کات 02/07/1399 1,198 بازدید\nتەمەنی لەمێژبوو لە بیست و پێنج لایدابوو و باوکی وەک جاران زەوقی پێنەدەهات. وەک جاران نەیدەدواند، کە لە تەنیشتی لە کاتی ژەم یاخود کاتی شەوانە دادەنیشت، باوکی وەک بڵێی ئەم هەر نەبێ خۆی بە شتێکەوە سەرقاڵ دەکرد، جا یان بە هەواڵەکانەوە کە لە بی بی سییەوە تا ئیسرائیل و لەوێوە تا هەواڵەکانی تەلەفزیۆنی ئێرانی دەگرتەوە، یان سەری دادەخست و دەستی بە سمێڵیا دێنا، وەک بڵێی بە قووڵی بیری لە شتێکی زۆر گرینگ دەکردەوە. ئەمانەی دەکرد تەنیا بۆ ئەوەی چاوی لە چاوی کوڕەکەی گیرنەکا. ئەمیش ئیتر بەرەبەرە راهاتبوو. گوێی بە باوکی نەدەدا. هەستی دەکرد ماڵەکە وەک جاران ئاشنا نەدەهاتە بەرچاوی و دەڵێی دیوارەکان رۆژ لەگەڵ رۆژ زیاتر لێی نزیک دەکەوتنەوە و تەنگیان پێ هەڵدەچنی. ئەو دیوارانەی وا نیەتی پاڵ پێوەنانیان لە خشت خشتی خۆیاندا حەشاردابوو. شەوانە لە دووای نانخواردن خێرا دەردەکەوت و دەچوو لە سەیرانگای ‘دووکانان’ کە بەرز بوو و بەسەر شاردا دەیڕوانی دادەنیشت و لە گڵۆپە بێ ئەژمارەکانی ناوشار ورد دەبووەوە. تەمەنی منداڵی و گەنجیەتی چەند خێرا تێپەڕیبوو و ئیستاکە ئەگەرچی ژنی نەهێنابوو، بەڵام چەند جوان هەستی بەوە دەکرد کە ئیتر بووە بە پیاوێک. پیاوێکی سەربار کە نانە سکی خۆیشی پێدەرنەدەهات و بە هۆی ئەوەی سەربازی نەکردبوو لەهیچ شوێنێک دایاننەمەزراندبوو. بەدبەختیش بوو، کاسبیشی پێنەدەکرا. ئەوەی بۆی مابووەوە دیپلۆمێکی شەق و شڕ بوو کە بەکەڵکی هیچ نەدەهات. ورتکە نان چییە پێی دەرنەدەهات.\nدیارە هەر گێلەگێلی لێدەکرد و لەبەر خۆیەوە دەیگوت کوڕە هیچ نیە، ماوەیەکە، من تاقە کوڕی ماڵم و دووریم تەحەمول ناکەن. بەڵام شتەکە لەوە جیددی تر بوو سەرەتا بیری لێدەکردەوە. رۆژێکیان کە بەڕێکەوت لە ئاودەست بوو و لەبەر ئەوەی زۆری پێدەچوو نەیانزانیبوو لەوێیە، گوێی لێبوو باوکی بە دایکی دەگوت “ئەم هەتیوە چی ئەکا،… کەی خۆی ساخ ئەکاتەوە،… بۆ ناچێ بۆ سەربازی!” دایکی گوتی “پیاوەکە سەبرت بێ، پەلەی لێمەکە، ئەچێ، تازە شەڕ تەواوبووە، ئەبێ خوا شوکرکەین ماوە و نەکوژراوە و خوانەخواستە بەڵایەکی بەسەرا نەهاتووە.” باوکی گوتی “رفیقەکانی هەموویان رۆیشتن، شار چۆڵ بووە، هەر ئەم سەر گۆپاڵە لێرە ماوە، پێی بڵێ ئەبێ بڕوات، ئەبێ رێگای خۆی بدۆزێتەوە!” دایکم چیتر وەڵامی نەداوە. دەنگی نەدەهات. لەبەر ئەوەی پێم نەزانن، زیاتر لەوەی دادەنیشتم، دانیشتم. قاچەکانم سڕببوون و ناچار هەر جارەی خۆم دەدایە سەر دانێیەکیان. جاری وابوو ئەمەیش چاری نەدەکرد و راست دەبوومەوە و لەکاتێکا لە کەممەرم بەرەو ژوور دادەنەواندەوە، بیست سی سانییەک بەمەبەستی حەسانەوەی قاچەکانم بەو شێوەیە دەمامەوە. هەرچۆنێک بوو کات تێپەڕی و سەرئەنجام دەنگ لە داڵانەکە نەما. گوێم لە دەنگی دەرگای داڵان بۆ حەوشە بوو. ئۆخەیەکم هاتێ. بەدەم هاتنە دەرەوەوە لە ئاوێنەکەدا سەیری خۆمم کرد. باوکم راستی دەکرد سەرم زۆر زل بوو! هەر هاتمە داڵان، بینیم دایکم بە بێدەنگی لەوێ دانیشتبوو و بە تەعەجوبەوە لە منی دەرووانی. گوتی “ئەوە ئەیەڕۆ لە کەیەوە لەوێی؟” گوتم “ئەوەندە نیە!” دایکم سووربووەوە. گوتی باوکتە،… لە دڵی مەگرە، با دوو قسەیش بکا!” من کە هێشتا بەنەخوێنەکەم بەدەستەوە بوو و نەمبەستبوو، گورج گرێمدا و گوتم “ئەچم بۆ سەربازی!”\nبۆ بەیانییەکەی چووم بۆ خیابانی ژاندارمری، ناوم نووسی و گوتیان هەفتەیەکی تر بەڕێت دەکەین. من کە لە خۆشیان ئۆقرەم نەبوو، هاتمەوە بۆ ماڵەوە و هەواڵەکم پێدان. دایکم دەستی کرد بە گریان. خوشکەکەم چاوەکانی بزبوونەوە و برا بچووکەکەیشم گوتی “تفەنگێکم بۆ ئەهێنیتەوە؟”\nبەسەر کەلیخاندا سەرکەوتین. ئوتوبووسەکە پڕبوو. جمەی دەهات. رانندەکە نەوارێکی بەرهەم حەسەنی سەرخست. من کە حەزم لە دەنگە زیقنەکەی نەدەهات، دەستم کرد بە گیرفانمدا و دووسە تمەنییەکەم لەناو پەنجەکانمدا هێنا و برد. ئوتوبووسەکە لە سەبەتڵۆ تێپەڕی. گەییە قووتەکەی گەردەنەی خان، پیایا سەرکەوت و پێش ئەوەی ئاودیو بێت و بکەوین بە دیوی سەقزدا لام کردەوە و لە ناو شارم رووانی، لە کێوەکانی دەورووبەری کە وەک قەڵا شاریان لەخۆیاندا حەشاردابوو، لە ئاسمان کە تا بێکەران خۆی دەکشان. نازانم بۆ، بەڵام کتوپڕ دڵم ئەوەندە تەنگ بوو نەبێتەوە. من کە لەوە پێش جاروبارە سەفەرم کردبوو و بەشی خۆم شارانم بینیبوو، ئەمجارەیان وەک بڵێی یەکەم جاربوو سەفەر بکەم وەها دڵم بچووک بووەوە و هەستم بە تەنیایی کرد نەبێتەوە. باشە ئەم کارە چی بوو من کردم! وەک دەیانگوت لە دەورانی ئامووزشی هەر مەرەخەسی نادەن و لانیکەم دەبوایە تا چەند مانگی تر نەهاتمایەوە، تازە ئەویش ئەگەر شتێک نەقەومایە! ناو دەمم وشک بوو و قوڕگم دەکزایەوە. بە خۆمم گوت “عەجەب کەرێکم،… عەجەب کارێکم کرد!” گوتم “جا با باوکیشم هەروا مڕ و مۆچ بووایە،… کەچی؟… خۆ نەیەتوانی دەرمکات، کوڕی بووم!” لام کردەوە و لە دوو دەرەجەدارەکەم رووانییەوە. هەر دووکیان بزەیەکیان هاتێ. کتوپڕ یەکیان گوتی “مگە مجبور بودی بری سربازی، دوو سال عمر خودتو میخوای واسە چی تلف کنی مرد حسابی؟” جوان لێیانم رووانی. لە من گەنجتر بوون. من کە ئەوەندەی تر سەرم سووڕمابوو هەروا لێم رووانین. راستی دەکرد من بۆ دەبێ بچم بۆ سەربازی. وەرە دەبێ تا دوو ساڵی تر لەوێ بم،… دوووو ساااااااڵ!! دووای ئەوە تازە نازانم چی تریش دەبێ. ئەوسا کتوپڕ زانیم ساڵێک یانی چی. هێشتا من سەعاتێک نەدەبوو لەناو ئوتوبووسەکەدا بووم و هێشتا نەگەیشتبوومە ناو پادگان کە ئەو سەعاتەم بەقەدەر یەک هەفتە لێدەهاتە بەرچاو. سەرم نایەوە بە پەنجەرەکەوە و لەدەرەوەم رووانییەوە. تەپ و تۆزی جادەکە جاری وابوو دەگەڕایەوە و لە ماشینەکە دەئاڵا و شووشەکانی لێڵ دەکرد. بەتایبەت لەسەر پێچەکان. شاخە رووتەکانی ئەو دیوی کەلیخان بەرزبەرز وەک هەمیشە جادەکەیان بەڕێدەکرد. بیرم کردەوە باشە ژیان چیە کە من دەبێ دوو ساڵی بەم شێوەیە بگوزەرێنم. بیری ئەم ساڵانەی دووایی ژیانم کەوتمەوە. شۆڕشی ساڵی پەنجاوحەوت، شەڕی کوردستان، شەڕی ئێران و ئێراق، ئاوارەیی و هەموو بۆمباران و تۆپباران و مەترسییەکان هاتنەوە بەرچاوم. لەگەڵ ئەوەی بیرەوەرییەکان یەکجار ناخۆش بوون، بەڵام سەیربوو سوکناییشیان دەدامێ! ئاخر من تاوانی خۆم نەبوو. خۆم وەک گەڵایەکی دەم با هاتەبەرچاو. گەڵایەکی هێشتا سەوز کە لە لق دابرابوو. ئاخ کە من چەند تەنیا و چەند بێ پەنا بووم! شۆفیرەکە نەوارەکەی گۆڕی. ئەمجارە دەنگی حەسەن زیرەک بوو ناو ئوتوبووسەکەی تەنی “دیسان شەو هات بۆ حالی من، بۆ دڵەکەی خەمباری من، عالەم سووتا هەی لە ناڵەی من، هەی نار هەی نار باوانم یار…” بیرم تەمەنی خۆم کردەوە، ٢٨ ساڵم بوو، کە لە سەربازی دەهاتمەوە دەبووم بە سی ساڵ،… ئای باوکەڕۆ سی ساڵ! تا کارێکم دەدۆزییەوە و ژنم دێنا خوا ئەیزانی ئەبوومە چەند ساڵ. تازە ئەویش ئەگەر باوکم بۆم بێنێ، ئەو چڕو چاوەی من دەمبینی شتی وای لێنەدەکەوتەوە.\nلەم کەین وبەینەدا بوو، مقۆمقۆ کەوتە ناو موسافیرەکانەوە. ئوتوبووسەکە سورعەتەکەی کەم کردەوە. مقۆمقۆکە بەرز و بەرزتر دەبووەوە. خەڵک سەریان دەکێشا. منیش بەرەبەرە جەو گرتمی و راست بوومەوە. لە پێشەوە ماشینێکی زۆر راوەستابوون. کتوپڕ یەک گوتی پێشمەرگەیە،… پێشمەرگەن! ئیتر دونیا شڵەقا.\nوڕبووم. سەروبنی رووداوەکانم بۆ یەک نەدەهاتەوە. کتوپڕ بڕیارم دابوو بچم بۆ سەربازی، لە دووای دە رۆژ بەڕێیان کردبووم، لەناو ئوتوبووسەکەدا هەستم بە پووچی کات و ژیان کردبوو و ئیستاکەیش بەتووش پیشمەرگەوە ببووم کە باسی عەیبەیان دەکرد. ئا ‘عەیبە’،… راستی ‘عەیبە’. ئیستا من دەمزانی کێم و چیم، من ئەو وشەیەم دۆزیبووەوە کە بە باشترین شیوە ژیانی منی وەسفدەکرد و کەچی من لێم ون ببوو. وەسفێک بۆ تەواوی ئەم ساڵانە. ئەها ئیستا دەزانم، باوکم پێی عەیب بوو کوڕێکی هەیە لەم تەمەنەی مندا و کەچی هێشتا ئەسپێ لە گیرفانیا سەوزەڵێ دەڵێ. من بۆم عەیب بوو بەو تەمەنەوە لەسەر سفرەکەی ئەو دادەنیشتم و رۆژ تا ئێوارە بە بێ هیچ بەرنامەیەک دەخولامەوە. بە دیپلۆمێکەوە کە لەم دەورەو زەمانەیدا فلسێکی نەدەهێنا. هاتەوە بیرم جارێکیان باوکم گوتبووی گەر بمزانیایە دونیا ئاوای لێدێ قەت پێم نەدەخوێند. من عەیب بوو خوێندبووم.\nکاغەزەکەم دڕاند و شوێنیان کەوتم. شەو لە سەر ریزەشاخەکانی پشت ئاوایی ‘ساوان’ەوە چاوم لە گڵۆپەکانی شار کرد. ئەو شارەی ئیستاکە کتوپڕ یەکجار دوور بوو لە من. چاوم لە گەڕەکی خۆمان بوو. ئەو گەڕەکەی نامۆ نامۆ لە بناری ئاربەبادا راکشابوو.\nمن هێشتا بەجوانی نەمدەزانی خەریکی چیم، بەڵام یەک شتم دەزانی، ئەویش ئەوە بوو ئیتر خۆم بووم، خۆیەک وک خۆم. خۆیەک بە بێ عەیبە. جا ئیتر چی ئەبێ با ببێ،… دنیا بە گونم!\nئەم چیرۆکە لە کتێی “تامی ژیان” چاپ کراوە.\n2 پاسخ به “دنیا بە گونم”\nگەلاوێژ 05/07/1399 در 18:35\nسڵاو کاک نعمەت\nدەست خۆش، ئێستا ئەو چیرۆک یان بیرەوەریەم خوێندەوە.\nبە نیسبەت راوی چیرۆکەکە، یەکەم جار تاکو چەند پاراگراف راوی نەفەری سێهەمە ، دوایە کتوپڕ دەبێتە کەسی یەکەم.\nناوی چیرۆکەکەش لەگەڵ بڕیاری کوتایی قارەمانەکە هەندێک سەیرە! ئەو کورە هەرچەند لە کارەکەی زۆر حاڵی نێ بەڵام هەنگاوێکی گەورە دەنێتەوە، بۆیە ئەو ناوەی لەسەر چیرۆکەکەیە قورسایی ئەو هەنگاوە یان قەداسەتی ئەو کارە دەکاتە هیچ.\nفەڕۆخ نێعمەتپوور 05/07/1399 در 20:27\nسڵاو گەلاوێژ خان، سوپاس. مەمنون کە زەحمەتت کێشاوە و سەرنجی خۆت لەسەر چیرۆکەکە نووسیوە. بەڵام چەند خاڵ:\nـ ئەمە چیرۆکە نەک بیرەوەری،\nـ راستە، لەدوو گۆشە نیگاوە دەگێڕدرێتەوە، ئەمەیش شیاوە،\nـ لات وانیە هەندێ کەس زۆر بڕیاری گەورە لە ژیانیاندا دەدەن بێ ئەوەی لەوە پێش زۆر بیریان لێکردبێتەوە؟ من کە بۆ خۆم زۆر کەسی وەهام بینیوە.\nلە گەڵ رێز، فەڕۆخ نێعمەتپوور


گۆڕانكاری لە خشتەی مووچە كرا – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2019/09/11 - 8:02 PM\nخەڵك- بەشی هەوااڵ\nدابەشكردنی مووچەی مانگی حوزەیرانی فەرمانبەران دەستی پێكردووە و دوو وەزارەت مووچەیان وەرگرتووە و خشتەی مووچەی دوو وەزارەتیش گۆڕانكاری تێداكرا.\nسەرچاوەیەك لە گەنجینەی سلێمانی بۆ (خەڵك) ئاماژەی بەوەكرد، كە لە سەرەتای ئەم هەفتەیەوە دابەشكردنی مووچە بە وەزارەتی پێشمەرگە دەستی پێكردووە و ئەمڕۆش مووچەی وەزارەتی پەروەردە دابەشكرا.\nڕاشیگەیاند، گۆڕانكاری لە خشتەی مووچەی وەزارەتی تەندروستی و دارایی كراوە و سبەینێ پێنج شەممە مووچەی وەزارەتی دارایی و ئابووری دابەش دەكرێت و ڕۆژی یەك شەممەی داهاتووش مووچەی وەزارەتی تەندروستی دابەش دەكرێت.\nئەمە لەكاتێكدایە، كە بە بڕیاری حكومەتی هەرێم دابەشكردنی مووچە لە 5ی مانگەوە دەستپێدەكات، بەڵام دواكەوت بۆ 8ی مانگ و لە خشتەی مووچەشدا وەزارەتی تەندروستی لەپێش وەزارەتی داراییەوەیە، بەڵام لەم مانگەدا خشتەكە گۆڕاوە و پاش و پێش بەو دوو وەزارەتە كراوە.\nمووچەوەزارەتی تەندروستیوەزارەتی دارایی هەرێم


کەسایەتی عەلی کوڕی ئەبی تالب، کۆپییەکی دروستکراوی یەشوع کوڕی نونە.\nئەوەی ڕۆژێک لە ڕۆژان گوێی لە ناوی عەلی کوڕی ئەبی تالب بووبێ، بێگومان گوێبیستی دەیان نازناو بووە. بە تایبەتی شمشێری زولفەقار یان شێری خودا. و وێنە شێرێکی لەبەردەمە. بەتایبەتی شمشێری زولفەقار بەدەیان چیرۆک و بەسەرهاتی لەسەر گێڕدراوەتەوە. کە تا ئێستاش لە ناو دیندارانی موسوڵمان، وەک پەڕجووێک دووبارە دەکرێتەوە. جا ئەوەی لێرەدا گرنگە، ئەو نازناو و چیرۆکانە لە کوێ هاتوون و ئەو شمشێری زولفەقارە، چۆن کەوتۆتە دەستی عەلی. یان بە گشتی ئەو چیرۆکە ئەفسانەییانەی لەسەر عەلی کوڕی ئەبی تالب چۆن سەریان هەڵداوە؟.\nئەم باسەی بەردەست، هەوڵدەدا بەدواداچوونێکی هەندێک قووڵتر هەم لە کەسایەتی عەلی کوڕی ئەبی تالب و هەم سەرچاوەی ئەو چیڕۆکانە بکا. بە دڵنیاییەوە بۆ ئەو بەدواداچوونەش پێویستمان بە بەراوردکاری هەیە، لە نێوان عەلی و کەسایەتییەکی مێژوویی تر. ئەو کەسایەتییەش یەشوع کوڕی نونە* کەسایەتی دووەمی دوای موسا، لە دین و کەلەپووری یەهوودی.\nئەم بەدواداچوونە، جەخت لەسەر سەرچاوەکانی ڕەوتی شیعەی ئیمامی و کەلەپووری یەهودی داکا. لەبەر ئەوەی دروستبوونی ئەو کەسایەتییەی عەلی کوڕی ئەبی تاڵب، بنەڕەت و پەرە پێدانی دەگەڕێتەوە بۆ ڕەوتی شیعەی ئیمامی. کە بە پێی سەرچاوەکانی شیعە، کەسایەتی عەلی کوڕی ئەبی تالب لە چەندین خاڵدا، کۆپییەکی دروستکراوی یەشوع کوڕی نونە. بۆیە دەبێ بۆ قووڵبوونەوە و بەدواداچوون، سەبارەت بەم دوو کەسایەتییەو بەراوردکردنیان، هەوڵدەین سەرچاوەکان شەن و کەو بکەین، تا بتوانین خاڵە هاوبەشەکان دیاربکەین. کە بنەمایەکی لۆژیکی بۆ ئەو دوو کەسایەتییە مێژووییە دەخەنە ڕوو. هەڵبەتە ناوی یەشوع کوڕی نون و چیڕۆک و مێژووی ژیانی بەپێی تەورات و پەرتووکی نەبییەکان شتێکی بەڵگە نەویستە. هەر ئەو کەسایتییە، دواتر لە ناو چیڕۆک و کەلەپووری ئیسلام، لەلایەن ڕەوتی شیعە پەرەی پێدراوە .\nبەپێی پەرتووکەکانی ئیسلام ڕەوتی شیعە (شیعەی ئیمامی) کەسایەتی عەلی دووبارە بوونەوەی کەسایەتی نەبی یەشوع کوڕی نونە. هەرچەندە کەسایەتی عەلی کوڕی ئەبی تاڵب و بەراوردکردنی لەگەڵ یەشوع کوڕی نون، لە سەرچاوەکانی ڕەوتی سونی پشتڕاست ناکرێنەوە، کەچی ڕەنگدانەوەی ئەو کەسایەتییە، لەناو کەلەپووری گەلێری سونیش بە بەربڵاوی شوێن خۆی کردۆتەوە. ئەوەش هەر لە شمشێرەکەی تا دەگاتە هێز و توانای کە، لە وێنەی شێرێک، بۆ گوزارەکردن. لەو هیز و توانایە. کە چۆن لای ڕەوتی شیعەی ئیمامی هۆنراوەتەوە، لای خەڵکی سوننەش بەبێ سەرچاوە دووبارە دەکرێتەوە. ئەوەش بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە. کە عەلی هەم ئامۆزا و هەمیش زاوای نەبی محمد بووە، و کەسایەتییەکی پیرۆزە لای دیندارانی موسوڵمان. و باوەڕی تەواویان پێی هەیە.\nڕەوتی شیعەی ئیمامی لێکدانەوەی زۆری دەربارەی ئەو پرسە لە سێبەری قوڕئان و فەرموودە و ڕاڤەکانیان دروستکردووە. بێ ئاگا لەوەی لێتۆژینەوە دەتوانێ، لە ڕێگای بەدواداچوون داتاشینی ئاکار. و ڕووداوەکان ئاشکرابکا. دروستکردنی کەسایەتی عەلی کوڕی ئەبی طالب بەو پیرۆزییەوە، لەژێر کاریگەری مێژووی ژیانی یەشوعی کوڕی نون، ناتوانێ بێجگە لە ساختەکردنێکی مێژوویی بەدەربێ.\nڕەوتی شیعەی ئیمامی، لە دروستکردنی چیڕۆکی کەسایەتی عەلی، هەرچەندە زۆر بە ئاگاداری و پڕ ووردەکاری، چیرۆک و نیشانەی دیاریکراویان، لە ژیان وکردەوەکانی یەشوع کوڕی نون هەڵبژاردووە. و داویانەتە پاڵ عەلی و بە ڕەنگی شیعە سواخیانداوە. ئەوەش بە مەبەستی، پێبەخشینی کەسایەتییەکی پیرۆز. کە عەلی و یەشوع، لەو کەسە هەڵبژاردراوانەی سەرووی مرۆڤایەتین. بەڵام زۆر لەو خاڵانەی کە دانراون بۆ بەراوردکردن، بەپێی تەورات و نەبییەکان لە یەشوع دا بوونیان نییە. بەڵکوو ئەوە ڕەوتی شیعەی ئیمامییە، ئەو خاڵە هاوبەشانەیان دروستکردووە. ئەوەش بەبێ پشتڕاستکردنەوەیان، لە دەقی پەرتووکەکانی یەهودی.\nئەو دیمەنانەی بۆ بەراوردکاری، خراونەتە ڕوو. و وەکوو پیرۆزییەک دراونەتە پاڵ عەلی، هەروا لە خۆیانەوە نەهاتوون. بەڵکوو ڕیشەی مێژوویی خۆیان هەیە. بە پێی لێکدانەوەی کووک. م دینی یەهودی کاریگەرییەکی زۆری لەسەر ئیسلامی سەرەتایی هەبووە. تا ئەو ئاستەی بۆ تە سەرچاوەیەک بۆ داڕشتنی بنەما دینییەکانی ئیسلام. و دروستکردنی کەسایەتییەک بۆ عەلی و لەیەکچوواندنی لەگەڵ یەشوع کوڕی نون. ئەوەش دەگەڕێتەوە بۆ نزیکی یەشوع لە موسا. کە هەندێک سەرچاوە دەڵێن، کە هەم کوڕی مریەمی خوشکی موسا بووە. و هەم قوتابی و بەردەستیشی بووە. ئەوەش لە عەلی دووبارە بۆتەوە. کە لەلایەک ئامۆزای نەبی محمد بووە. لە هەمان کاتدا زاواشی بووە. هەروەها ڕاسپێری خودا بۆ موسا کە یەشوع ببێتە جێنیشینی. و عەلیش لەبەر ئەوەی محمد کوڕی نەبووە، نزیکترین کەسی گەنجاو بووە. و دەرفەتێک بووە ب بۆ دروستکردنی چیرۆکی ڕاسپێری کە عەلی ببێتە جێنیشینی نەبی محمد.\nوەک چۆن زۆر شتی تریان لە نەرێت و کەلەپووری یەهودی وەرگرت، و خستیانە ناو دەقەکانی قوڕئان. بە هەمان شێوە بە بوونی شارەزایی، بۆ داتاشینی کەسایەتییەکی پیرۆز بۆ عەلی، کارێکی سەخت نەبووە. لەوەش گرنگتر لە سەرەتای بانگهێژی دینی ئیسلام، چەند یەهوودیەک کە هاوتەمەنی محمد و دواتریش لە تەمەنی عەلی، بوونەتە موسوڵمان. لەلایەکیتر بوونی دینی نەساری لە مەککە و گەڕانەوەی محمد و عەلی بۆ ئەو دینە (ئەوە باسێکی تایبەتییە، لە دەرفەتێکی نزیک بڵاوی دەکەمەوە). ئەوانە بە گشتی شارەزایی باشیان پەرتووکەکانی تەناخ و میدراش و تالموود هەبوو. و بوونەتە یاریدەدەرێکی گرنگ بۆ ئەفراندنی، ئەو کەسایەتیە پیرۆزەی عەلی و بەراوردکردنی لەگەڵ یەشوع.\nلە هەمان کاتدا کەسایەتی نەبی یەشوع کوڕی نون، وەک کەسایەتییەکی پیرۆز و نەبییەکی ڕزگارکەری نەتەوەی بەنی ئیسڕائیل، هەر بەو هۆیەش وەک کەراکتەرێکی پیرۆز لە ناو ڕەوتی شیعە دەبینرێ. پیرۆزترین و کاریگەرترین کەسایەتی لە مێژووی ئیسڕائیل هەبووە. بۆیە هەڵبژاردنی بۆ بەراوردکردنی لەگەڵ عەلی کوڕی ئەبی طاڵب، کارێکی بەڵگە نەوێستە. کە تا ئێستاش هەر بەردەوامە. و مەزاری یەشوع لە زۆر جێگای جیهانی شیعە هەیە. تەنانەت ڕەوتی شیعە پێی وایە مەزارگەی نەبی یەشوع لە ئێران - ئەسفەهانە. و بە پیرۆزترین کەسایەتی دادەنرێ. کەچی لە ناو ڕەوتی سوننە، نەبیەکی ئاسایی بەنی ئیسڕائیلە. و ئەو ڕۆڵ و دەنگە گەورەیەی نییە. و تا ئاستێک نەناسراوە.\n* یەشوع کوڕی نون. لە تەناخ و لە پەرتووکەکانی یەهودی بە یوشەع ناو دەبرێ، کەچی لە دینی کریستیانی بە ناوی یەشوع دێ. لە دینی کریستیانیش تێکەڵاوییەک لە نێوان یەسوی ناسەرێت کە لە خاچدرا، لەگەڵ یەسوی کوڕی مریەم کە کوڕی خوشکی موسایە، تێکەڵاوییەک کراوە (ئەوە لە باسێکیتر بە ووردی بۆی دەگەڕێینەوە).\nیەشوع کێ بوو؟\nبا بە چەند دێرێکی کورتیش بێ، یەشوع کوڕی نون بناسین. یەشوع کوڕی نون کوڕی ئەفراهەم کوڕی یوسفی کوری یاقوبە. و لە هۆزی ئیفرایم. لە میسر لە دایک بووە . و لە نەتەوەی بەنی ئیسرائیل و بەردەست و یاوەری نەبی موسا بووە. هەندێک سەرچاوە پێیان وایە یەشوع کوڕی مەریەمی کچی عمران بووە (واتە خوارزای موسا). یەشوع لە کۆڕەوە گەورەکە لەگەڵ موسا و گەلی ئیسڕائیل لە میسرەوە لە دەریا پەڕیوەتەوە و بەرەو ئۆڕشەلیم هاتووە. لە دوای مردنی نەبی موسا لە ڕێگا، بە ڕاسپێری خودا بووەتە جێنیشینی موسا و سەرکردەی بەنی ئیسرائیل . یەشوع و چیڕۆکی ژیان و نەبییەتی، لە پەرتووکی دەرچوون و ژمێرە لە تەورات و لە پەرتووکی یەشوع کە پەرتووکی شەشەمی تەناخ (پەیمانی کۆن). کە بەردەستی موسا بووە. بە شێوەیەکی سادە و پڕ ووردەکاری دەگێڕدرێتەوە. ئەو گێڕانەوەیەش لەگەڵ ئاکارەکانی کەسایەتی بە درێژی باسکراوە. باوەڕ وایە لە نێوان سەدەی ١٣ پ.ز و ١٢ پ.ز ژیابێ.\nئەوەی جێگای هەڵوێستە کردنە لەسەر ژیان و کەسایەتی یەشوع، جیاوازیەکی زۆر لە نێوان سەرچاوەکانی دین. و سەرچاوەکانی مێژووییە دا هەیە.\nیەشوع لە سەرچاوە دینییەکان.\nبەپێی لێکدانەوەی سەرچاوەکانی دین، یەشوع وەک نەبییەک، بە ڕزگارکەری نەتەوەی بەنی ئیسڕائیل دادەنرێ. کە نەبییەکی مەزن و دڵفراوان و باوەڕدارێکی ڕاستەقینەبووە. لەوەش گرنگتر هەر لە سەردەمی کۆتایی ژیانی موسادا، خودا یەشوعی دەستنیشانکردووە، کە ببێتە جێنیشینی. ئەوەش هەم لەلایەک گەورەیی لە مێژووی بەنی ئیسڕائیل نیشاندەدا. کە هەر دوانزە هۆزی بەنی ئیسڕائیلی لەیەک کۆکردنەوە. هەم لەلایەکیتر خودا دوای مردنی موسا خۆی لەگەڵ یەشوع کەوتۆتە دیالۆگ بۆ ئەنجامدانی ئەوکارە.\nبەپێی تەورات دەبێ موسا لە دیالۆگێکدا داوای لە خوداکردبێ، کە جێنیشینێکی بۆ دیاربکا، خوداش فەرمانی پێکردووە یەشوع کوڕی نون شایستەی ئەوکارەیە.\nتەورات - پەرتووکی ژمێرە ٢٧: ١٥ - ٢٣\n(١٥) موسا بە خودای گوت: (١٦) ئەی خودای من، ئەی ئەو خودایەی ژیان بە مرۆڤ دەبەخشی. پیاوێک لەسەر ئەم کۆمەڵە دابنێ (١٧) بەڕێوەیان ببا، و لە شەڕدا ڕابەرایەتیان بکا. هەتا کۆمەڵی خودا، بێ شوان نەبێ.\n(١٨) خودا بە موسای فەرموو: یەشوعی کوڕی نون ببە، پیاوێکە گیانی تێدایە و دەستی لەسەر دانێ. (١٩) لەبەردەم ئەلعزاری کاهین و هەموو کۆمەڵەکە ڕایبگرە. و لەبەرچاویان ئەرکی پێبسپێرە (٢٠) هەندێک دەستەڵاتی خۆتی بدەرێ، هەتا هەموو کۆمەڵی ئیسرائیل گوێڕایەڵی بن (٢١) ئەو لەبەردەم ئەلعیزار ڕادەوەستێ. لەبەردەم خودا بەپێی فەرمانی ئوریم** بۆی دەپرسێت. بە قسەی ئەو دەردەچن و بەقسەی ئەو دێنە ژوور. ئەو و هەموو کۆمەڵی ئیسڕائیل لەگەڵی. موسا چۆن خودا فەرمانی پێکردبوو وایکرد. یەشوعی برد و لەبەردەم ئەلعیزاری کاهین و لەبەردەم هەموو کۆمەڵەکە ڕایگرت. (٢٣) دەستی لەسەر دانا و ئەرکی پێ سپارد. هەروەک چۆن خودا فەرمانی دابوو.\n** ئۆریم و تومیم دوو بەردی گران بەهابوون. لەکاتی بڕیاردان بۆ زانینی خواستی خودا بەکار دەهێنران.\nتەورات - دەرچوون ٢٨: ٣٠ و تەورات - ژمێرە ٢٧: ٢١.\nیەشوع لە سەرچاوە مێژووییەکان.\nیەشوع لەڕووی مێژووییەوە، تەواو پێچەوانەی سەرچاوە دینییەکانە. یەکێک لە خوێنڕێژترین و دڕوندەترین سەرکردە بووە. هەر لە کوشتن و قڕکردن، تا دەگاتە تاڵان و سوتاندن. کەچی مێژوو لە بەرامبەر تاوانە گەورەکانی بە ناوی پەروەردگار هەڵوێستە دەکا. و وەک خوێنڕێژێک پێناسەی دەکا. کە لە ڕاستیدا ژیانی تەنیا خوێنڕێژی و داگیرکاری و تاڵان بووە و هیچیتر.\nئەو تاوانانەشی لە پەرتووکی نەبییەکان سەرجەمی پشتڕاست دەکرێنەوە. و شەڕ و خوێنڕێژییەکەی بە فەرمانی خودا دەژمێردرێ. کە گشتی بۆ گەیاندنی پەیامی خودایە و سەرکەوتنی بەنی ئیسرائیلە بە سەر کافراندا.\nلە ئینسیکلۆپێدیای یەهودی وەک باسێکی بنەڕەتی و بە پشت بەستن بە زانیارییەکانی تەورات و کولتووری ئیسڕائیل، باسی یەشوع وەک سەرکردەیەکی سەربازی توند و تیژ دەکا. گشت ڕێگایەکی بەکارهێناوە، بۆ ڕاگرتنی تەختی دەوڵەتی عیبرانی، هەر لە سووتاندن، کاولکردن و تالان و قڕکردنی خەڵکی بێتاوان.\nلە باوەڕی دینی ئیسلامدا یەشوع هەرزەکارێک بووە، ناوی لەگەڵ موسا دا هاتووە. لە سورەتی الکهف، بەبێ ئەوەی ناوی بێنێ ئاماژە بە گەورەیی دەکا.\nالقرآن الکریم سورة الکهف ١٨: ٦٠ - ٦٢\nکاتی موسا بە لاوە بەردەستەکەی خۆی گوت. من دەڕۆم تا دەگەمە شوێنی دوو دەریاکە، یان ماوەیەکی دوور و درێژ دەڕۆم (٦٠) جا کاتی گەیشتنە ئەو شوێنەی دوو دەریاکە بەیەک دەگەن، ماسیەکەیان لەبیرچوو. جا (ماسیەکە) ڕێگەی خۆی گرتەبەر، لەناو دەریاکەدا (ئاوەکە) شەقدەبوو. و وەک خۆی لێ نەدەهاتەوە (٦١) جا کاتی (لە شوێنەکە ) تێپەڕین، موسا بە لاوە بەردەستەکەی گوت. خواردنەکەمان بۆ بێنە. سوێند بەخودا بە ڕاستی لەم سەفەرەماندا، دوو چاری شەکەتییەکی زۆر بووین (٦٢)\nلەلایەکیتر بەپێی فەرموودەی نەبی محمد، ئاستی گەورەیی یەشوع لە سەرەوەی مرۆڤە، کە بتوانێ خۆر ڕابگرێ. فەرموودەکە دەڵێ:\nڕۆژ بۆ هیچ کەس لە مرۆڤ ڕاگیر نەبووە. تەنیا یەشوع نەبێ. کە بەرەو بیت المقدس دەچوو. (ألبانی السلسلة الصحیحة الرقم ٢٢٢٦)\nسەبارەت بە هەڵبژاردنی یەشوع بۆ بەراوردکردنی لەگەڵ عەلی، دەگەڕێتەوە بۆ دوو هۆ:\nیەکەم: نزیکترین ماوەی میژوویی یەشوع لەگەڵ عەلی و بوونی ئاشنایەتی بەو مێژووە.\nدووەم: هەروەها ئاکارەکانی کەسایەتی یەشوع و نزیکی لە عەلی لە شەڕ و تاڵان و کوشتن.... هتد. تەنیا بە ووردبوونەوەیەک لە پرۆسەی نەبییەتی یەشوع و شەڕو کوشتن و تاڵان، بە ئاسانی کەسایەتی عەلی و داگیرکارییەکانی ئیسلام تێدا دەناسینەوە. با بۆ سەلماندنی ئەوە، سەیری پەرەگرافێکی پەرتووکی یەشوع بکەین.\nتەناخ - نەبیەکان یەشوع ٨: ٢٤ - ٢٧\n(٢٤) پاش ئەوەی ئیسرائیلی لە کوشتنی هەموو پیاوەکانی عای بوونەوە، کە لە کێڵگە و چۆڵەوانیدا دوایان کەوتبوون هەتا قڕیان کەن. هەموو ئیسرائیلییەکان گەڕانەوە ناو شار و هەموو ئەو دانیشتووانەی کە لە ناوشار مابوونەوە، بە شمشێر کوشتنیان (٢٥) سەرجەم دانیشتوانی عای، هەموو ئەوانەی لەو ڕۆژەدا کەوتن بە پیاو و ژن، دوانزە هەزار کەس بوون (٢٦) یەشوعیش ئەو دەستەی کە ڕمەکەی پێ درێژکردبوو، نەیدەگەڕاندەوە دواوە. هەتا سەرجەم دانیشتوانی عای قڕبوون (٢٧) ئەوسا بەنی ئیسڕائیل ئاژەڵی ماڵی و دەستکەوتی ئەو شارەیان بۆ خۆیان تاڵانکرد. ئەوەش بە پێی، ئەو فەرمانەی خودا بە یەشوعی دابوو.\nهەروەها لە هەمان پەرتووکی یەشوع دەقی ١٠: ١٦- ٢٧ باسی ئەوە دەکا چۆن یەشوع و ئیسرائیلیەکان خەڵکی شاری مەقێدایان قڕکردووە. و دوای ئەوە پێنج پاشاکانیشیان بە چ ئازارێکەوە کوشتوون. ئەوەش باش لەگەڵ عەلی و داگیرکاری و تاڵان کوشتن و سەبایاکانی دەگونجێ.\nلەم چەند بڕگەیەی دەقی هەشتەم و دەیەمی پەرتووکی یەشوع، بە جوانی هێرشەکانی ئیسلام و عەلی دەناسینەوە. و نیشانی دەدا دوو کەسایەتی خوێنڕێژ و تاڵانکەر. لە دوو سەردەمی جیاوازی مێژوویی دین دا، دەکرێ بە ئاسانی لەگەڵ یەکتری بەراوردبکرێن.\nبەڵام ئەوەی ڕەوتی شیعە لە داتاشینی کەسایەتی و بەراوردکردنی هەردوو عەلی و یەشوع، خۆی لێ بواردووە، شەڕەنگێزی و دڕوندەییە. کە لە ڕاستیدا دوو وێنەی بەرامبەری یەکترین.\nلەم بەراوردکردنەکەدا تەنیا چەند خاڵ دیارکراون یان داتاشراون. لەبەر ئەوەی گێڕانەوەکان چ لە تەورات پەرتووکی دەرچوون، یان لە پەرتووکی نەبییەکان یەشوع پشتڕاست ناکرێنەوە. بەوەش دەردەکەوێ، ئەو بەراوردکارییە لەلایەن شیعەی ئیمامی یەک لایەنانە ئەنجامدراوە. بە شێوەیەک ژیانی یەشوع هۆنراوەتەوە، کە ئاسان لەگەڵ ژیان و کەسایەتی ئیمامی عەلی موسوڵمان، وەک کەسێکی پیرۆز بگونجێ. و بەرگێکی شیعەییان لەبەرکردووە، کە پشتگیری پیرۆزی بکا.\nلێکچوونەکانی نێوان کەسایەتی عەلی کوڕی ئەبی تاڵب و یەشوع کوڕی نون.\nخاڵی لێکچواندنی عەلی و ئەشوع زۆرن. بەڵام بۆ ئەو باسە تەنیا پانزە خاڵ هەڵبژێردراوە. ئەوەش بەسە بۆ پیشاندانی ڕووی ڕاستی پرسەکە و وڕووژاندنی پرسی تر لای خوێنەر. دواتر خوێنەر خۆی سەرپشکە تا چەند بەدواداچوون دەکا.\nئیمامی پێنجەم لە دوانزە ئیمامەکان، محمد الباقر (ساڵی ٧٣٢ ز مردووە) ئاماژە بەوە دەکا کە ئیمامی عەلی چەندین ناوی هەبووە. یەک لەو ناوانە یەشوع بووە. بەپێی دەربڕینی محمد الباقر، ئەم ناوە، لەسەردەمی خۆی وەک نازناوێکی ئاشنا بووە، لە ناوەندییە سۆفیەکان.\nدووەم: هەردووکیان وەک میراتگر ڕاسپێردراون، کە ببنە نەبی.\nمحمد باقر دەگێڕێتەوە کە موسا داوای لە یەشوع کوڕی نون کرد ببێتە جێنیشینی. بەڵام بە شێوەیەکی نهێنی. هەرچەندە ئەو هەواڵە لە پەرتووکەکانی یەهودی دا نەهاتووە. و تەنیا لە سەرچاوەکانی ئیسلامی شیعە ئەم هەواڵە تۆمارکراوە. لە سەرچاوەکانی یەهودی گشت پرۆسەی جێنیشینی بە ئاشکرابووە. دیالۆگەکان لە نێوان موسا و خودا بووین. و هەر دوای مردنی موسا، خودا داوای لە یەشوع کرد خەڵکی ئیسرائیل کۆکاتەوە و بیانگەیێنێتە خاکی پەیمان، هیچ تیرەیەک لە تیرەکانی ئیسرائیل بەرهەڵست نەبووە. لەبەر ئەوەی گشتیان دەیانزانی وەک خودا پەیمانی بە ئیبراهیم و موسا دابوو هەروا پەیمانیشی بە یەشوع داوە:\nنەبییەکان پەرتووکی یەشوع ١: ١ - ٢\n(١) پاش مردنی موسای بەندەی خودا، خودا بە یەشوعی کوڕی نونی بەردەستی موسای فەرموو: (٢) موسای بەندەم مرد. ئێستا هەستە، خۆت و هەموو ئەم گەلە لە ڕووباری ئوردونەوە بپەڕنەوە، بۆ ئەو خاکەی پێیان دەدەم. واتە بە نەوەی ئیسرائیل.\nئەم دوو پەرەگرافەی پەرتووکی یەشوع بوونەتە هزری بنیات نانی ئەوەی کە نەبی محمد، عەلی بە جێنیشینی خۆی داناوە. ئەوەش وەک هەوڵدانێک بۆ بەرزترکردنەوەی عەلی لە تاکەکانیتری کۆمەڵگە بۆ ئاستی جێنیشینی نەبی.\nسەبارەت بە ڕاسپێری نەبی محمد بۆ جێنیشینی عەلی، لە ڕەوتی شیعە چەند ریوایەتێک دروستکراون. لێرەدا دوانیان دێنینەوە. هەرچەندە هیچ یەک لەم ڕیوایەتانە لە لایەن ڕاڤەکاران و صحیحەکانی سوننەدا نیین:\nدوای ئەوەی محمد وەحی بۆ هات:\nسەرجەم پیاوانی تیرەی هاشمی بانگهێژکرد، دوای نا خواردن پێی ووتن:\nئەی کوڕانی عبدالمطلب، سوێند بە اللە، لە ناو عەرەب گەنجێک نابینم، شتێکی باشتر لەوەی من بۆ ئێوەم هێناوە، بۆ گەلەکەی خۆی هێنابێ. من بڕشتی دونیا و ڕۆژی دواییم بۆ هێناون. اللە فەرمانی پێداوم کە ئێوە بۆ لای ئەو بانگهێژکەم. ئێستا کام لە ئێوە باوەڕم پێدێنێ. تا ببێتە برا و جێنیشینم لە ناو ئێوە؟\nهیچ کەس وەڵامی نەدایەوە.\nئیمامی عەلی لە گشتیان بچووکتر بوو. گوتی: من باوەڕت پێدێنم.\nپەیامبەر فەرمووی: ئەوە برا و جێنیشینی منە، لە ناو ئێوە.\nهەروەها لە ڕیوایەتێکیتر دا هاتووە، پەیامبەر فەرموویەتی: بۆ هەر نەبییەک جێنیشین و میراتگرێک هەیە. عەلی جێنیشین و میراتگری منە. (بۆ زیاتر سەیری خاڵی چوارەم بکە).\nطبرانی، أبو قاسم سلیمان بن احمد. المعجم الکبیر ١٤٠٥ ج ٦ ص ٢٢١،\nمجلسی، محمد باقر. بحار الأنوار ١٤٠٣ ج ٣٨ ص ١٢\nسێیەم: مێژووی دانانیان بە جێنیشین یان ڕاسپێری نەبی.\nمحمد باقر ئاماژە بەوە دەکا کە عەلی و یەشوع ڕاسپێری جێنیشینەکەیان ڕێکەوتی هەژدەی مانگی ذو الحجة بووە. بەو پێیەش دیاریکردنی عەلی بە جێنیشینی نەبی محمد، هەمان ڕۆژ بووە کە یەشوع کوڕی نون بە جێنیشین دیاریکراوە. ئەو دیاریکردنە شتێکی دروستکراوە. و تەنیا لە سەرچاوەکانی شیعە دا هەیە. لە هیچ کام لە سەرچاوەکانی یەهودی ئاماژەیەکی لەم جۆرە نییە. نە لە پەرتووکی دەرچوون لە تەورات و نە لە پەرتووکی یەشوع، هیچ شتێک سەبارەت بە مێژووی دانانی یەشوع بە جێنیشین نەهاتووە.\nچوارەم: عەلی و یەشوع لە تەمەنی منداڵییەوە، وەک جێنیشینی نەبی دیاردەکرێن.\nدەگێڕنەوە عەلی کوڕی ئەبی تاڵب (ساڵی ٦٦١ ز مردووە) گوتوویەتی موسا فەرمانی بە دیاریکردنی یەشوع دا ،کاتی تەمەنی ٧ ساڵ بوو. هەروەها نەبی محمد، عەلی لە تەمەنی ١٠ ساڵ بوو، کە بە جێنیشینی خۆی دیاریکرد. ئەوەش بەو مانایەدێ، کە خودا پێشوەخت بڕیاری ئەوەی داوە، کە بۆ هەر نەبییەک کێ دەبێتە جێنیشینی. و هەوالیشی پێداون. بەو پێیەش نەبی محمد هەر لە منداڵییەوە موژدەی جێنیشینی خۆی بە عەلی داوە. (بڕوانە خاڵی دووەم و ڕیوایەتەکان) یەکەم لە هیچ سەرچاوەیەکی یەهودی ناهاتووە، کە یەشوع لە چ تەمەنێک کراوەتە جێنیشین.\nئەو خاڵە بۆ عەلیش ناتوانێ ڕاست بێ. لەبەر ئەوەی نەبی محمد ساڵی ٥٧١ ز لەدایک بووە، و علی ٥٩٩ز لەدایک بووە. کەواتە ٢٨ ساڵ نێوانی تەمەنیان بووە. ئەگەر عەلی لەتەمەنی ١٠ ساڵی ڕاسپێردراوە. کەواتە ٢ ساڵ بەر لە هاتنی وەحی بووە. لەبەر ئەوەی بە پێی سەرچاوەکانی ئیسلام و نا ئیسلامی، محمد لە تەمەنی ٤٠ ساڵی دا وەحی بۆ هاتووە. پرسیارەکە ئەوەیە، کاتێ کە محمد هێشتا خۆی نەبووبێتە نەبی، چۆن دەزانێ جێنیشینی کێیە. چۆن کە هێشتا خۆی نەبووبێتە نەبێ، خودا جێنیشینی بۆ دادەنێ؟ ئەمەش پێچەوانەی سەرجەم پرۆسەی بوونە پەیامبەری محمدە. کە بەهاتنی جوبڕائیل حەپەساوە.\nپێنجەم: ئەو ماوەی هەردوو جێنیشینەکان دوای نەبییەکان .\nعبداللە کوڕی مەسعود (ساڵی ٦٥٣ ز مردووە) کە یەک لە لایەنگیرانی عەلی و ڕەوتی شیعە بووە دەڵێ: عەلی بۆ ماوەی ٣٠ ساڵ دوای مەرگی نەبی محمد جێنیشین بوو. بەڵام بە هیچ شێوەیەک نازانین یەشوع کەی بووە و ماوەکەی چەند بووە. لە هیچ شوێنێک باس نەکراوە.\nبەپێی سەرچاوەکانی شیعە دەبێ عەلی لە تەمەنی ٣٢ساڵی بووبێتە جێنیشین (خلیفة). و ماوەی ٣٠ ساڵ جێنیشین بووە. کەچی بەپێی مێژوو محمد ساڵی ٦٣٢ مردووە. واتە عەلی تەمەنی ٣٢ ساڵ بووە. کەچی ئەبوبەکر یەکەم جێنیشینی بووە بۆ ماوەی ٢ ساڵ. دوای ئەویش عومەر ١٠ ساڵ جێنیشین بوو، دواتریش عوسمان ١٢ ساڵ جێنیشین بووە. کەواتە ئەو لێکدانەوەیە بۆ عەلیش هەڵەیە لەبەر ئەوەی عەلی ٥ ساڵ جێنیشین بووە و لە تەمەنی ٥٦ ساڵی بۆتە جێنیشین نەک ٣٢ ساڵی. بەڵام بە ڕەچاوکردنی ئەوەی کە ڕەوتی شیعە دان بە سێ خەلیفەکانی پێش عەلی (ئەبوبەکر، عومەر و عوسمان) دانانێن. و پێیان وایە کە جێنیشینەکەیان لە عەلی دزیوە یان زەوتکردووە.\nشەشەم: مێژووی مردنیان.\nئیمامی جەعفەر سادق ئیمامی شەشەم (ساڵی ٧٦٥ ز مردووە) دەفەرمووێ. عەلی بە شمشێری عەبدولڕەحمان کوڕی مەلجەم لە بیست و یەکی رەمەزان لە سالی چلی کۆچی کوژرا. سەرچاوەکانی شیعە دەڵێن لە هەمان ڕۆژ یەشوع کوڕی نون مردووە. مەبەست لەوە، ئەوەیە کە جێنیشینی نەبیەکان لە هەمان مێژوو مردوون. ئەوەش وەک خاڵی پێشتر تەنیا لە سەرچاوەکانی شیعە هاتووە. یەشوع بە مردنێکی ئاسایی خۆی مردووە، بەهیچ شێوەیەک باسی ڕۆژ و ساڵی مردنی نەکراوە. تەنیا دەڵێ تەمەنی ١١٠ ساڵ بوو کە مرد.\nحەوتەم: دابەزینی شمشێر بە شانی فریشتەوە.\nدابەزینی شمشێری زولفەقار بۆ عەلی کوڕی ئەبی تاڵب لە ئاسمانەوە بە هۆی جوبرائیل. هەرچەندە گێڕانەوەکان جیاوازن لە سەرچاوە و هۆی دابەزینی لە ئاسمان. و مێژووی دابەزینی. لە هەندێک ڕیوایەتدا، لە شەڕی بەدر یان ڕۆژی شەڕی ئوحود جوبڕائیل دایبەزاندووە. لە هەندێک ڕیوایەتی تر خودا لەگەڵ ئادەم لە بەهەشتەوە ناردوویەتی. تا بتوانێ بەم شمشێرە بەرەنگاری دوژمنانی لە جنۆکە و ئەهریمەنەکان ببێتەوە. بەپێی ئەو ڕیوایەتە وا نووسراوە کە تا ئێستاش نەبییەکان شەڕ بەم شمشێرە دەکەن. ئەمیری مؤمنین عەلی کوڕی ئەبی تاڵب لە نەبی محمد بە میرات بۆی ماوەتەوە. کەچی لە هیچ سەرچاوەیەک دانەهاتووە، کەی و چۆن محمد ئەو شمشێرەی بۆ هاتبێ یان بەکاری هێنابێ و دواتر بەبەر عەلی بڕابێ.\nئەوەش تەنیا قسەیەکی شیعەیە بۆ ڕەوایی دان بە عەلی و گونجاندنی لەگەڵ کەلەپووری یەهودی و شمشێرەکەی یەشوع. هەڵبەتە ئێمە دڵنیا نین کە ئەو شمشێرەی بەدەستی پیاوێکەوەیە، بۆ یەشوع دابەزیووە یان نا. .\nتەناخ - یەشوع ٥: ١٣\nئەوە بوو کاتێک یەشوع لە نزیک ئەریحا بوو، سەری هەڵبڕی و بینی وا پیاوێک بەرامبەری ڕاوەستاوە و شمشێرەکەشی هەڵکێشاوە. یەشوعیش چووە لای و پێی گوت: ئایا تۆ لەگەڵ ئێمە دایت یان لەگەڵ دوژمنەکانمان؟\nوەک لەم بڕگەیەی پەرتووکی یەشوع دیارە، باسی فریشتە ناکا. بەڵکوو ڕاڤەکارانی یەهودی، ئەو پیاوە بە فریشتەی جوبرائیل دادەنێن. کە شمشێری لەلایەن خوداوە بۆ یەشوع هێناوە. ئەگینا بنەمایەکی تری نییە.\nهەشتەم : هاوسەرانی هەردوو نەبی دژی جێنیشینە ڕاسپێردراوەکان ڕادەپەڕن.\nبەپێی سەرچاوەکانی شیعە، سیپۆرە هاوسەری موسا (کچی یەترۆ/ شعێب) لە یەشوع یاخیبوو. و داوای ئەوەی دەکرد، کە دوای مردنی نەبی موسا ئەو (سیپۆرە) وەک هاوسەری مافی جێنیشینی هەیە. یەشوع شەڕی لەگەڵ کرد، بەسەری دا زاڵبوو و بە دیل گرتی. لەکاتی دیلی بە ڕێزەوە هەڵسوکەوتی لەگەڵ کرد و ئازادی کرد. هەمان ڕووداو لەگەڵ عەلی ڕوویدا لەکاتی دیارکردنی بە خەلیفەی موسوڵمانان لە ساڵی ٦٥٦ ز. هاوسەری نەبی محمد عائیشەی کچی خەلیفە ئەبو بەکر، لەگەڵ هەزار لە لایەنگیرانی دژی عەلی ڕاپەڕی لە شەڕی جەمەل ساڵی ٥٥٧ ز. عەلی لەشەڕ بەسەری دا سەرکەوت، عائیشە بە دیل گیرا. عەلی هەڵسوکەوتی بەڕێزەوە لەگەڵکرد. و دواتر ئازادیکرد.\nسەبارەت بەم چیرۆکە لە پەرتووکی یەشوع هیچ شتێک باس ناکا، بەڵکوو دوای فەرمانی خودا هەر دوانزە هۆزی ئیسڕائیل ملکەچی فەرمانەکانی یەشوع دەبن. لە تەورات - پەرتووکی دەرچوون، تەنیا باسی چۆنییەتی هاوسەرگیری موسا لەگەڵ سیپۆرای کچی ڕەئێل/ یەترۆی کاهن کردووە. ئەم چیرۆکە سەبارەت بە یەشوع لە بنەڕەتدا بوونی نییە و هەڵبەستراوە. مەبەستیش لە دروستکردنی، تەنیا بۆ ڕەوایی دان بە ناکۆکی نێوان عەلی و عائیشە هاتووە. کە ئەوەتە، لە نەبییەکانی پێشتریش ڕوویداوە. بە مانایەکیتر، ڕەوتی شیعە دەیەوێ بڵێ، ئەو ڕووداوەی نێوان عەلی و عائیشە شتێکی دەگمەن نییە. و ئاساییە ئارەزووی خودایە. دەبوایە ببێ.\nنۆیەم: سرووشت دوای مەرگی عەلی و یەشوع دەگریێ.\nئیمامی جەعفەری سادق دەگێڕێتەوە، ڕۆژی مردنی یەشوع و کوژرانی عەلی لە ژێر هەر بەردێکی ڕووی زەوی خوێنێکی پاک دەردەچوو. بە درێژایی شەو تا بەرەبەیان خوێن لە سرووشت دەچۆڕا. بە هیچ شێوەیەک لە هیچ لە پەرتووکەکانی تەناخ و کەلەپووری یەهوودی، باسی پەڕجووی لەو شێوەیە ناکات. ئەو دروستکردنەی ڕەوتی شیعە، تەنیا هێنانەوەی نموونەیە بۆ سەلماندنی ئەوەی، کە پێگای هەردوو عەلی و یەشوع چەند مەزنە. لەبەر گەورەیی ئەو دوو کەراکتەرە، خودا لە گەڵ مەرگیان سیستەمی سرووشتی گۆڕی. بەوەش بەرزکردنەوەی پێگەی عەلی بۆ ئاستی یەشوع کوڕی نون. وەک بەرزتر لە مرۆڤێکی ئاسایی بن. سەبارەت بە مردنی یەشوع باسێکی وا بوونی نییە. تەنیا لە پەرتووکی یەشوع، بە شێوەیەکی زۆر سادە باسی مردن و ناشتنی داکا:\nتەناخ - نەبیەکان - پەرتووکی یەشوع ٢٤: ٢٩ - ٣٠\n(٢٩) یەشوع لە تەمەنی سەد و دە ساڵی مرد (٣٠) لە سنووری میراتەکەی خۆی لە یمنەت سەرەح کە لە ناوچە شاخاویەکانی ئەفرایمە لە باکووری کاعەش ناشتیان.\nنە سرووشت گریاوە و نە خوێنیش لە سرووشت دەچۆڕا.\nدەیەم: دوانزە ئیمامی شیعە و دوانزە هۆزی ئیسرائیل.\nیەک لە خاڵەکانی لەیەکچوونی یەشوع و عەلی ژمارەی هۆزەکانی ئیسرائیل و ژمارەی ئیمامەکانی شیعەیە. لەسەردەمی یەشوع ١٢ هۆزی نەوەی ئیسرائیل هەبوون، و یەکەم لەوانە هۆزی یەشوعە. ئەوەش خودا بە یەشوع دەفەرموێ:\nتەناخ. نەبیەکان - پەرتووکی یەشوع ٤: ١ - ٢\n(١) کاتی هەموو نەتەوەکە لە ڕووباری ئوردن بە تەواوی پەڕینەوە، خودا بە یەشوعی فەرموو: (٢) دوانزە پیاو لەگەڵ خۆتان هەڵبژێرن، لە هەر هۆزەی پیاوێک.\nهەروەها ژمارەی ئیمامەکانی شیعەش دوانزە ئیمامە. لەوانەش عەلی لە لیستەکەدا ناوی یەکەمە.\nلیستی ناوی ئیمامەکان و ماوەی ئیمامەتیان لە ناو کەوانەدا، بە پێی ساڵی زاینی:\n١- عەلی کوری ئەبی طالب (٦٣٢ - ٦٦١) ٢ - حسن کوڕی علی (٦٦١ - ٦٦٩) ٣ - حسین کوڕی علی (٦٦٩ - ٦٨٠) ٤ - علي زین العابدین (٦٨٠ - ٧١٣) ٥ - محمد الباقر (٧١٣ -٧٤٣) ٦ - جعفر الصادق (٧٤٣ - ٧٦٥) ٧ - موسی الکاظم (٧٦٥ - ٧٩٩) ٨ - علی رضا (٧٩٩ - ٨١٨) ٩ - محمد جواد (٨١٨ - ٨٣٥) ١٠ - علی الهادی (٨٣٥ - ٨٦٨) ١١ - الحسن العسکری (٨٦٨ - ٨٧٤) ١٢ - محمد المهدی ( ٨٧٤ ..... هتد)\nلە ناو ڕەوتی شیعە وا باوە کە محمد پەیامبەری خودا بە عەلی گوتووە، لە دوای من ١٢ ئیمام دێن. یەکەمیان تۆی. و دوایینیان ئەو کەسەیە کە خودای پەروەردگار، لەسەر دەستی ئەو خۆر هەڵات و خۆرئاوای جیهان فەتح دەکا.\nالهمدانی، أحمد الرحمان. الإمام علی ص ١٢٨ فەرموودەی ١٣\nیەکەم ئەو فەرموودەیە لە هیچ کام لە سەرچاوە سوونیەکان وەک بوخاری و مسلم و هتد بوونی نییە. دووەم ژمارەی دوانزە لە مێژوودا، شتێکی ئاساییە و لە ناو دینە ئیبراهیمیەکان چەندین جار دووبارە بۆتەوە. بۆ نموونە: حوسێن بە لێدانی دوانزە شمشێر کوژرا، و یوسف لەگەڵ براکانی دوانزە کەس بوون، عیسا دوانزە قوتابی هەبوون، هەروەها بەنی ئیسرائیل دوانزە هۆز بوون و هتد. ئەوانەش لە بنەڕەتدا نیشانەی ئەسترۆلۆژییە. و ژمارەی کەڵوکانن کە دوانزەن. ئەوەی جێگای سەرنجە گشت دوانزەکان هاوکاتن، تەنیا دوانزە ئیمامەکەی عەلی نەبێ، هاوکات نین. دوانزە هۆزەکەی ئیسرائیل چەندین جار لە تەورات و پەرتووکەکانی تر دووبارە بۆتەوە. کە گشت هۆزەکان هاوکات دوژمنی یەکتری و پشت و پەنای یەک بووین. دوانزە شمشێرەکە هاوکات لە ماوەیەکی کورت لە حوسێن دراون، یوسف و براکانی هاوکات ژیاون، قوتابیەکانی عیساش هاوکات بووین. بەڵام دوانزە ئیمامەکەی شیعە هاوکات نەبووین. بەڵکوو لە دوای یەک هاتوون، لە ماوەی نێوان ٦٦١ ز تا دوای ساڵی ٨٧٤ ز. کە تێکڕا دەکاتە زیاتر لە ٢١٣ ساڵ. هیچ مەرجیش نییە تەنیا دوانزە ئیمام بووبن. ئەی ئەو میراتە دوای محمد المهدی چێ بەسەرهات؟ یان بۆ کۆتایی هات؟ کە وەڵامێکمان ناداتێ. بۆیە ناتوانرێ لەگەڵ نیشانەکانیتر بەراورد بکرێ. بە تایبەتی لەگەڵ دوانزە هۆزەکەی بەنی ئسرائیل و یەشوع.\nیانزەم: لایەنگرانی یەشوع و عەلی ڕاستن و دەرباز دەبن.\nبەپێی سەرچاوەکانی شیعە دەبێ یەهودییەکان ٧١ گرووپ بووبن. و لەوانە ٧٠ گرووپ دەکەونە ناو ئاگر، تەنیا یەکیان دەردەچێ ئەویش، ئەو گرووپەن کە ڕێبازی یەشوع کوڕی نونیان هەڵگرتووە. هەروەها لە ئیسلام دابەشی سەر ٧٣ گرووپ دەبن. و لەوانە ٧٢ گرووپ دەچەنە ناو ئاگری دۆزەخ. تەنیا یەک گرووپ نەبێ دەچنە بەهەشت، ئەوەش ئەو گرووپەن کە پەیڕەوی ڕێبازی جێنیشینی نەبی محمد دەکەن، کە عەلی کوڕی ئەبی تاڵبە.\nئامانج لەو گێڕانەوەیە ئەوەیە کە لە ناو دینی یەهودی و ئیسلام تەنیا دوو ڕێباز ڕاستن. ئەوانیش رێبازی یەشوع کوڕی نون و ڕێبازی عەلی کوڕی ئەبی تالب. بێجگە لەو دوو ڕێبازە ئەوانیتر بۆ دۆزەخ.\nبەو پێیەش یەشوع و عەلی تاکە ڕێگای ڕاستن. بەڵام بەنی ئیسرائیل ١٢ هۆز بووە. لە ژێر سایەی هەر سەرکردەیەکیش گشتیان کۆبوونەتەوە. و باوەڕیان بە یەک ڕێباز هەبووە و لە دوای یەک پەیامبەر بووین. ئەوەش هەم لەسەردەمی ئیبراهیم تا دەگاتە موسا دواتر یەشوع. هەروەها لە ئینجیلی لەدایکبوونی مریەم یۆاکیم لەگەڵ ١٢ هۆزی یەهودی خێرو بەڵاگێڕی کردووە. بۆیە بوونی ٧١ گرووپ، شتێکی زێدەڕۆیی ڕەوتی شیعەیە، تاکە مەبەست گونجاندنی چیرۆکە دروستکراوەکەیە.\nنەتەوەی بەنی ئیسڕائیل لە ڕووی دینییەوە دەکرێنە سێ ئاڕاستە:\nیەکەم ئاڕاستە: لیبەراڵ یان یەهودی ڕیفۆرم خواز. ئەو گرووپە باوەڕیان وایە ڕیفۆرم لە ناو دین و ئازادی تاکەکان دەبێ هەبێ. و هەمیشە بەپیی پەرەسەندنی کۆمەڵگە دینیش دەبێ لەگەڵ مەرجە نوێکانی کۆمەڵگە بگونجێندرێ.\nدووەم ئاڕاستەی پارێزگاران (کۆنسێرڤەتیڤ) ئەم ڕیبازە باوەڕیان وایە تەورات گرنگە، بەڵام دەبێ بەپێی ئەم سەردەمە ڕاڤەبکرێ، کە لەگەڵ ژیان و سەردەم بەگشتی بگونجێ. ئەوانە پییان دەڵێن میانڕەو.\nسێیەم ئاڕاستە: ئۆرتۆدۆکس: ئەم گرووپە باوەڕیان وایە تەورات ووشە بە ووشەی بەبێ گۆڕان، دەبێ وەک نەرێتێکی هەزاران ساڵە پەیڕەوبکرێ. کۆمەڵگە وتاکەکانی هەمیشە بگەڕێنەوە بۆ تەورات و تالمود و هتد و لێی دەرنەچن.\nئەم سێ ئاڕاستەیە هەرچەندە، تا ئاستێکی زۆر دژ بەیەکن، بەڵام کاتی باسی ئیسرائیل و تاکی یەهودی دەکرێ. گشتیان یەک ڕیزن. ئەو تێزەی شیعەکان باسی دەکەن بۆ یەهودی ڕاست نییە. بەڵام بۆ ئیسلام ڕاستە و زیاتریش. جا کامیان ڕاستە؟ ئەوە دەکرێ جێگای مشتومڕێکی تربێ.\nدوانزەم: یەکتر بینینی عەلی و یەشوع.\nسەرەڕای ئەو ماوە دوورەی مێژوویی و دووری جوگرافییایی لە نێوان شوێنی یەشوع و عەلی. سەرچاوە شیعیەکان چێرۆکێکی عەبایە کوڕی ڕبیعی الأسدی دەگێڕنەوە، کە عەلی چاوی بە یەشوع کەوتووە. کە گوایە لە ڕێگای بەرەو باکوور لە (صفین) کاتی لە ڕووباری فورات دەپەڕنەوە، چیا شەقدەبێ پیاوێک بە ڕێشێکی سپیییەوە دەردەکەوێ، دەڵێ من یەشوعم. ئامانجی سەرەکی دروستکردنی ئەو چیڕۆکە، تەنیا ئاماژەدانە بۆ ئەوەی، خودا جێنیشینی نەبیەکان بەیەک دەگەیێنێ. سەرەڕای ماوەی مێژوویی نێوانیان هەرچەندە زۆریش بێ.\nبەڵام بە پێی سەرچاوەکانی یەهودی یەشوع لە ڕووباری ئوردن پەڕیوەتەوە. کەچی لە پلانی شیعە کراوەتە ڕووباری فورات. هەرچەندە دووری نێوان ڕووباری ئوردن و قەراخی فورات لە شوێنی الصفین. کە دەکوێتە نێوان لە باکوورەوە شاری ڕەققە و لە باشوورەوە دیرە زور، نزیکەی ٦٠٠ کیلۆمەتر دوورە. دووبارە لە قەراخی ڕووباری فورات لە شوێنی شەڕی الصفین دەشتێکی زۆر فراوانە کە بە بیابانی شام ناسراوە. خاکەکەی لە شێوەی زوورگ و تەپۆلکەی بچووک و نیمچە بیابانە. نەک چیا و شاخی وا بەرز. بۆیە هیچ لۆژیکێک ڕێگەی ئەوە نادا، کە ئەوە ڕاستبێ. بەڵکوو تەنیا هەوڵدانێکی بێهودەیە بۆ دروستکردنی ئەفسانەیەک.\nسیانزەم : جوولاندنی بەردێکی گەورە لەسەر سەرچاوەی ئاوێ کە سەرچاوەکەی لە بەهەشتەوەیە.\nسهل بن حنیف الأنصاری (ساڵی ٦٥٨ ز مردووە) دەگێڕێتەوە: یەشوع و عەلی لە کاتی جیاوازدا، هەریەکەیان بەردێکی گەورەیان جوولاندووە، بۆ ئەوەی سەرچاوەی ئاوی بەهەشت ئاشکرابکەن. تا سەربازەکانیان ئاوی لێ بخۆنەوە. لە لای شیعە چیڕۆکەکە وا دەگێڕدرێتەوە، گوایە لە شەڕی (صفین)، لە دەشتێکی گەرم دا، لە نزیک ڕووباری فورات ساڵی ٦٥٧ ز سەربازەکانی عەلی تێنوو بوون و گلەییان لەلای عەلی کرد، کە چیتر بەرگەی تێنوێتی ناگرن. عەلی چووە شوێنێکی دیاریکراو، وەک ئەوەی پێشوەخت بزانێ. داوای لە پیاوەکانی کرد لەوێ چاڵێک هەڵکەنن. چاڵەکەیان هەڵکەند، تا گەیشتە گابەردێکی زۆرگەورە، کە نەیانتوانی بیجوولێنن. دوایی عەلی زەردەخەنەیکی هاتێ و خۆی بۆ گابەردە گەورەکە چەماندەوە. و بە یەک دەست وەریگێڕا و گواستیەوە. وەک ئەوەی ئەو بەردە گەورەیە تۆپێک بێ لە دەستی. لە ناکاو لە ژێر بەردەکە سەرچاوەیەکی ئاوی سازگار و پاک تەقییەوە. هەموو سەربازەکان ئاویان لێخواردەوە. و گۆزەکانیشیان لێ پڕکرد. دوای ئەوە عەلی بەردەکەی سەرلە نوێ لە شوێنی خۆی دانایەوە. و بە خۆڵ دایپۆشی چاڵەکە وەک خۆی لێهاتەوە. ئەو پەرجووە لە بەرچاوی ڕەبەنێکی کریستیان ڕوویدا. ڕاستەوخۆ ڕەبەنەکە گوتی بەڕاستی ئەوە جێنیشینی ڕاستەقینەی نەبی محمدە. عەلی لێی پرسی چۆنت زانی کە جێنیشینی نەبیم؟ ڕەبەنەکە وەڵامی دایەوە. ئەو لە باوکییەوە، ئەو شتە دەزانێ، ئەویش لە باپیرانی پشت دوای پشت بۆ گەڕاوەتەوە. لە سەردەمی نەبی یەشوع کوڕی نون کە جێنیشینی موسا بوو!!\nڕەبەنەکە درێژەی بە قسەکانی دا، کە باوانی بەبیریان دێ ئەو کاتەی یەشوع کوڕی نون، چل ساڵ دوای مردنی موسا، هەر بەو شووینەدا (صفین) تێدەپەڕێ. سەربازەکانی گلەیی لەدەست تێنوێتی دەکەن. یەشوع بە سەربازەکانی دەڵێ: سوێندتان بۆ دەخۆم لێرە سەرچاوەیەکی ئاو هەیە سەرچاوەکەی لە بەهەشتەوە دێ. ئادەم یەکەم کەس بوو ئاشکرایکرد. دوای ئەوە یەشوع بەردە گەورەکەی وەرگێڕا، بە لایەکدا جوولاندی. یەکسەر سەرچاوەیەکی ئاو دەرچوو. گشت سەربازەکانی ئاویان لە ئاوەکە خواردەوە. و گۆزەکانیشیان لێ پڕکرد. دوای ئەوە یەشوع فەرمانی دا بەردەکە بگوازنەوە شوێنی خۆی کە سەرچاوەکە داپۆشێ. بە سەربازەکانی گوت: دەزانم ئەم بەردە ناجوولێ، تەنیا بە نەبی یان جێنیشینی نەبی نەبێ. دوای کۆتایی قسەکانی یەشوع، چەند سەربازێک هەوڵیاندا بەردەکە جارێکیتر وەرگێڕن، بەڵام بێ هودەبوو. هەروەها ڕەبەنە کریستیانەکە گوتی: دوای ئەوە ئەو دێرەی من لێی دەژیم، لە نزیک ئەو بەردەیە. دوایی بە عەلی گوت: دەزانم کاتی کە تۆ بەردەکەت وەرگێڕا، دڵنیابووم کە تۆ جێنیشینی نەبی محمدی. دوای ئەوە ڕەبەنەکە موسوڵمانتی خۆی ڕاگەیاند. و بووە سەربازی عەلی. لە شەڕی نەهرەوان لە ساڵی ٦٥٨ز لەگەڵیاندابوو لەسەرقەراخی ڕووباری دیجلە. هەر لەم شەڕەش مرد. ئەو شەڕە لە نێوان عەلی و خەوارجەکاندابوو.\nکێشەی ئەو چیرۆکە لەوە دایە یەشوع کوڕی نون لە ڕووباری ئوردن پەڕیوەتەوە، و نەک لە ڕووباری فورات. سەرەڕای ئەوە لەهیچ سەرچاوەیەکی یەهودی چیڕۆکی وا بوونی نییە. لە گشتی نالۆژیکتر، ئەوەیە قەشەکە کریستیان بووە. یەشوع لە نێوان سەدەی دوانزەو سیانزە پێش زایین ژیاوە. کەواتە بەلای کەمی ١٢٠٠ ساڵ بەر لە پەیدابوونی دینی کریستیانی. ئەگەر بنووسرایە پەرستگای یەهودی و کاهنێک زیاتر گونجاو بوو. نەک ڕەبەنێکی کریستیانی لە دێرێک. کە بە هیچ لۆژیکێک ناگونجێ.\nسەرەڕای ئەوە لە هیچ سەرچاوەیەکی یەهودی ئاماژە بە چیڕۆکی وا سەیر نەکراوە.\nچواردەم: لێکچواندنی نەبی محمد لە نێوان عەلی و یەشوع.\nبۆ لێکچواندنی عەلی بە یەشوع، شیعەکان چەندین فەرموودەیان بەناوی محمد پەیامبەری ئیسلام هۆنیوەتەوە.\nلە فەرموودەیەکی دەڵێ: عەلی یەشوعی ئەو گەلەیە.\nلە فەرموودەیەکیتر سەبارەت بە عەلی دەڵێ: تۆ بۆ من لە شوێنی هاڕونی بۆ موسا.\nئەوەش بەهایەکی تری لای ڕەوتی شیعە داوەتە عەلی کە نەبی محمد بەم جۆرە بەراوردی لەگەڵ دوو نەبی ناسراو و پیرۆزی بەنی ئیسڕائیل کردووە.\nپانزەم: وەستاندنی خۆر و گەڕاندنەوەی لەلایەن یەشوع و عەلی.\nلەو پەڕجووانەی دراوەتە پاڵ عەلی و یەشوع، پەڕجوی گەڕاندنەوەی خۆر، دوای ئاوابوونی وەستاندنی. مەبەستی شیعە لەم چیڕۆکە، ئەوەیە کە کەسایەتی عەلی و یەشوع ناوێزە و دەگمەنن، خودا وەڵامی داواکاریەکانیانی داوتەوە، تەنانەت ئەگەر پێچەوانەی یاساکانی سرووشتیش بووبن.\nلە بنت عمیس و جویریة بنت مشیر العبدي دەگێڕنەوە، لە شەڕی جەعبون، ئەو کاتەی دوژمن لە بەردەم ئیسڕائیلیەکان لە لێژاییەکانی بێت حورون هەڵدەهاتن. ڕۆژ لە ئاوابوون دابوو، هێشتا سەرکەوتن بەدەست نەهاتبوو. یەشوع فەرمانی بە خۆر دا، بوەستێ و خۆر وەستا. تا بە تەواوی بەسەر دوژماندا سەرکەوتن، ئەوسا ئاوابوو.\nهەروەها لە شەڕی نەهرەوان ساڵی ٦٥٨ ز کاتی نوێژ هات و علی بە کوشتارەوە سەرقاڵ بوو، خۆر ئاوابوو، عەلی لەشی خۆی پاککردەوە، و دەستی بە خوێندنی چەند ووشەیەکی نادیارکرد. و داوای لە پیاوانی کرد نوێژ بکەن. لە ناکاو لە نێوان دوو چیا خۆر بەدەرکەوتەوە. بەو شێوەیە عەلی و پیاوەکانی نوێژیان کرد. و دوای تەواوبوونیان خۆر ئاوابوو. جارێکیتریش لە لە شەڕی خەیبەر ساڵی ٦٢٨ ز لە شوێنيک بەناوی (الشهباء) خۆری گەڕاندۆتەوە.\nئەم چیڕۆکەی بێجگە لە خەیاڵی بابردوو شتێکیتر نییە. لەسەر یەشوع لە شەڕی جەعبون هیچ شتێک سەبارەت بەم خەیاڵە ئەفسانەییە بوونی نییە. بێجگە لە شەڕێکی دڕوندانە و خوێنڕێژی دینی. شتێکی تر بە نووسین یان گێڕانەوە، بوونی نییە.\nبە تێڕامانێک لە مێژووی گەلان و سەردارەکانیان، بۆمان دەردەکەوێ بەردەوام خەریکی دۆزینەوەی لینکی جۆراوجۆرن بۆ بەستنەوەی خۆیان بە کەسایەتیێک یان ڕەوتێکی تر، کە پێشتر پیرۆز یان ناسراو بووین. تا بتوانن لە ڕێیەوە ڕەوایی یان پیرۆزی بە کەسایەتیی خۆیان بدەن.\nئەو هەوڵدانەش بە ڕوونی لە ئیسلام و قوڕئان دیارە. بە گشت توانایەک هەوڵدەدا پەیامبەر و دینەکەی بە نەبی ئیبراهیم و بەنی ئیسڕائیل ببەستنەوە. لەلایەک وا پیشانبدەن، ئیسلام بەردەوامی دینەکانی تری ئیبراهیمییە. و لەلایەکیتر هەوڵدانی ڕاڤەکارانی ئیسلام، بۆ ئەوەیە بە هاتنی دینی ئیسلام و پەیامبەرەکەی. کۆتایی پەیوەندی خودا لەسەر زەوی هات. ئەوەش تەنیا بۆ ئەوەیە کە کەسایەتی پەیامبەر، نەک تەنیا پیرۆز بکا، بەڵکوو بەسەر نەبیەکانی تریش بەرزتری بکاتەوە.\nجا هەوڵدانی ڕەوتی شیعەی ئیمامی و ڕاڤەکارانیان بۆ گرێدانی عەلی کوڕی ئەبی طالب بە یەشوع کوڕی نون، بێجگە لە هەوڵدانێکی لەم شێوەیە، ناتوانێ شتێکی تربێ.\nئەو گرێدانەی عەلی کوڕی ئەبی طالب بە یەشوع کوڕی نون. دەتوانرێ بە بەراوردکردنێکی ڕەخنەگرانە لە نێوان سەرچاوەکانی یەهودی و شیعە، ئەوە ئاشکرا بکەین چۆن کەسایەتییەکیان دروستکردووە. لەلایەک لە ئەو ئاکارانەی کە یەشوع کوڕی نون هەیەتی و بیدەنە پاڵ عەلی کوڕی ئەبی طالب. لەلایەکیتر دروستکردنی چەندین ئاکار بۆ یەشوع کە لە هیچ سەرچاوەیەکی یەهوودی بوونیان نییە. تەنیا بۆ ئەوەی بتوانن عەلی لە مرۆڤێکی ئاسایی جیابکەنەوە و وک کەسایەتییەکی پیرۆز بەرزتری بکەنەوە.\nئەوەش بەڵگەیەکی بەهێزە بۆ ئەوەی، دەبێ لە سەرجەمی چیرۆکەکانی ناو کەلەپووری دینی لە هەریەک لەو سێ دینە یەهودی، کریستیانی و ئیسلام بە گومان بین. و ڕەچاوی زێدەڕۆیی لە گێڕانەوەیان، تا دەگاتە هەڵبەستنی بێ بنەما. سەبارەت بە کەسایەتی، بەسەرهات و هۆنینەوەی ئەفسانە و پەرجوو. بۆ گەیاندنی پەیامێکی کاریگەر هەرچەندە لە ڕاستیش دوور بێ.\nبەڵام ئەوەی زیاتر جێگای سەرنجە، مادام دین و پیرۆزی تێکەڵ بەو دروستکردنە دەکرێ، ئەستەمە بتوانی بە کەسێکی سەر بە ڕەوتەکە بسەلمێنی کە ئەو کەسایەتییە دروستکراوە. چ لە ڕووی مێژوو و چ لە ڕووی کۆمەڵایەتی و جوگرافی ناتوانرێ ببێتە جێگای باوەر.\nکووک، م باوەڕی وایە کە ڕەنگە زانیاری لە کەلەپووری یەهودی، کاریگەری لەسەر قوتابخانەکانی شەریعەتی ئیسلامی کە لە عێراق و باکووری حیجاز پەرەیان سەند، هەبووبێ. بە تایبەتی قوتابخانەکانی شیعەی ئیمامی. لەسەر ئەو بنچینەیە، دەکرێ کەسێک یان گرووپێک لە ژێر ڕۆشنایی ئاشنایەتی لەگەڵ کەسایەتی یەشوع کوڕی نون بەپێی تەناخ. هەوڵی دروستکردنی ئاکارەکانی کەسایەتی و پەڕجووەکانی عەلی کوڕی ئەبی تالیبیان دابێ. و توانیبێتیان زۆر شت لە نەرێتەکانی یەهودی، وەک بەرگێکی گونجاو بەبەر عەلی کوڕی ئەبی تاڵب داببڕن. ئەوەش یەک لەو ڕێگایانەیە، کە شیعە گرتوویەتییە بەر، بۆ گۆڕینی کەراکتەری عەلی کوڕی ئەبی طالب، بە هۆی یەشوع کوڕی نون، لە کەسایەتییەکی سادە. و ناساندنی وەک کەسایەتییەکی پیرۆز.\nبنەڕەتی لەیەکچواندنی نێوان یەشوع کوڕی نون و عەلی کوڕی ئەبی طالب دەگەڕێتەوە بۆ شارەزایی شیعەی سەرەتایی، بە کولتوور و کەلەپووری یەهودی هەر لە پەرتووکەکانی تەناخ و میدراش و نەرێتەکانی تالمود، لە ناو ئیسرائیلییەکان و دۆزینەوەی ڕێگا، بۆ گەیاندنیانە ئیسلام لە قۆناخی سەرەتایی و گەشەکردنی. هەندێک پێیان وایە، هۆی ئەوەش دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی کەسانی سەربە ئیسلامی سەرتایی لە ژینگەی نەساڕی و یەهوودی داژیاون و پەروەردە بووین.بە تایبەتی کۆمەڵێک یەهوودی هاوتەمەنی محمد و دواتریش عەلی بوونەتە موسوڵمان. و وەک کەناڵێک بۆ هێنانی نەرێتی یەهودی بۆ ناو ئیسلام بەکار هێنران.\nئەو پرسیارەی کە دێتە پێش ئەوەیە، چۆن ئەو لێکچوونانە لە نێوان ئەو دوو کەسایەتییە مێژووییە جیاوازە دروستبوو. لێکۆڵەرەوان باوەڕی جیاوازیان لەم بارەیەوە هەیە. عەلی کوڕی ئەبی تالب ئامۆزای نەبی محمد و زاویشی بوو. کەسایەتییەک، کە ئاینزای شیعە بە چەقی پیرۆزی دادەنێ. بە دۆزینەوەی پەیوەندی و خاڵی هاوبەش لەگەڵ یوشەعی کوڕی نون بەردەست و ڕاسپێردراوی نەبی موسا. ئەو دەرفەتە بۆ ڕەوتی شیعەی ئیمامی دەڕەخسێنێ، کە بتوانێ ئەو دوو کەسایەتییە لەگەڵ یەکتر گرێبدا. ئەوەش پەیوەندی بەوەوە هەیە، کە دوو کەسایەتی کاریگەرن لە دوو دینی جیاواز. و هەوڵدانیان بۆ ئەوەی بە ئاسانی بتوانن کەسایەتی یەشوع، وەکوو بەرگێکی جوان بکەنە بەر عەلی. ئەوەش بەشێوەیەکی ڕاستەوخۆ، پردێکی پیرۆز لە نێوان هەردووکیان دروست دەکا. کەچی لە دەرەوەی ئاقاری باوەڕدارانی ناتوانێ کاریگەری هەبێ. بەتایبەتی لەو سەردەمی لێتۆژینەوە و تەکنیک. کە بە ئاسانی پەردە لەسەر ساختەکاری لێکچوونەکان دەدۆزرێتەوە. جا چ لە ڕووی کەسایەتی، مێژووی و جوگرافی.\nئیتر بۆمان دەردەکەوێ کە ئەو کەسایەتییەی، لە ناو باوەڕدارانی ئیسلام بەگشتی و ڕەوتی شیعە عەلی کوڕی ئەبی تاڵبی پێ دەناسرێ، دوورە لە ڕاستی و کەسایەتییەکی دروستکراوە.... و هیچیتر.\nتەورات - پەرتووکی دەرچوون.\nتەورات - پەرتووکی ژمێرە.\nتەناخ - نەبییەکان - پەرتووکی یەشوع.\nئینجیلی لە دایکبوونی مریەم (ئەپۆکریف).\nابن الأثیر (٢٠٠٤) الکامل فی التاریخ. طبعة الڕابعة. إعداد عبدالسلام تدمری. بیروت، دار الکتاب العربی.\nآبن بابویة الصدوق القمی (١٩٩٨) عیون الإخبار الرضا. إعداد مهدی الحسینی الاجوردی. طهران. دار الإعلام للنشر (جهان).\nآبن بابویة الصدوق القمی (٢٠٠٩) أمال الصدوق. المؤسسة الأعلمی للمطبوعات. بیروت.\nآبن بابویة الصدوق القمی (٢٠١٩) کمال الدین و تمام النعمة. الطبعة الثانیة. طهران. مکتبة الصدق.\nآسترأبادی. علی الحسینی (٢٠١٦) تأویل الأیات الضاهرة فی العترة الطاهرة. قم مؤسسة النصر الإسلامی.\nالصلیبی، کمال. (بدون تاریخ) البحث عن یسوع. قراءة جدیدة فی الأناجیل.\nالصلیبی، کمال (٢٠٠٦) خفایا التوراة و أسرار شعب إسرائیل. الطبعة السادسة.\nألبانی السلسلة الصحیحة الرقم ٢٢٢٦.\nطبرانی، أبو قاسم سلیمان بن احمد. المعجم الکبیر ١٤٠٥ ج ٦ ص ٢٢١.\nعبدالوهاب المسیری (١٩٩٩) موسوعة اليهود واليهودية والصهيونية. الطبعة الأولی. دار الشروق.\nمجلسی، محمد باقر. بحار الأنوار ١٤٠٣ ج ٣٨ ص ١٢.\nسایتی الیوم السابع ٣٠ ئەپریل ٢٠٢٠.\nالهمدانی، أحمد الرحمان. الإمام علی ص ١٢٨ فەرموودەی ١٣.\nCook, M.1986 "Early Islamic Dietary law," Jerusalem Studies in Arabic and Islam 7: 260-270\nFriedmann, Y.1989 Prophecy Continuous: Aspects of Ahmadi Religious Thought and Its Medieval Background. Berkeley: University of California Press\nGoitein, S.1935 “ˆIsra’iliyyat,” Tarbiz: A Quarterly of Jewish Studies 6: 89-101.\nKohlberg, E.1980. Some Shii Views of the Antediluvian World, Studia Islamica 52: 133-160. Reprinted in 1991 Belief and Law in Imami Shi’ism, ch. 4 (Variorum Collected Studies Series 339). Aldershot: Variorum\nLazarus-Yafeh, H.1992 Intertwined Worlds: Medieval Islam and Bible Criticism. Princeton, New Jersey: Princeton University Press


بەڕێوەبەری گشتی ئاو و ئاوەڕۆی هەرێم: بودجەی پێویست بۆ چارەسەركردنی گرفتی كەمئاوی لە بەردەستە - رۆژنامه‌ی خه‌بات\nسه‌ره‌تا چاوپێكه‌وتن بەڕێوەبەری گشتی ئاو و ئاوەڕۆی هەرێم: بودجەی پێویست بۆ چارەسەركردنی گرفتی كەمئاوی...\nبەڕێوەبەری گشتی ئاو و ئاوەڕۆی هەرێم: بودجەی پێویست بۆ چارەسەركردنی گرفتی كەمئاوی لە بەردەستە\nخەبات: عەلی بانیشاری:- چاوەڕێ دەكرێت هاوینی ئەمساڵ گرفتی كەمئاوی لە هەولێر و دەوروبەری بەرەوچارەسەركردن بڕوات. بەڕێوەبەری گشتی ئاو و ئاوەڕۆی هەرێمی كوردستان دەڵێت: بۆ چارەسەركردنی كەمئاوی ژمارەیەك بیر لێدراون و ژمارەیەكی دیكەش لە ژێر دیراسەكردندان. بەپێی ئامارێك لە سنووری بەڕێوەبەرایەتی ئاو و ئاوەڕۆی هەولێر 1240 بیر بە موڵەت و لە سنووری بەڕێوەبەرایەتی ئاوی دەوروبەریش 1700 بیر بەپێی رێنمایی لێدراون.\nئاری ئەحمەد، بەڕێوەبەری گشتی ئاو و ئاوەڕۆی هەرێمی كوردستان بە (خەبات)ـی راگەیاند: ساڵی رابردوو لەسەر داواكاری ئەنجوومەنی وەزیرانی هەرێمی كوردستان راپۆرتێكمان بەرزكردەوە و داوای تەرخانكردنی 356 ملیار دینارمان بۆ (تۆڕەكانی ئاو، هێڵەكانی گواستنەوەی ئاو، چارەسەركردن و پەرەپێدانی وێستگەكانی ئاو) و چەند بابەتێكی دیكە لەو چوارچێوەیەدا لە شار و شارۆچكەكان كرد. گوتیشی: لە 29ی5ی2022 ئەنجوومەنی وەزیران رەزامەندی لەسەر خەرجكردنی 25 ملیار دینار بۆ تەواوی بەڕێوەبەرایەتییەكان دەربڕیووە و ئەو بڕە پارەكەی دیكەش كە لە 356 ملیارەكە دەمێنێتەوە دەكەوێتە ساڵانی داهاتوو.\nگوتیشی: بۆ چارەسەكردنی گرفتی كەمئاوی بەڕێوەبەرایەتییەكانی ئاو و ئاوەڕۆی هەولێر و ئاوی دەوروبەر لە مانگی 12ی ساڵی رابردوو و مانگی یەكی ئەمساڵ لە رێگەی پارێزگاوە داواكارییەكان پێشكەشكردووە، لەسەر داوكارییەكەی ئەوان 7.6 ملیار دینار بۆ لێدان و لێدانەوەی 138 بیر تەرخانكراوە، لەو ژمارەیەش 104 بیریان لە سنووری بەڕێوەبەرایەتی ئاو و ئاوەڕۆی هەولێر دەبن و لە قۆناغی ئێستاشدا 33 بیر لێدراون و ژمارەیەكی دیكەش لە ژێر دیراسەكردندان. سەبارەت بە لێدانی بیر لە دەوروبەری هەولێر؟ ئاری ئەحمەد گوتی: لەم قۆناغەدا چوار بیر لە سنووری ئاوی دەوروبەر لێدراون و ژمارەیەكی دیكەش داواكراوە كە نزیكەی 40 بیر دەبێت. ئاشكراشیكرد، 70%ی ئەو بیرانەی لێدەدرێن جێگرەوەن و 30%یشیان بیری نوێن.\nبەڕێوەبەری گشتی ئاو و ئاوەڕۆی هەرێم دەڵێت: تاوەكو ئێستا 1240 بیر لە سەنتەری شاری هەولێر لێدراون، لێدانی ئەو ژمارە بیرە بۆ پڕكردنەوەی ئەو بۆشاییە كە ئاوی پڕۆژە ستراتیژییەكانی شاری هەولێر دروست دەبێت كە ئەوانیش بریتین لە پڕۆژەی ئاوی ئیفرازی یەك و دوو و سێ. دەشڵێت: لە 2015ەوە گرێبەستێك لەگەڵ كۆمپانیایەكی بەریتانی كراوە بۆ ئەنجامدانی پڕۆژەی ئاوی هەولێر چوار، ئەگەر پڕۆژەكە جێبەجێ بكرێت بە چەند قۆناغێك ئەو 1240 بیرە دادەخرێن. بەپێی داتاكانی بەڕێوەبەرایەتی ئاو و ئاوەڕۆی هەرێم پڕۆژەی ئاوی ئیفراز یەك و دوو و سێ لە توانایاندایە لە هەر كاتژمێرێكدا 13500 مەتر سێجا ئاو بۆ شاری هەولێر دابین بكەن.\nلەبارەی چارەسەركردنی ئەو گرفتانەی ساڵانە لە پڕۆژەی ئاوی ئیفراز سێ دروست دەبێت؟ ئاری ئەحمەد گوتی: 21 ملیار دینار بۆ بەڕێوەبەرایەتی ئاو و ئاوەڕۆی هەولێر دابنیكراوە بۆ راكێشانی هێڵی جێگرەوەی ئیفراز سێ، هێڵە نوێیەكە دەكەوێتە نێوان گەزنە بۆ گەڕەكی هەولێری نوێ، چونكە ساڵانە چەند جارێك لەو شوێنەدا هێڵەكە تووشی شكان و كێشەی تەكنیكی دەبێتەوە. گوتیشی: هێڵەكە ئێستا جیاوازتر دەبێت و بەپێی ستانداردی جیهانی جێبەجێ دەكرێت.\nبەپێی داتاكانی بەڕێوەبەرایەتی گشتی ئاو و ئاوەڕۆی هەرێم ئەمساڵ لە حەوزی هەولێر 8 تاوەكو 42 مەتر ئاستی ئاوی ژێر زەوی دابەزیووە، لە ناوچە شاخاوییەكانیش لە هەندێك شوێن ئاستی ئاو بەرزبووەتەوە و لە هەندێكی شوێنی دیكەش 20 مەتر دابەزیووە. سەبارەت بە چارەسەركردنی گرفتی كەمئاوی لەمساڵدا بە تایبەت بە شاری هەولێر؟ ئاری ئەحمەد گوتی: دۆخەكە لە ژێر كۆنتڕۆڵدایە و گرفتەكان زۆر گەورە نین، بودجەی پێویست بۆ ئەو مەبەستە لە بەردەستە و كاریش كراوە بۆ چارەسەركردنی گرفتی كەمئاوی، ئەگەر وەكو ساڵی رابردوو گرفتی لێڵبوونی ئاوی رووبار دروست نەبێت. هەر لەو بارەیەوە زیاتر گوتی: ئەگەر لە كۆڵانێك گرفتی كەمئاوی هەبێت لە رێگەی تانكەرەوە ئاویان بۆ دابین دەكەین تا ئەوكاتەی كێشەكە چارەسەر دەكرێت.\nهه‌واڵی پێشترچه‌ند بڕیارێكی گرنگ له حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستانه‌وه\nهه‌واڵی دواترموقته‌دا سه‌در: ناگه‌ڕێینه‌وه نێو پڕۆسه‌ی سیاسی عێراق


عەتا قەرەداخی: گەڕان بە دوای بەهاکانی جوانیدا لە شیعری گۆراندا/ بەشی سییەم. – WTARIKURD\nدنیاى پڕ له‌جوانی و چێژى ژن هه‌رئه‌وه نیه چێژ به‌م ببه‌خشێت، به‌ڵكو له‌به‌رده‌م ده‌روازه‌كانی مه‌رگه‌وه ده‌یگێڕێته‌وه بۆ ژیان. هه‌روه‌كو خۆى ده‌ڵێت له‌و ڕۆژه‌وه سیحرى زه‌رده‌په‌ڕى ئه‌وى شۆڕه‌ژنی شۆخی بینیووه، هه‌موو شتێك به لایه‌نی ئه‌رێنیدا گۆڕاوه. واته له‌و ڕۆژه‌دا كه ئه‌مى شاعیر چاوه‌ڕوانی ئه‌وه‌ى ده‌كرد جانه‌وه‌رى گۆڕ یان ئاشكراتر بڵێین ئیزرائیل بێت و گیانی بكێشێت، پاڵنه‌رى ژیان و به‌رده‌وامبوون له ناخیدا زیندوو بوونه‌وه‌و چالاك بوون و جانه‌وه‌رى مه‌رگیان به‌زاندووه. ته‌نانه‌ت به‌جۆرێك وه‌سفی خۆى ده‌كات نه‌ك هه‌ر ئه‌وه‌ى زیندوو بووه‌ته‌وه، به‌ڵكو گه‌ڕاوه‌ته‌وه بۆ قۆناغی لاوێتی، بۆ ئه‌و سه‌روه‌خته‌ى كه هیواو ئاوات و حه‌ز و خۆزگه‌و دنیاویستی هه‌موو بوون و ژیانی ئه‌میان داگیركردبوو. ئێستا ئه‌م وه‌كو لاوێكی خاوه‌ن خه‌ون و خه‌یاڵی مه‌ودا قوڵ و وه‌كو مرۆڤێكی چالاك خۆى نمایش ده‌كات. هه‌روه‌ك باس له‌وه ده‌كات كه سه‌رچاوه‌ى عومرى جوانی ژیاوه‌ته‌وه. ئه‌م خۆى ده‌چوێنێت به سرووشت، به‌ڵام سرووشتی به‌هار كه كانی و سه‌رچاوه‌كان ده‌ژێنه‌وه. هه‌روه‌ك ژیانی وه‌كو باخچه‌یه‌ك وه‌سف ده‌كات كه پڕبۆته‌وه له نه‌مامی گوڵ. ئاشكرایه كه گوڵ به‌رهه‌می وه‌رزى به‌هاره، كاتێك ئه‌م ژیانی خۆى ده‌چوێنێت به باخچه‌ى گوڵ، مه‌به‌ستی ئه‌وه‌یه كه ئه‌و گه‌ڕاوه‌ته‌وه بۆ سه‌رده‌می لاوێتی. هۆكارو پاڵنه‌رو مۆتیڤی سه‌ره‌كی ئه‌م گه‌ڕانه‌وه‌یه له كه‌نارى مه‌رگه‌وه بۆ چالاكترین قۆناغی ژیان، ئه‌وى یاره واته ئه‌وى شۆره‌ِژنی شۆخ به هه‌موو جوانیه‌كانیه‌وه. كه‌واته گۆران بانگه‌شه بۆ ئه‌وه ده‌كات كه ژن یان جوانی ژن كه سه‌رچاوه‌ى چێژى جه‌سته‌یی و رۆحیشه مۆتیڤی سه‌ره‌كی ئه‌م ژیانه‌وه‌یه. هه‌ر لێره‌وه ئه‌و ده‌لاله‌ته به‌ره‌هه‌م دێت كه ژن به جوانیه‌كانیه‌وه، وه‌كو گۆران پێناسه‌ى ده‌كات به گشتی بریتیه له جوانی، نه‌ك هه‌ر بارگاوى كراوه به ڕه‌گه‌زه‌كانی ژیاندۆستی، به‌ڵكو مۆتیڤى ژیاندۆستیه‌و له‌م ده‌قه زمانیه تابلۆئامێزه‌دا به‌جۆرێك هه‌ژموونی ژیان به‌رفراوان و باڵاده‌ست ده‌كات كه مۆتیڤی مه‌رگدۆستی له‌به‌رده‌میدا پاسیڤ ده‌بێت و له‌جوڵه ده‌كه‌وێت و له نێوان دوانه‌ى ژیاندۆستی- ئیرۆس و مه‌رگدۆستی -تاناتۆسدا- ئیرۆس سه‌رده‌كه‌وێت و تاناتۆس ده‌به‌زێت كه سه‌رچاوه‌ى ئه‌م باڵاده‌ستبوونه‌ى ئیرۆس جوانیه‌كانی ژن و خودى ژنه.


قەیرانی کەش‌وهەوا تاقیکردنەوەیەکی سەردەمەکەمانە\nنێردەی تایبەتی سەرۆکایەتی ئەمەریکا بۆ کاروباری کەش‌وهەوا جان کێری گوتی" لە بنەڕتدا خەبات لە پێناو چارەسەرکردنی قەیرانی کەش‌وهەوای جیهان، بەندە بە پاراستن و هێشتنەوەی ئەو جیهانە لەرزۆکەی کەوا تێدا هاوبەشین."\nجان کێری گوتی" مەسەلەکە پەیوەستە بە تێگەیشتنی ئەوەی کەوا خەرجییەکانی هیچ نەکردن بۆ چارەسەرکردنی قەیرانەکانی کەش‌وهەوا گەڵێک زیاترە لە هەنگاونان بۆ چارەسەرکردنیان. هەروەها بەبێ زیادەکاری ئەمە مەسەلەی مانەوەیە."\nجان کێری لە لەندەن گوتی کەوا قەیرانی کەش‌وهەوا تاقیکردنەوەیەکی ئەم سەردەمەمانە و کات خەریکە بەسەردەچێت. لە ساڵی 2015 دا 196 وڵات ڕێکەوتنەکەی پاریسیان واژووکرد، بەنیازی کەمکردنەوەی تێکرای زیادبوونی گەرمی زەوی بۆ ژێر دوو پلەی سەدی، هەروەها بۆ بەدواداچوونی کۆششەکان بەرەو 1.5 پلەی سەدی.\nجان کێری گوتی "بەپێی ڕێکەوتنەکە، هەر وڵاتێک بەڵێندارە بە ئەنجامدانی ئەوەی خۆی دیاریکردووە بیکات، بە شێوەی گشتی، بۆ ئەوەی جیهان بخاتە سەر ڕێڕەوی ڕاستەقینەوە." بەڕێز کێری گوتی بەڵام تەنانەت ئەگەر هاتوو هەموو ئەوانەش بکەن کە لە پاریس بەڵێنی دابوو بیانکەن، ئەوا پلەی گەرمی ئەم هەسارەیە هێشتاش بەرزدەبێتەوە بە ئەندازەی 2.5 یا 3 پلەی سەدی. گوتی" ئێمە لە ڕاستیدا ئاکامە دراماتیکییەکانمان بینیوە."\nجان کێری گوتی " ئێمە لە جیهانێکدا دەژین هیچی تر دانەوێڵە سەوزنابێت وەک ئەوەی هەمیشە لە پێشوودا سەوزدەبوو، زانستی کیمیای زەریاکان زیاتر و بەپەلە تر لە پێشووتر گۆڕانیان بەسەردادێت، کەوا بە ملیۆنان کەس ناچاردەبن دەستبەرداری ئەو خاکانەبن کە بە شێوەیەکی پەرەسەندوو گونجاونین بۆ ئەوەئ تیایاندا بژین، واتە ڕەنگە 20 ملیۆن ساڵی لەسەرانسەری دونیادا کۆچ بکەن. ئێمە هەموومان دەزانین کەوا کاریگەری سیاسی لەسەر کۆچکردن چەند ساڵێک لەمەوەبەر ڕووی داوە، لەگەڵ ئەوەشدا بیربکەرەوە کە چی ڕوودەدات کاتێک شوێنەکان بۆ ژیان گونجاو نەبن و خەڵک لە دەرگاکانی ئەو شوێنانە دەدەن کە دەزانن دەتوانن تیایاندا بژین."\nبەڕێز کێری گوتی: ئەمە ئەوەیە ئێستا دەیبینین کەوا پلەی گەرمی تەنها 1.2 پلە بەرزبووەتەوە. جان کێری گوتی" بۆ بیرکردنەوە لەوەی ئەوە دوو هێندەبکرێت، واتای ڕوودانی کارەساتە." گوتیشی هێشتا هەر دەتوانین خۆمانی لێ لابدەین، بەڵام دەبێت دەست بە کاری ڕاستەقینەی بە پەلە بکەین و وڵاتان لە سەرانسەری ئەم هەسارەیە لەگەڵ یەک کۆبکەینەوە."\nئەم جیهانە پێویستی بە کەمکردنەوەی دەرهاوێژە گازییەکانە، بە تایبەتی گازی دووەم ئۆکسیدی کاربۆن، بەلایەنی کەم بە ڕێژەی 45% هەتا ساڵی 2030 بۆ ئەوەی بکەوێتە سەر ڕێڕەوی زانستی متمانەپێکرا، هەتا نیوەی ئەم سەدەیە ( 2050) بە تەواوەتی بگاتە سفر... واتا بە ڕیژەی 45 % بەڵام نەک تەنیا لە هەندێک وڵاتان یا لە هەندێک هەرێمدا، بەڵکو لە جیهان بە گشتی... ئەوەی کە ئەمە دەکاتە دەیەیەکی یەکلاکەرەوە و ساڵی 2021ش دەکاتە ساڵێکی یەکلاکەرەوە.\nبەڕێز کێری گوتی " ئێمە دەتوانین و دەبێت پێکەوە ئەمە وەدەست بهێنین، بە تایبەتی بە زانینی ئەوەی سەرکەوتن یا کارەساتی ئەو دوو جیهانە جیاوازە چاوەڕوانی بژارەکانمانن." گوتی" ئەمە هەر ئەوەیە کە ئێمە هەمیشە کردوومانە کاتێک دەزانین کەوا جیهان لە هەموو کات زیاتر پێویستی پێیەتی. ئێمە دەتوانین پێکەوە کاربکەین."


شایەدحاڵی چرکەیەکی مێژووی ژیانم - transcultures\nHome/ئه‌زموون/پۆرترێت/شایەدحاڵی چرکەیەکی مێژووی ژیانم\nنازانم لەکوێوە دەست پێبکەم! گەر باس لە ساڵی لەدایک بوونم بکەم، ئەوا 31/8/1959 هاتوومەتە دنیاو دایکم بەفریشتە ناودێری کردوم. دوایی باوکم پێیخۆش بووە ناوەفەرمیەکەم بکاتە ڕێزان عومەر مستەفا.\nئەو دەمە دەرچووی ئامادەیی پیشەسازی بووم، هەر لە سەرەتای هەرزەکاریەوە ڕۆمانەکانی (مەکسیم گۆرکی) و (تۆڵستۆی) و (کازانزاکی) لەلایەک و دەریای بێ بنی شیعرەکانی (گۆران) و چیرۆکەکانی (حسەین عارف) پەلکێشی دنیا جوانەکانی ئەدەبیان کردم و بەهەڵپەو خولیایەکی شێتانە ڕۆمان و چیرۆک و شیعرم گرتە ئامێزو جارجار پەخشانی کورتم دەنووسی. چالاکی قوتابخانەکانی ئەو سەردەمە بە نێوەندی (سوعاد ساڵح زەریفی)ەوە کە مامۆستای کوردیم بوو لە قۆناغی ناوەندی، هەستیان بە بەهرە ئەدەبیەکانم کردو بوونە هاندەرم. لە دووهەمین قیستڤاڵی کوردی لەساڵی 1977 دا بە پەخشان خوێندنەوە بەشداریم کرد و لەگەڵ (یاسین قادر بەرزنجی) بووینە براوەی یەکەمی میهرەجان لە سەرئاستی عێراق.\nئەوکات زوڵم ونەهامەتیەکانی حیزبی بەعس دوای کارەساتی تێکشکانی شۆڕش لە تەوژمدا بوو، براکانم لە کاری سیاسی دژ بە ڕژێم چالاک بوون، برایەکم لە ئایاری 1976 دا گیراو دوو ساڵ حوکمدرا. چالاکیە سیاسیەکانی کۆمەڵەی ڕەنجدەران هاوتەریب لەگەڵ دڕندەیی حیزبی بەعس هەڵکشاوتر بوون، ماڵی ئێمەش بووە کورەی خەباتی سیاسی، (شەهید ئارام) بارگەو بنەی لە ماڵی ئێمەخست و دەیان کادری کۆمەڵە وەک پوورەهەنگ دەهاتن و دەچوون، ماڵەکە بووە بنکەیەکی حیزبی، منی هەرزەکاریش بێ ویستی خۆم بومە برغوی هەمان ماشێنی خەبات، شەوانە لەجێی وانەکانی قوتابخانە، ڕەشنووسی نووسینەکانی (کاک ئارامم) پاکنووس دەکرد. ڕۆژانە نامەم دەبرد، هەواڵم دەهێنا،\n(کاک ئارام) و زۆرێک لە هاوڕێیانی چوونە شاخ، براکەی تریشم گیرا و حوکمی پێنج ساڵی بەسەرا درا. ئێمە لەژێر زەبرە هەمەلایەن و خەمە زەوەندەکاندا دەهات و کوڕ دەبووین، هەرئەم سەختیانە منیان ڕاکێشایە ناو قوڵایی دەریای بێ بەزەیی سیاسەت و لە شانەکانی ڕێکخستندا بێ پەروا هەرچی بڵێیت کاری سەخت و ترسناک بێت دەمکرد. هەتا بتوانم تۆڵەی خۆم لە نامیهرەبانی چارەنووس دەکەمەوە. بۆ دەبێت گەنجێک کە هێشتا نازانێ ژیان چیە بکەوێتە بەر زەجری ژیان؟\nلە ڕۆژی 30 مانگی شەشی ساڵی 1980 دوا تاقیکردنەوەی بەکەلۆریم تەواوکردو بەدڵێکی پڕ لە هیواوە، چاوەڕوانی دەرچوون و گۆڕانکاری ژیانم دەکرد، دووی حەوت لە کارەساتێکی ڕەش وەک شەوی دەیجور تاڵ، وەک ژەهری مار ترسناک، وەک سامی ناو فیلمەکانی هێتشکۆک گیرام.\nدوو هاوڕێی پێشمەرگە بەکارێکی ڕکخستن لە شاخ هاتبوونەوە، ڕێکخستن ئاگاداری کردم بیانبینم. چووم بۆ لایان، چەند هاوڕێیەکی تریشیان لەلابوو، سەعات چارەکی بوێ بۆ چواری دوانیۆەڕۆ، قەدەر ژیانی منی خاپور کرد. (مولازم موحسین) و مەفرەزەکەی هاتنە سەرمان، ئێمەش چەکمان لابوو، خۆمان نەدا بەدەستەوەو بەرگریمان کرد. کە موحسین زانی ناتوانێ بێ تەقە بمانگرێت داوای هێزی کرد. ماوەی سەعات و چارەکێ دۆزەخ هاتە سەرزەوی و لە خانویەکی سەدوبیست مەتریدا سەدان کڵاشینکۆف تەقەیان لە سێ کڵاشینکۆفی ژەنگاوی و دوو دەمانچە دەکرد؛ لەو حەوشەیەدا کە پانتاییەکەی تەنها چەند مەترێک بوو دەیان لاشە لەناویدا کەوتبوو. ڕۆژێک بوو کە خوێنی دۆست و دوژمن بەهارئاسا جۆگەلەی دروست کردبوو؛ کچە هاوڕێکەم و من شاهێدی ڕۆژگارێک بوین کە تەنها کوژراوەکانی دوژمنەکەمان حەڤدە کەس بوون، ئێمەی سەرتاپا خوێناوی و دەموچاو سوتاو، ماندوو، کۆڕاڵی مەرگی پێنج هاوڕێ، تائیستاشی لەسەربێت، چیرۆک خوێنی مەرگەساتی ئازیزترین هاوڕێکانمانین. لاشەی ماندووی کچە هاوڕێکەم و من گوێزراینەوە بۆ ئەمنی سلەیمانی و تەواوی پێنج ڕۆژی یەکەمی زیندانیەکەمان ئاوو خوێنی هاوڕێکانمان پێکەوەنۆش کرد. شیشی ژەنگاوی زیندانەکانی سلەیمانی و هەیئەی کەرکوک شاهێدی ئەو شەش مانگەن کە ئێمە بەسەرمان برد، بە چ مەرگەساتێکی بەردەوام، بە چ خوێن بەربونێکی هەمیشەیی و بە چ جۆرە زامێک!\nئێمە کۆشکەکانی هەرزەکاریمان هەرەسی هێنابوو، زامی قوڵی ئەبەدی کەوتە جەستەی ماندوو و دڵی بریندارو ڕۆحی تێکشکاو مان و…\nوای لەو ژیانەی کە دوای ئازادی دەستی پێکردەوە، وای لەو خەمە قوڵانەی دوای ڕووبەڕووبوونەوەی ژیان وەک درەوش هەموو ڕۆژێ دەچەقێیە ڕۆحمان و هیشتاش بەردەوامە.\nئێمەو ئێوە ڕەنگە ڕۆژێ لە ڕۆژان لە حیکایەتەکانی شاخدا دووبارە بەریەکتر بکەوین، ئەو چوار ساڵەی شاخیش بۆخۆی داستانێکە و بابمێنێ بۆ ڕۆژگارێکی تر! هەر بمێنن، ئێوە بەخۆشی و بە بەسڵامەتی.\nPrevious وردبوونەوەیەک دەربارەی چەند پرسێک\nNext توندوتيژیى لەسەر بنەماى جۆریی (جێندەر)


ڕابەران 6 KSS - הבשורה על-פי מתי 6 HHH | Biblica América Latina\nڕابەران 6 KSS - הבשורה על-פי מתי 6 HHH\n1نەوەی ئیسرائیل لەبەرچاوی یەزدان خراپەکارییان کرد، یەزدانیش حەوت ساڵ ژێر دەستەی میدیانییەکانی کردن. 2 جا دەسەڵاتی مییدیانییەکان بەسەر ئیسرائیلدا زاڵ بوو، لەبەر میدیانییەکان نەوەی ئیسرائیل بۆ خۆیان پەناگایان لەناو کونە شاخ و ئەشکەوت و قەڵای چیاکان دروستکرد. 3 هەر جارێک ئیسرائیلییەکان تۆویان دەچاند میدیانییەکان بۆیان سەردەکەوتن و عەمالێقییەکان و کوڕانی ڕۆژهەڵات دەهاتنە سەریان. 4 لە دژیان چادریان هەڵدەدا و بەروبوومی زەوی و زاریان لەناو دەبرد تاکو دەگەیشتنە غەزە، هیچ شتێکی زیندوویان بۆ نەوەی ئیسرائیل نەدەهێشت[a]، نە لە مەڕ و نە لە مانگا و نە لە گوێدرێژ. 5 لەبەر ئەوەی کە سەردەکەوتن بە ئاژەڵی ماڵی و چادرەکانیانەوە دەهاتن و وەک کۆمەڵە کوللە لە زۆریدا، خۆیان و وشترەکانیان بێشومار بوون، دەچوونە ناو خاکەکەوە بۆ ئەوەی وێرانی بکەن. 6 ئیتر ئیسرائیلییەکان بەدەست میدیانییەکانەوە زۆر هەژار بوون و نەوەی ئیسرائیل هاواریان بۆ یەزدان کرد.\n7 کاتێک نەوەی ئیسرائیل هاواریان بۆ یەزدان کرد بەهۆی میدیانییەکانەوە، 8 یەزدان پێغەمبەرێکی بۆ نەوەی ئیسرائیل نارد، ئەوەی پێ گوتن: «یەزدانی پەروەردگاری ئیسرائیل ئەمە دەفەرموێت: من لە میسرەوە سەرم خستن و لە خاکی کۆیلایەتی دەرمهێنان و 9 لە دەستی میسرییەکان و لە دەستی هەموو ئەوانەی دەیانچەوساندنەوە دەربازم کردن، لەبەردەمتاندا دەرمکردن و خاکەکەیانم پێدان. 10 پێم فەرموون: ”من یەزدانی پەروەردگاری ئێوەم. خوداوەندەکانی ئەمورییەکان مەپەرستن، ئەوانەی ئێوە لە خاکیاندا نیشتەجێن،“ بەڵام گوێتان لێ نەگرتم.»\n11 ئینجا فریشتەی یەزدان هات و لەژێر دار بەڕووەکەی عۆفرا کە هی یۆئاشی ئەڤیعەزەری بوو دانیشت. گدعۆنی کوڕی یۆئاشیش لە گوشەرەکە گەنمی دەکوتا بۆ ئەوەی لە میدیانییەکانی بشارێتەوە. 12 جا فریشتەی یەزدان بۆ گدعۆن دەرکەوت و پێی فەرموو: «ئەی جەنگاوەری بەهێز، یەزدانت لەگەڵە.»\n13 گدعۆنیش پێی گوت: «گەورەم لێت دەپرسم، ئەگەر یەزدان لەگەڵماندایە، ئەی بۆچی ئەم هەموو کارەساتەمان بەسەرهات؟ کوا هەموو کارە سەرسوڕهێنەرەکانی کە باوکانمان پێیان ڕاگەیاندین و گوتیان: ”ئایا یەزدان نەبوو لە میسرەوە دەریهێناین؟“ ئێستاش یەزدان وازی لێ هێناوین و ژێردەستەی میدیانی کردووین.»\n14 ئینجا یەزدان ئاوڕی لێدایەوە و گوتی: «بەم توانایەتەوە بڕۆ و ئیسرائیل لە دەستی میدیان ڕزگار بکە. من تۆ دەنێرم.»\n15 گدعۆنیش لێی پرسی: «ئای گەورەم! ئیسرائیل بە چی ڕزگار بکەم؟ ئەوەتا خێڵەکەم بێهێزترین خێڵی مەنەشەیە و منیش لە ماڵی باوکم لە هەموویان بچووکترم.»\n16 یەزدانیش وەڵامی دایەوە: «من لەگەڵت دەبم و لە هەموو میدیانییەکان دەدەی وەک ئەوەی لە تەنها پیاوێک بدەی.»\n17 گدعۆنیش پێی گوت: «ئەگەر جێی ڕەزامەندی تۆم، نیشانەیەکم بدەرێ کە تۆ خۆتی قسەم لەگەڵ دەکەیت. 18 تکایە ئێرە بەجێمەهێڵە هەتا دێمەوە بۆ لات و پێشکەشکراوەکەم دەردەهێنم و لەبەردەمتدا دای دەنێم.»\n19 گدعۆنیش چووە ژوورەوە و کارەبزنێکی سەربڕی و ئامادەی کرد لەگەڵ ئێفەیەک ئارد[b] کە نانی فەتیرەی لێ دروستکرد. گۆشتەکەی لەناو سەبەتەیەک دانا و گۆشتاوەکەشی[c] کردە مەنجەڵێکەوە و بردیە دەرەوە بۆی بۆ ژێر دار بەڕووەکە و پێشکەشی کرد.\n20 فریشتەی خوداش پێی فەرموو: «گۆشت و نانە فەتیرەکە ببە و لەسەر ئەو تاتەبەردە دایانبنێ و گۆشتاوەکە بڕێژە.» گدعۆنیش بەم جۆرەی کرد. 21 ئینجا فریشتەکەی یەزدان سەری گۆچانەکەی کە بە دەستیەوە بوو درێژی کرد و لە گۆشت و نانە فەتیرەکەی دا و ئاگرێک لە بەردەکەوە بەرزبووەوە و گۆشت و نانە فەتیرەکەی خوارد. ئینجا فریشتەکەی یەزدان لەبەرچاوی نەما. 22 ئیتر گدعۆن زانی کە فریشتەی یەزدان بوو، بۆیە گوتی: «ئای ئەی یەزدانی باڵادەست! چونکە من فریشتەی یەزدانم ڕووبەڕوو بینی.»\n23 یەزدانیش پێی فەرموو: «ئاشتی بۆ تۆ، مەترسە، نامریت.»\n24 ئیتر گدعۆن لەوێ قوربانگایەکی بۆ یەزدان دروستکرد و ناوی لێنا «یەزدان ئاشتییە.» هەتا ئەمڕۆ لە عۆفرای ئەڤیعەزەرییەکانە.\n25 ئینجا لەو شەوەدا یەزدان پێی فەرموو: «دووەمین گای باوکت کە حەوت ساڵانە، بیبە بۆ قوربانگاکەی بەعل کە هی باوکتە، قوربانگاکە تێکبدە و ئەو ستوونە ئەشێرایەی[d] لەتەنیشتییەتی بیبڕەوە. 26 ئینجا قوربانگایەک بۆ یەزدانی پەروەردگارت لەسەر ئەو قەڵا بەرزە بە ڕێکوپێکی دروستبکە و دووەمین گا سەربخە و بیکە قوربانی سووتاندن لەسەر تەختە دارەکانی ئەو ستوونە ئەشێرایەی کە دەیبڕیتەوە.»\n27 گدعۆنیش دە پیاوی لە خزمەتکارەکانی برد و ئەوەی کرد کە یەزدان پێی گوت. لەبەر ئەوەی لە ماڵی باوکی و خەڵکی شارۆچکەکە دەترسا ئەو کارە بە ڕۆژ ئەنجام بدات، بۆیە بە شەو کردی.\n28 بۆ سبەینێ خەڵکی شارۆچکەکە هەستان و بینییان قوربانگاکەی بەعل ڕووخێنراوە و ستوونە ئەشێراکەی تەنیشتی بڕاوەتەوە، دووەمین گا کراوە بە قوربانی لەسەر قوربانگاکەی کە تازە دروستکرابوو.\n29 ئیتر بە یەکتریان دەگوت: «کێ ئەمەی کردووە؟»\n30 جا خەڵکی شارۆچکەکە بە یۆئاشیان گوت: «کوڕەکەت بهێنە دەرەوە، دەبێت بکوژرێت، چونکە قوربانگاکەی بەعلی ڕووخاندووە و ستوونە ئەشێراکەی تەنیشتی بڕیوەتەوە.»\n31 بەڵام یۆئاش بە هەموو ئەوانەی گوت کە لێی هەستابوون: «ئایا ئێوە داکۆکی لە بەعل دەکەن، یان ڕزگاری دەکەن؟ ئەوەی داکۆکی لە بەعل بکات لەم بەیانییەدا دەکوژرێت! ئەگەر بەڕاستی خودایە با خۆی داکۆکی لە خۆی بکات، چونکە قوربانگاکەی ڕووخێنراوە.» 32 ئیتر لەو ڕۆژەدا گدعۆنیان ناونا یەروبەعل و گوتیان: «با بەعل لە دژی شەڕ بکات،» چونکە قوربانگاکەی ڕووخاندووە.\n33 ئینجا هەموو میدیانییەکان و عەمالێقییەکان و کوڕانی ڕۆژهەڵات پێکەوە کۆبوونەوە و لە ڕووباری ئوردون پەڕینەوە و لە دۆڵی یەزرەعیل چادریان هەڵدا. 34 ڕۆحی یەزدان هاتە سەر گدعۆن و کەڕەنای لێدا و ئەڤیعەزەرییەکان شوێنی کەوتن. 35 ئینجا نێردراوی نارد بۆ هەموو مەنەشە و ئەوانیش بە دەنگییەوە هاتن، هەروەها نێردراوی نارد بۆ ئاشێر و زەبولون و نەفتالی، ئەوانیش سەرکەوتن بۆ ئەوەی پێیان بگەن.\n36 ئینجا گدعۆن بە خودای گوت: «ئەگەر بە دەستی من ئیسرائیل ڕزگار دەکەیت وەک فەرمووت، 37 ئەوەتا من کەوڵی مەڕ لەسەر جۆخینەکە[e] دادەنێم، جا ئەگەر تەنها کەوڵەکە شەونمی لەسەر بوو و زەوی هەمووی وشک بوو، ئەوا دەزانم کە تۆ بە دەستی من ئیسرائیل ڕزگار دەکەیت وەک گوتت.» 38 ئیتر ئاوا بوو. بەیانی گدعۆن زوو هەستا و کەوڵەکەی گوشی و پڕ تەشتێک شەونمی لە کەوڵەکە گوشی.\n39 ئینجا گدعۆن بە خودای گوت: «لێم تووڕە مەبە هەر ئەم جارە داوا دەکەم. تەنها ئەم جارە بە کەوڵەکە تاقی دەکەمەوە. با بەس کەوڵەکە وشک بێت و لەسەر هەموو زەوی شەونمی لێ بێت.» 40 خوداش لەو شەوەدا بەم جۆرەی کرد. بە تەنها کەوڵەکە وشک بوو و لەسەر هەموو زەوییەکە شەونم هەبوو.\n6:4 هیچ شتێکی زیندوو: بڕوانە دواوتار 28:31.\n6:19 نزیکەی شازدە کیلۆ.\n6:19 گۆشتاو: چەلاو.\n6:25 ستوونە ئەشێرا: هێمای خواژنە. بڕوانە یەکەم پاشایان 11:5.\n6:37 جۆخین یان سەرخەرمان ئەو زەوییە تەرخانکراوەیە کە لەلایەن وەرزێر و جوتیارەوە بەکارهێنراوە بۆ کوتانی دانەوێڵە لەسەری لەدوای کۆکردنەوەی لە کێڵگە.


تێکەڵی و بێسەروبەرییەکی زۆر لە وتارە کوردییەکاندا لەبارەی ئەم دادگایە و دادگای دادی نێودەوڵەتی – ICJ بەدیدەکرێت!. ئەم دادگایە نوێیە و زۆر لەو جودایە. سەربە رێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان نییە!، بەڵام بەشێوەیەکی ناوکۆیی هەندێک رێکار و رێسای کارەکانی ئەو رێکخراوە بەکاردێنێت. دادگاکە هەموو دەوڵەتانی جیهان تێیدا ئەندام نین. لەوانە وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل لەو دەوڵەتانەن کە دانی پێدانانێن. ئەم دادگایە ساڵی ٢٠٠٢ دامەزرا و لاهای کایەی کارکردنییەتی. دادگایەکی "پسپۆڕ"ە "یان دەیەوێت پسپۆڕ بێت" لە جینۆساید و تاوانی جەنگدا (1). هیچ کامێک لە داگیرکەرانی کوردستان لەم دادگایەدا ئەندام نیین. دادگاکە هێشتا لە دروستبوونیدایە و نەیتوانیوە تائێستا هیچ کەیسێک یەکاڵابکاتەوە. چەندین لێکۆڵینەوەی تاوانیی لە کەیسەکانی ئۆگەندە و دارفۆڕدا کردووە بەڵام هێشتا هەر "بەردەوام"ە.\nزۆرێک لە چالاکوانانی کەیسی ئەنفال و پاشتریش شنگال، پێیانوایە کە دادگای تاوانی نێودەوڵەتی دەتوانێت کارێک بۆ ئەم کەیسانە، بەتایبەتی شنگال بکات. ئەمە ریسکێکی زۆر گەورەیە، چونکە دادگاکە لە کارەکانیدا زۆر سستە و هێشتا شارەزاییەکی واهیی لە دادگاییی کەیسەکانی جینۆساید و تاوانی جەنگدا پەیدانەکردووە(2)!\nگرنگترین کەیسێک کە ئەم دادگایە بەهیوابووبێت تێیدا سەرکەوتوو بێت ئەوەی دارفۆڕ بوو، بەڵام تەنانەت نەشیتوانی تۆمەتباری سەرەکیی کەیسەکە "عومەر ئەلبەشیر"ی سۆدانیش دەستگیر بکات.\nکایە دادییە نێودەوڵەتییەکان گەلێکیان لەسەر ئەم دادگایە وتووە و نووسیوە، دادگاکە لە سەرەتادا کایەی کارکردنی تەنها لە چەند وڵاتێکی ئەفریقادا بوو و بەس، هەربۆیە دەکرێت پێی بگوترێت دادگای دادی ئەفریقی نەک نێودەوڵەتی.\nبە درێژایی ئەو ساڵانە دادگاکە نەیتوانی تەنانەت لەو کەیسە ئەفریقاییانەشدا سەرکەوتوو بێت، چ جای لە سنووری ئەفریقا بێتەدەرەوە و بۆ نموونە چارەسەری کێشەکانی سوریا، ئێڕاق و وڵاتانی تر بکات کە بەئاشکرا تاوانی جەنگ و جێنۆساید تێیاندا روودەدەن!\nئەم لۆکاڵیبوونەی ئەم دادگایە دەمێکە وڵاتە ئەفریقییەکانی تووڕەکردووە، هەربۆیە لە چەند مانگی رابردوودا وڵاتەکانی باشووری ئەفریقا، گامبیا و بوروندی لە دادگاکە کشانەوە. ئەمە گورزێکی کاریگەر بوو بۆ دادگاکە.\nتاکە زلهێز کە بەسەرزارەکی لە دادگاکەدا مابووەوە، روسیای فیدڕاڵ بوو. ئەویش رۆژی ١٦-١١-٢٠١٦ بەفەڕمی خۆیی لە دادگاکە کێشایەوە و قەیرانی دادگاکەی گەورەتر کرد و ترسی زۆری هەڵوەشاندنەوە یان سەرلەنوێ دامەزراندنەوەی هەیە. ئەگەرچی روسیا لە سەرەتادا وەک بەرەنگاربوونەوەیەکی ئەمریکییەکان واژۆی لەسەر دادگاکە کرد و بووە ئەندام تێیدا، بەڵام ئەم وڵاتە هیچ کاتێک گرنگیی بە دادگاکە نەداوە و وەک پێویست پشتگیریی نەکردووە. ئەگەری ئەوەش هەیە کە پشتگیریی روسیا بۆ رژێمی بەشار ئەلئەسەد لە سوریا یەکێک بێت لە هۆکاری دەستلەکارکێشانەوەی روسیا لە دادگاگە.\nسەرەتا زۆرێک پێیانوابوو کە دادگاکە زۆر بەهێز دەبێت و سەرکەوتنی گەورە لە چارەسەری کەیسەکانی جینۆسادیدا بەدەستدێنێت. بەڵام هەرزوو کێشەکان سەریانهەڵدا و بە تایبەتی کە کارکردن لە کەیسە نێودەوڵەتییەکان پێویستی بە داراییەکی زۆر باش دەبێت و ئەم دادگایەش ئەوەی وەک پێویست نەبوو. پاشانیش دادگاییکردن و گرتنی تۆمەتباران لەلایەن دادگاوە کارێکی ئاسان نەبوو، ئەگەر زلهێزانی وەک ئەمریکا و روسیا پاڵپشتیی دادگاکەیان نەکردایەوە وەک ئەوەی لە دادگاکانی نۆرمبێرگ، تۆکیۆ، یۆگۆسلاڤیای پێشوو، دادگای پۆلپۆت لە کەمبۆدیا و دادگای رواندا و ئەوانی تردا روویدا. بۆ نموونە گەر پشتگیرییەکانی ناتۆ، ئەمریکا و روسیا نەبونایە ئەوا دادگای یۆگۆسلاڤیای پێشوو هەرگیز دەستی بە تاوانبارانی وەک میلۆسۆڤیچ، کارادیچ، ملادیچ و هاجیچ و ئەوانی تر نەدەگەییشت!\nزۆرینەی دادگا نێودەوڵەتییەکان، جگە لەم دادگایە یان سەربە رێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان بوون، یان دادگای ناوکۆیی نێوان ئەم رێکخراوە و دەوڵەتێک یان زۆرتر بوون، وەک بۆ نموونە دادگای تایبەتیی لوبنان کە کار لەسەر دادگاییکردنی تۆمەتبارانی بکوژانی حەریری دەکات.\nهەموو ئەو دادگایانە ئەگەرچی نێودەوڵەتین، بەڵام تەنها سەیری کەیسێکی دیاریکراو دەکەن. دادگا کلاسیکییە نێودەوڵەتییەکەش (دادگای دادی نێودەوڵەتی - ICJ) تەنها سەیری ئەو کەیسانە دەکات کە لایەنە رکەبەرەکانی دەوڵەت یان کەسایەتیی نێودەوڵەتییان هەیە. هەربۆیە ئەم دادگایەش ناتوانێت وەک پێویست سەیری کەیسەکانی داعش و لایەنە نانێودەوڵەتییەکان بکات.\nبەلاوازتربوونی دادگای تاوانی نێودەوڵەتی، ویستی دامەزراندنی دادگایەکی نێودەوڵەتی دێتەکایەوە کە زۆرینەی ئەو دەوڵەتانەی واژۆی بڕوانامەی نەتەوەیەکگرتووەکانی کردووە، پاڵپشتی بن، بە تایبەتی هەردوو زلهێزانی ئەمریکا و روسیا یان باشتروایە تەواوی وڵاتانی جی-هەشت پاڵپشتی بن تاوەکو دادگاکە چ لەباری نێودەوڵەتییەوە و چ لەباری داراییەوە پاڵپشتی بکرێت و سەرکەوتن بەدەستبهێنێت.\n(Rome Statute of the International Criminal Court, Published by the International Criminal Court, ISBN No. 92-9227-227-6 (1\n(2) رۆڵی رووداوەکانی شنگال لە پێشخستنی دۆزی کورد – هاوڕێ باخەوان، ٢٠١٦\nسەمیر عەتەڵڵا:: 19 کاتژمێر پێش ئێستا


بە بۆنەی رۆژی جیهانیی قاوەوە ئەم سوودەی قاوە بزانە\n:: PM:03:21:01/10/2016 \nئەگەرچی توێژینەوەكانی زانستی سەردەم سەلماندوویانە زیادەڕۆیی لە خواردنەوەی قاوە دەبێتە هۆی دروستبوونی چەندان كێشە و گرفتی تەندروستی لە ئەندامە جۆراوجۆرەكانی جەستە.\nبەڵام پسپۆڕان لەو بڕوایەدان، خواردنەوەی یەك یان دوو فنجان قاوە لە رۆژێكدا، دەبێتە هۆی بەهێزكردنی یادەوەری و بیرنەچوونەوەی زانیارییەكان و رزگاربوون لە ژانەسەر، هاوكات ئەگەری تووشبوون بە نەخۆشیی شێرپەنجەی مۆخیش تا ئاستێك كەم دەكاتەوە.\nدووپاتكردنەوە لەم سوودانەی قاوە لەلایەن پسپۆڕانەوە، بە بۆنەی رۆژی جیهانیی قاوەوەیە كە بریتییە لە 29ی سێپتەمبەر، دانان و دیاریكردنی ئەو رۆژەش بە رۆژی جیهانیی قاوە، لەسەر دەستی كۆمەڵەیەكی ژاپۆنی دەستی پێ كرد لە ساڵی 1983، بەڵام دواتریش لە ساڵی 2005 لە ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمەریكا ئەو رۆژە بە رۆژی نیشتمانیی قاوە دانرا، بەڵام دواجار لە ساڵی 2009 رۆژەكە وەك رۆژی جیهانیی قاوە دانی پێدا نرا لە نیوئاورلینزی ئەمەریكا.\nبە گوێرەی زانیارییەكانی مێژوونووسان، سەرەتای بەكارهێنانی قاوە دەگەڕێتەوە بۆ كۆمەڵگەی یەمەنی، كە لە دانیشتنە كۆمەڵایەتییەكانیاندا بۆ یەكەم جار لە سەدەی 15 قاوەیان وەك خواردنەوەیەكی نەریتی پێشكەشی میوانەكانیان كردووە.\nوشە/ شاشەنیوز. و: ئەهمەد كەیفی


ژیان لەناو قەفەسێكی ئاسندائەو سێ رفێنراوەی لە ئۆپەراسیۆنەكەی كازمی-دا دۆزرانەوە\nژیان لەناو قەفەسێكی ئاسندا\nئەو سێ رفێنراوەی لە ئۆپەراسیۆنەكەی كازمی-دا دۆزرانەوە\nكەركوك/ 6ی حوزەیرانی 2020/ عەلى زیاب مەحمود، لەكاتی ئاشتبونەوەی بە منداڵەكانی دوای سێ مانگ و نیو لە رفاندنی فۆتۆ: كاروان ساڵحی\nئەو سێ رفێنراوەی لە دواین رۆژی ئۆپەراسیۆنی هێزە عیراقییەكاندا دۆزرانەوە، لەناو قەفەسێكی ئاسندا پێكەوە بەندكرابون و تەنانەت رێگەیان پێنەدرابوو لەگەڵ یەكتردا قسەبكەن، ئەو سێ كەسە بەچاو بەستراویی بۆ ناوچەیەكی چڕی دابڕاو گوازرابونەوە.\nئەو سێ كەسە ئەمساڵ و لە سێ كاتی جیاوازدا لە ماڵەكانیان و لە شەودا بەچاوبەستراوی رفێنرابون. تا 4ی حوزەیران لەدواین رۆژی ئۆپەراسیۆنی "پاڵەوانانی عیراق - سەركەوتنی سەروەری"، كە خودی مستەفا كازمی، سەرۆك وەزیرانی عیراق سەرپەرشتی دەكرد دۆزرانەوە.\nبارق هندر محەمەد (22ساڵ)، لەكاتژمێری 11ی شەوی 10ی ئایار لەلایەن چوار كەسەوە هێرشكرایە سەر ماڵەكەیان و رفێنرا، ئەوەش لەوكاتەی ئەو خەوتبوو لە ماڵەكەی خۆیاندا لە گوندی شبێچە عەبدولعەزیز، لە باشوری داقوق.\nبارق وتی "هاتنەسەرمان و وتیان لەگەڵمان وەرە، هەر كە چومە دەرەوە دەست و چاویان بەستم و نزیكەی یەك كاتژمێر بەپێ رۆیشتین، دواتر بە ماتۆڕسکیل سەركەوتین، ئەو ماتۆڕەی منیان سەرخست سێ كەس بوین، من لە ناوەڕاستی دوانیان دانرام".\nبە وتەی بارق، زیاتر لە دوو كاتژمێریش بە ماتۆڕ رۆیشتون، تا لەجێگەیەك كردویانەتە ناو سندوقێكی ئاسنەوە و قوفڵیان لێداوە.\nبارق هندر محەمەد (22ساڵ)، لەكاتژمێری 11ی شەوی 10ی ئایار لەلایەن چوار كەسەوە هێرشكرایە سەر ماڵەكەیان و رفێنرا، فۆتۆ: كاروان ساڵحی\n"لەناو ئاسنەكە دەرەوە دیار نەبوو، دوو كەسی تری تیابوو، رێگەیان نەدەدا بەهیچ شێوەیەك قسە لەگەڵ یەكتردا بكەین، پارشێو پارچە نانێكیان پێدام، بەڵام زۆریش ئەكشەنجەیان دام". بارق وایوت.\nچەكدارەكان كە بارق نازانیت بە چی ناویان بهێنێت، دەڵێت زانیارییان لەسەر ژیانی من هەبوو، "تەنانەت وتیان خۆت ناونوسكردووە بۆ ئەوەی ببیتە چەكداری حەشدی شەعبی".\nئەحمەد عەجمی ئەسعەد (20ساڵ)، یەكێكی تر بوو لە رفێنراوانی نێو ئەو قەفەسە، ئەو لە نۆی ئایاردا رفێنرا، لەوكاتەی خەریكی كاری كشتوكاڵی بوو لە گوندی بستح سەر بە ناحیەی رەشاد.\nئەو كە كوڕی شێخێكی عوبەیدە و باوكی ئەندامی ئەنجومەنی ناحیەی رەشاد بووە - بەر لە هەڵوەشانەوەی ئەو ئەنجومەنە لە كۆتایی ساڵی رابردوو-، بە (كەركوك ناو)ی وت "چەند چەکدارێک هاتنە سەرم و و پێیان وتم چەند پرسیارێکمان هەیە، دەستبەجێ لە دەرەوە چاو و دەستیان بەستم و مەودایەكی زۆر بەپێ رۆیشتین تا ئەو شوێنەی ئەو قەفەسە ئاسنەی لێبوو".\nچەند چەکدارێک هاتنە سەرم و و پێیان وتم چەند پرسیارێکمان هەیە، دەستبەجێ لە دەرەوە چاو و دەستیان بەستم\n"ئەشکەنجەی منیان نەدا، هەر چاوەڕێ بوین، یان بمانكوژن، یان ئازادمان بكەن".\nئەحمەد عەجمیش بەهەمان شێوە دەڵێت رێگەیان پێنەداون لەگەڵ دوو كەسەكەی تر قسە بكەن.\nئەو سێ كەسەی لەلایەن چەكدارانی حەشدی شەعبییەوە لە چوارچێوەی ئۆپەراسیۆنەكەی كازمیدا رزگاركران، 6ی حوزەیران لە كۆنگرەیەكی رۆژنامەوانیدا رادەستی كەسوكاریان كرانەوە.\nئەحمەد عەجمی ئەسعەد (20ساڵ)، یەكێكی تر بوو لە رفێنراوانی نێو ئەو قەفەسە. لە نۆی ئایاردا رفێنرا، لە گوندی بستح سەر بە ناحیەی رەشاد فۆتۆ: كاروان ساڵحی\nعەلى زیاب مەحمود، كەسی سێیەمی نێو ئەو قەفەسە بووە. ئەو دانیشتوی گوندی زلە سبع-ە لە قەزای داقوق و جوتیارە، لە 20ی شوباتی ئەمساڵ لەلایەن ژمارەیەك چەكدارەوە رفێنرا.\nئەو وتی "ئەوەندەی من ئاگاداربم، چەكدارەكان قسەیان لەگەڵ كەسوكارم كردووە، وتیان لەبەرامبەر پارە ئازادت دەكەین، بەڵام نازانم داوای چەندیان كردووە و چی رویداوە، چونكە هێشتا حەشدی شەعبی ئێمەیان رادەستی كەسوكارمان نەكردوەتەوە".\nئەو لێدوانانەی ئەو سێ كەسە بۆ (كەركوك ناو) لەوكاتەدابوو كە هێشتا نەگەڕابونەوە لای كەسوكاریان.\nئەو سێ كەسە لە ناوچەی وادی چای دۆزرانەوە، كە ناوچەیەكی دابڕاوە لە نێوان هەردوو پارێزگای كەركوك و سەڵاحەدین.\nناوچەكە كە بە دۆڵی مردن-یش ناودەبرێت، تاڕادەیەك سەختە و پڕە لە دار و درەخت.\nرەبو نەجم، ئامر لیواى 22ی حەشدى شەعبی، كە لەو ئۆپەراسیۆنەدا بەشداربوو، بە (كەركوك ناو)ی وت "ئەو ناوچەیەی ئەو سێ كەسەی لێ بوو، شوێنێكی مەترسیدارە، ناوچەیەكی چڕە، هەر لەوێ تونێلێكی داعش هەبون، لەگەڵ حەوت مۆڵگە و پێنج ئامێری مۆبایل و دوو پشتێنی بۆمبڕێژكراو".\nهەر لەو ناوچەیە جلوبەرگی حەشدی شەعبی هەبون، بەپێی وتەی رەبو نەجم، "ئەو جلانە بۆ ئەنجامدانی كاری تێكدەرانە بەناوی حەشدی شەعبییەوە بەكارهێنراون".


بەشداری بەرپرسی کومیتە پارتی سەربەستیی کوردستان لە وڵاتی دانیمارک لە ڕێوڕەسمی ڕێزلێنان لە شەهیدانی شاری سنەی قارەمان\nبەشداری بەرپرسی کومیتە پارتی سەربەستیی کوردستان لە وڵاتی دانیمارک لە ڕێوڕەسمی ڕێزلێنان لە شەهیدانی شاری سنەی قارەمان بەشداری بەرپرسی کومیتە پارتی سەربەستیی کوردستان لە وڵاتی دانیمارک لە ڕێوڕەسمی ڕێزلێنان لە شەهیدانی شاری سنەی قارەمان.\nبەڕێز سالار میرابی بەرپرسی کومیتەی پارتی سەربەستی کوردستان لە وڵاتی دانیمارک ، لە سەر ئاگادار کردنەوەی کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەت کێشانی کوردستانی ئێران لەو وڵاتە، بەشداری لە ڕێوڕەسمی ماتەمینی شەهیدانی شاری سنە کرد.\nلەم ڕێوڕەسمەدا کە لە شاری کۆپێنهاگی پایتەختی وڵاتی دانمارک بەڕێوەچوو چەندین لایەن سیاسی دیکەی ڕۆژهەڵاتی کوردستان ئامادەی ڕێوڕەسمەکە بوون .\nهەر لەم ڕێوڕەسمەدا سالار میرابی پەیامی هاوخەمی پ س ک پێشکەشی ئامادە بووان و کومیتە کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەت کێشانی کوردستانی ئێران کرد.\nلە پەراوێزی ڕێوڕەسمەکەشدا بەرپرسی کومیتەی پ س ک لە گەڵ بەرپرسی چەندین حیزب و لایەنی دیکە گفتوگۆیان هەبوو لەسەر پەیوەندی زیاتر و کاری هاوبەشی زۆر لە بواری سیاسی و دپڵۆماسی .\nدەقی پەیامی سەرەخۆشی کۆمیتەی دانیمارکی پارتی سەربەستیی کوردستان بە شێوەی خوارەوە.\nبەڕێز کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران. کۆمیتەی دانمارک.\nزۆر بە داخەوەین بۆ شەهید بوونی پۆلێک لە پێشمەرگە قارەمانەکانتان، و هەروەها بە دیلگیرانی پێشمەرگەیەکی بریندارتان.\nبە ناوی کۆمیتەی دانیمارکی پارتی سەربەستیی کوردستان سەرەخۆشی و هاودەردیتان ئاراستە دەکەین.\nلە ڕوانگەی پارتەکەمانەوە وەک پارتێکی نەتەوەیی و سەربەخۆیخوازی ڕۆژهەڵاتی کوردستان، لە دەستدانی پێشمەرگەی هەر حیزب و لایەنێکی سیاسی یا هەر تاکێکی مەدەنی کە لە پێناو بە دەستهێنانی مافەکانیان گیان لە دەستبدەن، بە کۆسپ و زیانێکی گەورە بەرامبەر خەبات و جووڵانەوەی ڕزگاریخوازیی گەلەکەمان دەزانین.\nلێرەدا وێرای هاوخەمی زۆرمان بۆ شەهیدانی کارەساتی شاری سنەی قارەمان، ئامادەیی بۆ هەرجۆرە پشتیوانیەکی سیاسی و دیپلوماتی لە پێناو پاراستنی گیانی پێشمەرگەی بە دیلگیراوتان کاک ڕامین حوسین پەنا دەردەبرین.\nوەک پارتی سەربەستیی کوردستان هەمیشە لەو برواداین کە تەنیا یەکێتی و تەبایی بە کردەوەمان، دەتوانێت پلانە گڵاوەکانی کۆماری ئیسلامی ئێران پووچەڵکاتەوە.\nهەر ژیت تەبایی لە نێۆ ڕیزەکانی گەلی کورد.\nکۆمیتەی دانیمارکی پارتی سەربەستیی کوردستان\n١٠ی پووشپەڕی ٢٧١٧ی کوردی، بەرامبەر بە ١ / ٧ / ٢٠١٧ زاینی.\nڕێکه‌و 2017-07-03 10:37:46


18:26 - 27 بانەمەڕ 2712\nکوردستان میدیا: هاوسەری شەهیدێکی رێگای رزگاریی کوردستان لە ناوچەی کامیاران لەتەمەنی ٦٠ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد.\nبەپێی هەواڵی گەیشتوو بە ماڵپەڕی کوردستان میدیا، رۆژی یەکشەممە رێکه‌وتی ٢٤ی بانەمەڕی ١٣٩١ی هه‌تاوی، دایه زەینەب نوسرەتی، خێزانی شەهیدی رێگای رزگاری محەممەد کەریم نوسرەتی لە ئاوایی نه‌سرەت ئاوای سەربە شاری کامیاران، لە تەمەنی ٦٠ ساڵیدا ماڵئاوایی لە ژیان کرد.\nدایه زەینەب پاش شه‌هید بوونی مێرده‌که‌ی چه‌ندین جار به هۆی هه‌ڵوێستی نیشتمانپه‌روه‌رانه، به ده‌ست هێزه‌کانی رێژیمی ئیسلامیی ئێران ده‌ستبه‌سه‌ر کرا و هەتا دوایین ساتەکانی ژیانی له سه‌ر رێبازی مێردی شه‌هیدی پێداگری ده‌کردەوە.\nجێگای ئاماژه‌یه شەهید محەممەد کەریم نوسرەتی له رێکه‌وتی ١٢/٠٢/١٣٦٠ی هەتاوی، له گه‌زگه‌زاره له شه‌رێکی نا به‌رانبه‌ر، له‌گه‌ڵ هێزه‌کانی رێژیمدا شەهید بوو و هه‌ر له‌و شۆێنه به خاکی نیشتمان سپێردرا.\nحیزبی دێمۆکراتی کوردستان، سه‌ره‌خۆشیی گه‌رمی خۆی ئاراسته‌ی بنه‌ماڵه و که‌س و کاری دایه زه‌ینه‌ب ده‌کات و خۆی به شه‌ریک و به‌شداری خه‌میان ده‌زانێت.


23/7/2020 03:02 PM\nئەحمەد شاملۆ شاعیر، نووسەر، رۆژنامەوان و رۆشنبیری هەڵکەوتووی ئێرانی 20 ساڵ لەمەوبەر و لە رۆژێکی وەک ئەمڕۆدا بە هۆی نەخۆشییەوە ماڵاوایی لە ژیان کرد. شاملۆ لەدایکبووی ساڵی 1921ـی تارانە و زۆربەی ژیانی لەم شارەدا بردۆتە سەر. ئەم شاعیرە بەهەڵوێستە یەکێک لە کۆڵەکەکانی شیعری نوێی فارسییە و زۆر شاعیری دیکە لە ژێر کاریگەریی زمان و روانگەی ئەودان. شاملۆ سەرەتا لەسەر شێوازی شاعیری گەورەی فارس، نیما یووشیج، شیعری نووسیوە و پاشان زمان و دەربڕینی تایبەت بە خۆی رەچاو دەکا.\nشاملۆ جگە لە هۆنینەوەی شیعر، کاری وەرگێڕانیشی کردووە و لەم بوارەدا چەندین بەرهەمی ناوازەی لە شاعیران و نووسەرانی گەورەی جیهان وەرگێڕاوەتە سەر زمانی فارسی. شاملۆ هەروەها لە کتێبێکدا بە ناوی "کتێبی کۆڵان" هەوڵی داوە ئەو ئیدیۆم و دەستەواژانەی کە خەڵکی ئاسایی پێی دەدوێن کۆ بکاتەوە و لەڕاستیدا ئینسایکڵۆپێدیای فەرهەنگی خەڵکییە.\nشاملۆ لە ئێراندا بە "شاعیری ئازادی" ناودێر کراوە و هەر بۆیە هەر شاعیر و نووسەرێک بیری ئازادی لە زەیندا بووبێت، شاملۆ هەوڵی داوە پەیوەندی لەگەڵ بگرێت. شێرکۆ بێکەسی مەزن یەک لەو شاعیرە کوردانەیە کە شاملۆ لە نزیکەوە دیداری لەگەڵ کردووە و چەندین شیعریشی لێ کردووە بە فارسی.\nلە ناو نووسەرانی کوردیشدا چەندین کەس هەوڵیان داوە شیعرە ناوازەکانی شاملۆ بکەن بە کوردی؛ لەم نێوەندەدا وەرگێڕانەکانی مامۆستا ناسر حیسامی لە هەمووان زیاتر سەرنجی خوێنەرانی کوردی راکێشاوە؛ "خەمی نان" یەکێک لەو شیعرە وەرگێڕدراونەی شاملۆیە کە مامۆستا ناسر رەزازی بەو پەڕی لێهاتووییەوە کردوویەتی بە گۆرانی و هەردەم لە گوێی هۆگرانی مۆسیقای کوردیدا دەزرینگیتەوە.\nشاملۆ 23ـی 7ـی ساڵی 2000 کۆچی دوایی دەکات و لە گۆڕستانی ئیمامزادە تاهیری شاری کەرەج ئەسپاردەی خاک دەکرێت.\nلە دەستە گەرمەکانی تۆ\nکە مناڵی ئاوەڵدوانەی ناو باوەشمن\nچیها قسەم پێیە بیکەم\nئەگەر خەمی نان لێم گەڕێ...


Diplomatic Magazine | سەرقاڵكردنی هێزە چەكدارەكان\nهێزی چەكدار بۆ ئێمەی كوردو وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، هەمیشە بابەتێكی ئامادەن لەشانۆی سیاسی. چەند مایەی ئاسایشن، هێندەش مایەیی ترسن بۆ هەڵگەڕانەوەو بەكارهێنانیان بۆ بەرژەوەندی حزبی و كەسی.\nگەر لەخودی كورد و باشوری كوردستانەوە بڕوانییە چەكدارو هێزە چەكدارەكان، قسەی یەكلاكەرەوە ئەو حزبانە دەیكەن كە هێزی چەكداریان هەیە. ئەم هێزە چەكدارانانە نابێت هەروا دابنیشن، چون دەبێت هەمیشە ململانێكی توند هەبێت بۆ ئەوەی لەبەر یەك هەڵنەوەشێنەوە.\nپاش ڕاپەڕینی خەڵكی كوردستان، وا دەردەكەوت ئەو هێزە چەكدارانە كارەكانیان تەواوبوون، بەڵام هێنانە پێشی مەسەلەی ئابوری، جارێكی تر هێزە چەكدارەكان دەكەونە جەنگێكی خوێناوییەوە و تائێستاش بەجەنگی گەرم و ساردەكەیەوە هەر بەردوامە.\nلەسەر ئاستی عێراق دەیان هێزی چەكدار هەن، ڕەنگە هەندێكیان سەربەهێزە ناوخۆیییەكان بن. بەڵام بەجۆرێك لەجۆرەكان پەیوەستن بەوڵاتانی دەوروبەر یان هەر وڵاتێكی دەرەوەی عێراق. دیارترینیان لەئێستادا ملیشیاكانی حەشدی شەعبین. لەپاش شەڕی داعش، گومانەكان بۆ ئەوە دەچوون لەبەر یەك هەڵوشێتەوە یان بكەونە وێزەی یەكتر لەسەر دابەش كردنی دەستكەوتەكان. كەچی هەر پاش شەڕی داعش، ئاڕاستەی چەكەكانیان ڕوو لەهەرێمی كوردستان كردو بەئێستاشەوە لەهەوڵی ئەوەدا لەهەموو ملمڵانێكانی ناو بەغداد بەكار بهێنرێن بۆ ئەوەی یەكڕیزیەكەی بهێڵنەوە و نەكەونە وێزەی یەكتر تا هەڵبژاردنەكان. هەروەها لەبەرامبەر سەرۆك وەزیرانی ئێستای عێراق توندییەكانیان پێ زەق بكەنەوە، هیچ نەبێت تەمەنی مانەوەی درێژ بكەنەوە.\nلەسەر ئاستی ناوچەیی، توركیا یەكێكە لەو وڵاتانەی بووە بەلانكەی ملیشیا چەكداركان، بەتایبەت پاش دروست بوونی ئالۆزییەكانی سوریا. سەرەتا لەهاوكارییەوە دەستی پێكرد بەمەبەستی ڕۆڵگێڕانی زیاتر.\nبەڵام بەوەشەوە نەوستا، بەڵكو توركیایی كرد بەلانكەی مەشق پێكردنیان. لەپاش خاوبوونەوەی ململانییەكان لەسوریا و جۆرێك لەجۆرەكان هەریەك لەسنورێك خاوەن هێزبوون. توركیا دەبوایە بەدوای سەرقاڵكردنیان بگەڕابایە بۆ ئەوەی بەبەردەوامی لەناو جەنگدابن. هەر بۆیە بەشداری پێكردن لەلیبیا و پاشان گواستنەوەی بەشێكیان بۆ شەڕی ئەرمینیا و ئازەربایجان. چون ترسەكە لەوەوە سەرچاوە دەگرێت، گەر پاش جەنگ دەستبەرداریان بن. بەئەگەرێكی زۆرەوە ببنە دژی توركیا و ڕووبكەنە وڵاتێكی تر.\nئێران وەك وڵاتێك هەرێمی بەهێز لەناوچەكە، لەپاش شۆڕشی گەلانی ئێران و گۆڕینی سیستمە سیاسییەكەی و هەڵَگری پەیامی ئاینی و ئازادكردنی گەلانی مسوڵمان بەتایبەت مەزهەبی شیعی، هەر لەسەرتاوە لەهەوڵی ئەوەدا بوو، پەیامەكانی شۆڕشی ئێران بگوازێتەوە بۆ وڵاتانی دراوسێ و ناوچەكە. بەهۆی باگراوندە ئاینی و مەزهەبییەكەیەوە. سەرنجی زۆرێك شیعەكانی بۆ خۆی ڕاكێشا، لەپاش ڕێكخستن و ڕاهێنانیان لەچوارچێوەی گروپی چەكداریدا و ڕەوانەكردنەوەی بۆ وڵاتانی خۆیان. هەموو ئەمانەش لەپێناو دانانی كاریگەری لەسەر وڵاتانی ناوچەكە و ڕۆڵگێرانێكی زیاتر لەو وڵاتانە.\nلەكۆتایدا ئەوەی هێزی چەكداری لەبەردەست بێت و خاوەن هێزی چەكداری و ئابورییەكی باش بێت، ئەوە دەتوانێت قسەی یەكلاكەرەوە بكات.\nهەموو وڵاتان لەدەرەوەی سنوری خۆیان هەوڵدەدەن هاوكاری ئەو هێزانە بكەن كە نزیكن لێیانەوە. لەئاستی ناوخۆش هەموو هێزە سیاسییەكان لەهەوڵدان گەر بۆیان بچێتە سەر هێزی چەكداریان هەبێت بەمەبەستی مانەوە و دانانی كاریگەری لەسەر ئەوانی تر. ناوچەكە بازاڕی ساخ كردنەوەی چەكە و چەك و ئابوری قسەی یەكلاكەرەوە دەكات.\nگوێ لە زەرد و سەوزی پلاسخارت بگرن: هەم دەرد و هەم دەرمان\nهۆکارەکانی زۆربوونی خۆڵبارین چییە؟


هه‌ندێك بیركردنه‌وه‌و نه‌ریتی هه‌ڵه سه‌باره‌ت به چاو\n13/1/2021 07:36 PM\nد.ماكۆك محه‌مه‌د پزیشكی نه‌خۆشی و نه‌شته‌رگه‌ری چاو بابه‌تێكی له تۆڕی كۆمه‌ڵایه‌تی فه‌یسبوك بڵاوكردووه‌ته‌وه سه‌باره‌ت به‌و نه‌ریته هه‌ڵانه‌ی له‌ناو زۆرێك له تاكه‌كانی كۆمه‌ڵگا جێگه‌ی باوه‌ڕه‌و له‌وبارانه‌وه ڕوونكردنه‌وه‌ی داوه.\nله بابه‌ته‌كه‌یدا د.ماكۆك ڕایگه‌یاندووه: هه‌ندێك بۆچوونی هه‌ڵه وه‌كو زانیاری ده‌م به ده‌م له‌نێو خه‌ڵكی ده‌گوێزرێنه‌وه‌و به‌شێك له خه‌ڵكی وه‌كو ڕاستی لێیان تێگه‌یشتوون، ئه‌مانه هه‌ندێكیانن له‌گه‌ڵ راستكردنه‌وه‌كانیان:\n*راكێشانی ده‌ستی منداڵ ده‌بێته هۆی خێلبوونی چاوی\nهیچ بنه‌مایه‌كی زانستی نیه بۆ ئه‌م بیركردنه‌وه‌یه، خێلی و تیلی چاو هۆكاری تایبه‌تی هه‌یه نه‌ك په‌ل ڕاكێشان.\n*به گۆره‌وییه‌وه خه‌وتن چاو كز ده‌كات\nهیچ په‌یوه‌ندییه‌ك له‌نێوان چاو و گۆره‌ویدا نیه. پێیه‌كان به گۆره‌وی داپۆشرێن یان به به‌تانی هیچ جیاوازیان نیه‌و كێشه‌یان بۆ چاو نیه.\n*چاو ته‌كاندن بۆ پاككردنه‌وه‌ی چاو له به‌رد\nئه‌گه‌ر به‌رد یان هه‌ر ته‌نێكی نامۆ له چاودا بێت، چه‌ندین ڕێگا هه‌یه بۆ ده‌رهێنانی، له‌وانه:\n1-هه‌ڵگێڕانه‌وه‌ی پێڵووی چاو و ده‌رهێنانی كلس و به‌ردو ته‌نه نامۆكه به ده‌رزی یان كه‌ره‌سته‌ی تایبه‌ت.\n2-شۆردن و پاككردنه‌وه‌ی چاوه‌كان\n3-زۆرجار چاوتروكان و جوڵه‌ی به‌رده‌وامی چاوه‌كان ته‌نه نامۆكان ڕاده‌ماڵن.\n*چاندنی گلێنه‌ی چاو، گۆڕینی هه‌موو چاوه‌كه‌یه\nتائێستا نه‌توانراوه هه‌موو تۆپه‌ی چاو بگۆڕدرێت، ئه‌وه‌ی پێیده‌وترێت نه‌شته‌رگه‌ری گۆڕینی گلێنه‌ی چاو، ته‌نها گۆڕینی به‌شه شوشه‌ییه ڕوونه‌كه‌ی سه‌ر ڕه‌شێنه‌یه، ئه‌ویش بۆ نه‌خۆشێك ئه‌نجامده‌درێت كه ده‌مارو تۆڕه‌ی چاوی باشبن.\n*كل كردنه چاوی منداڵ، چاوی جوانتر ده‌كات\nگلێنه‌و بیلبیله‌و ڕه‌شێنه‌ی چاو پێش له‌دایكبوون بڕیاردراوه له‌سه‌ری چه‌ندو چۆن گه‌وره ده‌بن، ئه‌و پڕۆسه‌یه به كل و ده‌رمان ناگۆڕێت.\n*گێزه‌رو ماسی چاوكزی باش ده‌كه‌ن\nگێزه‌رو ماسی چه‌ندین مادده‌ی به‌سوودیان تێدایه بۆ به‌هێزبوونی خانه‌كانی تۆڕه‌ی چاو و پاراستنیان له هه‌ندێك نه‌خۆشی، به‌ڵام كه‌سێك چاوی كزبووبێت به خواردنی گێزه‌رو ماسی باش نابێت.\n*به‌كارهێنانی چاویلكه، بینین باشتر ده‌كات\nله‌ڕاستیدا به‌كارهێنانی چاویلكه، نه بینین باشتر ده‌كات و نه چاوكزیش ڕاده‌گرێت، به‌ڵكو پێنج سوودی تری هه‌یه:\n1-ڕێگری ده‌كات له ته‌مه‌ڵبوونی چاو له منداڵدا.\n2-هه‌ندێك جۆری خێلی باشتر ده‌كات له منداڵدا.\n3-بینایی چاوه‌كان ڕوونتر ده‌كاته‌وه له‌كاتی به‌كارهێنانیدا.\n4-سه‌رئێشه‌و گرژی ده‌ماره‌كانی ڕووخسار كه‌متر ده‌كاته‌وه.\n5-توڕه‌بوون و زووهه‌ڵچون كه‌مده‌كاته‌وه.\n*ته‌ماشاكردنی مۆبایل چاو كزده‌كات\nهیچ میكانیزم و بنه‌مایه‌كی زانستی نیه بۆ سه‌لماندنی ئه‌وه‌ی مۆبایل چاو كز بكات.\nزۆر ته‌ماشاكردنی مۆبایل كاریگه‌ری خراپی هه‌یه له‌سه‌ر هه‌ستیاری و وشكبوونه‌وه‌ی چاو و تێكچوونی جه‌سته‌و ده‌روون.\n*چاو له‌سه‌ر چاویلكه ڕابێت، دواتر لایبه‌یت كزتر ده‌بێت\nهه‌ركاتێك چاویلكه‌ت لابرد بینایی چاوت ده‌گه‌ڕێته‌وه باری پێش به‌كارهێنانی چاویلكه‌كه.\nبه‌رده‌وام به‌كارهێنانی چاویلكه نابێته هۆی زیاتر كزبوونی چاو.\n*به‌كارهێنانی چاویلكه‌ی هه‌ڵه، چاو كزتر ده‌كات\nئه‌گه‌ر نمره‌ی چاویلكه‌كه‌ت به هه‌ڵه‌ش دروستكرابێت، یاخود چاویلكه‌ی كه‌سێكی تر به‌كاربهێنیت كه نمره‌كه‌ی بۆ چاوی تۆ نه‌بێت، هیچ كاریگه‌ری خراپی له‌سه‌ر بیناییت نابێت، ته‌نها ئه‌گه‌ری هه‌یه توشی بێزاری و سه‌رئێشه‌یه‌كی كاتی ببیت.\n*وه‌رزش و یۆگا بینایی چاو به‌هێز ده‌كه‌ن\nئه‌گه‌ر چاوه‌كانت كز بووبێتن، هیچ جۆره وه‌رزش و ڕاهێنانێك نیه شه‌حنیان بكاته‌وه‌و پێویستت به چاویلكه نه‌بێت.\n*مناڵه‌كه‌م هێنده له نزیكه‌وه ته‌ماشای ته‌له‌فزیۆنی كرد هه‌تا چاوی كزبوو\nله‌ڕاستیدا مناڵه‌كه‌ت هه‌ر له زگماكه‌وه چاوی كزبووه‌و شته‌كانی له دووره‌وه به‌ڕوونی نه‌بینیوه، بۆیه ناچاربووه زۆر له تیڤی نزیكببێته‌وه بۆ ئه‌وه‌ی به باشی بیبینێت.\nواته هۆكاری ئه‌وه‌ی مناڵێك زۆر له‌نزیكه‌وه سه‌یری تیڤی ده‌كات، له‌وانه‌یه ئه‌وه بێت چاوكزی زگماكی هه‌بێت، نه‌ك له‌نزیكه‌وه سه‌یركردنه‌كه بووبێته هۆی چاوكزییه‌كه‌ی.\nخاك - ئا/ لانه كاشان\nورگت بچوك بكه‌ره‌وه\nسوودەکانی خواردنی گۆشتی قەل\nگه‌ر ویستت مۆبایله‌كه‌ت شه‌حن بكه‌یت ئه‌م هه‌ڵانه مه‌كه\nسوودەکانی خواردنی توور\nسێ هەفتە بە خواردنی قارچکی کێوی و ئاوی بەنداو ژیاوە!\n1/25/2021 2:22:00 PM\nژیانی هاوبەشیی کیم و کانیە دەگاتە کۆتایی\n1/5/2021 1:56:00 PM\nبڵاوبوونەوەی وێنەی تاکەکسیی خۆشەویستەکەی پاشای تایلەندا\n12/22/2020 2:48:00 PM\nئەم گۆڕانکاریانە لە لایف ستایلدا لە بەرژەوەندیی ژینگەدان\n12/19/2020 6:15:00 PM


ئه‌نفالستان – کۆمەڵکوژی توتسیەکان و کورد …………….. تاهیر رەحیم\nنیسان 07, 2018 Omer تاوانی جه‌نگ, وتار لێدوان نووسین ناچالاککراوە لە کۆمەڵکوژی توتسیەکان و کورد …………….. تاهیر رەحیم\nکۆمەڵکوژی توتسیەکان و کورد\nرۆژی 7 ی ئەپریل ساڵی1994. 800 هەزار لە توتسیەکان لەلایەن توندرەوەکانی هۆتۆ لە وڵاتی رەوەندا کوژران. توتسیەکان لەسەدا 15ی رەوەندا پێکدەهێنن زۆر بەیان کریستن و بەشیکی کەمیان موسلمان.\nلە رەوەندا بۆ ماوەی یەک هەفتە ماتەمینی دەگێرێ. نەک چەند سەعاتێک بۆ هەڵبجەو ئەنفال وەک لەکوردستان دەکرێ. سەرۆکی رەوەندا بۆ ماوەی 100 رۆژ مۆم بە داگیرساوەیی دادەنێت، وەک یادێک بۆ ئەوکۆمەڵکوژییە کە 100 رۆژی خایاند .\nمیدیاکانی ئەوروپا لەوانە میدیای ئەڵمانیا، رۆژنامە و تەلەفزێۆن و رادیۆ لە رۆژێک پێش دەستپێکردنی یادەکە قسەی لەسەر دەکەن…\nبەڵام بۆ ئەڵمانیا وڵاتانی تر لە یادی هەڵبجە شتێک ناڵێن؟ ئایا لەبەرئەوەی خۆی ژەهری کیمیاوی فرۆشتووە بە رژێمی بەعس ؟ ئەی بۆ بۆ باسی ئەنفال ناکەن؟ کی بەرپرسە لەوەی کە نەتوانراوە کۆمڵکوژیەکانی کورد لە دەزگا راگایاندنەکانی ئەوروپا بجوڵێنرێت. دەسەلات یان رەوەندی کورد؟\nئەندامەکانی پارتی ویەکێتی لە ئەورپاو ئەمریکاو.. وێرای ئەوەی زۆربەیان موچەی نایاسایی وەردەگرن، بەلام لەپرسە نەتەوەییەکان زۆر بێخەمن و بەشدارنابن تەنها لەیادی دامەزراندنی حزب نەبێت ئەوەیش لەبەرئەوەی موچەکەیان نەبڕێت. ئەندامانی حزبە ئیسلامیەکان بەهیچ شیوەیەک لە بۆنە نەتەوەیەکان و یادی ئەنفال هەڵبجە بەشدارنەبوونە ، تەنها بۆ پشتگیری لە فەلەستین و شیشان یان بۆ موسڵـانەکانی بۆرما….ئامادە دەبن.\nدەسەڵاتی پارتی ویەکێتی بەدەیەها ملیار دۆلاریان لە قووتی خەڵکی بەفێرۆ دا، بەهەزارەها کۆشک و تەلاریان درووستکرد بەڵام نەیانتوانی کۆنگریەکی شایستە بە بەشداری دەیەها زاناو فەیلەسوفی بوارە جیاجیاکانی جینۆساید سازبدات. چوونکە خەمی دەسەڵاتی کوردی هیچ کاتێک خەمی نەتەوەیی و مرۆی نەبووە، بەڵکۆ تەنها غەمیان ناوگەڵ و گیرفان بووە.\nخەرجی کوڕەکەی نێچر بارزانی، ئیدریس ساڵانە نزیکەی ۱،٥ ملێۆن دۆلارا واتا لە چوارساڵدا دەکاتە شەش ملێۆن بێگومان تەنها کۆڕ و کچی نێچرو مسرور و ماڵی تاڵەبانی نیە…\nئایا قوربانیەکانی هەڵبجە، ئەنفال، بارزانیەکان، فەیلیەکان… ئەوە ناهێنێت پارەی ساڵێکی یەکێک لە کوڕو کچەکانی دەسەڵات لە کۆنگریەکی لێکۆڵینەوە لە هۆڵندا یان ئەڵمانیا خەرجکرێ؟ تاوەکو دەنگدانەوەیەکی گەورە لە میدیاکانی ئەوروپا بخوڵقێنێ.\nئەوەی زیاتر لە خەمی کۆمەڵکوژییەکانە هەندێک خەڵکی سەربەخۆیە ئەوانیش هەوڵدانەکانیان سنوردارە وەک رێکخراوی چاک، کە توانای مادییان زۆرکەمە ئەوەشی دەیکەن لە گیرفانی خۆیان دەردەچێت یان یارمەتیکی زۆرکەم دراون لەگەل ئەوشدا خزمەتی گەورەیانکردوە\nئای چ شەرمەزاریەکە تاوەکو ئێستا لە دەسەڵاتی بنەماڵەی خێڵەکەی پارتی و یەکێتی تێنەگەی؟؟؟؟؟!!!!!!


چین ئۆتۆمبیلێكی كارەبایی بە 9 هەزار دۆلار دروستدەكات\nبەمەبەستی هاندانی كڕیاڕان، كۆمپانیای چینی "ڤاڵ مۆتۆرز" ئۆتۆمبیلێكی كارەبایی بچووكی بەرهەمهێنا، كە نرخەكەی تەنیا 8680 دۆلارە.\nئۆتۆمبیلەكە بەجارێك شەحنكردن دەتوانێت مەودایەكی زیاتر لە 300 كێۆمەتر ببڕێت، ناوی Ora R1و نرخی لەبەر ئەوە هەرزانە خەڵك بیكرێت.\nحكونەتی چین، ئێستا سەرقاڵی پرۆژەیەكە بۆ هاندانی خەڵكی بۆ كڕینی ئۆتۆمبیلی كارەبایی بە مەبەستی كەمكردنەوەی پیسبوونی ژینگەیە، كە لەم ساڵانەی كۆتاییدا بووەتە كێشەی سەرەكی شارە گەورەكانی ئەو وڵاتە.\nهەرچەندە لەوڵاتانی تریش بەهۆی كۆمپانیای دروستكردنی ئۆتۆمبیلی تێسلا ئۆتۆمبیلی پێشكوتووی تری كارەبای بەرهەمدێت، بەڵام نرخی ئەوان لەبەرانبەر بە ئۆتۆمبیلی Ora R1نزیكەی 10 هەزار دۆلایان لەڕووی گرانییەوە جیاوازترە.\nئەو ئوتومبیلە بزوێنەری 35 كیلۆ وات ( 47 ئەسپ)ی هەیە، و خێراییەكەشی 100 كیلۆمەترە لەسەعاتێكدا، كە كۆمپانیای دروستكەری ئەو گرنتی سێ ساڵ و مەودای ڕۆیشتنی لە 120 هەزار كێلۆمەتریدا دەكات و پارچە سەرەكییەكانی ئەویش بە 8 ساڵ و 150 هەزار كێلۆمەتر، گرنتی دەكات.\nئۆتۆمبلەكە لەئێستادا لە چیندا پێشكەشی كڕیاران كراوە و لە داهاتووشدا پێشكەش بە بازاڕە جیهانییەكان دەكرێت.


دوای سه‌دان ساڵ له توێژینه‌وه و به‌دواداچوونی ورد، توێژه‌رانی شوێنه‌وارناسی به‌ریتانی له رێی پشكنینی (DNA)یه‌وه بۆیان ده‌ركه‌وت، بنیاتنه‌رانی شوێنه‌واری به‌ناوبانگی جیهان به گشتیی و به‌ریتانیا به تایبه‌تی "ستۆنهنگ"، له ده‌شته‌كانی ئه‌ناتۆڵیاوه كۆچیان كردووه بۆ به‌ریتانیا و به ره‌چه‌ڵه‌ك به‌ریتانی نه‌بوونه.\nهاوكات هه‌مان شێوه‌ی "ستۆنهنگ"ی به‌ریتانیا، له شاری ره‌های باكووری كوردستان، شوێنه‌واری "گرێ مراز" هه‌یه، كه مێژووه‌كه‌ی بۆ چه‌ند هه‌زار ساڵێك پێش درووستكردنی "ستۆنهنگ" ده‌گه‌ڕێته‌وه.\nنزیكه‌ی هه‌شت هه‌زار ساڵ پێش بنیاتنانی هه‌ره‌مه‌كانی میسر و زیاتر له چوار هه‌زار ساڵ پێش بنیاتنانی "ستۆنهنگ" له به‌ریتانیا، خه‌ڵكی ره‌ها، له سه‌ر به‌رد به هێما و وێنه په‌یامێكیان تۆمار كردووه و شوێنه‌وارێكی ناوازه‌یان بۆ مرۆڤایه‌تی به‌جێهشتووه.\nشوێنه‌واری دێرینی به‌ریتانیا، ستۆنهنگ\nیه‌كێكه له به‌ناوبانگترین و دێرینترین شوێنه‌واره مێژووییه‌كانی مرۆڤ. به گوێره‌ی خه‌مڵاندنه‌كان مێژووی بنیاتنانی ئه‌و په‌یكه‌ره به‌ردانه بۆ 8 هه‌زار ساڵ پێش زانین ده‌گه‌ڕێته‌وه.\nزانایانی شوێنه‌وارناسی به‌ریتانیا، تا ئێستاشی له‌گه‌ڵدا بێت، هۆكاری راسته‌قینه‌ی بنیاتنانی ئه‌و شوێنه‌یان ئاشكرا نه‌كردووه.\nنهێنییه‌كانی بنیاتنان و ئاماژه‌كانی ئه‌و شوێنه‌واره و چۆنێتی درووستكردنی تا ئێستا وه‌ك یه‌كێك له نهێنییه‌كانی ژیانی مرۆڤایه‌تی له هه‌زاره‌ی سێیه‌می دوای زایندا ماوه‌ته‌وه و وه‌ك مه‌ته‌ڵێكی بێ وه‌ڵام زانایان هه‌ر خه‌ریكی سۆراغكردنی وه‌ڵامن بۆی.\nشوێنه‌واره‌كه پێكدێت له 80 ستوونی به‌ردین، به‌رده‌كان له جۆری به‌ردی شینی گڕكانین.\nشوێنه‌واره‌كه له‌سه‌ر شێوه‌ی دوو بازنه له ناو یه‌كدا درووستكراوه. هه‌ر به‌رده ستوونێك كێشی زیاتر له 4 ته‌نی مه‌تری ده‌بێت. دواتر به‌ردی لمی هێنراوه و له‌سه‌ر ستوونه به‌رده‌كان دانراون. شێوه‌ی رێكخستنیان جۆرێك له نهێنی و ئاڵۆزی له خۆ گرتووه. یه‌كێك له بازنه‌كان تیره‌كه‌ی 33 مه‌تره و له 30 به‌رده‌ستوون پێكهاتووه و هه‌ر به‌رده‌ستوونێك 4 مه‌تر به‌رزه.\nبه‌ناوبانگترین شوێنه‌واری جیهان و به‌ریتانیایه و تا ئێستا نهێنییه‌كانی ئاشكرا نه‌كراون\nله ئێستادا 17 به‌رده‌ستوون ماونه‌ته‌وه و 6 به‌ردیش له‌سه‌ریان راخراون. هه‌ر به‌ردێكیان كێشی 40 ته‌نی مه‌ترییه و به‌رزیشیان له رووی زه‌وییه‌وه 7 مه‌تره.\nده‌روازه‌ی ستۆنهنگ رووی له خۆره. له ناوه‌ڕاستی هاویندا رێك له‌گه‌ڵ خۆر ده‌كه‌وێته سه‌ر یه‌ك راسته‌هێڵ.\nزانایان ئاماژه بۆ ئه‌وه ده‌كه‌ن، ره‌نگه له رووی ئه‌ندازه‌ییه‌وه، ئه‌و ده‌روازه‌یه به‌كار هێنرابێت وه‌ك رۆژمێر و مه‌به‌ست لێی ده‌ستنیشانكردنی رۆژ و مانگ و وه‌رزه‌كانی ساڵ بووبێت.\nسه‌باره‌ت به به‌رده‌ستوونه‌كان، شاره‌زایان له‌و بڕوایه‌دان له ناوچه دووره‌كانی به‌ریتانیا به تایبه‌تی له چیاكانی باشووری وێڵز گواسترابنه‌وه. به‌ڵام تا ئێستا روون نه‌بووه‌ته‌وه، له‌و سه‌رده‌مه‌دا چۆن و به چ شێوه‌یه‌ك ئه‌و به‌رده‌ستوونانه به‌و هه‌موو كێشه‌یانه‌وه گواستراونه‌ته‌وه.\nستۆنهنگ له ئاسمانه‌وه وێنه‌ی گیراوه\nشاره‌زایان له‌و بڕوایه‌دان، له بنیاتنانی ئه‌و شوێنه‌دا، ره‌چاوی وردی هه‌ڵاتنی خۆر و گه‌یشتنی تیشكی خۆر بۆ زه‌وی له هه‌موو وه‌رزه‌كانی ساڵ كراوه و له رێی ئه‌و به‌رده‌ستوونانه‌وه گۆڕانكارییه‌كانی كه‌شوهه‌وا له ساڵدا ده‌ستنیشان كراون.\nتوێژینه‌وه نوێیه‌كان باس له‌وه ده‌كه‌ن، رێڕه‌وی هه‌ڵاتن و ئاوابوونی مانگیش له شه‌ودا رۆڵێكی گه‌وره‌ی له بنیاتنانی ئه‌و به‌رده‌ستوونانه هه‌بووه.\nگێراڵدهۆجنز، له 1963دا له توێژینه‌وه‌یه‌كدا باسی له‌وه كردووه، دانانی 19 به‌رده‌ستوون به شێوه‌ی نیوه بازنه‌یی و هه‌روه‌ها دانانی 30 به‌ردی دیكه‌ی یه‌كانگیر بۆ چاودێریكردنی جووڵه‌ی مانگ و زانینی كاتی مانگ گیران بووه، كه له 6 تا 18 ساڵ دووباره ده‌بێته‌وه.\nیه‌كێكی دیكه له نهێنییه‌كانی ئه‌و شوێنه‌واره، ئه‌وه‌یه، تا ئێستا روون نه‌بووه‌ته‌وه، ئه‌و به‌ردانه چۆن له چیاكانی وێڵزه‌وه گه‌یه‌ندراونه‌ته ستۆنهنگ.\nده‌وترێت ستۆنهنگ بۆ ده‌ستنیشانكردنی كات و وه‌رز درووست كراوه\nله 2001دا گریمانه‌یه‌ك تاقیكرایه‌وه. گریمانه‌كه وای مه‌زنده كردبوو، به‌رده‌كان له رێی دانانیان له‌سه‌ر دار و راكێشانیان به گوریس و دواتریش به‌هۆی كه‌شتییه‌وه گواستراونه‌ته‌وه.\nله تاقیكردنه‌وه‌كه‌دا، به‌ردێكی هاوشێوه هێرا و ده‌یان خۆبه‌خش و ژماره‌یه‌ك له توێژه‌ران و خه‌ڵكێكی زۆر به‌شداریان له راكێشانی به په‌ت و خشانی به‌سه‌ر زه‌ویدا كرد، تا گه‌یاندیانه نزیك ده‌ریا و له‌وێش كه‌شتییه‌كی هاوشێوه‌ی كه‌شتییه كۆنه‌كان درووستكرا و به‌رده‌كه‌ی لێ باركرا، به‌ڵام كه‌شتییه‌كه له كاتی هه‌ڵكردنی شه‌پۆله‌كاندا له كه‌ناڵی "بریستۆڵ" نوقم بوو و نه‌توانرا گریمانه‌كه پشتڕاست بكرێته‌وه.\nنوێترین گریمانه‌ش باس له‌وه ده‌كات، ئه‌و به‌رده‌ستوونانه، له رێگه‌یه‌كی به‌ردینی خێراوه گه‌یه‌ندراونه‌ته ده‌شتاییه‌كانی "سالیسبری". سه‌ره‌تا پشت به ئاژه‌ڵ به‌ستراوه بۆ راكێشانیان. دواتر گه‌یه‌ندراونه‌ته رووباری "سیڤرن" و له‌وێش به جۆرێك په‌ڕێندراونه‌ته‌وه و دواتر به رووباری "ئاڤۆن"دا گواستراونه‌ته‌وه.\nهێشتا زانایان له‌سه‌ر خودی شوێنی ره‌سه‌نی به‌رده‌ستوونه‌كان دڵنیا نه‌بوونه‌ته‌وه و به‌شێكیان پێیان وایه، به‌رده‌ستوونه‌كانی " Altar Stone" ته‌نی نامۆن له ناوچه‌كه و شوێنی ره‌سه‌نیان دیار نییه.\nبه‌رده ستوونه‌كانی ستۆنهنگ ره‌نگیان شینه و تا ئێستا نازانرێت چۆن هێنراونه‌ته ئه‌و ناوچه‌یه و ره‌نگی شین لای به‌ریتانییه دێرینه‌كان پیرۆز نه‌بووه\nزانایان شوێنه‌واری 25 ئێسكه‌په‌یكه‌ری مرۆڤیان دۆزیوه‌ته‌وه. پێشتر باس له‌وه ده‌كرا، 10كه‌س له‌و 25 كه‌سه‌ی له‌و ناوچه‌یه بوونه، پێشتر له وێڵزی رۆژئاوا ژیاون. كه 250 كیلۆمه‌تر له ستۆنهنگه‌وه دووره. ئه‌وه‌ش وه‌ك به‌ڵگه‌یه‌ك داده‌نرا بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌وانه‌ی ستۆنهنگیان بنیاتناوه له شوێنی دووره‌وه هاتووت و له چاخی به‌ردیندا دوورییه‌كی زۆریان بڕیوه تا له‌وێ ئه‌و شوێنه‌یان بنیاتناوه.\nمانگی ئایاری ساڵی رابردوو، زه‌وی ناسی به‌ریتانی، برایان جون، له وێڵز گریمانه‌یه‌كی نوێی خسته‌ڕوو.\nئه‌و زانیایه له گریمانه‌كه‌یدا باسی له‌وه كردووه، ده‌كرێت بنیاتنه‌رانی ستۆنهنگ بۆ گواستنه‌وه‌ی به‌رده‌ستوونه‌كان پشتیان به رووبارێكی به‌سته‌ڵه‌كیدا به‌ستبێت. كه پێش 500 هه‌زار ساڵه‌وه له ناوچه‌كه هه‌بووه.\nهه‌ندێك له به‌رده‌ستوونه‌كان كێشیان 22 ته‌نه. بنیاتنان و جوڵاندنیان زۆر ئه‌سته‌م بووه. به تایبه‌تی له سه‌رده‌مێكدا كه مرۆڤ هیچ جۆره ئامێرێكی ئه‌وتۆی نه‌بووه و له چاخی به‌ردین ژیاوه.\nبه‌ریتانیه‌كان گومانیان هه‌یه، باپیرانیان ئه‌و شوێنه‌واره‌یان لێ به‌جێمابێت\nئه‌و نووسه‌ره له كتێبه‌كه‌یدا به ناونیشانی"The Stonehenge Bluestones"، ده‌ڵێت: هیچ به‌ڵگه‌یه‌ك نییه بیسه‌لمێنێت ئه‌و به‌ردانه مرۆڤ له وێڵزه‌وه ده‌ریهێناون و سه‌دان كیلۆمه‌تر گواستوونیه‌ته‌وه. ئه‌و به‌رده شینانه هیچ مانایه‌كی رووحی قوڵیان بۆ به‌ریتانییه دێرینه‌كان نه‌بووه. ئه‌وانه‌ی ئه‌و كاره‌یان كردووه، ده‌بێت به‌ردی شین زۆر بۆیان به بایه‌خ بووبێت.\nهه‌روه‌ها نووسیویه‌تی: مرۆڤی دێرین ئه‌گه‌ر ویستبێتی كاتژمێرێكی هه‌تاوی بۆ دیاركردنی ئاهه‌نگێك درووست بكات، كه‌رسته‌ی به‌رده‌ستی به‌كارهێناوه. زۆر قورسه بیر له‌وه بكرێته‌وه، كه مرۆڤی دێرین بڕوایان به‌وه هه‌بووه ده‌توانن ئه‌و به‌رده شینانه بگوازنه‌وه.\nمانگی ئابی ساڵی رابردوو، شیكاری كیمیایی بۆ ئه‌و ئێسك و پروسكانه كرا، كه له نزیك ستۆنهنگ نێژراون و ده‌ركه‌وت هیچ كامیان له باشووری به‌ریتانیا له‌دایك نه‌بوونه، به‌ڵكو له شوێنێكی دیكه‌وه هاتوون.\nریك شۆلتینگ، له زانكۆی ئۆكسفۆرد وتارێكی له گۆڤاری (Scientific Reports) بڵاوكرده‌وه و تێیدا ره‌تیكرده‌وه، ئه‌و كه‌سانه خه‌ڵكی ناوچه‌كه بووبن.\nشوێنه‌واری دێرینی گرێ مراز له شاری ره‌های باكووری كوردستان\nله نوێترین پێشهاتدا، ئه‌مڕۆ "بی بی سی"ی به‌ریتانی، ئه‌نجامی نوێترین پشكنین و توێژینه‌وه‌ی بڵاوكرده‌وه و به گوێره‌ی توێژینه‌وه‌كه، ئه‌و كه‌سانه‌ی ستۆنهنگیان بنیاتناوه هیچكامیان به‌ریتانی نه‌بوونه و به‌ڵكو له رێی ده‌ریاوه له رۆژئاوای به‌ریتانیا و له ده‌ریای سپی ناوه‌ڕاسته‌وه گه‌یشتوونه‌ته ناوچه‌كه.\nپشكنینی (DNA) ده‌ریخستووه، ئه‌و كه‌سانه له باشووری رۆژهه‌ڵاتی توركیای ئێستا و دامێنی ده‌شته‌كانی ئه‌نادۆڵ كۆچیان كردووه بۆ ئیبیریا و دواتر به‌ره‌و باكوور رۆیشتوون و گه‌یشتوونه‌ته به‌ریتانیا.\nوێنه‌ی یه‌كێك له به‌رده‌ستوونه‌كانی شوێنه‌واری گرێ مراز\nگۆڤاری (Nature Ecology & Evolution) ئه‌نجامی پشكنین و توێژینه‌وه نوێیه‌كه‌ی بڵاوكردووه‌ته‌وه و تێیدا ئه‌وه‌ش هاتووه: ئه‌و كه‌سانه 6 هه‌زار ساڵ به‌ر له زاین گه‌یشتوونه‌ته به‌ریتانیا.\nپێشتر له ئه‌وروپا گرووپی مرۆیی بچووك هه‌بوون و هه‌میشه به دوای خۆراكدا ده‌گه‌ڕان و له‌سه‌ر راوكردن ده‌ژیان. پشكنیكی دی ئێن ئه‌ی ئه‌وه‌شی ده‌رخستووه، كه به‌ریتانییه‌كانی چاخی به‌ردین، ئه‌و گرووپانه‌ن كه له رێی ده‌ریای سپی ناوه‌ڕاسته‌وه گه‌یشتوون.\nپێشبینی ده‌كرێت ئه‌و كه‌سانه له ناوچه‌كانی سه‌ر به شاری ره‌های باكووری كوردستان، له رێگه‌ی ده‌ریاوه گه‌یشتبنه به‌ریتانیا.\nنه‌خشی سه‌ر به‌رده‌ستوونه‌كانی گرێ مراز\nئه‌وه‌ی سه‌رنجی جیهان و لێكۆڵه‌رانی بواری شوێنه‌واریان راكێشاوه، ئه‌وه‌یه، كه له نزیك شاری ره‌های باكووری كوردستان، هه‌مان شێوه‌ی ستۆنهنگ ناوچه‌یه‌كی شوێنه‌واری به ناوی (گرێ مراز) هه‌یه، كه مێژووه‌كه‌ی له ستۆنهنگی به‌ریتانیا كۆنتره و بۆ 12 هه‌زار ساڵ پێش زانین ده‌گه‌ڕێته‌وه.\nئه‌و دۆزینه‌وه نوێیه گریمانه‌ی نوێی هێناوه‌ته ئاراوه و مه‌زنده ده‌كرێت، كه له چاخی به‌ردیندا له ناوچه‌كانی كوردستان ژیان له ئاستێك بووه، كه مرۆڤی ئه‌و چاخه توانیویه‌تی هه‌نگاوی گه‌وره بنێت.\nشوێنه‌واری دێرینی گرێ مراز له باكووری كوردستان\nوه‌ك له به‌رده‌ستوونه‌كانی شوێنه‌واره‌كه‌ی كوردستاندا ده‌رده‌كه‌وێت، له‌سه‌ر ستوونه‌كان، وێنه و نه‌خشی جۆراوجۆر هه‌ڵكۆڵراون.\nله وێنه‌كاندا ده‌رده‌كه‌وێت، مرۆڤی چاخی به‌ردین 12 هه‌زار ساڵ پێش زاین، له رێی هێماكانه‌وه هه‌ندێك په‌یام و ئاماژه‌ی تایبه‌تی هه‌بووه. له‌وانه وێنه‌ی باڵنده‌ی هاوشێوه‌ی له‌قله‌ق، شێر، مار، دووپشك، به‌راز.. هه‌ڵكۆڵراون. هه‌روه‌ها هێما و سیمبوڵی دیكه و دوو ده‌ستی مرۆڤ له‌سه‌ر به‌رده‌كان هه‌ڵكۆڵراون.\nشیكردنه‌وه‌ی وێنه و نه‌خشی سه‌ر به‌رده‌ستوونێكی گرێ مراز\nوه‌ك سه‌رچاوه مێژووییه‌كان ئاماژه‌یان بۆ كردووه، كورد به درێژایی هه‌زاران ساڵ له زنجیره چیای زاگرۆس ژیاوه و دواتر هاتووه‌ته خواره‌وه بۆ دامێنی ئه‌و زنجیره چیایه.\nبه گوێره‌ی به‌ڵگه مێژووییه‌كان، سه‌رهه‌ڵدان و په‌یدابوونی توركه‌كان له ده‌شتاییه‌كانی ئه‌نادۆڵدا مێژووه‌كه‌ی زۆر كۆن نییه و دوای كۆچڕه‌ویان له ده‌شتاییه‌كانی ئاسیای ناوه‌ڕاسته‌وه، روویان له ئه‌نادۆڵ كرد و تێیدا گیرسانه‌وه.\nهێماكانی سه‌ر به‌رده‌ستوونێكی شوێنه‌واری گرێ مراز


مەسعود بارزانی داوایەك ئاراستەی لایەنە سیاسییەكان دەكات\n23/05/2020 2104 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nداوا لە گشت لایەك دەكەم لەبری یەكترشكاندن و دروستكردنی گرژی و ناكۆكیی زیاتر، پێكەوە و بۆ چارەسەركردنی گرفتەكانی خەڵك و نەهێشتنی كۆسپ و تەگەرەكانی بەردەم گەلی كوردستان هاوكاری یەكتر بن.\nئەوە داواكاری مەسعود بارزانی سەرۆكی پارتی دیموكراتە، كە لەمیانی پەیامێك ئەمڕۆ شەممە بەبۆنەی جەژی رەمەزان بڵاویكردووەتەوە.\nبارزانی لەپامەكەدا دەڵێت: بەداخەوە بەهۆی پەتای كۆرۆنا و قەیرانە سیاسییەكانی عێراق و دۆخی خەراپی ئابووریی ناوخۆیی و جیهانی، هەرێمی كوردستان لە دۆخێكی ناهەموار و هەستیار و لەبەردەم تەحەددیاتی تازەدایە.\nهەروەها دەڵێت: جەژنی ڕەمەزانی پیرۆز بە دەرفەت دەزانم كە داوا لە لایەنە سیاسییەكانی هەرێمی كوردستان بكەم، لەپێناو ڕووبەڕووبوونەوەی تەحەدییات و تێپەڕاندنی ئەم دۆخە ناهەموارە لەئاست بەرپرسیاریی نەتەوەیی و نیشتیمانیدا بن و ڕێگەی تەبایی و برایەتی و یەكڕیزی بگرنە بەر.\nباسی لەوەش كردووە، كە ئەوە چاوەڕوانیی خەڵكی كوردستانە لە هەموو لایەنە سیاسییەكان و هەرچی دەستكەوت و سەركەوتنی گەلی كوردستانیش هەبووە لە سایەی یەكڕیزی و هەست بە بەرپرسیارێتی لایەنەكان هاتووەتە كایەوە. لەوەیش دڵنیام كە گەلی كوردستان پشت بە خودای گەورە بە سەربەرزییەوە ناخۆشی و قەیرانەكان تێدەپەڕێنێت.