Li Jesus naxwaklesi laj Lazaro | Xnaʼlebʼ li Santil Hu re li kokʼal\nLi Jesus naxwaklesi chi yoʼyo laj Lazaro\nLi Jesus kiwank oxibʼ li ramiiw aran Betania. Aʼan chaq laj Lazaro, xMaria ut xMarta, ut li oxibʼ riitzʼinebʼ ribʼ. Saʼ jun kutan, li Jesus wank junpakʼal li nimaʼ Jordan, ut li xMaria ut li xMarta keʼxtaqla re saʼ junpaat jun li esil: «Jwal yaj laj Lazaro. Bʼaanu usilal, kim saʼ junpaat». Abʼan li Jesus moko xkoho ta saʼ li hoonal aʼan. Kixkanabʼ naq tnumeʼq wiibʼ kutan ut moqon kixye rehebʼ li xtzolom: «Yoʼqex Betania. Laj Lazaro yook chi wark, ut xik we rajsinkil». Ebʼ li Apostol keʼxye re: «Wi laj Lazaro yook chi wark, t-usaaq». Joʼkan naq li Jesus kixye chi chʼolchʼo ru: «Laj Lazaro kamenaq chik».\nNaq li Jesus kiwulak Betania, ak kaahibʼ kutan rokik laj Lazaro saʼ li muqlebʼaal kamenaq. Naabʼalebʼ keʼwulak chi xkawresinkil xchʼool li xMarta ut li xMaria. Li xMarta kirabʼi naq kiwulak li Jesus ut xkoho saʼ aanil chi raatinankil. Kixye re: «Qaawaʼ, wi wankat raj arin, laj Lazaro inkʼaʼ raj xkamk». Li Jesus kixye re: «Laj Lazaro twanq wiʼ chik xyuʼam. Ma nakaapaabʼ we, Marta?». Li xMarta kixye re: «Laaʼin ninpaabʼ naq twakliiq wiʼ chik chi yoʼyo». Tojaʼ naq li Jesus kixye re: «Laaʼin li wakliik chi yoʼyo ut li yuʼam».\nChirix chik aʼan li xMarta xkoho xyeebʼal re li xMaria: «Li Jesus wank arin». Li xMaria xkoho saʼ aanil bʼarwiʼ wank li Jesus, ut kitaqeʼk xbʼaanebʼ li poyanam. Naq kiwulak rikʼin, li xMaria kixkut ribʼ chi roq ut inkʼaʼ naxkanabʼ yaabʼak. Kixye re: «Qaawaʼ, wi wankat raj arin, laj Lazaro inkʼaʼ raj xkamk». Li Jesus kixkʼe reetal naq kʼajoʼ xrahil xchʼool ut kiʼok ajwiʼ chi yaabʼak. Ebʼ li wankebʼ aran keʼril naq li Jesus yook chi yaabʼak ut keʼok xyeebʼal: «Relik chi yaal naq li Jesus kʼajoʼ naq naxra laj Lazaro». Abʼan wankebʼ nekeʼxye: «Kʼaʼut inkʼaʼ kixkol li ramiiw?». Kʼaru tixbʼaanu li Jesus anaqwan?\nLi Jesus xkoho saʼ li muqlebʼaal, jun li ochoch pek, ut tzʼaptzʼo rikʼin jun li pek. Aʼan kixye: «Isihomaq li pek». Li xMarta kixye re: «Ak chu nachik xbʼaan naq ak kaahibʼ kutan xkamik». Usta joʼkan keʼrisi li pek, ut li Jesus kitijok: «At Inyuwaʼ, bʼanyox aawe naq nikinaawabʼi. Ninnaw naq junelik nikinaawabʼi, abʼan ninye chi kaw kuxej re naq ebʼ li poyanam teʼxpaabʼ naq laaʼat xattaqlank chaq we». Tojaʼ naq kixjap re chi kaw: «Lazaro, elen chaq!». Maakʼaʼ saʼ xchʼoolebʼ naq kikʼulmank jun li naʼlebʼ: laj Lazaro kiʼelk chaq saʼ li ochoch pek, toj lanlo ajwiʼ saʼ tʼikr. Li Jesus kixye: «Isihomaq li tʼikr li lanlo wiʼ ut kanabʼomaq chi xik».\nNaabʼalebʼ keʼilok re li kikʼulmank ut keʼok xpaabʼankil li Jesus, abʼan wankebʼ xkohebʼ xseeraqʼinkil rehebʼ laj Pariseey. Chalen chaq li kutan aʼin, ebʼ laj Pariseey keʼxkʼubʼ chanru teʼxkamsi laj Lazaro ut li Jesus. Jun rehebʼ li 12 chi Apostol, laj Judas Iscariote, xkoho saʼ muqmu chi xpatzʼbʼal rehebʼ laj Pariseey: «Joʼnimal teekʼe we wi texintenqʼa chi xtawbʼal li Jesus?». Keʼxyeechiʼi re 30 tumin re plaat, ut laj Judas kixkʼulubʼa ut kixsikʼ xhoonalil re xqʼaxtesinkil li Jesus rehebʼ.\n«Choʼq qe li tzʼaqal Yos aʼan jun Yos li nakolok; li Jehobʼa, li Nimajwal Yos, nokooxkol chiru li kamk» (Salmo 68:20).\nEbʼ li patzʼom: Seeraqʼi chanru kixbʼaanu li Jesus re xwaklesinkil chi yoʼyo laj Lazaro? Kʼaru keʼraj xbʼaanunkil ebʼ laj Pariseey naq keʼrabʼi naq kiwaklesiik wiʼ chik chi yoʼyo laj Lazaro?


K’ARU NAQAB’AANU SA’ RENACE\nWhat do we do at Renace?\nLaao jun Chuut\nChi Molam Aj Xk’uub’ahom Kaxlan Xaml Rik’in Xmetz’ew Li Ha’ aj Watemaal, li kaxlan\nxaml naqak’uub’ saqru, b’anaq naqasik’ junelik x-ak’ob’resinkil li sutam b’arwi’ noko k’anjelak.\nK’ILA K’ANJEL NAQAB’AANU\nSa’ Renace yooko chik’anjelak junelik sa li teep San Pedro Carchá. A’ineb’ junqaq\nxchaab’ilal ru xqak’anjel li rochochil ut xk’anjel li molam aj xk’uub’ahom\nkaxlan xaml rik’in xmetz’ew li ha’:\nyookeb’ rilb’al xchaab’ilal li qak’anjel chirix li waklij ib’\naj k’anjel sa’ yal re junpaat ut li naq’e sumk’anjelak, re li tenamit\nSan Pedro Carchá.\nhil chi nimb’e yiib’anb’il ut\ntenb’il ru junelik.\ntonel chi tz’aj ut mul isinb’il sa li nimha’ chiru jun hab’.\nektaar chi loq’b’il na’jej xb’aan Renace b’arwi’ kolb’il rix li k’ila xul ut che’k’aam\nsa’ li o’k’aal\nxkub’e xk’ihal li kok’al ink’a sa nawa’ak, toj maji hoob (5) hab’ wank re.\nxk’ub’e xk’ihal li kok’ ixq nake’ kanaak sa’ yu’am sa’ eb’ li\nxtaqe xk’ihal li kok’al xtz’iib’a rib’ sa tzoleb’aal jo sa’ xb’een raqal ut sa’ xkab’\nraqal re li tzolok.\nChixjunileb’ laj tenq’anel sa’ Renace, a’yaal chanru ut k’aru li\nxk’anjeleb’, a’yaal joq’e rokikeb’ sa’ k’anjel, nake’ xb’aanu li xk’anjel sa’\nxyaalalil ut nake’ xb’eeres li qaloq’al a’in:\nA’an li xpaab’ankil ut xb’aanunkil chi tz’aqal reeru li k’anjel. Xb’aanunkil li k’anjel naqasume, xsumenkil li xchaab’ilal\nmalaq li xyib’al ru li qab’anuhom.\nXb’aanunkil chi us li k’anjel ut xsik’ab’al junelik li elk chi uub’ej,\nut xsik’b’al xchaab’ilob’resinkil jujnelik li qak’anjel, xyalb’al qaq’e junelik ut xtz’eqtaanankil li q’emal ut li k’anjel ink’a us b’aanunb’il.\nA’an li naleb’ naqataaqi rix, re naq chixjunil li qab’aanuhom wanq\nxyaalalil ut tiikaq ru junelik, chixjunil li chaab’il naleb’ ut loq’al naqab’eeres rix, wan xwankil yalaq b’ar\nA’an rab’inkil ut xsumenkil li xk’ulub’eb’ li poyanam, molam malaq eb’ li k’ila ch’uut. B’arwi’ juntaq’eet xloq’aleb’ chixjunil.\nIlb’il li qak’anjel naqab’aanu chirix xk’anjelankil li kaxlan xaml, chanru\nnaqa’a’k’ob’res li na’ajej nakook’anjelak wi’, ut chanru naqab’aanu re xkolb’al\nrix chixjunil li na’jej jo’ cho’q reheb’ li nake’ tenq’ank chi tuminal, eb’ laj\nloq’ol kaxlan xaml, eb’ laj k’anjel chiqu, eb’ laj tenq’anel ut chixjunileb’ li\nk’aleb’aal b’arwi nakook’anjelak\nTqaj xyalb’al qu rik’ineb’ li ninqi molaq wankeb’ yalaq b’ar, b’arwi’ tqoksi chixjunil li chaab’il nawom sa’ chixjunil li qak’anjel re xk’uub’ankil li kaxlan xaml, b’arwi’ too’okenq chi chaab’il ut chi tz’aqal reeru ut yooqo chi k’iik ut chi wanliik junelik, chirix xk’ayinkil li qak’anjel naqab’aanu jo sa’ li tenamit Watemaal ut b´araq chik.\nXBEHIL LI QAK’ANJEL\nXk’anjelankil li kaxlan xaml b’arwi’ na’oksimank xmetz’ew li ha’,\nchaab’il cho’q’qe chixjunil.\nChirix naq nak’ehok k’anjel ut nawaklesink, naxtenq’a ajwi’ li qatenamit Watemaal chi wakliin jo’ sa’ li xsik’b’al rib ut jo’ xwaklesinkil li poyanam, ut chirix a’an naxkol ajwi’ li sutam. K’anjelak b’arwi’ na oksimank xmetz’ew li ha’ naxb’aanu naq li k’anjel wank junelik ut chi naab’al hab’.\nChiru li hab’ wuqlaju xwaq o’q’ob’ (2017) wank sa’ qach’ool naq numenaqaq\noxib’ sient xmetz’ew (300 MW) li kaxlan xaml yooq chi elk, sa’ rochochil li\nNimla Molaq Renace:\nArin xtikib’ xk’anjel li naqanaw ru anajwank jo Nimla Molam Aj K’anjel Chirix Kaxlan Xaml Renace. hulak sa li k’aleb’aal ut xtikib’ankil li k’anjel xtiklaak chaq chiru li hab’ 1994 ut sa li hab 2004 xtikib’ xpuktasinkil waqib’ xkaak’aal xmetz’ew (66 MW) li kaxlan xaml.\nChirix naq xqak’e chi na’ek li k’anjel rik’ineb’ li k’aleb’aal wankoowi’ anajwank, ut chirix naq xqaq’axtes chixjunil li hu chiru chaq’rab’, sa li hab’ 2011 xqatikib’ xkab’lankil li nimla ochoch re Renace II b’arwi’ kaalaju xwaqk’aal xmetz’ew\n(114 MW) li kaxlan xaml wank.\nLi rochochil Renace III, waqib’ xkaak’aal\nxmetz’ew (66 MW)kaxlan xaml, a’an li rox chi k’anjel wank sa’ roq li nimha K’ajb’om. Li rox kanjel a’in xtiklaak sa’ li po maay re li hab’ kab’laju xwaq o’q’ob’ (2012), b’arwi’ xtz’ilmank rix xchaab’ilal li k’anjel ut xtiklaak ajwi’ xk’anjelankil.\nLi xka xk’anjel yo xb’aanunkil li Nimla Molam\nAj K’anjel Chirix Kaxlan Xaml sa li tenamit San Pedro Carchá a’an li Renace IV.\nO’laju roxk’aal (55 MW) xkawilalaq li xmetz’ew\nli k’anjel a’in.\nsa li k’ila komonil\nSik’o ut aatinaqo sa li k’ila komonil. Re taanaw chixjunil li yooko xb’aanunkil junelik, sik’ ut taw aana’leb’ chirix li xchaab’ilal roksinkil li kaxlan xaml naroksi metz’ew li ha.\nnaru nakohataw rik’in li aatina a’in:\nYooko chi k’anjelaq sa komonil rik’ineb’ li\nk’aleb’aal re li tenamit San Pedro Carchá re xwaklesinkil li tenamit Watemaal.\nNaw li k’anjel toje’ truahanq\nXiw xiw aj chik rix\nxyu’am li q’uq’\nLi qayeechi’om cho’q re li tenamit San Pedro Carchá


Keʼxkʼe li raatin re li Jehobʼa | Xnaʼlebʼ li Santil Hu re li kokʼal\nKeʼxkʼe li raatin re li Jehobʼa\nAk wiibʼ po tana relikebʼ laj Israel saʼ li tenamit Egipto naq keʼwulak saʼ li tzuul Sinai ut aran keʼxkʼojobʼ rochoch. Tojaʼ naq li Jehobʼa kixye re laj Moises naq ttaqeʼq saʼ li tzuul aʼin ut kixye re: «Laaʼin xinkolebʼ laj Israel. Wi tineʼxpaabʼ ut teʼxyuʼami linchaqʼrabʼ, aʼanaqebʼ lintenamit li loqʼ chiwu». Naq laj Moises kikubʼeek chaq, kixseeraqʼi rehebʼ laj Israel li kixye chaq li Jehobʼa. Chanru keʼsumenk? Keʼxye: «Tqabʼaanu chixjunil li tixye qe li Jehobʼa».\nTojaʼ naq, laj Moises kitaqeʼk wiʼ chik saʼ li tzuul. Aran li Jehobʼa kixye: «Saʼ oxibʼ kutan tinʼaatinaq rikʼin li tenamit. Taaye rehebʼ li poyanam naq meʼxyal taqeʼk saʼ li tzuul Sinai». Laj Moises kikubʼeek chaq ut kixye rehebʼ laj Israel naq teʼxkʼubʼ ribʼ re rabʼinkil li Jehobʼa.\nSaʼ oxibʼ kutan, ebʼ laj Israel keʼril ebʼ li raqʼkaaq ut jun li qʼeqi choql saʼ xbʼeen li tzuul. Xeʼrabʼi ajwiʼ jun li nimla kaaq ut li xyaabʼ jun li xukubʼ. Chirix chik aʼan, li Jehobʼa kikubʼeek saʼ li tzuul saʼ xyi jun li xaml. Kʼajoʼ teʼxuwaq ebʼ laj Israel. Chixjunil li tzuul nujenaq chi sibʼ ut kʼajoʼ xkawil yook chi ekʼank. Ut li xyaabʼ li xukubʼ inkʼaʼ naxkanabʼ ekʼank chi kaw. Tojaʼ naq, li Jehobʼa kixye: «Laaʼin li Jehobʼa. Tento naq maajun chik yos teeloqʼoni».\nLaj Moises kitaqeʼk wiʼ chik saʼ tzuul, ut aran kikʼeheʼk re xbʼaan li Jehobʼa li chaqʼrabʼ choʼq re li tenamit. Saʼebʼ li chaqʼrabʼ aʼan kixye rehebʼ chanru teʼxloqʼoni ru ut chanru teʼnaʼlebʼaq. Laj Moises kitzʼiibʼank re ut chirix chik aʼan kixyaabʼasi rehebʼ laj Israel. Aʼanebʼ keʼxye: «Tqabʼaanu chixjunil li naxpatzʼ qe li Jehobʼa». Chi joʼkan, keʼxkʼe li raatin re li Yos, abʼan ma keʼxbʼaanu?\n«Chaara li Jehobʼa Laayos chi anchal laachʼool, chi anchal laawaanm ut chi anchal laakʼaʼuxl» (Mateo 22:37).\nEbʼ li patzʼom: Kʼaru kikʼulmank saʼ li tzuul Sinai? Kʼaru keʼxsume xbʼaanunkil ebʼ laj Israel?


Li awabʼejilal li tixjolomi chixjunil | Tzolomaqebʼ leekokʼal\nCHAAWIL SAʼ Abjasio Bashkir Pidgin (Cameroon) Q’eqchi’ abui acholi afrikáans ahanta ajië albanés alemán alemán de Pensilvania altaico alur amárico armenio asamés aucano aymara azerí azerí (alfabeto cirílico) bajo alemán bambara bassa de camerún bassa de liberia batak (karo) batak (simalungun) batak (toba) baulé becol bengalí bete biak birmano bislama bomu boulou búlgaro cabilé cakchiquel camboyano catalán cebuano chavacano checo chichewa chino (tradicional) chino simplificado chitonga chitonga (zimbabwe) chitumbuka chokue chol chopi chuabo cibemba cinamwanga cingalés citonga congo coreano criollo de las seychelles criollo haitiano criollo mauriciano criollo portugués croata dangme danés dayak ngaju digor diola duala dusun edo efik emberá (catío) endebele endebele de Zimbabue endonga endáu enzema eslovaco esloveno español estonio ewé feroés finlandés fiyiano fon frafra francés ga galician galés garífuna georgiano gitonga griego groenlandés guaraní guaraní boliviano guerze gujarati gun guna hausa hebreo herero hiligaynon hindi hiri motu hmong holandés húngaro iban ibanag ibinda ibo ilocano indonesio inglés irlandés ishan islandés isoko italiano japonés javanese kachin kannada kaonde kayin sgaw kazajo khana kikamba kikongo kikuyu kiluba kimbundu kinande kiniaruanda kipende kirguís kiribatiano kirundi kisi kpelle krio kurdo kurdo kurmanyí del Cáucaso kwangalí kwanyama kyangonde lamba lenie letón lhukonzo lifu lingala lituano lomue lovari luganda lugbara lunda luo luvale macedonio macua malayo malayálam malgache maltés mam mambue-lungu maninkakan oriental manyacú mapudungún maratí mare marshalés maya mazahua mazateco de Huautla mendé mixe mixteco de guerrero mixteco de huajuapan mizo mongol more motu navajo nepalés ngäbere (o guaymí) nias nicobarés niueano noruego nyungwe náhuatl de guerrero náhuatl de la huasteca náhuatl del centro náhuatl del norte de puebla oromo osético otetela otomí del valle del Mezquital pangasinán panjabí panjabí (escritura nasta’liq) papiamento de aruba papiamento de curazao pemón piaroa pidgin de las islas salomón pidgin nigeriano polaco portugués pular purépecha páez quechua ancashino quechua ayacuchano quechua boliviano quechua cuzqueño quichua de Chimborazo quichua de Imbabura quichua de Pastaza quichua de santiago del estero quiché rapa nui rarotongués romaní de Macedonia (alfabeto cirílico) romaní de bulgaria romaní de macedonia romaní del este de Eslovaquia romaní del norte de Grecia romaní del sur de Grecia rumano runyankore ruso rutoro samoano sango sanguir saracu saramacano sarnami sena sena serbio serbio (alfabeto latino) serere sesoto shona sidama silozi soli somalí sranangtongo suajili suati sueco sundanés susu tagalo tahitiano tai tamil tandroy tankarana tarahumara tayik telugu tetum tivo tlapaneco toba tojolabal tok pisin tongano toraja totonaco tseltal tshiluba tsonga tsotsil tsuana turco turcomano turcomano tuvaluano tuviniano twi tártaro tének ucraniano uhobo uigur (alfabeto cirílico) umbundú uolof urdu uzbeko valenciano vascuence vendal vezo vietnamita wallisiano waray-waray wayuunaiki wichi wolaita xhosa xitshwa yoruba zapoteco del istmo zapoteco re lachiguiri zulú árabe ñanya ñemba\nChi seebʼ jun li awabʼejilal tixjolomi li Ruuchichʼochʼ. Ma nakaawaj xnawbʼal aʼin?... Aʼan li Xʼawabʼejilal li Yos. Ut aʼan tixchʼinaʼusa chixjunil li Ruuchichʼochʼ re naq toowanq chisaʼ. Ma taawaj xnawbʼal chirix li awabʼejilal aʼin?...\nSaʼebʼ li awabʼejilal wank jun li awabʼej. Li awabʼej aʼin naxjolomi jun li awabʼejilal. Wank ajwiʼ jun li awabʼej saʼ li Xʼawabʼejilal li Yos. Ma nakaanaw ani aʼan?... Aʼ li Jesus ut aʼan wank saʼ choxa. Chi seebʼ tixjolomi chixjunil. Abʼan, ma tixnaw awabʼejink? Ma sahaq saʼ qachʼool naq tixjolomi li Ruuchichʼochʼ?...\nKʼaru raj taawaj xbʼaanunkil saʼ li chʼinaʼusil naʼajej aʼin?\nHeeheʼ! Naq tchʼinaʼusoʼq li Ruuchichʼochʼ maakʼaʼaq chik li yalok u ut maaʼani chik tpleetiq. Maaʼani chik tyajerq chi moko tkamq. Li inkʼaʼ nekeʼilok, teʼiloq, ut li inkʼaʼ nekeʼabʼink, teʼabʼinq. Li inkʼaʼ nekeʼbʼeek, teʼaanilaq ut teʼpiskʼoq. Chixjunilebʼ sa chik teʼwaʼaq. Ebʼ li xul teʼwanq ajwiʼ saʼ tuqtuukilal, ut toobʼatzʼunq rikʼinebʼ. Joʼkan ajwiʼ, naabʼalebʼ li kamenaq teʼwanq wiʼ chik xyuʼam. Aʼin naraj xyeebʼal naq li xRebeca, li xRahab, laj David, laj Elias ut naabʼalebʼ chik, teʼwanq xyuʼam. Peʼyaal naq twulaq raj chaawu xnawbʼalebʼ ru?...\nLi Jehobʼa nakatxra ut naraj naq sahaq saʼ laachʼool. Tzolon chirix ut paabʼ li naxkʼut chaawu. Wi taabʼaanu aʼin, tatwanq chi junelik saʼ jun li chʼinaʼusil naʼajej arin saʼ Ruuchichʼochʼ. Ma twulaq raj chaawu wank aran?...\nAni li Awabʼej li tjolominq saʼ li Xʼawabʼejilal li Yos?\nAnihebʼ tixjolomi li Jesus?\nChanruhaq li qayuʼam naq li Jesus tixjolomi li Ruuchichʼochʼ?\nKʼaru taabʼaanu re naq tatwanq saʼ li chʼinaʼusil naʼajej aʼin?


Resil li Santil Hu: Ke'xkamsi li Jesus - Li naʼaj aʼin xaqabʼanbʼil xbʼaanebʼ laj Testiiw re li Jehobʼa\nK'ARU yook xk'ulb'al li Jesus? Ke'xkamsi! Ke'xt'uyub' chiru che', ke'xk'e kla'ux chi ruq' ut chi roq. K'a'ut ke'xb'aanu a'in re li Jesus?\nXb'aan naq xik' neke'ril. Jun reheb' li xik' na'ilok re li Jesus a'an laj Tza. Laj Tza kixb'aanu naq laj Adan ut x'Eva te'xq'et li xchaq'rab' li Jehob'a. Ut laj Tza kixb'aanu ajwi' naq te'xkamsi li Jesus.\nNaq toj maaji' neke'xkamsi li Jesus, xb'eenwa ke'xrahob'tesi. Ma nakaanaw aniheb' kole'chapoq re li Jesus sa' li xna'aj li awimq, Getsemani? Eb' li xb'eenil laj tij, li xik' ke'ilok re li Jesus.\nNaq li xb'eenileb' laj tij ke'xk'am li Jesus, eb' li xtzolom ke'elelik ut ke'xkanab' xjunes, xb'aan naq ke'xuwak. Ab'an laj Pedro ut laj Juan toj ke'kanaak chi muqmu re rilb'al li te'xb'aanu re li Jesus.\nEb' laj tij ke'xk'am li Jesus sa' rochoch laj Anas, li kiwank cho'q xyuwa'il aj tij. Moko najt ta kiwank li Jesus sa' rochoch laj Anas. Toja' naq, ke'xk'am sa' rochoch laj Caifas, li wank cho'q xyuwa'il aj tij, xb'aan naq aran ch'utch'uukeb' li xb'eenileb' aj tij.\nSa' rochoch laj Caifas ke'raqok aatin sa' xb'een li Jesus ut wiib' oxib' chi winq ke'tik'ti'ik chirix li Jesus. Chirix chik a'an, eb' li xb'eenil aj tij ke'xye: ‹Tento xkamsinkil li Jesus!› Toja' naq ke'xchuub'a ut ke'xsak' sa' xnaq' ru.\nNaq li Jesus yook chi rahob'tesiik, laj Pedro wank sa' xnub'aal li ochoch. Ke'xtz'ab' jun li xaml xb'aan naq ke ru li q'oqyink. Wankeb' chire xaml, naq jun li ixq kiril laj Pedro ut kixye: ‹Li winq a'in, wank chaq ajwi' rik'in li Jesus›.\nLaj Pedro kixye: ‹Laa'in moko wankin ta rik'in li winq a'an›.\nOxib' sut ke'xye re laj Pedro naq ke'ril ru rik'in li Jesus. Ab'an, laj Pedro kixye chiru li oxib' sut naq moko yaal ta naq wank rik'in li Jesus. Naq laj Pedro kixye a'in sa' li rox sut, ki'ile'k xb'aan li Jesus. Jo'kan naq laj Pedro kiyot'e'k xch'ool ut xko chi yaab'ak xb'aan naq ink'a' kixye li yaal.\nSa' li Viernes eq'la ke'xk'am li Jesus sa' li Sanedrin, b'arwi' neke'raqok aatin. Aran ke'xk'uub' naq te'xk'am li Jesus rik'in laj Poncio Pilato, li kijolomink sa' xteepal Judea.\nEb' laj tij ke'xye re laj Pilato: ‹Li winq a'in, moko us ta xna'leb'. Tento xkamsinkil!› Naq laj Pilato kiraqe'k chi xb'aanunkil li patz'om re li Jesus, kixye: ‹Ink'a' nintaw xmaak li winq a'in›. Jo'kan naq laj Pilato kixtaqla li Jesus sa' li tenamit Jerusalen rik'in laj Herodes Antipas, li awab'ej re Galilea. Laj Herodes ink'a' kixtaw ajwi' xmaak li Jesus, jo'kan naq kixtaqla wi' chik rik'in laj Pilato.\nLaj Pilato kiraj rach'ab'ankil li Jesus, ab'an eb' li xik' neke'ilok re, ke'xye naq rach'ab'aqeb' laj Barrabas, laj elq', cho'q reqaj li Jesus. Ak wulak re wa'leb' naq laj Pilato kirisi li Jesus chirix kab'l ut kixye re li tenamit: ‹Ilomaq lee'awab'ej!› Toja' naq li xb'eenileb' laj tij ke'xjap re xyeeb'al: ‹Isi li winq a'in chiqu ut kamsi!› Laj Barrabas ki'elk sa' tz'alam, ab'an li Jesus ke'xk'am chi xkamsinkil.\nSa' li Viernes ewuuk ke'xt'uyub' li Jesus chiru jun li che'. Chi xk'atq li Jesus ke'xk'e wiib' laj elq'. Ak kamk re li Jesus, naq jun reheb' laj elq' kixye re: ‹Chinjultiko'q aawe naq wanqat sa' Laanimajwal Awab'ejilal›. Toja' naq li Jesus kixye re: ‹Ch'olch'o naq wanqat wik'in sa' li Sahilal Na'ajej!›\nMa nakaanaw k'aru li Sahilal Na'ajej a'in? B'ar kixk'e li Yos li Sahilal Na'ajej sa' xtiklajik? Sa' li Ruuchich'och'. Naq li Jesus t-awab'ejinq sa' choxa, tixwaklesi wi' chik chi yo'yo li winq a'in re naq twanq sa' li Sahilal Na'ajej, arin sa' li Ruuchich'och'. K'ajo' xchaab'ilal li tixb'aanu li Jesus!\nAni tz’aqal kikamsink re li Jesus?\nNaq eb’ li xb’eenil laj tij ke’xk’am li Jesus, k’aru ke’xb’aanu eb’ li xtzolom?\nK’aru kixk’ul li Jesus sa’ rochoch laj Caifas?\nK’a’ut ki’elk laj Pedro chiru li Jesus ut ki’ok chi yaab’ak?\nK’aru ke’xye li xb’eenil laj tij naq ke’xk’am wi’ chik li Jesus rik’in laj Pilato?\nK’aru ke’xb’aanu re li Jesus sa’ li Viernes ewuuk? K’aru kixye li Jesus re laj elq’?\nB’ar twanq li Sahilal Na’ajej chirix li ki’aatinak li Jesus?\nChaawil li naxye Mateo 26:57-75.\nChanru ke’xk’utb’esi eb’ laj raqol aatin naq wank maa’usilal sa’eb’ li raanm? (Mat. 26:59, 67, 68.)\nChaawil li naxye Mateo 27:1-50.\nK’a’ut naq moko yaal ta naq kiyot’e’k xch’ool laj Judas naq kixq’axtesi li Jesus? (Mat. 27:3, 4; Mar. 3:29; 14:21; 2 Cor. 7:10, 11.)\nChaawil li naxye Lucas 22:54-71.\nK’aru naqatzol chirix laj Pedro naq yookeb’ chi raqok aatin chirix li Jesus? (Luc. 22:60-62; Mat. 26:31-35; 1 Cor. 10:12.)\nChaawil li naxye Lucas 23:1-49.\nK’aru kixb’aanu li Jesus naq yookeb’ xrahob’tesinkil ut k’aru naqatzol chirix a’in? (Luc. 23:33, 34; Rom. 12:17-19; 1 Ped. 2:23.)\nChaawil li naxye Juan 18:12-40.\nK’aru naqatzol chirix laj Pedro naq kik’anjelak chi’us cho’q apostol, usta kixuwak chiruheb’ li xik’ ke’ilok re li Jesus? (Juan 18:25-27; 1 Cor. 4:2; 1 Ped. 3:14, 15; 5:8, 9.)\nChaawil li naxye Juan 19:1-30.\nK’aru kixk’oxla li Jesus chirix li b’ihomal? (Juan 2:1, 2, 9, 10; 19:23, 24; Mat. 6:31, 32; 8:20.)\nNaq ak kamk re li Jesus, chanru kixk’utb’esi naq li Jehob’a wank xk’ulub’ re naq t-awab’ejinq sa’ qab’een? (Juan 16:33; 19:30; 2 Ped. 3:14; 1 Juan 5:4.)


EB’ LI POYANAM NEKE’ XYAJENI LI KUB’ENAQIL CH’OOL - The Pope Video\nTijoqo, re naq eb’ li poyanam neke’ xyajeni li kub’enaqil ch’ool, malaj ut li xe’numtaak xlub’ikeb’, che’xk’ul xtenq’ankileb’ qik’in chiqajunilo, ut che’xtaw ta ajwi’ junaq kutank saqenk, taateehoq chiruheb’ xyaalalil li yu’am.\nLi xk’ihalil li k’anjelak, li lub’ik sa’ li k’anjel, naxk’eeheb’ li poyanam chi numtaak li xlub’ikeb’, chi lub’taak ajwi’ li xk’a’uxleb’aal, li reek’ahom, li xrahom, jo’ ajwi’ li xjunxaaqalil.\nLi rahil ch’oolej, li luktaak, ut xlub’ik li musiq’ej, na numtaak sa’ xb’een xyu’ameb’ li poyanam, neke’ tawaak xb’aan xk’iihaleb’ li k’anjel neke’ reek’asi wi’ rib’eb’ chiru xyu’ameb’ anaqwank.\nQayalaq qa q’e nach’ok rik’ineb’ li lub’luukeb’ ut tawajenaqeb’, rik’ineb’ li ink’a’ chik neke’xtaw ru k’aru xb’aanunkil, li maak’a’eb’ chik royb’enihom, usta naab’al kajwi’ sa’ ch’anch’ook, xb’aan naq ink’a’ tooruuq chi xik rik’in junaq li poyanam chi xyeeb’al re: “Moko jo’kan ta li waank, chiru li yu’am. Ab’i’, ink’eehaq aawe reetalil li xb’anol”. Maak’a’ junaq reetalil li yajel a’in.\nUt misachk ajwi’ sa’ qach’ool, naq sa’ rochb’eninkileb’ rik’in junaq aj teenq re li kub’enaqil k’a’uxleb’aal, li tz’aqalaq re ru ut wank xyaalalil; tento naq wanq ajwi’ Raatin li Jesus, li na tenq’ank. Li nachalk sa’ ink’a’uxl ut inch’ool anaqwank, a’an: “Chalqex wik’in chejunilex li lub’luukex ut tawajenaqex xb’aan leeriiq, ut laa’in texinhiltasi”.\nadminEB’ LI POYANAM NEKE’ XYAJENI LI KUB’ENAQIL CH’OOL 11.03.2021


Resil li Santil Hu: Laj Jose Kixyaleb' Rix li Ras - Li naʼaj aʼin xaqabʼanbʼil xbʼaanebʼ laj Testiiw re li Jehobʼa\nLAJ Jose kiraj xnawb'al ma ak ke'xjal xna'leb' li 10 chi ras. Jo'kan naq kixye reheb': ‹Laa'ex aj ch'uuk, xexchalk chi rilb'al qatenamit›.\nKe'chaq'ok li ras: ‹Ink'a', moko yaal ta, laa'o tiik qach'ool. Qiitz'in qib' ut kab'lajuho naq xoowank chaq. Jun reheb' li qiitz'in maa'ani chik ut li jun chik wank rik'in li qayuwa'›.\nLaj Jose kixb'aanu rib' naq ink'a' kixpaab' reheb'. Jo'kan naq kixkanab' laj Simeon sa' tz'alam. Kixtaqlaheb' li b'eleeb' sa' rochoch li xyuwa' ut kixye reheb' naq te'xk'am li tzakahemq. Kixye ajwi' reheb': ‹Naq texsutq'iiq teek'am chaq we leeriitz'in, li toj saaj sa' leeyanq›.\nNaq ke'wulak Canaan, ke'xye re li xyuwa' li ke'xk'ul chaq. Jo'kan naq laj Jacob kiraho'k sa' xch'ool. Chirix chik a'an laj Jacob kixye: ‹Maa'ani chik laj Jose ut maa'ani wi' chik laj Simeon. Moko tinkanab' ta naq te'xk'am laj Benjamin li xkach'inal ru li walal›. Ab'an yook chi raqe'k li tzakahemq jo'kan naq laj Jacob kixkanab' naq te'xk'am laj Benjamin re naq te'xk'am chaq xkomon li tzakahemq.\nNaq laj Jose kiril naq yookeb' chaq chi chalk li ras, k'ajo' naq kisaho'k sa' xch'ool xb'aan naq kiril ru laj Benjamin. Ab'an maajun reheb' kixnaw naq li winq a'in, a'an laj Jose. Ma nakaanaw k'aru kixb'aanu laj Jose re xyalb'aleb' rix li ras?\nLaj Jose kixye reheb' li xmoos naq te'xnujob'resi chi tzakahemq li xna'ajeb' li riiq. Laj Jose kixye ajwi' naq te'xk'e sa' li riiq laj Benjamin, jun li sek' re plaat. Ak najt chik te'wulaq li ras, naq laj Jose kixtaqlaheb' li xmoos chirixeb'. Naq koxe'tawe'k ke'yehe'k re: ‹K'a'ut naq xeerelq'a chaq li xsek' li awab'ej?›\nKe'chaq'ok ut ke'xye: ‹Maa'ani qe ki'elq'ank re li sek'. Wi teetaw li sek' sa' junaq reheb' li qiiq, a'an tkamq›.\nJo'kan naq, eb' li moos ke'ok xsik'b'al li sek' sa'eb' li junjunq chi iiq. Ke'xtaw li sek' sa' li riiq laj Benjamin, jo' nakaawil sa' li eetalil. Toja' naq eb' li moos ke'xye: ‹Naru texxik, ab'an laj Benjamin txik chiqix›. Ma nakaanaw k'aru ke'xb'aanu eb' li ras laj Jose?\nChixjunileb' ke'sutq'iik sa' rochoch laj Jose. Laj Jose kixye reheb': ‹Ayuqex sa' leerochoch, ab'an laj Benjamin tkanaaq cho'q inmoos›.\nToja' naq kixye laj Juda: ‹Wi tinwulaq sa' ochoch ut ink'a' tink'am li wiitz'in tkamq linyuwa', xb'aan naq k'ajo' naxra. B'aanu usilal, kanaqin cho'q aamoos ab'an kanab' chi xik li wiitz'in›.\nChi jo'kan kixk'e reetal laj Jose naq eb' li ras, ke'xjal xna'leb'. Anaqwan, qilaq k'aru kixb'aanu laj Jose.\nK’a’ut kixye laj Jose reheb’ li ras naq eb’ aj ch’uuk?\nK’a’ut naq laj Jacob kixkanab’ chi xik laj Benjamin sa’ li tenamit Egipto?\nK’a’ut naq wank li sek’ re plaat sa’ li riiq laj Benjamin?\nK’aru kixye laj Juda re naq laj Jose tixkanab’ chi xik laj Benjamin?\nChanru ke’xjal xna’leb’ eb’ li ras laj Jose?\nChaawil li naxye Génesis 42:9-38.\nChanru nak’anjelak Genesis 42:18 cho’q reheb’ li neke’k’amok b’e sa’ li ch’uut? (Neh. 5:15; 2 Cor. 7:1, 2.)\nChaawil li naxye Génesis 43:1-34.\nChanru naqanaw naq laj Juda ki’aatinak sa’ xk’ab’a’eb’ li ras ut eb’ li riitz’in, usta maawa’ a’an li asb’ej sa’ xyanqeb’ li ralal laj Jacob? (Gén. 43:3, 8, 9; 44:14, 18; 1 Cró. 5:2.)\nChanru kixyaleb’ rix eb’ li ras laj Jose? Ut k’a’ut naq kixb’aanu laj Jose a’in? (Gén. 43:33, 34.)\nChaawil li naxye Génesis 44:1-34.\nRe naq ink’a’ tnawe’q ru laj Jose xb’aaneb’ li ras, k’aru kixye reheb’? (Gén. 44:5, 15; Lev. 19:26.)\nChanru ke’xk’utb’esi eb’ li ras laj Jose naq ke’xjal xna’leb’? (Gén. 44:13, 33, 34.)


HECHOS 24 KEK - Laj Pablo quia̱tinac re xcolbal rib - Bible Gateway\nHECHOS 24 Kekchi (KEK)\nLaj Pablo quia̱tinac re xcolbal rib chiru laj Félix\n24 Nak ac xnumeˈ chic o̱b cutan, quicuulac Cesarea laj Ananías li xyucuaˈil aj tij. Cuanqueb rochben cuib oxib li nequeˈcˈamoc be saˈ xya̱nkeb laj judío, ut cuan jun naa̱tinac chirixeb, aj Tértulo xcˈabaˈ. Queˈcuulac riqˈuin li acuabej chixjitbal laj Pablo. 2 Nak quicˈameˈ laj Pablo, laj Tértulo qui‑oc chixjitbal laj Pablo chiru laj Félix li acuabej ut quixye: ―Ka̱cuaˈ Félix, saˈ a̱cˈabaˈ la̱at cuanco saˈ tuktu̱quil usilal. Xban nak cha̱bil nacattaklan saˈ kabe̱n, joˈcan nak yo̱co chi usa̱c saˈ li katenamit. 3 Riqˈuin aˈin nasahoˈ kachˈo̱l chikajunilo yalak bar saˈ li naˈajej aˈin. Ut nakabantioxi cha̱cuu, at acuabej Félix. 4 Nintzˈa̱ma cha̱cuu nak ta̱ba̱nu usilal ke. Ta̱cuabi taxak li oc ke chixtzˈa̱manquil cha̱cuu. Junpa̱t ajcuiˈ tatkachˈiˈchˈiˈi. 5 La̱o xkaqˈue retal nak li cui̱nk aˈin kˈaxal yibru xnaˈleb. Naxtiquib ra xi̱cˈ saˈ xya̱nkeb chixjunileb laj judío saˈ chixjunil li ruchichˈochˈ. Ut aˈan najolomin re li jun chˈu̱tal aj Nazareno nequeˈxye re. 6 Quiraj raj xmuxbal ru li katemplo. Joˈcan nak xkachap, ut quikaj raj xrakbal a̱tin saˈ xbe̱n joˈ naxye li kachakˈrab. 7 Abanan laj Lisias li coronel qui‑oquen chirix ut saˈ joskˈil quixmakˈ chiku. 8 Aˈan quixye nak laj jitol re tento teˈcha̱lk a̱cuiqˈuin. Ta̱ru̱k ajcuiˈ ta̱patzˈ re aˈan re ta̱nau chi tzˈakal li cˈaˈru yo̱co chixjitbal cuiˈ, chan. 9 Ut eb laj judío li queˈcuulac rochben, queˈxye nak ya̱l li yo̱ chixyebal laj Tértulo. 10 Ut li acuabej quixbok laj Pablo ut quixye re nak ta̱a̱tinak. Ut laj Pablo quixye: ―La̱in ninnau nak nabal chihab a̱cuoquic chokˈ aj rakol a̱tin saˈ li tenamit aˈin. Joˈcan nak chi ma̱cˈaˈ incˈaˈux tinye li cˈaˈru tincol cuiˈ cuib. 11 La̱at naru tattzˈilok a̱tin chirix li tinye. Cablaju cutan anakcuan incˈulunic chi tijoc aran Jerusalén. 12 La̱in incˈaˈ yo̱quin chixyoˈobanquil ra xi̱cˈ saˈ xya̱nkeb li tenamit. Ma̱ ani nintacchiˈi, chi moco saˈ li templo, chi moco saˈ li cab li nequeˈxchˈutub cuiˈ ribeb laj judío, chi moco saˈ li tenamit. 13 Ut eb laj jitol cue incˈaˈ naru nequeˈxye nak ya̱l li cˈaˈru yo̱queb chixyebal xban nak ma̱cˈaˈ junak retalil naru naxcˈut nak ya̱l. 14 La̱in tinye xya̱lal a̱cue. Ninlokˈoni li Dios li queˈxlokˈoni chak li kaxeˈto̱nil yucuaˈ. Ninpa̱b li evangelio li nequeˈxye nak moco ya̱l ta. Ninpa̱b chixjunil li tzˈi̱banbil saˈ li chakˈrab li quiqˈueheˈ re laj Moisés, joˈ ajcuiˈ li queˈxtzˈi̱ba li profetas. 15 La̱in cau inchˈo̱l chixpa̱banquil li Dios joˈ nequeˈxba̱nu li yo̱queb chi jitoc cue. La̱in ninpa̱b ajcuiˈ nak teˈcuacli̱k cuiˈchic chi yoˈyo li camenak, joˈ li ti̱queb xchˈo̱l joˈ ajcuiˈ li incˈaˈ ti̱queb xchˈo̱l. 16 Joˈcan nak ninqˈue inchˈo̱l chixba̱nunquil li us re nak ma̱cˈaˈak inma̱c chiru li Dios chi moco chiruheb li cuas cui̱tzˈin. 17 Qˈuila chihab ma̱ anihin saˈ lin tenamit Jerusalén. Joˈcan nak xinsukˈi chi mayejac chiru li Dios ut re xqˈuebal caˈchˈinak lix tenkˈanquileb li nebaˈ li cuanqueb aran. 18 Aˈan aˈin li yo̱quin chixba̱nunquil nak quineˈxtau saˈ li templo laj judío li queˈchal chak Asia. Tojeˈ xinrakeˈ xba̱nunquil li cˈaˈru quinyechiˈi chiru li Dios. Ac xinba̱nu li naba̱numan re xsantobresinquil cuib. Moco nocotububnac ta chi moco yo̱co ta chi yoˈoba̱nc chˈaˈajquilal. 19 Eb laj judío li queˈchal chak Asia, aˈaneb raj li xeˈchal arin chinjitbal cha̱cuu cui cuan ta cˈaˈru tineˈxjit cuiˈ. 20 Xyehakeb anakcuan cha̱cuu li nequeˈtaklan saˈ xbe̱neb laj judío li cuanqueb arin cui cuan cˈaˈru incˈaˈ us xinba̱nu nak quineˈxcˈam chiruheb laj rakol a̱tin. 21 Caˈaj cuiˈ aˈin lin ma̱c chiruheb: Nak xakxo̱quin chiruheb, quinye chi cau xya̱b incux nak teˈcuacli̱k cuiˈchic chi yoˈyo li camenak. Saˈ xcˈabaˈ aˈan nak oc e̱re chixrakbal a̱tin saˈ inbe̱n, chanquin reheb, chan laj Pablo. 22 Laj Félix ac rabiom resil li pa̱ba̱l aˈan. Yal re xbaybaleb nak quixye: ―Cˈulu̱nk cuan laj Lisias ut tinchoy xtzˈilbal rix li yo̱quex chixyebal, chan. 23 Ut quixtakla cuiˈchic laj Pablo saˈ li naˈajej li tzˈaptzˈo cuiˈ xbaneb. Ut quixtakla ajcuiˈ xyebal re li capitán nak tixqˈue xlese̱ns chira̱tinanquileb lix comon li joˈ qˈuial teˈraj cha̱lc chirulaˈaninquil ut chixqˈuebal cˈaˈru re. 24 Incˈaˈ chic qˈuila cutan chirix aˈin nak quicuulac cuiˈchic laj Félix rochben lix Drusila li rixakil. Li ixk aˈan aj judío. Laj Félix quixbok laj Pablo riqˈuin re nak tixchˈolob chiru chanru xpa̱banquil li Ka̱cuaˈ Jesucristo. 25 Ut nak laj Pablo yo̱ chixchˈolobanquil lix ya̱lal li ti̱quilal, li cuyuc ib, ut li rakba a̱tin cha̱lel, quichal xxiu laj Félix. Quixye re laj Pablo. ―Anakcuan ayu. Nak tixqˈue rib chicuu tintakla cuiˈchic a̱bokbal, chan. 26 Saˈ xchˈo̱l laj Félix nak ta̱tumina̱k ru xban laj Pablo re ta̱isi̱k saˈ tzˈalam. Joˈcan nak nabal sut quixtakla xbokbal ut quia̱tinac riqˈuin. 27 Xban nak quiraj nak us ta̱cana̱k riqˈuineb laj judío, joˈcan nak quixcanab chi pre̱xil laj Pablo. Nak ac xnumeˈ cuib chihab, laj Félix qui‑el chokˈ acuabej ut qui‑oc laj Porcio Festo chokˈ re̱kaj.


Li Jesus nasikʼok ru laj Saulo | Xnaʼlebʼ li Santil Hu re li kokʼal\nLi Jesus nasikʼok ru laj Saulo\nLaj Saulo tzʼaqal aj Roma ut xyoʼlaak Tarso. Aʼan aj Pariseey ut naxnaw chiʼus li xchaqʼrabʼebʼ laj Judiiy ut xikʼ narilebʼ laj paabʼanel. Naxjukukihebʼ chirix rochoch, winq ut ixq, ut naxchʼikebʼ saʼ tzʼalam. Joʼkan ajwiʼ, xaqxo chi ilok naq jun tuubʼ chi poyanam, li jwal josqʼebʼ, yookebʼ xkamsinkil chi pek laj Esteban.\nAbʼan, laj Saulo inkʼaʼ kitzʼaqlok chiru xkʼebʼal saʼ tzʼalam ebʼ laj paabʼanel re Jerusalen. Joʼkan naq kixye re li xyuwaʼil aj tij naq ttaqlaaq Damasco re xrahobʼtesinkilebʼ ajwiʼ li wankebʼ aran. Laj Saulo ak wank chixkʼatq li tenamit naq jun li nimla xaml xkutanobʼresink re chi xsutam, ut xtʼaneʼk saʼ chʼochʼ. Tojaʼ naq, kirabʼi jun xyaabʼ kuxej: «Saulo, kʼaʼut yookat inrahobʼtesinkil?». Laj Saulo kixye re: «Anihat?». Li xyaabʼ kuxej kixye: «Laaʼin li Jesus. Ayu Damasco, ut aran teʼxye aawe li tento taabʼaanu». Saʼ li hoonal aʼan, laj Saulo kikanaak chi mutzʼ, ut keʼxchʼilo chi ruqʼ toj saʼ li tenamit.\nSaʼ Damasco wank chaq jun laj paabʼanel li naxkʼabʼaʼi Ananias. Li Jesus kixye re saʼ jun li moy u: «Ayu saʼ rochoch laj Judas, saʼ li bʼe li naxkʼabʼaʼi Tiikil bʼe, ut sikʼ laj Saulo». Laj Ananias kixye: «Qaawaʼ, wabʼihom naabʼal chirix li winq aʼin. Yook xkʼebʼalebʼ laatzolom saʼ tzʼalam». Abʼan li Jesus kixye re: «Ayu xsikʼbʼal, xbʼaan naq insikʼom ru laj Saulo re naq tixpuktesi li chaabʼil esil chirix li Yos saʼ naabʼal chi tenamit».\nJoʼkan naq, laj Ananias xkoho xsikʼbʼal ut kixye chaq re: «Saulo, at wiitzʼin, li Jesus xtaqlank chaq we re naq tat-iloq». Saʼ junpaat, kiʼilok. Kixtzol ebʼ li naʼlebʼ chirix li Jesus ut kiʼok choʼq xtzolom. Kixsubʼ ribʼ saʼ haʼ ut kiʼok chi puktesink saʼebʼ li chʼutlebʼaal rochbʼenebʼ li rech aj paabʼanel. Kʼajoʼ tana keʼsachk xchʼool ebʼ laj Judiiy, peʼyaal? Anaqwan nekeʼril chik naq laj Saulo yook chi aatinak chirix li Jesus rikʼinebʼ li poyanam. Ebʼ laj Judiiy nekeʼxye chiribʼilebʼ ribʼ: «Ma maawaʼ li winq aʼin li narahobʼtesink rehebʼ li xtzolom li Jesus?».\nChiru oxibʼ chihabʼ, laj Saulo kipuktesink Damasco. Xikʼ kiʼileʼk xbʼaanebʼ laj Judiiy ut keʼxkʼubʼ xkamsinkil. Abʼan naq ebʼ li rech aj paabʼanel keʼxnaw aʼin, keʼxtenqʼa chi elelik. Keʼxkubʼsi saʼ jun li chakach saʼ xhopolal xsuttzʼakil li tenamit.\nNaq laj Saulo kiwulak Jerusalen, kixyal rilbʼalebʼ chaq ebʼ li rech aj paabʼanel. Abʼan, ebʼ laj paabʼanel aʼin teʼxuwaq xbʼaan. Tojaʼ naq, laj Bernabe, jun rehebʼ li chaabʼil tzolom, kixkʼam laj Saulo rikʼinebʼ li Apostol ut kixkʼut chiruhebʼ naq relik chi yaal naq kixjal xnaʼlebʼ. Laj Saulo kiʼok saʼ xyanq li chʼuut re Jerusalen ut chi sa saʼ xchʼool kiʼok xpuktesinkil li chaabʼil esil chirix li Yos. Saʼ xnumik ru ebʼ li po, ebʼ li poyanam keʼok xyeebʼal re Pablo.\n«Li Kristo Jesus kichalk saʼ Ruuchichʼochʼ re xkolbʼalebʼ laj maak. Saʼ xyanq chixjunilebʼ, laaʼin li jwal yiibʼru innaʼlebʼ» (1 Timoteo 1:15).\nEbʼ li patzʼom: Kʼaʼut ebʼ laj paabʼanel nekeʼxxuwa laj Saulo? Kʼaʼut kixjal xnaʼlebʼ laj Saulo?\nHechos 7:54-8:3; 9:1-28; 13:9; 21:40-22:15; Romanos 1:1; Galatas 1:11-18.\nEbʼ li Apostol lnkʼaʼ Keʼxuwak chi Puktesink


TITO 3 KEK - Li cˈaˈru us teˈxba̱nu laj - Bible Gateway\nTITO 3 Kekchi (KEK)\nLi cˈaˈru us teˈxba̱nu laj pa̱banel\n3 Chajultica ajcuiˈ chiruheb nak cheˈpa̱ba̱nk chiru li acuabej. Ut cheˈpa̱ba̱nk ajcuiˈ chiruheb chixjunileb li cuanqueb saˈ xcuanquil. Ut se̱bak xchˈo̱leb chixba̱nunquil li cha̱bil cˈanjel. 2 Ut chaye ajcuiˈ reheb nak incˈaˈ teˈxyoˈob a̱tin chirixeb li ras ri̱tzˈin ut incˈaˈ teˈcuechˈi̱nk. Kˈunakeb ban xchˈo̱l ut cha̱bilakeb. Ut cheˈcua̱nk saˈ usilal riqˈuineb chixjunileb li ras ri̱tzˈin. 3 La̱o junxil incˈaˈ us li kanaˈleb nak xocuan chak. Xkakˈet ra̱tin li Dios ut incˈaˈ xo‑abin chiruheb li cuanqueb xcuanquil. Xkaqˈue kib chi balakˈi̱c. Xkaba̱nu chak li ma̱usilal li naxrahi ru li kachˈo̱l. Xkanumsi li cutan xba̱nunquil li ma̱usilal. Xocakalin ut xicˈ nakil kib chi kibil kib. 4 Abanan quicuulac xkˈehil nak li Dios laj Colol ke quixcˈutbesi chiku li rusilal ut li ruxta̱n. 5 Li Dios xoxcol ut xorisi saˈ li kanajter naˈleb. Ma̱cuaˈ xban kayehom kaba̱nuhom chi moco xban lix ti̱quilal li kachˈo̱l. Yal xban lix nimal ruxta̱n li Dios nak coxcol. Cuybil sachbil chic li kama̱c ut acˈobresinbil chic li kayuˈam xban li Santil Musikˈej. 6 Xban nak li Jesucristo quicam re kacolbal, numtajenak li kosobtesinquil xban li Dios nak quixqˈue chak li Santil Musikˈej chi cua̱nc kiqˈuin. 7 Joˈcaˈin quixba̱nu re nak ta̱ti̱cokˈ li kachˈo̱l xban xnimal rusilal li Dios ut take̱chani li junelic yuˈam li yo̱co chiroybeninquil. 8 Li a̱tin aˈin li xinye a̱cue, aˈan li tzˈakal ya̱l. La̱in nacuaj nak ta̱chˈolob li xya̱lal aˈin chiruheb li ac xeˈxpa̱b li Dios re nak teˈxqˈue xchˈo̱l chi cˈanjelac saˈ cha̱bilal. Li xya̱lal aˈin kˈaxal cha̱bil ut ta̱cˈanjelak chiruheb chixjunileb. 9 Ma̱tzˈil rix li cˈaˈak re ru chi a̱tinul li ma̱cˈaˈ rajbal ut ma̱cuechˈi rix lix xeˈ xto̱nal li junju̱nk. Ut ma̱cuechˈi rix li chakˈrab li quiqˈueheˈ re laj Moisés. Ma̱cˈaˈ aj e xba̱nunquil aˈan xban nak li cuechˈi̱nc ma̱cˈaˈ na‑oc cuiˈ. 10 Ut cui junak cui̱nk aj poˈol chˈo̱lej yo̱ chi tacchiˈi̱nc saˈ xya̱nkeb laj pa̱banel, ta̱qˈue xnaˈleb jun sut malaj cuib sut ut cui incˈaˈ na‑abin cha̱cuu, incˈaˈ chic texcua̱nk saˈ comonil riqˈuin. 11 Nanauman nak li jun aˈan ac xpoˈ xchˈo̱l ut nama̱cob xban nak naraj tixpoˈ xchˈo̱leb laj pa̱banel. Aˈan raylal naxcˈam chak saˈ xbe̱n xjunes rib.\nLaj Tito quiyeheˈ re cˈaˈru tixba̱nu\n12 Tintakla a̱cuiqˈuin laj Artemas malaj ut laj Tíquico. Nak ta̱cuulak a̱cuiqˈuin, tatxic chi junpa̱t Nicópolis. Aran toxina̱tau xban nak nincˈoxla nak us tinnumsi li habalkˈe aran. 13 Chaqˈue a̱chˈo̱l chixtenkˈanquileb nak teˈe̱lk aran laj Apolos joˈ ajcuiˈ laj Zenas laj naˈol chakˈrab. Chatenkˈaheb nak teˈxic re nak cua̱nk cˈaˈru reheb ut ma̱cˈaˈ chipaltok reheb. 14 Eb li kech aj pa̱banelil tento nak teˈxtzol rib xba̱nunquil li usilal ut teˈxtzol ajcuiˈ xtenkˈanquileb li tenkˈa̱c teˈraj re nak incˈaˈ ta̱cana̱k chi ma̱cˈaˈ rajbal lix pa̱ba̱leb.\n15 Chixjunileb li cuanqueb cuochben nequeˈxtakla xsahil a̱chˈo̱l. Ut chaqˈue ajcuiˈ xsahileb xchˈo̱l li kech aj pa̱banelil. Nakara kib chi kibil kib xban nak junaj li kapa̱ba̱l. Aˈ taxak li rusilal li Dios chicua̱nk e̱riqˈuin che̱junilex. Joˈcan taxak.


Números 5 - Sagrada Biblia [[Sagrada Biblia] Qeqchi Bible]\nLi Kâcuaß Dios quixye re laj Moisés:\n—Tâye reheb laj Israel nak teßrisi saß xnaßaj lix muhebâleb li cristian chixjunileb li saklep rixeb, ut li na-el xyaßal lix tzßejcualeb, joßqueb ajcuiß li nequeßxmux rib riqßuin xchßeßbal li camenak.\nTeßrisi chixjunileb saß li naßajej li cuan cuiß lix muhebâleb, usta cuînk usta ixk, re nak incßaß teßxmux ru li naßajej li ninhilan cuiß lâin, chan li Kâcuaß.\nUt eb laj Israel queßxbânu joß quiyeheß re laj Moisés xban li Kâcuaß. Queßisîc saß li naßajej li cuan cuiß lix muhebâleb chixjunil li muxbileb ru.\n—Tâye reheb li ralal xcßajol laj Israel chi joßcaßin: Nak junak cuînk malaj ut junak ixk tâmâcobk chiru li ras rîtzßin, namâcob ajcuiß chiru li Dios.\nTento nak li jun aßan tixxôto lix mâc chiru li Dios ut tixtoj chiru li ras rîtzßin li incßaß us li quixbânu ut tixqßue ajcuiß ral li tumin. Jûnk may ral li jûnk ciento tixqßue re chixjunil.\nCui li cuînk li quicßuluc re li raylal camenak chic ut mâcßaß rechßalal tâcßuluk re li tixqßue chokß xtojbal rix li mâc li quixbânu, tento nak tixkßaxtesi chiru li Dios ut laj tij tixcßul. Ut tixqßue ajcuiß li carner têlom li tixmayeja laj tij chokß re xtojbal rix lix mâc.\nChixjunileb li lokßlaj mayej li nequeßxqßue re li Kâcuaß eb laj Israel teßcanâk chokß reheb laj tij li teßcßuluk re li mayej.\nTeßcanâk chokß re laj tij eb li mayej li nequeßxkßaxtesi re li Kâcuaß eb laj Israel.\nLi Kâcuaß quiâtinac riqßuin laj Moisés ut quixye re:\n—Tâye reheb laj Israel chi joßcaßin. Mâre junak ixakilbej tixmux rib riqßuin junak cuînk mâcuaß xbêlom.\nMâre li ixk tâcuânk riqßuin junak cuînk chi incßaß naxnau lix bêlom ut mâ ani tânaßok re xban nak mâ ani tâilok re.\nAbanan cui li bêlomej tâoc xcakal xchßôl ut naxcßoxla nak xmux ru xsumlajic li rixakil, tento nak tixcßam li rixakil riqßuin laj tij, usta yâl lix mâc usta incßaß.\nNak tixcßam li rixakil riqßuin laj tij tixcßam ajcuiß numenak câhib libra li cßaj yîbanbil riqßuin cebada ut tixqßue chokß xmayej xban xcakal xchßôl. Incßaß tixjunaji riqßuin aceite chi moco riqßuin incienso xban nak li mayej aßan tixqßue xban xcakal xchßôl ut re ajcuiß nak tâcßutûnk ma cuan xmâc li ixk malaj ut mâcßaß.\nUt laj tij tixcßam li ixakilbej ut tixxakab chiru li Kâcuaß.\nLaj tij tixchap chak caßchßinak li haß li santobresinbil ut tixqßue saß junak chßochß secß. Ut tixqßue ajcuiß saß li haß caßchßinak li poks li quixoqueß nak queßxmesu li tabernáculo.\nNak xakxôk chiru li Kâcuaß li ixakilbej, laj tij tixjit li rismal xjolom li ixk ut tixqßue saß rukß caßchßinak li mayej cßaj li quixqßue li bêlomej xban xcakal xchßôl. Ut laj tij tixchap saß rukß li cßahil haß li nacßamoc chak raylal.\nLaj tij tixye re li ixk nak tixbânu li juramento ut tixye re, “Cui incßaß xamux ru lâ sumlajic mâcßaß tâcßul nak tâcuucß li cßahil haß aßin li nacßamoc chak raylal.\nAbanan cui xamux ru lâ sumlajic ut xatcuan riqßuin jalan cuînk li mâcuaß âbêlom,\nli Kâcuaß tixqßue chi sîpocß lâ saß ut incßaß chic târûk tatqßuiresînk ut eb lâ tenamit tateßxtzßektâna.\nNak tâcuucß li haß aßin tixqßue chi sîpocß lâ saß ut incßaß chic tatqßuiresînk cui xamux ru lâ sumlajic”, chaßak laj tij. Ut li ixk tixsume ut tixye, “Joßcan chi cßulmânc”.\nUt laj tij tixtzßîba retalil li raylal aßin ut chirix aßan tixchßaj li retalil li quixtzßîba riqßuin li cßahil haß.\nChirix aßan laj tij tixqßue re li ixk li haß aßan re nak tixcßul raylal cui cuan xmâc.\nUt laj tij tixchap li mayej cßaj li quixqßue li cuînk xban xcakal xchßôl, li cuan saß rukß li ixk. Tixtaksi chiru li Kâcuaß ut tixcßam saß li artal.\nUt laj tij tixchap jun môchßak li mayej cßaj chokß retalil nak chixjunil li cßaj kßaxtesinbil re li Kâcuaß. Ut tixcßat saß li artal ut tixqßue chirucß li ixk li cßahil haß.\nCui cuan xmâc li ixk xban nak xmux ru lix sumlajic, li haß tixqßue lix saß chi sîpocß ut incßaß chic târûk tâqßuiresînk. Ut li ixk tzßektânanbilak xbaneb lix tenamit.\nAbanan cui li ixk incßaß xmux ru lix sumlajic, ut mâcßaß xmâc, li haß mâcßaß tixbânu re. Ut târûk tâqßuiresînk.\nAßan aßin li chakßrab reheb li ixk li nequeßxqßue xcakal xchßôl lix bêlom xban nak nequeßxmux ru xsumlajic.\nUt aßan aßin li chakßrab reheb li cuînk li nequeßoc xcakal xchßôl xban nak nequeßxcßoxla nak cuan xmâc li rixakileb. Li bêlomej tixcßam li rixakil chiru li Kâcuaß. Ut laj tij tixbânu li chakßrab aßin saß xbên li ixk.Cui li ixk quixmux ru xsumlajic, tento nak tixtoj rix lix mâc ut li bêlomej mâcßaßak xmâc.\nCui li ixk quixmux ru xsumlajic, tento nak tixtoj rix lix mâc ut li bêlomej mâcßaßak xmâc.


AGOSTO | Li ikees sa' b'e - The Pope Video\nTijoqo chirix li Iklees, re naq chixk’ul rik’in li Santil Musiq’ej, li uxtaanal, ut li xmetz’ew re x’ak’ob’resinkil rib’ sa’ xkutank saqenk li Chaab’il Esilal.\nPaap Francisco – Agosto 2021\nLi xb’oqb’al li Iklees, a’an re chaab’il esilank, maawa’ yal jun puktesink, ink’a’. Li b’oqom a’an re chaab’il esilank, ut jwal wi’chik, li xyu’am li Iklees, a’an chaab’il esilank.\nTooruhanq x’ak’ob’resinkil li Iklees, kajwi’ rik’in xk’ajb’ankil rix rajom li Dios, chiru li qa yu’am rajlal. Ut tqatzol li xb’eehil li ak’ob’resiik a’in, kajwi’ rik’in rochb’enihom li Santil Musiq’ej. A’ajwi’ li xchaab’ilob’resinkil qib’ laa’o jo’ poyanam, a’an li ak’ok’. Xkanab’ankil naq li Santil Musiq’ej, li xsi maatan li Dios, tixjultika qe xk’utum li Jesus, ut toxtenq’a xyu’aminkil.\nQa tikib’aq x’ak’ob’resinkil li Iklees, rik’in xchaab’ilob’resinkil li qa wanjik laa’o. Ink’a’ rik’in jalanjalanq chi na’leb’, ut lab’ aj ka’uxl, ink’a’ ajwi’ rik’in kawil chaq’rab’ihom, tento b’aan b’eek chalen rik’in xyu’amihom li Santil Musiq’ej, xyu’amihom li tijok, xyu’amihom li tenq’ank, jo’ ajwi’ rik’in xyu’amihom li k’anjelahom.\nNinmatk’e ru jun na’leb’ahom aj tzolom taql, li taa’elq xtawb’al rib’ rik’in li jun chik; ink’a’ kajwi’ rik’in puktesihom, ut chix’ak’ob’resi b’aan ru li xk’ub’lal re chaab’il esilank sa’ li ruuchich’och’ anaqwank.\nChijultikoq’ qe, naq li Iklees junelik naxtaw xmajelal, junelik naxtaw xraaxiik’, xb’aan naq yo’yook. Li b’ar wank yo’yook naxtaw xmajelal. Kajwi’ eb’ li kamenaq ink’a’ neke’xtaw xmajelal.\nadminAGOSTO | Li ikees sa’ b’e 08.03.2021


Lv 1 QQC - Li Qaawa' kixb'oq laj Moisés sa' li Loq'laj - Bible Search\nEx 40 Lv 2\nI. EB' LI MAYEJ (1-7)\nEb' li k'atb'il mayej\n1Li Qaawa' kixb'oq laj Moisés sa' li Loq'laj Muheb'aal, ut kixye re chi jo'ka'in:\n2“Aatinan rik'ineb' laj Israel ut ye reheb': Wi ani eere tixk'am chaq we xmayej xul, tento tixk'e jun reheb' li xwakax malaj reheb' li xkarneer.\n3“Wi li xul li tixyeechi'i cho'q xk'atb'il mayej, a'an isinb'il chaq sa' xyanqeb' li xwakax, tento naq a'anaq jun teelom wakax li maak'a' reek'.a Ut tento tixyeechi'i sa' rokeb'aal li Loq'laj Muheb'aal, re naq k'ulb'ilaq xb'aan li Qaawa', 4ut tixk'e ajwi' li ruq' sa' xb'een xjolom li xul. Chi jo'kan li xul k'ulb'ilaq xb'aan li Qaawa' re naq kuyb'il sachb'ilaq li xmaak li ani xyeechi'ink re. 5Tixyok' li xkux li teelom wakax chiru li Qaawa'. Chirix chik a'an eb' li ralal xk'ajol laj Aharón ut eb' laj tij te'xyeechi'i li kik' ut te'xkirkiri chi xsutam li artal li wank sa' rokeb'aal li Loq'laj Muheb'aal. 6Ani tixyeechi'i junaq xul cho'q mayej, tento taarisi li xtz'uumal ut tixkok'seti; 7eb' laj tij te'xloch li xam sa' xb'een li artal ut te'xtus chi chaab'il li si' 8re xk'eeb'al sa' xb'een li setinb'il xul, jo' ajwi' li xjolom ut li xxeeb'ul li xk'amk'ot. 9Ani tixyeechi'i k'atb'il xul cho'q xmayej tento tixch'aj rik'in ha' li xk'amk'ot ut li ra' li xul, ut laj tij tixk'at chixjunil sa' xb'een li artal. A'an jun k'atb'il mayej jwal sununk xb'ook chiru li Qaawa'.\n10“Wi li xul li tixyeechi'i cho'q xk'atb'il mayej, a'an isinb'il chaq sa' xyanqeb' li xkarneer malaj ut xchib'aat, tento naq teelomaq chi maak'a' reek'. 11Tento naq tixyok' li xkux sa' xjayal releb'l iq' chi xk'atq li artal, chiru li Qaawa'. Eb' li ralal xk'ajol laj Aharón ut eb' laj tij te'xk'irk'isi li xkik'el li xul chi xsutam li artal. 12Chirix chik a'an taakok'setimanq li xul, ut laj tij tixk'e sa' xb'een li si' li yooq chi k'atk sa' xb'een li artal, rochb'een li xjolom ut li xxeeb'ul li xk'amk'ot. 13Ani tixyeechi'i xk'atb'il mayej tento tixch'aj rik'in ha' li xk'amk'ot ut li ra' li xul, ut laj tij tixk'at chixjunil sa' xb'een li artal cho'q k'atb'il mayej jwal sununk xb'ook chiru li Qaawa'.\n14“Wi li xul tixyeechi'i cho'q xk'atb'il mayej chiru li Qaawa', a'an jun li xul narupupik, tento naq a'anaq jun mukuy malaj jun k'ook'ob'. 15Laj tij tixyeechi'i li mayej a'an sa' xb'een li artal: taarisi li xjolom ut tixk'at sa' xb'een li artal naq akaq xraqe'k chi tz'ilonk li xkik'el chi xk'atq li artal. 16Taarisi li xpuj ut li wank chisa'; toja' naq tixk'e sa' xjayal releb'l li saq'e chi xk'atq li artal, naraj naxye sa' xna'aj li cha. 17Chirix a'an tixcho' sa' xyi li mukuy, tixchap sa' xxik', ab'an moko tixjach ta chi junwaakaj, ut tixk'at sa' li artal, sa' xb'een li si' li wank sa' li xam. A'an jun k'atb'il mayej sununk xb'ook chiru li Qaawa'.


2 PEDRO 3 KEK - Resilal xcaˈ cˈulunic li Ka̱cuaˈ - Bible Gateway\n2 PEDRO 3 Kekchi (KEK)\nResilal xcaˈ cˈulunic li Ka̱cuaˈ Jesucristo\n3 Ex inherma̱n, aˈin li xcab hu nintzˈi̱ba e̱riqˈuin. Riqˈuin li cuib chi hu yo̱quin cuiˈchic chixnumsinquil li xya̱lal saˈ le̱ xic re nak te̱cˈoxla chi us cˈaˈru te̱ba̱nu. 2 Chijulticokˈ e̱re li ra̱tineb li santil profeta tzˈi̱banbil chak najter kˈe cutan. Ut chijulticokˈ e̱re lix chakˈrab li Ka̱cuaˈ Jesucristo laj Colol ke, kˈaxtesinbil e̱re kaban la̱o lix apóstol li Jesucristo. 3 Xbe̱n cua chetauhak xya̱lal aˈin: Nak ta̱nachˈok chak rosoˈjiqueb li cutan, cuan li teˈcha̱lk chi hoboc riqˈuin yibru a̱tin. Teˈxhob xcuanquil li Dios ut teˈxba̱nu li yibru naˈleb li nequeˈxcˈoxla. 4 Eb aˈan teˈxye: Li Jesucristo quixye nak ta̱cha̱lk. ¿Bar ta cuan? ¿Ma ac xcˈulun ta? Chalen chak xcamiqueb li kaxeˈ kato̱n chixjunil li cˈaˈak re ru cuan ajcuiˈ anakcuan joˈ nak quicuan chak chalen chak saˈ xticlajic li ruchichˈochˈ, chaˈkeb. 5 Li nequeˈxye chi joˈcan incˈaˈ nequeˈraj xjulticanquil chanru qui‑uxman chak najter. Incˈaˈ nequeˈraj xqˈuebal retal nak yal riqˈuin ra̱tin li Dios quixyoˈobtesi li choxa ut li ruchichˈochˈ. Li Dios quixyi̱b li ruchichˈochˈ saˈ haˈ ut saˈ xbe̱n haˈ quicˈojla li chˈochˈ xban li Dios. 6 Joˈcan ajcuiˈ li ruchichˈochˈ li quicuan. Yal riqˈuin ra̱tin li Dios, quibutˈhaˈin ut qui‑osoˈ. 7 Li choxa ut li ruchichˈochˈ li cuanqueb anakcuan, cuanqueb saˈ xnaˈaj yal riqˈuin ra̱tin li Dios. Yo̱queb chiroybeninquil nak teˈcˈatekˈ xban li xam saˈ xkˈehil li rakba a̱tin nak teˈsachekˈ li incˈaˈ useb xnaˈleb. 8 Abanan ex herma̱n, la̱ex li raro̱quex inban, chetau taxak ru aˈin: Nak li jun cutan chiru li Ka̱cuaˈ aˈan joˈ li jun mil chihab chiku la̱o, ut li jun mil chihab joˈ li jun cutan chiru li Dios. 9 Cuan li nequeˈxye nak li Ka̱cuaˈ Jesucristo xbay chak chi cha̱lc. Incˈaˈ ajcuiˈ xcˈulun joˈ quixye, chanqueb. Abanan incˈaˈ yo̱ chak chi ba̱yc. Toj ma̱jiˈ nacˈulun xban nak nim lix cuyum e̱riqˈuin la̱ex. Incˈaˈ naraj nak ta̱sachk junak. Naraj ban nak teˈyotˈekˈ xchˈo̱l ut teˈxjal xcˈaˈux. 10 Lix kˈehil lix cˈulunic li Ka̱cuaˈ, aˈan chanchan nak nachal laj e̱lkˈ. Moco cuan ta resil lix cˈulunic. Saˈ li cutan aˈan ta̱osokˈ li choxa. Tenlok xya̱b nak ta̱osokˈ. Ut li cˈaˈak re ru cuanqueb chiru teˈosokˈ xban li xam. Ta̱cˈatk li ruchichˈochˈ joˈ ajcuiˈ chixjunil li cˈaˈak re ru li cuan chiru. 11 Xban nak chixjunil li cˈaˈak re ru telajeˈosokˈ, joˈcan nak chikaqˈue kachˈo̱l chi cua̱nc saˈ li ti̱quilal. Chikacˈoxlahak li Ka̱cuaˈ Dios. 12 Yo̱co chiroybeninquil xkˈehil xcˈulunic li Ka̱cuaˈ. Chikaqˈue kachˈo̱l chi cˈanjelac chiru re nak ta̱se̱ba̱nk chak chi cha̱lc. Saˈ li cutan aˈan teˈlochk xxamlel li choxa ut teˈosokˈ chixjunil. Ut li cˈaˈak re ru cuanqueb chiru telajeˈhaˈokˈ xban xtikcual li xam. 13 Abanan li Ka̱cuaˈ Dios quixyechiˈi ke li acˈ choxa ut li acˈ ruchichˈochˈ. Aˈan yo̱co chiroybeninquil. Saˈ li ruchichˈochˈ aˈan junes ti̱quilal ta̱cua̱nk. 14 Joˈcan ut ex herma̱n, raro̱quex inban, chalen nak yo̱quex chiroybeninquil li cˈaˈak re ru aˈin, cheqˈue e̱chˈo̱l chixba̱nunquil li ti̱quilal re nak ma̱cˈaˈak e̱ma̱c ut cua̱nkex saˈ xya̱lal nak ta̱cˈulu̱nk li Jesucristo. 15 Julticak e̱re nak cui li Ka̱cuaˈ Jesucristo ma̱jiˈ nacˈulun, aˈan re nak li ani ma̱jiˈ nacoleˈ naru ta̱colekˈ. Aˈan aj e nak quitzˈi̱bac e̱riqˈuin li kaherma̱n Pablo, li kˈaxal raro kaban. Aˈan quixtzˈi̱ba li naˈleb aˈin joˈ qˈuebil chak re xban li Dios. 16 Chirix aˈin quixtzˈi̱ba laj Pablo saˈ chixjunil lix hu. Cuan li cˈaˈak re ru saˈ lix hu chˈaˈaj xtaubal ru. Ut li ma̱cˈaˈeb xnaˈleb ut li junpa̱t nequeˈchˈinan xchˈo̱l saˈ lix pa̱ba̱leb nequeˈxpoˈ li xya̱lal. Joˈcan ajcuiˈ nequeˈxba̱nu riqˈuin chixjunil li ra̱tin li Dios. Xban nak nequeˈxkˈet ra̱tin li Dios, joˈcan nak teˈosokˈ. 17 Joˈcan ut ex herma̱n, kˈaxal raro̱quex kaban, ac kayehom resil e̱re chirixeb laj balakˈ. Chicua̱nk saˈ e̱chˈo̱l aˈin re nak incˈaˈ texbalakˈi̱k xbaneb li cui̱nk li yibeb ru xnaˈleb. Ut, la̱ex li cau e̱chˈo̱l chixpa̱banquil li Cristo, michˈinan e̱chˈo̱l xbaneb laj balakˈ. 18 Aˈ taxak li rusilal li Ka̱cuaˈ chicˈutu̱nk saˈ le̱ yuˈam ut chesicˈ chanru nak te̱nau lix ya̱lal li Ka̱cuaˈ Jesucristo laj Colol ke. Aˈ taxak li Ka̱cuaˈ Jesucristo chilokˈoni̱k anakcuan ut chi junelic toj saˈ rosoˈjiqueb li cutan. Joˈcan taxak.


Chanru tinnaw naq yook inchʼiʼchʼiʼinkil re inmuxbʼal?\nRajlal chihabʼ, chi miyon li poyanam, naabʼal rehebʼ saajebʼ, nekeʼxkʼul li rahilal xbʼaan naq nekeʼmuxeʼk ut wankebʼ nekeʼteniik saʼ xkʼabʼaʼ aʼin. *\nMaakʼaʼ saʼ xchʼool li xʼAnnette naq jun li winq kikutuk re saʼ chʼochʼ. Li xʼAnnette naxye: «Xinyal inqʼe saʼ ruqʼ, xinjap we, abʼan inkʼaʼ xʼelk xyaabʼ inkux. Xintʼikʼisi, xinlapi chi woq, xinsakʼ ut xinchʼuy, tojaʼ naq xinxyokʼ rikʼin chʼiichʼ. Aran naq xinmemoʼk ut inkʼaʼ chik xinruuk xkolbʼal wibʼ».\nChan raj ru tatnaʼlebʼaq chiru junaq li chʼaʼajkilal joʼ aʼin?\nUsta taabʼaan weent naq tat-elq saʼ qʼoqyink, naru nakaakʼul li rahilal. Li Santil Hu naxye, naq wank sut, maawaʼebʼ li nekeʼaanilak saʼ junpaat, li nekeʼelk chi ubʼej; chi moko ebʼ li wankebʼ xnaʼlebʼ, nekeʼelk chiʼus, xbʼaan naq moko nawno ta joqʼe tkʼulmanq junaq li chʼaʼajkilal (Eclesiastes 9:11, 12).\nLi winq li kichapok re xʼAnnette moko nawno ta ru. Abʼan wank sut, nawnokebʼ ru malaj jun rehebʼ li xkomon naxbʼaanu li maaʼusilal aʼin. Li xNoelia lajeebʼ chihabʼ wank re, naq xchapeʼk ut xmuxeʼk xbʼaan jun li al li wank saʼ xteepal li rochoch. Li xNoelia naxye: «Xbʼaan inxiw ut inxutaan inkʼaʼ xinye li xinkʼul».\nMOKO LAAʼAT TA WANK AAWE\nLi xʼAnnette toj naxkʼoxla naq aʼan wank re. Li xʼAnnette naxye: «Kokʼaj xsaʼ nachalk saʼ linchʼool li xinkʼul chiru li qʼoqyink aʼin ut ninkʼoxla naq xinruuk raj xkolbʼal wibʼ chiʼus. Usta yaal naq xinmemoʼk naq xinxkʼe chi chʼiichʼ, maare xinruuk raj xkolbʼal wibʼ wi xinsikʼ raj kʼaru chik tinbʼaanu».\nLi xNoelia naxkʼoxla ajwiʼ naq aʼan wank re. Li xNoelia naxye: «Xinʼabʼink raj chiru linnaʼ linyuwaʼ. Aʼanebʼ inkʼaʼ nokooʼeʼxkanabʼ chi xik chi bʼatzʼunk saʼ bʼe wi moko wanko ta saʼ wiibʼal rikʼin li wiitzʼin. Abʼan inkʼaʼ xinʼabʼink chiruhebʼ. Moko kichʼaʼajkoʼk ta chiru li wechkabʼal inmuxbʼal xbʼaan naq wankin injunes. Kʼajoʼ naq kiyotʼeʼk xchʼool linjunkabʼal, ut ninkʼoxla naq laaʼin wank we naq kirahoʼk saʼ xchʼoolebʼ. Aʼin naxnimtresi xrahil linchʼool».\nWi nakaawekʼa aawibʼ joʼ xʼAnnette ut xNoelia, misachk saʼ laachʼool naq li nekeʼchapeʼk re xmuxbʼalebʼ moko patzʼbʼilebʼ ta re ma nekeʼraj. Wankebʼ nekeʼxkubʼsi xwankil li tzʼaj aj naʼlebʼ aʼin naq nekeʼxye naq aʼan kisikʼok re li xrahilal. Abʼan maaʼani xkʼulubʼ li rahilal aʼin. Wi xaakʼul Ii rahilal aʼin, maakʼoxla naq laaʼat wank aawe.\nXyeebʼal li aatin aʼin moko chʼaʼaj ta, abʼan chʼaʼaj xpaabʼankil. Wankebʼ li saaj li nekeʼxkʼul li rahilal aʼin, inkʼaʼ nekeʼxseeraqʼi li xeʼxkʼul. Xjunesebʼ nekeʼrekʼa xrahil xchʼool ut nekeʼxkʼoxla naq aʼanebʼ wankebʼ re. Abʼan chiru ani tkʼanjelaq wi inkʼaʼ nakaaye? Ma chaawu, malaj chiru laj chapol aawe? Ma inkʼaʼ raj us naq taasikʼ aatenqʼankil?\nSEERAQʼI LI XAAKʼUL\nLi Santil Hu naxchʼolobʼ naq saʼ jun kutan naq ak xnumtaak xrahilal laj Job, jun li winq tiik xchʼool, kixye: «Tinte li waanm re xyeebʼal joʼchʼinal joʼnimal naweekʼa, xbʼaan naq qʼaxal ra wankin» (Job 10:1). Maare sa raj twekʼa aawibʼ wi nakaabʼaanu ajwiʼ aʼin. Wi wank junaq aawamiiw li naru nakaaye re li nakaawekʼa, maare tatxtenqʼa chi xkʼojobʼankil aachʼool chirix li xaakʼul ut chi joʼkan sa chik twekʼa aawibʼ.\nKʼaʼut inkʼaʼ nakat-aatinak rikʼin junaq laawamiiw li naru natenqʼank aawe? Maare jwal aal laawiiq, maakʼam aajunes.\nLi xʼAnnette kixbʼaanu aʼin, ut kixtaw rusilal. Li xʼAnnette naxye: «Naq xinseeraqʼi re jun li wamiiw li xinkʼul, kixye we naq us raj naq tinseeraqʼi re wiibʼ li cheekel winq saʼ linchʼuut. Us naq xinpaabʼ li raatin. Naabʼal sut xeʼaatinak wikʼin ebʼ li cheekel winq ut xeʼxye we li kʼaru tzʼaqal nawaj rabʼinkil: naq moko laaʼin ta wank we li xinkʼul».\nLi xNoelia kixseeraqʼi re li xnaʼ xyuwaʼ li kixkʼul. Li xNoelia naxye: «Kʼajoʼ naq xineʼxtenqʼa. Xeʼxye we naq minkʼoxlak chi xyeebʼal rehebʼ li xinkʼul, ut aʼin kitenqʼank we re naq inkʼaʼ tnumtaaq injosqʼil ut xrahil inchʼool».\nKixye ajwiʼ naq li tijok kitenqʼank re. Li xNoelia naxye: «Naq re maaʼani chik xinruuk xyeebʼal li xinkʼul, xseeraqʼinkil re li Yos xinxtenqʼa. Naq nintijok, ninruuk xyeebʼal re li Yos chixjunil li nawekʼa, ut aʼan natuqubʼank re linchʼool».\nLaaʼat taakʼe reetal ajwiʼ naq wank «li hoonal re bʼanok» (Eclesiastes 3:3). Il aawibʼ re naq us wanq laajunxaqalil ut laachʼool, ut hilank. Abʼan li jwal us chiru yalaq kʼaru: sikʼ li Jehobʼa, li Xyosil li nakʼojobʼank chʼool (2 Corintios 1:3, 4).\nMA WANK AACHIHABʼ RE XKʼEBʼAL AAWIBʼ SAʼ AATIN?\nWi li al nakatxmin chi xbʼaanunkil li tzʼaj aj naʼlebʼ, taaye re chi maakʼaʼ aaxiw: «Maabʼaanu we aʼin!» malaj «Minaachʼeʼ!». Matxuwak chi xyeebʼal re aʼin, usta tatxkanabʼ. Wi tatxkanabʼ, inkʼaʼ nakatxra! Taawil ut, taataw ani tatroxloqʼi ut troxloqʼi ajwiʼ laachaabʼil naʼlebʼ.\nMA YOOK INCHʼIʼCHʼIʼINKIL RE INMUXBʼAL?\n«Naq wank 13 malaj 14 chihabʼ we, ebʼ li al nekeʼxyuʼ chiwix li xkʼaamal linbrasier ut nekeʼxye li tzʼaj aj aatin: “Chaawil naq twulaq chaawu naq taabʼaanu wikʼin”» (Coretta).\nMa taaye raj naq ebʼ li al aʼin yookebʼ...\n... chi chʼuchʼik?\n... xmiikunkil ribʼ chiru?\n... xchʼiʼchʼiʼinkil re xmuxbʼal?\n«Saʼ li kamiʼoneet, jun li al kiʼok xyeebʼal we li yiibʼru aj aatin ut xʼok inchʼeʼbʼal. Xintzʼaj chi wuqʼ ut xinye re, naq t-elq chinkʼatq. Xkanaak inkaʼyankil chanchan tawiʼ xkaanoʼk injolom» (Candice).\nMa taaye raj naq li al aʼin yook...\n«Chiru jun chihabʼ, jun li al inkʼaʼ kixkanabʼ xyeebʼal we naq ninwulak chiru ut kiraj naq tinsume raatin. Laaʼin junelik xinye re, naq inkʼaʼ. Ut wank sut, naxmayu lintel. Xinye re, naq inkʼaʼ nawulak chiwu naq naxbʼaanu aʼin, abʼan inkʼaʼ kiʼabʼink. Saʼ jun kutan naq yookin xbʼakʼbʼal linxaabʼ kixtʼotz xko wit» (Bethany).\nLi xsumenkil li oxibʼ chi patzʼom aʼan li tzʼiibʼ C.\nKʼaru xjalanil li chʼiʼchʼiʼink re muxuk rikʼin li miikunk malaj li chʼuchʼik?\nEbʼ li ixqaʼal li nekeʼchʼiʼchʼiʼiik moko sa ta nekeʼrekʼa ribʼ. Ut ebʼ li nekeʼchʼiʼchʼiʼink moko nekeʼxkanabʼ ta xbʼaanunkil li yiibʼru aj naʼlebʼ aʼin, usta li ixqaʼal naxye re, naq mixbʼaanu chik.\nNimla chʼaʼajkilal naxkʼam chaq ebʼ li nekeʼchʼiʼchʼiʼink xbʼaan naq naru nekeʼxrahobʼtesi junaq li ixqaʼal rikʼin xmuxbʼal.\nKʼaru tinbʼaanu naq tinkʼoxla naq laaʼin wank we?\nKʼoxla junaq laawamiiw, li wank xnaʼlebʼ, li tatruuq xyeebʼal re li xaakʼul.\nNaru nakaawil li bʼideo Lo que opinan otros jóvenes sobre el acoso sexual (taasikʼ saʼ jw.org, ENSEÑANZAS BÍBLICAS > JÓVENES).\n^ párr. 4 Usta li naʼlebʼ aʼin kʼubʼanbʼil choʼq rehebʼ li ixqaʼal, nakʼanjelak ajwiʼ choʼq rehebʼ li saaj al.


ROMANOS 13 KEK - Tento takaqˈueheb saˈ xnakˈ ku li - Bible Gateway\nROMANOS 13 Kekchi (KEK)\nTento takaqˈueheb saˈ xnakˈ ku li qˈuebileb saˈ xcˈanjel\n13 Chexpa̱ba̱nk chiruheb li nequeˈtaklan saˈ xbe̱n li tenamit. Ma̱ ani cuan xcuanquil chi takla̱nc cui incˈaˈ ta qˈuebil re xban li Dios. Eb li cuanqueb xcuanquil saˈ xbe̱n li tenamit, aˈ li Dios quixakaban reheb. 2 Joˈcan nak li ani incˈaˈ napa̱ban chiruheb li cuanqueb xcuanquil, naxkˈet li cˈaˈru xakabanbil xban li Dios. Ut yo̱ chixbokbal li tojba ma̱c saˈ xbe̱n. 3 Li nequeˈba̱nun re li us moco xiu xiu ta cuanqueb chiruheb li cuanqueb xcuanquil. Aˈ li nequeˈba̱nun ma̱usilal xiu xiu cuanqueb chiruheb li nequeˈtaklan saˈ xbe̱n li tenamit. Cui incˈaˈ nequeraj nak xiu xiu cua̱nkex chiruheb li cuanqueb xcuanquil, cheba̱nuhak li us, ut eb aˈan teˈxye nak cha̱bilex. 4 Eb aˈan cuanqueb saˈ xcˈanjel xban li Dios re e̱tenkˈanquil. Cui nequeba̱nu li incˈaˈ us, chexxucuak xban nak cuanqueb xcuanquil re teˈrakok a̱tin saˈ e̱be̱n xban nak aˈan xakabanbileb xban li Dios ut nequeˈxrahobtesi li nequeˈkˈetoc re li chakˈrab. 5 Joˈcan nak tento texpa̱ba̱nk chiruheb li cuanqueb xcuanquil saˈ xbe̱n li tenamit. Ma̱cuaˈ yal re nak incˈaˈ texqˈuehekˈ chixtojbal rix le̱ ma̱c; re aj ban cuiˈ nak cˈojcˈo̱k e̱chˈo̱l riqˈuin xba̱nunquil li cˈaˈru us. 6 Joˈcan nak tento xtojbal li naxpatzˈ li po̱pol. Tento xtojbal xban nak li cuanqueb saˈ xcˈanjel xakabanbileb xban li Dios, ut aˈan lix cˈanjeleb. 7 Chetojak li cˈaˈak re ru tento xtojbal. Cheqˈuehak xcuanquileb li cuanqueb saˈ xcuanquil ut che‑oxlokˈiheb li cuanqueb saˈ xcˈanjel.\nChocua̱nk saˈ xya̱lal riqˈuineb li kas ki̱tzˈin\n8 Ma̱ ani aj iqˈuin chicua̱nk e̱cˈas. Ut cherahak e̱rib chi ribil e̱rib xban nak li ani naxra li ras ri̱tzˈin naxba̱nu li cˈaˈru naxye li chakˈrab. 9 Joˈcaˈin naxye saˈ li chakˈrab: Matmuxuc caxa̱r; ma̱camsi a̱cuas a̱cui̱tzˈin; mat‑elkˈac, matyoˈoban a̱tin chirix la̱ cuas a̱cui̱tzˈin; ma̱rahi ru li jalan aj e. Ut cui ta̱ra la̱ cuas a̱cui̱tzˈin joˈ nak nacara a̱cuib la̱at, riqˈuin aˈan yo̱cat chixba̱nunquil chixjunil li naxye li chakˈrab. 10 Li ani narahoc incˈaˈ naxba̱nu raylal re li ras ri̱tzˈin. Li narahoc naxba̱nu chi tzˈakal li naxye li chakˈrab. 11 Chikaba̱nu chixjunil aˈin xban nak nakanau nak yo̱ chak chi nachˈoc xkˈehil nak ta̱tzˈaklok ru li kacolbal nak tol‑e̱lk cuiˈchic li Jesucristo. Yoˈon taxak cua̱nko xban nak yo̱ chak chi nachˈoc lix cˈulunic chiru nak copa̱ban chak la̱o. 12 Chanchan nak yo̱ chi numecˈ li kˈojyi̱n ut yo̱ chi sake̱uc. Chikacanabak xba̱nunquil li incˈaˈ us li nequeˈxba̱nu li toj cuanqueb saˈ xkˈojyi̱nal ru li ma̱c. Chikacolak kib chiru li incˈaˈ us riqˈuin xcuanquil li Jesucristo. 13 Xban nak cuanco chic saˈ xcutan saken li Jesucristo, chocua̱nk saˈ xya̱lal joˈ junak tzˈakal aj pa̱banel. Incˈaˈ chic toma̱cobk riqˈuin li cala̱c, chi moco riqˈuin li num cuaˈac num ucˈac, chi moco riqˈuin muxuc caxa̱r, chi moco riqˈuin coˈbe̱tac yumbe̱tac, chi moco riqˈuin li cˈaˈak chic re ru chi ma̱usilalil. Ut incˈaˈ chic topletik chi moco tocakcali̱nk. 14 Kakˈaxtesihak ban kib chi tzˈakal rubel rok rukˈ li Ka̱cuaˈ Jesucristo re nak aˈan chic ta̱tenkˈa̱nk ke riqˈuin lix nimal xcuanquil. Ut incˈaˈ chic takaba̱nu li ma̱usilal li naxrahi ru li kachˈo̱l nak toj ma̱jiˈ nakapa̱b li Cristo.


«Cheroxloqʼi li Sumlaak» (Hebreos 13:4) | «Xrahom li Yos»\nCHAAWIL SAʼ Bashkir Q’eqchi’ acholi afrikáans albanés alemán amárico armenio asamés azerí azerí (alfabeto cirílico) bajo alemán bassa de camerún batak (toba) baulé becol bengalí birmano bislama boulou búlgaro catalán cebuano chavacano checo chino (tradicional) chino simplificado chitonga chitonga (zimbabwe) chitumbuka chiyao chokue chol chuabo chuvash cibemba cingalés citonga congo coreano criollo de las seychelles criollo haitiano criollo mauriciano criollo portugués croata dangme danés diula duala efik embunda endebele endebele de Zimbabue endonga endáu enzema eslovaco esloveno español estonio ewé feroés finlandés fiyiano ga galés garífuna georgiano griego groenlandés guaraní gujarati guna hausa hebreo hiligaynon hindi hmong holandés húngaro iban ibanag ilocano indonesio inglés islandés japonés kabiye kannada kazajo kiluba kimbundu kiniaruanda kirguís kiribatiano kirundi kosreano krio kurdo kwangalí kwanyama lengua de señas argentina lengua de señas chilena lengua de señas colombiana lengua de señas ecuatoriana lengua de señas venezolana lengua de signos española lenguaje de señas americano lenguaje de señas australiano lenguaje de señas brasileño lenguaje de señas británico lenguaje de señas coreano lenguaje de señas finlandés lenguaje de señas japonés lenguaje de señas peruano lenguaje de señas polaco lenguaje de señas ruso lhukonzo lituano lomue luganda luo macedonio macua malayo malayálam malgache mam mambue-lungu mapudungún maratí mazateco de Huautla mixe mizo ngäbere (o guaymí) niueano noruego nyaneka náhuatl de guerrero náhuatl de la huasteca náhuatl del centro otomí del valle del Mezquital palauano pangasinán panjabí papiamento de curazao persa pidgin de las islas salomón polaco ponapés portugués portugués europeo purépecha quechua ancashino quechua ayacuchano quechua boliviano quechua cuzqueño quiché rotumano rumano runyankore ruso rutoro samoano sango sena sena serbio serbio (alfabeto latino) sesoto shona sranangtongo suajili suati sueco tahitiano tai tamil tayik tetum tigriña tivo tlapaneco tojolabal totonaco tseltal tsonga tsotsil tsuana turco turcomano tuvaluano twi tártaro ucraniano uhobo uigur (alfabeto cirílico) urdu uzbeko vendal vezo wayuunaiki wolaita xhosa xitshwa yoruba zandé zapoteco del istmo zapoteco re lachiguiri zulú árabe ñanya ñemba\n«Cheroxloqʼi li Sumlaak»\n«Sahaq aachʼool rikʼin laawixaqil li xatsumlaak wiʼ saʼ laasaajilal.» (PROVERBIOS 5:18.)\n1, 2. Kʼaru tqatzʼil rix, ut kʼaʼut?\nWI SUMSUUKAT, kʼaru nakaaye chirix laasumlajik? Ma toj sa saʼ leechʼool, malaj inkʼaʼ chik? Malaj inkʼaʼ chik wankex saʼ junajil malaj yal ninqlaj wank aj chik naq wankex? Wi joʼkan wankex, maare narahoʼk saʼ laachʼool. Ut wi laaʼat aj paabʼanel narahoʼk saʼ laachʼool xbʼaan naq inkʼaʼ nakatruuk xkʼeebʼal xloqʼal li Jehobʼa joʼ chan raj ru nakaawaj xbʼaanunkil. Abʼan michʼinaak aachʼool, toj naru naʼusaak laajunkabʼal!\n2 Naabʼal rehebʼ laj paabʼanel li sumsuukebʼ raasa keʼwank chaq, ut saʼebʼ li qakutan us chik wankebʼ. Abʼan re naq sahaqebʼ saʼ xchʼool toj keʼxkawresi ribʼ joʼ sumʼaatin. Ut laaʼat naru ajwiʼ nakaabʼaanu. Abʼan kʼaru tento xbʼaanunkil re naq jwal sahaqebʼ saʼ xchʼool li sumsu?\nLI NAWANK CHIXKʼATQ LI YOS NAWANK AJWIʼ CHIXKʼATQ LI XSUMʼAATIN\n3, 4. Kʼaʼut nanachʼok xyanqebʼ li sumsuukebʼ naq nekeʼxkʼe xchʼool chi wank chixkʼatq li Yos? Chʼolobʼ rikʼin jun li eetalil.\n3 Naq li sumsuukebʼ nekeʼxkʼe xchʼool chi wank chixkʼatq li Yos, nekeʼjilok ajwiʼ chiribʼilebʼ ribʼ. Re xtawbʼal ru aʼin, qakʼoxlaq naq wank jun li tzuul jutzʼju ruʼuj. Ut saʼ xtzʼe li tzuul xaqxo jun li winq ut saʼ xnim wank jun li ixq. Abʼan, kʼaru tkʼulmanq wi saʼ wiibʼal nekeʼok chi taqeʼq chiru? Naq yooqebʼ chi wulak saʼ ruʼuj li tzuul yooqebʼ ajwiʼ chi nachʼok chiribʼilebʼ ribʼ. Chanru nokooxtenqʼa li eetalil aʼin?\n4 Li taqeʼk chiru li tzuul aʼan reetalil naq ebʼ laj paabʼanel nekeʼxkʼe xqʼe chi kʼanjelak chi anchal xchʼool chiru li Jehobʼa. Ut saʼ xkʼabʼaʼ naq nekeera li Jehobʼa joʼ sumʼaatin, yookex xkʼeebʼal eeqʼe chi taqeʼk chiru li tzuul. Abʼan naq najt eeyanq chanchan tawiʼ naq jalan ru leebʼe. Abʼan, wi inkʼaʼ nekeekanabʼ taqeʼk saʼ wiibʼal, texruuq chi jilok chixkʼatq li Yos ut aʼan ttenqʼanq eere chi nachʼok chiribʼil eeribʼ. Joʼkan bʼiʼ, nachʼkaq xyanqebʼ li sumsuukebʼ wi nekeʼjilok chixkʼatq li Yos. Abʼan, chanru teʼruuq xbʼaanunkil aʼin?\nLi nekeʼxyuʼami li naxye li Santil Hu nekeʼruuk xkawresinkil li xsumlajik\n5. a) Bʼar wank jun rehebʼ li naʼlebʼ li ttenqʼanq rehebʼ li sumsu chi jilok chixkʼatq li Yos ut chixkʼatq li xsumʼaatin? b) Chanru naril li Jehobʼa li sumlaak?\n5 Jun rehebʼ li naʼlebʼ li ttenqʼanq rehebʼ re xbʼaanunkil aʼin, aʼan xyuʼaminkil li naʼlebʼ li naxkʼe li Santil Hu chirixebʼ li sumsu (Salmo 25:4; Isaias 48:17, 18). Qatzʼilaq rix jun rehebʼ li naʼlebʼ li kixye li Apostol Pablo: «Chejunilex cheroxloqʼi li sumlaak» (Hebreos 13:4). Joʼkan bʼiʼ, oxloqʼ li sumlaak chiru li Jehobʼa.\nXRAABʼAL LI JEHOBʼA TTENQʼANQ REHEBʼ LI SUMSU\n6. Naq naqatzʼil xsaʼ ebʼ li raqal aʼin, kʼaru naqakʼe reetal, ut kʼaʼut aajel ru naq wanq aʼin saʼ li qachʼool?\n6 Wi laaʼat ut laawixaqil nekeeloqʼoni li Yos, chʼolchʼo cheeru naq oxloqʼ ru li sumlaak xbʼaan naq li Jehobʼa kixxaqabʼank re (chaawil Mateo 19:4-6). Abʼan, re naq li sumsuukebʼ teʼruuq xtuqubʼankil junaq li xchʼaʼajkilal, ma tzʼaqal rikʼin xnawbʼal li naxye arin li Santil Hu? Inkʼaʼ, aajel ru naq wanq jun li nimla naʼlebʼ re naq teʼroxloqʼi ut teʼraatina ribʼ saʼ tuulanil. Bʼar wank li nimla naʼlebʼ aʼin? Naq li Apostol Pablo kiʼaatinak chirix li sumlaak moko kixye ta: «Oxloqʼ li sumlaak», kixye bʼan: «Cheroxloqʼi li sumlaak». Joʼkan bʼiʼ laj Pablo moko yook ta xkʼutbʼal chanru li sumlaak, yook bʼan xkʼutbʼal naq aʼan jun li chaqʼrabʼ. * Us xnawbʼal aʼin, re naq chiqajunilo tqakʼe reetal naq wank jun chik li naʼlebʼ li ttenqʼanq qe chi roxloqʼinkil li sumlaak. Kʼaʼut naqaye aʼin?\n7. a) Bʼar wank rehebʼ li xchaqʼrabʼ li Yos naqapaabʼ, ut kʼaʼut? b) Kʼaru rusilal naqataw naq nokooʼabʼink?\n7 Re xtawbʼal ru aʼin qakʼoxlaq: kʼaru nakaakʼoxla chirix li jalan jalanq li chaqʼrabʼ li naxkʼe qe li Yos joʼ xpuktesinkil li Raatin ut xchʼutubʼankil qibʼ re xloqʼoninkil ru? (Mateo 28:19; Hebreos 10:24, 25.) Peʼyaal naq nakaabʼaanu usta wank sut chʼaʼaj xbʼaanunkil? Nakatxik xyeebʼal li Raatin usta wankebʼ inkʼaʼ nekeʼraj rabʼinkil. Nakatxik saʼebʼ li chʼutam usta lubʼluukat chi kʼanjelak. Usta chʼaʼaj xbʼaanunkil inkʼaʼ nakaakanabʼ xyeebʼal li Raatin ut chi chʼutlaak. Chi moko laj Tza nanatʼok re chaawu xbʼaanunkil li naraj li Yos! Nakaapaabʼ li xchaqʼrabʼ li Jehobʼa xbʼaan naq nakaara chi anchal aachʼool (1 Juan 5:3). Abʼan, kʼaru rusilal nakaataw naq nakaapuktesi Raatin li Yos ut naq nakatxik saʼ li chʼutam? Xnawbʼal naq yookat xbʼaanunkil li Rajom li Yos aʼan nakʼehok re xsahil aachʼool ut aatuqtuukilal. Ut naxkʼojobʼ aachʼool (Nehemias 8:10). Kʼaru naqatzol chirix aʼin?\n8, 9. a) Kʼaru ttaqlanq qe chi roxloqʼinkil li sumlaak ut kʼaʼut? b) Bʼar wank li wiibʼ chi naʼlebʼ tqatzol anaqwan?\n8 Saʼ xkʼabʼaʼ naq naqara li Yos nokooxik xpuktesinkil li Raatin, nokooxik saʼebʼ li chʼutam ut naqapaabʼ naq naxye qe: «Cheroxloqʼi li sumlaak», usta chʼaʼaj xbʼaanunkil (Hebreos 13:4; Salmo 18:30 [18:29, Wy]; Eclesiastes 5:4). Joʼ chanru naq li Jehobʼa narosobʼtesihebʼ li nekeʼxkʼe xchʼool chi xpuktesinkil li Raatin ut chi xik saʼ li chʼutam, joʼkan ajwiʼ trosobʼtesihebʼ li nekeʼxkʼe xchʼool chi roxloqʼinkil li sumlaak (1 Tesalonicenses 1:3; Hebreos 6:10).\n9 Kʼaru ttenqʼanq qe chi roxloqʼinkil li sumlaak? Tento tqatzʼeqtaana chixjunil li natzʼajnink re li sumlaak ut tqasikʼ chanru tqakawresi.\nQATZʼEQTAANAQ LI AATIN UT LI NAʼLEBʼ LI INKʼAʼ NAROXLOQʼI LI SUMLAAK\n10, 11. a) Kʼaru li naʼlebʼ inkʼaʼ naroxloqʼi li sumlaak? b) Kʼaru li patzʼom tento taabʼaanu re laasumʼaatin?\n10 Saʼ jun kutan jun li qech aj paabʼanel ixq kixye: «Nintzʼaama chiru li Jehobʼa naq tixkʼe inkuyum». Chirix kʼaru yook xpatzʼbʼal xkuyum? Li ixq kixsume li patzʼom: «Linbʼeelom junelik nikinxkut chi aatin. Usta moko raxtint ta lintibʼel, naabʼal tochʼolal wank saʼ linchʼool xbʼaan naq kokʼaj xsaʼ naxye we naq maakʼaʼ ninʼok wiʼ ut chʼiʼchʼiʼ ninbʼaanu chiru». Li ixaqilbʼej aʼin kixkʼutbʼesi naq nawank xikʼ ilok ut hobʼok saʼ xyanqebʼ li sumsu.\n11 Kʼajoʼ xyiibʼal ru naq li sumsuukebʼ nekeʼxhobʼ ribʼebʼ, li tzʼaj aj aatin ra nanaq ut moko saʼ junpaat ta naʼelk saʼ li xchʼool junaq li poyanam. Li kʼaynaq chi hobʼok inkʼaʼ naroxloqʼi li xsumlajik. Ut re naq laaʼat taanaw kʼaru nareekʼa laasumʼaatin, us naq taapatzʼ re: «Kʼaru nakaaweekʼa naq nakatwaatina?». Wi laasumʼaatin tixye aawe naq ra nareekʼa, chaajal aanaʼlebʼ chi anchal aachʼool (Galatas 5:15; chaawil Efesios 4:31).\n12. Chanru tqasach xwankil li qapaabʼal chiru li Yos?\n12 Qajultikaq: wi inkʼaʼ sa naqaatina li qasumʼaatin, moko us ta wanqo chiru li Jehobʼa. Li Santil Hu naxye: «Wi ani naxkʼoxla [...] naq tzʼaqal aj paabʼanel ut inkʼaʼ naxqʼus li ruʼuj raqʼ, aʼan naxbʼalaqʼi ribʼ xjunes, ut li xpaabʼaal maakʼaʼ rajbʼal» (Santiago 1:26). Joʼkan bʼiʼ, li qayehom ut li qapaabʼal wankebʼ saʼ junajil. Li Santil Hu moko naxkʼut ta naq maakʼaʼ naxye chanru wanko saʼ qochoch xbʼaan naq li jwal aajel ru naq yooqo chi kʼanjelak chiru li Jehobʼa. Miqabʼalaqʼi qibʼ chi xkʼoxlankil aʼin! (Chaawil 1 Pedro 3:7.) Usta us yook chi kʼanjelak junaq li poyanam saʼ li chʼuut abʼan junelik nakutuk chi aatin malaj nahobʼok, inkʼaʼ naroxloqʼi li xsumlajik ut maakʼaʼ naʼok wiʼ li xpaabʼal chiru li Yos.\n13. Chanru teʼruuq xchʼinankil xchʼool li xsumʼaatin li sumsuukebʼ?\n13 Li sumsuukebʼ tento ajwiʼ teʼxkʼe reetal li yookebʼ xbʼaanunkil re naq inkʼaʼ teʼxchʼina xchʼool li xsumʼaatin. Qilaq wiibʼ li eetalil. Jun li bʼeelomej naroksi li aatinobʼaal chʼiichʼ chiru naabʼal hoonal re xkʼeebʼal xnaʼlebʼ jun li naʼbʼej rech aj paabʼanel li yook chi chʼaʼajkoʼk chiru xkʼirisinkilebʼ li xkokʼal. Ut li jun chik, jun li ixaqilbʼej rajlal xamaan naroksi naabʼal li hoonal re xpuktesinkil li chaabʼil esilal rikʼin jun li rech aj paabʼanel winq. Usta inkʼaʼ yookebʼ xkʼoxlankil li yiibʼru aj naʼlebʼ, abʼan us naq teʼxkʼoxla chixjunqalebʼ kʼaru nareekʼa li xsumʼaatin naq nekeʼxbʼaanu aʼin. Naq jun li ixaqilbʼej kixkʼul aʼin, kixye: «Kʼajoʼ narahoʼk saʼ linchʼool naq linbʼeelom naxnumsi naabʼal hoonal chi xtenqʼankil jun li qech aj paabʼanel! Naweekʼa naq maakʼaʼ ninʼok wiʼ».\n14. a) Joʼ naxchʼolobʼ saʼ Genesis 2:24, kʼaru tenebʼanbʼil saʼ xbʼeenebʼ li sumsu? b) Kʼaru ebʼ li patzʼom tento teʼxkʼoxla li sumsuukebʼ?\n14 Joʼ chanru xnimal xrahil xchʼool li qech aj paabʼanel aʼin, joʼkan ajwiʼ nekeʼxkʼul li nekeʼrahoʼk saʼ xchʼool xbʼaan li xsumʼaatin. Ebʼ li nekeʼxbʼaanu aʼin, nekeʼxqʼet xchaqʼrabʼ li Yos chirix li sumlaak: «Li winq tixkanabʼ li xnaʼ xyuwaʼ tixlaqʼabʼ ribʼ rikʼin li rixaqil» (Genesis 2:24). Ma yook xyeebʼal li raqal aʼin naq li nekeʼsumlaak inkʼaʼ chik teʼxkʼoxla li xnaʼ xyuwaʼ? Inkʼaʼ, yook bʼan xyeebʼal naq li nekeʼsumlaak tento teʼxkʼoxla xbʼeenwa li naraj ut li nawulak chiru li xsumʼaatin. Ut joʼkan ajwiʼ tento teʼxbʼaanu rikʼinebʼ li rech aj paabʼanel, usta naxrahebʼ xbʼeenwa tixkʼe xkʼulubʼ li xsumʼaatin. Moko sa ta chik wanqebʼ li nekeʼsumlaak wi jun rehebʼ naxnumsi naabʼal li hoonal rikʼinebʼ li ramiiw malaj naxchap aatinak ut seʼek rikʼin li maawaʼ xsumʼaatin. Joʼkan naq, li sumsuukebʼ tento teʼxkʼoxla: «Ma saʼ xkʼabʼaʼ linnaʼlebʼ naq wank qachʼaʼajkilal rikʼin linsumʼaatin? Ma ninkʼe inhoonal re rilbʼal ut xraabʼal linsumʼaatin joʼ chanru tenebʼanbʼil saʼ inbʼeen?».\n15. Joʼ naxchʼolobʼ saʼ Mateo 5:28, kʼaʼut naq li sumsuukebʼ inkʼaʼ teʼxkʼe xchʼool chirix li maawaʼ xsumʼaatin?\n15 Naq jun rehebʼ li sumsu naxnumsi naabʼal li hoonal malaj naxchap aatinak ut seʼek rikʼin li maawaʼ xsumʼaatin, naʼok chi xik xchʼool chirix li maawaʼ xsumʼaatin. Usta ra xyeebʼal, wankebʼ li qech aj paabʼanel ak xeʼxkʼul aʼin! (Mateo 5:28.) Abʼan naabʼalebʼ moko kaʼaj tawiʼ aʼin nekeʼxbʼaanu naq nekeʼxmaajewa li xsumlajik. Anaqwan qilaq kʼaru kixye li Apostol Pablo chirix aʼin.\nMAAKʼAʼAQ XTZʼAJNIL XCHʼAATEBʼ LI SUMSU\n16. Kʼaru chik li naʼlebʼ kixkʼe laj Pablo naq kiʼaatinak chirix li sumlaak?\n16 Ak kixye chaq laj Pablo: «Cheroxloqʼi li sumlaak», naq kixye wiʼ chik: «Maakʼaʼ xtzʼajnil xchʼaatebʼ li sumsu. Aʼ ut ebʼ laj koʼbʼeet laj yumbʼeet ut ebʼ laj muxunel sumlajenak li Yos traqoq aatin chirixebʼ» (Hebreos 13:4, AC). Li aatin «xchʼaatebʼ li sumsu» aʼan naq li bʼeelomej nawank rikʼin li rixaqil saʼ sumal. Joʼkan bʼiʼ, re naq inkʼaʼ muxbʼilaq ru li sumlaak; li bʼeelomej ut li ixaqilbʼej kaʼajwiʼ twanq rikʼin li xsumʼaatin li xsumlaak wiʼ. Joʼkan naq li Santil Hu naxye: «Sahaq aachʼool rikʼin laawixaqil li xatsumlaak wiʼ saʼ laasaajilal» (Proverbios 5:18).\n17. a) Kʼaʼut inkʼaʼ naqakʼam qe rikʼin xkʼaʼuxl li ruuchichʼochʼ chirix li muxuk sumlaak? b) Chanru nekeʼxkʼam rehebʼ laj paabʼanel rikʼin laj Job?\n17 Li naxchʼik ribʼ rikʼin li maawaʼ xsumʼaatin nimla maak naxbʼaanu, xbʼaan naq naxmux li xsumlajik ut naxqʼet xchaqʼrabʼ li Yos. Usta wankebʼ nekeʼxye naq moko maak ta xbʼaanunkil aʼin, ebʼ li tzʼaqal aj paabʼanel moko nekeʼxkʼam ta rehebʼ rikʼin xkʼaʼuxl winq. Chʼolchʼo chiruhebʼ laj paabʼanel naq maawaʼ junaq winq traqoq aatin saʼ xbʼeen «laj koʼbʼeet laj yumbʼeet ut ebʼ laj muxunel sumlajenak», li Yos bʼan tbʼaanunq re (Hebreos 10:31; 12:29). Oxloqʼ chiruhebʼ li tzʼaqal aj paabʼanel li xchaqʼrabʼ li Jehobʼa (chaawil Romanos 12:9). Ebʼ laj paabʼanel nekeʼxkʼam rehebʼ rikʼin laj Job naq kixye: «Laaʼin [ak] xinye li waatin naq inkʼaʼ tinrahi ru ebʼ li tuqʼixq» (Job 31:1). Joʼkan naq, li sumsuukebʼ maajunwa nekeʼxkanabʼ naq li xnaqʼru t-oq ratawankil li maawaʼ xsumʼaatin. Ut li chaabʼil naʼlebʼ aʼin natenqʼank rehebʼ re naq inkʼaʼ teʼxmux li xsumlajik (chaawil ajwiʼ xkomon li naʼlebʼ bʼarwiʼ naxye «Li Jachok ut li Kanabʼank Ibʼ»).\n18. a) Kʼaru naxkʼoxla li Jehobʼa chirix li muxuk sumlaak? b) Kʼaru xjuntaqʼeetalil ebʼ laj muxul sumlaak rikʼinebʼ li nekeʼloqʼonink jalanil yos?\n18 Kʼaru naxkʼoxla li Jehobʼa chirix li muxuk sumlaak? Saʼ Xchaqʼrabʼ laj Moises keʼtenebʼaak kamk saʼ xbʼeenebʼ laj Israel li keʼmuxuk sumlaak malaj li keʼxloqʼoni li jalanil yos (Levitico 20:2, 10). Kʼaru xjuntaqʼeetalil li wiibʼ chi maak aʼin? Li kixloqʼoni li jalanil yos kixqʼet li sumwank rikʼin li Jehobʼa. Ut li kixmux li xsumlajik, kixqʼet li raatin chiru li xsumʼaatin (Exodo 19:5, 6; Deuteronomio 5:9; chaawil Malaquias 2:14). Joʼkan naq, maajewanbʼilebʼ xbʼaan Xyosil li tiikilal ut li paabʼajel (Salmo 33:4).\n19. Kʼaru ttenqʼanq qe re naq maajunwa tqamux li qasumlajik, ut kʼaʼut?\n19 Saʼebʼ li qakutan moko yeebʼilebʼ ta rehebʼ laj paabʼanel naq teʼxpaabʼ li Xchaqʼrabʼ laj Moises joʼ keʼxbʼaanu chaq ebʼ laj Israel. Usta inkʼaʼ naqapaabʼ, nokooxtenqʼa chi xjultikankil naq li Xchaqʼrabʼ laj Moises kixmaajewahebʼ laj muxul sumlaak. Abʼan kʼaʼut naqaye aʼin? Xbʼaan naq tooxtenqʼa re naq inkʼaʼ toomuxuq sumlaak. Re xtawbʼal ru aʼin qakʼehaq jun li eetalil: Ma tat-oq raj saʼ junaq li iklees re xwiqʼibʼankil aawibʼ chiru junaq li pechʼbʼil yos? Ut wi teʼxyeechiʼi aatumin, ma taabʼaanu raj? Peʼyaal naq maajoqʼe taabʼaanu? Ebʼ li tzʼaqal aj paabʼanel nekeʼyiibʼok yal xkʼoxlankil naq teʼxtzʼeqtaana li Jehobʼa saʼ xkʼabʼaʼ junaq li pechʼbʼil yos. Ut joʼkan raj tento tqeekʼa yal rikʼin xkʼoxlankil naq tqatzʼeqtaana li Yos malaj tqakʼat roq li qasumʼaatin rikʼin koʼbʼeetak malaj yumbʼeetak (Salmo 51:3, 6 [51:1, 4, Wy]; Colosenses 3:5). Maajunwa naqaj xsahobʼresinkil xchʼool laj Tza, chi moko naqaj ta xmaajewankil li Jehobʼa ut xkubʼsinkil xwankil li sumlaak.\nCHANRU NAKAWRESIMANK LI SUMLAAK?\n20. Kʼaru nakʼulmank rikʼin wiibʼ oxibʼ rehebʼ li nekeʼsumlaak? Chʼolobʼ rikʼin jun li eetalil.\n20 Re naq junelik teʼxra ribʼ li sumsu moko tzʼaqal ta rikʼin xtzʼeqtaanankil li yiibʼru aj naʼlebʼ li nakubʼsink re xwankil li sumlaak. Abʼan, kʼaru chik us xbʼaanunkil? Re xsumenkil aʼin, qajuntaqʼeetaq li sumlaak rikʼin jun li ochoch. Kʼaru naʼuutzʼuʼujink re junaq li ochoch? Saʼ xyanq ebʼ li uutzʼuʼuj aʼin wank li chaabʼil aatin, li rahok, ut li oxloqʼink. Naq us wankebʼ li sumsu, naru naqaye naq chanchan xchʼinaʼusal junaq li ochoch. Ut naq naʼok chi sachk li rahok chanchan tawiʼ naʼok chi jebʼk xchʼinaʼusal li ochoch toj reetal naq tmaakʼaʼoq xsaʼ. Ut laaʼat inkʼaʼ nakaawaj naq tkʼulmanq aʼin! Peʼyaal naq nakaawaj naq oxloqʼinbʼilaq ru laasumlajik, joʼ chanru naxye li Yos? Saʼ xkʼabʼaʼ naq li Yos kikʼojobʼank re li sumlaak, inkʼaʼ naqaj xsachbʼal. Joʼkan naq taakʼe aachʼool chi xkʼuubʼankil yalaq kʼaru chi chʼaʼajkilal li wanq saʼ laajunkabʼal. Li Santil Hu naxye: «Rikʼin chaabʼil naʼlebʼ naʼuxk li kabʼlak ut rikʼin seebʼal kʼaʼuxl nakʼeheʼk li rubʼelankil. Rikʼin naabʼal li nawom naʼuutzʼuʼujiik xsaʼ li rochoch, joʼ ajwiʼ nanujak rikʼin li kʼaʼaq re ru terto xtzʼaq ut jwal chʼinaʼus rilbʼal» (Proverbios 24:3, 4). Anaqwan qilaq chanru roksinkil aʼin rikʼinebʼ li sumsu.\n21. Chanru teʼruuq xkawresinkil chi timil timil li xjunkabʼal li sumsuukebʼ? (Chaawil ajwiʼ li kaaxukuut bʼarwiʼ naxye « Chanru Tinkawresi Linsumlajik?».)\n21 Saʼ xyanq chixjunil li nachʼinaʼusink ut li nakʼehok xsahil xchʼool junaq li ochoch wank li tzʼaqal rahok, roxloqʼinkil li Yos ut li xkawil qapaabʼal (Proverbios 15:16, 17; 1 Pedro 1:7). Joʼkan naq chixjunil li chaabʼil naʼlebʼ naxkawresihebʼ li sumsuukebʼ. Kʼaru naxye saʼ Proverbios 24:4 chirix chanru «naʼuutzʼuʼujiik» xsaʼ junaq li ochoch? Saʼ li raqal aʼin naxkʼut naq naru xbʼaanunkil rikʼin «li nawom». Joʼkan bʼiʼ, wi li sumsuukebʼ nekeʼraj xjalbʼal xnaʼlebʼ ut xraabʼal ribʼebʼ chi junelik tento teʼxtzol li naxkʼut li Santil Hu ut chirix chik aʼan teʼxyuʼami (Romanos 12:2; Filipenses 1:9). Tento teʼxkʼe xhoonal re xtzʼilbʼal li naʼlebʼ li wank saʼ li tasal hu li naxtzʼil li Santil Hu wulaj wulaj, malaj rilbʼal xsaʼ li tasal hu La Atalaya malaj li ¡Despertad! li naʼaatinak chirix li sumlaak ut aʼan ttenqʼanq chi xraabʼal li Jehobʼa ut chi xyuʼaminkil li naʼajmank re ruutzʼuʼujinkil li rochochebʼ. Ut chi joʼkan teʼruuq chi wank wiʼ chik joʼ keʼwank chaq naq keʼsumlaak.\n22. Kʼaru rusilal tqataw wi naqakʼe qachʼool chi xbʼaanunkil li kʼanjel li tenebʼanbʼil saʼ qabʼeen re xkawresinkil li qasumlajik?\n22 Chʼolchʼo chiqu naq toj xhoonalil naʼajmank re xsuqʼisinkil chixjunil li «naʼuutzʼuʼuji[nk] re li junkabʼal». Abʼanan, wi ebʼ laj paabʼanel nekeʼxkʼe xchʼool chi xbʼaanunkil li kʼanjel li tenebʼanbʼil saʼ xbʼeenebʼ re xkawresinkil li xsumlajik, teʼxtaw xsahil xchʼool, xbʼaan naq nekeʼxnaw naq yookebʼ xbʼaanunkil li naxye li Santil Hu chirix roxloqʼinkil ribʼebʼ joʼ sumʼaatin saʼ li xjunkabʼal (Romanos 12:10; Salmo 147:11). Joʼkan naq, wi tzʼaqal nekeʼxkʼe xchʼool chi roxloqʼinkil li xsumlajik, teʼruuq chi wank junelik saʼ xrahom li Yos.\n^ párr. 6 Saʼebʼ li raqal aʼin laj Pablo kixkʼut jalan jalanq li chaqʼrabʼ (Hebreos 13:1-5).\nCHANRU TINKAWRESI LINSUMLAJIK?\nLi Santil Hu naxye: «Li junjunq saʼ eeyanq chixra li rixaqil joʼ naq naxra ribʼ; ut li ixaqilbʼej chiroxloqʼi li xbʼeelom» (Efesios 5:33).\nBʼar wank wiibʼ oxibʼ rehebʼ li xchaabʼil naʼlebʼ linsumʼaatin? Chanru tinkʼutbʼesi naq ninra? (Proverbios 14:1; 31:29; 1 Pedro 3:1, 6; 4:8.)\nMa ninkʼe inchʼool chi rabʼinkil li naxkʼoxla ut li nareekʼa linsumʼaatin? (Filipenses 2:4.)\nMa inkʼaʼ ninkʼe saʼ linchʼool naq napaltoʼk linsumʼaatin? (Mateo 6:14, 15.)\nJoqʼe xinye ut xinkʼutbʼesi chiru linsumʼaatin naq ninra? (Cantar de los Cantares 2:9-14.)\nKʼaru li kʼanjel chirix li Yos yooko xkʼeebʼal qachʼool chi xtawbʼal saʼ wiibʼal? (Mateo 6:33, 34; 1 Corintios 9:24-27.)\nKʼaru tinbʼaanu re naq linsumʼaatin traj wochbʼeeninkil re rilbʼal li Santil Hu ut li tasal hu re xtzʼilbʼal li Santil Hu wulaj wulaj?


Resil li Santil Hu: Wank Jun aj Elq' sa' Israel - Li naʼaj aʼin xaqabʼanbʼil xbʼaanebʼ laj Testiiw re li Jehobʼa\nMA NAKAANAW k'aru yook xmuqb'al li winq a'in sa' li rochoch? Yook xk'eeb'al rub'el ch'och' jun li chaab'il t'ikr, li oor ut li plaat. Li winq a'in kirisi chaq li k'a'aq re ru sa' li tenamit Jerico. Ma jultik aawe k'aru kixye laj Josue naq te'xb'aanu rik'in chixjunil a'in?\nLaj Josue kixye naq te'xk'at chixjunil, ab'an li oor ut li plaat te'xk'am sa' Rochoch li Jehob'a. Eb' li poyanam a'in ke'xq'et Raatin li Yos, xb'aan naq ke'elq'ak. Li winq a'in, a'an laj Acan ut wank rochb'een li xjunkab'al. Qilaq k'aru chik kik'ulmank.\nAk ki'elq'ak chaq laj Acan naq laj Josue kixtaqla jun ch'uut aj Israel chi yalok rik'ineb' laj Hai. Ab'an eb' laj Israel ink'a' ke'elk chi'us, naab'aleb' ke'kamk ut wankeb' ke'elelik. K'ajo' naq kiraho'k sa' xch'ool laj Josue jo'kan naq kixhupub' rib' ut kixye re li Jehob'a: ‹K'a'ut xaakanab' naq tqak'ul li rahilal a'in!›\nToja' naq li Jehob'a kixye re laj Josue: ‹Waklin! Eb' laj Israel xe'maakob'k chiwu. Ke'yehe'k re naq te'xk'at malaj te'xk'am sa' li wochoch li k'a'aq re ru. Ke'relq'a jun chaab'il t'ikr ut ink'a' ke'xye. Ink'a' texwosob'tesi, wi ink'a' teek'at li t'ikr ut teekamsi laj elq'›. Li Jehob'a kixye naq tixk'ut chiru laj Josue ani ki'elq'ak.\nNaq laj Josue kixch'utub'eb' laj Israel, li Jehob'a kixk'ut chiruheb' naq laj elq' a'an laj Acan. Toja' naq laj Acan kixye: ‹Xinmaakob'k. Xwil naq ch'ina'us li t'ikr, wank li oor ut li plaat. K'ajo' naq xwulak chiwu jo'kan xink'am! Chixjunil a'in taataw sa' xyi li wochoch aran xinmuq›.\nNaq eb' laj Israel ke'xk'am chaq re laj Josue li k'a'aq re ru a'in, laj Josue kixye re laj Acan: ‹K'a'ut naq xoo'aak'e sa' rahilal? Anaqwan taatoj sa' ruq' li Jehob'a!› Jo'kan naq eb' laj Israel ke'xk'e chi pek laj Acan ut li xjunkab'al toj reetal naq ke'kamsiik. A'in naxk'ut chiqu naq moko us ta xchapb'al li maawa' qe.\nChirix chik a'an, eb' laj Israel koheb' wi' chik chi yalok rik'ineb' laj Hai. Anaqwan ke'elk chi'us xb'aan naq li Jehob'a kitenq'ank reheb'.\nAni li winq yook xmuqb’al li k’a’aq re ru sa’ ch’och’? Aniheb’ yookeb’ chi tenq’ank re?\nK’a’ut naq nimla maak kixb’aanu laj Acan ut li xjunkab’al?\nK’aru kixye li Jehob’a naq laj Josue kixpatz’ re, k’a’ut ink’a’ ke’elk chi’us naq ke’yalok sa’ xb’eeneb’ laj Hai?\nK’aru kixk’ul laj Acan ut li xjunkab’al naq ke’k’ame’k chiru laj Josue?\nK’aru naqatzol chirix li kixk’ul laj Acan?\nChaawil li naxye Josué 7:1-26.\nNaq laj Josue kitijok chiru li Jehob’a, chanru kixk’utb’esi naq wank sa’ amiiwil rik’in? (Jos. 7:7-9; Sal. 119:145; 1 Juan 5:14.)\nK’aru naxk’utb’esi li kixb’aanu laj Acan? Chanru nokooxtenq’a xnawb’al a’in? (Jos. 7:11, 14, 15; Pro. 15:3; 1 Tim. 5:24; Heb. 4:13.)\nChaawil li naxye Josué 8:1-29.\nK’aru tento tqab’aanu qajunqal naq wank ani namaakob’k sa’ li ch’uut? (Jos. 7:13; Lev. 5:1; Pro. 28:13.)


li xjultikankil xwankilal xloq'al li poyanam sa' ruchich'och' - LEXILOGOS\n1. Chijunil li poyanam q'ab'anb'il, naru xyeb'al naq maak'a' xmaak wi maji' natawman xmaak, chiru li chaq'rab' ut chiru li tenamit, ut b'ar wi' nak'utun naq xteenq'aak chi us chi xkolb'al rib'.\n2. Maani tak'eheq chi toje'k xmaak wi li xb'anuhom malaq ink'a' xb'anuhom, moko maak ta chiru li charq'rab' naq xk'ulman. Jo'kan ajwi' ink'a' naru xk'eb'al xtz'aqob' xtojb'al xmaak wi' maawa' a'an wan sa' li chaq'rab' naq xmaako'.\n1. Chijunil li poyanam yalaq b'ar taaruuq tab'eeq ut yaal re k'a'ru tenamitul takanaaq wi' chi waank.\n2. Chijunil li tenamit naru tixkanab' li poyanam, us ta li re, ut naru tasutq'iiq sa xtenamit.\n1. Wi yo chi sik'e'k junaq li poyanam naru tixkol rib' sa' junaq chik tenamit.\n2. A'in ink'a' naru xb'aanunkil wi tz'aqal ch'olch'o sa' raqob'aal aatin naq wan xmaak chiru li chaq'rab' malaq chiru li xyehom xna'leb'il xch'utaamil li xk'ila tenamitul li ruchich'och'.\n1. Chijunil li poyanam naru twanq xtenamitul.\n2. Maani taruuq taisiiq chiru li xtenamitul, jo' ajwi' li xjalb'al wi jo'kan traj.\n1. Eb' li wiinq ut eb' li ixq, naq naxraw xq'ehil, naru nake'sumla ut te'waanq us ta te'xk'uub' xjunkab'al, ut juntaq'eet xwankileb' naq te'waanq us ta te'xjach rib' moqon. Li usilal a'in a'an re chijunila li poyanam, maak'a' naxye chanru nailok, b'ar xtenamitul malaq li xpaab'aal.\n2. Naru li sumlaak wi' li poyanam te'raj sumlaak.\n3. Li junkab'al a'an tz'aqal li xaqxo wi' junaq li tenamit, jo'kan naq kolb'ilaq xb'aan li tenamit jo' ajwi' li x'awab'ejilal li tenamit.\n1. Chijunil li poyanam naru twaanq k'a'aq ru re, chi xjunesalil ut sa' komanil.\n2. Maani tamaq'e'q li k'a'aq ru re chiru chi maak'a'aq xyaalal.\n1. Chijunil li poyanam naru tixch'utub' rib' ut tixyoob' xch'utam chi tuqtuukilal.\n2. Maani tamine'q chiru waank sa' junaq ch'utam.\n1. Chijunil li poyanam naru naoken sa' x'awab'ejilal li xtenamit, a'anaq ajwi' malaq yal tixsik' ruuchil.\n2. Chijunil li poyanam naru naok chi k'anjelak chiru li awab'ejilal sa' li xtenamit.\n3. Li k'a'ru naraj li tenamit a'an li nataqlan sa' xb'een li xb'aanuhom li awab'ejilal; aran nak'utun naq nawan li sik'ok u, ab'an tento xb'aanunkil naq naxtaw xq'ehil, te'okeenq chijunil ut sa' muqmu re naq yaal re li tenamit ani tixxaqab'.\n1. Chijunil li poyanam naru nak'anjelak, naru tixsik' ru xk'anjel, chaab'il k'anjel ut kolb'ilaq re naq junelik waanq xk'anjel.\n2. Chijunil li poyanam juntaq'eetaq xtojb'al naq juntaq'eet k'anjel xb'aanu.\n3. Chijunil li poyanam chaab'il tojb'ilaq re naq wanq rochb'en li xjunkab'al sa' xyaalal, kama' naraj li xloq'al xwankilal. Jual us wi naru xk'ub'ankil chic b'ayaq ru.\n4. Chijunil li poyanam naru naxyoob' xch'uut ut naru naok sa' ch'uut re xkolb'al rix li xk'anjel.\n1. Chijunil li poyanam kolb'ilaq li xyu'am, jo' ajwi' re li xjunkab'al, re naq kawaq ut sahaq sa' xch'ool, waanq xwa ruk'a', raq'ej, rochoch, ilb'ilaq sa' xyajel; kolb'ilaq rix wi taasachq xk'anjel, wi tayajeerq, wi tixtoch' rib', wi tajunataliiq, wi tatiixq, malaq k'a'aq chik re ru tixk'ul.\n2. Li nab'ej ut li kok'al a'an jual ilb'ilaqeb' chi us. Chijunil li kok'al juntaq'eet rilb'aleb' us ta ink'a' sumsukeb' li xyuwa'.\n1. Chijunil li poyanam naru natzolok. Li tzolom tento naq wanq chi siib'il us ta ka'aj wi' li xtikib'ankil. Li xtikib'ankil tento xb'aanunkil. Li xkomon chijunil te'ruuq te'okeenq chirix.\n2. Li xwaklesinkil ut li xtuqub'ankil ru li poyanam a'an li xk'anjel li tzolom, jo' ajwi' li xkawob'resinkil li roxloq'inkil li xloq'al xwankilal li poyanam ut li waank sa' xyaalal; tixteenq'a li k'amok ib' sa' usilal, li kuyuk maak ut li rahok ib' sa' xyaanqeb' chijunil li tenamit, xch'uutal tenamit ut li paab'aal; ut tixteenq'a xwaklesinkil xna'leb' li xch'uutal li k'ila tenamit sa' ruchich'och' re li usilal tuqtuukilal.\n3. Li na'b'ej yuwa'b'ej naru te'xsik' ru li xtzolomeb' li ral xk'ajol.\n1. Chijunil li poyanam naru naoken sa' li xb'aanuhom li tenamit, tirajsi ru rik'in ut taokeenq chi tenq'aank re xteenq'ankil ajwi' rib' rik'in li xna'leb' li tenamit.\n2. Chijunil li poyanam naru taakole'q chiru chijunil li k'a'aq re ru xb'aanuhom.\n1. Chijunil li poyanam wan xb'aanuhom chiru li xtenamit, xb'aan naq ka'aj wi' aran truuq tz'aqal chi waklesinkil rib'.\n2. Naq wanq sa' li xloq'al ut li xwankilal, chijunil li poyanam ka'aj wi' li chaq'rab' naru taramoq re, re naq chi jo'kan roxloq'inkil li xloql'al xwankil li komon, ut chijo'kan tuqtuuq ru twaanq li tenamit.\n3. Li loq'al wankilal, chaab'ilal usilal a'in maajunsut truuq oksimmanq wi ink'a' junaj ru rik'in li xna'leb' ut li xyehom li Xch'uutal li K'ila Tenamit sa' ruchich'ch'.


San Lucas 9 KEKNT - Li Jesús quixchꞌutubeb lix tzolom - Bible Search\nLi Jesús quixtaklaheb lix tzolom cablaju chixchꞌolobanquil resil li colba-ib\n1Li Jesús quixchꞌutubeb lix tzolom cablaju ut quixqꞌueheb xcuanquil chirisinquileb li ma̱us aj musikꞌej ut quixqꞌueheb ajcuiꞌ xcuanquil chixqꞌuirtesinquileb li yaj. 2Quixtaklaheb chixchꞌolobanquil resil lix nimajcual cuanquilal li Dios ut chixqꞌuirtesinquileb li yaj. 3Quixye reheb: —Ma̱cꞌaꞌ te̱cꞌam e̱re nak texxic. Incꞌaꞌ te̱cꞌam e̱xukꞌ, chi moco e̱bo̱ls, chi moco e̱tzacae̱mk chi moco e̱tumin. Caꞌaj cuiꞌ le̱ rakꞌ li cuan che̱rix te̱cꞌam. 4Nak texcꞌulekꞌ saꞌ junak cab, aran texcana̱k. Toj ta̱cuulak xkꞌehil nak texxic, tex-e̱lk saꞌ li naꞌajej aꞌan. 5Cui texcuulak saꞌ junak naꞌajej bar cuiꞌ incꞌaꞌ texcꞌulekꞌ, tex-e̱lk riqꞌuineb ut te̱chikꞌ li poks che̱rok joꞌ retalil li raylal teꞌxcꞌul xban nak incꞌaꞌ queꞌraj rabinquil li ra̱tin li Dios, chan li Jesús. 6Co̱eb ut lix tzolom li Jesús saꞌ eb li junju̱nk chi naꞌajej ut yo̱queb chixchꞌolobanquil resil li colba-ib. Ut yo̱queb ajcuiꞌ chixqꞌuirtesinquileb li yaj.\nQui-oc xcꞌaꞌux laj Herodes xban li Jesús\n7Laj Herodes li nataklan aran Galilea quirabi resil chixjunil li yo̱ chixba̱nunquil li Jesús ut qui-oc xcꞌaꞌux xban nak cuan yo̱queb chi yehoc re nak aꞌan laj Juan li xcuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak. 8Ut cuan ajcuiꞌ li yo̱queb chi yehoc re nak aꞌan li profeta Elías li xchal cuiꞌchic. Ut cuan cuiꞌchic li yo̱queb chi yehoc re nak ma̱re aꞌan jun xcomoneb li profeta li queꞌcuan junxil li xcuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak. 9Laj Herodes quixye saꞌ xchꞌo̱l: —Aꞌan ma̱cuaꞌ laj Juan xban nak la̱in quintaklan re xchꞌotbal xcux. ¿Ani anchal aꞌan li yo̱quin chirabinquil resil? chan. Joꞌcan nak ta̱raj rilbal ru.\nLi Jesús quixqꞌueheb chi cuaꞌac li o̱b mil chi cui̱nk\n10Nak queꞌsukꞌi chak lix tzolom chixba̱nunquil li cꞌanjel queꞌtakla̱c cuiꞌ, queꞌxserakꞌi re li Jesús li cꞌaꞌru quilajeꞌxba̱nu chak. Li Jesús quixcꞌameb xjuneseb saꞌ jun naꞌajej bar ma̱cꞌaꞌ cuan, li cuan xcue̱nt li tenamit Betsaida. 11Abanan li qꞌuila tenamit queꞌxqꞌue retal nak li Jesús yo̱queb chi xic saꞌ li naꞌajej aꞌan, ut queꞌco̱eb chirix. Li Jesús quixcꞌuleb ut qui-oc chixchꞌolobanquil xya̱lal chiruheb chirix lix nimajcual cuanquilal li Dios. Ut quixqꞌuirtesiheb ajcuiꞌ li yaj. 12Nak ac yo̱ chi ecuu̱c, lix tzolom cablaju queꞌco̱eb bar cuan cuiꞌ li Jesús ut queꞌxye re: —Chakꞌrabiheb li tenamit re nak teꞌxic xsicꞌbal lix naꞌajeb bar teꞌhila̱nk cuiꞌ ut teꞌxsicꞌ ajcuiꞌ lix tzacae̱mk saꞌ eb li cꞌaleba̱l ut saꞌ eb li naꞌajej li cuanqueb chi nachꞌ, chanqueb re. 13Li Jesús quixye reheb: —Qꞌuehomak xcuaheb la̱ex. Ut eb aꞌan queꞌxye: —Ma̱cꞌaꞌ tzacae̱mk kiqꞌuin la̱o. O̱b ajcuiꞌ li caxlan cua ut cuib ajcuiꞌ li car cuan. ¿Malaj ut yo̱cat chixcꞌoxlanquil nak la̱o toxic chixlokꞌbal xtzacae̱mkeb li qꞌuila tenamit aꞌin? chanqueb lix tzolom. 14Chixjunileb li cuanqueb aran cuanqueb tana o̱b mil chi cui̱nk. Li Jesús quixye reheb lix tzolom nak teꞌxchunub ribeb chi chꞌu̱tal, chi laje̱tk roxcꞌa̱l. (50) 15Eb lix tzolom li Jesús queꞌxba̱nu joꞌ quiyeheꞌ reheb. Ut li cristian queꞌchunla chi chꞌu̱tal. 16Li Jesús quixchap li o̱b chi caxlan cua ut li cuib chi car. Qui-iloc saꞌ choxa. Quixbantioxi chiru li Dios. Quixjachi ut quixqꞌue reheb lix tzolom re nak teꞌxjeqꞌui reheb li qꞌuila tenamit. 17Queꞌcuaꞌac chixjunileb toj retal queꞌcꞌojla xchꞌo̱l. Ut cablaju chacach chic li relaꞌ quicana.\nLaj Pedro quixye nak li Jesús, aꞌan li Cristo laj Colonel li yechiꞌinbil\n18Saꞌ jun li cutan li Jesús yo̱ chi tijoc xjunes nak queꞌcuulac lix tzolom riqꞌuin. Li Jesús quixpatzꞌ reheb lix tzolom ut quixye: —¿Anihin la̱in nak nequeꞌxye li tenamit? chan. 19Eb aꞌan queꞌxye re: —Cuan nequeꞌyehoc re nak la̱at laj Juan laj Cubsihom Haꞌ. Ut cuan ajcuiꞌ nequeꞌyehoc re nak la̱at li profeta Elías. Ut cuan cuiꞌchic nequeꞌyehoc re nak la̱at jun reheb li profeta li queꞌcuan najter li xcuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo, chanqueb. 20—Ut la̱ex, ¿anihin la̱in nak nequecꞌoxla? chan li Jesús reheb. Quichakꞌoc laj Pedro ut quixye re: —La̱at li Cristo, laj Colonel li yechiꞌinbil xban li Dios, chan. 21Ut li Jesús quixtzꞌa̱ma chiruheb lix tzolom ut quixye reheb: —Ma̱ ani aj e te̱ye nak la̱in li Cristo, chan reheb.\nLi Jesús quixye resil li raylal li tixcꞌul\n22Ut quixye ajcuiꞌ reheb: —La̱in li Cꞌajolbej. Tento nak tincꞌul nabal li raylal. Tintzꞌekta̱na̱k xbaneb li xakabanbileb chi cꞌanjelac saꞌ li templo, joꞌ ajcuiꞌ xbaneb li xbe̱nil aj tij, ut xbaneb laj tzꞌi̱b. Tincamsi̱k, abanan tincuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ rox li cutan, chan li Jesús. 23Li Jesús quixye reheb chixjunileb li cuanqueb aran: —Li ani ta̱raj inpa̱banquil tento nak tixtzꞌekta̱na li cꞌaꞌru naxrahi ru lix chꞌo̱l. Tixcuy xnumsinquil li raylal li tixcꞌul, usta ta̱camsi̱k saꞌ incꞌabaꞌ. Ut chinixta̱kehak. 24Li ani ta̱tzꞌekta̱na̱nk cue re xcolbal rix lix yuꞌam arin saꞌ ruchichꞌochꞌ, tixtzꞌek li junelic yuꞌam. Aꞌut li ani naxsach lix yuꞌam arin saꞌ ruchichꞌochꞌ saꞌ incꞌabaꞌ la̱in, aꞌan ta̱re̱chani li junelic yuꞌam. 25¿Cꞌaꞌru tixra junak li cui̱nk cui ta̱re̱chani chixjunil xbiomal li ruchichꞌochꞌ ut tixtzꞌekta̱na li junelic yuꞌam? 26Li ani ta̱xuta̱na̱k inban malaj ut xban li cua̱tin, la̱in li Alalbej tinxuta̱na̱k ajcuiꞌ xbaneb nak tincha̱lk chak riqꞌuin inlokꞌal ut riqꞌuin xlokꞌal lin Yucuaꞌ cuochbeneb li santil ángel, chan li Jesús. 27Ut quixye ajcuiꞌ: —Relic chi ya̱l tinye e̱re nak cuanqueb arin saꞌ e̱ya̱nk li incꞌaꞌ teꞌca̱mk toj teꞌril lix nimajcual cuanquilal li Dios, chan li Jesús.\nLaj Pedro, laj Jacobo ut laj Juan queꞌril nak quijala li riloba̱l li Jesús\n28Cuakxakib cutan na chic xyebal eb a a̱tin aꞌin nak li Jesús co̱ chi tijoc saꞌ xbe̱n jun li tzu̱l rochbeneb laj Pedro, laj Jacobo ut laj Juan. 29Nak yo̱ chi tijoc li Jesús, quijalanoꞌ li riloba̱l chiruheb. Ut li rakꞌ sak sak ut nalemtzꞌun. 30Ut queꞌril nak cuibeb li cui̱nk yo̱queb chi a̱tinac riqꞌuin li Jesús. Aꞌaneb laj Moisés ut laj Elías. 31Nequeꞌlemtzꞌun ut cꞌajoꞌ lix lokꞌaleb nak yo̱queb chi a̱tinac chirix lix camic li Jesús li tenebanbil saꞌ xbe̱n aran Jerusalén. 32Usta yo̱queb xcuara laj Pedro ut li cuanqueb rochben, abanan incꞌaꞌ queꞌcuar. Yo̱queb ban chirilbal lix lokꞌal li Jesús joꞌ ajcuiꞌ li cuib chi cui̱nk li cuanqueb rochben. 33Nak ac oqueb re xcanabanquil li Jesús li cuib chi cui̱nk, laj Pedro quixye re li Jesús: —Ka̱cuaꞌ, cꞌajoꞌ xchakꞌal ru nak cuanco arin. Xkayi̱b ta oxibak muheba̱l arin. Jun a̱cue, jun re laj Moisés ut jun re laj Elías, chan. Quixye chi joꞌcan xban nak incꞌaꞌ quixtau ru lix ya̱lal li quiril. 34Nak toj yo̱ chi a̱tinac laj Pedro, quichal jun li chok saꞌ xbe̱neb. Cꞌajoꞌ nak queꞌxucuac nak queꞌmukun saꞌ li chok. 35Queꞌrabi nak li Dios quia̱tinac saꞌ li chok ut quixye: —Aꞌin li cualal li sicꞌbil ru inban. Cherabi li cꞌaꞌru tixye, chan. 36Nak quicana li a̱tinac, xjunes chic li Jesús quicana. Ut eb aꞌan ma̱cꞌaꞌ chic queꞌxye. Ut chiruheb li cutan aꞌan ma̱ ani aj e queꞌxye li cꞌaꞌru queꞌril.\nLi Jesús quirisi li ma̱us aj musikꞌej riqꞌuin jun li al\n37Joꞌ cuulajak chic nak quicube saꞌ li tzu̱l, nabaleb li qꞌuila tenamit queꞌcuulac chi cꞌuluc re li Jesús. 38Jun li cui̱nk quia̱tinac chak saꞌ xya̱nkeb li tenamit ut quixye chi cau xya̱b xcux: —At tzolonel, nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱cuil li cualal xban nak caꞌaj cuiꞌ aꞌan chicuu. 39Cuan ma̱us aj musikꞌej riqꞌuin. Nak naniman xyajel naxjap re ut nachꞌikchꞌiki̱c chi cau xban li ma̱us aj musikꞌej ut na-el xcuokx saꞌ re. Ut incꞌaꞌ naraj xcanabanquil li cualal. 40Xintzꞌa̱ma chiruheb la̱ tzolom nak teꞌrisi li ma̱us aj musikꞌej, abanan incꞌaꞌ xeꞌru chirisinquil, chan li cui̱nk. 41Quichakꞌoc li Jesús ut quixye reheb: —La̱ex tenamit li cuanquex anakcuan, chi ti̱c incꞌaꞌ nequexpa̱ban ut incꞌaꞌ us e̱naꞌleb. ¿Joꞌ najtil chic tincua̱nk e̱riqꞌuin re nak texpa̱ba̱nk? ¿Joꞌ najtil chic texincuy nak nequecꞌoxla? Cꞌam chak li al arin cuiqꞌuin, chan li Jesús. 42Nak yo̱ chi xic li al riqꞌuin li Jesús, li ma̱us aj musikꞌej quixcut li al saꞌ chꞌochꞌ ut quixchꞌikle chi cau. Abanan li Jesús quixkꞌus li ma̱us aj musikꞌej. Quixqꞌuirtesi li al ut quixkꞌaxtesi re lix yucuaꞌ. 43Ut chixjunileb li cuanqueb aran sachso̱queb xchꞌo̱l chirilbal nak kꞌaxal nim xcuanquil li Dios. Nak toj sachso̱queb xchꞌo̱l li tenamit chi cꞌoxlac chirix li quicꞌulman, li Jesús quixye reheb lix tzolom: 44—Cherabihak chi us li tinye e̱re. Tento nak la̱in li Cꞌajolbej tinkꞌaxtesi̱k saꞌ rukꞌeb li cui̱nk li xicꞌ nequeꞌiloc cue, chan li Jesús. 45Abanan eb lix tzolom incꞌaꞌ queꞌxtau ru li cꞌaꞌru quixye, xban nak toj ma̱jiꞌ nacuulac xkꞌehil nak teꞌxtau ru. Ut queꞌxuta̱nac chixpatzꞌbal re cꞌaꞌru xya̱lal li quixye li Jesús reheb.\nLix tzolom li Jesús queꞌxpatzꞌ ani li nimak xcuanquil saꞌ xya̱nkeb\n46Eb lix tzolom li Jesús queꞌoc chixcuechꞌinquil ribeb. Ut yo̱queb chixpatzꞌbal ani reheb li nimak xcuanquil. 47Nak li Jesús quixqꞌue retal li cꞌaꞌru yo̱queb chixcꞌoxlanquil, quixcꞌam jun li chꞌina al ut quixxakab chiru. 48Ut quixye reheb: —Li ani ta̱cꞌuluk re junak chꞌina al joꞌ aꞌin saꞌ incꞌabaꞌ la̱in, tinixcꞌul ajcuiꞌ la̱in; ut li ani ta̱cꞌuluk cue la̱in, tixcꞌul ajcuiꞌ li ani xtaklan chak cue. Joꞌcan nak li ani cubenak xcuanquil saꞌ e̱ya̱nk anakcuan, aꞌanak chic li nimak xcuanquil. 49Laj Juan quixye re li Jesús: —At Ka̱cuaꞌ, xkil jun li cui̱nk yo̱ chi isi̱nc ma̱us aj musikꞌej saꞌ a̱cꞌabaꞌ. Ut la̱o xkaye re nak incꞌaꞌ tixba̱nu aꞌan xban nak moco kacomon ta, chan. 50Ut li Jesús quichakꞌoc ut quixye re: —Me̱kꞌus li cui̱nk aꞌan xban nak li ani incꞌaꞌ xicꞌ na-iloc ke, aꞌan na-oquen chikix, chan.\nLi Jesús quixkꞌuseb laj Jacobo ut laj Juan\n51Nak ac cuulac re xkꞌehil nak li Jesús ta̱cꞌamekꞌ cuiꞌchic xban li Dios saꞌ choxa, quixcacuubresi xchꞌo̱l chi xic Jerusalén. 52Li Jesús quixtakla xtakl saꞌ jun tenamit cuan saꞌ xcue̱nt Samaria, re nak teꞌxcauresi xnaꞌaj re ta̱hila̱nk cuiꞌ. 53Abanan li cuanqueb saꞌ li tenamit aꞌan incꞌaꞌ queꞌraj xcꞌulbal li Jesús xban nak queꞌxqꞌue retal nak yo̱ chi xic Jerusalén.* 54Nak laj Jacobo ut laj Juan queꞌxqꞌue retal nak incꞌaꞌ quicꞌuleꞌ li Jesús saꞌ li tenamit aꞌan, queꞌxye re: —¿Ma ta̱cuaj nak takatzꞌa̱ma nak ta̱cubek chak xam saꞌ choxa re nak ta̱cꞌatekꞌ li tenamit aꞌan joꞌ quixba̱nu laj Elías? chanqueb. 55Quixsukꞌisi rib li Jesús ut quixkꞌuseb. Quixye reheb: —¿Cꞌaꞌru musikꞌejil cuan e̱riqꞌuin la̱ex nak incꞌaꞌ nequetau ru? 56La̱in li Cꞌajolbej incꞌaꞌ xinchal chixsachbal ruheb li cristian. Xinchal ban chixcolbaleb, chan li Jesús. Ut chirix aꞌan, queꞌco̱eb saꞌ jalan chic naꞌajej.\nEb li cui̱nk queꞌxye nak teꞌraj xta̱kenquil li Jesús abanan yal xcab rix xchꞌo̱l nak queꞌxye\n57Nak yo̱queb chi xic li Jesús, jun li cui̱nk quicuulac riqꞌuin ut quixye re: —At tzolonel, tincuaj a̱ta̱kenquil yalak bar tatxic, chan re. 58Li Jesús quichakꞌoc ut quixye re: —Cꞌoxla chi us ma ta̱cuy inta̱kenquil. Li yac cuanqueb xjul saꞌ pec, ut li xul li nequeꞌrupupic chiru choxa cuanqueb xsoc. Abanan la̱in li Cꞌajolbej ma̱cꞌaꞌ innaꞌaj bar ta̱ru̱k tinhila̱nk cuiꞌ.— 59Li Jesús quixye re jun chic: —China̱ta̱ke, chan. Quichakꞌoc li cui̱nk ut quixye: —Ka̱cuaꞌ, china̱cuy. Inmukak cuan lin yucuaꞌ tojoꞌnak tinxic cha̱cuix, chan. 60Li Jesús quixye re: —Canabeb li toj camenakeb saꞌ li ma̱c xmukakeb cuan lix camenak. Ut la̱at, ayu. Ye chak resil lix nimajcual cuanquilal li Dios, chan. 61Ut jun chic li cui̱nk quixye: —At Ka̱cuaꞌ, tatinta̱ke. Abanan inchakꞌrabihakeb cuan chak li cuanqueb saꞌ cuochoch, chan re. 62Ut li Jesús quixye re: —Li ani naxtiquib cꞌanjelac chiru li Dios ut cui toj yo̱ chixcꞌoxlanquil li cꞌaꞌru re, li jun aꞌan incꞌaꞌ us chokꞌ aj cꞌanjel saꞌ lix nimajcual cuanquilal li Dios, chan li Jesús.