بەڵگەنامە- لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی ئه‌مه‌ریكی: هه‌رێمی كوردستان به‌كه‌م و كوڕییه‌كانییه‌وه چیرۆكی سه‌ركه‌وتنێكه\nبڵاوكراوه‌ته‌وه تیایدا هاتووه" هه‌رێمی كوردستان به‌كه‌م و كوڕییه‌كانییه‌وه چیرۆكی سه‌ركه‌وتنێكه. هه‌روه‌ها ئاماژه‌یداوه پشت به‌ستن به ئابووری به‌غدا‌وه خه‌ونی سه‌ربه‌خۆیی كورده‌كانی لاوازكردووه. لێكۆڵینه‌وه‌كه له 4 به‌ش پێكهاتووه، چه‌ند راسپارده‌یه‌كی بۆ سیاسیه‌تی ئه‌مه‌ریكا خستۆته‌ڕوو، هه‌روه‌ها پێیوایه سیاسه‌تمه‌دارانی ئه‌مه‌ریكاو هه‌ر وڵاتێك یان گروپێك كه بیه‌وێت مامه‌ڵه له‌گه‌ڵ هه‌رێمی كوردستان بكات، ده‌بێت(7) خاڵی له هه‌رێمی كوردستان له‌به‌رچاوبێت:\nئاینده‌ی كورده‌كانی عێراق\n(ئاینده‌ی كورده‌كانی عێراق) ناونیشانی ئه‌و لێكۆڵێنه‌وه سیاسیه كه له‌لایه‌ن (په‌یمانگای واشنتۆن بۆ سیاسه‌تی رِۆژهه‌ڵاتی نزیك - The Washington Institute for Near East Policy) به ژماره‌ی (85) له مانگی 7/2008 بڵاوكراوه‌ته‌وه. ئه‌م بابه‌ته، به‌ر ئه‌نجامی گه‌شتێكی چوار لێكۆڵه‌ری په‌یمانگاكه‌یه كه له مانگی شوباتی 2008 بۆ كوردستان ئه‌نجامیان داوه. گه‌شته‌كه‌یان به هاوكاری حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان بووه و له‌رِێگه‌ی نوێنه‌رایه‌تی حكومه‌تی هه‌رێم له واشنتۆن رِێكخراوه. ئه‌و چوار لێكۆڵه‌ره‌ش بریتین له:\n1. سونه‌ر كاگاپته‌ی (به‌رِێوه‌به‌ری دیراساتی توركیایه له په‌یمانگای واشنتۆن دكتۆرای له مێژوو هه‌یه له زانكۆی Yale، به رِه‌چه‌ڵه‌ك توركه، مامۆستای وانه بێژی زانكۆی جۆرج تاونه و به‌رِێوه‌به‌ری دیراساتی پێشكه‌وتووی توركیایه له په‌یمانگای خزمه‌تگوزاری ده‌ره‌وه‌ی وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مریكا. دوایین كتێبی به ناونیشانی (ئیسلام، عه‌لمانیه‌ت، ناسیۆنالیزم وتوركیای مۆدێرن: كآ توركه؟).\n2. ده‌یڤید پوڵاك (هاوكاری په‌یمانگای واشنتۆنه پێشتر ئه‌ندامی ستافی پلانی سیاسی بووه له وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه. به‌رپرسی رۆژهه‌ڵاتی نزیك وئاسیای باشور وئه‌فریقیا بووه له ئاژانسی زانیاری ئه‌مریكا American Information Agency كه تایبه‌ته به لێكۆڵینه‌وه و به‌دواداچوون رِای گشتی وڵاتان).\n3. مایكل نایت (پسپۆری په‌مانگای واشنتۆنه وله ئۆفیسی له‌نده‌نی په‌یمانگاكه‌یه وپسپۆره له دۆخی سیاسی وئه‌منی عێراق وئێران و ناوچه‌ی كه‌نداو. توێژه‌ر بووه له وه‌زاره‌تی به‌رگری ئه‌مریكا وكاری تایبه‌تی له سه‌ر هه‌ڵسه‌نگاندنی ئۆپه‌راسیۆنه سه‌ربازییه‌كانی ئه‌مریكا بووه له عێراق وناوچه‌كه.\n4. ئۆدری فله‌یك، توێژه‌رێكی گه‌نجه له په‌یمانگای واشنتۆن وله به‌شی لێكۆڵینه‌وه‌كانی عێراق كار ده‌كات.\nله ده‌ستپێكی لێكۆڵینه‌وه‌كه‌دا، له چه‌ند په‌ره‌گرافێكی كورتتدا، نوسه‌رانی لێكۆڵینه‌وه‌كه ئاماژه‌یان بۆ كردووه كه پاش سه‌ردانی مانگی شوباتی 2008 بۆ هه‌رێمی كوردستان گه‌یشتوونه‌ته چه‌ند ده‌رئه‌نجامێك:\n- پاش سه‌ردانه‌كه، شاندی په‌یمانگای واشنتۆن پێیان وایه سیاسه‌توانانی ئه‌مریكا وهه‌ر وڵاتێك یان گروپێك كه بیه‌وێت مامه‌ڵه له‌گه‌ل هه‌رێمی كوردستان بكات ده‌بآ ئه‌م (7) پێودانگ و خاڵه‌ی له‌به‌ر چاو بێت له هه‌رێمی كوردستان:\n1. پێشكه‌وتنی ئابووری .\n2. ئازادی سیاسی.\n4. په‌یوه‌ندیه‌كان له‌گه‌ل ئه‌مریكا.\n5. په‌یوه‌ندی له‌گه‌ل به‌شه‌كانی دیكه‌ی عێراق.\n6. ئاسایش وسه‌قامگیری.\n7. په‌یوه‌ندی له‌گه‌ل توركیا وئێران وسوریا.\nئه‌م لێكۆڵینه‌وه‌یه (4) به‌شه. له‌به‌شی یه‌كه‌مدا (ده‌یڤید پوڵاك) باس له ئازادیه سیاسیه‌كان وگه‌نده‌ڵی وپێشكه‌وتنه ئابووریه‌كانی هه‌رێمی كوردستان ده‌كات.\nله به‌شی دووه‌مدا، (سونه‌ر كاگاپته‌ی) باس له په‌یوه‌ندیه‌كانی حكومه‌تی هه‌رێم له‌گه‌ل ئه‌مریكا و به‌شه‌كانی دیكه‌ی عێراق ودراوسێكان ده‌كات. له‌به‌شی سێیه‌م (مایكل نایت) شیكردنه‌وه‌ی دۆخی ئه‌منی ده‌كات وبه‌شی چواره‌میش له‌لایه‌ن (ئۆدری فله‌یك) له‌سه‌ر بابه‌ته‌كانی په‌یوه‌ست به نه‌وت وپه‌یوه‌ندیه‌كانی هه‌رێمی كوردستان و عێراق و ئه‌مریكا ده‌كات.\nله پێشه‌كیه‌دا، هه‌ر چوار نوسه‌ر ئاماژه‌یان به‌وه داوه، كه له هه‌رێمی كوردستان چه‌ندین (ده‌رخه‌ری) ناوخۆیی وده‌ره‌كی هه‌ن و بۆ ئه‌مریكا و سیاسه‌ته‌كه‌ی له‌ناوچه‌كه‌دا گرنگن. هه‌رێمی كوردستان له رِووی داراییه‌وه، ته‌واو پشتی به به‌غدا به‌ستوه وئه‌مه‌ش وای كردووه كوردستانی عێراق باس له سه‌ربه‌خۆیی نه‌كه‌ن. هه‌رێمی كوردستان په‌یوه‌ندیه‌كی (رق – خۆشه‌ویستی) له‌گه‌ل ئێران هه‌یه و سیاسه‌تی دژه ئۆپه‌راسیۆنی سه‌ربازی به‌رامبه‌ر په‌كه‌كه گرتووه‌ته‌به‌ر. باسیان له‌وه‌كردووه: كه (چۆن بوونی په‌كه‌كه له سنوری حكومه‌تی هه‌رێم و په‌لاماری (تیرۆیستی) دژ به توركیا، زیانی گه‌وره‌ی به په‌یوه‌ندی كورد وتوركیا گه‌یاندووه. هه‌روه‌ها به‌و ئه‌نجامه گه‌شتون كه هه‌رێمی كوردستان، سه‌قامگیری سیاسی ناوخۆیی هه‌یه وئابووریه‌كه‌ی له‌گه‌شه‌كردندایه).\nچیرۆكی ناوه‌وه‌ی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستانی عێراق\nپوخته‌ی بیروبۆچوونه‌كانی (ده‌یڤید پوڵاك) له‌م به‌شه‌ی بابه‌ته‌كه‌دا بریتیه له:\n- هه‌رێمی كوردستانی عێراق له چاو به‌شه‌كانی دیكه‌ی عێراق وهه‌ندآ وڵاتی ده‌وروبه‌ریدا، زیاتر ئارامه، گه‌شه‌سه‌ندووه وسه‌قامیگره، به‌ڵام ئه‌م هه‌رێمه به‌ده‌ر نیه له گروپی جیاجیا، سه‌ركوتگه‌ری وگه‌نده‌ڵی وكه‌م و كورِی ئابووری. لێره‌شدا لێدوانێكی جه‌نابی كاك نێچیرڤان بارزانی به نموونه ده‌هێننه‌وه كه گوتویه‌تی: ((سیسته‌می سیاسیمان، سیسته‌می دادوه‌ری وژێرخانی ئابوریمان وسیسته‌می خوێندنمان پێویستی به نوێكردنه‌وه ومۆدیرنیزه كردن هه‌یه به هاوكاری دۆسته‌كانمان و به‌رهه‌می كاری خۆمان)).\n- (دێڤید پولاك) پرسیارێك ده‌خاته رِوو كه (ئاینده) چی بۆ حكومه‌تی هه‌رێم له رِووی سیاسی و ئابوریه‌وه پێیه؟ له خستنه‌رِووی وه‌ڵامه‌كاندا، پێی وایه ده‌بآ چه‌ندین بابه‌تی سه‌ره‌كی ئێستای ئه‌م هه‌رێمه بخرێته‌رِوو، له‌وانه پرسه‌كانی (مافی مرۆڤ و بابه‌ت و رِه‌وته سیاسی و ئابووری و كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كان، مه‌سه‌له‌ی پارته سیاسیه‌كان وحكومه‌تی ته‌وافوقی، گه‌نده‌ڵی و بابه‌ته‌كانی حوكمرِانی باش، كۆمه‌ڵی مه‌ده‌نی و رِای گشتی وسیاسه‌تی ئابووری ودۆخی گشتی و بزاوته ئیسلامیه‌كان).\nمافی مرۆڤ (نیوه خاڵی، یان، نیوه‌پرِ)\n- له‌گه‌ل زۆر كه‌س كه له هه‌رێمی كوردستان قسه ده‌كه‌یت، یه‌كسه‌ر باس له بوونی (المرحله الانتقالیه) ده‌كات و هه‌موو بابه‌ته‌كان به‌م مه‌سه‌له‌وه ده‌به‌ستێته‌وه.\n- رۆژنامه‌نوسان و چاڵاكوانانی بواری كاری رِێكخراوه ناحكومیه‌كان گله‌یی ئه‌وه ده‌كه‌ن هێشتا كار به چه‌ندین رِآ وشوێنی یاسایی رژێمی به‌عس ده‌كرآ وئه‌م یاسایانه هه‌موار نه‌كراون، ستیڤان دیمستۆرای نێردراوی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان له رِاپۆرتی مانگی 3/2008 دا هه‌مان رِای هه‌بووه وئاماژه‌ی به‌هه‌ندآ به‌ره‌وپێش چوون له‌م رِووه‌وه كردووه. ئازادی رِاگه‌یاندن له هه‌رێمی كوردستان به‌ربڵاوه، به‌ڵام هه‌ندآ جار سه‌ر ئێشه‌یان بۆ دروست ده‌كرآ. لایه‌نی یاسایی رِێكخستنی كاری رۆژنامه‌نووسی له‌م هه‌رێمه زۆر نارِۆشنه.\n- باسی له‌وه‌ش كردووه، سه‌ره‌رِای بوونی چه‌ند تێبینیه‌ك، به‌ڵام رِه‌وشی مافی مرۆڤ له هه‌رێمی كوردستان، له ناوچه‌كانی دیكه‌ی عێراق وڵاتانی ده‌ورووبه‌ر زۆر باشتره، دۆخی ئاواره‌كانی عه‌ره‌ب كه 163 هه‌زار كه‌س ده‌بن باشه، تاكه كه‌س هه‌ست به ئارامی ده‌كات.\nسیاسه‌تی حیزبه‌كان و حكومه‌تی ته‌وافوقی\n- هه‌رێمی كوردستان تا ئێستا ده‌ستوری نیه، رِه‌شنوسێك ئاماده كراوه به‌ڵام ته‌واونه‌كراوه. چاودێری په‌رله‌مانیی له‌سه‌ر كاری حكومه‌تی هه‌رێم لاوازه، به‌ڵام هه‌نگاو به هه‌نگاو باشتر ده‌بآ.\n- سه‌ره‌رِای بوونی به‌شداری لایه‌نه‌كانی دیكه له ده‌سه‌ڵات و ئیداره‌ی هه‌رێم، به‌ڵام هه‌موو پۆست وپێگه‌كانی هه‌رێمی كوردستان له نێوان پارتی ویه‌كێتی دابه‌ش كراوه و بودجه‌ی هه‌ردوو حیزبه‌كه‌ش له‌سه‌ر میزانیه‌ی حكومه‌تی هه‌رێمه.\n- "دیموكراسیه‌ت" له‌هه‌رێمی كوردستان، دیموكراسیه‌تێكی ته‌ندروستی دوو حیزبی نیه كه هه‌ر حیزبه وخۆی به ئه‌ڵته‌رناتیڤی ئه‌وی دیكه بزانآ، به‌ڵكو شه‌راكه‌ته له ده‌سه‌ڵات و تا هه‌ر دوو حیزب بتوانن به‌م رِێككه‌وتنه بمێننه‌وه، كۆنترِۆڵی ده‌سه‌ڵاتیان له هه‌رێم به‌رده‌وام ده‌بآ.\n- به‌رده‌وامی شه‌راكه‌تی پارتی و یه‌كێتی وای كردووه كه حه‌ز به هه‌ڵبژاردنی پارێزگاكان نه‌كه‌ن و ته‌نانه‌ت چه‌ند به‌رپرسێكی هه‌رێم كه پێیان خۆش نه‌بووه ئاشكرا بكرێن باسی ئه‌وه‌یان كردووه، كورده‌كانی كه‌ركوك له لایه‌ن پارتی ویه‌كێتیه‌وه دابه‌ش كراون وبۆیه پێیان خۆش نیه هه‌ڵبژاردن له كه‌ركوك بكرآ.\n- له كه‌ركوك نوخبه سیاسی وئه‌منیه‌كه زیاتر سه‌ر به پارتی وجه‌ماوه‌ر و توێژه‌كانی خواره‌وه سه‌ر به (یه‌كێتی)ن.\n- وه‌زیرێك رِایگه‌یاندووه، له هه‌رێمی كوردستان له ناوه‌راستی 2009 هه‌ڵبژاردن ده‌كرێت، به‌ڵام هه‌مان حكومه‌تی ئێستا دروست ده‌بێت وگۆرِانكاری نابآ.\n- پارتی له دهۆك وهه‌ولێر باڵاده‌سته ویه‌كێتی له سلێمانی و (به‌پێی چه‌ند رِاپۆرتێك له كه‌ركوك)یش باڵا ده‌سته. ده‌زگا ئه‌منیه‌كان وسێ وه‌زاره‌تی (دارایی، ناوخۆن پێشمه‌رگه) یه‌كی نه‌گرتۆته‌وه وجه‌ماوه‌ری هه‌ردوولا له ناوچه‌كانی یه‌كتری له ژێر چاودێری ئه‌منیدا كار ده‌كه‌ن.\n- له‌كوردستان یه‌كێتی له‌به‌ر ته‌كه‌تولبازی ناوخۆی نه‌یتوانی پۆستی سه‌رۆكی حكومه‌تی هه‌رێم وه‌ربگرێته‌وه.\n- جاران چاودێران له دژایه‌تی وململانێی نێوان پارتی ویه‌كێتی زۆر نیگه‌ران بوون، ئێستاش له نزیكبوونه‌وه‌ی زۆری هه‌ردوولا نیگه‌رانن، چونكه پێیان وایه زۆر نزیكبوونه‌وه‌یان ده‌بێته هۆی به‌رته‌سككردنه‌وه‌ی دیموكراسیه‌ت.\n- سه‌ره‌رِای بوونی قسه وباسی زۆر له‌سه‌ر دیارده‌ی گه‌نده‌ڵی له‌لایه‌ن رۆژنامه‌كان وچاڵاكوانانی كۆمه‌ڵی مه‌ده‌نی وته‌نانه‌ت به‌رپرسانی حكومیشه‌وه، به‌ڵام هه‌نگاوه‌كانی به‌ره‌وپێش بردنی ئاستی حوكمرانی وخزمه‌تگوزاریه‌كان به‌رِوونی دیارن. ءئه‌و خاڵانه‌ی كه گله‌یی له‌سه‌ر حكومه‌ت و ده‌سه‌ڵات پێك ده‌هێنن بریتین له (نه‌بوونی ریفۆرمی سیاسی، خزم خزمێنه وته‌كه‌تولبازی، پاشقول له یه‌كتر گرتن و بیرۆكراسیه‌تی زۆر).\n- له غیابی ئۆپۆزسیۆنی سیاسی و چاودێری په‌رله‌مانی، بۆ پاراستنی مافه‌كانی هاوڵاتیان وسه‌پاندنی هه‌ڵوێستی هه‌ست به به‌رپرسیارێتی له‌لای حكومه‌ت، پێویسته رِێكخراو ودامه‌زراوه‌ی كۆمه‌ڵی مه‌ده‌نی رِۆڵی خۆیان ببینن، به‌ڵام له هه‌رێمی كوردستان زۆربه‌ی زۆری بزاوت ورِێكخراوه‌كانی كۆمه‌ڵی مه‌ده‌نی، پارتی ویه‌كێتی پشتگیریان ده‌كه‌ن.\n- به‌پێی دیمانه‌كان له‌گه‌ل چاڵاكوانانی بواری كۆمه‌ڵی مه‌ده‌نی، لاوازیه‌كانیان بۆ ئه‌وه ده‌گه‌رِێته‌وه، شاره‌زاییان كه‌مه، سه‌رچاوه‌ی داهات و پێداویستی كاریان نیه، زۆر رِێكخراوی مه‌ده‌نی هاوشێوه ودووباره هه‌ن.\n- كورده‌كان ئازادن له رِه‌خنه‌گرتن.\n- به پێی باشترین رِاپرسی له‌سه‌ر دانیشتوانی هه‌رێمی كوردستان ((له بوونی ئاوی خواردنه‌وه، خزمه‌تگوزاری ته‌ندروستی، بوونی ده‌رفه‌تی كار وتا ئاستێك كاری حكومه‌ت به پۆزه‌تیڤ ده‌زانن. له‌هه‌ر 10 كورد، 9 یان باری ئه‌منی گشتی وئاسایشی تاكه كه‌س كه كوردستان به پارێزراو ده‌زانن واته به‌رێژه‌ی 90%، به‌ڵام ئه‌م هه‌ست به ئاسایش كردنه لای عه‌ره‌بی سوننه له نێوان 23% و35%. هه‌رێمی كوردستان 80% گله‌یی ونارِه‌زایی له‌سه‌ر خراپی كاره‌با ونرخ وبوونی سوته‌مه‌نیه.\n- 46%ی خه‌ڵكی كوردستان پێیان باش نیه حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان سنور بۆ چاڵاكیه‌كانی په‌كه‌كه دابنآ. به‌پێی رِاپرسیه‌كی تایبه‌ت وپشت پآ به‌ستراو له 300 هاوڵاتی هه‌رێمی كوردستان پرسیار كراوه كه سه‌ر كه‌ركوك وبه‌رِێژه‌ی 100% داوایان كردووه ده‌بآ كه‌ركوك بگه‌رِێته‌وه سه‌ر هه‌رێمه‌كه‌یان.\n- له‌سه‌ر پرسی سه‌ربه‌خۆیی 52%ی دانیشتوان پێیان باشه سه‌ربه‌خۆبن، 35% داوای بوونی فیدراڵیه‌ت ده‌كه‌ن له عێراق، 10% له‌گه‌ل مانه‌وه‌ی عێراقن به یه‌كگرتوویی.\n- له‌سه‌ر هه‌ڵوێست وسیاسه‌تی ئه‌مریكا له عێراق 87%ی هاوڵاتیانی كورد پشتگیری له سیاسه‌تی ئه‌مریكا ده‌كه‌ن و7%ی سوننه پشتگیری ده‌كه‌ن و65%ی شیعه سیاسه‌تی ئه‌مریكایان به‌رامبه‌ر عێراق به رِاست زانیووه. له‌سه‌ر رِه‌فتاری هێزی سه‌ربازی ئه‌مریكا له عێراق 63%ی كورد به باشی ده‌زانن، سونه 7% و شیعه ته‌نها 28% یان رِه‌فتاری سه‌ربازی ئه‌مریكی به‌باش ده‌زانن.\nسه‌رچاوه‌ی زۆر، كێشه‌ی زۆر\n- رِاسته هه‌رێمی كوردستان له رِووی ئابورییه‌وه له چاو ناوچه‌كانی دیكه‌ی عێراق سه‌قامگیره، به‌ڵام هێشتا پێش نه‌كه‌وتووه.\n- تا ئێستا ئامارێكی ورد ورِوونی تایبه‌ت له سه‌ر ئابووری ئه‌م هه‌رێمه نیه، به‌ڵام له وێنه گه‌شتیه‌كه‌وه ئه‌م زانیاریانه ده‌رده‌كه‌ون (داهاتی ساڵانه‌ی تاك له‌م هه‌رێمه 3500، له چاو ناوچه‌كانی دیكه‌ی عێراق به‌رزه. ده‌رفه‌تی پێشكه‌وتنی ئابوری باشه، به‌ڵام گرفتی تایبه‌ت بۆ ئه‌م پێشكه‌وتنه، ئاڵۆزی یاسا ورِێنمایه‌كان، نه‌بوونی شه‌فافیه‌ت، گرفتی لۆجیستیكی ودابرِاوی به بازاری ناوچه‌كانی دیكه‌ی عێراق).\n- خاڵی لاوازی ئابوری هه‌رێم، پشت به‌ستنه به داهاتی نه‌وت كه له به‌غداوه بۆیان دآ ومانگانه‌ی حكومه‌تی هه‌رێم پاره‌ی (Cash)ی بۆ دێت و ئه‌گه‌ر كه‌مێك هاتنی ئه‌م پاره‌یه له به‌غداوه دوا بكه‌وآ، ناتوانن ته‌نانه‌ت موچه‌ی پێشمه‌رگه له كاتی خۆیاندا بده‌ن.\n- پشت به‌ستنی هه‌رێم له رِووی ئابووری به به‌غدا، خه‌ونی سه‌ربه‌خۆیی كوردی لاوازكردووه وكردوویه‌تی به خه‌یالڕ. ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر نه‌وتی ناوچه‌كه‌ی ده‌بهێنآ، 83%ی داهات بۆ به‌غدا ده‌بآ وبۆرِی نه‌وتی توركیای پێویست ده‌بێت.\n- سه‌رمایه‌گوزاری له هه‌رێم هێشتا بواری (به‌رهه‌م داری) و(ده‌رفه‌تی كار ره‌خساندن)ی به‌هێز نه‌كردووه.\n- هێشتا پرِۆژه‌ی (ژێرخانی ئابوری) پێش نه‌كه‌وتووه وحكومه‌تی هه‌رێم كه‌متر له‌م بواره سه‌رمایه‌گوزاری كردووه، بۆیه (رِێگه‌ی نوآ كه‌متر هه‌یه، كێشه‌ی كه‌م ئاوی، نه‌بوونی باڵاخانه‌ی نوآ بۆ قوتابخانه هه‌یه).\n- سیسته‌می پێكهاته‌ی دامه‌زراووه حكومیه‌كان لاوازن.\n- سیاسه‌تی گشتی ئابووری حكومه‌تی هه‌رێم پرِكردنه‌وه‌ی كه‌م وكورِی بووه نه‌ك په‌ره‌پێدان وپێشخستن.\n- رِێژه‌یه‌كه‌ی گه‌وره‌ی موچه خۆر هه‌یه وپێشكه‌ش كردنی خزمه‌گوزاری كه‌مه.\n- هه‌رێمی كوردستان سیسته‌مێكی باشی بانكی نیه كه بتوانآ قه‌رِز به سه‌رمایه‌گوزاران بدات یان متمانه وگه‌ره‌نتیان پآ بدات.\n- گرفتی سه‌ره‌كی بۆ كاری سه‌رمایه‌گوزاری وسه‌رهه‌ڵدانی بازرگانی بچوك، قۆرخ كردنی بازاری ئازاد و ئه‌و كۆنتراكتانه‌یه كه له‌لایه‌ن كه‌سانی حیزبی وده‌وروبه‌ره‌كانیانه‌وه ئه‌نجام ده‌درێت.\n- نیوه‌ی دانیشتوانی هه‌رێم، له‌كاری بآ به‌رهه‌مدا دامه‌زراون و70%ی بودجه‌ی هه‌رێم ده‌به‌ن.\n- به‌پێی رِاپرسیه‌ك، رِێژه‌ی به‌شداری هاوڵاتی له نوێژی هه‌ینی له‌لای كورد و عه‌ره‌بی سونه وشیعه 25% بۆ هه‌ریه‌كه‌یان.\n- سه‌ره‌رِای ئه‌مه‌ش سیماكانی كۆمه‌ڵێكی ئیسلامی له هه‌رێمی كوردستان كه‌متر ده‌رده‌كه‌وآ.\n- ئافره‌تی بآ سه‌رپۆش، مه‌یخواردنه‌وه له كوردستان زۆره، جیاوازی ئاینی هه‌یه، به‌ڵام توندوتیژی ئاینی به هیچ شێوه‌یه‌ك نیه.\n- پارته ئیسلامیه كان ورِاگه‌یاندنه‌كانیان، له هه‌رێمه‌كه چاڵاكن.\n- به‌هۆی چاودێری وردی ئه‌منی (پارتی و یه‌كێتی)یه‌وه، ئیسلامیه توندرِه‌وه‌كان له هه‌رێمه‌كه یان زۆركه‌من یان چوونه‌ته ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێمه‌كه‌یه. به‌رپرسێكی ئه‌منی هه‌رێم باسی ئه‌وه‌ی كردووه كه نزیكه‌ی 300 كورد له ناو ئه‌نێار سونه و ئه‌نێار ئیسلام له موسل وده‌وربه‌ری كه‌ركوكن.\n- ئێران په‌یوه‌ندی به‌هێزی به (انێار اسلام و انێار سونه) هه‌یه.\n- له دهۆك وسلێمانی چه‌ند دامه‌زراوه‌یه‌كی ئاینی هه‌یه كه به پشتیوانی ماددی سعودیه كار ده‌كه‌ن.\n- رِێژه‌ی مزگه‌وت له كوردستان زۆره، به‌رپرسێكی حكومه‌تی هه‌رێم گوتوویه‌تی (له نێوان مزگه‌وتێك ومزگه‌وتێك، مزگه‌وتێكی دیكه هه‌یه).\n- زۆر به بوونی دیاره، ئه‌ڵته‌رناتیڤی دۆخی ئێستای حكومه‌تی هه‌رێم، ئیسلامیه‌كانن، به‌ڵام به هۆی كۆنترۆڵی پارتی ویه‌كێتی، هاتنی ئه‌م ئه‌ڵته‌رناتیڤه بۆ ده‌سه‌ڵات تا ئاینده‌یه‌كی دوور نایه‌ته‌دی.\n- حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان، دووره له (Perfect) بوون.\n- به به‌راورد له‌گه‌ل حكومه‌ته‌كانی دیكه‌ی ناوچه‌كه، ته‌نانه‌ت به هه‌ندآ له‌و حكومه‌تانه‌ی كه دۆستی ئه‌مریكاشن، هه‌رێمی كوردستان زیاتر خاوه‌نی سه‌ره‌وری یاسایه، سه‌قامگیره وله رِووی ئابوریه‌وه له پێشكه‌وتن دایه.\n- ده‌بآ له‌مامه‌ڵه‌ی ئه‌مریكا له‌گه‌ل ئه‌م هه‌رێمه، یه‌كه‌م پره‌نسیپ كه له‌به‌رچاو بگیرآ، پره‌نسیپی (زیان نه‌گایاندنه به هه‌رێم).\n- هه‌رێمی كوردستان به‌كه‌م وكورِیه‌كانیه‌وه، چیرۆكی سه‌ركه‌وتنێكه.\n- زۆر ته‌ده‌خولكردنی ئه‌مریكا له مه‌سه‌له ناوخۆییه‌كانی هه‌رێم وپاراستنی هاوسه‌نگی وبه خراپ له‌سه‌ر ئه‌مریكا ده‌كه‌وێته‌وه. ده‌بآ ئه‌مریكا سه‌قامگیری ناوچه‌كه. بپارێزآ ویارمه‌تی بدات كێشه هه‌رێمایه‌تیه‌كانی چاره‌سه‌ر بكات.\n- نابآ ئه‌مریكا له‌رِووی ئابووریه‌وه خۆی زۆرتر له په‌یوه‌ندی هه‌رێم وبه‌غدا هه‌ڵقورِتێنآ، به‌ڵكو ئه‌مریكا ده‌بآ زیاتر خۆی له باشتركردنی دۆخی ئابووری ناوخۆیی هه‌رێم هه‌ڵقورِتێنآ وستراتیژی پێشكه‌وتنی ئابووری دابنآ، به تایبه‌تی هاوكاری بۆ ژێرخانی ئابووری، كاری سه‌رمایه‌گوزاری به‌رهه‌م هێنن، سیسته‌می نه‌هێشتنی گه‌نده‌ڵی، سه‌پاندنی مه‌رجی شه‌فافیه‌تی زیاتر.\nتێرِوانینی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان بۆ دراوسێكانی 360 پله له هه‌ولێره‌وه\nئه‌م بابه‌ته به‌شی دووه‌می لێكۆڵینه‌وه‌كه‌یه وله‌لایه‌ن (سونه‌ر كاگاپته‌ی) نوسراوه. ئه‌مه‌ش پوخته‌ی ئه‌م به‌شه‌یه:\nكورد – ئه‌مریكا\n- كورده‌كانی عێراق به نیگه‌رانیه‌وه سه‌یری هه‌موو دراوسێكانیان ده‌كه‌ن.\n- نیگه‌رانی كورده‌كان زیاتر له‌وه‌یه كه رِه‌نگه ئه‌مریكا به ته‌نیا وله به‌رده‌م دراوسێكانیان وعه‌ره‌بی عێراق به جێیان بهێڵن.\n- نوخبه‌ی ده‌سه‌ڵاتدارانی هه‌رێمی كوردستان پێیان وایه مانگی هه‌نگوینی په‌یوه‌ندیه‌كانی ئه‌مریكا وكورد له 2002 -2006، ئێستا وه‌كو خۆی نه‌ماوه.\n- كورده‌كان پێیان وایه، ئه‌مریكا ناتوانآ له رِێزبه‌ندی نوێی عه‌ره‌به‌كانی ناو په‌رله‌مان وكاریگه‌ری ئێران، بیانپارێزآ.\n- ترس له ئاڵۆزی په‌یوه‌ندی له‌گه‌ل ئه‌مریكا وعه‌ره‌بی عێراق وكاریگه‌ری ئێران، كورده‌كانی عێراق هانده‌دات خوازیاری په‌یوه‌ندیه‌كی زۆتر دۆستانه‌بن له‌گه‌ل توركیا، به‌ڵام په‌رسیار ئه‌وه‌یه ئایا ئه‌م پردی په‌یوه‌ندیه دروست ده‌بآ؟\n- پاش 2006، به‌هۆی سه‌رهه‌ڵدانی ئه‌نجومه‌نه‌كانی (ێحوه) و مه‌جالیسی ئیسناد و رِاگه‌یاندنی ئاگربه‌ستی جه‌یشی مه‌هدی و به‌هێزتربوونی سوپای عێراق، ئه‌مریكا ده‌یه‌وێت زیاتر وێنه گه‌وره‌كه‌ی عێراق ببینآ وبۆ ئه‌وه‌ی عێراق وه‌كو ده‌وڵه‌ت كار بكات، ئه‌مریكا ده‌یه‌وێت زیاتر عه‌ره‌به‌كان رازی بكات، چونكه زۆرینه‌ی رِه‌های عێراقن.\n- مه‌سه‌له‌كانی كه‌ركوك ویاسای نه‌وت وغاز، به‌لای عه‌ره‌بی عێراقه‌وه زۆر هه‌ستیارن وفكری مه‌ركه‌زی بوونیان هه‌یه، ئه‌مریكاش له‌سه‌ر ئه‌م بابه‌ته بۆ رِازیكردنی عه‌ره‌بی عێراق، گوشاری له‌سه‌ر كورد كردووه، ئه‌مه‌ش كوردی عێراقی گه‌یاندۆته قه‌ناعه‌تێك كه پشتگیریه‌كانی ئه‌مریكا بۆ عه‌ره‌بی عێراق، له‌سه‌ر حیسابی كورده.\nكورد و عه‌ره‌به‌كانی عێراق\n- عه‌ره‌به‌كان، بۆ دژایه‌تیكردنی كورد، له‌ناوپه‌رله‌مانی عێراقدا گروپی جیاجیایان پێكهێناوه.\n- نارِه‌زایی عه‌ره‌به‌كانی ناو په‌رله‌مان له‌سه‌ر رِێژه‌ی 17%ی بودجه‌ی هه‌رێم وپێشنیاری 13% سه‌ره‌تای ده‌ستپێكردنی رِه‌وتی دژه كرود بوو له سه‌ره‌تای 2008دا.\n- كورده‌كان له‌سه‌ر نه‌وتی هه‌رێم ویاسای نه‌وت و غازدا له شه‌رِێكی توندان له‌گه‌لڕ عه‌ره‌به‌كانی عێراق.\n- ته‌نانه‌ت له‌سه‌ر بودجه ورِێژه‌ی 13% یان 17%، كورده‌كان بۆ 2009 هه‌مان كێشه‌یان ده‌بێت تا ئه‌و كاته‌ی له عێراق سه‌رژمێری ده‌كرێت وبه پێی رِێژه‌ی دانیشتوان بودجه‌ی هه‌رێم و پارێزگاكان دیاری ده‌كرێت.\n- له‌سه‌ر نه‌وت و په‌ره‌دان به‌م بواره، كورده‌كان نیگه‌رانن له‌وه‌ی كه ناتوانن به‌رهه‌مه‌كانیان به ناوچه‌كانی ژێرده‌سه‌ڵاتی عه‌ره‌بی عێراقدا بۆ بازارِه‌كانی جیهان بنێرن، ئه‌مه له كاتێكدایه له‌هه‌ر دوو كێڵگه‌ی تاوكه و ته‌قته‌ق له 2010 به‌رهه‌مێكی زۆر ئاماده ده‌بێت بۆ فرۆشتن.\n- تا حكومه‌تی هه‌رێم سه‌رچاوه‌ی دارایی سه‌ربه‌خۆی نه‌بێت، هه‌میشه باری دارایی لاواز ده‌بێت. داهاتی ناوخۆیی له گومرك پێك دێت، ئه‌ویش ته‌نها 10 ملیۆن دۆلاری ساڵانه‌یه بۆ هه‌ر 1،2 ملیار دۆلاری شتۆمه‌ك كه له توركیاوه دێته عێراق.\n- گرفتی دیكه‌ی ناواقیعی بوونی سه‌ربه‌خۆبوونی كورد، ژماره‌یه‌كی له‌رِاده‌به‌ر فه‌رمانبه‌ر وهێزی چه‌كداره كه باری هه‌رێمه‌كه‌ی زۆر قورس كردووه.\n- شاندی په‌یمانگای واشنتۆن پرسیاری له‌هه‌ر به‌رپرسێكی حكومه‌تی هه‌رێم كردبێت له‌سه‌ر سه‌ربه‌خۆیی، به ئاسانی ئه‌و به‌رپرسانه به نه‌خێر وه‌ڵامیان داوه‌ته‌وه.\nپه‌یوه‌ندیه‌كی ناسه‌قامگیر له‌گه‌ل سوریا\n- نیگه‌رانی گه‌وره‌ی هه‌رێمی كوردستان له سوریا، به‌رده‌وامی هاتنی تیرۆریستان له سوریاوه بۆ عێراق به تایبه‌تی بۆ سنوری (سنجار وته‌له‌عفه‌ر و زوممار وموسلڕ).\n- پارتی دیموكراتی كوردستان زیاتر نیگه‌رانه چونكه له‌رِووی سیاسی و ئه‌منی و سه‌ربازیه‌وه ئه‌م ناوچانه به‌ناوچه‌ی نفوزی خۆی ده‌زانآ.\n- قاعیده توانیویه‌تی له‌ناو عه‌ره‌ب و توركمانی ته‌له‌عفه‌ر دژی كورد پێگه دابنآ.\n- قاعیده له سوریاوه هێز وتوانا ده‌هێنن بۆ په‌لاماری یه‌زیدیه‌كانی سنجار وناوچه‌كه.\n- سه‌ره‌رِای كێشه‌كانی قاعیده، به‌ڵام كورده‌كانی عێراق ترسیان له دیمه‌شق نیه.\n- پارتی دیموكراتی كوردستان ده‌ستێكی زۆری له‌ناوچه كوردیه‌كانی باكوری رِۆژهه‌ڵاتی سوریا هه‌یه. (پارتی و یه‌كێتی) هاوكاری دۆست و هێزه سیاسیه كوردیه‌كانی ناو سوریا ده‌كه‌ن.\n- خۆپێشاندانی كورده‌كانی سوریا له مانگی 3/2004 ده‌رخه‌ری بوونی ده‌ست و نفوزێكی زۆری كورده‌كانی عێراقه له‌ناو كورده‌كانی سوریا، ئه‌مه‌ش نیشانه‌ی نه‌بوونی ترسه له دیمه‌شق له‌لای كورده‌كانی عێراق ورۆحی ته‌حه‌دا كردنی سوریایه.\n- په‌یوه‌ندیه‌كانی كوردی عێراق له‌گه‌ل ئێران، ته‌واو پێچه‌وانه‌ی په‌یوه‌ندیه‌كانیانه له‌گه‌ل سوریا. ئێران له‌سه‌رووی لیستی ئه‌و دراوسێیانه‌یه كه كورده‌كان ترسیان لی هه‌یه.\n- به‌رپرسانی كورد ترسیان له ئێران بۆ دوو هۆكار ده‌گێرِنه‌وه:\n1. بوونی چالڵاكیی وتۆرِێكی سیخورِی گه‌وره‌ی ئێران له‌ناوچه‌كانی هه‌رێم.\n2. پشتیوانی ئێران بۆ ئه‌و گرووپه ئیسلامیانه‌ی كه دژی حكومه‌تی هه‌رێمن.\n- كورده‌كانی ده‌زانن، ده‌ست وه‌ربده‌نه ناو ئێران، كاردانه‌وه‌ی ئێران به‌هێز ده‌بآ، بۆیه زیاتر خواسته‌كانی تاران له‌به‌رچاو ده‌گرن. له‌م رِووه‌وه زیاتر (ی.ن.ك) ئه‌م هه‌ڵوێسته‌ی پێوه دیاره، چونكه له رِووی ئابووریه‌وه پشتی به ئێران به‌ستووه.\n- سه‌ركرده كورده‌كان، به تایبه‌تی (ی.ن.ك) په‌یوه‌ندی (رِق- خۆشه‌ویستی)یان له‌گه‌ل ئێرانه، رِقیان له ئێرانه، به‌ڵام ده‌زانن به‌بآ ئێران ناتوانن زۆر شت بكه‌ن.\n- تێرِوانینێك له‌لای به‌رپرسانی حكومه‌تی هه‌رێم دروست بووه، كه باشتره بۆیان له‌گه‌ل ئێران كێشه دروست نه‌كه‌ن.\nپه‌یوه‌ندی باش له‌گه‌ل ئه‌مریكا\n- سه‌ره‌رِای كێشه‌ی په‌كه‌كه، كورده‌كان وتوركیا په‌یوه‌ندیان هه‌یه، كورده‌كان له ئێران وعه‌ره‌بی عێراق هه‌رِه‌شه‌یان لی ده‌كرێت، بۆیه بۆ توركیا ده‌گه‌رِێنه‌وه.\n- زۆر شت كورد و توركیا زیاتر لێك نزیك ده‌كاته‌وه (هه‌ردوولا زیاتر تیرِوانینیان رِۆژئاواییانه‌یه، هه‌روه‌ها سه‌رچاوه‌ی وزه و نه‌وت).\n- پارتی و یه‌كێتی حه‌ز ده‌كه‌ن، كێشه‌ی په‌كه‌كه به شێوه‌یه‌كی ئاشتیانه وسیاسیانه چاره بكرآ و توركیا لێبوردنی گشتی بۆ په‌كه‌كه ده‌ربكات و توركیا چه‌ند كارێكی ئابوری و كۆمه‌ڵایه‌تی به قازانجی كورده‌كانی توركیا بكات.\n- توركیاش ده‌یه‌وێت كورده‌كانی عێراق، سنوره‌كانی بگرن و رِێگه نه‌ده‌نه په‌كه‌كه ناوچه‌كانیان دژ به توركیا به‌كار بهینآ.\n- له توركیاش له نێوان AKP و ژه‌نراڵه‌كانی سوپا، خه‌ریكه ته‌وافوقێك دروست ده‌بێت كه كرده‌وه‌ی سه‌ربازی دژی په‌كه‌كه ده‌بآ چه‌ندین كرانه‌وه‌ی سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تی و ئابوری بۆ ناوچه‌كانی باشوری رِۆژهه‌ڵاتی توركیا به‌دوادابێت.\nئاینده‌ی په‌یوه‌ندیه‌كان و چه‌ند پرسیارێك\n- ئایا حكومه‌تی هه‌رێم له 2008-2009 په‌یوه‌ندیه‌كانی له‌گه‌ل عه‌ره‌بی عێراق چۆن ده‌بآ؟\n- ئایا حكومه‌تی هه‌رێم په‌یوه‌ندی له‌گه‌ل توركیا چی لی ده‌كات؟\n- ئایا حكومه‌تی هه‌رێم كێشه‌كانی خۆی له‌گه‌ل به‌غدا چاره ده‌كات؟\nئارِاسته‌كردنی رِۆڵی كورد له پاراستنی هه‌موو باكوری عێراقدا\nئه‌م بابه‌ته‌ش وه‌ك به‌شی سێیه‌م له لێكۆڵینه‌وه‌كه له‌لایه‌ن (مایكل نایت) نوسراوه ئه‌مش پوخته‌ی بۆچوونه‌كانیه‌تی:\nهه‌رِه‌شه‌كانی دژ به حكومه‌تی هه‌رێم\n- حكومه‌تی هه‌رێم زۆر سه‌ركه‌وتووانه ئاسایشی هه‌ولێر ودهۆك و سلێمانی پاراستووه.\n- قاعیده له عێراق وگروپه‌كانی ئه‌نسار سونه وئه‌نسار ئیسلام كه تێكه‌ڵێكی توندرِه‌وه‌ی كرود و عه‌ره‌بن، هه‌رِه‌شه‌ی جددین له‌سه‌ر حكومه‌تی هه‌رێم.\n- موسلڕ، سه‌نته‌ری سه‌ركردایه‌تی و عه‌مه‌لیاتی ئه‌و گروپانه‌یه وخۆكوژه‌كانیان له سوریاوه بۆ دێت.\n- ئۆپه‌راسیۆنه سه‌ربازیه‌كانی هاوپه‌یمانان وحكومه‌تی عێراق نه‌یتوانیووه قاعیده له موسلڕ وده‌وروبه‌ری لاواز بكات بۆیه، بۆ هه‌ولێر، موسلڕ هه‌رِه‌شه‌یه‌كی درێژخایه‌نه.\n- كه‌ركوك ودیاله، هه‌رِه‌شه‌یه‌كی درِێژخایه‌نن بۆ سلێمانی.\n- ناوچه‌كانی ژێر ده‌سه‌ڵاتی په‌كه‌كه له سنوری هه‌رێم وناوچه‌كانی پێنجوێن وخورمالڕ وسه‌رسنور، دوو ناوچه‌ن كه ناسه‌قامگیری وهه‌رِه‌شه‌ی ئه‌منی بۆ سه‌ر هه‌رێمی كوردستان لی ده‌كه‌وێته‌وه، ئه‌ویش به هۆی كاری (په‌ژاك) و(ئه‌نسار ئیسلام).\n- ئێران، ئه‌نسار ئیسلام وه‌ك كارتێكی فشار به‌رامبه‌ر هه‌رێم به‌كار دێنآ.\nپاراستنی حكومه‌تی هه‌رێم\n- به پێی مادده‌ی 117ی ده‌ستوری عێراق هه‌رێمه‌كان بۆیان هه‌یه ئاسایشی ناوخۆیی وپۆلیس و پاسه‌وانی هه‌رێمیان هه‌بێت.\n- حكومه‌تی هه‌رێم به‌پێی یاسای دژه تیرۆر رِووبه‌رِووی هه‌رِه‌شه ناوخۆییه‌كان ده‌بێته‌وه.\n- بۆ هه‌موو هه‌وڵاتیان و میوانێك، چه‌ك هه‌ڵگرتن به‌بآ پسوله‌ی یاسایی قه‌ده‌غه‌یه.\n- حكومه‌تی هه‌رێم ده‌یوسیت بۆ رِاگه‌یاندنی ناوخۆ رِێ وشوێنی توند دابنآ، به‌ڵام سه‌رۆكی هه‌رێم یاساكه‌ی په‌رله‌مانی رِه‌تكرده‌وه.\n- حیزبه سیاسیه‌كان و رِێكخراوه‌كانی كۆمه‌ڵی مه‌ده‌نی، ته‌نها به‌پێی یاسا ورِه‌زامه‌ندی وه‌زاره‌تی ناوخۆ ده‌توانن كار بكه‌ن وهاوكاری ماددی ده‌كرێن و رِێگه‌یان پآ نادرآ چاڵاكی پیتاك كۆكردنه‌وه بكه‌ن. ئه‌مه‌ش بۆ رِێگه‌گرتنی هه‌ر حیزبێكه كه بیه‌وێت له‌ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێم هاوكاری ماددی وه‌ربگرێ.\n- چاودێریه‌كی وردی چاڵاكی هێز ورِێكخراوه ئیسلامیه‌كان ده‌كرێت.\n- بۆ رِێگه گرتن له‌كاری ئیسلامیه توندرِه‌وه‌كان، حكومه‌ت له رِێگه‌ی وه‌زاره‌تی ئه‌وقافه‌وه ئیمام وخه‌تیبی هه‌ر 3000 مزگه‌وته‌كه‌ی كوردستان داده‌نێت، به‌مه‌ش ده‌توانێت كۆنترِۆڵی ناوه‌رِۆكی خوتبه‌كان وئارِاسته‌كردنی خه‌ڵك بكات.\n- ده‌زگا ئه‌منیه‌كان له ژێر ده‌سه‌ڵاتی (پارتی) و (یه‌كێتی) دان، به‌ڵام شێوه‌ی ته‌نسیقێكی ناوه‌ندی بۆ یه‌كگرتنه‌وه‌یان هه‌یه، چونكه ئێستا جیاوازن.\n- (پاراستن) و(زانیاری) به حوكمی رِۆڵی هه‌ستیاری كاریگه‌ریان له هه‌ره‌می ئه‌منی حیزبه‌كانیان، كه‌متر به‌رچاو ده‌كه‌ون به‌ڵام رِۆڵی گه‌وره ده‌بینن.\n- (ئاسایش) كه وه‌كو FBI ده‌وری دژه تیرۆر و دژه سیخورِی ده‌بینێ ئاسانتر ته‌نسیق ده‌كه‌ن، چونكه زۆر تێكه‌ڵی حه‌ساسیه‌تی حیزبی نه‌بوون.\n- وه‌زاره‌تی ناوخۆ، سه‌رپه‌رشتی خزمه‌تگوزاری پۆلیس ده‌كات و هێشتا له ناوچه‌ی پارتی و یه‌كێتی یه‌كینه‌گرتۆته‌وه.\n- له سه‌ره‌تای نه‌وه‌ده‌كانه‌وه، هێزه ئه‌منیه‌كانی هه‌رێم گۆرِانی گه‌وره‌یان به‌سه‌ر هاتووه، له رِووی توانا وكه‌سایه‌تی وهێزی تایبه‌ت و كه‌ل وپه‌له‌وه.\n- حكومه‌تی هه‌رێم 106 هه‌زار پێشمه‌رگه‌ی هه‌یه بۆ لایه‌نی ئه‌منی به‌كاریان دێنێ.\nچاڵاكی ئه‌منی كورده‌كان له ناوچه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێم\n- حكومه‌تی هه‌رێم بازنه‌ی دووه‌می پارێزگاری خۆی له ده‌ره‌وه‌ی ناوچه‌كانیه‌تی.\n- هێزه سه‌ربازیه‌كانی عێراق له موسڵ، به‌شی هه‌ره زۆری پێشمه‌رگه‌بوون.\n- فه‌رمانده‌یی نه‌ینه‌وا، له‌لایه‌ن لیوا ریازه، سونیه وخه‌ڵكی موسڵه، مالیكی پشتگیری لێ ده‌كات، هه‌وڵی داوه كاریگه‌ری كورد له موسڵ كه‌م بكاته‌وه.\n- كورد له موسڵ 30%ی دنیشتوانن به‌ڵام55%ی هێزه ئه‌منی وسه‌ربازیه‌كان پێك ده‌هێنن.\n- كورد گرنگی زۆری به موسڵ داوه به تایبه‌تی (پ. د. ك), به‌پێی سه‌رنجی ئه‌و ئه‌فسه‌ره ئه‌مریكیانه‌ی كه چاودێری هێزی سه‌ربازی عێراق ده‌كه‌ن، هه‌ردوو لیوای 8،6 كه له ناو موسڵ زور چاڵاكن 90% یان كوردن وپارتین.\n- كورد، توانیوویه‌تی كۆنترِۆڵی چه‌ندین پرِۆژه‌ی ستراتیژی ژێرخانه‌ی ئابووری له ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێم بكات. لیوای 14ی فرقه‌ی چوار هه‌مووی كورده و كۆنترِۆڵی كه‌ركوكی كردووه كه كێڵگه‌نه‌وتیه‌كان ده‌گرێته‌وه، سه‌ربازه كورده‌كان نه‌یان هێڵا شاندێكی ئه‌ندازیاری وه‌زاره‌تی نه‌وتی عێراق بچنه ناو كێڵگه‌ی خورمه‌له‌وه له مانگی پێنچی 2008.\n- له كه‌ركوك وموسڵ ئیداره‌ی ئه‌منی شوێنه گرنگه‌كان، به برِیاری ئه‌نجومه‌نی پارێزگاكان كه زۆرینه‌ی كوردن، به پۆلیس و هێزی ئه‌منی كوردی دراوه.\n- هێزه هه‌واڵگریه كوردیه‌كان (پارستن) و (زانیاری) بۆ ئۆپه‌راسیۆنی تایبه‌تی و كۆكردنه‌وه‌ی زانیاری، ده‌ستێكی گه‌وره‌یان له موسڵ و كه‌ركوك له‌گه‌ل هێزی هاوپه‌یمانان وهێزه عێراقیه‌كانی دیكه هه‌یه.\n- زۆر لایه‌ن باس له سه‌ركه‌وتوویی هێزه ئه‌منیه كوردیه‌كان له ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێم ده‌كه‌ن، به‌لام لای هه‌ندێ پێكهاته‌ی دیكه‌ش نیگه‌رانی دروست كردووه.\n- دژایه‌تی كورد بۆ دروست بوونی (ێحوه) له موسڵ و كه‌ركوك، نیگه‌رانی عه‌ره‌ب و توركمانی لێكه‌وتووه‌وه (كورد ناهێڵن له ته‌له‌عفه‌ر، موسڵ، كه‌ركوك، مه‌خمور وخانه‌قین) ێحوه دروست ببێت.\n- ئارامی ناوچه ناكۆكی له سه‌ره‌كان كاریگه‌ری له ئارامی تێكرِای هه‌رێمی كوردستان ده‌كات.\n- ئه‌گه‌ر بتوانرێ هه‌ڵبژاردنێكی ئازاد و عادیلانه‌ی ئه‌نجومه‌نی پارێزگاكان بكرێ.\n- هاوسه‌نگ رِاگرتنی پێكهاته نه‌ته‌وه‌ییه‌كانی هێزه ئه‌منیه‌كان له موسڵ و كه‌ركوك.\n- ده‌بێ هاوكاری وڵاتانی رۆژئاوا بۆ هه‌رێم له چوارچێوه‌ی (هه‌رێمی ناو عێراق) بێت.\n- ده‌بێ كێشه‌ی بوودچه‌ی پێشمه‌رگه وئاینده‌كه‌ی چاره‌سه‌ربكرێ\n- ده‌بێ چاودێری پێكهێنانی (ێحوه)كان بكرێ وبه‌پێی پێویستی ناوچه‌كان بێت و له هه‌ندێ ناوچه‌ی باكوری عێراق پێویست ناكات، به‌ڵام سیاسه‌تی حكومه‌تی هه‌رێم بۆ رِێگرتن له دروست بوونی (ێحوه) سیاسه‌تێكی رِووخێنه‌ره.\n- ده‌بێ كۆمه‌ڵی نێوده‌وڵه‌تی گره‌نتی ئه‌وه بكات كه له چوارچێوه‌ی هاوكاریه‌كان بۆ هێزه ئه‌منیه‌كانی عێراق، حكومه‌تی هه‌رێم به‌شی تایبه‌تی خۆی وه‌ربگرێ، به‌تایبه‌تی له دژه تیرۆر وخولی تایبه‌تی.\n- ده‌بێ ئامێری تایبه‌تی پشكنین وسكانه‌ری دۆزینه‌وه‌ی ته‌قه‌مه‌نی بۆ هه‌رێمی كوردستان دابین بكرێ وپه‌رژینێكی ئه‌لیكترۆنی به چوار ده‌وری هه‌ولێردا دروست بكرێ.\n- دیالۆگ له نێوان توركیا وعێراق و حكومه‌تی هه‌رێم زیاد بكرێ، سه‌نته‌رێكی نێوده‌وڵه‌تی بۆ مه‌شقی ئه‌منی له سنوری حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان بكرێته‌وه.\n- ده‌بێ یارمه‌تیه‌كانی رۆژئاوا بۆ هێزه ئه‌منیه‌كانی كوردستان له چوارچێوه‌ی پاكێجی هاوكاری بۆ سوپای عێراق بێت، چونكه نابێ سوپایه‌كی دیكه له پاڵ سوپای عێراق دا به‌هێز بكرێ.\n- ئه‌م بابه‌ته به‌شی چواره‌می لێكۆڵینه‌وه‌كه‌یه وله‌لایه‌ن (ئۆدری فله‌یك) نوسراوه وئه‌مه‌ش پوخته‌ی بۆچوونه‌كانیه‌تی. له سه‌ر بابه‌تی نه‌وت له‌سه‌ره‌تای ساڵی 2007وه كێشه له نێوان هه‌ولێرو به‌غدا هه‌یه. حكومه‌تی عێراق ده‌یه‌وێت ده‌سه‌ڵاتی برِیاردان له سه‌رنه‌وت به ده‌ست مه‌ركه‌زه‌وه‌بێت و حكومه‌تی هه‌رێم ده‌یه‌وێت مافه ده‌ستوریه‌كانی جێ به‌جێ بكات.\n- عه‌ره‌به‌كان رِژدن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ركوك و نه‌وته‌كه‌ی نه‌كه‌وێته ژێر ده‌سه‌ڵاتی كورده‌كان.\n- پرسیار ئه‌وه‌یه كه ئایا لۆژیكی كورد چیه بۆ ده‌رهێنانی نه‌وت له ناوچه‌كه‌یان، له كاتێكدا به‌پێی ده‌ستور داهات به شێوه‌ی عادیلانه دابه‌ش ده‌كرێ و17% ی بۆ كورد ده‌بێ، ئیدی ئه‌م داهاته له نه‌وتی به‌سره یان هه‌ر چێیه‌ك بێت؟ وه‌ڵامه‌كه‌ی سێ به‌شه:\nڕ- هه‌ژموون گه‌رایی:\n- حكومه‌تی هه‌رێم95%ی داهاتی ساڵانه‌ی له به‌غداوه بۆ دێت، بۆیه كورد ئه‌و لۆژیكه به‌كاردێنێ به بره‌ودان به نه‌وت داهاتی گشتی عێراق زیاده ده‌كه‌ن و به‌مه‌ش ده‌توانن هه‌ژموونگه‌رایی سیاسی خۆیان هه‌بێت بۆ رِووبه‌رِووبوونه‌وه‌ی نفوزی به‌غدا.\nب- زیادكردنی داهات:\n- تا داهاتی عێراق زیاتربێت، بودجه‌ی هه‌رێم زیاتر ده‌بێت.\n- به پێی كۆبوونه‌وه‌ی ئاشتی هه‌ورامی و دیك چنی له مانگی 12/2007 ، بوونی نه‌وت له كوردستان ده‌بێته هۆی زیادبوونی داهاتی نیشتمانی عێراق .\nت- سه‌مایه‌گوزاری دیكه:\n- سیاسه‌كانی كورد ده‌زانن به هێنانی كۆمپانیای نه‌وتی بیانی، سه‌رمایه گوزاری ده‌ره‌كی و هه‌لی كاركردن و بره‌ودان به توانای ناوخۆی زیاتر ده‌بێت.\n- كۆنتراكته‌كانی نه‌وت، داهاتێكی رِاسته‌وخۆی بۆ سیاسیه باڵا ده‌سته‌كانی هه‌رێم ده‌بێت.\n- هه‌وڵه‌كان هه‌رێم له‌م رِووه‌وه بۆ تاقیكردنه‌وه‌ی نه‌فسی به‌غدایه.\nكاردانه‌وه‌كان بۆ رِێككه‌وتنه‌كانی حكومه‌تی هه‌رێم\n- كاردنه‌وه‌كانی حكومه‌تی عێراق توندبوون، بۆنی ئه‌وه‌یان لێ هاتووه كه بواری سازش كردنیان نیه.\n- شه‌هرستانی وه‌زیری نه‌وتی عێراق هه‌موو كاری حكومه‌تی هه‌رێم له بواری نه‌وت به نایاسایی ده‌زانێت، برِی نه‌وتی كۆمپانیای نه‌وتی كۆریای باشور و OMVی نه‌مساوی له نه‌وتی نیشتمانی عێراق برِان له سه‌ر ئه‌و كارانه‌ی كه له هه‌رێم كردویانه.\n- به پێچه‌وانه‌ی هه‌ڵوێستی توندی عێراق، ئه‌مریكا كاردانه‌وه‌كانی زۆر توند نه‌بوون وبواری ته‌فسیراتی جیاجای هه‌بووه.\n- حكومه‌تی هه‌رێم هه‌ڵوێستی جوداجودا له ئیداره‌ی ئه‌مریكا ونه‌بوونی كاردانه‌وه‌ی توند، به جۆرێك له رِه‌زامه‌ندی ئه‌مریكا بۆ كاره‌كانیان تێده‌گه‌ن.\n- حكومه‌تی ئه‌مریكا وبه‌رپرسانی پێیان وایه شه‌هرستانی به (قورسه‌وه) مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ل پرسی نه‌وت له حكومه‌تی هه‌رێم كردووه زۆر به خاوی گه‌شه‌ی به وه‌زاره‌ته‌كه‌ی داوه به پێچه‌وانه‌ی هه‌نگاوه پرِ ئینێرێژیه‌كانی به‌رپرسانی نه‌وتی هه‌رێم.\n- له هه‌مانكاتیشدا، ئه‌مریكا به هه‌نگاوه تاك لایه‌نه بێ منه‌ته‌كانی حكومه‌تی هه‌رێم له‌م رِووه‌وه خۆشحاڵ نیه.\nرِاسپارده‌كان بۆ سیاسه‌تی ئه‌مریكا\nله دوا لاپه‌رِه‌ی لێكۆڵینه‌وه‌كه‌دا, هه‌ر چوار نوسه‌ر چه‌ندین رِاسپارده‌یان پێشنیار كردووه بۆ ئه‌مریكا كه بریتین له:\n- دۆخی ئێستای حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان, پێگه‌یه‌كی باشتر ده‌داته ئه‌مریكا بۆ هاتنه‌دی سیاسه‌ته‌كانی له عێراق و ناوچه‌كه.\n- به له‌به‌رچاو گرتنی تۆماری رِه‌وشی مافی مرۆڤ وئازادیه‌كانی تاك, ده‌بێ ئه‌مریكا گۆشار زیاتر بكاته سه‌ر حكومه‌تی هه‌رێم بۆ چاكسازی.\n- حكومه‌تی هه‌رێم به‌و رِێژه وئاسته‌ی كه پێویسته بۆ پێشكه‌وتنی ئابووری, پێشناكه‌وێ, ئه‌مریكا ده‌بێ هاوكاری بكات له دانانی ستراتیژێكی پێشكه‌وتنی گشتی له بواری خزمه‌تگوزاری , ژێرخانی ئابووری, رِه‌خساندنی ده‌رفه‌تی كار, نه‌هێشتنی گه‌نده‌ڵی وخزم و خزمێنه, كه‌م كردنه‌وه‌ی دامه‌زراندنی حكومی ورِه‌خساندنی ده‌رفه‌تی ئاسانتر بۆ سه‌رمایه‌گوزارانی ئه‌مریكا وده‌ره‌كی دیكه.\n- كورده‌كان پێیان وایه نزیك بوونه‌وه‌ی ئه‌مریكا له سونه وعه‌ره‌ب، چیدی ئه‌مریكا بێ مه‌رج له به‌رامبه‌ر عه‌ره‌بی عێراق, پشتگیریان لێ ناكات, ئه‌مه‌ش ده‌بێته مایه‌ی ئه‌وه‌ی كورده‌كان به‌ره‌و دراوسێكان وته‌نازولات ببات.\n- ئه‌گه‌ر ئه‌مریكا بتوانێ چوارچێوه‌ی هاوكاری نێوان توركیا وهه‌رێم بدۆزێته‌وه وچاره‌سه‌ری پرسی په‌كه‌كه بكرێ, ئه‌وكات زه‌مینه‌ی هاوكاری هه‌ردوو دراوسێ وگرێ به‌سته نه‌وتیه‌كان زیاتر ده‌بێت. ئه‌مه‌ش پێویستی به‌وه هه‌یه، هه‌رێمی كوردستان په‌كه‌كه به‌تیرۆریست بناسێ وسنوره‌كانی كۆنترۆڵ بكات. ئه‌م پێشكه‌وتنه له په‌یوه‌ندی, ئه‌ستانبۆڵ ده‌بێته بازارێكی باش بۆ هه‌رێم و هاتنی سه‌رمایه‌گوزاری زیاتری رِاسته‌وخۆ, توركیاش ئه‌وكات ده‌بێ هه‌نگاوی زیاتری سیاسی, كۆمه‌ڵایه‌تی وئابووری بۆ كورده‌كانی ناو توركیا بنێت, توركیا زۆر به‌كه‌می سه‌رمایه‌گوزاری له هه‌رێم كردووه, ژماره‌یه‌كی هه‌ڵه هه‌یه كه گوایه 3 ملیار دۆلار بێت, بـه‌ڵام سه‌رمایه‌گوزاری توركیا له هه‌رێمه‌كه زۆر كه‌مه.\n- له سه‌ر مه‌له‌فی ئێران, حكومه‌تی هه‌رێم ده‌زانێ بێ تاران, كێشه‌ی بۆ دروست ده‌بێت. دوو دڵی كورده‌كان, به تایبه‌ت له ناو سه‌ركردایه‌تی (ی. ن. ك) دژ به ئێران, كێشه بۆ ئه‌مریكا دروست ده‌كات.\n- سه‌ربه‌خۆیی كوردستان لاوازه. چونكه پشت به داهاتی به‌غدا ده‌به‌ستن, ئه‌مریكا ده‌توانێ بۆ پرسی كه‌ركوك ونه‌وت سود له‌م خاڵه وه‌ربگرێ.


ئایا شەحنی 100٪ـی مۆبایل زیانی هەیە؟\n5/1/2020 03:29 PM\nحەز ناکەین هەڵگری هەواڵی ناخۆش بین، بەڵام ئەو شێوازانەی کە ئێمه بۆ شەحنکردنەوەی مۆبایل گرتوومانەتە بەر تەمەنی پیلی مۆبایلەکەمان کەم ئەکاتەوە. بەتایبەت ئەگەر مۆبایلی زیرەک شەو تا بەیانی شەحن ببێتەوە یان پاش ئەوەی فوول بوو چەندین کاتژمێر بە شەحنکەرەوەکەوە بێت.\n"دۆمینیک شۆلت" بەڕێوەبەری کۆمپانی BatterieIngenieure کە ڕاوێژکاری بواری پیلە، گوتوویەتی: ئەگەر حەز ئەکەن شەحنی مۆبایلەکەتان فوول بێت و هەروا بەفوولی رایبگرن، ئەم کارە کاریگەری نەرێنی لەسەر تەمەنی پیلە "لیتیۆمی-یۆنی"ـیەکان هەیە. بەم حاڵەوە زۆرینەی کۆمپانیاکانی بەرهەمهێنەری مۆبایل لایان وایه ئەو قسەیەی کە ئەڵێ شەحنی 100٪ زیان بە پیلی مۆبایل ئەگەیەنێت، ئیتر باوی نەماوە و هیچ کاریگەرییەکی لەسەر تەمەنی پیلەکە نییە. یەکێک لە بەرێوەبەرانی گۆگڵ لەم بارەوە ئەڵێت: بەگشتی ئەو زەینییەتە کە شەحنکردنەوەی لەڕادەبەدەر و بەردەوام زیانی بۆ پیلی مۆبایل هەیه قسەیەکی کۆن و سواوە. ئەو لە درێژەدا ئەڵێ کاتێک رادەی شەحنی مۆبایل ئەگاته 100٪، پرۆسەی شەحنکردنەوە بەشێوەی ئۆتۆمات ستۆپ ئەبێت. بەڵام " شۆلت" و زۆرینەی بەرهەمهێنەرانی مۆبایلە زیرەکەکان لەسەر یەک خاڵ کۆکن، ئەوەیش ئەوەیە کە کاتێک ناتانەوێ مۆبایلێک بەکاربهێنن و لەشوێنێک دایدەنێن، ئەبێ شەحنی مۆبایلەکە لەئاستێکی تایبەتدا رابگرن و ئەوەش واتە مۆبایلە زیرەکەکان حەزیان لە شەحنی 100٪ نییە. "شۆلت" باسی ئەوە ئەکا کە ئەگەر شەحنی مۆبایل لەنێوان 30 بۆ 50٪ـدا بێت، پیلەکەی بەخێراییەکی کەمتر کۆن ئەبێت و ئەوە ڕێک ئەو رادەیەیە کە کۆمپانیاکانی مۆبایل دیاریان کردووە.\nهەڵبەت ئەگەر لەو کەسانەن کە هەموو ساڵێک یان بە دوو ساڵ جارێک مۆبایلەکەتان ئەگۆڕن نابێ زۆر نیگەرانی پیلی مۆبایلەکەتان بخۆن، چونکە کەمبوونەوەی تەمەنی پیلی مۆبایل لەدرێژخایەندا روو ئەدات. بەو حاڵەوە هەوڵ بدەن کەمتر شەحنی مۆبایلەکەتان فوول بکەن.


وشەی نهێنی کۆدێکی چوار ژمارەییە کە تۆ ئەتوانیت بەکاری بهێنیت کاتێک بتەویت کۆنتڕۆڵی پاشماوەی حیسابەکەت لە ئینتەرنێتەوە، ئاپ یان تەلەفۆنەوە بکەیت. تۆ کۆنتڕۆڵکردنی پاشماوەی حیسابەکەت لە www.kontantkort.icabanken.se External link, opens in new window.,ڕێگەی چوونەژوورەوە بۆ ئێرە ئەکەیت ئاپەکە داگرەوە یان تەلەفۆن کە بۆ ئیکا بانک بە ژمارە ٥٠ ٤٧ ٤٧ – ٠٣٣ . زیاتر لەسەر ئەو کاخەزە بخوێنەوە کە کارتەکەی لەسەرە.\nتۆ ئەتوانیت بە کارتی بانکەکەت هەم پارە بدەیت و هەم پارە دەربهێنیت. تۆ ئەتوانیت لە هەموو دوکانەکانی سوید پارە بدەیت کە مایسترۆ قەبووڵ ئەکەن. تۆ ئەبێت هەموو کڕین و پارەدەرهێنانێک بە کۆدی کارتەکەت (پین کۆد) قەبووڵ بکەیت. کارتی بانکەکە ئەتوانرێت تەنها لە سوید بەکاربهێنرێت.\nپارە لە کاسەی ئیکا ICA دەربهێنیت\nسنوورێک هەیە بۆ زۆری دەرهێنانی پارەی کاش کە بکرێت دەربهێنرێت:\nهەر جارە ٣٠٠٠ کرۆن لە دوکانەکانی ئیکا (بە ئەندازەی پارەی کاش لە کاساکە)\nجاری ٥٠٠٠ کرۆن لە ئۆتۆماتیکەکانی پارەدەرهێنانی بانکی ئیکا.\nجاری ٢٠٠٠ کرۆن لە ئۆتۆماتیکەکانی پارەدەرهێنان\nبە گشتیی ١٥٠٠٠ کرۆن لە یەک هەفتەی ناو ڕۆژژمێر، بەبێ ڕەچاوکردنی جێگای دەرهێنانی پارەکە.\nپۆلیس ئاگادار بکەرەوە. تۆ ئەتوانیت یان تەلەفۆن کەیت یان سەردانی پۆلیسخانە بکەیت یاخود لەم www.polisen.se External link, opens in new window.. ماڵپەڕە شکایەت لای پۆلیس بکەیت\nتۆ ئەبێت کارتەکەت پێبێت بۆ ئەوەی هەموو کڕین و پارەدەرهێنانێک تۆمار بکەیت. ئەمە مانای ئەوەیە کە تۆ ناتوانیت لە ڕێگای ئینتەرنێتەوە، کڕینیی پۆستی یان شوێنگەلی تر کڕین بکەیت کە نەتوانیت تێیدا کارتەکەت بەناو خوێندەرەوەیەکا(کارتخوێنەرەوە) ڕاکێشیت.


کوردستان دووبارە کرایە ئامانجی دەسبەسەرە بە کۆمەڵەکان\n16:51 - 24 خەزەڵوەر 2721\nکوردستان لە ڕۆژی ٢٠ هەتا ٢٣ی خەزەڵوەر، شایەتی شەپۆلێکی بەربڵاو لە دەسبەسەرکردن و بانگهێشتکردنی بە کۆمەڵی هاووڵاتییان لە شارەکانی بانە، مەریوان، سەقز و سنە، لەگەڵ توندوتیژیی هێزە ئەمنییەتییەکان بووە.\nئەوەیکە هەتا ئێستا ئاژانسی کوردپا توانیویەتی پشتڕاستی بکاتەوە، لە چوار گوندی بانە ١٧ کەس، لە گوندی "نێـ"ـی مەریوان ٦ کەس، لە گوندی "ملەقەڕنێـ"ـی سەقز ٢ کەس و لە گوندی "نییەر"ی سنە ٥ کەس، بە کۆمەڵ دەسبەسەر کراون.\nهەروەها سێ کەسی خەڵکی گوندی "پیرعومەران" پاش بانگهێشتکردنیان بۆ ئیدارەی ئیتلاعاتی سەقز، دەسبەسەر و لێپرسینەوەیان لەگەڵ کرابوو.\nبە پشتبەستن بەو ژمارەیە، هەتاکوو ئێستا ٣٣ کەس بە شوناسی ڕوون لە گوندەکانی ئاماژە پێ کراو سەر بە شارەکانی بانە، سنە، مەریوان و سەقز، بوون.\nهێندێک لە سەرچاوەکان باس لە بانگهێشتکردنی هاووڵاتییان لە ڕێگای تەلەفۆنەوە لە شارەکانی کوردستان دەکەن. ئەو سەرچاوانە ڕایدەگەیەنن کە ستادی خەبەریی ئیدارەی ئیتلاعات لە شارەکانی بانە، سنە، مەریوان، دێولان و کامیاران، هەوڵی بانگهێشتکردنی دەیان چالاک و زیندانیی سیاسیی پێشوویان داوە و خوازیاری ڕاگرتنی کار و چالاکییە مەدەنی و سیاسییەکانیان بوون.\nچۆنیەتیی دەسبەسەرکردن، لە توندوتیژییەوە هەتا کەڵکوەرگرتن لە دڕۆن\nدەسبەسەرکرانەکان لەگەڵ توندوتیژی، ئازار و ئەشکەنجە، بێڕێزی، هێرش و پشکنینی ماڵەکانیان بە مەبەستی دەسبەسەرداگرتنی کەرەستەی کەسی و بەبێ بەڵگەی دادوەری، لە ڕەوتە دیارە و بەرچاوەکانی دەسبەسەرکردنی هاووڵاتییان لە کوردستاندایە، بەڵام لەم شەپۆلە نوێیەی دەسبەسەرکرانەدا، حاڵەتی نوێی پێوە زیاد بووە: کەڵکوەرگرتن لە "دڕۆن" بۆ ڕاودوونان و ناساندنی هاووڵاتییان و بەکاربردنی ئامبۆڵانسی مانگی سوور بۆ ڕاگوستنی هاووڵاتییانی دەسبەسەرکراو بۆ گرتنگە ئەمنییەتییەکان.\nلە شاری بانە هێزە ئەمنییەتییەکان بەبێ بەڵگەی دادوەری هێرشیان بردبووە سەر ماڵی ئەو کەسانە لە گوندی "نجنێ، چۆمان، کەوپێچ و نەمشێر" و لەگەڵ قسەی نەشیاو و بێڕێزیی زارەکی و فیزیکی، ئەو هاووڵاتییانەیان دەسبەسەر کردووە.\nهێزە ئەمنییەتییەکان بۆ ڕاودوونان و ناساندنی کەسانی دەسبەسەرکراو لە "دڕۆن" کەڵکیان وەرگرتووە و لە کاتی دەسبەسەرکردندا ئازار و ئەزیەتی بنەماڵەکانی ئەوانیان دابوو.\nلە کاتی دەسبەسەرکراندا، هێزە ئەمنییەتییەکان هەوڵی پشکنینی ماڵی ئەو هاووڵاتییانەیان داوە و کەرەستەی کەسیی ئەوان بە تایبەتی لەبتاب، کامێرا، مۆبایل و کتێبەکانیان لەگەڵ خۆیان بردبوو.\nلە گوندی "نییەر"ی سنەش، هێزە ئەمنییەتییەکان بەبێ پێشاندانی بەڵگەی دادوەری هێرشیان بردبووە سەر ماڵی ئەو هاووڵاتییانە و ئەوانیان دەسبەسەر کردبوو. هێزە ئەمنییەتییەکان لە کاتی دەسبەسەرکردندا دەستیان بە پشکنینی ماڵەکان و لێدانی ئەوان کردبوو و هەروەها دەستیان بەسەر کەرەستەی کەسیی ئەوان بە تایبەت کامپیوتێر و مۆبایلەکانیان گرتبوو.\nلە تۆمەتە وەپاڵدراوەکان دژی دەسبەسەرکراوان هەتا ڕەوتێکی ڕوون لە سەرکوت لە کوردستان\nهەتا کاتی بڵاوبوونەوەی ئەم هەواڵە، لە هۆکاری گیران و تۆمەتی وەپاڵدراو و چارەنووسی ئەو هاووڵاتییانە، زانیارییەکی ورد لەبەر دەستدا نییە.\nئاژانسی کوردپا زانیاریی بەدەست هێناوە کە تەواوی دەسبەسەرکراوەکان لە گرتنگە ئەمنییەتییەکان بۆ لێپرسینەوە ڕەوانەی قەرارگای "شارامفەڕ"ی سنە کراون، بەڵام بنەماڵەی دەسبەسەرکراوەکان تەنانەت سەرەڕای سەردانی ناوەندە ئەمنییەتییەکان بۆ ئاگاداربوون لە چارەنووسی کوڕەکانیان، لەگەڵ وڵامنەدانەوەی ناوەندە ئەمنییەتییەکان بەرەوڕوو بوونەتەوە.\nبەپێی ڕەواڵی هەمیشەیی حکوومەت، دەسبەسەرکراوەکان لە گرتنگەکان بە شێوی مامناوەندی لە یەک هەتا چەندین مانگ و هێندێک جار هەتا ساڵێک، بەبێ مافی دەسپێڕاگەیشتن بە پارێزەر و چاوپێکەوتن لەگەڵ بنەماڵەکانیان، لە ژوورەکانی تاکەکەسیی گرتنگەکان لەژێر لێپرسینەوە، دانپێدانانی زۆرەملێ، ئازار و ئەشکەنجەدان، کە ئەم ڕەوتە لە دەسبەسەرکردن و لێپرسینەوە خۆی لە چوارچێوەی "بێسەروشوێنکردنی زۆرەملێ" و سەرکوتی سیستماتیکدایە.\nدەبێ بوترێت، لە ساڵانی پێشوودا شایەتی تێکەڵکردنی زۆرێک لە یەکە ئەمنییەتییەکان و گۆڕینی هێز و بەڕێوەبەری لە ناوەندە ئەمنییەتییەکان بووین، بە شێوەیەک کە ڕێکخراوی ئیتلاعاتی سپا، زۆرێک لە ناوەندە ئیتلاعاتییەکانی هێناوەتە ژێر کۆنترۆڵی خۆی و هێزە دەستنیشانکراوەکانی خۆی لە شوێنی ئەوان داناوە، کە ئەمە نیشانەی ڕەوتێکی توندتر و سیستماتیک‌تر لە سەرکوتکردنی هاووڵاتییان لە کوردستانە.\nئەو ئاڵوگۆڕە هەر بەو شیوەیە کە شایەتی بووین لە قۆناغی یەکەم شەپۆلی بە کۆمەڵی دەسبەسەرکردنی هاووڵاتییانی توندتر کردووەتەوە و لە ڕاستای دۆسیە و سێناریۆسازیی ئەمنییەتی بە تایبەت دژی چالاکیی مەدەنی لە کوردستانە.\nبەپێی ئەو ئامارانەی کە ئاژانسی کوردپا دەستی کەوتووە، هێندێک لە دەسبەسەرکراوەکان لە کەسانێک پێک دێن کە پێشتریش لەلایەن ناوەندە ئەمنییەتییەکانەوە دژی ئەوان دۆسیەی سیاسییان بۆ ساز کراوە و هێندێکی دیکە لەوان زیندانیی سیاسیی پێشوو بوون، بەڵام زۆربەی ئەو کەسانە، کەسانێکن بۆ یەکەم جار دەسبەسەر دەکرێن.\nهەروەها بەپێی زانیارییەکانی ئاژانسی کوردپا، بڕیاری پێداچوونەوە دژی تەواوی ئەو کەسانە کە پێشتر دۆسیەی سیاسییان هەبووە، لەلایەن ناوەندە ئەمنییەتییەکانەوە دراوە.\nسەرەرای بانگهێشتکردنی بەربڵاوی تەلەفۆنی دەیان چالاکی مەدەنی و زیندانیی سیاسی لە شارەکانی کوردستان بە تایبەت بانە، سەقز، سنە، مەریوان، دێولان و کامیاران، لەلایەن ناوەندە ئەمنییەتییەکانەوە بۆ ستادی خەبەریی ئیدارەی ئیتلاعات؛ هەتا ئێستا ئەوەی بۆ ئاژانسی کوردپا ڕوون بووەتەوە شوناسی ٣٣ کەس لە هاووڵاتییانی گوندەکانی بانە، سنە، مەریوان و سەقزە.\nڕەفیق پزیشکی، سەلاح پزیشکی، مەناف پزیشکی، کەریم پزیشکی، لوقمان پزیشکی، بێهزاد پزیشکی ، ئەبووبەکر پزیشکی، فەرهاد پزیشکی، فەرزاد پزیشکی، ئەحمەد پزیشکی، ئەرسەلان پزیشکی، کامران پزیشکی، سەعید ڕەشیدی، عوسمان محەممەدپوور، جەماڵ مروەتی، کۆردۆ حوسێن‌پوور و عەلی چۆمانی.\nمحەممەد ئەحمەدی، فەرید درەخشانی، کەیوان مینوویی، ئیدریس بەهرامیان، عەبدولڕەحمان ئەفشار و عەبدولڕەحمان ئەشتەک.\nعەبدوڵڵا مەهجوور، محەممەد مەهجوور، ئەیووب مینایی، جەماڵ عەزیزی و سامان خوسرەوی.\nئارش منبەری، زانیاری منبەری، سەیوان منبەری و میلاد منبەری، خەڵکی گوندی "نییەر" و "ئارام مورادیان" خەڵکی گوندی "تەنگیسەر".\nلەنێو دەسبەسەرکراوەکان، کەیوان مینوویی، مامۆستای زمانی کوردییە.\nهەروەها عەبدوڵلا مەهجوور ساڵی ١٣٧٠ دەسبەسەر و بە تۆمەتی "ئەندامبوون لە حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران" بە ٦ ساڵ زیندان مەحکووم و پاش تەواوبوونی ماوەی زیندانییەکەی، لە زیندانی "قەڵا"ی شاری خۆڕەمئاوا، ئازاد کرابوو.\nئارام مورادیان بۆ بەڕێوەچوونی کۆبوونەوەی دادگاییەکەی، بانگهێشتی دادگای ئینقلابی شاری سنە کرابوو.\nزۆربەی ئەو کەسانە چالاکی مەدەنی و فەرهەنگیی کوردستانن.\nشەپۆلی ساڵانەی دەسبەسەرکردن لە کوردستان\nکوردستان ساڵانە لەگەڵ چەندین شەپۆلی دەسبەسەرکردن لە دەسبەسەرە بە کۆمەڵەکان بەرەوڕوو دەبێتەوە کە لە ژێرەوە ئاماژە بە هێندێک لەو دەسبەسەرکرانە لە ساڵی ڕابردوودا دەکەین.\nشەپۆلی یەکەم: دەسبەسەرکردنی ٢٧ کەس لە شارەکانی بانە، شنۆ، پیرانشار، مەهاباد و سنە.\nشەپۆلی دووەم: مانگی پووشپەڕی ساڵی ٩٩، بە دەسبەسەرکردنی ٢٣ هاووڵاتی لە شارەکانی مەهاباد، شنۆ و پیرانشار کۆتایی هات.\nلە شەپۆلی سێیەم کە بەربڵاوترین شەپۆلی دەسبەسەرکردنی هاووڵاتییان بووە، ١٠٤ کەس لە زیاتر لە ١٥ شاری کوردستان دەسبەسەر کراون کە بە گشتی چالاکانی مەدەنی و ژینگەیی لەخۆ دەگرێت.\nلە پەیوەندی لەگەڵ شەپۆلی نوێی دەسبەسەرکردنی هاووڵاتییان هەتا ئێستا "بەرەی یەکگرتووی کورد" لە ناوخۆی ئێران بە بڵاوکردنەوەی پەیامێک ئەو شەپۆلە دەسبەسەرکردنەی مەحکووم کردووە.\nلە بەشێکی ئەو بەیاننامەیەی بەرەی یەکگرتووی کورددا، هاتووە: "دەسبەسەرکردنی بە کۆمەڵەی لاوان لە شار و ناوچە جیاوازەکانی کوردستان، کە زۆربەیان لە بیاڤی فەرهەنگی، مەدەنی یان ژینگەیی چالاکی دەکەن، کەشوهەوای کوردستانی بەو شێوە کە هەیە ئاڵۆزتر و نائەمنتر کردووە و ئاسەوارێکی ئەرێنی لەسەر پەیوەندیی دەوڵەت و نەتەوە دانانێت و بەدڵنیاییەوە یارمەتی لە چارەسەرکردنی هیچکام لە قەیرانە ناوخۆیی و دەرەکییەکان نادات".\nبەرەی یەکگرتووی کورد ویرای مەحکوومکردنی ئەو شێوازە هەڵسووکەوتە لە دەسبەسەرکردنەکان، داوای لە بەرپرسانی پەیوەندیدار و ناوەندە ئەمنییەتییەکان کردووە کە هەرچی زووتر دەسبەسەرکراوەکان ئازاد بکرێن".


کامۆ (سەما لەژێر شمشێرەكەى دیمۆكلیسدا) – KurdRawm\nنووسینی: ئازاد بەرنزجی\n“ڕۆڵى من ئەوە نییە جیهان، یان مرۆڤایەتى بگۆڕم، چونكە نە هێند چاكم و نە ئەو داناییەشم هەیە شیاوى ئەو كارەم بكات. بەڵام دەشێ ڕۆڵم ئەوە بێ لە هەر كوێیەك بم خزمەتى ئەو بەها كەمانە بكەم كە ئەگەر جیهان لێیان بێبەری بێت دەبێتە شوێنێك شایستەى ژیان نابێت، هەروەها مرۆڤ بەبێ ئەو بەهایانە، چەند خۆشى تازە بكاتەوە، شایانى ڕێز نابێت”\nتەمەنێكى كورت كە وەكو تیرەستێرە تێپەڕى، تەمەنێك پڕ لە ئاسەوارەكانى هەردوو جەنگە گەورەكەى جیهان، كە بە مەرگێكى پووچ كۆتایى هات، ئەو بیرمەند و نووسەرە مەزنەى تەواوى ژیانى ململانێ بوو لەگەڵ پووچى (عبث)دا، دواجار زۆر بێبەزەییانە ڕێكەوتێكى پووچ، (كارەساتى ئوتۆمبێل) كۆتایى بە ژیانى یاخیگەرییانەى دەهێنێت، ئەو نووسەرەى ئازایانە بەرەو ڕووى تراجیدیاكانى ڕۆژگار دەبووەوە و وەكو سیزیفەكەى لەسەر ترۆپكى كێوەكانەوە پێكەنینى بە تاوێرەبەردەكەى ژیان دەهات، كاتێ بەرەو خەرەند خلۆر دەبووەوە، تراجیدیایەکی بێمانا کۆتایی بە ژیانی هێنا.\nكامۆ (1913- 1960) لە ڕۆژگارێكدا ژیا كە ڕۆژگارى دابڕانى ژیان لە مانا و دابڕانى سیاسەت لە ئاكار و ڕۆژگارى ئۆردوگا بەكۆمەڵەكان و ئایدیۆلۆجیا تۆتالیتارەكان بوو. ئەم هەر لە مناڵییەوە هەژارى فێرى خۆشویستنى ئازادیى كرد “لە هەژارییەوە فێرى ئازادى بووم، نەك لە كتێبەكانى ماركسەوە”. هەر لە مناڵییشەوە هەستكردن بە “هیچ” ڕۆدەچێتە ویژدان و هەست و سۆزیەوە، ئەوەتانێ بەردەوام كە دایكى دەبینى لە گۆشەیەكدا بە ماتى دانیشتووە و چاوى بڕیوەتە خاڵێك و بۆ ماوەیەكى زۆر لەو بارەدا دەمێنێتەوە، كاتێ لێى دەپرسێ: بیر لە چى دەكەیتەوە؟ دایكى لە وەڵامدا دەڵێت: “لە هیچ”. هەر بۆیە هەستكردن بە “پووچى”ى ژیان شتێك نییە ئادەمیزاد لە كتێب و تیۆری و ئایدیۆلۆجیاكانەوە فێرى ببێت، بەڵكو ئەم هەستە لە ژیان خۆیەوە بەرەو ناخى مرۆڤ دەكشێت، هەر ئەم “پووچى”یەش دواتر دەبێتە تەوەرى گشتیى كارە فیكرى و ئەدەبییەكانى كامۆ.\nكاتێ فەیلەسووفى ئەڵمانى “فریدریش نیچە” لە كۆتاییەكانى سەدەى نۆزدەهەمدا لەسەر زمانى “زەردەشت”ەوە مەرگى خواوەندى ڕاگەیاند، ئەوە وەكو زەنگێك بوو بۆ سەردەمێكى خاڵى لە پرنسیپە مرۆیى و بەها ڕۆحییەكان، سەردەمێك كە تیایدا بە شێوەیەكى ئەقڵانى و نائەقڵانى بیانوو بۆ كوشتنى تاك و بەكۆمەڵى ئادەمیزاد دەهێنرێتەوە، سەردەمێك كە تیایدا بێمانایى باڵى بەسەر ژیانى مرۆدا دەكێشێت و هەموو شتەكان دەچنەوە ژێر پرسیارى مانادارى و بێمانایى. ئایا لە كاتێكدا ئاسمان بەرامبەر كارەسات و تراجیدیا و ئازارەكانى ئادەمیزاد بێدەنگە، ناكرێ مرۆڤ بەبێ پشتبەستن بە خواوەندێك ببێتە قدیس؟ ناكرێ بە كۆمەڵێك بەهاوە وابەستە بێت كە بە هۆیانەوە ژیانێكى ئابڕوومەندانە بۆ مرۆڤ و مرۆڤایەتى دابین بكات.\nبە باوەڕى كامۆ ژیانێكى لەو جۆرە ئەستەم نییە، مادامەكى “سروشتێكى مرۆیى” هەیە، گەرچى سروشتێکی ڕێژەییشە، كە مرۆڤایەتى تیایدا بەشدارن، كەواتە دەكرێ كۆمەڵێك بەهاى ئینسانى، بەوەشەوە كە ڕێژەیین و قابیلى گۆڕانن، مرۆڤەكان پێكەوە ببەستنەوە و ڕێز بۆ ئەم بوونەوەرە تەنیایەى گەردوون بگەڕێننەوە. بەڕاى كامۆ پێویستە لەسەر مرۆڤ لەپێناوى دەستەبەركردنى ئەو بەهایانەشدا بجەنگێت و هەمیشە لە ململانێدا بێت؛ بەهاگەلێكى وەك: مرۆڤ، هاوڕێیەتى، بەختەوەرى، دادپەروەرى، خۆشەویستى، كە دەشێ ئەم بەهایەى دواییان، واتە “خۆشەویستى” گەورەترین و بەرزترین بەها بێت لە ژیاندا، خۆشەویستى بە مانا فراوانەكەى و لەسەر هەموو ئاستەكان.\nلەم نووسینەدا هەوڵ دەدەین لەسەر هەردوو ئەو قۆناغە فیكرییە بوەستین كە تانوپۆى هزری كامۆ پێكدەهێنن و دواجار ئاوێتەى یەكدى دەبن، كە ئەویش قۆناغى پووچى (عبث) و قۆناغى یاخیبوونە.\nلە ڕاستیدا ئەم دوو قۆناغە لە دوا كارەكانى كامۆدا بەجۆرێك یەكانگیر دەبن كە لێكجوداكردنەوەیان ئەستەمە، بەڵام لە ڕووى تیۆرییەوە دەكرێ كارەكانى سەرەتاى بە قۆناغى (پووچى) دابنێین و كارەكانى دواتریشى بە قۆناغى (یاخیبوون). جا لەبەر ئەوەى بە بۆچوونى ئێمە (ئەفسانەى سیزیف) سیما و ئەدگارەكانى بیرى فەلسەفیى قۆناغى یەكەم دەستنیشان دەكات و (مرۆڤى یاخى)یش هیى قۆناغى دووەم، هەر بۆیە بە پێویستمان زانى كە پتر لەسەر ئەم دوو كتێبەى بوەستین و لە كاتى پێویستدا و بە مەبەستى زیاتر ڕوونكردنەوە نەبێت، ئاماژە بۆ كارە ئەدەبییەكانى نەكەین و ئەوە هەڵگرین بۆ نووسینێكى دى.\n“ئاە… ئەى ڕۆحى من… بەدوا ژیانێكى جاویداندا وێڵ مەبە، بەڵكو سەرگەرمى ئەوە بە كە لە بەردەستدایە.”\nئایا ژیان ئەوە دەهێنێت كە ئێمە بژیین؟ ئەگەر ئەوە ناهێنێت، كەواتە بۆچى كۆتایى بەو ژیانە نەهێنین و خۆمان نەكوژین؟ پاشان ئایا تۆ بڵێیت خۆكوشتن چارەسەرى كێشەكە بكات؟\nبە لاى كامۆوە ئەم پرسیارانە لە سەردەمێكى وا شپرزە و نیگەران و پڕ شەڕوشۆڕ و نائارامدا، گەوهەرترین و سەرەكیترین پرسیارن كە دەبێ لە خۆمانى بكەین و دواى ئەم پرسیارانە مەسەلەكانى تر دێنە پێشێ.\n“ئەفسانەى سیزیف” گەرچى لە ساڵى 1941ەوە دەسنووسەكەى تەواو بوو، بەڵام لە ساڵى 1942دا چاپ كرا. هەر بە بڵاوبوونەوەى ئەم كتێبە ناوى فەیلەسووفى پووچى (فەیلەسووفى ئەبسێرد) بەسەر كامۆدا دابڕا. گەرچى ئەو خۆى لە پێشەكیى كتێبەكەشدا دەڵێت كە ئەو نەهاتووە “فەلسەفەیەكى پووچى” دابمەزرێنێت، بەڵكو تەنها وەسفى “هەستكردن بە پووچى” دەكات و ئەم كارەشى سەرەتایەكە و بەس.\nكامۆ لە “ئەفسانەى سیزیف”دا مرۆڤ بە سیزیف دەشوبهێنێت و ژیانیشى بە تاوێرەبەردەكە. لە ئەنجامى سەرپێچیكردنەوە خواوەندەكان سزاى سیزیف دەدەن بەوەى كە دەبێ بۆ هەتاهەتایە تاوێرەبەردێك بۆ سەر لوتكەشاخێك ببات و كاتێ دەگاتە لوتكەكە، تاوێرەبەردەكە بۆ خوارەوە خل دەبێتەوە و ئەویش هەمدیسان و بۆ هەمیشە دەبێ بچێتەوە و تاوێرەبەردەكە بخاتەوە سەرشانى و بەرەو ترۆپكى شاخەكە بیباتەوە.\nئەمەیە ئەو عەزابەى بۆ ئادەمیزاد بڕاوەتەوە، ئەو ئادەمیزادەى كە هەرچى دەكات ناگاتە “مەحاڵ” و چەند پرسیار دەكات وەڵامێك لە ئاسمان نابیستێ و لە ژیانێكى كورت و پڕ ڕێكەوت و ژان و ئازاردا بە “نامۆ”یى دەژى و هەر بە نامۆییش جێی دەهێڵێت.\nكامۆ لە ئەفسانەى سیزیفدا دەیەوێ خۆى لە قەرەى شتێك بدات كە بووبوو بە جۆرە نەخۆشییەك، یان پەتایەكى سەردەمەكەشى، ئەویش ئەو نەخۆشییە بوو كە ژیان هیچ مانایەكى نەماوە و خاڵى بووە لە مانا، ڕەنگدانەوەى ئەم هەستەش لە زۆربەى ڕێباز و تەوژمە فیكرى و ئەدەبییەكانى سەرەتاكان و دەیەكانى دواترى سەدەى بیستەمدا دەبینینەوە. هەر بۆیە ئەو ویستى لەم كتێبەدا تۆژینەوەیەكى لۆژیكییانە سەبارەت بە “پووچى” پێشكەش بكات و بیكاتەوە بە سەرەتاگەیەك بۆ ژیانێكى دیكە. بۆیە دەشێ “ئەفسانەى سیزیف” وەكو وتارەكەى دیكارت لەمەڕ میتۆدەوە، ناو بنێین “وتارەكەى كامۆ سەبارەت بە میتۆد”، چونكە ئەمیش لەسەر بناغەى “گومان” دادەمەزرێ و خاوەن “كۆجیتۆ”ى خۆشیەتى.\nكامۆ لە سەرەتاى ئەم كتێبەیدا دەڵێت “تاقە كێشەیەكى فەلسەفیى ترسناك هەیە، ئەویش خۆكوشتنە”. بەڵام كام خۆكوشتنە؟ ئەو خۆكوشتنەى لە ئەنجامى پەیبردن بە بێمانایى و پووچیى ژیانەوە ڕوو دەدات و مرۆڤ دەگاتە ئەو بڕوایەى كە ژیان ئەوە ناهێنێت مرۆڤ بژى. هەر بۆیە مەسەلەى سەرەكى لەم كتێبەدا مەسەلەى پووچى و خۆكوشتنە.\nبەڵام ئاخۆ هەستكردن بە پووچى چۆن پەیدا دەبێت؟\nپووچى بەركەوتنى هۆشە بە دیوارەكانى بێماناییدا، هەستێكە بوونەوەر دادەگرێت و تیایدا هەست بە “بۆشایى” دەكات. بە مانایەكى دى دەتوانین بڵێین ئەو هەستكردن بە نامۆییەیە كە تیایدا ئادەمیزاد لە شتەكان و بوونەوەرەكانى دەوروبەرى دادەبڕێت.\nهەستكردن بە پووچى هەستێكى كوتوپڕە، دەشێ لە وەختێكدا كە لە پیاسەیەكى تەنیاداین، یان لە شوێنێكى گشتیدا دانیشتووین و دیمەنى ئەوانى ترمان وەكو فیلمێكى سینەمایى دێتە پێش چاو، ئەم هەستە دامانبگرێت. ئەم ئەزموونى هەستكردن بە پووچییەش ئەزموونێكى تاكەكەسییە و بۆ كەسێكى دى نەقڵ ناكرێ، ئیدى مرۆڤ لەو ساتانەدا هەست بە جاڕسى و بێزارییەك دەكات لە ژیان، بەڵام لە هەمان كاتدا ئەم جاڕسى و بێزارییە هۆشمەندى و ویژدان دەبزوێنێت و پرسیارى (بۆ؟) دەورووژێنێت.\nڕۆتینى ژیان، دووپاتبوونەوەى كارە ڕۆژانەییەكان و سروشتى میكانیكییانەى ژیان “جلوبەرگپۆشین، ترام، چوار سەعات لە نووسینگە یا كارگە، ژەمێك خواردن، ترام، چوار سەعات كار، دووشەممە، سێشەممە، چوارشەممە، پێنجشەممە، هەینى، شەممە، بە هەمان ڕیتم…” یەكێكە لە سەرچاوەكانى هەستكردن بە پووچى.\nبەڵام ئەمە تاقە سەرچاوەى هەستكردن بە پووچى نییە ، بەڵكو سەرچاوەیەكى تر، هەستكردنمان بە تێپەڕینى زەمەنى تاكەكەسیى خۆمانە. ئەمەش بۆ سەرچاوەیەكى ترى هەستكردن بە پووچیمان ڕادەكێشێت كە ئەویش “مەرگ”ە. مەرگ شتێك نییە تاقى بكرێتەوە، ئێمە ناتوانین مردن تاقی بكەینەوە، ئەوەى دەمرێ ئەزموونى مردنیش لەگەڵ خۆیدا دەبات. كەواتە مادامەكى مەرگێكى حەتمى چاوەڕێمانە، مەرگێك كە نە دەتوانین لەدەستى هەڵێین و نە دەتوانین بەتەواوى لێى حاڵى بین، داخۆ دەبێ ماناى ژیان چى بێت؟!\nپاشان سەرچاوەیەكى ترى هەستكردن بە پووچى، هەستكردنمانە بە تەنیایى، هەستكردن بەوەى بە ڕێكەوت فڕێدراویتە ناو گەردوونێكەوە و بەبێ هۆیەكى “مەعقول” تووڕ دراویتە ناو جیهانێكى نامۆوە، هەڵبەتە ئەم هەستەش لە كەسێكەوە بۆ كەسێكى دى جیاوازە. ئەمەش هەستێكە لاى زۆر لە فەیلەسووف و نووسەرە ئیگزستانسیالیستەكان دەیبینینەوە. هەروەها هەستكردنى مرۆڤیش بە نامۆیى بەرامبەر بە خودى خۆى سەرچاوەیەكى ترى ئەو پووچییەیە.\nوتمان پووچى بەرەنجامى بەریەككەوتنى هۆشیارى (یان ئەقڵ) و دیوارەكانى بێهوودەیى (یان جیهان)ە، وەختێ ئەقڵ لە توانایدا نامێنێ هەموو شتەكان ڕاڤە بكات و لە سنوورێكدا دەوەستێ. بەڵام ئاخۆ دەروویەك هەیە بۆ قوتاربوون لە پووچى؟ بەڵێ… دەروو هەیە… بەڵام بە نەفیكردنى تەرەفێك لەو دوو تەرەفەى كە دەبنە مایەى پووچى، بیرمەندان و كەسانێك هەن كە ئەو كارە ئەنجام دەدەن، بەڵام كامۆ هاوڕایان نییە. بۆ ئەمەش پەنا دەبەنە بەر دوو جۆر خۆكوشتن: خۆكوشتنى فەلسەفى و خۆكوشتنى جەستەیى.\nخۆكوشتنى فەلسەفى چییە؟ خۆكوشتنى فەلسەفى لاى كامۆ بریتییە لە نەفیكردنى “ئەقڵ” و “باوەڕهێنان” بە دونیایەك، یان ئاڵتەرناتیڤێكى دى كە لە “ئیمان”ەوە سەرچاوە دەگرێ.\nفەیلەسووفانێكى وەكو تارتۆلیان و پاسكاڵ و كیركەگۆر و بیرمەندانێكى تریش لەم بەرەیەن. گەرچى كامۆ باوەڕى بەوە هەیە كە ئەقڵ لە شیكردنەوەیدا بۆ بوون سنوورێكى هەیە، بەڵام هەر خۆشى جەخت لەسەر ئەوە دەكاتەوە كە ئەقڵ تاكە ئەڵقەیەكە لەنێوان واقیع و مرۆڤدا و باوەڕهێنان بە ئەڵقەیەكى دى خیانەتە لە لۆژیكى پووچى، ئەو لۆژیكەى فەرمانڕەوای بوون و ژیانە.\nهەر بۆیە كامۆ لە “ئەفسانەى سیزیف”دا ناوى كۆمەڵێك بیرمەند ڕیز دەكات كە هۆشیارییەكى فرە و خەستیان بە “پووچى” هەبووە، وەك كیركەگۆر، شیستۆف، هایدیگەر، یاسپەرز، هۆسێرڵ و شێللەر، بەڵام ئەمانە دواى ئەوەى دەگەنە ئەو باوەڕەى كە “ئەقڵ” بەرەو ڕێگەیەكى داخراومان دەبات، ڕێچكەى تر دەگرنە بەر كە نەفیى ئەقڵ و لۆژیك دەكات. ئەمەش چارەسەرێك نییە بۆ كێشەى “پووچى”.\n“خۆكوشتنى جەستەیى”یش بە هەمان شێوە ڕەتكردنەوەى لۆجیكى پووچییە، چونكە مرۆڤ كە خۆى دەكوژێت مانای وایە بە پووچى قایلە، لە كاتێكدا دەبێ مرۆڤ هەمیشە لە پووچى ناقایل بێ و ژیان واتە ڕێ بدەین پووچى بژى و بمێنێ، مرۆڤ دەبێ لەنێو دیوارەكانى “پووچى”دا بمێنێتەوە. ئادەمیزاد وەختێ خۆى دەكوژێت، نائومێدى بۆ ئەو كارە هانى دەدات، بەڵام مرۆڤى ئەبسێرد “پووچى” ئومێدى نییە ، لەبەر ئەوەى نازانێ ئومێد چییە، هەر بۆیە خۆى ناكوژێت.\nكەواتە خۆكوشتن نەفیكردنى “پووچى”یە و هەڵاتنە لەم دونیایەى بێجگە لەو هیچى دى شك نابەین، مەزنیى مرۆڤیش لەوەدایە بەرامبەر بە “پووچى” سەركەش و یاخى بێت و لە ئاستیدا خودى خۆى بسەلمێنێت.\nجگە لەوە خۆكوشتن پرسیار دەكوژێت، لە كاتێكدا ڕەتكردنەوەى خۆكوشتن پێداگرتنى مرۆڤە لەسەر پێداویستیى پرسیاركردن و ژیان لەناو گرفتامێزیى بوون و پرسیارى بەردەوامدا و ئابڕوومەندیى ئادەمیزاد و گەورەیى ئیرادەشى بەمانەوە بەندە.\nكەواتە ژیان لەناو “پووچى”دا واتە ژیان لەناو یاخیبوونێكى هەمیشەییدا، یاخیبوونى بەردەوامى مرۆڤ دژ بە تەواوى ئەو شتانەى دەیانەوێ لە ئینسانییەتى كەم بكەنەوە.\nكامۆ لە “ئەفسانەى سیزیف”دا چەند نموونەیەك دەهێنێتەوە كە تیایاندا پاڵەوانى پووچى بەرجەستە دەبێ، كە ئەمانەن:\nدۆن جوان: دۆن جوان كەسێتییەكە كە بەردەوام خۆشەویستى لاى دووپات دەبێتەوە، خۆشەویستییەك نەك ئایدیالیستییانە، بەڵكو خۆشەویستییەكى ئیرۆتیكانە. ئەو كاتێك ئافرەتێك خۆشی دەوێت و پێى دەڵێت “دواجار من خۆشەویستیم پێ بەخشیت، لە وەڵامدا دەڵێ: مەڵێ دواجار، بەڵكو بڵێ جارێكى دیكە”.\nدۆن جوان هەموو ساتەكانى ژیانى بە جۆشوخرۆشەوە دەژى و بەردەوام لەگەڵ ساتەكاندا تازە دەبێتەوە. ئەو باوەڕى بە “ئاكارى چەندێتى” هەیە نەك “ئاكارى چۆنێتى” و هەمیشە لە هەوڵى گۆڕانكاریى ساتەكانى ژیانیدایە بەو مەبەستەى فرەچەشنى بكات. هەر بۆیە باوەڕى بە ئەوهام و خەیاڵات و خۆشەویستیى ڕۆمانسییانە نییە و وا دەڕوانێتە خۆشەویستى كە نابێ لەسەر تاقە كەسێك پاوان بكرێ.\nئەكتەر: شەكسپیر لەسەر زمانى ماكبێسەوە دەڵێت: “ئەى مۆمە چكۆڵەكە بكوژێوە! ژیان سێبەرێكە دەڕوات، ئەكتەرێكە سەعاتێك لەسەر شانۆ دەلەنگێت و دێت و دەچێ و پاشان خامۆش دەبێت، بەسەرهاتێكە گێلێك دەیگێڕێتەوە، پڕە لە هەروازەنا و توندوتیژییەكى بێمانا”.\nلاى ئەلبێر كامۆش كەسێتیى ئەكتەر نموونەیەكى ترى پاڵەوانەكانى ئەبسێرد (یان پووچى)یە. چونكە ئەكتەر گەرچى ئەو هەقیقەتە دەزانێت كە ئەو دەورەى لەسەر تەختەى شانۆ دەیبینێت لە دوو سەعات تێناپەڕێت و بۆ ماوەیەك هەمان دەور چەندبارە دەكاتەوە، كەچى بەوپەڕى توانا و هەست و سۆز و ویژدانەوە دەیەوێت ئەو ساتانەى دەورەكەى بژى، هەروەها سوور ئەوەش دەزانێت كە ئەو كارەى ئەم دەیكات نەمر نییە و پەردەى شانۆى بەسەردا دادەدرێتەوە، كەچى كۆشش دەكات بەوپەڕى ڕاستگۆییەوە ئەو ساتانە بژى. هەر بۆیە دیوارەكانى شانۆكە دەبنە “دیوارەكانى بێهودەیی” و شانۆكەش خۆى ڕەمزى ژیان، یان واقیعە و پەردەكەش ڕەمزى مەرگە.\nجیهانگیر (الفاتح): نموونەى سێیەمى پاڵەوانى پووچى لاى كامۆ كەسێتیى جیهانگیرە. كە لە “ئەفسانەى سیزیف”دا چەند لاپەڕەیەكى بۆ تەرخان كردووە.\nكامۆ مەبەستى لەم كەسێتییە سەركردەى سەربازى نییە، بەڵكو مەبەستى لەو ئادەمیزادە جەربەزەیەیە كە هۆشیارییەكى فرەى بە تەنیایى مێتافیزیکى هەیە و بەدوا ڕێیەكدا دەگەڕێت تا لە خودى خۆى ڕابكات، ئەم سیفەتەش لە هەردوو پاڵەوانەكەى ترى پووچیدا، واتە دۆن جوان و ئەكتەردا دەبینینەوە. ئەم كەسێتییە، كەسێتییەكى یاخییە، بەڵام یاخیبوونەكەى هەوڵێك نییە بۆ چارەسەركردنى كێشەى پووچى، هەروەها وەكو سەركردە مێژووییەكانى كۆن نییە بچێت خاك و زەوى داگیر بكات، هەر بۆیە نموونەى ئەم پاڵەوانە پرۆمیسیۆسە نەك ناپۆلیۆن. ئەوەى (جیهانگیر) دەیكات لەپێناوى مرۆڤ و بەها مرۆڤایەتییەكاندایە.\nداهێنەر: نموونەى چوارەمى پاڵەوانى پووچى كەسێتیى داهێنەرە، بگرە داهێنەر لە هەموو ئەوانى تر زیاتر بەرجەستەى مرۆڤى ئەبسێرد دەكات. چونكە بە لاى داهێنەرەوە كارى هونەرى ئامرازێكە بەدەست هۆشیارییەوە، كە لە ڕێیەوە ژیان و دونیا دەخوڵقێنێتەوە و ناڕەزامەندى بەرامبەر چارەنووسى مرۆڤایەتى دەخاتە ڕوو.\nپاش ئەم نموونانە كامۆ دێتەوە سەر سیزیف كە هەموو ئەم وێنانە لە خۆیدا كۆدەكاتەوە و دەبێتە پاڵەوانێكى نموونەیى بۆ پووچى.\nسیزیف دواى ئەوەى دەمرێت، ئیزن لە پلۆتۆ دەخوازێت تا بۆ ماوەیەكى كورت ڕێى پێ بدات بگەڕێتەوە بۆ سەرزەوى تا تۆڵەیەكى خۆى بسەنێتەوە. بەڵام وەختێ دەگەڕێتەوە سەرزەوى، زۆر جوان و چێژبەخش دەیبینێت و لە بەڵێنەكەى پەشیمان دەبێتەوە و ناگەڕێتەوە بۆ دونیاى مردوان. بەرامبەر بەمە خواوەندەكان لێى تووڕە دەبن و حوكمى ئەوەى بەسەردا دەدەن كە دەبێ بۆ هەتاهەتایە تاشەبەردێكى گەورە بە كۆڵ بۆ سەر لوتكەى شاخێك بەرێت و دوایى كە لەوێوە بۆ نشێوەكە خل دەبێتەوە، هەمدیسان بیداتەوە بە كۆڵیدا بۆ سەر لوتكەى شاخەكە و ئیدى بەم جۆرە و بۆ هەمیشە دەبێ ئەو كارە دووپات بکاتەوە.\nبە لاى كامۆوە ئەمە پاداشتى سیزیفە لەبەر ئەوەى ڕقى لە خواوەندەكان ، هەروەها لە مردن  دەبێتەوە و ژیانیشى زۆر خۆش دەوێت. ئیدى ئەمە ئەو ئازارەیە كە بەرامبەر چێژ و جوانییەكانى زەمین دەبێ بیچێژێت.\n“كاتێ لە ئەفسانەى سیزیفدا هەستكردن بە پووچیم شی كردەوە، بەدوا میتۆدێكدا دەگەڕام، نەك ڕێبازێك. پرۆسەى گومانى میتۆدییانەم پراكتیك دەكرد، ئەو پرۆسەى “ڕووپێوان-مسح”ەى كە دەكەوێتە پێش هەر پرۆسەیەكى بیناكردنەوە”\nئەگەر (ئەفسانەى سیزیف) لێكۆڵینەوەیەك بێت سەبارەت بە چەمكى پووچى و خۆكوشتن، ئەوا (مرۆڤى یاخى) لێكۆڵینەوەیەكە سەبارەت بە یاخیبوون و كوشتن.\nلە كاتێكدا مرۆڤ بڕواى بە هیچ مانایەك نەمێنێت بۆ ژیان و بیانوو بۆ كوشتن بهێنێتەوە، دەكرێ هەمان بیانووش بۆ كوشتنى كەسانى دى بهێنێتەوە و لە بەرگى كوشتنێكى لۆجیكییانەدا بیخاتە ڕوو.\nهەر بۆیە دەبینین لە سەدەى بیستەمدا چەندەها تاوانى گەورە بە ناوى عەقڵ و خۆشەویستیى مرۆڤ و ڕەگەزێكى باڵاتر لە ڕەگەزەكانى ترەوە كراوە و لەژێر ئاڵاى ئازادیدا ئۆردوگاى كۆیلە ساز كراوە.\nبەڵام جارێ با بپرسین: مرۆڤى یاخى كێیە؟\nمرۆڤى یاخى مرۆڤێكە دەڵى: نەخێر. كە ڕەتیش دەكاتەوە، دەسبەردار نابێت. ئەو مرۆڤێكە دەشڵێت: بەڵێ، هەر لە یەكەم هەنگاوەوە. ئەو “نەخێر”ە جەخت لەسەر بوونى “سنوور”ێك دەكات كە نابێ بەرامبەر بیبەزێنێت. ئەم وتنى “نەخێر”ە خۆى لە خۆیدا هەڵگرى بەهایەك یا چەند بەهایەكە و ڕەتكردنەوەى حاڵەتێك، یان بارێكى ترە. كۆیلەیەك وەختێ ئەو فەرمانە ڕەت دەكاتەوە كە گەورەكەى بەسەریدا دەدات، لە هەمان كاتدا ئەو حاڵەتى كۆیلایەتییەش ڕەت دەكاتەوە و داواى ئەوە دەكات بە یەكسانى لەگەڵ گەورەكەیدا تەماشا بكرێ. بۆیە جۆرە هۆشمەندییەك لەگەڵ یاخیبووندا لەدایك دەبێت. هۆشمەندییەك بە “خود” و بە بەها، یان بە “ماف”ێك كە مرۆڤى یاخیبوو دەشێ ئامادە بێت لەپێناویدا بشمرێت. كەواتە ئەو مافە دەخاتە سەرووى خودى خۆشیەوە و دەبێتە بەشێك لە مافێكى گشتى، یان “سروشتێكى مرۆیى” وەكو ئەوەى كاتى خۆى گریكەكان باوەڕیان پێى هەبووە.\nكەواتە بزاوتى یاخیبوون لە گەوهەردا بزاوتێكى خۆپەرستانە نییە، هەروەها مەرج نییە بەتەنها لاى كەسى چەوساوە سەر هەڵبدات، بەڵكو دەشێ بە بینینى دیمەنى چەوساندنەوەى كەسانى تریش سەر هەڵبدات. هۆیەكانى سەرهەڵدانى یاخیبوونیش لە سەردەمێكەوە بۆ سەردەمێك و لە ژیارێكەوە بۆ ژیارێكى دى دەگۆڕێت، هەر بۆیە لە كۆمەڵگەى تەوتەمپەرستى و شتە بەپیرۆزكراوەكاندا كێشەى یاخیبوون نابینینەوە، چونكە وەڵامى هەموو شتەكان لەپێشدا دراونەتەوە و پرسیار لەگۆڕێدا نەماوە، بەڵكو وەڵامى ئامادە و ڕاڤەى ئامادە. لەبەر ئەوە مرۆڤى یاخى ئەو مرۆڤەیە كە بەر لە جیهانى تەوتەمپەرستى و دواى جیهانى تەوتەمپەرستى هەیە و داواى دۆخێكى مرۆیى وەها دەكات كە تیایدا تەواوى وەڵامەكان مرۆیى بن. كەواتە دەتوانین بڵێین بە لاى فیكرى مرۆییەوە دوو جیهان هەیە، جیهانى شتە بەپیرۆزكراوەكان و جیهانى یاخیبوون، ئامادەنەبوونى یەكێكیان ئامادەبوونى ئەویتریان دەگەیەنێ.\nوتمان مرۆڤ كە یاخى دەبێت، بە ناوى بەهایەكەوە یاخى دەبێت، بەڵام ئەم بەهایە چەند بەهایەكى تاكەكەسییە، هێندەش بەهایەكە تاكەكەس بە مرۆڤایەتییەوە دەبەستێتەوە. ئەگەر لە ئەزموونى هەستكردن بە پووچیدا ئازارەكە ئازارێكى تاكەكەسى بێت، ئەوا لە ئەزموونى یاخیبووندا ئەو ئازارە دەبێ بە ئازارى كۆمەڵێك و چارەنووسێكى هاوبەش. هەر بۆیە ئەزموونى یاخیبوون ڕۆڵى هەمان كۆجیتۆكەى دیكارت دەبینێت، بەڵام لە قەڵەمڕەوى یاخیبووندا و كۆجیتۆى مرۆڤى یاخى دەبێت بە:\nمن یاخى دەبم، كەواتە ئێمە هەین.\nكتێبى “مرۆڤى یاخى” ساڵى 1951 لە فەرەنسادا چاپ كرا. ئەم كتێبەى كامۆ لەگەڵ بڵاوبوونەوەیدا بووە مایەى مقۆمقۆ و لێدوان و تەنانەت لەسەر لاپەڕەكانى گۆڤارى “سەردەمە نوێكان” بووە گفتوگۆیەكى گەرم لەنێوان سارتەر و كامۆدا.\nكامۆ لەم كتێبەدا سەبارەت بە یاخیبوون و شۆڕش دەدوێت و لە جۆرەكانى یاخیبوون و شۆڕش دەتۆژێتەوە. بە لاى كامۆوە زۆربەى شۆڕشە تازەكانیش لەسەر بنچینەى كوشتن و تیرۆر دامەزراون و لەدوا ئەنجامەكانیشیاندا بە دیكتاتۆریەت شكاونەتەوە. هەر بۆیە ئەو كوشتن و تیرۆرانە هەندێ جار بە ناوى “ئەقڵ”ەوە كراون و هەندێ جاریش لە “نائەقڵ”ەوە سەرچاوەیان گرتووە. بۆیە تیرۆرى ئەقڵانیمان هەیە كە ڕێگەیەكى ئەقڵانى و لۆجیكى دەگرێتە بەر (كە بە بۆچوونى كامۆ ئەوە لە ماركسیزمدا بەرجەستە بووە)، هەروەها تیرۆرێك هەیە كە لە نائەقڵەوە سەرچاوە ئەگرێ و ئەمەشیان لە نازیزم و فاشیزمدا خۆى بینیوەتەوە.\nهەر بۆیە كامۆ “یاخیبوون” بەسەر “شۆڕش”دا پەسەند دەكات، یاخیبوونێك كە لە كۆمەڵێك بەهاى مرۆییەوە سەرچاوە دەگرێت، چونكە گەر كۆمەڵێك بەها نەبێت ئیدى مرۆڤەكان هەواوهەوەس دەكەنە پێوەر بۆ تەواوى چاكە و بەدییەكان.\nكامۆ دواى ئەوەى یاخیبوون بۆ دوو جۆر پۆلێن دەكات:\nلە ئەنجامى شیكردنەوەیانەوە دەگاتە ئەو ئەنجامەى، یاخیبوونى مێتافیزیکى كە بە ناوى ئازادیى مرۆوە دەست پێ دەكات بە لافێكى زێدەڕۆ بۆ ئازادی و پاشان بە ستەم دژ بە كەسانى دى كۆتایى دێ. هەروەها یاخیبوونى مێژووییش بە ناوى دادپەروەرییەوە دەست پێ دەكات و بە تیرۆرێكى ئاڕاستەكراو دژ بە ئازادیى تاك كۆتایى دێت. بۆیە هەر یاخیبوونێك بە ناوى ئازادیى ڕەها و دادپەروەریى ڕەهاوە پیادە بكرێ، یاخیبوونێكە دژ بە مرۆڤ و مرۆڤایەتى دەشكێتەوە، لەبەر ئەمە یاخیبوونى دروست هەمیشە ڕێژەییە و بە ناوى كۆمەڵێك بەهاى ڕێژەییەوە پیادە دەكرێ.\nیاخیبوونى مێتافیزیکى شۆڕشى مرۆڤە دژ بە دۆخى خۆى و دژ بە هەموو گەردوون. بۆیە پێیشى دەوترێ مێتافیزیکى لەبەر ئەوەى باوەڕى بە مەبەستێك نییە لەودیو مرۆڤ و گەردوونەوە. كۆیلە دژ بە بارى كۆیلایەتى یاخی دەبێت. بەڵام یاخیبووى مێتافیزیکى دژ بەو دۆخەى كە وەكو “مرۆڤ” تیایەتى یاخی دەبێت.\nیاخیبووى مێتافیزیکى لەنێو داروپەردووى جیهاندا خوازیارى یەكێتییە. ئەو بەپێى ئەو پرنسیپى دادپەروەرییەى لەناو خودى خۆیدا هەیە دژ بەو ستەمە دەوەستێتەوە كە لە دونیادا هەیە. هەر وەكو پێشتر وتمان بە لاى كامۆوە یاخیبوون لە جیهانى (یان سەردەمى) شتە بەپیرۆزكراوەكاندا نایەتە گۆڕێ، بۆیە لە مێژووى یاخیبوونى مێتافیزیکییشدا ئەم پەیوەندییە لەنێوان یاخیبوون و ئاییندا دەبینینەوە.\nبە بۆچوونى كامۆش (مێژووى ژیارى خۆرئاوا) بریتییە لە كۆمەڵێك قۆناغى تەبایى مێتافیزیکى كە بەدوایدا یاخیبوونى مێتافیزیکى دێ. لە قۆناغى تەبایى مێتافیزیکیدا مرۆڤ تەبا و قانیعە بە خوا و سروشت و وەڵامەكانى ئایین ، هەست بە ئولفەت دەكات، لە قۆناغى یاخیبوونى مێتافیزیکییشدا بە پێچەوانەوە، مرۆڤ لەگەڵ خوادا تەبا نییە و بە وەڵامەكان قانیع نییە و هەست بە نامۆبوون دەكات.\nهەر بۆیە یاخیبوونى مێتافیزیکى گەرچى بە شێوەیەكى توندوتۆڵ لە كۆتاییەكانى سەدەى هەژدە و سەرەتاكانى سەدەى نۆزدەیەمدا هاتە ئاراوە، بەڵام ئادەمیزادە دێرینەكانیش لێی بێئاگا نەبوون، ئەوەتانێ میتۆلۆجیاى یۆنانى بەرزترین و ئابڕوومەندترین نموونەى یاخیبوونى مێتافیزیكیى لە كەسێـتیى “پرۆمیسیۆس”دا بۆ خستووینەتە ڕوو.\nهەروەها بەر لەوەى ئایینى مەسیحییەت بێت و قۆناغى پیرۆز دەست پێ بكات، لە كۆتاییەكانى ژیارى یۆنانى و ڕۆمانیدا، ئەبیقۆر و لۆكریس هەڵوێستى یاخیبوونیان دژ بە بارى مرۆیى نواند.\nبە هاتنى مەسیح و مەسیحییەت “قۆناغى پیرۆز” دەست پێ دەكات و چەند سەدەیەك دەخایەنێت. “مەسیحیش” هات تا دوو كێشەى سەرەكى چارەسەر بكات، كێشەى خراپە(شر) و مەرگ، ئەمانەش دوو كێشەكەى یاخیبووانن”. لەبەر ئەوەى مەسیح وەكو خواوەند- مرۆڤ هات، ئەویش وەكو ئادەمیزاد بەرگەى ژان و ئازار دەگرێت. بۆیە ناكرێ بە سەرچاوەى خراپە و مەرگى لەقەڵەم بدەین، چونكە خۆشى ژان دەچێژێت و دەمرێت.\nلە سەرەتاى سەدەى نۆزدەیەمدا ئەدیبێكى وەكو ماركیز دو ساد دەبینینەوە، كە كامۆ وەكو یەكێك لە نموونەكانى یاخیبووى (یان ڕەتكەرەوەى) ڕەها دەیهێنێتەوە. ماركیز دو ساد بە ناوى غەریزەى سێكسەوە مرۆڤ و ئاكارى مرۆیى و تەنانەت خوداش ڕەت دەكاتەوە “بە لاى ئەوەوە سروشت بریتییە لە سێكس و بەم جۆرە ئەم لۆجیكە بەرەو جیهانێكى بێیاساى دەبات، كە تیایدا تەنها وزەى شەهوەتى سێكسى فەرمانڕەوایە”. یاخیبوونى ساد لە مەبدەئێكەوە سەرچاوەى نەگرتبوو، بەڵكو وەكو وتمان لە غەریزەى سێكسییەوەیە، بۆیە گەیشتە ئەوەى بەرگرى لە تاوان بكات و تەواوى بەها ئاكارییەكان پێشێل بكات.\nپاشان كامۆ دێتە سەر ڕۆمانسییەكان و دەڵێت “پاڵەوانى ڕۆمانسى بە قووڵى چاكە و خراپە پێكەوە تێكەڵ دەكات، بەڵكو بە شێوەیەكى ئایینییش. ئەو باوەڕى بە قەزاوقەدەرە، لەبەر ئەوەى قەدەر چاكە و خراپە تێكەڵ دەكات بەبێ ئەوەى مرۆڤ بتوانێ بەرگرى لە خۆى بكات.”\nپاڵەوانى ڕۆمانتیکیش باوەڕى بە قەزاوقەدەر هەیە، چونكە چەند بەهێزتر و بلیمەتتر بێت، هێزى خراپەى تێدا گەورەتر دەبێ. پاڵەوانى ڕۆمانتیک وا خۆى دادەنێت ناچار بێت خراپە بكات تا چاكەیەكى ئەستەم بكات. بۆیە ئیدى چاكە و خراپەى لا دەبێت بە یەك.\nلە كاتێكدا یاخیبووى ڕۆمانتیک تەنها بە ناوى خۆیەوە یاخی دەبێت، دەبینین ئیڤان كارامازۆڤ كە یەكێكە لە پاڵەوانەكانى ڕۆمانى “برایانى كارامازۆڤ”ى دۆستۆیڤسكى، بە ناوى خەڵك و بێگەردیى مناڵانەوە یاخی دەبێت. بە ناوى دادپەروەرى و بەهاى ئاكارییەوە دژ بە یەزدان یاخی دەبێت. “هەرچى زانستە لە گەردووندا ناكاتە فرمێسكى مناڵان” هەر بۆیە ئیڤان دەڵێت “یان هەموو شتێك، یان هیچ شتێک”. جا لەبەر ئەوەى مردن حوكمێكى قورسە بەسەر مرۆڤدا دراوە و مناڵان بێ هۆ ئازار دەچێژن و دەمرن، ئیڤان بوونى دادپەروەریى خودایى ڕەت دەكاتەوە، چونكە بە ڕاى ئەو گەر ئەو دادپەروەرییە هەبوایە، یان خۆى هەبوایە ئادەمیزادەكان بەو جۆرە ئازاریان نەدەچەشت و مناڵان بەبێ هۆ نەدەمردن. بەم شێوەیە ئیڤان نموونەى بەرجەستەكردنى “ڕەتكردنەوەى ڕزگاربوون”ە و دەگاتە ئەوەى “گەر یەزدان نەبێت، هەموو شتێك ڕەوایە”. بەم جۆرە ئیڤان بە ڕەتكردنەوەى لۆجیكى یەزدانى و ڕەوایەتیدان بە هەموو شتێك لە نائامادەگیى ئەودا، سەرئەنجام ڕەوایەتی بە كوشتنیش دەدات و بە تایبەتییش كوشتنى باوكى.\nیاخیبوونى مێتافیزیکى لاى ئیڤان كارامازۆڤ تا ئەوپەڕى دەڕوات، چونكە مادامەكى یەزدان لاى ئیڤان شەرعیەتى نامێنێت، مرۆڤ دەبێ جێى بگرێتەوە و هەموو شتێك بە ڕەوا بزانێت و جگە لە یاساى خۆى، هەموو یاسایەكى دیكە ڕەت بكاتەوە. بەم جۆرە یاخیبوون لاى ئیڤان دەگاتە لۆجیكێكى نامرۆیى كە دەرگا بە ڕووى ڕەوایەتیدان بە كوشتن و تاواندا دەكاتەوە.\nفریدریش نیچە لەبرى پەیڕەویكردن و پراكتیزەكردنى گومانى میتۆدییانە، پەیڕەویى لە ڕەتكردنەوەى میتۆدییانە كرد و بە ڕاگەیاندنى مەرگى خواوەند ویستى ئەوە بسەلمێنێت كە مرۆڤ دەتوانێ بە بێ باوەڕهێنان بە شتێك بژى، بە مەرجێك باوەڕلەدەستدان بكاتە ڕێباز و نیهیلیزم تا ئەوپەڕى بەرێت.\nهەر بۆیە فەلسەفەى نیچە فەلسەفەیەكە سەبارەت كێشەى یاخیبوون، یاخیبوونێك كە لە “خواوەند مرد”ەوە دەست پێ دەكات، بەڵام وەختێ خواوەند نەبێت، كەواتە هیچ مەبەستێك لەودیو ژیان و گەردوونەوە نییە و هیچ یاسایەكیش لەگۆڕێدا نییە. لێرەدا ئەو پرسیارە دێتە پێشێ كە مرۆڤ چۆن دەتوانێ بە ئازادى و بەبێ یاسا بژى؟ نیچە لە وەڵامدا دەڵێت بەوەى كە ئادەمیزاد ئامێز بە ژیاندا بكات و بە ژیان بڵێت “بەڵێ”. هەموو شتەكانمان پێ قبووڵ بێت.\nبەڵام ئەم قبووڵكردنە ڕەهایەى شتەكانى ژیان، نەك تەنها چاكە، بەڵكو خراپەش دەگرێتەوە، پاساودانێك دەبێت بۆ تاوانیش. بۆیە بە بۆچوونى كامۆ قبووڵكردنى ڕەها لاى نیچە جۆرێكە لە جۆرەكانى لادان (انحراف)ى یاخیبوون لە لۆجیكى ڕاستەقینەى خۆى.\nدواتر كامۆ دێتە سەر چەمكى یاخیبوون لە شیعردا و بە تایبەتییش لاى شاعیران لۆتریامۆن و ڕامبۆ و سوریالیستەكان. ئەوەتانێ لە “سروودەكانى مالدۆرۆر”ى لۆتریامۆندا، مالدۆرۆر وەكو یاخییەكى ڕۆمانتیک دواى ئەوەى لە دادى یەزدانى نائومێد دەبێت، دەبێتە لایەنگرى خراپە، هەر بۆیە “سروودەكان” پاڕانەوەیەكى ڕاستەقینەن بۆ خراپە. تیایاندا هێرش دەكرێتە سەر گەردوون و خوڵقێنەریان، سروودەكان بە پیرۆزیى تاواندا هەڵدەدەن. ڕامبۆش بەتەنها لە بەرهەمەكانیدا شاعیرى یاخیبوون بوو “مەزنیى ڕامبۆ لەو هاوارانەیدا نەبوو كە یەكەم جار لە شارى شارلڤیل كردنى، هەروەها لەو كارە بازرگانیانەشیدا نەبوو كە لە هەرار (لە حەبەشە) بە ئەنجامی گەیاندن، بەڵكو لەوەدایە كە سەمەرەترین گوزارشتى ڕاستەقینە لە یاخیبوون دەكات و سەركەوتن و خەمى خۆى بەرجەستە دەكات و ئەو ژیانەى كە خافڵە لە جیهان- و ئەو جیهانەى قوتاربوون لێى نییە”، بەڵام دواتر دەبینین ڕامبۆ (ئەم شاعیرە نەفرەتلێكراوە) هەر خەمى پارە و پرۆژە بازرگانییەكانێتى.\nسوریالیزمیش بریتى بوو لە “یاخیبوونێكى ڕەها، سەرپێچیكردنێكى تەواو، وێرانكردنى دیسپلینكراو، هەوەسێكى گاڵتەجاڕانە و پەرستنى پووچى.” سوریالیزم ڕەتكردنەوەیەكى ڕەهاى ژیان بوو. هەموو ڕەتكردنەوەیەكى ڕەهاش بە تاوان كۆتایى دێ، بۆیە ئەوەتانێ ئەندرێى بریتۆن لە ساڵى 1933دا دەڵێت: سادەترین كردەوەى سوریالییانە ئەوەیە بچیتە سەرشەقام و دەمانچەیەكت بە دەستەوە بێت و كوێرانە تەقە لە خەڵك بكەیت. بەم جۆرە پەرستنى نەست (لاشعور) و دژایەتیكردنى ئەقڵ دەبێتە دەستوورى كار لاى سوریالیستەكان.\nبە لاى كامۆوە یاخیبوونى مێژوویى، یان بە دەربڕینێكى دیكە بڵێین شۆڕشەكان، هەر لە شۆڕشى كۆیلەكان و كوشتنى شاكانەوە تا دەگاتە شۆڕشەكانى سەدەى بیستەم. درێژكراوەى یاخیبوونى مێتافیزیکین، چونكە ئەم شۆڕشانە ویستوویانە ئەو عەدالەتە ڕەهایەى كە لە دونیادا نییە بیهێننە دى. لێرەدا پێویستە ئاماژە بۆ جیاوازیى نێوان چەمكى یاخیبوون و چەمكى شۆڕش لاى كامۆ بكەین:\nشۆڕش لە بیرۆكەوە دەست پێ دەكات و ئاخنینى فیكرە بۆ نێو ئەزموونى مێژوویى و گۆڕینى ڕیشەیى تەواوى دامودەزگاكانى حكومەتى حوكمڕانە.\nبەڵام یاخیبوون لە ئەزموونەوە بەرەو فیكر دەست پێ دەكات و بە ناوى كۆمەڵێك ئایدیاى ڕەهاوە نادوێت.\nجا لەبەر ئەوەى ئەم شۆڕشانە خوازیارى ڕەهاییەكن لە ئامانجەكانیاندا، ڕەهاییەك كە لە ئەنجامى نائامادەگیى خواوەندەوە هاتووەتە گۆڕێ، هەر بۆیە ئەم شۆڕشانەش لە دەرئەنجامدا مێتافیزیکین (تەنانەت ئەو شۆڕشانەى لافى ئەوپەڕى ماددییەتیش لێدەدەن) لە دواجاریشدا بەرەو ئەنجامى ترسناكمان دەبەن.\nخیانەتكردن لە لۆجیکی یاخیبوونیش ئەنجامى خەتەرناكى لێ دەبێتەوە، هەر بۆیە شۆڕشگێڕان چەند ئامانجەكانیان ئابڕوومەندە، دەبێ وەسیلەكانیشیان هێندە ئابڕوومەند بن. نابێ ئێستا بكرێ بە قوربانى ئایندە، نابێ بە ناوى بەختەوەرییەكەوە كە (دەشێ) لە ئایندەدا بۆ خەڵكانێك بێتە دێ (دەشێ نەیەتە دییش) ئەمڕۆ بە سەدان و هەزاران كەس بكەین بە قوربانى. بەم جۆرە و لەم ڕوانگەیەوە كامۆ دێت و یاخیبوونە مێژووییەكان، هەر لە یاخیبوونى سپارتاكۆس و شۆڕشى كۆیلەكانەوە تا شۆڕشى فەرەنسایى و شۆڕشەكانى سەدەى بیست دەخاتە بەر هەڵسەنگاندن.\n“زۆربەى شۆڕشەكان شێوەی ڕەسەنایەتیى خۆیان لە تاوانى كوشتندا دەبیننەوە. بەڵام هەندێكیان جگە لەوە كوشتنى شا و كوشتنى خواوەندیشیان ئەنجام داوە.”\nكامۆ وەختێ سەبارەت بە كوشتنى شا لەسەر دەستى فەرەنساییەكان دەدوێت، دەربارەى ئەو تیۆرییانەش دەدوێت كە ڕێخۆشكەر بوون بۆ ئەو حاڵەتە تا دەگاتە نووسینەكانى ژان ژاك ڕۆسۆ، بە تایبەتییش كتێبى “پەیمانى كۆمەڵایەتى”. “تا دەرچوونى پەیمانى كۆمەڵایەتى، خوا ئەو شایانەى دروست دەكرد كە ئەوانیش خەڵكیان دروست دەكرد.\nبەڵام لە پەیمانى كۆمەڵایەتى بەدواوە، گەلان بەر لەوەى شاكانیان دروست بكەن، خۆیان دروست دەكرد”. هەر بۆیە شۆڕشى فەرەنسایى كە لە ساڵى 1789وە دەستی پێ كرد ئەو مافە خوداییەى لە شا سەندەوە و بە ناوى “ئەقڵ” و “ڕەندى- فەزیلەت”ەوە ئەو مافە ڕەهایەى دایە دەست گەل. هەر بۆیە كامۆ لەسێدارەدانى شا لویسى شانزدەهەم بە “خاڵێكى وەرچەرخانى گەورە لە ڕەوتى شۆڕشدا لەقەڵەم دەدات، لەبەر ئەوەى سەرەتاى ئەفەرۆزكردنى لایەنى ڕۆحیى مێژوو و بەعەلمانیكردنى خواوەندە” بە مانایەكى دى سەندنەوەى ڕەهاییە لە خواوەند و بەخشینێتى بە ئیرادەى گەل. بەڵام كامۆ دەڵێت وێڕاى جەختكردنەوەى شۆڕشى فەرەنسایى لەسەر ئەقڵ و ڕەندى، بەڵام پاش ماوەیەكى كەم قایل بوو بەوەى پەیڕەوى لە سیاسەتى ستەم و تۆقاندن بكات.\nسان جۆست كە لە ڕاڤەكەرانى ڕۆسۆ بوو، وتوویەتى: “هەموو بەردەكان لەپێناوى تاقى ئازادیدا تاشراون، بە هەمان ئەو بەردانە دەتوانن پەرستگەیەك بۆ ئازادى بنیاد بنێن و بە پێچەوانەشەوە دەتوانن گۆڕێكى بۆ دروست بكەن” هەمان پرنسیپەكانى “پەیمانى كۆمەڵایەتى” بوونە ڕێخۆشكەر بۆ بیناكردنى ئەو گۆڕەى كە دواتر ناپۆلیۆن بۆناپارت هات تا قایمى بكات.\nپاش كوشتنى شاكان لە سەدەى نۆزدەهەمدا، كوشتنى خواوەند دێ لە سەدەى بیستەمدا. ئەو بكوژانەى خواوەند كە ویستیان سەرزەمین بكەن بەو بەهەشتەى تیایدا ئادەمیزاد خۆى دەبێتە خواوەند. بەم جۆرە ئەم یاخیبوانەش تا ئەوپەڕى یاخیبوون ڕۆیشتن و ناپاكییان بەرامبەر لۆجیکی یاخیبوون كرد.\nكامۆ دەڵێت بەگوێرەى فەلسەفەكەى هیگڵ مرۆڤ خۆى چارەنووسى خۆى دیارى ناكات، بەڵكو ڕەوتێكى حەتمیى مێژوو كە ڕووداوەكان بەڕێوە دەبات، چارەنووسى ئەویش دیاری دەكات. كەواتە ئەم بەخوداییكردنەى مێژوو بە پێویست هەق دەخاتە پاڵ ئەوانەى سەركەوتن وەدەست دەهێنن، لەبەر ئەوەى مێژوو واى دەوێت و لە كۆتاییدا ئەمەش پێویستە بۆ ڕزگاركردنى مرۆڤایەتى. هەر ئەمەش بوو كە ئایدیۆلۆجیاى ماركسیزم قۆستیەوە. بەپێى ئەو ئایدیۆلۆجیایە مادامەكى مێژوو دواجار ڕزگارى بۆ مرۆڤایەتى دەهێنێت، كە ئەو ڕزگارییەش خۆى لە كۆمەڵگەیەكى بێچیندا دەبینێتەوە، كەواتە بۆ پەلەكردن لە وەدیهێنانى ئەو ڕزگارییە و ئەنجامدانى ئەو پرۆسە مێژووییە، پەنابردن بۆ هەر وەسیلەیەك ڕەوایە، هەر لێرەشەوە ڕەوایەتیى دیكتاتۆریەتى پرۆلیتاریا دێ.\nكامۆ پاش ئەوەى سەبارەت بە ئاژاوەخوازە ڕووسەكانى وەك بیزاریف و باكۆنین و نیچاییڤ دەدوێت، دێتە سەر ئەو یاخیبووانەى كە پێدەچێت بەتەنها لەوان ڕەزامەند بێت و لە كتێبەكەیدا ناویان دەنێت “بكوژە بەبەزەییەكان”.\nئەمانەش كۆمەڵێك لاو بوون وەك” كالیاییڤ، دۆرا بریلیانت… هتد كە ساڵى 1905 دۆقى گەورە “سیرج”یان كوشت. جێى ئاماژەیە كامۆ لە شانۆنامەیەكیشدا كە ناوى “دادپەروەرەكان”ە هەمان ئەم لاوانە وەك نموونەى یاخیبووى ڕاستەقینە دەخاتە ڕوو. ئەم لاوانە گەرچى بۆ ئامانجى دوور خەباتیان دەكرد و ئومێدیان بە پاشەڕۆژێك هەبوو كە ئامانجەكانیان تیایدا بێتە دى، بەڵام شێوازى خەبات و وەسیلەكانیان ئابڕوومەندانە بوو. ئەمانە گەرچى باوەڕیان بە شێوازى تیرۆرى سیاسى هەبوو، بەڵام هەرگیز ئافرەت و مناڵیان نەدەكوشت. هەر لەو شانۆنامەیەدا وەختێ سەعاتى سفر دێ و ماشێنەكەى دۆق بە شوێنى دیاریكراودا تێدەپەڕێ، كالیاییڤ دەبێ نارنجۆكەكەى بۆ فڕێ بدات و بیكوژێت، بەڵام كە چاوى بە دوو مناڵ دەكەوێ لەنێو ماشێنەكەدا، نارنجۆكەكە فڕێ نادات و دواتر كە لێى دەپرسن بۆ كارەكەى ئەنجام نەدا؟ لە وەڵامدا دەڵێت:\n“كوشتنى مناڵان شتێكە لەگەڵ شەرەفى ئادەمیزاددا ناگونجێت، خۆ گەر شۆڕشەكەمان دەسبەردارى ئەو شەرەفە بوو، ئەوا منیش دەسبەردارى شۆڕش دەبم”. بۆیە بە بۆچوونى كالیاییڤ ئامانجەكانى شۆڕش چەند پیرۆز بن، دەبێ شێواز و وەسیلەكانیش هێندە پیرۆز و مرۆڤدۆستانە بن.\nلێرەوە كامۆ دێتە سەر شۆڕشەكانى سەدەى بیست كە لە ئەنجامدا دەوڵەتى تیرۆریان بەرهەم هێناوە، جا ئیدى ئەو تیرۆرە نائەقڵانى بووبێت (وەك لە فاشیزم و نازیزمدا دەیبینینەوە)، یان ئەقڵانى (وەك لە دەوڵەتى شیوعیدا دەیبینینەوە، كە لێرەشدا مەبەست لە یەكێتیى سۆڤێتە). پەشێوییەكانى ئیتاڵیا لە سییەكاندا مۆسۆلینیى بەرهەم هێنا و كۆمارى ڤایمەر هیتلەرى هێنا و شۆڕشى ئۆكتۆبەر 1917یش ستالینى دروست كرد.\n(مۆسۆلینى و هیتلەر ویستیان ئیمپراتۆریەتێك بخوڵقێنن، بیرمەندە نیشتمانپەروەرە سۆشیالیستەكانیش بە شێوەیەكى ڕاشكاوانە بیریان لە ئیمپراتۆریەتى جیهانى كردەوە. جیاوازییەكەشیان لەگەڵ بزاڤى شۆڕشگێڕانەى تەقلیدیدا لەوەدایە، ئەوان لە میراتیى نیهیلیزم لەبرى ئەقڵ، نائەقڵانییان پەرست…).\nمۆسۆلینى و هیتلەریش (یەكەم كەس بوون كە دەوڵەتیان لەسەر ئەو ئایدیایە بنیات نا كە دەڵێت هیچ شتێك ماناى نییە و مێژوو چ نییە، تەنها خستنەڕووى هێز نەبێت. هێندەى نەبرد كە ئەنجامەكانیش بەدەركەوتن…).\nئەو نیهیلیزمەى خۆى لە نازیزم و فاشیزمدا بەرجەستە كرد و لە شێوەى یاخیبوونێكى نادروست و ناپاك (نائەمین)دا دەركەوت، جگە لە وێرانكردن و كوشتن و خۆكوشتن هیچى ترى لێ نەكەوتەوە.\nفەلسەفە فاشیستیەكان، گەرچى ویستیان وردەوردە ڕابەرایەتیى جیهان بكەن، بەڵام هەرگیز خوازیارى ئیمپراتۆریەتێكى جیهانى نەبوون. ئەوەى هەبوو ئەوە بوو هیتلەر كە لە سەركەوتنە تایبەتییەكانى خۆى سەرى سووڕما بوو، لە جووڵانەوە ئیقلیمییەكەى خۆى لای دا و ڕووى كردە خەونێكى سەیر بە ئیمپراتۆریەتێكى ئەڵمانییەوە كە هیچ پەیوەندییەكى بە ئیمپراتۆریەتى جیهانییەوە نەبوو. بەڵام کۆمۆنیزمی ڕووسیایى بە ئاشكرا و لە بنەڕەتدا خوازیارى ئیمپراتۆریەتێكى جیهانییە.\nشۆڕشى ڕووسیایى ئەم خواستە مێتافیزیکییەى گرتە ئەستۆ كە ئەم لێكۆڵینەوەیە لێى دەدوێت و بەڵێنى بیناكردنى بەهەشتى مرۆڤی دا كە دواجار پاش مەرگى خواوەند خۆى تیایدا دەبێ بە خواوەند.)\nلێرەوە كامۆ دێتە سەر تیرۆرى ئەقڵانیى دەوڵەت و لێكۆڵینەوە لە پێشبینییەكانى ماركس.\nكامۆ دەڵێت “ماركس لە هەمان كاتدا پێغەمبەرێكى بۆرژوا و پێغەمبەرێكى شۆڕشگێڕیشە”.\nخەونە زانستییەكانى ماركس لە ئەسڵدا خەونى بۆرژوا بوون، پێشكەوتن و پاشەڕۆژى زانست و پەرستنى تەكنۆلۆژیا و بەرهەمهێنان… تەنانەت كرۆكى تیۆرییەكەى خۆى سەبارەت بە زێدەبایى، لە ڕیكاردۆ وەرگرتووە، كە ئابووریزانى شۆڕشى بۆرژوازى و پیشەسازى بوو.\nهەروەها ماركس جەختى لەوە كرد (وەكو كامۆ دەڵێت) كە مێژوو لە هەمان كاتدا دایەلەکتیک و ئابوورییە. بەڵام هیگڵ پێشتر وتبووى كە مێژوو ماتەر و ڕۆحە. بە هەرحاڵ مێژوو چەند ماتەرە ئەوەندەش ڕۆحە، پێچەوانەى ئەمەش ڕاستە. ماركس وەكو گەوهەر نكووڵى لە ڕۆح دەكات و بانگەشەى ماتێریالیزمى مێژوویى دەكات. بەڵام هەر وەكو (بێردیاییف)یش دەڵێت دایەلەکتیک و ماتێریالیزم پێكەوە ناگونجێن. تەنها یەك دایەلەکتیک هەیە كە ئەویش دایەلەکتیکى فیكرە.\nلە شوێنێكى تردا كامۆ دەڵێت كورتكردنەوەى مرۆڤ لە پەیوەندییە كۆمەڵایەتییەكاندا لەڕێى جەختكردن لەوەى كە ئابوورى دیاریكەرى بوونێتى، ماناى نەفیكردنى تاكبوونى مرۆڤ و تەنیاییەتى. بە ڕاى كامۆ ئەوەى واى لە ماركس كردووە ئابوورى بكاتە تاقە فاكتەرى دیاریكەرى بوون و ژیانى مرۆڤ، ئابووریى داڕماوى كۆمەڵگەى سەدەى نۆزدەهەم بووە.\nكامۆ تێڕوانینى جیهانى مەسیحى و تێڕوانینى جیهانى ماركس بۆ مێژوو بەیەك دەشوبهێنێت و دەڵێت هەردووكیان وا دەڕواننە مێژوو كە زنجیرەیەكە سەرەتاى هەیە و كۆتایى هەیە و لەم ڕەوتەدا و لە كۆتاییدا مرۆڤ، یان پاداشت دەدرێتەوە و یان سزا دەدرێ.\nلاى ماركسیش ئەو پاداشتە بۆ چینى پرۆلیتارە و سزاكەش بۆ چینى سەرمایەدار، ئەم سزایەش لە لایەن دەسەڵاتى دیكتاتۆریەتى پرۆلیتاریاوە بەسەر چینى سەرمایەداردا دەسەپێت. بەم جۆرە ماركس گفت بە هەژاران و چەوساوەكان، بە تایبەتییش چینى كرێكار دەدات كە ئایندە هیى ئەوانە و گومان لەوەدا نییە كە كۆمەڵگەیەكى بێچین لە هەناوى قەیرانەكانى سەرمایەدارییەوە سەر دەردێنێت، كۆمەڵگەیەك كە بەختەوەریى ڕەها لەگەڵ خۆیدا بۆ مرۆڤایەتى دەهێنێت، ئەمەش ئەو پەیامەیە كە پرۆلیتاریا بەجێی دەهێنێت.\nبەڵام نە پرۆلیتاریا ئەو پەیامەى بەجێ گەیاند و نە قەیرانەكانى سەرمایەدارییش بوونە مایەى فەوتاندنى، چونكە سەرمایەدارى لەڕێى بەرنامەڕێژى و زاڵبوون بەسەر ئەو قەیرانانەدا و چاككردنى هەلومەرجى كارى كرێكارانەوە، توانیى كۆنترۆڵى ئەو قەیرانانە بكات و پێشبینییەكانى ماركس بەدرۆبخاتەوە. هەروەها كامۆ سیفەتى زانستى لە سۆشیالیزم دەسەنێتەوە و دەڵێ ئەو سۆشیالیزمە زانستى نەبووە، بەڵكو پێشبینیكەر و دۆگماتیك بووە.\n(گەر فیكر بە تەنها ڕەنگدانەوەى شتەكان بێت، كەواتە ناتوانێ پێشبینیى شتەكان بكات تەنها بە گریمانە نەبێت. گەر ئەو تیۆرییەش تەنها بە ئابوورى پشتئەستوور بێت، ئەوا بەتەنها دەتوانێ ڕابردووى ئابوورى، نەك داهاتووى دەستنیشان بكات).\nبۆ وەدیهێنان و بەجێهێنانى ئەو پەیامەى كە لە سەرەوەش ئاماژەمان پێ دا، ماركسیزم هەموو ڕێگە و وەسیلەیەك بە ڕەوا دەزانێت. بەم جۆرە تیرۆرى ئەقڵانى، لە پێناوى هێنانەدیى بەهەشتێكدا كە لە بەهەشتەكەى مەسیح دەچێت، بیانوو بۆ هەموو شێوازێك دەهێنێتەوە. بەڵام ئەمیان مەسیحێكى پرۆلیتار وەدیهێنەرێتى. كەواتە دەبێ هەڵگرانى ئەو باوەڕە قوربانى بە ئەمڕۆیان بدەن لەپێناوى سبەینێدا، ئەمڕۆ تەواوى ئازار و ئەشكەنجەكان بچێژن لەپێناوى سبەینێیەكى خاڵى لە ئازار و ئەشكەنجە، ئەمە ئەو خەونە یۆتۆپیاییەیە كە ماركسیزم وەك مژدەیەك، یان وەك بەنجێك دەیدات بە چینى كرێكاران. بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا ئەوە (ڕاست نییە كە ئامانجەكانى فاشیزم و کۆمۆنیزمی ڕووسیایى وەك یەك تەماشا بكەین. فاشیزم شكۆدانە بە جەللاد لە لایەن جەللادەوە… بەڵام کۆمۆنیزمی ڕووسیایى شكۆدانە بە جەللاد لە لایەن قوربانییەوە.. فاشیزم هەرگیز خەونى بە ئازادكردنى تەواوى مرۆڤەوە نەدیوە، بەڵكو بە ئازادكردنى هەندێك لە خەڵكى لەڕێى ملكەچكردنى خەڵكانى ترەوە… بەڵام کۆمۆنیزمی ڕووسیایى لە ناخەوە خوازیارى ئازادكردنى تەواوى مرۆڤە لەڕێى بەكۆیلەكردنیانەوە بە شێوەیەكى كاتى. هەر بۆیە دەبێ ددان بەوەدا بنێین كە ئامانجەكەى گەورەیە).\nدواجار دەگەینە ئەو ئەنجامەى كە چ تیرۆرى ئەقڵانى و چ تیرۆرى نائەقڵانى خیانەت لەو بەهایە دەكەن كە بزاڤى ڕاستەقینەى یاخیبوون نوێنەرێتى. یاخیبوونى ڕاستەقینە باوەڕى بە چارەنووسێكى هاوبەشى مرۆڤایەتى و پەیوەندیى ڕۆحیى نێوان ئادەمیزادەكان هەیە. ئەو (داواى ئازادییەكى دیاریكراو بۆ خۆى دەكات، بەڵام نایەوێ ئازادى و بوونى كەسانى دى بفەوتێنێت). نایەوێ كەس زەلیل بكات و ئەو ئازادییەى خوازیارێتى، بۆ هەموو كەسانى تریش داواى دەكات. ئەو ئازادییەى ڕەتیشى دەكاتەوە بۆ هەموان ڕەتى دەكاتەوە. ئەو كۆیلەیەك نییە دژ بە سەروەر و بەس، بەڵكو مرۆڤێكیشە دژ بە دونیاى سەروەر و كۆیلە.)\nمرۆڤى یاخى بڕواى بە ڕێژەییبوونی شتەكانە، تەنانەت ڕێژەییبوونی ئەو بەهایانەش كە لەپێناویاندا یاخى بووە. هەر بۆیە گەر فەلسەفەیەكیشى هەبێت، ئەوا ئەو فەلسەفەیە فەلسەفەى سنوورە. مرۆڤى یاخى دەزانێت كە سنوورێك هەیە نابێ بیبەزێنێت، ئەویش ئەو سنوورەیە كە تیایدا دەتوانێ مومكینەكانى بەدى بهێنێت و لەپێناوى بەدیهێنانیاندا بجەنگێت. مرۆڤى یاخى لە نزیكەوە ئاگاى لە عەزاب و هەژانى جوانییەكانى ژیانە و بە بڕواى ئەو دەبێ سیاسەتیش ملكەچى ئەو هەقیقەتانە بێت. (كە دەشیەوێت “واتە مرۆڤى یاخى” لەو عەزابەى ئادەمیزادەكان كەم بكاتەوە، تەقەللا دەدات بەبێ پەنابردنە بەر توندوتیژى ئەوە ئەنجام بدات).\nدواشت، ئەمەوێ بڵێم كە دەبوو لەم پیاچوونەوەیە بە “ئەفسانەى سیزیف” و “مرۆڤى یاخى”دا لەسەر فەلسەفەى جوانى (یان ئێستاتیكا)ى كامۆش بوەستامایە، كە ڕوانینى فەلسەفیى كامۆیە بۆ هونەر و ئەدەب و جوانى، بەڵام بەئومێدم لە نووسینێكى تردا بەتایبەتی لێیان بدوێم*.\nجێی ئاماژەپێدانە کە ئەم کتێبە سەرەکییەی کامۆمان کردووە بە کوردی و ساڵانێک لەمەوبەر، چاپ و بڵاو بوونەتەوە. ئازاد بەرزنجى


کوردستان بەردەوام ڕێز لە ٢ی ڕێبەندان دەگرێت\nزایینی: ٢٦-٠١-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٥/١١/٠٧ - ١٧:١٦ تاران قه‌باره‌ی فۆنت:\nکوردستان میدیا: ئەندامان و لایەنگرانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران لە ڕۆژهەڵات بەردەوام ڕێز لە ساڵڕۆژی دامەزرانی کۆماری کوردستان دەگرن.\nبەپێی هەواڵی گەیشتوو بە ماڵپەڕی کوردستان میدیا، تێکۆشەرانی دێموکرات له شار و گوندەکانی کوردستان بە بەڕێوەبردنی چالاکیی تەبلیغی بەردەوام ڕێز لە ٢ی ڕێبەندان دەگرن و ئەو ڕۆژه مێژووییە پیرۆز دەکەن.\nدڵسۆزانی دێموکرات لە باڵانیش، سەر بە پارێزگای ورمێ بە بەڕێوەبردنی چالاکیی تەبلیغی ساڵڕۆژی دامەزرانی کۆماری کوردستانیان بەرز ڕاگرت.\nقارەمانانی دێموکرات لە شاری بۆکان بۆ چەندمین جار به بۆنەی ساڵڕۆژی دامەزرانی کۆماری کوردستان چالاکیی بەرینی تەبلیغییان بەڕێوە برد و ئاڵای کوردستانیان وەک یەکێک لە سەمبۆلەکانی کۆماری کوردستان، هەڵکرد.\nهەروەها تێکۆشەرانی دێموکرات لە نێو شاری بۆكان، بە بۆنەی ٢ی ڕێبەندان بە تەقەی خۆشی و نووسینی دروشم ڕێزیان لە ٢ی ڕێبەندان ساڵڕۆژی كۆماری كوردستان گرت و بەڵێنیان لەگەڵ ئامانجەكانی كۆماری كوردستان و بەردەوامبوونی ڕاسان دووپات كردەوە.\nتێکۆشەرانی دێموکرات لە شاری مەهاباد، بە بۆنەی ساڵڕۆژی دامەزرانی کۆماری کوردستان بە بڵاوكردنەوەی تراكت و سی‌دیی حیزبی لە گوندەكانی "سنجاخ، خاتونباخ، قەمتەرێ و حاجی عەڵی كەند، بەری شیلانان، شەقامی دەنگ و ڕەنگی مەهاباد و كتیبخانەی شیخ شڵتوت چالاکیی تەبلیغییان بەڕێوە برد.


مەتا 4 | KSS الكتاب المقدس | YouVersion\n1پاشان عیسا بەهۆی ڕۆحی پیرۆزەوە بردرایە چۆڵەوانی، تاکو لەلایەن ئیبلیسەوە تاقی بکرێتەوە. 2دوای چل شەو و چل ڕۆژ بەڕۆژوو بوون، برسی بوو. 3تاقیکەرەوە لێی هاتە پێش، پێی گوت: «ئەگەر تۆ کوڕی خودایت#4:3 بڕوانە لیستی زاراوەکان لە پاشکۆ.، بەم بەردانە بڵێ با ببن بە نان.»\n4بەڵام عیسا وەڵامی دایەوە: «نووسراوە: [مرۆڤ تەنها بە نان ناژیێت، بەڵکو بە هەر وشەیەک کە لە دەمی خوداوە دێتە دەرەوە.]#4:4 دواوتار 8:3.»\n5ئینجا ئیبلیس بردییە شاری پیرۆز و لەسەر گوێسەبانەی#4:5 سواندە. پەرستگا ڕایگرت و 6پێی گوت: «ئەگەر تۆ کوڕی خودایت خۆت هەڵبدە خوارەوە. لەبەر ئەوەی نووسراوە:\nتاکو پێت بەر بەردێک نەکەوێت.]#4:6 زەبوورەکان 91:11-12»\n7عیساش پێی فەرموو: «هەروەها نووسراوە: [یەزدانی پەروەردگارتان تاقی مەکەنەوە.]#4:7 دواوتار 6:16»\n10ئینجا عیساش پێی فەرموو: «شەیتان لێم دووربکەوە! چونکە نووسراوە: [کڕنۆش بۆ یەزدانی پەروەردگارت دەبەیت و تەنها ئەو دەپەرستیت.]#4:10 دواوتار 6:13»\n11ئینجا ئیبلیس وازی لێ هێنا و فریشتەش هاتن و خزمەتیان کرد.\n12کاتێک عیسا بیستی یەحیا گیراوە، خۆی گەیاندەوە جەلیل. 13ناسیرەی بەجێهێشت و هات لە کەفەرناحوم نیشتەجێ بوو، کە لەسەر دەریاچەیە، لە سنووری زەبولون و نەفتالی#4:13 دوو ناوچەی بچووکن دەکەونە باکووری فەلەستین و ڕۆژئاوای دەریاچەی جەلیل، بە ناوی دووان لە کوڕەکانی حەزرەتی یاقوب ناونراون.، 14تاکو ئەوەی لە ڕێگەی پێغەمبەر ئیشایاوە گوتراوە بێتە دی:\n15[خاکی زەبولون و خاکی نەفتالی،\nجەلیلی نەتەوەکان#4:15 مەبەست لە هەموو نەتەوەکانە جگە لە جولەکە، بڕوانە مەتا 10:5.،\nڕووناکی بەسەریاندا هەڵات.]#4:16 ئیشایا 9:1-2\n17لەو کاتەوە عیسا دەستی بە جاڕدان کرد و دەیفەرموو: «تۆبە بکەن، چونکە پاشایەتی ئاسمان نزیک بووەتەوە.»\nعیسا قوتابییەکانی هەڵدەبژێرێت\n18کاتێک عیسا لە کەناری دەریاچەی جەلیل دەڕۆیشت، دوو برای بینی، شیمۆن کە پێی دەگوترێ پەترۆس لەگەڵ ئەندراوسی برای، تۆڕیان فڕێدەدایە دەریاچەکە، چونکە ماسیگر بوون. 19عیسا پێی فەرموون: «وەرن دوام بکەون، دەتانکەم بە ڕاوکەری مرۆڤ#4:19 مەبەست لە هێنانی خەڵکە بۆ ئەوەی ببەن بە قوتابی مەسیح..» 20دەستبەجێ تۆڕەکانیان بەجێهێشت و دوای کەوتن.\n23ئینجا عیسا بە هەموو جەلیلدا دەگەڕا، لە کەنیشتەکان#4:23 کەنیشت: بەو شوێنە دەگوترێت کە جولەکەکان نوێژ و خواپەرستی و خوێندنی تەوراتی لێ ئەنجام دەدەن.  خەڵکی فێر دەکرد و مزگێنی#4:23 یۆنانی: ئیوانجیلیۆن، لە زمانی عەرەبی بووە بە ئینجیل. لە زمانی یۆنانی بە واتای مژدە دێت، بە تایبەتی ڕاگەیاندنی هاتنی پاشا، لێرەدا بۆ هاتنی مەسیح بەکارهاتووە. پاشایەتییەکەی ڕادەگەیاند، هەرچی نەخۆشی و هەرچی نەساغی نێو خەڵک هەبوو، چاکی دەکردنەوە. 24لەبەر ئەوە دەنگوباسی تەواوی سوریای گرتەوە، ئەوانیش هەموو نەخۆشێکیان دەهێنایە لای، بە جۆرەها دەرد و ئازارەوە، ئەوانەی کە ڕۆحی پیسیان تێدا بوو و فێدار و ئیفلیج بوون چاکیکردنەوە. 25جا خەڵکێکی زۆر لە جەلیل و دە شارەکە#4:25 دە شارەکە: دیکاپۆلیس، دەکەوێتە ڕۆژهەڵاتی ڕووباری ئوردون. و ئۆرشەلیم و یەهودیا و ئەوبەری ئوردون دوای کەوتن.


بەنزینی عێراقی لەم شوێنانە دابەش دەكرێت - تۆڕی میدیایی خەڵک\nبەنزینی عێراقی لەم شوێنانە دابەش دەكرێت\nبەڕێوەبەرایەتی دابەشكردنی سووتەمەنی دهۆك بڵاویكردەوە، ئەمڕۆ شەممە 11-12-2021، بەنزینی عێراقی بە نرخی 690 دینار لە چەند ناوچەیەك دابەش دەكرێت.\nئاشكراشیكرد، بەنزینەكە لە بەنزینخانەكانی “پاشا لە دهۆك، كوردستان لە ئاكرێ، نەورۆز ئێك لە زاخۆ، شێلادزێ لە شێلادزێ، سەن ئوێل لە دهۆك، ئیرو ئوێل لە دهۆك، ڕۆژ ئێك لە سێمێل”.\nئەمەش لەكاتێكدایە، 5 ڕۆژە لە پارێزگای سلێمانی بەنزینی عێراقی لە هیچ شار و شارۆچكەیەك دابەش ناكرێت.\nبرێت مەكگۆرك: لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەمێنینەوە\nچەند وەرزشێک دەتوانیت لە ژورەکەی خۆتدا ئەنجامی بدەیت و چەوری سوتێنەرە\nخەڵك- بەڕێوەبەرایەتی نەوت و كانزاكانی سلێمانی ڕایدەگەینێت، ئەمڕۆ لە چەند ناوچەیەك بەنزینی عێراقی دابەش دەكرێت. (زیاتر…)\nخەڵك- بەڕێوەبەرایەتی نەوت و كانزاكانی سلێمانی ڕایدەگەیەنێـت، ئەمڕۆ بەنزینی عێراقی لە چەند وێستگەیەكی پارێزگای سلێمانی دابەش دەكرێت. (زیاتر…)\nبەنزینی عێراقی دابەش دەكرێت\nخەڵك- یەکەی سووتەمەنی قەزای چەمچەماڵ ڕایدەگەیەنێت، كە سبەینێ بەنزینی عێراقی لە بەنزینخانەی هەڵۆ دابەش دەكرێت. یەکەی سووتەمەنی قەزای چەمچەماڵ…\nخەڵك- بەڕێوەبەرایەتی نەوت و كانزاكانی سلێمانی ڕایدەگەیەنێت، ئەمڕۆ لە چەند وێستگەیەكی شاری سلێمانی بەنزین دابەش دەكرێت. (زیاتر…)\nئەمڕۆ بەنزینی عێراقی لەم بەنزینخانانە دابەش دەكرێت\nخەڵك- بەڕێوەبەرایەتی نەوت و كانزاكانی سلێمانی ئاشكرای دەكات، كە ئەمڕۆ شەممە لە 9 بەنزینخانەی سلێمانی (ناو شار و دەرەوەی شار) بەنزینی عێراقی بە 690…\n18 کانونی یەکەم 2021 8.51 am\nخەڵك- بەڕێوەبەرایەتی نەوت و كانزاكانی سلێمانی ناوی ئەو بەنزینخانانە بڵاودەكاتەوە، كە ئەمڕۆ بەنزینی عێراقی لێ…\n22 تشرینی دووهەم 2021 9.34 am\nخەڵك- بەڕێوەبەرایەتی نەوت و كانزاكانی سلێمانی لە ڕاگەیەنراوێكدا ئاماژە بۆ ئەوە دەكات، ئەمڕۆ 22/11/2021 بەنزینی عێراقی…


دیستۆفیسكی هێشته زیندووه\nئه‌مڕۆ له تۆڕه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی فه‌یسبووك له لاپه‌ڕه‌ی فه‌رمی "Women Talk"، وێنه‌ی پیاوێكی به‌ریتانی هاوشێوه‌ی نووسه‌ری ڕووسی "دیستۆفیسكی" بینراوه و وێنه‌كه‌ی بڵاو كراوه‌ته‌وه و ده‌نگادانه‌وه‌ی زۆری له ماڵپه‌ڕه فه‌رمییه‌كان دروست كردووه.\nله‌سه‌ر وێنه‌كه‌دا نووسرواه، ڕۆمانێكی دیستۆفیسكیم له‌به‌ر ده‌ست بوو سه‌رم به‌رز نه‌كرده‌وه تا ته‌واوم نه‌كرد، كه سه‌رم به‌رزكرده‌وه بینم له‌به‌ر ده‌مم وه‌ستاوه.\nئه‌وه‌ی له‌وێنه‌كه‌دا دیاره پیاوێكه به‌ناوی "ماڕتن" هاوشێوه‌ی نووسه‌ری ناوداری ڕووسی "دیستۆفیسكی"، ئه‌مه یه‌كه‌مجاره به‌م شێوه‌یه ده‌بینرێت، بۆیه له زۆربه‌ی لاپه‌ڕه فه‌رمییه‌كان نووسراوه دیستۆفیسكی زیندوو بووه‌ته‌وه.\nفیۆدۆر میخایلڤیچ دیستۆفیسكی له دایكبووی 11 تشرینی دووه‌می 1821 زاینییه و له شوباتی 1881 زاینی كۆچی دوایی كرد.نووسه‌رێكی گه‌وره‌ی ڕووسییه، كه به‌هۆی دوو ڕۆمانی "تاوان و سزا" و "برایانی كارامازۆڤ" له دنیا به‌باشی ناسراوه.\nدیستۆفیسكی له نووسراوه‌كانیدا، ڕووداوه‌كانی ده‌روونی كه‌سایه‌تییه‌كانی چیرۆكه‌كه‌ی له هه‌لوومه‌رجی دژواری كۆمه‌ڵایه‌تی، ڕامیاری و ڕۆحیی سه‌رده‌می سه‌ده‌ی ١٩ی كۆمه‌ڵگه‌ی ڕووسیادا ده‌بینرێته‌وه، بۆیه زۆر به باشی شی كردووه‌ته‌وه.\nپێشووتر به ووردی باسی به‌رهه‌م و ژیاننامه‌ی "فیۆدۆر میخایلڤیچ دیستۆفیسكی" كرابوو، لێره كلیك بكه بۆ خوێندنه‌وه‌ی.


رەزا شـوان: تاواناکانی تورکیا لە دژی کورد لە ژینۆسایدی ئەرمەنییەکان کەمتر نییە. – WTARIKURD\nرەزا شـوان: تاواناکانی تورکیا لە دژی کورد لە ژینۆسایدی ئەرمەنییەکان کەمتر نییە.\nتورکیا رەگـەزپـەرسترین و تیـرۆریسـترین دەوڵـەتە لـە هەمـوو جـیهـانـدا. لە دەسـەڵاتی عوسمانییە داگیرکەر و خوێنڕێژ و تاڵانکەر و کاولکەرەکانەوە، لە ئەتاتورکی ناڕەسەنی گـۆڕبەگـۆڕەوە، تا دەگـاتە ئەردۆگـانی دیکتاتـۆری سیکـۆپاتی. تاسەر ئێسقـان دژایـەتی ئێمـەی کوردیـان کـردووە و دەکـەن، کوردسـتانی نیشـتمانمانیـان داگـیرکـردوون چـەنـد جارێک کاولیان کردووە. تا ئێستا چەندین کۆمەڵکوژیـان لە گەلی کوردمان کردوون. تا ئەمڕۆش ئەم تاوانـە رەگەزپەرستی و قـێزەوەنـانەیان رانەگرتـوون، رۆژ لە دوای رۆژ تـاوانی گەورەتـر و قـێزەوەنـتر لە دژی گەلی کوردمان، مـۆدێـرتـرین چـەکی کوشـندەی قەدەغـەکراوی نێودەوڵـەتی لە کوشتنی خـەڵکی سـڤـیلی کورد بەکـاردەهـێـنن. خـاوەنی ئایدۆلۆژیایەکی بۆگەنن و هەڵگری ڤـایرۆسی رەگـەزپـەرستین. لە تورک زیـاتر هـیچی نەتەوەیەکی تـریان نـاوێت و بە شایـەنی ژیـانی نازانـن . رەگەزپەرستی بووە بە گروپی خوێنیان. نەوەکانیشیان هـەر بەم ئایدۆلـۆژیـا رەگەزپەرستییە گۆش و پەروەردە دەکەن. هەر لە منداڵییەوە فـێریان دەکـەن، کە ببن بە دوژمنی کورد و رقـیان لە کـورد ببێتەوە. رقیان لە هەر کەسێکە کە بە کوردی قسە بکا، بە کوردی گۆرانی بڵێ، بە کوردی فیکە بکا، یا بە کوردیش پێبکەنێ، ناوهێنانی کورد و کوردستان بە جوداخوازی و بە تاوان و بە ناپـکی گەورە دەزانن. کورد کوشتن گەر منداڵی ناو لانکیش بێ بە لایەنەوە رەوایە.\nلە ئەمڕۆدا ئەردۆگانی رەگەزپەرست و دڕندە و خوێنڕێژ کە دڕندەترین دیکتاتۆرە، زۆر بێویژدانە و بەزەیی بە منداڵانی کۆرپەی کوردی ناو لانکیشدا نایەتەوە و بە پەکەکەیان دەزانێ. دەستە قێزەوەنەکانی بە خوێنی بێتاوانانی کورد سوورن. پارتەکەی پارتی ناداد و ناگەشەکـردن، لەگـەڵ بزووتنـەوەی نەتـەوەپـەرست و رەگـەزپەرستی گـورەگە بـۆرە تۆرانییە مافـییەکان کە جرجە قـێزەوەنەکە (دەولەت باهـچەلی) سەرۆکیانە. هاوپەیمان و هـاوپیلانن، لە دژایەتیکـردنی گەلی کوردمان، مـەرجی سـەرەکی هـاوپەیمانی و پێکەوە کارکردنیانە. بە هەمـوو رێـگـا و شـێـوازێـک، بە کۆمـەڵکـوژی و گـرتـن و کـوشـتن و راگواستنەوە و وێرانکردنی کوردستانە، دەیانەوێت ناسنامەی نەتەوەیی کورد بسڕنەوە. تا ئەمڕۆش دان بە بوونی (25) ملیۆن کورد لە باکووری کوردستان و زیاتر لە (50) ملیـۆن کورد لە هەمـوو کوردستاندا نانێـن. لە دەوڵەتی ئیمپریالیزمی عـوسمانییەوە، تا ئەمڕۆ نزیکەی یەک ملیـۆن سەربـاز و جـاشی بەکرێگـیراوی تورکیا، بە قـورسترین و کوشندەترین چەکی مۆدێرزمی زەمینی و ئاسمانی بە گـژی شۆڕشگـێڕانی کورد دەچـن. کەچی چەنـد جـارێک ئەردۆگـانی گیلەپیـاو و سەد روو، دەڵـێت: لە تـورکیـادا کێشەیەک نییە، بـە نـاوی کێشـەی کوردەوە. دەک شەرمەزار و رووڕەش بیت.\nتورکیا تووشی کوردفـۆبیـا بـووە، دار و و دەوەن بـەرد و دیـوار و تەنانەت سێبەرەکانی خۆشیان لێبوونە بە کورد و رقـیان لێیانە. ئەوەش درۆیـەکی شاخـداری چەواشەکـارییە، گوایە کورد مەترسییەکی گەورەیە بۆ سەر ئاسایشی نەتەوەیی تورکیا. ئەمە بۆختانێکی هەڵبەستراوەی دوور لە راستییە، پاسـاوێکە بۆ دژایەتیکـردن و کوشتـنی کورد لە هـەر شـوێنێکی کوردستانـدا بێت. بوخـتانـێکی بـێ بنەمـایە بـۆ پـەردەپـۆشکـردنی تـاوانە قێزەوەنەکانیان، کە بەرانبەر بە کـورد کردوویـانە و دەیکـەن. تا ئێسـتا کـورد پەلاماری خـاکی هـیچ وڵاتێـکی نەداوە. بە چەکـێکی ساکـارەوە لە خاکی کوردستانـی نیشتمانیدا، لە دژی هـێڕشەکانی داگیرکەران، تەنیا بەرگری لە مانەوەی خۆی و لە خاکی کوردستان کردووە و دەکات. ئەمەش مافـێکی رەوای هەر گەلـێکی ستەملێکـرا و ماف زەوتکـرا و نیشـتمان داگـیرکـراوە.\nئەردۆگانی قورخکردووی دەسەڵات و بڕیارەکانی تورکیا، نەک هـەر کورد، بەڵکو هەر تـورکێش لەگەڵیدا نەبێت، بە تیرۆریست و بە لایەنگـری پەکەکە یا لایەنگری فەتحوڵڵا گویلەنی دەزانێت، دەیگـرن و ئیتر بێ سەروشـوێنی دەکەن و دەبێت هـەواڵی رابـردوو.\nپێویستە جـۆ بایـدنی سەرۆکی ئەمریکـاش ئاگـای لەخـۆی بێت. چونکە لەگـەڵ تـاوانە قـێزەوەنەکانی ئەردۆگـاندا نییە. پێـتان سەیـر نەبێت کە تورکیا، رەسـەنی بایـدنیان بـۆ کورد گەڕانـدۆتەوە. لە کاتێکـدا کە ئـەوان دان بە بـوونی گـەلی کـورد دا نانـێن؟!\nسیاسەتمەدار تورکی (ئۆرهان میر ئۆغـڵو) کە ئەندام پەرلەمانێکی پێشووی پەرلەمانی تورکیا بـوو، سەر بە پـارتی نـاداد و نـاگەشەکـردنی دەسەڵاتــدا، لە لاپـەڕەی توێتـەری خـۆیدا نووسیوێتی و دەڵێت:”هـەنـدێک وا دەڵـێن کە ناوی راستی جـۆ بایـدن “جـیمۆی بەهـادین ئاغا” یە، بەڕەسەن کوردە و لە خێزانێکی کوردی سەر بە هـۆزی “بیرۆکی” کـوردییە. خـێزانەکەیان لە (یـریڤـان)ی پایتەخـتی (ئەرمینـیا) وە، کۆچـیان بۆ ولایـەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا کردووە” مەبـەستی تورکیا لە رەسەنی جـۆ بایـدن کە کـوردە. روونە کە چییە؟ دەیانەوێت لە ئێستاوە جۆ بایـدن بەوە تاوانبار بکەن، کە پشتی کـورد دەگـرێت. ئەمەش بەلای سوڵتان ئەردۆگانی خوێنڕێـژی سەرۆکی ئیخوانـولشەیاتینەوە تاوان و ناپاکییە. چونکە هەرکەسێک نەک پشتگیری بەڵکو ناوی کورد و کوردستانیش بهێنێت بە لای ئەرۆگانەوە تیرۆریست و ناپاکە. گەر دەستیان پێی بگات تیرۆری دەکەن.\nنووسەری کوردمان کاک (پێشەوا ئیسماعیل عـارف) پشتراستی رەسەنایەتی جۆ بایدنی کردووتەوە، بە راست دەزانێت، کە بە راستی جـۆ بایـدن کوردە و لە هـۆزی (جاف)ە لە باشـووری کوردسـتان و مـاوەیـەکی زۆر بنەماڵـەکەیـان لـە دێـی (هـەڵـەدن) ی سـەر بە شارباژێر ژیاون و لێرەوە لە سـەردەمی عـوسمانییەکاندا کۆچیان بـۆ ئەمریکا کردوون. نـاوی “بایـدن” یـش، هەر لـە ناوی دێـێ”هـەڵـەدن”ەوە هـاتووە. تا ئێـرە و ناچـینە ناو درێـژی ئـەم باسەوە.\nجۆ بایـدن لە وتارێکیدا، لە کـاتی بانگەشەکـردنی هەڵـبژاردنەکـان بۆ پـۆستی سەرۆک کۆماری ئەمریکا، هـێڕشی کردە سەر ئەردۆگـان و بەڵـێنی ئەوەی دا، کە پشتگـیری لە ئۆپـۆسزیـۆنی تورکیا دەکـات بۆ رووخانـدنی ئەردۆگان. شایـەنی باسیشە کە جۆ بایـدن پەیوەندییەکی باشی لەگەڵ بەشێک لە سیاسەتمەدارانی کوردا هەیە. خـاوەنی بیـرۆکەی دابەشکـردنی عـێراقە بـۆ سێ هـەرێـمی فـیدرالی.\nباڵیـۆزی پێشـووی ئەمـریکا (جـێمـس جـێڤـری) لە تـورکیا، وتی:”گـەشـبین نیـم بە پەیـوەندییەکانی نێـوان واشنتۆن و ئەنکـەرا”\nئەمەو دانـانی (بـریـت ماکگـورک) بە رێکخـەری کاروبـاری ئەمریـکا لە رۆژهـەڵاتی ناوەڕاست و ئەفریقا، لە لایەن جۆ بایدنەوە، بوو بە دڕکـێکی تر لە جەستەی تورکیا.\nبریت ماکگورک لە کاتی ئۆباما و ترامپدا کاربەدەستێک بـاڵای ئەمریکابـوو. بـەڵام لە ساڵی (٢٠١٨) دا دەست لە کارکێشانەوەی راگەیاند، لەسەر ئەو بڕیارەی کە ترامپ دای بە کشانەوەی سوپای ئەمریکا لە سوریا و هەڵکردنی گڵۆپی سەوز بۆ تورکیا بۆ ئەوەی رۆژئاوای کوردستان داگیربکات. بریت دژی داگیرکردنی رۆژئاوای کوردستانە.\nبێگومان جۆ بایـدن، ئاگای لەهەمـوو ئەو تاوانانە هـەیە کە تا ئێستا تورکیا لە کوردی کـردوون. بایـدن کەسێکی ئازادی و دیموکراتیخـوازە و بـڕوای بە مافەکانی مـرۆڤ و سەروەریی یاسا هـەیە. دوور نیـیە کە داکـۆکی لە ئـازادی و مافـەکـانی کـورد بکات. لەوانەشە کە تورکیا ناچاربکات، کە گفتوگۆی ئاشتی لە نێوان تورکیا و کورد دا دەست پێبکاتەوە و شەڕ لە دژی کورد رابگـیرێت.\nلە یەکەمین راگەیانـدنی بەڕێوەبـەرێتی سەرۆکی تـازەی ئەمریکا جـۆ بایـدن، دەربـارەی تورکیا، داوای ئـازادکـردنی سیاسەتمـەدار و خۆپـاڵـێوی پێشووی کـورد بـۆ سـەرۆکی کۆماری تورکیا سەلاحەدین دێمیرتاش” و چالاکوانی مەدەنی”عـوسمان کافالا”یان کرد.\nئەردۆگانی دیکتاتۆر، کە لەلیبیادا شکستیهێنا، دەیەوێت هـێڕشێکی بەربڵاو بکاتە سەر رۆژئاوا و باشووری کوردستان بە بیانووی بوونی پەکەکە. وەزیری بەرگری تورکیا ” خەلـوسی ئاکار” بە ئاشکـرا وتی کە لەگـەڵ حکـومەتی عـێراق و دەسەڵاتی باکـووری عـێراقـدا ـ بە لاشێوە کفـربوو کە ناوی کوردستان بهێنێت ـ لەسەر پەلاماردانی پەکەکە رێکەوتووین. ئەردۆگـانی خوێنڕێـژ وتی ئێمە لە ناکاوێکـدا هـێڕش دەکـەین.\nهەر پارت و لایەنێکی کوردی هـاوپەیمانی لەگەڵ تورکیا و عـێراقـدا و ئێرانـدا، لە دژی پەکـەکـە و شۆڕشگـێڕانی رۆژهـەڵاتی کوردستان و شەڕڤـانانی رۆژئـاوای کوردسـتان بکات، لەپێناوی مانەوەیان لە دەسەڵاتـدا و قـورخکـردنی دەسەڵات لە بنەمـاڵەکانیانـدا، سیخوڕی نۆکەری بۆ تورکیا و عـێراق و ئێران بکەن و دەربـارەی هـێز و بارەگاکان و شوێنەکانی پەکـەکـە و شەرڤـانـان و پێشمەرگەکـانی رۆژهـەڵاتی کوردستان زانیـاری و نهـێـنی بە تـورکیا و عـێراق و ئێـرانی داگـیرکەرانی کوردستان بـدەن، ئەوانـە جـاش و خـۆفـرۆشن، ناپاک و تاوانبـارن. مۆرکی ناپاکی بە خۆیانەوە دەنێن و شایانی ئەوە نین کە لە کوردستانـدا بژیـن. ئەوەی تنۆکێک رەوشت و ئابڕووی هەبێت هـاوکاری دوژمن ناکات لە دژی برایانی کوردی. کوردستان بە باکـوور و باشوورییەوە، بە رۆژهـەڵات و رۆژئـاوایەوە، نیشـتمانی پیـرۆزی هەمـوو کوردیـکی دڵسـۆز و کوردستان پـەروەرە. بوونی پەکەکە و شۆڕشگێڕانی رۆژهەڵات لە باشووری کوردستاندا، ناشەرعی نیـیە و نیشتـمانی خۆیـانە.\nسوپا و جاشە بەکرێگیراوە ئیسلامییەکان و داعشەکانی تورکیـای رەگـەزپەرست، دوای ئـەوەی کە لە لیبیادا شکستیهـێنا و نەیانتـوانی پێگە و بنکەیەکی ئیخـوانولشەیـاتین لە لیبیادا بکەنەوە و دەست بەسەر سامـانی لیبیادا بگـرن.\nئەردۆگان بۆ مەبـەستی سیاسی و بۆ دووبـارە هەڵبژاردنەوەی بۆ سەرۆکی داهاتـووی تورکیا، پیـلانی هـێڕشکـردنە سـەر رۆژئـاوا و باشـووری کوردسـتانی داڕشـتووە، بە هاوپەیمانی لەگەڵ عـێراق و پـارتیـدا، نیـازی گڵاویـان وایە کە لە بەهـاری داهـاتـوودا هێڕش بکەنە سەر کورستان و بەشێکی تری لێداگیربکەن. هـاتنی وەزیـری بەرگـری تورکـیا ” خەلوسی ئاکار” کە دەستەکـانی بە کوشتنی خوێنی سڤـیلی کورد سوورە، بۆ بەغـدا و بۆ هەولێر، بۆ جێبەجێکردنی پیلانە چەپەڵەکەیان هات. کە بەرەیەکی شەڕی سێقۆڵی لە دژی پەکەکە دروستبکەن و پەلاماری شەنگار و قەندیل و دیرۆکی رۆژئاوای کوردستان بـدەن. هەفـتەیەک بەر لە ئێستا، ئەردۆگانی گیلەپیـاو، رایگەیانـد و وتی ئیمە لە ناکاویکدا هـێڕش دەکەینە سەر پەکـەکە. گەر وا تێـبگـات کە بە زەبری هێز دەتوانێت کورد ملکەچ بکات، زۆر نەزان و گەمژەیە و باجێکی زۆری ئەم رقە رەشە و گەمژەیی و کەرایەتییەی دەداتـەوە.\nهەرگیز بەرپـرسان و وەزیـرانی تورکیا و ئێـران بۆ کـاری بـاش روویـان لە کوردسـتان نەکـردوون و ناکەن، تەنیا بۆ پیلانگـێڕی لە دژی کورد روویـان لە کوردستان کردوون. دەبوایە خەڵکی شاری هەولێر بە تایبەتی و شارەکانی تری باشووری کوردستان لە دژی سەردانی خەلوسی ئاکار بۆ شاری هەولـێر، خۆپێشانـدانێکی ناڕەزایی گەورەیان لە رێی فرۆکەخـانەی هەولـێر و بارەگای حکومەتی باشـووری کوردستانـدا سازیـان بکردایە و سەرکۆنەی تاوانەکانی تورکیایان لە دژی کورد بکردایە. بە داخەوە لە ترسی ئاسایش و میتی تورکیا، کە بە پانی و درێژی هەولـیردا تەراتـین دەکـەن، نەیانـوێـرا خۆپێـشانـدان بکەن، دەسەڵاتدارانی دەسەڵاتی کوردی دەسـت بە سیـنگەوە پـێشوازییـان لە خەلوسی خوێنـڕێـژ کرد و بەڵـێنیان پێیدا کە هاوکـاری سوپـای تورکیای داگیرکەری کوردستان لە دژی برایـانی کوردیـان دەکـەن. ئامـادەن کە ببن بە کـڵاوسـووری پێش لەشکریـان.\nناپلیۆن دەڵێت:” نەمتوانی ئیسپانیا بگرم، چونکە جاشیان نەبوو” بە داخەوە کە جاش و نۆکەر و خۆفـرۆش و ناپـک و نیشـتمان فـرۆش لەناو کورد دا، رەگهەڵکـێش نەکـراون. ئەگیـنا نەدەگەیشتن بەم تانگانـەیـەوە و بە رۆژە چارەنـووس نادیـارە. لەگەڵ ئەوەشـدا گەشبینم کە رۆڵە دڵسۆزەکانی گەلەکەمان، دەست لە خەبات و قورباندان و بەرگریکردن لە کوردستان هەڵناگرن و درێژە بە خەباتی سیاسی و رۆشنبیری و دیپلۆماسی چەکداری دەدەن، زووبێت یا درەنگ داگیرکەرانی کوردستان ناچـاردەکەین کە چـۆکیان دادەدەن و دان بە مافـە ڕەواکانی گەلەکەمانـدا بنێن. هـیچ مافێکیش ون نابێت، گەر خاوەن ماف دوای بکەوێت.\nشنیار ئەنوەر: ئەمەیە شۆڕش، لەگەڵ تۆمە بەرزانی دۆڕاو.\nکارزان کۆیی: من بەهەشتەکەی نێو قورئانم ناوێت.


ئەمینداری گشتیی کۆمەڵەی جیهانیی بۆ نزیکبوونەوەی ئایینزا ئیسلامیەکان بە سەرۆکایەتی شاندێک گەیشتە شاری سلێمانی کوردستانی عێراق و لەلایەن بەرپرسانی سیاسی و ئاینی و ئاینی و زانستی پێشوازی لێکرا. دریژه ی بابه ته کان ...\nبەڕێوەبەری گشتیی حەج و عومرەی هەرێمی کوردستان رایگەیاند، تاوەکو ئێستا لەڕێگەی هەردوو فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی هەولێر و سلێمانییەوە، زیاتر لە 1500 حاجیی کوردستان گەیشتوونەتە شاری مەدینە و بڕیاریشە ئەمڕۆ یەکەم کاروانی حاجییانی هەرێمی کوردستان لە شاری مەدینەوە بگاتە شاری مەککە. دریژه ی بابه ته کان ...\nسەرۆکى حکومەتى هەرێمى کوردستان رایگەیاند ، ئەوان دەزانن چارەسەری کێشەکانی هەرێم تەنها لە بەغدایەو ئامادەن بۆ گفتوگۆ و ڕێککەوتن لەگەڵ بەغدا، دەشڵێت"بەڵام بەغداد ئامادەی ڕێککەوتن نییە لەگەڵ ئێمە". دریژه ی بابه ته کان ...\nوتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران ڕایگەیاند: کۆتاییەکانی ئەم هەفتەسێرگی لاڤرۆڤ سەفەری تاران دەکات. دریژه ی بابه ته کان ...\nبنکەی مافی مرۆڤی کۆماری ئیسلامیی ئێران لە وەڵامی ڕاپۆرتی ڕەوشی مافی مرۆڤی کۆماری ئیسلامیی ئێران کە لە پەنجاهەمین دانیشتنی ئەنجوومەنی مافی مرۆڤی ڕێکخراوی نەتەوەکان پێشکەش کرا، بەیاننامەیەکی بڵاو کردەوە. دریژه ی بابه ته کان ...\nڕێبه‌ری مه‌زنی شۆڕشی ئیسلامیی ئێران فەرمووی : ئه‌مڕۆ پشت بەستنی ناحەزانی ئێران و ئیسلام بە شەڕی نەرمە . دریژه ی بابه ته کان ...\nتاقمی تیرۆریستیی داعش بەرپرسیارێتی خۆی لە هێرشی تیرۆریستی بۆ سەر پاسێکی سەر بە سوپای سووریا لە ئەستۆ گرت. دریژه ی بابه ته کان ...\nجۆزێف بۆرێل، بەرپرسی سیاسەتی دەرەوەی یەکێتی ئەوروپا وتی: ڕووسیا بە ڕێگریکردن لە بارکردنی دانەوێڵەی ئۆکرانیا و سنووردارکردنی هەناردەکردن، جیهان دەخاتە مەترسی برسێتیەوە. دریژه ی بابه ته کان ...\nڕۆژنامەیەکی تورکی نووسیویەتی :ئەردۆغان بەنیازە لە جڤینی سەرانی ناتۆدا بەڵگەنامە و بەڵگەی پشتیوانی سوید و فینلاند لە گروپە تیرۆریستەکان (پەکەکە) بڵاوبکاتەوە. دریژه ی بابه ته کان ...\nسەرۆک کۆمار سەرکۆنەی دەستدرێژیکردنە سەر شەنگال دەکات و جەختیشدەکاتەوە لە کۆتایی ھێنان بە بارگرژییەکان و رێکخستنی ئیداریی شەنگال بە پێی خواستی خەڵکی شارەکە. دریژه ی بابه ته کان ...\nلە پەیوەندییەکی تەلەفۆنیدا لەگەڵ بەرپرسی سیاسەتی دەرەوەی یەکێتی ئەوروپا، وەزیری دەرەوەی ئێران جەختی کردەوە: تاران هەمیشە پێشوازیی لە دانوستانی عەقڵانی و ئەنجامدار کردووە، بەڵام بۆ گەیشتن بە ڕێککەوتنێکی باش و بەردەوام، پێویستە لایەنی بەرامبەر ھەڵسوکەوتی دوو فاقیی و پارادۆکسی خۆی وەلابنێ . دریژه ی بابه ته کان ...\nسەرۆک کۆماری کازاخستان لەسەر بانگهێشتی هاوشانه ئێرانییەکەی لە چوارچێوەی سەردانێکی فەرمی گەیشتە تاران. دریژه ی بابه ته کان ...\nڕێوڕەسمی پێشوازی فەرمیی سەرۆکی کۆماری ئیسلامیی ئێران لە هاوشانە کازاخستانییەکەی لە کۆگەی مێژوویی-فەرهەنگی سەعدابادی تاران بەڕێوەچوو. دریژه ی بابه ته کان ...\nبە ئامادەبوونی سەرۆکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران و کازاخستان، ٩ یاداشتنامەی لێکتێگەیشتن و بەڵگەنامەی هاوکاری واژۆ کرا. دریژه ی بابه ته کان ...\nرێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامیی لە دیداری سەرۆکی کازاخستان و شاندی ھاوڕێی دا جەختی کردەوە : کێشەی سەرەکیی لە پرسی ئۆکراین پلانی رۆژاواییەکان بۆ پەرەپێدانی ناتۆیە. دریژه ی بابه ته کان ...\nهێزەکانی ئیسرائیل لە کەناری ڕۆژئاوا تەقەیان لە فەلەستینییەک کرد و شەھیدیان کرد . دریژه ی بابه ته کان ...\nدوو گرووپی تیرۆریستیی سەر بە تورکیا واتە بەرەی شام و ئەحرار شام لە پارێزگای حەلەب پێکیان دادا و تا ئێستا ٢٢ کەس کوژراون و بریندار بوون. دریژه ی بابه ته کان ...\nسه‌رۆکى پارتى دیموکراتى کوردستان دەڵێت: ئێستا عێراق له‌قه‌یرانێکى گه‌وره‌و قوڵدایه، ئه‌وه‌ى به‌ئێمه بکرێت هه‌وڵى چاره‌سه‌رى کێشه‌کانى عێراق ده‌ده‌ین. دریژه ی بابه ته کان ...\nسوید هەوڵی سنوورداکردنی چالاکیی ئەندامان و لایەنگرانی پەکەکە لە ستۆکهۆڵمی دەست پێکرد. دریژه ی بابه ته کان ...\nوتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ڕووسیا ڕایگەیاند : مەحاڵە ئۆکرانیا بگەڕێتەوە بۆ سنوورەکانی پێشووی. دریژه ی بابه ته کان ...\nسەرۆک کۆماری تورکیا پەیوەندییە دوو قۆڵییەکانی نێوان ئەنقەرە و ڕیازی وەک تەوەری وتووێژەکان لە میانەی سەردانەکەی شازادەی جێنشینی سعوودیە بۆ ئەو وڵاتە ڕاگەیاند. دریژه ی بابه ته کان ...\nوەزارەتی دەرەوەی عێراق ئیدانەی هێرشەکەی تورکیای کرد بۆ سەر ناوچەی شنگال و ڕایگەیاند، لە کاتی تەواوبوونی لێکۆڵینەوەکان دا ڕێوشوێنی پێویست لە دژی ئەنقەرە دەگرێتەبەر. دریژه ی بابه ته کان ...\nئێوارەی دوێنی ھەینی هێزەکانی تورکیا ناوەندی گوندی کیستەیان لە سنوری ناحیەی کانی ماسێی سەر بە قەزای ئامێدی گوللەباران کرد و لە ئەنجامدا دو ژن برینداربوون، بەمەبەستی چارەسەرکردنیشیان هەردوو بریندارەکە رەوانەی نەخۆشخانەی کانی ماسێ کراون. دریژه ی بابه ته کان ...\nبە پێی ھەواڵی میدیاکانی ھەرێمی کوردستان ، پارتی دیموکراتی کوردستان شاندێکی نوێی جیاواز لە شاندەکانی ڕابردووی بۆ دانوستان لەسەر پێکهێنانی حکومەتی نوێی عێراق پێکهێناوە. دریژه ی بابه ته کان ...\nدوێنێ شاندێکی حکوومه‌تی هه‌رێم، به مه‌به‌ستی کۆبوونه‌وه له‌گه‌ڵ به‌رپرسانی تورکیا لە ئه‌نقه‌رە سەردانی ئەو وڵاتەیان کرد، کردنەوەی دوو دەروازەی نوێی سنووری یەکێک لە بابەتە سەرەکییەکان بووە. دریژه ی بابه ته کان ...\nدوای ئەوەی سەرچاوە عێراقییەکان ڕایانگەیاند کە سیستەمێکی مووشەکیی لە بنکەی ئەمریکا لە باکووری عێراق چالاک کراوە، سەرچاوەیەکی ئەمنی ئاشکرای کرد هێزەکانی واشنتۆن بنکەیەکی نوێی بەرگری مووشەکییان لە بنکەکە داناوە. دریژه ی بابه ته کان ...\nوەزیری دەرەوەی ئێران ڕایگەیاند: کۆماری ئیسلامیی ئێران خۆی لە پرۆسەی دانوستانێک دوور ناخاتەوە کە ئەنجامێکی لێدەکەوێتەوە. دریژه ی بابه ته کان ...\nبەرپرسی پەیوەندیە گشتیەکانی ئەرتەشی کۆماری ئیسلامی ئێران لە ناوچەی ئیسفەهان باسی کەوتنە خوارەوەی فڕۆکەیەکی جەنگیی هێزی ئاسمانی ئەرتەشی کرد. دریژه ی بابه ته کان ...\nوەزیری دەرەوەی سووریا هۆشداری دا : سەرۆک کۆماری تورکیا بە دوای نیشتەجێ کردنی تیرۆریستان لە باکووری سووریادا دەگەڕێت. دریژه ی بابه ته کان ...\nلە ئەنجامی روداوێکی تەقەکردندا لە کەنیسەیەکی ناوچەی «ڤیستاڤیا هێڵز»ی ویلایەتی «ئالاباما»ی باشوری ئەمریکا دوو کەس کوژران و کەسێکی دیکەش برینداربوو. دریژه ی بابه ته کان ...


ئێران ڕه‌تی ده‌کاته‌وه کێشه‌ی ته‌کنیکی بووبێته مایه‌ی دواخسـتنی کاره ناوکیـیه‌کانی\nسه‌رۆکی ناوکی ئێران ڕه‌تیکرده‌وه که‌وا کێشه‌ی ته‌کنیکی بووبێته گرفت له به‌رده‌م کاره‌کانی وڵاته‌که‌ی بۆ پـیتاندنی یۆرانیۆم. جه‌ختیشی کرده‌وه سه‌ر ئه‌وه‌ی ۆرمی کۆمپـیوته‌ری ناسراو به ستوکسنێت زیانی به به‌رنامه ئه‌تۆمیـیه‌که‌ی وڵاته‌که‌ی نه‌گه‌یاندووه.\nڕۆژی سێشه‌ممه عه‌لی ئه‌کبه‌ر سـاڵحی گوتی دوژمنانی ئێران شکستیان هێناوه له به‌ده‌سـتهێنانی ئامانجه‌کانیان له ڕێـگه‌ی به‌کارهێنانی ڤایرۆسی کۆمپـیوته‌ر بۆ ڕاگرتنی هه‌وڵه ناوکیـیه‌کانی ئێران.\nسـاڵحی هه‌روه‌ها گوتی ئێران له مانگی نۆی داهاتووه‌وه ده‌سـتده‌کات به به‌رهه‌مهێنانی سووته‌مه‌نی ناوکی بۆ ڕیاکته‌رێـکی ناوکی. گوتیشی پـیتاندنی یۆرانیۆم به ڕێژه‌ی له‌سه‌دا 20 وڵامدانه‌وه‌یه‌کی به‌هێزه بۆ ڕۆژئاوا، ئه‌مه‌ش وه‌ک ئاماژه‌یه‌ک بۆ سـزا نێونه‌ته‌وه‌یـیه‌کان.\nئه‌م ڕاگه‌یاندنه‌ی سـاڵحی پـێده‌چێت به پـێچه‌وانه‌ی لێدوانه‌کانی کاربه‌ده‌سـتێـکی ئاژانسی نێوده‌وڵه‌تی بۆ وزه‌ی ئه‌تۆم بێت که گوتبووی کێشه‌ی ته‌کنیکی بووه‌ته مایه‌ی خاوکردنه‌وه‌ی به‌رنامه ناوکیـیه‌که‌ی ئێران.