APOCALIPSIS 21 KEK - Li Acˈ Jerusalén - Ut quicuil ajcuiˈ - Bible Gateway\nAPOCALIPSIS 21 Kekchi (KEK)\nLi Acˈ Jerusalén\n21 Ut quicuil ajcuiˈ jun acˈ choxa ut jun acˈ ruchichˈochˈ xban nak li xbe̱n choxa ut li xbe̱n ruchichˈochˈ ma̱cˈaˈ chic. Ac xsacheˈ. Ut ma̱cˈaˈ chic li palau. 2 Ut quicuil nak yo̱ chak chi cubec saˈ choxa cuan cuiˈ li Dios li santil tenamit, li Acˈ Jerusalén. Cˈajoˈ xchˈinaˈusal. Chanchan jun li ixakilbej tikibanbil chi cha̱bil xban nak oc re chi sumla̱c. 3 Ut quicuabi jun yo̱ chak chi a̱tinac cuan cuiˈ li cˈojariba̱l ut quixye chi cau xya̱b xcux: ―Anakcuan ta̱cua̱nk li Dios riqˈuineb li cristian. Aˈanakeb li ralal xcˈajol. Li Dios ta̱cua̱nk riqˈuineb. Aˈanak lix Dioseb. 4 Ma̱cˈaˈak chic rahil chˈo̱lej. Ma̱cˈaˈak chic li ca̱mc chi moco li ya̱bac chi moco li yotˈecˈ, chi moco li raylal xban nak chixjunil li cˈaˈak re ru aˈan, ac xelajeˈnumeˈ.― 5 Li cˈojcˈo saˈ li cˈojariba̱l quixye: ―La̱in tinacˈobresi chixjunil li cˈaˈak re ru. Ut quixye ajcuiˈ: ―Tzˈi̱ba retalil aˈin xban nak li a̱tin aˈin tzˈakal ya̱l ut us xpa̱banquil. 6 Ut quixye cue: ―Xtzˈakloc ru chixjunil. La̱in li Alfa ut li Omega. La̱in tinqˈue chi ma̱tan li yuˈam chi junelic re li ani ta̱raj joˈ nak ta̱qˈuehekˈ chi ucˈac li ani ta̱chakik re. 7 Li ani tixcuy xnumsinquil li raylal ut incˈaˈ ta̱chˈina̱nk xchˈo̱l saˈ lix pa̱ba̱l, aˈan ta̱re̱chani chixjunil li cˈaˈak re ru aˈin. La̱inak lix Dios ut aˈanak li cualal incˈajol. 8 Abanan li cˈaˈru teˈre̱chani li incˈaˈ useb xnaˈleb, aˈan li xxamlel li azufre li chanchan palau, aˈan lix naˈajeb li nequeˈxucuac, ut eb li incˈaˈ nequeˈpa̱ban, ut eb li queˈxmux ru lix pa̱ba̱leb, ut eb li nequeˈxcamsi ras ri̱tzˈin, ut eb laj coˈbe̱t laj yumbe̱t, ut eb laj tu̱l, ut eb li nequeˈlokˈonin jalanil dios, joˈqueb ajcuiˈ laj ticˈtiˈ. Li cˈaˈru teˈre̱chani eb aˈan, aˈan li xcab camic nak teˈcutekˈ saˈ li xam.― 9 Quichal jun reheb li cuukub chi ángel li queˈcuan li cuukub chi secˈ riqˈuineb, li cuan cuiˈ li cuukub chi raylal li queˈxcˈul saˈ rosoˈjic, ut quixye cue: ―Quim. Tincˈut cha̱cuu li ixk li ta̱sumla̱k cuiˈ li Jun li chanchan carner, chan. 10 Riqˈuin xcuanquil li Santil Musikˈej, xinixcˈam saˈ xbe̱n jun li nimla tzu̱l najt xteram ut quixcˈut chicuu li santil tenamit Jerusalén, yo̱ chak chi cubec saˈ choxa riqˈuin li Dios. 11 Lix lokˈal li Dios cuan riqˈuin. Cˈajoˈ xchˈinaˈusal. Chanchan jun li terto̱quil pec jaspe. Kˈaxal xchakˈal ru ut nalemtzˈun joˈ li lem. 12 Li tenamit sutsu saˈ jun nimla tzˈac najt xteram ut cuan cablaju li oqueba̱l. Cablaju chi ángel cuanqueb saˈ eb li oqueba̱l. Chiru li oqueba̱l tzˈi̱banbil retalileb li xcˈabaˈeb li cablaju xte̱paleb li ralal xcˈajol laj Israel. 13 Oxib li oqueba̱l cuan saˈ li norte, oxib cuan saˈ li sur, oxib cuan bar na‑el cuiˈ li sakˈe ut oxib cuan bar na‑oc cuiˈ li sakˈe. 14 Cablaju li pec li qui‑oc chokˈ xcimiento li tzˈac li sutsu cuiˈ li tenamit. Ut chiruheb aˈan tzˈi̱banbil retalileb lix cˈabaˈeb li cablaju chi apóstol li queˈcˈanjelac chiru li Jun li chanchan carner. 15 Li ángel li quia̱tinac cuiqˈuin cuan jun lix bisleb riqˈuin yi̱banbil riqˈuin oro re xbisbal li tenamit ut li oqueba̱l joˈ ajcuiˈ li tzˈac. 16 Ca̱ xucu̱t li tenamit nak quicuil. Lix nimal rok juntakˈe̱t riqˈuin xnimal ru. Li ángel quixbis li tenamit riqˈuin lix bisleb. Cuib mil kilómetro riqˈuin cuib ciento kilómetro lix bisbal. Juntakˈe̱t xbisbal li rok, li ru ut lix teram. 17 Chirix aˈan quixbis li tzˈac li sutsu cuiˈ li tenamit. Lix bisbal aˈan o̱b xca̱cˈa̱l metro (65). Li ángel quixbis li tzˈac joˈ nequeˈbisoc saˈ ruchichˈochˈ. 18 Li tzˈac yi̱banbil riqˈuin li cha̱bil pec jaspe. Li tenamit yi̱banbil riqˈuin tzˈakal oro. Nalemtzˈun. Chanchan lem. 19 Li pec li qui‑oc chokˈ xcimiento li tenamit cuan xsahob ru yi̱banbil riqˈuin qˈuila pa̱y ru chi terto̱quil pec. Li xbe̱n pec, aˈan li cha̱bil pec jaspe; lix cab, aˈan zafiro; li rox, aˈan ágata; li xca̱, aˈan esmeralda. 20 Li roˈ, aˈan ónice; li xcuak, aˈan cornalina; li xcuuk, aˈan crisólito; li xcuakxak, aˈan berilo; ut li xbele, aˈan topacio; li xlaje, aˈan crisopraso; li xjunlaju, aˈan jacinto; ut li xcablaju, aˈan amatista. 21 Li cablaju chi oqueba̱l, yi̱banbileb riqˈuin cablaju chi terto̱quil perla, jun saˈ li junju̱nk chi oqueba̱l. Eb li be saˈ li tenamit yi̱banbileb riqˈuin tzˈakal oro. Nalemtzˈun. Chanchan lem. 22 Quicuil nak saˈ li tenamit aˈan ma̱cˈaˈ lix templo li Ka̱cuaˈ bar teˈxic li tenamit chi lokˈoni̱nc. Ma̱cˈaˈ chic aj e xban nak li Ka̱cuaˈ li kˈaxal nim xcuanquil cuan aran riqˈuineb chi junelic. Ut cuan ajcuiˈ aran li Jun li chanchan carner. 23 Ma̱cˈaˈ li sakˈe aran ut ma̱cˈaˈ li po xban nak li Dios cuan aran ut lix lokˈal li Dios nacutanobresin re. Ut lix lokˈal li Jun li chanchan carner nacutanobresin re li tenamit. 24 Eb li xni̱nkal ru tenamit li teˈcolekˈ, teˈcua̱nk saˈ cutan saken. Ut eb li queˈcuan xlokˈal saˈ ruchichˈochˈ, eb aˈan teˈxqˈue xlokˈal li tenamit. 25 Eb li oqueba̱l incˈaˈ teˈtzˈapekˈ xban nak junelic cutanak. Ma̱cˈaˈak kˈojyi̱n. 26 Eb li queˈcuan xlokˈal saˈ ruchichˈochˈ teˈxqˈue xlokˈal li tenamit. 27 Li ani cuanqueb xma̱c incˈaˈ ta̱ru̱k teˈoc aran. Eb li nequeˈxba̱nu ma̱usilal chi moco li nequeˈticˈtiˈic, teˈoc saˈ li tenamit aˈan. Li ani teˈoc aran, caˈaj cuiˈ li tzˈi̱banbileb xcˈabaˈ saˈ lix hu li Jun li chanchan carner, li hu li tzˈi̱banbil cuiˈ xcˈabaˈeb li cuanqueb xyuˈam chi junelic.


Barac, Debora, Jael | Li xnaʼlebʼ li Santil Hu choʼq rehebʼ li kokʼal\nJun chik laj kʼamolbʼe ut wiibʼ li ixq li inkʼaʼ nekeʼxuwak\nLaj Josue kixbʼeresi li xtenamit li Jehobʼa chiru naabʼal chihabʼ ut kikamk naq wank 110 chihabʼ re. Naq toj yoʼyo chaq laj Josue, ebʼ laj Israel yookebʼ xloqʼoninkil li Jehobʼa. Abʼan naq kikamk, keʼok xloqʼoninkil li pechʼbʼil yos joʼ keʼxbʼaanu ebʼ laj Canaan. Saʼ xkʼabʼaʼ naq ebʼ laj Israel inkʼaʼ chik keʼabʼink chiru li Jehobʼa, aʼan kixkanabʼ naq li awabʼej Jabin tixkʼehebʼ saʼ chʼaʼajkilal. Tojaʼ naq li tenamit kixtzʼaama chiru li Jehobʼa naq teʼtenqʼaaq. Joʼkan naq li Jehobʼa kixkʼe rehebʼ jun chik laj kʼamolbʼe aj Barac xkʼabʼaʼ. Aʼan ttenqʼanq rehebʼ chi xloqʼoninkil wiʼ chik li Jehobʼa.\nLi xDebora aʼan jun propeet. Kixtaqla xbʼoqbʼal laj Barac re xkʼebʼal re li esil aʼin li kixtaqla li Jehobʼa: «Ayu saʼ li roqhaʼ Cison rikʼin 10.000 chi winq re naq texyaloq saʼ xbʼeenebʼ laj puubʼ re laj Jabin. Aran taaqʼax ru laj Sisara, li naxjolomihebʼ laj puubʼ». Laj Barac kixye re li xDebora: «Tinxik, wi laaʼat tatxik chiwix». Li xDebora kixye re: «Tinxik chaawix, abʼan tento taanaw naq maawaʼ laaʼat tatkamsinq re laj Sisara. Li Jehobʼa kixye naq jun li ixq tbʼaanunq re».\nLi xDebora kitaqeʼk saʼ li tzuul Tabor rochbʼen laj Barac ut ebʼ laj puubʼ re xkawresinkil ribʼebʼ. Naq laj Sisara kixnaw aʼin, kixchʼutubʼ taqʼa ebʼ li xbʼelebʼaal chʼiichʼ ut ebʼ laj puubʼ. Li xDebora kixye re laj Barac: «Hoon ajwiʼ li Jehobʼa tixbʼaanu naq tatqʼaxoq u». Tojaʼ naq laj Barac ut li 10.000 chi winq keʼkubʼeek saʼ li tzuul re naq teʼyaloq saʼ xbʼeen li kʼiila puubʼ re laj Sisara.\nChirix chik aʼan li Jehobʼa kixbʼaanu naq li xhaʼil li roqhaʼ Cison twulkʼuq chaq, ut ebʼ li xbʼelebʼaal chʼiichʼ laj Sisara keʼtʼilk saʼ li saklun. Laj Sisara kikubʼeek saʼ li xbʼelebʼaal chʼiichʼ ut xkoho saʼ aanil. Laj Barac ut ebʼ laj puubʼ keʼqʼaxok u saʼ xbʼeenebʼ laj puubʼ re laj Sisara, abʼan laj Sisara kiʼelelik ut kixmuq chaq ribʼ saʼ rochoch jun li ixq, xJael xkʼabʼaʼ. Li ixq aʼin kixkʼe leech chi rukʼ li winq ut kixtzʼap rikʼin jun li tʼikr. Warajenaq kikanaak laj Sisara xbʼaan naq jwal lubʼlu. Tojaʼ naq li xJael chi timil kijilok chixkʼatq, kixxeqʼ jun li cheʼ saʼ xjolom, ut kixkamsi.\nMoqon chik, laj Barac kiwulak chi xsikʼbʼal laj Sisara. Li xJael kiʼelk saʼ rochoch ut kixye re: «Okan, tinkʼut chaawu li winq li yookat xsikʼbʼal». Laj Barac kiʼok saʼ li ochoch ut kiril laj Sisara chi tolto, kamenaq chik. Tojaʼ naq, laj Barac ut li xDebora keʼok chi bʼichank re xkʼebʼal xloqʼal li Jehobʼa xbʼaan naq kixtenqʼahebʼ chi xqʼaxbʼalebʼ li xikʼ nekeʼilok rehebʼ. Sa chik keʼwank ebʼ laj Israel chiru 40 chihabʼ.\n«Ebʼ li ixq li nekeʼxkʼe resil li chaabʼil esilal jwal naabʼalebʼ» (Salmo 68:11).\nEbʼ li patzʼom: Chanru kixbʼaanu li xDebora re xtenqʼankilebʼ laj Israel? Chanru kixkʼutbʼesi li xJael naq moko kixuwak ta?


1–6, Eb’ laj k’anjel sa’ li awimq te’xk’ul li kolb’a-ib’; 7–9, Chixjunileb’ li neke’ajok re ut li xk’ulub’eb’ te’ruuq chi tenq’ank sa’ lix k’anjel li Qaawa’.\n2 K’ehomaq reetal, laa’in li Dios; chek’e eexik rik’in li waatin, li yo’yo ut nim xwankil, q’es wi’chik chiru jun yok’leb’ ch’iich’ ka’pak’al xq’esnal, li najache’ wi’ ru xb’asalil li b’aqelej jo’ ajwi’ li sulutz; jo’kan ut, k’ehomaq eexik rik’in li waatin.\n5 Jo’kan ut, wi textz’aamanq chiwu texk’uluq; wi textoch’oq, taatehe’q cheru.\n6 Anajwan, jo’ xextz’aaman, k’ehomaq reetal, ninye eere, chepaab’ lin taqlahom, ut chesik’ xk’eeb’al chi k’utmank ut xxaqab’ankil li k’anjel re Sion.\n7 K’e reetal, nakatwaatina laa’at, ut jo’kaneb’ ajwi’ chixjunil li wankeb’ rajom xk’eeb’al chi k’utmank ut xxaqab’ankil li k’anjel a’in.\n8 Ut maajun naru chi tenq’ank sa’ li k’anjel a’in, ka’ajwi’ wi atuulan xch’ool ut nujenaq chi brahok, ut wan rik’in li cpaab’aal, li dyo’onink, ut li etz’aqal rahok, chi kuyb’il rib’ chiru chixjunil li k’a’aq re ru, li jo’ k’ihal taak’ehe’q chixk’uula.\n9 K’e reetal, laa’in lix saqen ut lix yu’am li ruchich’och’, li ninyehok re li aatin a’in, jo’kan ut, k’e aaxik rik’in aametz’ew, ut rik’in a’an b’oqb’ilat. Amen.


Ezequiel 24 - Sagrada Biblia [[Sagrada Biblia] Qeqchi Bible]\nLi Kâcuaß quiâtinac cuiqßuin saß li lajêb xbe li xlaje po re li xbele chihab kacßambal Babilonia ut quixye cue:\n—At ralal cuînk, tzßîba retalil li cutan aßin xban nak saß li cutan aßin lix reyeb laj Babilonia quixtakla xsutbal li tenamit Jerusalén re teßoc chi pletic riqßuineb.\nTat-âtinak riqßuineb laj Israel laj kßetoleb âtin. Tâye reheb li jaljôquil ru âtin aßin. Joßcaßin xye li nimajcual Dios: Qßuehomak li ucßal saß xam ut qßuehomak haß chi saß.\nTêsicß li châbil tib joß xtzßejcual li raß ut li tzßej ut têqßue saß li ucßal. Ut têqßue ajcuiß li châbil bak.\nTêsicß ru lix tibel li carner, li kßaxal châbil. Têtus li siß rubel li ucßal. Ut têcanab chi cuokxînc li haß. Têchik li tib ut li bak saß li ucßal.\nAßan aßin li naxye li nimajcual Dios: Raylal châlc re saß xbên lix tenamiteb laj camsinel. Li tenamit chanchaneb jun li ucßal moß xsaß. Tâisîk li tib li cuan chi saß chixjunjûnkaleb. Ut incßaß texbûlik chirix nak têrisi.\nNabal li camsînc qui-uxman saß li tenamit ut lix quiqßueleb li queßcamsîc quihoyeß saß xbên li pec. Incßaß quihoyeß saß chßochß re nak incßaß tâsachk saß li poks.\nLâin xincanab lix quiqßueleb chiru li pec bar tâcßutûnk cuiß. Aran yôk chi kßokônc ut yôk chixtzßâmanquil nak teßqßuehekß chixtojbal xmâqueb li queßcamsin reheb.\nJoßcan nak lâin li nimajcual Dios ninye: Raylal châlc re saß xbên li tenamit aßin xban nak aj camsineleb. Joßcan nak lâin tintzßab jun li xam.\nTinqßue nabal li siß ut tinloch xxamlel. Tinchik chi us li tib ut tinqßue xbanol. Tinchik li bak chi us toj retal teßcßatk.\nChirix aßan tinchunub li ucßal li mâcßaß chic xsaß saß xbên li ru xam toj retal tâcakokß xban xtikcual re nak lix tzßajnil tâcßatekß ut tâêlk lix moßil.\nAbanan mâcßaß aj e nak xintacuasi cuib xban nak incßaß ajcuiß qui-el li moß usta xinqßue saß xam re tâêlk lix tzßajnil.\nLâex aj Jerusalén chanchanex li ucßal xban nak xemux êrib. Lâin xinyal risinquil lê mâusilal, abanan incßaß x-el xban nak muxbil êru. Lê mâusilal tâêlk nak lâin tincuisi lin joskßil saß êbên nak texinqßue chixtojbal êmâc.\nLâin li Kâcuaß xinyehoc re aßin. Xcuulac xkßehil nak texinqßue chixtojbal êmâc. Incßaß tincuy êmâc ut incßaß tincuil xtokßobâl êru. Lâin incßaß tinjal incßaßux. Târakekß âtin saß êbên aß yal chanru lê yehom êbânuhom, chan li nimajcual Dios.\nUt li Kâcuaß quiâtinac cuiqßuin ut quixye cue:\n—At ralal cuînk, chi mâcßaß saß âchßôl tincuisi châcuu li kßaxal raro âban. Abanan mirahoß âchßôl. Incßaß tâyotßekß âchßôl chi moco tatyâbak xban, chan.\nIncßaß tâcßut nak ra saß âchßôl. Incßaß tâcuisi li tßicr li nacabacß saß âjolom, chi moco tâcuisi lâ xâb retalil xrahil âchßôl. Incßaß tâtzßap âjolom chi moco tâtzaca li tzacaêmk li nequeßxtzaca li raheb saß xchßôl, chan.\nChiru li ekßela quinâtinac riqßuineb li tenamit. Ut saß ajcuiß li ecuu aßan quicam li cuixakil. Ut joß cuulajak chic quinbânu joß quixye cue li Kâcuaß.\nUt eb li tenamit queßxpatzß cue: —¿Cßaßru xyâlal li yôcat chixbânunquil? Chßolob xyâlal chiku, chanqueb.\nUt lâin xinye reheb: —Li Kâcuaß quiâtinac cuiqßuin ut quixye cue chi joßcaßin:\nJoßcaßin naxye li Kâcuaß li nimajcual Dios êre lâex aj Israel: Lâin li Kâcuaß tincanab chi muxecß ru lin templo li kßaxal nequera, li cßojcßo cuiß êchßôl ut nacuulac chêru rilbal. Ut eb lê ralal êcßajol li toj cuanqueb Jerusalén teßcamsîk saß li plêt, chan li Kâcuaß êre.\nNak têcßul aßan, lâex têbânu joß xinbânu lâin. Incßaß têtzßap êrib joß nequeßxbânu li raheb saß xchßôl, chi moco têtzaca li tzacaêmk li nequeßxtzaca li raheb saß xchßôleb.\nIncßaß têrisi li tßicr li nequebacß cuiß lê jolom, chi moco têrisi lê xâb, chi moco texyâbak xban xrahil êchßôl. Têrecßa ban xrahil li mâusilal li xebânu ut têjikß êchßôl chi ribil êrib.—\nLi Kâcuaß Dios quixye: —Li cßaßru quixcßul laj Ezequiel, aßan retalil li cßaßru têcßul lâex. Nak acak xecßul li cßaßak re ru aßin, lâex têqßue retal nak lâin li Kâcuaß li nimajcual Dios.—\nUt li Kâcuaß quixye cue: —At ralal cuînk, lâin tinmakß chiruheb lin templo li cßojcßôqueb cuiß xchßôleb ut nacuulac chiruheb rilbal. Tinmakß chiruheb li templo li nequeßxcacuubresi cuiß xchßôleb ut nasahoß cuiß xchßôleb. Kßaxal raro xbaneb. Ut tinmakß chiruheb li ralal xcßajoleb.\nSaß li cutan nak tinbânu aßan tâcuânk junak li tâêlelik. Li jun aßan tâcuulak âcuiqßuin ut tixserakßi âcue li cßaßru quicßulman.Saß li cutan aßan tat-oc chi âtinac. Moco lâatak ta chic mem. Tat-âtinak riqßuin li cuînk. Chi joßcan lâatak jun retalil chiruheb li tenamit. Ut teßxqßue retal nak lâin li nimajcual Dios.—\nSaß li cutan aßan tat-oc chi âtinac. Moco lâatak ta chic mem. Tat-âtinak riqßuin li cuînk. Chi joßcan lâatak jun retalil chiruheb li tenamit. Ut teßxqßue retal nak lâin li nimajcual Dios.—


SAN JUAN 14 KEK - Li ani napa̱ban re li Jesús naxpa̱b - Bible Gateway\nSAN JUAN 14 Kekchi (KEK)\nLi ani napa̱ban re li Jesús naxpa̱b ajcuiˈ li Dios Acuabej\n14 Misach e̱chˈo̱l chi cˈoxlac. Chepa̱b li Dios ut chine̱pa̱b ajcuiˈ la̱in. 2 Saˈ rochoch lin Yucuaˈ nabal li naˈajej cuan. Cui ta ma̱cˈaˈ li naˈajej, ac xinye raj e̱re. La̱in xic cue chixcauresinquil e̱naˈaj. 3 Nak ac xya̱loˈ le̱ naˈaj, tincha̱lk cuiˈchic ut texincˈam cuiqˈuin re nak bar cua̱nkin la̱in, aran ajcuiˈ cua̱nkex la̱ex. 4 La̱ex nequenau lix behil li naˈajej li xic cuiˈ cue, chan li Jesús. 5 Laj Tomás quixye re: ―At Ka̱cuaˈ, incˈaˈ nakanau bar xic a̱cue. ¿Chan ta cuiˈ ru nak takanau li be? chan. 6 Li Jesús quixye re: ―La̱in aj cˈamol be che̱ru. La̱in ninchˈolob li xya̱lal li Dios ut la̱in ninqˈuehoc junelic yuˈam. Ma̱ ani ta̱ru̱k ta̱oc riqˈuin lin Yucuaˈ cui incˈaˈ tinixpa̱b la̱in. 7 Li ani naxnau cuu la̱in naxnau ajcuiˈ ru lin Yucuaˈ. Chalen anakcuan nequenau chic ru lin Yucuaˈ ut xeril ru, chan li Jesús. 8 Laj Felipe quixye re: ―Ka̱cuaˈ, cˈutbesi chiku li Yucuaˈbej ut ta̱cˈojla̱k kachˈo̱l, chan. 9 Li Jesús quixye re: ―At Felipe, ac junxil nin‑oc saˈ e̱ya̱nk. ¿Ma toj ma̱jiˈ nequenau cuu? Li ani nanaˈoc cuu la̱in, aˈan naxnau ajcuiˈ ru li Yucuaˈbej. ¿Cˈaˈut nak nacaye cue, “Cˈut chiku li Yucuaˈbej?” 10 Felipe, ¿ma incˈaˈ nacapa̱b nak la̱in ut li Yucuaˈbej junaj ku chi kibil kib? Li cˈaˈru xinye e̱re moco yal injunes ta xinye. Li Yucuaˈbej cuan cuiqˈuin, ut aˈan nacˈutuc chicuu li cˈaˈru ninba̱nu. 11 Chepa̱b nak la̱in cuanquin riqˈuin li Yucuaˈbej ut aˈan cuan cuiqˈuin. Junaj ku chi kibil kib. Cui incˈaˈ niquine̱pa̱b xban li cˈaˈru ninye, chine̱pa̱bak xbaneb li milagro li yo̱quin chixba̱nunquil. 12 Relic chi ya̱l ninye e̱re, li ani napa̱ban cue la̱in, aˈan tixba̱nu li cˈanjel ninba̱nu la̱in. Ut kˈaxal cuiˈchic nabal li tixba̱nu chiru li xinba̱nu la̱in xban nak la̱in xic cue riqˈuin li Yucuaˈbej. 13 Chixjunil li te̱tzˈa̱ma saˈ incˈabaˈ, la̱in tinqˈue e̱re re nak ta̱nima̱k xlokˈal li Yucuaˈbej saˈ incˈabaˈ la̱in. 14 Joˈcan ut nak yalak cˈaˈru te̱tzˈa̱ma saˈ incˈabaˈ, la̱in tinqˈue e̱re.\nLi Jesús quixye nak tixtakla li Santil Musikˈej re ta̱cua̱nk riqˈuineb li ralal xcˈajol\n15 Cui niquine̱ra, cheba̱nuhak joˈ xexinchakˈrabi cuiˈ. 16 La̱in tintzˈa̱ma chiru lin Yucuaˈ nak tixqˈue e̱re li Santil Musikˈej. Aˈan ta̱cˈojoba̱nk e̱chˈo̱l ut aˈan ta̱tenkˈa̱nk e̱re. Aˈan ta̱cua̱nk e̱riqˈuin chi junelic. 17 Ut aˈan ajcuiˈ li Santil Musikˈej li ta̱cˈutuk re li xya̱lal che̱ru chirix li Dios. Li incˈaˈ niquineˈxpa̱b incˈaˈ naru nacuan li Santil Musikˈej riqˈuineb xban nak incˈaˈ nequeˈxnau ani aˈan, chi moco nequeˈxqˈue retal li cˈaˈru naxba̱nu li Santil Musikˈej. Abanan la̱ex nequenau ani aˈan xban nak aˈan cuan saˈ e̱ya̱nk anakcuan ut ta̱cua̱nk e̱riqˈuin chi junelic. 18 Nak tinxic incˈaˈ texincanab e̱junes. Tincha̱lk cuiˈchic e̱riqˈuin. 19 Cuulac re xkˈehil nak incˈaˈ chic teˈril cuu li incˈaˈ nequeˈpa̱ban cue. Abanan la̱ex te̱ril cuu. Ut xban nak yoˈyo̱kin la̱in, yoˈyo̱kex ajcuiˈ la̱ex. 20 Toj saˈ li cutan aˈan la̱ex te̱qˈue retal nak li Yucuaˈbej cuan cuiqˈuin ut la̱in cuanquin riqˈuin aˈan. Junaj ku chi kibil kib. Ut la̱ex cua̱nkex cuiqˈuin ut la̱in cua̱nkin e̱riqˈuin. 21 Li ani naxcˈul lin chakˈrab ut naxba̱nu li naxye, aˈan li narahoc cue. Li ani narahoc cue naraheˈ ajcuiˈ xban lin Yucuaˈ. Ut la̱in tinra ajcuiˈ aˈan ut tincˈutbesi cuib chiru, chan li Jesús reheb lix tzolom. 22 Laj Judas jun chic, li ma̱cuaˈ laj Judas Iscariote, quixye re: ―Ka̱cuaˈ, ¿chanru nak ta̱cˈutbesi a̱cuib chiku la̱o, ut incˈaˈ ta̱cˈutbesi a̱cuib chiruheb li incˈaˈ nequeˈpa̱ban a̱cue? chan. 23 Quichakˈoc li Jesús ut quixye re: ―La̱in tincˈutbesi cuib chiruheb li nequeˈrahoc cue ut nequeˈxba̱nu li cˈaˈru ninye. Eb aˈan teˈrahekˈ xban lin Yucuaˈ. La̱in ut lin Yucuaˈ toxic riqˈuineb ut tocua̱nk riqˈuineb. 24 Li ani incˈaˈ narahoc cue incˈaˈ naxba̱nu li cˈaˈru ninye. Li cˈaˈru xinye e̱re, incˈaˈ xinye yal injunes. Lin Yucuaˈ li quitaklan chak cue, aˈan li nacˈutuc chicuu cˈaˈru tinye. 25 Yo̱quin chixyebal e̱re aˈin nak toj cuanquin saˈ e̱ya̱nk. 26 Li Santil Musikˈej li tixtakla chak li Yucuaˈbej chokˈ cuu̱chil, aˈan ta̱tenkˈa̱nk e̱re ut aˈan ta̱cˈutuk che̱ru chixjunil li cˈaˈak re ru li incˈaˈ nequetau ru. Ut aˈan tixjultica e̱re chixjunil li cˈaˈru xinye e̱re. 27 La̱in tincanab li tuktu̱quil usilal e̱riqˈuin nak tinxic. Li tuktu̱quil usilal li tinqˈue e̱re moco joˈ ta li nequeˈxqˈue li cuanqueb saˈ ruchichˈochˈ. La̱in tinqˈue xtuktu̱quilal le̱ chˈo̱l. Mexcˈoxlac chi moco texxucuak. 28 Ac xinye e̱re nak tinxic, ut tincha̱lk cuiˈchic. Cui ya̱l nak niquine̱ra, ta̱sahokˈ raj saˈ e̱chˈo̱l nak tinxic riqˈuin lin Yucuaˈ, xban nak aˈan kˈaxal nim xcuanquil chicuu la̱in. 29 La̱in yo̱quin chixyebal e̱re aˈin nak toj ma̱jiˈ nacˈulman. Nak ta̱cˈulma̱nk li cˈaˈru xinye, la̱ex te̱pa̱b nak ya̱l li cˈaˈru xinye e̱re. 30 Incˈaˈ chic ta̱ru̱k tina̱tinak chi nabal e̱riqˈuin xban nak yo̱ chi cha̱lc li nataklan saˈ li ruchichˈochˈ, usta aˈan ma̱cˈaˈ xcuanquil saˈ inbe̱n la̱in. 31 La̱in yo̱quin chixba̱nunquil chixjunil li quixye cue lin Yucuaˈ re nak chixjunileb li cuanqueb saˈ ruchichˈochˈ teˈxqˈue retal nak la̱in ninra li Yucuaˈbej. Anakcuan yo̱keb. E̱lko saˈ li naˈajej aˈin, chan li Jesús.


Hechos 8 - Sagrada Biblia [[Sagrada Biblia] Qeqchi Bible]\nLaj Saulo quixc'ul xch'ôl nak que'xcamsi laj Esteban. Chalen sa' li cutan a'an que'oc xrahobtesinquileb chixjunileb laj pâbanel aran Jerusalén ut c'ajo' li raylal que'xc'ul. Ut chixjunileb quilaje'xjeq'ui rib sa' eb li na'ajej Judea ut Samaria. Ca'aj chic eb li apóstol que'cana Jerusalén.\nCuib oxib laj pâbanel que'mukuc re laj Esteban ut c'ajo' nak que'raho' xch'ôleb xban lix camic.\nAban laj Saulo yalyo xk'e chixrahobtesinquileb laj pâbanel. Na-oc sa' eb li cab ut narisiheb sa' rochocheb ut naxc'ameb sa' tz'alam, jo' cuînk jo' ixk.\nUt chixjunileb li que'xjeq'ui ribeb sa' jalan na'ajej yôqueb chixyebal resil li evangelio yalak bar.\nLaj Felipe cô sa' li tenamit Samaria ut qui-oc chixch'olobanquil resil chiruheb li tenamit nak li Cristo, a'an laj Colonel li yechi'inbil xban li Dios.\nUt chixjunileb que'xq'ue xch'ôl chirabinquil li âtin li quixye laj Felipe xbaneb li milagro quilajxbânu.\nNabaleb li cuan mâus aj musik'ej riq'uineb que'q'uirtesîc. Japjôqueb re li mâus aj musik'ej nak neque'el riq'uineb. Ut nabaleb li yêk rokeb ut li sic rok ruk'eb quilaje'q'uirtesîc.\nUt c'ajo' nak que'saho' sa' xch'ôleb sa' li tenamit a'an.\nQuicuan jun li cuînk aj Simón xc'aba'. A'an aj k'e. Ac najter na-oc chixbalak'inquileb li cuanqueb sa' li tenamit Samaria. A'an naxye nak nim xcuanquil.\nUt chixjunileb li tenamit, jo' li cuanqueb xcuanquil jo' ajcui' li mâc'a'eb xcuanquil, que'rabi li c'a'ru yô chixyebal laj Simón ut que'xye: -Li cuînk a'in, cuan xcuanquil li Dios riq'uin, chanqueb.\nUt que'xq'ue xch'ôl chixbânunquil li c'a'ru naxye xban nak ac junxil na-oc chixbalak'inquileb.\nA'ut laj Felipe yô chixjulticanquil resil xnimal xcuanquilal li Dios ut li Jesucristo. Ut nabaleb que'pâban ut que'cubsîc xha', jo' cuînk jo' ixk.\nUt quipâban ajcui' laj Simón ut quicubsîc xha'. Ut yô chi xic chirix laj Felipe yalak bar. Quisach xch'ôl chirilbaleb li milagro ut li sachba ch'ôlej li yô chixbânunquil laj Felipe.\nEb li apóstol li toj cuanqueb Jerusalén que'rabi resil nak eb laj Samaria yôqueb chixpâbanquil li Dios. Jo'can nak que'xtakla laj Pedro ut laj Juan aran.\nNak que'cuulac Samaria, que'tijoc sa' xbêneb laj pâbanel re nak te'xc'ul li Santil Musik'ej xban nak toj mâji' que'xc'ul.\nCa'aj cui' que'cubsîc xha' sa' xc'aba' li Jesucristo.\nLaj Pedro ut laj Juan que'xq'ue li ruk'eb sa' xbêneb ut que'xc'ul li Santil Musik'ej.\nUt quiril laj Simón nak riq'uin xq'uebal li ruk'eb li apóstol sa' xbêneb, neque'xc'ul li Santil Musik'ej. Ut quixyechi'i tumin reheb laj Pedro ut laj Juan ut quixye reheb:\n-Q'ue cue li cuanquil a'an re nak li ani tinq'ue li cuuk' sa' xbên tixc'ul li Santil Musik'ej, chan.\nLaj Pedro quixye re: -Chisachk lâ tumin âcuochben xban nak xac'oxla nak târûk tâlok' riq'uin tumin li naxq'ue chi mâtan li Kâcua' Dios, chan.\nLâat inc'a' târûk tâc'ul li mâtan a'in xban nak moco tîc ta lâ ch'ôl chiru li Dios.\nCui tâyot' âch'ôl tâjal âc'a'ux ut tâcanab xbânunquil li mâusilal a'in ut cui tâtz'âma âcuybal chiru li Dios, mâre chan nak tixcuy âmâc riq'uin li xac'oxla.\nLâat c'ajo' nak nacatcakalin ut junes mâusilal nacac'oxla, chan laj Pedro.\nQuichak'oc laj Simón ut quixye: -Chextijok chicuix chiru li Kâcua' re nak inc'a' tinc'ul jo' xaye lâat, chan.\nNak ac xe'xch'olob xyâlal li râtin li Dios ut que'xye resil li Jesucristo, laj Pedro ut laj Juan que'suk'i cui'chic Jerusalén. Ut que'xch'olob xyâlal sa' nabal chi tenamit cuanqueb sa' xcuênt Samaria.\nUt jun lix ángel li Kâcua' quiâtinac riq'uin laj Felipe ut quixye re: -Tatxic sa' li be li cuan sa' li sur. Li be a'an li nanume' sa' li chaki ch'och' naxic Jerusalén toj Gaza.-\nLaj Felipe cô. Nak yô chi xic quiril jun li cuînk aj Etiopía. A'an jun eunuco q'uebil xcuanquil chi c'anjelac chiru lix Candace li reina li cuan Etiopía. Sa' ruk' li cuînk a'an k'axtesinbil chixjunil lix biomal li reina. Li cuînk a'an cô Jerusalén chixlok'oninquil li Dios.\nYô chi suk'îc sa' rochoch. C'ojc'o sa' lix carruaje ut yô chirilbal xsa' li hu li quixtz'îba li profeta Isaías.\nLi Santil Musik'ej quixye re laj Felipe: -Ayu, jilon chixc'atk li carruaje a'an, chan.\nQuijiloc laj Felipe ut quirabi nak li cuînk yô chirilbal xsa' li hu li quixtz'îba li profeta Isaías. Laj Felipe quixpatz' re: -¿Ma nacatau ru li yôcat chirilbal? chan re.\nUt li cuînk quixye: -¿Chanru nak tintau ru cui mâ ani junak tâc'utuk lix yâlal chicuu?- Ut quixtz'âma chiru laj Felipe nak tâtakek' sa' li carruaje ut tâc'ojlâk chixc'atk.\nUt li hu li yô chirilbal xsa', a'an li quixtz'îba li profeta Isaías. Naxye chi jo'ca'in: Nak yô xrahobtesinquil, quixcubsi rib ut mâ jun âtin quixye jo' jun carner nak quic'ame' chi camsîc. Chanchan nak naxcanab rib li carner chi besec' li rix chiruheb li neque'besoc re, jo'can quixbânu a'an. Ut mâ jun âtin quixye.\nUsta mâc'a' xmâc, quichape' ut quiq'uehe' chi camsîc. Ut mâ ani qui-oquen chirix re xcolbal. Quicamsîc ban. ¿Ani târûk tâyehok li resil lix yibal ru xna'lebeb li rech tenamitil? (Isa. 53:7-8)\nLi cuînk quixye re laj Felipe: -Ye cue, ¿ani chi aj ix naxye a'in li profeta? ¿Ma chirix a'an, malaj ut chirix jalan chic? chan.\nLaj Felipe qui-oc chixch'olobanquil lix yâlal chiru. Quixtiquib riq'uin li quixtz'îba li profeta Isaías ut toj quixch'olob xyâlal chirix li Jesucristo.\nNak yôqueb chi xic, que'cuulac cuan cui' jun li ha'. Ut li cuînk quixye: -Arin cuan ha'. ¿Ma inc'a' târûk tâcubêk inha' lâin? chan.\nUt laj Felipe quixye re: -Cui nacapâb chi anchal âch'ôl li Jesucristo, târûk tâcubêk âha', chan. Li cuînk quichak'oc ut quixye: -Ninpâb nak li Jesucristo, a'an Ralal li Dios, chan.\nUt quixxakab li carruaje. Tojo'nak laj Felipe ut li cuînk côeb sa' li ha' ut laj Felipe quixcubsi xha'.\nNak que'el chak sa' li ha', li Santil Musik'ej quixc'am laj Felipe ut li cuînk inc'a' chic quiril ru. Cô xjunes chi sa sa' xch'ôl.Ut laj Felipe quic'ame' Azoto ut coxnumek' sa' chixjunileb li tenamit. Yô chixch'olobanquil xyâlal li evangelio chalen nak quicuulac sa' li tenamit Cesarea.\nUt laj Felipe quic'ame' Azoto ut coxnumek' sa' chixjunileb li tenamit. Yô chixch'olobanquil xyâlal li evangelio chalen nak quicuulac sa' li tenamit Cesarea.


Hua̱ xasa̱sti talacca̱xlan quinTla̱tican Jesucristo 1 TESALONICENSES 1\nXcarta San Pablo hua̱ntu̱ pu̱lana̱ tzokniko̱lh Tesalonicenses\nXli̱ca̱na̱ pi̱ yuma̱ carta tlak pu̱lana̱ tzokcani̱t ni̱ xahua makapitzi̱n tatzokni hua̱ntu̱ tata̱ksko̱y c-Xasa̱sti Talacca̱xlán, usu Nuevo Testamento. Pablo tzokli̱ yuma̱ carta acxni̱ xtapu̱tlakama̱ ti̱puxamaca̱hu, usuchí̱ ti̱puxamaca̱huitu ca̱ta̱ la̱ntla̱ tilacáchilh Cristo. Li̱pa̱xuhu xakatli̱laca̱nko̱y yama̱ hua̱nti̱ li̱pa̱huanko̱y Cristo, chu̱ huilakó̱ c-xaca̱chiqui̱n Tesalónica, cumu xlacán luhua aksti̱tum li̱pa̱huanko̱ni̱t xtachihuí̱n.\nMa̱squi xlacán xpuhuanko̱y pi̱ luhua aksti̱tum xli̱pa̱huanko̱y Dios, fuerza̱ a̱tuyá̱ xpuhuanko̱y, ni̱ luhua li̱huana̱ xtalulokko̱y pala xli̱ca̱na̱ nalakastakuananko̱y ca̱li̱ní̱n acxni̱ nani̱ya̱hu. Pablo ma̱lulokniko̱y yuma̱ tastacya̱hu hua̱ntu̱ xlacán a̱tuyá̱ li̱puhuanko̱y, chu̱ li̱ta̱kalhchihui̱nanko̱y pi̱ luhua aksti̱tum cali̱pa̱huanko̱lh pi̱ luhua chuná̱ nalay acxni̱ namimpalay xli̱maktuy Cristo. Na̱má̱ huaniko̱lh: “Acxni̱ ni̱ pala tzinú̱ li̱a̱catzi̱huilahu nahuán, Cristo naquinca̱lakminá̱n” (5:2).\nXa̱huachí̱ xlá̱ li̱ta̱kalhchihui̱nanko̱lh pi̱ ca̱tapa̱xuhuá̱n calatama̱ko̱lh, chu̱ xli̱ankalhí̱n catlahuanikó̱tit Dios mioración, chu̱ capa̱xcatcatzi̱niko̱lh xli̱pacs hua̱ntu̱ xlá̱ ma̱xqui̱ko̱y c-xlatama̱tcán.\nPablo pa̱xcatcatzi̱niy Dios xpa̱lacatacan xta̱ca̱najlaní̱n xala c-xaca̱chiqui̱n Tesalónica\n1 Quit Pablo, chu̱ xa̱hua̱ Silvano, chu̱ Timoteo ti̱ quimakta̱yako̱y, cca̱tzoknimá̱n yuma̱ carta xli̱pacs huixín nata̱laní̱n hua̱nti̱ macxtum lakataquilhpu̱tayá̱tit Dios chu̱ huilátit c-xaca̱chiqui̱n Tesalónica, sa̱mpi̱ acxtum tapaksi̱niyá̱tit Dios, xa̱hua̱ Quimpu̱chinacan Jesucristo. Clacasquín pi̱ Dios caca̱lakalhamán, chu̱ caca̱ma̱xquí̱n tla̱n latáma̱t.\n2 Quin xa̱li̱ankalhí̱n cma̱xqui̱ya̱hu pa̱xcatcatzí̱nit Dios xli̱pacs huixín mimpa̱lacatacán, na̱ xa̱li̱ankalhí̱n cca̱ma̱pa̱cuhui̱yá̱n c-quioracioncán. 3 Na̱ ankalhí̱n cpa̱xcatcatzi̱niya̱hu Dios mimpa̱lacatacán la̱ntla̱ huixín aksti̱tum li̱scujni̱tántit xtachihuí̱n caj xpa̱lacata cumu xli̱ca̱na̱ li̱pa̱huaná̱tit, chu̱ la̱ntla̱ xli̱ca̱na̱ la̱pa̱xqui̱yá̱tit, chu̱ luhua macxtum la̱li̱scujni̱tántit, chu̱ cumu chunatiyá̱ kalhkalhi̱pá̱tit hua̱ntu̱ ca̱ma̱lacnu̱nini̱tán Quimpu̱chinacan Jesucristo, antá̱ kalhi̱yá̱tit li̱tlihuaka, chu̱ pa̱xuhua̱na̱pa̱ti̱yá̱tit la̱ntla̱ caxatu̱cahua̱ tapa̱tí̱n ca̱lakchini̱tán. 4 Nata̱laní̱n, quin stalanca ccatzi̱ya̱hu pi̱ Dios luhua ca̱lakalhamaná̱n, chu̱ ma̱n ca̱lacsacni̱tán laqui̱mpi̱ xlakskatá̱n nahuaná̱tit. 5 Sa̱mpi̱ yama̱ quilhtamacú̱ acxni̱ quin cca̱li̱akchihui̱nanín xtachihui̱n Cristo hua̱ntu̱ ma̱sta̱y laktáxtut, ni̱ caj xma̱n huá̱ quintachihui̱ncán li̱ca̱najlátit hua̱mpi̱ na̱ ucxílhtit la̱ntla̱ xli̱ca̱na̱ ckalhi̱ya̱hu xli̱tlihuaka Espíritu Santo, xa̱huachí̱ quin na̱ stalanca xaccatzi̱ya̱hu pi̱ xli̱ca̱na̱ huá̱ xtaluloktat Dios. Huixín na̱ stalanca catzi̱yá̱tit la̱ntla̱ quin xaclama̱hu c-milaksti̱pa̱ncán, caj xma̱n huá̱ xacputzama̱hu hua̱ntu̱ a̱tzinú̱ huixín naca̱makta̱yayá̱n c-mintaca̱najlacán.\n6 Cha̱nchu̱ huixín, ma̱squi xli̱ca̱na̱ lhu̱hua tapa̱tí̱n ca̱qui̱taxtunín, hua̱mpi̱ huixín na̱ chuná̱ tzucútit latapa̱yá̱tit xta̱chuná̱ la̱ntla̱ quin clama̱hu, chu̱ chuná̱ la̱ntla̱ tilatama̱ni̱t Quimpu̱chinacán, chu̱ li̱pa̱xuhu maklhti̱nántit xtachihui̱n Dios chuná̱ la̱ntla̱ ca̱ma̱xqui̱má̱n tapa̱xuhuá̱n Espíritu Santo. 7 Chu̱ huixín li̱taxtútit aktum xali̱ucxílhti̱t hua̱ntu̱ tlá̱n naucxilhko̱y yama̱ ca̱najlaní̱n hua̱nti̱ li̱pa̱huanko̱y Cristo, chu̱ huilakó̱ c-xli̱ca̱tlanca xatiyat Macedonia, xa̱hua̱ Acaya. 8 Pus antá̱ c-milaksti̱pa̱ncán minchá̱ xtachihui̱n Dios, chu̱ lacaxtum lakapasca̱ ni̱ caj xma̱n antá̱ c-Macedonia, chu̱ c-Acaya, hua̱mpi̱ na̱ xa̱huá̱ aya pacs catzi̱cán cani̱huá̱ la̱ntla̱ aksti̱tum huixín li̱pa̱huaná̱tit Dios; huá̱ xpa̱lacata anta̱ni̱ ca̱li̱chihui̱nancaná̱tit nia̱lh talacasquín pala tí̱ nactihuana̱hu mimpa̱lacatacán. 9 Hasta cati̱huá̱ li̱chihui̱nanko̱y la̱ntla̱ quin pu̱lana̱ cca̱qui̱laklachá̱n, la̱ntla̱ li̱pa̱xuhu quimakamaklhti̱nántit c-minca̱chiqui̱ncán, chu̱ la̱ntla̱ lakmakántit yama̱ xatatlahuamakxtu midiosescán hua̱ntu̱ xlakataquilhpu̱tayá̱tit laqui̱mpi̱ nali̱pa̱huaná̱tit yama̱ xta̱stum Dios hua̱nti̱ xli̱ca̱na̱ lama̱ xastacná, chu̱ huá̱ tzucútit li̱scujá̱tit. 10 Na̱ chuná̱ li̱kalhchihui̱nancán la̱ntla̱ huixín aksti̱tum kalhkalhi̱pá̱tit acxni̱ namín xli̱maktuy Quimpu̱chinacan Jesús hua̱nti̱ Dios ma̱lakastakuani̱ni̱t ca̱li̱ní̱n sa̱mpi̱ huá̱ xkahuasa. Xli̱ca̱na̱ pi̱ hua̱ Jesús naquinca̱lakma̱xtuyá̱n ni̱ naquinca̱ma̱pa̱ti̱nicaná̱n acxni̱ Dios naakastacya̱huako̱y xli̱pacs hua̱nti̱ makasi̱tzi̱ko̱ni̱t.


Abʼinqo chiruhebʼ li wankebʼ xwankil | «Xrahom li Yos»\nChooʼabʼinq Chiruhebʼ li Kʼeebʼilebʼ Xwankil\n«Cheroxloqʼi chixjunilebʼ.» (1 PEDRO 2:17.)\n1, 2. a) Kʼaru naqeekʼa naq nokooʼeʼxtaqla? b) Kʼaru ebʼ li patzʼom ok qe xtzolbʼal anaqwan?\nMA XAAKʼE reetal chanru naxbʼaanu xnaqʼru jun li chʼinaʼal naq inkʼaʼ naraj xbʼaanunkil li nataqlaak wiʼ? Rikʼin li naxbʼaanu naxkʼutbʼesi naq chʼaʼaj chiru abʼink chiru li xyuwaʼ. Naq narabʼi naq nataqlaak, chʼolchʼo chiru naq tento t-abʼinq, abʼan inkʼaʼ naraj xbʼaanunkil. Ut wank sut naqakʼul ajwiʼ qe chi joʼkan.\n2 Moko junelik ta sa naqeekʼa naq nokooʼeʼxtaqla. Wi aakʼulum aʼin matkʼoxlak, xbʼaan naq naabʼalebʼ nekeʼxkʼul ajwiʼ aʼin. Usta yalaq bʼar wank li qʼetqʼetil, li Santil Hu naxye naq tento xpaabʼankilebʼ li nekeʼtaqlank saʼ qabʼeen (Proverbios 24:21). Joʼkan naq, wi naqaj wank junelik saʼ xrahom li Yos tento tooʼabʼinq chiruhebʼ li nekeʼtaqlank saʼ qabʼeen joʼ naxye qe li Santil Hu. Anaqwan qakʼoxlaq, kʼaʼut jwal chʼaʼaj xpaabʼankilebʼ li nekeʼtaqlank saʼ qabʼeen? Kʼaʼut naxye qe li Jehobʼa naq tooʼabʼinq? Kʼaru ttenqʼanq qe ut chanru tooruuq xbʼaanunkil aʼin? Anaqwan ok qe xtzolbʼal rix ebʼ li patzʼom aʼin.\n3, 4. Chanru kiʼok chaq li maak saʼ li ruuchichʼochʼ ut chanru nokooxkʼe saʼ chʼaʼajkilal chiruhebʼ li nekeʼtaqlank saʼ qabʼeen?\n3 Wank wiibʼ xyaalal kʼaʼut chʼaʼaj xbʼaanunkil aʼin. Li xbʼeen, chiqajunilo aj maak. Ut li xkabʼ, li nekeʼtaqlank saʼ qabʼeen ebʼ aj maak ajwiʼ joʼ laaʼo. Li maak kooxkʼe saʼ chʼaʼajkilal chalen chaq naq laj Adan ut xʼEva keʼmaakobʼk chiru li Yos. Joʼ xqakʼe reetal li maak kitiklaak chaq saʼ xkʼabʼaʼ li qʼetok ibʼ. Ut chalen chaq naq nokooyoʼlaak chʼaʼaj chiqu abʼink (Genesis 2:15-17; 3:1-7; Salmo 51:7 [51:5, Wy]; Romanos 5:12).\n4 Xbʼaan naq laaʼo aj maak, chʼaʼaj chiqu xtzolbʼal ut xyuʼaminkil li tuulanil ut saʼ junpaat naru naqanimobʼresi ut naqaqʼet qibʼ. Joʼkan naq, usta naabʼal chihabʼ qokik chi xpaabʼankil li Jehobʼa, naru naqajal qanaʼlebʼ ut t-oq xnimobʼresinkil qibʼ. Aʼan tzʼaqal kixkʼul laj Core. Laj Israel aʼin kixkuy naabʼal li chʼaʼajkilal rochbʼeen li xtenamit li Yos, abʼan kiraj xwankil joʼkan naq kiʼok xqʼetbʼal ribʼ chiru laj Moises li jwal tuulan saʼ xyanqebʼ (Numeros 12:3; 16:1-3). Joʼkan ajwiʼ kixkʼul laj Uzias li awabʼej, xbʼaan xnimobʼresinkil ribʼ kiʼok saʼ Rochoch li Jehobʼa ut kixchʼik ribʼ chi xbʼaanunkil li kʼanjel li xaqabʼanbʼil saʼ xbʼeenebʼ laj tij (2 Cronicas 26:16-21). Naq laj Core ut laj Uzias keʼxtoj rix li xeʼxbʼaanu, naxkʼut chiqu naq inkʼaʼ tqanima qawankil re naq inkʼaʼ chʼaʼajkaq chiqu xpaabʼankil li nekeʼtaqlank saʼ qabʼeen.\n5. Kʼaru li maaʼusilal yookebʼ chaq xbʼaanunkil li kʼeebʼilebʼ xwankil?\n5 Joʼkan ajwiʼ, li kʼeebʼilebʼ xwankil nekeʼxnimobʼresi ribʼ. Joʼkan naq, kaw nekeʼtaqlank, josqʼebʼ ut yiibʼebʼ ru xnaʼlebʼ. Rikʼinebʼ li xnaʼlebʼ li poyanam aʼin wankebʼ inkʼaʼ chik nekeʼroxloqʼi li wankil. Ut chalen chaq xyoʼlajik li winq yook chaq chi kʼulmank aʼin (chaawil Eclesiastes 8:9). Qilaq kʼaru kixkʼul laj Saul. Naq li Jehobʼa kixsikʼ ru choʼq awabʼej, chaabʼil chaq xnaʼlebʼ ut tuulan. Abʼan kixjal xnaʼlebʼ kiʼok xnimobʼresinkil ribʼ ut kiʼok ajwiʼ xkaqalinkil laj David toj reetal kiraj xkamsinkil (1 Samuel 9:20, 21; 10:20-22; 18:7-11). Joʼkan ajwiʼ, naq laj David kiʼok choʼq awabʼej saʼ li tenamit Israel chaabʼil chaq xnaʼlebʼ ut moqon chik kixmaqʼ rixaqil laj Urias laj Hitita. Ut kixkʼe chiruhebʼ laj puubʼ naq xtaqlahebʼ chi yalok re naq tkamsiiq xbʼaanebʼ li xikʼ nekeʼilok rehebʼ (2 Samuel 11:1-17). Joʼ xqakʼe reetal, saʼ xkʼabʼaʼ naq laaʼo aj maak ebʼ li qas qiitzʼin inkʼaʼ us nekeʼawabʼejink. Ut nanumtaak li chʼaʼajkilal naq inkʼaʼ nekeʼxpaabʼ li Jehobʼa. Jun li winq li nakʼanjelak saʼ xʼawabʼejilal li tenamit Gran Bretaña kixye: «Li nekeʼjolomink chaq rehebʼ laj Katoliko ak naabʼal chihabʼ rokikebʼ chi xrahobʼtesinkilebʼ li qas qiitzʼin». Joʼkan naq maare tqakʼoxla: «Kʼaʼut tqapaabʼebʼ li wankebʼ xwankil?».\nKʼAʼUT TENTO NAQ TOOʼABʼINQ?\n6, 7. a) Kʼaʼut tento tqapaabʼ li Jehobʼa? b) Joqʼe tzʼaqal tqakʼutbʼesi naq nokooʼabʼink chiru li Jehobʼa, ut rikʼin ani tqakʼam qe?\n6 Saʼ xkʼabʼaʼ li rahok nachalk oxibʼ li naʼlebʼ li nokooxtenqʼa chi xpaabʼankilebʼ li nekeʼtaqlank saʼ qabʼeen. Li xbʼeen: xbʼaan naq naqara li Jehobʼa, li xkabʼ: xbʼaan naq naqarahebʼ li qas qiitzʼin ut li rox: xbʼaan naq naqara qibʼ. Saʼ xkʼabʼaʼ naq naqara li Jehobʼa naqaj naq sahaq saʼ xchʼool (chaawil Proverbios 27:11; Marcos 12:29, 30). Joʼ ak xqatzol, chalen naq kiqʼetmank xchaqʼrabʼ li Yos saʼ li naʼajej Eden yook chaq chi yeemank naq li Jehobʼa maakʼaʼ xwankil chi xjolominkil li choxachʼochʼ. Xqatzol ajwiʼ, naq naabʼalebʼ li qas qiitzʼin inkʼaʼ nekeʼraj naq li Yos t-awabʼejinq rehebʼ joʼkan naq yookebʼ xpaabʼankil re laj Tza. Abʼanan laaʼo nasahoʼk saʼ qachʼool xpaabʼankil li Jehobʼa ut rilbʼal naq saʼ Apocalipsis 4:11 naxnima ru li Qaawaʼ. Chʼolchʼo tzʼaqal chiqu naq kaʼajwiʼ li Jehobʼa Nim Xwankil saʼ xbʼeen chixjunil li Ruuchichʼochʼ, joʼkan naq naqapaabʼ ut nokookʼanjelak chiru wulaj wulaj.\n7 Li roxloqʼinkil li Jehobʼa moko naraj ta xyeebʼal kaʼajwiʼ abʼink chiru, nokooʼabʼink bʼan chiru xbʼaan naq naqara. Abʼanan, maare wank sut tqakʼul joʼ naxkʼul li chʼinaʼal li xooʼaatinak wiʼ saʼ xtiklajik; usta chʼaʼajkaq chiqu xpaabʼankil li Qayuwaʼ li wank saʼ choxa, tento tqatzol paabʼank usta inkʼaʼ naqaj. Qajultikaq naq li Jesus junelik kiʼabʼink chiru li Xyuwaʼ. Ut kixbʼaanu ajwiʼ naq yook chi rahobʼtesiik, joʼkan naq kixye: «Inkʼaʼ chiʼuxmanq li nawaj laaʼin, aʼ bʼan laawajom laaʼat» (Lucas 22:42).\n8. a) Chanru naqakʼutbʼesi naq naqapaabʼ li Jehobʼa, ut kʼaru treekʼa li Jehobʼa wi inkʼaʼ nokooʼabʼink? b) Kʼaru ttenqʼanq qe chi xpaabʼankil li qaqʼusbʼal? (Chaawil ajwiʼ li kaaxukuut bʼarwiʼ naxye « Chaapaabʼ Laatijbʼal ut Laaqʼusbʼal».)\n8 Usta yaal naq saʼebʼ li qakutan li Jehobʼa inkʼaʼ chik naʼaatinak rikʼinebʼ li nekeʼpaabʼank re, abʼan naroksi li Santil Hu re xyeebʼal qe li Rajom ut naroksi ajwiʼ ebʼ li nekeʼkʼamok bʼe saʼ li xtenamit. Joʼkan naq, wi naqaj xpaabʼankil li Jehobʼa tento tqapaabʼebʼ li xaqabʼanbʼilebʼ xbʼaan. Abʼan, wi inkʼaʼ naqapaabʼ li naʼlebʼ malaj li qaqʼusbʼal li nekeʼxkʼe rikʼin li Santil Hu, tqarahobʼtesi xchʼool li Yos. Joʼkan tzʼaqal kixkʼul li Jehobʼa naq ebʼ laj Israel keʼxsume ut keʼxqʼet ribʼ chiru laj Moises, kireekʼa naq chanchan tawiʼ chiru keʼxbʼaanu (Numeros 14:26, 27).\n9. Kʼaʼut rikʼin xpaabʼankilebʼ li wankebʼ xwankil tqakʼutbʼesi naq naqarahebʼ li qas qiitzʼin? Chʼolobʼ rikʼin jun li eetalil.\n9 Joʼkan ajwiʼ, saʼ xkʼabʼaʼ naq naqarahebʼ li qas qiitzʼin naqapaabʼ li nekeʼtaqlank saʼ qabʼeen. Re xtawbʼal ru aʼin qakʼoxlaq naq laaʼex aj puubʼ: wi nekeeraj xbʼaanunkil chiʼus leekʼanjel ut nekeeraj koleʼk, tento naq texʼabʼinq chiruhebʼ li nekeʼtaqlank saʼ eebʼeen ut teebʼaanu li tyeemanq eere. Abʼan, wi junaq saʼ eeyanq inkʼaʼ tpaabʼanq tixkʼe saʼ chʼaʼajkilal chixjunilebʼ laj puubʼ. Maare naq naqabʼi resilebʼ laj puubʼ nachalk saʼ qachʼool li kamsink ut li rahilal. Li Santil Hu naxkʼut naq li Jehobʼa najolomink rehebʼ li anjel ut najolomink ajwiʼ rehebʼ laj paabʼanel. Usta chanchanebʼ aj puubʼ, abʼan yookebʼ xbʼaanunkil li us (Ezequiel 37:1-10; 2 Timoteo 2:3). Li Jehobʼa naxxaqabʼ aj kʼamol bʼe saʼ xyanqebʼ laj paabʼanel ut wi inkʼaʼ raj tooʼabʼinq chiruhebʼ tqakʼe saʼ chʼaʼajkilal ebʼ li qech aj paabʼanel. Aʼan tzʼaqal nakʼulmank naq junaq li hermaan naxqʼet ribʼ chiruhebʼ li nekeʼkʼamok bʼe saʼ li chʼuut (1 Corintios 12:14, 25, 26). Joʼkan ajwiʼ, narahoʼk saʼ xchʼool li junkabʼal naq junaq li alalbʼej naxqʼet ribʼ chiru li xnaʼ xyuwaʼ. Joʼkan naq, tqakʼutbʼesi naq naqarahebʼ li qas qiitzʼin wi naqapaabʼebʼ li wankebʼ xwankil.\n10, 11. Chanru nokooxtenqʼa xnawbʼal kʼaru rusilal naxkʼam chaq xpaabʼankilebʼ li nekeʼtaqlank saʼ qabʼeen?\n10 Joʼkan ajwiʼ, nokoopaabʼank chiruhebʼ li nekeʼtaqlank saʼ qabʼeen xbʼaan naq nokooxtenqʼa saʼ li qayuʼam. Li Jehobʼa naxye qe naq tqataw rusilal wi junelik nokooʼabʼink. Qilaq wiibʼ oxibʼ li eetalil: li Jehobʼa naxye rehebʼ li kokʼal naq tnajtoʼq roq xyuʼamebʼ ut sahaqebʼ saʼ qachʼool wi teʼabʼinq chiruhebʼ xnaʼ xyuwaʼ (Deuteronomio 5:16; Efesios 6:2, 3). Wi naqapaabʼebʼ li cheekel winq, kawaq li qapaabʼal (Hebreos 13:7, 17). Ut wi naqapaabʼebʼ li nekeʼjolomink re li tenamit, inkʼaʼ tqakʼe qibʼ saʼ chʼaʼajkilal rikʼinebʼ (Romanos 13:4).\n11 Moko chʼaʼajkaq ta chiqu xpaabʼankilebʼ li nekeʼtaqlank saʼ qabʼeen wi naqanaw kʼaʼut naraj li Jehobʼa naq tooʼabʼinq. Anaqwan tqatzol chiruhebʼ ani tento tooʼabʼinq.\nCHOOʼABʼINQ SAʼ LI QAJUNKABʼAL\n12. Kʼaru tenebʼanbʼil saʼ xbʼeen li bʼeelomej ut kʼaru ttenqʼanq re chi xbʼaanunkil li kʼanjel aʼin?\n12 Li Jehobʼa kixxaqabʼank re li junkabʼal. Li Yos nawulak chiru naq tustu ru tqabʼaanu chixjunil li kʼanjel. Joʼkan naq kixchʼolobʼ chanru tbʼeeresimanq li junkabʼal re naq us twanq (1 Corintios 14:33). Li Jehobʼa kixxaqabʼ li bʼeelomej re naq tixjolomi li xjunkabʼal. Ut re naq us tixjolomi li rochoch tento naq tixpaabʼ re li Jesus xbʼaan naq Aʼan najolomink re. Abʼan, chanru tixbʼaanu aʼin? Tixtzol xbʼaanunkil wi tixkʼe reetal chanru naxbʼeeresi li Jesus li chʼuut (Efesios 5:23). Li chaabʼil winq inkʼaʼ naxtzʼeqtaana li kʼanjel li tenebʼanbʼil saʼ xbʼeen joʼ bʼeelomej, naxxaqabʼ bʼan ribʼ joʼ tzʼaqal winq. Ut inkʼaʼ naxhobʼ li xjunkabʼal chi moko naxtaqlahebʼ ta chi kaw, tuulan bʼan ut naxrahebʼ chi anchal xchʼool. Chʼolchʼo chiru li bʼeelomej naq inkʼaʼ naxtaw xwankil li Jehobʼa.\nLi tzʼaqal aj paabʼanel naxkʼam re rikʼin li Jesus naq naxjolomi li xjunkabʼal\n13. Kʼaru ttenqʼanq re li ixaqilbʼej chi xbʼaanunkil li xkʼanjel joʼ naraj li Jehobʼa?\n13 Li ixq tento tixtenqʼa li xbʼeelom. Li ixaqilbʼej tenebʼanbʼil ajwiʼ saʼ xbʼeen taqlank saʼ xbʼeenebʼ li xkokʼal. Joʼkan naq li Santil Hu naxye naq ebʼ li naʼbʼej teʼxtij li xkokʼal (Proverbios 1:8). Li ixq li naxpaabʼ li Yos chʼolchʼo chiru naq moko kʼeebʼil ta xwankil saʼ xbʼeen li xbʼeelom, xaqabʼanbʼil bʼan re xtenqʼankil li xjunkabʼal. Li chaabʼil ixq naxtenqʼa li xbʼeelom, inkʼaʼ naxwechʼ rix chi moko aʼan ta chik naraj taqlank saʼ li xjunkabʼal. Wi li ixaqilbʼej inkʼaʼ nawulak chiru li naxye li xbʼeelom, tixye re saʼ tuulanil ut inkʼaʼ tixqʼet ribʼ chiru. Ut, wi li xbʼeelom moko aj paabʼanel ta maare twanq saʼ chʼaʼajkilal li ixaqilbʼej. Abʼan, wi naxpaabʼ li naxye xbʼeelom; maare li xbʼeelom t-oq xjalbʼal xnaʼlebʼ ut t-oq ajwiʼ xloqʼoninkil li Jehobʼa (chaawil 1 Pedro 3:1).\n14. Kʼaru tento teʼxbʼaanu li kokʼal re xsahobʼresinkil xchʼool li xnaʼ xyuwaʼ ut li Jehobʼa?\n14 Kʼaru rusilal nekeʼxtaw li kokʼal naq nekeʼabʼink chiru li xnaʼ xyuwaʼ? Naq nekeʼxbʼaanu aʼin, nekeʼroxloqʼi li xnaʼ xyuwaʼ ut nekeʼxsahobʼresi xchʼoolebʼ (Proverbios 10:1). Abʼan jwal us naq nekeʼxsahobʼresi xchʼool li Jehobʼa. Ut li tenebʼanbʼil saʼ xbʼeenebʼ li kʼajolbʼej moko najalaak ta, wi wankebʼ kaʼajwiʼ rikʼinebʼ li xnaʼ malaj kaʼajwiʼ rikʼinebʼ xyuwaʼ, aran bʼan naq teʼxkʼe xchʼool chi xtenqʼankilebʼ joʼ naraj li Jehobʼa. Li junkabʼal sa saʼ xchʼool ut wank saʼ tuqtuukilal naq chixjunilebʼ nekeʼtenqʼank joʼ tenebʼanbʼil xbʼaan li Yos. Ut nekeʼxkʼe xloqʼal li kixxaqabʼank re li junkabʼal.\nCHOOʼABʼINQ SAʼ LI CHʼUUT\n15. a) Chanru naqakʼutbʼesi saʼ li qachʼuut naq naqapaabʼ li naxye qe li Jehobʼa? b) Kʼaru li raqal li Santil Hu tooxtenqʼa chi xpaabʼankilebʼ li nekeʼkʼamok bʼe saʼ li chʼuut? (Chaawil ajwiʼ li kaaxukuut bʼarwiʼ naxye « Choopaabʼanq Chiruhebʼ laj Kʼamol Bʼe».)\n15 Li Jehobʼa kixxaqabʼ li Jesus re naq tixjolomi li xtenamit (Colosenses 1:13). Ut li Jesus kixtenebʼ saʼ xbʼeen «li moosej tiik xchʼool» re naq tixkawresi xpaabʼal ebʼ laj paabʼanel (Mateo 24:45-47). Li Nekeʼjolomink re Xmolam li Jehobʼa nekeʼkʼanjelak choʼq li «moosej tiik xchʼool ut wank xnaʼlebʼ». Ut joʼ kibʼaanumank chaq saʼ xkutankilebʼ li Apostol, nekeʼxnumsi ajwiʼ li naʼlebʼ rehebʼ li cheekel winq saʼebʼ li chʼuut maare rikʼin junaq li esilhu. Joʼkan ajwiʼ nekeʼroksi ruuchil, joʼebʼ li nekeʼulaʼnink re li junjunq chi chʼuut. Naq nokooʼabʼink chiruhebʼ li cheekel winq li wankebʼ saʼebʼ li chʼuut, maawaʼ chiruhebʼ tzʼaqal yooko chi abʼink chiru bʼan li Jehobʼa (chaawil 1 Tesalonicenses 5:12; Hebreos 13:17).\n16. Kʼaʼut naxye li Santil Hu naq ebʼ li cheekel winq xaqabʼanbʼilebʼ saʼ xkʼabʼaʼ li santil musiqʼej?\n16 Ebʼ li cheekel winq ut ebʼ li nekeʼtenqʼank saʼ li chʼuut nekeʼpaltoʼk xbʼaan naq chiqajunilo aj maak. Usta ebʼ li cheekel winq ebʼ aj maak, li Jehobʼa kixkʼehebʼ choʼq «maatan» saʼ li chʼuut re naq tooʼeʼxtenqʼa chi xkawresinkil li qapaabʼal (Efesios 4:8). Li Santil Hu naxye naq li kʼeebʼilebʼ chi xbʼeeresinkil li xtenamit li Yos, xaqabʼanbʼilebʼ saʼ xkʼabʼaʼ li santil musiqʼej (Hechos 20:28). Kʼaʼut naxye aʼin li Santil Hu? Xbʼeenwa, naq toj maajiʼ naxaqabʼaak junaq li hermaan chi jolomink saʼ li chʼuut, ebʼ li cheekel winq nekeʼxtzʼil rix ma yook xbʼaanunkil li hermaan li naxye li Santil Hu, li kitzʼiibʼamank chaq saʼ xkʼabʼaʼ li santil musiqʼej (1 Timoteo 3:1-7, 12; Tito 1:5-9). Ut li xkabʼ, naq ebʼ li cheekel winq nekeʼxtzʼil rix aʼin, nekeʼxtzʼaama re li Jehobʼa naq tixtaqla chaq li santil musiqʼej saʼ xbʼeenebʼ re naq teʼtenqʼaaq chi xsikʼbʼal ru laj kʼanjel.\n17. Kʼaʼut wank sut naq ebʼ li ixq nekeʼxlan xjolom naq nekeʼxbʼaanu junaq li kʼanjel?\n17 Ebʼ li cheekel winq ut ebʼ laj tenqʼanel naabʼalebʼ xkʼanjel saʼ li chʼuut, joʼ xkʼambʼalebʼ li hermaan chi xyeebʼal Raatin li Yos. Abʼan, kʼaru nabʼaanumank wi maakʼaʼ junaq rehebʼ li hermaan li xaqabʼanbʼilebʼ chi xbʼaanunkil li kʼanjel aʼin? Wi maakʼaʼ ani tbʼaanunq re li kʼanjel, nasikʼmank junaq chik li qech aj paabʼanel winq usta moko xaqabʼanbʼil ta chi jolomink. Abʼan, wi maakʼaʼ junaq li hermaan winq, nekeʼxsikʼ junaq li hermaan ixq li naxnaw xbʼaanunkil li kʼanjel, abʼan tixlan xjolom xbʼaan naq ebʼ li winq xaqabʼanbʼilebʼ chi xbʼaanunkil li kʼanjel aʼin (1 Corintios 11:3-10). * Li naʼlebʼ aʼin inkʼaʼ naxkubʼsi xwankil li ixq, naxbʼaanu bʼan naq truuq xkʼutbʼesinkil naq naxkʼulubʼa naq li Jehobʼa kixxaqabʼ xjolomil li junkabʼal ut li chʼuut.\nCHOOʼABʼINQ CHIRUHEBʼ LI AWABʼEJ\n18, 19. a) Chanru taachʼolobʼ li naxye saʼ Romanos 13:1-7? b) Chanru naqakʼutbʼesi naq naqoxloqʼihebʼ li awabʼej?\n18 Ebʼ li tzʼaqal aj paabʼanel nekeʼxkʼe xchʼool chi xbʼaanunkil li naxye li Santil Hu saʼ Romanos 13:1 toj saʼ li 7 (chaawil). Ebʼ li raqal aʼin yook chi aatinak chirixebʼ li awabʼej naq naxye li «wankebʼ xwankil saʼ qabʼeen». Li Jehobʼa naxkanabʼebʼ chi jolomink re naq teʼkʼanjelaq chirix li naʼajmank saʼ junaq li tenamit. Abʼan, chanru tqakʼutbʼesi naq naqapaabʼebʼ li awabʼej? Naq naqapaabʼ chixjunil li naxye li chaqʼrabʼ, joʼ xtojbʼal xral li tumin, xnujtesinkil junaq li hu maare chirix li qayuʼam, li qajunkabʼal malaj chirix li qajunkabʼlal. Abʼan wi ebʼ li awabʼej nekeʼraj naq inkʼaʼ chik tqapaabʼ li Jehobʼa, inkʼaʼ tooʼabʼinq chiruhebʼ. Tqasumehebʼ bʼan joʼ keʼxbʼaanu chaq ebʼ li Apostol naq keʼxye: «Tento xpaabʼankil li Yos, ut inkʼaʼ ebʼ li winq» (Hechos 5:28, 29; chaawil ajwiʼ li kaaxukuut bʼarwiʼ naxye: « Chiruhebʼ Ani Tento Tinʼabʼinq?»).\nCHIRUHEBʼ ANI TENTO TINʼABʼINQ?\nLi Santil Hu naxye: «Li Qaawaʼ aʼan laj raqol aatin saʼ qabʼeen, aʼan laj kʼamol qabʼe; li Qaawaʼ aʼan li qaRey» (Isaias 33:22, 23).\nKʼaru raj tinbʼaanu wi teʼxye we naq tinqʼet li xchaqʼrabʼ li Jehobʼa? (Mateo 22:37-39; 26:52; Juan 18:36.)\nKʼaru tinye wi inkʼaʼ chik nekeʼraj naq tinbʼaanu li Rajom li Jehobʼa? (Hechos 5:27-29; Hebreos 10:24, 25.)\nKʼaru ttenqʼanq we chi xpaabʼankilebʼ li nekeʼtaqlank saʼ qabʼeen? (Romanos 13:1-4; 1 Corintios 11:3; Efesios 6:1-3.)\n19 Naqakʼutbʼesi ajwiʼ naq naqapaabʼebʼ li awabʼej naq nokooʼaatinak saʼ tuulanil ut saʼ xyaalal rikʼinebʼ li yookebʼ chi kʼanjelak choʼq ruuchil. Naq laj Pablo kixxaqabʼ ribʼ chiru laj Herodes Agripa ut laj Festo, li yookebʼ chaq chi jolomink saʼ li xtenamit, kiʼaatinak saʼ xyaalal ut saʼ tuulanil rikʼinebʼ usta yiibʼebʼ ru xnaʼlebʼ (Hechos 26:2, 25). Tento naq tqakʼam qe rikʼin li Apostol Pablo naq tooʼaatinaq rikʼinebʼ li nekeʼtaqlank saʼ xbʼeen li tenamit usta moko nimebʼ ta chiʼus xwankil. Ut joʼkan ajwiʼ tento teʼxbʼaanu li saaj al ut ixqaʼal naq teʼaatinaq rikʼinebʼ laj kʼutunel malaj li nekeʼtaqlank saʼ junaq li tzolebʼaal. Laaʼo naqoxloqʼihebʼ chixjunilebʼ li qas qiitzʼin usta inkʼaʼ nekeʼxkʼulubʼa li qapaabʼal joʼ aj Testiiw re li Jehobʼa. Us raj naq yalaq ani tixkʼe reetal naq tuulano rikʼin chixjunil li poyanam (chaawil Romanos 12:17, 18; 1 Pedro 3:15).\n20, 21. Kʼaru rusilal tqataw wi junelik naqoxloqʼi li wankebʼ xwankil saʼ qabʼeen?\n20 Aajel ru naq tooʼoxloqʼinq chi anchal qachʼool. Joʼkan naq li Santil Hu naxye: «Cheroxloqʼi chixjunilebʼ» (1 Pedro 2:17). Saʼebʼ li qakutan yook chi sachk li oxloqʼink, joʼkan naq wankebʼ teʼsachq xchʼool chi rilbʼal naq naqoxloqʼi chixjunilebʼ li poyanam. Wi joʼkan naqabʼaanu, yooqo xpaabʼankil li kixye chaq li Jesus: «Chilemtzʼunq leesaqenkil chiruhebʼ li tenamit, re naq teʼril leechaabʼil bʼaanuhom ut teʼxnima xloqʼal leechoxahil Yuwaʼ» (Mateo 5:16).\n21 Li tuulanebʼ nekeʼsahoʼk saʼ xchʼool naq nekeʼxtaw li tzʼaqal paabʼal, xbʼaan naq li ruuchichʼochʼ aʼin chanchan tawiʼ wank saʼ qʼoqyink. Wi ebʼ li poyanam teʼril naq junelik naqoxloqʼi li qajunkabʼal, li wankebʼ saʼ li qachʼuut ut ebʼ li awabʼej; maare teʼoq xpaabʼankil li Jehobʼa. Peʼyaal naq us raj naq li qanaʼlebʼ tixbʼaanu naq ebʼ li qas qiitzʼin teʼoq xloqʼoninkil li Jehobʼa? Usta inkʼaʼ tkʼulmanq aʼin, abʼan tooruuq xsahobʼresinkil xchʼool li Jehobʼa ut tooruuq ajwiʼ chi wank junelik saʼ xrahom.\n^ párr. 17 Chaawil ajwiʼ xkomon li naʼlebʼ bʼarwiʼ naxye «Joqʼe Tqalan Qajolom ut Kʼaʼut?», aran naxchʼolobʼ chanru naru roksinkil li naʼlebʼ aʼin.\nCHAAPAABʼ LAATIJBʼAL UT LAAQʼUSBʼAL\nXnumtaak xtzʼajnil li ruuchichʼochʼ, joʼkan naq naabʼalebʼ li qas qiitzʼin qʼetqʼetebʼ ut inkʼaʼ nekeʼraj paabʼank. Li Santil Hu naxye naq laj Tza aʼan «laj taqlanel li wank xwankil saʼ li iqʼ» ut naxye ajwiʼ naq li musiqʼej aʼin yook chi kʼanjelak saʼ xbʼeenebʼ laj «qʼetol aatin» (Efesios 2:2). Naabʼalebʼ li poyanam inkʼaʼ nekeʼwulak chiru naq nekeʼtaqlaak ut wankebʼ laj paabʼanel yookebʼ ajwiʼ xkʼambʼal rehebʼ rikʼinebʼ. Joʼkan naq, inkʼaʼ sa nekeʼreekʼa naq junaq li cheekel winq naxye rehebʼ naq inkʼaʼ us naq yooqebʼ rilbʼal li kamsink ut li muxuk ibʼ. Aajel ru naq chiqajunilo tqapaabʼ li naxye saʼ Proverbios 19:20: «Chakʼe saʼ aachʼool laatijbʼal ut chapaabʼ laaqʼusbʼal; chi joʼkan toxaataw li chaabʼil naʼlebʼ».\nKʼaru ttenqʼanq qe chi xpaabʼankil ebʼ li aatin aʼin? Qatzʼilaq oxibʼ rehebʼ li xkʼaʼuxebʼ li inkʼaʼ nekeʼraj qʼuseʼk, ut kʼaru naxye li Santil Hu chirix aʼin.\n«Moko choʼq we ta li naʼlebʼ aʼin.» Maare tqakʼoxla naq maakʼaʼ naʼok wiʼ li naʼlebʼ li xkʼeemank qe, xbʼaan naq moko aʼan ta yooko xkʼulbʼal malaj inkʼaʼ xeʼxtzʼil rix chiʼus li qachʼaʼajkilal (Hebreos 12:5). Abʼan, qajultikaq naq chiqajunilo aj maak; joʼkan naq maare laaʼo yooko chi paltoʼk ut maawaʼebʼ li yookebʼ xkʼeebʼal qanaʼlebʼ (Proverbios 19:3). Abʼanan, ma maakʼaʼ tawiʼ xyaalal naq nakʼeemank qanaʼlebʼ? Wank xyaalal naq nekeʼxkʼe qanaʼlebʼ, joʼkan naq tento tqakʼoxla chirix kʼaru yooko wiʼ chi paltoʼk. Li Santil Hu naxye qe: «Chap aawibʼ chi kaw rikʼin li ninkʼut chawu, ut maawachʼabʼ chik; kʼuula saʼ laachʼool xbʼaan naq aʼan laayuʼam» (Proverbios 4:13).\n«Moko xwulak ta chiwu chanru xinxqʼus.» Li Santil Hu naxye naq ebʼ li cheekel winq tento teʼxnaw chanru naraj li Yos naq teʼqʼusuq (Galatas 6:1). Abʼan naxye ajwiʼ naq laaʼo aj «maak» ut inkʼaʼ naqataw «xloqʼal li Yos» (Romanos 3:23). Aʼin naraj xyeebʼal naq maaʼani truuq qaqʼusbʼal chi tzʼaqal re ru (Santiago 3:2). Joʼkanebʼ xyuʼam li winq li xaqabʼanbʼil xbʼaan li Jehobʼa re naq tooʼeʼxqʼus. Us raj inkʼaʼ tqakʼe reetal chanru nokooʼeʼraatina, tqakʼoxla bʼan li nekeʼxye qe. Ut re xpaabʼankil li qaqʼusbʼal tento tqapatzʼ qatenqʼankil re li Jehobʼa.\n«Moko wank ta xkʼulubʼ chi xkʼeebʼal innaʼlebʼ.» Wi naqakʼoxla naq junaq li winq maakʼaʼ xkʼulubʼ re qaqʼusbʼal, tento tqil wiʼ chik li wiibʼ chi naʼlebʼ li ak xqatzol. Ut maare tqakʼoxla aʼin xbʼaan naq najter nokooʼok chi paabʼank, wank qachihabʼ, malaj wank qakʼanjel saʼ li chʼuut; abʼan tento tqajal qakʼaʼuxl. Qakʼoxlaq li kikʼulmank saʼ li tenamit Israel: ebʼ li awabʼej keʼqʼuseʼk chaq ajwiʼ xbʼaanebʼ li propeet, ebʼ laj tij malaj junaq chik li winq (2 Samuel 12:1-13; 2 Cronicas 26:16-20). Li xmolam li Jehobʼa naxxaqabʼebʼ winq saʼ qayanq re naq teʼxkʼe qanaʼlebʼ, ut wi kaw li qapaabʼal, tqakʼul li qaqʼusbʼal teʼxkʼe. Ut wi najter nokooʼok chi paabʼank ut wank qakʼanjel saʼ li chʼuut, aʼan tooxtenqʼa chi xkʼulubʼankil qaqʼusbʼal saʼ tuulanil ut chi anchal qachʼool (1 Timoteo 3:2, 3; Tito 3:2).\nJoʼ xqatzol, chiqajunilo naqaj qanaʼlebʼ. Joʼkan naq, qakʼulubʼaq qanaʼlebʼ re naq tkoleʼq qayuʼam. Qabʼanyoxiq re li Jehobʼa li maatan aʼin xbʼaan naq tooxtenqʼa chi wank junelik saʼ xrahom (Hebreos 12:6-11).\nCHOOPAABʼANQ CHIRUHEBʼ LAJ KʼAMOL BʼE\nNaabʼalebʼ xkʼihal laj Israel yookebʼ chaq chirix laj Moises saʼ li chaqichʼochʼ. Joʼkan naq kichʼaʼajkoʼk chiru xjolominkil chixjunilebʼ. Abʼan, kʼaru kixbʼaanu? Li Santil Hu naxye: «Kixsikʼebʼ ru li winq seebʼebʼ xkʼaʼuxl saʼ xyanq chixjunilebʼ laj Israel». Ut keʼxxaqabʼaak chi xjolominkil chi mil, chi siʼeent, chi mero siʼeent ut chi lajetq ebʼ li poyanam (Exodo 18:25).\nSaʼebʼ li qakutan, aajel ajwiʼ ru xbʼaanunkil chi tustu li xkʼanjel li Yos. Joʼkan naq saʼ li chʼuut wankebʼ li cheekel winq nekeʼxjolomi ut nekeʼxkʼam li kokʼ chʼuut chi xpuktesinkil li Raatin li Yos, wankebʼ li cheekel winq nekeʼkʼutuk ut nekeʼkʼamok bʼe saʼebʼ li chʼuut, wankebʼ li cheekel winq nekeʼxjolomi ut nekeʼril chanru wankebʼ li jalan jalanq chi chʼuut, ut wankebʼ ajwiʼ li cheekel winq nekeʼril chanru yook chi bʼeek li xkʼanjel li Yos saʼ xteepal li nimla tenamit. Saʼ xkʼabʼaʼ naq nekeʼxbʼaanu li kʼanjel chi tustu ru, ebʼ laj kʼamol bʼe yookebʼ rilbʼal chiʼus li xkarneer li Jehobʼa. Ut chʼolchʼo chiruhebʼ naq li Jehobʼa ut li Jesus teʼraqoq aatin saʼ xbʼeenebʼ (Hechos 20:28).\nUt re naq us t-elq li kʼanjel aʼin, tento naq chiqajunilo tooʼabʼinq ut toopaabʼanq chiruhebʼ li nekeʼjolomink qe. Laaʼo inkʼaʼ naqaj xkʼambʼal qe rikʼin laj Diotrefes, aʼan inkʼaʼ kiroxloqʼihebʼ li nekeʼkʼamok bʼe saʼ li xtenamit li Yos (3 Juan 9, 10). Aajel ru naq tqapaabʼ li naʼlebʼ kixkʼe laj Pablo naq kixye naq tento tooʼabʼinq ut tqapaabʼebʼ li xaqabʼanbʼilebʼ saʼebʼ li chʼuut. Abʼan, kʼaʼut tento tqapaabʼebʼ? «Xbʼaan naq ebʼ aʼan nekeʼyoʼlek chirix leeyuʼam joʼebʼ li toxeʼxqʼaxtesi ru li xkʼanjelebʼ cherix laaʼex. Chepaabʼaqebʼ re naq teʼxbʼaanu aʼin rikʼin sahil chʼoolej, ut inkʼaʼ chi rahaqebʼ saʼ xchʼool, xbʼaan naq aʼan moko tixkʼam ta chaq usilal choʼq eere.» (Hebreos 13:17.) Wankebʼ li nekeʼabʼink wi nekeʼwulak chiru li yook chi yeheʼk rehebʼ ut wi chʼolchʼo chiruhebʼ kʼaʼut tento teʼabʼinq. Abʼan qajultikaq naq ebʼ laj paabʼanel tento naq teʼabʼinq usta inkʼaʼ nekeʼraj. Joʼkan naq us naq tqakʼoxla: «Ma ninʼabʼink ut ninpaabʼank chiruhebʼ li nekeʼtaqlank saʼ inbʼeen?».\nLi Santil Hu inkʼaʼ naxchʼolobʼ chi tzʼaqal re ru chanru xbʼaanunkil li junjunq chi kʼanjel saʼ li chʼuut, abʼan naxye naq tento xbʼaanunkil saʼ chaabʼilal ut chi tustu (1 Corintios 14:40). Li Nekeʼjolomink re Xmolam li Jehobʼa nekeʼxpaabʼ aʼin, joʼkan naq nekeʼxbʼaanu li kʼanjel chi tustu ru re naq us t-elq li kʼanjel. Ut ebʼ li nekeʼkʼamok bʼe saʼebʼ li chʼuut, nekeʼabʼink ut seebʼebʼ xchʼool chi xpaabʼankilebʼ li Nekeʼjolomink re Xmolam li Jehobʼa (Santiago 3:17). Ut chi joʼkan chixjunilebʼ li chʼuut li wankebʼ saʼ li xtenamit sahebʼ saʼ xchʼool chi kʼanjelak chi tustu ru ut chi wank saʼ junajil, joʼ chanru naraj Xyosil li sahil chʼoolejil (1 Corintios 14:33).\nLaj Pablo kixye saʼ Hebreos 13:17 kʼaru nakʼulmank naq saʼ li chʼuut wankebʼ laj paabʼanel inkʼaʼ nekeʼabʼink. Saʼ xkʼabʼaʼ li qʼetqʼetil, ebʼ laj kʼamol bʼe «rahaqebʼ» saʼ xchʼool chi xbʼeeresinkil li chʼuut. Usta oxloqʼ chiruhebʼ laj kʼamol bʼe kʼanjelak chiru li Yos, moko sahaqebʼ ta chik saʼ xchʼool. Ut nakʼeemank ajwiʼ saʼ chʼaʼajkilal chixjunilebʼ li wankebʼ saʼ li chʼuut. Abʼan moko kaʼaj tawiʼ aʼin li chʼaʼajkilal natawmank: ebʼ li qʼetqʼet teʼxkʼe ajwiʼ saʼ chʼaʼajkilal li xpaabʼal xbʼaan naq teʼxkanabʼ wank choʼq ramiiw li Jehobʼa (Salmo 138:6). Joʼkan naq, maajunwa tqakanabʼ abʼink ut paabʼank chiruhebʼ li nekeʼkʼamok bʼe saʼ li chʼuut.\nQoxloqʼihaq xwankil li Jehobʼa


Jun li esil chiru li tzʼak | Li xnaʼlebʼ li Santil Hu rehebʼ li kokʼal\nJun li esil chiru li tzʼak\nSaʼ xnumikebʼ li kutan, laj Belsasar kikanaak choʼq awabʼej re Babilonia. Saʼ jun qʼoqyink, kixbʼaanu jun li ninqʼe re jun mil chi poyanam li wankebʼ xwankil saʼ li tenamit. Kixye rehebʼ li xmoos naq teʼroksi ebʼ li sekʼ re oor li kirisi chaq laj Nabucodonosor saʼ rochoch li Jehobʼa. Laj Belsasar ut ebʼ li rulaʼ keʼroksi ebʼ li sekʼ aʼin re ukʼaʼk ut keʼok xnimankil li xyosebʼ. Maakʼaʼ saʼ xchʼoolebʼ naq ruqʼ jun li winq kiʼok xtzʼiibʼankil chiru li tzʼak ebʼ li muqmukil aatin.\nKʼajoʼ naq kixuwak laj Belsasar. Kixbʼoqebʼ laj qʼe ut kixye rehebʼ: «Li tixchʼolobʼ chiwu xyaalalil ebʼ li aatin, aʼanaq roxil winq li nimaq xwankil saʼ Babilonia». Joʼkan naq keʼxyal xbʼaanunkil, abʼan maaʼani kiruuk xchʼolobʼankil. Tojaʼ naq kiwulak li awabʼej ixq ut kixye: «Jun li winq aj Daniel xkʼabʼaʼ kixchʼolobʼ xyaalal ebʼ li matkʼ ut li muqmukil naʼlebʼ chiru laj Nabucodonosor. Aʼan truuq xyeebʼal aawe xyaalalil li aatin aʼin».\nLaj Daniel xkoho rilbʼal li awabʼej. Naq kiwulak, laj Belsasar kixye re: «Wi tatruuq xyaabʼasinkil ut xchʼolobʼankil ebʼ li aatin aʼin, tinkʼe aawe jun qʼol re oor ut tatinxaqabʼ joʼ roxil winq li nim xwankil saʼ Babilonia». Laj Daniel kixye re: «Inkʼaʼ nawaj maatan. Abʼan tinye aawe xyaalalil li aatin aʼin. Laayuwaʼ, laj Nabucodonosor, kixqʼetqʼeti ribʼ, ut li Jehobʼa kixkʼe xnaʼlebʼ re naq tixtzol xkubʼsinkil ribʼ. Ut laaʼat usta nakaanaw chaq chixjunil li kixkʼul, abʼan inkʼaʼ xaawoxloqʼi li Jehobʼa. Xaawoksi ebʼ li sekʼ re oor li xʼisimank chaq saʼ rochoch li Yos ut xat-ukʼaʼk bʼiin chisaʼ. Joʼkan naq li Yos kixtzʼiibʼa ebʼ li aatin aʼin: MENÉ, MENÉ, TEQUEL ut PARSÍN. Aʼin naraj xyeebʼal naq ebʼ laj Medo ut ebʼ laj Persa teʼrechani Babilonia, ut tat-isiiq choʼq awabʼej».\nChanchan tawiʼ naq maaʼani truuq rechaninkil Babilonia. Li tenamit sutsu xbʼaanebʼ li nimla tzʼak ut jun chamal nimaʼ. Abʼan saʼ li qʼoqyink ajwiʼ aʼan, ebʼ laj Medo ut ebʼ laj Persa keʼok Babilonia. Laj Ciro, li awabʼej Persa, kixjal xbʼe li nimaʼ re naq ebʼ laj puubʼ teʼruuq chi wulak saʼ rokebʼaal li tenamit. Naq keʼwulak aran, teeto li rokebʼaal li tenamit! Ebʼ laj puubʼ saʼ junpaat keʼok chi yalok, keʼrechani li tenamit ut keʼxkamsi ajwiʼ li awabʼej. Anaqwan aʼ chik laj Ciro najolomink re Babilonia.\nSaʼ li xbʼeen chihabʼ xʼawabʼejilal laj Ciro, kixye: «Li Jehobʼa kixye we naq tinyiibʼ wiʼ chik li rochoch saʼ Jerusalen. Ebʼ laj Judiiy li nekeʼraj naru nekeʼxik chi tenqʼank». Joʼkan naq, naabʼalebʼ keʼsutqʼiik saʼ xtenamitebʼ naq kinumeʼk 70 chihabʼ xsachik li tenamit Jerusalen. Chi joʼkan kitzʼaqlok ru li xyeechiʼom li Jehobʼa. Joʼkan ajwiʼ, laj Ciro kixqʼaxtesi ebʼ li sekʼ re oor ut plaat, ut chixjunil li kirisi chaq laj Nabucodonosor saʼ rochoch li Yos. Ma xaawil chanru kiʼoksiik laj Ciro xbʼaan li Jehobʼa re xtenqʼankil li xtenamit?\n«Ak xtʼaneʼk! Li nimla tenamit Babilonia ak xtʼaneʼk! Ak xkanaak choʼq xnaʼajebʼ li maaʼus aj musiqʼej» (Apocalipsis 18:2).\nEbʼ li patzʼom: Kʼaru xyaalalil li aatin li kitzʼiibʼamank chiru li tzʼak? Kʼaru kixye li Jehobʼa re laj Ciro naq tixbʼaanu?\nEsdras 1:1-11; Daniel 5:1-30; Isaias 44:27-45:2; Jeremias 25:11, 12.


Acab ut Jezabel: Tojok maak | Xnaʼlebʼ li Santil Hu rehebʼ li kokʼal\nJun maaʼus aj ixq naxtoj xmaak\nLi awabʼej Acab naril chaq saʼ xbʼentaanil li rochoch aran Jezreel li xchʼochʼ laj Nabot. Laj Acab kiraj li chʼochʼ aʼin ut kixyal xloqʼbʼal chiru. Abʼan, laj Nabot inkʼaʼ kiraj xkʼayinkil xbʼaan naq li Xchaqʼrabʼ li Jehobʼa naxye naq inkʼaʼ naru xkʼayinkil ebʼ li chʼochʼ li nekeʼxkʼe li naʼbʼej yuwaʼbʼej. Laj Nabot kixpaabʼ li tenebʼanbʼil chaq. Ma nakaaye naq laj Acab kixkʼulubʼa li xkʼaʼuxl laj Nabot? Inkʼaʼ. Kʼajoʼ naq kijosqʼoʼk! Joʼkan naq inkʼaʼ kiʼelk saʼ xwaribʼaal ut inkʼaʼ kiwaʼak.\nLi rixaqil laj Acab aʼan li xJezabel, jun li maaʼus aj ixq. Ut kixye re laj Acab: «Laaʼat li awabʼej re Israel, joʼkan naq tatruuq xtawbʼal li nakaawaj. Laaʼin tinsikʼ li chʼochʼ aʼin ut tinkʼe aawe». Tojaʼ naq, kixtzʼiibʼa wiibʼ oxibʼ li esilhu rehebʼ li xcheekel winqilal li tenamit. Saʼebʼ li hu aʼin kixye rehebʼ naq teʼxqʼabʼa laj Nabot chi xmaajewankil li Yos tojaʼ naq teʼxkamsi chi pek. Ebʼ li cheekel winq keʼxbʼaanu aʼin. Tojaʼ naq, kixye re laj Acab: «Kamenaq chik laj Nabot. Aawe li xchʼochʼ».\nMoko kaʼaj tawiʼ laj Nabot, li maakʼaʼ xmaak, kixkamsi li xJezabel. Kixkamsi naabʼal chik li nekeʼxra chaq li Jehobʼa. Naxloqʼoni ajwiʼ ebʼ li pechʼbʼil yos ut naxbʼaanu jalan chik ebʼ li maaʼusilal. Abʼan, li Jehobʼa yook rilbʼal chixjunil. Kʼaru tixbʼaanu li Jehobʼa rikʼin xJezabel?\nAk kamenaq chik laj Acab, keʼnumeʼk ebʼ li kutan, ut laj Jehoram, li ralal, kiʼok chi awabʼejink. Tojaʼ naq, li Jehobʼa kixtaqla laj Jehu re naq tixkʼe xtojbʼal xmaak li xJezabel ut li xjunkabʼal.\nLaj Jehu kitaqeʼk saʼ xbʼelebʼaal chʼiichʼ ut xkoho Jezreel, bʼarwiʼ wank chaq li xJezabel. Laj Jehoram kixchap ajwiʼ li xbʼelebʼaal chʼiichʼ ut xkoho xtawbʼal laj Jehu. Naq kiril ru, laj Jehoram kixye re: «Ma wanko saʼ tuqtuukilal?». Laj Jehu kixye re: «Moko wanqo ta saʼ tuqtuukilal wi li xJezabel laanaʼ inkʼaʼ naxkanabʼ xbʼaanunkil li maaʼusilal». Tojaʼ naq laj Jehoram kixyal xik saʼ li xbʼelebʼaal chʼiichʼ, abʼan laj Jehu kixkut chi simaj ut kixkamsi.\nChirix chik aʼan, laj Jehu xkoho saʼ rochoch li xJezabel. Naq kixnaw naq yook chaq chi chalk, kixbʼon ribʼ, kixyiibʼ chiʼus li rismal ut kixaqliik taqeʼq chire li bʼentaan chi roybʼeninkil laj Jehu. Naq kiwulak, kiʼaatinaak saʼ kawilal xbʼaan li xJezabel. Laj Jehu kixjap re chi kaw saʼ xxikebʼ li xmoos li xJezabel li wankebʼ chixkʼatq, ut kixye rehebʼ: «Kutumaq taqʼa!». Ebʼ li moos keʼxtʼikʼisi saʼ bʼentaan li xJezabel, kitʼaneʼk ut kikamk.\nChirix chik aʼan, laj Jehu kixkamsi li 70 chi ralal laj Acab ut kirisi li loqʼonink Baal saʼ li tenamit. Ma nakaakʼe reetal? Li Jehobʼa naxnaw chixjunil ut saʼ xqʼehil naxkʼehebʼ chi xtojbʼal xmaak li nekeʼxbʼaanu li maaʼusilal.\n«Li bʼihomal li nachalk saʼ junpaat rikʼin atawank, moko naraqeʼk ta rikʼin osobʼtesink» (Proverbios 20:21).\nEbʼ li patzʼom: Kʼaru kixbʼaanu li xJezabel re xmaqʼbʼal li xchʼochʼ laj Nabot? Kʼaʼut li Jehobʼa kixkʼe chi xtojbʼal xmaak li xJezabel?\n1 Reyes 21:1-29; 2 Reyes 9:1-10:30.


1 CORINTIOS 8 KEK - Xqˈuebal xnaˈlebeb chirix li - Bible Gateway\n1 CORINTIOS 8 Kekchi (KEK)\nXqˈuebal xnaˈlebeb chirix li tzacae̱mk mayejanbil chiruheb li yi̱banbil Dios\n8 Cuan cuib oxib cua̱tin tinye e̱re chirix li tzacae̱mk mayejanbil chiruheb li yi̱banbil dios. Nakanau nak chikajunilo ac xkatzol kib chirix aˈin. Abanan toj cuan saˈ e̱ya̱nk nequeˈxcˈoxla nak nequeˈxnau chixjunil ut riqˈuin aˈan nequeˈxkˈetkˈeti rib. Aban li ani narahoc, aˈan naxtenkˈa li rech aj pa̱banelil chi qˈui̱c saˈ lix pa̱ba̱l. 2 Li ani narecˈa nak cuan xnaˈleb, li jun aˈan toj ma̱jiˈ naxtau li xya̱lal chi tzˈakal. 3 Abanan li ani narahoc re li Dios, li Dios naxnau nak aˈan li ralal xcˈajol. 4 Anakcuan tina̱tinak chirix li tzacae̱mk mayejanbil chiruheb li yi̱banbil dios. La̱o nakanau nak li yi̱banbil dios ma̱cˈaˈ nequeˈoc cuiˈ xban nak moco dioseb ta. Nakanau nak jun ajcuiˈ li Dios cuan. 5 Cuan nequeˈyehoc re nak cuan nabal li dios joˈ saˈ choxa joˈ saˈ ruchichˈochˈ. Dios ut Ka̱cuaˈ nequeˈxye reheb. Ut ya̱l nak cuan nabaleb li yi̱banbil dios. 6 Abanan la̱o aj pa̱banel nakanau nak jun ajcuiˈ li Dios cuan. Ut li Dios Acuabej aˈan li quiyi̱ban re chixjunil li cˈaˈru cuan. Coxyoˈobtesi la̱o re nak takalokˈoni aˈan. Ut jun ajcuiˈ li Ka̱cuaˈ cuan, aˈ li Jesucristo. Ut saˈ xcˈabaˈ aˈan cuan chixjunil ut saˈ xcˈabaˈ aˈan nak cuan li colba‑ib. 7 Abanan moco chixjunileb ta nequeˈxtau ru li xya̱lal aˈin chirix li mayejanbil tzacae̱mk. Cˈaynakeb chalen chak najter chixpa̱banquil li yi̱banbil dios, ut anakcuan nak nequeˈxtzaca li tzacae̱mk mayejanbil chiru li yi̱banbil dios nequeˈxcˈoxla nak yo̱queb chixqˈuebal xlokˈal li yi̱banbil dios. Ut xban nak toj kˈuneb xchˈo̱l saˈ lix pa̱ba̱l, nequeˈxcˈoxla nak nequeˈxmux ru lix pa̱ba̱leb. 8 Moco xban ta li katzacae̱mk nak tocua̱nk chi sum a̱tin riqˈuin li Dios. Li tzacae̱mk incˈaˈ naxnimobresi xcuanquil li kapa̱ba̱l chi moco naxpoˈ li kapa̱ba̱l. 9 Naru te̱tzaca li mayejanbil tzacae̱mk. Abanan cheqˈuehak retal nak incˈaˈ te̱luctasi xchˈo̱l li toj kˈuneb xchˈo̱l saˈ lix pa̱ba̱leb xban nak nequetzaca aˈan. Cheqˈuehak retal nak incˈaˈ ta̱oc cuiˈchic chi ma̱cobc e̱ban la̱ex. 10 La̱ex nequenau li xya̱lal aˈin. Nequenau nak moco ma̱c ta xtzacanquil li tzacae̱mk mayejanbil. Abanan cui junak aj pa̱banel toj kˈun xchˈo̱l saˈ xpa̱ba̱l ta̱ilok e̱re nak cˈojcˈo̱quex saˈ me̱x chi cuaˈac cuan cuiˈ li yi̱banbil dios, ma̱re aˈan tixtzaca li mayejanbil chiruheb li yi̱banbil dios ut tixcˈoxla nak xmux ru lix pa̱ba̱l. 11 La̱ex nequenau nak naru te̱tzaca li mayejanbil tzacae̱mk. Abanan, ma̱re yal e̱ma̱c la̱ex nak ta̱oc cuiˈchic chi ma̱cobc li toj ma̱jiˈ nacacuu saˈ xpa̱ba̱l. La̱ex nequenau nak li Cristo quicam ajcuiˈ saˈ xcˈabaˈ eb aˈan. 12 Cui e̱ban la̱ex nak yo̱queb chi lucta̱c xchˈo̱leb le̱ rech aj pa̱banelil li toj kˈuneb xchˈo̱l saˈ lix pa̱ba̱l, yo̱quex chi ma̱cobc chiruheb aˈan. Ut yo̱quex ajcuiˈ chi ma̱cobc chiru li Cristo. 13 Joˈcan nak cui li nintzaca naxqˈue chi ma̱cobc li cuech aj pa̱banelil, ma̱ jokˈe chic tintiu li mayejanbil tib xban nak incˈaˈ nacuaj nak teˈma̱cobk inban la̱in.


Resil li Santil Hu: Kit'ane'k sa' li B'entaan - Li naʼaj aʼin xaqabʼanbʼil xbʼaanebʼ laj Testiiw re li Jehobʼa\nK'ARU kixk'ul li ch'ina'al? Maare kixtoch' rib'. Li ch'ina'al kit'ane'k tana sa' li b'entaan! Sa' xyanqeb' li qas qiitz'in wank li apostol Pablo ut wank ajwi' laj Timoteo.\nLaj Pablo yook xk'eeb'al jun li seeraq' reheb' li xtzolom li Jesus sa' li tenamit Troas, naq li ch'ina'al kit'ane'k sa' li b'entaan. Laj Pablo naxnaw naq ink'a' chik trileb' ru li xtzolom li Jesus, jo'kan naq toj kixchoy li xseeraq', tuqtu q'oqyink kiraqe'k chi aatinak.\nLi ch'ina'al a'in aj Eutico xk'ab'a', kixchunub' rib' sa' li b'entaan chi rab'inkil laj Pablo. Naq kiwark, kit'ane'k. Li ochoch oxib' tasal ru, jo'kan naq yookeb' xk'a'uxl li qas qiitz'in chirix li ch'ina'al. Naq ke'xwaklesi, ke'xk'e reetal naq ak kamenaq chik.\nNaq laj Pablo kiril a'in, kixyokob' rib' sa' xb'een li ch'ina'al ut kixq'alu. Toja' naq kixye: ‹Mexk'oxlak, chirix li ch'ina'al›. A'in jun li sachb'ach'oolej! Laj Pablo kixwaklesi wi' chik chi yo'yo li ch'ina'al. K'ajo' naq ke'saho'k sa' xch'ool eb' li qas qiitz'in naq ke'ril a'in!\nChixjunileb' koheb' wi' chik sa' li rox tasal li ochoch ut ke'ok chi wa'ak. Laj Pablo kisaqewink chi aatinak. Ch'olch'o naq laj Eutico ink'a' chik kiwark chi rab'inkil laj Pablo! Chirix chik a'an laj Pablo, laj Timoteo ut eb' li rochb'een ke'ok sa' li jukub'. Ab'an, ma nakaanaw b'ar koheb'?\nAk yook chi raqe'k li rox sut naq laj Pablo kixpuktesi li chaab'il esilal sa' jalan jalanq chi tenamit. Ab'an kiwank oxib' chihab' sa' li tenamit Efeso. Jo'kan naq sa' li rox sut a'in laj Pablo kib'ayk chiru li xkab' sut naq kiwulak sa' jalan jalanq chi tenamit.\nNaq laj Pablo ki'elk chaq Troas, li jukub' kixaqli sa' li tenamit Mileto. Li tenamit a'in moko najt ta wank chiru Efeso. Jo'kan naq laj Pablo kixtaqla xb'oqb'al eb' li cheekel winq li wankeb' sa' li ch'uut re Efeso, re xchaq'rab'inkileb' xb'aan naq ink'a' chik trileb' ru. Naq laj Pablo xko sa' li jukub', chixjunileb' ke'raho'k sa' xch'ool.\nToja' naq ke'wulak sa' li tenamit Cesarea. Naq laj Pablo kikanaak sa' li rochoch laj Felipe, laj Agabo, jun aj k'anjel chiru li Yos, kixye naq laj Pablo tk'ehe'q sa' tz'alam naq twulaq Jerusalen. Jo'kan tz'aqal kixk'ul laj Pablo. Ak wiib' chihab' rokik sa' tz'alam laj Pablo aran Cesarea, naq ke'xk'am sa' li tenamit Roma, re naq laj Cesar, li awab'ej, traqoq aatin sa' xb'een. Toj tqanaw k'aru kixk'ul laj Pablo naq xko Roma.\nAni li ch’ina’al wank chiru ch’och’ ut k’aru kixk’ul?\nK’aru kixb’aanu laj Pablo naq kikamk li ch’ina’al?\nB’ar xko laj Pablo, laj Timoteo ut eb’ li yookeb’ chi ochb’eenink re? K’aru kik’ulmank naq ke’wulak Mileto?\nK’aru kixye laj Agabo, laj k’anjel chiru li Yos, re laj Pablo? Chanru kitz’aqlok ru li kixye laj Agabo?\nChaawil li naxye Hechos 20:7-38.\nChanru maak’a’aq qamaak chirixeb’ li xkik’el li qas qiitz’in jo’ naxye sa’ Hechos 20:26, 27? (Eze. 33:8; Hech. 18:6, 7.)\nK’a’ut eb’ li cheekel winq, li neke’k’amok b’e sa’eb’ li ch’uut, tento naq te’k’utuq rik’in li Santil Hu? (Hech. 20:17, 29, 30; Tito 1:7-9; 2 Tim. 1:13.)\nChaawil li naxye Hechos 26:24-32.\nChanru kixb’aanu laj Pablo re xpuktesinkil li chaab’il esilal xb’aan naq aj Roma? (Hech. 9:15; 16:37, 38; 25:11, 12; 26:32; Luc. 21:12, 13.)


Qayuʼam ut Qakʼanjel joʼ aj Paabʼanel. Naʼlebʼ 8-14 re En. 2018\nBʼich 82 ut tijok\n«Ebʼ li naʼlebʼ chirix li xseeraqʼ li Jesus saʼ li tzuul» (10 kʼasal)\nMt 5:3, Traducción del Nuevo Mundo, TNM. Sahaq saʼ qachʼool wi chʼolchʼo chiqu naq aajel ru li Yos saʼ li qayuʼam (nwtsty xyaalalil li naʼlebʼ re tzolok Mt 5:3: «Sahaq saʼ qachʼool» ut «chʼolchʼo chiqu naq aajel ru li Yos saʼ li qayuʼam»).\nMt 5:7. Us xaq qe wi nokooʼuxtaanank ut nokootoqʼobʼank u (nwtsty xyaalalil li naʼlebʼ re tzolok Mt 5:7: «li nekeʼuxtaanank u»).\nMt 5:9. Us xaq qe wi naqayuʼami li tuqtuukilal (nwtsty xyaalalil li naʼlebʼ re tzolok Mt 5:9: «li nekeʼkʼanjelak chirix li tuqtuukilal»; w07-S 1/12 perel 17).\nMt 4:9. Chanru li aaleek li kixkʼe chaq laj Tza chiru li Jesus? (nwtsty xyaalalil li naʼlebʼ re tzolok Mt 4:9: «tinaaloqʼoni»).\nMt 4:23. Bʼar wank li wiibʼ chi kʼanjel jwal wank xwankil kixbʼaanu li Jesus? (nwtsty xyaalalil li naʼlebʼ re tzolok Mt 4:23: «xtzolbʼalebʼ [...]. Naxpuktesi»).\nXyaabʼasinkil li Santil Hu (inkʼaʼ tixqʼax 4 kʼasal): Mt 5:31-48.\nRaatinankil xbʼeen sut (inkʼaʼ tixqʼax 2 kʼasal): Il li tasal «Ebʼ li eetalil re aatinak».\nBʼideo rulaʼaninkil xbʼeen sut (5 kʼasal): Taakʼe li bʼideo ut taatzʼil rix.\nSeeraqʼ (inkʼaʼ tixqʼax 6 kʼasal): w16.03-S perel 31, 32. Naʼlebʼ: Naq laj Tza kiraale li Jesus, ma kixkʼam chi tzʼaqal saʼ rochoch li Yos?\n«Us xaq rehebʼ li rahobʼtesinbʼilebʼ saʼ xkʼabʼaʼ li tiikilal» (9 kʼasal): Taakʼe li bʼideo Li ralal xkʼajol ebʼ laj Namgung: wankebʼ saʼ tzʼalam xbʼaan li xpaabʼal ut taatzʼil rix li tooruuq xtzolbʼal.\n«Xbʼeenwa kʼam aawibʼ saʼ usilal rikʼin laawech aj paabʼanel» (6 kʼasal): Taachʼolobʼ li seeraqʼ ut taakʼehebʼ chi tzʼaqonk. Kʼe chi naweʼk kʼaʼut kaʼajwiʼ li naʼlebʼ li wank saʼ raqik li junjunq chi kaaxukuut chaabʼil.\nXtzolbʼal li Santil Hu saʼ li chʼuut (30 kʼasal): hf tasal 3 perel 11.\nBʼich 50 ut tijok\nLi naʼlebʼ re li chʼutam Qayuʼam ut Qakʼanjel joʼ aj Paabʼanel (8-14 re Enero 2018)


Li Yos naraj naq toowanq chi junelik, saʼ tuqtuukilal ut sahaq saʼ qachʼool chi wank arin saʼ Ruuchichʼochʼ.\nAbʼan maare nakaakʼoxla, chanru tchʼinaʼusoʼq chixjunil? Li Santil Hu naxye naq li Xnimajwal Awabʼejilal li Yos tbʼaanunq re. Li Yos naraj naq chiqajunilo tqatzol chirix li Xʼawabʼejilal ut kʼaru naraj choʼq qe (Salmo 37:11; Proverbios 2:21; Isaias 9:7).\nLi Yos naraj naq us wanqo.\nLi chaabʼil yuwaʼbʼej naraj naq us wanqebʼ li xkokʼal ut li Qayuwaʼ li wank saʼ choxa naraj naq junelik sahaq saʼ qachʼool (Isaias 48:17, 18). Li Yos naxye naq «li nabʼaanunk re li rajom [...] wanq chi junelik» (1 Juan 2:17).\nLi Yos naraj naq junelik toowanq saʼ li xbʼe.\nLi Santil Hu naxye naq li Jehobʼa naraj xkʼutbʼal «chiqu kʼaru li rajom» re naq «tqataaqe li [x]bʼe» (Isaias 2:2, 3). Li Yos kixxaqabʼ «jun tenamit tpaabʼanq [tkʼamoq, TNM] re li xkʼabʼaʼ» ut tixkʼe chi naweʼk li Rajom saʼ chixjunil li Ruuchichʼochʼ (Hechos 15:14, Li Akʼ Chaqʼrabʼ, Sociedad Bíblica en Guatemala, [Ac]).\nLi Yos naraj naq tqaloqʼoni ru saʼ junajil.\nLi tzʼaqal paabʼal moko yook ta xjachinkilebʼ li qas qiitzʼin, yook bʼan xjunajinkilebʼ rikʼin li rahok (Juan 13:35). Ut anihebʼ yookebʼ xkʼutbʼal chiruhebʼ li qas qiitzʼin xloqʼoninkil li Yos saʼ junajil? Tzʼil xsaʼ li tasal hu aʼin re naq taataw xsumenkil li patzʼom.\nTzol li Santil Hu qikʼin. Ma ak xat-ok chi tzolok chirix li Santil Hu rikʼinebʼ laj Testiiw re li Jehobʼa? Wi toj maajiʼ, ma taawulaq raj chaawu tzolok? Moko tojbʼil ta tzolok chirix li Santil Hu. Jun rehebʼ li naʼlebʼ li ttenqʼanq aawe chi wank chixkʼatq li Yos aʼan tzolok chirix li Santil Hu.\nWi taawaj junaq li tasal hu. Chooʼaawulaʼani saʼ li Chʼutlebʼaal Kabʼl malaj taapatzʼ re junaq aj Testiiw re li Jehobʼa. Ebʼ li tasal aʼin tateʼxtenqʼa chi xtawbʼal ru chiʼus li Santil Hu.\nChooʼaasikʼ saʼ internet. Saʼ li internet bʼarwiʼ xeʼxxaqabʼ xnaʼaj ebʼ laj Testiiw re li Jehobʼa www.jw.org/kek tatruuq rilbʼal xsaʼ li Santil Hu ut chi risinkil chi huhil ebʼ li jalan jalanq chi tasal hu. Naxqʼax ru 750 chi aatinobʼaal li tzʼiibʼanbʼilebʼ wiʼ.


Salmos 20 - Sagrada Biblia [[Sagrada Biblia] Qeqchi Bible]\nAß taxak li nimajcual Dios li quixlokßoni laj Jacob chitenkßânk âcue nak cuânkat saß ra xîcß. Ut aßan ta ajcuiß chicolok âcue.\nToj taxak riqßuin li Dios saß lix santil ochoch aran Sión chichâlk lâ tenkßanquil xban ut chixqßue taxak xcacuil âchßôl.\nCßulbil taxak xban li Dios chixjunil lâ mayej ut chicuulak taxak chiru lâ cßatbil mayej nacaqßue.\nCßajoß nak tâsahokß saß kachßôl lâo nak tâcuêchani li cßaßru xatzßâma chiru li Dios. Tobichânk chi anchal kachßôl re xlokßoninquil li Dios riqßuin li usilal xbânu cue. ¡Chixsume taxak li Dios chixjunil li nacatzßâma chiru!\nNinnau chi tzßakal nak li Kâcuaß Dios tâtenkßânk re li rey li sicßbil ru xban. Li Dios toj saß li santil choxa tixsume chak li cßaßru naxtzßâma chiru ut riqßuin lix nimal xcuanquilal tixtenkßa re nak aßan tânumtâk saß xbêneb li xicß nequeßiloc re.\nCuanqueb li cauheb xchßôl riqßuin lix carruajeb re pletic ut cuanqueb ajcuiß li cauheb xchßôl riqßuin lix cacuâyeb. Abanan lâo cau kachßôl riqßuin li Kâcuaß li kaDios.\nEb li cauheb xchßôl riqßuin lix carruajeb ut lix cacuây, eb aßan teßcanâk chi mâcßaßeb chic xcuanquil ut teßosokß. Abanan lâo junelic cau kachßôl riqßuin li Dios ut incßaß tâchßinânk kachßôl.At Kâcuaß, chatenkßa taxak li rey re nak aßan tânumtâk saß xbêneb li xicß nequeßiloc re. Chasume taxak li cßaßru nakatzßâma châcuu.\nAt Kâcuaß, chatenkßa taxak li rey re nak aßan tânumtâk saß xbêneb li xicß nequeßiloc re. Chasume taxak li cßaßru nakatzßâma châcuu.


HEBREOS 13 KEK - Chanru xnaˈleb laj pa̱banel - Bible Gateway\nHEBREOS 13 Kekchi (KEK)\nChanru xnaˈleb laj pa̱banel\n13 Me̱canab xra̱bal e̱rib che̱ribil e̱rib xban nak junajex saˈ le̱ pa̱ba̱l. 2 Me̱kˈetkˈeti e̱rib chixcˈulbal le̱ rulaˈ. Checˈuleb ban saˈ usilal. Cuanqueb li queˈxcˈul li rulaˈeb, abanan incˈaˈ nequeˈxnau nak ángel li queˈcuulac chi ulaˈani̱nc reheb. 3 Cherilak xtokˈoba̱l ruheb li cuanqueb saˈ tzˈalam. Cherecˈa̱k saˈ le̱ ra̱m nak chanchan ajcuiˈ la̱ex li cuanquex saˈ tzˈalam. Chinak ajcuiˈ saˈ e̱chˈo̱l li nequeˈhobeˈ ut li nequeˈrahobtesi̱c. Chanchan nak la̱ex ajcuiˈ yo̱quex chi cˈuluc re li raylal aˈan. 4 Us li sumla̱c aban tento che‑oxlokˈi le̱ sumlajic. Ma̱cˈaˈ cˈaˈru chebalakˈi cuiˈ e̱rib. Li Dios ta̱rakok a̱tin saˈ xbe̱neb li nequeˈxmux ru lix sumlajiqueb, joˈ ajcuiˈ saˈ xbe̱neb laj coˈbe̱t laj yumbe̱t. 5 Me̱ra ru li tumin. Checˈojobak ban e̱chˈo̱l riqˈuin li joˈ qˈuial cuan e̱re xban nak li Dios quixye: Junelic tatintenkˈa, ut ma̱ jokˈe tatincanab a̱junes. 6 Joˈcan nak naru takaye chi anchal kachˈo̱l: Li Ka̱cuaˈ Dios natenkˈan cue. Incˈaˈ ninxucua li cˈaˈru teˈxba̱nu li xicˈ nequeˈiloc cue. 7 Chijulticokˈ e̱re eb li queˈcˈamoc be che̱ru. Aˈan queˈxchˈolob xya̱lal li ra̱tin li Dios. Cheqˈuehak retal lix pa̱ba̱l ut lix yuˈameb nak queˈcuan saˈ ruchichˈochˈ. Joˈcan ajcuiˈ cheba̱nuhak la̱ex. 8 Li Jesucristo incˈaˈ najala chi moco najala lix naˈleb. Ac aˈan ajcuiˈ chak chalen najter kˈe cutan, aˈan anakcuan ut aˈanak chi junelic. 9 Me̱qˈue e̱rib chi balakˈi̱c xbaneb laj balakˈ, xban nak jalan jala̱nk li tijleb nequeˈxye. Ma̱cuaˈ li cˈaˈru nakatzaca li najaloc re li kayuˈam. Aˈ ban li rusilal li Dios najaloc re ut naxqˈue xcacuil kachˈo̱l. 10 La̱o cuan jun ka‑artal. Aˈan nak quixmayeja rib li Ka̱cuaˈ Jesucristo chiru li cruz. Eb laj tij incˈaˈ naru teˈxtzaca li mayej aˈan joˈ queˈxba̱nu chak najter saˈ li tabernáculo nak queˈxmayeja li xul. (Naraj naxye nak li colba‑ib incˈaˈ natauman riqˈuin xba̱nunquil li chakˈrab. Natauman ban riqˈuin xpa̱banquil li Cristo.) 11 Lix yucuaˈil aj tij saˈ xya̱nkeb laj Israel naxcˈam lix quiqˈuel li xul saˈ li Lokˈlaj Santil Naˈajej ut naxmayeja re risinquil li ma̱c. Aban lix tibel li xul naxcˈat toj jun pacˈal li tenamit. 12 Joˈcan ajcuiˈ li Jesucristo quicˈameˈ toj jun pacˈal li tenamit ut aran quicam chiru li cruz. Ut riqˈuin lix lokˈlaj quiqˈuel li Jesucristo nocoxsantobresi. 13 Kacanabak li kanajter naˈleb ut chikata̱kehak li Jesucristo usta toj yo̱ko chi cˈuluc raylal saˈ xcˈabaˈ aˈan. 14 Li ruchichˈochˈ aˈin ma̱cuaˈ tzˈakal kanaˈaj. Yo̱co ban chiroybeninquil jun chic li kanaˈaj kˈaxal cha̱bil. Aˈan li choxa. 15 Joˈcan ut junelic chikalokˈonihak li Dios saˈ xcˈabaˈ li Jesucristo, ut chikanima̱k ru. Cui takaba̱nu chi joˈcan, aˈan li kamayej chiru li Dios. 16 Misach saˈ e̱chˈo̱l xba̱nunquil li usilal ut xtenkˈanquil e̱rib che̱ribil e̱rib xban nak aˈan jun li mayej nacuulac chiru li Dios. 17 Chex‑abi̱nk chiruheb laj cˈamol be che̱ru, ut cheba̱nuhak li cˈaˈru nequeˈxye e̱re xban nak eb aˈan nequeˈtenkˈan e̱re saˈ le̱ pa̱ba̱l. Aˈaneb li teˈxkˈaxtesi xcue̱nt che̱rix chiru li Dios. Chetenkˈaheb re nak sahakeb saˈ xchˈo̱l saˈ lix cˈanjeleb xban nak cui rahakeb saˈ xchˈo̱l, rahak ajcuiˈ chokˈ e̱re la̱ex. 18 Ex herma̱n, tintzˈa̱ma che̱ru nak chextijok chikix la̱o. Nakecˈa nak ti̱c kachˈo̱l ut nakaj nak junelic cua̱nko saˈ ti̱quilal. 19 Ut nintzˈa̱ma ajcuiˈ che̱ru nak chextijok chicuix. Aˈ taxak li Dios chitenkˈa̱nk cue re nak ta̱ru̱k tinxic cuiˈchic chi junpa̱t che̱rilbal.\nXchakˈrabinquileb li herma̱n\n20 Aˈ li Ka̱cuaˈ Dios aˈan laj qˈuehol tuktu̱quil usilal, li Dios li quicuaclesin cuiˈchic re chi yoˈyo li Jesucristo saˈ xya̱nkeb li camenak. Riqˈuin lix lokˈlaj quiqˈuel li Jesucristo xakabanbil xcuanquil li acˈ contrato chi junelic. Li Jesucristo na‑iloc ke joˈ junak cui̱nk narileb lix carner. 21 Chicua̱nk taxak li rusilal li Dios e̱riqˈuin re nak te̱ba̱nu li cˈaˈru naraj. Chixba̱nuhak taxak li Dios li cˈaˈru naraj e̱riqˈuin saˈ xcˈabaˈ li Jesucristo. Lokˈoninbil taxak li Jesucristo chi junelic kˈe cutan. Joˈcan taxak. 22 Ex herma̱n, nintzˈa̱ma jun usilal che̱ru. Checuyak rabinquil li cua̱tin re xchˈolobanquil e̱naˈleb. Moco qˈui ta li a̱tin xintzˈi̱ba saˈ li hu aˈin. 23 Nacuaj ajcuiˈ xyebal e̱re nak li hermano Timoteo ac x‑el saˈ tzˈalam. Cui nachal chi junpa̱t arin, cuochbenak nak toxic che̱rilbal. 24 Cheqˈuehak xsahil xchˈo̱leb laj cˈamol be che̱ru saˈ le̱ pa̱ba̱l ut chixjunileb li kech aj pa̱banelil. Eb laj pa̱banel li cuanqueb arin Italia nequeˈxtakla xsahil e̱chˈo̱l. 25 Li rusilal li Dios chicua̱nk e̱riqˈuin. Joˈcan taxak.


Resil li Santil Hu: K'a'ut Ki'elelik laj Moises? - Li naʼaj aʼin xaqabʼanbʼil xbʼaanebʼ laj Testiiw re li Jehobʼa\nLAJ Moises yook chi elelik. Ma nakaanaw k'a'ut ke'raj xkamsinkil laj Moises? Qilaq k'a'ut yookeb' xtaqenkil.\nLaj Moises kik'iik sa' rochoch laj Faraon, jo'kan naq wank xwankil ut wank xnawom. Ab'an naxnaw naq a'an aj Israel ut moko xkomoneb' ta laj Egipto.\nLaj Moises wank 40 chihab' re naq xko rilb'al chanru wankeb' li xkomon. Laj Moises kiril naq ra wankeb' laj Israel. Jun laj Egipto yook xsak'b'al jun reheb' laj Israel. Naq laj Moises kiril naq maa'ani yook chi ilok re, kixkamsi laj Egipto. Toja' naq kixmuq rub'el li samahib'.\nNaq kisaqewk, laj Moises xko wi' chik chi rilb'aleb' laj Israel. Kixk'oxla naq truuq xtenq'ankileb' re naq te'xkanab' wank cho'q xmooseb' laj Egipto. Naq kiril wiib' laj Israel yookeb' xsak'b'al rib'eb' kixye: ‹K'a'ut nakaasak' laakomon?›\nKichaq'ok li winq li yook chi sak'ok: ‹Ani xyehok aawe naq tatraqoq aatin sa' qab'een? Ma tinaakamsi jo' xaakamsi laj Egipto?›\nK'ajo' naq kixuwak laj Moises xb'aan naq kixk'e reetal naq ak neke'xnaw chik li kixb'aanu re laj Egipto. Ut naq laj Faraon kirab'i naq laj Moises kixkamsi laj Egipto, kixtaqla xkamsinkil. Jo'kan naq ki'elelik laj Moises.\nNaq laj Moises ki'elk Egipto, kiwulak sa' jun najtil tenamit, Madian xk'ab'a'. Sa' li tenamit a'in kixnaw ru laj Jetro ut li xjunkab'al. Chirix chik a'an kisumlaak rik'in xZipora, jun reheb' li xrab'in laj Jetro. Laj Moises ki'ok rilb'aleb' li xkarneer laj Jetro. Ka'k'aal chihab' kiwank laj Moises sa' li tenamit Madian. Sa' li jun chik tzolom tqanaw k'aru kixk'ul laj Moises naq wank 80 chihab' re.\nB’ar kik’iik laj Moises? Ut k’aru naxnaw chirixeb’ li xna’ xyuwa’?\nK’aru kixb’aanu laj Moises naq wank 40 chihab’ re?\nNaq wiib’eb’ laj Israel yookeb’ chi pleetik, k’aru kixye laj Moises reheb’? Chanru kichaq’ok laj Israel li yook chi sak’ok?\nK’a’ut ki’elelik laj Moises?\nSa’ k’aru tenamit kiwulak laj Moises naq ki’elk chaq Egipto? Ani kixnaweb’ chaq ru aran?\nK’aru kixb’aanu laj Moises chiru li 40 chihab’ naq kiwank chaq Madian?\nChaawil li naxye Éxodo 2:11-25.\nUsta laj Moises kik’iik sa’ rochoch laj Faraon, chanru kixk’utb’esi naq tiik xch’ool chiru li Jehob’a ut chiruheb’ laj Israel? (Éxo. 2:11, 12; Heb. 11:24.)\nChaawil li naxye Hechos 7:22-29.\nK’aru naqatzol chirix laj Moises naq kixtaqla rib’ xjunes chi xkolb’aleb’ laj Israel sa’ ruq’eb’ laj Egipto? (Hech. 7:23-25; 1 Ped. 5:6, 10.)


SAN JUAN 9 KEK - Li Jesús quixqˈuirtesi jun li cui̱nk - Bible Gateway\nSAN JUAN 9 Kekchi (KEK)\nLi Jesús quixqˈuirtesi jun li cui̱nk mutzˈ ru chalen saˈ xyoˈlajic\n9 Nak yo̱ chi xic li Jesús, quiril jun li cui̱nk mutzˈ ru chalen saˈ xyoˈlajic. 2 Eb lix tzolom li Jesús queˈxpatzˈ re: ―At tzolonel, ¿cˈaˈut nak mutzˈ ru li cui̱nk aˈin? ¿Ani cuan xma̱c? ¿Ma li cui̱nk aˈin malaj ut lix naˈ xyucuaˈ? chanqueb. 3 Li Jesús quixye: ―Ma̱ ani cuan xma̱c. Chi moco aˈan, chi moco lix naˈ xyucuaˈ. Aˈan xcˈul chi joˈcan yal re nak ta̱cˈutbesi̱k lix cuanquilal li Dios, chan. 4 Tento nak tinse̱ba cuib chixba̱nunquil li cˈaˈru naraj li Dios li xtaklan chak cue. Anakcuan xcutanquil xba̱nunquil xban nak ta̱cuulak xkˈehil nak ma̱ ani chic ta̱ru̱k ta̱cˈanjelak. 5 Nak toj cua̱nkin saˈ ruchichˈochˈ, la̱in tincutanobresi lix cˈaˈuxeb li cuanqueb saˈ ruchichˈochˈ, chan. 6 Nak ac xye aˈin, li Jesús quichu̱bac saˈ chˈochˈ. Riqˈuin lix chu̱b quixyi̱b li sulul. Ut quixyul saˈ rix ru li mutzˈ. 7 Ut quixye re: ―Ayu. Chˈaj chak la̱ cuu saˈ li haˈ Siloé, chan. Siloé naraj naxye “taklanbil chak”. Li mutzˈ co̱ ut quixchˈaj chak li ru ut na‑iloc chic nak quisukˈi chak. 8 Ut eb li rech cabal ut chixjunileb li nequeˈnaˈoc nak mutzˈ ru, queˈxye: ―¿Ma ma̱cuaˈ ta biˈ aˈan li nacˈojla chire be chixtzˈa̱manquil cˈaˈru re? chanqueb. 9 Ut cuan li queˈyehoc: ―Ya̱l. Aˈan li cui̱nk, chanqueb. Cuan cuiˈchic li queˈxye: ―Chanchan aˈan, aban ma̱cuaˈ, chanqueb. Ut li cui̱nk quixye: ―La̱in li cui̱nk aˈan, chan. 10 Ut queˈxye re: ―Cui la̱at li cui̱nk aˈan, ¿chanru nak xtehon li xnakˈ a̱cuu? chanqueb. 11 Quichakˈoc li cui̱nk ut quixye reheb: ―Li cui̱nk Jesús xcˈabaˈ, quixyi̱b li sulul. Quixyul saˈ rix cuu ut quixye cue nak tinxic chi chˈajoc saˈ li haˈ Siloé. Joˈcan nak co̱in ut quinchˈaj li cuu ut anakcuan nin‑iloc chic, chan li cui̱nk. 12 Ut queˈxye re: ―¿Bar cuan li cui̱nk aˈan? chanqueb. Ut li cui̱nk quixye reheb: ―Incˈaˈ ninnau bar cuan, chan. 13 Ut queˈxcˈam riqˈuineb laj fariseo li cui̱nk li mutzˈ nak quicuan, 14 xban nak li Jesús quixyi̱b li sulul saˈ li hiloba̱l cutan ut quixqˈue chi iloc li mutzˈ. 15 Ut eb laj fariseo queˈxpatzˈ cuiˈchic re li cui̱nk chanru nak quiteli li xnakˈ ru. Li cui̱nk quixye reheb: ―Li Jesús quixqˈue li sulul saˈ rix cuu, ut quinchˈaj li cuu ut anakcuan nin‑iloc chic, chan. 16 Cuanqueb laj fariseo queˈxye: ―Li cui̱nk aˈan, li Jesús xcˈabaˈ, moco taklanbil ta chak xban li Dios xban nak incˈaˈ naxqˈue xlokˈal li hiloba̱l cutan, chanqueb. Ut cuanqueb cuiˈchic queˈyehoc re: ―¿Chanru nak tixba̱nu li milagro junak cui̱nk aj ma̱c? chanqueb. Xban nak jalan jala̱nk nequeˈxcˈoxla chirix li Jesús, incˈaˈ chic junajeb xchˈo̱leb. 17 Joˈcan nak eb laj fariseo queˈxpatzˈ cuiˈchic re li cui̱nk, li mutzˈ nak quicuan. Queˈxye re: ―Ut la̱at, ¿cˈaˈru nacaye chirix li cui̱nk aˈin li xqˈuehoc a̱cue chi iloc? chanqueb re. Ut li cui̱nk quixye reheb: ―La̱in ninye nak aˈan profeta, chan. 18 Ut eb laj judío li nequeˈtaklan incˈaˈ queˈraj xpa̱banquil nak li cui̱nk mutzˈ junxil ut na‑iloc chic. Joˈcan nak queˈxtakla xbokbal lix naˈ xyucuaˈ. 19 Ut queˈxpatzˈ reheb: ―¿Ma aˈin le̱ ralal? ¿Ma ya̱l nak mutzˈ li ru chalen saˈ xyoˈlajic? ¿Chanru nak na‑iloc chic anakcuan? chanqueb. 20 Queˈchakˈoc lix naˈ xyucuaˈ ut queˈxye: ―La̱o nakanau nak aˈan li kalal. Ut nakanau nak aˈan mutzˈ chalen saˈ xyoˈlajic. 21 Abanan incˈaˈ nakanau ani xtehoc li ru chi moco nakanau chanru nak na‑iloc chic. Patzˈomak re aˈan. Ac cuan xchihab. Tixnau chic xsumenquil aˈan, chanqueb. 22 Queˈxye chi joˈcan lix naˈ xyucuaˈ xban nak queˈxucuac xbaneb li nequeˈtaklan saˈ xya̱nkeb laj judío xban nak ac cˈu̱banbil ru xbaneb cui ani tixye nak li Jesús, aˈan li Cristo, li jun aˈan incˈaˈ chic ta̱cˈulekˈ saˈ li cab li nequeˈxchˈutub cuiˈ ribeb laj judío. 23 Joˈcan nak lix naˈ xyucuaˈ queˈxye: ―Aˈan ac cuan xchihab. Patzˈomak re aˈan.― 24 Eb laj fariseo queˈxbok cuiˈchic xcaˈ sut li cui̱nk, li mutzˈ nak quicuan, ut queˈxye re: ―Saˈ xcˈabaˈ li Dios ta̱ye ke li xya̱lal. La̱o nakanau nak li cui̱nk aˈan aj ma̱c, chanqueb re. 25 Li cui̱nk, li mutzˈ nak quicuan, quixye reheb: ―La̱in incˈaˈ ninnau ma aj ma̱c malaj ut incˈaˈ. Caˈaj cuiˈ li ninnau la̱in nak mutzˈin nak xincuan ut anakcuan nin‑iloc chic, chan. 26 Ut queˈxye cuiˈchic re: ―¿Cˈaˈru xba̱nu a̱cue? ¿Chanru nak xatxqˈue chi iloc? chanqueb. 27 Li cui̱nk quixye reheb: ―Ac xinye e̱re chanru xba̱nu nak xinixqˈue chi iloc ut incˈaˈ xeraj xpa̱banquil. ¿Cˈaˈut nak te̱raj te̱rabi cuiˈchic? ¿Ma te̱raj ajcuiˈ oc chokˈ xtzolom la̱ex? chan reheb. 28 Ut queˈxhob li cui̱nk ut queˈxye re: ―La̱at xtzolom li cui̱nk aˈan. La̱o incˈaˈ. La̱o xtzolom laj Moisés, chanqueb re. 29 ―La̱o nakanau nak li Dios quia̱tinac riqˈuin laj Moisés; abanan li cui̱nk aˈan incˈaˈ nakanau bar xchal chak, chanqueb. 30 Li cui̱nk quixye reheb: ―La̱ex nequeye nak incˈaˈ nequenau bar xchal chak li cui̱nk aˈan. Nasach inchˈo̱l e̱ban xban nak li cui̱nk aˈan xqˈuehoc cue chi iloc la̱in. 31 La̱o nakanau nak li Dios incˈaˈ narabi nak nequeˈtijoc laj ma̱c. Narabi ban lix tijeb li nequeˈxxucua ru ut nequeˈxba̱nu li cˈaˈru naraj. 32 Chalen chak saˈ xticlajic li ruchichˈochˈ, ma̱ jun sut qui‑abiman nak cuan ta junak cui̱nk tixte ta xnakˈ ru junak mutzˈ chalen saˈ xyoˈlajic. 33 Cui ta incˈaˈ taklanbil chak xban li Dios li cui̱nk aˈin, ma̱cˈaˈ raj naru naxba̱nu, chan li cui̱nk reheb. 34 Eb aˈan queˈchakˈoc ut queˈxye re: ―La̱at aj ma̱c chalen chak saˈ a̱yoˈlajic. ¿Ma nacacˈoxla nak naru ta̱qˈue kanaˈleb la̱o? chanqueb. Ut queˈrisi li cui̱nk saˈ xya̱nkeb ut incˈaˈ chic queˈxcˈul. 35 Li Jesús quirabi resil li cˈaˈru queˈxba̱nu. Nak quixtau li cui̱nk li quixqˈuirtesi, quixye re: ―¿Ma nacapa̱b li Ralal li Dios? chan re. 36 Li cui̱nk quixye re: ―Ye cue ani aˈan, Ka̱cuaˈ, re nak ta̱ru̱k tinpa̱b la̱in, chan. 37 Li Jesús quixye re: ―Aˈan li yo̱cat chirilbal ru anakcuan. Li Ralal li Dios, aˈan la̱in li yo̱quin chi a̱tinac a̱cuiqˈuin, chan. 38 Li cui̱nk quixye: ―At Ka̱cuaˈ, la̱in nacatinpa̱b, chan ut quixcuikˈib rib chiru ut quixlokˈoni. 39 Li Jesús quixye re: ―La̱in xinchal saˈ ruchichˈochˈ chi rakoc a̱tin. La̱in tincutanobresi xnaˈlebeb li incˈaˈ nequeˈxtau xya̱lal. Ut tinmuk li xya̱lal chiruheb li nequeˈxcˈoxla nak cuanqueb xnaˈleb. Chanchan nak tinqˈueheb chi iloc li incˈaˈ nequeˈiloc. Ut tinqˈueheb chi mutzˈocˈ li nequeˈiloc, chan li Jesús. 40 Cuanqueb laj fariseo aran ut yo̱queb chirabinquil li quixye li Jesús. Eb aˈan queˈxye re li Jesús: ―¿Ma mutzˈoˈ ta biˈ la̱o nak nacacˈoxla la̱at? chanqueb. 41 Li Jesús quixye reheb: ―Chanchanex mutzˈ. Cui ta la̱ex incˈaˈ nequenau xya̱lal, ma̱cˈaˈ raj e̱ma̱c. Abanan cuan e̱ma̱c xban nak nequeye nak nequenau xya̱lal, chan li Jesús.


Resil li Santil Hu: Li Jesus Yo'yo Wi' Chik - Li naʼaj aʼin xaqabʼanbʼil xbʼaanebʼ laj Testiiw re li Jehobʼa\nANI wankeb' sa' li eetalil? Li ixq a'an li xMaria Magdalena, ramiiw li Jesus ut eb' li winq li saqeb' rix, a'aneb' li x'anjel li Yos. Li xMaria yook chi ilok sa' li jul b'arwi' kik'ehe'k li Jesus naq kikamk. Ab'an li Jesus maa'ani chik aran! Qilaq ani kik'amok re.\nAk kamenaq chik li Jesus naq eb' laj tij ke'xye re laj Pilato: ‹Naq yo'yo li Jesus kixye naq tnume'q oxib' kutan re naq twakliiq wi' chik chi yo'yo. Taqlaheb' laj puub' chi xk'aak'alenkil, re naq eb' li xtzolom ink'a' te'risi li Jesus ut te'xye naq kiwakliik wi' chik chi yo'yo›. Toja' naq laj Pilato kixye reheb' laj tij naq te'xtaqla eb' laj puub' chi xk'aak'alenkil li jul.\nSa' li rox kutan, jun li x'anjel li Jehob'a kiwulak eq'la sa' li b'ekb'il jul b'arwi' kimuqe'k li Jesus. Li anjel kirisi li pek li ke'xtz'ap wi' re li jul. Li b'ekb'il jul a'in, chanchan jun li ochoch pek. Eb' laj puub', k'ajo' ke'xuwak naq ke'ril ru li anjel! Naq ke'ilok chisa' li jul, ke'xk'e reetal naq maa'ani chik li Jesus. Jo'kan naq kole'xye chaq reheb' laj tij ut naq eb' laj tij ke'rab'i a'in, ke'xtoj eb' laj puub' re naq te'tik'ti'iq. Maa'useb' xna'leb' laj tij, ke'xye reheb' laj puub' naq te'xye a'in: ‹Eb' li xtzolom ke'k'amok re, naq yooko chi wark›.\nWiib' oxib' li ixq, ramiiw li Jesus, koheb' chi rilb'al li jul. K'ajo' naq ke'sach xch'ool, naq ink'a' ke'xtaw li Jesus chisa' li jul! Naq li xMaria Magdalena kiril a'in, xko sa' aanil chi xyeeb'al re laj Pedro ut laj Juan. Naq xko li xMaria, wiib' li anjel lemtz'uneb' rix, kutamileb' chiruheb' li ixq ut ke'xye: ‹K'a'ut naq ke'xchalk chi xsik'b'al li Jesus? Li Jesus ak kiwakliik wi' chik chi yo'yo, yemaq chaq reheb' li xtzolom›. Naq eb' li ixq koheb' sa' aanil, ma nakaanaw ani kixaqab'ank reheb'? A'an li Jesus! Toja' naq li Jesus kixye reheb': ‹Yemaq chaq reheb' lintzolom naq xinwakliik wi' chik chi yo'yo›.\nNaq eb' li ixq ke'xye naq li Jesus yo'yo, eb' li xtzolom ink'a' ke'xpaab'. Jo'kan naq laj Pedro ut laj Juan koheb' sa' aanil chi rilb'al li Jesus sa' jul, ab'an maak'a' ke'xtaw! Naq laj Pedro ut laj Juan ke'elk chaq, li xMaria Magdalena kikanaak chi ilok sa' rokeb'aal li muqleb'aal. Toja' naq wiib' li anjel ke'xk'ut rib' chiru.\nMa nakaanaw k'aru kixk'ul li xtib'el li Jesus? Li Yos kisachb'esink re. Li Yos kiwaklesink re chi yo'yo, ab'an ink'a' chik kixwaklesi sa' tib'elej. Kixwaklesi sa' musiq'ej jo' li xyu'ameb' li anjel. Us ta li Jesus wank sa' musiq'ej kiru xb'aanunkil naq t-ile'q xb'aaneb' li xtzolom.\nAni li ixq li wank sa’ li eetalil? Aniheb’ li winq li wankeb’ sa’ li eetalil ut b’ar wankeb’?\nK’a’ut kixye laj Pilato reheb’ laj tij naq te’xtaqla eb’ laj puub’ chi xk’aak’alenkil li jul?\nK’aru kixb’aanu jun li anjel chire li b’ekb’il jul naq ak oxib’ kutan xkamik li Jesus? K’aru ke’xb’aanu eb’ laj tij?\nK’a’ut ke’sach xch’ool eb’ li ixq naq koheb’ chi rilb’al li Jesus sa’ li jul?\nK’a’ut laj Pedro ut laj Juan koheb’ rilb’al li b’ekb’il jul b’arwi’ kik’ehe’k li Jesus?\nK’aru kik’ulmank rik’in xtib’el li Jesus naq kiwakliik wi’ chik chi yo’yo? K’aru kixb’aanu li Jesus re xk’utb’esinkil rib’ chiruheb’ li xtzolom?\nChaawil li naxye Mateo 27:62-66 ut 28:1-15.\nChanru ke’maakob’k chiru li santil musiq’ej eb’ li xb’eenileb’ laj tij, eb’ laj Fariseo ut eb’ li cheekel winq? (Mat. 12:24, 31, 32; 28:11-15.)\nChaawil li naxye Lucas 24:1-12.\nChanru kixk’utb’esi li Jehob’a naq oxloq’ chiru eb’ li ixq, naq kiwaklesiik wi’ chik chi yo’yo li Jesus? (Luc. 24:4, 9, 10; Mat. 28:1-7.)\nChaawil li naxye Juan 20:1-12.\nChanru tooxtenq’a li naxye Juan 20:8, 9 naq ink’a’ naqataw ru li naxye li Santil Hu? (Pro. 4:18; Mat. 17:22, 23; Luc. 24:5-8; Juan 16:12.)


Resil li Santil Hu: Li Chaab'il Tzakahemq - Li naʼaj aʼin xaqabʼanbʼil xbʼaanebʼ laj Testiiw re li Jehobʼa\nMA NAKAANAW k'aru yookeb' xxokb'al eb' li qas qiitz'in? A'an tzakahemq. Li tzakahemq a'in chanchan poqs ut saq ru.\nAnaqwan eb' laj Israel wankeb' sa' li chaqich'och', ak xnume'k tana jun po naq ke'elk chaq Egipto. Sa' li chaqich'och' raasa na'elk li awimq. Jo'kan naq ke'ok xyeeb'al: ‹Us wanko chaq Egipto xb'aan naq aran wank naab'al li qatzakahemq›.\nJo'kan naq li Jehob'a kixye: ‹Tintaqla sa' xb'eeneb' li tzakahemq›. Naq kisaqewk eb' laj Israel ke'xye: ‹K'aru wank chiru li ch'och'?›\nLaj Moises kixye: ‹A'in li tzakahemq kixtaqla chaq li Jehob'a cho'q eere›. MANA ke'xk'e cho'q xk'ab'a' li tzakahemq. Li xsahil li mana chanchan li wa rik'in xya'al kab'.\nLaj Moises kixye reheb' laj Israel: ‹Ka'ajwi' teexok jo'nimal tixtzaka li junjunq›. Ut a'an ke'xb'aanu wulaj wulaj. Li mana li kikanaak chiru ch'och' kijaho'k xb'aan li Saq'e.\nLaj Moises kixye ajwi' reheb': ‹Maa'ani tixk'uula li mana cho'q re xwulaj›. Ab'an, ma nakaanaw k'aru ke'xk'ul li ink'a' ke'ab'ink chiru? Naq kisaqewk, li mana li ke'xk'uula kimotzo'ink ut kichuho'k ru.\nAb'an li Jehob'a kixye reheb' naq ka'ajwi' sa' li xwaq kutan te'xxok ka'sut xk'ihal li mana. Xb'aan naq sa' xwuq li kutan li Jehob'a ink'a' kixtaqlaheb' xtzakahemq. Naq ke'xxok li mana cho'q re li jun chik kutan ink'a' kimotzo'ink, chi moko kichuho'k ta. A'in jun chik li sachb'ach'oolej kixk'ut li Jehob'a chiruheb'.\nEb' laj Israel ke'xtzaka li mana chiru chixjunil li chihab' naq ke'wank sa' li chaqich'och'.\nK’aru yookeb’ xokb’al chiru li ch’och’ eb’ li qas qiitz’in ut k’aru xk’ab’a’? (Chaawil li eetalil.)\nChanru tento xokb’al li mana naq kixye laj Moises?\nK’aru kixye li Jehob’a naq te’xb’aanu chiru li xwaq kutan ut k’a’ut naq kixye a’in?\nK’aru li sachb’ach’oolej kixb’aanu li Jehob’a naq ke’xxok li mana cho’q re li xwuq kutan?\nChiru jarub’ chihab’ ke’xtzaka li mana eb’ laj Israel?\nChaawil li naxye Éxodo 16:1-36 ut Números 11:7-9.\nChanru naxk’ut Éxodo16:8 naq tento tqoxloq’i li neke’k’amok b’e sa’eb’ li ch’uut? (Heb. 13:17.)\nNaq eb’ laj Israel ke’wank sa’ li chaqich’och’, chanru kixk’ut li Jehob’a naq ka’ajwi’ a’an naru xtenq’ankileb’? (Éxo. 16:14-16, 35; Deu. 8:2, 3.)\nK’aru kixye li Jesus naq ki’aatinak chirix li mana ut chanru nokooxtenq’a? (Juan 6:31-35, 40.)\nChaawil li naxye Josué 5:10-12.\nChiru jarub’ chihab’ ke’xwa’ li mana eb’ laj Israel? Chanru ke’yale’k rix rik’in li mana? Ut k’aru naqatzol chirix a’in? (Éxo. 16:35; Núm. 11:4-6; 1 Cor. 10:10, 11.)