Jan Komasa - Kultura.gazeta.pl\n"Sala samobójców. Hejter". Jan Komasa: Niektórzy moi znajomi musieli wyjechać z Polski. Hejt dotyka mój świat\nW opublikowanej na łamach "Newsweeka" rozmowie z Aleksandrą Pawlicką Jan Komasa wyznał, że bezpośrednią inspiracją do stworzenia filmu "Sala samobójów. Hejter" był strach. Reżyser odniósł się też m.in. do tego, w jakim stopniu hejt towarzyszy na co dzień jemu samemu.\nmpi, mko 02.03.2020\n92. gala rozdania Oscarów to najważniejsza filmowa noc w roku. Impreza zaczęła się od wręczenia nagrody najlepszemu aktorowi drugoplanowemu, którym okazał się Brad Pitt. Największy rywal "Bożego Ciała", czyli film "Parasite", zaczął od zdobycia Oscara za scenariusz oryginalny, potem ukradł nagrodę także nam, został też filmem roku. Do tego Bong Joon Ho został najlepszym reżyserem, co oznacza, że zdobył tego wieczoru cztery Oscary.\nNie tylko Paweł Pawlikowski i Andrzej Wajda. Polacy, którzy zdobyli Oscara\nNa 92. gali rozdania Oscarów szansę na statuetkę ma film "Boże Ciało" w reżyserii Jana Komasy. Jeśli wygra, reżyser dołączy do jeszcze dość wąskiego grona polskich zdobywców najważniejszej nagrody filmowej na świecie.\njs, jab 08.02.2020\n"Boże Ciało". Pierwowzór głównego bohatera: Sam się przyznałem. Ludziom, nie proboszczowi\n"Boże Ciało" w reżyserii Jana Komasy powalczy o statuetkę Oscara w kategorii najlepszy film międzynarodowy. Premiera odbyła się w październiku 2019 roku, ale prawdziwa historia, na której w pewnej mierze bazuje produkcja, wydarzyła się osiem lat wcześniej w małej mazowieckiej miejscowości.\n"Boże Ciało". Jan Komasa: Na castingu aktorzy musieli zrobić dwie rzeczy. Bartosz Bielenia nie był dobry w żadnej z nich\nW Los Angeles trwa tydzień oscarowy, podczas którego twórcy spotykają się na rozmaitych wydarzeniach wokół rozdania nagród Amerykańskiej Akademii Filmowej. Jan Komasa wziął udział w panelu dyskusyjnym wraz z reżyserami nominowanymi w kategorii najlepszy film międzynarodowy i opowiedział m.in., jak wyglądały castingi do "Bożego Ciała".\nJan Komasa wraca ze zwiastunem swojego nowego filmu. "Sala samobójców. Hejter" to mroczna opowieść\nJan Komasa wrócił do swojego głośnego filmu z 2011 roku i razem ze scenarzystą "Bożego Ciała" stworzył nową opowieść o tym, jakie zagrożenia czekją w wirtualnym świecie. To współczesna wersja historii "Romea i Julii", w której miłość przeradza się w hejt. Właśnie ukazał się zwiastun filmu.\nmat. pras. oprac. jab 07.02.2020\nJan Komasa o szansach "Bożego Ciała" na Oscara. "Nie zakładałem tej nominacji, przysięgam"\n"Jestem tu, by reprezentować nasz film oraz Polskę" - tak o obecności na Oscarach mówi reżyser "Bożego Ciała" Jan Komasa. Polski twórca wraz z ekipą jest w Hollywood, gdzie w niedzielę odbędzie się ceremonia wręczenia nagród Amerykańskiej Akademii Filmowej. "Boże Ciało" walczy o Oscara w kategorii najlepszy film międzynarodowy.\nWB, IAR 07.02.2020\nEdgar Wright, reżyser takich filmów jak "Baby Driver" czy "Scott Pilgrim kontra świat", należy do wielotysięcznej grupy osób wybierających co roku laureatów Oscarów. Wright dzielił się na Twitterze swoimi obserwacjami na temat obejrzanych filmów i nie pominął "Bożego Ciała" Jana Komasy. Filmowiec wypowiedział się na temat polskiej produkcji w samych superlatywach.\nJuż w marcu zobaczymy nowy film Jana Komasy. "Sala samobójców. Hejter" to kontynuacja wielkiego hitu\nJan Komasa ma już na koncie nominację do Oscara za "Boże Ciało". Czy wygra dowiemy się na początku lutego, a już w marcu w kinach zawita jego kolejna produkcja pt. "Sala samobójców. Hejter". Po dziewięciu latach od premiery filmu z Jakubem Gierszałem w roli głównej, Komasa postanowił wrócić do koncepcji stojącej za sukcesem "Sali samobójców" i stworzył kolejny projekt w tym duchu.\nPo poniedziałkowych rewelacjach temat mógł być tylko jeden: porozmawiamy o Oscarach. Zdradzimy, dlaczego naszym zdaniem nie należy tracić nadziei na wygraną "Bożego Ciała" i dlaczego "Parasite" niekoniecznie zgarnie wszystkie nagordy. Prozmawiamy też o nieoczekiwanym faworycie tegorocznej gali, ale najpierw podpowiemy, co ciekawego można będzie obejrzeć w tym tygodniu.\nMarta Korycka, Justyna Bryczkowska 16.01.2020\nIAR, dbd 13.01.2020\nW wywiadzie dla "Variety" Jan Komasa w trakcie promocji filmu "Boże Ciało" opowiedział o wierze i przebaczeniu w tej produkcji oraz o tym, dlaczego tematy poruszane w jego najnowszym filmie są szczególnie istotne w dzisiejszych czasach. Reżyser wyjaśnił też, jak reakcje na katastrofę smoleńską zainspirowały go do ukazania filmowej lokalnej społeczności.\nReżyser Jan Komasa oraz scenarzysta Mateusz Pacewicz to twórcy nominowanego do Oscara "Bożego Ciała". Wśród osób, które będą od tej pory decydować, w czyje ręce trafią jedne z najbardziej pożądanych nagród filmowych, znaleźli się także: francuska kostiumografka pracująca na stałe w Polsce\nJan Komasa rusza na podbój Hollywood. Wyreżyseruje swój pierwszy film po angielsku\nwyzwaniem niszczycielskiej i nieuniknionej siły… społecznego wirusa - powiedział serwisowi Jan Komasa. Zobacz też: Netflix pokaże "Hejtera" Jana Komasy na całym świecie. W Polsce musimy poczekać >> "Anniversary". Film Jana Komasy pokaże "czasy zbyt zbliżone do\n"Sala samobójców. Hejter" jako serial? Jan Komasa ma dwa pomysły na główny wątek\nReżyser Jan Komasa, aktorka Vanessa Aleksander oraz producent Jerzy Kapuściński byli gośćmi TVN Discovery Talents. W trakcie transmitowanej w sieci rozmowy pojawił się m.in. wątek realizacji odcinkowej wersji nagrodzonego niedawno na festiwalu Tribeca filmu Komasy. - Scenariusz jest tak\nJan Komasa: Odpowiedzialne jest, żeby życie kulturalne stanęło, by móc opanować koronawirusa. Sam pracuję zdalnie\nZapytany przez Beatę Lubecką o opinię na temat tego, jak koronawirus odbije się na branży filmowej, Jan Komasa odpowiedział: Bardzo. Branża filmowa polega w końcu na tym, że w kinach wspólnie ogląda się filmy i jest to doświadczenie wspólnotowe, które ma łączyć ludzi, a w dobie koronawirusa lepiej\n"Sala samobójców. Hejter" na prestiżowym nowojorskim festiwalu. Jan Komasa: Szczególne dla mnie wyróżnienie\n. Hejter". Vanessa Aleksander zagrała u Jana Komasy, teraz pisze o nim pracę magisterską >> "Sala samobójców. Hejter" w Nowym Jorku. Jan Komasa: To miejsce jest bardzo symboliczne Jan Komasa nie kryje radości z zaproszenia na imprezę i podkreśla, że "Hejter" czerpie od\nMiłość od nienawiści dzieli jedno kliknięcie. Jan Komasa razem ze scenarzystą " Bożego Ciała " Mateuszem Pacewiczem przypominają nam, że wcale nie uporaliśmy się z zagrożeniami, jakie niesie ze sobą internet. Tym razem na tapetę wzięli media społecznościowe i pokazali, jak straszną\n" między innymi z "Parasite" i "Bólem i blaskiem". Czy wygra, przekonamy się w nocy z 9 na 10 lutego. Zobacz też: Oscary 2020 - nominacje [LISTA] >> "Boże Ciało". Jan Komasa: Ten film jest nie tyle o Bogu i wierze, ile o ludzkim pragnieniu jakiegoś\n"Boże Ciało", polski kandydat do Oscara, to opowieść o 20-latku, który po wyjściu z poprawczaka zaczyna udawać księdza - nie może wstąpić do seminarium z powodu swojej kryminalnej przeszłości. W tej roli wystąpił Bartosz Bielenia. Reżyser filmu Jan Komasa nie ukrywa, że jest człowiekiem\nJan Komasa , reżyser "Bożego Ciała", skomentował przegraną swojego filmu w walce o Oscara w kategorii filmu międzynarodowego. Stwierdził, że to już "koniec wielkiej przygody". Jako polska ekipa byliśmy nominowani po raz czwarty na przestrzeni ostatnich 10 lat. Jest to niezwykłe\nJan Komasa powiedział, że nie mógł się w pełni cieszyć nominacją do Oscara, ponieważ w tym samym czasie trafił do szpitala z powodu kamieni nerkowych i podano mu bardzo silne środki przeciwbólowe. - Po katolicku to przeszedłem - cieszyłem się ale nie mogłem sobie odmówić dozy cierpienia - mówił


Escentual.com kody rabatowe Czerwiec 2022 Otrzymaj 75% rabat\nDom Wszystkie sklepy Escentual.com kody promocyjne\nEscentual.com kod promocyjny i kupony rabatowe Czerwiec 2022\nTo, co najlepsze Escentual.com Kody promocyjne, kupony i oferty dla Czerwiec 2022\nZapisz w Escentual.com z Escentual.com kody promocyjne i oferty, w tym do 75% zniżki na Czerwiec 2022 . Wszystko Escentual.com kody kuponów działają w 100%! ▼▲\nDo 20% zniżki na oryginalną cenę D przedmioty\nPrzyjmuj zamówienia na perfumy o 25%\nDarmowy prezent na wybrane produkty w Escentual\nUzyskaj do 55% zniżki na wybrane zamówienia w Escentual\nDo 65% zniżki na kosmetyki do makijażu GIVENHY Autoryzowany sprzedawca GIVENHY\nZgarnij do 40% zniżki na perfumy Ferrari w Escentual\nZaoszczędź do 35% na autoryzowanym dystrybutorze Filorga Skincare w Escentual\nCiesz się do 75% oszczędnościami na Gallinee Skincare Autoryzowany dystrybutor Gallinee w Escentual\n20% zniżki na antypody w Escentual\nDo 45% zniżki na perfumy Ghost\nPerfumy Ferrari — do 40% taniej\nAutoryzowany dystrybutor Eucerin Skincare - Zaoszczędź do 55%\nDo 25% zniżki na perfumy Etro\nDo 55% zniżki na pielęgnację przeciwsłoneczną Autoryzowany sprzedawca\nDo 60% zniżki na perfumy DSquared2\nDo 35% zniżki na produkty do pielęgnacji skóry Embryolisse Autoryzowany sprzedawca produktów Embryolisse\nCiesz się do 50% oszczędnościami na Dunhill w Escentual\nWszystkie produkty dla mężczyzn Mężczyźni - Zaoszczędź do 60%\n20% zniżki na Escentual\nOferta pół zniżki w Escentual\nCzy Escentual.com masz zniżkę dla nowego klienta?\nTAk. Obecnie w celu poprawy Escentual.com rozpoznawalności marki na rynku i obsługi strategii promocji, Escentual.com posiada specjalnie sformułowaną politykę rabatową dla nowych klientów na escentual.com . Nowi klienci mogą otrzymywać ekskluzywne Escentual.com kody kuponów, aby pomóc im zaoszczędzić 75%.\nCzy Escentual.com masz zniżkę studencką?\nTAk. Escentual.com tworzy zestaw kodów promocyjnych specjalnie dla studentów i uczniów szkół średnich. Iść do crimsonandgold.org i wyszukaj Escentual.com znaleźć zniżki studenckie. Pamiętaj, że aby otrzymać zniżki studenckie, musisz przedstawić dowód statusu studenta escentual.com .\nBezpłatna dostawa przy zamówieniach powyżej 50 GBP w Zara\nBeautyspin - 61% zniżki na kwiaty i prezenty tylko w 2 dni\nZarezerwuj dowolny hotel na wyspie Yas i dostęp do parków rozrywki\nPokaż wszystkie Almosafer.com Kupony\nDo 35% zniżki Wybierz inne testy\nKupuj i oszczędzaj około 35% | Najlepiej sprzedające się pakiety grafiki genetycznej\nDarmowa wysyłka + około 35% zniżki na towary z wyprzedaży Mini Museum\nPokaż wszystkie Mini Museum Kupony\nZwiększ zaufanie klientów dzięki bezpłatnej pieczęci witryny od 000 USD\nCzerwone akcesoria ślubne Artykuły Pashminas zaczynają się już od 12 USD w Dessy Group\nCiesz się prezentami już od 12 USD w FootJoy\nPokaż wszystkie FootJoy Kupony\nWięcej o oraz Escentual.com\nDostarczając naszym drogim klientom 2 kody kuponów, 20 rabatów i inne oferty w sklepach, Escentual.com oferty rabatowe na wszystkie Twoje zamówienia, dzięki czemu możesz otrzymać swoje Escentual.com przedmioty za mniej, zwłaszcza z twoim Escentual.com kod promocyjny!\nZapewniamy wszystkie najnowsze Escentual.com kupony i kody promocyjne dla Ciebie na Escentual.com lub online. Dokładamy wszelkich starań, aby znaleźć wszystkie rabaty na Escentual.com oraz escentual.com w celu zaoszczędzenia pieniędzy. Podajemy również szczegółowe wskazówki dotyczące zakupów, które pozwolą Ci z powodzeniem korzystać z Escentual.com kod promocyjny. Zacznij stosować Escentual.com kod kuponu za darmo przed kasą.\nZastosuj nasze najlepsze Escentual.com kod promocyjny i uzyskaj większe rabaty w sklepie internetowym Escentual.com . Niesamowite rabaty w Escentual.com czekają na Ciebie. Kliknij teraz, nie żałuj.\nJak korzystać z kodów promocyjnych w escentual.com ?\nDodaj przedmioty, które chcesz na Escentual.com do koszyka. Upewnij się, że wszystkie przedmioty spełniają wymagania kodu rabatowego; Wybierz Escentual.com kod rabatowy, którego chcesz użyć i skopiować;\nWklej escentual.com kod rabatowy w polu 'kod promocyjny' i kliknij "Zastosuj";\nEscentual.com Informacje o zniżkach\nNajlepsze oferty Escentual.com


Błędy w Dragon Ball GT - Forum Dragon Ball Nao - polskie forum dyskusyjne o DB\n» Błędy w Dragon Ball GT ocena: 10,00 (głosy: 3)110\nmnie zaintrygował jeden błąd (właściwie to nie jeden, ale reszty nie pamiętam), mianowicie w pierwszym odcinku DB GT Pilaf odnajduje smocze kule z czarnymi gwiazdkami, które były potężniejsze od zwykłych smoczych kul. Dlaczego nigdy wcześniej radar nie wskazywał położenia tych kul? Nie sądzę, żeby oddziaływały one jakąś "inaczej" albo coś, bo przecież później szukali tych kul takim samym (przynajmniej z wyglądu) radarem\nNie wydaje mi się, żeby tamten prosty pierwszy radar miał tak wielki zasięg, żeby być w stanie je wykryć (one nie były na Ziemi).\nPoza tym jednak różniły się one pod wieloma względami od zwykłych Smoczych Kul, więc też raczej wydzielały inne fale.\nZ drugiej strony, z tego co pamiętam, nameczańskie kule wykrywano tym samym radarem, więc można założyć, że wszystkie wysyłają identyczny sygnał. Pozostaje opcja pierwsza.\nSkoro wszystkie kule emitują podobny sygnał, to smoczy radar powinien wykrywać je wszystkie, jeśli tylko są w zasięgu. Według mnie pałac zagłuszał sygnał kul, tak jak robiło to pudełko Pilafa w serii "classic", albo żywe organizmy (przez połknięcie).\nGdyby kule emitowały inny rodzaj sygnału, Bulma nie byłaby w stanie wyłuskać go wśród szumu kosmicznego. Radar w GT zyskał na czułości, żeby móc szukać kul po całym kosmosie.\nInna sprawa, to to, że teoretycznie kule mają moc równą swojemu stwórcy. Standardowe smocze kule nie mają nieograniczonej możliwości spełniania życzeń. Czarne są znacznie, znacznie potężniejsze. Dziwne prawda? To by oznaczało, że powstały w czasie, kiedy Wszechmogący i Picollo byli jedną osobą. Ale. Wtedy na pewno nie byli aż TAK silni. Tak jak Goku w wieku 12 lat nie miał w sobie tyle siły, co Goku pod koniec DBZ. Więc skąd wzięła się tak potężna moc czarnych smoczych kul?\nWięc skąd wzięła się tak potężna moc czarnych smoczych kul?\nCzemu "tak potężna"?\nByło chyba powiedziane, że Smok mógł np. kogoś zabić i to był główny wyróżnik, ale nie pamiętam kontekstu.\nWg mnie jednak może mieć to też źródło nie tyle w mocy ich stwórcy, co po prostu w tym, że miał on w sobie zło (z którego zrodził się Szatan).\nInna sprawa, to to, że teoretycznie kule mają moc równą swojemu stwórcy.\nTo to akurat rzeczywiście tylko teoretycznie\nKami+Piccolo > Kami, a więc kule pierwszego mają większą moc. A o ile, to już mniej ważne, z takiego założenia pewnie wyszli autorzy scenariusza.\nA ja uważam że to chodziło raczej o życzenia które spełniały .Bo było że dendi stworzył kule które mogły wskrzeszać więcej niż raz tak jak nameczańskie . Ale to tylko moje zdanie . No i też o życzenia bo nie wiem czy dobrze pamiętam ale kule które stworzył kami spełniały tylko 1 życzenie a te dendiego 2 . A te nameczańskie 3 więc morze to miało jakiś związek .\nJakiś "pałer" musiały jednak mieć, skoro można było za ich pomocą od zera stworzyć całą planetę.\nW dodatku zrobić cokolwiek Son Goku, który- było nie było- jest jedną z najsilniejszych istot we wszechświecie.\nW mandze możemy przeczytać, że smocze kule mogą spełnić takie życzenie, które nie przekracza mocy ich stwórcy. A skoro "zwykły" smok nie potrafił unicestwić Sayian Vegety i Nappy, bo byli silniejsi od Kamiego, to jasno widać o jaką "moc" chodzi. A przecież Picollo + Kami =/= Son Goku SSJ4, prawda?\nCo do ilości życzeń, Dende wyraźnie mówił, że chodzi o odpowiednią kalibrację. Wyobraźcie sobie dostrojenie smoczych kul, jako ustawianie mieszanki paliwa przy tuningu auta w NFS: Underground 2 Jeśli dasz złe proporcje między 1 a 2 biegiem, samochód będzie miał słabe zebranie, ale większą prędkość maksymalną. Coś za coś. Ale. Jeśli umiejętnie balansujesz mieszanką na wszystkich 6 biegach, uzyskasz świetne przyspieszenie i wysoką prędkość maksymalną. Ale do tego potrzeba czasu na próby i błędy. Czego Dendiemu zabrakło przed Cell Game. Dlatego nie udało się wskrzeszać dowolną ilość razy ORAZ mieć do dyspozycji 2, czy 3 życzeń.\nMoje rozważania mają na celu tylko i wyłącznie wykazanie, jak nieprzygotowane do pracy nad scenariuszem były osoby odpowiedzialne za fabułę w DBGT\n... dendi STWORZYŁ kule ...\nJeśli chodzi o ten moment w sadze Cella to Dendi je tylko naprawił, przynajmniej tak było w anime, więc Smok nie mógł wskrzesić drugi raz tej samej osoby.\nCo do radaru. Jeśli możliwe jest, że właściwości kul zależały od ich twórcy to mogły się od siebie różnić (w tym oczywiście wysyłanymi falami i ilością życzeń) tak samo jak różni byli twórcy, a radar szukałby tylko jednych kul jednocześnie. Nie wiadomo też czy radar nie wykrywał ich wszystkich i można było sobie wybierać, których fal chce się szukać. Tylko, że Bulma nie wiedziała też o istnieniu innych kul, chyba że potem to naprawiła.\n(Edit: Pisałam posta gdy paint napisał już swojego, czego nie zauważyłam.)\nAle sylwioszek przecież dendi mówił że postara się zrobić żeby kule wskrzeszały więcej niż raz tak jak nameczańskie . I może się mu to udało .\nOn powiedział, że może kule naprawić (co oczywiście nie przeszkadza w ich ulepszaniu, skoro mógł w nich majstrować i sprawić, że będą spełniać życzenia). A mi chodziło o to, że je naprawił a nie stworzył. Sam powiedział, że w ciągu 100 czy iluś dni stworzy jedną może dwie, a że Team Z nie miał tyle czasu to naprawił stare. Smok jednak nie mógł wskrzesić Goku.\nWiem bo Goku dużo razy zginą .Ale za to wskrzesili inne osoby . Na pewno miały większą moc .\nAle nie zapominaj, że do stworzenia kul potrzebna jest moc "umysłowa" a nie fizyczna. Nameczanie dzielą się na wojowników i magików. Zwykły wojownik nie był by w stanie stworzyć kul, tak samo, jak nie zrobił by tego Goku mimo swojej potężnej siły.\nByć może kiedy Piccolo z Wszechmogącym byli jedną osobą, to mieli większą moc magiczną i dlatego tamte kule były potężniejsze, nie wiadomo, czy po rozdzieleniu ich umiejętności spadły, czy pozostały na takim samym poziomie. Jeżeli spadły, to miałoby to jakiś sens, chyba że Wszechmogący ćwiczył gdzieś tam potajemnie swoją magię i stał się potężniejszy, ale to tylko rozważania...\nGoku, Trunk i Pan polecieli szukać kryształowych kul. Wylądowali na planecie kupców, gdzie ukradli im statek kosmiczny. Goku chce się teleportować, ale mu się nie udaje.\nBohaterowie doszli do wniosku, że to przez to, że Goku stał się mały i nie jest już w stanie się teleportować.\nI tu pojawia się pytanie. Przecież Goku nadal był wystarczająco silny(o ile w ogóle osłabł), aby się teleportować.\nKiedy Goku nauczył się tej techniki, był w stanie osiągnąć SSJ1, natomiast w DBGT wchodził na wyższy poziom będąc dzieckiem, więc musiał być silniejszy\nAkurat teleportacja z siłą ma niewiele wspólnego, więc takie porównywanie niczego nie dowodzi.\nTrzeba po prostu przyjąć, że zmniejszenie Goku do rozmiarów dziecka miało różnorakie skutki\ntechniki chyba nie zapomniał, z resztą teleportował się, ale tylko pare metrów w górę więc jaki mógłby być inny powód, jak brak siły?\nrozumiem, że zmniejszenie Goku miało różne skutki, ale pozostałe techniki nadal mu wychodziły, więc dlaczego inaczej miało być z teleportacją?\nOgólnie nie przepadam za serią GT\nNo więc jak dla mnie błędem są wąsy Vegety.\nSam mówił że Saiyanom nie rosną włosy(w odcinku Cell Sagi kiedy z Trunksem wychodzą z sali treningowej),a nagle mu wąsy wyrastają...\nZ drugiej strony jeśli Saiyanom nie rosną włosy, to niby skąd je mają na głowie? a może rosną do pewnego momentu w życiu? ..\nTemat wąsów jest poruszony tutaj:\nI wszystkie błędy to wina tłumaczenia, nie fabuły.\nPost przeniesiony w odpowiedni temat.\nWięc Bardock był genialnym naukowcem, Buu odwiedza ziemską kuchnię która mu dobrze smakuję, Vegeta był tym co zabił pana Gohana i zniszczył TB, Goku jest "dziadkiem" roku, Pan wraca sie do swojego dziadka per Son-Goku (Nie dziadek Goku), SSJ to transformacja Kaio itp.\nChodzilo mi o to, że błedy nie wynikają tylko z złego tłumaczenia lektora.\nCałe GT jest nie logiczne, nawet gdy oglądasz oryginalna wersje z napisami.\nForum DB Nao » Dragon Ball » Dragon Ball » Błędy w Dragon Ball GT


BABY born - Zestaw Buciki, Torebka i Okulary dla lalki 43 cm 825488 A\n|Akcesoria|BABY born - Zestaw Buciki, Torebka i Okulary dla lalki 43 cm 825488 A\nIndeks: 825488 A\nZestaw Buciki, Torebka i Okulary dla lalki 43 cm 825488 A to ciekawy zestaw akcesoriów do zabawy lalką. Dziewczynki będą mogły teraz w pełni wystylizować swoją ukochaną lalę. Niezbędne, stylowe akcesoria, sygnowane marką BABY born to śliczne dodatki wzbogacające zabawę. Zestaw nie zawiera lalki.\nRóżowa torebka z zawieszką\nFioletowe, zimowe buciki\nBABY born - Smoczek dla lalki z przypinką...\nIndeks: 824474 B\nBABY born - Fotelik rowerowy dla lalki 827277\nBABY born - Krzesełko do karmienia przy...\nBABY born - Interaktywny Jednorożec 828854\nMięciutki jednorożec z błyszczącym rogiem i kolorową grzywą hasa po dziecięcym pokoju wydając dźwięki.


PEM Agencja Reklamowa - produkt - Ostrów Wlkp., Kalisz, Krotoszyn, Pleszew, Jarocin, Ostrzeszów, Milicz\nSzanowni Państwo, 25 maja 2018 r. wchodzi w życie RODO – rozporządzenie o ochronie danych osobowych. Agencja Reklamowa PEM w związku z nowymi regulacjami dostosowała działania do rozporządzenia, aby zagwarantować bezpieczeństwo Państwa danych osobowych, w zrozumiały sposób informować Państwa o ich przetwarzaniu oraz korzystania z innych uprawnień, które gwarantuje Państwu rozporządzenie. Prosimy o zapoznanie się ze zaktualizowaną Polityką bezpieczeństwa PEM. Z Polityki prywatności dowiecie się Państwo, jakie informacje zbieramy, co z nimi robimy i kiedy ujawniamy je innym podmiotom. Zapewniamy Państwa, że Wasze dane osobowe są chronione, a Polityka prywatności jest ciągle ulepszana i uaktualniana. Najnowsza wersja Polityki prywatności jest zawsze dostępna na naszej stronie internetowej.\n2. Administrator wykorzystuje Cookies pochodzące od serwisów trzecich w następujących celach: a) Zbieranie ogólnych i anonimowych danych statycznych za pośrednictwem narzędzi analitycznych\nnależących do firmy Google. Administratorem danych jest Google Inc z siedzibą w USA\nPolityka przetwarzania danych osobowych przez PEM Marlena Wasiak ul. Poprzeczna 1, Ostrów Wlkp. 63-400 – administratora danych osobowych:\n1) PEM Marlena Wasiak z siedzibą ul. Poprzeczna 1, Ostrów Wlkp. 63-400, przetwarza dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE\n2) PEM Marlena Wasiak ogranicza zbierane dane do minimum niezbędnego do zrealizowania celu, dla którego są zbierane\na) przesłanie danych niezbędnych do wykonania zleconych prac za pomocą maila, lub w innej formie elektronicznej oznacza zgodę na wykorzystanie tych danych do wykonania zlecenia\n3) Dane osobowe osób współpracujących z PEM Marlena Wasiak są wykorzystywane w następujących celach:\na) wykonywania zawartych zleceń i umów\nb) podejmowania działań przed zawarciem zlecenia lub umowy\nc) wykonywania ciążących na administratorze obowiązków prawnych\nd) wynikających z prawnie uzasadnionych interesów realizowanych przez administratora: utrzymywania kontaktów z kontrahentami oraz oferowania swoich usług i produktów lub wykrywania nadużyć i zapobiegania im, a także zapewnienia bezpieczeństwa firmy oraz ustalenia, dochodzenia i obrony roszczeń czy też tworzenia wszelkich analiz na potrzeby wewnętrzne administratora.\n5) Dane osobowe mogą też pochodzić z innych źródeł, np. z banków (numery rachunków bankowych, z których były dokonywane płatności na rzecz PEM Marlena Wasiak).\n6) Dane osobowe są przechowywane przez okres wynikający z celu, dla którego zostały zebrane, a następnie przez okres, po którym przedawnią się roszczenia wynikające z tego celu oraz przez czas, w którym przepisy prawa nakazują przechowywanie danych. Administrator może też przechowywać dane osobowe dłużej wyłącznie z uzasadnionych powodów, jeżeli prawo zezwala na takie przechowywanie.\n7) Dane osobowe mogą być udostępniane:\nd) podmiotom prowadzącym działalność kurierską lub pocztową;\ne) podmiotom prowadzącym windykacje;\nf) podmiotom obsługującym systemy teleinformatyczne lub udostępniające narzędzia teleinformatyczne;\n8) Zgoda na przetwarzanie danych może zostać wycofana w dowolnym momencie. Dane osobowe mogą zostać udostępnione lub sprostowane na wniosek osoby, której te dane dotyczą. Na wniosek zainteresowanego mogą być przeniesione Wszelkie wnioski powinny mieć formę pisemną.\n9) W przypadku uznania, że przetwarzanie danych narusza przepisy prawa, przysługuje prawo do wniesienia skargi do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Wszystkim osobom, których dane osobowe są przetwarzane przez PEM Marlena Wasiak przysługują prawa dostępu do danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia, ograniczenia przetwarzania, wniesienia sprzeciwu oraz przeniesienia danych. Wniosek należy złożyć w siedzibie PEM Marlena Wasiak. Zakres każdego z tych praw Korzystanie z ww praw wynika z przepisów prawa.


Koncerty Kameralne w Warszawie - tria i duety fortepianowe Sinfonia Varsovia - Magazyn VIP\nMagazyn VIP > Aktualności > Kultura > Koncerty Kameralne w Warszawie – tria i duety fortepianowe Sinfonia Varsovia\nTria fortepianowe, a także duety fortepianowe: Witolda Lutosławskiego, Krzysztofa Pendereckiego i Andrzeja Panufnika będzie można posłuchać 7 listopada 2018 r. o godzinie 19 na ulicy Grochowskiej 272. Koncerty kameralne w Warszawie odbywają się w ramach cyklu Sinfonia Varsovia Kameralnie.\nListopadowy koncert Sinfonia Varsovia Kameralnie będzie poświęcony utworom kameralnym – triom i duetom fortepianowym. Kompozycje Andrzeja Panufnika, Witolda Lutosławskiego i Krzysztofa Pendereckiego będą wykonywać, we współczesnej odsłonie, muzycy Orkiestry Sinfonia Varsovia: Jakub Haufa (skrzypce), Kamil Mysiński (wiolonczela) oraz gościnnie Michał Francuz (fortepian).\n– Ideą koncertów Sinfonia Varsovia Kameralnie jest szerokie spojrzenie na polską muzykę kameralną skomponowaną po 1918 r. Wśród wykonawców znajdują się różne zespoły: od duetu skrzypiec i fortepianu, przez trio stroikowe, aż po kwintet dęty – mówi Janusz Marynowski, dyrektor Orkiestry Sinfonia Varsovia.\nNie tylko koncerty kameralne w Warszawie…\nKoncert poprowadzi Mariusz Gradowski, który podczas wydarzenia artystycznego przybliży także budowę i kontekst powstania kompozycji.\nTria fortepianowe wychodziły spod piór najwybitniejszych kompozytorów na czele z: Haydnem, Mozartem i Beethovenem. Na przestrzeni wieków ten gatunek muzyczny uległ licznym przeobrażeniom, jednak wciąż stanowi wyzwanie, z którym mierzą się kolejni twórcy. Te popularne formy kameralistyki dla wielu kompozytorów stały się ważnym elementem warsztatu artystycznego, jeśli nie w młodzieńczych latach, to w dojrzałym okresie twórczości.\nTrio fortepianowe Andrzeja Panufnika\nAndrzej Panufnik jest uznawany za jednego z najbardziej oryginalnych polskich symfoników XX w. W swojej twórczości kameralnej równie chętnie wykorzystywał swoje niebanalne rozwiązania muzyczne. Trio fortepianowe powstało w 1934 r. Oryginał spłonął w Powstaniu Warszawskim. Dzieło zostało zrekonstruowane przez kompozytora po wojnie. Utwór stylistycznie nawiązuje do neoklasycyzmu. Jest pełen fantazji i rozmachu, ale też zdradza cechy, które charakteryzują późniejszą twórczość kompozytora tj. klarowność formy i głęboki emocjonalizm – twierdzą muzykolodzy i eksperci muzyczni.\nPartita na skrzypce i fortepian Witolda Lutosławskiego\nPartita na skrzypce i fortepian Witolda Lutosławskiego należy do najważniejszych dzieł w twórczości kompozytora. Powstała w 1984 r. Jest naturalnym odniesieniem dla dzieła Panufnika. Lutosławski był przyjacielem Panufnika, z którym koncertował w duecie fortepianowym podczas okupacji Warszawy.\nPięcioczęściowa Partita na skrzypce i fortepian Witolda Lutosławskiego składa się z trzech części głównych: Allegro giusto, Largo i Presto, oraz dwóch krótkich interludiów granych ad libitum. Charakteryzuje się swobodą w kształtowaniu ostatecznego brzmienia niewielkich części łącznikowych, którą kompozytor pozostawił wykonawcom. Jest to charakterystyczne dla języka muzycznego kompozytora. Przesądza także o niezwykłym uroku i wyjątkowości dzieła.\nSonata na skrzypce i fortepian Pendereckiego\nPodczas środowego koncertu oprócz utworów Panufnika i Lutosławskiego będzie można usłyszeć także dwa utwory Krzysztofa Pendereckiego: młodzieńczą Sonatę na skrzypce i fortepian, a także wersję instrumentalną Ciaccona. Krzysztof Penderecki, który w br. obchodzi swoje 85. urodziny, ma od dawna zasłużone miejsce na mapie polskiej twórczości kameralnej. Młodzieńcza Sonata na skrzypce i fortepian, skomponowana w 1953 r., jest najwcześniejszym znanym utworem kompozytora. Dzieło cechuje ogromna wyobraźnia muzyczna, której ramy formalne wypełnił Penderecki dialogiem części skocznych ze środkową częścią liryczną, balansując jednocześnie partią skrzypiec z brzmieniem fortepianu.\nCiaccona Krzysztofa Pendereckiego\nCiaccona jest dziełem późniejszym. Została skomponowana w latach 2005/2009. Pierwotnie dzieło zostało rozpisane na skład orkiestrowy Chaconne in memoria del Giovanni Paolo II i włączone przez Pendereckiego do monumentalnego Polskiego Requiem. Wersja kameralna, mimo oszczędnej instrumentacji, jest równie emocjonalna i kunsztowna.\nKoncerty kameralne dla każdego\nKolejny i ostatni w tym roku koncert w ramach cyklu Sinfonia Varsovia Kameralnie odbędzie się 5 grudnia 2018 r. W programie koncertu znajdą się m.in. utwory: Pawła Szymańskiego, Kazimierza Serockiego i Jacka Grudnia.


Witam wszystkich w 2016 roku. - DYSKOWCE . INFO - forum akwarystyczne\n21 Październik 2018, 22:36:50\nWitam wszystkich w 2016 roku.\nAutor Wątek: Witam wszystkich w 2016 roku. (Przeczytany 1387 razy)\n« dnia: 27 Styczeń 2016, 07:28:42 »\nNasze forum, jak i nasze akwaria, z czasem wymagało porządnego restartu. Z przyczyn technicznych straciliśmy rok 2015 i z tego powodu bardzo Wasz przepraszam. Mam jednak wielką nadzieję, iż wspólnymi siłami szybko odbudujemy zaległości i znajdziemy sporo nowych ciekawych tematów do rozmów.\nZapraszam wszystkich starych jak i nowych forumowiczów do aktywnej wymiany zdań, a przede wszystkim pokażmy sobie nasze skarby. Opowiedzmy innym ile pracy wkładamy i co trzeba zrobić, aby cieszyć się pięknymi dyskowcami i jak z nimi postępować, aby dział "Leczenie dyskowców" nie był pełen gorących wątków.\nOdp: Witam wszystkich w 2016 roku.\n« Odpowiedź #1 dnia: 27 Styczeń 2016, 20:00:40 »\nUtraciliśmy ale można to odzyskać stosunkowo niewielkim nakładem pracy.\nPod adresem http://stare.dyskowce.info udostępniłem poprzednią wersją forum. Będzie ona dostępna do końca lutego 2016. Użytkownicy którzy stracili swoje wpisy mogą dzięki temu je skopiować tutaj i nadal kontynuować wątki. Co ważne, są tam też wszystkie zdjęcia i filmy dodawane do wątków.\nPrzepraszamy za utrudnienia ale naprawdę nie było innego wyjścia.\n« Ostatnia zmiana: 27 Styczeń 2016, 20:03:38 wysłana przez Rafal »


Keramzyt 1-4 mm BIG BAG\nGranulat najwyższej jakości do różnych metod uprawy. Odznacza się dużą zdolnością zatrzymywania wody i tlenu.\nLeśny Żwir 16-32 mm\nŻwir Leśny potok Swój kształt uzyskał dzięki naturalnym czynnikom zewnętrznym. Często wykorzystywany do dekoracji przestrzeni publicznych. Idealny do zaaranżowania ogrodu. Połączenie gamy kolorów sprawi, że każdy zakątek udekorowany żwirem nada elegancji i unikatowości.\nGrys Róża Pustyni 3 KG\n29,00 zł Było:35,00 zł\nKruszywo keramzyt jest świetnym zamiennikiem zwykłego kamienia. Jako materiał termoizolacyjny idealnie nadaje się do:\nbudowy stropów lub dachów,\npodłóg wyrównujących posadzki,\nlekkiej izolacji cieplnej,\noraz wielu innych zastosowań.\nKeramzyt Liapor ma wiele zastosowań, które wskazaliśmy powyżej. Ze względu na swoje cechy cieszy się dużą popularnością. To naturalny materiał budowlany:\nlekki, mocny, trwały i odporny chemicznie,\nstworzony dla izolacji cieplnej lub akustycznej izolacji nasypu,\nbędący podstawą do ścian, lekkich betonów Liaporbeton albo prefabrykowanych elementów.\nMateriał wspomagający hodowlę roślin. Dzięki zastosowaniu keramzytu w podłożu ogrodowym nawet najbardziej wymagający ogrodnik będzie mógł się cieszyć wspaniałym ogrodem i pięknie rosnącymi roślinami.\nKeramzyt 1-4 mm 15L\nKeramzyt 1-4 mm 3L\nKeramzyt 1-4 mm 50L\nUżywamy plików cookie, aby pomóc w personalizacji zawartości, dostosowywać i analizować reklamy oraz zapewnić bezpieczne korzystanie z serwisu. Klikając lub nawigując w tej witrynie, wyrażasz zgodę na gromadzenie przez nas informacji na Instagramie i poza nim przy użyciu plików cookie. Więcej informacji, łącznie z informacjami o dostępnych opcjach kontroli, znajdziesz w dokumencie: Zasady dotyczące plików cookie.


Za nami Trio Basket Koszalin [ZDJĘCIA,WIDEO] | Głos Koszaliński\nTo bez dwóch zdań prawdziwe święto koszykówki ulicznej i polskiego rapu. Za nami ósma edycja Trio Basket Koszalin, która cieszyła się rekordowym zainteresowaniem. W turnieju, który odbył się w sobotę na terenach Sportowej Doliny, udział wzięło 48 zespołów z całej Polski. Warto podkreślić, że ekipą z najdalszego miasta był zespół „Iksy”, który do Koszalina przybył z oddalonego o 650 km Bytomia. Poziom rywalizacji sportowej był niezwykle wysoki. Świadczy o tym między innymi fakt, że w Trio Basket Koszalin udział brali byli zawodnicy koszykarskiej ekstraklasy, jak również obecni przedstawiciele rozgrywek I i II ligi. W sumie rozegranych zostało blisko 140 spotkań, które wyłoniły najlepszą drużynę turnieju, a została nią ekipa Nie Skaczemy w składzie Mirosław Rajkowski, Paweł Kowalczuk, Sebastian Balcerzak oraz Andrzej Kowalczuk. W wielkim finale rywalizacji pokonali zespół Atlata Oks w składzie Adam Szałek, Grzegorz Skoczyk, Grzegorz Gajdziel i Adam Szczęsny. Na podium rywalizację zakończyli również przedstawiciele zespołu Lewa Ręka, a tuż za podium uplasowała się ekipa Tłokerski. – Poziom sportowy był niezwykle wysoki. Nie ukrywam, że zwycięstwo w turnieju kosztowało nas sporo zdrowia i energii, natomiast… kochamy koszykówkę i cieszymy się, że w Koszalinie znalazła się grupa zapaleńców, która organizuje od kilku lat ten turniej – powiedział Sebastian Balcerzak, były zawodnik AZS Koszalin, reprezentant zwycięskiej drużyny podczas Trio Basket Koszalin. Warto podkreślić, że trybuny Sportowej Doliny przez cały turniej wypełnione były po brzegi. To kolejny dowód na to, że Koszalin kocha koszykówkę, także w wydaniu ulicznym. W ramach turnieju odbyły się również konkursy wsadów i rzutów za trzy punkty. W tym pierwszym najlepszy okazał się Jakub Skurtaj z Kalisza, natomiast w rzutach z dystansu najlepiej spisał się Krzysztof Bober z Koszalina. Na Sportowej Dolinie pojawił się również Arek „ARO” Przybylski, czołowy polski dunker, który zaprezentował fantastyczne wsady, m.in. zapakował piłkę do kosza przeskakując mierzącego 210 cm mężczyznę. Jak sam podkreślił, koszaliński turniej ma niepowtarzalny klimat, którego mogą pozazdrościć inne miasta – To bez dwóch zdań jeden z największych eventów streetballowych w Polsce. Jeśli mam być szczery, ta impreza mieści się w top 3 w kraju – skomentował Aro Przybylski, który już za dwa tygodnie weźmie udział w konkursie wsadów w ramach rywalizacji o miano najlepszego dunkera w Europie w czeskiej Pradze. Po części sportowej odbyła się część muzyczna wydarzenia nazwana nie przypadkowo „Dolina Rapu”. Na scenie zaprezentowali się Szymi Szyms, Kuban oraz Białas i Lanek. Cały event trwał łącznie 11 godzin i po raz kolejny jego głównym partnerem okazała się… pogoda, która nie zawiodła. Organizatorami wydarzenia byli: Stowarzyszenie Trio Basket Koszalin, Koszalin Centrum Pomorza, Centrum Kultury 105 w Koszalinie oraz Zarząd Obiektów Sportowych. Sponsorem głównym wydarzenia był Firmus Group. Zadanie było współfinansowane ze środków z budżetu Województwa Zachodniopomorskiego. Radek Koleśnik\nMateriał oryginalny: Za nami Trio Basket Koszalin [ZDJĘCIA,WIDEO] - Głos Koszaliński


| Wydarzenia Nowa odsłona portalu Łazienka - Dobrzemieszkaj.pl\n22 cze 2015 11:36\nNowa odsłona portalu Łazienka\nRuszyła nowa odsłona portalu Łazienka – serwisu dla wszystkich urządzających, remontujących i projektujących swoją domową łazienkę.\nW nowym wydaniu portal Łazienka oferuje przejrzystą formę, blogowy układ treści, czytelne, uproszone menu.\nAtutem nowej odsłony portalu są duże zdjęcia, jeszcze bardziej obszerne galerie, więcej porad oraz przeglądów wyposażenia, czyli treści najczęściej poszukiwanych oraz najchętniej przeglądanych przez użytkowników.\nPoszukujecie porad, inspiracji i podpowiedzi jak urządzić swoją łazienkę? Zapraszamy Was na stronę www.lazienka.pl\nPortal Łazienka w nowej, efektownej i jeszcze bardziej przystępnej formie to najlepsze źródło informacji, porad i inspiracji.\nPortal Łazienka to serwis konsumencki, który dostarcza niezbędnych informacji, a także udziela fachowych porad dla wszystkich, którzy urządzają lub remontują swoją domową łazienkę, kupują lub planują zakup wyposażenia. Poleca swoim użytkownikom projekty najlepszych polskich architektów i projektantów wnętrz, doradza w zakresie urządzania łazienek oraz wyboru wyposażenia, informuje o dostępnych na rynku produktach, nowościach oraz technologiach. Dostarcza inspiracji, przybliża najnowsze trendy wnętrzarskie i światowy design.\nPortal Łazienka funkcjonuje od 25 marca 2014 roku.\n#Łazienka #portal Łazienka\nWybieramy ceramikę łazienkową. Raport specjalny


Parlamentarne Procedury Legislacyjne projekt Phare PL003.06, EuropAid/113506/D/SV/PL - PDF\nParlamentarne Procedury Legislacyjne projekt Phare PL003.06, EuropAid/113506/D/SV/PL\nDownload "Parlamentarne Procedury Legislacyjne projekt Phare PL003.06, EuropAid/113506/D/SV/PL"\n1 Parlamentarne Procedury Legislacyjne projekt Phare PL003.06, EuropAid/113506/D/SV/PL realizowany przez konsorcjum z udziałem ECO European Consultants Organisation (Bruksela) EFICOM - European and Financial Communications (Warszawa) oraz Kancelaria Prawna Hogan & Hartson (Warszawa) Zamówienie Nr 056 Wdrażanie prawa Wspólnoty w zakresie systemu HACCP w Polsce w perspektywie małych i średnich przedsiębiorstw realizowane na rzecz Urzędu Komitetu Integracji Europejskiej (UKIE) opinię prawną przygotowała Kirstyn INGLIS, European Institute, University of Ghent w imieniu ECO 1 czerwca 2003 SPIS TREŚCI 1. Wymagania prawne i zasady w zakresie higieny żywności dyrektywa we 93/43/EWG 2. Zobowiązania przyjęte w związku z przystąpieniem do UE oraz klauzule bezpieczeństwa 3. Krajowe przepisy wdrażające 4. Kodeks żywnościowy 5. Reforma prawa we w zakresie artykułów rolno-spożywczych ZAŁĄCZNIKI 1\n2 WPROWADZENIE Analiza Zagrożeń i Krytyczne Punkty Kontroli (Hazard Analysis and Critical Control Points system - HACCP) obejmuje programy, którym celem jest promowanie dobrej praktyki w zakresie higieny. System ten zastąpił kontrolę produktu końcowego podejściem prewencyjnym. Dostarcza on metod do przeprowadzania krytycznej analizy każdego z etapów produkcyjnych oraz sprawdzenia czy istnieje jakiekolwiek potencjalne ryzyko dla bezpieczeństwa żywności. Po zidentyfikowaniu potencjalnych zagrożeń, stosuje się odpowiednie środki w celu ich zlikwidowania lub zminimalizowania. Systemy HACCP mają na celu zapobieganie powstawaniu potencjalnych problemów z bezpieczeństwem żywności. Cel ten osiąga się poprzez ocenę ryzyka związanego z danym produktem, a następnie poprzez określenie środków niezbędnych w celu kontroli tego ryzyka. HACCP jest systemem, który służy określeniu i monitorowaniu zagrożeń związanych z żywnością pod względem cech biologicznych, chemicznych lub fizycznych, które mają wpływ na bezpieczeństwo żywności. Taka analiza ryzyka służy za punkt wyjścia do ustalenia krytycznych punktów kontrolnych (critical control points - CCPs) w procesie produkcyjnym, które podlegają kontroli w celu zapewnienia bezpieczeństwa żywności. Punkty krytyczne to ograniczenia wprowadzające określone parametry, które muszą zostać spełnione dla każdego CCP. Nadzór i weryfikacja włączone są w system i zapewniają kontrolę potencjalnych zagrożeń i ich udokumentowanie w planie HACCP. System HACCP stosowany jest przez wszystkie podmioty gospodarcze, zarówno duże jak i małe, i nie musi być skomplikowany ani drogi. Chodzi tu bardziej o dostosowanie do dotychczasowego sposobu postępowania, w celu wprowadzenia programu HACCP, który odnosi się do danej produkcji i artykułów żywnościowych. Kluczowe znaczenie dla poprawnej realizacji planu HACP jest przeszkolenie personelu. W UE system HACCP włączono w zakres prawa w zakresie higieny żywności, które określa zasady stosowane przez podmioty gospodarcze w podejmowanych przez nie działaniach w celu spełnienia pewnych, określonych kryteriów prawnych. Państwa członkowskie dokonały transpozycji i implementacji prawa UE do prawa krajowego i przepisów administracyjnych. Prawo krajowe określa szczegółowe zobowiązania podmiotów gospodarczych. Zachęca się również państwa członkowskie do tworzenia własnych podręczników dostarczających wskazówek w sprawie implementacji prawa UE. Podczas gdy państwa członkowskie są uprawnione do przyjmowania bardziej restrykcyjnych norm niż normy przyjęte w prawie UE, nie wolno im zezwalać na stosowanie niższych norm. Przedsiębiorcy muszą spełniać minimalne wymogi prawne i mogą jednocześnie prowadzić działalność zgodnie z dobrymi praktykami w dziedzinie higieny oraz powyżej niezbędnego, ustanowionego prawnie minimum. Korzyścią stosowania zaleceń krajowych, jest fakt iż postępowanie takie dostarcza dowodu, że przedsiębiorca z należytą starannością spełnia obowiązki, które spoczywają na nim z mocy prawa i że prowadzi działalność zgodnie z uznanymi standardami działania. Następnie zaprezentowano krótko zobowiązania państw przystępujących do UE jeżeli chodzi o transpozycję i implementację tych zobowiązań oraz ich implikacje dla procesu akcesji oraz Traktatu akcesyjnego. Zasadnicza część analizy poświęcona jest implementacji przepisów przez państwa członkowskie, a szczególnie przepisom prawnym przyjętym przez Wielką Brytanię (implementacja zobowiązań prawnych) oraz wytycznym, które mają ułatwić przedsiębiorcom spełnienie tych zobowiązań prawnych, jak również postępowanie zgodnie z zasadami dobrej praktyki w dziedzinie higieny, które uzupełniają przepisy prawne. Wreszcie, nakreślona została kwestia przystosowywania poradników krajowych do potrzeb małych przedsiębiorstw wraz z implikacjami obecnych propozycji reform prawa UE w zakresie higieny żywności oraz dla dobrej praktyki. 2\n3 1. WYMAGANIA PRAWNE I ZASADY W ZAKRESIE HIGIENY ŻYWNOŚCI Dyrektywa WE 93/43/EWG 1.1. System analizy ryzyka i kontroli punktów krytycznych, który obowiązuje obecnie we Wspólnocie został wprowadzony do prawa wspólnotowego na mocy dyrektywy 93/43/EWG z dnia 14 czerwca w sprawie higieny środków spożywczych. Dyrektywa 93/43/EWG określa minimalne wymagania prawne dla podmiotów gospodarczych prowadzących działalność w dziedzinie żywności, jak również zasady, które przedsiębiorcy powinni stosować w celu spełnienia tych wymogów (dyrektywa 93/43/EWG, art. 3 i załącznik). Niemniej jednak, system HACCP w obecnej formie istniał już na poziomie międzynarodowym w postaci Kodeksu Żywnościowego. UE brała udział w systemie ustanowionych przez Kodeks, a system WE opiera się na tych samych zasadach co Kodeks patrz niżej punkt Jeżeli chodzi o małe i średnie przedsiębiorstwa, których liczba wynosi ponad i które zatrudniają 2,6 mln osób, ich obroty w przemyśle spożywczym w Unii Europejskiej sięgają 600 mld. Małe i średnie przedsiębiorstwa stanowią 90% bazy przemysłu spożywczego w UE Dyrektywa 93/43/EWG nie przewiduje żadnych wyłączeń lub różnic w traktowaniu małych i średnich przedsiębiorstw, w celu stosowania wymogów higieny wyrażonych w załączniku do dyrektywy. 2 Dyrektywa obejmuje wszelkie środki niezbędne w celu zapewnienia, aby artykuły spożywcze były zdrowe i bezpieczne. 3 Stosowane środki, muszą objąć wszystkie etapy następujące po pierwotnej produkcji (która obejmuje, na przykład, żniwa, ubój i dojenie) w trakcie przygotowywania, przetwarzania, produkcji, pakowania, magazynowania, transportu, dystrybucji, obsługi i oferowania na sprzedaż lub dostarczania do konsumenta. 4 Różne, związane z tą dziedziną akty prawne przewidują własne systemy kontroli i inspekcji a stosowanie systemu HACCP jest dobrą miarą zgodności z takimi przepisami prawnymi Art. 3 określa siedem zasad HACCP i nakłada zobowiązanie na wszystkie podmioty gospodarcze działające na którymkolwiek z wyżej wymienionych etapów produkcji do stosowania systemu HACCP, poprzez zastosowanie się do zasad higieny wymienionych w załączniku do dyrektywy 93/43/EWG patrz załącznik 1. Pięć zasad, które należy stosować w celu stworzenia systemu HACCP zgodnie z załącznikiem, wymienione są w art. 3 dyrektywy 93/43/EWG i są następujące: - analizy punktów potencjalnego zagrożenia w działaniach przedsiębiorstw sektora spożywczego, 1 Na stronie Europa napisano: Ten tradycyjny przemysł coraz bardziej wykorzystuje handel elektroniczny w celu zwiększenia swojej konkurencyjności na skalę światową. Duże detaliczne firmy spożywcze zakładają Sieci Światowej Wymiany Detalicznej [WorldWide Retail Exchange], których obroty wynoszą EUR 300 miliarda, które obejmują 30,000 sklepów oraz 100,000 dostawców; GlobalNetXchange z EUR 170 miliarda zakupów oraz 50,000 dostawców; liderzy na rynku w branży spożywczej stworzyli pierwszy rynek dostaw elektronicznych w Europie (CPGmarket.com). 2 Istnieją dwa specjalne rodzaje derogacji w transporcie morskim dużych ilości cieczy i tłuszczy (dyrektywa 96/3/Euratom (Dz. U. WE 1996 L 021)) oraz dużych ilości nierafinowanego cukru (dyrektywa 98/28/WE (Dz. U. WE 1998 L 140)). Od czasu do czasu Komisja przyjmowała również środki wdrażające na podstawie tej dyrektywy, wprowadzając zakaz importu oraz ustanawiając warunki importu środków spożywczych pochodzących z państw trzecich patrz artykuł Art. 2, ustęp pierwszy dyrektywy 93/43/EWG. 4 Art. 2, ustęp drugi dyrektywy 93/43/EWG. 3\n4 - identyfikacji tych punktów w działaniach, w których może wystąpić zagrożenie żywnościowe, - decydowania, które ze zidentyfikowanych punktów są krytyczne dla bezpieczeństwa żywnościowego - punkty krytyczne, - identyfikacji i wprowadzania w życie skutecznych procedur kontroli i nadzoru w tych punktach krytycznych; - przeglądu i analizy punktów zagrożenia żywnościowego, krytycznych punktów kontroli i okresowej kontroli oraz nadzorowania procedur oraz w momencie zmiany działań w sektorze spożywczym. Zasady systemu HACCP stosowane w WE opierają się na siedmiu zasadach Kodeksu. Projekt poprawionych wytycznych odnośnie stosowania systemu HACCP obejmuje siedem zasad HACCP, które: 5 1. określają wszystkie potencjalne zagrożenia związane z każdym kolejnym etapem, obejmują analizę ryzyka oraz wszelkie środki niezbędne w celu kontrolowania wymienionych rodzajów zagrożenia 2. określają Krytyczne Punkty Kontroli (Critical Control Points CCPs) w procesie 3. wyznaczają punkty krytyczne dla każdego z wyznaczonych CCP 4. wyznaczają system monitorowania CCP dla każdego krytycznego punktu kontrolnego 5. określają środki zaradcze 6. prowadzają procedury weryfikacji 7. prowadzają zasady odnośnie prowadzenia i przechowywania dokumentacji Zgodnie z pakietem reform w zakresie prawa WE podmioty gospodarcze zobowiązane będą do weryfikacji oraz prowadzenia i przechowywania dokumentacji Art. 4 stanowi podstawę prawną do przyjęcia przepisów wspólnotowych, kryteriów mikrobiologicznych oraz kryteriów kontroli temperatury artykułów żywnościowych. Należy również wspomnieć tutaj Europejską Normę 266 CEN, Europejskiej Organizacji Normalizacyjnej natomiast, jeżeli chodzi o metody pobierania próbek i ich badanie patrz załącznik Państwa członkowskie mogą wprowadzić krajowe przepisy, bardziej szczegółowe niż przepisy zawarte w dyrektywie 93/43/EWG, pod warunkiem, że nie są one bardziej rygorystyczne niż przepisy zawarte w załączniku 1 do dyrektywy 93/43/EWG oraz jeżeli przepisy te nie stanowią ograniczenia, przeszkody lub bariery w handlu artykułami wyprodukowanymi zgodnie z tą dyrektywą. 7 Art. 5 stanowi podstawę prawną przyjęcia przepisów krajowych, włączając w to kodeksy dobrej praktyki, implementujące tą dyrektywę. Ani UE, ani system ustanowiony na mocy Kodeksu żywnościowego nie przyjmują podejścia gwarantującego zwolnienia lub wyłączenia dla małych i średnich przedsiębiorstw lub inne udogodnienia w zakresie norm higieny, lecz raczej stanowią o przyjęciu ogólnych wytycznych w ramach systemu HACCP. Niemniej jednak takie przyjęcie nie może zaniżać norm bezpieczeństwa i higieny żywności. 5 Patrz załącznik 9. 6 Patrz 7 Artykuł 7 dyrektywy 93/43/EWG 4\n5 1.7. W ramach Kodeksu przeprowadzono badania oraz rozwijano strategie w celu wdrożenia HACCP w małych i/ lub mniej rozwiniętych przedsiębiorstwach. Wytyczne zostały opracowane przez Komitet Kodeksu ds. higieny środków spożywczych i wkrótce zostaną one ostatecznie przyjęte przez Komisję Kodeksu żywnościowego na posiedzeniu w Rzymie w dniach od 30 czerwca do 5 lipca Stworzą one wiarygodne i solidne podstawy dla krajowych kodeksów służących implementacji HACCP. Poprawione wytyczne w celu stosowania systemu HACCP z punktu widzenia małych i/lub słabo rozwiniętych firm przedstawiono poniżej, w punkcie Pakiet reform proponowanych rozporządzeń, które znowelizują przepisy wspólnotowe w zakresie higieny nie zawiera postanowień odnośnie zwolnienia małych i średnich przedsiębiorstw z wdrażania zasad HACCP. Art. 5, ust. 5 projektu wspólnego stanowiska w sprawie najważniejszego rozporządzenia w dziedzinie higieny, wprowadza pewną swobodę w zakresie wytycznych WE przyjętych w drodze procedury komitologii patrz niżej, punkt ZOBOWIĄZANNIA PRZYJĘTE W ZWIĄZKU Z PRZYSTĄPIENIEM DO UE ORAZ KLAUZULE BEZPIECZEŃSTWA 2.1. Dyrektywa 93/43/EWG nie wprowadza rozróżnienia między małymi i/lub średnimi przedsiębiorstwami a innymi podmiotami. Liczna korespondencja między autorem niniejszej ekspertyzy a urzędnikami Komisji Europejskiej w sprawie interpretacji dyrektywy 93/43/EWG potwierdza powyższe stwierdzenie. 8 Podczas gdy Polska zapewniła sobie liczne okresy przejściowe w Traktacie akcesyjnym 9 dla 485 zakładów przetwórstwa spożywczego, z negocjacji oraz dokumentów strategicznych Komisji 10 jasno wynika, że okresy przejściowe nie będą miały zastosowania do transpozycji ustawodawstwa. Przyznane okresy przejściowe są ograniczone, jeżeli chodzi o ich czas trwania oraz zakres i nie obejmują żadnych zwolnień z przepisów w dziedzinie higieny żywności, włącznie ze stosowaniem systemu HACCP i jakąkolwiek jego części. Negocjacje akcesyjne i Traktat akcesyjny nie obejmują żadnych środków pozwalających na złagodzenie warunków stosowania systemu HACCP w Polsce W raporcie Komisji Europejskiej z roku 2002 o Polsce podkreślono, że przedsiębiorcy z branży spożywczej muszą się zapoznać z ogólnie pojętymi zasadami bezpieczeństwa. Zasady HACCP oraz samo-kontrola odnośnie przetwórstwa spożywczego, zakładów spożywczych oraz sieci dystrybucji muszą zostać wdrożone przez wszystkie państwa kandydackie. Na stronie 51 Komisja podkreśliła konieczność transpozycji i wdrożenia tych przepisów. Mimo, że nie przewidziano wdrożenia HACCP przed przystąpieniem do UE, to wcześniejsze rozpoczęcie stosowania go wydłużyłoby czas na dostosowanie do przepisów WE w dziedzinie bezpieczeństwa żywności, niezbędny dla podmiotów gospodarczych i inspektorów. Ze strony Komisji, DG SANCO wraz z TAIEX em gotowe są dostarczyć wsparcia szkoleniowego zakładom rolno-spożywczym, jak również zapewnić uczestnictwo w szkoleniach Biura Żywności i Weterynarii. Na finansowanie szkoleń zakłady rolno-spożywcze mogą otrzymać wsparcie z funduszu SAPARD Mr.Daelman, Salvatore Magazzù, Chantal Bruetschy. 9 Patrz 10 W tym Agenda 2000, COM (1997)2000, oraz Strategie Komisji na rok 2000 i Oczywiście, po przystąpieniu do UE, nowe państwa członkowskie otrzymają tymczasowe wsparcie fianasowe w postaci środków przejściowych. Celem tych śerodków jest dalsze wzmocnienie i rozwój zdolnosci administracyjnych oraz stałe wdrażanie i stoswanie prawa UE, jak również promowanie dobrej praktyki. Przyznane środki wynoszą EUR 200 mln na rok 2004, EUR 120 mln na rok 2005, EUR 60 mln na rok\n6 Również z Raportu Instytucjonalnego Komisji z czerwca 2002 w sprawie zdolności prawnych i administracyjnych oraz monitorowania zobowiązań krajów negocjujących warunki akcesji, 12 wynika jasno, że system HACCP ma dla Komisji priorytetowe znaczenie. Po pierwsze prezentuje on tematyczny przegląd podstawowych działań włączonych w ostateczną wersję Raportu instytucjonalnego w celu wzmocnienia zdolności prawnych i administracyjnych, a następnie dostarcza przeglądu zobowiązań związanych z akcesją, które już zostały spełnione. Pierwszy rozdział obejmuje wyjaśnienie, że w rozdziale rolnictwo przewidywane jest udzielenie dodatkowej pomocy, między innymi dla Polski, pod warunkiem poszanowania norm jakości WE 13. Dalej, w tym samym dokumencie stwierdzono, że: W celu zagwarantowania bezpieczeństwa żywności w całej gamie artykułów spożywczych Raporty instytucjonalne dla wszystkich krajów przewidują działania mające na celu poprawę jakości zakładów przetwórstwa spożywczego oraz inspekcji w celu stosowania acquis w dziedzinie fito-sanitarnej i weterynarii, jak również bezpieczeństwa żywności, obejmujące swobodny przepływ towarów. Szczegółowe środki przewidują przyjmowanie najważniejszych aktów prawnych; wzmocnienie odpowiednich struktur, włączając w to niezbędny wzrost budżetu i zwiększenie liczby personelu; ustanowienie między-ministerialnych grup koordynacyjnych oraz komitetów naukowych; rozwój laboratoriów, granicznych punkty kontroli (border inspection posts - BIPs), oraz system wczesnego ostrzegania żywnościowego (Rapid Alert System for Foods - RASFF); opracowanie systemu Analizy Zagrożeń w Krytycznych Punktach Kontrolnych (HACCP), audytu, opracowanie lub ulepszenie baz danych oraz sieci komputerowych; oraz stworzenie struktur szkoleniowych dla inspektorów, personelu laboratoryjnego oraz przedsiębiorstw spożywczych, włączając w to szkolenie lekarzy weterynarii oraz personelu rzeźni w zakresie BSE. Dodatkowa pomoc przewidywana jest dla Czech, Węgier, Litwy, Polski, Słowacji i Słowenii, w tym twinning w zakresie kontroli BSE oraz nadzór rynku w zakresie artykułów spożywczych oraz, pomoc w zakresie tworzenia lub ulepszania granicznych punktów kontroli. Jeżeli chodzi o spełnienie związanych z tym zobowiązań negocjacyjnych w zakresie rolnictwa, stwierdzono, że: 14 Ogólną zasadą negocjacji (w dziedzinie rolnictwa), jest utrzymanie wysokiego poziomu kontroli bezpieczeństwa produktów spożywczych w o obecnych krajach Unii Europejskiej przez zapewnienie, że systemy kontroli rynku wewnętrznego są wdrażane w sposób efektywny. oraz że: W dziedzinie weterynarii i fito-sanitarnej, przeniesienie acquis do prawa krajowego jest już w toku i należy je ukończyć na długo przed akcesją. Dla wielu państw kandydackich wzmożone wysiłki będą konieczne w celu realizacji ambitnego programu... szczególnie jeżeli chodzi o ulepszenie przedsiębiorstw... Wreszcie, w tym samym raporcie, w rozdziale odnośnie swobodnego przepływu towarów, podkreślono szczególnie konieczność szybszego postępu w dziedzinie 12 COM(2002) 256, 5 czerwca Poza zarządzaniem programami rozwoju obszarów wiejskich, systemami informacji rynkowej oraz stosownaiem systemu IACS i agencji rolnych. 14 Część 1.3, zatytułowana Inne zobowiązania wynikające z członkowstwa. 6\n7 przenoszenia przepisów wspólnotowych do prawa krajowego oraz konieczność podjęcia dodatkowych wysiłków w dziedzinie bezpieczeństwa żywności. 15 Traktat akcesyjny obejmuje klauzulę bezpieczeństwa 16 zawartą w art. 38 Aktu akcesyjnego 17, którą Komisja Europejska może zastosować wobec nowych państw członkowskich, w przypadku nie spełnienia zobowiązań przed-akcesyjnych przyjętych w grudniu 2002 przez Radę Europejską. W niedawno wygłoszonym przemówieniu 18 Davida BYRNE a - Komisarza Europejskiego w dziedzinie zdrowia i ochrony konsumenta w zakresie bezpieczeństwa żywności, Komisarz podkreślił zamiar DG SANCO użycia klauzuli bezpieczeństwa w odniesieniu do zasad higieny żywności, w których wciąż istnieją pewne niedociągnięcia. Komisja jest uprawniona, na mocy nowej klauzuli bezpieczeństwa zawartej w Traktacie akcesyjnym do wyciągania konsekwencji wobec nowych państw członkowskich, bez względu na istniejące braki w obecnych piętnastu państwach członkowskich. Biuro Żywności i Weterynarii przy Komisji Europejskiej już obecnie prowadzi działania przeciwko państwom członkowskim, w zakresie wdrażania zasad higieny Podczas gdy stanowi to całkowicie nową formę środków ochronnych w praktyce stosowanej w ramach Traktatu akcesyjnego do UE, należy również wspomnieć, że Europejski Trybunał Sprawiedliwości ogólnie odrzucił możliwość podważenia kompetencji i podejmowania decyzji przez Komisję Europejską jeżeli chodzi o formę i treść typowo gospodarczych klauzul bezpieczeństwa, z których jedna jest również zawarta w Traktacie akcesyjnym (art. 37 Aktu akcesyjnego). Propozycje przyjęcia 15 Część 2.1 przegląd rozdziałów. 16 Analiza patrz K. INGLIS, The Accession Treaty and its transitional arrangements: a twilight zone for the future new Members of the Union in C. Hillion, (ed.) EU Enlargement: EU Enlargement: analiza prawna tych zagadnień w przygotowaniu. 17 Art. 38 Aktu akcesyjnego: 1. Jeżeli nowe państwo członkowskie nie wprowadziło w życie zobowiązań podjętych w ramach negocjacji w sprawie przystąpienia powodując poważne naruszenie funkcjonowania rynku wewnętrznego, włączając w to jakiekolwiek zobowiązania we wszystkich politykach sektorowych dotyczących działalności gospodarczej o skutku transgranicznym, lub też bliskie ryzyko wystąpienia takiego naruszenia, Komisja może podjąć odpowiednie środki do końca najwyżej trzyletniego okresu następującego po dniu wejścia w życie niniejszego Aktu, na uzasadniony wniosek państwa członkowskiego lub z własnej inicjatywy. 2. Środki muszą być proporcjonalne, a pierwszeństwo przyznaje się środkom, które w możliwie najmniejszy sposób zakłócają funkcjonowanie rynku wewnętrznego, a w stosownym przypadku, pierwszeństwo przyznaje się istniejącym sektorowym mechanizmom ochronnym. Takie środki ochronne nie będą stanowić środka arbitralnej dyskryminacji ani ukrytych ograniczeń w handlu między państwami członkowskimi. Możliwe jest powołanie się na powyższą klauzulę ochronną nawet przed przystąpieniem, na podstawie wyników procesu monitorowania; w takim wypadku wejdzie ona w życie z dniem przystąpienia. Środki te utrzymuje się nie dłużej niż jest to ściśle niezbędne, a w każdym przypadku zostaną one zniesione w momencie wprowadzenia w życie określonego zobowiązania. Mogą one jednak być stosowane po upływie okresu wymienionego w pierwszym akapicie, tak długo jak odpowiednie zobowiązania nie będą wykonane. W odpowiedzi na postępy poczynione przez dane nowe państwo członkowskie w wykonywaniu swoich zobowiązań, Komisja może odpowiednio dostosować środki. W odpowiednim czasie przed uchyleniem środków ochronnych, Komisja powiadomi Radę i weźmie w pełni pod uwagę wszelkie uwagi poczynione przez Radę w tym względzie. Patrz również deklaracja 22 do Aktu. Państwa, o których mowa, to: Czechy, Estonia, Litwa, Polska, Słowenia oraz Słowacja. Zadeklarowały one również w ustępach 2 i 3, że art. 38 stosuje się z zastrzeżeniem decyzji Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, który może nałożyć odpowiednie sankcje, oraz że państwa te muszą zostać wysłuchane, zanim zostaną podjęte przeciwko nim jakiekolwiek środki Podejscie z farmy na widelec Komitet Społeczno-Ekonomiczny Bruksela, 27 czerwca\n8 nowych form środków bezpieczeństwa zostaną przedstawione przez Komisję w raporcie na temat postępów poczynionych przez przyszłe państwa członkowskie jesienią KRAJOWE PRZEPISY WDRAŻAJĄCE 3.1. Znaczący jest fakt, że dyrektywa 93/43/EWG ma właśnie formę dyrektywy. Zasadniczo, dyrektywa stanowi środek prawny w celu harmonizacji i zbliżania krajowego ustawodawstwa oraz przepisów administracyjnych (w przeciwieństwie do rozporządzenia, które zasadniczo 19 stanowi akt prawny stosowany bezpośrednio w państwach członkowskich i nie wymaga krajowych środków wdrażających jego przepisy). W rezultacie, konieczna jest transpozycja i wdrożenie dyrektywy 93/43/EWG do prawa krajowego. Jeżeli państwo członkowskie nie transponuje jej całkowicie i poprawnie, stanowi to naruszenie postanowień traktatowych i prowadzi do wszczęcia postępowania przeciwko takiemu państwu przed Europejskim Trybunałem Sprawiedliwości art. 226 i 228 TWE Wszystkie państwa członkowskie przyjęły własne ustawodawstwo jak również przepisy administracyjne oraz stosujące się do nich kodeksy dobrej praktyki, w celu zapewnienia pełnej skuteczności dyrektywy 93/43/EWG. Zasady przewodnie HACCP zawarte w dyrektywie 93/43/EWG przedstawiono niżej, jak również wyżej w punkcie 1.2 oraz w załączniku 1. Załącznik do dyrektywy 93/43/EWG obejmuje ogólne wymagania, podzielone na następujące kategorie: Ogólne wymagania dotyczące pomieszczeń Szczególne wymagania dla pomieszczeń, w których się przygotowuje, poddaje obróbce lub przetwarza środki spożywcze Wymagania dotyczące ruchomości i/lub tymczasowych pomieszczeń (takich jak duże namioty, stragany, ruchome punkty sprzedaży), Transport Wymagania wobec sprzętu Odpady żywnościowe Zaopatrzenie w wodę Higiena osobista Przepisy odnoszące się do środków spożywczych Szkolenia 3.3. Wszystkie z krajowych dostosowań wprowadzają wymogi prawne w celu stosowania systemu zarządzania kontrolą bezpieczeństwa żywności HACCP na mocy art. 5 dyrektywy 93/43/EWG. Państwa członkowskie zobowiązane są do powiadamiania Komisji o środkach wdrażających przepisy wspólnotowe, zarówno jeżeli chodzi o ustawodawstwo jak i o kodeksy dobrej praktyki. Środki wdrażające przyjęte w celu stosowania dyrektywy 93/43/EWG podlegają obowiązkowi notyfikacji na mocy dyrektywy 83/189/EWG, której celem jest zapewnienie, że krajowe normy techniczne oraz uregulowania prawne nie stanowią barier w handlu. 20 Jednocześnie, zachęca się państwa do opracowywania własnych poradników i dobrych praktyk w dziedzinie higieny 19 Jednak niektóre rozporządzenia wyagają wdrożenia do krajowego prządku prawnego, w celu zapewnienia ich poprawnego stoswania. 20 Dz.U. WE 1983 L 109 8\n9 (art. 5 dyrektywy 93/43/EWG). Podczas gdy system HACCP funkcjonuje na poziomie międzynarodowym, ma on ogólny charakter i jest mało użyteczny, o ile nie zostanie przystosowany do potrzeb określonego produktu, procesów produkcyjnych, itp. Przyjęte standardy mogą być wyższe niż standardy zawarte w dyrektywie 93/43/EWG, nie mogą jednak być niższe od nich. I tak na przykład zalecenia przyjęte przez Wielką Brytanię obejmują wymagania prawne nałożone na przedsiębiorstwo oraz dodatkowo określają odnoszące się do nich zasady dobrej praktyki w dziedzinie higieny. Korzyścią stosowania zaleceń jest fakt, że pozwalają one na zachowanie należytej staranności w odniesieniu zarówno do zobowiązań prawnych jak i do zasad dobrej praktyki. Niemniej jednak stosowanie takich wytycznych to tylko jeden ze sposobów osiągnięcia zgodności z wymogami prawnymi. Samo stosowanie wytycznych nie zwalnia przedsiębiorcy z odpowiedzialności prawnej mimo, że stosowanie wytycznych HACCP, jak również dodatkowych środków dobrej praktyki w dziedzinie higieny jest dowodem, że przedsiębiorca dołożył należytej staranności w celu spełnienia nałożonych na niego obowiązków prawnych. Jednak ostateczna odpowiedzialność za problemy związane z bezpieczeństwem żywności spoczywają na przedsiębiorcy, który musi zapewnić odpowiednio wysoki poziom kontroli W przypadku gdy system HACCP nie jest stosowany, lub gdy nie są stosowane odpowiednie kryteria kontroli temperatury oraz warunków mikrobiologicznych 21, co może prowadzić do zagrożenia bezpieczeństwa oraz zdrowia żywności, właściwe władze: podejmą one odpowiednie środki, które mogą objąć wycofanie i/lub zniszczenie środka spożywczego lub zamknięcie całego bądź części danego przedsiębiorstwa na odpowiedni okres czasu. Przy określaniu ryzyka dla bezpieczeństwa żywnościowego lub wartości zdrowotnej środków spożywczych zwracać się będzie uwagę na rodzaj żywności, sposób, w jaki jest poddawana obróbce i pakowana oraz na każdy proces, któremu żywność ta jest poddawana przed dostarczeniem jej do konsumenta i na warunki, w jakich jest ona wystawiana na sprzedaż i/lub magazynowana. (art. 9 dyrektywy 93/43/EWG) 3.5. Przed przystąpieniem do analizy szczegółowych sposobów wdrażania dyrektywy 93/43/EWG przez poszczególne kraje, należy ponownie podkreślić, że przewidywane jest ostateczne przyjęcie przez Komisję ds. kodeksu żywnościowego na początku lipca 2003 nowych, poprawionych wytycznych w sprawie stosowania systemu HACCP (które są obecnie dostosowywane celem uwzględnienia zaleceń odnośnie małych lub słabo rozwiniętych firm oraz sposobów przezwyciężania problemów, które zostały omówione poniżej, w punkcie 4). Oczywiście zalecenia te stanowią wiarygodną i solidną podstawę opracowania ogólnie stosowanych wytycznych na poziomie krajowym oraz, jak wynika z poniższego punktu 4, takie właśnie jest ich przeznaczenie. W rzeczy samej, zalecany przez Międzynarodowy kodeks praktyki w zakresie ogólnych zasad higieny żywności oraz tekst Kodeksu w sprawie systemu Analizy Zagrożeń w Krytycznych Punktach Kontrolnych (HACCP) oraz Wytyczne w sprawie jego stosowania ułatwiły przygotowanie poradników, które zostały lub są opracowywane przez państwa członkowskie UE. Mimo, że punkt wyjścia stanowią ogólne plany stosowania systemu HACCP, nie nadają się one do wykorzystania, do czasu gdy zostaną dostosowane do konkretnych artykułów spożywczych lub metod ich przetwarzania. Wynika stąd rozmaitość oraz znaczna ilość krajowych regulacji oraz poradników lub kodeksów. Ponadto, wszystkie poradniki powinny uwzględniać praktyczne problemy związane z małymi i średnimi przedsiębiorstwami, nawet jeżeli nie są do nich bezpośrednio skierowane. Zasadnicza różnica między wytycznymi w Wielkiej Brytanii a systemem kodeksu HACCP polega na tym, że system HACCP opiera się na systemie HACCP. Mimo, że jest on inspirowany 21 Art. 3 i 4 dyrektywy 93/43/EWG. 9\n10 międzynarodowym modelem HACCP, nie jest on całkowicie zgodny z wytycznymi zawartymi w Kodeksie. W rzeczywistości wytyczne kodeksu stanowią pewien ogólny model, w oparciu o który opracowuje się model krajowy, zgodnie z potrzebami charakterystycznymi dla danego kraju. Tak więc prawo w Wielkiej Brytanii nie nakłada obowiązku prowadzenia dokumentacji ani nie obejmuje konieczności zatwierdzania i weryfikacji systemu HACCP przez firmy. Niemniej jednak, wytyczne obejmują porady z zakresu najlepszej praktyki w dziedzinie higieny. Po wprowadzeniu reformy w UE, stosowanie systemów HACCP będzie obowiązkowe i będzie również obejmowało dodatkowe zobowiązania prawne, jeżeli chodzi o prowadzenie dokumentacji na temat stosowania systemu HACCP. Ponadto, nakłada również obowiązek zatwierdzania i weryfikacji. Taki ulepszony system zacznie obowiązywać od dnia 1 stycznia 2005 pod warunkiem, że wszystko będzie przebiegać zgodnie z planem w zakresie przyjmowania pakietu reform wspólnotowego prawa rolnospożywczego. 3.6 Krajowe środki wdrażające dyrektywę 93/43/EWG wymieniono w załączniku 3. Krajowe kodeksy i poradniki, które zostały notyfikowane Komisji w ramach wdrażania art. 5 dyrektywy 93/43EWG przedstawiono w załączniku 4. DG SANCO w Komisji Europejskiej (wydział D.2 - zagrożenia biologiczne) jest w posiadaniu syntezy krajowych poradników na temat dobrej praktyki w dziedzinie higieny. Państwa członkowskie wdrożyły dyrektywę do własnych systemów prawnych na bardzo różne sposoby. Niektóre z nich transponowały cały tekst dyrektywy, inne przeniosły poszczególne przepisy do prawa krajowego. Na przykład Francja notyfikowała Komisji siedemnaście aktów prawnych przenoszących przepisy dyrektywy w formie dekretów ministerialnych lub zwyczajnych dekretów i zaleceń, jak również 26 poradników na temat dobrej praktyki w dziedzinie higieny. Włoski system opiera się na dekrecie prawnym, którego szczegóły przedstawiono w 79 poradnikach na temat dobrej praktyki w dziedzinie higieny. Irlandia wdrożyła zasady HACCP w wyczerpujący sposób dla poszczególnych produktów za pomocą szczegółowych ustaw dla konkretnych produktów, natomiast opracowała zaledwie cztery poradniki na temat dobrej praktyki w dziedzinie higieny. Jak dotąd, najwięcej poradników istnieje we Włoszech, gdzie opracowano nawet po kilka poradników dla tych samych grup produktów, wprowadzając na przykład rozróżnienie na magazynowanie różnego rodzaju zbóż oraz ich produkcję i przechowywanie. We Włoszech wiele przewodników zostało wydanych przez stowarzyszenia handlowe i przemysłowe. W Irlandii cztery przewodniki dotyczą zaopatrzenia, sprzedaży detalicznej i hurtowej artykułów spożywczych, przemysłu przetwórstwa spożywczego, a wreszcie napojów. Przyjmują one formę norm krajowych i zostały wydane przez krajowy organ normalizacyjny - National Standard Authority of Ireland - NSAI. W Portugalii organizacje handlowe i przemysłowe oraz krajowy organ normalizacyjny wydały jedenaście przewodników Wielka Brytania analiza przypadku Ze względu na samą ilość przepisów krajowych i poradników/kodeksów oraz ich dostępność jeżeli chodzi o język, jak również ze względu na ograniczenia czasowe w opracowaniu niniejszej ekspertyzy, ta część zostanie poświęcona sytuacji w Wielkiej Brytanii. Z punktu widzenia małych i średnich przedsiębiorstw, najciekawsze rozwiązania 10\n11 zostały zastosowane w Irlandii i Wielkiej Brytanii. 22 W Wielkiej Brytanii ustawodawstwo transponujące i wdrażające dyrektywę 93/43/EWG zawarte zostało w regulacji z roku 1995 (zwanej dalej Statutory Instrument ) w sprawie bezpieczeństwa żywności (ogólna higiena żywności) 23 Wiele spośród innych ustaw i przepisów uzupełnia te regulacje w zależności od produktu lub procesu/działania, w tym: regulacje z roku 1995 w dziedzinie bezpieczeństwa żywności (kontrola temperatury) regulacje z roku 1995 w dziedzinie ogólnej higieny żywności (licencje dla rzeźników) Regulacja 4 (3) Statutory Instrument ma następujące brzmienie: Właściciel zakładu spożywczego określi wszelkie środki w zakresie działalności branży spożywczej o zasadniczym znaczeniu dla zapewnienia bezpieczeństwa żywności oraz zapewnienia, że odpowiednie procedury w zakresie bezpieczeństwa zostały określone, wdrożone, są stosowane i uaktualniane zgodnie z następującymi zasadami - (a) analizy punktów potencjalnego zagrożenia w działaniach przedsiębiorstw sektora spożywczego, (b) identyfikacji tych punktów w działaniach, przy których może wystąpić zagrożenie żywnościowe, (c) decydowania, które ze zidentyfikowanych punktów są krytyczne dla bezpieczeństwa żywnościowego tzw. "punkty krytyczne, (d) identyfikacji i wprowadzania w życie skutecznych procedur kontroli i nadzoru w tych punktach krytycznych; (e) przeglądu i analizy punktów zagrożenia żywnościowego, krytycznych punktów kontroli i okresowej kontroli oraz nadzorowania procedur w momencie zmiany procedur stosowanych w sektorze spożywczym. Te regulacje, które określają wymogi prawne obowiązujące wszystkich przedsiębiorców w dziedzinie spożywczej, stosuje się w odniesieniu do wszelkich zakładów spożywczych. Środki przyjęte przez Wielką Brytanię opierają się na systemie HACCP, który jest elastyczny i odpowiedni do rozmiarów i charakteru zakładu, którego to dotyczy. Ich podstawę stanowią kodeksowe wytyczne HACCP i wdrażają one bezpośrednio dyrektywę 93/43/EWG, jak wynika ze zbieżności użytych sformułowań, ale są one dostosowane do sytuacji istniejącej w Wielkiej Brytanii, z uwzględnieniem rozmiaru zakładów oraz rodzaju prowadzonej działalności. Ustawodawstwo Wielkiej Brytanii obejmuje również jurysdykcję Szkocji, Walii oraz Północnej Irlandii, gdzie mogą być stosowane inne przepisy prawne i poradniki. Bezpośrednio w dziedzinie tej mogą obowiązywać rozmaite inne akty prawne i przepisy, zarówno wspólnotowe jak i krajowe, włączając w to zasady kontroli temperatury. Na przykład, jeżeli chodzi o produkcję mąki, ważne są również następujące akty prawne, takie jak lokalne zarządzenia odnośnie wody, regulacje w sprawie oznakowania żywności, regulacje z roku 1992 w sprawie dostarczania (bezpiecznych) maszyn, akt z roku 1985 w dziedzinie ochrony żywności i środowiska, regulacje z roku 1986 w sprawie kontroli pestycydów, regulacje z roku 1994 w sprawie pestycydów (maksymalna dopuszczalna ich zawartość w zbiorach, żywność i pasze), regulacje z roku 1992 w sprawie miejsca pracy (zdrowie, bezpieczeństwo i dobrobyt) oraz dyrektywa Rady WE 80/778/EWG w sprawie jakości wody do spożycia przez ludzi, z późniejszymi zmianami. 22 Zostało to potwierdzone przez przedstawiciela Departamentu Bezpieczeństwa Żywności Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). 23 Statutury Instrument 1995 Nr 1763, patrz załącznik 4. 11\n12 W innym przypadku, a mianowicie wody butelkowanej, odpowiednie prawodawstwo WE jest wdrożone w Akcie z roku 1990 w sprawie bezpieczeństwa żywności, regulacje z roku 1999 w sprawie wody źródlanej oraz butelkowanej wody pitnej oraz odpowiednie prawodawstwo w Północnej Irlandii, jak również regulacje z roku 1989 w sprawie zaopatrzenia w wodę (jakość wody), z późniejszymi zmianami oraz odpowiednie prawodawstwo w Szkocji i Północnej Irlandii. Jeżeli chodzi o stan na rok 2003, w Wielkiej Brytanii obowiązują regulacje z roku 2000 w sprawie dostarczania wody (jakości wody) wraz z poprawkami oraz odpowiednie przepisy prawne w Walii, Szkocji i Północnej Irlandii. Trzecim przykładem są zakłady mięsne i drobiowe, które zostały objęte zasadami HACCP na mocy decyzji Komisji WE 2001/471/WE 24 z dnia 8 czerwca 2001 i z którą muszą być zgodne wszystkie towary importowane z krajów trzecich, począwszy od czerwca W Wielkiej Brytanii (Anglii) stosowane są regulacje z roku 2002 w sprawie mięsa (Analiza Zagrożeń i Kontroli Punktów Krytycznych), natomiast inne przepisy obowiązują w Szkocji, Walii i Północnej Irlandii. Handel detaliczny mięsem uregulowany jest regulacjami z roku 1995 w sprawie bezpieczeństwa żywności (ogólna higiena żywności) oraz odpowiadającymi im uregulowaniami w Północnej Irlandii, jak również regulacjami z roku 1995 w sprawie bezpieczeństwa żywności (kontrola temperatury), o których mowa powyżej Poradniki na temat dobrej praktyki w dziedzinie higieny w Wielkiej Brytanii W Wielkiej Brytanii Agencja Normalizacji Żywności (Food Standards Agency - FSA) odpowiedzialna jest za interpretację i wdrażanie regulacji w dziedzinie higieny oraz stosowania HACCP, włączając w to opracowanie poradników na temat dobrej praktyki w dziedzinie higieny. Akt prawny ustanawiający nową Agencję Normalizacji Żywności w celu ochrony społeczeństwa i nadzorowania bezpieczeństwa żywności został opublikowany dnia 11 czerwca Jest to niezależny organ władzy publicznej, którego misja polega na zapewnieniu zaufania konsumentów do przemysłu spożywczego, szczególnie w związku z kryzysem, jaki spowodowała choroba BSE. Jej celem jest również pomoc małym firmom w walce z potencjalnymi problemami szczególnie małym firmom działającym na obszarach wiejskich. FSA jest odpowiedzialna za udzielanie jasnych, sprawdzonych informacji w celu umożliwienia ludziom podejmowania słusznych decyzji w sprawie żywności, którą spożywają. W czerwcu 2000 FSA ustanowiła specjalną grupę zadaniową w celu rozwiązania problemu, jaki stanowi obciążenie małych firm spożywczych regulacjami w zakresie żywności która przewiduje dłuższy okres przejściowy dla małych firm (do czerwca 2003) w Wielkiej Brytanii, wyłącznie dla celów tej decyzji Rady małe zakłady zostały zdefiniowane w oparciu o kryterium niskiej produkcji. Innymi słowy: zakłady rzeźne wytwarzające mięso czerwone z średnią produkcją tygodniową do 500 sztuk inwentarza żywego (sztuka inwentarza żywego, zgodnie z definicją przyjętą w regulacjach z roku 1995 w sprawie świeżego mięsa, wraz z późniejszymi zmianami) zakłady rzeźne, drobiarskie o średniej produkcji tygodniowej do sztuk drobiu zakłady porcjujące mięso o średniej wydajności do 150 ton chłodnie o wydajności do metrów sześciennych zakłady pakujące. 25 Komunikat prasowy MAFF (202/99), 11 czerwca\n13 Wielka Brytania prowadziła również dwustronne spotkania z innymi państwami w celu przedyskutowania różnych sposobów stosowania HACCP w opracowanych podręcznikach krajowych. Autora ekspertyzy poinformowano, że po przeprowadzeniu ankiety pośród małych firm działających w sektorze spożywczym, FSA stwierdziła, że 20% małych firm spełnia wymagania wynikające z HACCP. Do roku 2004 celem FSA, jest osiągniecie 30%. W Wielkiej Brytanii firmy zajmujące się zaopatrzeniem stanowią 60% całej branży spożywczej a kodeks oparty na HACCP jest tak opracowany, że jest elastyczny i proporcjonalny do rozmiaru firm i charakteru ich działalności (patrz załącznik 7). Celem jest zapewnienie 100% zgodności w momencie wejścia w życie nowych przepisów WE patrz niżej. Przedsięwzięto wiele środków, którymi objęte zostało ok firm w całej Wielkiej Brytanii, w celu zapewnienia stosowania i oceny systemów dla małych przedsiębiorstw. Jak dotąd, projekt ten jest ciągle w fazie początkowej i wprowadzane są dopiero projekty pilotażowe. W Wielkiej Brytanii obecnie FSA rozważa, czy wprowadzić opłaty za udzielanie porad i wskazówek firmom, których agencja może udzielić w zakresie poszerzonego zakresu systemów HACCP, wprowadzonych na mocy reformy prawa rolno-spożywczego Wspólnoty. Jak dotąd, FSA nie pobierało takich opłat. Jeżeli rząd Wielkiej Brytanii zdecyduje, że porady takie będą darmowe, będzie musiało powiadomić o tym fakcie Komisję, jako o udzieleniu pomocy publicznej (art. 87 i 88 Traktatu) wskazówki WE zawarte są w Dzienniku Urzędowym WE 2000 C 28/2, która pod pewnymi warunkami orzeknie, że taka pomoc zgodna jest z rynkiem wewnętrznym. Wiele problemów małych przedsiębiorstw związanych z wdrażaniem systemu HACCP w Wielkiej Brytanii wynika z faktu, że tak jak ma to miejsce w przypadku firm cateringowych, przedsiębiorcy przed wejściem na rynek nie mają niezbędnego przeszkolenia lub wykształcenia lub, że nie należą do żadnego stowarzyszenia handlowego i z tego względu FSA trudno jest propagować niezbędne informacje. Niemniej jednak w większości przypadków, nie istnieje konieczność, aby dostosowanie do systemu HACCP było kosztowne. W Wielkiej Brytanii FSA zauważyło, że wdrożenie systemu HACCP w małych przedsiębiorstwach odbędzie się bez kosztów jest to raczej kwestia dostosowania lub zmienienia istniejącego zachowania, co nie wiąże się z kosztami. Na pierwszy rzut oka, stosowany system może zniechęcać, a więc wytyczne mają na celu zapewnienie przedsiębiorcom marginesu swobody i pewności prawnej. I tak w Przewodniku sprzedaży i dystrybucji (patrz niżej) 27 stwierdzono, że: Mimo, że może się wydawać, że analiza zagrożeń jest skomplikowanym procesem, jest ona stosunkowo prosta a stosowanie pięciu środków wymienionych w Przewodniku cateringowym pomoże w spełnieniu wymogów prawnych... Wiele przeprowadzonych działań kontrolnych to po prostu działania zdroworozsądkowe, które i tak były stosowane od wielu lat. Ponownie należy podkreślić, że wytyczne krajowe są opracowany w taki sposób, aby uwzględnić potrzeby małych firm, czego dobrym przykładem są wytyczne brytyjskie na temat produktów mięsnych (Anglia) zawarte w regulacjach z roku W lutym 2003 FSA umieściło na swojej stronie internetowej informację, że zamierza wydać syntezę oraz kompletne wytyczne dla małych firm. Właśnie zakończono działania mające na celu 27 Cytowane na stronie 4. 13\n14 potwierdzenie podejścia zawartego w wytycznych, aby obliczyć zawartość mięsa w przepisach oraz typowe wartości. FSA udostępni te informacje w końcowych wytycznych. W Wielkiej Brytanii zostały wydane następujące wytyczne dla poszczególnych branż: Poradnik przemysłowy na temat dobrej praktyki w dziedzinie higieny: przemysł młynarski 28 Poradnik przemysłowy na temat dobrej praktyki w dziedzinie higieny: woda butelkowana 29 Poradnik przemysłowy na temat dobrej praktyki w dziedzinie higieny: przemysł piekarniczy 30 Poradnik przemysłowy na temat dobrej praktyki w dziedzinie higieny: zaopatrzenie 31 Poradnik przemysłowy na temat dobrej praktyki w dziedzinie higieny: handel detaliczny 32 Poradnik przemysłowy na temat dobrej praktyki w dziedzinie higieny: Suplement do poradnika na temat handlu detalicznego licencje dla sklepów mięsnych 33 Poradnik przemysłowy na temat dobrej praktyki w dziedzinie higieny: dystrybucja hurtowa 34 Poradnik przemysłowy na temat dobrej praktyki w dziedzinie higieny: produkty nieprzetworzone 35 Poradnik przemysłowy na temat dobrej praktyki w dziedzinie higieny: Suplement do poradnika na temat zaopatrzenia sprzedaż i dystrybucja 36 Poradnik przemysłowy na temat dobrej praktyki w dziedzinie higieny: targi i bazary 37, który dotyczy przemysłu spożywczego jedynie na targach i bazarach, jak również handlu obwoźnego i ulicznego. W zależności od podejmowanego działania, wytyczne zawarte w tym poradniku mogą się pokrywać z wytycznymi poradników na temat zaopatrzenia i przemysłu piekarniczego. Szeroki udział podmiotów w przygotowaniu poradników poprawia ich efektywność. Jeżeli chodzi o poradnik na temat wody butelkowanej, różne przedsiębiorstwa i korporacje brały udział w jego przygotowaniu, wraz z British Soft Drinks Association (Brytyjskim Stowarzyszeniem Napojów Niealkoholowych) oraz British Food Standards Agency (Brytyjska Agencja Normalizacji Żywności) jak również Local Authorities Co- 28 Opublikowany przez Chadwick House Group Ltd., ISBN Opublikowany przez Chadwick House Group Ltd., ISBN Opublikowany przez Chadwick House Group Ltd., ISBN Opublikowany przez Chadwick House Group Ltd., ISBN Opublikowany przez Chadwick House Group Ltd., ISBN Opublikowany przez Chadwick House Group Ltd., ISBN Opublikowany przez Chadwick House Group Ltd., ISBN Opublikowany przez Chadwick House Group Ltd., ISBN Opublikowany przez Chadwick House Group Ltd., ISBN Opublikowany przez Chadwick House Group Ltd., ISBN\n15 ordinating Body on Food and Trading Standards (LACOTS - Organ Koordynujący Działania Władz Lokalnych w Zakresie Norm Żywnościowych i Szkoleń). Wszystkie z powyższych poradników przybierają podobną formę. Wszystkie są w znacznym stopniu elastyczne, co jest zgodne z filozofią systemu HACCP. Na przykład w poradniku na temat przemysłu młynarskiego, na stronie 2 stwierdzono, że w gestii każdego przedsiębiorstwa leży opracowanie własnego modelu działania w celu dostosowania do danego miejsca produkcji oraz metod produkcyjnych. W przypadku przemysłu młynarskiego, zalecany jest następujący sposób postępowania, jako standard minimalny: Weźmy raz jeszcze przykład poradnika na temat przemysłu młynarskiego, który określa: odpowiednie wymogi prawne, zarówno ogólne jak i szczegółowe oraz odniesienia do stosownych przepisów prawnych; szczegółowe wskazówki na temat interpretacji tych przepisów przez brytyjski przemysł młynarski wyraźnie określono, że ten poradnik na temat zgodności z przepisami opiera się na jednej z możliwych interpretacji i że istnieje możliwość zastosowania innych systemów w celu spełnienia wymogów prawnych; dodatkowe informacje, poza wymaganym minimum, na temat tego co stanowi dobrą praktykę w Wielkiej Brytanii w zakładach młynarskich taka dobra praktyka nie jest wymagana z mocy prawa ale służy jako punkt odniesienia dla przedsiębiorców, którzy pragną stosować najwyższe standardy w zakresie higieny, na których zależy zarówno klientom jak i konsumentom. Jeżeli chodzi o przechowywanie dokumentacji, jest charakterystyczne dla Poradnika przemysłowego na temat dobrej praktyki w dziedzinie higieny, że nie nakłada on żadnego zobowiązania na przedsiębiorców, aby przechowywali dokumentację na temat stosowanych systemów. Niemniej jednak, przechowując kompletną dokumentację, przedsiębiorcy poprawiają pewność prawną, ponieważ można wykorzystać tą dokumentację w swej obronie na dowód, że przedsiębiorca dołożył należnych starań aby spełnić spoczywające na nim zobowiązania nałożone przez Akt w sprawie bezpieczeństwa żywności. 38 W rzeczy samej, urzędnicy władz lokalnych do spraw ochrony zdrowia i środowiska zobowiązani są na mocy regulacji z roku 1995 w sprawie bezpieczeństwa żywności wziąć pod uwagę zapisy poradnika przy stosowaniu tych właśnie regulacji. W przypadku, gdy przedsiębiorca stosuje alternatywne środki w celu spełnienia spoczywających na nim obowiązków, musi on udowodnić lokalnym władzom, że stosowane przez niego środki lub procedury są właściwe i efektywne. Niektóre z tych poradników należy stosować wraz z innymi poradnikami, jak na przykład z poradnikiem na temat sprzedaży i dystrybucji, który należy stosować wraz z poradnikiem na temat zaopatrzenia, czy też Poradnik dla sklepów mięsnych, który należy stosować wraz z Poradnikiem na temat sprzedaży detalicznej i który dostarcza na ten temat dodatkowych informacji. Jest on przede wszystkim skierowany do licencjonowanych rzeźników, którzy biorą udział w przygotowaniu i dalszym procesom w przypadku mięsa niepakowanego, jak również przy sprzedaży i dostawie mięsa surowego, mięsa gotowego oraz produktów gotowych do spożycia Poradnik obejmuje dalsze wskazówki na temat środków zminimalizowania wzajemnego kontaktu między surowym mięsem a produktami gotowymi do spożycia, jak również w zakresie procedur w ramach systemu HACCP oraz szkolenia. I tak z Przewodnika sprzedaży i dystrybucji należy korzystać wraz z Przewodnikiem na temat zaopatrzenia. 38 Regulacja 8(2)(c ), Statutory Instrument 15\n16 Treść tych poradników różni się oczywiście, ale bez wątpienia jest zainspirowana odpowiednimi zasadami HACCP. Załącznik do dyrektywy 93/43/EWG obejmuje dodatkowe rady na temat dobrej praktyki. Na przykład brytyjski poradnik na temat zaopatrzenia, który pod wieloma względami zbliżony jest do kodeksu piekarniczego, obejmuje wymogi prawne w celu wyodrębnienia zagrożeń i podjęcia działań w celu kontroli, oraz określa: zobowiązania prawne w zakresie nadzoru i kształcenia lub szkolenia osób mających kontakt z żywnością szczegółowe wymogi wobec dostawców, włączając w to strukturę pomieszczeń produkcyjnych, ściany, podłogi, powierzchnie, wyposażenie, ruchomości lub/i pomieszczenia wykorzystywane tymczasowo, maszyny do sprzedaży, pomieszczenia do przygotowania żywności do sprzedaży warunki transportu żywności odpady żywnościowe zaopatrzenie w wodę w celu wykorzystania w produkcji spożywczej i dla celów przemysłowych (do mycia) zasady higieny osobistej obowiązujących wszelkie osoby przebywające na terenie zakładu zasady higieny przy obchodzeniu się z artykułami spożywczymi rady praktycznych na temat kontroli temperatury informacje dodatkowe i na temat dokumentacji, itp. Kodeks ten stosuje się do wszelkich zakładów, takich jak: zajmujących się organizacją bankietów, kluby, catering na zamówienie lub wewnętrzny, zaopatrzenie lub dostawy, restauracje fish and chips, pociągi, autokary, łodzie i samoloty, hotele i pokoje gościnne, stoiska handlowe, przyczepy samochodowe sprzedające przekąski, catering zewnętrzny i przy okazji imprez, zaopatrzenie przyjęć prywatnych, puby, restauracje i wszelkiego rodzaju kawiarnie, bary z kanapkami, restauracje typu fast food i oferujące jedzenie na wynos. 4. KODEKS ŻYWNOŚCIOWY 4.1. Ustanowiony na mocy Kodeksu Komitet ds. higieny żywności brał aktywny udział w opracowaniu Poprawionych wytycznych w sprawie stosowania systemu HACCP 39 od roku 1998, które uwzględniają wskazówki i zalecenia w sprawie stosowania systemu HACCP w małych i/lub mniej rozwiniętych przedsiębiorstwach (zwany dalej dokumentem strategii kodeksowej ), przygotowane początkowo po konsultacji z Światową Organizacją Zdrowia (World Health Organisation - WHO). 40 WHO zwołało sesję konsultacyjną na temat systemu Analizy Zagrożeń i Krytycznych Punktów Kontroli: Koncepcja i jego stosowania, z udziałem FAO (Genewa, maj 1995). Na sesji analizowano Wytyczne kodeksowe w sprawie stosowania systemu HACCP oraz dostarczono wskazówek na temat ich ulepszenia, jak również na temat opracowywania strategii w zakresie systemu HACCP na poziomie krajowym. 39 Patrz projekt poprawionych wskazówek w sprawie stoswania systemu HACCP, zawarty w raporcie z trzydziestego piatego posiedzenia komitetu kodeksowego do spraw higieny żywności, które odbyło się w dniach 27 stycznia 1 lutego 2003, ALINORM O3/13A strony od 48 do 56, załącznik Raport przygotowany w konsultacji z WHO przy współpracy Ministerstwa Zdrowia i Sportu, Holandia, Haga, czerwca 1999, WHO/SDE/PHE/FOS/99.7, który znajduje się na stronie 16\n17 Wszystkie trzy dokumenty zawarte są w załączniku 9. Komisja ds. Kodeksu żywnościowego ma formalnie przyjąć te wskazówki na dwudziestym piątym posiedzeniu w Rzymie w dniach od 30 czerwca do 5 lipca. Co ma również bezpośredni związek z tą sprawą, to opracowanie norm ISO 9001 i 9002 w roku 2000 dla artykułów spożywczych, pod numerem ISO/DIS , na podstawie Kodeksu. Normy te są pomocne w integrowaniu zasad HACCP w kontekście systemu zarządzania jakością ISO 9000, szczególnie jeżeli chodzi o małe lub/i mniej rozwinięte przedsiębiorstwa Takie przedsiębiorstwa od samego początku definiowane są jako przedsiębiorstwa, które ze względu na swój rozmiar, brak ekspertów, zasobów gospodarczych, lub też charakter ich pracy napotykają trudności we wdrożeniu systemu HACCP do swojej działalności. Ponadto, termin mniej rozwinięte przedsiębiorstwa odnosi się do statusu systemu zarządzania bezpieczeństwem żywności, a nie ilości pracowników lub wielkości produkcji. Dotyczy to zarówno krajów zaawansowanych gospodarczo jak i krajów rozwijających się W celu stosowania systemu HACCP wykorzystywane będą poprawione wytyczne oraz praktyka kodeksowa. Niemniej jednak raport WHO dostarcza pogłębionej analizy jeżeli chodzi o szczegółowe potrzeby i możliwości, z których mogą skorzystać małe i/lub słabo rozwinięte przedsiębiorstwa oraz osoby odpowiedzialne za opracowanie wytycznych HACCP. Bez zbędnego powielania treści raportu WHO, niektóre komentarze i uwagi będą przydatne dla potrzeb niniejszego opracowania. Poza wskazaniem korzyści i barier we wdrażaniu HACCP, jak również jeżeli chodzi o kwestie, które mają zostać omówione w jakiejkolwiek strategii, w celu promowania HACCP, konsultacje obejmują porady jeżeli chodzi o opracowanie poradników dla określonej gałęzi przemysłu. Rady na temat opracowania poradników krajowych zawarte są w tytule 5.3 dokumentu strategii kodeksowej, strony od 14 do 18. Główne zalety poradników, stanowi fakt, że: dostarczają praktycznej pomocy przedsiębiorcom w spełnieniu wymogów prawnych; promują wyższe standardy i zaufanie publiczne; tworzą płaszczyznę porozumienia między przedsiębiorcami a władzami regulacyjnymi; pomagają w szybszym pokonywaniu barier i ułatwiają komunikację między podmiotami; dostarczają zharmonizowanych kryteriów uzgodnionych norm sektorowych dla celów dobrej praktyki w zakresie higieny; mogą być wykorzystywane do celów szkoleniowych. Jak już wspomniano powyżej, poradniki nie zwalniają podmiotów z odpowiedzialności prawnej. Niemniej jednak, jak stwierdzono w dokumencie strategii kodeksowej 41 Dla przedsiębiorstw prywatnych, główną zaletą takich poradników, jest, że stanowią one jedno, wspólne źródło wskazówek. Ponadto, jeżeli poradnik zawiera wytyczne na temat stosowania HACCP w małych i mniej rozwiniętych przedsiębiorstwach, może on poprawić wiedzę przedsiębiorców i zrozumienie zagrożeń związanych z poszczególnymi produktami, dostarcza im praktycznych porad na temat tego jak kontrolować te zagrożenia i w ten sposób poprawiać bezpieczeństwo żywności i promować spójne podejście w kwestii wdrażania HACCP. Poradnik przyczyni się do zminimalizowania obciążenia, jakie stanowi wprowadzenie systemu HACCP a porady są dostępne stosunkowo niskim kosztem. 41 Patrz strony: dokumentu strategii kodeksowej. 17\n18 Podstawowe wytyczne w sprawie opracowywania poradników przedstawiono również w dokumencie strategii kodeksowej, na stronie 15: wszystkie odpowiednie instytucje powinny zostać włączone w proces opracowywania poradników; poradniki powinny być praktyczne i przyjazne dla użytkownika; powinny uwzględniać zgodność z lokalnymi uregulowaniami w zakresie bezpieczeństwa żywności; nawet jeżeli nie są one przeznaczone bezpośrednio dla małych przedsiębiorstw, powinny one uwzględniać problemy praktyczne małych i mniej rozwiniętych przedsiębiorstw w tym sektorze, z uwzględnieniem stosowania HACCP; należy wziąć pod uwagę względy lokalne i kulturowe jak również przyjęte zwyczaje; poradniki powinny być okresowo uaktualniane i, w przypadku pojawienia się nowych zagrożeń, powinny być do nich dostosowywane. 4.4 Tytuł 5.4 dokumentu strategii kodeksowej 42 przedstawia w zarysie, zaledwie na pięciu stronach, wytyczne w sprawie stosowania systemu HACCP w odniesieniu do małych i mniej rozwiniętych przedsiębiorstw: Przy opracowywaniu niniejszych wytycznych, uznano, że siedem zasad HACCP może być stosowane w sposób bardziej elastyczny w odniesieniu do małych i mniej rozwiniętych przedsiębiorstw, przy założeniu że istnieje już odpowiedni system wsparcia oraz spełnione są warunki wstępne. Należy również uwzględnić dostępne środki oraz istniejące ograniczenia w odniesieniu do małych i mniej rozwiniętych przedsiębiorstw w całym procesie przetwórstwa spożywczego. 5. REFORMA PRAWA WE W ZAKRESIE ARTYKUŁÓW ROLNO-SPOŻYWCZYCH 5.1. Wobec fundamentalnej reformy prawa WE w zakresie artykułów spożywczych 43, która została zapoczątkowana po kryzysie BSE i która trwa nadal, system regulacyjny stosowany w sektorze spożywczym jest drastycznie zmieniany. W Białej Księdze w sprawie bezpieczeństwa żywności z roku stwierdzono, na stronie 4, że istnieje wiele sposobów wdrażania i stosowania prawodawstwa Wspólnoty, a wobec tego, proponowane jest wprowadzenie systemu wspólnotowego w zakresie opracowania i działania krajowych systemów kontroli. Podczas całego procesu konsultacji i podejmowania decyzji poprzedzającego przygotowanie tej reformy, wielokrotnie powracały kwestie związane z funkcjonowaniem małych przedsiębiorstw. Wdrażanie systemów opartych na HACCP nie powinno stanowić takiego obciążenia dla małych przedsiębiorstw, aby uniemożliwić ich funkcjonowanie, w ten sposób ograniczając możliwość wyboru konsumentów. Dyrektywa 93/43 ma być odwołana i zastąpiona proponowanymi regulacjami w zakresie higieny Pakiet w dziedzinie higieny zawiera cztery akty w sprawie: ogólnej higieny artykułów żywnościowych higieny artykułów żywnościowych pochodzenia zwierzęcego 42 Jw., str Patrz opracowany przez Komisję Green paper w sprawie ogólnych zasad prawa w dziedzinie żywności w Unii Europejskiej, COM (1997)176 wersja ostateczna, lipiec COM(1999) 179, 12 stycznia Wspólne stanowisko zawarte jest w dokumencie Rady 10543/02 z dnia 19 listopada\n19 oficjalnej kontroli produktów zwierzęcych artykułów przeznaczonych do spożycia przez ludzi, oraz zasad zdrowia zwierząt dla produktów pochodzenia zwierzęcego przeznaczonych do spożycia ludzkiego. Piąty z aktów prawnych to dyrektywa, która zmieni całe wcześniej istniejące ustawodawstwo (17 dyrektyw sektorowych) Rada ma przyjąć w czerwcu 2003 formalne wspólne stanowisko wobec głównego rozporządzenia w zakresie higieny. Najwcześniejsza data wejścia w życie przewidywana jest na 1 stycznia Najbardziej radykalną zmianę stanowi fakt, że wszyscy przedsiębiorcy w branży spożywczej ponoszą zasadniczą odpowiedzialność za bezpieczeństwo żywności. Nowe uregulowania połączą, zharmonizują i uproszczą szczegółowe i skomplikowane wymogi w dziedzinie higieny, zawarte wcześniej w dyrektywie 93/43/EWG, wraz z innymi dyrektywami w tej dziedzinie. Po reformie wszyscy przedsiębiorcy zostaną objęci systemem HACCP, a niektóre zakłady będą podlegały zatwierdzeniu i rejestracji (takie jak małe rzeźnie, lub przedsiębiorstwa zajmujące się paszami) Poprawione przepisy: wdrażają zasadę z farmy na stół ; wprowadzają system Analizy Zagrożeń i Krytycznych Punktów Kontroli (HACCP) w odniesieniu do wszystkich przedsiębiorców branży spożywczej w celu wskazania wszelkich działań o krytycznym znaczeniu dla zapewnienia, że odpowiednie procedury w dziedzinie bezpieczeństwa zostaną określone, wdrożone, utrzymane i zmieniane w miarę potrzeb; przewidują rejestrację i zatwierdzenie niektórych zakładów spożywczych; opracowanie poradników na temat dobrej praktyki w zakresie higieny oraz na temat stosowania zasad HACCP przez przedsiębiorców; obejmują szczególne przepisy w celu zapewnienia szczególnego traktowania wobec żywności wytworzonej w miejscach trudno dostępnych (wysokie góry, odległe wyspy) oraz wobec tradycyjnych produktów i metod produkcji Art. 5, ust. 5 projektu wspólnego stanowiska w sprawie higieny wprowadza następujący przepis odnośnie szczególnego traktowania: Szczegółowe zasady w celu wdrożenia tego artykułu (dot. HACCP) mogą zostać przyjęte zgodnie z procedurą, o której mowa w art. 14, ust. 2 (w sprawie procedury komitolgii). Takie zasady mogą ułatwiać wdrażanie tego artykułu przez niektórych przedsiębiorców branży spożywczej, szczególnie dostarczając poradniki w sprawie stosowania zasad HACCP, w celu zapewnienia zgodności... W ten sposób zreformowano przepisy, oraz zasadnicze przepisy wspólnotowe, wobec czego opracowane zostaną na poziomie Wspólnoty poradniki na temat dobrej praktyki w dziedzinie higieny, aby zapewnić właściwe stosowanie zasad HACCP. Wprowadzono specjalne przepisy, jeżeli chodzi o tradycyjną produkcję żywności oraz przemysł spożywczy na odległych wyspach, na obszarach górskich oraz innych odległych w sensie geograficznym obszarach. Jednak również w tym przypadku, szczególne traktowanie nie może prowadzić do obniżenia standardów w dziedzinie bezpieczeństwa żywności oraz higieny. Odpowiedzialność za dostosowanie zasad do lokalnej sytuacji pozostanie w kompetencjach państwa członkowskiego, zgodnie z zasadą subsydiarności. 19\n20 ZAŁĄCZNIKI 1. Dyrektywa Rady 93/43/EWG z dnia 14 czerwca 1993 w sprawie higieny środków spożywczych, Dziennik Urzędowy Wspólnot Europejskich L /07/ CEN (Europejska Organizacja Normalizacyjna) opracowała ponad 266 norm europejskich, przeważnie metodą pobierania próbek i ich analizy. Prace prowadzone były przez siedem komitetów technicznych: CEN/TC 174 Soki owocowe i warzywne metody analizy, CEN/TC 194 Narzędzia używane w bezpośrednim kontakcie z żywnością, CEN/TC 275 Analiza żywności metody horyzontalne, CEN/TC 302 Mleko i przetwory mleczne metody pobierania próbek i analizy, CEN/TC 30 rośliny oleiste, tłuszcze zwierzęce, oleje i ich produkty uboczne metody pobierania próbek i ich analizy, CEN/TC 327 Pasze zwierzęce metody pobierania próbek i analizy, CEN/TC 338 zboża i produkty zbożowe 3. Krajowe przepisy wdrażające we wszystkich państwach członkowskich dyrektywę 93/43/EWG z dnia 14 czerwca 1993 w sprawie higieny środków spożywczych 4. Statutory Instrument 1995 No Bezpieczeństwo żywności (ogólna higiena żywności) regulacje z roku Dyrektywa 93/43/EWG (artykuł 5) poradnik na temat dobrej praktyki w dziedzinie higieny 6. Raport przygotowany przy wspólnej konsultacji z FAO/WHO na temat roli agencji rządowych w ocenie HACCP, dostępny na stronie internetowej: ze strony 7. Strategie wdrażania HACCP w małych lub mniej rozwiniętych przedsiębiorstwach raport przygotowany po konsultacji z WHO, we współpracy z Ministerstwem Zdrowia i Sportu, Holandia, Haga, czerwca Raport z trzydziestej piątej sesji Komitetu kodeksowego w sprawie higieny żywności wspólny program FAO/WHO w sprawie norm, Orlando, Floryda, Stany Zjednoczone, 27 stycznia 1 lutego