژەوەندى دەسەڵاتدارانداییە. هەڵبژاردن هەر بە ڕوكەشەو بە ئارەزوى خۆیان ساختەكارى تێدا ئەكەن و هەمیشە براوەىٍ یەكەمن . سوپاو و هێزە چەكدارەكان بێلایەن نین و دار دەستى دەسەڵاتدارانن و بەردەوام سەرچاوەى هەڕەشەن بۆسەر هاوڵاتیان . دەستاو دەستكردنى دەسەڵات بە بە دێموكراسیانە ناكرێت و زۆر جار لە ڕێگاى كودەتاى سەربازییەوە ئەنجام ئەدرێت. بەڵام زۆر جار هاولاِتیان خۆزگە بۆ دەسلاِتدارانى پێشوتر ئەخوازن , چونكە كودەتا چییەكان زۆر خرابترن ئەبن لە دەسەلاتدارانى پێ خۆیان.ٍ\nبۆ نمونە: وڵاتى تونس, لیبیا , سوریا , عێراق, یەمەن و زۆر وڵاتى تریش لە ٍ كیشوەرى ئەفەریقادا.ٍ بەڵام ئەوەى مەبەستمە لەم نوسینەدا سەرنجى خوێنەرانى بۆ ڕاكێشم ئەوەیە كە لە زوربەى ئەو وڵاتە دیكتاتۆرانەشدا هەڵبژاردن ئەكرێت و پەڕلەمان هەیەو بەناو یاساو دادگاش هەیە . پرسیار لێرەدا ئەوەیە ئەگەر هەڵبژاردن هەبێت و پەڕلەمان هەبێت و یاساو دادگاكانیش هەبن بۆچى بە ئاسانى دەستاو دەست كردنى دەسەڵات ئەنجام نادرێت و بە شێوازى دێوكراسیانە حوكمڕانى ناكرێت .\nلە ڕاستیدا ئەم دام و دەزگایانە هەر بە ڕوكەش هەن و كاریان پێناكرێت و بۆ خەڵەتاندنى هاوڵاتیان دانراون . ئەم دەسەڵاتدارانە هاتون لە ڕێگاى ئەم دامو دەزگا كارتۆنیانەوە دیكتاتۆریەتیان بە بەرگى دێموكراسیەت مكیاج كردوە . واتە هاتون بەرگى دێموكراسیەتیان بە باڵاى دیكتاتۆریەتدا كردوە . هەڵ بژاردن هەیە بەڵام كە شكستیان هێنا دەستبەردارى نابن . پەڕلەمان هەیە بەڵام بڕیارى پێنادرێت , یاسا هەیە بەڵام دیكتاتۆرى وڵات لە سەروى یاساوەیە .\nبۆ زیاتر ڕونكردنەوەى ئەم بابەتە بە پێویستى ئەزانم هەرێمى كوردستانى خۆمان بە نمونە بهێنمەوە كە ماوەى 23 ساڵە لە لایەن دوو حیزبى دەسەڵاتدارى كوردەوە بەڕێوە ئەچێت و بە قسەى ئەوانیش بێت دێموكراسیەتەكەیان لە ئاستێكدایە شایانى ئەوەیە دەرو دراوسێ چاوى لێبكەن . لە ساڵى وە 1992 لە هەرێمى كوردستان پەرَلەمان هەیە. لە خولى یەكەم و دوەمدا ئەندامانى پەڕلەمان سەر بە دوو حیزبى دەسەڵاتدار بون و ئۆپۆزسیۆن نەبوە و ئەندامانى پەڕلەمان خاوەنى بڕیار نەبون و فەرمانى حیزبەكانى خۆیان جێبەجێكردوەو هەموو بڕیارەكانیش لە بەرژەوەندى حیزبەكاندا بوەو بەرژەوەندى گشتى ڕەچاو نەكراوە\nهێزى چەكدارى هەرێم تا ئێستا نیزامى نییە , واتە هێزى حكومەت نییە , بەڵكو مێلیشیاى هەردوو حیزبە . لە وەش خرابتر زۆرینەى بەرپرسە حیزبییەكان هێزى تایبەتى بە خۆیان هەیە . هەتا ئەم هێزانە نەبنە هێزى نیزامى وحكومى , مەترسى دووبارە بونەوەى شەڕى ناوخۆ بە دوور ناگیرێت . زۆر جار لە ڕوانگەى تێنەگەیشتنەوە هەندى پێشمەرگە بە وشەى مێلیشیا نارەحەتن و بە سوكایەتى ئەزانن و زۆر جاریش حیزبەكان هانى پێشمەرگە ئەدەن هەڕەشە لەوانە بكەن كە بە مێلیشیا ناویان ئەبەن . بەڵام بۆ ئاگادارى هەموو لایەك وشەى میلیشیا سوكایەتى نییە بەرامبەر بە كەس و هێزى چەكدارى حیزبى پێی ئەڵێن مێلیشیاو هێزى حكومەت پێی ئەڵێن سوپا.\nلە هەرێمى كوردستان یاسا سەروەر نییەو هاولاتیان یەكسان نین لە بەرامبەر یاسادا . بەرپرسەكان لە سەروى یاساوەن . سامانى وڵات لە لایەن حیزبەكانەوە دەستى بەسەردا گیراوەو بە ئارەزوى خۆیان لە 23 ساڵى ڕابوردودا تەخشان و پەخشانیان كردوە , ئێستاش خەزێنە بەتاڵە . ئەگەر باسى عەدالەتى كۆمەلایەتیش بكەین ئەمە ئەكەینە نمونە : هات و هاوارى زۆر كرا لەسەر كڕینى سەیارە بۆ ئەندامانى پەڕلەمان و ئێستاش ئەندامانى ئەنجومەنى پارێزگاكانیشى هاتە سەرو ئەڵێن نابێ بۆیان بكڕن لەبەر ئەوەى ئەمە بەهەدەر دانى سامانى وڵاتە , منیش هەمان بۆچونم هەیە .\nئەى بۆچى كەس قسە لەسەر قافڵەى سەیارە تاهوە جام ڕەشەكانى سەرۆكى هەرێم و سەرۆكى حكومەت ناكات , خۆ ئەوانە بە پارەى كرێكارى خۆیان نەكڕاوەو لەسەر گیرفانى هاوڵاتیانەو ئەى ئەوە بە هەدەر دانى سامانى وڵات نییە ؟؟ یان بانێكەو سەد هەوا؟؟ ئا ئەمەیە سیماى دێموكراسیەتى هەرێمى كوردستان و ئەتانەوێ وڵاتانى تریش چاوى لێبكەن ؟؟ قوڕ بەسەر ئەوانەى لاسایی ئێوە ئەكەنە.\nئەگەر باسى دێموكراسییەتیش بكەین ئەوە ڕوداوەكانى 17 شوبات و شەهید كردن و بریندار كردنى هاوڵاتیان و شەهید كردن و زیندانى كردن و سزادانى رۆژنامە نوسان , ڕأستییەكان ئەسەلمێنن . ئەگەر باسى هەڵ بژاردنیش بكەین ئەلبیسەكەى سلێمانى و تەزویرە ئاشكرەكەى كار بەدەستان شاهیدى ڕاستیەكانن .\nلە چاوپێكەوتنى كەناڵى ڕوداو كە هیوا جەمال پێشكەشكاری بوو جەلال پەریشان ئەندامى ئەنجومەنى پاریزگاى هەولێر لەسەر لیستى پارتى و ژینۆ محمد لەسەر لیستى یەكێتى بەشدار بوون , ژینۆ محمد ڕەخنەى لە نێچیر بارزانى گرت لەسەر ئەوەى كەسێكى بە پلەى بەڕێوەبەرى گشتى دامەزراندوە بەبێ گەرتەوە بۆ ئەنجومەنى پارێزگا. جەلال پەرێشان هاتە دەنگ و وتى ئەوەى ناوى نێچیر بارزانى بهێنێت ئەبى َ دەستوێژى هەبێت .\nجارێكى تریش ئەندام پەرَلەمانێكى خولى پێشوى پەٍڕلەمان لەسەر لیستى گوڕان لەگەڵ ئەندام پەڕلەمانێكى ترى پارتى لە میانى گفتوگوى نێوانیاندا , ئەندام پەرَلەمانەكەى پارتى ئەڵێت : مەسعود بارزانى وەكو محمدى مەهدى وایە . هەر كەسێك ئەندامى حیزبێك بێت ئەو حیزبە هەرچۆنێك بێت مرۆڤ ئەتوانێت جارێك لە جاران ڕەخنەیەك بگرێت یان بۆچونێكى هەبێت . بەڵام ئەمانە قۆناغى حیزبایەتیان تێپەڕاندوەو ئێستا بون بە دەروێش و كۆیلەى تەواو .\nبەلاى كەسەوە گرنگ نییە جەلال پەرێشان وەكو كۆیلەیەك خۆى نمایش ئەكات كورد ئەڵێت چەم بێ چەقەڵ نابێت , بەڵام واوەیلا بۆ عەقڵ و سەقافەت و تێگەیشتنى ئەوانەى دەنگیان بە جەلال پەرێشان داوە بۆ ئەوەى ببێتە نوێنەریان . ئاخر چۆن و لە چ زەمانێكدا كۆیلە دەبێتە نوێنەرى خەڵك؟؟؟.ئیوەش خۆتان هەڵسەنگاندنێك بۆ داهاتوى ئەم میللەتە بكەن .\nمن هەرگیز لەگەڵ ئەوەدانیم بێڕێزى بەسەركردەكانى كورد بكرێت و هەرچۆنێك بێت خزمەتیان بەم میللەتە كردوە ئەگەر وەكو پێویستیش نەبووبێت , بەڵام نابى ئەوەندە لە قەبارەى خۆیان گەورەتر بكرێن كە ببنە دیكتاتۆرو ئەمیان بكەینە محمدى مهدى و ناوى ئەوى تریش بهێنین دەست نوێژمان ئەشكێ . ئەوانەى وا ئەزانن ئەگەر ئەم سەركردانە نەمێنن كورد لەناو ئەچێ و دنیا وێران ئەبێت , زۆر هەڵەن و من ئەڵێم ئەگەر ئەمانە نەمێنن بارودۆخەكە زۆر باشتر ئەبێت .ٍ\nنێچیر بارزانى لەبەر ئەوە نەكراوەتە سەرۆكى حكومەت چونكە سیاسەتمەدارێكى بێهاوتایە , یان ئابورى ناسێكى شارەزایە , یان كەسایەتییەكى خاوەن یڕوانامەى بەرز و ئەزمونى حوكمرانی باشى هەیە , بەڵكو لەبەر ئەوەى كوڕەزاى مەلا مستەفایە . لە خوا بەزیاد بێ و بێچاوى نەبن نەوەكانى مەلا مستەفا هەر كە لە دایك ئەبن ئەندامى مەكتەبى سیاسین , سەركردەى حیزبی و سەربازین و بە كۆڵێك نەجمەوە لە دایك ئەبن ٍ . ئەگەر ێچیر بارزانى كوڕەزاى مەلا مستەفا نەبوایا , لە برى ئەوەى بكرێتەوە بە سەرۆكى حكومەت دەبوایە دادگایی بكرایا لە سەر بە هەدەر دانى ئەو هەموو سامانەى هاولاِتیان و دروستكرنى قەیرانى دارایی .\nهەموو ئەو بارودۆخەى هەرێمى كوردستان لە نەبونى موچەوە تا وێرانكردنى ژیِرخانى ئابووورى هەرێمى كوردستان هۆكارەكەى ئەوە , كە بە ئارەزوى خۆى پارەى ئەم میللەتەى تەخشان و پەخشان ئەكرد . ئەى ئەوە بەڕێزیان نەبوو بە یەك لیست 254 كەسى خانە نشین كرد بە پلەى بەڕێوەبەرى گشتى بى ئەوەى موستەحەقى ئەوە بن . ئەوەو هەزاران كارى ترى لەو شێوە بونە هۆكارى ئەم نەهامەتیانە . ئەرێ پێم ناڵێن سەرۆكى حكومەتى كار بە ڕێكەر چۆن حەق بە خۆى ئەدات بچێت بۆ توركیاو گرێبەستى 50 ساڵە ئیمزا بكات ؟؟ بە بۆچونى من چۆن مالیكى عێراقى خستە سەر ساجى عەلى , بە هەمان شێوەش نێچیر بارزانى كوردستانى توشى هەمان كارەسات كرد. سەیرە بارودۆخێكیان ڕەخساندوە ناویرى ناوى ببەى ئەڵێن دەستنوێژت شكاوە .\nسەیركەن چۆن كۆیلەو بەندەكانى ئەم میللەتە كەسایەتییەكان لە قەبارەى خۆیان گەورەتر ئەكەن و وایان پیرۆز ئەكەن كە نابى ڕەخنەیان لێ بگیرێت و ئەوانیش وا خۆیان لێ بایی ئەبێت ئەڵێن بەبێ ئێمە دنیا وێرا ئەبێت . لێرە بە دواوە ئەبێ تێیان بگەیەنین كە ئێوەن دنیاتان وێرانكردوەو ئەگەر ئێوە نەمێنن دنا عەیبى نییە . ئەگەر دەوڵەت دارى بریتى بێـت لە بەشینەوەى پارەو سەیارەو پێدانى موچەى بەرز و پلەو پایە, كام لە ئێمە هەیە لەم وڵاتە ئەمەى پێنەكرێت ؟؟؟. دەوڵەت دارى ئەوەبوو ئێستا پاشەكەوتى ساڵێكى هاوڵاتیان لە خەزینەدا بوایە.\nئەگەر چى ئێستا لە هەرێمى كوردستان پەڕلەمان هەیەو حكومەتى بنكە فراوان هەیە و خەڵكى ئومێدى هەیە بارودۆخەكە باشتر ببێت بەڵام ئاماژەكان ئەوەمان پێ ئەڵێنٍ جارى زۆرى ماوە دێموكراسیەت بچەسپێ و تا ئێستاش هەرێمى كوردستان لە ژێر هەیمەنەى حیزب و بنەماڵەكاندایەو دێمو كراسیەت بەناو هەیەو ئەوەى هەیە مكیاج كراوە .ٍ چونكە لە كاتى هەڵبژاردنەكاندا بینیمان كە زانییان شكست ئەهێنن , چون كەوتنە گیانى هاوڵاتیان و سوكایەتیان پێكردن و دەستییان كرد بە تەزویر .\nئەوەتا خەریكە ساڵێك بەسەر هەڵبژاردنەكاندا گوزەر ئەكات و تا ئێستا حیزبەكانى ئۆپۆزسیۆن حەقى خۆیان وەرنەگرتوەو دەستى دەستیان پێ ئەكەن و نایانەوێت دەستاو دەست كردنى دەسەڵات بكەن و پێ ئەچێت چاوەڕوانى فرسەتێكى گونجاو بكەن و بارو دۆخەكە تێك بدەن . كاتى ئەوە هاتوە دەنگى ناڕەزایی بەرز بكرێتەوەو لاپەڕەى گ ەندەڵیەكانى ڕابوردوى ئەمانە هەڵدرێتەوەو بۆ هاوڵاتیان ئاشكرا بكرێت\nكاتى ئەوەیە هۆكارى بێ موچەیی و بێ بازاڕى و هەموو نەهامەتییەكان بۆ ڕاى گشتى ئاشكرا بكرێت كە ئەمانە هۆكارى بون و لێی بەر پرسیارن . كاتى ئەوەیە هەهاولاِتیان داوابكەن و بپرسن سەرەڕاى ئەو هەموو پارەى لە بەغداوە هەتوەو بونى ئەو هەموو داهاتانەى ناوخۆ لە باج و پارەى گومرگ و پارەى فرۆشتنى نەوت ,ٍ بۆچى حكومەت قەرزدارەو چى لەو پارەیە كراوەو ئەبێ ڕونى بكەنەوە ئایا لە ژێر زەمینەكانى بەرپرساندایە یان براوەتە دەرەوەى وڵات و ئەوە پارەى خەڵكەو تا زوە بۆ خاوەنى خۆى بگێڕنەوە .\nئەبێ هەموو هاوڵاتیان باش بزانن بەِراستى هەرێمى كوردستان لە ژێر هەڕەشەى زۆر مەترسیداردایە . داعش وەكو مەترسییەكى گەورەى ئەم هەرێمە . كێشەى دارایی و نەبونى پارەو بێكارى و وەستانى بازار و نەبونى ژیِرخانى ئابورى هەرێمى كوردستان و نەبونى هێزێكى چەكدارى نیزامى و كێشكانى ناو یەكیتى ئەگەر لێكترازان ڕوبدات مەترسى ئەوە هەیە پارتى ببێتە خاوەنى دەسەڵاتى یەكەم ئەگەرچى ئێستاش زوربەى بڕیارەگرنگەكان و جومگە باڵاكانى دەسەڵات لە دەستى ئەواندایە . بۆیە ئەركى هەموومانە بەرپرسیارانە هەڵس و كەوت بكەین و نەترسین و بێینە دەنگ و هەرچى لە ژێر بەڕەیە بیخەینە سەر بەڕە . دوایی گلەیی نەكەن ئەبى هەر بە ڕێی مزگەوتەوەبن بۆ دەستنوێژ گرتن . ئەمەش لە ڕوداوە دەگمەنەكانى ساڵى 2015 یە تا ئێستا دەستنوێژ هەر لە نامەحرەمەكان ئەشكا ئێستا بە ناو هێنانى پیاویى گەورەش ئەشكێ , بۆیە لێرە بە دواوە زۆر بە وریاییەوە قسە بكەن.ٍ\nیەك شەممە 25--1-2015\nبازرگانەكانى جەنگ كێن ؟؟؟