Audyt gliwicedts by Piotr Rościszewski 378 views\nAudy rybnikkoncobw by Piotr Rościszewski 478 views\nAudyt gliwice006c by Piotr Rościszewski 340 views\nPrezentacja bialystok-2011-polimer by adaliopl 1471 views\nAudyt wielowies by Piotr Rościszewski 787 views\nUwagi1 by Piotr Rościszewski 410 views\nPiotr Rościszewski , projektant at PTTK\nW lipcu 2013 r. ukazały się rozporządzenia aktualizujące stosowanie znaków drogowych kategorii R, które skasowały nieudane znaki typu R-2 i wprowadziły nowe znaki typu R-4. Ich stosowanie jest bardzo zawiłe, jeszcze trudniejsze, niż znaków typu R-1. Załączone opracowanie jest pierwszą próbą wdrożenia tego, co w rozporządzeniach zostało przemilczane i pominięte.\nPierwotnie na SlideShare pod adresem http://www.slideshare.net/proso2/1ins-znrow13-wyc umieszczony był tylko fragment dotyczący znaków typu R-4, odwiedzony 260 razy.\n1. POLSKIE TOWARZYSTWO TURYSTYCZNO-KRAJOZNAWCZE ODDZIAŁ KOLEJOWY W GLIWICACH ŚLĄSKI KLUB ZNAKARZY TRAS TURYSTYCZNYCH UL. DUBOIS 12, 44-100 GLIWICE 30. 10.2013 wersja 2.1 strona 1/94 I N S T R U K C J A Z N A K O W A N I A S Z L A K Ó W i T R A S R O W E R O W Y C H P R O J E K TI\n2. strona 3/94 I N S T R U K C J A Z N A K O W A N I A S Z L A K Ó W i T R A S R O W E R O W Y C H SPIS TREŚCI I. WSTĘP.................................................................................................................................... 4 II. ZAGADNIENIA PRAWNE......................................................................................................... 5 III. RODZAJE SZLAKÓW .............................................................................................................. 6 IV. ORGANIZACJA PRAC ZNAKARSKICH ................................................................................... 7 V. ZASADY PROJEKTOWANIA TRAS ......................................................................................... 8 VI. ZASADY PROWADZENIA TRAS ............................................................................................12 VII. OZNAKOWANIE SZLAKÓW ...................................................................................................14 VIII. ZASADY UMIESZCZANIA ZNAKÓW ......................................................................................18 IX. TECHNIKA ZNAKOWANIA......................................................................................................21 X. KONSERWACJA i ODNAWIANIE OZNAKOWANIA TRAS ......................................................22 XI. ODBIÓR, ROZLICZANIE i DOKUMENTACJA OZNAKOWANIA TRAS ...................................23 XII. USTALENIA KOŃCOWE.........................................................................................................24 XIII. INFORMACJE DODATKOWE.................................................................................................26 ZAŁĄCZNIKI 1. Wzory znaków tras rowerowych lokalnych (rys. 1÷130) ....................................................................29 Znaki zwykłe, początku (końca) i kierunku ...............................................................................31 Kierunkowskazy, znaki ostrzegawcze i drogowskazy ..............................................................43 Znaki rozwidlenia – przykłady .................................................................................................50 Tablice drogowskazowe. informacyjne i dydaktyczne – przykłady ...........................................62 2. Wzory znaków tras rowerowych krajowych (rys. 131÷176)................................................................67 Znaki zwykłe, początku (końca), kierunku i ostrzegawcze ........................................................69 Kierunkowskazy i drogowskazy ..............................................................................................77 3. Podstawowe wzory ustawienia znaków na skrzyżowaniach (rys. 178÷215).......................................87 Opracował: mgr inż. Piotr Rościszewski Podpis: ul. Kozielska 57/17, 44-121 Gliwice, tel. 32-238-32-90; 501-685-613 adres e-mail: p_ros@o2.pl Data: 2013-10-30\n3. strona 4/94 I. WSTĘP Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze jako jedyne w Polsce dopracowało się systemu zna- kowania szlaków turystycznych, a oznakowanie turystycznych tras rowerowych zostało ponadto zaakcepto- wane w Prawie o Ruchu Drogowym. Od początku zorganizowanych form turystyki znakowaniem i konserwacją szlaków turystycznych zaj- mowały się stowarzyszenia turystyczne. Pierwsze szlaki turystyczne na ziemiach polskich wyznakowało w 1887 roku Towarzystwo Tatrzańskie, następnie prace te kontynuowało Polskie Towarzystwo Tatrzańskie i Polskie Towarzystwo Krajoznawcze, a od roku 1950 prowadzi Polskie Towarzystwo Turystyczno- Krajoznawcze poprzez wyspecjalizowane komisje. Udostępnienie najszerszemu ogółowi społeczeństwa turystycznie atrakcyjnych terenów jest jednym z naczelnych zadań PTTK. Cel ten osiąga Towarzystwo przez utrzymanie sieci znakowanych szlaków tury- stycznych. w celu uzyskania jednolitości znakowania szlaków turystycznych PTTK szkoli znakarzy – działa- czy zajmujących się znakowaniem szlaków i stosuje instrukcje znakowania szlaków turystycznych, w tym przypadku „Instrukcję znakowania tras i szlaków rowerowych”. Szlakiem turystycznym jest wytyczona w terenie trasa służąca do odbywania wycieczek, oznakowana jednolitymi znakami (symbolami) i wyposażona w urządzenia informacyjne, które zapewniają bezpieczne i spokojne jej przebycie turyście o dowolnym poziomie umiejętności i doświadczenia, o każdej porze roku i w każdych warunkach pogodowych, o ile szczegółowe wymagania nie stanowią inaczej (okresowe zamyka- nie w przypadku niekorzystnych warunków pogodowych lub ze względów przyrodniczych na terenach chro- nionych). Rowerowe trasy i szlaki turystyczne PTTK realizuje jako cele statutowe w zakresie krzewienia turystyki i krajoznawstwa oraz aktywnych form wypoczynku, pomagając w wędrówkach rowerowych przez wykony- wanie zadań zleconych z zakresu administracji publicznej, związanych z wytyczaniem, znakowaniem i kon- serwacją rowerowych szlaków turystycznych zgodnie z art. 7 ust. 2 pkt 1, art.8 pkt 4 oraz art. 9 ust. 1 pkt 9 i ust. 2 pkt 5 statutu PTTK. Początkowo oznakowanie szlaków – tras rowerowych na drogach publicznych odbywało się za zgodą i wiedzą Ministerstwa Transportu i Gospodarki Morskiej, zgodnie z pismem Departamentu Ruchu Drogowego TD-4k-801-26/96 z dnia 3 marca 1996 roku, a obecnie odbywa się w oparciu o Rozporządzenie Ministra In- frastruktury z dnia 3 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych warunków technicznych dla znaków i sygnałów drogowych oraz urządzeń bezpieczeństwa ruchu drogowego i warunków ich umieszczania na drogach, a także aktualizacjami tego Rozporządzenia, a w szczególności Rozporządzenia z dnia 19 lipca 2013 r. dotyczącego zmian w stosowaniu znaków kategorii R. Ponieważ ogólnopolska instrukcja znakowania szlaków PTTK z 2007 r. jest mało szczegółowa Śląski Klub Znakarzy Tras Turystycznych działający przy Oddziale Kolejowym PTTK w Gliwicach opracował ko- lejną wersję projektu bardziej szczegółowej instrukcji dotyczącej wyłącznie zakresu znakowania tras rowero- wych. Niniejsza instrukcja nie dotyczy tras rowerowych o charakterze sportowo-wyczynowym oraz trudnych technicznie tras górskich i terenowych. Trasy rowerowe nie są tożsame z drogami (ścieżkami) rowerowymi.\n4. strona 5/94 II. ZAGADNIENIA PRAWNE Znakowanie rowerowych szlaków turystycznych następuje zgodnie z ustaleniami następujących przepi- sów: 1. Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym z dn. 27 marca 2003 r. wraz z późniejszymi zmia- nami (http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20030800717), 2. Ustawa o drogach publicznych z 21 marca 1985 r wraz z późniejszymi zmianami (http://isip.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19850140060). 3. Prawo o Ruchu Drogowym – ustawa z dn. 20 czerwca 1997 r. wraz z późniejszymi zmianami (http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970980602). 4. Rozporządzenie Ministrów Infrastruktury oraz Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 lipca 2002 r. w sprawie znaków i sygnałów drogowych (http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20021701393), wraz z uzupełniającymi je późniejszymi rozporządzeniami, m.in. wzory znaków tras rowerowych. 5. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 3 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych warunków tech- nicznych dla znaków i sygnałów drogowych oraz urządzeń bezpieczeństwa ruchu drogowego i warunków ich umieszczania na drogach wraz z uzupełniającymi je późniejszymi rozporządzeniami (http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20032202181). 6. Rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 1 kwietnia 1999 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20030320262). 7. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 23 września 2003 r. w sprawie szczegółowych warunków za- rządzania ruchem na drogach oraz wykonywania nadzoru nad tym zarządzaniem (http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20031771729), m.in. zatwierdzanie organizacji ruchu z usytuowaniem znaków tras rowerowych. 8. Prawo budowlane – ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. wraz z późniejszymi zmianami (http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19940890414). 9. Rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 2 marca 1999 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie wraz z późniejszymi zmiana- mi (http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19990430430). 10. Rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 30 maja 2000 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogowe obiekty inżynierskie i ich usytuowanie, wraz z późniejszymi zmianami (http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20000630735), m.in. budowa dróg dla rowerów na mostach. 11. Rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 26 lutego 1996 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogowe skrzyżowania linii kolejowych z drogami publicznymi i ich usytuowanie (http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19960330144). 12. Ustawa „O lasach” z dnia 28 września 1991 wraz z późniejszymi zmianami (http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19911010444), m.in. zasady poruszania się po lasach pań- stwowych. 13. Prawo wodne – Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. wraz z późniejszymi zmianami (http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20011151229), m.in. warunki wykonywania prac w pobliżu wałów przeciwpowodziowych.\n5. strona 6/94 14. Ustawa o ochronie przyrody z dnia 16 kwietnia 2004 r. wraz z późniejszymi zmianami (http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20040920880), m.in. zasady poruszania się po parkach na- rodowych i rezerwatach przyrody. 15. Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie z dnia 24 kwietnia 2003 r. wraz z późniejszymi zmianami (http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20030960873), m.in. prawo stowarzyszeń do wykonywania działalności pożytku publicznego odpłatnie i nieodpłatnie. 15. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 grudnia 2010 r. w sprawie wzoru oferty i ramowego wzoru umowy dotyczących realizacji zadania publicznego oraz wzoru sprawozdania z wykonania tego zadania (http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20110060025). 16. Kodeks Wykroczeń – ustawa z dnia 20 maja 1971 r. wraz z późniejszymi zmianami (http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19710120114). Art. 85 Kodeksu Wykroczeń stanowi: „§ 1. Kto samowolnie ustawia, niszczy, uszkadza, usuwa, włącza lub wyłącza znak, sygnał, urządzenie ostrzegawcze lub zabezpieczające albo zmienia ich położenie, zasłania je lub czyni niewidocznymi, podle- ga karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny. § 2. Tej samej karze podlega, kto samowolnie nisz- czy, uszkadza, usuwa lub ustawia znak turystyczny. § 3. w razie popełnienia wykroczenia określonego w § 1 lub 2 można orzec obowiązek zapłaty równowartości zniszczonego lub uszkodzonego przedmiotu albo obowiązek przywrócenia do stanu poprzedniego.” III. RODZAJE SZLAKÓW 1. Wśród szlaków turystycznych wyróżnia się szlaki piesze (górskie i nizinne), narciarskie, rowerowe, jeź- dzieckie i wodne. Ponadto wyróżnia się: szlaki kulturowe, piesze szlaki spacerowe, szlaki dojściowe i ścieżki dydaktyczne (naukowe, edukacyjne).Szlaki piesze mogą być w uzasadnionych przypadkach do- stosowane do turystyki rowerowej. 2. Trasy rowerowe mogą mieć charakter komunikacyjny lub rekreacyjno-turystyczny. Zazwyczaj obie te funk- cje występują równocześnie w różnych proporcjach. 3. Turystyczne trasy i szlaki rowerowe dzieli się na międzynarodowe, krajowe (główne), regionalne i lokalne. 4. Trasy i szlaki turystyczne prowadzone są zazwyczaj istniejącymi ciągami komunikacyjnymi: ścieżkami, duktami leśnymi, drogami leśnymi, gospodarczymi, śródpolnymi itp. i z wyjątkiem sytuacji szczególnych nie wymagają technicznego ich tyczenia i budowy. Trasy rowerowe powinny mieć nawierzchnie przysto- sowane do ruchu rowerowego. Szlaki rowerowe prowadzą istniejącymi drogami, których nawierzchnie nie muszą być dostosowane do ruchu rowerowego. 5. Za trasy i szlaki rowerowe w rozumieniu niniejszej instrukcji należy uznać trasy, których przebieg został oznaczony w terenie za pomocą zunifikowanych znaków barwnych służących turystom do orientacji i prawidłowego wyboru kierunku poruszania się. 6. Trasy służące do uprawiania rekreacji i turystyki rowerowej powinny w miarę możliwości prowadzić przez tereny niezdegradowane przemysłowo oraz atrakcyjne krajobrazowo, przyrodniczo i kulturowo, powinny też umożliwiać dotarcie do najciekawszych punktów topograficznych, rekreacyjnych (ośrodki wypoczyn- kowe, parki i obiekty sportowe) i krajoznawczych (krajobrazowych, przyrodniczych, architektonicznych i archeologicznych). Ponadto powinny być ułatwieniem dla użytkownika i pozwalać na wygodny, bez- pieczny i szybki przejazd. 7. Międzynarodowe trasy rowerowe powinny umożliwiać wygodne, bezpieczne i szybkie przemieszczanie się rowerzystów między dużymi miastami i głównymi ośrodkami ruchu turystycznego w różnych krajach.\n6. strona 7/94 Trasy międzynarodowe powinny wykorzystywać istniejącą sieć tras krajowych. Pozostałe trasy transgra- niczne powinny być oznakowane jak trasy krajowe, regionalne lub lokalne, w zależności od spełnionych kryteriów. 8. Krajowe (główne) trasy rowerowe powinny umożliwiać wygodne, bezpieczne i szybkie przemieszczanie się rowerzystów między dużymi miastami i ważnymi ośrodkami turystycznymi w Polsce, a także zapewniać dojazd do pozostałych tras i szlaków rowerowych. Trasy te powinny prowadzić bez zbędnego kluczenia np. od zabytku do zabytku. Dojazd do obiektów położonych w pobliżu trasy powinny zapewniać inne trasy i szlaki lub łączniki. 9. Regionalne trasy rowerowe powinny umożliwiać w miarę wygodne, bezpieczne i szybkie przemieszczanie się rowerzystów pomiędzy innymi miastami, siedzibami gmin i mniejszymi ośrodkami turystyczno- rekreacyjnymi, a także zapewniać dojazd do pozostałych szlaków rowerowych. Dopuszcza się doprowa- dzanie tych tras do ważniejszych obiektów krajoznawczych i miejsc zagospodarowania turystycznego, jeżeli powoduje to ich nieznaczne wydłużenie. 10. Szlaki rowerowe regionalne lub lokalne powinny umożliwiać dojazd do poszczególnych obiektów krajo- znawczych po drogach istniejących, nie zawsze dostosowanych do wygodnego i szybkiego przemieszcza- nia się rowerzystów. Mogą tworzyć zamknięte pętle lub prowadzić od obiektu do obiektu. Zamknięte pętle muszą mieć przebieg zbliżony do owalu i nie mogą mieć kształtu zbliżonego do ósemki. Szlaki prowadzą- ce od obiektu do obiektu nie mogą mieć pętelek zbliżonych kształtem do greckiej litery omega. 11. Centralna ewidencja tras i szlaków rowerowych przewiduje następujące zasady ich numeracji: a/ trasy międzynarodowe: rezerwa numerów od R-1 do R-99, b/ trasy krajowe: rezerwa numerów od 01 do 99, c/ trasy i szlaki regionalne i lokalne: symbol województwa, jak na tablicach rejestracyjnych samochodów, a po tym symbolu numery od 100 do 999; trasy przekraczające granice województw mają symbol wo- jewództwa, w którym znajduje się ich dłuższa część. IV. ORGANIZACJA PRAC ZNAKARSKICH l. Koordynacją wszystkich prac związanych z siecią szlaków zajmuje się ZG PTTK, który w sprawach doty- czących oznakowania turystycznego tras rowerowych działa w porozumieniu z Komisją Turystyki Kolar- skiej ZG PTTK. 2. Koordynacją wszystkich prac związanych z siecią szlaków rowerowych zajmuje się w imieniu Zarządu Głównego Komisja Turystyki Kolarskiej ZG PTTK. W szczególności do zakresu działania wyżej wymie- nionej Komisji należy: a/ prowadzenie ewidencji tras i szlaków rowerowych i nadawanie kodowych oznaczeń nowym szlakom oraz rozpatrywanie wniosków o nadanie nazw i imion szlakom (w celu uniknięcia nadania tej samej nazwy kilku szlakom), b/ prowadzenie dokumentacji dotyczącej przebiegu tras i szlaków oraz wszelkich zmian w ich sieci, wraz z informacjami o aktualnym stanie ich oznakowania (daty ostatnich przeprowadzonych prac znakar- skich), c/ prowadzenie doraźnych kontroli oznakowania na losowo wybranych trasach i szlakach, d/ rozdział dotacji państwowych uzyskanych przez PTTK na prace znakarskie na trasach rowerowych mię- dzynarodowych i krajowych (głównych), e/ zatwierdzanie planów i sprawozdań z realizacji prac znakarskich wykonywanych przez znakarzy PTTK,\n7. strona 8/94 f/ nadawanie uprawnień znakarskich, prowadzenie ewidencji znakarzy oraz nadzorowanie kursów znakar- skich. g/ opracowanie koncepcji sieci dalekobieżnych tras rowerowych oraz związanego z nią zagospodarowania pod kątem potrzeb komunikacyjnych, rekreacyjnych i turystycznych, h/ wykonywanie dokumentacji projektowej, a także realizacja wybranych tras rowerowych na podstawie uzyskanych środków finansowych, i/ inicjowanie realizacji tras rowerowych przez oddziały PTTK, inne organizacje społeczne i jednostki sa- morządu terytorialnego, 3. Prace znakarskie wykonują znakarze szlaków turystycznych PTTK powoływani na podstawie odrębnego regulaminu przyjętego uchwałą Zarządu Głównego PTTK nr 287/XVI/2008 z dnia 25 października 2008 r. 4. Podstawową jednostką organizacyjną prowadzącą prace znakarskie jest grupa znakarska, składająca się z osób posiadających uprawnienia znakarza. Grupy znakarskie działają na określonym terenie przy oddzia- łach, strukturach regionalnych PTTK lub niezależnie z upoważnienia właściwej komisji ZG PTTK. 5. Prace znakarskie wykonuje przynajmniej dwuosobowy zespół znakarzy, przy czym co najmniej jedna osoba musi posiadać uprawnienia znakarza, tj. aktualną legitymację znakarza i zlecenie do prowadzenia prac znakarskich na danym terenie. 6. Zakres czynności grupy znakarzy obejmuje: a/ opracowywanie i przechowywanie szczegółowej dokumentacji technicznej dotyczącej wszystkich tras rowerowych znajdujących się na terenie działalności tej grupy, b/ okresową kontrolę stanu tras, c/ udział w odbiorach prac znakarskich, d/ rozliczanie prac znakarskich, e/ inicjowanie powstawania nowych tras rowerowych uzupełniających istniejącą sieć, f/ monitoring istniejących tras i szlaków rowerowych na terenie działania grupy. 7. Zakres czynności zespołu znakarskiego obejmuje: a/ konserwację oznakowania tras i szlaków rowerowych będących pod ich opieką (przynajmniej 1 raz w roku przed sezonem), b/ znakowanie nowych szlaków i odcinków tras rowerowych, c/ likwidację oznakowania tras i szlaków rowerowych w uzasadnionych przypadkach, d/ wykonywanie zatwierdzonych przez KTKol ZG PTTK korekt przebiegu istniejących tras i szlaków ro- werowych, f/ prowadzenie monitoringu istniejących tras i szlaków rowerowych. V. ZASADY PROJEKTOWANIA TRAS 1. Rodzaje dokumentacji tras i szlaków rowerowych: a/ koncepcja ogólna: – sieci tras rowerowych międzynarodowych i krajowych (głównych) tras na terenie Polski, – sieci tras i szlaków rowerowych województwa, powiatu lub gminy, b/ koncepcje szczegółowe oraz związane z nią sugestie dotyczące zagospodarowania pod kątem potrzeb tu- rystyczno-krajoznawczych, rekreacyjnych, wypoczynkowych i komunikacyjnych, a także modernizacji i remontu dróg: – poszczególnych tras rowerowych międzynarodowych i krajowych (głównych), – sieci tras i szlaków na terenie województwa, powiatu lub gminy,\n8. strona 9/94 c/ dokumentacja projektowa poszczególnych odcinków tras rowerowych, fragmentów sieci tras i szlaków rowerowych lub wariantu istniejącej trasy rowerowej stanowią (przy małym zakresie projektowanych prac rozbicie dokumentacji na części nie jest konieczne): – projekty organizacji ruchu drogowego (oznakowania trasy znakami turystycznymi i ustawienia przy trasie drogowskazów oraz tablic informacyjnych i dydaktycznych, a także ustawienia i wymalowania na jezdni dodatkowych znaków drogowych poprawiających bezpieczeństwo jazdy rowerzystów) dla odcinków prowadzących odcinkami dróg publicznych o nawierzchni utwardzo- nej, (zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 23 września 2003 r. w sprawie szczegółowych warunków zarządzania ruchem na drogach wystarczająca jest dokumentacja uproszczona – szkice z podstawowymi wymiarami), – projekty budowlane drogi rowerowej lub ciągu pieszo-rowerowego, albo też modernizacji lub re- montu dróg istniejących, – projekty małej architektury miejsc odpoczynku dla rowerzystów. d/ dokumentacja remontu oznakowania istniejących tras rowerowych, zawierająca inwentaryzację ubyt- ków, projekt niezbędnych uzupełnień i zmian, a w razie potrzeby zmiany dotychczasowej organizacji ruchu projekt nowej organizacji ruchu. 2. Każda koncepcja ogólna sieci tras i szlaków rowerowych zawiera: a/ część opisową z charakterystyką węzłów regionalnych, wykazem planowanych tras i szlaków, ich nume- racją, kolorami znaków, przebiegiem przez ważniejsze miejscowości, krótką charakterystyką ważniej- szych tras oraz uwagami o stanie zaawansowania projektowania i wykonawstwa poszczególnych tras czy szlaków, b/ część rysunkową ze schematem projektowanej sieci tras i szlaków rowerowych z zaznaczonym plano- wanym przebiegiem tras międzynarodowych i krajowych (głównych) oraz wybranych tras regionalnych i lokalnych. 3. Koncepcje szczegółowe zawierają: a/ część opisową: – wykaz planowanych tras, ich numerację i kolory znaków, wykaz jednostek administracyjnych wzdłuż poszczególnych tras i kilometraż z dokładnością co najmniej do 1 km, – wykazy parametrów technicznych poszczególnych tras (istniejące nawierzchnie dróg, pochylenia podłużne dróg ponad 6 %), wykazy ciekawostek krajoznawczych i obiektów zagospodarowania tu- rystycznego, wykaz skrzyżowań lub styku z koleją i drogami z dużym ruchem samochodowym, ze wskazaniem dróg krajowych, wojewódzkich i powiatowych, – proponowany zakres rzeczowy prac na trasie: budowa ścieżek rowerowych lub ciągów pieszo- rowerowych, remonty dróg istniejących, oznakowanie trasy rowerowej, oznakowanie drogowe po- prawiające bezpieczeństwo przejazdu rowerzystów, ewentualnie miejsca ustawienia tablic informa- cyjnych i dydaktycznych oraz budowa miejsc odpoczynku dla rowerzystów, – orientacyjne zestawienie kosztów z rozbiciem na poszczególne jednostki administracyjne, – uzgodnienia przebiegu z właścicielami i administratorami terenu, przez który przebiegają projek- towane trasy, – b/ część rysunkową: – fragment schematu planowanej sieci tras rowerowych z zaznaczonymi odcinkami projektowanych tras i szlaków,\n9. strona 10/94 – skorowidz jednostek administracyjnych i arkuszy planów sytuacyjnych poszczególnych fragmen- tów projektowanych odcinków tras lub szlaków, – plany sytuacyjne tras w skali 1:25000, a w przypadku dużej zwartej zabudowy miejskiej w skali 1:10000, – profile podłużne projektowanych tras w skali około 1:2000/20000 (w przypadku występowania po- chyleń podłużnych tras ponad 6 %). 4. Wykonanie koncepcji szczegółowych każdej trasy i szlaku powinny poprzedzać studia dotyczące: a/ potencjalnej atrakcyjności trasy, tj. stwierdzenia, czy trasa będzie udostępniała walory krajoznawcze (charakterystyczne dla danego terenu formy krajobrazu, zabytki przyrody żywej i nieożywionej, zabyt- ki sztuki, architektury i kultury materialnej, pamiątki związane z historią Polski i regionu, walkami i martyrologią, ze znanymi postaciami historycznymi, ośrodki żywego folkloru i sztuki ludowej, parki etnograficzne i muzea) i ośrodki rekreacyjne (m.in. parki, tereny leśne, kąpieliska i baseny kąpielowe oraz inne obiekty rekreacyjno-sportowe); czy będzie przebiegał przez tereny niezdegradowane i ekologicznie atrakcyjne, b/ przewidywanej frekwencji na trasie (w miarę możliwości), c/ dostępności trasy lub szlaku (możliwości dojazdu do punktów początkowych i pośrednich środkami ko- munikacji zbiorowej), d/ stanu zagospodarowania turystycznego trasy lub szlaku, tj. zapewniania możliwości noclegu osobom ko- rzystającym z niej, e/ powiązań projektowanej trasy z istniejącą siecią tras, przy czym projektowana trasa nie może krzyżować się z inną trasą lub szlakiem oznaczoną tym samym kolorem. 5. Przebieg trasy powinien być uzgodniony z: a/ właścicielami i administratorami (użytkownikami) terenów, przez które będzie przebiegać, a w szczególności administratorami dróg publicznych o nawierzchni utwardzonej, b/ władzami samorządowymi i administracją terenową (wojewodą, marszałkiem województwa, starostą, prezydentem miasta, burmistrzem, wójtem), c/ nadleśnictwem, dyrekcją parku krajobrazowego lub narodowego, d/ wojewódzkim konserwatorem przyrody, wojewódzkim konserwatorem zabytków (w razie konieczno- ści), e/ terenowym dowództwem Straży Granicznej w terenie nadgranicznym, f/ w terenie nadmorskim z Urzędem Morskim, g/ Zarządem Nieruchomości PKP na terenach kolejowych, h/ Dowódcą Garnizonu na terenach wojskowych, i/ w rejonie wałów przeciwpowodziowych i budowli hydrotechnicznych z Regionalnym Zarządem Gospo- darki Wodnej lub Wojewódzkim Zarządem Melioracji i Urządzeń Wodnych. 6. Dokumentację projektową nowej trasy (grupy tras) lub nowego wariantu istniejącej trasy rowerowej stano- wią (przy małym zakresie projektowanych prac rozbicie dokumentacji na części nie jest konieczne): a/ projekt organizacji ruchu drogowego (oznakowania trasy znakami turystycznymi i ustawienia przy trasie drogowskazów oraz tablic informacyjnych i dydaktycznych, a także ustawienia i wymalowania na jezdni dodatkowych znaków drogowych poprawiających bezpieczeństwo jazdy rowerzystów) dla od- cinków prowadzących odcinkami dróg publicznych o nawierzchni utwardzonej, (zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 23 września 2003 r. w sprawie szczegółowych wa-\n10. strona 11/94 runków zarządzania ruchem na drogach wystarczająca jest dokumentacja uproszczona – szkice z podstawowymi wymiarami), c/ projekt budowy ścieżki rowerowej lub ciągu pieszo-rowerowego, albo też remontu lub modernizacji dróg istniejących (zgodnie z Prawem Budowlanym w przypadku remontu lub modernizacji zazwyczaj wystarczająca jest dokumentacja uproszczona – szkice z podstawowymi wymiarami), d/ projekt budowy miejsc odpoczynku dla rowerzystów (obowiązują przepisy Prawa Budowlanego doty- czące obiektów małej architektury). 7. Projekt organizacji ruchu drogowego dla trasy rowerowej zawiera: – część opisową:  wykaz projektowanych tras i szlaków, ich numerację i kolory znaków, wykaz jednostek admini- stracyjnych wzdłuż poszczególnych tras i szlaków, kilometraż z dokładnością co najmniej do 0,1 km, a także wyszczególnienie skrzyżowań tych tras i szlaków z drogami krajowymi, woje- wódzkimi i powiatowymi, a także innymi drogami o dużym natężeniu ruchu samochodowym,  wykazy parametrów technicznych poszczególnych tras (istniejące nawierzchnie dróg, pochylenia podłużne dróg ponad 6 %),  propozycje rozwiązań poprawiające bezpieczeństwo ruchu rowerzystów, a w szczególności pro- pozycje ustawienia znaków drogowych pionowych i wymalowania znaków drogowych pozio- mych,  wzory wszystkich zastosowanych znaków i drogowskazów trasy rowerowej,  wykaz projektowanych znaków drogowych  zestawienie ich projektowanego rozmieszczenia w terenie i wykaz zbiorczy oznakowania,  w przypadku braku koncepcji wykaz ciekawostek krajoznawczych i obiektów zagospodarowania turystycznego wzdłuż projektowanych tras,  omówienie zagadnień projektowych ujętych w pozostałych częściach dokumentacji, a w szczególności wykaz propozycji dostosowania szerokości i nawierzchni dróg dla potrzeb ru- chu rowerowego oraz wykaz skrzyżowań lub styków z koleją i drogami z dużym ruchem samo- chodowym, ze wskazaniem dróg krajowych, wojewódzkich i powiatowych, z podaniem rozwią- zań zapewniających bezpieczeństwo ruchu rowerzystów,  kosztorys inwestorski lub preliminarz wydatków z rozbiciem na poszczególne jednostki admini- stracyjne,  specyfikacje techniczne wykonania i odbioru prac budowlanych,  kopie uzgodnień z właścicielami i użytkownikami terenów, przez które będzie przebiegała pro- jektowana trasa lub szlak,  uzgodnienie lokalizacji projektowanych nowych znaków drogowych z administratorami po- szczególnych dróg (przy prowadzeniu trasy drogą krajową lub skrzyżowanie trasy z taką drogą – Oddział Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad, odpowiednio dla dróg wojewódzkich – Zarząd Dróg Wojewódzkich i Urząd Marszałkowski, dla dróg powiatowych – Starostwo Po- wiatowe, dla ulic w miastach na prawach powiatu – Urząd Miasta. – część rysunkową:  fragment schematu projektowanej sieci tras i szlaków rowerowych z zaznaczonymi odcinkami projektowanych tras i szlaków,\n11. strona 12/94  skorowidz jednostek administracyjnych i arkuszy planów sytuacyjnych poszczególnych fragmen- tów projektowanych odcinków tras i szlaków,  plany sytuacyjne tras w skali 1:25000, a w przypadku dużej zwartej zabudowy miejskiej w skali 1:10000 z zaznaczonymi miejscami ustawiania znaków tras rowerowych (w razie potrzeby pro- jekt powinien zawierać skorowidz arkuszy tych planów sporządzony na mapie w skali 1:50000),  projekt ekranu tablicy informacyjnej z aktualną siecią tras rowerowych,  szkice lokalizacyjne ustawiania znaków przy skrzyżowaniach z drogami krajowymi, wojewódz- kimi, powiatowymi i pozostałymi oraz lokalizacją istniejących i projektowanych znaków drogo- wych w obrębie tych skrzyżowań,  profile podłużne projektowanych tras w skali około 1:2000/20000 (w przypadku braku koncepcji i występowania pochyleń podłużnych tras ponad 6 %). 8. Projekty budowy ścieżki rowerowej lub ciągu pieszo-rowerowego, remontu lub modernizacji dróg istnieją- cych oraz budowy miejsc odpoczynku dla rowerzystów sporządzane są zgodnie z obowiązującym Prawem Budowlanym. 9. Niedopuszczalne jest dokonywanie samowolnych zmian w sieci tras i szlaków rowerowych przed każdora- zowym zatwierdzeniem projektu zmiany. 10. Trasy i szlaki rowerowe mogą nosić własne nazwy. Trasy i szlaki przebiegające przez tereny związane z życiem i działalnością sławnych ludzi, mogą być nazwane ich imieniem. Nazwy lub imiona szlaków na- daje Prezydium Zarządu Głównego PTTK po uzyskaniu pozytywnej opinii Komisji Turystyki Kolarskiej ZG PTTK. VI. ZASADY PROWADZENIA TRAS 1. Trasy rowerowe powinny tworzyć sieć połączeń:  tras głównych (dalekobieżnych) pomiędzy dużymi miastami i ośrodkami turystycznymi, plano- wanych na zasadzie „rybiego kręgosłupa”  tras i szlaków bocznych (drugorzędnych), zazwyczaj o charakterze „rybich ości”. 2. Trasy rowerowe powinny być projektowane zgodnie z programem pięciu wymogów holenderskiej organi- zacji standaryzacyjnej CROW, zakładających:  spójność – wszystkie źródła i cele podróży objęte siecią tras rowerowych,  bezpośredniość – brak objazdów i znacznych wydłużeń trasy,  wygoda – możliwość płynnego pokonywania trasy, brak stromych podjazdów itp.,  bezpieczeństwo – minimalizacja punktów kolizji z ruchem samochodowym i pieszym oraz zapewnienie dobrej widoczności na skrzyżowaniach,  atrakcyjność – czytelność dla użytkowników i zgodność z ich potrzebami. 3. Zgodnie z wymogami CROW: a/ trasy rowerowe dostępne dla ogółu rowerzystów powinny prowadzić drogami bocznymi utwardzonymi i o małym natężeniu ruchu drogowego, muszą przebiegać w sposób logiczny bez niepotrzebnego nad- kładania drogi i krążenia, należy unikać dróg krajowych i wojewódzkich oraz ruchliwych i zatłoczonych dróg powiatowych i ulic, z wyjątkiem odcinków wzdłuż których prowadzą drogi dla ro- werów, a w przypadku konieczności prowadzenia tras jezdniami tych dróg, należy unikać skrętów w lewo z głównej drogi w boczną,\n12. strona 13/94 b/ szlaki rowerowe regionalne i lokalne z uwagi na potrzebę dotarcia do określonych obiektów mogą pro- wadzić po drogach istniejących nieutwardzonych i niedostosowanych do wygodnego i szybkiego prze- mieszczania się na rowerze, c/ szlaki piesze można dostosować do turystyki rowerowej, ale należy pamiętać, że z uwagi na swój cha- rakter powinny prowadzić istniejącymi ścieżkami i drogami o nie utwardzonej nawierzchni, ponadto muszą mieć minimum 1,5 m szerokości i zapewniać bezpieczeństwo zarówno pieszym jak i rowerzystom, d/ nie należy prowadzić tras i szlaków rowerowych po szlakach jeździeckich, e/ trasy i szlaki rowerowe powinny rozpoczynać się (kończyć) przy stacjach kolejowych lub w innych miejscach charakterystycznych dla danej miejscowości, np. przy przystankach komunikacji autobuso- wej i tramwajowej, w punktach węzłowych szlaków, przy ważniejszych obiektach krajoznawczych, ośrod- kach rekreacyjnych lub obiektach noclegowych, f/ trasy i szlaki rowerowe powinny prowadzić obok stacji kolejowych i obiektów noclegowych (domów wycieczkowych, domów turysty, schronisk, schronisk młodzieżowych, pensjonatów, gospodarstw agroturystycznych, kempingów, pól namiotowych, stanic wodnych i ośrodków turystyki wodnej) umożliwiających dzielenie trasy na etapy. 4. Przy wytyczaniu tras i szlaków rowerowych należy uwzględniać następujące zasady: a/ oznakowanie musi umożliwiać wędrowanie w obu kierunkach, b/ nie należy dublować oznakowania szlaku pieszego, a warianty rowerowe szlaku pieszego należy ozna- czyć tym samym kolorem co szlak pieszy, c/ w miejscach o dużym natężeniu ruchu powinny stać drogowskazy i tablice pokazujące sieć tras rowero- wych. 5. Trasa lub szlak rowerowy nie może: a/ mieć odcinków nieoznakowanych, b/ prowadzić wspólnie z inną trasą jeżeli możliwe jest prowadzenie jej oddzielnie, c/ rozwidlać się lub krzyżować z trasą tego samego koloru. 6. Należy unikać równoległego przebiegu tras w niewielkiej od siebie odległości (np. po obu brzegach rzeki). 7. Trasy rowerowe winny być dostępne w każdej porze roku za wyjątkiem dni z dużą pokrywą śniegu, a więc tak prowadzone, aby omijały tereny bagien, rozlewisk itp. 8. Na trasy rowerowe należy wybierać drogi o szerokości minimum 1,5 m, a w przypadku prowadzenia trasy chodnikiem – minimum 2,5 m (na krótkich odcinkach wyjątkowo 2,0 m). Drogi dla rowerów, ciągi pieszo- rowerowe i chodniki dopuszczone do ruchu rowerowego powinny mieć przejazdy dla rowerzystów i obni- żone krawężniki przy przekraczaniu poprzecznych dróg i ulic. 9. Trasy należy prowadzić w ten sposób, aby istniała możliwość pokonania przeszkód terenowych, np. rzek, potoków, eksponowanych odcinków itp. w sposób bezpieczny. Na trasie zatem winny znaleźć się kładki, mostki, odwodnienia, umocnienia naskalne itp. Trasy powinny prowadzić przez mosty i promy dostępne codziennie. 10. Szlaki piesze dopuszczone do turystyki rowerowej muszą mieć minimum 1,5 m szerokości i zapewniać bez- pieczeństwo zarówno pieszym jak i rowerzystom. 11. Należy unikać prowadzenia tras w miejscach niebezpiecznych dla turystów (skarpy, dawne kopalnie od- krywkowe, wysypiska) lub grożących dużą erozją powierzchni. W celu zwiększenia bezpieczeństwa tury- stów na trasach rowerowych powinny być łagodne podjazdy do 6 % (wyjątkowo do 15 %).\n13. strona 14/94 VII. OZNAKOWANIE SZLAKÓW 1. Wyróżnia się dwie grupy symboli do oznakowania turystycznego tras rowerowych: a/ znaki określające przebieg trasy (R-1 lub R-4), b/ znaki informacyjne, tj. drogowskazy R-3 lub R-4 i tablice informacyjne ze schematyczną siecią tras, c/ znaki dodatkowe określające przebieg trasy tematycznej, d/ znaki uzupełniające o charakterze ostrzegawczym. 2. Wszystkie znaki z wyjątkiem znaków dodatkowych mają symbol roweru jak na znaku drogowym C-13 (rys. 1). Znaki pojedyncze typu R-1 i znaki R-4 określające przebieg trasy stanowią kwadrat o boku 200 mm lub prostokąt o wymiarach 300 x 200 mm. Znaki R-3, pozostałe znaki typu R-4 i znaki zblokowa- ne, stosowane na odcinkach wspólnego przebiegu dwóch lub więcej tras mają większe wymiary, w zależ- ności od rodzaju i ilości potrzebnych elementów na znaku. a/ Znaki typu R-4 stosowane są wyłącznie do oznakowania tras rowerowych o wysokim standardzie tech- nicznym dróg, po których prowadzą (przewaga nawierzchni asfaltowych, drogi gruntowe tylko wyjąt- kowo na krótkich odcinkach). Znaki te mają pomarańczowe tło, a oprócz symbolu roweru na znakach umieszcza się prostokąty z numerami szlaku lub paskami w kolorze szlaku. Znaki wykonywane są wy- łącznie jako znaki drogowe odblaskowe z folii typu 2. b/ Znaki typu R-1 i R-3 mają białe tło, oprócz symbolu roweru na znakach R-1 umieszcza się paski o wymiarach 30 x 90 mm, koła o średnicy 45 mm lub strzałki (rys. 2÷4), a na znakach R-3 strzałki i napisy. Na drogach publicznych znaki wykonywane są jako znaki drogowe odblaskowe z folii typu 1. c/ Znaki drogowe wykonywane są z metalowej blachy ocynkowanej grubości minimum 1,25 mm z podwójnie giętą krawędzią, pomalowanej w kolorze szarym. Przy drogach o nawierzchni twardej znaki mocowane są do stalowych ocynkowanych słupków (zalecane pomalowanie w kolorze szarym), a przy pozostałych drogach – do słupków drewnianych. d/ Na drogach publicznych w terenie niezabudowanym oraz poza drogami publicznymi (na drogach grun- towych, leśnych itp.) znak typu R-1 może być wykonany jako znak drogowy lub malowany na podłożu naturalnym (drzewa, słupy, mury itp.) bez czarnej obwódki. Obwódkę o szerokości 2÷3 cm w kolorze szarym lub czarnym wykonuje się wokół znaku tylko w przypadku namalowania znaku na białym tle. 3. Znaki typu R-4: a/ każdy znak wykonany jest jako znak drogowy z pomarańczowym licem, na nim wykonane w czarnym kolorze: obwódka o szerokości 6 mm, w górnej części znaku symbol roweru, poniżej prostokątna obwódka o wymiarach 72x 100 mm, a w niej cyfra oznaczająca numer trasy wysokości 42 mm na tle w kolorze trasy lub tylko jeden z tych elementów. b/ znaki pojedyncze: – znaki podstawowe (zwykłe) R-4/ZP, jak opisane powyżej (rys. 131), – znaki początku (końca) trasy R-4f/PP, na których pod symbolem roweru, ewentualnie obok nume- ru trasy znajduje się koło o średnicy 45 mm (rys. 132) – znaki zmiany kierunku przebiegu trasy, z tarczą znaku podstawowego powiększoną o grot skiero- wany w lewo R-4b/LP (rys. 133) lub, w prawo R-4b/RP (rys. 134), – znaki dalszego kierunku przebiegu trasy na wprost R-4c/WP (rys. 135), w lewo w skos R-4c/SLP (rys. 136), w prawo w skos R-4c/SRP (rys. 137), w lewo w tył R-4c/TLP (rys. 138), w prawo w tył R-4c/TRP (rys. 139),\n14. strona 15/94 – znaki wskazujące kierunek przebiegu trasy umieszczane pod znakami R-4/ZP z podwójnym zała- maniem R-4a/NLP (rys. 140) i R-4a/NRP (rys. 141) lub wskazaniem objazdu wysepki R-4a/GP (rys. 142) – tabliczki pod znak zwykły R-4/ZP, – tabliczki ostrzegawcze pod znakami – odpowiadające znakom ostrzegawczym A-11 „nierówna droga”, A-12 „zwężenie jezdni”, A-22 „niebezpieczny zjazd” i A-23 „stromy podjazd” (rys.143÷146). c/ znaki wielokrotne, stosowane na odcinkach wspólnego przebiegu dwóch lub więcej tras pod symbolem roweru umieszcza się kolejno prostokąty z numerami i kolorami tras – kolejność wszystkich kolorów patrz rys. 37÷40, przykłady na rys. 37÷40, przykłady na rys. 147÷150. d/ kierunkowskazy – znaki dodatkowe zmiany kierunku przebiegu trasy stosowane są w miejscach, gdzie trasy krzyżują się lub rozwidlają, a także z powodu prowadzenia jednej trasy drogami o ruchu jednokie- runkowym, z segmentem zawierającym nazwy miejscowości: – znaki dalszego kierunku przebiegu trasy na wprost R-4c/KWP (rys. 151), w lewo w skos R-4c/KSLP (rys. 152), w prawo w skos R-4c/KSRP (rys. 153), w lewo w tył R-4c/KTLP (rys. 154), w prawo w tył R-4c/KTRP (rys. 155), z podwójnym załamaniem R-4c/KNLP (rys. 156) i R- 4c/KNRP (rys. 157) lub wskazaniem objazdu wysepki R-4c/KGP (rys. 158), – znaki dalszego kierunku przebiegu trasy, z tarczą znaku podstawowego powiększoną o grot skie- rowany w lewo R-4d/KLP (rys. 159) lub w prawo R-4d/KRP (rys. 160), z segmentem zawierają- cym nazwy miejscowości, – znaki rozwidleń R-4c/YP zestawione lub zblokowane z kilku kierunkowskazów (przykłady na rys. 161÷164), – znaki zblokowane rozwidleń z planem skrzyżowania, projektowane indywidualnie, stosowane jako ostatni wspólny znak, wskazujący kierunki, w których rozchodzą się poszczególne trasy – z ron- dem R-4e/YoP (rys. 165) i ze skrzyżowaniem czterowylotowym R-4e/YfP (rys. 166). e/ drogowskazy – znaki dodatkowe zmiany kierunku przebiegu trasy stosowane są w miejscach, gdzie trasy krzyżują się lub rozwidlają, z segmentem zawierającym nazwy miejscowości i odległości podane w ki- lometrach: – na wprost R-4c/DWP (rys. 167), w lewo w skos R-4c/DSLP (rys. 168), w prawo w skos R-4c/DSRP (rys. 169), w lewo w tył R-4c/DTLP (rys. 170), w prawo w tył R-4c/DTRP (rys. 171), – z tarczą znaku podstawowego powiększoną o grot skierowany w lewo R-4d/SLP (rys. 172) lub w prawo R-4d/SRP (rys. 173), – drogowskazy zestawione lub zblokowane, złożone z kilku drogowskazów (przykłady na rys. 174÷176) 4. Znaki typu R-1: a/ każdy znak ma białe lico, w jego górnej (R-1) części znajduje się w czarnym kolorze symbol roweru, poniżej symbol w kolorze trasy (czerwony – C, niebieski – N, zielony – Z, żółty – Y lub czarny – S), stosuje się barwy: czerwony jasny, niebieski średni, zielony soczysty, żółty średni. b/ znaki pojedyncze: – znaki podstawowe (zwykłe) R-1/Z, na których kolorowy symbol stanowi poziomy pasek, przy czym znaki umieszczane po prawej stronie drogi mają symbol roweru skierowany w lewo (rys. 5), a po lewej stronie drogi – w prawo (rys. 6), – znaki początku (końca) trasy R-1a/P, na których kolorowy symbol stanowi koło (rys. 7),\n15. strona 16/94 – znaki zmiany kierunku przebiegu (zakrętu) trasy R-1b, pod symbolem roweru znajduje się strzałka kierunkowa skierowana grotem w lewo R-1b/L (rys. 8), w prawo R-1b/R (rys. 9), w górę R-1c/W (rys. 10), w lewo w skos R-1d/SL (rys. 11), w prawo w skos R-1d/SR (rys. 12), w lewo w tył R-1e/TL (rys. 13), w prawo w tył R-1e/TR (rys. 14), względnie posiada podwójne załamanie R- 1f/NL (rys. 15), R-1f/NR (rys. 16) lub R-1g/G (rys. 17), – każdy znak może wystąpić jako zblokowany: podwójny, potrójny, poczwórny lub pięciokrotny, jeżeli kilka tras prowadzi na danym odcinku razem (znaki Z, P, W, L, R, S, T i N – przykłady naj- częściej występujących znaków na rys. 18÷47), – znaki zblokowane stosowane są też na skrzyżowaniach i rozwidleniach tras – przykłady najczęściej występujących znaków na rys. 77÷124), – znaki krótkich łączników tras rowerowych – wykonuje się jak znaki określające przebieg trasy rowerowej lokalnej, lecz zamiast elementu w kolorze trasy stosuje się białe elementy z czarnym konturem (B), sporadycznie w razie potrzeby znaki te mogą być blokowane z innymi znakami – przykłady najczęściej występujących znaków – drogowskazów na rys. 73÷75). c/ znaki wielokrotne, stosowane na odcinkach wspólnego przebiegu dwóch lub więcej tras, tło białe, u góry symbol roweru, poniżej paski, kropki lub strzałki w kolorach tras, w następującej kolejności licząc od góry: czerwony, niebieski, zielony, żółty lub czarny (kolejność wszystkich kolorów patrz rys. 37÷40): d/ znaki wielokrotne podstawowe (Z), początku (P) oraz zmiany kierunku (L i R): – znaki podwójne (D) o wymiarach 270 x 200 mm (rys. 18÷21), – znaki potrójne (T) o wymiarach 340 x 200 mm (rys. 29÷32), – znaki poczwórne (F) o wymiarach 400 x 200 mm (rys. 33÷36), – znaki pięciokrotne (V) o wymiarach 470 x 200 mm (rys. 37÷40), e/ znaki wielokrotne zmiany kierunku (W, L, R, S i T): – znaki podwójne (D) o wymiarach 300 x 200 mm (rys. 22÷28), – znaki potrójne (T) o wymiarach 300 x 300 mm (rys. 41÷47), f/ znaki zblokowane rozwidleń stosowane jako ostatni wspólny znak; wskazują kierunki, w których roz- chodzą się poszczególne trasy lub kończą się, w przypadku, gdy dwie lub więcej tras prowadzi dalej ra- zem lub kończy się obowiązuje zasada kolejności kolorów strzałek lub kół – licząc od góry lub od le- wej krawędzi znaku: czerwony, niebieski, zielony, żółty lub czarny – przykłady najczęściej występują- cych znaków na rys. 77÷124). g/ kierunkowskazy – znaki dodatkowe zmiany kierunku przebiegu trasy stosowane są w miejscach, gdzie trasy krzyżują się lub rozwidlają, a także z powodu prowadzenia jednej trasy drogami o ruchu jednokie- runkowym, wykonane z metalowej blachy o wymiarach 200 x 330 mm (R-3b/KL, R-3b/KR, R-3c/KW, R-3d/KS, R-3e/KT i R-3f/KN) lub o wymiarach 200 x 400 mm (R-3g/KG): – z symbolem roweru i umieszczoną poniżej nazwą miejscowości po jednej stronie znaku i strzałką po drugiej stronie (rys. 48÷57), – zamiast znaków zblokowanych na skrzyżowaniach i rozwidleniach (rys. 125÷128). h/ znaki ostrzegawcze stanowią kwadrat o boku 200 mm, w niektórych przypadkach stosowane są znaki prostokątne o większych wymiarach, w zależności od rodzaju drogi wykonane z metalowej blachy lub malowane, tło białe, symbole i napisy w kolorze czarnym: – „stromy zjazd” UZD (rys. 58), – „stromy podjazd” UZG (rys. 59), – „schodami w dół” USD (rys. 60, schody jak na znaku drogowym D-35),\n16. strona 17/94 – „schodami w górę” USG (rys. 61, schody jak na znaku drogowym D-35), – z napisem „PROWADŹ ROWER” UPR1 (rys. 62), przed przejściem dla pieszych lub odcinkiem drogi z zakazem ruchu rowerów, – z napisem „ZALECANE PROWADZENIE ROWERU PO PRZEJŚCIU DLA PIESZYCH” UPR2 (rys. 63), przed niebezpiecznymi skrzyżowaniami, na których nie ma przejazdów dla rowerzystów, – z napisem „PROM” UW1 (rys. 64), przed wjazdem na prom, – z napisem „UWAGA! PRZEJAZD WAŁEM PRZECIWPOWODZIOWYM. NASTĘPNE ZNAKI PRZY ZJEŹDZIE Z WAŁU W ODLEGŁOŚCI …. km” UW2 (rys. 65), w przypadku przejazdu wałem, na którym nie ma możliwości prawidłowego umocowania znaków. – dla rowerzystów przed skrzyżowaniem z trasą jeździecką URJ (rys. 66), z symbolem roweru u góry i z sylwetką jeźdźca na koniu u dołu, – dla jeźdźców przed skrzyżowaniem trasy jeździeckiej z trasą rowerową UJR (rys. 67), z symbolem jeźdźca na koniu u góry i z symbolem roweru u dołu. i/ drogowskazy (znaki drogowe typu R-3) wykonane jako znaki drogowe o wymiarach 200 x 400 mm: – na trasach lokalnych (rys. 68÷72) tło białe, linia podziałowa w kolorze czarnym, na dużym polu symbol roweru, poniżej nazwy miejscowości, do której trasa zmierza i odległości w kilometrach w kolorze czarnym, po lewej lub prawej stronie symbolu roweru strzałka kierunkowa w lewo (DL), w prawo (DR) lub prosto (DW) w kolorze trasy (czerwony, niebieski, zielony, żółty lub czarny), na małym polu pionowo napisy z nazwą administratora trasy i napis „TRASA” z numerem trasy w kolorze czarnym, ewentualnie logo administratora trasy lub sieci tras rowerowych, – kierujące do obiektów lub miejscowości w bok od trasy (rys. 73÷75), zamiast strzałki w kolorze trasy strzałka biała zaznaczona czarnym konturem (DB), – na drogowskazach E-12a wskazujących dojazd do tras oznakowanych znakami typu R-4 symbol roweru zastępuje się znakiem podstawowym R-4. Na odwrocie znaku zaleca się umieszczać numer ewidencyjny drogowskazu administratora trasy. 5. Tablica informacyjna z siecią szlaków (rys. 129) o wymiarach minimum 400 x 600 mm (zalecane wymiary 700 x 1000 mm) wykonana z blachy stalowej o grubości 1,5 mm z zagiętymi krawędziami, tło białe, treść tablicy obejmuje schemat tras rowerowych w promieniu około 20 km od miejsca ustawienia tablicy, na schemacie kolorowe linie odpowiadające kolorom poszczególnych tras, przy liniach podane odległości w kilometrach pomiędzy sąsiednimi miejscowościami oraz numery tras i ewentualnie ich nazwy w kolorach tras, pozostałe napisy w kolorze czarnym, w legendzie symbol roweru, logo administratora tra- sy lub sieci tras rowerowych, a także nazwa administratora tras. Większe tablice powinny zawierać ponad- to schematyczną mapę sieci tras rowerowych obejmującą sieć drogową i kolejową, zagospodarowanie tu- rystyczne i ciekawostki krajoznawcze, cieki wodne i szczyty wzniesień oraz lasy. Zaleca się umieszczenie na tablicy informacji o podstawowych rodzajach znaków tras rowerowych. 6. Tablica dydaktyczna z opisem krajoznawczym obiektu (rys. 130), wymiary i treść uzależniona od rangi obiektu, w legendzie symbol roweru, logo administratora trasy lub sieci tras rowerowych, a także nazwa administratora tras. 7. Znaki dodatkowe określające przebieg trasy tematycznej: a/ podstawowe o wymiarach 100÷200 x 200 mm, zawierające logo trasy tematycznej podwieszane pod znakami typu R-1 i R-4 lub obok znaków R-3, ewentualnie stanowiące dodatkową część wspólnego znaku,\n17. strona 18/94 b/ zmiany kierunku przebiegu o wymiarach dostosowanych do znaku, przy którym się znajdują, zawierają- ce logo trasy tematycznej i strzałkę umieszczoną zgodnie z zasadami podanymi w pkt. 5, c/ drogowskazy o wymiarach dostosowanych do potrzeb trasy tematycznej i zawierające jej logo, podwie- szane pod drogowskazami trasy, z której oznakowania korzystają. 8. Szlak pieszy lub jego odcinek, który jest przejezdny dla rowerzystów może być dodatkowo oznakowany drogowskazem z umieszczonym na nim symbolem roweru (rys. 76). VIII. ZASADY UMIESZCZANIA ZNAKÓW 1. Znak trasy ma za zadanie wskazać użytkownikowi trasy właściwy kierunek wędrówki, potwierdzić słusz- ność wyboru drogi, upewnić o prawidłowej trasie wędrówki. Trasa musi być tak oznakowana, aby umożli- wić wędrówkę po niej w obu kierunkach. 2. Płaszczyzna znaku (z wyjątkiem drogowskazów R-3) jest umieszczona prostopadle do osi drogi. 3. Na drogach publicznych znaki umieszcza się na istniejących lub zaprojektowanych słupach, zazwyczaj po prawej stronie drogi, zgodnie z zasadami zawartymi w przepisach o znakach i sygnałach na drogach, stanowiących załącznik do “Prawa o ruchu drogowym”. Znaki trasy rowerowej wolno umieszczać pod oznakowaniem konwencjonalnym dróg z wyjątkiem znaków zakazu i nakazu (wyjątki określa zarządzenie o znakach drogowych), a także z wyjątkiem znaków określających pierwszeństwo na skrzyżowaniu. Zaprojektowane słupy należy umieszczać 10 m od załomu krawędzi drogi na skrzyżowaniu lub 10 m za istniejącym znakiem drogowym (przy głównych drogach 20 m). Krawędź znaku powinna znajdować się 0,5 m od krawędzi pobocza lub 0,5-2,0 m od krawężnika (w linii istniejących znaków drogowych). Nie na- leży projektować znaków trasy rowerowej pod znakami ustawianymi okresowo (na okres zimy lub remon- tu drogi), a także pod oznakowaniem przejazdów kolejowych (znaki w administracji kolei) i znakami in- formacyjnymi nie należącymi do administratorów dróg publicznych. 4. Poza drogami publicznymi (na drogach gruntowych, leśnych itp.) znaki umieszcza się (maluje) na kontra- stowym tle na istniejących pniach drzew, słupach, murach i ścianach lub na zaprojektowanych słupach drewnianych. 5. Na drogach krajowych, wojewódzkich, powiatowych o utwardzonej nawierzchni i ruchliwych szerokich ulicach znaki umieszcza się po prawej stronie drogi. 6. Na wąskich bocznych drogach znaki umieszcza się w miejscach najlepiej widocznych przez rowerzystę, np. przy oznakowaniu zakrętu w pierwszej kolejności rozważa się ustawienie znaków po jego zewnętrznej stronie. Jeżeli po jednej stronie skrzyżowania znajdują się znaki dla obu kierunków jazdy, to należy rozwa- żyć możliwość przymocowania ich do jednego słupa. 7. Znaki powinny być umieszczane w widocznym miejscu, najlepiej na wysokości dogodnej dla rowerzysty tj. od 1,0 m do 2,5 m od poziomu drogi, w miejscach występowania ruchu pieszego na wysokości nie mniej niż 2,2 m od poziomu pobocza lub chodnika, a w przypadku montowania znaków pod istniejącymi znakami drogowymi – bezpośrednio pod tymi znakami (rys. 177). rys. 177. Usytuowanie znaków względem drogi\n18. strona 19/94 8. Lokalizacja znaków względem drogi: a/ znak podstawowy (zwykły) R-1/Z (lub R-4/ZP) umieszcza się wyłącznie za skrzyżowaniami i na pro- stych odcinkach drogi: – za każdym skrzyżowaniem, przy drodze, którą szlak biegnie dalej (rys. 161, 165÷171, 173÷180, 182, 183, 185÷188, 190÷193 i195÷198), – wyjątkowo naprzeciw wylotu bocznej drogi na jednym słupku (rys. 162), – w odstępach co około 500 m w przypadku braku skrzyżowań (rys. 163 i 164), – w przypadku prowadzenia trasy drogą rowerową lub ciągiem pieszo-rowerowym – pod każdym znakiem C-13 „rowerzyści”, C-13/16, C-16/13 lub C-16-13 „piesi i rowerzyści” (rys. 165÷167), – w przypadku prowadzenia trasy chodnikiem dopuszczonym do ruchu rowerowego oznakowanych znakami C-16 i T-22, pod każdą tabliczką T-22 (rys. 168), – w przypadku uzgodnienia prowadzenia trasy drogą zamkniętą dla ruchu lub jednokierunkową z dopuszczonym ruchem rowerowych w drugim kierunku – pod każdą tabliczką T-22 znajdującą się pod znakami B-1 lub B-2 i D-3 (rys. 169 i 170); w przypadku prowadzenia trasy drogą jedno- kierunkową o szerokości minimum 5 m można w przeciwnym kierunku wydzielić na jezdni pas ru- chu dla rowerzystów o szerokości 1,5 m wykonując znak poziomy P-4, tj. linię podwójną ciągłą oraz co 100 m znaki poziome P-23 rower, przed skrzyżowaniem należy rozważyć ustawienie znaku pionowego A-7 ustąp pierwszeństwa i wykonanie znaku poziomego P-13 „linia warunkowego za- trzymania” (może np. wystąpić znak B-20 stop i znak poziomy P-12 „linia bezwzględnego zatrzy- mania”), b/ znak początku (końca) trasy R-1a/P (lub R-4f/PP) umieszcza się oddzielnie dla obu kierunków (rys. 171, 172 i 194): – na początku trasy, na tym samym słupie co tablica informacyjna lub drogowskaz, albo też w jego pobliżu, obok musi być widoczny pierwszym znak podstawowy lub w zależności od sytuacji inny znak określający dalszy kierunek jazdy, – na końcu trasy, bezpośrednio przed miejscem, w którym się kończy. c/ znak zmiany kierunku przebiegu trasy w lewo lub w prawo R-1b (lub R-4b) umieszcza się przed skrzy- żowaniem, na którym trasa zmienia swój kierunek (rys. 173 i 174); – w przypadku wyznaczonych na jezdni pasów poziomych i konieczności zmiany pasa ruchu znak należy umieścić przed miejscem, w którym rowerzysta powinien sygnalizować wykonanie manew- ru zmiany pasa ruchu, – w przypadku uzgodnienia prowadzenia trasy drogą zamkniętą dla ruchu pod każdą tabliczką T-22 znajdującą się pod znakami B-21 i B-22 (jak na rys. 170); d/ znaki kierujące na wprost R-1c/W (lub R-4c) umieszcza się przed skrzyżowaniami z szerokimi drogami, wyznaczonymi na jezdni pasami poziomymi do jazdy na wprost lub skrzyżowaniami z sygnalizacją świetlną (rys. 175 i 188) lub jako element znaków zblokowanych rozwidleń (rys. 195 i 196), e/ znaki kierujące pod skosem R-1d/S i R-1e/T (lub R- R-4c/S i R-4c/T) umieszcza się: – przed skrzyżowaniem więcej niż dwóch dróg, w szczególności przy drogach z pierwszeństwem przejazdu, przed skrętem w drogę odchodzącą skośnie od drogi dotychczasowej (rys. 177 i 178), – przed skrętem na drogę dla rowerów lub ciąg pieszo-rowerowy położony po drugiej stronie ulicy (rys. 183), którą prowadzi dalej trasa, f/ znaki ze strzałką załamaną podwójnie R-1f/N (lub R-4 + R-4c/N) umieszcza się:\n19. strona 20/94 – przy końcu drogi, jeżeli szlak biegnie dalej w tym samym kierunku, lecz drogą rozpoczynającą się w pobliżu, nie w osi dotychczasowej trasy (rys. 179), – przed krótkim połączeniem dwóch równoległych dróg (rys. 180), – przed zjazdem z ulicy na chodnik lub drogę rowerową (rys. 181), – przed przejazdem przez ulicę, jeżeli trasa biegnie chodnikiem lub drogą rowerową po jednej stronie ulicy, a następnie prowadzi jezdnią, chodnikiem lub drogą rowerową lub ciągiem pieszo- rowerowym po drugiej stronie ulicy (rys. 182 i 184), g /znaki kierujące kolejno w lewo w tył i w prawo R-1g/G (lub R-4 + R-4c/G) umieszcza się przed skrzy- żowaniami, na których nie można skręcić bezpośrednio w lewo z uwagi na wysepkę na skrzyżowaniu lub pas rozdzielający dwie jednokierunkowe jezdnie (rys. 176), 9. Na odcinkach, gdzie kilka szlaków prowadzi razem stosuje się wyłącznie znaki zblokowane, w przypadku znaków typu R-1 obowiązuje tzw. kolejność kolorów pasków, kropek i strzałek od góry do dołu lub od le- wej do prawej: czerwony, niebieski, zielony, żółty lub czarny (przykłady patrz rys. 181 i 194÷ 197), 10. Przed rozwidleniami tras stosuje się wyłącznie znaki zblokowane. a/ w przypadku znaków metalowych typu R-1 dopuszczalne jest zestawienie na jednym słupie następującej kombinacji znaków umieszczonych jeden pod drugim: znaku kierującego na wprost R-1c dla szlaków biegnących dalej prosto, znaków kierujących pod skosem R-1d i R-1e dla szlaków zbaczających pod skosem i znaków R-1b dla tras skręcających w lewo lub w prawo (przykłady patrz rys. 195 i 196), b/ w przypadku znaków typu R-4 można blokować znaki R-4c lub zastosować znaki R-4e. 11. Jeżeli jedna trasa kończy się, a druga biegnie dalej, to w przypadku znaków typu R-1 stosuje się znaki zblo- kowane ze strzałką kierunkową jak w pkt. 10 i znakiem końca trasy R-1a (przykład patrz rys. 194). W przypadku znaków typu R-4 stosuje się zestawienie znaków R-4c lub R-4d i znaku R-4f. 12. Przed skrzyżowaniami i rozwidleniami, dla lepszej orientacji zamiast znaków zmiany kierunku przebiegu tras można zastosować kierunkowskazy z nazwami miejscowości, do których prowadzą (KW, KL, KR, KS, KT, KN i KG, przykład patrz rys. 193) lub drogowskazy (przykład patrz rys. 197 i 198). 13. Znaki uzupełniające o charakterze ostrzegawczym na drogach publicznych stosuje się w przypadku ko- nieczności zasygnalizowania rowerzyście potrzeby zatrzymania się lub nawet zejścia z roweru i jego prze- prowadzenia: a/ znaki drogowe A-7 „ustąp pierwszeństwa” lub B-20 „stop” w zależności od warunków widoczności przy wyjeździe lub przejeździe przez główną drogę (rys. 185), b/ znaki „stromy zjazd” UZD lub „stromy podjazd” UZG stosuje się przed stromymi odcinkami dróg, po których przejazd jest niemożliwy lub niebezpieczny z uwagi na duże pochylenie podłużne lub złą na- wierzchnię – koleiny, glina, trawa itp. (rys. 186), c/ znaki „schodami w dół” USD lub „schodami w górę” USG stosuje się przed schodami, przy których brak jest pochylni dla niepełnosprawnych (rys. 187), d/ znaki z napisem „PROWADŹ ROWER” UPR1 stosuje się przed przejściami dla pieszych przy których nie oznakowano przejazdów dla rowerzystów i przed odcinkami dróg i chodników, na których ruch ro- werów jest zabroniony(rys. 188 i 189), e/ znaki z napisem „ZALECANE PROWADZENIE ROWERU PO PRZEJŚCIU DLA PIESZYCH” UPR2 stosuje się przed niebezpiecznymi skrzyżowaniami, na których nie ma przejazdów dla rowerzystów (rys. 190), f/ znaki z napisem „PROM” UW1 stosuje się przed wjazdami na promy, dla upewnienia rowerzystów, że trasa prowadzi na drugą stronę rzeki i należy skorzystać z promu,\n20. strona 21/94 g/ znaki z napisem „UWAGA! PRZEJAZD WAŁEM PRZECIWPOWODZIOWYM. NASTĘPNE ZNAKI PRZY ZJEŹDZIE Z WAŁU W ODLEGŁOŚCI …. km” UW2 stosuje się w przypadku przejazdu wa- łem, na którym nie ma możliwości prawidłowego umocowania znaków, a długość odcinka prowadzą- cego wałem przekracza 500 m (rys. 192). h/ znaki przed skrzyżowaniem trasy rowerowej i trasy jeździeckiej stosowane są przed tymi skrzyżowa- niami – odpowiednio znaki URJ przy trasie rowerowej i znaki UJR przy trasie jeździeckiej (rys. 191). 14. Poprowadzenie trasy przez skrzyżowania i rozwidlenia dróg powinno być tak oznakowane, aby znaki po- twierdzające jej przebieg były dobrze widoczne ze skrzyżowania (rozwidlenia) niezależnie dla obu kierun- ków jazdy. 15. Nie należy malować znaków skrętu na cienkich drzewach lub słupach. W takim przypadku należy zastoso- wać znaki metalowe na słupach. 16. Znaki krótkich łączników tras rowerowych lokalnych, na których stosuje się białe paski i strzałki z czarnym konturem (B), umieszcza się na początku i końcu łącznika oraz w razie potrzeby na zakrętach i przy waż- niejszych skrzyżowaniach, a jeżeli trasa łącznika pokrywa się z inną trasą, to również jako element znaków zblokowanych, które powinny wystąpić na tym odcinku. 17. Znaki dodatkowe określające przebieg trasy tematycznej umieszcza się przynajmniej na początku i końcu tej trasy, w obrębie rozwidleń tras rowerowych oraz na skrzyżowaniach, przy których zostały ustawione kie- runkowskazy i drogowskazy. 18. Tablice z siecią tras i drogowskazy powinny być ustawione na początku i końcu trasy oraz w punktach skrzyżowań tras, jak również w innych miejscach koncentracji ruchu rowerzystów. Drogowskazy powinny być ustawione również w miejscach skrzyżowań tras rowerowych z ważniejszymi drogami. Tablice i drogowskazy typu R-3 należy ustawić w miejscach umożliwiających rowerzystom zatrzymanie się poza obrębem jezdni w sposób nie utrudniający ruchu samochodów i pieszych. 19. Tablice dydaktyczne z opisem obiektu powinny być ustawione przy ważniejszych obiektach, takich jak: charakterystyczna dla danego terenu forma krajobrazu, zabytek przyrody, zabytek sztuki, architektury i kultury materialnej, miejsce historyczne. IX. TECHNIKA ZNAKOWANIA 1. Znaki, drogowskazy i tablice informacyjne składające się na oznakowanie trasy muszą mieć estetyczny wy- gląd i być zgodne z niniejszą instrukcją. Gotowe znaki metalowe, tak jak wszystkie znaki drogowe muszą spełniać wymogi bezpieczeństwa, winny być oznakowane znakiem producenta i literą „B”. Lica – ekrany znaków typu R-1, R-2 i kierunkowskazów typu R-3 powinny być wykonane z folii odblaskowej grupy 1, natomiast lica-ekrany drogowskazów typu R-3 i tablic informacyjnych mogą być wykonane z folii nie- odblaskowej. Treść ekranów drogowskazów i tablic informacyjnych powinna stanowić jednolity wydruk na folii samoprzylepnej, zabezpieczonej folią transparentną przed promieniowaniem ultrafioletowym. 2. .Znaki i drogowskazy powinny być mocowane do słupów z rur ocynkowanych o średnicy 50 mm długości 3500 mm i pomalowanych w kolorze szarym, umocowanych w gruncie przy użyciu poprzeczek, gruzu i chudego betonu w sposób uniemożliwiający przekręcenie słupa. Przy wykonywaniu wykopu należy uwa- żać na przebiegające w gruncie kable elektryczne i teletechniczne. Mocowanie znaków i drogowskazów do słupów powinno uniemożliwiać ich przekręcenie – zaleca się mocowanie znaków śrubami do słupa lub użycie obejm posiadających bolec zabezpieczający przed przekręceniem.\n21. strona 22/94 3. Z uwagi na ograniczenie kosztów oznakowania zaleca się mocowanie znaków i drogowskazów – tam gdzie to jest możliwe – pod oznakowaniem konwencjonalnym dróg, w razie potrzeby z podniesieniem istnieją- cych znaków drogowych przy zastosowaniu zwyżek słupów lub do istniejących słupów metalowych, beto- nowych i drewnianych przy użyciu płaskownika szerokości 30 mm lub taśmy stalowej szerokości mini- mum 10 mm, 4. Dla ograniczenia możliwości kradzieży oraz ze względów estetycznych na terenach niezabudowanych i w lasach zamiast słupów z rur ocynkowanych zaleca się stosowanie dobrze zaimpregnowanych (niepal- nych) słupów drewnianych o średnicy 120 mm lub kwadratowych 120 x 120 mm, do których można mo- cować znaki metalowe lub malować znaki (miniatury znaków) wprost na słupach. Przy wąskich drogach polnych, którymi przejeżdżają kombajny rolnicze zaleca się ustawianie niskich słupków umożliwiających ich swobodny przejazd. 5. Znaki należy kłaść na powierzchniach suchych, na odpowiednio przygotowanym podłożu. Ze względu na trwałość znaku nie należy ich malować po deszczu, w okresie mrozów, odwilży i mgieł. Do wyrównania powierzchni pnia drzewa służy ośnik, siekierka lub nóż; przy wycinaniu kory należy unikać kaleczenia drzew. Dodatkowo powierzchnię należy przygotować poprzez wyczyszczenie jej z porostów i pyłu drucia- ną szczotką. 6. Znaki podstawowe i znaki zmiany kierunku przebiegu trasy poza drogami publicznymi zaleca się malować za pomocą szablonów lub wykonać je w innej technologii zapewniającej trwałość znaków. Przy malowaniu należy używać farb o sprawdzonych właściwościach, odpowiedniej gęstości i jakości. Za- leca się stosowanie farb ekologicznych w odcieniach: biała, czerwona jasna, niebieska jasna, zielona so- czysta, żółta średnia i szara średnia. Podkład z białej farby należy pomalować dwukrotnie. 7. Unikać należy umieszczania znaków malowanych na martwych drzewach (suchych) i impregnowanych słu- pach (np. telefonicznych). Nie wolno umieszczać znaków na słupach energetycznych średniego i wysokiego napięcia. 8. Umieszczając znaki na pniach drzew należy pamiętać, że gałęzie obciążone liśćmi i okiścią śnieżną mogą zasłonić znak. w razie potrzeby należy więc przyciąć gałązki. W czasie oznakowywania trasy należy wy- ciąć chwasty, krzaki i samosiejki, które mogą zasłaniać znaki (zarówno na trasach malowanych i oznakowywanych tabliczkami). 9. Likwidowane odcinki tras i inne niepotrzebne znaki na tabliczkach należy zdemontować, a słupy wykopać i wyrównać pobocze lub chodnik w miejscu po słupie. Likwidowane znaki malowane lub ich części należy zamalować szarą farbą lub usunąć ośnikiem. X. KONSERWACJA i ODNAWIANIE OZNAKOWANIA TRAS 1. Konserwacja oznakowania tras i szlaków rowerowych dzieli się na: a/ konserwację bieżącą, polegającą na uzupełnieniu najpoważniejszych braków, b/ całkowite lub częściowe odnowienie oznakowania trasy lub szlaku. 2. Konserwacja bieżąca obejmuje usunięcie powstałych na trasie szkód i przeprowadzana jest: a/ na wszystkich drogach co roku przed sezonem w marcu lub kwietniu, a w przypadku wystąpienia du- żych zniszczeń – doraźnie. Znaki drogowe należy umyć i oczyścić z malowideł, zasłaniające znaki chwasty i gałęzie należy wyciąć, b/ na drogach publicznych konserwacja oznakowania trasy rowerowej powinna być przeprowadzona do- datkowo na przełomie lipca i sierpnia,\n22. strona 23/94 c/ na trasach międzynarodowych i krajowych konserwacja powinna być przeprowadzona po raz trzeci we wrześniu lub październiku. 3. Odnowienie oznakowania trasy lub szlaku obejmuje: a/ w przypadku znaków malowanych odtworzenie wszystkich znaków, weryfikację ich prawidłowego położenia, zamalowanie znaków niepotrzebnych lub ich części wystających spod nowych znaków, ewentualnie wykonanie zmian w przebiegu trasy (przełożenie) zatwierdzonych uprzednio przez KTKol ZG PTTK, b/ w przypadku znaków metalowych uzupełnienie wszystkich brakujących znaków i wymianę wszystkich uszkodzonych lub popsutych (nieestetycznych) znaków wraz z weryfikacją ich prawidłowego położenia, c/ w przypadku tras oznakowanych znakami o wzorach niezgodnych z obecnie obowiązującymi należy wymienić wszystkie znaki. 4. Planowane odnowienie znaków malowanych i uzupełnienie znaków metalowych odbywa się co 3 lata, a w przypadku dobrego stanu oznakowania trasy po 4 latach. Na wspólnym odcinku przebiegu kilku tras należy równocześnie odnowić znaki wszystkich tras. Odnowienie oznakowania trasy winno być prowa- dzone w kierunku przeciwnym niż poprzednie odnowienie. Równolegle powinny być uzupełnione brakują- ce znaki metalowe. 5. Planowana wymiana znaków metalowych nieodblaskowych odbywa się co 5 lat, a znaków odblaskowych co 10 lat. 6. Przy odnawianiu trasy należy sprawdzić, czy zostały skasowane (zamalowane szarą farbą) stare znaki ma- lowane np. na przełożonym odcinku trasy, źle umieszczone (nie podlegające odnawianiu). XI. ODBIÓR, ROZLICZANIE i DOKUMENTACJA OZNAKOWANIA TRAS 1. Wysokość stawek na prace znakarskie finansowane przez ZG PTTK ustala zarządzeniem Sekretarz Gene- ralny ZG PTTK. 2. Pozostałe prace związane z oznakowaniem tras rowerowych i budową nawierzchni ścieżek rowerowych wykonuje się na podstawie kosztorysu zatwierdzonego przez inwestora. 3. Przy dobrych warunkach atmosferycznych zespół znakarski powinien wykonać w ciągu dnia jedną z następujących prac: a/ sprawdzenie i inwentaryzacja nowej trasy długości 10 km (zespół 2 osób), b/ wymalowanie znaków na trasie długości 8 km (zespół 3 osób), c/ oznakowanie tabliczkami trasy długości 4 km (przeciętnie 20 słupków i 40 znaków – zespół 2 osób). 4. Odbioru prac znakarskich dokonuje komisja złożona z osób z uprawnieniami znakarza w składzie: a/ w przypadku prac dofinansowywanych przez ZG PTTK – przedstawiciel KTKol PTTK lub upoważnio- nego oddziału PTTK zlecającej prace znakarskie, b/ w przypadku prac zlecanych przez samorządy, inne organizacje lub firmy – przedstawiciel zleceniodaw- cy i projektant trasy lub szlaku, c/ członek zespołu znakarskiego wykonującego pracę. 5. Przy odbiorze komisja przebywa trasę w kierunku przeciwnym niż był odnawiany lub znakowany. W ciągu 1 dnia należy dokonać odbioru odcinka trasy długości 30 km. Komisja sporządza protokół odbioru prac znakarskich.\n23. strona 24/94 6. W razie stwierdzenia usterek wykonujący prace zespół znakarski musi je usunąć bezzwłocznie, w terminie ustalonym w protokole. 7. Na podstawie protokołu odbiorczego zespól znakarski przedkłada rachunek za wykonane prace, dołączając do tego kartotekę z zestawieniem zamontowanych znaków i tablic, a także wykaz zmian w oznakowaniu w stosunku do projektu. Oddział (jednostka) PTTK sporządza sprawozdanie merytoryczne i finansowe podpisane przez: prezesa (urzędującego członka zarządu), skarbnika (głównego księgowego) i kierownika grupy znakarzy (podkomisji ds. szlaków) i przesyła do właściwej komisji ZG PTTK. w przypadku prac fi- nansowanych przez innych inwestorów oddział PTTK przesyła do ZG PTTK sprawozdanie merytoryczne. 8. Komisja KTKol ZG PTTK wg przyjętych przez siebie zasad dokonuje kontroli prac znakarskich na wyryw- kowo wybranych trasach i szlakach, co jest podstawą ich rozliczenia i przekazania dotacji. 9. Ustala się następujący harmonogram planowania, wykonywania i rozliczania prac znakarskich dotowanych przez ZG PTTK: a/ plany na przyszły rok należy składać do 15 października bieżącego roku; b/ wykonanie prac znakarskich należy rozpocząć po podpisaniu umowy między ZG PTTK a Oddziałem PTTK i zakończyć terminie wskazanym w tej umowie, przy czym wszelkie rachunki i faktury mogą pochodzić wyłącznie z tego okresu czasu, c/ rozliczenie z wykonanych prac należy przedłożyć do 30 dni po ich zakończeniu, e/ wiosenny monitoring i bieżącą konserwację tras i szlaków rowerowych należy zakończyć do 30 kwietnia bieżącego roku. 10. Ewidencja tras rowerowych prowadzona jest przez KTKol ZG PTTK, a na szczeblu województwa przez Regionalne Rady Turystyki Kolarskiej lub ich odpowiedniki. 11. Każda grupa znakarska i Regionalna Rada Turystyki Kolarskiej prowadzą szczegółową dokumentację tras (każdy w swoim zakresie działania), na którą składają się: a/ wykaz tras na terenie działania grupy znakarskiej, b/ mapa co najmniej w skali 1:50000 (w centrach miast 1:25000), a w miarę możliwości w skali 1:25000 (w centrach miast 1:20000 lub 1:10000), z naniesioną projektowaną trasą i istniejącymi już trasami lub starym i nowym wariantem modyfikowanej trasy, c/ marszruta przebiegu trasy z uwzględnieniem rodzaju nawierzchni dróg jakimi prowadzi, d/ kartoteka trasy wraz z wykazem urządzeń na trasie (drogowskazy, tablice itp.), z zaznaczeniem termi- nów ich ustawienia lub odnowienia, e/ projekt organizacji ruchu drogowego z wykazem znaków na tabliczkach, f/ plany prac znakarskich, g/ rozliczenia prac znakarskich. 12. Wszelkie zatwierdzone zmiany przebiegu tras powinny być niezwłocznie naniesione w dokumentacji. XII. USTALENIA KOŃCOWE 1. Niniejsza instrukcja została opracowana przez Komisję Turystyki Kolarskiej Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego. 2. Interpretacja poszczególnych zapisów instrukcji oraz zalecenia szczegółowe w kwestiach technicznych zna- kowania oraz sposobu rozdziału dotacji centralnych pozostają w gestii Komisji Turystyki Kolarskiej ZG PTTK, natomiast w przypadku finansowania prac znakarskich przez inwestorów muszą być dodatkowo spełnione ich wymagania.\n24. strona 25/94 3. Interpretacja zapisów dotyczących spraw finansowych i rozdziału dotacji centralnych na prace znakarskie pozostają w gestii Zarządu Głównego PTTK, natomiast w przypadku finansowania prac znakarskich przez innych inwestorów muszą być dodatkowo spełnione ich wymagania. 4. Zarząd Główny PTTK i Komisja Turystyki Kolarskiej ZG PTTK, a tym samym niniejsza Instrukcja nie zajmują się budową dróg rowerowych i ciągów komunikacyjnych uwzględniających ruch rowerzystów. Zagadnienia te należą do właścicieli gruntów, zarządców dróg i specjalistycznych firm budowlanych w oparciu o przepisy dotyczące budownictwa drogowego. 5. Komisja Turystyki Kolarskiej ZG PTTK i kadra znakarzy szlaków rowerowych mogą uczestniczyć w projektowaniu dróg rowerowych i infrastruktury dla rowerzystów. 6. Zgodnie z polskim Prawem o Ruchu Drogowym ustawianie znaków drogowych, zarówno znaków szlaków rowerowych, jak i pozostałych nie wymaga żadnych uprawnień. Oznakowanie dodatkowe tras rowero- wych zgodne z “Prawem o ruchu drogowym” i konieczne prace budowlane na trasach rowerowych wyko- nuje się na podstawie dokumentacji technicznej i kosztorysów. Jeżeli prawo budowlane tego wymaga pra- ce wykonywane są przez uprawnione do tego osoby. Ustawianie czy też malowanie jakichkolwiek znaków musi być w całości zgodne z Ustawą o zamówieniach publicznych. O sposobie postępowania decyduje wartość całości planowanych prac przy trasie lub szlaku rowerowym, w tym prac znakarskich, prac dro- gowych i infrastruktury dla rowerzystów. W takich przypadkach, żeby stanąć do przetargu Oddział PTTK musi utworzyć ze specjalistyczną firmą budowlaną konsorcjum lub ustalić z tą firmą kto będzie podzlece- niodawcą. 7. Prace budowlane na trasach rowerowych mogą obejmować: a/ wykonanie remontu drogi: – usunięcie drobnych ubytków i uszkodzeń w nawierzchni utwardzonej (najczęściej nawierzchni as- faltowej, z kostki lub płytek betonowych), – wyrównanie nawierzchni drogi żwirowej, tłuczniowej, żużlowej lub gruntowej, – naprawa lub oczyszczenie przepustów i rowków odwadniających, b/ modernizacja drogi poprzez modernizację jej nawierzchni lub poszerzenie (wymagane zgłoszenie budo- wy): – wykonanie nawierzchni drogi asfaltowej lub z kostek betonowych niefazowanych, z obrzeżami lub krawężnikami, – wykonanie nawierzchni drogi żwirowej lub żużlowej. c/ uporządkowanie poboczy ścieżki, d/ budowę nowej drogi (wymagane zezwolenie na budowę). e/ budowę drogi dla rowerów lub przystosowanie istniejącego chodnika na ciąg pieszo-rowerowy (wyma- gane zezwolenie na budowę lub zgłoszenie budowy). g/ remont lub budowę mostów i kładek (wymagane zezwolenie na budowę). 8. Dostosowanie szlaku pieszego dla rowerów polega na: a/ wykonaniu prac wymienionych powyżej i rozszerzeniu szlaku do szerokości minimum 1,5 m lub szer- szej, zależnie od promienia łuku i spadku stoku, b/ wytyczeniu tzw. wariantów rowerowych szlaku pieszego, omijających zbyt wąskie i strome odcinki szlaku pieszego, które stwarzają zagrożenie dla rowerzystów. Wykonanie wariantu rowerowego wyma- gające wycinki drzew i robót ziemnych należy uzgodnić z odpowiednimi instytucjami. 9. Niniejsza instrukcja obowiązuje od dnia …\n25. strona 26/94 XIII. INFORMACJE DODATKOWE 1. Minimalna szerokość budowanej jednokierunkowej drogi rowerowej powinna wynosić 1,5 m, a drogi dwu- kierunkowej – 2,0 m, a w rejonie przejazdów dla rowerzystów zalecane jest poszerzenie do 3,0 m. Zakręty powinny mieć promień wewnętrzny minimum 10 m, a w rejonie skrzyżowań – 2 m. Przy prowadzeniu ścieżki rowerowej przez jezdnię drogi klasy G (głównej) lub wyższej należy zastosować sygnalizację świetlną lub w przypadku braku miejsca zakończyć ścieżkę przed skrzyżowaniem (rower na- leży przeprowadzić korzystając z przejścia dla pieszych). 2. Rozporządzenie Ministrów Infrastruktury oraz Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie znaków i sygnałów drogowych pozwala na zorganizowanie ruchu rowerowego w następujący sposób: a/ drogi dla rowerów i ciągi pieszo-rowerowe:  oznakowanie drogi dla rowerów znakiem pionowym C-13 i jej zakończenie znakiem C-13a, ewentu- alnie dodatkowo użycie znaków poziomych P-23, przy czym zaleca się wykonanie nawierzchni asfal- towej w kolorze czerwonym przynajmniej w rejonie skrzyżowań i zjazdów oraz znaków P-23 przy przejściach dla pieszych,  oznakowanie ciągu pieszo-rowerowego bez oddzielania ruchu pieszego i rowerowego znakiem pio- nowym C-16-13 i jej zakończenie znakiem C-13a (C-16-13a), w przypadku projektowanego jednego kierunku ruchu dla rowerów pod znakami C-16-13 należy umieścić znak F-19 z symbolem roweru i strzałką podającą kierunek jazdy,  oznakowanie ciągu pieszo-rowerowego z oddzieleniem ruchu pieszego i rowerowego znakiem piono- wym C-13/16 lub C-16/13 i jej zakończenie odpowiednio znakiem C-13a (C-13/16a lub C-16/13a), dodatkowo użycie znaków poziomych P-1d lub P-2a oraz P-23, przy czym zaleca się wykonanie na- wierzchni asfaltowej w kolorze czerwonym pasa przeznaczonego dla rowerzystów co umożliwi rezy- gnację z użycia znaków P-1d i P-2a,  oznakowanie chodnika z dopuszczeniem na nim ruchu rowerowego znakiem pionowym C-16 z umieszczeniem pod nim tabliczki T-22 „nie dotyczy rowerów”,  umieszczenie pod znakami C-13/16 lub C-16/13 znaków F-19 ze strzałką określającą dalszy kierunek jazdy, ażeby z ciągu nie korzystali rowerzyści podróżujący w innych kierunkach, b/ pasy ruchu dla rowerów:  oznakowanie pasa ruchu dla rowerów na jezdni przy użyciu znaków poziomych P-1c lub P-2b oraz P-23, a także zastosowanie znaków pionowych F-19 z zaznaczeniem pasa lub pasów ruchu dla rowe- rów, c/ przejazdy dla rowerzystów i zjazdy na jezdnię:  oznakowanie przejazdu dla rowerzystów przy użyciu znaków pionowych D-6a i znaków poziomych P-11, a w przypadku równoległego oznakowania przejścia dla pieszych użycia zamiast znaków pio- nowych D-6a – znaków D-6b,  w przypadku braku możliwości zastosowania znaków P-10 i P-11 obok siebie proponuje się wykona- nie na przedłużeniu ciągu pieszo-rowerowego (lub drogi dla rowerów) progu z pasem nawierzchni w kolorze czerwonym i oznakowanie progu znakami poziomymi P-25,  zgodnie z nowelizacją PoRD w maju 2011 r. znaki określające pierwszeństwo na skrzyżowaniu A-7 lub B-20 powinny znajdować się: – w przypadku jezdni bocznej drogi – przed lub razem ze znakami D-6a lub D-6b, – w przypadku drogi dla rowerów przecinającej główna drogę – przed wjazdem na przejazd,\n26. strona 27/94  w przypadku nieoczekiwanych przez kierowców wyjazdów rowerzystów na jezdnię należy ustawić znaki pionowe A-24 „rowerzyści”, np. z powodu istniejących przy skrzyżowaniu budynków lub ogro- dzeń, a także w przypadku końca drogi dla rowerów prowadzącej przy jezdni, d/ dopuszczenie ruchu rowerowego przy zakazie ruchu innych pojazdów:  umieszczenie tabliczki T-22 „nie dotyczy rowerów” pod znakiem pionowym B-1 „zakaz ruchu” lub znakami pionowymi B-21, B-22 „zakaz skrętu”, C-2 i C-4 „nakaz skrętu”,  umieszczenie tabliczki T-22 „nie dotyczy rowerów” pod znakiem pionowym B-2 „zakaz wjazdu”, B-21 lub B-22 „zakaz skręcenia odpowiednio w lewo lub w prawo” oraz znakiem D-3 „obowiązujący kierunek ruchu”, co umożliwia jazdę rowerem „pod prąd”, ewentualnie dodatkowo użycie znaków poziomych P-4 i P-23, e/ sygnalizacja świetlna dla rowerzystów:  umieszczenie sygnalizatorów S-6 z sygnałami dla rowerzystów na skrzyżowaniach z przejazdami dla rowerzystów objętych sygnalizacją świetlną, zazwyczaj obok istniejących sygnalizatorów S-5 dla pie- szych (potrzebne jest sprawdzenie, czy wystarczające jest zasilanie sygnalizacji w energię elektryczną lub niezbędne jest wykonanie ewentualnego projektu nowego zasilania, w przypadku nowej lokaliza- cji sygnalizatorów S-1, S-2 i S-3 dla samochodów niezbędne jest wykonanie nowego programu dla sygnalizacji świetlnej całego skrzyżowania) lub tymczasowo zamiana istniejących szkieł sygnalizato- rów S-5 na szkła sygnalizatorów S-5/S-6. W rejonie skrzyżowań i w pobliżu miejsc, gdzie zwyczajowo parkują samochody należy w projektach technicznych rozważyć potrzebę zastosowania słupków U-12c wygradzających drogę dla rowerów i unie- możliwiającą parkowanie samochodów. Słupki wygradzające powinny mieć wysokość do 0,6 m i być po- zbawione ostrych krawędzi (wskazane zakończenie półsferyczne). W przypadku stosowania słupków za- pobiegających wjazdowi na drogę rowerową, odległość między słupkami powinna wynosić 1,5 m. W przypadku stosowania słupków zapobiegających nielegalnemu parkowaniu wystarczające powinno być stosowanie słupków co 2,0 m. W miejscach, gdzie wjechanie roweru z drogi dla rowerów lub wtargnięcie pieszego może być niebez- pieczne należy rozważyć ustawienie ogrodzenia U-12a.\n27. strona 28/94\n28. strona 29/94 Z A Ł Ą C Z N I K N R 1 D O I N S T R U K C J I Z N A K O W A N I A S Z L A K Ó W i T R A S R O W E R O W Y C H W Z O R Y Z N A K Ó W T R A S R O W E R O W Y C H L O K A L N Y C H Opracował: mgr inż. Piotr Rościszewski Podpis: ul. Kozielska 57/17, 44-121 Gliwice, tel. 32-238-32-90; 501-685-613 adres e-mail: p_ros@o2.pl Data: 2013-10-30\n29. strona 30/94 Z E S T A W I E N I E S Y M B O L I Z N A K Ó W T R A S R O W E R O W Y C H L O K A L N Y C H typ R-1 i R-3 Symbole szczegółowe znaków tras rowerowych Dla znaków R-1 symbol składa się z dwóch lub trzech części: oznaczenia rodzaju znaku i kierunku, ilości tras i oznaczenia koloru. Rodzaj znaku i kierunku: Ilość tras (od 2 do 5): Z znak zwykły (podstawowy) P znak początku (końca) trasy L znak zakrętu w lewo R znak zakrętu w prawo W prosto D dwie trasy T trzy trasy F cztery trasy V pięć tras (niepotrzebny wykaz kolorów) SL w lewo w skos SR w prawo w skos TL w lewo w tył TR w prawo w tył NL kolejno w lewo i w prawo NR kolejno w prawo i w lewo G w lewo w tył i w prawo Y: znak rozwidlenia Oznaczenie koloru: C kolor czerwony N kolor niebieski Z kolor zielony Y kolor żółty (od angielskiej nazwy „yellow”) S kolor czarny (od słowa „sadza”) B czarny kontur białego elementu (łącznik) Dla znaków R-3 symbol składa się z trzech części: oznaczenia rodzaju znaku, oznaczenia kierunku strzałki i oznaczenia koloru. Symbol drogowskazu poprzedza oznaczenie kierunku, który wskazuje. K kierunkowskaz (uproszczony znak R-3) D drogowskaz Rodzaj znaku: Oznaczenia kierunku i koloru, jak wyżej. K kierunkowskaz D drogowskaz Dodatkowe oznaczenia w wykazach drogowskazów T/ kierunek „tam” P/ kierunek „powrotny” B/ kierunek „w bok od trasy”\n30. strona 31/94 0. Tło wszystkich znaków białe, rower, napisy i obwódki czarne, drogowskazy mają dwa pola oddzielone od siebie czarną linią. Obwódki i linie mają szerokość 5 mm. 1. Wzór roweru ze znaku drogowego pio- nowego C-13 2. Wzór strzałki na znakach od R-1b do R-1e i na znakach R-3. 3. Wzór strzałki na znakach R-1f. 4. Wzór strzałki na znakach R-1g.\n31. strona 32/94 5. Znak zwykły, po prawej stronie drogi R-1/ZC (ZN, ZZ, ZY, ZS). Znak zwykły (Z), pasek czerwony (C), niebieski (N), zielony (Z), żółty (Y) lub czarny (S). 6. Znak zwykły, po lewej stronie drogi R-1/ZC (ZN, ZZ, ZY, ZS). Znak zwykły (Z), pasek czerwony (C), niebieski (N), zielony (Z), żółty (Y) lub czarny (S). 7. Znak początku (końca) trasy, po prawej stronie drogi, R-1a/PC (PN, PZ, PY, PS). Znak początku (końca) trasy (P), krop- ka czerwona (C), niebieska (N), zielona (Z), żółta (Y) lub czarna (S). 8. Znak zakrętu w lewo R-1b/LC (LN, LZ, LY, LS). Znak zakrętu w lewo (L), strzałka czerwona (C), niebieska (N), zielona (Z), żółta (Y) lub czarna (S). 9. Znak zakrętu w prawo R-1b/RC (RN, RZ, RY, RS). Znak zakrętu w prawo (R), strzałka czerwona (C), niebieska (N), zielona (Z), żółta (Y) lub czarna (S).\n32. strona 33/94 10. Znak kierujący na wprost, R-1c/WC (WN, WZ, WY, WS). Znak kierujący na wprost (W), strzałka czerwona (C), niebieska (N), zielona (Z), żółta (Y) lub czarna (S). 11. Znak kierujący w lewo w skos, R-1d/SLC (SLN, SLZ, SLY, SLS). Znak kierujący w lewo w skos (SL), strzałka czerwona (C), niebieska (N), zielona (Z), żółta (Y) lub czarna (S). 12. Znak kierujący w prawo w skos, R-1d/SRC (SRN, SRZ, SRY, SRS). Znak kierujący w prawo w skos (SR), strzałka czerwona (C), niebieska (N), zielona (Z), żółta (Y) lub czarna (S). 13. Znak kierujący w lewo w tył, R-1e/TLC (TLN, TLZ, TLY, TLS). Znak kierujący w lewo w tył (TL), strzałka czerwona (C), niebieska (N), zielona (Z), żółta (Y) lub czarna (S).\n33. strona 34/94 14. Znak kierujący w prawo w tył, R-1e/TRC (TRN, TRZ, TRY, TRS). Znak kierujący w prawo w tył (TR), strzałka czerwona (C), niebieska (N), zielona (Z), żółta (Y) lub czarna (S). 15. Znak kierujący kolejno w lewo i w prawo, R-1f/NLC (NLN, NLZ, NLY, NLS). Znak kierujący kolejno w lewo i w prawo (NL), strzałka czerwona (C), niebieska (N), zielona (Z), żółta (Y) lub czarna (S). 16. Znak kierujący kolejno w prawo i w lewo, R-1f/NRC (NRN, NRZ, NRY, NRS). Znak kierujący kolejno w prawo i w lewo (NR), strzałka czerwona (C), niebieska (N), zielona (Z), żółta (Y) lub czarna (S). 17. Znak kierujący kolejno w lewo w tył i w prawo R-1g/GC (GN, GZ, GY, GS). Znak kierujący kolejno w lewo w tył i w prawo (G), strzałka czerwona (C), niebieska (N), zielona (Z), żółta (Y) lub czarna (S).\n34. strona 35/94 18. Znak zwykły podwójny, po prawej stronie drogi R-1/ZDCN (ZDCZ, ZDCY, ZDCS, ZDNZ, ZDNY, ZDNS, ZDZY, ZDZS lub ZDYS). Znak zwykły podwójny (ZD), paski czerwony i niebieski (CN), czer- wony i zielony (CZ), czerwony i żółty (CY), czerwony i czarny (CS), … Po lewej stronie drogi symbol roweru powinien zostać skierowany w prawo. 19. Znak początku (końca) trasy po- dwójny R-1a/PDCN (PDCZ, PDCY, PDCS, PDNZ, PDNY, PDNS, PDZY, PDZS lub PDYS). Znak początku (końca) trasy podwójny (PD), kropki czerwona i niebieska (CN), czerwona i zielona (CZ), czer- wona i żółta (CY), czerwona i czarna (CS), … 20. Znak zakrętu w lewo podwójny R-1b/LDCN (LDCZ, LDCY, LDCS, …). Znak zakrętu w lewo podwójny (LD), strzałki czerwona i niebieska (CN), czerwona i zielona (CZ), czerwona i żółta (CY), czerwona i czarna (CS), … 21. Znak zakrętu w prawo podwójny R-1b/RDCN (RDCZ, RDCY, RDCS, …). Znak zakrętu w prawo podwójny (RD), strzałki czerwona i niebieska (CN), czerwona i zielona (CZ), czerwona i żółta (CY), czerwona i czarna (CS), …\n35. strona 36/94 22. Znak kierujący na wprost podwójny R-1c/WDCN (WDCZ, WDCY, WDCS, …). Znak kierujący na wprost podwójny (WD), strzałki czerwona i niebieska (CN), czerwona i zielona (CZ), czer- wona i żółta (CY), czerwona i czarna (CS), … 23. Znak kierujący w lewo w skos po- dwójny R-1d/SLDCN (SLDCZ, SLDCY, SLDCS, …). Znak kierujący w lewo w skos podwój- ny (SLD), strzałki czerwona i niebieska (CN), czerwona i zielona (CZ), czer- wona i żółta (CY), czerwona i czarna (CS), … 24. Znak kierujący w prawo w skos po- dwójny R-1d/SRDCN (SRDCZ, SRDCY, SRDCS, …). Znak kierujący w prawo w skos po- dwójny (SRD), strzałki czerwona i niebieska (CN), czerwona i zielona (CZ), czerwona i żółta (CY), czerwona i czarna (CS), … 25. Znak kierujący w lewo w tył podwójny R-1e/TLDCN (TLDCZ, TLDCY, TLDCS, …). Znak kierujący w lewo w tył podwójny (TLD), strzałki czerwona i niebieska (CN), czerwona i zielona (CZ), czer- wona i żółta (CY), czerwona i czarna (CS), …\n36. strona 37/94 26. Znak kierujący w prawo w tył podwójny R-1e/TRDCN (TRDCZ, TRDCY, TRDCS, …). Znak kierujący w prawo w tył podwój- ny (TRD), strzałki czerwona i niebieska (CN), czerwona i zielona (CZ), czer- wona i żółta (CY), czerwona i czarna (CS), … 27. Znak kierujący kolejno w lewo i w prawo podwójny R-1f/NLDCN (NLDCZ, NLDCY, NLDCS, …). Znak kierujący kolejno w lewo i w prawo podwójny (NLD), strzałki czerwona i niebieska (CN), czerwona i zielona (CZ), czerwona i żółta (CY), czerwona i czarna (CS), … 28. Znak kierujący kolejno w prawo i w lewo podwójny R-1f/NRDCN (NRDCZ, NRDCY, NRDCS, …). Znak kierujący kolejno w prawo i w lewo podwójny (NRD), strzałki czerwona i niebieska (CN), czerwona i zielona (CZ), czerwona i żółta (CY), czerwona i czarna (CS), … 29. Znak zwykły potrójny, po prawej stronie drogi R-1/ZTCNZ (ZTCNY, ZTCNS, ZTNZY, ZTNZS lub ZTZYS). Znak zwykły potrójny (ZT), paski czerwony, niebieski i zielony (CNZ), czerwony, niebieski i żółty (CNY), czerwony, niebieski i czarny (CNS), … Po lewej stronie drogi symbol roweru powinien zostać skierowany w prawo.\n37. strona 38/94 30. Znak początku (końca) trasy potrój- ny R-1a/PTCNZ (PTCNY, PTCNS, PTNZY, PTNZS lub PTZYS). Znak początku (końca) trasy potrójny (PT), kropki czerwona, niebieska i zielona (CNZ), czerwona, niebieska i żółta (CNY), czerwona, niebieska i czarna (CNS), … 31. Znak zakrętu w lewo potrójny R-1b/LTCNZ (LTCNY, LTCNS, LTNZY, LTNZS lub LTZYS). Znak zakrętu w lewo podwójny (LT), strzałki czerwona, niebieska i zielona (CNZ), czerwona, niebieska i żółta (CNY), czerwona, niebieska i czarna (CNS), … 32. Znak zakrętu w prawo potrójny R-1b/RTCNZ (RTCNY, RTCNS, RTNZY, RTNZS lub RTZYS). Znak zakrętu w lewo podwójny (RT), czerwona, niebieska i zielona (CNZ), czerwona, niebieska i żółta (CNY), czerwona, niebieska i czarna (CNS), …\n38. strona 39/94 33. Znak zwykły poczwórny, po prawej stronie drogi R-1/ZFCNZY (ZFCNZS, ZFCNYS, ZFCZYS lub ZFNZYS). Znak zwykły poczwórny (ZF), paski czerwony, niebieski, zielony i żółty (CNZY), czerwony, niebieski, zielony i czarny (CNZS), czerwony, niebieski, żółty i czarny (CNYS), … Po lewej stronie drogi symbol roweru powinien zostać skierowany w prawo. 34. Znak początku (końca) trasy po- czwórny R-1a/PF… 35. Znak zakrętu w lewo poczwórny R-1b/LF…\n39. strona 40/94 36. Znak zakrętu w prawo poczwórny R-1b/RF… 37. Znak zwykły pięciokrotny, po prawej stronie drogi R-1/ZV. Znak zwykły pięciokrotny (ZV), paski czerwony, niebieski, zielony, żół- ty i czarny. Po lewej stronie drogi symbol roweru powinien zostać skierowany w prawo. 38. Znak początku (końca) trasy pięcio- krotny R-1a/PV.\n40. strona 41/94 39. Znak zakrętu w lewo pięciokrotny R-1b/LV. 40. Znak zakrętu w prawo pięciokrotny R-1b/RV. 41. Znak kierujący na wprost potrójny R-1c/WTCNZ (WTCNY, WTCNS, …). Znak kierujący na wprost potrójny (WT), paski czerwony, niebieski i zielony (CNZ), czerwony, niebieski i żółty (CNY), czerwony, niebieski i czarny (CNS), … Sporadycznie może wystąpić: znak kierujący na wprost poczwórny R-3a/WF lub pięciokrotny R-3a/WV.\n41. strona 42/94 42. Znak kierujący w lewo w skos po- trójny R-1d/SLTCNZ (SLTCNY, SLTCNS, …). Znak kierujący w lewo w skos potrójny (SLT), strzałki czerwona, niebieska i zielona (CNZ), czerwona, niebieska i żółta (CNY), czerwona, niebieska i czarna (CNS), … Sporadycznie może wystąpić: znak kierujący w lewo w skos poczwórny R-1d/SLF lub pięciokrotny R-1d/SLV. 43. Znak kierujący w prawo w skos potrójny R-1d/SRTCNZ (SRTCNY, SRTCNS, …). Znak kierujący w prawo w skos potrój- ny (SRT), strzałki czerwona, niebieska i zielona (CNZ), czerwona, niebieska i żółta (CNY), czerwona, niebieska i czarna (CNS), … Sporadycznie może wystąpić: znak kierujący w prawo w skos poczwórny R-1d/SRF lub pięciokrotny R-1d/SRV. 44. Znak kierujący w lewo w tył potrójny R-1e/TLTCNZ (TLTCNY, TLTCNS, …). Znak kierujący w lewo w tył potrójny (TLT), strzałki czerwona, niebieska i zielona (CNZ), czerwona, niebieska i żółta (CNY), czerwona, niebieska i czarna (CNS), … Sporadycznie może wystąpić: znak kierujący w lewo w tył poczwórny R-1e/TLF lub pięciokrotny R-1e/TLV. 45. Znak kierujący w prawo w tył potrójny R-1e/TRTCNZ (TRTCNY, TRTCNS, …). Znak kierujący w prawo w tył potrójny (TRT), strzałki czerwona, niebieska i zielona (CNZ), czerwona, niebieska i żółta (CNY), czerwona, niebieska i czarna (CNS), … Sporadycznie może wystąpić: znak kierujący w prawo w tył poczwórny R-1e/TRF lub pięciokrotny R-1e/TRV.\n42. strona 43/94 46. Znak kierujący kolejno w lewo i w prawo potrójny R-1f/NLTCNZ (NLTCNY, NLTCNS, …). Znak kierujący kolejno w lewo i w prawo potrójny (NLT), strzałki czerwona, niebieska i zielona (CNZ), czerwona, niebieska i żółta (CNY), czerwona, niebieska i czarna (CNS), … Sporadycznie może wystąpić: znak kierujący kolejno w lewo i w prawo poczwórny R-1f/NRF lub pięciokrotny R-1f/NRV. 47. Znak kierujący kolejno w prawo i w lewo potrójny R-1f/NRTCNZ (NRTCNY, NRTCNS, …). Znak kierujący kolejno w prawo i w lewo potrójny (NRT), strzałki czerwona, niebieska i zielona (CNZ), czerwona, niebieska i żółta (CNY), czerwona, niebieska i czarna (CNS), … Sporadycznie może wystąpić: znak kierujący kolejno w prawo i w lewo poczwórny R-1f/KPRF lub pięciokrotny R-1f/KPRV. 48. Znak kierujący w lewo R-3b/KLC (KLN, KLZ, KLY, KLS). Znak kierujący w lewo (KL), strzałka czerwona (C), niebieska (N), zielona (Z), żółta (Y) lub czarna (S). Znak za- wiera nazwę miejscowości docelowej. 49. Znak kierujący w prawo R-3b/KRC (KLN, KLZ, KLY, KLS). Znak kierujący w prawo (KR), strzałka czerwona (C), niebieska (N), zielona (Z), żółta (Y) lub czarna (S). Znak za- wiera nazwę miejscowości docelowej.\n43. strona 44/94 50. Znak kierujący na wprost R-3c/KWC (KWN, KWZ, KWY, KWS). Znak kierujący na wprost (KW), strzał- ka czerwona (C), niebieska (N), zielona (Z), żółta (Y) lub czarna (S). Znak za- wiera nazwę miejscowości docelowej. 51. Znak kierujący w lewo w skos R-3d/KSLC (KSLN, KSLZ, KSLY, KSLS). Znak kierujący w lewo w skos (KSL), strzałka czerwona (C), niebieska (N), zielona (Z), żółta (Y) lub czarna (S). Znak zawiera nazwę miejscowości docelowej. 52. Znak kierujący w prawo w skos R-3d/KSRC (KSRN, KSRZ, KSRY, KSRS). Znak kierujący w prawo w skos (KSR), strzałka czerwona (C), niebieska (N), zielona (Z), żółta (Y) lub czarna (S). Znak zawiera nazwę miejscowości docelowej. 53. Znak kierujący w lewo w tył R-3e/KTLC (KTLN, KTLZ, KTLY, KTLS). Znak kierujący w lewo w tył (KTL), strzałka czerwona (C), niebieska (N), zielona (Z), żółta (Y) lub czarna (S). Znak zawiera nazwę miejscowości docelowej. 54. Znak kierujący w prawo w tył R-3e/KTRC (KTRN, KTRZ, KTRY, KTRS). Znak kierujący w prawo w tył (KTR), strzałka czerwona (C), niebieska (N), zielona (Z), żółta (Y) lub czarna (S). Znak zawiera nazwę miejscowości docelowej.\n44. strona 45/94 55. Znak kierujący kolejno w lewo i w prawo R-3d/KNLC (KNLN, KNLZ, KNLY, KNLS). Znak kierujący w lewo w skos (KNL), strzałka czerwona (C), niebieska (N), zielona (Z), żółta (Y) lub czarna (S). Znak zawiera nazwę miejscowości docelowej. 56. Znak kierujący kolejno w prawo i w lewo R-3e/KNRC (KNRN, KNRZ, KNRY, KNRS). Znak kierujący w prawo w tył (KTR), strzałka czerwona (C), niebieska (N), zielona (Z), żółta (Y) lub czarna (S). Znak zawiera nazwę miejscowości docelowej. 57. Znak kierujący kolejno w lewo w tył i w prawo R-3g/GC (GN, GZ, GY, GS). Znak kierujący kolejno w lewo w tył i w prawo (G), strzałka czerwona (C), niebieska (N), zielona (Z), żółta (Y) lub czarna (S). Znak zawiera nazwę miejscowości docelowej. 58. Znak UZD „stromy zjazd” 59. Znak UZG „stromy wjazd”\n45. strona 46/94 60. Znak USD „zejście po schodach” 61. Znak USG „wejście po schodach” 62. Tabliczka (UPR1) z napisem: „PROWADŹ ROWER” 63. Tabliczka (UPR2) z napisem: „ZALECANE PROWADZENIE ROWERU PO PRZEJŚCIU DLA PIESZYCH” 64. Tabliczka (UW1) z napisem: „PROM”\n46. strona 47/94 65. Tabliczka (UW2) z napisem: „UWAGA! PRZEJAZD WAŁEM PRZECIWPOWODZIOWYM NASTĘPNE ZNAKI PRZY ZJEŹDZIE z WAŁU w ODLEGŁOŚCI …… km” 66. Znak URJ „skrzyżowanie trasy rowerowej z trasą jeździecką” 67. Znak UJR „skrzyżowanie trasy jeździeckiej z trasą rowerową” 68. Drogowskaz szlaku rowerowego kie- rujący w lewo R-3/DLC (DLN, DLZ, DLY, DLS). Drogowskaz szlaku rowerowego kieru- jący w lewo (DL), strzałka czerwona (C), niebieska (N), zielona (Z), żółta (Y) lub czarna (S).\n47. strona 48/94 69. Drogowskaz szlaku rowerowego kie- rujący w prawo R-3/DRC (DRN, DRZ, DRY, DRS). Drogowskaz szlaku rowerowego kieru- jący w prawo (DR), strzałka czerwona (C), niebieska (N), zielona (Z), żółta (Y) lub czarna (S). 70. Drogowskaz szlaku rowerowego kie- rujący na wprost R-3/DWC (DWN, DWZ, DWY, DWS). Drogowskaz szlaku rowerowego kieru- jący na wprost (DZ), strzałka czerwona (C), niebieska (N), zielona (Z), żółta (Y) lub czarna (S). 71. Drogowskaz szlaku rowerowego kie- rujący w prawo w skos R-3a/DSRC (DSRN, DSRZ, DSRC, DSRS). Drogowskaz szlaku rowerowego kieru- jący w prawo w skos (DSR), strzałka czerwona (C), niebieska (N), zielona (Z), żółta (Y) lub czarna (S). Analogicznie może wystąpić: drogowskaz kierujący w lewo w skos (DSL). 72. Drogowskaz szlaku rowerowego kie- rujący w lewo w tył R-3a/DTLC (DWN, DWC, DWY, DWS). Drogowskaz szlaku rowerowego kieru- jący w lewo w tył (DTL), strzałka czerwona (C), niebieska (N), zielona (Z), żółta (Y) lub czarna (S). Analogicznie może wystąpić: drogowskaz kierujący w prawo w tył (DTR).\n48. strona 49/94 73. Drogowskaz szlaku rowerowego kieru- jący w lewo do obiektu lub miejscowo- ści położonej poza trasą R-3/DLB. Drogowskaz szlaku rowerowego kieru- jący w lewo (DL), kontur strzałki czar- ny (B). 74. Drogowskaz szlaku rowerowego kieru- jący w prawo do obiektu lub miejsco- wości położonej poza trasą R-3/DRB. Drogowskaz szlaku rowerowego kieru- jący w lewo (DR), kontur strzałki czar- ny (B). 75. Drogowskaz szlaku rowerowego kieru- jący prosto do obiektu lub miejscowo- ści położonej poza trasą R-3/DZB. Drogowskaz szlaku rowerowego kieru- jący prosto (DZ), kontur strzałki czarny (B). 76. Drogowskaz szlaku pieszego przystosowanego do ruchu rowerów


mikrofon | Centrum Kultury Gminy Łapanów\nBajkowy Festiwal – fotogaleria\nW niedzielę 19 listopada sala widowiskowa Domu Kultury w Łapanowie na krótką chwilę stała się bajkowym światem, tak dla dzieci jak i dorosłych. Ten magiczny świat otworzyła dla nas i prowadziła do końca Małgorzata Mikołajek. Na zamku pojawiły się postaci… Czytaj dalej →\nCK Łapanów\tfestiwal, mikrofon, Łapanów\nTrwają przygotowania do Bajkowego Festiwalu\nW niedzielę 19 listopada 2017 odbędzie się „Bajkowy Festiwal” – program muzyczny w którym usłyszymy piosenki z bajek i filmów wykonywane przez zespoły wokalne oraz solistów. Zaprezentowany zostanie również ciekawy układ taneczny przygotowany specjalnie na tę okazję. Cały czas trwają… Czytaj dalej →\nDK Łapanów\tbajkowy, koncert, mikrofon\nCK Łapanów\tbajkowy, koncert, mikrofon\nZapraszamy do obejrzenia zdjęć z imprezy muzycznej „Mikrofon Dla Wszystkich” – tym razem z bardzo rozrywkowym repertuarem w rytmach Disco. Łącznie zaprezentowało się ponad 50 artystów (soliści, zespoły wokalne, grupa taneczna, instrumentaliści oraz kabarety). Całość poprowadziła Małgorzata Mikołajek. Imprezę przygotowali… Czytaj dalej →