SAN MATEO 21 KEK - Li Jesús queˈxqˈue xcuanquil nak - Bible Gateway\nSAN MATEO 21 Kekchi (KEK)\nLi Jesús queˈxqˈue xcuanquil nak queˈoc Jerusalén\n21 Nak ac cuulaqueb re Jerusalén, queˈcuulac chire li tenamit Betfagé bar cuan cuiˈ li tzu̱l Olivos. Ut li Jesús quixtaklaheb cuibeb lix tzolom ut quixye reheb: 2 ―Ayukex saˈ li chˈina tenamit aˈan. Ut nak texcuulak, te̱tau jun li bu̱r bacˈbo aran cuan ral. Te̱hit ut te̱cˈameb chak cue. 3 Ut cui cˈaˈru ta̱yehekˈ chak e̱re, te̱ye re, “Li Ka̱cuaˈ ta̱ajok re li bu̱r ut aˈ que ajcuiˈ tixtakla chak ho̱n”, chaˈakex re. 4 Ut chixjunil aˈin quicˈulman joˈ quiyeheˈ xban li profeta nak quixye chi joˈcaˈin:\n5 Ye reheb li tenamit aj Sión: ―Cueˈ chak le̱ Rey xchal e̱riqˈuin. Tu̱lan ut cˈojcˈo chak chirix jun li bu̱r. Chirix jun chˈina ral bu̱r xcomon li nequeˈi̱kan yo̱ chak chi cha̱lc.―\n6 Ut co̱eb lix tzolom ut queˈxba̱nu joˈ queˈyeheˈ reheb xban li Jesús. 7 Queˈxcˈam chak li bu̱r rochben li ral ut queˈxqˈue li rakˈeb saˈ xbe̱neb. Ut li Jesús quitakeˈ chirix li chˈina bu̱r. 8 Ut li qˈuila tenamit kˈaxal nabaleb. Cuan li yo̱queb chixhelbal lix tˈicr saˈ be bar ta̱numekˈ cuiˈ li Jesús. Ut cuan li queˈxyocˈ chak rukˈ cheˈ ut queˈxqˈue li xak saˈ be. 9 Nak yo̱ chi xic li Jesús cuan yo̱queb chi xic chiru ut cuan yo̱queb chi xic chirix. Japjo̱queb re chixyebal: ―Lokˈoninbil taxak laj Colol ke, li ralal xcˈajol li rey David. Osobtesinbil taxak li yo̱ chak chi cha̱lc saˈ xcˈabaˈ li Ka̱cuaˈ Dios. Aj Colol ke taxak li xchal chak riqˈuin li Dios, chanqueb. 10 Ut nak cox‑ocak li Jesús saˈ li tenamit Jerusalén, queˈxtububi rib chixjunil ut nabaleb li tenamit yo̱queb chixyebal: ―¿Ani aˈin? chanqueb. 11 Ut eb li tenamit li yo̱queb chi xic chirix yo̱queb chixyebal: ―Aˈan aˈin li Jesús li profeta, aj Nazaret re Galilea, chanqueb.\nLi Jesús quirisiheb laj cˈay saˈ rochoch li Dios\n12 Ut chirix chic aˈan li Jesús qui‑oc saˈ li rochoch li Dios ut quixyolesiheb li yo̱queb chi cˈayi̱nc ut li yo̱queb chi lokˈoc. Quixbalkˈusi lix me̱xeb laj jalol ru tumin ut quixbalkˈusi ajcuiˈ lix temeb li yo̱queb chi cˈayi̱nc paloma. 13 Quixye reheb: ―Joˈcaˈin tzˈi̱banbil saˈ li Santil Hu chirix li rochoch li Dios: Li cuochoch aˈin re teˈtijok cuiˈ li tenamit nak cuan. Abanan la̱ex xeqˈue li rochoch li Dios chokˈ xnaˈajeb laj e̱lkˈ, chan li Jesús reheb. 14 Ut queˈcˈameˈ riqˈuin li Jesús saˈ rochoch li Dios li mutzˈ ut eb li ye̱k rok ut li Jesús quilajxqˈuirtesiheb. 15 Ut eb lix be̱nil aj tij ut eb laj tzˈi̱b queˈril li sachba chˈo̱lej li yo̱ chixba̱nunquil. Ut queˈril nak eb li sa̱j al japjo̱queb re chixyebal saˈ li rochoch li Dios: ―Lokˈoninbil taxak laj Colol ke, li ralal xcˈajol li rey David, chanqueb. Ut cˈajoˈ nak queˈpoˈ laj tij ut eb laj tzˈi̱b. 16 Ut queˈxye re li Jesús: ―¿Ma yo̱cat chirabinquil li yo̱queb chixyebal li sa̱j al?― Ut li Jesús quixye reheb: ―Yo̱quin chirabinquil. ¿Ma ma̱ jun cua e̱rilom li tzˈi̱banbil saˈ li Santil Hu li naxye chi joˈcaˈin:\n“Eb li cocˈal ut li toj nequeˈtuˈuc nequeˈxqˈue xlokˈal li Dios chi tzˈakal”?\n17 Ut li Jesús quixcanabeb ut qui‑el saˈ li tenamit ut co̱ toj Betania bar quihilan cuiˈ.\nLi Jesús quixtzˈekta̱na li jun to̱n chi higo ma̱cˈaˈ ru\n18 Ut ekˈela nak yo̱ cuiˈchic chi xic Jerusalén, quichal xtzˈocajic li Jesús. 19 Ut quiril jun to̱n li cheˈ higo chire li be. Nak quicuulac cuan cuiˈ li cheˈ quiril nak ma̱cˈaˈ ru. Junes xak cuan. Quixye re li jun to̱n chi higo: ―Ma̱ jun cua chic tatu̱chi̱nk, chan. Ut saˈ junpa̱t quichakic li cheˈ. 20 Ut nak queˈril aˈan, lix tzolom queˈsach xchˈo̱l ut queˈxye: ―¿Chanru nak xchakic saˈ junpa̱t lix to̱nal li higo? chanqueb. 21 Quichakˈoc li Jesús ut quixye: ―Relic chi ya̱l tinye e̱re nak cui te̱pa̱b chi tzˈakal nak li Dios tixba̱nu, ut incˈaˈ ta̱cuiba̱nk e̱chˈo̱l, ta̱ru̱k ajcuiˈ te̱ba̱nu joˈ xinba̱nu la̱in re li cheˈ. Ut moco caˈaj cuiˈ ta raj aˈan te̱ba̱nu. Ta̱ru̱k ajcuiˈ te̱ye re li tzu̱l aˈin, “Elen ut cut a̱cuib saˈ li palau” ut ta̱uxk ajcuiˈ che̱ru. 22 Ut chixjunil li cˈaˈru te̱tzˈa̱ma nak textijok, cui te̱pa̱b nak te̱cˈul, ta̱qˈuehekˈ e̱re.\nEb laj tzˈi̱b queˈxcuechˈi rix xcuanquil li Jesús\n23 Ut qui‑oc cuiˈchic li Jesús saˈ rochoch li Dios. Ut nak yo̱ chixchˈolobanquil li xya̱lal chiruheb li tenamit, queˈcuulac riqˈuineb li xbe̱nil aj tij ut queˈcuulac ajcuiˈ eb li xakabanbileb chi cˈanjelac saˈ li rochoch li Dios. Ut queˈxye re: ―¿Ani xtaklan chak a̱cue chixba̱nunquil li cˈaˈru yo̱cat chixba̱nunquil? Ut, ¿ani xqˈuehoc a̱cuanquil?― 24 Quichakˈoc li Jesús ut quixye reheb: ―La̱in tincuaj ajcuiˈ patzˈoc e̱re. Cui te̱sume li cˈaˈru tinpatzˈ e̱re, la̱in tinye e̱re ani xqˈuehoc lin cuanquil chixba̱nunquil li cˈaˈru ninba̱nu. 25 ¿Ani quitaklan chak re laj Juan chi cubsi̱nc haˈ? ¿Ma li Dios malaj ut cui̱nk quitaklan re? chan reheb. Eb aˈan queˈxcˈoxla ut queˈxye chi ribileb rib: ―¿Cˈaˈru takasume cuiˈ? Cui takaye nak aˈ li Dios xtaklan chak re, aˈan tixye ke cˈaˈut nak incˈaˈ xkapa̱b li cˈaˈru quixye laj Juan. 26 Ut cui takaye nak cui̱nk xtaklan chak re, teˈpokˈ li tenamit saˈ kabe̱n ut xiu xiu chic cua̱nko xban nak chixjunileb nequeˈyehoc re nak laj Juan, aˈan tzˈakal profeta.― 27 Ut eb aˈan queˈchakˈoc ut queˈxye re li Jesús: ―La̱o incˈaˈ nakanau, chanqueb. Ut li Jesús quixye cuiˈchic reheb: ―Chi moco la̱in tinye e̱re ani xqˈuehoc lin cuanquil, chan reheb.\nLi jaljo̱quil ru a̱tin chirix li cuib chi alalbej\n28 Li Jesús quixye cuiˈchic reheb: ¿Cˈaˈru nequecˈoxla chirix li oc cue chixyebal? Jun li cui̱nk cuan cuib li ralal. Ut quicuulac riqˈuin li xbe̱n ralal ut quixye: ―At cualal, tatxic anakcuan chi cˈanjelac saˈ li cuacui̱mk.― 29 Quichakˈoc li alalbej ut quixye: ―Incˈaˈ nacuaj xic, chan. Abanan mokon chic quiyotˈeˈ xchˈo̱l ut co̱. 30 Ut li yucuaˈbej co̱ riqˈuin li ralal jun chic ut quixtzˈa̱ma chiru aˈan nak ta̱xic chi cˈanjelac saˈ li racui̱mk. Ut li ralal quichakˈoc ut quixye: ―Cuaˈ, la̱in tinxic, chan. Ut incˈaˈ co̱. 31 ¿Ani reheb li cuib aˈan xba̱nun re li quiraj lix yucuaˈ? chan. Eb aˈan queˈchakˈoc ut queˈxye: ―Li xbe̱n.― Ut li Jesús quixye reheb: ―Relic chi ya̱l tinye e̱re nak eb laj titzˈol toj ut eb laj yumbe̱t teˈoc xbe̱n cua che̱ru saˈ lix nimajcual cuanquilal li Dios. 32 Xban nak quicˈulun e̱riqˈuin laj Juan laj Cubsihom Haˈ. Quixcˈut che̱ru cˈaˈru li ti̱quilal ut incˈaˈ quepa̱b. Ut eb laj titzˈol toj ut eb laj yumbe̱t queˈxpa̱b. Ut la̱ex queril aˈan ut incˈaˈ quiyotˈeˈ le̱ chˈo̱l chi moco quejal le̱ cˈaˈux re xpa̱banquil, chan.\nLi jaljo̱quil ru a̱tin chirix laj ilol acui̱mk incˈaˈ useb xnaˈleb\n33 Abihomak jun chic li jaljo̱quil ru a̱tin li oc cue xyebal: Quicuan jun yucuaˈbej. Quirau jun si̱r li racui̱mk uvas ut quixsut saˈ corral. Quixyi̱b jun xnaˈaj bar teˈxyatzˈ cuiˈ li uvas ut quixyi̱b ajcuiˈ jun chˈina cab najt xteram re li ta̱cˈacˈale̱nk re li acui̱mk. Quixsiqˈueb laj ilol re li racui̱mk. Ut laj e̱chal re co̱ chi najt saˈ jalan tenamit. 34 Nak quicuulac xkˈehil xsicˈbal ru li acui̱mk, laj e̱chal re quixtaklaheb lix mo̱s riqˈuineb laj ilol re li acui̱mk chixcˈulbal li joˈ qˈuial ru li racui̱mk li ta̱tzˈak aˈan. 35 Eb li mo̱s queˈchapeˈ xbaneb laj ilol re li acui̱mk. Quisaqˈueˈ li jun, li jun chic quicamsi̱c, ut li jun chic quicuti̱c chi pec. 36 Laj e̱chal re li acui̱mk quixtakla cuiˈchic jun chˈo̱leb lix mo̱s, nabaleb chiru li quixtakla xbe̱n cua. Ut joˈcan cuiˈchic queˈxba̱nu reheb. 37 Ut incˈaˈ chic quixtakla lix mo̱s. Aˈ chic li ralal quixtakla. “Li cualal teˈx‑oxlokˈi” chan saˈ xchˈo̱l. Joˈcan nak quixtakla li ralal riqˈuineb. 38 Ut nak queˈril li ralal, eb laj ilol re li acui̱mk queˈxye chi ribileb rib, “Aˈan li ralal li ta̱e̱chani̱nk re li naˈajej. Kachapak ut kacamsihak, ut la̱o chic toe̱chani̱nk re.” 39 Joˈcan nak queˈxchap. Ut queˈrisi saˈ li naˈajej ut queˈxcamsi. 40 Ut li Jesús quixpatzˈ reheb li xbe̱nil aj tij: ―Nak ta̱cˈulu̱nk laj e̱chal re li acui̱mk, ¿cˈaˈru tixba̱nu riqˈuineb laj ilol re li racui̱mk nak nequeye la̱ex?― 41 Queˈxye re: ―Incˈaˈ ta̱ril xtokˈoba̱l ruheb laj ilol re li racui̱mk li incˈaˈ useb xnaˈleb. Tixcamsiheb. Jalan chic tixsiqˈueb re teˈilok re li racui̱mk. Ut eb aˈan, saˈ xkˈehil li sicˈoc, teˈxkˈaxtesi chi tzˈakal li joˈ qˈuial li ta̱tzˈak aˈan, chanqueb. 42 Li Jesús quixpatzˈ reheb: ―¿Ma incˈaˈ xeril saˈ li Santil Hu li naxye chi joˈcaˈin?\nLi pec li queˈxtzˈekta̱na laj cablanel, aˈan li kˈaxal lokˈ, li quiqˈueman chokˈ xxuc li cab. Li Ka̱cuaˈ, aˈan quixqˈue xlokˈal li pec. Ut aˈan xsachba chˈo̱lej chokˈ ke la̱o.\n43 Joˈcan nak ninye e̱re nak lix nimajcual cuanquilal li Dios ta̱makˈekˈ che̱ru ut ta̱qˈuehekˈ re jalanil tenamit ut eb aˈan chic li teˈpa̱ba̱nk ut teˈcua̱nk saˈ ti̱quilal. 44 Li ani ta̱tˈanekˈ saˈ xbe̱n li pec aˈin tixtochˈi rib. Ut cui ani saˈ aj be̱n ta̱tˈanekˈ li pec aˈin, xujinbil ta̱cana̱k, chan li Jesús. 45 Ut eb lix be̱nil aj tij ut eb laj fariseos queˈxtau ru nak chirixeb aˈan yo̱ chi a̱tinac nak quixyeheb li jaljo̱quil ru a̱tin aˈin. 46 Ut queˈxcˈoxla raj xchapbal li Jesús, abanan queˈxucuac xbaneb li qˈuila tenamit xban nak profeta nak cuan chiruheb.


Resil li Santil Hu: Laj Job Tiik Xch'ool Chiru li Yos - Li naʼaj aʼin xaqabʼanbʼil xbʼaanebʼ laj Testiiw re li Jehobʼa\nTOQ'OB' ru li winq nujenaq sa' xox! A'an laj Job. Li ixq li wank chiru laj Job a'an li rixaqil. Li rixaqil laj Job yook xyeeb'al re: ‹Maajewa li Yos ut tatkamq›. K'a'ut naq li rixaqil laj Job kixye a'in? Ut k'a'ut kichalk li rahilal sa' xb'een laj Job?\nLaj Job tiik xch'ool chiru li Jehob'a. Laj Job kiwank sa' li tenamit Uz. Li tenamit a'in, moko najt ta wank chiru Canaan. Li Jehob'a naxra laj Job. Ab'an, ma nakaanaw ani xik' na'ilok re laj Job?\nLaj Tza a'an li musiq'ej li xik' na'ilok re li Jehob'a. A'an kixb'aanu naq laj Adan ut x'Eva te'xq'et Raatin li Yos. Laj Tza kixk'oxla ajwi' naq truuq xb'aanunkil naq chixjunileb' te'xq'et Raatin li Yos. Ab'an, ma kiru laj Tza xb'aanunkil a'in? Ink'a' kiru xb'aanunkil. Qajultikaq naq ke'wank winq ut ixq tiikeb' xch'ool chiru li Yos. Ma jultik aawe aniheb' xk'ab'a'?\nLaj Job chik kikanaak naq kikamk laj Jacob ut laj Jose. Laj Job jwal tiik xch'ool chiru li Jehob'a sa' chixjunil li Ruuchich'och'. Li Jehob'a kiraj xk'utb'al chiru laj Tza naq moko truuq ta xb'aanunkil naq chixjunileb' yiib'aqeb' ru xna'leb'. Jo'kan naq kixye re laj Tza: ‹Chaawil laj Job. Tiik xch'ool chiwu›.\nLaj Tza kixye re li Yos: ‹Laj Job tiik xch'ool chaawu, xb'aan naq nakaawosob'tesi. Ab'an wi taamaq' chixjunil chiru, tatxmaajewa›.\nJo'kan naq li Jehob'a kixye re laj Tza: ‹Maq' chixjunil chiru ut rahob'tesi ab'an maakamsi. Ut aran tqil ma tinxmaajewa›.\nJo'kan naq laj Tza kixb'aanu naq te'relq'a li xketomq, eb' li xkameey ut te'kamq eb' li xkarneer. Kixb'aanu naq te'kamq li 10 chi ralal xk'ajol sa' jun kaqsut-iq'. Chirix chik a'an kixk'e li yajel a'in chirix laj Job. Nim li xrahilal laj Job, jo'kan naq li rixaqil kixye: ‹Maajewa li Yos ut tatkamq›. Ab'an laj Job moko kixb'aanu ta li kixye li rixaqil. Ut oxib'eb' li neke'xye naq ramiiw, ke'xye re laj Job naq yook xtojb'al rix li maa'usilal li kixb'aanu chaq. Ab'an laj Job moko kixkanab' ta wank sa' tiikilal chiru li Yos.\nLaj Job kixsahob'resi xch'ool li Jehob'a. Li Yos kirosob'tesi laj Job kixk'irtesi ut kixk'e 10 chik ralal xk'ajol. Jo'kan ajwi' kixk'e ka'sut xk'ihal li xketomq, li xkarneer ut li xkameey chiru li kiwank chaq najter. Jo' li nakaawil sa' li eetalil.\nWi tiikaq aach'ool chi junelik chiru li Jehob'a, jo' kixb'aanu chaq laj Job. Li Yos tatrosob'tesi ajwi' ut tixk'e aayu'am chi junelik naq li Ruuchich'och' twulaq jo' li na'ajej Eden.\nAni laj Job?\nK’aru kixyal xb’aanunkil laj Tza? Ut ma kiru xb’aanunkil?\nK’aru kixkanab’ li Jehob’a naq tixb’aanu laj Tza? Ut k’a’ut naq li Jehob’a kixkanab’ naq laj Tza tixb’aanu a’in?\nK’a’ut naq li rixaqil laj Job kixye: ‹Maajewa li Yos ut tatkamq?› (Chaawil li eetalil.)\nChanru ki’osob’tesiik laj Job? K’a’ut naq ki’osob’tesiik? (Chaawil li jun chik eetalil.)\nWi tiikaq qach’ool chiru li Jehob’a jo’ kixb’aanu laj Job, k’aru li osob’tesiik tqak’ul?\nChaawil li naxye Job 1:1-22.\nChanru tooruuq xk’amb’al qe rik’in laj Job? (Job 1:1; Fili. 2:15; 2 Ped. 3:14.)\nChaawil li naxye Job 2:1-13.\nK’aru kixb’aanu laj Job naq laj tza kixyal rix? Ut k’aru kixye li rixaqil laj Job naq kiril li rahilal a’in? (Job 2:9, 10; Pro. 19:3; Miq. 7:7; Mal. 3:14.)\nChaawil li naxye Job 42:10-17.\nK’aru xjuntaq’etalil li osob’tesink kixk’ul laj Job rik’in li kixk’ul li Jesus xb’aan naq tiikeb’ xch’ool? (Job 42:12; Fili. 2:9-11.)\nChanru naxkawresi qach’ool naq laj Job ki’osob’tesiik xb’aan naq tiik xch’ool? (Job 42:10, 12; Heb. 6:10; Sant. 1:2-4, 12; 5:11.)


HECHOS 6 KEK - Cuukub chi cui̱nk queˈxakaba̱c chi - Bible Gateway\nHECHOS 6 Kekchi (KEK)\nCuukub chi cui̱nk queˈxakaba̱c chi cˈanjelac\n6 Saˈ eb li cutan aˈan cˈajoˈ nak yo̱queb chi qˈuia̱nc eb laj pa̱banel. Ut eb laj judío li nequeˈa̱tinac saˈ griego queˈoc chixcuechˈinquileb laj judío li nequeˈa̱tinac saˈ hebreo. Queˈxye nak incˈaˈ tzˈakal li cˈaˈru naqˈueheˈ rajlal cutan reheb lix ma̱lcaˈan li cuanqueb saˈ xya̱nkeb aˈan. 2 Joˈcan nak li cablaju chi apóstol queˈxchˈutub chixjunileb laj pa̱banel ut queˈxye reheb: ―Incˈaˈ naru takacanab xchˈolobanquil ra̱tin li Dios yal re nak tojecˈok tzacae̱mk la̱o. 3 Ex herma̱n, sicˈomak saˈ e̱ya̱nk cuukubak chi cui̱nk cha̱bilakeb xnaˈleb ut nujenakeb chi Santil Musikˈej riqˈuineb. Cha̱bilak xyehom xba̱nuhomeb. Aˈaneb li teˈqˈuehekˈ saˈ li cˈanjel aˈin. 4 Ut la̱o takayal kakˈe chi tijoc ut chixjulticanquil li ra̱tin li Dios, chanqueb. 5 Ut queˈxcˈul xchˈo̱leb chixjunil li cuanqueb aran. Queˈxsicˈ ru laj Esteban li napa̱ban chi tzˈakal ut nujenak chi Santil Musikˈej. Ut queˈxsicˈ ajcuiˈ ruheb laj Felipe, laj Prócoro, laj Nicanor, laj Timón, laj Parmenas, ut laj Nicolás aj Antioquía li qui‑oc saˈ xya̱nkeb laj judío. 6 Aˈaneb aˈin li queˈxakaba̱c chi cˈanjelac. Ut eb li apóstol queˈxqˈue li rukˈ saˈ xbe̱neb ut queˈtijoc. 7 Joˈcan nak yo̱ chi abi̱c li ra̱tin li Ka̱cuaˈ yalak bar. Ut yo̱queb chi ta̱mc laj pa̱banel aran Jerusalén. Ut nabaleb laj tij queˈpa̱ban.\nNak queˈxchap laj Esteban\n8 Laj Esteban aˈan jun cui̱nk osobtesinbil xban li Dios ut qˈuebil xcuanquil chixba̱nunquil li milagro ut sachba chˈo̱lej saˈ xya̱nkeb li tenamit. 9 Cuanqueb xcomoneb li nequeˈtzoloc saˈ li cab li nequeˈxchˈutub cuiˈ ribeb laj judío. Aj libertos nequeˈxye reheb. Saˈ xya̱nkeb aˈan cuanqueb li nequeˈchal chak saˈ eb li tenamit Cirene, Alejandría, Cilicia ut Asia. Eb aˈan yo̱queb chixcuechˈinquil laj Esteban. 10 Abanan nak quia̱tinac laj Esteban, eb aˈan incˈaˈ chic queˈru xsumenquil xban nak aˈan qˈuebil xnaˈleb xban li Santil Musikˈej. 11 Aban cuanqueb li queˈtumina̱c ru re teˈxye ticˈtiˈ chirix laj Esteban. Ut queˈxye: ―La̱o xkabi nak yo̱ chixmajecuanquil li Dios ut laj Moisés, chanqueb. 12 Ut queˈxtacchiˈi ajcuiˈ li tenamit, joˈqueb ajcuiˈ laj cˈamol be ut eb laj tzˈi̱b. Queˈxchap laj Esteban ut queˈxcˈam chiruheb li nequeˈtaklan saˈ xbe̱neb laj judío. 13 Ut queˈxsicˈ ani ta̱ticˈtiˈik chirix ut queˈxkˈaba aˈan ut queˈxye: ―Li cui̱nk aˈin junelic yo̱ chixsachbal xcuanquil li santil naˈajej aˈin ut naxtzˈekta̱na li chakˈrab li quiqˈueheˈ re laj Moisés. 14 La̱o quikabi nak yo̱ chixyebal nak li Jesús laj Nazaret tixjucˈ li naˈajej aˈin, ut tixjal ru li chakˈrab li coxtzol cuiˈ laj Moisés, chanqueb. 15 Ut chixjunileb li nequeˈtaklan saˈ xbe̱neb laj judío li cˈojcˈo̱queb aran queˈril laj Esteban ut queˈxqˈue retal nak nalemtzˈun li riloba̱l. Chanchan na‑iloc jun li ángel.


2 CORINTIOS 4 KEK - Li cˈanjel qˈuebil ke xban li Dios - Bible Gateway\n2 CORINTIOS 4 Kekchi (KEK)\nLi cˈanjel qˈuebil ke xban li Dios kˈaxal lokˈ\n4 Yal xban rusilal li Dios nak quixqˈue ke li cˈanjel aˈin re xchˈolobanquil xya̱lal li acˈ contrato. Joˈcan nak incˈaˈ nachˈinan kachˈo̱l. 2 Nakatzˈekta̱na chi junaj cua xba̱nunquil li ma̱usilal li moco uxc ta naraj li nequeˈxba̱nu li jun chˈol chic. Incˈaˈ nocobalakˈin. Ut incˈaˈ nakapoˈ ru li ra̱tin li Dios. Nakachˈolob ban chi tzˈakal li xya̱lal re nak chixjunileb teˈxqˈue retal nak saˈ xya̱lal cuanco chiru li Dios. 3 Cui incˈaˈ natauman ru li xya̱lal li colba‑ib li nakachˈolob la̱o, aˈ li incˈaˈ nequeˈxtau ru, aˈan eb li nequeˈsach. 4 Incˈaˈ nequeˈxtau ru xban nak laj tza naramoc re lix ya̱lal chiruheb li incˈaˈ nequeˈpa̱ban. Naxba̱nu aˈan re nak incˈaˈ teˈxtau ru li xya̱lal li colba‑ib li nacˈutuc chiku lix lokˈal li Cristo, ut lix lokˈal li Dios. 5 Incˈaˈ yo̱co chixchˈolobanquil che̱ru nak la̱o toe̱pa̱b. Yo̱co ban chixchˈolobanquil xya̱lal nak li Jesucristo aˈan li Ka̱cuaˈ. Ut la̱o yal aj cˈanjelo che̱ru saˈ xcˈabaˈ li Jesucristo. 6 Nak toj kˈojyi̱n chak ru li ruchichˈochˈ, li Dios quixye, “Chicua̱nk li cutan re xcutanobresinquil ru li ruchichˈochˈ.” Ut aˈan ajcuiˈ li nacutanobresin re li kacˈaˈux re nak naru takanau chanru lix lokˈal li Dios. Ut li Jesucristo naxcˈut chiku lix lokˈal li Dios. 7 La̱o chanchano li chˈochˈ ucˈal li naxocman cuiˈ li terto xtzˈak. La̱o yal tzˈejcualo. Abanan li Dios naxcutanobresi li kacˈaˈux re nak ta̱cˈutu̱nk nak lix nimajcual cuanquilal li Dios li cuan kiqˈuin, moco ke ta. Re ban li Dios.\nCauhak kachˈo̱l saˈ li kapa̱ba̱l re nak takacuy xnumsinquil li raylal nakacˈul\n8 Qˈuila pa̱y chi raylal nachal saˈ kabe̱n, abanan nakacuy xnumsinquil. Cuan nak incˈaˈ nakatau ru li yo̱co chixcˈulbal abanan incˈaˈ nachˈinan kachˈo̱l. 9 Nocorahobtesi̱c, abanan li Dios incˈaˈ nocoxcanab kajunes. Cuan nak nocoeˈxsacˈ xban nak nequeˈraj kacamsinquil. Abanan li Dios nacoloc ke chiruheb. 10 Yalak bar nocoxic cuan ketalil chiru li katibel nak nequeˈxyal kacamsinquil joˈ queˈxba̱nu re li Cristo. Nakacuy aˈan re nak ta̱cˈutu̱nk chiruheb chixjunileb nak li Cristo yoˈyo ut aˈan nacoloc ke chiru li ca̱mc. 11 Junelic nequeˈraj kacamsinquil xban nak nococˈanjelac chiru li Jesucristo. Abanan incˈaˈ nocoeˈxcamsi xban nak li Cristo yoˈyo ut cuan xcuanquil saˈ kabe̱n usta yal cui̱nko. 12 Abanan xban nak nakacuy li raylal, la̱ex ta̱cua̱nk le̱ yuˈam chi junelic. 13 Cau kachˈo̱l saˈ li kapa̱ba̱l. Joˈcaˈin tzˈi̱banbil saˈ li Santil Hu li quixye laj David. “Cuan inpa̱ba̱l. Joˈcan nak nina̱tinac chirix”, chan. Joˈcan ajcuiˈ la̱o, cuan ajcuiˈ kapa̱ba̱l. Joˈcan nak nocoa̱tinac chirix. 14 Nakanau nak li Dios quicuaclesin cuiˈchic re chi yoˈyo li Ka̱cuaˈ Jesucristo. Joˈcan ajcuiˈ la̱o. Nakanau nak toxcuaclesi cuiˈchic chi yoˈyo joˈ nak quixcuaclesi li Jesucristo ut toxcˈam riqˈuin kochbenakex la̱ex. 15 Chixjunil li raylal nakacˈul, aˈan re e̱ra̱bal la̱ex re nak te̱cˈul li rusilal li Dios. Cui nabaleb teˈcˈuluk re li rusilal li Dios, nabaleb ajcuiˈ teˈbantioxi̱nk chiru li Dios ut teˈxqˈue xlokˈal. 16 Joˈcan nak incˈaˈ nachˈinan kachˈo̱l. Li katibel yo̱ chi lajc, yo̱ chi osocˈ. Abanan li ka̱m acˈobresinbil rajlal cutan xban li Dios. 17 Li raylal li nakacˈul arin saˈ ruchichˈochˈ, aˈan junpa̱t ajcuiˈ ut nakacuy xnumsinquil. Li raylal nakacˈul, yo̱ chikacauresinquil re jun li kalokˈal ma̱cˈaˈ joˈ xchakˈal ru ut ta̱cua̱nk chi junelic. 18 Incˈaˈ nakaqˈue kachˈo̱l chirix li cuan arin saˈ ruchichˈochˈ, li na‑ilman ru. Nakaqˈue ban kachˈo̱l chirix li cuan aran saˈ choxa, li incˈaˈ na‑ilman ru. Li cˈaˈru na‑ilman ru nalaj na‑osoˈ. Abanan li incˈaˈ na‑ilman ru cuan chi junelic.


Li xʼElisabet wank xkʼuulaʼal | Xnaʼlebʼ li Santil Hu rehebʼ li kokʼal\nLi xʼElisabet wank jun xkʼuulaʼal\nJun laj tij li naxkʼabʼaʼi Zacarias ut li xʼElisabet, li rixaqil, wankebʼ chaq Jerusalen. Ak xqʼax 400 chihabʼ chalen chaq naq xyiibʼamank wiʼ chik li xtzʼakil li tenamit Jerusalen. Usta ak naabʼal chihabʼ xsumlajik laj Zacarias ut li xʼElisabet, maakʼaʼebʼ xkokʼal. Saʼ jun kutan, naq laj Zacarias yook xkʼatbʼal li insiʼeens saʼ li santil naʼaj re li rochoch li Yos, kutamil chiru li anjel Gabriel. Laj Zacarias kʼajoʼ kixuwak, abʼan li anjel Gabriel kixye re: «Matxuwak. Li Jehobʼa xtaqla chaq aawe li chaabʼil esil. Li xʼElisabet laawixaqil twanq xkʼuulaʼal, ut Juan tixkʼabʼaʼi. Li Jehobʼa kisikʼok ru laj Juan re naq tixbʼaanu jun li nimla kʼanjel». Laj Zacarias kixpatzʼ re: «Chanru tinnaw naq yaal li nakaaye? Li wixaqil ut laaʼin ak cheeko chik re naq twanq qakʼuulaʼal». Li anjel Gabriel kixye re: «Li Yos xinxtaqla chaq chi xkʼebʼal aawe li chaabʼil esil aʼin. Abʼan saʼ xkʼabʼaʼ naq inkʼaʼ xinaapaabʼ, mem tatkanaaq ut tat-aatinaq toj naq tyoʼlaaq li kʼuulaʼal».\nLaj Zacarias kixqʼax ru xkanajik saʼ li santil naʼaj. Naq kiʼelk chaq, ebʼ li poyanam li yookebʼ chi oybʼenink re keʼraj xnawbʼal kʼaru xkʼulmank. Abʼan laj Zacarias inkʼaʼ chik naʼaatinak, yal ruqʼ aj chik narekʼasi. Tojaʼ naq, ebʼ li poyanam keʼxkʼe reetal naq xkʼul resil li Yos.\nMoqon chik, li xʼElisabet kikanaak saʼ yuʼam ut kiwank jun xyum, joʼ kixye chaq li anjel. Ebʼ li ramiiw ut ebʼ li xkomon li xʼElisabet keʼwulak chi xnawbʼal ru li kʼuulaʼal ut keʼsahoʼk saʼ xchʼool xbʼaan li xʼElisabet. Li xʼElisabet kixye: «Aj Juan tixkʼabʼaʼi». Aʼanebʼ keʼxye: «Maaʼani naxkʼabʼaʼi chi joʼkan saʼ laajunkabʼal. Kʼehomaq Zacarias joʼ xyuwaʼ». Tojaʼ naq, laj Zacarias kixtzʼiibʼa: «Juan xkʼabʼaʼ». Saʼ li hoonal aʼin, laj Zacarias kiʼelk wiʼ chik raatin. Li resil li kʼuulaʼal aʼin kiwulak saʼ chixjunil Judea, ut ebʼ li poyanam keʼok xyeebʼal: «Kʼaru tawiʼ li xkʼanjel li chʼinaʼal aʼin naq tkʼiiq?».\nTojaʼ naq laj Zacarias kinujak chi santil musiqʼej ut kiʼaatinak joʼ propeet: «Qanimaq ru li Jehobʼa! Aʼan kixye chaq re laj Abrahan naq tixtaqla chaq jun laj kolonel, li Sikʼbʼil Ru, re qakolbʼal. Ut laj Juan twanq choʼq propeet re naq tixkʼubʼ xbʼe li Sikʼbʼil Ru».\nJoʼkan ajwiʼ, jun rehebʼ li xkomon li xʼElisabet li naxkʼabʼaʼi Maria kixkʼul jun li nimla naʼlebʼ. Tqil saʼ li jun chik tzolom.\n«Chiruhebʼ li poyanam inkʼaʼ naruhank aʼin, abʼan chiru li Yos naruhank chixjunil» (Mateo 19:26).\nEbʼ li patzʼom: Kʼaru kixye li anjel Gabriel re laj Zacarias? Kʼaru li nimla kʼanjel tixbʼaanu laj Juan?\nMateo 11:7-14; Lucas 1:5-25, 57-79; Isaias 40:3; Malaquias 3:1.\nLaj Juan naxkʼubʼ xbʼe li Jesus\nLaj Juan aʼan li propeet li kixkʼe resil li xkʼulunik li Sikʼbʼil Ru. Kʼaru keʼxye naq keʼrabʼi li esil aʼin?


SANTIAGO 2 KEK - Incˈaˈ takasicˈ ru li ani takara - Bible Gateway\nSANTIAGO 2 Kekchi (KEK)\nIncˈaˈ takasicˈ ru li ani takara\n2 Ex inherma̱n, la̱ex nequepa̱b li Ka̱cuaˈ Jesucristo, li kˈaxal nim xlokˈal. Joˈcan nak junakiqueb nak te̱rileb le̱ ras e̱ri̱tzˈin. Moco jun ta sa te̱ril ut jun ta incˈaˈ. 2 Ma̱re teˈcuulak cuibak li cui̱nk bar chˈutchˈu̱quex cuiˈ chixlokˈoninquil li Dios. Ma̱re li jun kˈaxal cha̱bil xtikibanquil ut cuan xmatkˈab oro. Ut li jun chic ma̱re nebaˈ ut kˈel li rakˈ. 3 Ma̱re caˈaj cuiˈ li cha̱bil xtikibanquil te̱qˈue saˈ xnakˈ e̱ru ut te̱ye re: Chunlan arin saˈ li cha̱bil naˈajej. Aˈut li nebaˈ te̱ye re: Chunlan arin saˈ chˈochˈ malaj ut cana̱kat chi xakxo toj leˈ. 4 Cui joˈcan nequeba̱nu naraj naxye nak cuan nequera ut cuan incˈaˈ. Yo̱quex chixsicˈbal ru li junju̱nk. Cui joˈcan yo̱quex, incˈaˈ us le̱ naˈleb. 5 Ex inherma̱n, raro̱quex inban. Abihomak li tinye e̱re. Li Dios quisicˈoc ruheb li nebaˈ saˈ ruchichˈochˈ. Abanan li nebaˈ biomeb chiru li Dios xban nak nequeˈxpa̱b li Cristo ut teˈxcˈul lix nimal xcuanquil li quixyechiˈi li Dios reheb li nequeˈrahoc re. 6 La̱ex nequetzˈekta̱naheb li nebaˈ ut nequeqˈue xlokˈaleb li biom. ¿Ma incˈaˈ ta biˈ nequeqˈue retal nak li biom, aˈaneb li nequeˈrahobtesin e̱re? Ut ¿ma ma̱cuaˈeb ta biˈ li biom li nequeˈcˈamoc e̱re saˈ rakleb a̱tin? 7 ¿Ma ma̱cuaˈ ta biˈ aˈaneb li nequeˈmajecuan re lix lokˈlaj cˈabaˈ li Cristo, li nequecˈabaˈin la̱ex? 8 Tzˈi̱banbil saˈ li Santil Hu li chakˈrab li kˈaxal nim xcuanquil. Aˈan naxye: Chara la̱ cuas a̱cui̱tzˈin joˈ nak nacara a̱cuib la̱at. Cui joˈcan nequeba̱nu tzˈakal re ru yo̱quex chixba̱nunquil. 9 Cui la̱ex nequesicˈ ru li ani nequera, ma̱c yo̱quex chixba̱nunquil. Ut yo̱quex chixkˈetbal li chakˈrab. 10 Li ani naxpa̱b chixjunil li chakˈrab, abanan cui naxkˈet junak reheb li chakˈrab, riqˈuin aˈan xkˈet chixjunil. 11 Li Dios quixye: Matmuxuc caxa̱r. Ut quixye ajcuiˈ: Ma̱camsi a̱cuas a̱cui̱tzˈin. Li ani incˈaˈ namuxuc caxa̱r, abanan cui xcamsi li ras ri̱tzˈin, riqˈuin xba̱nunquil aˈan, naxkˈet li chakˈrab. 12 Joˈcan ut cheba̱nuhak li us ut chex‑a̱tinak saˈ xya̱lal xban nak anakcuan cuanquex chic rubel lix chakˈrab li Cristo li naqˈuehoc colba‑ib. 13 Li ani incˈaˈ naruxta̱na ru li ras ri̱tzˈin incˈaˈ ajcuiˈ ta̱uxta̱na̱k ru xban li Dios saˈ li rakba a̱tin. Ut li ani ta̱ruxta̱na ru li ras ri̱tzˈin, ta̱uxta̱na̱k ajcuiˈ ru xban li Dios.\nMa̱cˈaˈ na‑oc cuiˈ li kapa̱ba̱l cui incˈaˈ nakaba̱nu li us\n14 Ex inherma̱n, ¿cˈaˈru aj e nak tixye junak nak aˈan aj pa̱banel cui incˈaˈ yo̱ chixba̱nunquil li us? Cui joˈcan yo̱ chixba̱nunquil, ma̱cˈaˈ na‑oc cuiˈ lix pa̱ba̱l. Moco naru ta ta̱colekˈ xban. 15 Ma̱re cuan junak kech aj pa̱banelil ma̱cˈaˈ cuan re. Ma̱cˈaˈ rakˈ ut ma̱cˈaˈ xcua. 16 Ut la̱o nakaye re: Chacuil a̱cuib. Tzˈap a̱cuib chi us ut chatcuaˈak chi us. Ut cui ma̱cˈaˈ nakaqˈue re, ma̱cˈaˈ na‑oc cuiˈ li joˈ qˈuial nakaye re. 17 Joˈcan ajcuiˈ nakacˈul riqˈuin li kapa̱ba̱l. Cui nakaye nak nakapa̱b li Cristo ut incˈaˈ nakaba̱nu li us, camenak li kapa̱ba̱l. Ma̱cˈaˈ na‑oc cuiˈ. 18 Ma̱re cuan junak tixye: Cuan li nequeˈxpa̱b li Cristo ut cuan ajcuiˈ li nequeˈxye nak tzˈakal riqˈuin xba̱nunquil li us. Abanan la̱in tincˈut cha̱cuu nak ninpa̱b li Cristo riqˈuin li us ninba̱nu. Ut la̱at, ¿chanru nak ta̱cˈut chicuu nak cuan a̱pa̱ba̱l cui incˈaˈ nacaba̱nu li us? 19 La̱at nacapa̱b nak li Dios jun ajcuiˈ. Us ajcuiˈ nak nacapa̱b. Aban joˈcan ajcuiˈ eb li ma̱us aj musikˈej nequeˈxpa̱b nak jun ajcuiˈ li Dios cuan ut nequeˈsicsot xban xxiuheb. 20 Ma̱cˈaˈ a̱naˈleb. ¿Jokˈe ta̱tau xya̱lal chi tzˈakal? ¿Ma incˈaˈ nacaqˈue retal nak cui incˈaˈ nacaba̱nu li us, ma̱cˈaˈ na‑oc cuiˈ la̱ pa̱ba̱l? 21 Cˈoxlan caˈchˈinak chirix laj Abraham li kaxeˈto̱nil yucuaˈ nak quixqˈue laj Isaac li ralal chokˈ xmayej saˈ xbe̱n li artal. Ut riqˈuin aˈan li Dios quixye nak ti̱c xchˈo̱l laj Abraham. 22 ¿Ma incˈaˈ nacaqˈue retal nak laj Abraham quixba̱nu li us ut riqˈuin aˈan quicˈutun lix pa̱ba̱l? Ut riqˈuin li quixba̱nu quitzˈakloc ru lix pa̱ba̱l. 23 Ut quicˈulman joˈ naxye saˈ li Santil Hu: Laj Abraham quixpa̱b li Dios ut riqˈuin aˈan li Dios quixye nak ti̱c xchˈo̱l. Ut xban aˈan nayeman nak laj Abraham raro xban li Dios. 24 La̱ex nequeqˈue retal nak ma̱cuaˈ caˈaj cuiˈ riqˈuin xpa̱banquil li Dios nak ti̱c li kachˈo̱l chiru li Dios. Riqˈuin aj ban cuiˈ xba̱nunquil li us. 25 Lix Rahab, aˈan xcomoneb li ixk li nequeˈxcˈayi rib nak quicuan. Abanan quixtenkˈaheb laj qˈuehol etal chixsicˈbal jalan chic be re nak teˈxcol ribeb. Riqˈuin li usilal quixba̱nu lix Rahab, li Dios quixye nak ti̱c xchˈo̱l. 26 Junak tzˈejcualej ma̱cˈaˈ chic xmusikˈ, ma̱cˈaˈ na‑oc cuiˈ xban nak camenak chic. Joˈcan ajcuiˈ li kapa̱ba̱l. Cui incˈaˈ nakaba̱nu li us, ma̱cˈaˈ na‑oc cuiˈ.


HECHOS 25 KEK - Laj Pablo quicˈameˈ chiru laj Festo - Bible Gateway\nHECHOS 25 Kekchi (KEK)\nLaj Pablo quicˈameˈ chiru laj Festo li acuabej li toj qui‑oc saˈ xcuanquil\n25 Oxib cutan chic roquic chokˈ acuabej laj Festo, nak qui‑el Cesarea ut co̱ toj Jerusalén. 2 Ut queˈcuulac riqˈuin laj Festo eb li xbe̱nil aj tij ut eb li nequeˈcˈamoc be saˈ xya̱nkeb laj judío re xjitbal laj Pablo. 3 Queˈxtzˈa̱ma chiru laj Festo nak tixba̱nu li usilal, tixtakla cuiˈchic Jerusalén laj Pablo xban nak queˈxcˈoxla xrambal saˈ be re xcamsinquil. 4 Quichakˈoc laj Festo ut quixye reheb: ―Laj Pablo ac cuan chi pre̱xil aran Cesarea ut cˈacˈalenbil chi us. Ut chi se̱b tinxic la̱in aran, chan. 5 Ut quixye ajcuiˈ reheb: ―Eb laj cˈamol be saˈ e̱ya̱nk teˈxic chicuix. Cui cuan xma̱c li cui̱nk aˈin, cheˈxjitak, chan reheb. 6 Quicuan tana chic cuakxakibak malaj ut laje̱bak cutan chic saˈ xya̱nkeb ut quisukˈi Cesarea. Saˈ xcab li cutan nak quicˈojla saˈ li naˈajej li narakoc cuiˈ a̱tin, quixtakla xcˈambal laj Pablo riqˈuin. 7 Nak quicuulac, quisuteˈ xbaneb laj judío li queˈchal Jerusalén. Junes raylal queˈxye chirix laj Pablo nak queˈxjit. Abanan incˈaˈ qui‑el chi ya̱l li cˈaˈru queˈxye xban nak ma̱cˈaˈ junak cˈaˈru tixcˈut nak ya̱l li yo̱queb chixyebal. 8 Ut laj Pablo qui‑oc cuiˈchic chi a̱tinac re xcolbal rib chiruheb ut quixye: ―Chi moco lix chakˈrabeb laj judío chi moco lix templo li Ka̱cuaˈ quinsach xcuanquil. Chi moco cuan ta junak ma̱c xinba̱nu chiru li acuabej César, chan. 9 Laj Festo quiraj nak us ta̱cana̱k riqˈuineb laj judío. Joˈcan nak quixye re laj Pablo: ―¿Ma ta̱cuaj xic toj Jerusalén ut aran ta̱rakma̱nk a̱tin saˈ a̱be̱n chicuu? chan re. 10 Laj Pablo quixye: ―Cuanquin chiru li rakba a̱tin li cuan saˈ xcue̱nt li acuabej César. Joˈcan nak arin ajcuiˈ ta̱rakekˈ a̱tin saˈ inbe̱n. Ac nacanau ajcuiˈ la̱at nak ma̱cˈaˈ inma̱c chiruheb laj judío. 11 Cui ut cuan junak ma̱c xinba̱nu re nak tento tineˈxcamsi, chineˈxcamsihak. La̱in incˈaˈ ninxucua li ca̱mc. Abanan cui incˈaˈ ya̱l li yo̱queb chixyebal chicuix, ma̱ ani ta̱ru̱k ta̱kˈaxtesi̱nk cue saˈ rukˈeb aˈan. La̱in tintzˈa̱ma nak li acuabej César li kˈaxal nim xcuanquil ta̱rakok a̱tin saˈ inbe̱n, chan laj Pablo. 12 Ut laj Festo quia̱tinac riqˈuineb laj qˈuehol naˈleb. Tojoˈnak quixye re laj Pablo: ―Cui li acuabej César ta̱cuaj ta̱rakok a̱tin saˈ a̱be̱n, naru ajcuiˈ tatintakla riqˈuin, chan.\nLaj Festo quixserakˈi re li rey Agripa li cˈaˈru yo̱ chixcˈulbal laj Pablo\n13 Ac xnumeˈ na chic cuib oxib cutan nak li rey Agripa ut lix Berenice li ranab queˈcuulac Cesarea chirulaˈaninquil laj Festo. 14 Ac cuan cutan xcuulajiqueb aran, nak laj Festo quixchˈolob chiru li rey li yo̱ chixcˈulbal laj Pablo: ―Jun li cui̱nk quicanaba̱c chi pre̱xil xban laj Félix, chan re. 15 Ut nak quincuulac Jerusalén queˈchal cuiqˈuin lix be̱nil aj tij ut eb li nequeˈcˈamoc be saˈ xya̱nkeb laj judío. Queˈxtzˈa̱ma chicuu nak tinrak a̱tin saˈ xbe̱n ut tinteneb ca̱mc saˈ xbe̱n. 16 Abanan la̱in quinye reheb nak eb laj Roma moco cˈaynakeb ta chixtenebanquil ca̱mc saˈ xbe̱n junak cui̱nk yal chi joˈcan. Tento nak cua̱nk chiruheb laj jitol re, re nak tixcol rib aˈ yal cˈaˈru ta̱jitekˈ cuiˈ. 17 Nak queˈcˈulun arin eb laj cˈamol be saˈ xya̱nkeb laj judío, incˈaˈ quinbay. Saˈ li cutan jun chic ticto co̱in saˈ li naˈajej li ninrakoc cuiˈ a̱tin. Ut quintakla xcˈambal laj Pablo. 18 Saˈ inchˈo̱l la̱in nak kˈaxal nim li ma̱c quixba̱nu. Abanan nak queˈcˈulun arin li yo̱queb chi jitoc re, incˈaˈ queˈjitoc chirix joˈ quincˈoxla. 19 Li cˈaˈru yo̱queb cuiˈ chixjitbal, aˈan chirix lix pa̱ba̱leb, ut chirix jun li cui̱nk Jesús xcˈabaˈ, ac camenak ut laj Pablo naxye nak yoˈyo. 20 La̱in incˈaˈ xinnau cˈaˈru tinba̱nu riqˈuin li chˈaˈajquilal aˈin. Joˈcan nak xinpatzˈ re laj Pablo ma ta̱raj xic Jerusalén ut aran ta̱rakma̱nk a̱tin saˈ xbe̱n. 21 Ut laj Pablo quixtzˈa̱ma chicuu nak ta̱roybeni re nak laj César li acuabej li kˈaxal nim xcuanquil ta̱rakok a̱tin saˈ xbe̱n. Joˈcan nak xintakla cuiˈchic xtzˈapbal saˈ tzˈalam toj ta̱cuulak xkˈehil nak tintakla riqˈuin li acuabej César, chan laj Festo. 22 Ut li rey Agripa quixye re laj Festo: ―La̱in nacuaj raj rabinquil li cˈaˈru naxye li cui̱nk aˈan, chan. Ut laj Festo quixye re: ―Cuulaj ajcuiˈ naru ta̱cuabi, chan. 23 Cuulajak chic queˈoc saˈ li naˈajej li nequeˈrakoc cuiˈ a̱tin li rey Agripa rochben lix Berenice. Kˈaxal cha̱bil xtikibanquileb. Rochbeneb li coronel ut eb li ni̱nkeb xcuanquil saˈ li tenamit. Ut laj Festo quixtakla xcˈambal laj Pablo. 24 Quixye: ―At rey Agripa ut chixjunilex li chˈutchˈu̱quex arin, cueˈ li cui̱nk li yo̱queb chixjitbal chixjunileb laj judío li cuanqueb arin Cesarea joˈqueb ajcuiˈ li cuanqueb Jerusalén. Nequeˈxjap re chixtzˈa̱manquil chicuu nak ta̱camsi̱k. 25 Abanan nak xin‑oc chi rakoc a̱tin saˈ xbe̱n xinqˈue retal nak ma̱cˈaˈ xma̱c re ta̱camsi̱k. Aˈan xtzˈa̱ma nak li acuabej César ta̱rakok a̱tin saˈ xbe̱n. Joˈcan nak xinye nak tento ta̱xic Roma riqˈuin li acuabej. 26 ¿Cˈaˈ ta cuiˈ ru tintakla xyebal re li acuabej chirix li cui̱nk aˈin? Joˈcan nak xincˈam chak che̱ru la̱ex ut cha̱cuu la̱at, at rey Agripa, re nak te̱tzˈil a̱tin chirix. Ma̱re chi joˈcan cuan cˈaˈru tintakla xyebal chirix. 27 Ninnau nak moco us ta xtaklanquil junak pre̱x chi incˈaˈ ta̱takla̱k xyebal cˈaˈru xma̱c, chan laj Festo.


Li xraabʼal li Yos (1 Juan 5:3) | «Xrahom li Yos»\nCHAAWIL SAʼ Bashkir Q’eqchi’ acholi afrikáans albanés alemán amárico armenio asamés azerí azerí (alfabeto cirílico) bajo alemán bassa de camerún batak (toba) baulé becol bengalí birmano bislama boulou búlgaro camboyano catalán cebuano chavacano checo chichewa chino (tradicional) chino simplificado chitonga chitonga (zimbabwe) chitumbuka chiyao chokue chol chuabo chuvash cibemba cingalés citonga congo coreano criollo de las seychelles criollo haitiano criollo mauriciano criollo portugués croata dangme danés diula duala efik embunda endebele endebele de Zimbabue endonga endáu enzema eslovaco esloveno español estonio ewé feroés finlandés fiyiano ga galés garífuna georgiano griego groenlandés guaraní gujarati guna hausa hebreo hiligaynon hindi hmong holandés húngaro iban ibanag ilocano indonesio inglés islandés japonés kabiye kannada kazajo kiluba kimbundu kiniaruanda kirguís kiribatiano kirundi kosreano krio kurdo kurdo kurmanyí del Cáucaso kwangalí kwanyama lengua de señas argentina lengua de señas chilena lengua de señas colombiana lengua de señas ecuatoriana lengua de señas venezolana lengua de signos española lenguaje de señas americano lenguaje de señas australiano lenguaje de señas brasileño lenguaje de señas británico lenguaje de señas coreano lenguaje de señas finlandés lenguaje de señas japonés lenguaje de señas peruano lenguaje de señas polaco lenguaje de señas ruso lhukonzo lituano lomue luganda luo macedonio macua malayo malayálam malgache mam mambue-lungu mapudungún maratí mazateco de Huautla mixe mizo ngäbere (o guaymí) niueano noruego nyaneka nyungwe náhuatl de guerrero náhuatl de la huasteca náhuatl del centro osético otomí del valle del Mezquital palauano pangasinán panjabí papiamento de curazao persa pidgin de las islas salomón polaco ponapés portugués portugués europeo purépecha quechua ancashino quechua ayacuchano quechua boliviano quechua cuzqueño quiché rotumano rumano runyankore ruso rutoro samoano sango sena sena serbio serbio (alfabeto latino) sesoto shona sranangtongo suajili suati sueco tahitiano tai tamil tayik tetum tigriña tivo tlapaneco tojolabal totonaco tseltal tsonga tsotsil tsuana turco turcomano tuvaluano twi tártaro ucraniano uhobo uigur (alfabeto cirílico) umbundú urdu uzbeko vendal vezo wallisiano wayuunaiki wolaita xhosa xitshwa yoruba zandé zapoteco del istmo zapoteco re lachiguiri zulú árabe ñanya ñemba\nKʼaru Tzʼaqal Naraj Xyeebʼal «Xraabʼal li Yos»?\n«Aʼan aʼin li xraabʼal li Yos: naq chiqapaabʼ ebʼ li xchaqʼrabʼ. Ut ebʼ li xchaqʼrabʼ moko aalebʼ ta.» (1 JUAN 5:3.)\n1, 2. Kʼaʼut laaʼat nakaara li Jehobʼa?\nMA NAKAARA li Yos chi anchal aachʼool? Wi ak xaaqʼaxtesi laayuʼam re li Yos, naru nakaaye naq nakaara chi anchal aachʼool. Li Jehobʼa nokooxra joʼkan naq moko chʼaʼaj ta chiqu xraabʼal. Joʼ naxye li Santil Hu: «Nokoorahok xbʼaan naq Aʼan kooxra xbʼenwa» (1 Juan 4:19).\n2 Li Jehobʼa naxsikʼ ru chanru tixkʼutbʼesi naq nokooxra, joʼkan naq kixyiibʼ li Ruuchichʼochʼ. Ut wulaj wulaj naxkʼe qe li naqaj re naq wanq qayuʼam (Mateo 5:43-48). Joʼkan ajwiʼ, naxkʼe xchʼool chi rilbʼal naq kawaq li qapaabʼal, joʼkan naq kixkʼe qe li Santil Hu. Naxye ajwiʼ qe naq tootijoq chiru, ut naraj naq chʼolchʼooq chiqu naq toorabʼi ut naq tooxtenqʼa rikʼin li xsantil musiqʼej (Salmo 65:3 [65:2, Wy]; Lucas 11:13). Abʼan, li Jehobʼa kixkʼutbʼesi naq jwal nokooxra naq kixkʼe chaq li ralal re naq tkamq saʼ qakʼabʼaʼ ut chi joʼkan tooruuq chi koleʼk chiru li maak ut li kamk. Kʼajoʼ naq nokooxra li Jehobʼa! (Chaawil Juan 3:16; Romanos 5:8.)\n3. a) Kʼaru tento tqabʼaanu re naq junelik wanqo saʼ xrahom li Yos? b) Kʼaru li patzʼom tento tqabʼaanu, ut bʼar tqataw xsumenkil?\n3 Li Jehobʼa naraj naq junelik toowanq saʼ xrahom. Abʼan, ma tooruuq tawiʼ xbʼaanunkil aʼin? Laaʼo yal qe ma tqabʼaanu. Li Santil Hu naxye rehebʼ laj paabʼanel naq junelik teʼwanq saʼ «xrahom li Yos, [...] choʼq re li junelik yuʼam» (Judas 21). Naq li Santil Hu naxye «kanaaqex», naraj xyeebʼal naq tento tqasikʼ kʼaru tqabʼaanu re naq li Jehobʼa junelik tooxra. Joʼkan naq rikʼin li qanaʼlebʼ tqakʼutbʼesi ma naqaj wank saʼ xrahom li Yos. Us raj naq chiqajunilo tqakʼoxla: «Chanru tinkʼutbʼesi naq ninra li Yos?». Re xnawbʼal aʼin qilaq kʼaru kixye li Apostol Juan: «Aʼan aʼin li xraabʼal li Yos: naq chiqapaabʼ ebʼ li xchaqʼrabʼ. Ut ebʼ li xchaqʼrabʼ moko aalebʼ ta» (1 Juan 5:3). Chiqajunilo naqaj xkʼutbʼesinkil naq naqara li Yos chi anchal qachʼool. Anaqwan qatzolaq kʼaru tzʼaqal kiraj xyeebʼal li Apostol Juan.\n«AʼAN AʼIN LI XRAABʼAL LI YOS»\n4, 5. a) Kʼaru kixye li Apostol Juan saʼ li raqal aʼin? b) Joqʼe xat-ok xraabʼal li Yos?\n4 Li Apostol Juan kixtikibʼ li raqal aʼin rikʼin li aatin: «Aʼan aʼin li xraabʼal li Yos». Qilaq chanru kixchʼolobʼ aʼin li Apostol Juan, abʼan xbʼeenwa qajultikaq chanru kiʼok chi kʼiik saʼ laachʼool xraabʼal li Yos.\nRikʼin xqʼaxtesinkil qayuʼam ut xsubʼal qibʼ saʼ haʼ naqakʼutbʼesi naq naqara li Yos\n5 Jultikoʼq aawe naq laapaabʼal x-ok chi kawuuk naq xat-ok chi tzolok chirix li Jehobʼa ut chirix li Rajom. Xaatzol naq maaʼani naru chaq chi wank chixkʼatq li Yos xbʼaan naq chiqajunilo aj maak. Ut li Jehobʼa kixkʼe chaq li Ralal re naq taataw li yuʼam chi junelik li kixsach chaq laj Adan (Mateo 20:28; Romanos 5:12, 18). Joʼkan ajwiʼ xaatzol naq nim ru li kixbʼaanu li Jehobʼa naq kixtaqla chaq li ralal re naq tkamq saʼ laakʼabʼaʼ (chaawil 1 Juan 4:9, 10).\n6. Chanru nakʼutbʼesimank li tzʼaqal rahok, ut kʼaru ak xaabʼaanu re xkʼutbʼesinkil naq nakaara li Yos?\n6 Abʼan laarahom kiʼok chi kʼiik timil timil xbʼaan naq tojaʼ xaanaw li xbʼaanu li Yos saʼ laakʼabʼaʼ. Naq naqara li Jehobʼa chi anchal qachʼool, moko tzʼaqal ta rikʼin xyeebʼal: «Laaʼin ninra li Jehobʼa». Joʼ nakʼulmank rikʼin li qapaabʼal, li tzʼaqal rahok nakʼutbʼesimank rikʼin li naqaye ut li naqabʼaanu (Santiago 2:26). Naq naqara junaq li qas qiitzʼin, naqabʼaanu li nawulak chiru. Ut joʼkan tzʼaqal xaakʼul laaʼat. Naq xʼok chi nimank laarahom chirix li Yos, xat-ok xyuʼaminkil li xchaqʼrabʼ. Wi ak xaaqʼaxtesi laayuʼam chiru li Yos ut ak xaasubʼ aawibʼ saʼ haʼ joʼ aj Testiiw re li Jehobʼa, xaabʼaanu xbʼaan naq nakaara ut oxloqʼ chaawu (chaawil Romanos 14:7, 8). Anaqwan ok qe xtzolbʼal li kixye li Apostol Juan re naq tooruuq xbʼaanunkil li xqayeechiʼi re li Jehobʼa.\n«CHIQAPAABʼ [...] LI XCHAQʼRABʼ»\n7. Bʼar wank wiibʼ oxibʼ rehebʼ xchaqʼrabʼ li Yos, ut kʼaru tento tqabʼaanu re xpaabʼankil?\n7 Li Apostol Juan kixye naq xraabʼal li Yos aʼan xpaabʼankil «li xchaqʼrabʼ». Bʼar wank rehebʼ li chaqʼrabʼ aʼin li naʼaatinak wiʼ li Santil Hu? Wiibʼ oxibʼ rehebʼ li xchaqʼrabʼ li Yos naxye naq inkʼaʼ tookalaaq, inkʼaʼ tqamux qibʼ, inkʼaʼ tqaloqʼoni li pechʼbʼil yos, inkʼaʼ tooʼelqʼaq chi moko tootikʼtiʼiq (1 Corintios 5:11; 6:18; 10:14; Efesios 4:28; Colosenses 3:9). Re naq tooruuq xpaabʼankil li chaqʼrabʼ aʼin, tento tqayuʼami chi anchal qachʼool li naxye li Santil Hu.\n8, 9. Wi naqaj xbʼaanunkil jun li naʼlebʼ ut maakʼaʼ resil saʼ li Santil Hu, chanru tqanaw kʼaru naraj li Jehobʼa naq tqabʼaanu? Chʼolobʼ rikʼin jun li eetalil.\n8 Abʼanan, re xsahobʼresinkil xchʼool li Yos moko tzʼaqal ta kaʼajwiʼ rikʼin xyuʼaminkil ebʼ li chaqʼrabʼ li tzʼiibʼanbʼil saʼ li Santil Hu. Li Jehobʼa moko kixkʼe ta jun li chaqʼrabʼ choʼq re li junjunq chi naʼlebʼ li tqabʼaanu rajlal kutan. Naqaye aʼin xbʼaan naq wulaj wulaj jalan jalanq ru qabʼaanuhom ut maakʼaʼ li chaqʼrabʼ choʼq re li junjunq chi naʼlebʼ aʼin. Wi joʼkan, chanru tqanaw ma twulaq chiru li Jehobʼa li ok qe xbʼaanunkil? Joʼkan bʼiʼ, chanru tqanaw kʼaru naxkʼoxla li Yos? Chixjunil aʼin tqataw saʼ li Santil Hu. Naq naqil xsaʼ li Santil Hu, naqatzol kʼaru nawulak chiru li Jehobʼa ut kʼaru xikʼ naril (chaawil Salmo 97:10; Proverbios 6:16-19). Wi junelik yooko xtzolbʼal chanru naril ut kʼaru naxkʼoxla li Jehobʼa chirix junaq li naʼlebʼ, aʼan tooxtenqʼa chi xnawbʼal ma nawulak chiru li naqaj xbʼaanunkil malaj inkʼaʼ. Chi joʼkan junelik tooruuq xnawbʼal kʼaru tzʼaqal naraj li Jehobʼa naq tqabʼaanu; usta maakʼaʼ junaq li chaqʼrabʼ (Efesios 5:17).\n9 Re xtawbʼal ru aʼin qakʼehaq jun li eetalil. Moko tzʼiibʼanbʼil ta saʼ li Santil Hu naq inkʼaʼ us rilbʼal saʼ li kaxmu (TV) ut saʼ junaq chik li chʼiichʼ, li muxuk ibʼ malaj li nekeʼhobʼok ut nekeʼsakʼok. Abʼan, ma toj aajel ru naq wanq junaq li chaqʼrabʼ bʼarwiʼ naxye naq inkʼaʼ tqil junaq li maaʼusilal? Ut laaʼo ak naqanaw kʼaru naxkʼoxla li Jehobʼa chirix li yiibʼru aj naʼlebʼ. Li Santil Hu naxye naq li Yos «xikʼ naril li narahink re li raaxiikʼ» ut naxye ajwiʼ naq «taaraqoq aatin saʼ xbʼeenebʼ laj koʼbʼeet laj yumbʼeet joʼ ajwiʼ saʼ xbʼeenebʼ laj muxul sumsu» (Salmo 11:5; Hebreos 13:4). Naq naqakʼoxla rix ebʼ li raqal aʼin, naqataw ru kʼaru tzʼaqal nawulak chiru li Jehobʼa. Joʼkan naq maajunwa naqil li tzʼaj aj naʼlebʼ. Li ruuchichʼochʼ aʼin naraj naq tqakʼoxla naq maakʼaʼ tqakʼul wi naqajsi qu rikʼin junaq li naʼlebʼ li wank xtzʼajnil, abʼan li Jehobʼa nasahoʼk saʼ xchʼool naq naqatzʼeqtaana chixjunil li inkʼaʼ us choʼq qe. *\n10, 11. Kʼaʼut junelik naqapaabʼ xchaqʼrabʼ li Yos ut chanru naqil li xchaqʼrabʼ?\n10 Kʼaʼut naqayuʼami li xchaqʼrabʼ li Yos wulaj wulaj? Naqabʼaanu aʼin, maawaʼ yal re naq inkʼaʼ tqakʼe qibʼ saʼ chʼaʼajkilal chi moko re naq li Yos inkʼaʼ tooxkʼe chi xtojbʼal qamaak (Galatas 6:7). Naqapaabʼ li Jehobʼa xbʼaan naq naqanaw naq chi joʼkan naqakʼutbʼesi chiru naq naqara chi anchal qachʼool. Qilaq jun li eetalil: ebʼ li kokʼal nekeʼraj naq sa teʼileʼq xbʼaan li xnaʼ xyuwaʼ, ut laaʼo naqaj naq li Jehobʼa sahaq saʼ xchʼool qikʼin (Salmo 5:13 [5:12, Wy]). Laaʼo naqara li Qayuwaʼ li wank saʼ choxa. Joʼkan naq, nawulak chiqu xnawbʼal naq nasahoʼk saʼ xchʼool naq chaabʼil qanaʼlebʼ (Proverbios 12:2).\n11 Saʼ xkʼabʼaʼ aʼin, inkʼaʼ nokookʼanjelak chiru li Yos chi kabʼrix qachʼool. * Chi moko laaʼo ta yaal qe joqʼe tqabʼaanu li naxye qe li Yos, chi moko naqakʼam ta qe qajunes joʼ chanru naqaj. Nokooʼabʼink bʼan chiru «chi anchal [qa]chʼool» (Romanos 6:17). Laaʼo naqaye ajwiʼ, joʼ kixye chaq jun rehebʼ li kitzʼiibʼank re xhuhil li Salmo: «[Nasahoʼk saʼ] linchʼool rikʼinebʼ laachaqʼrabʼ» (Salmo 119:47). Joʼkan bʼiʼ, naqapaabʼ li Jehobʼa chi anchal qachʼool. Chʼolchʼo chiqu naq li Jehobʼa wank xkʼulubʼ naq junelik tqapaabʼ ut inkʼaʼ tqabʼaanu chi kabʼrix qachʼool (Deuteronomio 12:32). Laj Noe kixkʼutbʼesi naq jwal naxra li Yos xbʼaan naq chiru naabʼal chihabʼ kixpaabʼ. Ut laaʼo naqaj xkʼambʼal qe rikʼin. Ut wi joʼkan tqabʼaanu, tyeemanq chiqix li kiyeemank chirix laj Noe: «Kixbʼaanu [...] ut kixpaabʼ chixjunil li kitaqlaak wiʼ xbʼaan li Yos» (Genesis 6:22).\n12. Chanru naqasahobʼresi xchʼool li Jehobʼa?\n12 Kʼaru naxkʼoxla li Jehobʼa naq naqapaabʼ chi anchal qachʼool? Li Santil Hu naxye naq li Jehobʼa nasahoʼk saʼ xchʼool (Proverbios 27:11). Abʼan, ma tooruuq tawiʼ xsahobʼresinkil xchʼool li Nimajwal Yos? Heeheʼ tooruuq xbʼaanunkil. Abʼan, kʼaʼut naqaye aʼin? Naq xooyoobʼtesiik, li Jehobʼa kixkʼe saʼ li qachʼool ut saʼ li qakʼaʼuxl naq tqanaw kʼaru li us ut li inkʼaʼ us. Joʼkan naq laaʼo yaal qe ma tqapaabʼ li Yos malaj inkʼaʼ (Deuteronomio 30:15, 16, 19, 20). Naq naqabʼaanu li nawulak chiru li Yos, naqasahobʼresi xchʼool ut naqakʼutbʼesi ajwiʼ chiru naq naqara (Proverbios 11:20). Ut yooko ajwiʼ xsikʼbʼal li chaabʼil bʼe.\n«LI XCHAQʼRABʼ MOKO AALEBʼ TA»\n13, 14. Kʼaʼut naqaye naq li «li qataqlankil xbʼan [li Jehobʼa] moko ra ta», ut rikʼin kʼaru li eetalil taachʼolobʼ aʼin?\n13 Li Apostol Juan kixkʼojobʼ ajwiʼ qachʼool naq kixye: «Li xchaqʼrabʼ [li Jehobʼa] moko aalebʼ ta» (1 Juan 5:3). Ut jun chik li Santil Hu naxye: «Chiqapaabʼ li qataqlankil xbʼaan [li Yos]; ut li qataqlankil xbʼan moko ra ta xpaabʼankil» (Li Acʼ Chakʼrab, Sociedad Bíblica en Guatemala [AC] 1966. Ortografía actualizada). Usta chiqajunilo aj maak, tooruuq xpaabʼankil xchaqʼrabʼ, li Yos inkʼaʼ naxye qe naq tqabʼaanu li inkʼaʼ tooruuq xbʼaanunkil.\n14 Re xtawbʼal ru aʼin, qakʼoxlaq naq jun rehebʼ laawamiiw xik re saʼ jalan chik li ochoch ut naxye aawe naq taatenqʼa chi xnumsinkil li xjunkabʼlal. Ut saʼ xyanq chixjunil li iiq wank seebʼ raalal ut wank jwal aal raalal. Ebʼ li naabʼal raalal moko naru ta naq jun chi winq tkʼamoq re tento bʼan teʼxpaqo saʼ wiibʼal. Laawamiiw toj tixye aawe bʼar wank re li iiq tento taakʼam ut moko tatxkʼe ta chi xpaqonkil li jwal aal xbʼaan naq inkʼaʼ naraj naq taatochʼ aawibʼ. Joʼkan ajwiʼ naxbʼaanu li Qayuwaʼ li wank saʼ choxa, maajunwa naxye qe naq tqabʼaanu li inkʼaʼ tooruuq xbʼaanunkil (Deuteronomio 30:11-14). Li Jehobʼa jwal nokooxra joʼkan naq inkʼaʼ naxye qe naq tqabʼaanu junaq li kʼanjel wi jwal aal choʼq qe. Ut chʼolchʼo chiru kʼaru nokooruuk xbʼaanunkil, chanru yoobʼtesinbʼilo ut naq «pojtzʼ okenaqo» wiʼ (Salmo 103:14).\n15. Kʼaʼut chʼolchʼo chiqu naq li xchaqʼrabʼ li Jehobʼa nokooxtenqʼa?\n15 Li xchaqʼrabʼ li Jehobʼa nokooxtenqʼa saʼ li qayuʼam ut moko chʼaʼaj ta xpaabʼankil (chaawil Isaias 48:17). Laj Moises kixye rehebʼ laj Israel: «[Tento] xyuʼaminkil chixjunilebʼ li chaqʼrabʼ [...] ut roxloqʼinkil ru li qaYos». Ut kixchʼolobʼ chiruhebʼ kʼaʼut tento teʼxbʼaanu aʼin, joʼkan naq kixye: «[Re naq junelik] sa toowanq ut yoʼyooqo» (Deuteronomio 6:24). Us raj ajwiʼ naq chʼolchʼooq chiqu naq li xchaqʼrabʼ li Yos nokooxtenqʼa saʼ li qayuʼam ut nokooxtenqʼa ajwiʼ re naq junelik sahaq saʼ qachʼool. Kʼaʼut chʼolchʼo chiqu naq nokooxtenqʼa? Xbʼaan naq li chaqʼrabʼ aʼin re li Jehobʼa ut naxnaw tzʼaqal kʼaru us choʼq qe (Romanos 11:33). Ut Aʼan Xyosil li rahok (1 Juan 4:8). Li Yos naxkʼutbʼesi naq nokooxra rikʼin li naxye, li naxbʼaanu ut rikʼin li xchaqʼrabʼ.\n16. Kʼaru ttenqʼanq qe chi xpaabʼankil li Yos usta laaʼo aj maak ut li ruuchichʼochʼ wank rubʼel xwankil li maaʼus?\n16 Ma naraj xyeebʼal aʼin naq kʼajoʼ xsahil xpaabʼankil li Yos? Inkʼaʼ, moko aʼan ta naraj xyeebʼal. Abʼanan, kʼaʼut nayeemank aʼin? Jun rehebʼ li xyaalal aʼin naq «li ruuchichʼochʼ wank rubʼel xwankil li maaʼus», ut naraj naq tootʼaneʼq saʼ li xtzʼaj aj naʼlebʼ (1 Juan 5:19). Ut li jun chik xyaalal chirix aʼin naq laaʼo aj maak, joʼkan naq saʼ junpaat naqaqʼet xchaqʼrabʼ li Yos (Romanos 7:21-25). Abʼan, tooruuq xkuybʼal chixjunil aʼin wi naqara li Yos chi anchal qachʼool. Li Jehobʼa narosobʼtesihebʼ chixjunil li qas qiitzʼin li nekeʼpaabʼank re chi anchal xchʼool. Ut naxtaqla li xsantil musiqʼej saʼ xbʼeenebʼ li nekeʼabʼink chiru joʼ awabʼej (Hechos 5:32). Li ru li musiqʼej naxbʼaanu naq chaabʼilaq li qanaʼlebʼ. Ut wi chaabʼil qanaʼlebʼ junelik tqapaabʼ li Yos (Galatas 5:22, 23).\n17, 18. a) Kʼaru tqatzol saʼ li tasal hu aʼin, ut kʼaru li oxibʼ chi naʼlebʼ tqajultika? b) Kʼaru tqatzʼil rix saʼ li jun chik tzolom?\n17 Saʼ li tasal hu aʼin tqatzol li naʼlebʼ, li xchaqʼrabʼ li Jehobʼa ut li naraj naq tqabʼaanu. Anaqwan naq ok qe xtzolbʼal aʼin, us naq tqajultika oxibʼ li naʼlebʼ. Li xbʼeen: li Jehobʼa inkʼaʼ naxmin qu chi xpaabʼankil li xchaqʼrabʼ ut li xnaʼlebʼ, naraj bʼan naq t-alaaq saʼ qachʼool xbʼaanunkil li Rajom. Li xkabʼ: li Jehobʼa naxye qe kʼaru tento tqabʼaanu re naq us wanqo anaqwan ut re naq tqataw li yuʼam chi junelik saʼ li kutan chaalel. Ut li rox: tqakʼutbʼesi naq naqara li Jehobʼa wi naqapaabʼ chi anchal qachʼool.\n18 Li Jehobʼa kixkʼe qachʼool ut qakʼaʼuxl re naq tqanaw kʼaru li us ut li inkʼaʼ us. Ut aʼan tqatzʼil rix saʼ li jun chik tzolom.\n^ párr. 9 Saʼ li Tzolom 6 re li tasal hu aʼin naxchʼolobʼ chanru tqajsi qu joʼ nawulak chiru li Yos.\n^ párr. 11 Usta ebʼ li maaʼus aj musiqʼej inkʼaʼ keʼraj rachʼabʼankilebʼ li poyanam naq li Jesus kitaqlank rehebʼ, abʼan keʼxbʼaanu. Maajunwa keʼraj xkʼutbʼesinkil naq li Jesus wank xwankil re taqlank (Marcos 1:27; 5:7-13).\nCHAASUME EBʼ LI PATZʼOM AʼIN\nChanru naraj li Jehobʼa naq tooʼabʼinq chiru, ut kʼaʼut nokooxtenqʼa xpaabʼankil li xchaqʼrabʼ? (Deuteronomio 5:28-33.)\nKʼaru naxkʼoxla li Jehobʼa naq nokooʼabʼink chiru? (1 Samuel 15:22, 23.)\nKʼaru naqatzol chirix li Jesus naq kiʼabʼink chiru li Yos? (Juan 8:29.)\nKʼaʼut wank xkʼulubʼ li Jehobʼa naq tooʼabʼinq chiru? (Apocalipsis 4:11.)


HEBREOS 2 KEK - Li colba‑ib kˈaxal lokˈ - Xban nak - Bible Gateway\nHEBREOS 2 Kekchi (KEK)\nLi colba‑ib kˈaxal lokˈ\n2 Xban nak li Cristo kˈaxal lokˈ chiruheb li ángel, joˈcan nak takaqˈue kachˈo̱l chixpa̱banquil li cˈaˈru xkabi, re nak incˈaˈ ta̱sachk saˈ kachˈo̱l lix ya̱lal. 2 Li esilal yebil xbaneb li ángel tzˈakal ya̱l ut eb li incˈaˈ queˈpa̱ban ut eb li queˈxkˈet li chakˈrab, queˈxcˈul xtojbal xma̱queb joˈ xcˈulubeb. 3 Cui eb aˈan queˈxcˈul xtojbal xma̱c, ¿chan put ru nak tocolekˈ la̱o chiru li tojba ma̱c cui nakatzˈekta̱na li lokˈlaj colba‑ib li quixyechiˈi ke li Ka̱cuaˈ Jesucristo? Li Jesucristo quixyechiˈi ke li kacolbal kˈaxal lokˈ. Ut chirix aˈan, eb li queˈabin re li ra̱tin, aˈan eb ajcuiˈ queˈchˈoloban lix ya̱lal chiku. 4 Li Dios quixcˈut chiku nak tzˈakal ya̱l aˈan riqˈuineb li retalil ut li milagro li quilajxba̱nu riqˈuin lix nimal xcuanquilal. Ut naxcˈut ajcuiˈ chiku nak ya̱l xban nak naxqˈue li Santil Musikˈej reheb li junju̱nk. Joˈcan nak ac xma̱tan xma̱tan li junju̱nk joˈ naraj li Dios.\nLi Ka̱cuaˈ Jesucristo quitzˈejcualoˈ re kacolbal\n5 Yo̱co chi a̱tinac chirix li acˈ ruchichˈochˈ li ta̱cha̱lk. Li Dios incˈaˈ quixqˈue xcuanquileb li ángel re nak teˈtakla̱nk saˈ xbe̱n aˈan. 6 Joˈcaˈin tzˈi̱banbil saˈ li Santil Hu:\nAt inDios, li cui̱nk ma̱cˈaˈ xcuanquil. ¿Cˈaˈut nak nacacˈoxlaheb? Li cui̱nk ma̱cˈaˈeb xcuanquil. ¿Cˈaˈut nak nacaqˈue a̱chˈo̱l chirixeb?\n7 Xacubsi caˈchˈin xcuanquil chiruheb li ángel. Abanan xaqˈue xnimal xlokˈal. Ut xaxakab xcuanquil saˈ xbe̱neb la̱ cˈanjel xaba̱nu riqˈuin a̱cuukˈ.\n8 La̱at xaqˈue chixjunil li cˈaˈak re ru rubel xcuanquil li cui̱nk.\nUt nak li Dios quixqˈue chixjunil li cˈaˈak re ru rubel xcuanquil li cui̱nk, ma̱cˈaˈ cuan incˈaˈ ta napa̱ban chiru. Aˈut anakcuan toj ma̱jiˈ nakil nak chixjunil li cˈaˈak re ru cuan nequeˈpa̱ban chiru. 9 Abanan nakaqˈue retal chanru nak li Jesucristo quinima̱c ru ut quiqˈueheˈ xlokˈal. Usta quicubsi̱c xcuanquil jarubak cutan chiruheb li ángel, nak quitzˈejcualoˈ, quiqˈueheˈ xlokˈal xban li raylal quixcˈul nak quicam saˈ kacˈabaˈ la̱o. Xban lix nimal rusilal li Dios, li Jesucristo quicam re xcolbal chixjunileb li cuanqueb saˈ ruchichˈochˈ. 10 Riqˈuin xcˈulbal li raylal, li Jesucristo quitzˈakobresi̱c ru chiru li Dios. Li Ka̱cuaˈ Dios quiyi̱ban re chixjunil li cˈaˈak re ru. Xban aˈan nak aˈ li Dios yal re saˈ xbe̱n. Joˈcan nak quixtakla chak li Jesucristo chi xcˈulbal li raylal ut quicam re xtojbal rix li kama̱c. Ut aˈan ajcuiˈ laj cˈamol be chiruheb li ralal xcˈajol li teˈtzˈako̱nk saˈ lix lokˈal. 11 La̱o nocosantobresi̱c xban li Ka̱cuaˈ Jesucristo. La̱o ut li Jesucristo junaj ajcuiˈ li kachoxahil Yucuaˈ. Xban aˈan li Jesucristo incˈaˈ naxuta̱na̱c chixyebal nak la̱o lix herma̱n. 12 Quixye chi joˈcaˈin:\nAt inYucuaˈ, tinchˈolob a̱cuesilal chiruheb lin herma̱n. Saˈ xya̱nkeb li chˈutchˈu̱queb tinbicha la̱ lokˈal. 13 Ut quixye cuiˈchic:\nCauhak inchˈo̱l riqˈuin li Dios.\nUt quixye ajcuiˈ:\nCueˈquin arin la̱in, cuochbeneb li ralal xcˈajol li Dios li xkˈaxtesi saˈ cuukˈ.\n14 Ya̱l nak la̱o ut li Jesucristo junaj li kachoxahil Yucuaˈ. Li Jesucristo quitzˈejcualoˈ joˈ la̱o. Quicuan xquiqˈuel. Quicuan xbakel ut xtibel. Li Jesucristo quicam. Riqˈuin lix camic, li Ka̱cuaˈ Jesucristo quixsach xcuanquil laj tza, xban nak saˈ xcˈabaˈ laj tza nak cuan li ca̱mc. 15 Chalen chak saˈ kayoˈlajic, nakaxucua ru li ca̱mc. Aban riqˈuin lix camic li Ka̱cuaˈ Jesucristo quirisi li kaxiu chiru li ca̱mc. 16 Relic chi ya̱l li Ka̱cuaˈ Jesucristo incˈaˈ quichal chixtenkˈanquileb li ángel. Quichal ban chixtenkˈanquileb li ralal xcˈajol laj Abraham. (Ut la̱o ajcuiˈ ralal xcˈajol laj Abraham, xban nak nakapa̱b li Cristo.) 17 Xban nak li Jesucristo quicˈulun chixtenkˈanquileb li cuanqueb saˈ ruchichˈochˈ tento nak quitzˈejcualoˈ joˈ eb lix herma̱n. Chi ya̱l nak quitzˈejcualoˈ re nak ta̱ruxta̱na ku ut tixtoj rix li kama̱c. Li Jesucristo aˈan lix yucuaˈil aj tij chi cˈanjelac chiru li Dios. 18 Li Ka̱cuaˈ Jesucristo quixcˈul li raylal ut quiyaleˈ ra̱lenquil. Aban, incˈaˈ quixqˈue rib chi a̱le̱c. Joˈcan nak nim xcuanquil chixtenkˈanquileb li nequeˈyaleˈ ra̱lenquil.


Junelik Tiikaq li Qachʼool ut Maajunwa Toobʼalaqʼiq! | «Xrahom li Yos»\nJunelik Tiikaq li Qachʼool ut Maajunwa Toobʼalaqʼiq!\n«Naqaj xbʼaanunkil chixjunil chi chaabʼil.» (HEBREOS 13:18.)\n1, 2. Kʼaʼut nasahoʼk saʼ xchʼool li Jehobʼa naq inkʼaʼ nokoobʼalaqʼik?\nJUN LI chʼinaʼal kiwulak rochbʼeen li xnaʼ saʼ jun li kʼayibʼaal. Li chʼinaʼal kixchap jun li bʼatzʼuul re naq tloqʼeʼq chiru, abʼan kisach saʼ xchʼool xpatzʼbʼal re li xnaʼ. Naq keʼelk chaq saʼ li kʼayibʼaal, li chʼinaʼal kixaqli ut kiʼok chi yaabʼak. Abʼan, kʼaru kixkʼul? Li chʼinaʼal inkʼaʼ kixkʼe reetal naq kixkʼam chaq li bʼatzʼuul. Naq li naʼbʼej kiril aʼin kiʼok xqʼunbʼesinkil li xchʼina yum ut keʼsutqʼiik saʼ li kʼayibʼaal. Li chʼinaʼal kixpatzʼ xkuybʼal chiru laj kʼay ut kixqʼaxtesi li bʼatzʼuul. Naq li xchʼinaʼal kixbʼaanu aʼin, kʼajoʼ kisahoʼk saʼ xchʼool li naʼbʼej!\n2 Ebʼ li naʼbʼej yuwabʼej sahebʼ saʼ xchʼool naq ebʼ li ralal xkʼajol junelik nekeʼxbʼaanu li us. Ut joʼkan ajwiʼ nareekʼa li Jehobʼa li «Yos tiik xchʼool, li inkʼaʼ nabʼalaqʼik» (Deuteronomio 32:4). Li Jehobʼa nasahoʼk saʼ xchʼool chi rilbʼal naq joʼ aj paabʼanel naqakʼe qaqʼe chi wank junelik saʼ tiikilal. Ut saʼ xkʼabʼaʼ naq naqaj xsahobʼresinkil xchʼool ut naqaj wank junelik saʼ li xrahom, joʼ kixye li Apostol Pablo: «Naqaj xbʼaanunkil chixjunil chi chaabʼil» (Hebreos 13:18). Anaqwan ok qe rilbʼal kaahibʼ li naʼlebʼ li nachʼaʼajkink re chiqu xbʼaanunkil li us, ut chirix chik aʼan tqil kʼaru rusilal tqataw wi junelik tiik li qachʼool.\nMAAJUNWA TQABʼALAQʼI QIBʼ\n3-5. a) Chanru nokooxtenqʼa li Santil Hu re naq inkʼaʼ tqabʼalaqʼi qibʼ? b) Ut kʼaru ttenqʼanq qe chi xtzʼilbʼal qix?\n3 Xbʼeenwa, tento tqatzol naq maajunwa tqabʼalaqʼi qibʼ. Moko chʼaʼaj ta tʼaneʼk saʼ li bʼalaqʼink ibʼ xbʼaan naq laaʼo aj maak. Joʼkan keʼxkʼul ebʼ laj paabʼanel re Laodicea. Joʼkan naq li Jesus kixye rehebʼ naq usta nekeʼxye naq bʼihomebʼ, abʼan saʼebʼ li xpaabʼal nebʼaʼebʼ, mutzʼebʼ ut tʼustʼuukebʼ (Apocalipsis 3:17). Chʼaʼaj li xwanjikebʼ ut ra rilbʼalebʼ, abʼan li xnimal ru chʼaʼajkilal naq inkʼaʼ keʼraj rilbʼal chanru wankebʼ.\n4 Ut laj Santiago kixye ajwiʼ: «Wi ani naxkʼoxla ribʼ naq tzʼaqal aj paabʼanel ut inkʼaʼ naxqʼus li ruʼuj raqʼ, aʼan naxbʼalaqʼi ribʼ xjunes, ut li xpaabʼaal maakʼaʼ rajbʼal» (Santiago 1:26). Joʼkan ajwiʼ, yooqo xbʼalaqʼinkil qibʼ wiʼ naqakʼoxla naq li Jehobʼa naxkʼulubʼa li kʼanjel li naqabʼaanu chiru usta inkʼaʼ us yooko roksinkil li ruʼuj qaqʼ. Chi joʼkan, maakʼaʼaq xwankil ut rusilal li qapaabʼal. Abʼan, kʼaru tento tqabʼaanu re naq inkʼaʼ tootʼaneʼq saʼ li rahilal aʼin?\n5 Naq laj Santiago kiʼaatinak chirix aʼin, xbʼeenwa kixye naq tzʼaqal re ru xchaqʼrabʼ li Yos ut kixjuntaqʼeeta rikʼin jun li lem bʼarwiʼ tqil qibʼ re xnawbʼal kʼaru tqayiibʼ saʼ xnaqʼ qu (chaawil Santiago 1:23-25). Joʼkan bʼiʼ, li Santil Hu nokooxtenqʼa chi xtzʼilbʼal chiʼus ma chaabʼil li qanaʼlebʼ ut wiʼ yooko chi paltoʼk tqajal qanaʼlebʼ (Lamentaciones 3:40; Ageo 1:5). Naru naqaye ajwiʼ re li Jehobʼa naq tixtzʼil qix, tooxtenqʼa chi rilbʼal ma inkʼaʼ yooko chi maakobʼk ut tooxtenqʼa ajwiʼ chi xjalbʼal qanaʼlebʼ (Salmo 139:23, 24). Ut maare wank sut inkʼaʼ tqakʼe reetal naq inkʼaʼ chik us li qanaʼlebʼ. Abʼan, misach saʼ qachʼool xkʼoxlankil chanru naril aʼin li Qayuwaʼ li wank saʼ choxa. Saʼ Proverbios 3:32, naxye naq li Jehobʼa «xikʼ narilebʼ» li nekeʼwulak chiru bʼalaqʼik, ut «naxrahebʼ li tiikebʼ xchʼool». Li Yos tooxtenqʼa chi qilbʼal qibʼ joʼ chanru nokooril Aʼan ut re naq t-alaaq saʼ qachʼool xbʼaanunkil li nawulak chiru. Ut chi joʼkan tooruuq xyeebʼal joʼ kixye li Apostol Pablo: «Naqaj xbʼaanunkil chixjunil chi chaabʼil». Relik chi yaal naq naqaj xbʼaanunkil aʼin usta inkʼaʼ tqabʼaanu chi tzʼaqal re ru xbʼaan naq laaʼo aj maak.\nMAAJUNWA TQABʼALAQʼI LI QAJUNKABʼAL\nWi tiik li qachʼool inkʼaʼ tqakʼoxla xmuqbʼal li qamaak\n6. Kʼaʼut li sumsuukebʼ junelik teʼxye li yaal chiribʼilebʼ ribʼ, ut kʼaru li chʼaʼajkilal naru teʼxkol wiʼ ribʼebʼ?\n6 Aajel ru naq maakʼaʼaq li bʼalaqʼik saʼ li junkabʼal. Li sumsuukebʼ junelik teʼxye li yaal ut maajunwa teʼxtikʼtiʼi ribʼebʼ. Inkʼaʼ teʼtʼaneʼq saʼ li yiibʼru aj naʼlebʼ joʼ xmutzʼuchiʼinkil li maawaʼ xsumʼaatin, payok saʼ li ulul chʼiichʼ malaj rilbʼalebʼ li nekeʼxtʼusubʼ ribʼ. Usta ra xyeebʼal, wankebʼ laj paabʼanel keʼxbʼaanu aʼin chirix xjolom li xsumʼaatin. Li yiibʼru aj naʼlebʼ aʼin naxkʼutbʼesi naq moko wank ta chik li yaal rikʼinebʼ! Qakʼamaq qe rikʼin laj David li awabʼej naq kixye: «Inkʼaʼ xinhilank saʼ xyanqebʼ laj bʼalaqʼ, chi moko xinjunaji wibʼ rikʼinebʼ laj kaʼpakʼal u» (Salmo 26:4). Maajunwa toonaʼlebʼaq saʼ kaʼpakʼal u rikʼin li qasumʼaatin.\n7, 8. Kʼaru ebʼ li eetalil naru nakʼanjelak chiruhebʼ li kokʼal re naq teʼxtzol roxloqʼinkil li wank saʼ tiikilal?\n7 Ebʼ li yuwabʼej tento teʼxkʼut chiruhebʼ li ralal xkʼajol naq inkʼaʼ us bʼalaqʼik. Ut naq yooqebʼ xkʼeebʼal li xnaʼlebʼ tento teʼroksi li Santil Hu. Saʼ li Santil Hu wank wiibʼ oxibʼ li eetalil li inkʼaʼ naru tqakʼam qe rikʼinebʼ. Laj Acan kiʼelqʼak ut kixyal xmuqbʼal li kixbʼaanu. Laj Guehazi kitikʼtiʼik re naq wanq xtumin. Ut laj Judas moko kaʼaj tawiʼ kiʼelqʼak, kibʼalaqʼik re naq trahobʼtesiiq li Jesus (Josue 6:17-19; 7:11-25; 2 Reyes 5:14-16, 20-27; Mateo 26:14, 15; Juan 12:6).\n8 Abʼan wank ajwiʼ chaabʼil eetalil. Naq laj Jacob kirabʼi naq ebʼ li ralal keʼxtaw tumin saʼebʼ li suqʼ kixtaqlahebʼ chi xqʼaxtesinkil xbʼaan naq kixkʼoxla naq keʼsachk ebʼ laj eechal tumin. Laj Jefte ut li xrabʼin, kixkʼulubʼa li xyeechiʼom li xyuwaʼ usta chʼaʼaj xbʼaanunkil. Ut naq jun chʼuut chi poyanam kichalk chi xkamsinkil li Jesus, li Jesus moko kixuwak ta chi moko kixjal ta xkʼabʼaʼ xbʼaan xxiw, ut chi joʼkan kixkʼutbʼesi naq naraj chi anchal xchʼool naq ttzʼaqloq ru li kixye li Santil Hu ut kiraj naq inkʼaʼ teʼrahobʼtesiiq li xtzolom (Genesis 43:12; Jueces 11:30-40; Juan 18:3-11). Saʼ li Santil Hu wank naabʼal li eetalil abʼan kaʼajwiʼ xooʼaatinak chirix wiibʼ oxibʼ rehebʼ li eetalil aʼin ut us raj xkʼutbʼal chiruhebʼ li kokʼal re naq teʼxtzol xraabʼal ut roxloqʼinkil li wank saʼ tiikilal.\n9. Kʼaʼut us naq ebʼ li yuwaʼbʼej inkʼaʼ teʼxkanabʼ xkʼutbʼal li chaabʼil naʼlebʼ chiruhebʼ li xkokʼal, ut kʼaru inkʼaʼ us teʼxbʼaanu li yuwaʼbʼej?\n9 Joʼkan bʼiʼ, aajel ru naq tqayuʼami li chaabʼil naʼlebʼ li naqaye. Joʼkan naq li Apostol Pablo kixye: «Kʼaʼut naq nakatzolebʼ li jalan chik ut inkʼaʼ nakatzol aawibʼ laaʼat? Nakachʼolobʼ xyaalal naq inkʼaʼ us li elqʼak, abʼanan nakat-elqʼak» (Romanos 2:21). Usta wankebʼ li naʼbʼej yuwabʼej nekeʼxye naq moko usta bʼalaqʼik, wank sut nekeʼpaltoʼk: moko nekeʼxye ta chixjunil li yaal ut nekeʼxchap li maawaʼ rehebʼ, ut chirix aʼan, nekeʼxye: «Moko nim ta ru li xinye!». Malaj nekeʼxye: «Ak nekeʼxnaw naq yalaq ani nakʼamok re aʼin!». Naq nekeʼxbʼaanu aʼin, ebʼ li xkokʼal inkʼaʼ chik nekeʼxnaw kʼaru li us ut li inkʼaʼ us. Joʼkan naq, maakʼaʼ naxye kʼaru yooko xkʼambʼal usta moko terto ta ut maawaʼ qe, ak yooko chi elqʼak. Ut joʼkan ajwiʼ, maakʼaʼ naxye kʼaru yooko xyeebʼal usta moko nim ta ru ut moko yaal ta, ak yooko chi tikʼtiʼik (chaawil Lucas 16:10). * Ebʼ li kokʼal saʼ junpaat nekeʼxkʼe reetal naq junaq li qas qiitzʼin yook chi tikʼtiʼik ut inkʼaʼ saʼ nekeʼkanaak (Efesios 6:4). Abʼanan, wi li naʼbʼej yuwaʼbʼej nekeʼxkʼe xchʼool chi xkʼutbʼal chiru li chaabʼil naʼlebʼ chalen chaq saʼ xkachʼinal, maare naq tnimanq inkʼaʼ tixkanabʼ xloqʼoninkil li Jehobʼa usta numtajenaq li maaʼusilal saʼ xbʼeen li ruuchichʼochʼ (Proverbios 22:6).\nMAAJUNWA TQABʼALAQʼIHEBʼ LI QECH AJ PAABʼANEL\n10. Kʼaru inkʼaʼ us tqabʼaanu naq yooqo chi seeraqʼik rikʼinebʼ li qech aj paabʼanel?\n10 Maajunwa tqabʼalaqʼihebʼ li qech aj paabʼanel. Joʼ ak xqil saʼ li Tzolom 12 tento tqakʼe reetal chirix kʼaru yooqo chi aatinak naq wanqo rikʼinebʼ xbʼaan naq maare tooʼoq chi tzʼilink ix malaj tooʼoq chi yoobʼank aatin. Ut wi junelik yooqo xnumsinkil li xqabʼi chaq naru nokootʼaneʼk saʼ li tikʼtiʼ xbʼaan naq inkʼaʼ chʼolchʼo ma yaal li yooko xseeraqʼinkil. Joʼkan naq, aajel ru naq tqakʼoxla chiʼus li tqaseeraqʼi (Proverbios 10:19). Abʼan, usta yaal li yook chi kʼulmank, inkʼaʼ us naq yooqo xseeraqʼinkil. Li naxbʼaanu aʼin inkʼaʼ narahok ut naxchʼik ribʼ saʼ xyuʼamebʼ li qas qiitzʼin (1 Tesalonicenses 4:11). Moko aajel ta ru naq tooʼaatinaq saʼ kawil aatin re xkʼutbʼesinkil naq yooko xyeebʼal li yaal. Wank naabʼal li aatin re xyeebʼal saʼ tuulanil li yooko xkʼoxlankil (chaawil Colosenses 4:6).\n11, 12. a) Wi junaq laj paabʼanel yook chi maakobʼk, chanru tixnimtresi li xmaak? b) Kʼaru li jalan jalanq chi tikʼtiʼ naroksi laj Tza, ut kʼaru tqabʼaanu re naq inkʼaʼ tootʼaneʼq chisaʼ? c) Bʼar wank jun rehebʼ li eetalil li tqakʼutbʼesi naq inkʼaʼ yooko xbʼalaqʼinkil li xmolam li Jehobʼa?\n11 Aajel ru xyeebʼal junelik li yaal rehebʼ li cheekel winq. Wi junaq li poyanam tixmuq li xmaak, inkʼaʼ tixye li yaal naq tpatzʼeʼq re li yook xbʼaanunkil yal tixnimtresi li xmaak; yooq xbʼaanunkil ribʼ naq yook xloqʼoninkil li Jehobʼa, abʼan moko yaal ta xbʼaan naq yook chi maakobʼk saʼ muqmu (Salmo 12:2). Jun chik rehebʼ li chʼaʼajkilal: wi inkʼaʼ nayeemank chixjunil li yaal rehebʼ li cheekel winq (Hechos 5:1-11). Li nekeʼyuʼamink re li yiibʼru aj naʼlebʼ aʼin nekeʼxkanabʼ naq laj Tza tbʼalaqʼinq rehebʼ (chaawil ajwiʼ li kaaxukuut bʼarwiʼ naxye « Laj Tza Naroksi Jalan Jalanq li Tikʼtiʼ re Qabʼalaqʼinkil»).\nLAJ TZA NAROKSI JALAN JALANQ LI TIKʼTIʼ RE QABʼALAQʼINKIL\nLaj Tza naroksi jalan jalanq li tikʼtiʼ. Ut naraj naq ebʼ laj paabʼanel teʼxpaabʼ joʼnimal naxye, abʼan laaʼo joʼ tzʼaqal aj paabʼanel inkʼaʼ naqakʼe qibʼ chi bʼalaqʼiik, xbʼaan naq naqanaw kʼaru li aaleek naroksi (Efesios 6:11). Qilaq oxibʼ rehebʼ li tikʼtiʼ aʼin.\n«Naru nakaamuq laamaak.» Aʼin moko yaal ta xbʼaan naq li Jehobʼa naril ut naxnaw chixjunil li naqabʼaanu. «Chixjunil [...] kʼutkʼu ut saqenk chiru li Yos li toxqaye wiʼ qayehom qabʼaanuhom.» (Hebreos 4:13.) Joʼkan bʼiʼ, twulaq xqʼehil naq tqasume chiru li Jehobʼa chixjunil li qabʼaanuhom. Kʼaʼut tqanimtresi ru li qamaak rikʼin xmuqbʼal chiruhebʼ li qech aj paabʼanel li xaqabʼanbʼilebʼ xbʼaan li Jehobʼa? (Chaawil ajwiʼ 2 Samuel 12:12.)\n«Maaye rehebʼ li cheekel winq, chixjunil nekeʼxseeraqʼi.» Saʼ jun kutan naq li awabʼej Acab kiraatina laj Elias kixye re: «Laaʼat li xikʼ nakat-ilok we» (1 Reyes 21:20). Abʼan, laj Elias laj kʼanjel chiru li Yos kiruuk raj xtenqʼankil laj Acab li maaʼus xnaʼlebʼ re naq tixkʼul xkuybʼal chiru li Yos. Ut saʼebʼ li qakutan, li Jesus kixkanabʼ choʼq qamaatan, ebʼ li cheekel winq li nekeʼkʼamok bʼe saʼ li chʼuut (Efesios 4:8, TNM). Usta ebʼ li cheekel winq aʼin ebʼ aj maak, li Santil Hu naxye: «Nekeʼyoʼlek chirix leeyuʼam», aʼin naraj xyeebʼal naq yookebʼ xchʼool chiqix ut nokooʼeʼxtenqʼa re naq kawaq li qapaabʼal (Hebreos 13:17). Maajunwa tqilebʼ joʼebʼ li xikʼ nekeʼilok, tento bʼan tqakʼehebʼ xkʼulubʼ, xbʼaan naq aʼan naroksi li Jehobʼa re qatenqʼankil.\n«Qamuqaq li xmaakebʼ li qamiiw.» Wi junaq yook chi maakobʼk ut laaʼo inkʼaʼ naqaye li yook xbʼaanunkil, moko chaabʼilo ta rikʼin, kʼaʼut naqaye aʼin? Li yook chi maakobʼk yook xkʼutbʼesinkil naq moko kaw ta chik li xpaabʼal ut naq wank inkʼaʼ naxye li yook chi kʼulmank chanchan tawiʼ naq yook xmuqbʼal chiru laj bʼanonel li xrahilal junaq li yaj (Santiago 5:14, 15). Maare li qamiiw naxxuwa li qʼuseʼk, abʼan qajultikaq naq li qʼuseʼk aʼan reetalil li xrahom li Jehobʼa ut naru naxkol li xyuʼam (Proverbios 3:12; 4:13). Ut wi laj maak inkʼaʼ naraj xjalbʼal xnaʼlebʼ, naru naxkʼehebʼ saʼ chʼaʼajkilal li rech aj paabʼanel. Inkʼaʼ naqaj tzʼaqonk chirix re naq inkʼaʼ tnujaq saʼ li qachʼuut li xyiibʼru aj naʼlebʼ (Levitico 5:1; 1 Timoteo 5:22). Joʼkan bʼiʼ, wi junaq laj paabʼanel yook chi maakobʼk, tento tixye li xbʼaanuhom rehebʼ li cheekel winq.\n12 Aajel ajwiʼ ru naq junelik tqaye li yaal saʼ li xmolam li Jehobʼa naq tqanujtes junaq li hu, naq tqapuktesi li chaabʼil esilal tqatzʼiibʼa chi tzʼaqal re ru li hoonal li xqabʼaanu chiru li po, naq tooʼaatinaq chirix li qayuʼam, naq tooʼaatinaq chirix li qayajel malaj naq tooʼaatinaq chirix li kʼanjel li nabʼaanumank saʼ li xtenamit li Yos (chaawil Proverbios 6:16-19).\n13. Chanru tqakʼutbʼesi naq inkʼaʼ naqabʼalaqʼi li qech aj paabʼanel li yooko wiʼ chi yakok malaj chi kʼanjelak?\n13 Joʼkan ajwiʼ inkʼaʼ tqabʼalaqʼi li qech aj paabʼanel li yooko wiʼ chi yakok malaj chi kʼanjelak. Chʼolchʼo chiqu naq inkʼaʼ tooʼaatinaq chirix tumin malaj kʼanjel saʼ li chʼutam ut saʼ xhoonal naq yooko xpuktesinkil li Raatin li Yos. Wi wank choʼq qamoos junaq li qech aj paabʼanel, tento tqatoj tzʼaqal saʼ xqʼehil ut tqakʼe chixjunil li naxtenebʼ li chaqʼrabʼ chirixebʼ li moos (1 Timoteo 5:18; Santiago 5:1-4). Ut wi yooko chi kʼanjelak rikʼin junaq li qech aj paabʼanel, tento tqabʼaanu li kʼanjel chi tzʼaqal re ru joʼ chanru yeebʼil qe (2 Tesalonicenses 3:10). Inkʼaʼ tqoybʼeeni naq teʼxkʼe qawankil, inkʼaʼ tqabʼaanu li kʼaru naqaj, ut inkʼaʼ tqachap qahilobʼaal kutan naq t-alanq saʼ li qachʼool (Efesios 6:5-8).\n14. Kʼaru tento tqabʼaanu re naq maakʼaʼaq qachʼaʼajkilal rikʼin junaq li qech aj paabʼanel wi yooko xkʼoxlankil kʼanjelak rikʼin, ut kʼaʼut?\n14 Kʼaru tento tqabʼaanu wi xqatoʼni qatumin malaj xqachʼutubʼ qatumin re xkʼanjelankil saʼ komonil? Li Santil Hu naxkʼe jun li chaabʼil naʼlebʼ chirix aʼin: us xkanabʼankil chi tzʼiibʼanbʼil chixjunil li naqabʼaanu. Laj Jeremias joʼkan kixbʼaanu naq kixloqʼ jun li chʼochʼ, kixkʼuubʼ wiibʼ li hu chiruhebʼ li xtestiiw ut chirix chik aʼan kixkʼe chi xokeʼk (Jeremias 32:9-12; chaawil ajwiʼ Genesis 23:16 toj saʼ li 20). Li naxkʼe chi tzʼiibʼanbʼil junaq li naʼlebʼ, naxsikʼ xtestiiwil ut naxjuchʼ ru li hu, naxkʼutbʼesi naq wank tzʼaqal xnaʼlebʼ ut inkʼaʼ naxkʼe ribʼ saʼ chʼaʼajkilal, inkʼaʼ nekeʼxbʼalaqʼi ribʼ chi moko nekeʼchalk ta xjosqʼil. Re naq inkʼaʼ tqakʼe qibʼ saʼ chʼaʼajkilal rikʼinebʼ li qech aj paabʼanel, qabʼaanuhaq li chaabʼil naʼlebʼ aʼin. Ut chi joʼkan junelik wanqo rikʼinebʼ saʼ tuqtuukilal ut saʼ junajil (1 Corintios 6:1-8). *\nMAAJUNWA TQABʼALAQʼI LI MAAWAʼEBʼ AJ PAABʼANEL\n15. Kʼaru naxkʼoxla li Jehobʼa naq ebʼ laj kʼay nekeʼbʼalaqʼik, ut kʼaru nekeʼxbʼaanu ebʼ li tzʼaqal aj paabʼanel?\n15 Ebʼ li tzʼaqal aj paabʼanel tento naq chaabʼilaqebʼ xnaʼlebʼ rikʼinebʼ li maawaʼebʼ aj paabʼanel. Laaʼo naqaj ajwiʼ xyeebʼal qe joʼ kixye li Apostol Pablo: «Naqaj xbʼaanunkil chixjunil chi chaabʼil» (Hebreos 13:18). Li Yos naraj naq maajunwa toobʼalaqʼiq naq yooqo chi kʼayink malaj naq yooqo chi loqʼok chi moko toj tqasikʼ ta ru rikʼin ani tqayuʼami li chaabʼil naʼlebʼ aʼin. Saʼ li Santil Hu naqataw resil chanru keʼbʼalaqʼik chaq ebʼ laj bʼisonel ut ebʼ laj kʼay, wank wiibʼ oxibʼ li esil chirix aʼin saʼ xhuhil Proverbios (Proverbios 11:1; 20:10, 23). Najter qʼe kutan ak yookebʼ chaq roksinkil li bʼislebʼ ut li peex re loqʼok, re kʼayink ut re xbʼisbʼal raalal li oor ut li plaat rikʼin li keʼtojok wiʼ. Naabʼalebʼ laj kʼay keʼroksi wiibʼ ru li bʼislebʼ ut li peex re xbʼalaqʼinkil li ras riitzʼin. * Li Jehobʼa xikʼ naril li tikʼtiʼik. Ut wi naqaj wank junelik saʼ li xrahom li Yos maajunwa toobʼalaqʼiq.\n16, 17. Chanru nekeʼbʼalaqʼik naabʼalebʼ li qas qiitzʼin ut kʼaru nekeʼxbʼaanu ebʼ li tzʼaqal aj paabʼanel?\n16 Saʼ xkʼabʼaʼ naq laj Tza yook xjolominkil li ruuchichʼochʼ naabʼalebʼ nekeʼbʼalaqʼik. Joʼkan naq wank sut ebʼ li tzʼaqal aj paabʼanel nekeʼtʼaneʼk ajwiʼ saʼ li yiibʼru aj naʼlebʼ aʼin. Wankebʼ nekeʼxtiq ru li raatin malaj nekeʼxkʼe xkomon li xnawomebʼ re naq teʼkʼeheʼq xkʼanjel. Wankebʼ inkʼaʼ nekeʼxye li yaal naq yookebʼ chi aatinak chirix xral li tumin, naq yookebʼ xyiibʼankil junaq li hu re xik saʼ jalan chik tenamit. Wankebʼ nekeʼbʼalaqʼik naq yookebʼ xsumenkil chiru hu junaq li yalbʼa ix malaj junaq chik li kʼanjel saʼ li tzolebʼaal: maare nekeʼxye naq aʼanebʼ xeʼtzʼiibʼank re junaq li kʼanjel abʼan moko yaal ta xbʼaan naq saʼ internet xeʼrisi. Abʼan moko kaʼaj tawiʼ aʼin nekeʼxbʼaanu, nekeʼxtumina li wankebʼ xwankil. Joʼkan bʼiʼ, kʼaru chik tqoybʼeeni chirixebʼ li xikʼ nekeʼril li chaabʼilal, li junes rehebʼ nekeʼraj ut li nekeʼxrahi ru li tumin? (2 Timoteo 3:1-5.)\n17 Moko junelik ta nokooruuk xbʼaanunkil li tiikilal, xbʼaan naq wank sut nokootʼaneʼk saʼ li bʼalaqʼik. Maare naqakʼe reetal naq us nekeʼelk chixjunilebʼ li nekeʼbʼalaqʼik ut naqakʼoxla naq li xtenamit li Yos wank sut maakʼaʼ xtumin xbʼaan naq «chixjunil» naxbʼaanu chiʼus (Salmo 73:1-8). Misach saʼ qachʼool naq tqataw rusilal wi junelik naqabʼaanu li us. Chanru tqataw rusilal? Qilaq wiibʼ oxibʼ li naʼlebʼ li tooxtenqʼa xtawbʼal wi junelik naqapaabʼ li naxye li Santil Hu.\nTQATAW RUSILAL WI INKʼAʼ NOKOOBʼALAQʼIK\n18. Kʼaʼut oxloqʼ ru naq chixjunilebʼ teʼxnaw naq maajunwa nokoobʼalaqʼik?\n18 Jun rehebʼ li chaabʼil naʼlebʼ naq teʼxye naq tiik ru li qayuʼam ut junelik naqabʼaanu li nekeʼxye qe (chaawil ajwiʼ bʼarwiʼ naxye « Ma Tiik Linchʼool ut Inkʼaʼ Ninbʼalaqʼik?»). Yalaq ani naru nabʼaanunk re li chaabʼil naʼlebʼ aʼin. Ut re naq tiikaq li qayuʼam moko toj aajel ta ru naq wanq chiʼus qanawom, qabʼihomal, malaj qawankil. Usta yaal aʼin moko chixjunilebʼ ta nekeʼxsikʼ wank saʼ chaabʼilal (Miqueas 7:2). Joʼkan ajwiʼ, usta wankebʼ teʼseʼenq qe, wankebʼ teʼroxloqʼi li qayuʼam ut teʼxpaabʼ li naqaye. Ut maare inkʼaʼ tooʼeʼrisi saʼ li qakʼanjel naq yooqebʼ chi isiik ebʼ laj bʼalaqʼ, ut wank sut joʼ aj Testiiw sikʼbʼil qu xbʼaan xchaabʼilal li qayuʼam.\nMA TIIK LINCHʼOOL UT INKʼA NINBʼALAQʼIK?\nLi Santil Hu naxye: «At Qaawaʼ, ani truuq taahilanq saʼ laamuhebʼaal? [...] Aʼ li nawank chi maakʼaʼ xmaak ut naxkʼanjela li tiikilal; li naxye li yaal chi anchal xchʼool» (Salmo 15:1, 2).\nKʼoxla rix ebʼ li patzʼom aʼin\nKʼaʼut aajel ru naq junelik tinye li yaal? (Proverbios 6:16, 17.)\nNaq ninbʼaanu junaq li yalbʼa ix, naq ninnujtesi junaq li hu, naq nintoj xral li tumin re li awabʼej ut naq ninkʼe junaq li hu saʼ li chaqʼrabʼ, chanru ninkʼutbʼesi naq nintzʼeqtaana li tikʼtiʼ? (Efesios 4:25; Isaias 28:15; Mateo 22:17-21; Romanos 13:1-7.)\nChanru ninkʼutbʼesi rikʼin li waatin ut linbʼaanuhom naq inkʼaʼ ninbʼalaqʼik saʼ linkʼanjel? (Proverbios 11:1; Efesios 4:28; Colosenses 3:9, 10.)\nWi nawaj naq junelik tiikaq inchʼool, kʼaʼut aajel ru naq inkʼaʼ twataw li tumin? (Salmo 37:21; 1 Timoteo 6:9, 10.)\n19. Chanru naxtaw rusilal li qachʼool ut li qawanjik chiru li Jehobʼa naq junelik tiik ru li qachʼool?\n19 Usta ebʼ li qas qiitzʼin inkʼaʼ teʼxkʼe saʼ ruhebʼ naq chaabʼil li qanaʼlebʼ, naru naqataw naabʼal li usilal. Li xbʼeen naq «tuqtu li qachʼool» chiru li Yos joʼ kixye li Apostol Pablo (Hebreos 13:18). Ut li xkabʼ naq sa saʼ qachʼool chi xnawbʼal naq wanko saʼ xrahom li Yos. Oxloqʼ chiru li Jehobʼa naq tiikebʼ ru xchʼool li nekeʼloqʼonink re (chaawil Salmo 15:1, 2; Proverbios 22:1). Maakʼaʼ natawok re xtzʼaq chixjunil li osobʼtesink li tqataw! Anaqwan qilaq kʼaru naxkʼoxla li Jehobʼa chirix li kʼanjelak.\n^ párr. 9 Wi junaq laj paabʼanel junelik yook chi tikʼtiʼik re xbʼaanunkil li maaʼusilal, tixkʼul xqʼusbʼal rikʼinebʼ li cheekel winq malaj t-isiiq saʼ li chʼuut.\n^ párr. 14 Taataw xkomon li naʼlebʼ bʼarwiʼ naxye «Chanru Xtuqubʼankil Junaq Chʼaʼajkilal Chirix li Sumyakok?».\n^ párr. 15 Ut re naq teʼruuq chi elqʼak keʼroksi jun li bʼislebʼ re loqʼok ut jun chik re kʼayink. Ut li xbʼislebʼebʼ jun roq najt malaj aal chiru li jun chik.


Laj David inkʼaʼ kixuwak | Tzolomaqebʼ leekokʼal\nKʼaru nakaabʼaanu naq yook aaxiw?... Maare nakatxik rikʼin laanaʼ malaj laayuwaʼ. Abʼan wank jun chik li truuq aatenqʼankil. Jwal kaw ribʼ chiru yalaq ani. Ma nakaanaw ani?... Aʼan li Jehobʼa. Junelik tatruuq xyeebʼal re naq tatxtenqʼa. Joʼkan kixbʼaanu laj David. Moko kixuwak ta xbʼaan naq kʼojkʼo xchʼool rikʼin li Jehobʼa. Chixjunil aʼin wank saʼ li Santil Hu.\nToj kachʼin chaq laj David naq li xnaʼ xyuwaʼ keʼxkʼut chiru xraabʼal li Jehobʼa. Joʼkan naq maakʼaʼ chaq xxiw. Usta yiibʼru kixkʼul, inkʼaʼ kixuwak. Wi tqakʼul raj aʼin kʼajoʼ raj tooxuwaq. Laj David naxnaw naq li Jehobʼa wank choʼq ramiiw ut tixtenqʼa. Saʼ jun kutan naq yook rilbʼalebʼ li xkarneer, kichalk jun li kaqkoj ut kixkʼam jun. Kʼaru kixbʼaanu laj David? Xkoho chirix li kaqkoj ut kixkamsi tana rikʼin ruqʼ. Ut naq jun li oso kixkut ribʼ saʼ xbʼeenebʼ li karneer kixkamsi ajwiʼ. Ani kitenqʼank re laj David re naq inkʼaʼ txuwaq?... Heeheʼ, li Jehobʼa.\nAnaqwan qilaq jun chik li eetalil chirix laj David. Naq ebʼ laj Israel yookebʼ chi pleetik saʼ xbʼeenebʼ laj Filisteo, jun laj puubʼ aj Goliat xkʼabʼaʼ kiʼok xseʼenkil li Jehobʼa ut ebʼ laj puubʼ re Israel. Laj Goliat jwal nim roq! Laj Goliat kixye rehebʼ laj Israel: «Ani eere truuq chi pleetik wikʼin». Ebʼ laj Israel keʼchalk xxiw ut maaʼani kiraj pleetik rikʼin. Naq laj David kirabʼi aʼin, kixye re laj Goliat: «Laaʼin tinpleetiq aawikʼin! Li Jehobʼa ttenqʼanq we re xqʼaxbʼal aawu!». Peʼyaal naq laj David inkʼaʼ kixuwak?... Heeheʼ, moko kixuwak ta. Ut kʼaru chik kikʼulmank?\nLaj David kixkʼam oobʼ li pek qʼun ru ut jun li uul, ut xkoho chi pleetik rikʼin laj Goliat. Naq laj Goliat kiril naq saaj chiʼus laj David, kiʼok xseʼenkil. Tojaʼ naq laj David kixye re: «Laaʼat nakatchalk rikʼin jutzʼ chʼiichʼ, ut laaʼin tinxik saʼ aabʼeen saʼ xkʼabʼaʼ li Jehobʼa!». Laj David kixchap raanil saʼ xbʼeen laj Goliat, kixkʼe li pek chiru li uul ut kixkut saʼ xbʼeen. Li pek kinaq saʼ xpeekem, ut laj Goliat kitʼaneʼk chi kamenaq. Naq ebʼ laj Filisteo keʼril aʼin, keʼelelik. Usta saaj laj David, kixqʼax ru laj Goliat. Kʼaʼut kiruuk xbʼaanunkil?... Xbʼaan naq li Jehobʼa kitenqʼank re. Li Jehobʼa jwal nim xwankil chiru yalaq ani, usta nimaq roq.\nLaj David inkʼaʼ kixuwak xbʼaan naq li Jehobʼa kitenqʼank re\nKʼaru naqatzol chirix laj David?... Naqatzol naq li Jehobʼa jwal nim xwankil chiru yalaq ani. Joʼkan naq, wi saʼ junaq kutan yooq aaxiw, jultikoʼq aawe naq li Jehobʼa aawamiiw ut tatxtenqʼa.\nSalmo 56:4, 5 (56:3, 4, Li Santil Hu, Wycliffe Bible Translators)\nKʼaru kixbʼaanu laj David rikʼin li kaqkoj ut li oso?\nKʼaru kixye laj David naq laj Goliat kixseʼe li Jehobʼa?\nChanru kixbʼaanu laj David re xqʼaxbʼal ru laj Goliat?\nKʼaʼut laj David inkʼaʼ kixuwak chiru li kaqkoj, li oso ut laj Goliat?\nKʼaru naqatzol chirix li kixkʼul laj David?


Joqʼe tixlan xjolom li ixq aj paabʼanel? | «Xrahom li Yos»\nCHAAWIL SAʼ Bashkir Q’eqchi’ acholi afrikáans albanés alemán amárico armenio asamés azerí azerí (alfabeto cirílico) bajo alemán bassa de camerún batak (toba) baulé becol bengalí birmano bislama boulou búlgaro camboyano catalán cebuano chavacano checo chichewa chino (tradicional) chino simplificado chitonga chitonga (zimbabwe) chitumbuka chiyao chokue chol chuabo chuvash cibemba cingalés citonga congo coreano criollo de las seychelles criollo haitiano criollo mauriciano criollo portugués croata dangme danés diula duala efik embunda endebele endebele de Zimbabue endonga endáu enzema eslovaco esloveno español estonio ewé feroés finlandés fiyiano ga galés garífuna georgiano griego groenlandés guaraní gujarati guna hausa hebreo hiligaynon hindi hmong holandés húngaro iban ibanag ilocano indonesio inglés islandés japonés kabiye kannada kazajo kiluba kimbundu kiniaruanda kirguís kiribatiano kirundi kosreano krio kurdo kurdo kurmanyí del Cáucaso kwangalí kwanyama lengua de señas argentina lengua de señas chilena lengua de señas colombiana lengua de señas ecuatoriana lengua de señas venezolana lengua de signos española lenguaje de señas americano lenguaje de señas australiano lenguaje de señas brasileño lenguaje de señas británico lenguaje de señas coreano lenguaje de señas finlandés lenguaje de señas japonés lenguaje de señas peruano lenguaje de señas polaco lenguaje de señas ruso lhukonzo lituano lomue luganda luo macedonio macua malayo malayálam malgache mam mambue-lungu mapudungún maratí mazateco de Huautla mixe mizo ngäbere (o guaymí) niueano noruego nyaneka nyungwe náhuatl de guerrero náhuatl de la huasteca náhuatl del centro osético otomí del valle del Mezquital palauano pangasinán panjabí papiamento de curazao persa pidgin de las islas salomón polaco ponapés portugués portugués europeo purépecha quechua ancashino quechua ayacuchano quechua boliviano quechua cuzqueño quiché rarotongués rotumano rumano runyankore ruso rutoro samoano sango sena sena serbio serbio (alfabeto latino) sesoto shona sranangtongo suajili suati sueco tahitiano tai tamil tayik tetum tigriña tivo tlapaneco tojolabal totonaco tseltal tsonga tsotsil tsuana turco turcomano tuvaluano twi tártaro ucraniano uhobo uigur (alfabeto cirílico) umbundú urdu uzbeko vendal vezo wallisiano wayuunaiki wolaita xhosa xitshwa yoruba zandé zapoteco del istmo zapoteco re lachiguiri zulú árabe ñanya ñemba\nJoqʼe Tqalan Qajolom ut Kʼaʼut?\nLi Jehobʼa kixchʼolobʼ chiru li Apostol Pablo naq wanq sut ebʼ li ixq aj paabʼanel teʼxlan xjolom naq teʼxbʼaanu junaq li kʼanjel chiru li Jehobʼa. Abʼan us xnawbʼal joqʼe, bʼar ut kʼaʼut teʼxbʼaanu. Qatzʼilaq rix kʼaru kixye li Apostol Pablo saʼ 1 Corintios 11:3 toj saʼ li 16 re xnawbʼal kʼaru tento tqabʼaanu saʼ li junjunq chi naʼlebʼ ut chi joʼkan tqakʼe xloqʼal li Yos. Li Apostol Pablo kixye naq wank oxibʼ li naʼlebʼ li tento tqakʼoxla: 1) joqʼe aajel ru naq tqalan qajolom, 2) bʼar tqabʼaanu aʼin 3) ut, kʼaru ttaqlanq qe chi xbʼaanunkil?\nJoqʼe aajel ru naq tqalan qajolom? Li Apostol Pablo kixye naq wank wiibʼ li naʼlebʼ bʼarwiʼ tbʼaanumanq aʼin: «Naq teʼtijoq ut naq teʼaatinaq joʼ propeet» (raqal 4, 5). Li tijok aʼan jun rehebʼ li naʼlebʼ re xloqʼoninkil ru li Jehobʼa; ut li aatinak joʼ propeet, aʼan li kʼanjel li nekeʼxbʼaanu ebʼ laj paabʼanel naq nekeʼkʼutuk chirix li Santil Hu. Ma kiraj xyeebʼal rikʼin aʼin li Apostol Pablo naq ebʼ li ixq aj paabʼanel junelik teʼxlan xjolom naq teʼtijoq ut naq teʼkʼutuq chirix li Santil Hu? Inkʼaʼ. Re naq tqalan qajolom aajel ru xnawbʼal bʼar wanqo naq yooqo xbʼaanunkil li xkʼanjel li Yos.\nBʼar wanqo re naq tqalan qajolom? Li Apostol Pablo kixye bʼar tento xbʼaanunkil aʼin: saʼ li junkabʼal ut saʼ li chʼuut. Joʼkan naq kixtzʼiibʼa: «Li xjolomil li ixq aʼan li winq, [...] wi junaq ixq natijok malaj naʼaatinak joʼ propeet chi inkʼaʼ lanlo xjolom, naxkʼut xxutaan li xjolom» (raqal 3, 5). Saʼ li junkabʼal, li Jehobʼa kixxaqabʼ li winq joʼ xjolomil li ixq. Abʼan, kʼaru tkʼulmanq wi li ixq t-oq xjolominkil junaq li kʼanjel li tenebʼanbʼil saʼ xbʼeen li xbʼeelom? Li ixq tixkʼe saʼ xutaan li xbʼeelom xbʼaan naq inkʼaʼ yook xkʼeebʼal xwankil. Qilaq wiibʼ oxibʼ li eetalil. Qakʼoxlaq naq li ixaqilbʼej wank rikʼin li xbʼeelom ut ok re chi kʼutuk chirix li Santil Hu. Li ixq tento tixlan xjolom usta li xbʼeelom moko aj paabʼanel ta, li xbʼeelom wank xwankil ut aʼan xjolomil li xjunkabʼal. * Abʼan, kʼaru tixbʼaanu li naʼbʼej wi wank rikʼin li xchʼina xyum li ak xsubʼeʼk ajwiʼ saʼ haʼ ut tento ttijoq malaj tkʼutuq chirix li Santil Hu? Li naʼbʼej tento tixlan xjolom usta li xchʼina yum moko aʼan ta xjolomil li xjunkabʼal. Naxlan xjolom xbʼaan naq oxloqʼ chiru naq li Jehobʼa naxkʼehebʼ xwankil saʼ li chʼuut ebʼ li winq li ak xeʼsubʼeʼk saʼ haʼ.\nAnaqwan aatinaqo chirix li jun chik naʼlebʼ: li chʼuut. Li Apostol Pablo kixye: «Wi wank junaq naraj wechʼink [...] chixnawaq naq moko joʼkan ta qanaʼlebʼ laaʼo, chi moko joʼkan kʼaynaqebʼ chi xbʼaanunkil ebʼ li xʼIklees [malaj li xchʼuut] li Yos» (raqal 16). Li Jehobʼa kixxaqabʼebʼ winq li ak xeʼsubʼeʼk saʼ haʼ re naq teʼkʼamoq bʼe saʼ li chʼuut (1 Timoteo 2:11-14; Hebreos 13:17). Ebʼ li cheekel winq ut ebʼ laj tenqʼanel rehebʼ, xaqabʼanbʼilebʼ re rilbʼal li xkarneer li Yos (Hechos 20:28). Abʼan wanq sut tkʼeheʼq junaq ixq aj paabʼanel chi xbʼaanunkil junaq rehebʼ li kʼanjel li tenebʼanbʼil kaʼajwiʼ saʼ xbʼeenebʼ li winq li ak xeʼsubʼeʼk saʼ haʼ ut kawebʼ xpaabʼal. Qakʼoxlaq naq jun rehebʼ li qech aj paabʼanel ixq tkʼeheʼq chi xchʼolobʼankil chiruhebʼ li qech aj paabʼanel chanru tooxik chi xpuktesinkil li chaabʼil esilal. Li kʼanjel aʼin rehebʼ laj paabʼanel winq abʼan li ixq aj paabʼanel tbʼaanunq re xbʼaan naq maakʼaʼ winq saʼ xyanqebʼ ut wi wank moko tzʼaqlojenaq ta chi xbʼaanunkil. Ut joʼkan ajwiʼ tkʼulmanq wi li ixq aj paabʼanel tkʼutuq chaq chirix li Santil Hu ut rochbʼeenaq jun li rech aj paabʼanel winq. * Joʼkan bʼiʼ, naq li ixq naxlan xjolom naxkʼutbʼesi naq chʼolchʼo chiru naq maawaʼ xkʼanjel ixq li yook xbʼaanunkil.\nAbʼan moko junelik ta nekeʼxlan xjolom naq yookebʼ xloqʼoninkil li Yos. Inkʼaʼ nekeʼxlan xjolom naq nekeʼxsume junaq li patzʼom saʼ li chʼutam, chi moko naq nekeʼelk xpuktesinkil Raatin li Yos (usta rochbʼeenaqebʼ li xbʼeelom malaj junaq chik laj paabʼanel winq), chi moko nekeʼxlan ta xjolom naq nekeʼtijok rikʼinebʼ li xchʼina yum li toj maajiʼ nasubʼeʼk saʼ haʼ chi moko naq nekeʼxkʼe xtzolbʼal chirix li Santil Hu. Abʼanan, kʼaru tixbʼaanu laj paabʼanel ixq wi inkʼaʼ chʼolchʼo chiru ma us raj naq tixlan xjolom malaj inkʼaʼ? Xbʼeenwa tixsikʼ xkomon li naʼlebʼ re xnawbʼal kʼaru tixbʼaanu. * Abʼan, wi li ixq aʼin toj maajiʼ chʼolchʼo chiru kʼaru tixbʼaanu, maakʼaʼ naxye wi tixlan li xjolom joʼ chanru nakʼutunk saʼ li eetalil.\nKʼaru tawiʼ ttaqlanq qe chi xlanbʼal qajolom? Saʼ li raqal 10 naxchʼolobʼ wiibʼ xyaalal kʼaʼut naq ebʼ li ixq aj paabʼanel tento teʼxbʼaanu aʼin: «Saʼ xkʼabʼaʼebʼ li ánjel tento naq li ixq twanq saʼ xjolom junaq reetalil [li wankil]». Li xbʼeen xyaalal naxkʼut naq aajel ru naq wanq reetalil li wankil saʼ xjolom li ixq. Naq li ixq naxlan xjolom aʼan reetalil naq chʼolchʼo chiru naq li Jehobʼa naxkʼehebʼ xwankil saʼ li chʼuut ebʼ li winq li ak xeʼsubʼeʼk saʼ haʼ. Ut naq naxbʼaanu aʼin naxkʼutbʼesi naq naxra ut naroxloqʼi li Yos. Bʼar wank li xkabʼ xyaalal? Naxbʼaanu aʼin «saʼ xkʼabʼaʼebʼ li ánjel». Abʼanan, kʼaru nekeʼxtzol ebʼ li anjel naq nekeʼril aʼin?\nEbʼ li anjel nekeʼxkʼe reetal saʼ choxa joʼ saʼ Ruuchichʼochʼ chanru xnaʼlebʼebʼ li wankebʼ rubʼel xwankil li Jehobʼa. Nekeʼxtzol ajwiʼ rehebʼ rikʼinebʼ li poyanam usta ebʼ aj maak. Ebʼ li anjel chʼolchʼo ajwiʼ chiruhebʼ naq tento teʼpaabʼanq chiru li Yos usta wankebʼ inkʼaʼ keʼxbʼaanu chaq (Judas 6). Ebʼ li anjel nekeʼxtzol ajwiʼ rehebʼ naq jun li ixq aj paabʼanel naʼabʼink chiru junaq li winq li rech aj paabʼanel; usta li ixq aʼin naxqʼax li rech aj paabʼanel saʼ li xtzolom, saʼ li xnawom ut saʼ li xseebʼal xkʼaʼuxl. Abʼan, kʼaʼut ebʼ li anjel nekeʼsachk xchʼool naq li ixq li yulbʼil ru rikʼin santil musiqʼej naʼabʼink chiru junaq li winq aj paabʼanel? Xbʼaan naq saʼ li kutan chaalel li ixq aʼin twanq saʼ xyanqebʼ li teʼawabʼejinq saʼ choxa rochbʼeen li Jesus, ut nimaq wiʼ chik xwankil chiruhebʼ li anjel. Joʼkan naq, ebʼ li ixq aj paabʼanel tenebʼanbʼil saʼ xbʼeenebʼ xkanabʼankil jun chaabʼil naʼlebʼ chiruhebʼ li kʼiila anjel. Naq tiikebʼ ut seebʼebʼ xchʼool chi abʼink nekeʼxkʼut chiruhebʼ li anjel chirix li kubʼsink ibʼ ut li paabʼank.\n^ párr. 3 Li ixq aj paabʼanel inkʼaʼ naru natijok chi kaw kuxej wi wank li xbʼeelom aj paabʼanel, abʼan truuq xbʼaanunkil wi li xbʼeelom inkʼaʼ chik naru chi aatinak.\n^ párr. 1 Laj puktesinel ixq inkʼaʼ tixlan xjolom naq tixkʼe chaq xtzolbʼal junaq li poyanam chirix li Santil Hu naq naʼochbʼeniik xbʼaan junaq laj puktesinel winq, li maawaʼ xbʼeelom ut maajiʼ nasubʼeʼk saʼ haʼ.\n^ párr. 1 Chaawil ajwiʼ li tasal hu La Atalaya 15 re li po Febrero 2015, perel 30; 15 re li po Julio 2002, saʼebʼ li perel 26, 27, ut saʼ li 15 re li po Julio 1977, saʼebʼ li perel 445-448.


Li Xkamik li Jesus Aʼan Jun Nimla Maatan | Kʼaru naxchʼolobʼ?\nLi Xkamik li Jesus Aʼan Jun Nimla Maatan\nKʼaʼut kixkʼe li xyuʼam li Jesus?\nKʼaru kixbʼaanu li Yos re qakolbʼal?\nChanru nakatxtenqʼa li xkamik li Jesus?\nChanru taakʼutbʼesi naq oxloqʼ chaawu xkamik li Jesus?\n1, 2. a) Kʼaru aajel ru re naq nimaq chaawu jun li maatan? b) Kʼaʼut naq li xyuʼam li Jesus aʼan li nimla maatan li kixkʼe qe li Yos?\nMAARE xsahoʼk saʼ laachʼool naq xeʼxkʼe jun laamaatan! Abʼan moko aajel ta ru naq tertooq xtzʼaq li maatan re naq oxloqʼaq chaawu. Jun li maatan oxloqʼ wi nawulak chaawu ut wi aʼan aajel ru.\n2 Usta naabʼal li maatan teʼxkʼe aawe; li jwal oxloqʼ ru, aʼan li maatan li kixkʼe li Yos re chixjunil li qas qiitzʼin. Li Jehobʼa naxkʼe qe chixjunil, abʼan li xnimal ru maatan aʼan naq kixkʼe li xyuʼam li Ralal saʼ qakʼabʼaʼ (chaawil Mateo 20:28). Saʼ li tzolom aʼin tqil naq oxloqʼ ru li xkamik li Jesus, xbʼaan naq naxkʼe xsahil qachʼool ut naxkʼe qe li naʼajmank saʼ li qayuʼam. Rikʼin aʼin li Jehobʼa naxkʼut chiqu naq nokooxra chiqajunqal.\n3. Kʼaʼut kixkʼe xyuʼam li Jesus? Kʼaru tento tqataw ru, re naq oxloqʼaq chiqu li xkamik li Jesus?\n3 Li Jehobʼa kiroksi li xkamik li Jesus re xkolbʼalebʼ li qas qiitzʼin chiru li maak ut li kamk (Efesios 1:7). Re xtawbʼal ru chiʼus kʼaʼut naq li Jesus kixkʼe li xyuʼam saʼ qakʼabʼaʼ, tento naq tqajultika li kikʼulmank saʼ li naʼajej Eden. Wi chʼolchʼo chiqu kʼaru kixsach laj Adan naq kimaakobʼk oxloqʼaq chiqu li xkamik li Jesus.\n4. Kʼaru naraj xyeebʼal naq chaabʼil chaq xyuʼam laj Adan?\n4 Naq li Jehobʼa kixyoobʼtesi laj Adan kixbʼaanu naq chaabʼilaq li xtibʼel ut li xkʼaʼuxl. Abʼan, kʼaru naraj xyeebʼal aʼin? Laj Adan maajunwa raj kiyajerk, kitixk ut inkʼaʼ raj kikamk. Saʼ xtiklajik, laj Adan sa chaq saʼ xchʼool rikʼin li Jehobʼa. Joʼkan naq li Santil Hu naxye naq laj Adan kiwank choʼq «ralal li Yos» (Lucas 3:38). Li Yos ut laj Adan keʼxra ribʼ, joʼ naxbʼaanu jun yuwaʼbʼej rikʼin li ralal. Li Jehobʼa kiʼaatinak rikʼin laj Adan ut kixye re kʼaru li kʼanjel tixbʼaanu. Laj Adan kiwulak chiru li xkʼanjel ut li Jehobʼa kixye re kʼaru tento tixbʼaanu re naq junelik sahaq saʼ xchʼool rikʼin (Génesis 1:28-30; 2:16, 17).\n5. Kʼaʼut nayeemank naq laj Adan kiyoobʼtesiik joʼ xjalam u li Yos?\n5 Laj Adan kiyoobʼtesiik «joʼ xjalam u li Yos» (Génesis 1:27). Aʼin moko naraj ta xyeebʼal naq laj Adan chanchan li Yos. Saʼ li xbʼeen tzolom xqil naq li Jehobʼa Musiqʼej, joʼkan naq maaʼani naʼilok re (Juan 4:24). Li Jehobʼa maakʼaʼ xtibʼel ut xbʼaqel. Abʼan, kʼaʼut nayeemank naq laj Adan kiyoobʼtesiik joʼ xjalam u li Yos? Xbʼaan naq laj Adan narahok, wank xnaʼlebʼ, tiik xchʼool ut wank xmetzʼew. Joʼkan ajwiʼ kiruuk raj xsikʼbʼal kʼaru tixbʼaanu saʼ li xyuʼam. Inkʼaʼ kiyoobʼtesiik joʼ jun li chʼiichʼ, li inkʼaʼ nakʼoxlak. Joʼkan naq kiruuk raj xkʼoxlankil ma tixbʼaanu li us malaj li inkʼaʼ us. Wi inkʼaʼ raj kixqʼet li xchaqʼrabʼ li Yos kiwank raj xyuʼam chi junelik saʼ li chʼinaʼusil naʼajej arin saʼ Ruuchichʼochʼ.\n6. Kʼaru kixsach laj Adan naq kixqʼet xchaqʼrabʼ li Yos ut kʼaru kichalk saʼ xbʼeenebʼ li ralal xkʼajol?\n6 Kitenebʼaak li kamk saʼ xbʼeen laj Adan naq kixqʼet xchaqʼrabʼ li Yos, chi joʼkan kixtoj rix li xmaak. Naq kimaakobʼk kixsach chi junajwa li chaabʼil yuʼam li kikʼeheʼk re (Génesis 3:17-19). Laj Adan kixsach li xyuʼam ut kixsach ajwiʼ li xyuʼamebʼ li ralal xkʼajol. Li Santil Hu naxye: «Relik chi yaal naq xbʼaan jun chi winq [laj Adan] kiʼok chaq li maak saʼ ruuchichʼochʼ, ut xbʼaan li maak kichalk li kamk. Joʼkan naq li kamk kichalk saʼ xbʼeenebʼ chixjunil li poyanam xbʼaan naq chixjunilebʼ keʼmaakobʼk» (Romanos 5:12). Joʼkan naq chiqajunilo xqeechani li xmaak laj Adan. Li Santil Hu naxchʼolobʼ naq laj Adan ‹kooxkʼayi› chiru li maak ut li kamk (Romanos 7:14). Naq laj Adan ut xʼEva keʼmaakobʼk chʼolchʼo chiruhebʼ naq yookebʼ xqʼetbʼal xchaqʼrabʼ li Yos, joʼkan naq inkʼaʼ chik teʼwanq xyuʼam. Abʼan, kʼaru keʼxkʼul li ralal xkʼajol laj Adan?\n7, 8. Yaabʼasi li wiibʼ chi eetalil chirix li tojok.\n7 Li Jehobʼa kixkolebʼ li poyanam naq kixtoj rix li maak ut li kamk. Qilaq wiibʼ eetalil chanru naʼuxmank li tojok. Li xbʼeen eetalil: naq nakʼeemank xtuminal junaq li kʼaʼaq re ru li xqakanabʼ chi toʼ malaj re naq t-achʼabʼaaq junaq li poyanam xbʼaanebʼ laj elqʼ. Li xkabʼ eetalil: naq nakʼeemank xtuminal junaq li kʼaʼaq re ru li xqajor malaj re naq tkʼiraaq junaq li poyanam, li xqatochʼ.\n8 Joʼ xqakʼe reetal laj Adan kooxkʼe saʼ jun li nimla rahilal. Chan raj ru kitojmank rix li yuʼam, li kixsach laj Adan? Ut, chanru tookoleʼq chiru li maak ut li kamk? Qatzolaq kʼaru kixbʼaanu li Jehobʼa re xkolbʼalebʼ li qas qiitzʼin ut chanru nakatxtenqʼa aʼin.\nKʼARU KIXBʼAANU LI JEHOBʼA RE QAKOLBʼAL?\n9. Kʼaru tzʼaqal kiʼajmank re qakolbʼal?\n9 Laj Adan kixsach li chaabʼil yuʼam. Abʼan, maajun truuq xtojbʼal rix li tzʼaqal yuʼam, xbʼaan naq chixjunilebʼ aj maak (Salmo 49:8, 9 [49:7, 8, Wy]). Kiʼajmank naq juntaqʼeetaq ajwiʼ xwankil li ttojoq re li yuʼam aʼin. Joʼkan naq li Santil Hu naxye chirix li tiikilal: «Kamsinbʼilaq li xkamsink re li ras riitzʼin» (Deuteronomio 19:21). Abʼan, kʼaru kiʼajmank re xtojbʼal li yuʼam, li kixsach laj Adan? Kiʼajmank jun chik li chaabʼil yuʼam re qakolbʼal (1 Timoteo 2:6).\n10. Kʼaru kixbʼaanu li Jehobʼa re qakolbʼal?\n10 Kʼaru kixbʼaanu li Jehobʼa re qakolbʼal? Li Jehobʼa kixtaqla chaq saʼ Ruuchichʼochʼ, jun rehebʼ li ralal xkʼajol li wank saʼ choxa. Abʼan moko kixtaqla ta yalaq ani rehebʼ li ralal, kixtaqla li jwal raaro xbʼaan, li jun chiru (chaawil 1 Juan 4:9, 10). Li Jesus kixsume xkanabʼankil li choxa chi anchal xchʼool (Filipenses 2:7). Saʼ li xka tzolom xqil naq li Jehobʼa kixbʼaanu jun sachbʼachʼoolej re naq li Jesus tyoʼlaaq rikʼin li xMaria. Ut saʼ xkʼabʼaʼ li santil musiqʼej inkʼaʼ kireechani li maak naq kiyoʼlaak (Lucas 1:35).\nLi Jehobʼa kixkʼe li Ralal re qakolbʼal\n11. Chanru truuq jun chi winq xkolbʼal chixjunilebʼ li poyanam?\n11 Chanru truuq jun chi winq xkolbʼal chixjunilebʼ li poyanam? Ut, chanru keʼmaakobʼk chixjunilebʼ? Maare jultik aawe naq laj Adan kimaakobʼk ut kixsach li chaabʼil yuʼam, joʼkan naq ebʼ li ralal xkʼajol inkʼaʼ chik keʼreechani li yuʼam aʼin. Laj Adan kixnumsi rehebʼ li maak ut li kamk. Li Santil Hu naxye naq li Jesus, «li xkabʼ Adan», chaabʼil xyuʼam ut maajunwa kimaakobʼk (1 Corintios 15:45). Naq li Jesus kooxkol, kikanaak saʼ xnaʼaj laj Adan. Ut junelik kiʼabʼink chiru li Xyuwaʼ ut kixqʼaxtesi li xyuʼam saʼ qakʼabʼaʼ. Chi joʼkan kixtoj rix li xmaak laj Adan, re naq twanq qayuʼam chi junelik (Romanos 5:19; 1 Corintios 15:21, 22).\n12. Kʼaru kixkʼutbʼesi li Jesus naq kixkuy chixjunil li rahilal?\n12 Li Santil Hu naxchʼolobʼ chiʼus li rahilal li kixkuy li Jesus naq ak kamk re. Keʼxsakʼ, keʼxrahobʼtesi ut keʼxklawxi chiru cheʼ (Juan 19:1, 16-18, 30; chaawil li xkomon li naʼlebʼ bʼarwiʼ naxye «Ma Us Roksinkil li Krus?»). Kʼaʼut naq keʼxrahobʼtesi li Jesus? Saʼ jalan chik tzolom tqil naq laj Tza kixye naq maajun tiikaq xchʼool chiru li Jehobʼa naq yooq chi rahobʼtesiik. Naq li Jesus kixkuy chixjunil li rahilal, kixkʼutbʼesi naq laj Tza aj tikʼtiʼ. Ut kixkʼutbʼesi ajwiʼ naq jun li winq, tzʼaqal re ru xyuʼam, naru tixbʼaanu chixjunil li naxye li Yos usta trahobʼtesiiq xbʼaan laj Tza. Kʼajoʼ kisahoʼk saʼ xchʼool li Yos naq inkʼaʼ kitzʼeqtaanaak xbʼaan li Ralal! (Proverbios 27:11.)\n13. Chanru kitojmank rix li maak ut li kamk?\n13 Chanru kitojmank rix li maak ut li kamk? Saʼ li 14 xbʼe li po Nisan rehebʼ laj Judio, re li chihabʼ 33 saʼ xkutankil li Jesus, li Jehobʼa kixkanabʼ naq teʼxkamsi li Ralal xbʼaan naq maakʼaʼ xmaak. Li Jesus jun sut ajwiʼ kixqʼaxtesi li xyuʼam (Hebreos 10:10). Ak oxibʼ kutan xkamik li Jesus naq li Jehobʼa kixwaklesi wiʼ chik chi yoʼyo, abʼan saʼ musiqʼej. Ut naq kinumeʼk 40 kutan xwaklijik, kisutqʼiik saʼ choxa ut kixkʼe chaq re li Xyuwaʼ li yuʼam li kixkʼe saʼ xkʼabʼaʼebʼ li ralal xkʼajol laj Adan (Hebreos 9:24). Chi joʼkan li xkamik li Jesus kikʼanjelak re xkolbʼalebʼ li qas qiitzʼin chiru li maak ut li kamk (chaawil Romanos 3:23, 24).\n14, 15. Kʼaru tento tqabʼaanu re naq tkuyeʼq qamaak?\n14 Saʼ xkʼabʼaʼ li Jesus naru tqakʼul li osobʼtesink, usta laaʼo aj maak. Qilaq chanru nokooxtenqʼa anaqwan ut chanru tooxtenqʼa saʼ li kutan chaalel li maatan li kixkʼe qe li Yos.\n15 Li xkuybʼal xsachbʼal qamaak. Chʼaʼaj chiqu xbʼaanunkil li us, xbʼaan naq laaʼo aj maak. Chiqajunilo nokoomaakobʼk rikʼin li naqaye ut rikʼin li naqabʼaanu. Abʼan, saʼ xkʼabʼaʼ li xkamik li Jesus naru tqataw «xkuybʼal xsachbʼal li qamaak» (Colosenses 1:13, 14). Abʼanan re naq tkuyeʼq qamaak, tento naq tqayotʼ qachʼool ut tqajal qanaʼlebʼ. Ut tqatzʼaama re li Jehobʼa chi anchal qachʼool naq tixkuy qamaak, saʼ xkʼabʼaʼ li xkamik li Jesus (chaawil 1 Juan 1:8, 9).\n16. Kʼaʼut naqaloqʼoni ru li Yos chi maakʼaʼ qakʼaʼuxl ut chanru nokooxtenqʼa aʼin?\n16 Li wank chiʼus chiru li Yos. Wi inkʼaʼ us wanko chiru li Yos; maakʼaʼ xyaalal ru li qayuʼam ut naqakʼoxla naq maakʼaʼ nokooʼok wiʼ. Saʼ xkʼabʼaʼ li xkamik li Jesus, li Jehobʼa naxkuy qamaak ut naxkanabʼ naq tqaloqʼoni ru, usta laaʼo aj maak (Hebreos 9:13, 14). Joʼkan naq naru tootijoq chiru ut tqaye re chixjunil li kʼaru naqaj chi maakʼaʼ qakʼaʼuxl (Hebreos 4:14-16). Wi us wanko chiru li Yos, tuqtuuq ru li qakʼaʼuxl ut sahaq saʼ qachʼool.\n17. Kʼaru qosobʼtesinkil tqakʼul xbʼaan naq li Jesus kikamk saʼ qakʼabʼaʼ?\n17 Naru twanq qayuʼam chi junelik saʼ li sahilal naʼajej arin saʼ Ruuchichʼochʼ. Romanos 6:23 naxye: «Li xtojbʼal li maak aʼan li kamk». Ut naxye ajwiʼ: «Li maatan li nachalk rikʼin li Yos aʼan li junelik yuʼam saʼ xkʼabʼaʼ li Kristo Jesus». Saʼ li rox tzolom ak xqil li qosobʼtesinkil li tixkʼe li Yos saʼ li Sahilal Naʼajej (Apocalipsis 21:3, 4). Saʼ li Sahilal Naʼajej twanq li yuʼam chi junelik ut maakʼaʼaq chik li yajel. Chixjunil li osobʼtesihom aʼin, tchalq xbʼaan naq li Jesus kixkʼe li xyuʼam saʼ qakʼabʼaʼ. Abʼan re naq tqakʼul li rosobʼtesihom li Yos tento naq tqoxloqʼi xkamik li Jesus.\n18. Kʼaʼut tento naq oxloqʼaq chiqu naq li Jehobʼa kixkʼe chaq xyuʼam li Ralal saʼ qakʼabʼaʼ?\n18 Kʼaʼut tento naq oxloqʼaq chiqu naq li Jehobʼa kixkʼe chaq xyuʼam li Ralal saʼ qakʼabʼaʼ? Qilaq jun li eetalil: jun li maatan oxloqʼ chiqu wi li qas qiitzʼin, kixkʼe xchʼool chi kʼanjelak chi kaw re xloqʼbʼal li maatan. Rikʼin li kixbʼaanu li qas qiitzʼin naxkʼutbʼesi naq nokooxra chi anchal xchʼool. Joʼkan ajwiʼ li xkamik li Jesus aʼan jun li nimla maatan li kixkʼe qe li Jehobʼa. Li Santil Hu naxye: «Li Yos kʼajoʼ naq kixra li ruuchichʼochʼ: kixkʼe chaq li Ralal, jun chir[u]» (Juan 3:16). Naq li Jehobʼa kixkʼe xyuʼam li Ralal saʼ qakʼabʼaʼ kixkʼutbʼesi naq nokooxra. Joʼkan ajwiʼ naq li Jesus kixqʼaxtesi li xyuʼam saʼ qakʼabʼaʼ kixkʼutbʼesi naq nokooxra (chaawil Juan 15:13). Li xkamik li Jesus naxkʼutbʼesi naq li Jehobʼa ut li Jesus nokooʼeʼxra chiqajunqal (Gálatas 2:20).\nWi taakʼe aachʼool chi xnawbʼal ru li Jehobʼa, taakʼutbʼesi naq oxloqʼ chaawu xkamik li Jesus\n19, 20. Chanru taakʼutbʼesi naq oxloqʼ chaawu naq li Jehobʼa kixkʼe chaq xyuʼam li Ralal saʼ qakʼabʼaʼ?\n19 Chanru taakʼutbʼesi naq oxloqʼ chaawu naq li Jehobʼa kixkʼe chaq xyuʼam li Ralal saʼ qakʼabʼaʼ? Xbʼeenwa, chaakʼe aachʼool chi xnawbʼal ru li Jehobʼa (Juan 17:3). Tatruuq xnawbʼal ru chiʼus li Jehobʼa, wi nakaatzol li naxkʼut li Santil Hu rikʼin li tasal hu aʼin. Naq taanaw ru li Jehobʼa, laarahom chirix tkʼiiq. Ut naq taara li Jehobʼa taawaj xbʼaanunkil li naxye aawe (1 Juan 5:3).\n20 Chaakʼutbʼesi naq nakaapaabʼ li Jesus. Aʼin kiyeemank chirix li Jesus: «Ani napaabʼank re li Kʼajolbʼej, wank xyuʼam chi junelik» (Juan 3:36). Chanru tqakʼutbʼesi naq naqapaabʼ li Jesus? Aajel ru naq inkʼaʼ tqakʼutbʼesi kaʼajwiʼ rikʼin li qaatin joʼ naxchʼolobʼ Santiago 2:26: «Li paabʼal chi maakʼaʼ xbʼaanuhom, kamenaq». Li tzʼaqal paabʼal nakʼutbʼesimank rikʼin li naqabʼaanu. Joʼkan naq re xkʼutbʼesinkil naq naqapaabʼ li Jesus, tento naq tqakʼam qe rikʼin. Ut aʼin tqakʼutbʼesi rikʼin li qaatin ut li qabʼaanuhom (Juan 13:15).\n21, 22. a) Kʼaʼut tento naq toowulaq rajlal chihabʼ chi Xnimankil Xkamik li Jesus? b) Kʼaru tqil saʼebʼ li Tzolom 6 ut 7?\n21 Chatwulaq rajlal chihabʼ chi Xnimankil Xkamik li Jesus. Saʼ li 14 xbʼe li po Nisan re li chihabʼ 33, li Jesus kixkʼojobʼ jun li waʼak re Xnimankil li Xkamik (1 Corintios 11:20; Mateo 26:26-28). Li waʼak aʼin, nayeemank ajwiʼ re, Xjultikankil Xkamik li Jesus. Li Jesus kixbʼaanu li waʼak aʼin, re naq ebʼ li xtzolom ut ebʼ laj paabʼanel teʼxjultika naq aʼan kixqʼaxtesi li xyuʼam re xkolbʼalebʼ li poyanam. Joʼkan naq li Jesus kixye aʼin: «Chebʼaanu aʼin re xnimankil injultikankil» (Lucas 22:19). Li nimla kutan aʼin, naxjultika chiqu naq li Jehobʼa ut li Jesus jwal nokooʼeʼxra naq kooʼeʼxkol chiru li maak ut li kamk. Naq rajlal chihabʼ naqanima li xkamik li Jesus, naqakʼutbʼesi naq oxloqʼ chiqu naq kixkʼe xyuʼam saʼ qakʼabʼaʼ. *\n22 Li xkamik li Jesus aʼan jun nimla maatan, li kixkʼe qe li Jehobʼa (2 Corintios 9:14, 15). Joʼkan ajwiʼ teʼosobʼtesiiq li kamenaq, ut aʼan tqil saʼ li Tzolom 6 ut 7.\n^ párr. 21 Saʼ li naʼlebʼ bʼarwiʼ naxye «Xnimankil li Xkamik li Jesus Naxkʼe Xloqʼal li Yos», taataw xkomon li naʼlebʼ chirix li Xjultikankil Xkamik li Jesus.\nRikʼin li xyuʼam li Jesus, li Jehobʼa kooxkol chiru li maak ut li kamk (Efesios 1:7).\nLi Jehobʼa kixtaqla chaq li Ralal saʼ Ruuchichʼochʼ, re naq tkamq saʼ qakʼabʼaʼ (1 Juan 4:9, 10).\nLi xkamik li Jesus naxbʼaanu naq tkuyeʼq qamaak, naq us wanqo chiru li Yos ut re naq twanq qayuʼam chi junelik (1 Juan 1:8, 9).\nNaqakʼutbʼesi naq oxloqʼ chiqu xkamik li Jesus naq naqakʼe qachʼool chi xnawbʼal ru li Jehobʼa, naq naqapaabʼ li Jesus ut naq nokoowulak Xnimankil Xkamik li Jesus (Juan 3:16).