تێڕامانێك لە نامەکەی مەلا بەختیار بۆ نێچیرڤان بارزانی – Denegkan\nتێڕامانێك لە نامەکەی مەلا بەختیار بۆ نێچیرڤان بارزانی\nلە ٣٠/١/٢٠١٢ بەرێز مالا بەختیار نامەیەکی کراوەی لە ڕێگەی ڕۆژنامەی چاودێر بۆ بەرێز نێچیرڤانی بارزانی نارد و دواتریش لە ڕۆژنامەکانی تری کوردستان ئەم نامەیە بۆ ماوەیەك سەدای پەیدا کرد. سەرەرای ئەوەی ماوەیەك بەسەر ئەم نامەیە تێپەریوە، بەڵام لە بەرگرنگی نامەکەو بابەتەکانی بە باشم زانی ئەم تێڕامانە بنووسم. نامەکەی بەرێز مالا بەختیار دەرگای قسەوباسکردنی لەسەر گەلێك گرفتی گرنگی کۆمەلگای کوردستانی ئاواڵا کردووە. هەموو ئەو بابەتانەی ووتارەکە کە پەیوەندی بە ژیان وگوزەرانی خەڵكەوە هەیە، تەنها ئەم بەشەیان جێگا مەبەستی ئەم ووتارەیە، گرنگن و مایەی خۆشحاڵییە کە دەرگای ئەم بابەتانە واڵاکراوە بۆ لێکۆلینەوەی زیاتر.\nبەپێی میسۆدی زانستی بۆ چارەسەرکرنی هەر کێشەیەك پێویستە: ١. سەرەتا کێشەکە بناسرێ، ٢. لێکۆلینەوە لەسەر کێشەکە بکرێت بۆ تێگەیشتنی زیاتر لێی، ٣. ئینجا پلان دابنرێت بۆ چارەسەرکردنی. هەر بۆیە من نامەکەی مەلا بەختیار بۆ نێچیرڤان بارزانی بە سەرەتایەکی گرنگ دەزانم (ناساندنی کێشەکان) بۆ ئەوەی لێکۆلینەوە لە چەندین بابەتی گرنگی کۆمەلگای کوردستان بکرێت.\nئێستا کە ژمارەیەك لە کێشە ئاوا بە ئاشکرا ناسێنراوان و خراونەتە بەردەم بەرێز نێچیرڤان بارزانی وەك سەرۆکی حکوومەتی هەرێمی کوردستان بۆ جێبەجێکردن مەبەستی ئەم ووتارە دوو شتە: ١. دەستنیشانکردنی ژمارەیەك لە لایەنی ئەم کێشانەی لە نامەکەی بەرێز مەلا بەختیاردا دیارکراوان، بە واتەیەکی تر شیکردنەوە یان لێکۆلینەوەی زیاتری ژمارەیەك لە کێشەکان، ٢. پیشنیارکردنی چارەسەرێك یان زیاتر بۆ یەکێك یان زیاتر لەو کێشانەی خراونەتەروو. بەو هیوایەم ناوەرۆکی ئەم ووتارە سوودار بێت لە تێگەیشتن لە قوڵی کێشەکان و پلان دانان بۆ ڕوبەرو بوونەوەیان.\nئەم ووتارە دابەشکراوە بۆ سێ بەش: لە بەشی یەکەمدا باسی چۆنیتەی دەستەبەرکردنی ژیانی هاووڵاتیان دەکرێت، لەبەشی دوومەدا باس لە تەندروستی هاووڵاتیان و دروستکردنی ژینگەیەکی تەندروست لە کۆمەلگادا دەکرێت، لە کۆتایشدا باسی هەندێك لە کێشەکانی زانکۆکانی کوردستان و چۆنیتەی چاکردنی سیستەمی خوێندن و گرنگی توێژنەوەی زانستی دەخرێتە ڕوو.\n١. دەستەبەرکردن یان تەئمینکردنی ژیانی هاووڵاتیان\nدەستەبەرکردنی ژیانی هاووڵاتیان کە نامەکەی بەرێز مەلا بەختیار گرنگی پێداوە مەسەلەیەکی زۆر گرنگە. من لەم بەشەی ئەم ووتارەدا گرنگی بە هەمەلایەنی ئەم پرسە دەدەم. لە زۆربەی ووڵاتانی گەشەسەندوو دەستەبەرکردنی ژیانی هاووڵاتیان لە چەند ڕێگەیەکەوەیە. بۆ نموونە، ١. کارکردن، ٢. بیمەی بێکاری، ٣.سۆسیاڵ، ٤.کۆمەکی پەککەووتوان، ٥. بانکی خواردن. هەموو ئەم بابەتانە لە یەکترجیاوازن، قسەکردن لەسەر هەر یەك لەم بابەتانە پێویستی بە ووتار و لێکۆلینەوەی تایبەتە. من لە خوارەدا چەند دێرێك لە سەر ئەم بابەتانە و جیاوازی نێوان دەنووسم.\n١.١ کارکردن و هەڵی کار\nمەسەلەیەکی ئاشکرایە کە زۆرینەی مرۆڤەکانی هەر کۆمەلگایەك لە ڕێگەی کارکردن ژیانیان دەستەبەر دەکەن. حکوومەت و سیاسەکانی هەر ووڵاتێکیش بە پلەی یەکەم لە بیری دۆزینەوەی هەڵی کارکردنن بۆ هاووڵاتیەکانیان. لە پێناو زیادکردنی هەڵی کارکردنیش، سیاسەکانی هەر ووڵاتێك کۆمەلێك ئەرکیان لە سەرشانە. بۆ نموونە، ١. هاندان بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی بەرهەم هێنانی نیشتمانی، ٢. دۆزینەوەی بازار بۆ ساغکردنەوەی کاڵا نیشتیمانیەکان (لە ئێستای کوردستان بۆ بەرهەمە سرووشتیەکان!)، ٣. چاکردنی یاساکانی گومرگ بۆ هێنان و هەناردەکردنی کاڵا، ٤. ڕێکخستنی یاساکانی بەرهەم هێنان ، ٥. بەشداری کردنی چاڵاکانە لە دارشتنی سیاسەتی نەختینەی بانکی نیشتمانی بۆ ڕیکخستنی نرخی دڕاو، ٦. سەرمایەگوزاری لە پرۆژەی ستراتیجی و گەوەرە، تاد.\nسەرمایە گوزاری لە بواری ڕێگاوبان، بیناسازی و پرد دروستکردن پێویست و گرنگن بە تایبەتی بۆ هەڵومەرجی کوردستان وەك لە نامەکەی بەرێز مەلا بەختیاردا هاتووە و ڕەنگە خزمەتێکی باشیش بکات بە زیادکردنی هەڵی کار لە کوردستان ئەگەر بخرێتە بواری جێ بەجێکردن. بەڵام، لە دونیای ئەمرۆدا ئەمانە بە ژێرخانی کلاسیك ناسراون. لە تەك سەرمایەگوزاری لە جووت جادەو بیناسازی کوردستان پێویستی بە سەرمایە گوزاری هەیە لە ژێرخانی تەکنۆلۆجی کۆمەلگا. لە ئێستادا گرنگی ژێرخانی ئەلکترۆنی بەقەدر گرنگی کارەبا بۆ ژیانی سەردەمانە و نەوت بۆ ئابووری ووڵاتانە. ئێستا ئەو ووڵاتانەی لە پێشەنگی ووڵاتانن ئەوانە نیین کە تەنیا سەیارە و تەیارە دروست دەکەن، بەلکۆ ئەوانەن کە خاوەنی کۆمپانی لە چەشنی Microsoft، IBM، SAP، HP، Sony، Oracle، Google، Youtube، Apple ن. هەر بۆیە، ئەگەر بیتو کوردستان بیەوێت لە کاروانی پیشکەووتنی ووڵاتان بەجێ نەمێنێ ئەوا سەرتاپای کوردستان پێویستە بە ڕایەلەی فایبەرۆپتیك بەیەکەوە ببەستریتەوە، دەیان تاوەری بێسیمی بۆ ئەنتەرنێتی خێرا دابنرێت. کوردستان پێویستی بە بازاری سەردەمیانە بۆ دڕاو و پشك کرین و فرۆشتن و گۆرینی دامەزراوەکانی کۆمەلگا بۆ سیستەمی ئەلکترۆنی و دیجتاڵ هەیە.\nئەوەی تا ئەمرۆ لە کوردستان کەس ناتوانێ بای دوو دۆلار شتوومەك لە بازاری ناوخۆی کوردستان لە ڕێگەی ئەنتەرنێتەوە بکرێت، یان تاکو ئێستا لە کوردستان تەنها یەك فەرمانگەی IT هەیە کەموکوریەکی زۆر گەورەیە و پێویستی بە چارەسەری بە پەلە هەیە. چۆن ئیستگەی کارەبا لێرەو لەوی لە کوردستان دروست دەکرێ، پاڵاوگەی نەوت دادەمەزرێت، ئاواش كوردستان پێویستی بە دەیان داتە سەنتەر وسێرڤەرهەیە بۆ گەشەپێکردنی بازاری ناوخۆی کوردستان، بەستنەوەی بازاری ناوخۆی کوردستان و بانکەکان بە بازاری جیهانی و پێشخستنی بەرهەم هێنان. کوردستان پێویستی بە دەیان فەرمانگەی IT هەیە بۆ پارێزگان، شارەوانیەکان، دامەزراوە ئەهلی و حکوومیەکان بۆ چاکردنی خزمەتگوزاری. هەموو ئەمانەش هەزاران هەڵی کار نوێ بە داهاتی باش بەرهەم دێنین و یارمەتییش دەدەن بە دەستبەرکردنی ژیانی هاووڵاتیان.\n١.٢ بیمەی بێکاری\nبۆ ئەو کەسانەش کار لە دەست دەدەن، بیمەی بێکاریان وەك کۆمەکێکی کاتی پێ دەدرێت. بڕی کۆمەکە و ئەو ماوەییەی بیمەکەش دەدرێت پیویستی بە یاسای تایبەتەو بە شیوەیەك کە لە خزمەتی ئەوە دابێت کە بێکاران بگەرێنەوە سەر کار. هەر بۆیە، ئەم کەسانەی کە بیمەی بێکاری وەردەگرن جگە لە کۆمەکی ماڵی کۆمەکی ئەوەشیان دەکرێت کە کاری نوێ فێربن. بۆ نموونە، پارەی کورسی خوێندنیان بۆ دەدرێت تاکو کاری نوێ فێربن، کۆرسی چۆنیەتی پەیداکردنی کار یان گەڕان بە دوای کاریان و بۆ دەکرێتەوە، یارمەتی نووسینی سی ڤی یان دەدریت، تاد.\nئەو کەسانەش کە نە کاریان هەیە و نە هیچ سەرچاوەیەکی داهات سۆسیاڵ وەردەگرن بۆ خۆیان و منالەکانیان ئەگەر مناڵیان هەبێت تاکو لەم لە ڕێگەی ئەم کۆمەکە مالییە بتوانن بژین. زۆربەی ئەوانەی سۆسیاڵ وەردەگرن جگە لەوەی هیچ سەرچاوەیەکی بژێویان نییە، ئەوانەن کە لە بەر هەر هۆیەك بێت ئومێدێکیان بە دۆزینەوەی کار نەماوە. هەر بۆیە پێدانی کۆمەکی مالی بەم توێژەی دانیشتوان جگە لەوەی کارێکی ئینسانییە، چەندین سوودی تریشی بۆ کۆمەڵگا هەیە. بۆ نموونە، لیکۆلینەوکان نیشان دەدەن لە هەر شوێنێك لانی کەمی ژیانی بۆ دانیشتوان دابین کرابێت ئەوا ڕادەی تووند و تیژی، تاوان، لەشفرۆشی و سواڵکردنیش کەم دەبێتەوە.\n١.٤ بیمەی پەکەوتەیی\nجیاواز لەو کەسانەی سۆسیال وەردەگرن، توێژێکی تری مرۆڤەکانی کۆمەلگا ئەوانەن کە ناتوانن کار بکەن یان توانای کارکردنیان لەدەستداوە لە بەر هۆیەك کە لە دەرەوەی ئیرادەی خۆیانە. بۆ نموونە، بە هۆی ناتەواوی بەدەنیان یان بەهۆی گرڤتێك لە کاتی کارکردنیان بۆیان هاتۆتە پێش و چیتر توانای کارکردنیان نەماوە. کۆمەکردنی مادی بەم توێژەی کۆمەلگا وەزیفەیەکی مرۆییە و پابەندی هیچ قەید و بەندێك نییە جگە لە ڕادەی پەککەووتەیی.\n١.٥ بانکی خواردن\nشێوەیەکی تری دەستەبەرکردنی ژیانی هاووڵاتیان لە ڕێگەی بانکەکانی خواردنە. لە هەموو شارە گەورەکانی ووڵاتە گەشەسەندووەکان شوێنی تایبەت هەن کە خواردن و خورادنەوە سێ ژەمە ئامادە دەکەن و دەیدەن بەو کەسانەی مەحتاج بە ژەمی خواردنن. بۆ نموونە، مرۆڤە بێ خانەو لانەکان، شیتەکانی شار، سواڵکەران، لەشفرۆشان، غەریبەکان و کرێکارنی بیانی کە بە نا یاسایی لە ووڵات دەژین سوود لەم شوێنانە وەردەگرن.\nلە گەڵ پێشەکەووتنی کۆمەلگا و تێکشکانی پەیوەندیە کۆمەڵایەتیە کۆنەکان و جیگرتنەوەیان بە پەیوەندییە کۆمەڵایتیە نوێیەکان، بە داخەوە تویژێکی کۆمەلگا زەرەرمەند دەبن و دەکەونە سەر جادە و موحتاج بە ژەمێ خواردن دەبن. لە کوردستان وەك هەموو ووڵاتانی دونیا ئەم مرۆڤانە هەن کە مەحتاج بە ژەمێ نانن و ڕۆژانەش لە زیاد بووندان. هەر بۆیە، کۆمەلگا دەبێت لە بیری ژیانی ئەماندا بێت. شەرمێکی گەورەیە بۆ هەمووان کاتێك لە کۆمەلگاکەماندا کەسانێك هەبن شەو بە برسیەتی بخەون.\nدروستکردنی بانکەکانی خواردن لە شارەکانی کوردستان کارێکی زۆرسەخت نییە و دەکرێ دەستبەجێ کار لەسەر جێبەجێکردنی بکرێت. حکوومەت وهاووڵاتیانیش دەتوان هەستن بەم کارە مرۆییە گەورەیە. زۆر جار پێداویستیەکانی بانکەکانی خواردن لە لایەن خێرخوازان و دانیشتوای ئاسایی کۆمەلگا دابین دەکریت و زۆربەی ئەوانەش لەم شوینانەی کاردەکەن بە خۆبەخشی کار دەکەن. کۆمەلگای کوردستان لە ڕابردووشدا ئەم کارانەی لە ڕیگەی تەکیەو خانەقاکان کردووە. بەڵام لەمەبەدوا ئەم کارانە پێویستە ببن بە دامەزراو بە سیستەماتیك کاربکەن. بۆ نموونە، ئەگەر لە هەر شارێکی کوردستان شوێنێك هەبێت کە ڕۆژانە ٥٠٠ ژەمە خواردن لە کاتی خواردن بدات بەوانەی پێویستیان پێیەتی ئەوا کۆمەلگا لە ژمارەیەك لە تراژیدیای جەرگبڕ وئازاری ویژدانی ڕزگار دەکات.\nهەموو ئەمانەی سەرەوەی نیشان دەدات کە دەستەبەرکردنی ژیانی هاووڵاتیان پرسێکی هەمەڵایەنەیە و جێبەجێکردنی پێویستی بە فرە کار و سیاسەتە.\n٢. سیستەمی تەندروستی\nکاتێك سەیری سیستەمی تەندروستی کوردستان دەکەیت بۆت ڕوون دەبێتەوە کەوا نیگەرانی لە ئاسایشی تەندروستی نەتەوەیی کوردستان لە جێگای خۆیەتی. بۆ ڕیفۆرم کردن لە سیستەمی تەندروستی کوردستان من لەم بەشەی ووتارەکەدا جگە لە پێویستی بیمەی تەندروستی چەند مەسەلەیەکی تایبەت بە ووشیارکردنەوە و گۆڕان لە فەرهەنگی کۆمەڵایەتی دەخەمەروو.\n٢.١ بیمەی تەندروستی\nبەداخەوە ئیمە سیستەمی تەندروستیمان لە تاك سیستەمی ( خاوەنداریەتی گشتی) گۆڕی بۆ دوو سیستەمی ( خاونداریەتی تایبەت و گشتی) بە بێ گفتووگۆ و هەلسەنگاندن بۆ ئەوەی بزانین چۆن ئەم گۆڕینە خزمەت بە تەندروستی هاووڵاتیانمان دەکات!. تازە ئەم کارە کرایەو ڕەنگە گەڕانەوەش بۆ دواوە سەخت بێت. بەڵام دەبێت لە پێداویستیەکانی ئەم سیستەمە نوێیە تێبگەین.\nبۆ ئەوەی ئاسایشی تەندروستی نەتەوەیی نەکەوێتە ژێر مەترستی، لە هەر ووڵاتێکدا سیستەمی تەندروستی ئەهلی هەبێت پێویستە کەمپانیای بیمەی تەندروستیش هەبن. لە کاتی بوونی بیمەی تەندروستی مرۆڤەکانی کۆمەلگا مانگانە برێك پارە دەدەن بە کۆمپانیاکانی بیمە بۆ ئەوەی لە کاتێکدا کە پێویستیان بوو بە نەخۆشخانە و نەشتەرگەری و دەرمان بتوانن سوود لە بیمەکەیان وەرگرن و ناچار نەبن خانوو وناوماڵ بفرۆشن یان داوای کۆمەکی لە دۆست و دوژمن بکەن وەك ئەوەی بە داخەوە ئیستا لە کوردستان هەیە بە تایبەتی بۆچارەسەری نەخۆشی سەخت. بۆ ڕیفۆرم کردن لە سیستەمی تەندروستی کوردستان پێویستە بیرێک لە دابینکردنی بیمەی تەندروستی ( ئەهلی بێت یان گشتی) بکریتەوە، بە بێ کەمپانیای بیمەی تەندروستی سیستەمی تەندروستی ئەهلی کارەساتی لێدەکەوەیتەوە.\n٢.٢ خواردن و خواردنەوە\nهاووڵاتی کوردستان پێویستی بە ووشیاری زیاتری خواردن هەیە. لێکۆلینەوە لە ئاماری بەکاربردنی ڕۆن وشەکر و برنچ لە سالێکدا لە کوردستان بەسە بۆئەوەی ئەو ڕاستیە دەربخات کە تاکی کورد پێویستی بە ووشیاری زیاترلە سەر خواردن و خواردنەوە هەیە . چەوری، شەکر و خوێ کە سەرچاوەی زۆر لە بەڵا تەندروستەیەکانی مرۆڤن هێندەی ئەم مادانە لە کوردستان بەکار دێت ڕەنگە لە هیچ ووڵاتێکی گەشەسەندو کە ژمارەی دانیشتوانیان سێ بەرابەری کوردستانیش بێت بەکار نەێت.\nپێوستە کار لەسەر کەمکردنەوەی بەکاربردنی جگەرە و مادە ئەلکهولیەکان بکرێت، نرخیان زیاد بکرێت و قەدەغەی بەکاربردنیان بکرێت لە شوێنە گشتیەکان، چێشخانەکان، تاد. لەم بارەیەوە پێوستە دەزگاکانی ڕاگەیاندنەکانی بینراو و بیسراو ئەهلی و حکوومی بەرنامەی تایبەتیان هەبیت سەبارەت بە خواردن و خواردنە، جۆرەکانی خوردن، سوود و زیانی خۆراکی جۆراو جۆر، تاد. بە هەمان شێوە ڕۆژنامەکان پێویستە لاپەری تایبەت بۆ ئەم بابەتانە تەرخان بکەن بۆ ئەوەی هەرچی زیاتر ئاستی ووشیاری تاکی کۆمەلگا لە مەترسی خواردن و خواردنەوەی نا تەندروست بچێتە سەر.\n٢.٣ پاك وخاوێنی\nپاك و خاوینی کۆمەلگا پێداویستیەکی زۆر گرنگی کۆمەلگای تەندروستە. لێکۆلینەوەکان نیشان دەدەن کە ساڵانە لە سەرتاسەری دونیا هەزارەها خەڵك دەمرن تەنها لە بەرئەوەی دەستیان بە سابوون ناشۆن. بۆ نموونە، کاتێك مرۆڤێکی نەخۆش دەست لە شوێنێك دەدات ئەوا ژمارەیەك میکرۆب و ڤایرۆس لەم شوێنە جێ دێلێ، هەر کاتێك مرۆڤێکی تریش دەست لە شوێنە ئالوودەکە بدات ئەوا ئەگەری ئەوە هەیە ئەویش نەخۆش کەوێت و نەخۆشیەکەش بگوێزێتەوە بۆ خەلکی تر و بەم جۆرە ژمارەیەکی زۆری دانیشتوان ئالوودەی نەخۆشیەکە بن. هەر بۆیە لە ووڵاتانی گەشەسەندوو، بۆ نموونە کەنەدا، لە دەرگای چوونە ژوورەوەی زۆرینەی مۆڵە گەورەکان “سابوونی شڵ” دانراوە بۆ دەست خاوێنکردنەوە، دەستشووتن لە هەندێك شوێنی هەستیار، بۆ نموونە نەخۆشخانەکان، دوای بینینی هەر نەخۆشێك بە پێ ی یاسا ئیجباریە و ئامێری تایبەت هەیە کە دەتوانێ ئەوە ئاشکرا بکات کە ئەو کەسەی پشکنین بۆ نەخۆش دەکات دەستی دەشوات یان نە.\nدابینکردنی دەستشۆیی، سابوون ، شامپۆ و دەسماڵ کاغەزی لە شوێنی کارکردن، شوێنە گشتەیەکان و بازار خزمەتێکی گەورە بە تەندروستی کۆمەلگای کوردستان دەکات. ئەو برە پارەیەی حکوومەت لەو بوارە خەرجی دەکات برێکە زۆر زۆر کەمترە لەوەی بیدات بە دەرمان لە کاتێکدا ئەم پیداویستیان نەبن و بە هۆیەوە نەخۆشی بڵاوبیتەوە. بێنە بەر چاوت ئەگەر بێت حکوومەت بۆ ڕاگرتنی پاك و خاوێنی شوێنی کار و ژیانی خەلکی کوردستان بۆ هەر مۆرڤێك ساڵانە چەند دۆرڵاریك سەرف بکات، ئەوا ساڵانە چەند هەزار سەعاتی کارکردن لە کیس ناچێت، چەند هەزار سەعاتی کەوتنی نەخۆش لە نەخۆشخانەکان کەم دەبیتە، چەندین ملێۆن بەکار‌هێنانی قورسی حەب و ئەنتی بایەتێك کەم دەبیتەوە، تاد. ئەگەر بێتو حکوومەت بەدواچوون لەو بابەتە بکات ئەو کات دەزانێت چۆن ساڵانە چەندین ملێۆن دۆلار زەرەر دەکات تەنها بە هۆی بەکار نە‌هێنانی پیداویستی پاك و خاوێنی لە شوێنی کار و ژیانی خەلك . ئەوە جگە لەوەی لەم ڕێگەیەوە ساڵانە ژیانی چەندین هاووڵاتی دەپارزریت لە مردن کە بەنرخترین سامانە کوردستان هەیبێت.\nتاکو ئیستا لە کوردستان سنووری وەرزشکردن زۆر بەرتەسکەو تەنها لە چوارچێوەی توێژێکی تەسکی گەنجان قەتیس بووە. ئەگەر لە کوردستان وەرزشکردن ببیتە کەلتوور و تێکرای ئەندامانی کۆمەلگا بە ژن و پیاوە و لە هەموو تەمەنێکدا وەرزش بکەن ئەوا خزمەتێکی گەورە بە ئاسایشی تەندروستی نەتەوەیی دەکات. بۆ نموونە، سوودفە نییە کە لە هەموو ووڵاتە گەشەسەندووەکان پاسكڵ بەم فرەوانییە بەکار دێت بۆ هاتووچۆ. لەم بارەیەوە لە کاتی چاکردنی جادەو بانەکان پێویستە وا ڕێکبخرێنەوە کە خزەمەت بە پاسکڵ سواری و ڕاکردن هاووڵاتیان بکات. هەروەها، پیویستە پێداویستەیەکانی وەرزش هەرچی زیاتر فرەوەان بکرێت. سیاسیەکانی ووڵات یان هەندێکیان دەتوان دەستپێشخەری بکەن لە وەرزشکردن، بۆ نموونە بە پاسكڵ هاتووچۆ بکەن، لەم بارەیەوەو ببنە نموونە بۆ خەلکی تر.\n٢.٥ ووشیاری تەندروستی\nئەگەر ئاستی ووشیاری تەندروستی خەلك وەك پێویست بێت ئەوا ژمارەیەکی زۆر لە نەخۆشی کوشندە دەکرێ لە ناو ببرێت یان زوو چارەسەر بکرێت. بەرزکردنەوەی ئاستی ووشیاری تاکەکانی کۆمەلگا دەربارەی خۆپاراستن و چارەسەری دەیان نەخۆشی زۆر بڵاو لە چەشنی شەکرە، پالەپستۆی خوێن، کەم خوێنی، ڕۆماتیزم خزمەتێکی گەوەرە بە ئاسایشی تەندروستی نەتەوەیی دەکات. بۆ نموونە، ئەمپلی ئۆپیە (تەمبەلی چاو) نەخۆشیەکە تووشی چاو دەبێت و بە هۆیەوە مرۆڤ بینینی چاو لە دەست دەدات یان زۆر کز دەبێت. ئیستا لە کوردستان بە هەزاران کەس بە هۆی ئەم نەخۆشیە چاوێکیان لە دەست داوە یان کەم بینان لە کاتێكیدا چارەسەرەکەی هیچی ناوێت جگە لە ووشیاری تەندروستی. ئاشناکردنی مامۆستایانی باخچەی ساوایان و سەرەتایی بەم نەخۆشیە بۆ ئەوەی چاودێری منداڵان بکەن تاکو لە کاتی تێبینیکردنی نیشانەکانی ئەم نەخۆشە باووك و دایکی مناڵەکان ئاگادار بکاتەوە کۆتایی بەم نەخۆشیە دێنێت لە کوردستان.\nبوونی ماڵپەریكی تەندروستی یان زیاتر بە زمانی کوردی کە لە لایەن وزارەتی تەندروستی بە ڕێكوپێکی بەرێوە بچێت و بەردەوام نوێ بکرێتەوە و زانیاری تەندروستی بە بەردەوام بڵاوبکاتەوە دەتوانێ خزمەتێکی گەورە بە بەرزکردنەوەی ئاستی ووشیاری هاووڵاتیان بکات.\nپشکنینی دەوری خەلك ئەگەری مردن بە هۆی دەیان نەخۆشی لە چەشنی شێرپەنجەی کۆلۆن، پرۆستات، شێرپەنجەی مەمكی ژنان کەم دەکاتەوە. دانانی ئامێرێکی پێوانی پالەپەستۆی خۆێن لە هەر دەرمانخانەیەك بۆ دەستڕاگەیشتنی ئەم مرۆڤانەی گیرۆەدەی ئەم نەخۆشیەن بە ئامرازی پێویست بۆ چاودێری بەرز و نزمی تەووژمی خوێنیان مومکیەنە ساڵانە دەیان مرۆڤ لە مەرگ رزگاربکات. ئەمانەو دەیان کارەی سادەی لەم جۆرە دەتوانی خزمەتێکی گەورە بە باشکردنی سیستەمی تەندروستی کوردستان بکات.\n٦.٢ پراکتیسی کاری پزیشکی\nپراکتیسی دکتۆرەکان و دەرمانخانەکانیش پێویستی بە پیاچوونەوە هەیە. دکتۆرەکان پێویستە سەردانی نەخۆشەکانیان تۆمارە بکەن لای خۆیان، دکتۆر دەبێت بزانێت کەی و چ دەرمانێکی بە نەخۆش داوە. بە هەمان شێوە دەرمانخانەکانیش دەبیت ناوی دکتۆر، نەخۆش و ئەو دەرمانانەی داویانە بە نەخۆش لای خۆیان تۆمار بکەن. دەرمانخانە جیاوازە لە دوکانی سەوزە فرۆشتن هەر کەسێك بێت و پارە بدات و کاڵای پێ بدرێت.\nتۆمارکردنی ناوی نەخۆش و کاتی سەردان و ئەو دەرمانانەی پێیدراوە ئیستا زۆر ئاسان بووە لە ڕێگەی بەکارهێنانی کۆمپتەر. لە سەرەتا با داوا لە دکتۆر و دەرمانخانەکان بکریت کە خۆبەختانە ئەم کارە بکەن، ئەگەر وەك پێویست نەبوو، ئینجا پەرلەمانی کوردستان یاسای بۆ دەربکات.\nلە هەمان کات پێویستە لە پەرلەمانی کوردستان یاسا دەربچیت کە هاووڵاتی مافی ئەوەی هەبیت سكاڵای یاسایی لەسەر دکتۆر و دەرمانخانە بکات لە کاتی ڕوودانی هەڵە. هەر ئەمەش وا لە دکتۆر و دەرمانخانەکان دەکات ناوی نەخۆش و ئەوەی پێیان داوە لای خۆیان تۆماری بکەن بۆ ئەوەی بەرگری لە خۆیان بکەن لە دادگادا لە کاتی ڕوودانی هەر کێشەیەك. گۆڕانیکی ئەوەها، جگە لە بەرزکردنەوەی ئاستی کاری تەندروستی لە کوردستان سوودێکی تریشی هەیە. ئەویش ئەوەیە کە دکتۆر و دەرمانخانەکانیش ناچار دەبن بە دوای بیمە بگەرێن بۆ پراکتیس و ئۆفیسەکانیان، کە ئەمەش دەبیت هۆی پەیداکردنی ژمارەیەك لە کۆمپانی بیمەو زیادکرنی هەڵی کارکردن.\nعەیادەی دکتۆرکانیش گەر بگۆرێت لە شوێنیك کە تەنها نەخۆشی تیا دەبیرنێت بۆ شوێنێك کە زۆرترین زانیاری لە سەر نەخۆشی و دەرمان بە تاکەکانی کۆمەڵ دەدرێت خزمەتێکی باش بە تەندروستی کۆمەلگا دەکات. ئەمەش لە ڕێگەی : ١. هەڵواسینی زانیاری تەندروستی گشتی بە دیواری ئۆفیسی دکتۆرەکان، ٢. پێدانی ووتار و نامیلکەی چاپکراو بە نەخۆش و کەسوکاریان لەکاتی سەردانی ئۆفیسی دکتۆرەکان و نەخۆشخانەکان کە پێشتر لە لایەن فەرمەنگای تەندروستی ئامادەکرابن خزمەت بە چاکردنی سیستەمی تەندروستی کوردستان دەکات.\nزۆرینەی ئەم کارانەی لەسەرەوە باسکران و ئیتریش سادەن و جێبەجێکردنیان سەخت نییە، بەڵام قازانجیان بۆ کۆمەلگا بێ هاوتایە لە کاتی جێبەجێکردن.\n٣. خوێندنی باڵا و زانکۆکانی کوردستان\nئەمرۆ لە جیهاندا سەرمایەگوزاری لە تەندروستی و ئاستی خوێندەواری تاکەکانی کۆمەلگا بە مەسەلەیەکی زۆر گرنگ دادەنریت. لەم بارەیە توێژینەوەکان لەسەر سەرمایەی مرۆیی نیشان دەدەن کە هەر دۆلارێك ئەمرۆ لە چاکردنی باری تەندروستی و ئاستی خوێندەواری کۆمەلگا سەرف دەکریت ئەوا لە ساڵانی داهاتوو خێری سەدان دۆلاری لێ دەکەوەیتەوە. هەر بۆیە، سەبارەت بە چۆنیایەتی خوێندن و ڕێزبەندی زانکۆکانی کوردستانیش ئەوە ڕاستە کە ئەو هەڵومەرجەی زانکۆکانی کوردستان تێپەری دەکات دڵتەزینە.\nبۆ تێگەیشتن لە چۆنیەتی بەرزکردنەوەی ڕێزبەندی زانکۆکانی کوردستان پێش هەموو شتێك پیویست دەکات بزانیین پێوەری ڕێزبەندی زانکۆکان چییە؟ داوای تێگەیشتن لەم پێوەرە ئینجا دەکرێت باس لەوە بکەین چۆن دەتوانن ڕووبەرووی ئەم کێشەیە بینەوە. من لە بەشەی ئەم ووتارەدا هەندێك بە کورتی باسی پێوەری ڕێزبەندی زانکۆکان و چۆنیەتی ڕووبەرو بوونەوەیان دەکەم.\n٣.١ پێوەری ڕێزبەندی زانکۆکان\nبە گشتی توێژینەوەی زانستی و چۆنیایەتی توژێنەوەکانیش پێوەری سەرەکین بۆ ڕێزبەندی زانکۆکان لە ئاستی دونیا. هەندی فاکتەر تریش هەن وەك ژمارەی ستافە ئەکادیمیەکانی زانکۆ وەك ماموستاو لێکۆلەرەوە، هەروەها بڕاوانامەکانیان ( چەند لە ستافەکانی زانکۆ بۆ نموونە دکتۆرن) ، ساڵانە چەند دکتۆر و قووتابی دەردەچوێنن، زانکۆ چەند داهاتی دەست دەکەوێت لە توێژینەوەکانی، هەمجۆری قووتابیاکانی (ڕێژەی نێر، مێ، پێست ڕەش، قووتابیانی بیانی، تاد)، بەڵام سەرەکیترین پێوەر توێژینەوەی زانستی و چۆنیایەتی توێژینەوەکانە.\nئەو زانکۆیانەی لە ڕێزبەندی پێشەوەی زانکۆکانی جیهانن ئەوانەن کە ووڵاتەکانیان بایەخ دەدەن بە توێژیەنەوە و سەرمایەگوزاری لەو بوارە دەکەن. زۆرێك لە ووڵاتانی دونیا ساڵانە بەشێك لە نرخی تێکرایی کاڵای نیشتمانیان (GDP) کە بڕەکەی دەکاتە چەندین بلێۆن دۆلار لە لێکۆلێنەوە سەرف دەکەن. بۆ نموونە، جگە لە ووڵاتانی گەشەسەندووی وەك ئەمریکا، چین، بریتانیا، ژاپۆن، کەنەدا کە ساڵانە هەریەکەیان چەندین بلێۆن دۆڵار لە ڵیکۆلینەوە سەرف دەکەن، ووڵاتانی تری وەك تورکیا و ئێران کە هاوسێی ئێمەن ڕێژەیەك لە تێکرای نرخی کاڵای نیشتمانیان بۆڵیکۆلینەوە سەرف دەکەن ( تورکیا 8.2 بلیۆن دۆلار بۆ ساڵی ٢٠١٢ و ئێران 6.2 بلیۆن بۆ ساڵی ٢٠١١ ). هەمان مەسەلە ڕاستە بۆ ووڵاتانی قەتەر، ئیمارات و سعودیەش. کۆمپانیە تایبەتیەکانیش لە ووڵاتانی جواروجۆری جیهان ساڵانە بوودجەی گەوەرە بۆلێکۆلینەوە تەرخان دەکەن. بۆ نموونە، یەکەم ١٠٠ کەمپانی کەنەدی لە ساڵی ٢٠١١ سەدان ملیۆن دۆلاریان لە تویژینەوە سەرفکردووە. بەشێکی ئەو پارەیەی ووڵاتان و کۆمپانیەکان لە توێژینەوە سەرفی دەکەن لە ڕێگای زانکۆکانە.\nپرسیار لێرەدا ئەوەیە، لە کوردستان ساڵانە چەند بودجە بۆ توێژینەوەی زانستی تەرخان کراوە؟\nئەم توێژینانەی لە لایەن مامۆستاکانی کوردستان دەکرێت (ئەگەر بکرێت) ئەوا لەسەر گیرفان و کاتی خۆیانە. هەر بۆیەش کڕچوکاڵن و داهێنانیان تێدا نییە و چانسیان نییە لە ژۆرنالە جیهانیەکان بڵاوبکرینەوە. بەهۆی باری تایبەتی عێراق و کوردستان زۆرینەی مامۆستاکانی زانکۆکانی کوردستان ئەوەی پێی دەلێن “سایتەیشن اندیکس” کە پێوەرە بۆ چەند و چۆنیەتی بڵاوکراوە زانستیەکان ڕەنگە هەر نەزانن چییە. لە ئەنجامدا، بە داخەوە ڕیزبەندی زانکۆکانی کوردستان ئەم ڕێزبەندییەی کە ئەمرۆ هەیە.\n٣.٢ چۆنیەتی گۆڕینی ئاستی زانستی زانکۆکانی کوردستان\nبۆ ئەوەی تەکانێك بە زانکۆکانی کوردستان بدرێت دەبیت کەلتووری زانکۆکانی کوردستان بگۆرێت. کەلتوور گۆڕان بەو مانایەی دەبێت لە زانکۆکانی ئێمە پێداویستیەکانی توێژینە دابین بکرێت و توێژینەوەش بە فرەوانی بکرێت. لە خوارە لە سەرهەندێك لەم پێداویستی و گۆڕانکاریانەی کە پێویستە بکرێن دەدوێم.\n١. کردنەوەی سەنتەری نیشتیمانی بۆ توێژینەوەی زانستی\nگۆرێنی ئاستی زانستی زانکۆکانی کوردستان پێویستی بەوەیە کە ساڵانە بودجە بۆ توێژینەوەی زانستی تەرخان بکرێت و\nسەنتەرێکی نیشتمانیش یان زیاتر دامەزرێت بۆ ئەوەی ئەجندای توێژینەوەی کوردستان دیاری بکات. توێژینەوە زانستیەکان زیاتر بەسوود دەبن کاتێك ڕانگدانەوەی پێداویستیەکانی کۆمەلگا بن. ئەمەش لەڕێگەی سەنتەرێکی توێژینەوەی نیشتمانی دەبێت کە ئەجندای توێژینەوەکان و ئاراستەی کۆمەلگا دیاری بکات.\nئەگەر لەو بارەیەوە بلێن وزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی ئەم کارە دەکات، ئەوا من لە وەڵامدا دەڵێم وزارەتی خوێندنی باڵا ناتوانی کاری سەنتەری توێژینەوە بکات لەبەرسەرقاڵی بە کاری بەرێوبەرایەتی و چاودێری زانکۆکان و ڕێنماییە ئیداریەکان. هەرەوها، توێژینەوە کاری ڕاویژکارێك و دووان نییە لە ژوورێکدا، بەلکۆ پێویستی بە دەزگایەکی تایبەتە. بۆ نموونە، لێکۆلینەوە لە چۆنیەتی بەستەنەوەی بازاری کوردستان بە بازاری جیهانی، زیاکردنی بەرهەمی کاڵای نیشتمانی، پرسە ئەمنی و سیاسیە نیشتمانیەکان، هتد کاری سەنتەری توێژنەوەی نیشتمانییە کە بە هاوکاری لە گەڵ زانکۆکان جێبەجێ دەکرێت.\n٢. گۆڕان لە زانکۆکانی کوردستان\nبۆ فەراهەمکردنی پێداویستیەکانی توێژینەوەی زانستی لە زانکۆکانی کوردستان وێرای بودجەو سەنتەری توێژینەوەی نیشتیمانی دەبێت ئەم گۆرانکاریانەش لە زانکۆکانی کوردستان بکرێت:\nئەلف. کەمکردنەوەی سەعاتەکانی وانە ووتنەی مامۆستاکانی زانکۆ\nمامۆستایانی زانکۆکانی کوردستان، هەرچی نەبێت بەشێك لە زانکۆکانی کوردستان، وەك هەمو مامۆستایانی وڵاتە پێشکەووتوەکان پێویستە لە هەفتەیەکدا لە نێوان ٦ بۆ ٩ کاتژمێر زیاتر وانە نەڵێنەوە بۆئەوەی فریای لێکۆڵینەوە کەون. ناکرێ مامۆستای زانکۆ وەك مامۆستا قوتابخانەی سەره‌تایی ئەرکی تەنها وانە ووتنەوە بێت. ئەگەر مامۆستای زانکۆ هەر وانە بڵێتەوە جیاوازیەکی نابێت لەگەڵ مامۆستای قۆناغەکانی تری خوێندن. کە بەداخەوە ئێستا لە زۆربەی زانکۆکانی کوردستان کاربەم شێوەیە.\nبەردەوامی و پێشخستنی ژێرخانی کۆمەلگا بەشێکە لە کارەکانی ناودەندەکانی خوێندن و ڕاهێنان. بەرداومی بە مانای پێگەیاندی هێزی کاری نوێ بۆ جێگرتنەوەی ئەوانەی ئەمرۆ کاردەکەن و لەبەر هەر هۆێەك کارەکانیان جێدێلین، هەرچی پێشخستنە واتە چاکردن و گەشەپێکردنی پراکتیسی کارکردنی حاڵی حازر. زانکۆکانی کوردستان دەور دەگێرن لە بەردەوامی ژێرخانی کۆمەلگای کوردستان – ساڵانە ژمارەیەکی زۆری دەرچووی زانکۆکانی کوردستان شوێنی ئەو کەسانە دەگرنەوە کە واز لە کارەکانیان دێنن یان دەست بەکار دەبن لە شوێنی کار نوێ. بەڵام، دەرچوانی کوردستان هیچ دەورێك ناگێرن لە دۆزینەوەی ڕێگای چارەی نوێ بۆ چاکردنی کارەکانی کۆمەڵگای کوردستان. تەرخانکردنی ڕێژەیەکی باشی سەعاتەکانی کارکردنی مامۆستایان بۆ توێژینەوە لە بڕی وانە ووتنەوە خزمەت دەکات بە پێگەیاندی نەوەیەك لە دەرچوان کە دەور بگیرێن لە پێشخستنی ژێرخانی کۆمەلگا و لە ئەنجامیشدا بەرزکردنەوەی ئاستی زانکۆکانی کوردستان.\nبێ. پێویستە زانکۆکانی کوردستان پەیڕەوی سەباتیکەڵ (پشووی درێژخایەن) بکەن.\nسەباتیکەڵ واتە هەر چوار ساڵ جارێك مامۆستا پشووێکی درێژی بۆماوەی ساڵێك پێ بدرێت و وانە لە زانکۆکەی خۆی نەڵێتەوە. لە بری ئەمە، سەردانی زانکۆیەك یان زیاتر لە زانکۆیەك بکات. ئەم سەردانەش بۆ کۆمەڵێك مەبەستە، بۆ نمونە، بۆ ئاشنا بون بە سیستەمی زانکۆی تر یان بۆ لێکۆڵینەوەی هاوبەش لەگەڵ گروپێك کە لە پسپۆڕی ئەو نزیکن. ئەو ساڵەی مامۆستا لە زانکۆ دور دەکەوێتەوە دەتوانی پەرتوك بنوسێت یان مادەی کۆرسێکی نوێ ئامادە دەکات. ئەمە شێوەکارە لە هەموو زانکۆکانی ووڵاتە گەشەسەندووەکان پیادە دەکرێت. ئەم سیاسەتە بۆیە پەیرەوی لێ دەکرێت چونکی دا‌هێنان پێویستی بە تەفروغ هەیە. بۆ سوود وەرگرتنی لە ئەزموونی و پسپۆری دەرەوە، زانکۆکانی کوردستانیش پێویستە پێداویست دابین بکەن ئەگەر مامۆستایەکی دەرەوە ویستی ماوەی سەباتیکەلەکەی لە کوردستان بێت یان لە نێوخۆی کوردستان مامۆستاکان ویستیان ماوەی سەباتیکەلەکەی لە زانکۆیەکی تری کوردستان بەسەر بات.\nپێ. دابینکردنی سەرچاوەی دارایی بۆ لێکۆڵینەوە و تاقیەگەیەك بۆ هەر مامۆستایەك\nهەر مامۆستایەکی کە تازە دەستبەکار دەبێت پێویستە هێندە ئیمکانی بخریتەبەر دەست بۆئەوەی بتوانێ پێداویستیەکانی تاقیگەی دابیین بکات، یارمەتی مالی قوتابیانی بدات، هەروەها بتوانی خۆی و قوتابیەکانی بەشداری کۆنفراسی جیهانیەکان بکەن. دەبێت زانکۆ و رێگا خۆش بکات بۆئەوه‌ی هەر مامۆستایەك لە نزیکتریین کاتدا ریسێرچ دایرێکشن (ڕێرەوی لێکۆڵینەوەی) خۆی دیاری بکات. بۆ مامۆستا و پرۆفسۆری کارمەش ئیمکانات دەبێت بە بەردەوام هەبێت بەپێی ئەم پرۆژەییەی لێکۆڵینەوەی لە سەر دەکات. لە هەموو زانکۆکەکانی ووڵاتانی گەشەسەندوو سەرچاوەی دارایی بۆ ڵیکۆلینەوە بۆ مامۆستایان دابین دەکرێت.\nتێ. کردنەوەی پۆزیشن (پایە) ی نوێ لە فاکلتی و بەشەکان\nلە زانکۆکانی کوردستان دەبێت پۆزیشنی نوێ بکرێتەوە. بۆ نمونە، پۆست دکتۆرا، ریسێرچ پرۆفسەر (پرۆفسۆری لێکۆڵەرەوە)، ئاجەند پرۆفسەر ( پرۆفسۆری هاوکار) کە کاری سەرەکی ئەو کەسانەی ئەم پۆزیشنانەیان هەیە لێکۆلینەوەیە، هەروەها پەیوەستکردنی زانکۆیە بە کۆمەلگا. بە داخەوە لە کوردستان ئەوەی دکتۆرای هەبێت دەبێت لە زانکۆ کاربکات و وانە بلێتەوە. لە کاتێکدا لە هەر ووڵاتێکی گەشەسندووی جیهان هەزاران خاوەن بڕوانامەی دکتۆرا هەن یەك دانە وانەشیان لە ژیاندا نەوتۆتەوە، ئەوان هەر خەرێکی توێژینەوەن. ئەگەر دکتورێك لەماوەی چوار تا پێنج ساڵ بتوانێ سەرپەرشتی نزیك لە بیست قووتابی ماستەر و حەوت، هەشت قووتابی دکتۆرا بکات ڕەنگە خێری بۆ زانکۆ زیاتر بێت لەوەی وانە بلێتەوە !.\nجیم. بەرزکردنەوەی ئاستی بڕاونامەکان\nبۆ بەرزراگرتنی ئاستی ىڕاونامەی زانکۆکانی کوردستان وا پێویست دەکات هیچ قووتابیەك ىڕوانامەی ماستەری پێ نەدرێت تاکو ڵانی کەم پەیپەرێك (لێکۆلینەوەیەك) لە کۆنفراسە جیهانی و ناسراوەکانی بواری خۆی بڵاونەکاتەوە و پێشکەشی نەکات. هیچ قووتابیەکی دکتۆراش بڕوانامەی پێ نەدرێت ئەگەر بێت و بەڵانی کەم دوو پەیپەر لە کۆنفراسە جیهانی و ناسراوەکانی بوارەکەی بڵاو نەکاتەوە و پێشکەشی نەکات، هەروەها بەلانی کەم پەیپەرێکیش لە ژۆرنالێکی جیهانی و ناسراوی بوارەکەی بڵاونەکاتەوە. ئەم شێوە کارە لە ژمارەیەکی زۆر زانکۆ پێشکەووتووەکانی جیهان پیادە دەکرێت.\nگەلێك خاڵی تریش هەن سەبارەت بە ژمارە و جۆری کۆرسەکانی خوێندن باڵا، بەڵام ئەم خاڵانەی سەرەوە. سەرەکیتریینی ئەو خاڵانەن کە کەلتوری زانکۆکانی ئێمە نزیك دەکاتەوە لە زانکۆی وڵاتە پێشکەوتوکانی جیهان. لە کورت ماوەشدا، پێویستە زۆربەی مامۆستاکانی کوردستان بنێردرێنن بۆ دەرەوەی وڵات بۆ راهێنان یان راهێنەر لە دەرەوە بێت بۆ ئەوەی رایان بێنن لەسەر چۆنیەتی و بابەتی نوێی خوێندن. مەبەستیشم لە دەرەوە وڵات تورکیا و هیند و لوبنان نییە، بەڵكۆ ئەوروپای رۆژئاوا باکوری ئەمه‌ریکایە لەبەرئەوەی زانکۆکانیان لە ڕیزی یەکەمی زانکۆکانی جیهانن. راهێنانی مامۆستایان دەکرێ بەراورد بکری بە راهێنانی وەرزشی. هەر وڵاتێك بیەوێت لە بواریکی وەرزش پێش بکەویت، ئەوا کەمپ بۆ وەرزشوانان لە وڵاتی پێشەکەوتو دەکاتەوە و راهێنەری بە ناوبانگ و پلە بەرزیش دێنێت بۆ راهێنانی تیمەکەی، بەپێچەوانەی ئەمە تەنها داهات، کات و توانا بە فیڕۆدانە.\n٣- کردنەوەی بەشی سامانی مرۆیی\nوەك هەموو زانکۆکانی جیهان زانکۆکانی کوردستان پێویستیان بە بەشێک هەیە پێ ی دەلێن بەشی سامانی مرۆیی (Human resource department). کاری سەرکی ئەم بەشە دابینکردنی پێداویستی مرۆیی یە بۆ زانکۆ. چۆن لێپسراوانی کوردستان بە بەردەوام لە بیری ئەوە دان سەرماییەی بیانی بێنن بۆ کۆردستان بۆ ئەوەی سەرمایە گوزاری بکات و دەزگای تایبەت بۆ ئەم کارە دانراوە، ئاوا زانکۆکانی کوردستانیش دەبێت لە بیری ئەوە دابن کە سەرماییەی مرۆیی (مامۆستا، توێژەرەوە، ڕاوێژکار، تاد ) بێنن بۆ کوردستان. بەداخەوە، سەرەرای ئەوەی ئیستا کوردستان بۆ نموونە پێویستیەکی زۆری بە مامۆستا هەیە بە دەلیلی ئەوەی کە ساڵانە چەندین هەزار خوێندکار بێبەش دەبن لە فرسەتی خوێندن، کەچی زۆربەی زانکۆکانی کوردستان بەشی سامانی مرۆییان نییە. هەر بۆیەش تەنانەت ئەگەر کەسێك لە دەرەوەی کوردستان ئامادەش بێت لە کوردستان کار بکات یان هاوکاری زانکۆکانی کوردستان بکات دیار نییە لە کوێ دەست پێبکات.\nگەڕان بە دوای پسپۆران کارێکی ئاسان نییە پێویستی بە شارەزایی تایبەت هەیە. هەموو زانکۆ وکەمپانیەکان لە ووڵاتە پێشکەووتووەکان ئەم بەشەیان هەیەو ساڵانە بە سەدان هەزار دۆلارسەرف دەکەن بۆ ئەوەی باشترین عەقلەکانی دونیا بدۆزنەوە لای خۆیان بیانخەنەکار. سەردانێکی خێرای بەشی سامانی مرۆیی زانکۆکانی ووڵاتانی ناوچەکانی ئێمەش لە چەشنی ووڵاتانی وەك قەتەر، ئیمارات، سعوودیە و تورکیا دەکری سوود بەخش بێت بۆ ئەوەی لە گرنگی ئەم بەشە تێبگەین. پێویستە تێبینی ئەوە بکرێت کە چۆن ئەو ووڵاتانە بە بەردەوام لە ڕیگای بلاوکرنەوی ڕیكلام (academickeys) لە هەوڵی ئەوەدان پسپۆران لە باکووری ئەمەریکا ببەن بۆڵای خۆیان.\nئەگەر زانکۆکانی کوردستان بیانەوێت تەکانێك بە خۆیان بدەن لە ڕووی زانستیەوە، ئەوا بە لانی کەم پێویستیان بە هەزاران پسپۆری بە توانا هەیە. لە حالەتێکی ئاوەهادا بەشی سامانی مرۆیی دەتوانی خزمەتێکی باش بە زانکۆ بگەێنێت لە ڕێگەی نووسینی ووردەکاری هەڵی کارکردنەکان، بڵاوکردنەوەی هەلەکانی کارکردن و تێگەیشتن لە گرفتەکانی بەردەم هاتنی پسپۆری دەروە بۆ کوردستان و کێن ئەوانەی ئەو گرفتانە دروست دەکەن.\nدابینکردنی داهات، تەندروستی وخوێندن لە نێوان پێداویستیە هەرە سەرەکیەکانی هەموو تاکێکی کۆمەلگان. داهاتووی هەر میللەتێك پابەندی لەش ساغی و ئاستی خوێندەواری و ووشیاری ڕۆلەکانیەتی لە ئێستادا. لە ڕووی سیاسیەوەش زۆر جار حکوومەتان لەسەر کار لادەدرێن یان دێنە سەرکار لەسەر بەرنامەی کاریان بۆ دابینکردنی داهات، تەندروستی و خوێندن. لەم ووتارە ژمارەیەك بۆچوون خرانەڕوو بەمەبەستی فروانکرنی ڕووبەرو دووتۆیی ئەو نامەی بەرێز مەلا بەختیار بۆ بەرێز سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستانی ناردبوو بە مەبەستی چاکسازی لە بواری دابینکردنی ژیان، تەندروستی و خوێندن. لەم ووتارە پێی لەسەر ئەوە داگیراوە کە کۆمەلگای کوردستان پێویستی بە گۆرانێکی کەلتووری گەوەرە هەیە لەو شێوەکارانەی ئێستا پیادە دەکرێن لەو سێ بوارەی باسکران. لە خوێندن پێویستمان بە بوودجەی توێژینەوە، سەنتەری توێژینەوە، هەڵسان بە توێژنەوە هەیە. لە بواری تەندروستی پێویستمان بە ووشیاری، یاسا و گۆڕان لە فەرهەنگی کۆمەڵایەتی هەیە. بۆ دابینکردن ژیانیش پێویستمان بە تەکنۆلۆجی کردنی ژێرخانی کۆمەلگا و دارشتنی ژمارەیەك یاساو ڕێ وشوێنی پێویست هەیە بۆ دابینکردنی هەڵی کار بە داهاتی بەرز، هەروەها پێوستمان بەگرتەنبەری ژمارەیەك لە ڕێگای تریشه هەیە لە نێویاندا ، بیمەی بێکاری، سۆسیاڵ، بیمەی پەکەوتەیی و بانکی خواردن بۆ دابینکردنی ژیانی هاووڵاتیان.\nلە بەختی کورد، هەموو ئەو بۆچوونانەی لەم ووتارە باسکراوە لە لایەن میللەتانی دونیا تاقیکراونەتەوە، واتە مەسەلەی تیۆری نین و دەرئەنجامە باشەکانیشیان دیارن. گومانم نییە کارە باشەکانی دونیا هەر دەگاتە لای ئێمەش لە کوردستان، بەڵام چەند بەزوویی دەیکەین هێندە زووتر سوودەمەند دەبیین، کام کەسەش کارەکان دەکات گرەوەکەی مێژوو دەباتەوە.\nدکتوارا لە زانستی کۆمپیتەر/دانیشگای کارلتون/ کەنەدا\nPrevious گوڵناره‌کانی  شوێنپێ له باخچه‌کانی تاراوگه‌دا\nNext نامۆبوون و دۆزینه‌وه‌ی خوود له شیعری ژیانێكی ڕامبۆییانه


ANF | بەرخۆدانی ئامەد لە ڕۆژی ٢٣هەمدایە\nبەرخۆدانی ئامەد لە ڕۆژی ٢٣هەمدایە\nبەرخۆدانی گەل لەدژی داگیرکردنی شارەوانییەکانی هەدەپە لە شاری ئامەد لە ڕۆژی ٢٣هەمینی خۆیدایە. چالاکییەکە بەدروشمی " لەدژی قەیومەکان راپەڕە" دەستیپێکرد.\nسێشه‌ممه, 10 Sep 2019, 20:31\nلە دژی داگیرکاری قەیومەکان چالاکی دانیشتن لە کۆڵانی لێسەی بەرانبەرشارەوانی ئامەد لە ڕۆژی ٢٣هەمینی خۆیدا بەردەوامە. ئەوە شوێنەی کە چالاکییەکەی تێدا ئەنجام دەدرێت بە بڕیاری پۆلیس، بە ئۆتۆمبیل و زرێپۆشی سەربازیی شوێنەکەیان گرتووە.\nهاوشارەوانی شارەوانی ئامەد سەلجوق مزارکلێ بە دروشمی " سەرۆک سەلجوق ئیرادەی ئێمەیە" لەلایەن گەلەوە پێشوازی لێکرا. دوای ئەوەی کە سەلجوق مزارکلێ سلاوی یەک بەیەکی بەشداربووانی کرد چالاکیەکە دەستیپێکرد. ئەندامانی مەجلیسی شارەوانی بەهەڵگرتنی پانکاردی " دەست لەسەر ئیرادەی ئێمە بەردەن" ویستیان بەرەو شارەوانی ڕێپێوان بکەن. ڕێپێوانی ئەندامانی مەجیلیسی شارەوانی ڕێگری لێکرا. بەلام سەرەڕای ئاستەنگییەکان ئەندامانی مەجلیس چالاکییەکەی خۆیان بەردەوام کرد و دانیشتن.\nجەیلان: ئەوەی کە دەنگی بەهەدەپەش نەداوە لە قەیومەکان تووڕەیە\nهاوسەرۆکی هەدەپەی ئامەد زەیلان جەیلان وتەیەکی کورتی پێشکەش کرد وتی ، " ئەوە کەسانەی کە دەنگیان بەهەدەپەش نەداوە لەدژی قەیومەکان ناڕازین و تووڕەن. جەیلان وتی لە دژی هەدەپە سیاسەتی قیزەون بەڕێوە دەچێت. ئەوان لەو بنەماڵانەی کە دەوڵەت بەزۆرداری بردوویانیەتە بەردەم بینای هەدەپە عاجز نین و دەبێت ئەو کیشانە چارەسەر بکرێت و هەموو پارتە سیاسییەکان پێکەوە ئەو کێشەیە چارەسەر بکەن.\nسێنان چفتیورەک سەرۆکی پارتی کۆمۆنیستی کوردستان لەسەر ئەوە وتانەی کە هەدەپە گەنجان دەخاتە ئۆتۆمبیل و بەرەو چیا بەڕێیان دەکات ' وتی، " درۆیە. بەڕۆژ وبەشەو بینای هەدەپە لەلایەن پۆلیسەوە لەژێرچاودێری دایە. ئەوە بۆ ڕەشکردنی پارتییە."\nتاشکران: ئێمە بەرخۆدان بکەین\nبەیجان تاشکران هاوسەرۆکی ( ESP) قسەیکردو وتی، " ئێمە ڕێکخستنی وڵاتپارێز هیچکات تەسلیم نابین، ئێمە سەردانانەوێنین. ئێمە بۆ خاوەنداریەتی لە ئیرادەی خۆمان لەدژی قەیومەکان بەرخۆدان دەکەین."\nدوای خوێندنەوەی بەیاننامەی ڕۆژی ٢٣هەم چالاکیی دانیشتن بۆ ماوەی ١٠ خولەک بەردەوام بوو.


لە ئۆڵەمپیادەوە – یاریگانێت\n* ئاندی مورای بەریتانی لە یاری کۆتایی تێنسی سەرزەوی پیاوان توانی شکست بە ڕۆجیە ڤێدرەری سویسری بهێنێت و مەدالییەکی دیکەی ئاڵتون بخاتە سەر مەدالیاکانی وڵاتەکەی کە ئێستا بەریتانیا لە پلەی سێیەمی وڵاتەکانە لەدوای ئەمریکا و چین بە کۆکردنەوەی ١٦ مەدالیای ئاڵتون. دوور لە چاوەڕوانییەکان مورای بە ئاسانی شكستی بە ڤێدرەر هێنا بە کۆمەڵەکانی ٦-٢ ، ٦-١ ، ٦-٤ . هەروەها لە یاری دیارکردنی مەدالیای برۆنزدا خوان مارتن دێل پۆترۆ شکستی بە نۆڤاک دیکۆڤیجی یەکەمی جیهان هێنا.\n*ئاندی مورای ناوی چووە ناو مێژووی وڵاتەکەی پاش ئەوەی بووە یەکەم یاریزانی بەریتانیا کە مەدالیای یارییە تاکەکەسییەکانی ئۆڵۆمپیاد بەدەست بهێنێت لەوەتەی ساڵی ١٩٠٨.\n*یوساین بۆڵت خێراترین پیاو لەسەر گۆی زەوی لە یاری کۆتای ڕاکردنی ١٠٠ مەتری بە ئاسانی مەدالیای ئاڵتونی ئەو پێشبڕکێیەی بردەوە. بۆڵت دوای یارییەکە وتی ئێستا نزیک بووەتە لەوەی ببێتە ئەفسانەیەکی ڕاستەقینە.\n*ئۆسکار پیستۆریۆس ئەو وەرزشوانەی بە بێ قاچ بەشداری لە ڕاکردنی ٤٠٠ مەتریدا کرد نەیتوانی بگاتە یاری کۆتایی پێبڕکێکە. ئۆسکار لە قۆناغی چارەگی کۆتایی پلەی دووەمی هێنا و سەرکەوت و بۆ پێش کۆتا بەڵام لەو قۆناغەدا پلەی هەشتەمی بەدەستهێنا.دوای یارییەکە ئۆسکار وتی ئەو بۆ ئەوە نەهاتووە هیچ شتێک بسەلمێنێت و تەنیا کاری ئەوە کردووە هەموو هەوڵێکی خۆی بدات بۆ بردنەوە. بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا خۆشحاڵی بێ وێنەی خۆی نیشاندا بەوەی ناوی چووەتە مێژووە وە و بووە یەکەم یاریزانی کەم ئەندام بەشداری لە ئۆڵەمپیاد بکات.


تووشبووانی كۆرۆنا 240 ملیۆنی تێپەڕاند - تۆڕی میدیایی خەڵک\nبە گوێرەی دواین ئامار، تووشبووانی ڤایرۆسی كۆرۆنا لە جیهاندا گەیشتە 240 ملیۆن و 21 هەزار و 144 حاڵەت.\nبە گوێرەی ئامارە جیهانییەكان، تاكو كاتژمێر 12.30ی ئەمڕۆ پێنج شەممە ژمارەی تووشبووانی كۆرۆنا لە جیهاندا گەیشتە 240 ملیۆن و 21 هەزار و 144 حاڵەت، لەو ژمارەیەش 4 ملیۆن و 891 هەزار و 281 حاڵەتی گیانلەدەستدانیش هەبووە.\nهەر بەپێی ئامارەكان تاكو ئێستا 217 ملیۆن و 344 هەزار و 890 تووشبووی ڤایرۆسی كۆرۆنا چاكبوونەتەوە.\nلەسەر ئاستی وڵاتانی جیهان، ئەمریكا زۆرترین ڕێژەی تووشبوون بە پەتاكەی تێدا تۆماركراوە و گەیشتووەتە 45 ملیۆن و 547 هەزار و 920 كەس و 739 هەزار و 778 كەسیش گیانیان لەدەستداوە.\nدوایین زانیاری لەبارەى پێدانی تابلۆی ئۆتۆمبێل لەهەڵەبجە


ئێمە لەوێ لەگەڵ براوەین!\nبەدەر لەو جنوون و خولیای تەحلیل و لێکدانەوەیەی بۆ بوون بە سەرۆک کۆماری ترامپ لە ئەمریکا کە وەک پەتایەک هەموو جیهانی گرتۆتەوە و لە سۆنگە و ڕوانگەی بەرژەوەندی نەتەوەیی بەرامبەر بە ڕووداوێکی ئەوها گرنگ و مێژووی لە وڵاتی وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا کە هەموو گۆی زەوی بە ژینگە و ژینگەی چالاکی و سیاسەتی خۆی دەزانێت خوێندنەوەیەک بە بێ سوود نابینم.\nدۆناڵد ترامپ وەک چل و پێنجەمین سەرۆک کۆماری ئەمریکا بۆ ماوەی چوار ساڵی داهاتوو هەڵبژێردرا. لە شەش مانگ بەر هەڵبژاردنەکانەوە بە دوای هاتنەگۆڕێی ناوی ترامپ کە بە کەسێک لە دەرەوەی سیستمی سیاسی ئەمریکا لە هەر دوو حیزبی کۆماری و دێمۆکراتەکان دەناسرا کە دوو پرسی هێنابووە گۆڕێ کە بریتی بوون لە: "زاڵبوون و سەیتەرەی گرووپە خاوەن بەرژەوەندییەکان بە سەر سیستمی سیاسی ئەمریکا و هەڵکشانی نابەرابەری بەرامبەر بە چینی کرێکاری کۆنی هەژار" بۆ هەندێک لە چاودێرانی سیاسی چاوەڕوان دەکرا سەرکەوتن تۆمار بکات.\nبەڵام لە بەرامبەریشدا دەزگایەکی گەورەی میدیایی بینراو و گەلێک کارناس و پسپۆڕی جیهانی شانسێکی زۆر کەمتریان دەدا بە ترامپ بۆ سەرکەوتن. بەڵام ترامپ چۆن بوو بە سەرۆک کۆمار؟ ئامارەکان دەری دەخەن کە پیاوانی سپی پێستی خاوەن داهاتی سەروو ٥٠ هەزار دۆلار لە شارە بچووک و دێهاتەکان کە لە داهاتووی دۆخی ئابووری خۆیان دڵنیا نین دەنگیان داوە بە ترامپ. ئەوە لە بەرامبەر ئەو هەموو پڕوپاگەندەیەدا بوو کە دێمۆکراتەکان ( بە ئۆباماشەوە کە بە خاو و خێزانەوە لە کەمپینەکەی هیلاری کلینتۆن بەشدار بوو) دژی ترامپ دەیانکرد. دەربارەی پڕووپاگانداش ئاماژە بەوەی کە ترامپ لە بەرامبەر کلینتۆن کە کەڵکی لە تی ڤی و ڕۆژنامەکان وەر دەگرت بۆ بانگەشە و کەمپین، زۆرتر گرینگیدا بە سۆسیال میدیا و جێی سەرنجە کە سەرەنجامیش تێیدا سەرکەوت.\nکەسایەتی و مێتۆدی بانگەشەی ترامپ\nترامپ لە دەروە و بە بێ خواستی حیزبەکەی خۆی بوو بە بەربژێری کۆمارییەکان بۆ سەرۆک کۆماری (واتە پێشینەی ئامادەیی لە سیستمی سیاسی ئێستایدا نەبوو)، دژی جان مەکین ژنێڕاڵێکی ناودار وەستاوە، لەگەڵ میدیاکاران و یەک لەوان پێشکەشکاری خۆشەویستی فاکس نیوز مەگین کێلی بوو بە دەمەقاڵەی، دەربارەی ژنان بەخراپە زۆری لەسەر وترا و تەنانەت بە "دژە ژن" دەناسێندرا، نەخوێندەواری سیاسی، پۆپۆلیست و زۆر شتیتر وەک خاڵی لاوازی ترامپ ئەژمار دەکران و پێشبینییەکان هەموو کات وای دەردەخست کە هیلاری لە پێشەوەی ڕاپرسییەکانە، بەڵام کەسایەتی بەهێزی ترامپ بۆ ئەمریکاییەکان زۆر لەوە بەهێزتر بوو بەو پلارانە بشكێ. جیالەوانەش شێواز و مێتۆدی کەمپینەکەی سەرسامهێنەر بوو، بەو واتایەی بەپێچەوانەی بۆچوونی هەموو کارناسان و شارەزایانی ئەم بوارە بوو. ترامپ بەپێی ئامارەکان ٣٠ تا ١٠٠ میلیۆن دۆلاری بۆ کەمپینەکەی خەرج کرد لە بەرامبەر ٢٥٠ میلیۆن دۆلاری هیلاری کلینتۆن. ترامپ زۆر بوێرانە سەردانی ئەو ئیالەتانەی کرد بەڕای کارناسە شارەزاکان بەپانەوە دێمۆکرات بوون و سەرەنجامیش دەنگی وانی وەدەستهێنا. ترامپ نەهات هەوادار و لایەنگرەکانی بنێرێتە بەردەرکەی ماڵان و سواڵی دەنگی بۆ بکەن میتینگ و کۆبوونەوەی بەرفراوانی ڕێک دەخست. ڕێک بەپێچەوانەی رکابەرەکەی. هیلاری چوونکە لە ئیالەتەکانی وەک میشیگان و ڤیسکانسین دڵنیا بوو کە دەنگ دەدەن بەو تەنانەت سەردانێکی نەکرد بەڵام دواجار ئەوە سپاسی ترامپ بوو بۆ ئەو دوو ئیالەتە کە تا ڕادەیەک هەڵبژاردنەکەیان یەکلایی کردەوە.\nهۆکارێکیتری سەرکەوتنی ترامپ بەرامبەرەکەی بوو. بەبڕوای من هەر کەسێکی دیکە جگە لە کلینتۆن ڕکابەری ترامپ ببووایە شانسی زۆرتری بوو بۆ سەرکەوتن. خاڵە لاوازەکانی کلینتۆن زۆرتر بوون خاڵە بەهێزەکانی ترامپ. کلینتۆن بۆ ماوەی ٣٠ ساڵە _بەتایبەتی ئەم ٨ ساڵەی دوایی_ لەبەرچاوی خەڵکی ئەمریکا بوو. سوا بوو یان بە واتایەکی تر لەوس بوو. گەلێک هەوراز و نشێوی لە ژیانی سیاسی خۆیدا بە بەرچاوی هەمووانەوە تێپەڕ کردبوو. ڕۆژێک وەک ژنێکی کلاسیکی لە خیانەتی هاوسەرەکەی خۆش دەبێت و ڕۆژێک وەک ژنێکی ڕچەشکێن دێتە پێشەوە. بەشداری ئۆباما لە کەمپینەکەی کلینتۆنیش کارەکەی ئەوندەی تر قورس کرد. ئۆباما _ڕوو لە لایەنگرانی خۆی_ وتی: "ئەگەر هیلاریتان ناوێ لەبەر من دەنگی پێبدەن" واتاکەی بۆ خەڵکی ئەمریکا ئەوە بوو کە ئۆباما بۆ ماوەی چوار ساڵیتر لە کۆشکی سپی دەمێنێتەوە و ئەمەش دڵخوازی خەڵکێکی زۆری ئەمریکا نەبوو. دووفاقەبوونی هەڵوێستی کلینتۆنەکانیش بەوە زیاد بکەین، ئەوکاتەی کە بیل کلینتۆن ڕەخنەی لە ئۆباماكێر(پرۆژەی خزمەتگوزای بیمەی ئۆباما) گرت (هەڵبەت بۆ ڕازیکردنی ئەو بەشە لە لایەنگرانی ناڕازییان). سەرباری هەموو ئەمانەش دەرکەوتنی سڕڕی سڕینەوەی ٣٣هەزار ئیمەیل لە ئیمەیلەکەی کلینتۆن و ئەو زەبرە جەرگبڕەی جیمز کۆمی سەرۆکی ئێف بی ئای بە نووسینی ئەو نامە بەناوبانگەی بۆ نوێنەرانی کۆنگرە، پشتی هیلاری لە عەرزدا.\nکۆماری ئیسلامی و ترامپ\nبەپێچەوانەی لێدوانی بەرپرسانی باڵای ئێران لە خامنەیی و ڕوحانی و زەریفەوە بگرە تا شەمعخانی و موتەهەری و ... کە تێدەکۆشن وا بنوێنن کە تاران لە بردنەوەی ترامپ نیگەران نییە و پێیان وانییە کە ئێران دەکەوێتە بەر مەترسییەوە، ڕێک ئێران و تاران دەکەونە بەر مەترسییەوە. لەو باوەڕەشدا نیم کە سەرۆک کۆماری ئەمریکا دەسەڵاتێکی ئەوتۆی نەبێت(هەندێک دەڵێن لە سیستمی سیاسی ئەمریکا تەنیا ١٠٪ کۆی دەسەڵاتی ئەو وڵاتەی لە دەست دایە). وەک چۆن لانیکەم لە دوو دەوڵەتی پێشووی ئەمریکا بە سەرۆکایەتی جۆرج بووش و باراک ئۆباما دوو ڕووکاری زۆر جیاوازمان لە سیاسەتی ناوخۆیی و دەرەکی ئەمریکا ئەزموون کرد.\nکۆماری ئیسلامی کە پشتی لەژێر باری گەمارۆ ئابوورییەکان چەماوە و کەوتە سەر ئەژنۆ و ڕازی بوو بەگەڕانەوە بۆسەر مێزی گفتوگۆکان، بەو بەرجامەی ئۆباما هەستاوە و لانیکەم لەسەر وەرەقە باجی گەورەی لە ئەمریکا ستاند. ترامپ لە کەمپینی هەڵبژاردنەکانیدا چەندین جار "بەرجام"ی بە یەکێک لە خراپترین ڕێکەوتنەکانی مێژوو وەسفکردووە باسی لە هەڵوەشاندنەوەی ئەو ڕێکەوتننامە ناوکییەکەی لەگەڵ ئێران کردووە. هەڵبەت دەبێ چاوەڕوان بین تا ئەو کاتەی سیاسەتی ترامپ بەرامبەر بە کۆماری ئیسلامی ئێران و ئەندامانی کابینەکەی بە ڕەسمی دەستنیشان دەکرێن. ترامپ بیزینسمەن و میلیاردێرێکی بەناوبانگە، دەڵێن سازان لەگەڵ بازرگان و تاجر ئاسانە، بەڵام پێم وایە مانگی هەنگوینی ئێران و ئەمریکا کۆتایی پێدێت.\nباڵی توندڕەوی کۆماری ئیسلامی و سپای پاسداران لەوەی کە ترامپ خاڵی بەهێزی ڕووحانی و تیمەکەی واتە "بەرجام"ی کردۆتە ئامانج خۆشحاڵن، بەو واتایەی کە تەنیا دەسکەوتێک کە ڕووحانی خۆی پێ ئازا دەکاتەوە ڕیسەکەی لێ دەبێتەوە خوری و لە هەڵبژاردنەکانی داهاتووی ئێراندا دەتوانن بەدژی بەکاری بێنن. بەڵام ترسی ئەوەشیان لێنیشتووە هەڵوێستی سەرۆکی تازەی ئەمریکا لە ناوچەکە و بەتایبەتی لە سوریا و لوبنان چیدەبێت و لە کێشەی ئیسرائیل و فەلەستین لەکوێدا دەوەستێتەوە. ئەوەی لەماوەی هەشت ساڵی ڕابوردوودا بینیمان ئۆبامایەکی نەرمەلیقە بوو بەرامبەر بە ئێرانێکی زێدەخوازی ئاژاوەگێڕ بۆ سووکە مەرحەباییەک و بە وتەی خۆی "ئاسایی کردنەوەی پێوەندییەکان پاش سی ساڵ" زۆر بە ئەنقەست و بە مەبەست پشتی لە خۆپیشاندانە میلیۆنییەکانی تاران و بزووتنەوەی ئیعترازی بەرحەقی خەڵکی ئێران کرد. ئێرانێکی دیکتاتۆری تۆتالیتار لەناوخۆ کە هەموو ناوچەکەی تووشی قەیران و کێشمەکێش کردووە و باجی گەورەی لە ئەمریکا ستاندووە لە بەرامبەردا ترامپێک کە سیاسەتە دەرەکییەکانی ئۆباما بە "کارەسات" و ڕێکەوتنە ناوکییەکەی لەگەڵ ئێران بە خراپترین ڕێکەوتن لە مێژوودا وەسف دەکات. ئەمانە هەموو ئاماژەن بۆ پێوەندییەکی نادۆستانە لە داهاتوودا لە نێوان تاران و واشینگتۆن.\nکوردی ڕۆژهەڵات و ترامپ\nلە ئێستادا لەنێو ئەم گرمە و هەرایەی کە لەهەرکام لە پارچەکانی کوردستان لە ئارادایە و هەر پارچە و سەرقاڵە بە پرس و دۆزی تایبەتی خۆیان لە وڵاتانەی پێیانەوە لکێنراون، ئەوە تەنیا کوردی ڕۆژهەڵاتە کە بە ئەنقەست و بەمەبەست پرسەکەی پشت گوێ خراوە، پشتگیری نەکراوە و تەنانەت بەشێکی بەرچاو لە چالاکان و خەڵکی ئەو پارچەیە بوونە سووتەمەنی ململانێی نێوخۆیی و دەرەکی و بە سیاهی لەشکەری هەر کام لە پارچەکانی دیکە. ئەگەرچی تا سەر ئێسقال باوەڕم بە پشتگیری پرسی کورد لە پارچەکانی دیکەی کوردستان هەیە _و ڕۆژهەڵات لەوبارەوە کەمی نەکردووە_ و لە ئێستاشدا هەر پارچەو بەپێی پێویست هێزی بۆ چارەسەری دۆز و دۆخەکەی خۆی هەیە و لە کاتێکدا کە بزووتنەوەی ڕۆژهەڵات خۆی پێویستی بە وزە و هێزی ڕۆڵەکانی خۆیەتی، نەگونجاوە ئەو هێزانە زانراو و نەزانراو سەراولێژی پارچەکانی دیکەی کوردستان ببنەوە. لە کەس شاراوە نییە کە کۆماری ئیسلامی لەمێژساڵە لە هەوڵی کاناڵیزەکردنی هەستی کوردایەتی و شۆڕشگێڕی کوردەکانی ئێرانە بۆ دەرەوەی سنوورەکانی خۆی و لەم چەند ساڵەی دواییدا چەند ئەوندەی کردۆتەوە. لەژێر زۆرناو و بە زۆر پیلان هەوڵی سڕینەوەی شوناسی ڕۆژهەڵاتیبوونی کوردەکانی ڕۆژهەڵات دراوە بە ئەنقەست و بە مەبەست. بەڵام خاڵی جێی دڵخۆشی کۆکی و تەبایی بەشێکی زۆری هێزە سیاسییەکانی کوردستانی ڕۆژهەڵاتە لەسەر "ڕۆژهەڵات تەوەری". بە باوەڕمەندی بە ڕۆژهەڵات تەوەری کە هێز و لایەن و کەسایەتی و خەڵکی ڕۆژهەڵات بە ئاگایی و وریاییەوە بەرامبەر بە بەرژەوەندییەکانی ڕۆژهەڵات دەکرێت لە دۆخە ناوچەیی و جیهانییەکان کەڵک وەربگیرێت.\nبوون بە سەرۆک کۆماری ترامپ لە ئەمریکا یان هەر ڕووداوێکی دیکە لە جیهان و ناوچەکە، پێویستە لە گۆشە نیگای بەرژەوەندی ڕۆژهەڵات تەوەرییەوە سەیر بکرێت. چارڵی چاپلێن وتەیەکی هەیە دەڵێ: "هیچ کەس بە قەت خودی کەسەکە بەرپرس نییە لە سەرنەکەوتنەکانی خۆی" و ئەمەش بۆ کوردی ڕۆژهەڵات ڕاستە. لە تاقەتی ئەم وتارە بەدەرە باسکردن لە دۆخی یەک دەیەی ڕابوردووی جیهان و ناوچەکە و ناوخۆیی خودی ماڵی کوردی ڕۆژهەڵات بۆ ئەم دۆخەی کە ئێستا تێیدایە، بەڵام فاکتەری دەرەکی زۆر بەهێزتر بووە و کاریگەریشی زۆرتر بووە لەسەر دۆخەکە لەچاو ویست و ئیرادە ڕۆژهەڵاتییەکان. لە ئێستادا جێی خۆیەتی کە هێزە و لایەن سیاسییەکانی کوردستانی ڕۆژهەڵات بەتەبایی و ڕەباییەکی زۆرترەوە بەرامبەر بەدۆزی کورد لە ڕۆژهەڵات و بە هەست بە بەرپرسایەتییەکی مێژووی کە لەسەر شانیانە بتوانن لەو هەلانەی کە بۆی دەرەخسێت کەڵک وەربگرێت. ڕاستە بای گوڕانکارییەکان وای نەکردووە خەبات لە ڕۆژهەڵات بەرچاو بکەوێت و هەموو دنیا پێی بزانێت و پشتیوانی لێبکات، بەڵام هاکا شنەی بووژاندنەوەی ژیلەمۆی شۆڕش هەڵیکرد، ئەی کوردی ڕۆژهەڵات دەبێت ئامادەی ئەو کات و ساتە بێت یان نا؟\nئەوندەی ڕاوێژکاران و بەربژێرەکانی ترامپ بۆ پێکهێنانی کابینەکەی و بەتایبەتی پۆست و وەزارەتخانە هەستیارەکانی بەرچاو دەکەوێت، هیوایەک بۆ ئاساییبوونەوەی پێوەندییەکانی ئێران و ئەمریکا نییە. ئاساییبوونەوە مەبەستم دەست لێهەڵگرتنی ڕۆژئاوا لە بەدواداچوون و پشتگیری لە پرسی پێشێلکارییەکانی مافی مرۆڤ لە ئێران. ناڵێم کورد و هەموو کوردی ڕۆژهەڵات هەموو هێلکەکانی بخاتە سەبەتەی ترامپ و توورەکەی بۆ هەڵبدوورێت، بەڵام هەوڵ بدات لەو دەرفەتە کەڵکوەربگرێت بۆ ڕاکێشانی پشتیوانی بۆ پرسە بەرحەق و ڕەواکەی خۆی.\nئەوەی دادی ڕۆژهەڵات و بزووتنەوەکەی دەدات یەکگرتوویی زۆرتری نێوان حیزب و لایەن سیاسییەکانییەتی. بەپێچەوانەی ئەو ئاستە ڕاگەیەنراوەی کە دەبیسترێ، هێزە ڕۆژهەڵاتییەکان ئەوندە دوور و دژبە یەکتر نین، بەڵام دۆخ و قۆناغەکە وا دەخوازێ زۆر لەوە زیاتر لەگەڵ یەکتر تەبا و ڕەبا بن. پێکهێنانی بەرە یان پلاتفۆرمی هاوبەشی لانیکەمی، هاوپەیمانی یان هەر شتێکی دیکە کە دەرخەر و نوێنەری ویست و ئیرادەی خەڵکی ڕۆژهەڵات بێ، بە هەر ناو و سەردێڕێک بە دوور لە کای کۆن بەباکردن دوو کاریگەری زۆر گەورەی بەسوودی بۆ بزووتنەوەکەی دەبێت: یەکەم، بۆ خەڵکی ڕۆژهەڵات و بەتایبەتی جەماوەری بەرینی حیزبە سیاسییەکان ورە و ئیلهامبەخش دەبێت، بە سوودە بۆ گۆڕ و تینبەخشین بە بزووتنەوە کۆمەڵایەتییەکان، بە ڕاگەیاندن و هێزی پێشمەرگە و... دووەم بۆ ڕاکێشان و دەستەبەرکردنی پشتیوانی نێونەتەوەیی بۆ پرسی کورد لە کوردستانی ڕۆژهەڵات. ئامادەیی یان پێکهێنانی لێژنە یان هەیئەتێکی هابەشی بزووتنەوەی ڕۆژهەڵات لە دیدار و چاوپێکەوتنە نێونەتەوەییەکان سەنگ و قورسایی کوردی ڕۆژهەڵات لای دۆست و دوژمن چەند ئەوندەی ئێستا دەکات.\nئەنجامی هەڵبژاردنەکانی ئەمریکا هەرچییەک ببووایە، ترامپ نا و هیلاری کلینتۆن بیبردبایەتەوە کورد و ئەرکی کورد و بەتایبەتیتر کوردی ڕۆژهەڵات نەدەبوو و ناشبێ دژایەتی ئەم یان ئەو کاندید و حیزبێکی ئەمریکایی بێت. ساڵی ٢٠٠٣ بۆ یەکەمجار لە مێژوودا کورد بە وریاییەوە لە باشوور لەگەڵ لایەنی براوەی شەڕ هاوبەرژەوند بوو، یان باشتر بڵێین بەرژەوەندییەکانی خۆی لەگەڵ بەرژەوەندییەکانی ڕۆژئاوا و لە سەروو هەموویانەوە ئەمریکا ڕێکخست و دەسکەوتی گەورە و مێژووییشی بۆ خۆی تۆمارکرد.\nئێستاش و لە داهاتووشدا کورد و کوردی ڕۆژهەڵات دەبێ وریا بێت کە خاوەن بەرژەوەندییەکی تایبەتی خۆیەتی و دەکرێت هاوتەریب بێت لەگەڵ ئەم وڵات و یان ئەو وڵات. ئاسۆی دەستەبەربوونی پشتگیر و پشتیوان بۆ بزووتنەوەی کوردی ڕۆژهەڵات زۆرترە و پێدەچێت گوێی بیستن بۆ خواست و داواکارییەکانی زۆرتر بێت، حەق وایە چالاکان و سیاسییەکان و لە سەروو هەموویانەوە حیزب و لایەنە سیاسییەکان ئەم دۆخە بخوێننەوە و پلان و بەرنامەی گونجاویان بێت بۆ قۆستنەوەی.\nئه‌م بابه‌ته 7996 جار خوێنراوه‌ته‌وه


باشوور/ئامارەکان باس لە زیاد بوونی حاڵەتەکانی توندووتیژی بۆ سەر ژنان دەکات - كۆمه‌ڵه‌ی مافی مرۆڤی کوردستان\nباشوور/ئامارەکان باس لە زیاد بوونی حاڵەتەکانی توندووتیژی بۆ سەر ژنان دەکات\nبەڕێوەبەرایەتی گشتی بەرەنگاربوونەوەی تووندووتیژی دژ بە ژنان ئامارێکی نوێی لە سەر ڕێژەی تووندووتیژی بۆ سەر ژنان بڵاو کردەوە.\nبە پێی ئاماری بەڕێوەبەرایەتی گشتی بەرەنگاربوونەوەی تووندووتیژی دژ بە ژنان لە سەرەتای ساڵی نوێی زایینی تا ئێستا کوشتنی ژنان پێنج جار و خۆکوشتن حەوت جار و سووتاندنی ژنان سی وشەش جار و خۆسووتاندنی ژنان دوازدە جار تۆمار کراوە.\nهەروەها ۱۴۴۶ جار سکاڵا بە هۆی تووندووتیژی بۆ سەر ژنان و ۲۶ جار پەلاماری تووندووتیژی سێکسی ڕێپۆرت کراون، کە سەرجەم ۱۵۳۲ جار تووندووتیژی دژی ژنان ئەنجام دراوە.\nجێگای سرنجە کە، هەولێر و ڕاپەرین بۆ کوشتنی ژنان لە پلەی یەکەم و سلێمانی بۆ خۆکوشتن و خۆسووتاندن و سووتاندن و هەروەها تووندووتیژی سێکسی لە پلەی یەکەم دایە.\nهەروەها لە ئامارەکەدا ئاماژە بەوەش کراوە، کە ڕێژەی تووندووتیژی ئەمساڵ بە بەراوود دەگەل دوو مانگی سەرەتای ساڵی پێش زیادی کردووە.\n← بێ بەری کردنی بەندکراوێکی سیاسی کورد لە خزمەتگوزاری تەندروستی\nبڕیاری دەسبەسەری هونەرمەندی کورد لەلایەن دەوڵەتی تورکیاوە →


له‌لایه‌ن: - ئیلهام ئەنوەر - به‌روار: 2022-01-21-22:30:00 - کۆدی بابەت: 7658\nڕەشبینی (بە ئینگلیزی: Pessimism)، تێڕوانینێکە کە تێیدا بارودۆخ بەرەو خراپی دەچێت و ئارەزووەکانی کەسێک بەدی نایەت، لەم تێڕوانینەدا، سەختییەکانی ژیان بەسەر خۆشی و شادییەکانی ژیاندا زاڵن، تا ئێستا بووە بەهۆی تێڕوانینی ڕەشبینانەت بۆ هەندێک کەس و هەندێک شت لە خۆت دڵگران بیت و بتەوێت کە بە جۆرێکی تر سەیریان بکەیت؟ ئەگەر ئەم هەستە جوانەت بۆ دروست بووە، ئەم بابەتە دەتوانێت زیاتر یارمەتیت بدات کە لەو ڕەشبینییە ڕزگارت ببێت و ئاسوودەتر بژیت:\nڕێگاکانی ڕزگاربوون لە ڕەشبینی\n• ئەوە بزانە کە لە چی کاتێکدا توشی بیرکردنەوەی نەرێنی دەبیت، ڕەنگە کاتێک کە ماندوو، برسیت یان کاتێک فشاری کاری زۆرت لەسەرە، بیرکردنەوەکانت بگۆڕێت، کۆنتڕۆڵکردنی بیرکردنەوەی نەرێنی یارمەتیت دەدات هۆکارەکەی بزانیت، ئەمەش یارمەتیت دەدات لە کۆتڕۆڵکردنی خۆتدا.\n• زیاتر پەیوەندیت لەگەڵ ئەو کەسانە هەبێت کە هانت نادەن بۆ ڕەشبینی.\n• سزا دابنێ بۆ ڕەشبینییەکانت بۆ نموونە دەتوانیت بگەڕێیتەوە بۆلای ئەو کەسەی ڕەشبینیت بەرانبەر کردووە و داوای لێبوردنی لێ بکەیت.\n• ڕستەی ئەرێنی زۆر بەکاربهێنە. بۆ نموونە، من هەمووانم زۆر خۆشدەوێت، من گەشبینم.\n• ئامانجە گەورەکان دابەش بکە بۆ ئامانجی بچووکتر، تاوەکوو کاری زۆر فشاری زۆرت بۆ نەهێنێت، بە گەیشتن بە هەر ئامانجێکی بچووک، پێشکەوتنێکی خۆت دەبینیت، ئەمەش وزەت پێ دەدات بۆ ئەنجامدانی کارەکانی دواتر و ئەو ڕووداوانەی کە بڕیارە لە داهاتوودا ڕووبدەن بە جۆش و خرۆشەوە چاوڕێ دەکەیت.\n• واز لەوە بهێنە بەدوای کەموکوڕییەکانی خۆتدا بگەڕێیت.\n• خۆت لەگەڵ بارودۆخدا بگونجێنە.\n• پێش ئەوەی شتێک بڵێیت بیربکەوە، خۆت ناچار بکە بۆ ماوەی چەند ڕۆژێک هیچ قسەیەکی نەرێنی نەکەیت، ئەمە بکە بە خوویەک لای خۆت و هەوڵ بدە زیاتر نرخی خۆت و کەسانی چواردەورت بزانیت و قبوڵیان بکەیت.\n• تێڕوانینت بگۆڕە و یارمەتی کەسانی نیازمەند بدە چونکە ئەمە یارمەتیت دەدات لایەنە ئەرێنییەکانی ژیانت باشتر ببینیت.\n• دوور بکەوە لە کەسانی ڕەشبین چونکە دەکرێت بوونی ئەم کەسانە کاریگەریت لێ بکات.\n• بەهێز بە بزانە چی بۆ ژیانی تۆ باش و پێویستە و توانا و لێهاتووییەکانی خۆت بزانە.\n• لە شوێنێک کە زانیت پێویستت بە یارمەتییە و کەسێک دەتوانێت یارمەتیت بدات داوای یارمەتی بکە.\n• دوور بە لە گوێگرتن لە قسەو قسەڵۆک.\n• شەڕ لەگەڵ بیرکردنەوە نەرێنییەکانت بکە هەمیشە بیر لە بابەتی ئەرێنی بکەوە.\n• ژیان ئەوەندە بە قورسی مەگرە بۆ خۆت و خێزانەکەت.\n• بڕوابوون بە خودا و پشت بەستن پێی. هیچ کات خودا لەبیر مەکە!\nبابه‌ته په‌یوه‌ندیداره‌كان به : ژیان بەبێ ڕەشبینی


تێچوونا 6 ده‌مژمێرێن گه‌شتێ 95 هزار دولارن. – مالپه‌رێ خابير\nسەرەتا / به‌شێن مالپه‌ری / ئابوری / تێچوونا 6 ده‌مژمێرێن گه‌شتێ 95 هزار دولارن.\nأ.ن 2018-11-03\tئابوری لابردنی بۆچوون 69 بینین\nل دویڤ داتایێن فه‌رمی یێن نوی، هه‌ڤژینا سه‌رۆكێ ئه‌مریكا میلانیا تره‌مب ب قه‌باره‌یێ 95 هزار دولاران بارگرانی ئێخسته سه‌ر ملێن به‌خشه‌رێن باجێ پشتی شه‌ش ده‌مژمێران سه‌ره‌دانا قاهیره پایته‌ختێ مسرێ كری ل ئوكتوبه‌را بوری.\nداتایان ئاشكراكر كو كارگێرییا ئه‌مریكا ئه‌ڤ مه‌بله‌غه دا داكو تێچوویێن ڤه‌مانا میلانیایێ ل هوتێلا “سمیرامیس ئینته‌ركونتێنتال قاهیره” كه‌ڤه‌ر بكت، هه‌ر چه‌نده خانما ئێكێ یا ئه‌مریكا شه‌ڤه‌كا ب تمامی ژی نه‌ما ل هوتێلێ.\nوه‌زاراه‌تا ده‌رڤه یا ئه‌مریكا ب رێكا سه‌فاره‌تا خوه ل قاهیره ئه‌ڤ تێچوونه ب شێوه‌یێ پێشده‌م ل سێپتێمبه‌را بوری دان.\nمالپه‌رێ هوتێلێ رۆهنكرن كو تێچوونا كرێكرنا ژووره‌كا ئاسایێ ل رۆژێن پێنجشه‌م و ئه‌ینیێ 164 دولارن، و تێچوونا ستودیویێن شه‌ڤێ ژ 224 دولاران ده‌سپێدكت، و بهایێ ستودیویێ ل كه‌رتێ بزنسمه‌نان 609 دولارن بۆ ئێك شه‌ڤ.\nمیلانیایێ ل ئوكتوبه‌را بوری گه‌شته‌كا ئه‌فریقی ئه‌نجامدا كو تێدا سه‌ره‌دانا گانا و مه‌لاوی و كینیا و مسرێ كر.\nل ده‌مێ گه‌شتێ دا ل قاهیره، سه‌ره‌دانا هه‌ره‌مێن جیزه و موزه‌خانا مسرێ و سه‌رۆكێ وێ و هه‌ڤژینا وی ل قه‌سرا ئیتحادی كر.\nدواتر په‌رله‌مانتاره‌كێ موسل: نه‌دادپه‌روه‌یه‌كا زه‌ق و ئاشكه‌را ل خه‌لكێ نه‌ینه‌وا هاتییه كرن د بودجه‌یا پارێزگه‌هاندا.\nدواتر بۆ ئێكه‌م جار دمێژوویێ دا رۆسیا نه‌شیا كاپتنه‌كێ بهنێرته ئه‌سمانی.


شەممە٥ - ڕێبەندان - ١٣٩٨٠٩:٥٦\nSaturday25 - 01 - 202007:26\nبەشداری شاندێکی یەکیەتیی لاوان لە سێمینارێک دەربارەی ئاڵای کوردستان\nبەشداری شاندێکی یەکیەتیی لاوان لە سێمینارێک دەربارەی ئاڵای کوردستان.\nشاندێکی یەکیەتیی لاوانی دێموکراتی کوردستانی ئێران، بەشداری لە سێمینارێکدا سەبارەت بە ئاڵای کوردستان کرد.\nلاوان میدیا: ڕۆژی یەکشەممە ۱٥ی دێسامبری ۲٠۱۹ی زایینی، شاندێکی یەکیەتیی لاوان بەشداریکرد لە سێمینارێک لە شاری برێمێنی وڵاتی ئاڵمان کە لەمەڕ ئاڵای کوردستان بۆ بەڕێز "عومەر ئایدین" مێژوونووسی کورد لەلایەن هێزە سیاسییەکانی کوردستانەوە لە شاری برێمێن پێکهێنرابوو.\nسەرەتای سێمینارەکە بە ڕاگرتنی خولەکێک بێدەنگی بۆ ڕێزگرتن لە شەهیدانی کورد و کوردستان دەستیپێکرد.\nدواتر بەڕێز "عومەر ئایدین" سێمینارەکەی خۆی دەستپێکرد، کە ناوبراو لە باسەکەییدا ئاماژەی بە مێژووی دروستبوونی ئاڵای کوردستان کرد و لە کۆتاییدا ئامادەبووانی سێمینارەکە پرسیار و تێبینییەکانیان دەربارەی بابەتی سێمینارەکە ئاڕاستەکرد.\nکۆمیتەی بێلژیکی یەکیەتیی لاوان یادی ۱٦ سەرماوەزی بەرزڕاگرت\n09 دێسامبر 2019\nدواین نوێکردنەوە 09 دێسامبر 2019\nکۆمیتەی بێلژیکی یەکیەتیی لاوان یادی ۱٦ سەرماوەزی بەرزڕاگرت.\nکۆمیتەی بێلژیکی یەکیەتیی لاوانی دێموکراتی کوردستانی ئێران، بەبۆنەی ۱٦ سەرماوەزە ڕۆژی کەمئەندامانی حیزبەوە مەراسیمێکی ڕێزلێنانی بۆ پۆلێک لە کەمئەندامانی نێو شۆڕش پێکهێنا.\nلاوان میدیا: ڕۆژی ۱٦ سەرماوەزی ۱۳۹۸ی هەتاوی، کۆمیتەی بێلژیکی یەکیەتیی لاوان مەراسیمێکی بۆ ڕێزلێنان لە خەبات و تێکۆشانی پۆلێک لە کەمئەندامانی نێو شۆڕش پێکهێنا.\nسەرەتای مەراسیمێکە بە سروودی نەتەوەیی " ئەی ڕەقیب" دەستیپێکرد، دواتر خولەکێک بێدەنگی بۆ ڕێزگرتن لە شەهیدانی کورد و کوردستان ڕاگەیەندرا.\nپاشان هاوڕێ "هەڵۆ حەبیبی" بەرپرسی کۆمیتەی یەکیەتیی لاوان لە بێلژیک بەخێرهاتنی ئامادەبووانی کرد، دواتر هاوڕێ" مامۆستا بەها ئیبراهیمی" بەرپرسی کۆمیتەی حیزبی دێموکرات لە وڵاتی بێلژیک وتارێکی سەبارەت بە ڕۆژی ۱٦ سەرماوەز پێشکەش کرد.\nلە بڕگەی کۆتایی مەراسیمەکە لەوحی ڕێزلێنان بەخشرایە پۆلێک لە کەمئەندامانی حیزب بەمەبەستی نیشاندانی ئەمەگناسی لە خەبات و تێکۆشانیان.\nکۆمیتەی دانمارکی یەکیەتیی لاوان سێمینارێکی بەڕێوەبرد\n08 دێسامبر 2019\nدواین نوێکردنەوە 08 دێسامبر 2019\nکۆمیتەی دانمارکی یەکیەتیی لاوان سێمینارێکی بەڕێوەبرد.\nکۆمیتەی دانمارکی یەکیەتیی لاوانی دێموکراتی کوردستانی ئێران، سێمینارێکی بۆ ئەندامانی خۆی لە شاری ئاڵبۆڕگ پێکهێنا.\nلاوان میدیا: ڕۆژی ۱ی دێسامبری ۲٠۱۹ی زایینی، کۆمیتەی یەکیەتیی لاوان لە شاری ئاڵبۆڕگ سێمینارێکی سەبارەت بە " کۆنتڕۆڵی کۆمەڵایەتی" بۆ نووسەر و ڕۆژنامەوان بەڕێز " دێنیز بەرخۆدان سێرینجی" بەڕێوەبرد.\nناوبراو لە باسەکەیدا تیشکی خستەسەر جیاوازییەکانی شێوازی پەروەردەی خێزانی لە نێوان کۆمەڵگەی کوردی و ڕۆژئاواییدا،\nبەشدارانی سێمینارەکە بە ڕاوبۆچوون و تێبینییەکانیان باسەکەیان دەوڵەمەندترکرد و لە کۆتایی سێمینارەکەدا لە لایەن کۆمیتەی دانمارکەوە چەپکەگوڵێک بۆ ڕێزگرتن لە بەڕێز "دێنیز بەرخۆدان سێرینجی" پێشکەشکرا.\nکۆمیتەی نۆروێژی یەکیەتیی لاوان بەشداری لە خۆپیشاندانێکدا کرد\n02 دێسامبر 2019\nدواین نوێکردنەوە 02 دێسامبر 2019\nکۆمیتەی نۆروێژی یەکیەتیی لاوان بەشداری لە خۆپیشاندانێکدا کرد.\nکۆمیتەی یەکیەتیی لاوانی دێموکراتی کوردستانی ئێران، لە وڵاتی نۆروێژ بەشداریکرد لە خۆپیشاندانێک کە بۆ پشتیوانی لە خەڵکی کوردستان،کاتالۆنیا و شیلی پێکهاتبوو.\nلاوان میدیا:ڕۆژی ۳٠ نۆڤامبری ۲٠۱۹ی زایینی، خۆپیشاندانێکی بەرین لە ئۆسلۆی پایتەختی وڵاتی نۆروێژ بە مەبەستی پشتیوانی لە خەڵکی زوڵملێکراوی کوردستان،کاتالۆنیا و شیلی بەڕێوەچوو کە کۆمیتەی نۆروێژی یەکیەتیی لاوان یەکێک لە لایەنە ڕێکخەرەکانی ئەم گردبوونەوەیە بوو و هاوکات ئەندامانی یەکیەتیی لاوان بەشدارییەکی چالاکانەیان لەم خۆپیشاندانەدا هەبوو.\nئەم گردبوونەوە جەماوەرییە بە هاوبەشی چەندین ڕێکخراوی تایبەت بە لاوان بەڕێوەچوو کە لە وڵاتی نۆروێژ چالاکن کە بریتیبوون لە:\nLag - Latin-Amerika\nCabildo Abierto Oslo\nیەکیەتیی لاوان و کۆمیتەی سوئیسی حیزبی دێموکرات سێمینارێکیان بەڕێوەبرد.\nکۆمیتەی یەکیەتیی لاوانی دێموکراتی کوردستانی ئێران، بە هاوبەشی لەگەڵ کۆمیتەی سوئیسی حیزبی دێموکرات سێمینارێکیان پێکهێنا.\nلاوان میدیا: ڕێکەوتی ۱۷ نۆڤامبری ۲٠۱۹ی زایینی،کۆمیتەی سوئیسی یەکیەتیی لاوان بە هاوبەشی لەگەڵ کۆمیتەی حیزبی دێموکرات لەو وڵاتە سێمینارێکی بۆ بەڕێزان "ئەنوەر بردیا" و " سەربەست ئورمیە" لەسەر " ڕۆڵی حیزبەکان لە نێو خەڵکی ئێراندا " بەڕێوەبرد.\nسەرەتای سێمینارەکە بە سروودی نەتەوەی "ئەی ڕەقیب " دەستیپێکرد پاشان خولەکێک بێدەنگی بۆ ڕێزگرتن لە شەهیدانی کورد و کوردستان ڕاگەیەندرا.\nپاشان بەشی یەکەمی سێمینارەکە بە وتەکانی بەڕێز " ئەنوەر بردیا" بەرپرسی کۆمیتەی سوئیس دەستیپێکرد، ناوبراو لە باسەکەیدا ئاماژەی بە ڕۆڵی حیزبەکانی کوردستان و بەتایبەتی ڕۆڵی لاوان لە وەدیهێنانی ئامانجە سیاسی و کۆمەڵایەتییەکانی نەتەوەی کورد کرد و دواتر بەڕێز " سەربەست ئورمیە" جێگری سکرتێری پێشووی یەکیەتیی خوێندکارانی دێموکراتی کوردستانی ئێران، لە ڕێگەی سکایپەوە درێژەی بە باسەکەدا لە چوارچێوەی مژاری سێمینارەکە.\nپەڕەى 1 لەکۆى 18 پەڕەدا


هەرچەند ناوی سۆفی و سۆفیگەرێتی و تەریقەت و تەكیە و دەروێشی بێتە كایەوە؛ ناڕوونی و تێكەڵ و پێكەڵییەك لە لای هەندێك لە خەڵكی دروست دەبێت. لە سەرەتادا پێویستە جەخت لەسەر ئەو ڕاستیە بكەینەوە كە سۆفیگەری لە مێژوودا لە قەوارەیەكی فەلسەفیدا بەرجەستە بووە. بە ڕادەیەك بۆمان هەیە بڵێین كە فەلسەفەی سۆفیگەرێتی هیچ پەیوەندییەكی ـ نە لە دوور و نە لە نزیك ـ بە تەكیە و تەریقەت و دەروێشیەوە نییە. لە كاتێكدا سۆفیگەری بە مانا فەلسەفیەكەی بە ڕادەی یەكەم ئاوێتەبوونە لەگەڵ خوای پەروەردگاردا. بەڵام تەریقەت بریتیە لە تەكیە و تەپڵ و دەف و حەلقەی زیكر و جەزبەی دەروێشی.\nلاپەڕەكانی مێژوو دەریدەخەن كە فەلسەفەی سۆفیگەرێتی بە هەموو بەشەكانیەوە لەگەڵ تەریقەتیشدا نە لە سەردەمی پێغەمبەر و نە لە سەردەمی خەلیفەكانی ڕاشدیدا وجودیان نەبووە. تەنانەت لەو سەردەمانەیشدا تەزبیحی دەستیش نەبووە بەو ڕادەیەی صەحابە بۆ هەزاران جار بڵێن: "ئەڵڵا.. ئەڵڵا..". بەڵكو صەحابە و یاوەرانی پێغەمبەر لە مشووری غەزەوات و بڵاوكردنەوەی ئایینی ئیسلامدا بوون. لە قورئاندا كە دەڵێ "اژكروا اللهَ قیاما وقعودا" مانای حەلقەی زیكر ناگەیەنێت، بەڵكو مانای یادكردنەوەی هەمیشەیی خوا دەبەخشێت.\nساڵانی زوو شێخانی تەریقەت بەزۆری ڕیشیان نەدەهێشتەوە بەڵكو بەتەنیا دەروێش و موریدەكان قژی سەریان درێژ دەكرد. هەندێك جاریش چەند پیرە پیاوێك بە ناوی دێوانە و مامەسۆفی خاوەنی سەر و ڕیشی سپی بوون. كاتی خۆی ئافرەتێك بۆی گێڕامەوە و وتی ساڵانێكی زوو لە شێخ (س)ـم پرسی و وتم: زانیومانە مانای شێخ و خەلیفە و دەروێش چیە، ئەی گوایە مانای دێوانە چی دەگەیەنێت؟ ئەو ئافرەتە بۆی گێڕامەوە و وتی شێخ بەو پرسیارەم سەرسام بوو و پێكەنی و لە وەڵامدا وتی: لە ڕاستیدا ئەو جۆرە كەسانە لە بنەڕەتدا كەم‌عەقڵن و كاتێكیش تەریقەت وەردەگرن؛ خراپتر دەبن و ئەوسایش خەڵكی پێیان دەیەژن دێوانە! لە زمانی هیندی و فارسیشدا وشەی "دیڤانە" بە مانای شێت دێت. بەو مانایەی كە دێو و درنج عەقڵی ئەو شێت و دێوانانەی شێواندووە. پێش سەرهەڵدانی ئایینی زەردەشتی دێوپەرستی لە ئارادا بووە. زەردەشت دێوپەرستیی قەدەغە كرد و ناوی نا (دەێڤە یەسنا) و داوای كرد (مەزدا یەسنا) یانی ڕاستی پەرستی پەیڕەو بكرێت. بەڵام سەرەڕای قەدەخەكردنیشی دێوپەرستی هەر مایەوە. یاقوتی حەمەوی نزیك بە شاری موسڵ ناوی چیای (داسن) دەبات كە بەشێك بووە لە چیای مەقلوب. هەر لە كۆنیشەوە بە ئێزیدیەكان دەوترێت "داسنی". مێژوونووس تۆفیق وەهبی باوەڕی وەهایە كە وشەی "داسنی" لە وشەی "دەێڤە یەسنا"ی بە واتای دێوپەرستیەوە داتاشراوە، بەو پێیەی كە ئێستا بیرۆكەی دێو نەماوە و ناوی مەلەك تاوس جێی گرتۆتەوە(1).\nشاعیر (ئەخۆل) لە هەڵبەستی "شەرتە تا ڕۆژی حەشر" باسی دێوانەی كردوە و دەڵێ:\nشەرتە وەك دێوانە كەشكۆڵ و عەسایەك هەڵگرم\nبیخەمە لاوە بە جارێ عیززەتی نەفس و ویقار\nلەم شیعرەدا باسی كەشكۆڵ كراوە كە بەزۆری كەسانی زاهید و دێوانەی تەركەدنیا هەڵیان‌دەگرت، بریتی بوو لە دەورییەكی قووڵی لە تەختە و دار دروست‌كراو، سۆفی و دێوانە بە قەدی خۆیانەوەیان دەبەست و خۆراك و ئاویان تێ‌دەكرد و بەكاریان دەهێنا. لە سەردەمانی كۆندا باو بوو كە هەندێك كەسان بە ناوی زاهید و تەركەدنیاوە، لەنێو ئەشكەوتەكاندا خەڵوەتكێشییان دەكرد و دوور لە ژاوەژاوی كۆمەڵگا بەتەنیا ژیانیان بەسەردەبرد.\nتەنانەت لە سەردەمانی كۆندا بانگەشەی ئەوە هەبوو گوایە هەندێك جار كەسانی ئەولیای پڕ لە كەشف و كەڕامەت لەو دەشت و تەلانانەدا دەبن بە گیانلەبەری ئاسكە و دەلەوەڕن.. بۆیە لەو سەردەمانانەدا وەها باو بوو كە خەڵكی سڵیان لە ئاسكە كوشتن دەكردەوە، نەبادە ئەو ئاسكە كوژراوە لە بنەڕەتدا پیاوچاكێك بێت! خۆزگە ئەو بیرۆكەیە لەم ڕۆژگارەی ئێمەیشدا هەر لە ئارادا بووایە، بۆ ئەوەی كەسانی ڕاوچیی دڵڕەق ئەو ئاسكە بێ‌وەی و چاو كەژاڵانەیان بەناهەق نەكوشتبایە!\nدیاردەی ڕاكردن لە كۆمەڵ و پەنابردن بۆنێو ئەشكەوتەكان لەنێو ئایین و سەردەمە جیاجیاكاندا هەردەم بوونی هەبووە. بۆ نموونە لە سەرەتای سەرهەڵدانی ئایینی مەسیحیدا و لەپێناوی سەلماندنی زیندووبوونەوە و هەڵسانەوەی سەروەری مەسیح، چەند دەقێك لە بارەی برادەرانی ئەشكەوت "ئەسحابول كەهف"ـەوە بڵاو بوونەوە. ئوسقوفی یۆنانی (ئیستیفانی ئێفێسوس) لەنێوان ساڵانی (448-450 ز.) دەقی داستانێكی نووسی بە ناوی (حەوت خەوتووەكەی ئیفسوس) تیایدا گوایە حەوت كەسی سەر بە ئایینی مەسیحی لە ترسی زەبروزەنگ و ستەمی ئیمپراتۆر (دەکیوس) كە لەنێوان ساڵانی (249-251 ز)ـدا حوكمڕانیی كردووە هەڵدێن، و بە درێژایی سێ سەد ساڵ لێی دەخەون و لە سەردەمی ئیمپراتۆر (تیۆدۆسیی دووەم)ـدا كە لەنێوان ساڵانی (408-450 ز.) حوكمڕانیی كردووە هەر حەوتیان لەو خەوە قووڵ و دوور و درێژەیان ڕادەپەڕن(2).\nلە سەردەمی پێش سەرهەڵدانی ئایینی ئیسلامدا "ئەحناف"ـەكان بڕوایان بە یەكتا پەرستی هەبوو. هەندێكیان دەچوونە نێو ئەشكەوتی حیرا "غار حرا‌و"ـەوە و خەڵوەتیان دەكرد. هەندێك لە گێڕانەوەكان وەها دەردەخەن كە عەبدولموتتەلیبی باپیری پێغەمبەر بەدرێژایی مانگی ڕەمەزان لەنێو ئەشكەوتەكەدا دەمایەوە و خۆراكی بەسەر هەژاراندا دابەش دەكرد. پاش ئەویش كەسانی وەكو (وەڕەقەی کوڕی نەوفەل) و (ئەبو ئومەییە ئیبن ئەلموغیڕە) بەدرێژایی مانگی ڕەمەزان لەنێو ئەو ئەشكەوتەدا دەمانەوە(3). ئەشکەوتی حیڕا‌و لە مەودای دوو فەرسەخ كەوتبووە باكوری شاری مەكە. پێغەمبەریش هەروەكو ئەحنافەكان لە مانگی ڕەمەزاندا چەند ڕۆژێك یاخود ئەو مانگەی لەنێو ئەو ئەشكەوتەدا بەسەر دەبرد. هەر لەنێو ئەو ئەشكەوتەیشدا وەحیی بۆ دابەزی(4). خەڵوەتكێشیی پێغەمبەر لەپێناوی ڕاكردن نەبوو لە واقیعی تاڵی ئەو سەردەمە، بەڵكو بریتی بوو لە حاڵەتی تێڕامان و بیركردنەوە و هەوڵدانێكیش بوو بۆ گۆڕینی بارودۆخی كۆمەڵگای ئەو سەردەمە.\nزوهد و پۆشینی بەرگی خوری و دووركەوتنەوە لە خورد و خەو مێژوویەكی دوور و درێژی هەیە. ئەوەی تێبینی دەكرێت لە ناوچە موسوڵمان نشینەكاندا لە سەدەی دووی زایینی بە دواوە بەزەقی سەری هەڵدا. هۆكاری ئەم دیاردەیەیش دەگەڕێتەوە بۆ بڵاوبوونەوەی گەندەڵی و زوڵم و ستەمكاری لەلایەن حاكم و دەسەڵاتدارانەوە. ئەوانەی خۆیان بە سۆفی و زاهید ناودەبرد وەكو پەرچە كردارێك لە كۆمەڵ دوور دەكەوتنەوە. نەفسی خۆیان لە خۆشگوزەرانی و ڕابواردنی دنیای فانی بێ‌بەش دەكرد. حەسەنی بەسری كە لە ساڵی (110 ك./728 ز.)كۆچی دوایی كردووە باسی كەسانی سۆفیی كردووە. یاخود شاعیر و نووسەری عەرەب (الجاحظ) كە لە ساڵی (255 ز.) كۆچی دوایی كردووە، لە كتێبی "البیان والتبیین"ـدا ناوی چەند سۆفییەكی هێناوە كە خۆیان لە خۆشگوزەرانیی ژیان بێ‌بەش كردبوو(5). دەوترێت وشەی سۆفی "صوفی" لە وشەی (صوف)ی عەرەبیەوە هاتووە كە بە مانای خوری دێت و سۆفیەكانیش لەسەر ئەوە ڕاهاتبوون جل‌وبەرگی خوریی زبر بپۆشن. لێكدانەوەیەكی دیكەیش هەیە وەهای بۆ دەچێت كە وشەی "سۆفی" لە وشەی سۆفیا Sophia (یاخود شێوەی کۆی: "سۆفیێس")ی یۆنانیەوە وەرگیرابێت كە بە مانای حیكمەت و دانایی دێت. وشەی "فەیلەسوف" یش هەر یۆنانیە و بە مانای خۆشەویستیی حیكمەت و دانایی دێت. ئێستایش كۆنە كڵێسەیەك لەنێو شاری ئەستەمبولدا هەیە بە ناوی (ئەیا سۆفیا) كە هەنوكە كراوە بە مزگەوت. لێكۆڵەران بەزۆری كۆكن لەسەر ئەو ڕایەی كە سۆفی و سۆفیگەرێتی لە وڵاتانی هیند و چینەوە گەیشتۆتە نێو میللەتە موسوڵمانەكان. هەروەها لە سەردەمانی كۆندا لەنێو مەسیحیەكانیشدا خەڵكانێكی ڕەبەنی خوری پۆشی لاتەریكی دوور لە لەزەت و چێژی دنیا هەبوونە. لە فەلسەفەی بوزیی كۆندا دیاردەی خۆونكردن و ئاوێتەبوونی باڵا لە گەردووندا پێی دەوترا (نیرڤانا)، لەلای بەشێكیش لە هیندیەكان پێی دەوترا (ڤێدانتا). وشەی فەنا و لەنێوچوون (الفنا‌ء) لەلای سۆفیگەری بەناوبانگ (بایەزیدی بەستامی) بەكارهاتووە. ئەم فەنا و لەنێوچوونەیش بە مانای لەنێوبردنی ئاكاری ناپەسەند دێت. یاخود مانای لەنێوچوونی سۆفی و بەندەیە و واتای ئاوێتەبوونیشیان لەگەڵ خودادا دەگەیەنێت. لەوانەیشە سۆفیەكان وشەی فەنایان لە ئایەتێكی قورئانیەوە وەرگرتبێت: "كل من علیها فان، ویبقی وجە ربك ذوالجلال والإكرام). بە هەر حاڵ؛ بەكارهێنانی بیرۆكەی فەنا و لەنێوچوون لەژێر كاریگەریی بیر و هزری هیندی و چینیەوە لە لای سۆفیە موسوڵمانەكان سەری‌هەڵداوە(6). پێغەمبەری ئیسلام و خەلیفەكانی هەرگیز داوایان لە موسوڵمانان نەكردووە كە خۆیان لە خۆراك و خۆشگوزەرانیی ژیان بێبەش بكەن یاخود خۆیان ئازار و ئەشكەنجە بدەن. لە قورئانیشدا هاتووە كە نابێت شتە حەڵاڵەكان حەرام بكرێن: "ولا تحرموا ما أحل الله لكم". سەردەمانێك وەها باو بووە كە حاجیەكان بە پێی پەتی بەرەو شاری مەكە ڕێیان دەگرتەبەر، یاخود بێدەنگییان هەڵدەبژارد و هەندێك جاریش وەكو وشتر زنجیریان بە لوتی خۆیانەوە دەلكاند، ئەوە بوو خەلیفە ئەبوبەكر ئەو داب‌ونەریتەی قەدەخەكرد و بە عادەتی جاهیلیی ناوزەد كرد(7).\nتەریقەت "الطریقە" بە مانای كۆمەڵە ئامۆژگاری و ڕێنماییەك دێت كە شێخ بۆ موریدەكانی دادەڕێژێت تاوەكو پەیڕەوی بكەن. زانین و "مەعریفەت"ی ناوەكی "باگنی"ـیش یەكێكە لە گەورەترین دەستەواژەی سۆفیەكان كە لە كوردیدا زیاتر بە شێوەی "عیرفان" ڕۆیشتوە. ئەم وشەی مەعریفەت (المعرفە)ـە هاوشانە لەگەڵ وشەی (گنۆسیس)ی یۆنانی و (الغنوصیە)ی عەرەبی. بەو واتایەی كە تاك بەبێ شایەد و واسیتە و نێوەندگیری یەكسەر بە دڵ و دەروون پەی بە ڕاستی و زانین و مەعریفەت و خواناسی ببات.\nشاعیرە سۆفیە عارەب و فارسەكان بە هاش‌وهوش (الشطحات) ناسرابوون، ئەم حاڵەتەیش بریتیە لە پیادەكردنی جۆرە هەڵس‌وكەوت و دەربڕینی جۆرە بیرۆكەیەك كە بە لای خەڵكی سادەوە مایەی سەرسوڕمانە.\nیەكێك لە بنەما سەرەكیەكانی فەلسەفەی سۆفیگەرێتی خۆی لە ئاوێتەبوون لەگەڵ خودادا دەبینێتەوە. هەموو شاعیرە سۆفیە عارەب و فارسەكان لاف و گەزافی ئەوەیان لێدەدا گوایە لەگەڵ خوادا تێكەڵ بوونە و بوونە بە یەك قەوارە. لە ئاكامی هەر بەراوردكاریەك بەڕوونی دەردەكەوێت كە لە مێژووی فیكر و ئەدەبیاتی كوردیدا شیعری سۆفیگەرێتی بە شێوەی شاعیرانی سۆفیی عارەب و فارس هەرگیز وجودی نەبووە. شاعیرە كلاسیكیە كوردەكان خواپەرست بوونە، بەڵام بە هیچ ئەندازەیەك دیاردەی فەلسەفەی ئاوێتەبوون و حلولییەت لەلایان بەدی نەكراوە. نموونەی حلولی لەلای شاعیر و سۆفیە عارەب و فارسەكان زۆرن. دەوترێت ڕۆژێك بایەزیدی بەستامی دەیەوێت بچێت بۆ حەج. مامۆستاكەی ڕێی پێ‌دگرێت و داوای گەڕانەوەی لێ دەكات و پێی دەڵێ: خوا ئەوەیە كە تۆ لە مندا دەیبینیت.. چونكی منی بە ماڵی خۆی تەرخان كردووە.. منت بینی یانی ئەوت بینیوە و بە دەوری كەعبەدا تەوافت كردووە.. منت پەرست یانی ئەوت پەرستووە.. وەهای تێنەگەیت كەمن غەیری ئەو نەبم:\n"إن الله هو ماتراه فيّ بعين قلبك، لأنه اختارني بيتا له، فإذا رأيتني فقد رايته، وطفت حول الكعبة الحنفية، وإذا عبدتني فقد عبدته، وسبّحت له، فلا تظن أنني شيء غير"(8).\nحەللاج پێداگریی لەسەر ئاوێتەبوون لەگەڵ خودادا دەكرد و لەو بارەیەوە دەڵێ: ئەوەی خۆشمی بوێت و خۆشم بوێت؛ هەر خۆمم.. ئێمە دوو گیانین لە یەك جەستەدا.. گەر منت بینی؛ ئەوت بینیوە. گەر ئەویشت بینی؛ ئەوا منت بینیوە:\nنَحنُ روحانِ حَللَنا بَدَنا\nوَإِذا أَبصَرتَهُ أَبصَرتَنا(9)\nهەروەها حەللاج لەبارەی خواوە دەڵێ: خۆشەویستێكم هەیە خۆشەویستیەکەی لە ناخدا .. ئەگەر بیەوێت بەسەر ڕومەتمدا دەڕوات. ڕوحی ئەو ڕوحی منە و ڕوحی منیش ڕوحی ئەوە. ئەگەر خاوەن ویست بێت؛ منیش خاوەن ویست دەبم. ئەگەر منیش خاوەن ویست بم؛ ئەو خاوەن ویست دەبێت:\nإن يشا شئتُ وإن شئتُ يشـا(10)\nفەلسەفەی حلولی و یەكبوون لە گەردووندا لەڕۆژئاوا لە لای فەیلەسوفی هۆڵەندی (سپینۆزا) (1632 ــ 1677 ز) سەری هەڵدا. ئەم فەیلەسوفە وەهای بۆ دەچوو كە خوا و گەردوون و جەوهەر هەموو هەر یەك شتن و لێك جیانابنەوە . ئەگەر بێتو بۆ نموونە بەراوردكارییەك لەنێوان (مەحوی)ی شاعیر و شاعیرانی سۆفیگەریی فارس و عەرەبەكان بکەین؛ ئەوا بۆمان دەردەكەوێت كە فەلسەفەی حلولی لەلای مەحوی بەدی ناكرێت. ئەو تەم‌ومژەی لە شیعرەكانی مەحوی هەیە؛ لەلای ئەوان نییە، بەڵكو ئەوان ڕاستەوخۆ بەبێ پێچ وپەنا مەبەستیان دەخەنە نێو مشتی خوێنەرەوە. هەروەها مەحوی وشەیەك یاخود مەغزایەك دەدركێنێت و مەبەستی گەڕانەوەیە بۆ ئایەتێكی قورئانی. بۆیە دەتوانین بڵێین مەحوی شاعیرێكی دیندار و ئایینپەروەر و خواپەرست بووە نەك سۆفی.\nشاعیر لەتیف هەڵمەت لە كتێبی "سۆفی و سۆفیگەرێتی" بابەتێكی زۆر هەستیار و ناسكی وروژاندووە، وەكو بزانم هیچ كەس پێش ئەو نەیتوانیوە خۆی لە قەرەی ئەو كێشەیە بدات. من بەش بە حاڵی خۆم هاوڕام لەگەڵ كاك لەتیفدا، كە دەڵێ لە مێژووی ئەدەبی كوردیدا نە شاعیری سۆفیمان هەبووە و نە شیعری سۆفیگەریشمان هەبووە.. لەبارەی ئەو جۆرە شیعرە سۆفیگەرێتیانەوە دەڵێ: "فەلسەفەیەكی شۆڕشگێڕانەیە دژی فشاری شەریعەتی ئیسلامی لەسەر كۆمەڵگای موسوڵمانان، بە جۆرێك لە جۆرەكان بەمەدەنیكردنی كۆمەڵگەی ئیسلامیە و كورسی دەرهێنانە لەژێر سوڵتەی شەریعەت، كە بە دار و قامچی و ڕم و شیر و جۆرەها پیلان فەرمانڕەوایی مرۆیی دەكات. لە كاتێكدا خوای مەزن خۆی مرۆڤی سەرپشك كردووە ئازاد بێ هەر بیر و باوەڕێ هەڵگرێ یا ڕەتی بكاتەوە"(11). منیش دەنگم دەخەمە پاڵ دەنگی كاك لەتیف و لەوەی زیاتری بۆ دەچم و دەڵێم شاعیرانی سۆفیگەری عەرەبی و فارسی نەك بەتەنیا دژایەتیی شەریعەتیان كردووە، بەڵكو لەوەیش زیاتر بڕوایان بە هیچ ئایینێكیش نەبووە. هەڵس‌وكەوتی ڕۆژانەیان و شیعرەكانیان و هاش‌وهوش و شەتەحاتیان بەڕوونی ئەم ڕاستیە دەسەلمێنن. ئەو شاعیرانە بەتەنیا و تەنیا خۆشەویستیی خوا بەتوندی لە دڵ و دەروونیاندا جێگیر ببوو، بەو ڕادەیەی وەها هەست بكەن گوایە لەگەڵ خودادا تێكەڵ و یەكانگیر بوونە. ئەم هەڵوێست و بۆچوونەیش لەلای هیچ كام لە شاعیرە كوردەكان هەرگیزا و هەرگیز بەدی ناكرێت. بۆیە بۆمان نییە هیچ شاعیرێكی كلاسیكی كوردی بەناهەق بخەینە خانەی سۆفیگەرێتییەوە، وەكو: بابا تاهیری هەمەدانی، و مەحوی، و جزیری، و حەریری، و مەولەوی، و مەولانە خالید و بێخود و.. هتد. شاعیرانی كلاسیكیی كوردی بەوە ناسرابوون وەكو بەندەیەك ئایینداری و خواپەرستیان كردووە. هەمیشە ستایشی پێغەمبەریان كردووە و خزمەتی زمانی كوردیشیان كردووە. هیچ یەكێكیش لەو شاعیرە كوردانە بە شێوەی شاعیرە سۆفیە عەرەب و فارسەكان نەیان‌وتووە گوایە گەیشتوونەتە پلە و پایە و مەقامی باڵای خوای پەروەردگار. ئەوەتا كاك لەتیف لە كتێبەكەیدا وەكو نموونە شیعرێكی شاعیری ئێرانی بایەزیدی بەستامیی هێناوەتەوە، كە ئەو شاعیرە ئێرانییە ئایین و شەریعەت و بەهەشتی وەلاوە ناوە و بەیەكجارەكی ڕەتی كردوونەتەوە و وتوویەتی: "سوێند بەخوا ئاڵاكەی من لە ئاڵاكەی موحەممەد بەرزترە. ئەی خوایە! گوێڕایەڵیی تۆ بۆ من؛ لە گوێڕایەڵیی من بۆ تۆ مەزنترە. زەبری من سەختترە لە زەبری ئەو بۆ من. بەهەشت چییە؟ گەمەی مناڵانە: "تالله إن لوائي أعظم من لواء محمد. طاعتك لي يا رب أعظم من طاعتك لي. بطشى أشد من بطشه لي. ما الجنة إلا لعبة الصبيان(12).\n1. مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی، وڵاتەكەت باشتر بناسە. دەزگای ئاراس، هەولێر، 2005. لاپەڕە 268-269.\n2. جبرائيل رينولدز، القرآن فى محيطه التاريخي. ت: سعد الله السعدي. منشورات دار الجمل، بيروت-بغداد، 2012. ص. 188.\n3. جواد علي، تأريخ العرب فى الإسلام. منشورات دار الجمل، بيروت-بغداد، 2009. ص. 182.\n4. سەرچاوەی پێشوو. لاپەڕە 180.\n5. الدكتور عبد الرحمن بدوی، تأریخ التصوف الإسلامی. دار الشعاع للنشر، القاهرە، 2008.\n6. رینولند نیكولسون، فی التصوف الإسلامی وتأریخه. ت: أبو العلا العفیفی. منشورات دار الجمل، بیروت-بغداد، 2015. ص. 148.\n7. سەرچاوەی پێشوو... لاپەڕە 102.\n8. سەرچاوەی پێشوو... لاپەڕە 277.\n9 ــ رینولند نیكولسون، فی التصوف الإسلامی وتأریخه. ص. 241.\n10. روجیە أرنالدیز، الحلاج السعی إلی المطلق. دار التنویر، بیروت، 2011. ص. 148.\n11. لەتیف هەڵمەت، سۆفی و سۆفیگەرێتی. لە بڵاوكراوەكانی پاشكۆی ڕەخنەی چاودێر. سلێمانی، 2009. لاپەڕە 73.\n12. سەرچاوەی پێشوو. لاپەڕە 108.


ئەمەریکا بەڵێن دەدات پڕۆسەی پێدانی ڤیزا بەو ئەفغانیانەی یارمەتی ئەمەریکییەکانیان داوە خێرا بکات\nئەمەریکا دووبارە جەختی لە پشتیوانییەکانی کردەوە بۆ دەیان هەزاران هاوڵاتی ئەفغانی کە یارمەتی هێزەکانی ئەمەریکایان داوە لە ماوەی نزیکەی 20 ساڵی جەنگی ئەفغانستاندا.\nجێگری وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەمەریکا جالینا پۆرتەر بە دەنگی ئەمەریکای وت " کۆمەڵێکمان دەستنیشانکردووە لەوانەی داوای ( ڤیزای تایبەتی کۆچبەرانیان ) کردووە و وەکو وەرگێر کارییان کردووە، هەروەها ئەو کەسانەشی کە یارمەتیان داوین و لە مەترسیدان. خۆیان و خێزانەکانیان دەتوانن بێنە دەرەوەی ئەفغانستان بەر لەوەی کشانەوەی سەرجەم هێزەکان لە مانگی نۆدا تەواو ببێت، بۆ ئەوەی داواکانیان بۆ وەرگرتنی ڤیزای تایبەتی کۆچبەران تەواو بکەین."\nجێگری وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەمەریکا ڕەتی کردەوە ئاماژە بەو شوێنانە بدات کە بۆ ماوەیەکی کاتی ئەفغانیەکانی بۆ دەگوازرێنەوە، ئەوەش بەهۆی " هۆکاری ئەمنییەوە "، پۆرتەر وتی " ئێمە ناتوانین ژمارە و شوێن و کاتی ئەم ئەرکانە باس بکەین."\nڤیزای تایبەتی کۆچبەرانی ئەفغان ( SIV ) لە ساڵی 2009 دا لەلایەن کۆنگرێسی ئەمەریکاوە دروستکرا، مەبەست لێی پاراستنی وەرگێڕ و بەڵێندەران و کارمەندانی ئاسایش و هەموو ئەوانە بوو کە یارمەتی هێزەکانی ئەمەریکا و ئەرکەکانیان داوە.\nوتەبێژی کۆشکی سپی جێن ساکی وتی " ئەمەریکا پڕۆسەی تەواوکردنی پێدانی ڤیزاکان خێراتر دەکات و هەنگاو دەنێت بۆ هەڵسەنگاندنی بژاردەی گواستنەوەی ئەفغانییەکان بۆ شوێنێکی دیکە تاوەکو پڕۆسەی ڤیزاکانیان تەواو دەبێت."\nجێی ئاماژەیە نزیکەی 18,000 ئەفغانی SIVییان پڕکردۆتەوە و چاوەڕێی پەسەندکردنی دەکەن تاوەکو بێنە ئەمەریکا.


ئاماژەکانی پشت ڕێگری کردن لەبەڕێز مەحمود سەنگاوی\nلڤین: لە ئەژماری ( ئەبوبەكر هەڵەدنی )ەوە وەرگیراوە\nئەندامێکی پەرلەمانی کوردستان لە فراکسیۆنی یەکگرتوو ڕایگەیاندوە، ئەمانە شایستەیی و لێوەشاوەیی بەڕێوەبردنی گەلی ستەمدیدەی کوردستانیان نیە وڕۆژێک دێت ڕەشەبای توڕەیی گەل داهۆڵی شەقوشڕیان دەبا بەحەوادا.\nئاماژەکانی پشت ڕێگری کردن لەبەڕێز مەحمود سەنگاوی!؟\nپێمان دەڵێ کاربەدەستانی هەرێم لێبوردە نین ونابن وشەڕی کۆنەقین هەربەردوامە.\nپێمان دەڵێ دەسەڵاتدارانی ئەم ووڵاتە چاکسازی راستەقینە ئەنجام نادەن .\nپێمان دەڵێ هێزی چەکدار هەمووی لەژێر فەرمان وئاراستەی حزبدایە وئەم هێزانە ئەوەندەی حزبین هەرگیز هی هەموو هاونیشتیمانیانی هەرێم نین.\nپێمان دەڵێ سنوورەکانی دێگەڵە وسماقوڵی دەمێنن مادام لۆژیکی غرور وبێ باکی وفیزکردن بەردەوام ختوکەی دەسەڵاتداران بدات.\nپێمان دەڵێ کاربەدەستانی هەرێم(بکوژ)و(ببڕ)و(بخۆڕ)هەر خۆیانن.\nپێمان دەڵێ دەسەڵاتدارانی هەرێم پەندیان لەمێژوو وەرنەگرتوەو هەڵەکان بەردەوام دووبارە دەکەنەوە.\nپێمان دەڵێ ئەمانە شایستەیی و لێوەشاوەیی بەڕێوەبردنی گەلی ستەمدیدەی کوردستانیان نیە وڕۆژێک دێت ڕەشەبای توڕەیی گەل داهۆڵی شەقوشڕیان دەبا بەحەوادا.\nپێمان دەڵێ دڵنیابن ستەم هەمیشە لەئەستوریدا پچڕاوە و(بەبنبەست گەیشتن وبۆگەن بوون)سەرەتای وەرچەرخانی ڕاستەقینەیە.\nئەم ڕوداوانە نەک نائومێدمان ناکات بەڵکو ڕق ئەستوورتر وبەرچاوڕۆشنتر وشێلگیرترمان دەکات وڕەوایەتی دەداتە خەباتی بێ وەچانی ئیسڵاح خوازان .\n13690 جار بینراوە


مەزارگەو قوتابخانە و زانكۆكان داخران - تۆڕی میدیایی خەڵک\nپارێزگاری نەجەف و سەرۆكی شانەی قەیرانی پارێزگاكە ڕایدەگەیەنێت، سەرجەم مەزارگەكانی شیعە لە نەجەف داخران و دەوامی فەرمانگەكانیش بۆ نیوە كەمكرایەوە.\nلوئەی یاسری پارێزگاری نەجەف و سەرۆكی شانەی قەیرانی پارێزگاكە لە لێدوانێكی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند، بەهۆی بەرزبوونەوەی ئامارەكانی ڤایرۆسی كۆرۆنا، سەرجەم مەزارگەكان داخران و دەوامی فەرمانگەكانیش بۆ نیوە كەمكرایەوە.\nئاشكراشیكرد، بڕیاردراوە تاكو 1ی ئادار، دانانی پرسە لە مزگەوت و حوسەینییەكان قەدەغە بكرێت و سەرجەم قوتابخانە و زانكۆ ئەهلی و حكومییەكانیش دابخرێن.\nبەپێی ئامارەكانی وەزارەتی تەندروستی عێراق، چەند ڕۆژێكە تووشبووانی ڤایرۆسی كۆرۆنا لە هەرێم زیادی كردووە.\nخەڵك- بەرەبەیانی ئەمڕۆ سێ شەممە، قەدەخەی گشتی هاتووچۆ لە مالیزیا دەستیپێكرد. (زیاتر…)\n09 شوبات 2021 9.35 pm


ره‌وش ل باشوورێ ولات كه‌تییه د خه‌ته‌رێ ده - دارکا مازی\nره‌وش ل باشوورێ ولات كه‌تییه د خه‌ته‌رێ ده\nبه‌لاڤبوونا ڤیرۆسا كۆرۆنایێ ل باشوورێ كوردستانێ هنه‌ك دژوار بوویه و وه‌زاره‌تا ته‌ندورستیێ هشداریێ دده كو ره‌وش ژ كۆنترۆلێ ده‌ركه‌ڤه.\nشه‌وبا كۆرۆنایێ كو دبه نێزی 8 مه‌هان دنیا تێ كه‌تییه، ل باشوورێ كوردستانێ هنه‌ك دژوار بوویه و هه‌ژمارا پێكه‌تیێن ڤێ ڤیرۆسێ ب تایبه‌ت ل باژارێ دهۆكێ زێده‌بوونه، چاڤكانیێن ته‌ندروستیێ ژی هشداری دانه كو دبه ره‌وش ژ كۆنترۆلێ ده‌ركه‌ڤه.\nل گۆر داتایێن وه‌زاره‌تا ته‌ندروستیێ د 24 ساعه‌تێن رابووری ده، 404 كه‌س ل باشوورێ كوردستانێ ب كۆڤید-19ێ كه‌تنه، 11 كه‌سان جانێ خوه ب وێ سه‌ده‌مێ ژ ده‌ست داییه.\nهه‌موه‌خت هات ئیلان كرن كو ره‌وشا 80 پێكه‌تیێن ڤیرۆسێ ل هه‌ولێرێ نه‌باشه و نها د خه‌ته‌ریێ ده نه و پێویستییا وان ب ئاموورێن هه‌ناسه‌یا ده‌ستكرد هه‌یه.\nل گۆر وه‌زاره‌تا ته‌ندروستیێ یا حكوومه‌تا باشوورێ كوردستانێ، ل سه‌رانسه‌ری باشوور ته‌نێ 200 ئاموورێن هه‌ناسه‌دانێ هه‌نه، خه‌ته‌ر ژی د وێ یه‌كێ ده‌یه كو گه‌ر ره‌وش ژ كۆنترۆلێ ده‌ركه‌ڤه، وێ كریزه‌كه نه‌خوه‌ستی رووبده.\nهه‌ر ل ڤێ ده‌ربارێ ده، دژوارییا شه‌وبا كۆرۆنایێ ل پارێزگه‌هییا دهۆكێ خه‌ته‌ر كه‌تییه، وه‌زاره‌تا ته‌ندروستیێ دبێژه د 3 رۆژێن رابووری ده پێتری 150 كه‌سان پێ كه‌تنه و نها سه‌رجه‌م شێنیێن دهۆكێ وه‌كه به‌رگومانێن ڤێ ڤیرۆسێ تێن مێزه كرن.