Bʼar nekeʼxik li Kamenaq? Kʼaru nkekeʼxkʼul? | Kʼaru naxchʼolobʼ?\nBʼar Wankebʼ li Kamenaq?\nMa naxkʼojobʼ qachʼool xnawbʼal xyaalal li kamk?\n1-3. Kʼaru chi patzʼom nabʼaanumank chirix li kamk, ut kʼaru nekeʼxkʼut ebʼ li paabʼal chirixebʼ li patzʼom aʼin?\nCHIRU naabʼal chihabʼ ebʼ li qas qiitzʼin yookebʼ xbʼaanunkil ebʼ li patzʼom chirix li kamk. Us raj naq chiqajunilo tqanaw kʼaru naraj xyeebʼal ebʼ li patzʼom aʼin. Moko aajel ta ru aniho ut bʼar nokoochalk re xnawbʼal xyaalal ebʼ li patzʼom.\n2 Saʼ li roʼ tzolom xqil naq li xkamik li Jesus, nokooxtenqʼa re naq twanq qayuʼam chi junelik. Xqatzol ajwiʼ naq li Santil Hu naxye naq li Yos trisi li kamk (Apocalipsis 21:4). Abʼan anaqwan chiqajunilo nokookamk joʼ kixye laj Salomon, li awabʼej: «Li yoʼyookebʼ nekeʼxnaw naq teʼkamq» (Eclesiastés 9:5). Naqaj raj naq junelik wanq qayuʼam, joʼkan naq naqakʼoxla kʼaru naqakʼul naq nokookamk.\n3 Naq nakamk junaq li qamiiw malaj li qakomon narahoʼk saʼ qachʼool. Joʼkan naq maare naqakʼoxla: «Kʼaru yookebʼ xkʼulbʼal? Ma yookebʼ chi rahobʼtesiik? Ma yookebʼ chi qilbʼal ut qakʼaakʼalenkil? Ma tooruuq xtenqʼankilebʼ? Ma tqilebʼ ru saʼ junaq kutan?». Ebʼ li paabʼal nekeʼxkʼut jalan jalanq li naʼlebʼ chirix li kamk. Joʼkan naq wankebʼ nekeʼxkʼut naq li chaabʼilebʼ xnaʼlebʼ teʼxik saʼ choxa, ut li maaʼusebʼ xnaʼlebʼ teʼrahobʼtesiiq saʼ xbʼalbʼa. Wankebʼ nekeʼxye naq nokoomusiqʼoʼk naq nokookamk ut nokooxik rikʼinebʼ li qaxeʼqatoon. Ut wankebʼ li paabʼal nekeʼxye ajwiʼ naq nokookanaak saʼ xyanqebʼ li kamenaq naq nokookamk. Chirix chik aʼan teʼraqoq aatin saʼ qabʼeen ut tooyoʼlaaq wiʼ chik rikʼin jalan chik tibʼelej.\n4. Kʼaru nekeʼxkʼut naabʼalebʼ li paabʼal chirix li kamk?\n4 Ebʼ li paabʼal aʼin junajebʼ ru xkʼaʼuxl chirixebʼ li kamenaq. Chalen chaq saʼ li qʼe kutan wank li kʼaʼuxl aʼin, nekeʼxkʼoxla naq inkʼaʼ nokookamk chi junajwa ut toj nokooʼilok, nokooʼabʼink ut nokookʼoxlak. Abʼan, ma yaal aʼin? Naq yoʼyooko nokooʼilok, nokooʼabʼink ut nokookʼoxlak. Ut naq nokookamk li qulul naxkanabʼ kʼanjelak. Joʼkan naq wi maakʼaʼ chik li qulul maakʼaʼ chik najultikoʼk qe, maakʼaʼ chik naqeekʼa, inkʼaʼ chik nokooʼabʼink chi moko nokooʼilok.\n5, 6. Kʼaru naxye li Santil Hu chirixebʼ li kamenaq?\n5 Kaʼajwiʼ li Jehobʼa naxnaw kʼaru naqakʼul naq nokookamk, xbʼaan naq aʼan kiyiibʼank re li qulul. Li Santil Hu naxchʼolobʼ: ebʼ li kamenaq maakʼaʼ chik nekeʼreekʼa. Li kamk moko chanchan ta li yuʼam. Ebʼ li kamenaq maakʼaʼ chik nekeʼril, maakʼaʼ chik nekeʼrabʼi ut maakʼaʼ chik nekeʼxkʼoxla. Joʼkan naq maakʼaʼ chik nakanaak chi yoʼyo naq nokookamk. *\nBʼar xko li xaml?\n6 Laj Salomon kixye naq li yoʼyookebʼ nekeʼxnaw naq teʼkamq ut kixye ajwiʼ naq «li kamenaqebʼ maakʼaʼ [chik] nekeʼxnaw. [...] Inkʼaʼ chik nekeʼrahok chi moko xikʼ nekeʼilok [...]. Saʼ xnaʼajebʼ li kamenaq [...] maakʼaʼ chik kʼanjelak ut kʼuubʼank, maaʼani chik nakʼoxlak chi moko nanaʼlebʼak» (chaawil Eclesiastés 9:5, 6, 10). Joʼkan ajwiʼ saʼ Salmo 146:4 naxye naq nakamk li winq «saʼ ajwiʼ li kutan aʼan taaraqeʼq chixjunil li xkʼuubʼanuhom». Joʼkan naq maakʼaʼ nakanaak chi yoʼyo naq nakamk li xtibʼel li winq. Li qayuʼam chanchan li ruʼuj raqʼ xaml; xbʼaan naq maabʼar naxik naq nachupk.\nKʼARU KIXYE LI JESUS CHIRIX LI KAMK?\n7. Kʼaru naqatzol naq li Jesus kixjuntaqʼeeta li kamk rikʼin li wark?\n7 Naq kikamk laj Lazaro li Jesus kixye kʼaru nekeʼxkʼul li nekeʼkamk. Joʼkan naq kixye rehebʼ li xtzolom: «Laj Lázaro li qamiiw yo chi wark». Ebʼ li xtzolom keʼxkʼoxla naq laj Lazaro yaj, joʼkan naq yook chi hilank. Abʼan moko aʼan ta kiraj xyeebʼal li Jesus, joʼkan naq kixye wiʼ chik rehebʼ: «Laj Lázaro kamenaq chik» (chaawil Juan 11: 11-14). Chaakʼe reetal, li Jesus kixjuntaqʼeeta li kamk rikʼin li wark. Joʼkan naq laj Lazaro moko xko ta saʼ choxa chi moko yook ta chi kʼateʼk saʼ xbʼalbʼa. Chi moko xko ta saʼ xyanqebʼ li anjel, chi moko saʼ xyanqebʼ li xxeʼtoon, chi moko kiyoʼlaak ta rikʼin jalan chik tibʼelej. Naq kikamk laj Lazaro, maakʼaʼ chik kireekʼa. Qilaq jun chik li eetalil: naq kikamk li xrabʼin laj Jairo, li Jesus kixye: «Mexyaabʼak: moko kamenaq ta, yal yo chi wark» (Lucas 8:52, 53).\nYoobʼtesinbʼilo re naq toowanq chi junelik saʼ Ruuchichʼochʼ\n8. Kʼaʼut chʼolchʼo chiqu naq li Yos inkʼaʼ kiraj naq tookamq?\n8 Ma kiraj tawiʼ li Yos naq ebʼ li poyanam teʼkamq? Inkʼaʼ. Li Jehobʼa kixyoobʼtesi li winq re naq twanq chi junelik saʼ Ruuchichʼochʼ. Qajultikaq naq li Jehobʼa kiraj naq laj Adan ut xʼEva sahaqebʼ saʼ xchʼool. Kixkʼehebʼ saʼ jun chʼinaʼusil naʼajej ut maakʼaʼebʼ chaq xyajel. Qakʼoxlaq aʼin: ma naraj tawiʼ jun chaabʼil yuwaʼbʼej naq ebʼ li ralal xkʼajol teʼcheekobʼq ut teʼkamq? Inkʼaʼ. Joʼkan ajwiʼ li Jehobʼa kixrahebʼ li ralal xkʼajol ut kiraj naq junelik sahaqebʼ saʼ xchʼool saʼ li Ruuchichʼochʼ. Li Santil Hu naxye naq li Yos kixkʼe «saʼ qachʼool xrahinkil li xtawbʼal ru kʼaru xkʼulmank ut taakʼulmanq» (Eclesiastés 3:11). Li raqal aʼin naxchʼolobʼ naq li Yos kooxyoobʼtesi re naq tqaj wank chi junelik saʼ Ruuchichʼochʼ, joʼkan naq kixtaqla chaq li Ralal re naq tooruuq xtawbʼal li yuʼam chi junelik.\n9. Kʼaru chi chaqʼrabʼ kixkʼe li Jehobʼa re laj Adan ut kʼaʼut moko chʼaʼaj ta xpaabʼankil li chaqʼrabʼ aʼin?\n9 Kʼaʼut nokookamk? Re xnawbʼal chiʼus aʼin, tento tqatzʼil rix kʼaru kikʼulmank saʼ Ruuchichʼochʼ rikʼin li xbʼeen winq ut li xbʼeen ixq. Li Santil Hu naxchʼolobʼ naq li Jehobʼa «kixkʼe chi moqk saʼ li chʼochʼ chixjunil li jar paay chi cheʼul qʼaxal chʼinaʼus rilbʼalebʼ ut us chi tzekaak» (Génesis 2:9). Abʼan li Yos kixkʼe li chaqʼrabʼ aʼin re laj Adan: «Naru teetzeka li ru chixjunilebʼ li cheʼ li wank arin saʼ li awimq; aʼut li ru li cheʼ re xnawbʼal li us ut li inkʼaʼ us, inkʼaʼ naru teetzeka, xbʼaan naq li kutan teetzeka wiʼ chʼolchʼo naq texkamq» (Génesis 2:16, 17). Moko chʼaʼaj ta xpaabʼankil li chaqʼrabʼ aʼin, xbʼaan naq naabʼal ru li cheʼ wank re tzakaak. Wi keʼxpaabʼ raj li xchaqʼrabʼ li Yos, keʼruuk raj xkʼutbʼesinkil naq nekeʼxbʼanyoxi chixjunil li kʼeebʼilebʼ re, joʼ li xyuʼamebʼ. Keʼruuk raj ajwiʼ xkʼutbʼesinkil naq oxloqʼ chiruhebʼ naq li Yos yook chi jolomink rehebʼ ut naq yook chi xbʼeresinkilebʼ.\n10, 11. a) Kʼaʼut naq laj Adan ut xʼEva keʼxqʼet xchaqʼrabʼ li Yos? b) Kʼaʼut naq inkʼaʼ keʼkuyeʼk xmaak?\n10 Kʼajoʼ xrahil keʼxbʼaanu laj Adan ut li xʼEva naq keʼxqʼet li xchaqʼrabʼ li Jehobʼa. Naq laj Tza kiroksi jun li kʼantiʼ re raatinankil xʼEva, kixye: «Ma yaal naq li Yos xye eere naq inkʼaʼ naru teelow ruhebʼ li cheʼ li wankebʼ saʼ xnaʼaj li awimq?». Kichaqʼok li xʼEva: «Naru tqalow ruhebʼ li cheʼ li wankebʼ saʼ xnaʼaj li awimq. Kaʼajwiʼ li ru li cheʼ li wank saʼ xyi, kixye li Yos: ‹Meelow chi moko teechʼeʼ, xbʼaan naq wi teebʼaanu aʼan, texkamq›» (Génesis 3:1-3).\n11 Tojaʼ naq kixye wiʼ chik laj Tza: «Inkʼaʼ. Moko texkamq ta. Naxnaw chi us li Yos naq saʼ li kutan teelow wiʼ li ru li cheʼ aʼan taatehonq xsaʼ leeru. Joʼkaqex chik li Yos; teenaw chik kʼaru li us ut li inkʼaʼ us» (Génesis 3:4, 5). Laj Tza kiraj naq li xʼEva tixkʼoxla naq us t-elq wiʼ tixlow ru li cheʼ, ut naru tixbʼaanu li naraj. Laj Tza kixqʼabʼa li Jehobʼa choʼq aj tikʼtiʼ, naq li Jehobʼa kixye kʼaru teʼxkʼul wi teʼxlow ru li cheʼ. Li xʼEva kixpaabʼ li kixye laj Tza, joʼkan naq kixyal ru li cheʼ. Chirix chik aʼan kixkʼe re li xbʼeelom ut aʼan ajwiʼ kixlow ru li cheʼ. Chʼolchʼo chiru laj Adan ut xʼEva naq yookebʼ xqʼetbʼal xchaqʼrabʼ li Yos, xbʼaan naq li Jehobʼa ak kixye rehebʼ naq inkʼaʼ teʼxlow ru li cheʼ. Li chaqʼrabʼ aʼin, moko chʼaʼaj ta xpaabʼankil. Naq keʼxqʼet li chaqʼrabʼ aʼin, keʼxtzʼeqtaana li Jehobʼa ut keʼxtzʼeqtaana ajwiʼ li xwankil chi awabʼejink. Inkʼaʼ keʼkuyeʼk xmaak, xbʼaan naq inkʼaʼ keʼroxloqʼi ru li Jehobʼa!\n12. Kʼaru li eetalil tooxtenqʼa chi xnawbʼal kʼaru kireekʼa li Jehobʼa naq laj Adan ut li xʼEva keʼxqʼet ribʼ chiru?\n12 Kʼoxla naq laawalal inkʼaʼ naʼabʼink chaawu, inkʼaʼ nakatroxloqʼi chi moko nakatxra. Abʼan laaʼat xaakʼirisi ut xaara. Peʼyaal trahoʼq saʼ laachʼool naq joʼkan xnaʼlebʼ? Rikʼin li eetalil aʼin naru tqakʼe reetal kʼaru kireekʼa li Jehobʼa naq laj Adan ut li xʼEva keʼxqʼet ribʼ chiru!\nLaj Adan kiyoobʼtesiik rikʼin poqs ut aran kisutqʼiik naq kikamk\n13. Kʼaru kixye li Jehobʼa naq tixkʼul laj Adan naq tkamq ut kʼaru naraj xyeebʼal li kixye li Jehobʼa?\n13 Naq laj Adan ut xʼEva keʼxqʼet xchaqʼrabʼ li Jehobʼa, keʼmaqʼeʼk chiruhebʼ li junelik yuʼam. Joʼkan naq keʼkamk joʼ keʼyeheʼk chaq rehebʼ. Naq keʼkamk, maabʼar chik keʼkanaak chi moko keʼsutqʼiik ta choʼq musiqʼej, keʼosoʼk chi junajwa. Aʼan tzʼaqal kixye li Jehobʼa re laj Adan naq kixqʼet ribʼ chiru: «Tatsutqʼiiq saʼ li chʼochʼ li xat-elk wiʼ chaq. Xbʼaan naq pojtzʼ okenaqat chaq ut pojtzʼ tatsutqʼiiq wiʼ chik» (Génesis 3:19). Li Yos kixyoobʼtesi laj Adan rikʼin xpoqsil li chʼochʼ (Génesis 2:7). Joʼkan naq laj Adan moko wank ta chaq saʼ junaq li naʼajej, naq toj maajiʼ nayoobʼtesiik. Naq li Jehobʼa kixye re laj Adan naq tsutqʼiiq wiʼ chik saʼ chʼochʼ, kixjultika chiru naq maakʼaʼ chaq xyuʼam naq toj maajiʼ nayoobʼtesiik. Joʼ li poqs, maakʼaʼ xyuʼam; joʼkan ajwiʼ kikanaak laj Adan naq kikamk.\n14. Kʼaʼut nokookamk?\n14 Laj Adan ut xʼEva toj yoʼyookebʼ raj anaqwan, abʼan keʼkamk xbʼaan naq keʼmaakobʼk chiru li Yos. Xqeechani li maak ut li kamk xbʼaan naq laaʼo ralal xkʼajol laj Adan (chaawil Romanos 5:12). Li maak chanchan jun li nimla yajel li naletz chirix chixjunilebʼ ut maaʼani naxkol ribʼ chiru. Oxloqʼ chiqu naq li Jehobʼa kixkʼe chaq li Ralal re qakolbʼal chiru li kamk!\nCHANRU TATXTENQʼA XNAWBʼAL LI YAAL CHIRIX LI KAMK?\n15. Kʼaʼut naxkʼojobʼ qachʼool xnawbʼal li yaal chirixebʼ li kamenaq?\n15 Naxkʼojobʼ qachʼool xnawbʼal li naxye li Santil Hu chirixebʼ li kamenaq. Naxye naq inkʼaʼ chik nekeʼruuk qatenqʼankil, inkʼaʼ chik nekeʼruuk qarahobʼtesinkil, chi moko qaatinankil. Ebʼ li kamenaq maakʼaʼ chik nekeʼreekʼa ut inkʼaʼ chik nokooruuk xtenqʼankilebʼ. Ebʼ li kamenaq maakʼaʼ chik nekeʼxbʼaanu, joʼkan naq inkʼaʼ us naq tqaxuwahebʼ ru. Wankebʼ aj kʼamol bʼe saʼebʼ li paabʼal nekeʼxye naq nekeʼruuk xtenqʼankilebʼ li kamenaq ut ebʼ li nekeʼxpaabʼ li tikʼtiʼ aʼin, nekeʼxkʼe xtumin ebʼ laj kʼamol bʼe. Abʼan wi naqanaw li yaal chirixebʼ li kamenaq maaʼani tbʼalaqʼinq qe.\n16. Ani aj naʼlebʼ nekeʼxkʼut saʼebʼ li paabʼal ut chanru naxbʼaanu?\n16 Ma chixjunilebʼ li paabʼal nekeʼxkʼut li naxye li Santil Hu chirixebʼ li kamenaq? Moko chixjunilebʼ ta nekeʼxbʼaanu aʼin. Abʼan, kʼaʼut? Ebʼ li paabʼal nekeʼxkʼut xnaʼlebʼ laj Tza. Laj Tza naroksi li bʼalaqʼil paabʼal re naq ebʼ li poyanam teʼxkʼoxla naq naʼelk li qamusiqʼ naq nokookamk ut naxik saʼ jalan chik naʼajej. Ut naxjalpaqʼi ru li tikʼtiʼ aʼin rikʼin jalan chik li tikʼtiʼ, re naq maaʼani tloqʼoninq re li Jehobʼa. Abʼan, chanru naxbʼaanu?\n17. Kʼaʼut inkʼaʼ naxkʼe xloqʼal li Jehobʼa xpaabʼankil naq aʼan narahobʼtesink chi junelik saʼ xaml?\n17 Joʼ ak xqatzol naabʼalebʼ li paabʼal nekeʼxkʼut naq li maaʼusebʼ xnaʼlebʼ teʼrahobʼtesiiq chi junelik saʼ xbʼalbʼa. Li naʼlebʼ aʼin inkʼaʼ naxkʼe xloqʼal li Jehobʼa. Li Jehobʼa nokooxra, joʼkan naq maajunwa tooxrahobʼtesi (chaawil 1 Juan 4:8). Kʼaru raj taakʼoxla wi jun li winq naxchʼik ruqʼ li ralal saʼ xaml? Ma taaye naq chaabʼil xnaʼlebʼ? Ut, ma taawaj raj choʼq aawamiiw? Inkʼaʼ, peʼyaal? Li winq aʼin yiibʼru xnaʼlebʼ! Ut aʼan tzʼaqal naraj laj Tza naq tqakʼoxla: naq li Jehobʼa naxrahobʼtesihebʼ li poyanam chi junelik saʼ xaml.\n18. Kʼaru li tikʼtiʼ nekeʼxkʼut li paabʼal re naq tqaloqʼonihebʼ ru li kamenaq?\n18 Laj Tza naroksi ebʼ li paabʼal re naq teʼxkʼut naq ebʼ li kamenaq nekeʼmusiqʼoʼk. Nekeʼxye naq ebʼ li kamenaq aʼin naru nekeʼtenqʼank malaj nekeʼrahobʼtesink. Ebʼ li nekeʼxpaabʼ li tikʼtiʼ aʼin nekeʼxuwak chiruhebʼ li kamenaq, joʼkan naq nekeʼxkʼe xwankil ut nekeʼroxloqʼi ebʼ li kamenaq. Abʼan, li Santil Hu naxkʼut naq ebʼ li kamenaq yookebʼ chi wark ut kaʼajwiʼ li Jehobʼa tqaloqʼoni ru, xbʼaan naq aʼan kiyoobʼtesink qe ut naxkʼe qe chixjunil (Apocalipsis 4:11).\n19. Kʼaru chik li naʼlebʼ naqataw ru chiʼus naq naqanaw li yaal chirixebʼ li kamenaq?\n19 Xnawbʼal li yaal chirixebʼ li kamenaq tooxtenqʼa re naq inkʼaʼ tooʼeʼxbʼalaqʼi li paabʼal. Xnawbʼal aʼin tooxtenqʼa ajwiʼ re xnawbʼal jalan chik li naʼlebʼ li naxkʼut li Santil Hu, joʼ li wank chi junelik arin saʼ Ruuchichʼochʼ. Chʼolchʼo chiqu naq li yuʼam aʼin twanq saʼ Ruuchichʼochʼ, xbʼaan naq xqatzol naq ebʼ li kamenaq moko nekeʼmusiqʼoʼk ta.\n20. Kʼaru li patzʼom tqil saʼ li jun chik tzolom?\n20 Saʼ li qʼe kutan laj Job, jun aj kʼanjel chiru li Yos, kixbʼaanu li patzʼom aʼin: «Abʼanan naq nakamk li winq, ma naru taayoʼlaaq wiʼ chik?» (Job 14:14). Laj Job kiraj xnawbʼal ma teʼwanq wiʼ chik xyuʼam ebʼ li kamenaq. Naxkʼojobʼ qachʼool xnawbʼal li naxye li Santil Hu chirixebʼ li kamenaq. Saʼ li jun chik tzolom tqil aʼin.\n^ párr. 5 Chaawil xkomon li naʼlebʼ bʼarwiʼ naxye «Ma Wank Nakanaak chi Yoʼyo naq Nokookamk?».\nEbʼ li kamenaq inkʼaʼ chik nekeʼilok, inkʼaʼ chik nekeʼabʼink chi moko nekeʼkʼoxlak (Eclesiastés 9:5).\nEbʼ li kamenaq yookebʼ chi wark ut maakʼaʼ chik nekeʼreekʼa (Juan 11:11).\nNokookamk xbʼaan naq xqeechani li xmaak laj Adan (Romanos 5:12).


Resil li Santil Hu: Li Ak' Ruuchich'och' - Li naʼaj aʼin xaqabʼanbʼil xbʼaanebʼ laj Testiiw re li Jehobʼa\nSA' LI na'aj a'in wank ninqi che', uutz'u'uj ut ninqi tzuul. K'ajo' xch'ina'usal li na'aj! K'e reetal li ch'ina kej yook chi wa'ak sa' ruq' li ch'ina'al. Eb' li kaqkoj ut li kawaay xaqxookeb' sa' li pach'aya'. Ma taawulaq raj chaawu wank sa' li na'ajej a'in?\nLi Yos naraj naq twanq aayu'am chi junelik sa' li Ruuchich'och', b'arwi' maak'a'aq chik li rahilal. Li Santil Hu naxyeechi'i a'in reheb' li te'wanq sa' li Sahilal Na'ajej: ‹Li Yos twanq rik'ineb'. Maak'a'aq chik li kamk, li yaab'ak chi moko li rahilal›.\nLi Jesus t-isinq re chixjunil a'in. Ab'an, ma nakaanaw joq'e tk'ulmanq a'in? Naq ak risi chik chixjunil li maa'usilal ut eb' li maa'useb' xna'leb' sa' li Ruuchich'och'. Maare jultik aawe naq li Jesus kiwank sa' li Ruuchich'och' kixk'irtasi chixjunileb' li yaj ut kiwaklesink kamenaq. Chi jo'kan kixk'utb'esi k'aru tixb'aanu sa' xb'een li Ruuchich'och' naq t-awab'ejinq sa' li X'awab'ejilal li Yos.\nK'ajo'aq xch'ina'usal wank sa' li ak' Ruuchich'och'! Li Jesus kixsik' jun ch'uut chi poyanam re naq te'awab'ejinq rochb'een sa' choxa. Te'xtenq'a ut te'ril chixjunil li wank xyu'am sa' xb'een li Ruuchich'och'. Ut te'xb'aanu naq chixjunileb' sahaqeb' sa' xch'ool. Anaqwan qatzolaq k'aru tento tqab'aanu re naq li Yos tixk'e qayu'am chi junelik sa' li ak' Ruuchich'och'.\nChanruhaq li ak’ Ruuchich’och’?\nK’aru naxyeechi’i li Santil Hu cho’q reheb’ li te’wanq sa’ li ak’ Ruuchich’och’?\nJoq’e tchalq li ak’ Ruuchich’och’?\nK’aru kixb’aanu li Jesus re xk’utb’esinkil li tixb’aanu naq t-awab’ejinq sa’ li X’awab’ejilal li Yos?\nK’aru tixb’aanu li Jesus ut li te’awab’ejinq rochb’een sa’ li choxa?\nChaawil li naxye Apocalipsis 5:9, 10.\nChanru naqanaw naq chaab’ileb’ ut eb’ aj uxtanaan li te’awab’ejinq rik’in li Jesus chiru li jun mil chihab’? (Efe. 4:20-24; 1 Ped. 1:7; 3:8; 5:6-10.)\nChaawil li naxye Apocalipsis 14:1-3.\nK’aru naraj xyeeb’al naq eb’ li 144.000 tz’iib’anb’il chiru xpekemeb’ li xk’ab’a’ li yuwa’b’ej ut xk’ab’a’ li karneer? (1 Cor. 3:23; 2 Tim. 2:19; Apoc. 3:12.)


1 CORINTIOS 6 KEK - Me̱cˈameb le̱ rech aj pa̱banelil - Bible Gateway\n1 CORINTIOS 6 Kekchi (KEK)\nMe̱cˈameb le̱ rech aj pa̱banelil saˈ rakleb a̱tin\n6 Cui cuan junak saˈ e̱ya̱nk cuan xchˈaˈajquilal riqˈuin junak xherma̱n, ¿ma ta̱ru̱k ta biˈ ta̱xic chiruheb laj rakol a̱tin re li ruchichˈochˈ? ¿Ma incˈaˈ raj us nak riqˈuineb laj pa̱banel ta̱xic? 2 ¿Ma incˈaˈ nequenau nak saˈ jun cutan la̱o aj pa̱banel torakok a̱tin saˈ xbe̱neb chixjunileb li cuanqueb saˈ ruchichˈochˈ? Ut cui la̱o torakok a̱tin saˈ xbe̱neb li cuanqueb saˈ ruchichˈochˈ, ¿cˈaˈut nak incˈaˈ ta̱ru̱k takayi̱b ru li kachˈaˈajquilal saˈ xya̱lal chi kibil kib? 3 ¿Ma incˈaˈ nequenau nak saˈ jun cutan torakok a̱tin saˈ xbe̱neb li ángel? Ut cui torakok a̱tin saˈ xbe̱neb li ángel, ¿cˈaˈut nak incˈaˈ ta̱ru̱k torakok a̱tin saˈ xbe̱n li kachˈaˈajquilal arin saˈ ruchichˈochˈ? 4 Cui cuan li ple̱t saˈ e̱ya̱nk, ¿cˈaˈut nak nequeqˈue chi rakoc a̱tin saˈ e̱be̱n li ma̱cuaˈeb aj pa̱banel? 5 Nequecˈut e̱xuta̱n nak nequeqˈue chi rakoc a̱tin saˈ e̱be̱n li ma̱cuaˈeb aj pa̱banel. ¿Ma ma̱cˈaˈ ta biˈ junak saˈ e̱ya̱nk cuan xnaˈleb re ta̱rakok a̱tin saˈ e̱be̱n la̱ex aj pa̱banel? 6 Abanan la̱ex nequecˈam le̱ rech aj pa̱banelil chiru junak aj rakol a̱tin ma̱cuaˈ aj pa̱banel. 7 Nak nequecˈam le̱ rech aj pa̱banelil saˈ rakleb a̱tin nacˈutun nak toj ma̱jiˈ nequetau xya̱lal. Kˈaxal us raj nak te̱cuy li rahobtesi̱c ut li elkˈa̱c ut incˈaˈ texxic riqˈuin aj rakol a̱tin. 8 Abanan la̱ex incˈaˈ nequecuy. La̱ex ban chic li nequex‑elkˈac ut nequeba̱nu li ma̱usilal reheb le̱ rech aj pa̱banelil. 9 ¿Ma incˈaˈ nequenau nak eb li incˈaˈ ti̱queb xchˈo̱l incˈaˈ teˈre̱chani lix nimajcual cuanquilal li Dios? Me̱balakˈi e̱rib. Eb laj coˈbe̱t ut eb laj yumbe̱t incˈaˈ teˈre̱chani lix nimajcual cuanquilal li Dios, chi moco li nequeˈlokˈonin re li jalanil dios, chi moco eb laj muxul caxa̱r. Ut eb li cui̱nk li nequeˈma̱cob riqˈuineb li rech cui̱nkilal incˈaˈ ajcuiˈ teˈre̱chani lix nimajcual cuanquilal li Dios. Joˈcan nak me̱balakˈi e̱rib chi xcˈoxlanquil nak us yo̱quex cui toj yo̱quex chixba̱nunquil li ma̱usilal aˈin. 10 Eb laj e̱lkˈ ut eb li nequeˈxrahi ru li biomal incˈaˈ teˈre̱chani lix nimajcual cuanquilal li Dios, chi moco laj calajenak, chi moco laj majecuanel, chi moco laj balakˈ teˈre̱chani lix nimajcual cuanquilal li Dios. 11 Usta cuanqueb junju̱nk saˈ e̱ya̱nk joˈcan queˈxba̱nu chak, abanan anakcuan cuybil sachbil chic lix ma̱queb. Santobresinbileb chic ut ti̱cobresinbileb chic lix chˈo̱l saˈ xcˈabaˈ li Ka̱cuaˈ Jesucristo ut xban li Santil Musikˈej.\nChenima ru li Dios riqˈuin le̱ yehom e̱ba̱nuhom\n12 Cuan li nequeˈyehoc: La̱in naru tinba̱nu chixjunil li cˈaˈru tincuaj xba̱nunquil. Ya̱l nak naru xba̱nunquil chixjunil abanan moco chixjunil ta us xba̱nunquil. La̱in naru ninba̱nu chixjunil li nacuaj, abanan incˈaˈ tinba̱nu cui nacuecˈa nak junes aˈan ta̱xic inchˈo̱l chirix. 13 Li Dios quixyi̱b li tzacae̱mk re li kasaˈ ut quixyi̱b li kasaˈ re li tzacae̱mk. Ya̱l ajcuiˈ, aban ta̱cuulak xkˈehil nak li Dios tixsach li tzacae̱mk joˈ ajcuiˈ li katibel. Li Dios incˈaˈ coxyoˈobtesi re li coˈbe̱tac yumbe̱tac. Coxyoˈobtesi ban re nak tocˈanjelak chiru li Ka̱cuaˈ. Ut li Ka̱cuaˈ aˈan li na‑iloc ke. 14 Li Dios li quicuaclesin re li Ka̱cuaˈ Jesucristo chi yoˈyo saˈ xya̱nkeb li camenak, aˈan ajcuiˈ ta̱cuaclesi̱nk ke chi yoˈyo riqˈuin lix cuanquil. 15 ¿Ma incˈaˈ nequenau nak la̱o aj pa̱banel joˈ li rok rukˈ li Ka̱cuaˈ Jesucristo? ¿Ma ta̱ru̱k ta biˈ takajunaji kib riqˈuineb li ixk li nequeˈxcˈayi rib? Ma̱ jokˈe naru xban nak la̱o rok rukˈ li Cristo ut junajo chic riqˈuin nak cuanco. 16 ¿Ma incˈaˈ nequenau nak li ani nama̱cob riqˈuin junak ixk aj ma̱c junajeb chi tzˈejcualej nequeˈcana? Tzˈi̱banbil saˈ li Santil Hu nak junajakeb chi tzˈejcualej chi xcabichaleb. 17 Ut ani naxjunaji rib riqˈuin li Ka̱cuaˈ, aˈan junaj chic riqˈuin saˈ musikˈej. 18 Me̱ba̱nu chic li ma̱usilal. Chixjunil li cˈaˈak re ru chi ma̱quil kˈaxal yibru. Abanan li coˈbe̱tac yumbe̱tac kˈaxal cuiˈchic yibru xban nak li ani nama̱cob chi toj ma̱jiˈ sumsu, li jun aˈan naxmux rib xjunes rib. 19 ¿Ma incˈaˈ nequenau nak la̱ex rochochex li Santil Musikˈej xban nak li Santil Musikˈej li quixqˈue e̱re li Dios cuan e̱riqˈuin? Joˈcan nak moco la̱ex ta nequetakla e̱rib e̱junes. La̱ex rehex chic li Dios. 20 Lokˈbilex chic chi terto e̱tzˈak. Joˈcan nak ti̱cak le̱ yuˈam ut chelokˈoni li Dios xban nak rehex chic.


Jo'can nak inc'a' nach'inan kach'ôl. Li katibel yô chi lajc, yô chi osoc'. Abanan li kâm ac'obresinbil rajlal cutan xban li Dios. Li raylal li nakac'ul arin sa' ruchich'och', a'an junpât ajcui' ut nakacuy xnumsinquil. Li raylal nakac'ul, yô chikacauresinquil re jun li kalok'al mâc'a' jo' xchak'al ru ut tâcuânk chi junelic.Inc'a' nakaq'ue kach'ôl chirix li cuan arin sa' ruchich'och', li na-ilman ru. Nakaq'ue ban kach'ôl chirix li cuan aran sa' choxa, li inc'a' na-ilman ru. Li c'a'ru na-ilman ru nalaj na-oso'. Abanan li inc'a' na-ilman ru cuan chi junelic. Inc'a' nakaq'ue kach'ôl chirix li cuan arin sa' ruchich'och', li na-ilman ru. Nakaq'ue ban kach'ôl chirix li cuan aran sa' choxa, li inc'a' na-ilman ru. Li c'a'ru na-ilman ru nalaj na-oso'. Abanan li inc'a' na-ilman ru cuan chi junelic. Li katz'ejcual arin sa' ruchich'och' chanchan jun li ochoch li na-oso'. Lâo nakanau nak li katz'ejcual arin sa' ruchich'och' na-oso'. Abanan tâcuânk chic jun katz'ejcual sa' choxa li tixq'ue ke li Dios. Moco jo' ta li ochoch arin sa' ruchich'och' li na-oso' xban nak yîbanbil xban cuînk. Li katz'ejcual aran sa' choxa inc'a' tâosok'. Cuânk ban chi junelic.\nYal riqßuin râtin, li Dios quixqßuirtesiheb ut quixcoleb chiru li câmc.\nCacuubresihomak êchßôl ut chicuânk êmetzßêu. Mexxucuak chi moco texcßoxlak xbaneb, xban nak li Kâcuaß incßaß texcanab êjunes. Cuânk ban êriqßuin chi junelic, chan laj Moisés.\n Jo'can ut châlkex cuiq'uin chêjunilex li lublûquex ut li tacuajenakex ut lâin texinq'ue chi hilânc. C'ulumak li yugo li tinq'ue sa' êbên ut tzolomak êrib cuiq'uin xban nak tûlanin ut k'un inch'ôl ut têtau xc'ojobanquil êch'ôl,xban nak lin yugo k'un ut sêb li îk li tinq'ue sa' êbên.\nNak cuanquin saß raylal xinyâba xcßabaß li Kâcuaß. Quintzßâma re nak tinixtenkßa. Ut aßan toj saß choxa, quirabi li cßaßru quintzßâma chiru.\nCuan li hônal nak nacßulman chixjunil li cßaßak re ru saß li ruchichßochß aßin.\n Misach êch'ôl chi c'oxlac. Chepâb li Dios ut chinêpâb ajcui' lâin. Sa' rochoch lin Yucua' nabal li na'ajej cuan. Cui ta mâc'a' li na'ajej, ac xinye raj êre. Lâin xic cue chixcauresinquil êna'aj. Nak ac xyâlo' lê na'aj, tinchâlk cui'chic ut texinc'am cuiq'uin re nak bar cuânkin lâin, aran ajcui' cuânkex lâex. Lâex nequenau lix behil li na'ajej li xic cui' cue, chan li Jesús.\n Li Santil Musik'ej naxch'olob xyâlal chiku, ut nakec'a sa' li kâm nak lâo chic ralal xc'ajol li Dios. Ut xban nak lâo ralal xc'ajol li Dios, kochben li Cristo nak takêchani chixjunil li quixyechi'i ke li Dios. Cui totz'akônk riq'uin li raylal li quixc'ul li Cristo, jo'can nak toxotz'akônk ajcui' kochben sa' lix nimal xlok'al. Lâin ninye nak li raylal yôco chixc'ulbal anakcuan inc'a' takaq'ue sa' kach'ôl xban nak moco juntak'êt ta riq'uin li usilal takac'ul mokon xban nak numtajenak cui'chic lix nimal xlok'al li rusilal li Dios tixq'ue ke. Chixjunil li c'a' re ru yîbanbil xban li Dios yôqueb chi xyo'oninquil nak tâcuulak xk'ehil nak li Dios tixq'ue xlok'aleb li ralal xc'ajol. Li ruchich'och' tz'ektânanbil xban li Dios. Moco yal quiraj ta nak quitz'ektânâc. Xban nak ac jo'can chak sa' xch'ôl li Dios. Abanan li ruchich'och' toj yô chixyo'oninquil nak tâcolek'. Jo'can nak li ruchich'och' tâcolek' chiru li tz'ektânâc. Ut xban xnimal rusilal li Dios, tâcolek' li ruchich'och', jo' nak te'colek' li ralal xc'ajol li Dios. Nakanau nak li ruchich'och' chalen anakcuan cuan sa' raylal ut yô chiroybeninquil nak tâusâk. Li ruchich'och', a'an jo' jun li ixk yô chixc'ulbal li raylal nak ac q'uirâc re. Mâcua' ca'aj cui' li ruchich'och' naxc'ul li raylal. Nayot'e' ajcui' li kach'ôl lâo aj pâbanel xban li raylal nakac'ul, usta ac xkac'ul li Santil Musik'ej. Li Santil Musik'ej a'an xbên li kamâtan naxq'ue ke li Dios. Yôco chiroybeninquil nak li Dios toxc'ul jo' tz'akal ralal xc'ajol ut tâjalâk li katz'ejcual ut tixq'ue li kalok'al. Xban nak nocopâban, colbilo. Aban cuan ajcui' li mâtan toj mâji' nakac'ul ut a'an li toj yôco chiroybeninquil. Cui ta ac xkac'ul chixjunil, inc'a' raj chic yôco chi oybenînc. Aban li c'a'ru nakoybeni inc'a' nakil ru ut tento takacuy roybeninquil.\nLok'oninbil taxak li Dios Acuabej, lix Yucua' li Kâcua' Jesucristo. Sa' xc'aba' lix nimal ruxtân, coyo'la cui'chic xca' cua. Xban nak li Jesucristo quicuacli cui'chic chi yo'yo sa' xyânkeb li camenak, nakayo'oni li ac' yu'am li mâc'a' roso'jic.\n Lok'oninbil taxak li Dios lix Yucua' li Kâcua' Jesucristo. Li Dios, a'an li kaYucua' ut junelic naruxtâna ku ut naxc'ojob kach'ôl. Naxc'ojob kach'ôl sa' chixjunil li karaylal re nak târûk takac'ojob xch'ôleb li cuanqueb sa' raylal. Jo' nak naxc'ojob kach'ôl li Dios lâo, jo'can ajcui' nak takac'ojob xch'ôleb li cuanqueb sa' raylal. Jo' nak nocotz'akon riq'uin li q'uila raylal li quixc'ul li Cristo, jo'can ajcui' nak nac'ojobâc kach'ôl xban li Cristo, re nak naru takac'ojob xch'ôleb li kech aj pâbanelil. Lâo nocorahobtesîc re nak lâex texcolek' ut tâc'ojobâk êch'ôl. Naxc'ojob kach'ôl li Dios re nak lâo takac'ojob êch'ôl lâex nak yôquex chixcuybal xnumsinquil li raylal jo' li nakacuy lâo.


HECHOS 4 KEK - Laj Pedro yo̱ chixchˈolobanquil li - Bible Gateway\nHECHOS 4 Kekchi (KEK)\nLaj Pedro yo̱ chixchˈolobanquil li xya̱lal chiruheb li nequeˈtaklan saˈ xbe̱neb laj judío\n4 Toj yo̱queb ajcuiˈ chi a̱tinac laj Pedro ut laj Juan nak queˈcuulac laj tij riqˈuineb. Rochbeneb laj tij cuan li nataklan saˈ xbe̱neb li soldado li nequeˈcˈacˈalen re li templo ut rochbeneb ajcuiˈ laj saduceo. 2 Yo̱queb xjoskˈil xban nak laj Pedro ut laj Juan yo̱queb chixcˈutbal li xya̱lal chiruheb li tenamit ut yo̱queb chixchˈolobanquil xya̱lal chiruheb chirix lix cuaclijiqueb li camenak chi yoˈyo saˈ xcˈabaˈ li Jesús. 3 Xbaneb xjoskˈil queˈxchap laj Pedro ut laj Juan ut queˈxqˈue saˈ tzˈalam toj saˈ li cutan jun chic xban nak ac x‑ecuu. 4 Abanan nabaleb li queˈpa̱ban re li a̱tin li yo̱queb chixyebal laj Pedro ut laj Juan. Cuanqueb na o̱bak mil li cui̱nk li queˈpa̱ban. 5 Saˈ li cutan jun chic queˈchˈutla Jerusalén eb li xbe̱nil aj tij, ut eb li nequeˈtaklan saˈ xbe̱neb laj judío, joˈqueb ajcuiˈ laj tzˈi̱b. 6 Cuanqueb ajcuiˈ aran laj Anás li xyucuaˈil laj tij, ut laj Caifás, ut laj Juan, ut laj Alejandro joˈqueb ajcuiˈ li jun chˈol chic lix comoneb li xyucuaˈil aj tij. 7 Queˈxtakla xcˈambal laj Pedro ut laj Juan. Queˈxakaba̱c chiruheb ut queˈxye reheb: ―¿Ani xqˈuehoc e̱cuanquil? Ut, ¿ani saˈ aj cˈabaˈ yo̱quex chixba̱nunquil li milagro aˈin? chanqueb. 8 Ut laj Pedro qui‑oc chi a̱tinac riqˈuin xcuanquil li Santil Musikˈej ut quixye reheb: ―La̱ex li nequextaklan saˈ xbe̱neb laj judío ut la̱ex li nequexcˈamoc be chiruheb, abihomak li oc cue xyebal, 9 xban nak yo̱quex chixtzˈilbal a̱tin saˈ kabe̱n riqˈuin li usilal li xcˈul li cui̱nk aˈin. Yo̱quex chixpatzˈbal ke chanru nak quiqˈuirtesi̱c li cui̱nk aˈin. 10 Takaye li xya̱lal e̱re re nak te̱nau nak li cui̱nk aˈin xqˈuira saˈ xcˈabaˈ li Jesucristo laj Nazaret li queqˈue la̱ex chi camsi̱c chiru cruz. Ut aˈan li quicuaclesi̱c cuiˈchic chi yoˈyo xban li Dios saˈ xya̱nkeb li camenak. Saˈ xcˈabaˈ aˈan xqˈuira li cui̱nk aˈin li yo̱quex chirilbal arin anakcuan. 11 Li Jesús aˈan chanchan li cha̱bil pec tzˈekta̱nanbil xbaneb laj cablanel. La̱ex xetzˈekta̱na li Jesús. Chanchanex laj cablanel li queˈtzˈekta̱nan re li cha̱bil pec li quiqˈueheˈ chokˈ xxuc li cab mokon. 12 Ut ma̱ ani chic aj iqˈuin ta̱ru̱k takatau kacolbal, xban nak ma̱cˈaˈ chic junak cˈabaˈej saˈ chixjunil li ruchichˈochˈ qˈuebil ta ke re ta̱ru̱k tocolekˈ cuiˈ, chan laj Pedro. 13 Queˈril nak cauheb xchˈo̱l laj Pedro ut laj Juan chi a̱tinac. Queˈxqˈue retal nak moco tzolbileb ta ut ma̱cˈaˈeb xcuanquil. Ut queˈxsach xchˈo̱leb chirabinquil li cˈaˈru queˈxye. Ut queˈxqˈue retal nak eb li cui̱nk aˈin queˈbe̱c chak rochben li Jesús. 14 Ut ma̱cˈaˈ chic naru nequeˈxye xban nak yo̱queb chirilbal li cui̱nk li quiqˈuirtesi̱c xakxo chixcˈatkeb laj Pedro ut laj Juan. 15 Joˈcan nak queˈxtakla risinquil chirix cab laj Pedro ut laj Juan. Ut queˈoc chixcˈu̱banquil chi ribileb rib cˈaˈru teˈxba̱nu riqˈuineb. 16 Ut queˈxye: ―¿Cˈaˈru takaba̱nu riqˈuineb li cui̱nk aˈin? Chixjunileb li tenamit arin Jerusalén nequeˈxnau nak tzˈakal milagro queˈxba̱nu re li cui̱nk. La̱o incˈaˈ naru takaye nak incˈaˈ ya̱l aˈan. 17 Takaseˈbesiheb re nak incˈaˈ chic teˈxye resil li naˈleb aˈin saˈ eb li tenamit. Takaye reheb nak chalen anakcuan incˈaˈ chic teˈa̱tinak saˈ xcˈabaˈ li Jesús, chanqueb. 18 Ut nak queˈbokeˈ cuiˈchic laj Pedro ut laj Juan, queˈxye reheb nak incˈaˈ chic ta̱ru̱k teˈa̱tinak chi moco ta̱ru̱k chic teˈxtzoleb li tenamit saˈ xcˈabaˈ li Jesús. 19 Ut queˈchakˈoc laj Pedro ut laj Juan ut queˈxye reheb: ―Cˈoxlahomak chi us bar cuan li us chiru li Dios. ¿Ma us nak texkapa̱b la̱ex malaj ut us nak takapa̱b li Dios? 20 La̱o incˈaˈ naru takacanab xyebal resil li cˈaˈru xkil ut xkabi, chanqueb. 21 Nak ac xeˈxseˈbesiheb riqˈuin cacuil a̱tin, queˈrachˈabeb. Ma̱cˈaˈ queˈru xba̱nunquil reheb xban nak chixjunileb li tenamit yo̱queb chixlokˈoninquil li Dios riqˈuin li cˈaˈru quicˈulman. 22 Ac numenak caˈcˈa̱l chihab cuan re li cui̱nk li quiqˈuirtesi̱c riqˈuin milagro.\nEb laj pa̱banel queˈxtzˈa̱ma xtenkˈanquil re nak cauhakeb xchˈo̱l chixyebal resil li Jesús\n23 Ut nak ac xeˈachˈaba̱c laj Pedro ut laj Juan, queˈco̱eb riqˈuineb li rech aj pa̱banelil. Queˈxserakˈi reheb chixjunil li queˈxye eb li xbe̱nil aj tij ut eb li nequeˈtaklan. 24 Nak queˈrabi aˈan, chixjunileb laj pa̱banel queˈtijoc chiru li Dios saˈ comonil ut queˈxye: ―At Ka̱cuaˈ at nimajcual Dios, la̱at catyi̱ban re li choxa, li ruchichˈochˈ, ut li palau. La̱at catyi̱ban re chixjunil li cˈaˈru cuan. 25 Riqˈuin li Santil Musikˈej caye re li rey David laj cˈanjel cha̱cuu nak tixye chi joˈcaˈin:\n¿Cˈaˈut nak yo̱queb xjoskˈil li tenamit li incˈaˈ nequeˈxpa̱b li Dios? Ut, ¿cˈaˈut nak yo̱queb xcˈu̱banquil ribeb chixba̱nunquil li yal ma̱cˈaˈ na‑oc cuiˈ?\n26 Eb li rey queˈjoskˈoˈ riqˈuin li cˈaˈru quixba̱nu li Ka̱cuaˈ. Ut queˈxchˈutub rib chixcˈu̱banquil chanru nak teˈrisi saˈ xcuanquil li Mesías li xakabanbil chak xban li Dios.\n27 At Ka̱cuaˈ, ya̱l ajcuiˈ nak queˈxchˈutub ribeb saˈ li tenamit aˈin laj Herodes ut laj Poncio Pilato rochbeneb li tenamit aj Israel joˈqueb ajcuiˈ li ma̱cuaˈeb aj Israel ut queˈxcˈu̱b ru chanru nak teˈxba̱nu raylal re li Jesús la̱ Santil Alal li sicˈbil ru a̱ban xban nak xicˈ queˈril. 28 Joˈcaˈin queˈxba̱nu xban nak ac joˈcan chak saˈ a̱chˈo̱l la̱at. Ut ac yebil chak a̱ban nak joˈcan ta̱cˈulma̱nk. 29 Ut anakcuan, at Ka̱cuaˈ, chaqˈue taxak retal li kaseˈbesinquil yo̱queb, ut choa̱tenkˈa la̱o aj cˈanjel cha̱cuu re nak takaye la̱ cuesilal chi cau kachˈo̱l. 30 Ut riqˈuin taxak xnimal la̱ cuanquil, ta̱qˈuirtesiheb li yaj ut chaba̱nu li sachba chˈo̱lej ut milagro saˈ xcˈabaˈ li Jesús la̱ Santil Alal, chanqueb saˈ lix tijeb. 31 Nak ac xeˈrakeˈ chi tijoc, qui‑ecˈasi̱c li naˈajej li chˈutchˈu̱queb cuiˈ. Ut chixjunileb li cuanqueb aran queˈnujac riqˈuin li Santil Musikˈej. Ut cauheb xchˈo̱l chixyebal li ra̱tin li Dios.\nChixjunil li cˈaˈru cuan reheb laj pa̱banel, aˈan reheb saˈ comonil\n32 Ut chixjunileb li queˈpa̱ban junajeb chic xchˈo̱leb ut junajeb chic xcˈaˈuxeb. Ut ma̱ ani quixye nak junes re aˈan li cˈaˈru cuan re. Reheb ban saˈ comonil chixjunil li cˈaˈru cuan reheb. 33 Eb li apóstol cauheb xchˈo̱l chixchˈolobanquil xya̱lal lix cuaclijic cuiˈchic chi yoˈyo li Jesucristo saˈ xya̱nkeb li camenak. Ut li Dios quirosobtesiheb chixjunileb chi nabal. 34 Ma̱ jun saˈ xya̱nkeb ma̱cˈaˈ ta cuan re xban nak chixjunileb li cuanqueb xchˈochˈ ut li cuanqueb rochocheb queˈxcˈayi ut queˈxkˈaxtesi reheb li apóstol lix tzˈak li queˈxcˈayi. 35 Coxeˈxqˈue li tumin reheb re teˈxjeqˈui aˈ yal joˈ qˈuial ta̱cˈanjelak chiru li junju̱nk. 36 Quicuan jun li cui̱nk aj José xcˈabaˈ. Eb li apóstol queˈxqˈue Bernabé chokˈ xcab xcˈabaˈ. Chi jalbil ru naraj naxye “Aj Cˈojobanel Chˈo̱lej”. Aˈan xcomoneb li nequeˈtenkˈan reheb laj tij. Chipre xtenamit. 37 Cuan jun xchˈochˈ quixcˈayi. Quixcˈam lix tzˈak ut quixqˈue reheb li apóstol.


2 CORINTIOS 8 KEK - Chosihi̱nk chi sa saˈ kachˈo̱l - Bible Gateway\n2 CORINTIOS 8 Kekchi (KEK)\nChosihi̱nk chi sa saˈ kachˈo̱l\n8 Anakcuan, ex inherma̱n, nacuaj nak tinserakˈi e̱re chanru nak li Dios riqˈuin xnimal ruxta̱n yo̱ chixtenkˈanquileb laj pa̱banel li cuanqueb Macedonia chixba̱nunquil li usilal. 2 Quiyaleˈ rix lix pa̱ba̱leb xban li qˈuila raylal xeˈxcˈul. Abanan numtajenak lix sahil xchˈo̱leb. Usta kˈaxal nebaˈeb, abanan chanchan biomeb xban nak nabal xeˈxsi re xtenkˈanquileb li rech aj pa̱banelil. 3 La̱in ninnau nak queˈxqˈue li joˈ qˈuial queˈru xqˈuebal ut toj queˈxqˈue cuiˈchic xtzˈakob chi anchaleb xchˈo̱l. 4 Qui‑ala saˈ xchˈo̱leb tenkˈa̱nc. Ut queˈxye ke nak chi anchaleb xchˈo̱l queˈraj xtenkˈanquileb li rech aj pa̱banelil li cuanqueb Jerusalén. 5 Incˈaˈ xkacˈoxla nak nabal ta teˈxqˈue. Queˈxkˈaxtesi rib chiru li Dios ut queˈxyechiˈi ajcuiˈ rib chikatenkˈanquil joˈ naraj li Dios. 6 Joˈcan nak xkatzˈa̱ma chiru laj Tito nak ta̱xic cuiˈchic e̱riqˈuin re nak textenkˈa xchoybal li cˈanjel xetiquib xban xcha̱bilal e̱chˈo̱l. Aˈan ajcuiˈ li quitiquiban re xxocbal li mayej aˈin. 7 La̱ex cau e̱chˈo̱l saˈ le̱ pa̱ba̱l. Nequenau li xya̱lal ut nequenau xchˈolobanquil li ya̱l. Nequeqˈue e̱chˈo̱l chi cˈanjelac joˈ naraj li Dios, ut nocoe̱ra. Joˈcan nak nakatzˈa̱ma che̱ru nak cheqˈue le̱ mayej chi anchal e̱chˈo̱l. 8 La̱in incˈaˈ yo̱quin xminbal e̱ru. Yo̱quin ban chixyebal e̱re chanru nak eb laj Macedonia nequeˈxqˈue xmayej chi anchaleb xchˈo̱l ut nacuaj ajcuiˈ xnaubal ma chi anchal e̱chˈo̱l nequexrahoc la̱ex. 9 La̱ex ac nequenau nak kˈaxal nim li rusilal li Ka̱cuaˈ Jesucristo. Aˈan quixcanab chak lix biomal saˈ choxa ut quicuan saˈ nebaˈil arin saˈ ruchichˈochˈ yal e̱ban la̱ex. Quixba̱nu chi joˈcaˈin yal re nak la̱ex te̱cˈul li biomal li naxqˈue li Dios. 10 Nacuaj xyebal e̱re cˈaˈru nincˈoxla chirix le̱ mayej. Us cui te̱choy xba̱nunquil li xetiquib jun haber. La̱ex li xbe̱n li queye nak textenkˈa̱nk. Ut la̱ex ajcuiˈ li xbe̱n li quetiquib xba̱nunquil. 11 Joˈcan nak us cui te̱choy xba̱nunquil li xetiquib junxil. Chi anchal e̱chˈo̱l xetiquib tenkˈa̱nc. Anakcuan te̱qˈue li joˈ nimal joˈ chˈinal naxqˈue rib che̱ru. 12 Li ani na‑ala saˈ xchˈo̱l xqˈuebal xmayej, li Dios naxcˈul lix mayej aˈ yal joˈ nimal cuan chiru. Li Dios incˈaˈ naxpatzˈ li ma̱cˈaˈ chiru. 13 Incˈaˈ yo̱quin chixyebal aˈin re nak li jun chˈo̱l teˈtenkˈa̱k chi nabal ut la̱ex texcana̱k chi ma̱cˈaˈ chic cuan e̱re. Nacuaj ban nak cua̱nk e̱re la̱ex ut cua̱nk ajcuiˈ reheb li jun chˈol chic re nak ma̱ ani ta̱cana̱k chi ma̱cˈaˈ cuan re. 14 Anakcuan riqˈuin li joˈ qˈuial cuan e̱re, chetenkˈaheb li ma̱cˈaˈ cuan reheb. Ma̱re saˈ jun cutan ma̱cˈaˈ cua̱nk e̱re la̱ex ut aˈan eb chic teˈtenkˈa̱nk e̱re riqˈuin li joˈ qˈuial cuan reheb aˈan. 15 Joˈcaˈin tzˈi̱banbil saˈ li Santil Hu chirix li maná li quixqˈue li Dios: Li ani quixxoc nabal, ma̱cˈaˈ qui‑elaˈan chiru. Ut li ani caˈchˈin quixxoc, quitzˈakloc ajcuiˈ chiru.\nLaj Tito quitakla̱c chixtenkˈanquileb laj Corinto\n16 Ninbantioxi chiru li Dios xban nak laj Tito naxqˈue xchˈo̱l che̱tenkˈanquil joˈ nak ninqˈue inchˈo̱l la̱in. 17 Quintzˈa̱ma chiru laj Tito nak ta̱xic e̱riqˈuin ut quixcˈul xchˈo̱l. Toj ma̱jiˈ ajcuiˈ nintzˈa̱ma chiru nak aˈan ac x‑ala saˈ xchˈo̱l nak ta̱xic e̱riqˈuin. 18 Yo̱co chixtaklanquil jun chic li herma̱n e̱riqˈuin rochben laj Tito. Aˈan naˈno ru xbaneb chixjunileb laj pa̱banel yalak bar xban nak cha̱bil li cˈanjel naxba̱nu re xchˈolobanquil li xya̱lal li colba‑ib. 19 Aˈan li quixakaba̱c xbaneb laj pa̱banel re ta̱xic chikix nak toxic chixcanabanquil li ma̱tan aˈin. Li ma̱tan aˈin, aˈan re xqˈuebal xlokˈal li Ka̱cuaˈ ut re nak teˈxnau li kech aj pa̱banelil nak nakaj xtenkˈanquileb. 20 Yo̱co chixba̱nunquil li cˈanjel aˈin chi us re nak ma̱ ani ta̱cuechˈok rix li kacˈanjel nak toxic chixcanabanquil li nimla ma̱tan aˈin. 21 Nakaqˈue kachˈo̱l chixba̱nunquil li cˈaˈru us; moco caˈaj cuiˈ ta chiru li Dios. Chiruheb aj ban cuiˈ li cui̱nk. 22 Ut yo̱co chixtaklanquil jun chic li kaherma̱n chirixeb. Qˈuila cua xkaqˈue retal nak naxqˈue xchˈo̱l chixba̱nunquil li cˈaˈak re ru re xtenkˈanquil li rech aj pa̱banelil. Xban nak aˈan cau xchˈo̱l e̱riqˈuin, joˈcan nak sa xchˈo̱l chi xic e̱riqˈuin. 23 Cui ani teˈpatzˈok chirix laj Tito, te̱ye reheb nak aˈan cuech aj cˈanjelil. Cuochben che̱tenkˈanquil. Ut eb li cuib chic chi herma̱n, aˈan taklanbileb xbaneb laj pa̱banel. Xban nak ti̱queb xchˈo̱l saˈ lix pa̱ba̱l, nequeˈxqˈue xlokˈal li Cristo. 24 Nak teˈcuulak e̱riqˈuin checˈulakeb saˈ xya̱lal. Checˈut chiruheb nak nequera le̱ rech aj pa̱banelil. Chi joˈcan yalak bar ta̱qˈuehekˈ retal nak ya̱l li cha̱bil esil li xinye che̱rix.


Li Santil Hu Musiqʼanbʼil Xbʼaan li Yos | Kʼaru naxchʼolobʼ?\nLi Santil Hu Musiqʼanbʼil Xbʼaan li Yos\nKʼaʼut naq li Santil Hu moko juntaqʼeet ta rikʼinebʼ li tasal hu?\nChanru nokooxtenqʼa li Santil Hu re xtuqubʼankil ru qachʼaʼajkilal?\nKʼaʼut us naq tqapaabʼ li naxye li Santil Hu?\n1, 2. Kʼaʼut naqaye naq li Santil Hu aʼan jun chaabʼil maatan?\nMAARE jultik aawe naq jun laawamiiw kixkʼe jun laamaatan. Kisahoʼk tana saʼ laachʼool naq xaakʼul ut xaabʼanyoxi re chi anchal laachʼool. Rikʼin li maatan aʼin kixkʼutbʼesi naq nakatxra.\n2 Li Santil Hu aʼan jun li maatan li naxkʼe qe li Yos, ut tento naq tqabʼanyoxi re. Kaʼajwiʼ li Santil Hu naxye naq li Yos kixyiibʼ li choxa, li chahim, li Ruuchichʼochʼ ut naq kixyoobʼtesi laj Adan ut xʼEva. Li Santil Hu naxkʼe qanaʼlebʼ re naq tooruuq xtuqubʼankil qachʼaʼajkilal. Ut naxye ajwiʼ chanru ttzaqloq ru li Rajom li Yos chirix li Ruuchichʼochʼ. Kʼajoʼ xchaabʼilal li maatan li naxkʼe qe li Yos!\n3. Kʼaru kixkʼutbʼesi li Jehobʼa naq kixkʼe qe li Santil Hu? Ut kʼaʼut naq li Santil Hu aʼan jun chaabʼil maatan?\n3 Li Santil Hu jun chaabʼil maatan, xbʼaan naq naʼaatinak chirix li Jehobʼa. Naq li Yos kixkʼe qe li Santil Hu kixkʼutbʼesi naq naraj naq tqanaw ru chiʼus. Li Santil Hu nokooxtenqʼa re naq toowanq choʼq ramiiw li Yos.\n4. Kʼaru nakaakʼoxla chirix xkʼihal li Santil Hu?\n4 Li Santil Hu kijekʼimank saʼ xbʼeen li Ruuchichʼochʼ ut wank saʼ naabʼal chi aatinobʼaal. Kachʼin chik ma 2.600 chi aatinobʼaal li natawmank chixjunil li Santil Hu malaj wiibʼ oxibʼ ajwiʼ rehebʼ li xtasal. Joʼkan naq kachʼin chik ma chixjunil li qas qiitzʼin wankebʼ rikʼin li Santil Hu. Naabʼal xkʼihal li Santil Hu nekeʼxyiibʼ xbʼaan naq rajlal xamaan, najekʼimank jun miyon tana li Santil Hu saʼ chixjunil li Ruuchichʼochʼ. Joʼkan naq maajun li tasal hu naxqʼax ru li Santil Hu.\nLi Santil Hu Traducción del Nuevo Mundo de las Santas Escrituras wank saʼ naabʼal chi aatinobʼaal\n5. Kʼaru naraj xyeebʼal naq li Santil Hu «musiqʼanbʼil xbʼaan li Yos»?\n5 Li Santil Hu «musiqʼanbʼil xbʼaan li Yos» (chaawil 2 Timoteo 3:16). Kʼaru naraj xyeebʼal aʼin? Li Santil Hu naxye: «Keʼwank winq eekʼasinbʼilebʼ xbʼaan li Santil Musiqʼej, keʼaatinak joʼ kiyeheʼk chaq rehebʼ xbʼaan li Yos» (2 Pedro 1:21). Qilaq jun li eetalil, jun li cheekel winq naxye re li ralal naq tixtzʼiibʼa jun li esil hu. Ma re li alalbʼej li esil hu? Inkʼaʼ, re li yuwaʼbʼej xbʼaan naq xkʼaʼuxl wank chisaʼ. Joʼkan ajwiʼ chixjunil li wank saʼ li Santil Hu xkʼaʼuxl li Yos ut maawaʼ rehebʼ li winq li keʼtzʼiibʼank chaq re. Li Santil Hu «Raatin li Yos» (1 Tesalonicenses 2:13).\nNAXYE LI YAAL UT JUNAJ RU LI NAʼLEBʼ WANK CHISAʼ\n6, 7. Kʼaʼut naq junaj ru li naʼlebʼ li wank saʼ li Santil Hu?\n6 Li Santil Hu kitzʼiibʼamank chiru 1.600 chihabʼ. Ebʼ li winq li keʼtzʼiibʼank chaq re li Santil Hu, moko juntaqʼeet ta xwanjikebʼ ut xkʼanjelebʼ. Xbʼaan naq wankebʼ aj awinel, ebʼ aj kar, ebʼ aj kʼaakʼalenel karneer, propeet, ebʼ aj raqol aatin ut awabʼej. Joʼ laj Lucas, aj bʼanonel, aʼan kitzʼiibʼank chaq re jun rehebʼ li tasal hu li wank saʼ xtiklajik li akʼ chaqʼrabʼ. Usta moko juntaqʼeet ta xtenamitebʼ li winq aʼin, junaj ru li naʼlebʼ xeʼxtzʼiibʼa saʼ li Santil Hu. *\n7 Saʼ Genesis, bʼarwiʼ natikla li Santil Hu, naxye chanru kichalk li chʼaʼajkilal saʼ xbʼeenebʼ li qas qiitzʼin ut saʼ Apocalipsis, bʼarwiʼ naraqeʼk li Santil Hu, naxye naq li Ruuchichʼochʼ tchʼinaʼusoʼq joʼ kiwank chaq saʼ li qʼe kutan. Chixjunil li naxye li Santil Hu kikʼulmank tana chiru 4.000 chihabʼ, chalen chaq saʼ xyoʼlajik li winq. Saʼ li Santil Hu tzʼiibʼanbʼil chanru natzʼaqlok ru li Rajom li Yos. Junaj ru li naʼlebʼ li wank saʼ li Santil Hu xbʼaan naq musiqʼanbʼil xbʼaan li Yos.\n8. Kʼaʼut nayeemank naq li Santil Hu tzʼaqal re ru?\n8 Li Santil Hu tzʼaqal re ru ut naxye li toj maajiʼ nakʼulmank. Qakʼoxlaq li chaqʼrabʼ li kixkʼe li Jehobʼa re li tenamit Israel. Li hu Levitico, naʼaatinak chirix li saabʼesink ibʼ ut chirix li letzbʼil-yajel. Maaʼani kinawok re chanru wank li haʼ, joʼ naxye Eclesiastes 1:7. Usta li Santil Hu moko jun ta rehebʼ li tasal hu, li naʼoksimank saʼebʼ li tzolebʼaal, abʼan naxchʼolobʼ chi tzʼaqal re ru chanru yiibʼanbʼil li Ruuchichʼochʼ. Aʼin naxkʼutbʼesi chiqu naq li Yos kimusiqʼank re li Santil Hu.\n9. a) Chanru naqanaw naq li Santil Hu tzʼaqal re ru naq naʼaatinak chirix li kikʼulmank chaq? b) Kʼaʼut naq ebʼ li keʼtzʼiibʼank re li Santil Hu keʼxye chixjunil li kikʼulmank chaq?\n9 Li Santil Hu naxye li yaal ut tzʼaqal re ru naxchʼolobʼ li kikʼulmank chaq. Naxye ajwiʼ xkʼabʼaʼebʼ li qas qitzʼiin li keʼwank chaq najter qʼe kutan ut anihebʼ li xxetonil yuwaʼ. * Saʼ naabʼal chi tasal hu moko nekeʼxtzʼiibʼa ta naq ebʼ li xtenamit inkʼaʼ us nekeʼelk saʼ li yalok. Abʼan ebʼ li keʼtzʼiibʼank chaq re li Santil Hu keʼxchʼolobʼ chixjunil li kikʼulmank chaq; keʼxtzʼiibʼa naq aʼanebʼ ut ebʼ li xtenamit keʼmaakobʼk chiru li Yos. Saʼ xhuhil li Números, laj Moises kixye naq kimaakobʼk ut kixye ajwiʼ naq kiqʼuseʼk xbʼaan li Yos (Números 20:2-12). Moko saʼ naabʼal ta li tasal hu natawmank chi tzʼaqal re ru li kikʼulmank chaq joʼ natawmank saʼ li Santil Hu xbʼaan naq musiqʼanbʼil xbʼaan li Yos.\nSAʼ LI SANTIL HU WANK LI CHAABʼIL NAʼLEBʼ\n10. Kʼaʼut chʼolchʼo chiqu naq li Santil Hu nokooxtenqʼa?\n10 Li Yos kimusiqʼank re li Santil Hu, joʼkan naq «nakʼanjelak re kʼutuk, re qʼusuk, re kʼehok naʼlebʼ» (2 Timoteo 3:16). Li Santil Hu nokooxtenqʼa. Chisaʼ nakʼutunk naq li Jehobʼa naxnaw chi tzʼaqal chanru yoobʼtesinbʼilo. Li Santil Hu musiqʼanbʼil xbʼaan li Yos. Li Jehobʼa kiyoobʼtesink qe, joʼkan naq naxnaw kʼaru naqakʼoxla ut kʼaru naqeekʼa. Naxnaw ajwiʼ kʼaru naqaj re naq sahaq saʼ qachʼool ut kʼaru li naʼlebʼ inkʼaʼ us tqabʼaanu.\n11, 12. a) Chirix kʼaru kiʼaatinak li Jesus saʼ Mateo 5 toj saʼ li 7? b) Chirix kʼaru chik naʼaatinak li Santil Hu ut kʼaʼut nokooxtenqʼa?\n11 Ma nakaanaw kʼaru kixchʼolobʼ li Jesus saʼ Mateo 5 toj saʼ li 7? Li Jesus kixkʼe jalan jalanq li chaabʼil naʼlebʼ. Kiʼaatinak chirix chanru xtawbʼal li sahil chʼoolejil, chanru xtuqubʼankil ru li chʼaʼajkilal, chanru tootijoq ut chanru tqil li bʼihomal. Chixjunil li kixye chaq li Jesus saʼ Mateo 5 toj saʼ li 7, nokooxtenqʼa ajwiʼ saʼebʼ li qakutan.\n12 Li Santil Hu naʼaatinak ajwiʼ chirix li junkabʼal, chirix li kʼanjel ut chirix chanru xkʼambʼal qibʼ saʼ usilal. Li naʼlebʼ li wank saʼ li Santil Hu naxtenqʼahebʼ li qas qiitzʼin. Ut li chaabʼil naʼlebʼ aʼin nakʼutunk rikʼin li kixye li Jehobʼa re laj Isaias: «Laaʼin li Qaawaʼ; laaYos; laaʼin ninkʼut chawu li kʼaru us choʼq aawe» (Isaías 48:17).\nLI SANTIL HU NAXYE LI TKʼULMANQ\nKiyeheʼk re laj Isaias naq tsachmanq li tenamit Babilonia\n13. Kʼaru kixye li Jehobʼa re laj Isaias chirix li tenamit Babilonia?\n13 Naabʼal rehebʼ li esil li wank saʼ li Santil Hu ak xeʼtzʼaqlok ru. Laj Isaias li kiwank chaq saʼ li qʼe kutan, kikʼeheʼk re xbʼaan li Yos jalan jalanq li esil. Li Jehobʼa kixye re laj Isaias naq li tenamit Babilonia tsachmanq (Isaías 13:19; 14:22, 23). Kixye ajwiʼ chanru teʼreechani li tenamit. Kixye naq ebʼ laj puubʼ teʼxkubʼsi roq li nimaʼ, li nanumeʼk Babilonia ut inkʼaʼ teʼyaloq naq teʼoq saʼ li tenamit. Li Jehobʼa kixye ajwiʼ re laj Isaias naq laj Ciro, li awabʼej, t-eechaninq re li tenamit Babilonia (chaawil Isaías 44:27–45:2).\n14, 15. Chanru kitzʼaqlok ru li kixye laj Isaias chirix li tenamit Babilonia?\n14 Ak kinumeʼk tana 200 chihabʼ naq laj Isaias kixye naq li tenamit Babilonia tsacheʼq. Jun chʼuut aj puubʼ keʼkanaak nachʼ chire li tenamit Babilonia, saʼ li chihabʼ 539 naq toj maajiʼ nachalk li Jesus. Aʼan kikʼulmank saʼ li ewuuk 5 toj saʼ li eqʼla 6, re li po Octubre. Ani kijolomink rehebʼ laj puubʼ? Laj Ciro, li awabʼej re li tenamit Persia. Usta ak tenebʼanbʼil xbʼaan li Jehobʼa li tixkʼul li tenamit Babilonia, ma keʼreechani li tenamit joʼ kiyeemank chaq?\n15 Saʼ li qʼoqyink naq keʼreechani li tenamit, ebʼ laj Babilonia yookebʼ chi ninqʼehik ut maakʼaʼ nekeʼxkʼoxla, xbʼaan naq li tenamit sutsu saʼ tzʼak. Laj Ciro kixjal xbʼe li nimaʼ re naq tkubʼeeq roq li haʼ ut teʼwulaq saʼ xnubʼaal li tenamit. Abʼan, chanru keʼok laj puubʼ saʼ li tenamit? Ebʼ laj Babilonia keʼsach saʼ xchʼool xtzʼapbʼal li rokebʼaal li tenamit, joʼkan naq sa keʼok ebʼ laj puubʼ!\n16. a) Kʼaru chik kixkʼul li tenamit Babilonia naq ak kisachmank? b) Chanru kitzʼaqlok ru li kixye laj Isaias naq maaʼani chik kikanaak saʼ li tenamit Babilonia?\n16 Naq li Jehobʼa kiʼaatinak chirix li Babilonia kixye: «Maajoqʼe chik toxtenamitoʼq aʼan, maajun chik tixtaw xchʼool kanaak aran. Inkʼaʼ chik toxeʼhilanq ebʼ laj Arabia saʼ li naʼajej aʼan, chi moko ebʼ laj ilol ketomq teʼxkʼehebʼ li xkarneer chi ichajibʼk aran» (Isaías 13:20). Li Raatin li Yos kitzʼaqlok ru naq kisachmank li tenamit ut maajunwa chik kitenamitoʼk. Naru taakʼe reetal naq kitzʼaqlok ru li kixye li Yos. Maare 80 kilometros nakanaak li najter Babilonia, chiru li naʼaj Bagdad, re li tenamit Irak. Naq li tenamit Babilonia inkʼaʼ chik kitenamitoʼk, kitzʼaqlok ru li kixye li Jehobʼa re laj Isaias: «Mesunbʼil tinkanabʼ li naʼajej naq tinsach ru» (Isaías 14:22, 23). *\nLi najter Babilonia\n17. Kʼaʼut naxkawresi qapaabʼal xnawbʼal naq natzʼaqlok ru li naxye li Santil Hu?\n17 Kʼajoʼ naq naxkawresi qapaabʼal xnawbʼal naq natzʼaqlok ru li naxye li Santil Hu! Chʼolchʼo naq li Yos tixchʼinaʼusa li Ruuchichʼochʼ, xbʼaan naq kixbʼaanu chixjunil li kixye chaq saʼ li najter qʼe kutan (chaawil Números 23:19). Li Yos kixyeechiʼi qe «li junelik yuʼam». Tento naq tqapaabʼ aʼin, xbʼaan naq li Yos «inkʼaʼ natikʼtiʼik» (Tito 1:2). *\n«LI RAATIN LI YOS YOʼYO»\n18. Chanru kixnima li Apostol Pablo li «Raatin li Yos»?\n18 Li tzolom aʼin naxkʼut chiqu naq kaʼajwiʼ li Santil Hu wank xwankil. Xbʼaan naq junaj ru li naʼlebʼ wank chisaʼ, naxkʼe qanaʼlebʼ, naxchʼolobʼ chanru kikʼulmank li kʼaʼaq re ru ut chixjunil li naxye nakʼulmank. Abʼan toj naabʼal chik xkomon li naʼlebʼ naxkʼe. Li Apostol Pablo kixye: «Relik chi yaal naq yoʼyo li Raatin li Yos ut kaw ribʼ, jwal qʼes chiru chixjunil li chʼiichʼ kaʼpakʼal xqʼesnal. Nawulak toj saʼ xyanq li aanmej rikʼin li musiqʼej, toj saʼatq xtiqbʼal li qabʼaqel ut li sulutz; narajla joʼchʼinal joʼnimal li nareekʼa ut naxkʼoxla li chʼoolej» (Hebreos 4:12).\n19, 20. a) Chanru nokooxtenqʼa li Santil Hu chi rilbʼal chanru wanko chiru li Yos? b) Chanru taakʼutbʼesi naq oxloqʼ chaawu li Santil Hu?\n19 Rilbʼal xsaʼ li Santil Hu nokooxtenqʼa chi xjalbʼal qanaʼlebʼ. Nokooxtenqʼa chi rilbʼal chanru wanko chiru li Yos. Aʼin naxkʼut chiqu naq moko kaʼaj tawiʼ tqaye naq naqara li Yos. Tento tqakʼutbʼesi rikʼin li qakʼaʼuxl ut li qanaʼlebʼ, ma yooko xpaabʼankil li naxye li Santil Hu.\n20 Li Santil Hu musiqʼanbʼil xbʼaan li Yos. Joʼkan naq tento tqil, tqatzol ut tqoxloqʼi li naxye. Maakanabʼ xtzolbʼal li naxye li Santil Hu re naq tkʼutbʼesi naq oxloqʼ chaawu li maatan aʼin. Joʼkan ajwiʼ taakʼe reetal naq jwal aajel ru naq li Yos tixbʼaanu li naraj choʼq rehebʼ li poyanam. Saʼ li jun chik tzolom tqil kʼaru li Rajom li Yos ut chanru ttzʼaqloq ru.\n^ párr. 6 Wankebʼ nekeʼxye naq moko junaj ta ru li naʼlebʼ li wank saʼ li Santil Hu, abʼan moko yaal ta. Joʼkan naq us raj naq taawil li tzolom 7 re li tasal hu, La Biblia... ¿la Palabra de Dios, o palabra del hombre?, rehebʼ laj Testiiw re li Jehobʼa.\n^ párr. 9 Saʼ Lucas 3:23-38 naxchʼolobʼ chiʼus xkʼabʼaʼebʼ li xxeʼtoonil li Jesus.\n^ párr. 16 Taataw xkomon li esil aʼin, saʼebʼ li perel 27-29 re li tasal hu Un libro para todo el mundo, rehebʼ laj Testiiw re li Jehobʼa.\n^ párr. 17 Naq kisachmank li tenamit Babilonia aʼan jun rehebʼ li eetalil li nakʼutbʼesink re chanru natzʼaqlok ru li naxye li Santil Hu. Jun chik li eetalil aʼan naq keʼsacheʼk li tenamit Tiro ut Ninive (Ezequiel 26:1-5; Sofonías 2:13-15). Joʼkan ajwiʼ laj Daniel kixye naq li tenamit Medopersia ut li tenamit Grecia aʼan jun rehebʼ li xnimal ru tenamit li teʼwakliiq chaq (Daniel 8:5-7, 20-22). Chaawil xkomon li naʼlebʼ bʼarwiʼ naxye «Li Jesus Aʼan li Sikʼbʼil Ru», aran taataw resil chanru kitzʼaqlok ru Raatin li Yos chirix li Jesus.\nLi Santil Hu musiqʼanbʼil xbʼaan li Yos, naxye li yaal ut junaj ru li naʼlebʼ wank chisaʼ (2 Timoteo 3:16).\nLi Santil Hu naxkʼe qanaʼlebʼ re naq us wanqo (Isaías 48:17).\nChixjunil li naxye li Santil Hu ttzʼaqloq ru (Números 23:19).


Li Santil hu EFESIOS 1\nLi Hu li Quixtz'i̱ba li San Pablo reheb laj Efeso\n1 La̱in laj Pablo. La̱in x-apóstol li Jesucristo xban nak jo'can quiraj li Dios. Yo̱quin chixtz'i̱banquil li hu a'in e̱riq'uin la̱ex laj pa̱banel li cuanquex Efeso. Yo̱quin chi tz'i̱bac e̱riq'uin che̱junilex la̱ex li nequeq'ue e̱ch'o̱l chixpa̱banquil li Jesucristo. 2 Chicua̱nk taxak e̱riq'uin li ruxta̱n ut li tuktu̱quil usilal li naxq'ue li Dios li kaYucua' ut li naxq'ue li Ka̱cua' Jesucristo.\nLi Cristo na-osobtesin ke\n3 Lok'oninbil taxak li Dios lix Yucua' li Ka̱cua' Jesucristo. Xban nak junajo chic riq'uin li Cristo, li Dios naxq'ue chak ke chixjunil li kosobtesinquil li nachal chak sa' choxa. 4 Nak toj ma̱ji' naxyi̱b chak li ruchich'och' li Dios, ac sic'bil chak ku xban sa' xc'aba' li Jesucristo, re nak ti̱cak li kayu'am ut ma̱c'a'ak chic kama̱c. 5 Xban nak nocoxra, jo'can nak quixsic' chak ku re nak la̱ako chic li ralal xc'ajol sa' xc'aba' li Jesucristo. Quixba̱nu chi jo'can xban nak jo'can quiraj. 6 Jo'can nak chikalok'onihak ru li Dios xban nak yal chi ma̱tan quiruxta̱na ku nak quixtakla chak li Ralal li k'axal raro xban. 7 K'axal numtajenak li rusilal li Dios li quixq'ue ke xban nak riq'uin xcamic li Jesucristo, cuan kacolbal ut cuybil sachbil chic li kama̱c. 8 Li rusilal quixq'ue ke chi numtajenak xq'uial ut quixq'ue kana'leb re nak takatau ru li xya̱lal. 9 Ut quixc'utbesi chiku li na'leb li mukmu nak quicuan chak junxil, a' li qui-ala sa' xch'o̱l xba̱nunquil nak quixtakla chak li Jesucristo. 10 Ta̱cuulak xk'ehil nak ta̱tz'aklok ru chixjunil jo' naraj li Dios. Tixjunaji chixjunil li c'a'ru cuan jo' sa' choxa jo' sa' ruchich'och'. Ut a' chic li Cristo ta̱jolomi̱nk re chixjunil. 11 La̱o aj judío sic'bil ku xban li Dios chok' ralal xc'ajol sa' xc'aba' li Cristo. A'in qui-uxman xban nak jo'can quiraj li Dios ut xban nak a'an yal re sa' xbe̱n chixjunil. 12 Quixba̱nu chi jo'can re nak lok'oninbilak ru kaban la̱o li co-oybenin re li Cristo nak toj ma̱ji' nac'ulun sa' ruchich'och'. 13 Ut jo'can ajcui' la̱ex li ma̱cua'ex aj judío. Nak xerabi li xya̱lal li colba-ib, la̱ex xepa̱b li Cristo ut xec'ul li Santil Musik'ej, li quiyechi'i̱c e̱re chok' retalil nak la̱ex chic li ralal xc'ajol. 14 Li Santil Musik'ej quiq'uehe' ke chok' retalil nak takac'ul chixjunil li yechi'inbil ke xban li Dios ut ta̱tz'aklok ru li kacolbal. Jo'can nak lok'oninbilak ru riq'uin lix nimal xcuanquilal.\n15 La̱in xcuabi resil nak chi anchal e̱ch'o̱l nequepa̱b li Ka̱cua' Jesucristo ut xcuabi resil nak nequera le̱ rech aj pa̱banelil. 16 Jo'can nak junelic ninbantioxin chiru li Dios ut yo̱quin chi tijoc che̱rix. 17 Nintijoc chiru li nimajcual Dios, lix yucua' li Ka̱cua' Jesucristo, ut nintz'a̱ma chiru nak tixq'ue e̱na'leb re nak te̱tau ru chi tz'akal lix na'leb li Dios ut re nak te̱tau ru li xya̱lal chi us. 18 Nintz'a̱ma chiru li Dios nak tixq'ue e̱na'leb re nak te̱tau ru c'a'ru le̱ lok'laj ma̱tan li yo̱quex chiroybeninquil xban nak sic'bil e̱ru xban li Dios. Te̱c'ul le̱ ma̱tan e̱rochbeneb chixjunileb laj pa̱banel. 19 Ut nintz'a̱ma ajcui' chiru li Dios nak tixq'ue e̱na'leb re nak te̱nau nak k'axal nim lix cuanquil sa' kabe̱n la̱o li nocopa̱ban re. 20 Ut a'an ajcui' lix nimal xcuanquil li quicuaclesin re li Cristo chi yo'yo sa' xya̱nkeb li camenak ut quixc'ojob sa' xnim uk' li Dios aran sa' li santil choxa ut quixq'ue xcuanquil. 21 K'axal nim xcuanquil li Cristo sa' xbe̱neb chixjunileb li ángel ut li ma̱us aj musik'ej ut sa' xbe̱neb li cuanqueb xcuanquil chi takla̱nc sa' choxa jo' sa' ruchich'och'. K'axal nim sa' xbe̱n chixjunil li c'a'ak re ru li cuanqueb xcuanquil anakcuan ut chi junelic k'e cutan. 22 Li Dios quixq'ue chixjunil rubel xcuanquil li Cristo ut quixq'ue li Cristo chi jolomi̱nc reheb laj pa̱banel ut a'an chic yal re sa' xbe̱neb. 23 Li Cristo a'an li najolomin ke la̱o aj pa̱banel. Ut la̱o chanchano li rok ruk' nak cuanco. Junak li tz'ejcualej moco tz'akal ta re ru cui ma̱c'a' lix jolom. Jo'can ajcui' junak li jolomej, cui ma̱c'a' li rok ruk' inc'a' tz'akal re ru. Jo'can nak tento nak li Cristo ta̱jolomi̱nk ke la̱o aj pa̱banel ut la̱o cua̱nko jo' li rok ruk' li Cristo.


San Mateo 6 KEKNT - Cheqꞌuehak retal cꞌaꞌru nequeba̱nu. - Bible Search\n1Cheqꞌuehak retal cꞌaꞌru nequeba̱nu. Cui la̱ex te̱ba̱nu li usilal yal re nak tex-ilekꞌ joꞌ nequeꞌxba̱nu eb laj fariseo, ma̱cꞌaꞌak le̱ kꞌajca̱munquil riqꞌuin le̱ Yucuaꞌ cuan saꞌ choxa. 2Ut nak ta̱si li cꞌaꞌak re ru re li ani ta̱raj tenkꞌa̱c, ma̱ba̱nu joꞌ nequeꞌxba̱nu laj caꞌ pacꞌal u. Eb aꞌan nequeꞌxic saꞌ li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío ut saꞌ eb li cꞌayil chixyebal resil li usilal nequeꞌxba̱nu re nak teꞌqꞌuehekꞌ xlokꞌal xbaneb li cui̱nk. Relic chi ya̱l tinye e̱re nak eb aꞌan ac xeꞌxcꞌul lix kꞌajca̱munquil nak queꞌqꞌueheꞌ xlokꞌal xbaneb li cui̱nk. 3Li cꞌaꞌru ta̱si re li ma̱cꞌaꞌ cuan re, ma̱ ani aj e ta̱serakꞌi li cꞌaꞌru xasi, chi moco ta̱serakꞌi re li tzꞌakal a̱cuami̱g. 4Chaba̱nu ban chi mukmu ut la̱ yucuaꞌ li naxnau chixjunil li cꞌaꞌak re ru nacaba̱nu, aꞌan li ta̱kꞌajca̱mu̱nk a̱cue.\nLi Jesús naxchꞌolob xya̱lal li tijoc\n5Ut nak textijok moco joꞌcakex ta eb laj caꞌ pacꞌal u. Eb aꞌan nequeꞌxxakab chak ribeb chi tijoc saꞌ eb li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío ut nequeꞌxxakab rib chi tijoc saꞌ xa̱la be yal re nak teꞌilekꞌ. Relic chi ya̱l tinye e̱re nak eb aꞌan ac xeꞌxcꞌul lix kꞌajca̱munquileb nak queꞌqꞌueheꞌ xlokꞌal xbaneb li cui̱nk. 6Ut nak textijok la̱ex, ocankex saꞌ le̱ rochoch, tzꞌapomak re li cab, ut tijonkex chiru le̱ Yucuaꞌ li incꞌaꞌ na-ilman ru. Ut le̱ Yucuaꞌ li naril chixjunil li cꞌaꞌru nequeba̱nu, aꞌan ta̱kꞌajca̱mu̱nk e̱re. 7Ut nak textijok, me̱ye qꞌuila a̱tin chi ma̱cꞌaꞌ rajbal joꞌ nequeꞌxba̱nu li incꞌaꞌ nequeꞌxpa̱b li Dios. Eb aꞌan nequeꞌxcꞌoxla nak riqꞌuin li qꞌuila a̱tin, teꞌabi̱k xban li Dios. 8Me̱juntakꞌe̱ta biꞌ e̱rib riqꞌuin eb aꞌan xban nak le̱ Yucuaꞌ naxnau cꞌaꞌru nacꞌanjelac e̱re chi toj ma̱jiꞌ nequetzꞌa̱ma chiru. 9Ut la̱ex joꞌcaꞌin nak textijok:\nAt Ka̱cuaꞌ, cuancat saꞌ li santil choxa, lokꞌoninbilak taxak la̱ santil cꞌabaꞌ.\n10Chicha̱lk ta la̱ nimajcual cuanquilal. Chi-uxk ta li nacacuaj, joꞌ saꞌ choxa joꞌ ajcuiꞌ saꞌ ruchichꞌochꞌ.\n11Chaqꞌue taxak ke li kacua kucꞌa chi cuulaj cuulaj.\n12Ut chacuy chasach ta li kama̱c joꞌ nak nakacuyeb xma̱c li nequeꞌma̱cob chiku.\n13Ut moa̱qꞌue taxak chi a̱le̱c. Choa̱col ban chiru li incꞌaꞌ us. A̱cue li nimajcual cuanquil, li lokꞌoni̱c ut li lokꞌal chi junelic kꞌe cutan. Joꞌcan taxak.\n14Cui nequecuy xma̱queb le̱ ras e̱ri̱tzꞌin, tixcuy ajcuiꞌ e̱ma̱c la̱ex le̱ Yucuaꞌ cuan saꞌ choxa. 15Cui incꞌaꞌ nequecuy xma̱queb le̱ ras e̱ri̱tzꞌin, joꞌcan ajcuiꞌ la̱ex incꞌaꞌ ta̱cuyekꞌ e̱ma̱c xban le̱ Yucuaꞌ cuan saꞌ choxa.\nLi Jesús quixchꞌolob xya̱lal li ayunic\n16Ut nak te̱ba̱nu le̱ ayu̱n, me̱ba̱nu joꞌ nequeꞌxba̱nu laj caꞌ pacꞌal u. Eb aꞌan nequeꞌxba̱nu rib nak raheb saꞌ xchꞌo̱l yal re nak ta̱naꞌekꞌ nak yo̱queb xba̱nunquil lix ayu̱n. Relic chi ya̱l tinye e̱re nak eb aꞌan ac xeꞌxcꞌul lix kꞌajca̱munquil. 17Aꞌut la̱ex nak te̱ba̱nu le̱ ayu̱n, te̱chꞌaj le̱ ru ut te̱yi̱b e̱rib chi us, 18re nak incꞌaꞌ ta̱cꞌutu̱nk chiruheb le̱ ras e̱ri̱tzꞌin nak yo̱quex chi ayunic. Chicꞌutu̱nk ban chiru le̱ Yucuaꞌ li incꞌaꞌ na-ilman ru. Ut le̱ Yucuaꞌ li naxnau chixjunil li nequeba̱nu, aꞌan ta̱kꞌajca̱mu̱nk e̱re.\nLi kabiomal saꞌ choxa\n19Me̱qꞌue e̱chꞌo̱l chixcꞌu̱lanquil e̱biomal saꞌ ruchichꞌochꞌ bar cuiꞌ namaxen ut nakꞌolen ru ut bar cuiꞌ nequeꞌoc laj e̱lkꞌ chi elkꞌac. 20Qꞌuehomak ban e̱chꞌo̱l chirix le̱ biomal cuan saꞌ choxa bar cuiꞌ incꞌaꞌ namaxen chi moco nakꞌolen ru ut bar cuiꞌ incꞌaꞌ ta̱elkꞌa̱k. 21Joꞌcan nak chenauhak nak bar cuan cuiꞌ le̱ biomal, aran ajcuiꞌ cua̱nk le̱ cꞌaꞌux. 22Li xnakꞌ e̱ru chanchan jun li lámpara. Xban nak na-iloc li xnakꞌ e̱ru, cuanquex saꞌ cutan. Chanchan le̱ naꞌleb. Cui cha̱bil le̱ naꞌleb, cuanquex saꞌ cutan saken. 23Cui ut incꞌaꞌ saken na-iloc li xnakꞌ e̱ru, cuanquex saꞌ kꞌojyi̱n. Ut joꞌcan ajcuiꞌ le̱ naꞌleb. Cui incꞌaꞌ cha̱bil le̱ naꞌleb, cuanquex saꞌ xkꞌojyi̱nal ru li ma̱c. 24Ma̱ ani naru nacꞌanjelac chiru cuib chi patrón. Naru tixra li jun ut tixtzꞌekta̱na li jun chic malaj ut xicꞌ ta̱ril li jun ut tix-oxlokꞌi li jun chic. Joꞌcan nak ma̱ jokꞌe naru te̱cꞌoxla li Dios cui caꞌaj cuiꞌ le̱ biomal nequecꞌoxla.\nMexcꞌoxlac chirix chanru te̱numsi li cutan junju̱nk arin saꞌ ruchichꞌochꞌ\n25Joꞌcan ut nak ninye e̱re: Mixic e̱chꞌo̱l chirix le̱ cua e̱rucꞌa chi moco chirix chanru te̱tikib e̱rib. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ kꞌaxal lokꞌ li kayuꞌam chiru li cꞌaꞌru takatzaca? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ kꞌaxal lokꞌ li kayuꞌam chiru li kakꞌ? 26Cheqꞌuehak retal li xul li nequeꞌrupupic chiru choxa. Eb aꞌan incꞌaꞌ nequeꞌau, chi moco nequeꞌkꞌoloc chi moco nequeꞌxxoc xtzacae̱mk saꞌ cꞌu̱leba̱l. Ut le̱ Yucuaꞌ cuan saꞌ choxa, aꞌan naqꞌuehoc xcuaheb. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ kꞌaxal raro̱quex la̱ex chiruheb aꞌan? 27¿Ani e̱re la̱ex ta̱ru̱k tixtik ru lix yuꞌam usta naxic xchꞌo̱l xcꞌoxlanquil? 28¿Cꞌaꞌut nak naxic e̱chꞌo̱l chi cꞌoxlac chirix le̱ rakꞌ? Qꞌuehomak retaleb li utzꞌuꞌuj saꞌ pim chanru nak nequeꞌqꞌui chi incꞌaꞌ nequeꞌcꞌanjelac chi moco nequeꞌquemoc. 29Aꞌut la̱in tinye e̱re, usta cꞌajoꞌ xchakꞌal ru lix tikibanquil laj Salomón, abanan incꞌaꞌ quixtau xchakꞌal ru li utzꞌuꞌuj aꞌin. 30La̱ex incꞌaꞌ nequexpa̱ban chi tzꞌakal. Ut cui li Dios naxqꞌue lix chꞌinaꞌusal li pim li cuan junpa̱t ajcuiꞌ ut cuulaj qꞌuebilak saꞌ xam, ¿ma tojaꞌ ta chic la̱ex incꞌaꞌ textikib? 31Joꞌcan ut nak moco yo̱kex ta chixyebal: ¿Cꞌaꞌru takatzaca anakcuan? chi moco, ¿cꞌaꞌru takatikib cuiꞌ kib? 32Li incꞌaꞌ nequeꞌxpa̱b li Dios nequeꞌxqꞌue xchꞌo̱l xcꞌoxlanquil aꞌan. Abanan le̱ Yucuaꞌ li cuan saꞌ choxa naxnau li cꞌaꞌru nequeraj ru. 33Li cꞌaꞌru li te̱sicꞌ xbe̱n cua, aꞌan lix nimajcual cuanquilal li Dios ut lix ti̱quilal, ut chixjunil li cꞌaꞌak re ru aꞌin talajqꞌuehekꞌ e̱re chokꞌ xtzꞌakob. 34Joꞌcan ut nak mexcꞌoxlac chirix li cutan re cuulaj xban nak aꞌan ta̱cꞌoxlama̱nk ajcuiꞌ cuulaj. Tzꞌakalak riqꞌuin li chꞌaꞌajquilal li naxcꞌam chak li junju̱nk chi cutan.


SAN MARCOS 1 KEK - Li Resil li Colba‑ib li Quixtzˈi̱ba - Bible Gateway\nSAN MARCOS 1 Kekchi (KEK)\nLi Resil li Colba‑ib li Quixtzˈi̱ba li San Marcos\nLaj Juan laj Cubsihom Haˈ quixye resil lix cˈulunic li Jesucristo\n1 Joˈcaˈin nak quiticla chak resilal li colba‑ib saˈ xcˈabaˈ li Jesucristo li Ralal li Dios. 2 Li profeta Isaías quixtzˈi̱ba li a̱tin li quixye li Dios re li Ralal:\nXbe̱n cua tintakla junak lin takl. Aˈan ta̱yehok resil la̱ cˈulunic re nak teˈxcauresi rib li tenamit re a̱cˈulbal.\n3 Aˈan tixchˈolob xya̱lal saˈ li chaki chˈochˈ chi cau xya̱b xcux. Tixye:\n4 Joˈcan nak co̱ laj Juan laj Cubsihom Haˈ saˈ li chaki chˈochˈ ut yo̱ chi cubsi̱nc haˈ ut yo̱ chixchˈolobanquil lix ya̱lal chiruheb ut quixye: ―Canabomak li ma̱cobc. Chi yotˈekˈ e̱chˈo̱l ut chejal e̱cˈaˈux ut checˈul li cubi haˈ ut li Dios tixcuy tixsach le̱ ma̱c, chan. 5 Nabaleb laj Judea ut nabaleb ajcuiˈ laj Jerusalén queˈcuulac cuan cuiˈ laj Juan chirabinquil li cˈaˈru yo̱ chixyebal. Queˈxxo̱to xma̱c chiru li Dios ut laj Juan quixcubsi xhaˈeb saˈ li nimaˈ Jordán. 6 Li rakˈ narocsi laj Juan, aˈan yi̱banbil riqˈuin rix li xul camello ut lix cˈa̱mal xsaˈ, aˈan tzˈu̱m. Ut aj sa̱cˈ naxtzaca riqˈuin xyaˈal sak cˈau. 7 Naxjultica li ra̱tin li Dios reheb li tenamit ut naxye: ―Cha̱lc re jun chic li kˈaxal nim xcuanquil chicuu la̱in. Xban nak kˈaxal nim xcuanquil, moco incˈulub ta nak tincˈutzub cuib re xhitbal xcˈa̱mal lix xa̱b. 8 La̱in xincubsi e̱haˈ riqˈuin haˈ. Aban aˈan tixqˈue e̱re li Santil Musikˈej, chan.\nNak quixcˈul li cubi haˈ li Jesucristo\n9 Saˈ eb li cutan aˈan li Jesús qui‑el chak Nazaret xcue̱nt Galilea. Quicuulac riqˈuin laj Juan ut laj Juan quixcubsi xhaˈ aran saˈ li nimaˈ Jordán. 10 Ut nak qui‑el chak li Jesús saˈ li haˈ, quiril nak quiteli li choxa, ut li Santil Musikˈej quicube chak saˈ xbe̱n li Jesús. Chanchan jun li paloma nak yo̱ chak chi cubec. 11 Ut qui‑abi̱c xya̱b xcux li Dios toj saˈ choxa. Quixye chi joˈcaˈin: ―La̱at li cualal kˈaxal raro̱cat inban. Nasahoˈ inchˈo̱l a̱cuiqˈuin, chan li Dios.\nNak quiyaleˈ ra̱lenquil li Jesús xban laj Tza\n12 Ut chirix aˈin, li Jesús qui‑ecˈasi̱c lix chˈo̱l xban li Santil Musikˈej re nak ta̱xic saˈ li chaki chˈochˈ bar ma̱cˈaˈ cuiˈ cristian. 13 Caˈcˈa̱l cutan quicuan chak xjunes saˈ li naˈajej aˈan saˈ xya̱nkeb li joskˈ aj xul. Ut chiru li caˈcˈa̱l cutan aˈan, li Jesús quiyaleˈ ra̱lenquil xban laj tza, aban incˈaˈ quixqˈue rib chi a̱le̱c. Ut eb lix ángel li Dios queˈcuulac chi cˈanjelac chiru. 14 Ac cuan laj Juan laj Cubsihom Haˈ saˈ tzˈalam nak co̱ li Jesús Galilea ut yo̱ chixjulticanquil resil li colba‑ib li naxqˈue li Dios. 15 Li Jesús quixye: ―Xcuulac xkˈehil lix nimajcual xcuanquilal li Dios. Chiyotˈekˈ e̱chˈo̱l chejal e̱cˈaˈux ut pa̱bomak li Santil Evangelio, chan li Jesús.\nLi Jesús quixbokeb ca̱hib aj car re nak teˈxic chirix\n16 Ut nak coxnumekˈ li Jesús chire li palau cuan Galilea quixtau laj Simón rochben laj Andrés li ri̱tzˈin. Yo̱queb chixqˈuebal lix yoy saˈ li palau xban nak aˈaneb aj chapol car. 17 Li Jesús quixye reheb, ―Chine̱ta̱ke. Ma̱cuaˈ chic caribc te̱ba̱nu. E̱ras e̱ri̱tzˈin ban chic te̱sicˈ re teˈpa̱ba̱nk, chan reheb. 18 Ut saˈ junpa̱t queˈxcanab lix yoy ut queˈxta̱ke li Jesús. 19 Junpa̱t chic quibe̱c li Jesús nak coxtauheb li ralal laj Zebedeo. Laj Jacobo ut laj Juan xcˈabaˈeb. Cuanqueb saˈ lix jucub. Yo̱queb chixxitinquil lix yoy. 20 Li Jesús quixbokeb ut queˈxcanab laj Zebedeo lix yucuaˈeb saˈ li jucub rochbeneb lix mo̱s. Ut queˈxta̱ke li Jesús.\nLi Jesús quirisi li ma̱us aj musikˈej\n21 Queˈcuulac saˈ li tenamit Capernaum. Saˈ li hiloba̱l cutan, qui‑oc li Jesús saˈ li cab li nequeˈxchˈutub cuiˈ ribeb laj judío. Ut qui‑oc chixchˈolobanquil xya̱lal chiruheb li tenamit. 22 Nequeˈsach xchˈo̱leb li tenamit chirabinquil li cˈaˈru naxye li Jesús xban nak quixcˈut xya̱lal chiruheb chi cuan xcuanquil ut moco joˈ ta queˈxba̱nu laj tzˈi̱b li nequeˈcˈutuc lix chakˈrab li Dios. 23 Saˈ li cab chˈutchˈu̱queb cuiˈ cuan jun li cui̱nk cuan ma̱us aj musikˈej riqˈuin. 24 Li cui̱nk aˈan quixjap re ut quixye: ―¿Cˈaˈru ta̱cuaj kiqˈuin, at Jesús aj Nazaret? ¿Ma chikasachbal xatchal? Ninnau anihat la̱at. La̱at lix Santil Alal li Dios, chan. 25 Li Jesús quixkˈus li ma̱us aj musikˈej ut quixye re: ―Matchokin. Elen riqˈuin li cui̱nk aˈin, chan. 26 Ut li ma̱us aj musikˈej quixchˈikle chi cau li cui̱nk. Quixjap re chi cau ut qui‑el riqˈuin li cui̱nk. 27 Quilajeˈsach xchˈo̱l chixjunileb li tenamit ut queˈxye chiribileb rib: ―¿Cˈaˈru xya̱lal aˈin? ¿Cˈaˈru li acˈ tijleb aˈin? Li cui̱nk aˈin cuan xcuanquil saˈ xbe̱neb li ma̱us aj musikˈej ut li cˈaˈru naxye, nequeˈxpa̱b.― 28 Saˈ junpa̱t queˈrabi resil saˈ chixjunileb li tenamit xcue̱nt Galilea cˈaˈru quixba̱nu li Jesús.\nLi Jesús quixqˈuirtesi lix naˈ li rixakil laj Simón Pedro\n29 Nak queˈel saˈ li cab li nequeˈxchˈutub cuiˈ ribeb laj judío, li Jesús rochbeneb laj Jacobo ut laj Juan queˈco̱eb saˈ rochoch laj Simón ut laj Andrés. 30 Nak queˈcuulac, ticto queˈxye re li Jesús nak nim xyajel lix naˈ li rixakil laj Simón. Yocyo ut yo̱ xtik. 31 Tojoˈnak li Jesús quijiloc riqˈuin li yaj. Quixchap li rukˈ ut quixcuaclesi. Saˈ junpa̱t quinumeˈ lix tik ut qui‑oc chi cˈanjelac chiruheb. 32 Saˈ li ecuu aˈan nak ac x‑oc li sakˈe, queˈcˈameˈ chak riqˈuin li Jesús nabaleb li yaj. Ut queˈcˈameˈ ajcuiˈ chak li cuan ma̱us aj musikˈej riqˈuineb. 33 Ut li qˈuila tenamit queˈchal ut queˈxchˈutub ribeb chire li cab cuan cuiˈ li Jesús. 34 Nabaleb li yaj queˈqˈuirtesi̱c xban li Jesús. Jalan jala̱nk xyajeleb li junju̱nk. Ut li Jesús quirisiheb nabal chi ma̱us aj musikˈej riqˈuineb. Li Jesús incˈaˈ quixcanabeb chi a̱tinac li ma̱us aj musikˈej xban nak eb aˈan queˈxnau nak aˈan li Cristo.\nLi Jesús quixye resil li colba‑ib aran Galilea\n35 Cuulajak chic nak toj ma̱jiˈ na‑iqˈueˈ li cutan, li Jesús quicuacli ut qui‑el saˈ li tenamit. Ut co̱ xjunes chi tijoc saˈ jun li naˈajej bar ma̱cˈaˈ cuiˈ cristian. 36 Aˈut laj Simón joˈqueb ajcuiˈ li rochben queˈco̱eb chixsicˈbal li Jesús. 37 Nak coxeˈxtau queˈxye re, ―Nabal li tenamit yo̱queb chi sicˈoc a̱cue, chanqueb. 38 Aban li Jesús quichakˈoc ut quixye reheb: ―Tento nak toxic saˈ eb li naˈajej li cuanqueb chi nachˈ re nak toxinchˈolob ajcuiˈ chak resil li colba‑ib reheb xban nak aˈan aj e nak xinchal, chan. 39 Joˈcan nak li Jesús quicuulac saˈ eb li naˈajej cuan xcue̱nt Galilea. Yo̱ chixjulticanquil li xya̱lal chiruheb saˈ li cab li nequeˈxchˈutub cuiˈ ribeb laj judío, ut quirisi li ma̱us aj musikˈej riqˈuineb nabal chi cristian.\nLi Jesús quixqˈuirtesi jun li cui̱nk saklep rix\n40 Saˈ jun li cutan jun li cui̱nk saklep rix quicuulac riqˈuin li Jesús. Quixcuikˈib rib chiru ut quixtzˈa̱ma xtenkˈanquil. Quixye re: ―La̱in ninnau nak la̱at naru tina̱qˈuirtesi, chan. 41 Li Jesús quiril xtokˈoba̱l ru li cui̱nk, li saklep rix. Quixyeˈ li rukˈ ut quixchˈeˈ li cui̱nk. Quixye: ―Nacuaj a̱qˈuirtesinquil. Anakcuan tatinqˈuirtesi, chan. 42 Ut saˈ junpa̱t qui‑el li saklep chirix ut quiqˈuira. Ma̱cˈaˈ chic xyajel quicana. 43 Li Jesús quixchakˈrabi chi us ut quixye re: 44 ―Abi li tinye a̱cue. Ma̱ ani aj e ta̱serakˈi li xacˈul. Ti̱c tatxic riqˈuin laj tij re nak aˈan ta̱ril nak xatqˈuira. Ut ta̱mayeja junak li xul joˈ naxye saˈ lix chakˈrab laj Moisés. Chaba̱nu aˈan chokˈ retalil chiruheb li tenamit nak xatqˈuira, chan. 45 Co̱ li cui̱nk ut quilajxserakˈi reheb chixjunil chanru nak quiqˈuira. Riqˈuin aˈan incˈaˈ chic naxqˈue rib na‑oc li Jesús saˈ eb li tenamit xban nak li qˈuila tenamit yo̱queb chixsicˈbal li Jesús. Quicana ban saˈ jun li naˈajej bar ma̱cˈaˈ cuiˈ nabal li cristian ut aran quilajeˈcuulac riqˈuin li nequeˈchal chak yalak bar.


2 TESALONICENSES 3 KEK - Laj Pablo naxtzˈa̱ma chiruheb nak - Bible Gateway\n2 TESALONICENSES 3 Kekchi (KEK)\nLaj Pablo naxtzˈa̱ma chiruheb nak teˈtijok chirix\n3 Ut anakcuan ex inherma̱n, cuan cuiˈchic cˈaˈru nacuaj xtzˈa̱manquil che̱ru. Nintzˈa̱ma che̱ru nak textijok chikix re nak ta̱yema̱nk li ra̱tin li Ka̱cuaˈ Jesucristo yalak bar ut cheˈxqˈue xlokˈal ut cheˈpa̱ba̱nk taxak joˈ nak quexpa̱ban la̱ex. 2 Chextijok ajcuiˈ chikix re nak li Dios ta̱colok ke chiruheb li cui̱nk li incˈaˈ useb xnaˈlebeb ut nequeˈba̱nun re li ma̱usilal xban nak moco chixjunileb ta nequeˈpa̱ban re li Dios. 3 Aˈut li Ka̱cuaˈ Jesucristo, aˈan ti̱c xchˈo̱l ut junelic naxba̱nu li cˈaˈru naxye. Aˈan ta̱qˈuehok xcacuil e̱chˈo̱l ut aˈan ajcuiˈ ta̱colok e̱re chiru laj tza. 4 Ut cˈojcˈo kachˈo̱l saˈ e̱be̱n la̱ex saˈ xcˈabaˈ li Ka̱cuaˈ Jesucristo nak yo̱quex chixba̱nunquil li xkajultica che̱ru ut nakanau nak te̱ba̱nu li bar cuan takaye e̱re. 5 Aˈ taxak li Ka̱cuaˈ Jesucristo chitenkˈa̱nk e̱re chixnaubal nak raro̱quex xban li Dios ut chicua̱nk taxak e̱riqˈuin li cuyuc li naxqˈue li Cristo.\nTento nak totrabajik re nak cua̱nk cˈaˈru ke\n6 Ut nakajultica che̱ru ex herma̱n, saˈ xcˈabaˈ li Jesucristo nak cherisi e̱rib riqˈuineb li herma̱n li yal subuc cutan nequeˈxba̱nu ut incˈaˈ nequeˈxpa̱b le̱ tijbal qˈuebil e̱re kaban. 7 La̱ex ac nequenau ajcuiˈ chanru xkaba̱nu nak xocuan e̱riqˈuin. Cheba̱nu joˈ xkaba̱nu la̱o. Incˈaˈ xosubuc cutan nak xocuan e̱riqˈuin. 8 Incˈaˈ xocuaˈac yal chi ma̱tan. Incˈaˈ xkacˈul katenkˈanquil nak xocuan saˈ e̱ya̱nk. Xkatacuasi ban kib chi cˈanjelac chi kˈek chi cutan re nak ta̱cua̱nk cˈaˈru ke re xnumsinquil li cutan junju̱nk ut ma̱ ani xkachˈiˈchˈiˈi saˈ e̱ya̱nk. 9 Moco xban ta nak ma̱cuaˈ ta kacˈulub xcˈulbal katenkˈanquil nak xkaba̱nu aˈan. Xkaba̱nu chi joˈcan yal re nak te̱tzol e̱rib kiqˈuin. 10 Ut nak toj cuanco chak e̱riqˈuin, xkajultica li xya̱lal aˈin che̱ru: li ani incˈaˈ naraj trabajic, incˈaˈ ta̱qˈuehekˈ xcua. 11 Nakaye aˈin e̱re xban nak xkabi resil nak cuan junju̱nk saˈ e̱ya̱nk yal subuc cutan yo̱queb. Junes moloc a̱tin nequeˈxba̱nu ut incˈaˈ nequeˈraj trabajic. 12 Saˈ xcˈabaˈ li Ka̱cuaˈ Jesucristo, ninye reheb li incˈaˈ nequeˈraj trabajic nak tento teˈtrabajik saˈ xya̱lal re nak ta̱cua̱nk cˈaˈru reheb re xnumsinquil li cutan junju̱nk. 13 Ut la̱ex, ex herma̱n, incˈaˈ taxak textitzˈk chixba̱nunquil li us. 14 Cui ut cuan junak saˈ e̱ya̱nk incˈaˈ naraj xpa̱banquil li a̱tin aˈin li xkatzˈi̱ba e̱re saˈ li hu aˈin, cheqˈuehak retal aˈan. Ut me̱rochbeni e̱rib riqˈuin re nak ta̱xuta̱na̱k. 15 Abanan incˈaˈ xi̱cˈ te̱ril. Cheqˈuehak ban xnaˈleb joˈ nak naqˈueheˈ xnaˈleb junak li i̱tzˈinbej.\nLaj Pablo naxchakˈrabiheb\n16 Aˈ taxak li Ka̱cuaˈ Jesucristo li naqˈuehoc tuktu̱quil usilal, chiqˈuehok e̱re li tuktu̱quilal chi junelic riqˈuin yalak cˈaˈru nequecˈul. Aˈ taxak li Ka̱cuaˈ Jesucristo chicua̱nk e̱riqˈuin che̱junilex. 17 La̱in laj Pablo. Riqˈuin cuukˈ yo̱quin chixtzˈi̱banquil lin cˈabaˈ joˈ cˈaynakin chixba̱nunquil rajlal nak nintzˈi̱ba li hu. Aˈan retalil nak la̱in xintaklan re li hu aˈin. Ut yo̱quin chixtaklanquil xsahil e̱chˈo̱l. 18 Aˈ taxak li usilal li naxqˈue li Ka̱cuaˈ Jesucristo chicua̱nk e̱riqˈuin che̱junilex. Joˈcan taxak.


Resil li Santil Hu: Lajeeb' li Rahilal - Li naʼaj aʼin xaqabʼanbʼil xbʼaanebʼ laj Testiiw re li Jehobʼa\nSA' LI junjunq chi eetalil nak'utunk li lajeeb' chi rahilal kixtaqla li Jehob'a sa' xb'eeneb' laj Egipto. Sa' li xb'een rahilal, laj Aaron kixch'e' li nima' Nilo rik'in li xche' ut li ha' kisutq'iik cho'q kik'. Eb' li kar ke'kamk chisa' li nima' ut ki'ok chi chuho'k.\nSa' li xkab' rahilal, li Jehob'a kixb'aanu naq te'elq chaq li amoch sa' li nima' Nilo. Eb' li amoch ke'xch'ik rib' sa'eb li sek', sa'eb li ch'aat ut yalaq b'ar ke'xk'e rib'. Naq ke'kamk eb' li amoch, kichuho'k chixjunil li tenamit Egipto.\nSa' li rox rahilal, laj Aaron kixtoch' li ch'och' rik'in li xche' ut li poqs kisutq'iik cho'q suq. Eb' li kok' suq a'in ra neke'xtiw.\nChirix chik a'in, ka'aj chik eb' laj Egipto ke'xk'ul li rahilal. Sa' li xka rahilal ke'wakliik chaq eb' li nimla raxyaat ut ke'ok sa'eb' li rochoch laj Egipto. Sa' li ro' rahilal, ke'kamk xketomq eb' laj Egipto. Ke'kamk naab'al li wakax, eb' li karneer ut eb' li chib'aat.\nSa' xwaq li rahilal, laj Moises ut laj Aaron ke'xchap li cha ut ke'xkut chiru iq'. Toja' naq, ke'nujak sa' xox eb' laj Egipto ut eb' li xul.\nSa' xwuq li rahilal, naq laj Moises kixtaqsi li ruq' sa' choxa, li Jehob'a kixtaqla chaq sa' xb'eeneb' laj Egipto li kaaq ut li saqb'ach. A'in xnimal ru li saqb'ach ke'ril eb' laj Egipto.\nSa' xwaqxaq li rahilal, ke'elk chaq li saak' malaj eb' li chili'. Maajunwa rilomeb' a'in eb' laj Egipto, chi moko ki'ilmank ta chik. Eb' li saak' ke'xwa' chixjunil li awimq li kixkanab' li saqb'ach.\nSa' xb'ele li rahilal, kiq'oqyino'k li tenamit Egipto chiru oxib' kutan. Ab'an li xna'ajeb' laj Israel moko kiq'oqyino'k ta.\nSa' xlaje li rahilal, li Yos kixye reheb' laj Israel naq te'xk'e xkik'el chib'aat malaj karneer chiru roqechal li rokeb'aal li rochocheb'. Toja' naq li x'anjel li Yos, kixsuti li tenamit Egipto ut b'ar kiril naq wank kik' maa'ani kixch'e' sa' li ochoch a'an. Ab'an b'arwi' maak'a' kik', ke'kamk chixjunileb' li xb'een alalb'ej. Ut ke'kamk ajwi' eb' li xb'een ral li xul.\nToj sa' li rahilal a'in laj Faraon kixkanab'eb' chi xik laj Israel. Ab'an li xtenamit li Yos yal oyb'eenink aj chik yookeb'. Sa' li q'oqyink ajwi' a'an ke'elk chaq Egipto.\nYaab’asi li xb’een, li xkab’ ut li rox rahilal li kixtaqla chaq li Jehob’a sa’ xb’eeneb’ laj Egipto. (Chaawil li eetalil.)\nK’a’ut naq moko juntaq’eeta li oxib’ chi rahilal rik’in li wuqub’ chik?\nYaab’asi li xka, li ro’ ut li xwaq rahilal.\nYaab’asi li xwuq, li xwaqxaq ut li xb’ele rahilal.\nNaq ak tiklaak re li xlaje rahilal, k’aru kixye li Jehob’a naq tento te’xb’aanu eb’ laj Israel?\nK’aru kik’ulmank sa’ li xlaje li rahilal? K’aru kik’ulmank chirix chik a’an?\nChaawil li naxye Éxodo 7:19- 8:23.\nUsta eb’ laj q’e ke’ru ajwi’ xb’aanunkil li xb’een ut li xkab’ rahilal, k’aru ke’xye naq kiraqe’k li rox rahilal? (Éxo. 8:18, 19; Mat. 12:24-28.)\nChanru kixk’utb’esi li Yos rik’in li xka rahilal naq naru xkolb’al li xtenamit? Chanru nokooxtenq’a a’in naq tchalq li nimla rahilal sa’ qab’een? (Éxo. 8:22, 23; Apoc. 7:13, 14; 2 Cró. 16:9.)\nChaawil li naxye Éxodo 8:24; 9:3, 6, 10, 11, 14, 16, 23-25 ut 10:13-15, 21-23.\nAniheb’ li wiib’ chi ch’uut ke’ilok re li lajeeb’ chi rahilal? Chanru nokooxtenq’a xnawb’al li ke’xk’ul chaq eb’ li wiib’ chi ch’uut a’in? (Éxo. 8:10, 18, 19; 9:14.)\nChanru nokooxtenq’a Éxodo 9:16 chi xtawb’al ru chi’us k’a’ut naq li Jehob’a toj maaji’ naxsach laj Tza? (Rom. 9:21, 22.)\nChaawil li naxye Éxodo 12:21-32.\nK’a’ut naab’al ke’kole’k xb’aan li Paswa? K’aru kixk’utb’esi li Paswa? (Éxo. 12:21-23; Juan 1:29; Rom. 5:18, 19, 21; 1 Cor. 5:7.)


Kʼaru Tixbʼaanu li Junkabʼal re Sahaq Xchʼool? | Kʼaru naxchʼolobʼ?\nChanru Xtawbʼal li Sahil Chʼoolejil saʼ li Junkabʼal?\nKʼaru naʼajmank re naq li winq chaabʼilaq joʼ bʼeelomej?\nUt kʼaru ttenqʼanq re li ixaqilbʼej?\nKʼaru tento teʼxbʼaanu li naʼbʼej yuwaʼbʼej?\nKʼaru teʼxbʼaanu li kʼajolbʼej re naq li xjunkabʼal sahaq saʼ xchʼool?\n1. Chanru xtawbʼal li sahil chʼoolejil saʼ li junkabʼal?\nLI Jehobʼa naraj naq ebʼ li junkabʼal sahaqebʼ saʼ xchʼool. Joʼkan naq li Santil Hu naxchʼolobʼ kʼaru naraj li Yos naq teʼxbʼaanu chixjunqalebʼ saʼ li xjunkabʼal. Chixjunilebʼ sahebʼ saʼ xchʼool naq nekeʼxyuʼami li naxye li Santil Hu. Joʼ kixye li Jesus: «Us [...] xaq rehebʼ li nekeʼabʼink re li Raatin li Yos ut nekeʼxkʼuula saʼ xchʼoolebʼ!» (Lucas 11:28).\n2. Kʼaru chʼolchʼooq chiqu re naq li qajunkabʼal tixtaw li sahil chʼoolejil?\n2 Naru tqataw li sahil chʼoolejil wi chʼolchʼo chiqu naq li Jehobʼa kixxaqabʼank chaq re li junkabʼal. Li Jesus kixye naq li Yos aʼan Qayuwaʼ (Mateo 6:9). Joʼkan naq Aʼan naxnaw kʼaru aajel ru choʼq rehebʼ li junkabʼal re naq sahaqebʼ saʼ xchʼool (Efesios 3:14, 15). Abʼan, kʼaru naraj li Yos naq tqabʼaanu chiqajunqal saʼ li qajunkabʼal?\nLI YOS KIXXAQABʼANK RE LI JUNKABʼAL\n3. Kʼaru naxye li Santil Hu chirix li xtiklajik li junkabʼal ut chanru naqanaw naq yaal aʼin?\n3 Li Jehobʼa kixyoobʼtesi laj Adan ut xʼEva ut kixsumubʼebʼ. Kixkʼehebʼ saʼ li chʼinaʼusil naʼajej Eden arin saʼ Ruuchichʼochʼ ut kixye rehebʼ: «Chiwanq eeralal eekʼajol, chexkʼihanq, chenujobʼresi li ruuchichʼochʼ» (Génesis 1:26-28; 2:18, 21-24). Li Jesus kixkʼut naq yaal naxye Genesis chirix xtiklajik li junkabʼal (Mateo 19:4, 5). Saʼebʼ li qakutan wank naabʼal li chʼaʼajkilal ut moko aʼin ta kiraj li Yos saʼ xtiklajik li yuʼam. Usta wank li chʼaʼajkilal tooruuq xtawbʼal li sahil chʼoolejil saʼ li junkabʼal. Qilaq, kʼaʼut naqaye aʼin?\n4. a) Kʼaru tento tqabʼaanu chiqajunqal re naq sahaq saʼ xchʼool li qajunkabʼal? b) Kʼaʼut naq ebʼ li junkabʼal tento naq teʼxtzol li xyuʼam li Jesus re naq sahaqebʼ saʼ xchʼool?\n4 Re naq sahaq saʼ xchʼool li qajunkabʼal tento naq tqakʼam qe rikʼin li Yos ut tqara qibʼ chiqibʼil qibʼ (Efesios 5:1, 2). Abʼan, chanru tqakʼam qe rikʼin li Yos wi inkʼaʼ naqil ru? Qajultikaq naq li Jesus kiwank arin saʼ Ruuchichʼochʼ joʼkan naq naqanaw chanru xnaʼlebʼ li Yos (Juan 1:14, 18). Li Jesus junelik kixkʼam re rikʼin li Xyuwaʼ. Ut naq kiʼaatinak rikʼinebʼ li qas qiitzʼin chanchan tawiʼ yookebʼ rilbʼal ut rabʼinkil li Jehobʼa (Juan 14:9). Sahaq saʼ xchʼool li qajunkabʼal wi tqakʼe reetal chanru kirahok chaq li Jesus ut wi tqakʼam qe rikʼin.\nJUN CHAABʼIL EETALIL CHOʼQ REHEBʼ LI BʼEELOMEJ\n5, 6. a) Kʼaru li chaabʼil eetalil kixkanabʼ li Jesus choʼq rehebʼ li bʼeelomej? b) Kʼaru tento xbʼaanunkil re naq li Yos tixkuy tixsach qamaak?\n5 Li Santil Hu naxye naq li winq tento naq tixra li rixaqil joʼ kixbʼaanu li Jesus rehebʼ li xtzolom. Kʼe reetal li Santil Hu naxye: «Ex bʼeelomej, chera leerixaqil joʼ naq li Kriist kixra li Iklees [malaj li chʼuut] ut kixqʼaxtesi ribʼ saʼ xkʼabʼaʼ [...]. Joʼkan ajwiʼ ebʼ li winq tento teʼxra li rixaqil, kamaʼ naq nekeʼxra li xtzʼejwalebʼ. Ani naxra li rixaqil naxra ajwiʼ ribʼ. Maajun wa junaq xikʼ kiril li xtzʼejwal, naxchʼoolani bʼan ut naxra, joʼ ajwiʼ naxbʼaanu li Kriist re li Iklees [malaj li chʼuut]» (Efesios 5:23, 25-29).\n6 Li Jesus kixkanabʼ jun chaabʼil eetalil choʼq rehebʼ li bʼeelomej naq kixra ut kixkʼe li xyuʼam saʼ xkʼabʼaʼebʼ li xtzolom. Li Santil Hu naxye naq «kixrahebʼ [...] toj saʼ rosoʼjik», usta ebʼ aj maak (Juan 13:1; 15:13). Joʼkan naq yeebʼilebʼ re li sumsu naq junelik ‹cheʼxra li rixaqil› ut inkʼaʼ teʼjosqʼoʼq rikʼinebʼ (Colosenses 3:19). Kʼaru ttenqʼanq re li bʼeelomej chi xpaabʼankil li chaqʼrabʼ aʼin usta li rixaqil inkʼaʼ naxkʼoxla chiʼus li naxye malaj li naxbʼaanu? Li bʼeelomej tento naq tixjultika naq aʼan aj maak ajwiʼ ut re naq tkuyeʼq xmaak xbʼaan li Yos, tento naq tixkuy xmaak li rixaqil ut li nekeʼmaakobʼk chiru. Abʼan, li ixaqilbʼej tento naq joʼkan ajwiʼ tixbʼaanu (chaawil Mateo 6:12, 14, 15). Joʼkan naq, wi li sumsuukebʼ nekeʼxkuy xmaak chiribʼilebʼ ribʼ sahaqebʼ saʼ xchʼool.\n7. Chanru kiril li Jesus ebʼ li xtzolom ut kʼaʼut aʼan jun chaabʼil eetalil choʼq rehebʼ li bʼeelomej?\n7 Chanru kiril li Jesus ebʼ li xtzolom? Ebʼ li bʼeelomej tento naq tjultikoʼq rehebʼ naq li Jesus junelik kixkʼe xchʼool chirixebʼ li xtzolom. Joʼkan naq kixkʼoxlahebʼ ut kiril xtoqʼobʼaal ruhebʼ. Saʼ jun kutan kixye rehebʼ: «Kimqex [...] ut chexhilanq» (Marcos 6:30-32). Joʼkan naq, li ixaqilbʼej tento naq t-ileʼq ut tkʼoxlaaq ajwiʼ xbʼaan li xbʼeelom. Li Santil Hu naxye naq ebʼ li ixq «qʼaxal qʼunebʼ [...] xchʼool», joʼkan naq yeebʼilebʼ re li bʼeelomej naq teʼroxloqʼi li rixaqil. Abʼan, kʼaʼut nayeemank re li bʼeelomej naq tento ‹troxloqʼi› li rixaqil? Xbʼaan naq li bʼeelomej joʼ li ixaqilbej «teʼxmaatani li Yuʼam» (1 Pedro 3:7). Li bʼeelomej tento naq tixjultika naq wank qakʼulubʼ chiru li Yos wi tiik qachʼool chiru ut maawaʼ xbʼaan naq winqo malaj ixqo (Salmo 101:6).\n8. a) Kʼaʼut nayeemank naq «ani naxra li rixaqil naxra ajwiʼ ribʼ»? b) Kʼaru naraj xyeebʼal naq li bʼeelomej ut li ixaqilbʼej ‹junajebʼ chi tibʼelej›?\n8 Li Santil Hu naxye naq «ani naxra li rixaqil naxra ajwiʼ ribʼ». Ut li Jesus kixye ajwiʼ naq li sumsuukebʼ «moko wiibʼebʼ ta chik, junajebʼ [...] bʼan chik chi tzʼejwalej» (Mateo 19:6). Joʼkan naq, li bʼeelomej ut li ixaqilbʼej inkʼaʼ teʼrataw wank rikʼin li maawaʼaq rixaqil malaj xbʼeelom (Proverbios 5:15-21; Hebreos 13:4). Ut teʼruuq xbʼaanunkil aʼin wi nekeʼxra li xsumʼaatin chi anchal xchʼool (1 Corintios 7:3-5). Li Santil Hu naxye ajwiʼ naq maaʼani «xikʼ kiril li xtzʼejwal, naxchʼoolani bʼan ut naxra». Joʼkan naq li bʼeelomej tento naq tixra li rixaqil joʼ naxra ribʼ aʼan ut tixjultika naq li Jesus li najolomink re, traqoq aatin saʼ xbʼeen (Efesios 5:29; 1 Corintios 11:3).\n9. Chirix kʼaru li naʼlebʼ naʼaatinak Filipenses 1:8, ut kʼaʼut naq ebʼ li bʼeelomej teʼxyuʼami li naʼlebʼ aʼin?\n9 Li Apostol Pablo kiʼaatinak chirix «xrahom li Kristo Jesus» (Filipenses 1:8). Sa keʼreekʼa ribʼ li qas qiitzʼin naq li Jesus kixrahebʼ, joʼebʼ li ixq li wankebʼ chaq saʼ xyanq li xtzolom li Jesus (Juan 20:1, 11-13, 16). Joʼkan ajwiʼ, ebʼ li ixaqilbʼej nekeʼraj naq teʼraheʼq ut teʼaatinaaq saʼ qʼunil xbʼaanebʼ li xbʼeelom.\nJUN LI CHAABʼIL EETALIL CHOʼQ REHEBʼ LI IXAQILBʼEJ\n10. Kʼaru li chaabʼil eetalil kixkanabʼ li Jesus choʼq rehebʼ li ixaqilbʼej?\n10 Re naq us t-elq jun li chʼuut tento naq wanq ani tjolominq re, joʼkan ajwiʼ nakʼulmank rikʼin li junkabʼal. Usta li Jesus nim xwankil wank ani najolomink re. Li Santil Hu naxye: «Li xjolomil li Kriist aʼan li Yos» ut «li xjolomil li ixq aʼan li winq» (1 Corintios 11:3). Li Jesus junelik naʼabʼink chiru li najolomink re. Chi joʼkan naxkʼe qe jun chaabʼil eetalil, xbʼaan naq chiqajunilo wank ani najolomink qe.\n11. Chanru tril li xbʼeelom li ixaqilbʼej ut kʼaru rusilal tixtaw wi joʼkan xnaʼlebʼ?\n11 Chiqajunilo aj maak, joʼkan naq wank sut naq ebʼ li bʼeelomej inkʼaʼ nekeʼxnaw xjolominkil li xjunkabʼal. Li ixaqilbʼej tento naq inkʼaʼ t-aatinaq chirix xjolom li xbʼeelom chi moko aʼan ta chik ttaqlanq saʼ li xjunkabʼal. Li ixaqilbʼej tento tixjultika naq oxloqʼ chiru li Yos wank saʼ tuqtuukilal ut saʼ tuulanil (1 Pedro 3:4). Wi naxyuʼami li chaabʼil naʼlebʼ aʼin, moko chʼaʼajkaq ta chiru xpaabʼankil li xbʼeelom, usta nimaq ru li chʼaʼajkilal saʼ li xjunkabʼal. Joʼkan naq li Santil Hu naxye: «Li ixaqilbʼej chiroxloqʼi li xbʼeelom» (Efesios 5:33). Abʼan, kʼaru tixbʼaanu li ixaqilbʼej wi li xbʼeelom inkʼaʼ naxkʼulubʼa li Jesus choʼq xjolomil? Li Santil Hu naxye: «Chepaabʼaq leebʼeelom. Chi joʼkan wi wanqebʼ li inkʼaʼ nekeʼpaabʼank re li Aatin, teʼoq chi paabʼank: inkʼaʼ xbʼaan leeraatin laaʼex, saʼ xkʼabʼaʼ bʼan leebʼaanuhom, rikʼin xkʼeebʼal reetal li xchaabʼilal leeyuʼam, kʼajoʼaq xtuulanil leechʼool» (1 Pedro 3:1, 2).\n12. Kʼaʼut naq moko nimla maak ta naq li ixaqilbʼej tixye re li xbʼeelom li naxkʼoxla wi naxbʼaanu saʼ xyaalal?\n12 Maare li ixaqilbʼej inkʼaʼ nawulak chiru li naraj xbʼaanunkil li xbʼeelom, abʼan wi naxye re li xbʼeelom saʼ tuulanil li naxkʼoxla, tixkʼutbʼesi naq oxloqʼ chiru. Ut wi li bʼeelomej tixpaabʼ li naxye li rixaqil maare us t-elq li xjunkabʼal. Li Santil Hu naxye naq li xSara ut laj Abrahan keʼwank jun xchʼaʼajkilal. Abʼan naq li xSara kixye re li xbʼeelom kʼaru raj us tixbʼaanu, laj Abrahan inkʼaʼ kiwulak chiru. Joʼkan naq li Yos kixye re laj Abrahan: «Chixjunil li tixye aawe lix Sara, chapaabʼ» (chaawil Génesis 21:9-12). Abʼanan, ebʼ li ixaqilbʼej nekeʼxpaabʼ ut nekeʼxbʼaanu chixjunil li nekeʼxye li xbʼeelom wi inkʼaʼ yookebʼ xqʼetbʼal li xchaqʼrabʼ li Yos (Hechos 5:29; Efesios 5:24).\nKʼaʼut li xSara kixkanabʼ jun chaabʼil eetalil?\n13. a) Kʼaru li chaabʼil naʼlebʼ nekeʼxtaw li ixaqilbʼej saʼ Tito 2:4, 5? b) Kʼaru naxye li Santil Hu chirix li kanabʼank ibʼ ut xraqbʼal ru li sumlaak?\n13 Li xkʼanjel li ixaqilbʼej us ajwiʼ xbʼaan naq aʼan natenqʼank re xchʼoolaninkil li xjunkabʼal. Li Santil Hu naxye naq li ixaqilbʼej tento naq tixra «li xbʼeelom joʼwiʼ ebʼ li ralal xkʼajol. Yaalaq ru li raatinebʼ, saqaq ru li xyuʼamebʼ, cheʼxchʼoolani xsaʼ li rochochebʼ ut chaabʼilaqebʼ; cheʼpaabʼanq chiru li xbʼeelomebʼ» (Tito 2:4, 5). Wi li ixaqilbʼej ut li naʼbʼej teʼxyuʼami li naʼlebʼ aʼin, teʼraheʼq ut teʼoxloqʼiiq xbʼaanebʼ li xjunkabʼal (chaawil Proverbios 31:10, 28). Abʼan chixjunilebʼ li sumsuukebʼ aj maak, joʼkan naq wankebʼ nekeʼxkanabʼ ribʼ malaj nekeʼxraq li xsumlajikebʼ naq nim ru li chʼaʼajkilal. Usta wank sut naq li Santil Hu naxkʼulubʼa li kanabʼank ibʼ; us raj naq li sumsuukebʼ teʼxkʼoxla chiʼus li teʼraj xbʼaanunkil xbʼaan naq li Santil Hu naxye: «Li ixaqilbʼej inkʼaʼ chixjach ribʼ rikʼin li xbʼeelom. [...] Joʼkan ajwiʼ li bʼeelomej mixkanabʼ li rixaqil» (1 Corintios 7:10, 11). Joʼkan ajwiʼ li Santil Hu naxkʼutbʼesi naq kaʼajwiʼ teʼruuq xraqbʼal ru xsumlajik wi jun rehebʼ tixmux ru li xsumlajik malaj tkoʼbʼeetaq yumbʼeetaq (Mateo 19:9, Wy).\nJUN CHAABʼIL EETALIL CHOʼQ REHEBʼ LI YUWAʼBʼEJ\n14. Chanru kirilebʼ li kokʼal li Jesus ut kʼaru nekeʼraj li kokʼal naq teʼxbʼaanu li xnaʼ xyuwaʼ?\n14 Li Jesus kixkanabʼ jun chaabʼil eetalil choʼq rehebʼ li naʼbʼej yuwaʼbʼej. Naq ebʼ li xtzolom inkʼaʼ keʼxkanabʼ chi jilok li kokʼal chixkʼatq, li Jesus kixye rehebʼ: «Kanabʼomaqebʼ li kokʼal chi chalk wikʼin ut meeram chiruhebʼ». Chirix chik aʼan li Jesus «kixqʼaluhebʼ li kokʼal, kixkʼe li ruqʼ saʼ xbʼeenebʼ ut kirosobʼtesihebʼ» (Marcos 10:13-16). Li Jesus kixkʼe xhoonal chi wank rikʼinebʼ li kokʼal. Ut laaʼat us raj naq taakʼe aahoonal rehebʼ laawalal laakʼajol. Li kokʼal nekeʼraj naq junelik wanqat rikʼinebʼ. Joʼkan naq, tento naq taatzolebʼ joʼ naxye li Jehobʼa (chaawil Deuteronomio 6:4-9).\n15. Kʼaru teʼxbʼaanu ebʼ li naʼbʼej yuwaʼbʼej re xkolbʼalebʼ li xkokʼal?\n15 Kʼajoʼ xtzʼajnil li Ruuchichʼochʼ joʼkan naq ebʼ li naʼbʼej yuwaʼbʼej tento naq teʼril li xkokʼal ut teʼxkol chiruhebʼ li nekeʼraj xchʼeʼbʼalebʼ ut xmuxbʼalebʼ. Li Jesus kixrahebʼ li xtzolom joʼkan naq kixye rehebʼ: «Ex walal inkʼajol». Ut naq kichapeʼk li Jesus xbʼaanebʼ laj puubʼ, kixsikʼ chanru tixkolebʼ li xtzolom chiruhebʼ li xikʼ nekeʼilok re (Juan 13:33; 18:7-9). Wi laaʼat naʼbʼej malaj yuwaʼbʼej chaakʼaakʼale laakokʼal chiru li xnaʼlebʼ laj Tza ut chʼolobʼ chiruhebʼ kʼaru teʼxkʼul wi teʼaaleeq xbʼaan laj Tza (1 Pedro 5:8). * Xbʼaan naq xnumtaak li maaʼusilal saʼ xbʼeen li Ruuchichʼochʼ tento xkolbʼalebʼ li xyuʼam, li xpaabʼal ut ebʼ li xchaabʼil naʼlebʼ.\nKʼaru teʼxtzol li naʼbʼej yuwaʼbʼej rikʼin li Jesus?\n16. Kʼaru teʼxtzol li naʼbʼej yuwaʼbʼej chirix chanru kirilebʼ li xtzolom li Jesus naq moko junelik ta keʼxbʼaanu li us?\n16 Wulajaq nakamsiik li Jesus, naq ebʼ li xtzolom keʼxweechʼi ribʼ chirix ani tzʼaqal wank xwankil. Li Jesus inkʼaʼ kipoʼk rikʼinebʼ li xtzolom naq keʼxweechʼi ribʼ, kixqʼusebʼ bʼan saʼ tuulanil ut aʼin kixkʼutbʼesi rikʼin li kixye ut li kixbʼaanu (Lucas 22:24-27; Juan 13:3-8). Wi wank aakokʼal, chanru taakʼam aawe rikʼin li Jesus? Usta aajel ru xtijbʼalebʼ li kokʼal, tento xbʼaanunkil ‹joʼ chanru xkʼulubʼebʼ› ut inkʼaʼ saʼ josqʼil. Maawoksi li kawil aatin li nanaq joʼ ‹xqʼesnal jun li chʼiichʼ› (Jeremías 30:11; Proverbios 12:18). Wi nekeʼtijeʼk li kokʼal saʼ xyaalal teʼreekʼa naq nekeʼraheʼk xbʼaan li xnaʼ xyuwaʼ (Efesios 6:4; Hebreos 12:9-11).\nJUN CHAABʼIL EETALIL CHOʼQ REHEBʼ LI KʼAJOLBʼEJ\n17. Kʼaʼut li Jesus kixkanabʼ jun chaabʼil eetalil choʼq rehebʼ li kʼajolbʼej?\n17 Wank naabʼal li naʼlebʼ kixkanabʼ li Jesus choʼq rehebʼ li kokʼal. Li Jesus kixkʼutbʼesi rikʼin li xnaʼlebʼ naq ebʼ li kokʼal tento naq teʼabʼinq chiruhebʼ li xnaʼ xyuwaʼ, joʼkan naq kixye: «Ninye bʼan li kʼaru kixkʼut chiwu li Yuwaʼbʼej [...] xbʼaan naq junelik ninbʼaanu li nawulak chiru» (Juan 8:28, 29). Joʼ chanru naq li Jesus kixpaabʼ chaq li Xyuwaʼ li wank saʼ choxa, joʼkan ajwiʼ teʼabʼinq li kokʼal chiruhebʼ li xnaʼ xyuwaʼ. Ut aʼan tzʼaqal naxye li Santil Hu (chaawil Efesios 6:1-3). Li Jesus junelik kiʼabʼink chiru laj Jose ut li xMaria, li xnaʼ xyuwaʼ, usta ebʼ aj maak. Joʼkan naq, saʼ li xjunkabʼal li Jesus chixjunilebʼ sahebʼ chaq saʼ xchʼool (Lucas 2:4, 5, 51, 52).\n18. Kʼaʼut naq li Jesus junelik kiʼabʼink chiru li Xyuwaʼ, li wank saʼ choxa? Ut naq ebʼ li kokʼal nekeʼabʼink chiru li xnaʼ xyuwaʼ anihebʼ nekeʼxsahobʼresi xchʼool?\n18 Chanru teʼxkʼam rehebʼ li kokʼal rikʼin li Jesus ut chanru teʼxsahobʼresi xchʼool li xnaʼ xyuwaʼ? Li Yos naraj teʼabʼinq chiruhebʼ li xnaʼ xyuwaʼ, usta chʼaʼajkaq chiruhebʼ xbʼaanunkil (Proverbios 1:8; 6:20). Li Jesus kixkʼutbʼesi naq junelik kiʼabʼink chiru li Xyuwaʼ li wank saʼ choxa. Ut aʼan kixkʼutbʼesi naq wank saʼ jun li nimla rahilal naq kixye re li Xyuwaʼ: «Wi taawaj, chawisi wikʼin li sekʼ aʼin». Rikʼin li kixye li Jesus kixkʼutbʼesi naq chʼaʼaj xpaabʼankil li Xyuwaʼ, abʼan moko kixqʼet ta ribʼ chiru xbʼaan naq chʼolchʼo chiru naq li Xyuwaʼ naxnaw kʼaru aajel ru (Lucas 22:42). Li nekeʼabʼink chiru li xnaʼ xyuwaʼ, nekeʼxsahobʼresi xchʼool li xyuwaʼebʼ ut nekeʼxsahobʼresi ajwiʼ xchʼool li Jehobʼa (Proverbios 23:22-25). *\nKʼaru teʼxkʼoxla li saaj naq yooqebʼ chi aaleek?\n19. a) Chanru naxbʼaanu laj Tza re raaleenkilebʼ li saaj? b) Kʼaru nekeʼreekʼa li naʼbʼej yuwaʼbʼej naq ebʼ li ralal xkʼajol maaʼusebʼ xnaʼlebʼ?\n19 Joʼ laj Tza kixyal rix li Jesus joʼkan ajwiʼ naxyalebʼ rix li saaj al ut ixqaʼal re naq teʼmaakobʼq (Mateo 4:1-10). Laj Tza naru xbʼaanunkil naq teʼmineʼq ru ebʼ li saaj xbʼaanebʼ li rechtzolom, xbʼaan naq naxnaw naq chʼaʼaj xkuybʼal aʼin. Joʼkan naq aajel ru naq ebʼ li saaj al ut ixqaʼal inkʼaʼ teʼrochbʼeeni li maaʼusebʼ xnaʼlebʼ (1 Corintios 15:33). Qajultikaq li xDina, li xrabʼin laj Jacob, kixchʼik ribʼ saʼ chʼaʼajkilal xbʼaan naq inkʼaʼ kixsikʼebʼ ru li ramiiw ut kirochbʼeenihebʼ li ixqaʼal li inkʼaʼ nekeʼxpaabʼ li Jehobʼa (Génesis 34:1, 2). At saaj al ut ixqaʼal, ma xaakʼe reetal naq narahoʼk saʼ xchʼool li junkabʼal naq jun rehebʼ li xkomon naxmux ribʼ? (Proverbios 17:21, 25.)\nCHANRU SAHAQ SAʼ XCHʼOOL LI QAJUNKABʼAL?\n20. Re naq sahaq saʼ xchʼool li qajunkabʼal, kʼaru tento tqabʼaanu chiqajunqal?\n20 Wi naqayuʼami li naxye li Santil Hu, moko chʼaʼajkaq ta xtuqubʼankil li chʼaʼajkilal saʼ li qajunkabʼal. Joʼ xqatzol, wi naqayuʼami li naxye li Raatin li Yos, tqataw li sahil chʼoolejil saʼ li qajunkabʼal. Joʼkan naq, ex bʼeelomej cheera leerixaqil ut ilomaqebʼ joʼ kixbʼaanu li Jesus rikʼin li chʼuut. Ex ixaqilbʼej cheepaabʼ leebʼeelom ut cheekʼam eere rikʼin li ixaqilbʼej li naxye saʼ Proverbios 31:10-31. Ex naʼbʼej yuwaʼbʼej kʼemaqebʼ xnaʼlebʼ leeralal leekʼajol (Proverbios 22:6). Laaʼex li nekeejolomi leejunkabʼal, bʼeeresimaq chiʼus leerochoch (1 Timoteo 3:4, 5; 5:8). Ut ex alal kʼajolbʼej chexʼabʼinq chiru leenaʼ leeyuwaʼ (Colosenses 3:20). Maajun saʼ li junkabʼal naru tixye naq moko aj maak ta. Joʼkan naq, naq nokoomaakobʼk tento naq tqapatzʼ qakuybʼal ut tento ajwiʼ tqakubʼsi qawankil.\n21. Kʼaru li osobʼtesink tqakʼul ut chanru tooruuq xtawbʼal anaqwan li sahil chʼoolejil saʼ li qajunkabʼal?\n21 Saʼ li Santil Hu wank naabʼal li naʼlebʼ re xbʼeeresinkil chiʼus li junkabʼal. Wank ajwiʼ resil li akʼ ruuchichʼochʼ ut li Sahilal Naʼajej arin saʼ Ruuchichʼochʼ. Saʼ li naʼajej aʼin, sahaqebʼ saʼ xchʼool li nekeʼloqʼonink re li Jehobʼa (Apocalipsis 21:3, 4). Kʼajoʼaq xchaabʼilal chixjunil li tixkʼe qe li Yos! Wi naqapaabʼ li naxye li Santil Hu tooruuq xtawbʼal li sahil chʼoolejil saʼ li qajunkabʼal, usta maajiʼ nachalk li osobʼtesink aʼin.\n^ párr. 15 Saʼ li tzolom 32 re li tasal hu, Aprendamos del Gran Maestro, rehebʼ laj Testiiw re li Jehobʼa, taataw li chaabʼil naʼlebʼ re xkolbʼalebʼ li kokʼal.\n^ párr. 18 Ebʼ li alalbʼej inkʼaʼ teʼabʼinq chiru li xnaʼ xyuwaʼ wiʼ aʼanebʼ nekeʼraj naq ebʼ li ralal xkʼajol teʼxqʼet li xchaqʼrabʼ li Yos (Hechos 5:29).\nLi bʼeelomej tento naq tixra li rixaqil joʼ naxra ribʼ aʼan (Efesios 5:25-29).\nLi ixaqilbʼej tento naq tixra li xjunkabʼal ut troxloqʼi li xbʼeelom (Tito 2:4, 5).\nEbʼ li naʼbʼej yuwaʼbʼej tento teʼxra li ralal xkʼajol, teʼxkʼe xnaʼlebʼ ut teʼxkol (Deuteronomio 6:4-9).\nEbʼ li alalbʼej tento naq teʼabʼinq chiru li xnaʼ xyuwaʼ (Efesios 6:1-3).\nTzol chanru tatxtenqʼa aʼin chi wank chixkʼatq li Yos ut saʼ junajil rikʼin laajunkabʼal.


Resil li Santil Hu: Li Awab'ej Jehosafat - Li naʼaj aʼin xaqabʼanbʼil xbʼaanebʼ laj Testiiw re li Jehobʼa\nANIHEB' li winq li wankeb' sa' li eetalil ut k'aru yookeb' xb'aanunkil? Eb' li winq a'in yookeb' chi b'ichank ut xikeb' re chi yalok. Qilaq, k'a'ut naq maak'a'eb' xch'iich' ut xjutz' che'?\nLaj Jehosafat a'an li awab'ej re li xteep laj Benjamin ut laj Juda. Laj Jehosafat kiwank sa' xkutankil naq laj Acab ut li xJezabel yookeb' xjolominkil li 10 chi teep re Israel. Laj Jehosafat chaab'il awab'ej. Jo'kan ajwi' laj Asa, li xyuwa' laj Jehosafat, chaab'il naq kiwank chaq. Jo'kan naq chiru naab'al chihab' eb' li wiib' chi teep saheb' chaq sa' xch'ool.\nEb' laj Israel yookeb' xxiw. Xb'aan naq wiib' oxib' chi winq ke'xye re laj Jehosafat: ‹Naab'aleb' laj Moab, laj Amon ut eb' laj Seir te'chalq chi yalok sa' aab'een›. Jo'kan naq naab'aleb' laj Israel ke'xch'utub' rib' sa' li tenamit Jerusalen sa' Rochoch li Yos re naq li Jehob'a ttenq'anq reheb'. Aran kitijok laj Jehosafat: ‹Jehob'a, at inYos, ink'a' naqanaw k'aru tqab'aanu. Naab'aleb' laj puub' chalkeb' re sa' qab'een. Choo'aatenq'a, b'aanu usilal!›\nLi Jehob'a kirab'i li xtij laj Jehosafat, jo'kan naq kixtaqla jun reheb' laj k'anjel chiru re naq tixye re li tenamit: ‹Li yalok a'in re li Yos ut maawa' eere. Moko laa'ex ta texyaloq. Teeril chanru texkol li Jehob'a›.\nNaq kisaqewk, laj Jehosafat kixye re li tenamit: ‹K'ojob'amaq eech'ool rik'in li Jehob'a›. Toja' naq kixk'eheb' laj b'ich chiruheb' laj puub'. Naq yookeb' chi xik sa' li yalok, yookeb' ajwi' chi b'ichank chiru li Jehob'a. Ma nakaanaw k'aru kik'ulmank naq eb' laj Israel wulakeb' re sa' li na'aj b'arwi' te'yaloq? Li Jehob'a kixb'aanu naq eb' laj puub', li xik' neke'ilok reheb', te'yaloq chirib'ileb' rib'. Naq ke'wulak, ke'xtaw eb' laj puub' chi kamenaq.\nLaj Jehosafat wank xna'leb', jo'kan naq kixk'ojob' xch'ool rik'in li Yos. Wi tqak'ojob' qach'ool rik'in li Jehob'a tqak'utb'esi ajwi' naq wank qana'leb'.\nAni laj Jehosafat? Sa’ k’aru kutankil kiwank laj Jehosafat?\nK’a’ut naq yookeb’ xxiw eb’ laj Israel ut k’aru ke’xb’aanu?\nChanru kichaq’ok li Jehob’a naq kitijok laj Jehosafat chiru?\nK’aru kixb’aanu li Jehob’a naq toj maaji’ neke’ok chi yalok eb’ laj Israel?\nK’aru naqatzol chirix laj Jehosafat?\nChaawil li naxye 2 Crónicas 20:1-30.\nChanru te’xk’am reheb’ laj paab’anel rik’in laj Jehosafat naq wanqeb’ sa’ ch’a’ajkilal? (2 Cró. 20:12; Sal. 25:15; 62:2.)\nSa’eb’ li qakutan, chanru na’aatinak li Jehob’a rik’in li xtenamit? (2 Cró. 20:14, 15; Mat. 24:45-47; Juan 15:15.)\nNaq li Jehob’a tixk’am chaq li nimla yalok u, chanru tqajuntaq’eeta li kixk’ul laj Jehosafat rik’in li tqak’ul sa’ li kutan a’an? (2 Cró. 20:15, 17; 32:8; Apoc. 16:14, 16.)\nJo’ ke’xb’aanu eb’ laj levitas chanru neke’tenq’ank eb’ laj precursores ut eb’ laj misioneros chi xpuktesinkil li chaab’il esilal sa’ chixjunil li Ruuchich’och’? (2 Cró. 20:19, 21; Rom. 10:13-15; 2 Tim. 4:2.)


Gn 17 QQC - B'eleelaju ro'k'aal (99) chihab' wank re - Bible Search\nGn 16 Gn 18\nLi Sumwank ut li sirkunsisyon\n1B'eleelaju ro'k'aal (99) chihab' wank re laj Abrán naq li Qaawa' kixk'ut rib' chiru ut kixye re: “Laa'in li Nimajwal Yos. Wanqat chi sum'aatin wik'in ut tiikaq laach'ool. 2Tink'ojob' jun Sumwank aawik'in ut q'axal tink'ihob'resi eb' laawalal aak'ajol”.\n3Toja' naq laj Abrán kixhupub' rib' ut ki'aatinaak xb'aan li Qaawa' chi jo'ka'in:\n4“A'an a'in linSumwank aawik'in: laa'ataq xyuwa'il li k'iila teep chi tenamit. 5Ink'a' chik taak'ab'a'in aj Abrán; aj Abrahán b'an chik taakanaaq cho'q aak'ab'a', xb'aan naq xatinxaqab' cho'q xyuwa'il li k'iila teep chi tenamit.a 6Q'axal naab'aleb' laawalal aak'ajol li tink'e aawe; aawik'in twisi naab'aleb' chi tenamit ut wanqeb' awab'ej li te'elje'q aawik'in. 7Tink'ojob' chi junajwa linSumwank aawik'in, jo' ajwi' rik'ineb' laawalal aak'ajol li te'wanq moqon.b Laa'inaq laaYos ut xYoseb' ajwi' laawalal aak'ajol chi junelik. 8Tink'e aawe ut reheb' laawalal aak'ajol li ch'och' a'in li wankat wi' jo' aj numel; chixjunil Kanahán tink'e chi reechaniheb' chi junajwa,c ut laa'inaq xYoseb'”.\n9Kixye ajwi' li Yos re laj Abrahán:\n“Chapaab' laa'at ut eb' laawalal aak'ajol linSumwank chi junelik. 10A'an a'in linSumwank li tento taapaab' laa'at ut eb' laawalal aak'ajol li te'wanq moqon: li junjunq chi teelom sa' eeyanq tento tixk'ul li sirkunsisyon.d 11Teeset b'ayaq xtz'uumal leetz'ejwal, ut a'anaq reetalil li Sumwank xqaxaqab' chiqib'il qib'. 12Waqxaqib'aq kutan xyo'lajik, chixjunil li teelom sa' eeyanq tixk'ul li sirkunsisyon. Jo'ka'in taa'uxmanq chi junelik reheb' li yo'lajenaqeb' sa' laawochoch, jo'wi' reheb' li loq'b'ileb' rik'ineb' laj ab'l tenamit li maawa'eb' aawechkik'elil. 13Tento te'xk'ul li sirkunsisyon li yo'lajenaqeb' sa' laawochoch ut eb' li loq'b'ileb' rik'in laatumin: chi jo'kan linSumwank taakanaaq sa' leetz'ejwal chi junelik. 14Li ink'a' tixk'ul li sirkunsisyon, a' li teelom li ink'a' taasete'q xtz'uumal li xtz'ejwal, a'an taa'isiiq sa' xyanqeb' li xkomon xb'aan naq xq'et li qaSumwank”.\n15Kixye ajwi' li Yos re laj Abrahán: “Lix Saray laawixaqil ink'a' chik xSaray tixk'ab'a'in, xSara b'an chik taakanaaq cho'q xk'ab'a'. 16Twosob'tesi ut taawanq aak'uula'al rik'in. Twosob'tesi ut a'anaq xna'eb' naab'al chi tenamit; ut wanqeb' x'awab'ej tenamit li te'elje'q rik'in”.\n17Laj Abrahán kixhupub' rib', ki'ok chi se'ek ut kixye sa' xch'ool: “Junaq winq aj o'k'aal (100) chihab' ma taakanaaq tab'i' cho'q yuwa'b'ej? Ut lix Sara li ak xket lajeeb' ro'k'aal (90) chihab' ma taa'alanq tab'i'?”. 18Toja' naq laj Abrahán kixye re li Yos: “Ka'aj taxaq laj Ismael twanq rub'el laawosob'tesihom!”, chan re li Qaawa'.\n19Kichaq'ok li Yos ut kixye: “Relik chi yaal naq lix Sara laawixaqil taawanq xk'uula'al, ut aj Isahak taak'e cho'q xk'ab'a'. Laa'in tink'ojob' linSumwank rik'in chi junelik: laa'inaq li xYos ut xYoseb' ajwi' li ralal xk'ajol. 20Xwab'i ajwi' li xapatz' chirix laj Ismael. Matk'oxlak. Twosob'tesi, tink'e chi pukank eb' li ralal xk'ajol. A'anaq jun nimla tenamit ut a'anaq ajwi' xyuwa' kab'laju chi xninqal ru winq. 21Ab'anan tink'ojob' linSumwank ka'ajwi' rik'in laj Isahak, li taayo'laaq rik'in lix Sara sa' li chihab' chalk re, sa'eb' li kutan a'in”.\n22Naq kiraqe'k chi aatinak, ki'elk li Yos ut kixkanab' xjunes laj Abrahán. 23Toja' naq laj Abrahán kixb'oq chaq laj Ismael li ralal, jo' ajwi' chixjunileb' li yo'lajenaqeb' sa' rochoch ut li loq'b'ileb' rik'in li xtumin (chixjunileb' li teelom li wankeb' sa' rochoch laj Abrahán), ut sa' ajwi' li kutan a'an kixset xtz'uumal xtz'ejwaleb', jo' kiyehe'k re xb'aan li Yos. 24B'eleelaju ro'k'aal (99) chihab' wank re laj Abrahán naq kixk'ul li sirkunsisyon. 25Oxlaju chihab' wank re laj Ismael li ralal naq kisete'k xtz'uumal li xtz'ejwal. 26Sa' ajwi' li kutan a'an ke'xk'ul li sirkunsisyon laj Abrahán ut laj Ismael li ralal. 27Ut chixjunileb' li teelom li wankeb' sa' rochoch, li yo'lajenaqeb' aran ut li loq'b'ileb' rik'in xtumin sa' jalaneb' tenamit, ke'setje'k xtz'uumal xtz'ejwaleb' rochb'een a'an.