Müasir süni neyron şəbəkələri ilə işləyən sistemlərin işləyişi oxşar tapşırıqları yerinə yetirə bilən canlı sistemlərindən necə fərqlənir? (cavab) | Elmi Spektr\nHəftənin sualı rubrikası çərçivəsində verdiyimiz 3-cü suala ən ətraflı cavabı Balaqardaş Bəşirov adlı oxucumuz (və yazarımız) vermişdir. Onun cavabını olduğu kimi aşağıda yerləşdiririk:\nSüni neyron şəbəkələri (SNŞ) müəyyən bir qayda ilə qurulur, misal üçün birinci qatda “xam” data verilir. Bu data işləndikdən sonra ikinci qata ötürülür və s. Bu prosesdə heç vaxt geriyə məlumat ötürülməsi və ya “qatdaxili” məlumat mübadiləsi olmur (bəzi yeni növ şəbəkələr məsələn, U-Net, RNN, CNN, Boltzmann maşını bu qaydanın müəyyən mənada pozur). Bioloji neyral şəbəkələr isə daha qarmaqarışıq və müəyyən mənada daha stoxastik olur. İkinci fərq öyrənmə proseduru üzərindədir. Bu işin biologiya tərəfi ilə çox tanış deyiləm, amma anladığım qədəri ilə akademiyada bu mövzu haqqında fikir birliyi yoxdur. SNŞ-lər isə birbaşa riyazi yollarla ortaya atılmış, biologiya ilə çox əlaqəsi olmayan “geri-yayım” (ing. back-propogation) alqoritmi ilə öyrənir. Elə süni şəbəkələrin bioloji nüsxəsini düzəltməyin böyük problemlərindən biri də, geri-yayım alqoritmini kompleks sistemə tətbiqində olan problemlərdir. Riyazi yolla qurulmuş alqoritmanın yaratdığı digər problem isə bioloji olaraq daha doğru olan perseptron modelinin artıq işləməməsidir. Perseptron modelində neyron müəyyən bir siqnal səviyyəsinə qədər heç nə etmir, onda sonra tam aktiv olur. Yəni ya 0-dır ya 1. Belə funksiya riyazi analiz üçün “gözəl” olmadığı üçün onu siqmoid, ReLu və s. kimi daha “hamar” aktivasiya ilə əvəzləyirlər.\nMəncə bioloji sistemlərin üstünlüyünə ən böyük səbəb öyrənmə prosedurudur. Bioloji sistemlər təkamül ilə yığdıqları məlumatları və öyrəndikləri “cavabları” növbəti nəsilə ötürürlər. Beləcə yeni doğulan “beynin” əvvəldən yaşadığı dünya ilə müəyyən qədər tanışlığı olur. Süni şəbəkə hər şeyi sıfırdan öyrəndikləri üçüm treninq çox daha uzun çəkir. “Transfer öyrənməsi” anlayışı SNŞ-lərdə mövcud olsa da hələlik daha məhduddur.\nBalaqardaşın cavabında sadaladığı faktorlara əlavə olaraq qeyd edə bilərik ki, canlı sistemlər öyrəndikləri şeylər üçün lazımi “treninq datası”nı aktiv şəkildə, hərəkət vasitəsilə əldə edirlər. Mühitdəki obyektlər və hadisələr təsadüfi düzülməyib, müəyyən struktura sahib olur. Heyvanların çoxunun hərəkətli olması onlara mühitin strukturundakı məlumatları üzə çıxarmağa kömək edir. Obyekt və hadisələr heyvanın hərəkətinə bağlı olaraq müəyyən formada sabit qalır, müəyyən formada isə dəyişir. Sinir sisteminə malik heyvanlar hərəkətlərlə mühitdəki qanunauyğunluqları “açığa çıxara” bilirlər.\nHələlik mühitdən belə aktiv şəkildə məlumat çıxarmanı texniki çətinliklərdən dolayı SNŞ-lərlə etmək çətindir. Yaratdığımız bir sistemin birbaşa olaraq real həyatda aktiv şəkildə öyrənməsini istəyiriksə, onun yıxılıb qırılmamasına nail olmalıyıq, bu isə real həyatda texniki olaraq çətindir. Bu məhdudiyyət qarşısında edilən sərgilənən bir yanaşma bəzi təməl fizika qanunlarının simulyasiya olunduğu virtual mühitlərdə öyrənən sadə agentlərdən istifadə etməkdir. Open Aİ-ın tədqiqat komandası simulyasiyada öyrənmə yanaşmasını sınaqdan keçirdikləri bir çalışmada (Baker et al. 2019) vasitəsilə gizlənpaç oynayan agentlərin mühitlə bağlı müəyyən qanunauyğunluqları öyrəndikləri və oyun zamanı bu qanunauyğunluqlardan istifadə etdiklərini müşahidə etmişdirlər. Çalışma haqda buradan daha ətraflı öyrənə bilərsiniz.\nVerdiyimiz sualın digər hissəsi SNŞ-ləri və onların etdiyini edə bilən təbii analoqlarının arasındakı fərqlərin onların performansındakı fərqləri necə izah etdiyi ilə bağlı idi. Yəni, yuxarıda sadalanan bir sıra fərqlər bu iki şeyin işləyişi arasındakı fərqi necə izah edir? Bu suala səmimi cavab bu barədə çox fikrə sahib olmadığımızdır. Belə ki, canlı sistemlərin, onların sinir sistemlərinin bizə maraqlı olan davranışları tam olaraq hansı yolla həyata keçirdikləri ilə bağlı geniş bir razılıq yoxdur. Daha dəqiq desək, neyroelmdə hamı tərəfindən qəbul olunan, izah və təxmin gücü yüksək olan nəzəriyyələr o qədər də çox deyil. Məhz buna görə də, təbii sinir sistemlərinin hansı xassələrinin onlara maraqlı davranış sərgiləməyə imkan verdiyini əminliklə deyə bilmirik. Belədə SNŞ-lərin simasında təbii neyronların işləyişini aşağı-yuxarı izah edən həqiqi ciddi bir sıçrayış, yoxsa 50 il əvvəl “kompüter-kimi-beyin” ideyası ilə bağlı olduğu kimi növbəti məhsuldar lakin təqribi bənzətmə tapdığımızı deyə bilmirik.\nƏvvəlki Məqalə Keçmişdəki iqlim şəraitini öyrənmək üçün ən effektiv metod sizcə hansı ola bilər və niyə? (cavab)\nNövbəti Məqalə Canlı sistemlərə uzun vadədə stabilliklərini qorumağa imkan verən xassələri hansılardır? (cavab)


Firon kimi tanınan Misir hökmdarları qədim Misirin çox tanrılı batil dinində tanrı olaraq qəbul edilirdilər. Allah həm Misir xalqının haqq dinin yerinə batil bir sistemi mənimsədiyi, həm də İsrail oğullarını qul halına saldığı bir dövrdə Hz. Musanı Öz elçisi olaraq Misir xalqına göndərmişdi. Ancaq başda firon və ətrafı olmaqla qədim misirlilər Hz. Musanın haqq dinə dəvətinə baxmayaraq, bütpərəst inancından əl çəkmirdi. Hz. Musa firona və onun yaxın ətrafına nələrdən çəkinməli olduqlarını bildirmiş və onları Allahın əzabı haqda agah etmişdi. Bunun əvəzində onlar üsyan edib Hz. Musanı dəlilik, sehrbazlıq və yalançılıqda günahlandırmışdılar. Firona və qövmünə çoxsaylı bəlalar verilsə də, onlar Allah`a təslim olmamış, Allahı tək olaraq tanrı qəbul etməmişdilər. Hətta başlarına gələnləri hz. Musanın ucbatından olduğunu iddia edərək, onu Misirdən çıxarmaq istəmişdilər. Allah Quranda Hz. Musa və onunla birlikdə olan möminlərə belə buyurur:\nQuranda bildirildiyi kimi, bu təqib nəticəsində hər iki tərəf qarşılaşdıqları ərəfədə Allah dənizi yararaq Hz. Musanı və onunla birlikdə iman gətirənləri xilas etmiş, firon və qövmünü isə həlak etmişdir. Allahın iman gətirənlərə bu yardımı Quranda belə bildirilir:\nRusiya Elmlər Akademiyasının bülletenində bu alimlərin açıqlamalarına görə, Qırmızı dənizdə həmin dövrlər dənizin səthinə yaxın nəhəng bir qayalıq var idi. Bunu əsas götürən alimlər qayalığın su səviyyəsinin üstündə qalmasını təmin edəcək fırtınanın gücünü və küləyin sürətini müəyyən etməyə çalışdılar. Araşdırmalar nəticəsində aydın oldu ki, sürəti saniyədə 30 metrə çatan bir külək dənizin çəkilərək qayalığı su səviyyəsinin üstündə tutmasını təmin edə bilər. Rusiyanın Okeanoqrafiya İnstitutunun əməkdaşı olan Naum Volzinger belə olan təqdirdə sayı 600 minə çatan yəhudilərin 7 km uzunluqdakı qayaları təqib edərək 4 saata qarşı sahilə çata biləcəyi qənaətinə gəldiklərini bildirdi. O, yəhudilərin keçməsindən yarım saat sonra isə qayaların təkrarən su altında qaldığını və onların arxasınca gələn misirlilərin də burada boğulduğunu söylədi.222 N.Volzinger A. Androsovla birlikdə İsaak Nyutonun bu sözünə istinad edərək bu araşdırmaya başladıqlarını ifadə etmişdi: «Allahın dünyanı fizika qanunları ilə idarə etdiyinə inandım».\nYaddan çıxarılmamalıdır ki, bu təbiət hadisəsinin həmişə olmaq ehtimalı var. Allahın istəyi ilə küləyin sürəti, yeri və zamanı kimi şərtlər lazım olduğu şəkildə həyata keçəndə bu möcüzə təkrarən baş verə bilər. Ancaq buradakı əsl möcüzəli məqam bu hadisələrin Hz. Musanın və İsrail oğullarının tam məğlub olacaqları bir anda baş verməsidir. Hz. Musanın və onunla birgə olan qövmün keçəcəyi əsnada suların çəkilməsi, firon və ordusu keçərkən isə suların təkrar qalxması Allahın möminlərə yardımının aşkar bir nümunəsidir. Həmçinin hz. Musa bu çətin anda Allah`a güvənərək çox gözəl əxlaq nümunəsi nümayiş etdirmişdir:


Avropa liderləri Pompeo ilə görüşdən imtina edib - Toplum TV\nLüksemburqun xarici işlər naziri Jan Asselborn və Avropa Birliyinin (AB) nümayəndələri ABŞ-ın dövlət katibi Maykl Pompeo ilə görüşməkdən imtina ediblər. Buna görə də dövlət katibi Avropaya olan səfərini ləğv edib.\nBu barədə yanvarın 13-də "Röyters" agentliyi diplomatik mənbələrinə istinadən xəbər verib.\nAgentliyə açıqlama verən avropalı diplomat deyib ki, Pompeo AB-nin liderlərilə Brüsseldə görüşməzdən əvvəl Lüksemburqa getməyi planlaşdırıb, amma bu ölkənin nümayəndələri onunla görüşmək istəməyiblər. Bu mərhələdə Brüsselə səfər hələ qüvvədə olub. Amma sonda məlum olub ki, nə AB-də, nə də NATO-da hər hansı görüş nəzərdə tutulmayıb.\n"Röyters"in başqa bir diplomatik mənbəsi bildirib ki, Konqres binasındakı iğtişaşlar fonunda Pompeonun Avropaya səfəri ABŞ-ın müttəfiqlərini çaş-baş qoyub.\nLüksemburqun Xarici İşlər Nazirliyi Pompeo ilə görüşün ləğv olunduğunu təsdiqləyib, amma əlavə təfərrüat açıqlamayıb. AB-də isə informasiyanı şərh etməkdən boyun qaçırıblar. Qurumda bildirilib ki, yaxın günlərdə ABŞ dövlət katibi ilə görüş planlaşdırılmır.\nYanvarın 12-də ABŞ Dövlət Departamenti Pompeonun bu həftə üçün nəzərdə tutulan bütün səfərlərini ləğv edib. Xarici siyasət idarəsindən verilən məlumata görə, qərar Donald Tramp administrasiyasının hakimiyyəti yeni seçilmiş prezident Cozef Baydenin komandasına ötürülməsini həyata keçirmək üçün qəbul olunub.


MİLLİ QƏHRƏMAN - FƏRZƏLİYEV PƏHLİVAN ƏHLİMAN OĞLU\nMİLLİ QƏHRƏMAN - FƏRZƏLİYEV PƏHLİVAN ƏHLİMAN OĞLU\nAzərbaycan Respublikası Prezidentinin 8 oktyabr 1992-ci il tarixli 264 saylı Fərmanı ilə baş leytenant Fərzəliyev Pəhlivan Əhliman oğluna ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" fəxri adı verilmişdir.\n27 sentyabr 1958-ci ildə Füzuli rayonunun Qobu Dilağarda kəndində doğulmuşdur. Doğma kənddə səkkizinci sinfi başa vurduqdan sonra Şuşa Kənd Təsərrüfatı Texnikumuna daxil olmuşdur. İdmanla məşğul olmuş, Şuşada keçirilən çempionatda Qarabağ çempionu adını qazanmışdır. O, 1979-cu ildə orduya çağırılmışdır. 1986-cı ildə Orenburq Politexnik Universitetini bitirir. BTR-in ekipaj komandiri olan Pəhlivanın taqımı Füzuli rayonundakı sərhəd kəndlərinin qorunmasında mərdliklə vuruşurdu. Onun şücaəti nəticəsində Xələfşə kəndində bir erməni bölüyü və bir BTR məhv edilmişdi. 1992-ci il 11 apreldə taqım komandirinin son döyüşü olur. Ağır döyüşlərdə baş leytenant qəhrəmancasına həlak oldu.\nMəqalədə : MİLLİ QƏHRƏMAN - FƏRZƏLİYEV PƏHLİVAN ƏHLİMAN OĞLU


"Yuğ"un rəhbərliyi niyə vəzifədən kənarlaşdırılıb? » www.tezadlar.az\n"Yuğ"un rəhbərliyi niyə vəzifədən kənarlaşdırılıb?\n“Yuğ” Dövlət Teatrının rəhbərliyi öz ərizələrinə uyğun şəkildə işdən azad olunsa da, əslində onlar ərizələrini könüllü şəkildə yazmayıblar.\nBu barədə “Report”a Teatrdan bildirilib. “Report” məsələ ilə bağlı Teatrın sabiq direktoru Tərlan Rəsulov və sabiq baş rejissoru Gümrah Ömərova müraciət edib. T.Rəsulov işdən çıxarılması barədə danışmaq istəmədiyini deyib: “Bu suallarla Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinə müraciət edin. Mən bu haqda danışmaq istəmirəm. Kadr dəyişikliklərini Nazirlik edir, onlar sizə cavab verəcəklər”. G.Ömərov isə telefonunu söndürüb.


Elanın kodu: 792363\nBaxış sayı: 655 Elanın tarixi: 19.02.2022\nMerdekan qesebesinde 4 sot torpaq sahesinde insa edilmis 1 mertebeli bag evi satilir.Umumi sahesi 180 kvm olan bu evin 5 otagi var.1 zali , 4 yataq otagi , 1 metbexi , 2 sanuzeli , holl movcuddur.Heyetinde baseyin , bisteka , manqalni ,sanuzeli ,iwiqlandirma sistemi , dekorativ agaclari , distansiyonu qapisi var.Qazi , isigi , suyu daimidir.Evin tikintisində keyfiyyətli tikinti materiallarından istifadə edilmiş və çox səliqəli inşa edilmişdir.Senedleri tam qaydasindadi. ( KUPCA)\nREAL ALICIYA ENDIRIM OLUNACAQ!!!\nBakı Bağları şirkəti sizə ekoloji təmiz Mərdəkan qəsəbəsində 9 Sotda 210 kv.m 5 otaqlı modern super bağ evini təklif edir. Bağ evi geniş zal, 4 yataq otağı, mətbəx, holl və 4 sanuzeldən ibarətdir. Ev yüksək zövq və keyfi...\nBakı Bağları şirkəti sizə ekoloji təmiz Mərdəkan qəsəbəsində 6 Sotda 220 kv.m 5 otaqlı modern super bağ evini təklif edir. 4 yataq otağı, geniş qonaq otağı, mətbəx, holl və 3 sanuzeldən ibarətdir. Ev yüksək zövq və keyfi...\nBakı Bağları şirkəti sizə ekoloji təmiz Mərdəkan qəsəbəsində Makaron fabrikinin arxasında, təzə yola yaxın 8 Sotda 1 mərtəbə 220 kv.m 5 otaqlı super bağ evini təklif edir. 4 yataq otağı, 1 qonaq otağı, mətbəx, holl və du...\nBakı Bağları şirkəti sizə ekoloji təmiz Şüvəlan qəsəbəsində çox gözəl prestijli ərazidə 7.5 Sotda 200 kv.m 5 otaqlı modern super bağ evini təklif edir. 4 yataq otağı, 1 qonaq otağı, mətbəx, holl və 3 sanuzeldən ibarətdir...\nBakı Bağları şirkəti sizə ekoloji təmiz Mərdəkan qəsəbəsində Buzovna yolunda, əsas yoldan 50 metr məsafədə çox prestijli ərazidə 11 Sotda 1 mərtəbə 250 kv.m 5 otaqlı super modern dəbdəbəli bağ evini təklif edir. Bağ evi ...\nBakı Bağları şirkəti Mərdəkan qəsəbəsində Yeni Qoşa Qala restoranı, dəniz və yola yaxın məsafədə 9 Sotda 240 kv.m 5 otaqlı yeni təmirdən çıxmış əla bağ evini sizə təqdim edir. Bağ evi zal, 4 yataq otağı, holl, mətbəx, qa...\nBakı Bağları şirkəti sizə ekoloji təmiz Mərdəkan qəsəbəsində Bravo marketə yaxın prestijli ərazidə 7.5 Sotda 2 mərtəbə 220 kv.m 5 otaqlı modern super bağ evini təklif edir. 3 yataq otağı, geniş şüşəli qonaq otağı, mətbəx...\nYeni tikili (6721)\nYeni tikili (1540)\nYeni tikili (6587)


Düz bir il əvvəl, 27 sentyabr 2020-ci il tarixində ikinci Qarabağ müharibəsi başladı. 44 gün davam etmiş döyüşlərdə hər iki tərəfdən 7 minə yaxın hərbçi, onlarla dinc sakin həlak oldu. Müharibə niyə başladı, onun qarşısını almaq olardımı, qalib tərəf hesab edilən Azərbaycan müharibənin nəticələrindən razıdırmı və regionda yeni müharibə nə qədər inandırıcıdır?\nJAMnews-un bu suallarını ekspertlər – siyasi icmalçı Aqşin Kərimov və hərbi icmalçı Asəf Quliyev cavablandırıblar. Eyni zamanda, biz Bakı sakinlərinin məsələyə münasibətini öyrənmişik.\nİkinci Qarabağ müharibəsi olmaya bilərdimi?\n“İkinci Qarabağ müharibəsinin baş verməməsi üçün sülh modelinin qoyuluşu düzgün olmalı idi və bu modeldə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü təhdid elementinə yer verilməməli idi.\nAncaq münaqişənin sülhlə həlli üçün verilən düsturlar Azərbaycanı qane etmirdi, gah status məsələsi qabardılırdı, gah da separatçı rejimin üçüncü tərəf kimi danışıqlara cəlbinə cəhdlər edilirdi.\nDanışıqlar status-kvo üçün yalnız durğunluq vəd edirdi, Ermənistan isə vaxt qazanırdı, vaxt qazanıb azca toparlanan kimi Azərbaycana qarşı təxribatlara başlayırdı.\nDanışıqlar dalana dirənəndə, vəziyyəti ölü nöqtədən tərpətməyəndə Azərbaycana alternativ yol qalmırdı, ona görə, Bakı atəşkəs periodunda tədricən müharibəyə hazırlıq görürdü.\nİkinci Qarabağ Müharibəsi Azərbaycanın özünümüdafiə refleksinin işə salınması idi, yəni sürətli əks-hücum əməliyyatları olsa da, bu, həm də ölkənin gələcək müdafiəsi üçün labüd idi”.\n“İkinci Qarabağ müharibəsi, yəni 44 günlük hərbi əməliyyatlar arzuolunan olmasa da, labüd idi.\nArzuolunan deyildi, çünki bu 3000 şəhid deməkdir. Labüd idi, ona görə ki, alternativ yol effekt vermirdi.\nMüharibə Azərbaycan üçün məqsəd deyildi, vasitə idi. Doğma torpağa qayıtmaq üçün vasitə.\nErməni tərəfi Azərbaycanın belə bir addım atacağına inanmırdi. Qətiyyən inanmırdı. Məhz buna görə də, daxili auditoriyaya hesablanmış bəyanatlar verirdi. Bu isə Azərbaycan üçün dolayısı ilə də olsa, əsas yaradırdı. Məhz erməni istibleşmentinin verdiyi bu əsasların hesabına 44 günlük müharibədə Azərbaycana qarşı beynəlxalq basqı olmadı. İlham Əliyev lazımi anda yaranmış bu fürsətdən məharətlə istifadə elədi və Azərbaycanı məqsədinə çatdırdı. Təbii ki, qısmən.\nMüharibənin baş verməməsi üçün erməni tərəfinin bunun baş verəcəyinə inanması lazım idi. Onlar buna inansaydı, təbii ki, lazımi addımı atardılar”.\nMüharibənin nəticələri Azərbaycanı razı salırmı?\n“İkinci Qarabağ müharibəsinin ümumi nəticələri Azərbaycanı qane edir, hərçənd açıq qalan məsələlər var və Bakı özü də bunları dilə gətirir.\nTam hərbi qələbəyə gəlincə, məsələyə fərqli baxış bucağım var. Düzdür, noyabrın 8-də Şuşa işğaldan azad olunanda Azərbaycan Ermənistan qüvvələri üzərində böyük strateji üstünlük qazandı və Şuşanın alınması Ermənistanın məğlubiyyətinin qaçılmazlığını ortaya qoyurdu.\nAzərbaycan hərbçiləri Şuşa şəhərinin azad edilməsi barədə raport verirlər. 8 noyabr 2020-ci il.\nLakin qarşıda çox mürəkkəb, dağlıq relyefli ərazilərin azad edilməsi dururdu – Kəlbəcər, Laçın, Ağdərənin mərkəzi. Ağdam nisbətən asan alına bilərdi, çünki Ağdama müdafiə xəttindən yox, Şuşa istiqamətindən giriş imkanı yaradılmışdı. Xankəndinin alınması isə an məsələsi idi.\nAzərbaycan hərbi əməliyyatlarla qələbə qazanacağına əmin idi, ancaq bunun nə qədər davam edəcəyini söyləmək də çətindir. Bu relyefdə, xüsusilə Kəlbəcər, Laçın istiqamətində əməliyyatların riskləri böyük idi. Müharibənin 10 noyabrda dayandırılması isə yaxşı nəticə hasil etdi: Kəlbəcər, Ağdam və Laçın döyüşsüz azad edildi. Biz o zaman müharibədəki nəticənin ürəkaçan olmadığına qənaət gətirə bilərdik ki, həmin üç rayon geri qaytarılmır. Ancaq bunun əksi oldu!\nAzərbaycan hərb meydanında istər taktiki, istərsə də psixoloji üstünlüyü ələ alaraq, həmin ərazilərin itkisiz geri qaytarılmasına nail oldu.\nRusiya sülhməramlılarının nəzarət etdiyi ərazilərə gəlincə, Azərbaycan bu ərazilərin də müəyyən dövr – ən geci 5 il müddətinə boşaldılması üçün erməni qoşunlarına vaxt verdi. Bir sözlə, Xankəndi, Xocavəndin mərkəzi, Xocalının bir çox ərazisinin geri qaytarılması diplomatik mərhələyə saxlanılıb və Azərbaycan hər gün masada istər iqtisadi gücü, istərsə də siyasi diktəsi ilə öz əlini gücləndirir. Azərbaycan üçtərəfli bəyanata imza atarkən, sözsüz ki, bütün riskləri nəzərə alıb və proseslərin gedişatı da onu göstərir.\nAzərbaycan hərbi cəbhədə Ermənistan üzərində tam qələbə qazandı, amma açıq qalan məsələlərə görə, bunu siyasi cəhətdən mütləq qələbə adlandırmaq olmaz. Açıq qalan məsələlər, Rusiya sülhməramlılarının mandat və funksiyalarından kənara çıxan addımları bəzi problemlər yaradır. Ancaq zamanla məsələlərin tədricən həllinə də ümidlər artır. Çüni Bakı diplomatik periodda həm də psixoloji metodları işə salır və bu, effektiv nəticələr hasil edir”.\n“Sözsüz ki, Azərbaycanın öz ərazilərini azad etməsi və xüsusilə də heç vaxt danışıqlarda müzakirə olunmayan Şuşanın azad olunması böyük nailiyyətdir.\nAzərbaycanlı gəncin Şuşanın azad edilməsi xəbərini aldığı an yaşadığı sevinc. 8 noyabr 2020-ci il. Bərdə şəhəri.\nAmma müharibənin nəticəsinə çox ciddi fəsadlar yarandı: birincisi, iki xalq arasında uçurum bir az da dərinləşdi. İkincisi, Qarabağa Rusiya qoşunları girdi və bu gün Qarabağın ermənilər yaşayan hissəsinə mütləq hakim məhz Rusiya ordusudur, nə Azərbaycan, nə də Ermənistan oraya təsir imkanlarına malik deyil. Əlbəttə ki, bu, Ermənistanı qane edir, amma sabahı düşünsək aydın olar ki, Qarabağdakı Rusiya ordusu Azərbaycan üçün də, Ermənistan üçün də eyni dərəcədə təhlükə mənbəyidir.\nO ki qaldı Azərbaycanın tam hərbi qələbəsinə, buna mane olan yeganə faktor Rusiya idi. Tam qələbəyə Rusiya mane oldu”.\nDaha bir müharibə ola bilərmi?\n“Ermənistanla müharibə real görünmür, yəni hər hansı hərbi əməliyyat olsa belə, bunu müharibə adlandırmaq düzgün olmaz.\nƏn azından lokal əməliyyatlar ola bilər – Ermənistan 10 noyabr bəyanatının müddəalarını yerinə yetirmədiyi təqdirdə. Müharibə üçün Ermənistanın gücü yoxdur, üstəgəl müharibə müttəfiq tələb edir. Azərbaycanın isə postmüharibə dövründə müttəfiqləri ilə əlaqələri daha da güclənib və hətta deyərdim ki, yeni, Britaniya kimi bir ölkə ilə müttəfiqlik əlaqələrinin qurulması istiqamətində siyasət yürüdülür”.\n“Sözsüz ki, bu gün Azərbaycan və Ermənistan arasında müharibə real görünmür. Çünki bu Rusiyanın reputasiyasına ciddi zərbə olardı. Amma 2020-ci ilin sentyabrda da müharibə real deyildi. Buna baxmayaraq, müharibə baş verdi. Və baş verən müharibə münaqişəyə son qoymadı.\nMünaqişəli durum varsa, deməli, onun istənilən istiqamətə getməsi ehtimalı da var”.\nJAMnews-un əməkdaşı Bakı sakinlərinə bir sualla müraciət edib: “Azərbaycanla Ermənistan arasında yenidən müharibənin olacağına inanırsınızmı?”


Uşaqlarda məktəbəqədər və məktəb dövrü intensiv boy artımı, skeletin və əzələlərin böyüməsi ilə müşayiət olunan dövrdür. Orqanizmin inkişafı əsasən bu yaşlardan başlayır. Uşaqların düzgün qidalanması bu prosesdə böyük əhəmiyyət daşıyır. Normal yuxu və balanslaşdırılmış şəkildə qidalanma uşaqların inkişafına müsbət təsir göstərir. Günə səhər yeməyi ilə başlamaq ilkin şərtlərdən biridir. Bu dövrdə uşaq orqanizmində aktiv inkişaf gedir, ona görə uşaqların yaşına və orqanizmin tələbatına uyğun qida rejimi təşkil edilməsi tövsiyyə olunur. Gündəlik qida menyusuna zülal, karbohidrat, yağ, vitamin, mineral olan qida məhsulları daxil edilməlidir. Qeyri-sağlam qidalanma uşaqlarda mədə, ürək-damar, hipertoniya və s. kimi bir sıra xəstəliklərin yaranmasına səbəb ola bilər. Səhər yeməyində süd və süd məhsulları, yumurta, bal, quru meyvə, çərəz, mövsümə uyğun təzə meyvə və tərəvəzlərin istehlakı məqsədəuyğun hesab edilir.\nLent.az xəbər verir ki, Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi açıqladığı məlumatda normal səhər yeməyinin uşaqların fiziki inkişafını sürətləndirməklə yanaşı, qavrama qabiliyyətini artırdığını, yorğunluğu aradan qaldırdığını bildirib.\nBöyüməkdə olan uşaq orqanizminin kalsiuma və vitamin D-yə ehtiyacı daha çoxdur. Bu baxımdan süd, pendir, kəsmik kimi məhsulların qəbulu vacibdir. Süd və süd məhsulları sümüklərin, diş əzələsinin güclü olması üçün lazımlı kalsium, riboflavin və B 12 mənbəyi hesab edilir. Yumurta zülal mənbəyidir ki, uşaqların zehni inkişafına müsbət təsir göstərir, eləcə də dəmir, B qrupu vitaminləri və minerallarla zəngindir. Meyvə və tərəvəzlər A, E, C və B qrup vitaminləri həmçinin Ca, K, Mg mineralları ilə zəngindir.\nSəhər yeməyi ilə nahar fasiləsi arasında uşaqların qəlyanaltı qəbul etməsi məqbul hesab edilir. Qəlyanaltıya evdə hazırlanmış sendviçlər, meyvə və tərəvəzlər, lifli qidalar daxil edilsə yaxşı olar. Bu qəlyanaltıda "fast food" qidalar, çipsilər, paketlənmiş suxarilər, qazlı-şəkərli sular, energetik içkilər, yağlı və şəkərli un məmulatlarından istifadə edilməməsi məsləhətdir. Belə ki, qeyd olunan qidaların kalorisi çox olsa da, qida dəyəri olduqca azdır və bunlar piylənmə, hipertoniya, mədə-bağırsaq xəstəlikləri, diş çürümələrinə səbəb ola bilər. Bu qidaların hazırlanmasında müxtəlif rəngləndiricilər, dadlandırıcılar, aromatizatorlar və digər konservantlar istifadə edildiyindən uşaqlarda allergiya, hiperaktivlik, eyni zamanda diqqət dağınıqlığına səbəb ola bilər.


Azərbaycan Qəzeti Rəsmi Dövlət Qəzeti, Baş redaktor Bəxtiyar SADIQOV Dünya Bankının Avropa və Mərkəzi Asiya Regionu üzrə vitse-prezidenti Siril Müllerdən\nDünya Bankının Avropa və Mərkəzi Asiya Regionu üzrə vitse-prezidenti Siril Müllerdən\nYenidən Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçilməyiniz münasibətilə səmimi təbriklərimi qəbul etməyinizi xahiş edirəm.\nÖtən illər ərzində Sizinlə və hökumətinizlə işləmək mənim üçün şərəfli olmuşdur. Dünya Bankı 2030-cu ilədək olan dövrü əhatə edən Azərbaycan Strateji Yol Xəritəsinin icrasını dəstəkləmək əzmindədir. Biz bütün Azərbaycan vətəndaşlarının faydalanacağı siyasi proqramların və investisiya layihələrinin hazırlanmasında və həyata keçirilməsində hökumətə yardım etmək üçün qlobal təcrübəmizi bölüşməyə hazırıq.\nAzərbaycan son on ildə yoxsulluğun azaldılması sahəsində heyrətamiz nəticələrə nail olmuş, sürətli inkişaf yolu keçmişdir. Bu inkişaf sayəsində Azərbaycan digər ortagəlirli ölkələr sırasına qoşulmuşdur. Mən, həmçinin milli iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi və ölkənin neft-qaz sənayesindən asılılığının azaldılması, özəl sektorun aparıcı rol oynadığı yeni iqtisadi artım modelinə keçilməsi məqsədilə Azərbaycan iqtisadiyyatının qlobal dəyərlər zəncirinə inteqrasiyasına yardım edəcək hərtərəfli islahatların aparılmasında göstərdiyiniz qətiyyəti təqdir edirəm. Ölkənizin zəngin təbii sərvətlərini və insan kapitalını nəzərə alaraq əminliklə deyə bilərəm ki, Azərbaycanın gələcəkdə inkişafla bağlı bundan da gözəl nəticələr əldə etmək imkanı vardır.\nZati-aliləri, Prezidentliyinizin yeni dönəmində Sizə uğurlar diləyirəm. Əminəm ki, əməkdaşlığımız bundan sonra da davam edəcək.\nDünya Bankının Avropa və Mərkəzi Asiya Regionu üzrə vitse-prezidenti\nUkraynanın yeni seçilmiş Prezidenti Zati-aliləri cənab Vladimir Zelenskiyə06:05 01.05.2018\nŞri-Lanka Demokratik Sosialist Respublikasının Prezidenti Zati-aliləri cənab Maytripala Sirisenaya06:05 01.05.2018\nQafqaz Müsəlmanları İdarəsinin sədri Şeyxülislam Allahşükür Paşazadədən06:05 01.05.2018\nDünya Bankının prezidenti cənab Devid Malpassa06:05 01.05.2018\nAzərbaycan əhalisinin sayı 10 milyon nəfərə çatıb06:05 01.05.2018\nSlovakiya Respublikasının yeni seçilmiş Prezidenti Zati-aliləri xanım Zuzana Çaputovaya06:05 01.05.2018


Gözəlliyi qurbanları: Şərqin 6 gözəllik vərdişləri, sizi şok edir - Gözəllik - 2020\nGözəlliyi qurbanları: Şərqin 6 gözəllik vərdişləri, sizi şok edir\nHəddindən artıq dərini ağartmaq\nAsiyalıların ağ ciyərindəki bumu, onların kosmetik mağazalarının rəflərində çox sayda ağartıcı maddələr doğurdu. Ağ dəri onlara daha aristokrat və cazibədar görünür. Ancaq onlar yalnız kosmetika ilə məşğul ola bilməzlər. Asiyadakı ağartmanın ən məşhur yolu bir limon və protein maskasıdır. Bu iki maddəni bir kaşığı birləşdirir, üzünə bir maska qoyur və quruyana qədər gözləsin. Dərini ağartmaq üçün daha gözlənilməz tərkib hissəsi kefirdir.\nDəriyə qulluq çox uzun\nGündə bir saat, Asiyalılar evdə çəkilən dəriyə qulluq edirlər. Səhər 30 dəqiqə, axşam otuzda isə dəridə krem tətbiq etmək. Təsəvvür edə bilərsinizmi? Aşağıdakı kosmetiklər siyahısına sahibdir: təmizləyici köpük və ya üz kremi, tonik, serum, emulsiya, dərini nəmləndirən və üz kremi üçün səhər və ya gecə maskası. Və bu makiyaj tətbiq etmək üçün lazım olan vaxt sayılmaz. Şok edən, amma ruhlandırıcı.\nParlaq və güclü Asiya saçları bütün dünyada qızlardan qısqanclıq yaradır. Millətlərdən heç biri belə gözəl bir saçın yüzdə çoxunu tapacaqsınız. Gizli nədir? Asiyalı sirkə. Qızlar bir litr su ilə bir neçə qaşığı sirkə çırpırlar və yuyulduqdan sonra saçlarını yuyurlar. Təsiri saç qurudandan dərhal sonra görünəcək. Asiyalıların bu qeyri-adi sirrini sına bilərsiniz.\nAsiyalılar dar qapalı gözlərindən bir qədər utanır və hər şeydə Avropa kimi görünmək istəmirlər. Göz qapaqları üzərində əməliyyat Asiyada ən populyar sayılır. Çox aktrisalar və qadın müğənnilər onu keçirdilər. Niyə qadınlar var, hətta Jackie Chan bıçaq altına getdi. Lakin göz bölməsinin genişləndirilməsi üçün başqa bir şok yol var, amma plastik cərrahın köməyi olmadan. Asiyalılar, göz qapaqlarının üstündəki yuxarı bürüşməsini qaldırırlar. Yüksək çubuq, daha çox Avropa nəticə olacaq. Asiyada qadınlardan ixtiraçılıq öyrənirik.\nŞəkər azaldılması əməliyyatları\nBurada paradoksdur. Avropalılar (yəni biz) Angelina Jolie kimi, bizim üzüklərimizi üzümüzə doldurur və hətta bıçaq altına gedirik, amma bifəroplastikadan sonra ikinci dəfə yanaq azaldılması əməliyyatı olur. Əslində böyük yanaqların Asiyalıların eyni xüsusiyyəti, eləcə də gözlərin dar bir hissəsi olmasıdır. Bütün xüsusiyyətlərindən, onlar artıq aşkar etdiyimiz kimi, diqqətlə qurtulmağa çalışırlar. Amma bu əməliyyat zamanı cərrahın sümüklərin şəklini dəyişdirməsi lazımdır, ona görə belə bir müdaxilənin çox çətin və təhlükəli olduğu qəbul edilir. Belə əməliyyat təxminən səkkiz saat davam edir. Və bu adam nəhayət norma gəldi bir yarım il çəkir.\n2018-ci ildə ən yüksək tendensiyaların reytinqi: ən pisdən ən pisə\nYaşlılığınızı gətirəcək 10 səhv\nCopyright 2020 \_ none \_ Gözəlliyi qurbanları: Şərqin 6 gözəllik vərdişləri, sizi şok edir


02-05-2019 13:04 - Marja.az - Hadisə 3\nEkologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin Milli Hidrometeorologiya Departamentindən verilən məlumata görə, sabah Bakıda və Abşeron yarımadasında havanın dəyişkən buludlu olacağı, əsasən yağmursuz keçəcəyi, lakin gecəyə doğru bəzi yerlərdə yağış yağacağı gözlənilir.\nMayın 3-dən 4-nə keçən gecə ayrı-ayrı yerlərdə intensiv olacağı ehtimalı var. Səhər saatlarında duman olacaq. Cənub-qərb küləyi gündüz arabir güclənən şimal-qərb küləyi ilə əvəz olunacaq.\nAzərbaycanın rayonlarında hava əsasən yağmursuz keçəcək, lakin gündüz qərb rayonlarından başlayaraq bəzi yerlərdə şimşək çaxacağı, yağış yağacağı gözlənilir.\nAxşam ayrı-ayrı yerlərdə leysan xarakterli olacağı, dolu düşəcəyi ehtimalı var. Gecə və səhər bəzi yerlərdə duman olacaq. Qərb küləyi gündüz ayrı-ayrı yerlərdə arabir güclənəcək.\n02-05-2019 21:28 - Bizimyol.info - Hadisə\nTürkiyə təhlükəsizlik qüvvələrindən PKK-ya daha bir ağır zərbə: 2 qadın terrorçu öldürüldü\n02-05-2019 16:20 - Musavat.com - Hadisə\n02-05-2019 13:15 - Axar.az - Hadisə\nQərb küləyi gündüz ayrı-ayrı yerlərdə arabir güclənəcək.

Havanın temperaturu gecə 12-17, gündüz 27-32, dağlarda gecə 8-13, gündüz 15-20 dərəcə isti təşkil edəcək.\n02-05-2019 12:47 - Aktual.az - Hadisə\nBakının Binəqədi rayonu ərazisində 12 avtomobili əzən "Gelandewagen” markalı avtomobilin sürücüsü müəyyən edilib. Xatırladaq ki, Bakının Binəqədi rayonu, 6-cı mikrorayon, Cavadxan küçəsində "Gelandewagen” markalı avtomobil avtomobil parklanma yerində yüksək sürətlə hərəkət edərək 12 avtomobilə ziyan vurub.\n02-05-2019 11:35 - Unikal.org - Hadisə\nİki qurum birgə əməliyyat keçirib - İstifadəyə yararsız ət aşkar edilib\n02-05-2019 00:32 - Azpolitika.info - Hadisə\nSeqmentinin ən ekonomik avtomobili 6900 AZN ilkin ödənişlə!\n02-05-2019 10:54 - Marja.az - İqtisadiyyat\nSeqmentinin ən ekonomik avtomobili Polo Sedan-ı kampaniya çərçivəsində sərfəli qiymətlərlə əldə etməyə tələsin.2019-cu il Polo Sedan Comfortline 27000 AZN deyil, 25000 AZN və ya 6900 AZN ilkin ödənişlə!Mühərrikin həcmi, sm3 - 1598Maksimal güc, 81kW / 110a.g.\n02-05-2019 10:37 - Marja.az - İqtisadiyyat\n“Azərsun Holdinq” kərə yağı istehsalına hazırlaşır\n02-05-2019 08:43 - Marja.az - İqtisadiyyat\n“Azərsun Holdinq” Şirkətlər Qrupuna daxil olan "Padarçöl Aqropark" layihəsinin ikinci fazasının yekunlaşmasından sonra Kürdəmir Süd Emalı Kompleksində kərə yağı da istehsal olunacaqdır.


İSGƏNDƏR ZÜLQƏRNƏ - Azərbaycan şifahi xalq ədəbiyyatına\n2. ÜÇ VƏSİYYƏT\n3. YETİM OĞLAN\nAynur Qəzənfərqızı Kartkocak ilə Maksuman\nAzərbaycan şifahi xalq ədəbiyyatına dair tədqiqlər Elmi-ədəbi toplu, III\nFatimə Bağırova Kompyuterd ə yazdı: Kəmalə Zeynalova Kompyuter tərtibçisi: Aygün Balayeva\n1. İSGƏNDƏR ZÜLQƏRNƏ\nİsgəndər Zülqərnə həddinnən artıq varrı, döölətdi adam olur, həm də çox insanpərvər olur. Bunun fikri oymuş ki, demək, bütün o yaşadığı ölkeynən bərabər, yoğun3 ölkələrin də hamısın öz əlinə ala. Başqa mənada yox, yəni insaniyyətdiyin, mərifətdiyin, mədəniyyətin bildirə. Gəldikcən də yaxşı olur. Axırda bir günnəri yığır vəzir-vəkili, hamısın bir yerə. Deyir ki, mən dünyada yeganə adam olmağ istiyirəm. İndiyətən qazanmışam öz yerində. İndi mən isdiyirəm ki, bir dəfə şimala, bir dəfə cənuba, bir dəfə şərqə, bir dəfə qərbə gedəm, orda məni tanımıyannar arasında da özümü göstərəm ki, belə bir insan vardı.\nBir gün bu yoldaşdarın yığır, deyir gedək cənuba. Beş-altı gün gələnnən soorasına bunlar çıxır böyük bir dağa, dağın da üstü böyük meşədi. Gəlir bırda durur, ta bırdan belə çıxmaq mümkün döyül. Nətər eliyəh, necə eliyəh? Vəzir-vəkil deyir:\n– Yox ey, bəs bu boyda yol gəlmişəm. İndi nə bilim o tərəfdə ölkə, vilayət, şəhər var, yoxdu?\n– Bə neyniyəh?\nİsgəndər deyir ki, kim çıxıb ordan maa bir xəbər gətsə, ona bir küp qızıl verəjəm.\nİndi bir küp qızıl nə qədər qiymətdi olsa da, can hər şeydən üstündü dana. Hamı başın aşağı salır. Bir yetim oğlan varmış, atası, anası yox idi. Öz-özünə otduğu yerdə fikirrəşir, deyir: “Ya rəbbim, ya rəsulallah, atam yox, anam yox, bacım yox, qardaşım yox. Ölsəm də onsuz da həyatdan tək gedirəm, qalsam da. Qoy icazə alım, mən gedim axtarım. Tapsam da gəlim deyim, tapbasam da”.\nBı gəlir İsgəndərin yanına. Əlin qaldırır, deyir:\n– Hörmətli şahım, mən gedərəm.\nPadşah deyir ki, a bala, gedif gələ bilərsən? Deyir:\nBı durur, bınlardan icazə alır, iki-üş saata qalxır dağın başına. Dağın başına qalxanda görür, o tərəfdə evlər, həyət-baca, məsələn, insannar... Bir az da irəli yeriyəndə görür meşənin qırağında bir nəfər oğlan mal, heyvan, qoyun otarır. Yaxınnaşır bına ki, bura haradı, kimdi, nədi? İndi nə bı bının dilin bilir, nə bı bının da. Bı dinmir. Belə deyəndə bı çoban ağacı götürür kü, bı yetimi vıra. Bı oğlan yerdən bir daşı götürür, nətəər belə atırsa, çobanın kürəyinə dəyəndə bı yıxılır. Yıxılanda yüyürür bının əlin də, qolın da daldan bağlıyır. Bağlıyannan soorasına deyir ki, çıxım gedim. Bir on, on beş metr aralanannan soora öz-özünə deyir: “Ə, mən dəliyəm, cinniyəm? Mən gediv orda deyəjəm belə bir şey tapbışam, onda mənə inanmıyajaxlar ha. Bəs mən neyniyim? Yaxşısı budu, bunu sürüyə-sürüyə aparım”. Gəlir bını tutur, belə sürüyəndə, indi bı da candı axı, ağrıyır. İşarə eliyir ki, onsuz da hara deyirsən gedirəm dana. Əyaxlarımı aş, onsuz qolum bağlıdı da, gedəh. Gətirir bının əyaxların açır, qolunnan tutur, yavaş-yavaş gəlir.\nGörür bəy-zad bılar hamısı oturubdu. Deyir:\n– Ağa, o tərəfdə ev də var, millət də var, dünya da var, mal, pul, var, devlət. Min dəfə də bizimkinnən yaxşıdı. Bıdı, bir nəfər də gətirmişəm.\nUje bırda padşah day atkaz eliyə bilmir. Deyir ki, indi neyniyək? Vəzir, vəkil deyir ki, padşah sağ olsun, indi oranın adamları kimdi bilmirik, xasiyyətin bilmirik. Gedəh evə, bı oğlanı yerri qızın biriynən evləndirəh, bınlardan uşağ olar. Uşağ böyüdühcən atanın da dilin örgənər, bizim də dilimizi, ananın da dilini dana. Bizə təkrar eliyər, bilərih ki, kimdi.\nGötürüllər oğlanı da gəlillər, gələn kimi bir qıznan bını evləndirillər. Bınlar yaşıyana qədər deyir ki, padşah sağ olsun, hardeysə bir səkkiz, doqquz, on il lazımdı da bı uşağ orda böyüyə, neyniyə. Deyir:\n– Onda gedəy şərqə.\nGəlillər, şərqə çatanda böyük bir meşəyə çıxıllar. Deyir:\nDeyir ki, gəlib meşəni tapbışıx. Düşəh bı meşiyə təhlihdə. Kim ceyrannan, cüyürdən vırsa, gətirək bırda tonqal qalıyağ, böyük bir qonağlığ eliyək.\nBir ağacın dibinə yığılıllar, padşah özü təhcə düşür meydana. Bı meşə bını nətəər cəlb eliyirsə, bir də onda başın qaldırır ki, axşam saat beş-altıdı, hava qarannıxlıyır. Belə vaxtda geri qayıtmağ mümkün dəyil. Qayıtsa bını vəhşi heyvannar parçalıyar. Neyniyim, nejə eliyim? Meşədən qırağa çıxanda görür kü, bir çoban mal, qoyun otarır. Yaxınnaşır bına:\n– A qardaş, kimsən, nəçisən?\n– A kişi, mən ovçuyam. Gəlmişəm bura, indi qarannığa düşmüşəm. Sən harda yaşıyırsan?\n– O dey, o görükən kəntdə.\n– Olar, mən də gedim sənnən gejə orda qalım, səhər gələrəm?\nBı müsəlmanın ayrı şeyi olmasa da, bir-birinə inamı, hörməti var da. Deyir:\nBınlar gəlir. İndi bir az yol gedənnən soora baxır ki, yol uzaxdı da. Deyir:\n– Ə, çoban qardaş, gəlsənə bı yola bir nərdivan salax, – deyəndə bı çoban öz-özünə deyir ki, ə, bu dəlidi, cinnidi? Bıra nərdivan salmaxçun nə qədər taxta, ağaj, mismar, kərpic, balta, insan lazımdı.\nTay dinmir. Bir az da gəlillər, gələnnən soora qabaxlarınnan balaca bir çay keçir. Bı çoban atı vurdu çayı keçə. İsgəndər indi qorxır axı belə yerdən keşməyə. Deyir:\n– Çoban qardaş, gəlsənmi bıra bir körpü salax?\nGənə bı belə baxır, baxır. Deyir: “Ə, bu dəlidi, cinnidi? Bıra körpü salmaxçun nə qədər daş, ağac lazımdı”. Genə dinmir. Ordan birtəhər keçillər, kəndə çatmağa iki-üç kilometr qalmış, görür kü, böyük bir taxıl zəmisidi, sünbül bax belə-belə. Adam baxır, həvəsə gəlir. Deyir:\n– Çoban qardaş, görəm bı taxılın yiyəsi biçif yiyəjəh, biçmiyif yiyəjəh?\nÇoban öz-özünə deyir: “Ə, bu dəlidi, cinnidi? Taxılı da biçməmiş yiyəllər?”\nNəysə, gəlillər, kəndə çatanda bının evi kəndin qırağındeymiş, gözünün də ağı-qarası bir qızı varmış. Deyir ki, o dey, o ev mənimdi, qapıdakı da qızımdı. Çağırıb ona deyəjəm. Sən get otur evdə, əl-üzünü yu, mən qoyunu, malı paylıyıb gəlim.\nÇağırır qızın, deyir:\n– Qızım, bir qonax var, onu qarşıla.\nBı gedir, evə çatannan soora qız su qızdırır gətirir, bının əlin-əyağın yuyur, süfrə açır. Atası hərrənif gəlir. Oturullar, Allah verənnən yeyif-eliyillər. – Onda belə ev döyüldü ey. Dam bajasıydı, doqquz metr eni, doqquz metr uzunu. – Çoban deyir ki, gedək. Gedəndə deyir ki, ovçu qardaş, – elə bilir ovçudu dayna, – bağışda day kasıbın olanı bıdı da. Nə xoşa gəldi, nə xoşa gəlmədi? İsgəndər deyir:\n– A kişi, evin yaxşıdı, amma bir azca bajası əyridi.\n– Yaxşı, gedəh.\nÇoban genə ürəyində dedi: “Ə, sənin nə borcuna baja əyridi, əyri döyül”. Gətirdi, yolun yarısınnan bı dedi, mən meşənin qırağınnan gedəjəm, sən getginən. Gəldi çatdı yoldaşlarına. Gördü bılar ceyran-zad vırıflar, oturuflar, ojax-zad qalıyıflar. Hamısı da qorxusunnan əsir ki, padşahı itirmişik də. Görən bını canavar yedi, çaqqal yedi, öldü, qaldı? Padşahın gəldiyini görəndə hamısı üstünə yüyürür:\n– A sən allah, harda qaldın, noldu, nağardın?\n– Hava qaralmışdı deyə qayıda bilmədim. Bir çobana qonağ oldum, getdim onun evinə, ordan qayıtdım gəldim.\nBırdan deyillər gedəh, deyir:\n– Yox, bırdan belə evə qayıdajeyih.\nGəlir, evdə məsləhət edir ki, orda çobanın bir qızı var, mən ona vurulmuşam. Ona elçi getməlidi, mən onu alam. Durur bırdan vəzir-vəkili göndərir.\nİndi bı çoban axşam gələndə qız deyir ki, dədə, o ovçu kim idi? Onu hardan tapbışdın? Deyir:\n– Aaz, ovçu nədi, o gijin biriydi, ağlı çatmırdı.\n– Ay balam, yol gedirik, maa deyir gəti bıra nərdivan salax. Ordan deyir, gətir bıra bir körpü salax. Ordan gəlmişik, deyir, taxılın yiyəsi biçif yiyəjəh, biçmiyif yiyəjəh? İndi də səhərə qədər yatıf, az-çox yeyif-içif, maa deyir ki, bajan yaxşı bajadı, bir əz əyridi.\n– Dədə, o kimdisə mən tanımıram, dünyada onnan ağıllı, gözəl insan yoxdu.\n– O çoban dəyilmiş, dövlət başçısıdı. Yolda yoruluf, saa deyif ki, gəl yola körpü salax. Yəni yorulduğuna görə bir söhbət eliyəh, söhbət adamın başın qarışdırır axı, gedif mənzilə çatax. Gəlib ordan keçəndə o saa deyə bilmiyif məni də götür. Utandığınnan deyib bıra körpü salax, yəni məni də al kürəyinə, apar da. Sən də fikir verməmisən. Gəlib burda deyib ki, bı taxılın yiyəsi biçif yiyəjəh, biçmiyif yiyəjəh? Yəni bını əkən adam özü yiyəjəh, yoxsa padşaha verəjəh. Dədə, o baja deməkdə də, bajanı demirdi. Deyirdi, qızın yaxşı qızdı, heyif gözü çəpdi. İndi o harda olsa, maa bəlkə elçi göndərdi. İşdi maa elçi göndərsə, denən, qızımın dərdi özündədi, özü cavab verər, nə desə ona əməl eliyərəm.\nNəysə, aradan bir-iki gün keçir. Bir gün bı padşah götürür bılara bir vəzirdən, vəkildən elçi göndərir. Gəlillər. Deyir ki, bəs bu yaxınnarda sizə qonax gəlib. O gələn adam padşahdı, sizin qızınızı istiyir. Çoban deyir:\n– Vallah, qardaş, düzdü mən qızın atasıyam, amma hər kəs özü-özünə cavab verməlidi. Qız özü cavab verər.\nGəldi qıza dedi ki, nə deyirsən? Qız dedi ki, siz padşaha deyin, mən ona bir şərtnən gedərəm ki, o əvvəlcə bir sənət örgənsin. Nə örgənir örgənsin, bir sənətin sahibi olsun. İkinci, ona məsləhət bilin ki, o, hara getsə, getdiyi istiqaməti maa desin və neçə günə gedif qayıdajax bunu bilim.\n– Üçüncü şərtim odur ki, o padşaha deyin, harda çətinə düşsə, ordan adam göndərsin geri, bizə xəbər versin ki, padşah hardadı, hansı əzaba düşüb geri qayıda bilmir.\nVəzir-vəkil gəlib bunu padşaha deyəndə, dedi:\n– Əşi, mən nə örgənim, neyniyim?\nBı vəzir, vəkil dedi:\n– A kişi, biz örgənmişik, ən yüngül şey xalçaçılığdı. Gəti belə bir şey örgən. İkinci də o getmək... O saa demir ki, hara gedirsən, niyə gedirsən, nəyə gedirsən dənə. Getdiyin istiqaməti deyəjəksən ki, ya şərqə gedifsən, ya qərbə. Bunnan hasant nə var. O birsi də ki, harda olsan öz zəhmətinnən özünü doğrultmalısan.\nNəysə, bınları örgənənnən soorasına xəbər göndərillər qıza ki, uje padşah hazırdı. Deyir, gəlsin aparsın. Nəysə, qızla evlənir.\nAradan bir-iki ay keçənnən soorasına deyir ki, biz çıxaq şimala tərəf, gedək o meşənin qırağına, gəzəh, ordan qayıdax gələk.\nDurullar düşüllər yola, gəlillər bir dağın qırağınnan keçəndə, görüllər iki dağın arasında böyük bir binadı. Bir az yaxınnaşanda görüllər qabağına yazıblar ki, yeməkxana. Bı deyir ki, gedəh oturax, yeyəh-içəh. Gəlillər, oturullar, çay içillər, çörəh yeyib qutarannan soorasına, indi bu yeməkxananın yiyəsinə deyillər ki, biz birəz dincəlməh istiyirik. Deyir:\n– Dincəlməyə yaxşı yerimiz var, gəlin bəri.\nBınları aparır salır padvala. Padvala salannan soora bınlar görür ki, padvalda nə qədər adam oturub, özü də hamı bax belə əsir, qupquru. Deyir ki, ə bala, bura nədi, noolub? Deyillər ki, siz nə iyinə gəlmisiz? Deyir ki, çayxanaya. Deyib ki, əşi, nə pivə, nə çay. Orda sizə yedirtdihləri bizim ətimizdi. Bizi saxlıyıllar bırda, həftədə birimizi kəsillər, o gəlib-gedənləri razı salıllar, köçürüllər bıra. İndi sizi də gətiriflər ki, siz köksünüz də, ətdisiniz, sizi kəsələr. Deyəndə bı padşah qayıdır belə baxır: “Mən neyniyim, nağayrım?” Birdən sənəti yadına düşür. Bunların yanına adam gələndə deyir ki, padşaha denən ki, bu məni kəsib yedirtsə, nə qədər qazana bilər? Deyillər ki, məsələn, yüz manat. Deyir ki, padşaha denən, mən belə xalı toxuyuram. Xalı toxuyaram, yerin də deyərəm, aparıb satarsınız, ordan yüz yox, bəkə beş yüz, altı yüz manat pul alarsınız.\nGəlillər padşaha deyəndə, padşah deyir:\n– Mən neynim, nağayrım?\n– Padşah sağ olsun, bını kəssən yüz manat götürəjeyih, amma bı ayda iki xalça toxusa, gör bizi nə qədər varrandırar.\nGətirillər bını, bı sənəti qoyıllar qabağına, başdıyır toxumağa. İndi bı demişdi axı üş günnüh gedəjəm. Üş günün əvəzinə on üş gün olur, bınlar hələ geri qayıtmayıflar, xəbər-ətər yox. Bının arvadı bı adamlara – vəzirə, vəkilə, nökərə deyir ki, gedin bazara, harda xalı satıllarsa, neçiyə dediyinə baxmayarax o xalıları götürün gəlin, mən alıram. Bilir ki, bı belə ola bilər dana.\nGedillər, hərrənillər, görüllər üş-dörd nəfərdi, xalı satır.\n– Ə neçiyədi?\n– Həşdat manat.\n– A kişi, gəlin bəri, bizim xanım sizə yüz manat verəjəh.\nBınları götürür, qapıya gələndə qız xalılara baxan kimi bilir ki, bıdı. Özü də adın yazıb da ora, adın üstünə hərifnən yazıb. Deyir ki, neçiyədi? Deyillər, belə-belə. Yüz manatdan pulun verir. Deyir ki, bınnan soora nə vaxt xalınız olsa, satmax istəsəniz gələrsiz bıra. Bıları keçirir o tərəfə çörək yeməyə. Vəzirə, vəkilə deyir ki, padşah hardeysa bınların əlinin altdadı. Bınlar gedənnən soora düşün arxaya, bınları gəzə-gəzə gedin görün hardeysa oranı yarın, padşahı götürün gəlin.\nBınları yedirdif yola salannan soora, beş-altı nəfər durur atdanır, arxadan bınları işarə eliyə-eliyə gəlillər, bınlar da gəlif çıxır bura. Görüllər ki, ay kabab yeyən, ay ət yeyən, nə bilim neyniyən. Bınlar çörəyi yeyənnən soora qalxıllar, ordakıların hamısını döyüllər, əllərin, qolların bağlıyıllar. Bağlıyannan soora deyir:\n– Dustaxlar hardadı, yerin deyin?\nMəjbur olıllar, yerin deyillər. Gediv açanda görüllər padşah o dey orda oturuf əsir. Deyir ki, padşah sağ olsun, səni tapdıx, dur gedəh. Gəlir evə. İndi bir müddət oturannan soora deyir, doğurdan da, bı arvad olmaseydi, indi mən batıb getmişdim də. Elə yaxşı ki, bı orda maa köməh elədi.\nBir müddət qalannan soorasına deyir ki, cənuba getdih, şərqə getdih, indi şimala gedəh. Durullar genə atdanıllar, gəlillər şimala. Bir-iki gün yol gedillər, axşamçağı bir də görür kü, meşədən bir ceyran çıxdı. Bərdən ayna qaçanda, bı yoldaşdarı istiyir ki, bını vıra. Onda da ən güjdü silah ox idi. Padşah deyir:\n– Qılış da məndə, ox da məndə. Heş kim dalımca gəlməsin. Ceyranın dalıncan özüm gedəjəm. Vırdım götürüb gələjəm, vırmadım qayıdıf gələrəm.\nBı ceyranı qavır, qavır, gəlir bir təpədən aşanda görür kü, böyük bir çadırdı. Bı ceyran qaşdı girdi çadıra. Dedi, hə, indi gedib bırda tutaram. Gəldi atı çöldə bağlıyannan soora, qılıncı sivirdi, içəri girəndə gördü ceyran nədi. Bırda bir qız oturuf ki, o nağılda, əfsanələrdə deyilir ey, aya deyir sən çıxma mən çıxım, günə deyir sən çıxma, mən çıxım. Belə gözəldi. Dedi ki, ay qız, sən kimsən? Bırda nəəzirsən belə?\n– Mən böyük bir padşahın qızıyam, atamgil həmişə gəzməyə-zada gedəndə məni də özdəriynən götürürdü. Gəlib burdan keçəndə çadır qurdular, tezdən qarannıxda durublar, özdəri yığılıf gedif, yaddan çıxıf mənim çadırım qalıf burda.\n– Bəs mən də filan padşaham. Gələrsənmi səni alım?\n– Vallah, alıram deyirsən al, mən etiraz eləmirəm. Amma indi sən məni aldın getdin, kimə sübut eliyə biləjəhsən ki, belə bir padşahın qızın almışam?\n– Mən neyniyim?\n– Get özünnən bir ağıllı, savatdı adam gəti, heç olmasa bir şahidin olsun böyründə ki, sən belə bir şey tapbısan.\nBu qayıdır gəlir yoldaşdarın yanına. Deyir ki, ə, ceyranı tutmuşam, filan yerdədi. Bir nəfər mənimnən getməlidi, ceyranı götürəh gələh. Tanıdığı ağıllı adamın birin salır yanına, qayıdıf gəlillər bıra. İndi çadıra çatmağa iyirmi metr qalmış, birdən bının ağlına gəlir ki, ya rəbbim, ya rəsulallah, indi bəlkə bı kadın yatıfdı. Gediv içəri girməh düz döyül dana. Bı oğlana deyir ki, sən dayan bırda, mən gedim görüm nətərdi vəziyyət, soora səni çağırım, birrikdə götürək gedəh.\nVəzir qalır, bı gəlir çadırın qapısın açanda görür kü, bırda bir qoja arvad oturub, həşdat-doxsan yaşında, danışa da bilmir. Deer ki, a-a-ay bala, sən k-k-kimsən? Dedi:\n– Ay nənə, mən bırda qız qoydum getdim ey?\n– O-o-o q-q-qız mənəm.\n– Nətəər sənsən?\n– Elə fikirdi də qojaldıf, mən burdayam.\nNəkqədər eliyir, ayan-bayan. Deyir ki, oğul, o ceyran da mənəm, o qız da mənəm, bı qoca da mənəm. Mən Allahın yolçusuyam. Belə deyəndə, dedi:\n– Onda sənnən bir şey xayiş eliyim. De görüm mən neynəsəm daha da varrı, dövlətdi ola bilərəm?\nDedi ki, yaxşısı budu, heş kimə qoşulma dana, özün öz əqlinnən istədiyin kimi istifadə eliyə bilərsən. Dedi:\n– Ana, mən nə qədər yaşıya bilərəm?\n– Sən hardeysa qırx, əlli il yaşıya bilərsən.\n– Mən nətər eliyə bilərəm ki, ölmüyüm də, qalım.\nDedi ki, bı tərəf meşədi, o tərəf meşədi, amma o tərəfdə Diri dağı var. O Diri dağın altında dirilik suyu var. O sudan gətirə bilsən, bir sən yox, ən böyük dəvədi, fildi, nə cür böyük canlı olursa olsun, o öləndə onun ağzına bu dirilik suyunnan bircə damcı atsan, o dirilər, qalxar ayağa. Səni də saxlıyan bıdı. Gediv ordan gətirə bilsən, ömrü boyu yaşıyarsan.\nGəldi çıxdı çölə. Gördü vəzir oturuf.\n– Yox, xoşum gəlmədi danışığınnan. – Tay demir nədi dənə. – Qayıdax gedək.\nGəldi yoldaşdarına çatanda, dedilər, ağa, belə-belə. Dedi:\n– Yox, qayıdajeyih vətənə.\nQayıtdılar vətənə. Bı fikirrəşdi. Çox fikirrəşənnən soorasına dedi, cənuba getdim, şərqə getdim, şimala getdim, indi bı tərəfə – qərbə gedəjeyih. Belə bir dağ var, o dağın altına. İndi mən heş kimi aparmıram, kimin xoşu gəlirsə maa bir yeddi-səkkiz nəfər lazımdı, özümnən aparım. Orda suyu tapsam, götürəh gələh.\nBir kişinin gözünün ağı-qarası bir oğlu varıdı. Bu gəldi axşam dedi:\n– Ay ata, məni bağışda, yoldaşdarım filan yerə gedir, mən də gedirəm.\n– Hara gedir?\n– Get o padşaha denən, məni də götüsün, mən də gedim.\n– Ay ata, axı sən yaşdı adamsan.\n– Yox, get de.\nGəldi, padşaha deyəndə, padşah dedi:\n– Yox, o yaşda adam olmaz.\n– Onda padşaha denən, məni qəbul eləsə, ona iki-üş kəlmə sözüm var.\nNəysə, padşah dedi:\n– Buyursun içəri.\nGəldi içəri. Dedi:\n– Padşah sağ olsun, siz gedirsınız yerin altındakı dirilik suyuna. Yerin altındakı su iki-üş yerdeysə, amma yerin üstündə gör neçə milyon, milyardlığ su var. Özü də getdiyin yerdə bu suynan o suyun tamı bir deyil. Bırda su var kirri sudu, burda var turş sudu, nə bilim ajı sudu. Eləcə də yerin altında var. İndi siz gedif orda o dirilik suyun nətər tapa bilərsınız? – deyəndə, padşah qaldı belə.\n– Nətər tapa bilərəm?\n– Hər saldata bir dənə balıx tutdurun, onlar o balığı aparallar, orda salallar suya. Hansı suda balıx dirilsə, demək dirilik suyu odı da, onı götürsünnər.\n– İkinci, getdin suyu tapdın, o suyu nətər gətirəssən? Civaa yığassan, yoxsa əlində?\n– Hə, düz deyirsən, bəs mən neyniyim?\n– Hər saldata dəridən bir dənə tulux düzəlt, həm təmiz olsun, həm də büksünnər qoysunnar civlərinə. Harda tapsalar, o sudan doldurallar tuluğa, götürüb gələllər. İkinci, adam hələ yerin üstüynən gedəndə sağın-solun tanıyammır. Yerin altıynan getdilər, soora qayıdıf çıxa bilmiyəjəhlər axı.\n– İki nəfər daş zəncir götürsün. İçəri girif bir on beş, iyirmi metir irəli gediv orda dayansınnar. Adamlara da vaxt ver ki, məsələn, bir saat, iki saat gəzin, qayıdın. Onlar qayıdanda həmin adamlar zəngi vırsın, zəngin səsinə onlar qayıdar ora, ordan çıxallar, götürüb gələrsən.\n– Ağıllı fikirdi.\nNəysə, dedi, getməyimizə bir on, on iki gün qalıf. Gətdi həbelə bıların hərəsinə bir tulux düzəltdi, hərəsinə bir balığ gətdi, nə bilim orda yoldaş oldılar. Gəldi bı Diri dağına çatanda dedi ki, belə-belə gedirsınız, məsələn, dörd saat sizi gözdiyəjeyih. Dörd saat hardan tapdız, gətirirsiz, ordan gəlirik.\nBınlar indi ikisi sağa, ikisi sola gedillər. İkisi də gəlir. Bir yerdə bıların qabağına su çıxır. Baxıllar belə. Biri deyir:\n– Ə, bırda şırıltı var, qəşəh sudu.\nO biri deyir, ə baxım görüm. Bu balığı çıxardır, elə belə suya əlin uzadanda balığ bının əlindən sivrilir. Deyir:\n– Ə, dirilik suyu bıdı.\n– Qoy mən də bir baxım görüm.\nBı da balığı gətirif salanda bının da əlindən gedir. Deyir:\n– Hə, tapbışıx, gəl tuluxları doldurax, gedəh.\nTuluxları doldurullar, şəlliyillər kürəhlərinə. Bir az gələnnən soora bı yoldaşın biri deyir ki, ə, indi biz hara gedirik? Bəlkə gəldiyimiz yerə getmirik, ayrı yerə gedirik. Gəl oturağ dincələh, zəngi nə vaxt vırsalar, o dəmirin səsinə gedərik. Bınlar oturullar. İndi bınlar neçə gündü yol gəlif yorulub, səhərdən bırda yol gəzillər ağır tuluğ da çiyinlərində. Oturduğları yerdə birdən yuxu tutur bınları.\nBı dirilik suyunun sahibi eşitdiyimə görə qızıl quşdu. Bu quş özü yoxmuş, balası bırdeymış dana. Bı qızıl quş yuvasına gələndə görür balası ağlıyır. Dedi:\n– Belə-belə. İki dənə insan gəlmişdi, həbelə sudan hərəsi bu qədər götürdü getdi. Ona görə ağlıyıram.\n– Hansı tərəfə getdilər?\n– Bı istiqamətə.\nİndi bu uça-uça gəldi. Gördü bınlar oturublar, belə yatıblar. Arxadan qondu, tuluğun ikisin də dimdiyiynən deşdi. Demək, tuluğda bir qıram su qalmır e. Su hamısı axıb gedənnən soora indi zəngin səsi gələndə bınlar ayıldı qalxdı. Qalxanda gördülər ə, yüngül qalxdılar axı. Belə baxdılar ki, tuluxlar bekardı. İkisi də ağladı. Dedilər, ə, indi biz getsək, padşah bizi oldürəjəh. Neyniyəjeyih, nağarajeyih? Biri dedi, a kişi, gedəh də. İndi yalvararıx ki, ay padşah, bilməmişih cırılıfdı. Gələn səfər gələndə genə getdiyimiz istiqamətnən gələrih, axtarıb taparıx.\nNəysə, gəldilər. Çölə çıxanda gördülər hamı oturub. Dedilər:\nBınlar olduğu kimi dedi.\n– Padşah, səni allatmırıx, suyu tapmışdıx, tuluğu da doldurmuşdux. Yolda yuxuya qalmışıx, quş tuluğu deşib, bütün su axıb gedib, – deyəndə padşah dedi, eybi yoxdu, neyniyək, gedəh, bir müddətdən soora bir də qayıdıf gələrih.\nBılar bir xeyli gedənnən soorasına gəldilər bir meşənin qırağınnan keçəndə, gördülər ki, həddinnən artıx yağışdı, küləhdi. Neyniyəh, nağayrax? (Orda bir şey yadımdan çıxdı. O arvad bınlara bir kəlmə də demişdi ki, sən dirilih suyunu tapassan, amma onnan işməh sənə qismət olmuyajax. Sənə taxtadan bir ev tikəjəhlər, onun altında canını tapşırassan). Taxdadan bına bir yuva düzəltdilər, özdəri bir yerə, padşah da gedir bıra. Uzanannan soorasına bir az aradan keşmişdi, bir də gördü qapıdan içəri bir nəfər girdi. Qayıdır:\n– Sən kimsən ə, bıra niyə girmisən?\n– Ə, danışma, mən gəlmişəm sənin canını alam.\n– Sən kimsən mənim canımı alasan?\n– Mən cənabi Əzrayılam, mən can almağa gəlmişəm.\n– Bəs sən mənim canımı ala bilməzsən.\n– Nə vaxtı mənim üstümdə taxtadan, ağajdan ev tikilsə, onda ala bilərsən.\n– Onda bir gözünü belə aş bax.\nBaxanda görür kü, üstü də, altı da taxtadı. Belə baxdı, baxdı, dedi, qadan alım, onda icazə ver, o nökəri, naibi çağırım, iki-üş kəlmə sözüm var, onlara deyim. Bı səsdədi bınları:\n– Gəlin bıra.\n– Ağa, nədi, ağa, nədi?\n– Ə, oturun, səs eləməyin.\nDedi ki, mən burda keçinəjəm. Mənim gözümün ağı-qarası bir anam var. Mənim meyidimi qabağ aparsaz, anamın ürəyi partdıyar. Əvvəlcə, bir dəstə yetim uşaxlardan göndərin, onın dalınca bir dəstə yaşdı adam göndərin, onın dalınca bir dəstə qoyun göndərin, dalınca bir dəstə mal-heyvan göndərin, soora mənə çatanda mən gözü açığ öləjəm. Anama deyin ki, bunun bizə məsləhəti var. Harda gözü yumulsa, orda dəfn eliyəjeyih.\nTez bının canın alır Əzrayıl. Bunu götürüllər, düşüllər yola. Uşax yığıllar, nə bilim qoca, bir az da at, heyvan, filan. Anası ağlıyanda deyillər ki, oğlunun vəsiyəti var ki, onun harda gözü yumulsa, orda dəfn eliyəjeyih. Neyniyəh? Deyillər, qoyax tabuta, gəzdirəh, görəh harda gözü yumulur.\nİki gün, üş gün, bunu nə qədər gəzdirillərsə, gözü yumulmur ki, yumulmur. Bınlar da yorulub əldən düşüb, yayın istisi. Görüllər aşağıda böyük bir çinar ağacı var. Bı çinar ağacı harda olsa, onın dibində bulağ olur, su olur. Gəlillər çinar ağacına çatanda görüllər bırda bir çobandı – yaşdı adamdı qoyun otarır, oturubdu bırda. Bılar gələndə bı dedi:\n– Nədi, noluf? Niyə ağlaşırsız?\n– Əşi, sən nə bilirsən e.\n– Heç olmasa bir kəlmə deyin.\nDeyillər ki, bəs hal-qəziyə belə-belə. Çoban torpaxdan bir damcı İsgəndərin gözünə atan kimi bının gözdəri yumulur. Hamısı qalır məhətdəl. Deyillər ki, neyniyəy? Biri deyir ki, ə, torpax torpaxdı dana, aparağ anasının yanında dəfn eliyək də, bıra neyçün gətiririk. Gətirillər ordan anasının yanına. Başa salıllar ki, ay ana, oğlun uşağı, yetimləri tabutun qabağınca göndərmişdi ki, ana, gör mən həyatımda yetimlərə nə qədər hörmət eliyirəm. Qocaları göndərmişdi ki, qocalara nə qədər hörmət eliyirəm. Malı-heyvanı göndərdi ki, ana, gör mən nə qədər varrı adamam, nə qədər varım, pulum var. Nə qədər imkansız adamlara köməy eliyirəm. Ölümün qarşısını almax mümkün olsaydı, bular alardı. O torpağın mənası odur ku, yəni bütün cannının hamısının əvvəli torpaxdan əmələ gəlir, axırı da torpağa qismət olajax. Bınnan belə neyniyim yox, elə bırda öz qəbirsannığımızda yer qazırıx, basırırıx. Onıynan da orda qazıb basdırıllar.\nBir varrı, dövlətdi ata olur, həddən artığ malı, pulu, varı-dövləti olur. Gözünün ağı-qarası bircə oğlu olur. Bunu qənimət bilir, bu uşağı elə böyüdür ki, ancaq ye, iş, de, gül, gəz, oynaginan. Bir gün bu kişi elə bir vəziyyətə düşür ki... Baxır ki, ta köçür. Köşməh məqamı gələndə birdən ağlına gəlir ki, ya rəbbim, ya rəsulallah, bəs mənim bu qədər malım, pulum, varım, dövlətim, qızılım. Gözümün ağı-qarası olan bu oğlumu mən belə örgətmişəm. İndi mən ölənnən soora qoşulajax yoldaşdarına, mal da gedəjəh, pul da gedəjəh, var da, dövlət də. Mənim adımı batırajax, mən neyniyim? Yanında oturannara deyir ki, xayiş eliyirəm çıxın çölə, oğlum görün ordadımı, çağırın, ona bir söz deyəjəm. Bunlar çıxır çölə, çıxannan soorasına oğlun çağırıllar. Gəlir, deyir:\n– Ay ata, nədi? Ay ata, nədi?\n– Ay bala, mən ölürəm.\n– Ata, nə danışırsan?\n– Bunu saxla, sohranın işidi.\n– Eliyərsən, eləməzsən öz işindi. Sənə üş dənə vəsiyətim var.\n– Birinci vəsiyətim odur ku, mən ölənnən soorasına, yoldaşdarın töküləşəjəh, qırx gün yeyib-içib soora durajaxlar dana. Qırx çıxannan soorasına görəssən bir günnərisi yoldaşdarın gəldi ki, gedəh çay içəh, çörəh yiyəh. Onda sən onlara etiraz eləmə. Denən, gedin, mən də gələjəm. Oğul, babalım boyuna, babalım boyuna, içmə sən. Amma olara denən gedin sabax saat on ikidə filankəsin evində qonaxlığ düzəldin, mən də gələjəm. Sən onlara on iki de, oğul, genə deyirəm babalım boyuna, babalım boyuna, özün saat ikidə get.\n– İkinci vəsiyəm odur ki, babalım boyuna, babalım boyuna, qumar oynama. Oynasan qumarı hər yerinnən qalxannan, bilənnən yox, qumarın ən məşhur ustası kimsə, axtar tap onuynan oyna. Üçüncü vəsiyyətim odur ku, oğul, birdən əlin aşağı düşdü... Məndə də olurdu. Nə qədər varrı-dövlətdi adam olasan, nə qədər gətirdiyin vaxt olsa da, itirdiyin vaxt da olur da. Əlin aşağa düşsə, heş yerə getmə. Gəl evimizə yaxın bir yerdə oturginən, gələn qohumlara, dostlara, tanışdara əl aç, sana kömək eləsin. İşdi onnar da sana kömək eləməsə, oğlum, dördüncünü deyirəm, babalım boyuna, babalım boyuna, orda bir zəncir asmışam, görürsən? Babalım boyuna gəlib ordan özünü asıb öldürməsən.\nAllah cəmi ölənnərə irəhmət eləsin. Bu ata irəhmətə gedir. İrəhmətə gedəndə oğlan görür kü, dostdarı gəldi. Gəlif oturullar, qırx gün bunlar çay içir, çörəh yiyir. Biri qabı qoymağa, biri nə bilim nəyə. Qırxınnan bir dörd-beş gün keçənnən soora... İndi nə qədər ərköyün böyüsə də, ata həsrəti ayrıdı da. Deyir,\nDara düşsək arxamızda\nBir möhtəşəm dağdır ata.\nDaim yanan, alovlanan,\nSönməyən ocağdır ata.\nİşıq saçar yolumuza,\nQüvvət verər qolumuza,\nArxadır, dayaqdır ata.\nO, layiqdir məhəbbətə,\nBu qüvvətə, əzəmətə.\nƏbədi mayaqdır ata.\nMayaq dənizdə gəmiyə yol göstərən işıqdı, həyatda övlada yol göstərən işıq atadır. İndi bı o qədər həvəsdidi, maraxlanır, qalıb belə. Bir də görür kü, atasının qırxınnan beş-altı gün keçir. Axşamçağı görür yoldaşdarı gəlir. Ağlına gəlir ki, atamın qırxı da çıxıf, bunlar nə əcəb gəlif? Gəldilər:\n– Ə qardaş, nədi?\n– Allah ataa irəhmət eləsin, – bı da qırx yeddi gündü oturuf dana, – gedəh eynimizi açax, bir şey eliyəh, – deyəndə, atasının sözü yadına düşdü. Əlin saldı cibinə ki, bınlara pıl verə. Dedilər:\n– Ə, ayıbdı, biz sənnən bir şey istiyirik? Sən niyə belə eliyirsən?\n– Onda gedin, sabah saat on ikidə qonaxlıx təşkil eliyin Kərimgildə, mən də gələjəm.\nBunlar getdi. Səhər açıldı. Allah hamınızın qarşıdan gələn səhərlərinizi xeyirə aşsın. Bu yatdı, durdu. Getdi malı-heyvanı qaytarıb gətirdi, sahat on ikidə gəldi evə. Allah verən loxmadan-tikmədən yeyənnən soora uzandı yatdı. Yatdı, saat ikidə ayıldı, dedi:\n– Hə, atam deyən vaxdı, durub gedim görüm.\nGəldi gördü bunlar gözdüyüflər, görüflər bu gəlmiyif, başdayıflar vırıflar4. Baxdı kı, bını tanıyan yoxdu. Biri vırıb birinin çənəsin əzif, birinin gözü tökülüf, birinin qolı sınıb. Belə baxdı, baxdı, dedi:\n– Hə, ata, Allah sənə qəni-qəni irəhmət eləsin. Mənə on iki deyil, ikidə get deyib ki, iki saatdan soora içkinin əlamətin görüm. Toba sənə bu günnən içki.\nOnnan soorasına gəldi. Aradan bir neçə gün keçənnən soora dedi, gedim bu qumarı örgənim. Gəldi birinə dedi, mən məşhur qumar oynuyanı gəzirəm. O dedi mən döyüləm, bu dedi mən döyüləm. Sizin kimi hörmətdinin biri dedi:\n– Ə bala, qumarbaz bulağın üstündə oturubdu. Ora getsən onu taparsan.\nGəldi gördü bir nurani kişidi oturub, amma qapqara qaralıb. Əynində bir dəst paltar var, üstdən bir put darı töhsən altdan çıxmaz. Cırıx-cında, özü də qəm dəryasında. Salam da verdi, bı dinmədi. Bir az qalxannan soora bı kişi belə başın qaldırdı, gördü bir cavan oğlandı. Dedi:\n– A bala, nədi, niyə durmusan?\n– Heç əmi, oturmuşam dayna, sənin yana gəlirdim.\n– Gəlmişəm mənə qumar örgədəsən.\n– Bala, neçə yaşın var?\n– İyirmi yeddi, iyirmi səkkiz.\n– Ay bala, saa yaramaz, çıx get.\nNəkqədər elədisə, bı əl çəkmədi. Dedi:\n– Bala, evim filan yerdədi. Sabax gələrsən bizə, mən səni örgədərəm.\nSəhər açıldı, Allah qarşıdan gələn səhərlərizi xeyrə aşsın. Bu durdu gəldi bura. Gəldi gördü kü, kişi oturufdu, bunu gözdüyür. – Onda həbelə evlər yoxudu, dam evləri vardı ey, doqquz metrə eni, doqquz metrə uzunu, onnan olardı. – Dedi:\n(Qumarı dəyəsən indi kartnan oynuyullar, o vaxtı aşıxnan oynuyurdular). Dedi:\n– Bala, qumarı nəynən oynuyullar?\n– Neçə aşığnan?\n– Neçə irəngnən?\n– A kişi, bilsəydim sənin yana nəyə gəlirdim? Ona görə gəlmişəm ki, məni örgədəsən.\n– İndi mən onları əlimdə belə oynadajam. Görürsən aşığların biri ağdı, biri sarı, biri qırmızı, biri göy, biri yaşıl. Burdan atajam damın bajasınnan qırağa. Deyəjəm, ağ aşıx böyrü üstə duruf, qırmızı aşıx yanı üstə, sarı asıx başı üstə duruf. Get, mən dediyim kimi düzülübsə, onda bil ki, mən ustadam, gəl səni örgədim. Düzülmüyüfsə, mənnən ustad olmaz.\nBı dediyi kimi elədi, atdı. Bı damın bajasına çıxdı, getdi gördü ki, – necə ki qabax əmr verəndə saldat düzülmürdü, – bı da dediyi kimi düzülüb. Belə baxdı, baxdı, dedi:\n– Qurban olum səni yaradan ustad əllərə, gör nə gözəl sənətdi, gedim örgənim.\n– Əmi, necə demişdin, heylə düzülüb. Xayiş eliyirəm ki, məni örgət.\n– Oğul, neçə yaşın var?\nDedi ki, məsələn iyirmi yeddi. Dedi ki, mənim də var əlli yeddi. Əlli yeddi ildi mən bunu oynuyuram, örgənirəm. Amma yadında qalsın ki, qumar oynuyanın axırı çöldə aj qarına uzanandı. Mənnən sənə əmanət.\n– Əmi, Allah ömrü uzun eləsin, canı sağ eləsin. Toba saa bu günnən qumar.\nQumara da nifrət elədi. Gəldi bir gün də keçənnən soora dedi: “Gedim bu əl açmağı örgənim”. Gəldi qohum-qardaşın getdiyi yolun üstə durdu. Gördü biri gəlir. Dedi:\n– Ə, qahım, maa min manat pul ver.\n– Ə, pulum vardı, axşam gədə götdü getdi toya.\nGördü biri gəlir. Dedi:\n– Ə, burda niyə oturmusan?\n– Ə qahım, maa beş yüz manat pul ver.\n– Ə, canın hakqı, qız padruqasıgilə gedirdi, verdim ona.\nAradan bir az keşdi, gördü biri gəlir. Dedi:\n– Qalx maa bir iyirmi manat pul ver.\n– Canın hakqı, pulum yoxdu. Elə iyirmi manatım vardı, onu da verdim anama qonax gedirdi.\nAxırda gördü biri gəlir. Dedi:\n– Maa bircə abbası pul ver.\n– A vijdansız, mənim bir abbasım olseydi, gedib verərdim para çörəyə, alardım, gətirif yeyərdim. Sənin kimi oğula verməzdim ki, o cür atanın adın batırasan, nəsli bu kökə salasan.\n– Hə, gedim indi özümü asım.\nGəldi evə, atası dediyi zəncirin yanına. Əyağın altda bir dayanacax qoydı, qalxdı bı zənciri keçirdi boğazına. Boğazına keçirənnən soorasına ağlına gəldi, dedi: “Ay canım, mən çimməmişəm ey. Gedim yuyunum, özümü pak eliyim, gəlim”. Düşdü getdi, çimib qutarıb gələnnən soora, dedi: “Ata, Allaha agahdı ki, sənin yana üzü qara gəlmirəm, dedikləri örgənif gəlirəm. Gəlmişəm özümü asam. Əyağının altda bir dayanacaq qoydı, ordan düşüb boğulsun dana. Dayanacağ getməynən bunun tap yerə düşməyi bir oldu. Bir də belə baxdı, başın qaldırdı, gördü bu boyda qızıl, üstündə də bir kağız. Aşdı oxudu, gördü atası yazıf ki, oğul, mən sənə üş nəsihət verdim. Onlardan nəticə çıxartdınsa buna ehtiyacın yoxdu, çıxartmasan babalım boyuna, babalım boyuna, bınnan soora bunu götürüb mənim adımı doğrultmasan. Dedi: “Həə, Allah saa irəhmət eləsin ata. Bunuynan da mən qumara da tööbə eliyirəm, piyanıskalığa da tööbə eliyirəm, başqasına əl aşmağa da”.\nAta malın götürdü getdi. Üş qulplu saxsı küp olurdu, onnardan ikisin aldı gətdi. Birinə atasının pulun yığdı. Birin də aşdı, dedi: “Atamın varı da var, dövləti də. Mən kişi kimi qazanıb buna yığajam”.\nOna görə də, misal gəlir ki, ağıllı adam atasının adın batırmaz, adın uca tutar.\nBir ölkədə güjlü zəlzələ olur. Bu zəlzələdə çox adam batır. Bir oğlan evdə yoxuymuş. Bu evə qayıdıb gələndə görür ki, – Allah heş kəsə göstərməsin, – buların evləri dağılıb. Ata, ana – hamısı batıbdı, mal, heyvan-filan. Əlacı kəsilir, fikirrəşir, mən neyniyim, nağayrım? Fikirrəşir ki, ya rəbbi, ya rəsulallah, ata yox, ana yox, mal yox, qoyun yox, dövlət yox. Gedim hardasa bir varrı adam tapım, ona nökər olum, birtəhər dolanım.\nDurur çıxır öydən. İki-üş gün yol gedənnən soora gəlir bir şəhərə. Üç-dörd kilometr qalmış, görür böyüh bir çinar ağacıdı. Bu çinar ağacı tarixən müqəddəs sayıldığına görə, çinar ağacının dibində əksər halda bulağ olur, su olur. O suyun, o kölgənin xatirinə yolnan keçən, orda mal-heyvan otaran kimi namaz qılmax xatirinə, kimi çörəh yeməh xatirinə gəlir ora. Bura yaxınnaşır ki, gəlib burdan keçib eliyən olar, oturar çörəh-zad yeyər, mən də bir loxma yeyərəm də. Gəlir görür ki, bir nurani kişi namaz qılır. Namaz qılan adamın namazının arasını kəsmək olmaz. Namazın arasın belə kəsərdilər ki, gələn adam bir dəfə salam versə, o bir dəfə əleyki deyif namazın qıla bilər. Ona görə bu namazın qılıf qutarannan soorasına durdu ki, yola düşə. Dedi:\n– Əmi, qadan alım, başına dönüm, kimsən, hardan gəlib hara gedirsən?\n– Nədi, neynirsən, ay bala?\n– Belə-belə, başıma belə bir hadisə gəlib. Zəlzələdə valideyinlərimi itirmişəm. İndi varrı-dövlətdi bir adam gəzirəm ki, gedim ona nökər olum, məni dolandırsın.\n– Bala, mən sən deyənnərdən döyüləm.\n– Mən Məhəmməd peyqumbər əleyhsalamam, Allah-taalaynan dilləşməyə gedirəm.\n– Ya peyqumbər, sənə qurban olum, bəs o Allahdan soruş, gör mənim taleyim, vəziyyətim necə olajax da.\n– Nə vaxt qayıdarsan?\nOnda da saat-zad yoxuydu axı. Peyqumbər əleyhsalam başın qaldırdı, gördü bu ağaşdan on beş metr aralı bir qara daş var. Dedi:\n– Ağacın kölgəsi ora çatanda mən qayıdaram.\nİndi peyqumbər əleyhsalam gedənnən soora bı durdu, bulağın qırağında həməköməci, əvəlih, yaxşı belə göy otdar olur. Bulardan bir az yığıf yeyir. İndi uzax yoldan gəlmiş adam, uzanır, bını yuxu tutur, yatır. Peyqumbər əleyhsalam gəlir Allah-taalaynan görüşür. İndi hansı məqsədə gəlmişdi məqsəddərin söylüyür, Allah bunu hansı niyyətə çarığıf buları söylüyənnən soora, öz-özünə fikirrəşir ki, görüm sözdərin hamısın dedim, demədim. Uşax yadına düşəndə dayandı. Bunun yadına indi düşürsə, uşağı peyqumbərnən görüşdürən də Allahdı dana. Dedi:\n– Ya peyqumbər, niyə dayandın?\n– Ya Allah, gələndə bəs belə bir uşax qabağıma çıxdı, dedi Allahdan soruş, gör onun kitabında mənim adım var?\n– O uşağın adı var, amma taleyi pışdı. Yəni həyatı yoxdu.\nPeyqumbər əleyhsalam burdan aralandı. Nəysə, gəldi, bu uşağa çatmağa bir-iki kilometr qalmış fikirrəşdi ki, ya rəbbim, ya rəsulallah, indi bu uşax məni hansı həvəsnən, hansı marağnan, hansı sevincnən gözdüyür. Yaxşısı bıdı ki, heç burdan getmiyim, uşax da məni görməsin, soora da təsadüfən görəndə deyərəm yadımnan çıxıb.\nDağın o tərəfinnən gedəndə bı dəmdə uşax yuxudan ayılır. Baxdı ki, kölgə bının dediyi daşdan bir santı, iki santı da irəli gedib. Dedi: “Ya rəbbim, ya rəsulallah, yəqin peyqumbərin yadınnan çıxıf. Çıxım dağın başına, görüm, birdən o yannan gedər”. Qalxdı, gördü dağın o tərəfinnən gedir. Yüyürə-yüyürə gəldi. Dağdan yenməynən dağa qalxmax bir döyül, həm də cavan yerişiynən yaşdı yerişi bir döyül. Çatdı bına. Dizin qoydu yerə, dedi:\n– Ya peyqumbər, sənin başına dönüm, sənə sifariş eliyən oğlanam e. Dedin?\n– Ay bala, sənin adın var, amma...\nAmmanı gözdəmədən uşax iki dizdərin qoyuf yerə üz tutur Allahın dərgahına: “İlahi, şükür varlığa, unudulmamışam” (Söyləyici həyəcanlanır deyə söhbətə bir-iki dəqiqə ara verir – top.). Bı dəmdə peyqumbər əleyhsalama Allahdan nida gəldi ki, uşağa denən sənin qismətin bayax and işdiyin yerdədi. Get daşın altını qazginən, taparsan. Belə deyəndə peyqumbər əleyhsalam fikirrəşdi ki, Allah-taala maa dedi ki, bunun adı var, amma talehi yoxdu. İndi də deyir, getsin o daşın altını qazsın. Yəqin bu o mənada qazdırır ki, min bir əzab-əziyətnən öldürsün dana. Amma bunun nə ixtiyarı var Allahın kəlamını deməyə. Dedi:\n– Bala, sənin qismətin bayaxkı daşın altındadı, get oranı qaz.\nUşax gəldi bir dəmir parçası tapdı, yavaş-yavaş qazdı. Daşı götürüb qırağa qoyannan soora gördü qabağında bir qapı açıldı. Yavaş-yavaş qazdı, qapını açanda gördü burda böyük bir binadı, hardeysa burda qırx, əlli ton qızıl var. Tez bunnan bir az yığdı cibinə. Qapını bağladı, daşı qoyuf yerinə üstün örtənnən soora bir az otdan-zaddan yığdı. Şəhər yaxın idi dana, özün verdi şəhərə. İnsan hər bir əzab-əziyyətə dözsə də, ajdığa dözə bilmir dana. Özün verdi yeməkxanaya, çay işdi, çörəh yedi, burdan getdi üzün-başın qırxdı, ordan getdi özünə bir dəst bəyyana paltar aldı. Ordan gedif hamamlanıf, çimif qutarannan soora fikirrəşdi ki, indi mən neyniyim, bını necə daşıyım? Onda da ən güjdü minih dəvə idi. Dedi, gedif qırx dənə, əlli dənə dəvə tapım, bını aparım. Soora fikirrəşdi ki, mən elə bil ki, qırx dənə dəvə tapdım, qırx dənəni idarə eləməyə gərək həşdat dənə də adam ola. Bı həşdat adam bilsə ki, bı qırx ton qızıldı, yolda məni tikə-tikə doğruyuf qızılı götürəjəhlər. İkinci bir cəhətdən də, apardım ora, ata yox, ana yox, qardaş yox, hara yığım? Deməh, bını Allah-taala maa qismat eliyibsə, gedim elə həmən ağacın dibində özümə bir bina tikim, gəlif gedənnərə də hörmət eliyərəm.\nGəldi bırda özünə nökər-naib tutdu. Deməh, o vaxdı ən güjdü bina bəyin, xanın olur da. Dedi, filan bəyin evi kimi mənə elə bir ev tikirsiz ki, məşhur olsun dana. Evi tikif qutarannan soora bı bir meşox qızıl çıxartdı, ustalara verdi ki, günatannan başdıyırsız işə, gecə yarıya qədər bı binanı ləl-cəvahiratnan bəziyirsiniz, bı da sizin qismətiniz, götürün, gedin. Bılar bəziyif gedənnən soora, indi bir yaxın padşah tezdən durur ki, sübh namazın qıla. Çıxanda gördü ki, gün belədən çıxıb, amma belədən elə bir şafaq gəlir ki, adamın gözü qamaşır. Öz-özünə fikirrəşdi ki, bı nə ola? Onda da ölkəni idarə eliyən vəzir-vəkil olur da. Çağırdı:\n– Vəzir, vəkil, bıra gəl.\nGəldilər ki, ağa, nədi? Dedi:\n– Gün hardan çıxır?\n– Ağa, nə tez yadınnan çıxıb? Gün belədən çıxır da.\n– Bir belə baxın.\nBılar belə baxanda indi bıların gözü qamaşdı axı. Qamaşanda dedilər:\n– Ağa, bağışda, icazə ver gedək, ordan bir xəbər gətirək.\nAltı-yeddi nəfər yığıldı, içində yaşdı da, cavan da. Gəldilər gördülər ilahi, bı elə bir binadı ki, padşahın binası bının yanında heş bir şeydi. Başdan ayağa ləl-cavahiratnan bəzənib. Gəldilər həyətə. Gördülər heş kim yoxdu, bir cavan oğlandı. Bayax dedim ki, Allahın min bir kalamı var, birinci kalamı salamdı da. Düşman da olsa, gərək salam verəsən. Bına salam verdilər. Dedilər:\n– A bala, bı ev kimindi, yiyəsi kimdi?\n– Ev mənimdi, yiyəsi də mənəm. Neynirsiz ki?\nDedilər ki, səni padşah çağırır. Qapını bağladı, düşdü bıların yanına. Bı cavanın biri bılardan qabax yüyürə-yüyürə gəldi. Padşaha dedi ki, padşah sağ olsun, orda belə bir binadı, hansı ki onun yanında sənin binan heç nədi. Yiyəsi də cavan bir oğlandı, gətiririk. Cavan deyəndə padşah sevindi ki, cavan təkəbbürlü olar. Mən danışdıraram, maa cavab qaytarar, bını döyərəm, ya tutaram, ev də qalar maa, yurd-yuva da.\nGəldi, bı qapıya çatanda işarə elədilər ki, padşah budu. Bı irəli yeriyif, iki dizdərin qoyuf yerə, üz tutuf Allahın dərgahına bına elə bir tərzdə salam verdi ki, bunun ixtiyarın əlinnən aldı. Dedi:\n– Oğlum, bilirsən səni niyə çağırmışam?\nPadşah sağ olsun, mən kiməm biləm, deyərsiz bilərəm.\n– Mənim gözümün ağı-qarası bir qızım var, səni çağırmışam o qızı saa verəm.\n– Qıza da qurban olum, öza da qurban olum. Verirsən ver, al deyirsən alım.\nİndiki toylar iki-üç saat çəkər. Ondakı toylar qırx gün çəkir dana. Qırx gün toy eliyənnən soora, gətirdi qızını dolandırdı ojağın başına, bına xeyir-dua verəndə, birdən ağlına gəldi ki, ya rəbbim, ya rəsulallah, mən bının bir səjdə salamına vuruldum qızımı verdim bına. Axı mən bilmirəm bının milliyyəti nədi, axı mən bilmirəm bının özünnən başqa qohumu, ata-anası var, yoxdu. Axı mən bilmirəm ki, bı binadan başqa bının varı-dövləti, cah-cəlalı var, ya yoxdu. İndi həsrət çəkib ağlıyanda, qız dedi:\n– Ata, niyə ağlıyırsan, mənim günahım nədi?\n– Ay qızım, mən belə səyf eləmişəm.\n– Ata, sən səyf eləmisən, bəs mənim günahım nədi?\n– Qızım, gedərsən, bir az yaşıyannan soora örgən gör bının milliyəti nədi, örgən gör bının özünnən başqa qohumu, qardaşı var, yoxdu? Örgən gör bı binadan başqa bının varı-dövləti, cah-cəlalı var, ya yoxdu?\nNəysə, gəldilər. Altı-yeddi ay yaşıyannan soora, bir gün yastığa baş qoyanda bı atanın sözü qızın yadına düşür. Qız qəfil yönün yana çevirəndə bu oğlan dedi:\nAy qız, biz ər-arvadıxsa, yönü mənnən niyə çevirirsən? Ər-arvad döyülüksə, bir yastığa niyə baş qoyuruq?\n– Biz nətər ər-arvadıq ki, yeddi aydı bırda yaşıyırıq, sən maa demirsən ki, sənin milliyətin nədi?\n– Əstafrullah, qanım qanından, canım canınnan, mən də sənin kimi Məhəmməd ümməti, müsəlman əhliyəm.\n– Bəs maa demirsən axı, sənin özünnən başqa qohumun, övladın var, yoxdu?\n– Qız, mənim qohumum, övladım Allahdı, ona qurban olum. Yerdə də sənin atannan başqa heş kimim yoxdu.\n– Yaxşı, maa demirsən axı, görüm bı binadan başqa sənin varın-dövlətin, cah-cəlalın var, ya yoxdu?\n– Bala, var-dövləti gündüz xəbər alallar, gejə vaxdı yorğan-döşəyin içində saa nə deyim. Yat, səhər ayılarsan, deyərəm.\nYatdılar, səhər açıldı. Allah sizin də həmişə səhərinizi xeyirə açsın. Bı tezdən durdu, qız yerinnən durmamış özün verdi indiki dilnən desək mağazaya. Əvvəlcə kley aldı, iki-üş metr ağ aldı. Gəldi, qız yönü ayna durduğu yerdə ağı doladı bədəninə, kleylədi. Bı qayıtdı ki, biz ər-arvadıxsa, sən məni niyə bağladın? Dedi:\n– Biz nə qədər ər-arvad olsax da, sən axşam mənnən söz soruşdun, mən də söz verdim sənə var-dövlətin yerin deyəjəm.\nArvad nə qədər ağıllı olsa da, kişi öz sirrin arvada verməməlidi. Ona görə ki, arvadın ürəyi uşağ ürəyi kimidi dana, tez allanıb onu satar dana. Ona görə oğlan sirrin vermədi. Bının qolunnan tutub yeriyəndə, qızın gözü görməsə də, padşah qızıdı da, hər şeyi bilir. O saat bildi ki, varın yerin buna demir. Addımını saydı ki, görsün neçə addım gedir. On beş addım gedənnən soorasına dedi, dayan. Bını oturtdu, yeri qazdı. Qapını açannan soora gətirdi qızın əlinnən tutdu saldı içəri. Dedi:\n– Qız, gözün görmür, amma padşah qızısan, əlinin hissiyatıynan var-dövləti bilərsən?\nGətirdi, bı, qızılnan oynadı, oynadı. Dedi:\n– Bunnarı oynatmaq üçün bizə bir gün vaxt lazımdı. Daldan gəlif qapını açallar, səni də öldürəllər, məni də. İndi hiss elədin ki, varımdı?\nGəldi bını çıxartdı. Qapını bağlıyannan soora, daşı qoyub yerin itirənnən soora on beş addım gəlmişdi, indi qızı yüz əlli addım aralıdan hərrədi gətirdi. Qız gördü bırda da izi itirdi. Gəldi atasına sifariş elədi ki, ata, bizi qonaq çağırarsan? Ata o saat hiss elədi ki, qız nəysə bir şey örgənif dana. Bıları qonaq çağırdı. Camaat oturdu, yeyib-içib durub gedənnən soora keşdi o biri evə, qızı çağırdı. Dedi:\n– Qızım, noldu?\n– Ata, hal-qazıya belə-belə.\n– Hə, demək bı ağılda da mənnən üstündü ki, sirri arvada vermiyib. – Deyir, sirri vermə bacaa, bacının da bacısı var. Gəldi, dedi:\n– Oğul, bilirsən səni niyə çağırmışam?\n– Ateyi-mehriban, mən kiməm ki, biləm. Deyərsən, bilərəm.\n– Müasir dövrdə belədi də, ata rəhmətə gedəndə onun yerinə oğlu vəzifəni götürməlidi. Mənim də o qızdan başqa heç bir kəsim yoxdu. Başa düşən üçün yeznə elə oğuldu. Bugünnən bı ölkənin yiyəsi olajaxsan sən, idarə eliyəjəhsən.\n– Ateyi-mehriban, mən qələt eliyərəm sənin yeraa keçəm.\n– Üzün ağ olsun ki, mənə ata deyirsən. Atanın başın oğul uca edər. Oğul olan yerdə qızı içəri keçirmək olmaz.\nGətirdi bını öz yerinə ağa qoydu. Bı bir müddətə elə bir yurd-yuva, ev-eşik qurdu ki, insanların elə bir hörmətin qazandı ki, ağanın başın uca elədi. Bunuynan da Allahın yolun davam elədi.\nBir dənə padşah olur. Bu padşahın iyirmi-otuza yaxın dəvəsi olur, iki yüzə yaxın qoyunu olur, yüzə yaxın malı olur, varı-dövləti, bağı-baxçası, üş dənə də arvadı olur, heş birinnən züriyəti olmur. Bir günnərisi bı, dağın başına çıxıb belə baxanda öz-özünə fikirrəşir: “Ya Rəbbim, ya RəsulAllah bəs, bı qədər mal, pul, var-dövlət, qızıl, gümüş, səhər bəs mən kəlləmi qoydum yerə, bılar kimə qalajax”. Belə həsrətnən baxanda vəzir-vəkil gördü ki, ağa nətər baxır. Dedilər: “Ə, ağa fəxr eliyir ey, bı qədər mal, pul, var-dövlət”. Gəldilər dedilər:\n– Ağa, bax gör nə qədər bağ-baxça...\n– Yaxşı, səhər bı ağa başını yerə qoydu, bılar kimə qalajax?\nBelə deyəndə bılar da həsrət keçirdi. Dedi:\n– Ağa, icazə ver, gedək adama bir dənə baxıcı tapax, götürəh gələh, o baxıcı gəlsin baxsın, görsün bu arvatdarın hansı birinnən sizə züriyət olajax. İşdi, olmasa, gedəh başqasın alax.\nBılar getdi, bir on gün gəzdilər. Hərəsi elə bir baxıcı tapdı ki, ta bıların dediyində səhv olmur. Gətirdilər. Bı baxıcılar dedilər ki, bizi neynirsiz? Dedi, sizi bı məqsədə çağırmışıx, bizim ağanın üç arvadı var, heş birinnən züriyəti olmur. Baxın görəh bının hansınnan züriyəti ola bilər. İşdi, olmasa, ayrısın alsın.\n– Onda ağa arvatdarıynan bir yerdə olsun evdə, biz bir-bir girəh yoxluyax.\nBının biri girdi içəri, belə baxdı-baxdı, dedi:\n– Ağa, xətraa dəyməsin Vallah dana. Üç yox, lap otuz arvad alasan, sənnən züriyət yoxdu. O de o qıraxkı arvad var ey, onnan bir oğlun olajax. On yeddi yaşına çatanda gündüz saat iki tamamda ilan çalajax, öləjəh.\nİkinci girdi içəri. Baxdı, baxdı, bı da həsrətin ötürdü. Dedi:\n– Ağa, xətraa dəyməsin, üç yox, üç yüz arvad alasan, sənnən züriyət yoxdu. O de o qıraxkı arvad var ey, onnan bir oğlun olajax. On yeddi yaşına çatanda gündüz saat iki tamamda ağaşdan yıxılıb öləjəh.\nÜçüncünü çağırdılar. Bı da baxdı, baxdı, bı da həsrətin ötürdü. Dedi:\n– Ağa, xətraa dəyməsin, üç yox, üç min arvad alasan, sənnən züriyət yoxdu. O de o qıraxkı arvad var ey, onnan bir oğlun olajax, on yeddi yaşına çatanda gündüz saat iki tamamda suda boğulub öləjəh.\nBı da gedənnən soora vəziri-vəkili çağırdı, dedi:\n– Vəzir-vəkil, bının üçü də dedi ki, bı arvatdan başqa züriyətin olmuyajax. Üçü də dedi, bir oğlun olajax, üçü də dedi, on yeddi yaşına çatanda öləjəh, üçü də dedi, saat ikidə öləjəh. Amma biri dedi, ilan çalajax, biri dedi, ağaşdan yıxılajax, biri dedi suda boğulajax.\n– Ay ağa, təki sənin övladın olsun, on yeddi yaşına çatsın, bütün şəhəri qaldırarıx ayağa, onu basarıx bağrımıza, özümüz ölərik ki, qoymarıx ona bir şey ola.\nNəysə, gəldi bı arvatdan bının bir oğlu oldu. İndi bı uşax böyüdühcə, bu da həsrətdi də. Bir gün baxdı gördü ki, uşağın on yeddi yaşının tamam olmağına iki gün qalır. Çağırdı:\n– Ağa, nədi? Nə deyirsən, neyniyək?\n– Ə, nə deyirsən yox ey. Səhər yox, biriyün onların dedihləri vaxt tamamdı, uşağın on yeddi yaşı tamam olur.\nDeyəndə bılar da həsrət ötürdü. Genə vəzir dedi:\n– Ağa, onda da saa demişdim, indi də deyirəm dənə. Bütün şəhəri qaldıraram ayağa, gələrik onu basarıx bağrımıza, özümüz ölərik ki, qoymarıx ona bir şey ola.\nNəysə, əmr verdilər, bütün şəhər əhli həmin gün yığıldı. Vəzir çıxdı bir hündür yerə, dedi:\n– Ey millət, görürsünüz, göydə Allah, yerdə bizim padşahdan başqa qüvvəmiz yoxdu. Bının bir oğlu var, bu gün saat iki tamamda bir hadisə olmalıdı. Kim onu bağrına basıf keçirsə, ona bir küp qızıl verəjeyih. Bütün şəhər əhlini yeddi gün pulsuz yeyib-içib, deyib-gülməyə dəvət eliyəjeyih.\nİndi kimi qızılın xatirinə, kimi yeyib-işməyin xatirinə, kimi vəzirin xatirinə, kimi padşahın xatirinə, kimi bu uşağın xatirinə, kimi tutduğu yolun xatirinə o basır bağrına, bı basır bağrına. Bir də baxdılar ki, iki tamama bir dəyqə, iki dəyqə qalıf-qalmıyıf. Hamı əlin qaldırdı göyə: “İlahi, şükür sənin varlığa, vaxt keçir”. İndi bu uşax da başın qaldıranda belə baxdı ki, çarhovuzun qırağında bir armud ağacı var, üstündə bir armud var. İndi bı nətəri bıların əlindən çıxırsa, on yeddi yaşında uşax, özü də kefnən böyüyən. Bıların əlinnən nətər qalxdısa, çıxdı ağaca, əlini uzatdı ki, armudu dərə, heş demə armudun üstə ilan varmış, uşağın barmağınnan çaldı. Çalan kimi gup suya. Baxdılar ki, düz iki tamamdı. İlan çaldı, ağaşdan yıxıldı, suda boğuldu. Allahın yazısına pozu olmaz.\nQUMUQ FOLKLORUNDAN ÖRNƏKLƏR\nQumuq folklorunda arxaik təsəvvürlərin geniş yer aldığı ən yayğın janrlardan biri yırdır. Bir çox məqamlarda dastanları, bəzən şeirləri, vücudnamələri, lətifələri, bəzən də ağıları əvəz edən şifahi xalq ədəbiyyatının bu şeir növünün örnəklərinə Azərbaycan folklorunda rast gəlinmir. Yır qumuqların türkü yerinə istifadə etdikləri termindir. Ümumi mənada türkü – mahnı, nəğmə deməkdir.\nQumuqlarda, eləcə də bir çox türk xalqlarında janr kimi göstərilən yır, jır, cır, çır qədim türklərdə şeirə, nəzmə verilən ümumi ad olmuşdur. Bu günün özündə də İran İslam Respublikasının mərkəzi vilayətlərindən olan Əraq ostanında yaşayan Savə türkləri şeirə yır, şeir söyləyənə yırçı deyirlər. Yır qumuqlarda və başqa qıpçaq kökənli türklərdə hələ də işlənsə də, təəssüf ki, bu gün Azərbaycan ədəbi dilində bu söz ərəbcədən gəlmiş şeir ilə əvəzlənib.\nYır qumuq folklorunda sarınlardan sonra ən geniş yayılmış janr sayılır. Qumuqlarda yırlar bir neçə misradan başlayaraq bir neçə yüz misrayadək uzana bilər. Mövzusunda isə məhdudiyyət yoxdur. Onlardan biri də “Kartkoçak ilə Maksuman” yırıdır.\nKartkocak ilə Maksuman\nMaksuman deyilən ilxıçı qızının qırx qardaşı vardı – bunlar nartlardı. Maksuman özündən igid ər kişiyə ərə gedəcəyini söyləyib ilxıya baxmağa gedir. Atası qırx oğlunu danlayıb siz bacınızı necə çöldə qoyub evə gəlirsiniz deyir.\nQırx oğlunu evdən qovur. Oğlanlar evə gəlməyə qorxub atasından çəkinib bir çuxurun içinə girirlər. Bunların yanına Kartkocak deyilən igid gəlir.\nAtlan-atlan, Kartkocağım, degende,\nAtlan-atlan, Kartqoçağım, deyəndə,\nAtlanmağa seni keping süygende\nAtlanmağı sənin kefin istəyəndə\nKaplap seni kara atınga yer saldıng,\nDurub sənin qara atına yer saldın\nAvzu cavhar tübeklering kolğa aldıng.\nAğzı cövhər tüfəngini çiyninə aldın.\nKayalardan men atımnı burman dep,\nQayalardan mən atımı geri çevirmərəm deyib,\nKara suvnu boyun tutup haydadıng.\nQara suyun boyunca hayladın.\nAltunçi arkalağa artılıp,\nAltıncı təpəyə çatıb,\nYettinçi Şasan tavğa yetginçe,\nYeddinci Şasan dağına çatınca,\nHaydap bardıng kırk da nartnı üstüne:\nGedib çatdın qırx nartın da üstünə:\n– Assalamu aleykum, kırk da nart!\nƏssalamu əleykim, qırx nart!\n– Va aleykum salam, Kartkocak!\nVə əleykümsalam, Kartkocak!\nCan koççağım, gel çi beri, göreyim,\nCan qoçağım, bəri gəl ki, görüm,\nAtıngnı ayt çı, kim ekening bileyim.\nAtını de ki, ikiniz kimdir bilim.\nMen dür, men dür, men dürmen,\nMən dür, mən dür, mən dürmən,\nMendürmenge toba kılmas er dürmen\nMəndürməngə tövbə etməz ər kişi\nDosumnu, dos çırağın söndürmen\nDostumun, dost çırağın söndürmərəm\nDuşmanımnı duşman otun yandırman\nDüşmənimin düşmən odunu yandırmaram\n– İgitmen dep, vayt, Kocağım, aytasan,\nİgidəm deyib, ay, Koçağım, deyəsən,\nİgitingni enni göreyim,\nİgidini indi görüm,\nİgitinge kunan atday döneyim:\nİgidinə qulun attək dönüm:\nTasmalı tar tatavul boyunda,\nTar şəkilli tatavul boyunda,\nGogaman terekleni soyunda,\nQocaman ağaclar soyunda,\nKop gelgen koz terekler üzünde,\nÇox gələn qız ağacları üzündə,\nGökşumal avlaklanı ozünde\nGöy şümal otlaqları özündə\nYuvşap yatğan Maksumannı yılkısı,\nSakit yatan Maksumanın düşməni,\nİgit busang, şonu barıp hayda çı!\nİgidsənsə onu gedib tutasan!\nBarırman dep şol Kocağım aytmağan,\nÇataram deyib o Koçağım demədi,\nBarmayman dep şol yolundan kaytmağan.\nÇatmaram deyib o yolundan qayıtmadı.\nTasmalı tar tatavul boyu dep\nTar şəkilli arxları boyunca deyib\nGogaman terekleni soyu dep\nQocaman ağacların soyu deyib\nKop gelgen koz terekler üzü dep.\nÇox gələn qoz ağaclar üzü deyib.\nGökşumal avlaklanı ozü dep\nGöyşümal otlaqların özü deyib\nHaydap barğan yılkılanı ustüne.\nHücum çəkib düşmənin üstünə.\nYılkılardan bir aylanğan-tapmağan,\nDüşmənlərdən bir yaşayan tapmadı,\nYılkılardan eki aylanğan - tapmağan,\nDüşmənlərdən iki yaşayan tapmadı,\nÜç aylanıp, tapdı, dey\nÜç yaşayan tapdı deyib\nBarıp, er salamın berdi dey.\nGedib ər salamını verdi deyib.\nYuhlap bolğan, er salamın almağan,\nƏr salamın almayan,\nAlmağannı şonda Kocak suymegen,\nAlmayanı Koçak sevmədi,\nYılkılanı, kıçkırklap, haydağan.\nDüşmənlərə qışqırıb hücum çəkdi.\nSaban boyu barğınça,\nMəhsul boyu gəlincə,\nKamuçular bulan urğan - yortmağan,\nQaçmıyla vurub yortmayan,\nTamançalar bulan urğan - batmağan,\nTapança ilə vurub batırmayan,\nŞöşgeler bulan çapğan - gesmegen...\nQılınclar ilə çapıb kəsməyən\nŞonu koyup, yılkılanı haydağan.\nOnu qoyub yıxılanı qaldıran.\nKaytıp gelgen Maksumannı ustüne,\nQayıdıb gəldi Maksumanın üstünə,\nAtaları bolup, kıçırğan,\nAtaları olub qışqıran,\nKızardaşı bolup, çaykap, uyatğan:\nBacısı olub silkələyib oyadıb:\n– Tursana sen Maksuman, tursana,\nDursana, sən, Maksuman, dursana,\nYılkılar getip bara görsene!\nİlxılar gəlib bizə görünə!\n– Turmayman, arğumağım, turmayman,\nAman vermir, xəstəliyim,\nBaytal da yok şu yerlerde, tay da yok,\nMadyan da yox, bu yerlərdə tay da yox,\nAnalardan ulan tuvmay, kız tuvğan\nAnalardan oğlan doğmayıb, qız doğan\nEnni menden, arğumağım, payda yok!\nİndi mən xəstəyəm, məndən fayda yox!\n– Baytal da bar şu yerlerde, tay da bar\nMadyan da var bu yerlərdə tay da var\nAnalardan oğlan doğmayıb qız doğan\nEnni senden, vay, Maksuman, payda bar!\nİndi səndən, vay Maksuman, fayda var!\nKaplap yerim meni ustüme salsana,\nHürüb gəlib mənim üstümə salsana,\nKarçığaday onu ustüne konsana,\nAtılıb onun üstünə qonsana,\nBavruma uç kamuçu ursana.\nBağrıma üç qamçı vursana.\nKaplap, yerin at ustüne saldı, dey,\nHürüb gedib at üstünə saldı deyir,\nKarçığaday onu ustüne kondu, dey\nAtılaraq onun üstünə qondu deyir.\nBavruna uç kamuçu urdu dey.\nBağrına üç qamçı vurdu deyir.\nKısıklardan kısık gelgen tuvra yol\nKırkıp aldın şol Kocaknı aldı, dey.\nQırxıb aldın o Koçağı aldı deyir.\n– Hey, barağan, meni, hey, atlım.\n– Hey, gələn, mənim hey atlım,\nAyağınga sıypap giygen çarıklım,\nAyağına sığal çəkən çarıxlım,\nYılkımnı haydap sen çi kayda barasan?\nİlxımı haylayıb sən hara gedirsən?\nYılkımnı haydap sağa barma koymayman,\nSəi ilxını haylamağa qoymaraç,\nYatıp, seni kanıngnı içsem, toymayman!\nYatıb sənin qanını içsəm, doymaram!\nAtıngnı ayta bar\nGelsem-getsem, konak tüşsem koşunga.\nGəlsəm, getsəm, qonaq olsam qoşuna.\n– Mendür, mendür, anang ölgür, mendürmen,\nMəndür, məndür, anan ölür məndürmən,\nDoslanı şamçırağın söndürmen,\nDostların çırağını söndürmərəm,\nDuşmannı kayta otun yandıman,\nDüşmənin qayta otunu yandırmaram,\nMaksuman degen igitge\nMaksuman deyolən igidən\nKartkocak degen er dürmen!\nKartkoçak deyilən ər düşər!\n– Hay, aman, alay bolma yaramas,\n– Ay aman, alay etmək yaramaz,\nTokta çı, bir atı ullusun sorayık,\nToxta kı, bir atlı böyüyü soruşaq,\nŞu yerlerde çaykap çöpler salayık,\nBu yerlərdə suya çöplər salarıq,\nÇöbü çıkğan tartıp oğun urarğa,\nÇöpü çıxan dartıb oğun vurar.\nÇıkmağanı hırın berip turarğa.\nÇıxmayanı hırın verib tutar.\nŞo yerlerde atı ullusun sorağan:\nBu yerlərdə atı böyüyü soruşar:\nKartkocağım barıp otuz yaşına,\nKartkoçağım gəlib otuz yaşına,\nMaksuman gelip on beş yaşına.\nMaksuman gəlib on beş yaşına.\nÇaykap çöpler şol yerlerde saldı, dey,\nBi yerlərdə sulu çöplər saldı deyir,\nÇöbü çıkğan ongay alıp urarğa,\nÇöpü çıxan rahat olub vurar,\nVurmayanı hırın verib tutar.\nTartıp oğun şol Kocağım urdu, dey,\nDartıb oğun, o Qoçağım durdu deyir,\nMaksuman hırın berip turdu, dey.\nMaksuman hırın verib durdu deyir.\n– Tüpden getgen ol da, elivaş, tiymegen,\n– Altdan gedən o dadəymir,\nTiymegenni Kartkocağım süymegen,\nDəyməyəni Qartqoçağım sevmir,\nMaksuman şonda ayta turmaymı:\nMaksuman onda deməzmi:\n– Ozünge ursam, öz abayıng yazıkdır;\n– Sənə vursam, anan yazıqdır;\nAtınga ursam, karğalağa azıkdır!\nAtına vursam, qarğalara yeməkdir!\nAtın, urup, terenlege saldı, dey,\nAtını vurub dərinliyə saldı deyir,\nYağındağı bar savutun aldı, dey.\nArkasına ağaç yerin artdı, dey.\nArxasına ağac yerini artırdı deyir.\nYurüp barğan kırk da nartnı ustüne,\nYürüdü qırx igidin üstünə\nUzun tarta şol Kocağım küstüne.\nUzun tarta o Qoçağım qəminə.\n– Kocağım, nege bulay küstündüng?\nQoçağım, necə oldu qəmləndin?\n– Küstünmeyli, vayt, ağalar, neteyim:\n– Qəmlənməyim, ay ağalar, neyləyim:\nÖz atamdan men çi bolğanman,\nÖz atamdan mən ki, olannan,\nÖz anamdan dagı tuvğanman,\nAnamdan da doğulandan,\nTuvup, dünyalağa çıkğanman;\nDoğulub dünyaya çıxannan;\nMinegenim semiz sari at edi\nMindiyim səmiz sarı at idi\nMen çi onu ayınların tartmadım,\nMaksucamışn tügül ese korkmadım!\nMaksumandan deyildisə qorxmadım!\nMaksumanın atası silah (yırın başqa variantına görə ox) ustası imiş. Onun hazırladığı bütün silahların Maksumana batmayacağını anlayan Kartkocak Maksumanın atasının yanında bir il şəyird olur və silah - ox, yay işlədir. Sonra ilxı suya gedən yolun üstündə yamağı da yamayıb silahına baldan olan tiluk salır. İlxı gələndə ondan ürküb qorxur. Maksuman yeriyib gələndə yolda yapıncısını da yerə sərib yatır. Sonra “Böyüklərimiz düşmənin qanı baldır, onu da içmək fərzdir” deyib ayağa duran Qartqoçaq papağını düşürmüş və saçları tökülən Maksumanı görür. Maksuman: “Mən məndən igid oğlana gedəcəyimə söz vermişdim” deyib Maksumana ərə gedir.\nYırın ondan artıq növü məlumdur. Onlardan biri də aşağıdakıdır:\nAvlaqlaga avlapçıqgan Qart-qocaq\nOva çıxıb Qartqoçaq.\nOytanlarda içe olturganqırq da nart\nÇəmənlikdə oturub qırx da naibi.\nYürüp barıp er salamın berdi dey\nGəlib ər salamını verdi, deyir.\nÇinkullusu er salamın aldıdey\nƏn böyüyü ər salamını aldı deyir.\nUzatıp bal ayağın berdidey:\nUzadıb bal qədəhini verdi deyir:\n– Şunu da içipatmnıaytçı, göreyik\nBunu da içib, adını söylə görüm\n– Men dür, men dür, men dürmen,\nMənəm, mənəm, mən özüməm,\nMendürmenge sırbermeygener dürmen!\nMənəm deyənlərə sirr verməyən igidəm!\nDüşmanımın düşman otunyandırman.\nDüşmanımın düşmən atəşini yandırmaram.\nDosumnu dos çırağın söndürmen.\nDostumun dost şamını söndürmərəm.\nQart-qocaq değenbatır er dürmen.\nQarqoçaq deyilən igid mənəm."\n– Batır busan batırlıgın göreyik,\nIgidsənsə, igidliyini görək,\nErliğine dönen atdaydöneyik.\nİgidliyinə dönən at tək dönək.\nXətli, dar cığır boyunca\nMarallı, cüyürlü təpədə,\nYuvşap yatgan Maqsumannı yılqısı,\nOtlayaraq yatmış Maksumanın ilxısı.\nŞo yılqınıhayday busan göreyim,\nBacarırsa o ilxını qaçır,\nİçe busan ayagımnı bereyim."\nİçirsənsə qədəhimi verim."\nBarırman dep, Qart-Qocagım aytmagan,\nGedərəm deyə Qartqoçaq deməyib,\nBarmasman dep, şol yolundan qaytmagan.\nGetmərəm deyə yolundan dönməyib.\nYürüp barıp alaşasınamindi dey\nDurub atına mindi deyir,\nAlaşasm Maqsumanga burdu dey.\nAtını Maksumana çevirdi deyir.\nTasmalıtar soqmaqm boyunda,\nXətli dar cığır boyu,\nMarallı, cüyürlü təpədə\nGök çeçekler, dağıbusa, gözünde\nGöy çiçəklər isə gözündə,\nYuvşap yatgan Maqsumannı yılqısı.\nDincələrək yatmış Maksumanın ilxısı.\nYılqılardanbir aylangan - tapmagan,\nİlxılardan gəzib, tapmayıb,\nYılqılardaneki aylangan - tapmagan,\nİlxılardan iki gəzib tapmayıb.\nÜç aylanıp, tapdıdey,\nÜç dolanıb tapdı deyir,\nBarıp, er salamın berdi dey,\nGedin ər salamını verdi deyir.\nYuxlay bolgan, er salamın almagan,\nYatırmış, ər salamını almadı\nAlmagannısonda Qocaq süymegen,\nAlmaması Qartqoçağa xoş gəlmədi.\nMaqsumannı qızlay canın qıyalmay,\nMasumanın qız kimi canına qıymadan\nYılqıların cıyıp, terip haydagan.\nIlxılardan toplayıb qaçıb.\nSaban boyu bargınça,\nTarla boyu gedə bilmədən,\nİçindegi palas tayı arıgan,\nİçindeki plas tayı yorulmuş,\nQamuçular urgan - yortmagan,\nQamçılar vurub getməmiş,\nArtıyerli qaça-yorga başlagan.\nGeri qaçmağa başlayıb.\nYetip bargan Maqsumannı üstüne,\nGəlib Maksumanın üstünə,\nQızardaşı bolup betin sıypagan.\nBacısı olub üzünü sığallayıb.\nQart abayı bolup türtüp uyatgan,\nQoca nənəsi çimdikləyib oyandırıb,\nQart atayıbolup şogar söz de aytgan:\nQoca atası ona belə deyib:\n– Tur, Tursana sen, Maqsuman, tursana,\nOyan, oyansana, Maksuman, oyansana,\nBurşumuqda baytal da yoq, tay da yoq,\nÇəmənlikdə qısraq yoxdur, tay yoxdur.\nYılqılardan endi sağa payda yoq.\nİlxılardan endi sağa, fayda yox.\nQaplap yerim meni üstüme salsana.\nGötürüb çuxanı üstümə salsana.\nQarçıgaday onu üstüne qonsana.\nAladoğan kimi onun üstünə qonsana.\nBavruma üç qamuçu ursana,\nBağrıma üç qamçı vursana,\nYılqılanı artın tutup yortsana.\nİlxıların ardınca qaçsana.\nAnı üstüne qaplap yerin saldıdey.\nQadın yəhərini götürüb yerini saldı deyir.\nBir ayağın özengige basgança,\nBir ayağını üzəngiyə basınca,\nBir ayağın yerni artma artgança,\nBir ayağını yəhərin arxasına atdı,\nAltıncı arqalardan artılıp\nAltıncı təpələrdən aşıb\nYettinçi bir Şaşan tavga yetginçe\nYeddinci Şaşan dağa çatınca\nYılqılanı quvup bara gördü dey:\nİlxıları qovduğunu gördü deyir:\nHey baragan, Allahisen, hey atlı!\nHey gedən, Allahı sevəsən, hey atlı!\nBir atandan qalgan sağa mal yimik\nBir atandan sənə qalan mal kimi\nO yılqını qayda quvup barasan!\nO ilxını qovub hara gedirsən!\nAtınnıaytmay yav yüreğim yarasan."\nAdını deməyib ürəyimi parçalayırsan”\n"Men dür, men dür, men dürmen,\nDüşmanımı düşman otun yandırman,\nDüşmənimin düşmən odunu yandırmaram,\nDosumnu dos çırağın söndürmen,\nDostumun dost çırağını söndürmərəm,\nQart-qocaq değen er dürmen. –\nQart-qocaq deyilən igid mənəm\nVay Qart-qocaq erliginni göreyim,\nVay Qart-qocaq, igidliyini görüm,\nOlay busa giççi ullunu barlayıq,\nElə isə kiçiyi böyüyü görək.\nUllubuz onayga alıp urayıq,\nBöyüyümüzdən razılıq lıb vuruşaq,\nGiççibiz xırın berip turayıq.\nKiçiyimizdən örnək alın tutuşaq.\nOlar sonda şolay dıgar etdi dey.\nOnlar sonda belə anlaşdılar deyir.\nMaqsumanım on beşine yetdi dey.\nMaksumanım on beçinə çatdı deyir.\nQartqocagım otuz beşge çıqdı dey.\nQart-qocaqım otuz beçinə çatdı deyir.\nMaqsumannı xırm berip turdu dey.\nMaksumanım ürəyini verib durdu deyir.\nQart-qocagım onayga alıp urdu dey.\nQart-qocaqım razılıq alıb vurdu deyir.\nQart-qocaqnı urgan ogu tiymegen,\nQart-qocaqın atdığı ox dəymədi,\nQart-qocagım nece de bek süymegen.\nQart-qocaqım necə də sevinmədi.\nAtınnı ursam qargalaga azıqdır,\nAtını vursam, qarğalara azuqədir,\nÖzüne ursam, qart abaym yazıqdır.\nÖzünə vursam, qoca anam yazıqdır.\nTartıp urup tarlan bozun yıqdı dey,\nÇəkib vurub tərlan atını yıxdı deyir.\nArqasına ağaç yerin artdı dey.\nArxasına ağac yəhərini atdı deyir.\nYürüp bargan qırq da nartnı üstüne.\nYeriyib getdi qırx igidin üstünə.\nUzun tarta, şo qocagım küstüne.\nO igidim fəryad etdi kədərli.\nQocagım, nege bulay küstündüft?\nIgidim niyə belə kədərlisən?\nKüstünmeyli, hayt ağalar ne eteyim,\nKədərlənməyim, ey ağalar, neyləyim,\n– Men özüm bir öz atamdan bolganlı,\nMən özüm atamdan olalı,\nMen özüm bir öz anamdan tuvganlı,\nMən özüm anamdan doğulalı,\nMinegerim semiz sari at edi,\nGördüyüm bircə səmiz at idi,\nMen çi onu aymlarm tartmadım,\nMən ki, yüyənini çəkmədim,\nHali tügül arqama ağaç yerim artmadım,\nİndi yox, ağac yəhərimi arxama almadım,\nMaqsumandan tügül ese qorqmadım.\nMaksumandan başqa kimsədən qorxmadım.\nədəbiyyatına dair tədqiqlər\nElmi-ədəbi toplu, III\nHəcmi: 164 səh.\nAMEA Folklor İnstitutunun Kompyuter mərkəzində\nyığılmış, səhifələnmiş, “Elm və təhsil” NPM-də\nofset üsulu ilə hazır diopozitivlərdən\n1 İnsanın bioloji adı olan Homo sapiensə (Latınca bilgə insan) nəzərən ilk dəfə Hannah Arendt və Max Scheler tərəfindən işlədilən bir qavramdır. Homo faber təbiətə düzəltdiyi alətlərlə üstün gələn insanları bildirir.\n2 Toplayanı: Folklor İnstitutunun əməkdaşı İlkin Rüstəmzadə.\n3 Yoğun – yaxın\n4 Vırıflar – içki içiblər


15-02-2016 / 13:19\nAMEA İnformasiya Texnologiyaları İnstitutunun şöbə müdiri Şakir Mehdiyev rəhbərlik etdiyi şöbənin 2016-cı il üçün fəaliyyət planını təqdim edərək nəzərdə tutulan işlər barədə ətraflı məlumat verib.\nAMEA-dan Xeberler.az-a verilən məlumata görə, cari ildə şöbədə elmi-tədqiqat işləri çərçivəsində korporativ mühitdə kompüter xidmətlərinin keyfiyyətinin yüksəldilməsi üçün metod və alqoritmlərin işlənilməsi üzrə tədqiqatların davam etdiriləcəyini diqqətə çatdırıb.\nŞöbənin elmi-innovasiya və praktiki fəaliyyətindən söz açan Ş.Mehdiyev AMEA-nın institut və təşkilatlarına məxsus fərdi kompüterlərdə təmir-sazlama və onların texniki imkanlarının artırılması, AMEA-nın Rəyasət Heyətinin lokal kompüter şəbəkəsinə texniki və proqram təminatı xidmətlərinin yerinə yetirilməsi, həmçinin akademiyanın institut və təşkilatlarının infrastrukturunun yenilənməsi və təkmilləşdirilməsi ilə bağlı həyata keçiriləcək tədbirlərdən danışıb.\nO bildirib ki, AMEA Rəyasət Heyəti aparatı və əsas binada konfrans və iclasların müşayiət olunması, İnternet üzərindən yayımın təmin olunması istiqamətində işlər bu il də davam etdiriləcək.\nAMEA-nın akademik-katibi, AMEA İnformasiya Texnologiyaları İnstitutunun direktoru, akademik Rasim Əliquliyev bildirib ki, kompüterlərin diaqnostikasının aparılması və kompüter məlumatlarının toplanaraq analiz edilməsi fəaliyyətin səmərəliliyinin artırılmasında mühüm rol oynayır. Kompüter xidmətlərinin bazasının yaradılması və analizi qərar qəbulu üçün vacib şərtlərdəndir. Akademik, həmçinin yeni texnologiyalarla bağlı seminarların keçirilməsinin, bu sahə üzrə fikir və təcrübə mübadiləsinin zəruriliyini qeyd edib.\nSonda plan layihəsinin institutun Elmi Şurasının iclasının müzakirəsinə təqdim olunması qərara alınıb.\nKorporativ kompüter xidmətlərinin keyfiyyəti yüksəldilir\nKorporativ mühitdə kompüter xidmətlərinin keyfiyyəti yüksəldilir\nMultimedia Qalereyasının maddi-texniki bazası gücləndirilir\nE-dövlət üçün effektiv audio-video xidmətləri mühiti formalaşdırılacaq\nViki-Mərkəzin fəaliyyəti genişləndirilir