Ma Teʼwanq Wiʼ Chik Xyuʼam li Kamenaq? | Kʼaru naxchʼolobʼ?\nKʼaʼut chʼolchʼo chiqu naq teʼwakliiq wiʼ chik chi yoʼyo ebʼ li kamenaq?\nMa naraj li Jehobʼa xwaklesinkilebʼ wiʼ chik chi yoʼyo ebʼ li kamenaq?\nAnihebʼ teʼwakliiq wiʼ chik chi yoʼyo?\n1-3. Chiru ani inkʼaʼ tooruuq chi koleʼk, abʼan kʼaru naxye li Santil Hu chirix aʼin?\nKʼOXLA naq yookat chi eelelik chiru jun li josqʼ aj winq. Li winq aʼin jwal kaw ribʼ ut wank xmetzʼew ut ak naabʼal aawamiiw kixkamsi. Ut nakaanaw naq wi tatxchap inkʼaʼ tatkoleʼq saʼ ruqʼ. Abʼan, kʼaru taakʼoxla wi twulaq chaakolbʼal jun li winq? Li winq aʼin, jwal kaw ribʼ chiru li winq li traj aachapbʼal. Peʼyaal naq tsahoʼq saʼ laachʼool naq tchalq chaakolbʼal li winq aʼin?\n2 Laaʼat nekeʼraj ajwiʼ aachapbʼal. Abʼan moko kaʼaj tawiʼ laaʼat, naʼajeʼk qachapbʼal chiqajunilo. Joʼ xqil saʼ li xwaq tzolom, li Santil Hu naxchʼolobʼ naq li kamk naraj qeechaninkil. Chiqajunilo naqanaw chanru naxkʼamebʼ li qakomon ut ebʼ li qamiiw. Abʼan, kaʼajwiʼ li Jehobʼa wank xwankil ut naru nokooxkol chiru li kamk. Li Jehobʼa ak xkʼutbʼesi naq li kamk maakʼaʼ xwankil, joʼkan naq li Santil Hu naxye naq li kamk «taajukʼeeq xwankil» (1 Corintios 15:26). Peʼyaal naq nasahoʼk saʼ qachʼool xnawbʼal aʼin?\n3 Kʼajoʼ narahoʼk saʼ qachʼool naq nakamk junaq li qakomon. Abʼan nasahoʼk saʼ qachʼool xnawbʼal naq li Jehobʼa tixwaklesi wiʼ chik chi yoʼyo ebʼ li kamenaq (Isaías 26:19). Ebʼ li kamenaq teʼkʼeheʼq wiʼ chik xyuʼam.\nNAQ NAKAMK JUNAQ LI QAKOMON\n4. a) Kʼaʼut rikʼin li Jesus naru tqanaw kʼaru nareekʼa li Jehobʼa chirix li kamk? b) Anihebʼ keʼwank choʼq ramiiw li Jesus?\n4 Wi xkamk jun laakomon malaj jun laawamiiw, maare xaakʼoxla naq inkʼaʼ taakuy xrahil laachʼool ut inkʼaʼ taanaw kʼaru taabʼaanu. Saʼ li hoonal aʼan li Santil Hu naru naxkʼojobʼ qachʼool (chaawil 2 Corintios 1:3, 4). Li Santil Hu nokooxtenqʼa chi xnawbʼal kʼaru nareekʼa li Jehobʼa ut li Jesus chirix li kamk. Naqanaw naq li Jehobʼa narahoʼk saʼ xchʼool, xbʼaan naq li Jesus kirahoʼk saʼ xchʼool naq kikamk jun li ramiiw (Juan 14:9). Rajlal sut naq li Jesus kiwulak Jerusalen, moko kixkanabʼ ta wulak saʼ li tenamit Betania chi rulaninkil laj Lazaro, li xMaria ut li xMarta. Li Santil Hu naxye naq li Jesus kʼajoʼ naq kixrahebʼ li ramiiw aʼin (Juan 11:5). Abʼan laj Lazaro kikamk, joʼ xqil saʼ li xwaq tzolom.\n5, 6. a) Kʼaru kireekʼa li Jesus naq yookebʼ chi yaabʼak ebʼ li xkomon laj Lazaro? b) Kʼaʼut naxkawresi qachʼool xnawbʼal naq li Jesus kirahoʼk saʼ xchʼool naq kikamk li ramiiw?\n5 Kʼaru kireekʼa li Jesus naq kikamk li ramiiw? Li Santil Hu naxye naq li Jesus kiwulak chi rilbʼalebʼ li xkomon laj Lazaro ut ebʼ li ramiiw. Ut naq kirilebʼ chi yaabʼak; «kixjiqʼ xchʼool ut sachaamil xnaʼlebʼ kikanaak», tojaʼ naq «kiʼok chi yaabʼak» (Juan 11:33, 35). Kʼaʼut naq kinumtaak xrahil xchʼool li Jesus? Ma inkʼaʼ tabʼiʼ naxnaw naq tril wiʼ chik li ramiiw? Li Jesus naxnaw li ok re chi kʼulmank rikʼin laj Lazaro (Juan 11:3, 4). Usta naxnaw aʼin kirahoʼk saʼ xchʼool.\n6 Naxkawresi qachʼool xnawbʼal naq li Jesus kirahoʼk saʼ xchʼool naq kikamk li ramiiw. Li Jehobʼa ut li Jesus xikʼ nekeʼril li kamk. Li Jehobʼa wank xwankil re xqʼaxbʼal ru li kamk ut xsachbʼal chi junajwa. Qilaq kʼaru kixbʼaanu li Jesus rikʼin li wankil li kikʼeheʼk re xbʼaan li Yos.\n«LAZARO, ELEN CHAQ!»\n7, 8. Kʼaʼut keʼxkʼoxla naq maakʼaʼ chik naru xbʼaanunkil rikʼin laj Lazaro? Abʼan, kʼaru kixbʼaanu li Jesus?\n7 Naq kikamk laj Lazaro kikʼeheʼk saʼ jun li ochoch pek ut li Jesus kixye naq teʼxte re li ochoch pek aʼin . Abʼan li xMarta inkʼaʼ kiraj xbʼaan naq ak kaahibʼ kutan xkamik li riitzʼin ut kixkʼoxla naq ak yook chi qʼaak (Juan 11:39). Ebʼ li qas qiitzʼin keʼxkʼoxla naq maakʼaʼ chik naru xbʼaanunkil rikʼin laj Lazaro xbʼaan naq ak kaahibʼ kutan xkamik.\nChixjunilebʼ keʼsahoʼk saʼ xchʼool naq keʼril wiʼ chik laj Lazaro (Juan 11:38-44)\n8 Naq keʼrisi li pek li Jesus kixye chi kaw: «Lazaro, elen chaq!». Ma nakaanaw kʼaru kikʼulmank? Naq li Jesus kiraqeʼk xyeebʼal aʼin, laj Lazaro «kiʼelk chaq» (Juan 11:43, 44). Chixjunilebʼ li ramiiw, li rechkabʼal ut ebʼ li xkomon laj Lazaro keʼsahoʼk saʼ xchʼool naq keʼril wiʼ chik ru ut keʼxqʼalu. Sachsookebʼ xchʼool keʼkanaak naq kiwakliik wiʼ chik chi yoʼyo laj Lazaro! Rikʼin aʼin kikʼutbʼesimank naq li kamk maakʼaʼ xwankil.\nLaj Elias kixwaklesi chi yoʼyo li xyum li malkaʼan (1 Reyes 17:17-24)\n9, 10. a) Chanru kixkʼutbʼesi li Jesus naq maawaʼ rikʼin xwankil kixwaklesi laj Lazaro? b) Chanru nokooxtenqʼa xnawbʼal li naxye li Santil Hu chirixebʼ li keʼwakliik wiʼ chik chi yoʼyo?\n9 Li Jesus inkʼaʼ kixye naq rikʼin li xwankil kixwaklesi laj Lazaro. Joʼkan naq xbʼeenwa kitijok chiru li Jehobʼa, li nawaklesink rehebʼ li kamenaq (chaawil Juan 11:41, 42). Abʼan li Jehobʼa moko kaʼaj tawiʼ rikʼin laj Lazaro kiroksi li xwankil, li Santil Hu naxye naq laj Lazaro aʼan jun rehebʼ li bʼeleebʼ chi kamenaq li kixwaklesi li Jehobʼa. * Kʼajoʼ xchʼinaʼusal xtzʼilbʼal rix li naxye li Santil Hu chirix li kixbʼaanu li Jehobʼa chirixebʼ li kamenaq! Aʼin naxkʼut chiqu naq li Yos juntaqʼeet naril chixjunilebʼ; kixwaklesihebʼ kokʼal, saaj ut cheek saʼ jalan jalanq chi tenamit. Naq ebʼ li kamenaq keʼwakliik wiʼ chik chi yoʼyo, keʼsahoʼk saʼ xchʼool li qas qiitzʼin. Jun li eetalil chirix aʼin: naq li Jesus kixwaklesi wiʼ chik chi yoʼyo jun li chʼina ixqaʼal, «kʼajoʼ naq kilajeʼsachk xchʼool» li xnaʼ xyuwaʼ li chʼina ixqaʼal naq keʼril aʼin (Marcos 5:42). Ut maajunwa keʼsach saʼ xchʼool li kixbʼaanu li Jehobʼa!\nLi Apostol Pedro kixwaklesi chi yoʼyo li xDorcas (Hechos 9:36-42)\n10 Saʼ xnumik ru li chihabʼ, keʼkamk wiʼ chik ebʼ li qas qiitzʼin li keʼwaklesiik xbʼaan li Jesus. Ma naraj xyeebʼal aʼin naq maakʼaʼ rajbʼal naq keʼkʼeheʼk wiʼ chik xyuʼam? Inkʼaʼ. Xnawbʼal aʼin naxkʼut chiqu naq yaal naxye li Santil Hu ut naq ebʼ li kamenaq teʼwakliiq wiʼ chik chi yoʼyo.\nKʼARU NAQATZOL CHIRIX LI WAKLIIK WIʼ CHIK CHI YOʼYO?\n11. Kʼaʼut xnawbʼal li kixkʼul laj Lazaro naq kikamk nokooxtenqʼa chi rilbʼal naq yaal naxye Eclesiastés 9:5?\n11 Li Santil Hu naxye naq ebʼ li kamenaq «maakʼaʼ [chik] nekeʼxnaw» (Eclesiastés 9:5). Aʼin naraj xyeebʼal naq ebʼ li kamenaq moko yoʼyookebʼ ta chik chi moko nekeʼxik ta saʼ jalan chik naʼaj. Ut naq kikamk laj Lazaro naxkʼut xyaalal aʼin. Naq laj Lazaro kiwakliik wiʼ chik chi yoʼyo, ma kixseeraqʼi chanru li choxa? Ma kixye chanru xtiqwal li xbʼalbʼa xaml? Li Santil Hu inkʼaʼ naxye naq laj Lazaro kiʼaatinak chirix aʼin. Naq laj Lazaro kiwank chi kamenaq chiru kaahibʼ kutan, maakʼaʼ chik nareekʼa. Joʼkan naq li Jesus kixye naq laj Lazaro yook chi wark (Juan 11:11).\n12. Kʼaʼut chʼolchʼo chiqu naq kiwakliik wiʼ chik chi yoʼyo laj Lazaro?\n12 Naq laj Lazaro kiwakliik wiʼ chik chi yoʼyo naxkʼut chiqu naq ebʼ li kamenaq teʼwanq wiʼ chik xyuʼam. Naabʼalebʼ keʼril naq li Jesus kixwaklesi wiʼ chik chi yoʼyo laj Lazaro. Ebʼ li xbʼeenil aj tij inkʼaʼ keʼxmuq li keʼril usta xikʼ nekeʼril li Jesus ut keʼok xyeebʼal: «Kʼaru tqabʼaanu? Xbʼaan naq li winq aʼin naabʼal xninqal ru eetalil naxbʼaanu» (Juan 11:47). Ebʼ li keʼril chaq laj Lazaro chi yoʼyo keʼok xpaabʼankil li Jesus. Ebʼ li poyanam aʼin keʼxkʼe reetal naq li Jesus taqlanbʼil xbʼaan li Yos. Chʼolchʼo chiru li tenamit naq li Jesus kixwaklesi wiʼ chik chi yoʼyo laj Lazaro, joʼkan naq ebʼ li xbʼeenil aj tij keʼok xkʼoxlankil chanru teʼxkamsi li Jesus ut laj Lazaro (Juan 11:53; 12:9-11).\n13. Kʼaʼut chʼolchʼo chiqu naq li Jehobʼa truuq xwaklesinkil wiʼ chik chi yoʼyo ebʼ li kamenaq?\n13 Ma chʼaʼaj xpaabʼankil naq teʼwakliiq wiʼ chik chi yoʼyo ebʼ li kamenaq? Inkʼaʼ, xbʼaan naq li Jesus kixye naq twulaq xkutankil naq «chixjunilebʼ li wanqebʼ saʼ muqlebʼaal kamenaq» teʼwakliiq wiʼ chik chi yoʼyo (Juan 5:28). Moko chʼaʼaj ta chiru li Jehobʼa xkʼeebʼal wiʼ chik xyuʼamebʼ li kamenaq xbʼaan naq aʼan aj kʼehol re li yuʼam. Maakʼaʼ nasach saʼ xchʼool li Jehobʼa. Abʼan, ma jultik re anihebʼ li qakamenaq? Yal kʼoxla aʼin: li Yos naxnaw xkʼabʼaʼ chixjunilebʼ li chahim li wank saʼ choxa (Isaías 40:26). Aʼin naxkʼut chiqu naq li Jehobʼa naru xjultikankil chanru nekeʼilok ut chanru xnaʼlebʼebʼ li kamenaq. Ut naraj xkʼeebʼalebʼ wiʼ chik xyuʼam.\n14, 15. Ma naraj li Jehobʼa xwaklesinkilebʼ wiʼ chik chi yoʼyo ebʼ li kamenaq?\n14 Kʼaru tzʼaqal naxkʼoxla li Jehobʼa chirixebʼ li kamenaq? Li Santil Hu naxye naq li Yos naraj chi anchal xchʼool xkʼeebʼalebʼ wiʼ chik xyuʼam ebʼ li kamenaq. Laj Job kixpatzʼ: «Abʼanan naq nakamk li winq, ma naru naq taayoʼlaaq wiʼ chik?». Laj Job kiraj xyeebʼal naq tkanaaq saʼ muqlebʼaal kamenaq chi roybʼeeninkil naq tjultikaaq xbʼaan li Yos. Joʼkan naq kixye re li Jehobʼa: «Tinaabʼoq ut tatinsume raj. Tinaawil raj chi anchal aachʼool, xbʼaan naq laaʼat laj Winqobʼresihom we» (Job 14:13-15).\n15 Naxkawresi qachʼool xnawbʼal naq li Jehobʼa naraj naq twulaq xhoonal re xwaklesinkilebʼ li kamenaq. Abʼan chanruhaq li wakliik wiʼ chik chi yoʼyo? Anihebʼ ut bʼar teʼwaklesiiq wiʼ chik chi yoʼyo?\n«LI WANQEBʼ SAʼ MUQLEBʼAAL KAMENAQ»\n16. Chanruhaq xyuʼamebʼ li teʼwakliiq wiʼ chik chi yoʼyo?\n16 Xnawbʼal naq ebʼ li kamenaq keʼwakliik wiʼ chik chi yoʼyo, aʼan tooxtenqʼa chi rilbʼal kʼaru tkʼulmanq saʼ li kutan chaalel. Ebʼ li keʼwakliik wiʼ chik chi yoʼyo arin saʼ Ruuchichʼochʼ, keʼwank wiʼ chik rikʼinebʼ li xkomon. Joʼkan ajwiʼ tkʼulmanq saʼ li kutan chaalel. Saʼ li rox tzolom xqil naq li Yos tixchʼinaʼusa chixjunil li Ruuchichʼochʼ. Naq teʼwakliiq wiʼ chik chi yoʼyo ebʼ li kamenaq, maakʼaʼaq chik li nimla yalok, li rahilal ut li yajel. Chixjunilebʼ sahaqebʼ saʼ xchʼool ut teʼwanq saʼ tuqtuukilal chi junelik saʼ xbʼeen li Ruuchichʼochʼ.\n17. Jarubʼebʼ teʼwakliiq wiʼ chik chi yoʼyo?\n17 Anihebʼ teʼwakliiq wiʼ chik chi yoʼyo? Li Jesus kixye naq «chixjunilebʼ li wanqebʼ saʼ muqlebʼaal kamenaq teʼrabʼi xyaabʼ xkux ut teʼelq chaq» (Juan 5:28, 29). Joʼkan ajwiʼ Apocalipsis 20:13 naxye: ‹Li palaw tixqʼaxtesi li kamenaq li wankebʼ chisaʼ; joʼkan ajwiʼ li kamk ut li xnaʼajebʼ li kamenaq teʼxqʼaxtesi li kamenaq li kʼuulanbʼilebʼ chisaʼ›. Li xnaʼajebʼ li kamenaq [Haiʼdes saʼ Griego] aʼan bʼarwiʼ nekeʼok ebʼ li kamenaq. (Chaawil xkomon li naʼlebʼ bʼarwiʼ naxye «Kʼaru Tzʼaqal Xyaalal Xnaʼajebʼ li Kamenaq?».) Li muqlebʼaal kamenaq tkanaaq chi maakʼaʼ xsaʼ naq teʼwakliiq wiʼ chik chi yoʼyo chixjunilebʼ li kamenaq. Li Apostol Pablo kixye: «Teʼwakliiq wiʼ chik chi yoʼyo li tiikebʼ xchʼool ut ebʼ laj maak» (Hechos 24:15). Abʼan, kʼaru naraj xyeebʼal li raqal aʼin?\nSaʼ li akʼ ruuchichʼochʼ teʼwakliiq wiʼ chik chi yoʼyo ebʼ li kamenaq ut teʼwanq rikʼinebʼ li xkomon\n18. Anihebʼ teʼwakliiq saʼ xyanqebʼ «li tiikebʼ xchʼool» ut chanru nokooxtenqʼa xnawbʼal aʼin?\n18 Li Santil Hu naxye naq saʼ xyanqebʼ «li tiikebʼ xchʼool» kiwank laj Noe, laj Abrahan, li xSara, laj Moises, li xRut, li xʼEster ut naabʼalebʼ chik. Ebʼ li poyanam aʼin keʼwank chaq naq toj maajiʼ nachalk li Jesus saʼ Ruuchichʼochʼ. Saʼ Hebreos 11 naʼaatinak chirixebʼ winq ut ixq li kawebʼ chaq xpaabʼal chiru li Yos. Saʼebʼ li qakutan, ebʼ li nekeʼloqʼonink re li Yos ut teʼkamq wanqebʼ ajwiʼ saʼ xyanqebʼ «li tiikebʼ xchʼool». Xnawbʼal naq ebʼ li kamenaq teʼwakliiq wiʼ chik chi yoʼyo, nokooxtenqʼa re naq inkʼaʼ tooxuwaq chiru li kamk (Hebreos 2:15).\n19. Anihebʼ «laj maak» li naxye li Santil Hu ut kʼaru tixbʼaanu li Jehobʼa rikʼinebʼ?\n19 Naabʼalebʼ li qas qiitzʼin inkʼaʼ keʼxnaw ru li Jehobʼa; joʼkan naq inkʼaʼ keʼxloqʼoni ru chi moko keʼxbʼaanu ta li Rajom li Yos. Ebʼ li qas qiitzʼin aʼin, aʼanebʼ «laj maak». Abʼan, kʼaru tkʼulmanq rikʼinebʼ? Ebʼ li poyanam aʼin, wankebʼ saʼ xchʼool li Yos, joʼkan naq teʼwaklesiiq wiʼ chik chi yoʼyo, teʼruuq xnawbʼal ru li Yos ut xloqʼoninkil ru. Chiru li jun mil chihabʼ ebʼ li kamenaq teʼwakliiq wiʼ chik chi yoʼyo ut teʼwanq saʼ xyanqebʼ li yooqebʼ xloqʼoninkil li Jehobʼa arin saʼ Ruuchichʼochʼ. Kʼajoʼaq xchʼinaʼusal li tkʼulmanq chiru li jun mil chihabʼ, li Santil Hu naxye naq aʼan Xkutankil li Raqok Aatin. *\n20. Ma teʼwakliiq wiʼ chik chi yoʼyo chixjunilebʼ li kamenaq?\n20 Ma naraj xyeebʼal aʼin naq teʼwakliiq wiʼ chik chi yoʼyo chixjunilebʼ li kamenaq? Inkʼaʼ. Li Santil Hu naxye naq wankebʼ li kamenaq kohebʼ «saʼ xbʼalbʼa [malaj saʼ Gehena]» (Lucas 12:5). Li Gehena kiwank chirix li xnubʼaal li tenamit Jerusalen. Li Gehena aʼan xnaʼajebʼ xmul ebʼ laj Judio ut aran kikʼatmank chixjunil li mul ut ebʼ li kamenaq xul. Ut aran ajwiʼ keʼkʼateʼk ebʼ li kamenaq, li maaʼusebʼ xnaʼlebʼ, xbʼaan naq ebʼ laj Judio keʼxkʼoxla naq ebʼ li winq aʼin moko xkʼulubʼebʼ ta re naq teʼmuqeʼq saʼ xyaalal chi moko re naq teʼwakliiq wiʼ chik chi yoʼyo. Li Gehena reetalil li osoʼk chi junajwa. Usta li Jesus traqoq ajwiʼ aatin saʼ xbʼeenebʼ li kamenaq, abʼan kaʼajwiʼ li Jehobʼa nim xwankil chi raqok aatin saʼ xbʼeen chixjunil (Hechos 10:42). Li Yos inkʼaʼ tixwaklesihebʼ wiʼ chik chi yoʼyo li maaʼusebʼ xnaʼlebʼ, li inkʼaʼ nekeʼraj xjalbʼal xnaʼlebʼ.\nLI WAKLIIK CHI YOʼYO SAʼ MUSIQʼEJ\n21, 22. a) Chanru li jun chik li wakliik chi yoʼyo? b) Ani kikʼuluk re xbʼeenwa li yuʼam saʼ musiqʼej?\n21 Li Santil Hu naʼaatinak ajwiʼ chirix li wakliik chi yoʼyo saʼ musiqʼej re naq ebʼ li poyanam aʼin teʼwanq saʼ choxa. Jun ajwiʼ li eetalil wank saʼ li Santil Hu chirix li wakliik chi yoʼyo saʼ musiqʼej ut li Jesus kikʼuluk re aʼin.\n22 Moko saʼ musiqʼej ta wank li Jesus naq kikamsiik, abʼanan li Jehobʼa inkʼaʼ kixkanabʼ li Ralal chi junajwa saʼ li muqlebʼaal (Salmo 16:10; Hechos 13:34, 35). Li Jesus inkʼaʼ chik kiwaklesiik saʼ tibʼelej. Li Apostol Pedro kixye: «Li Kriist kikamsiik saʼ li xjunxaqalil, abʼan kiyoobʼtesiik saʼ musiqʼejil yuʼam» (1 Pedro 3:18). Kʼajoʼ xchaabʼilal kixbʼaanu li Jehobʼa, xbʼaan naq kixkʼe wiʼ chik xyuʼam li Ralal, abʼan saʼ musiqʼej! (Chaawil 1 Corintios 15:3-6.) Li Jesus kikʼuluk re xbʼeenwa li yuʼam saʼ musiqʼej, abʼan toj naabʼalebʼ chik teʼxtaw li yuʼam aʼin (Juan 3:13).\n23, 24. Anihebʼ li wankebʼ saʼ li chʼina chʼuut chi karneer ut jarubʼebʼ?\n23 Ak sutqʼiik re li Jesus saʼ choxa naq kixye rehebʼ li xtzolom: «Xik we chi xkawresinkil leenaʼaj» (Juan 14:2). Kixye ajwiʼ rehebʼ li teʼxik saʼ choxa: «[Laaʼex] jun chʼina chʼuutex linkarneer» (Lucas 12:32). Jarubʼebʼ li poyanam wankebʼ saʼ li chʼina chʼuut chi karneer aʼin? Li Apostol Juan kixsume li patzʼom saʼ Apocalipsis 14:1: «Kinʼilok wiʼ chik, ut wank aran li Karneer [Jesukriist] xaqxo saʼ xbʼeen li tzuul Sion, rochbʼeenebʼ kaahibʼ xwaqxaqkʼaal mil (144,000) chi poyanam, wank li xkʼabʼaʼ li Karneer ut li xkʼabʼaʼ li xYuwaʼebʼ tzʼiibʼanbʼil chi xpeekemebʼ».\n24 Li Yos tixwaklesihebʼ wiʼ chik chi yoʼyo ebʼ li 144.000 re naq teʼwanq saʼ choxa. Saʼ xyanqebʼ li poyanam aʼin wanqebʼ li xtzolom li Jesus. Abʼan, joqʼe teʼwakliiq saʼ musiqʼej ebʼ li poyanam aʼin? Li Apostol Pablo kixye naq tkʼulmanq saʼ «xkʼulunik» li Kriist (1 Corintios 15:23). Naq li Apostol Pablo kiʼaatinak chirix li xkʼulunik li Kriist, kiroksi jun aatin saʼ Griego re xchʼolobʼankil naq aʼanaq xqʼehil naq yooq chi awabʼejink li Jesus. Saʼ li Tzolom 9 tqatzol naq ak wanko saʼ li xqʼehil aʼin. Naq nekeʼkamk li 144.000 saʼ junpaat nekeʼxik saʼ choxa ut moko kʼihebʼ ta chik wankebʼ saʼ Ruuchichʼochʼ (1 Corintios 15:51-55). Ut ebʼ li teʼkamq ut inkʼaʼ teʼxik saʼ choxa teʼwakliiq wiʼ chik chi yoʼyo arin saʼ Ruuchichʼochʼ.\n25. Kʼaru tqil saʼ li jun chik tzolom?\n25 Chʼolchʼo naq li Jehobʼa tixqʼax ru li kamk ut tixsach chi junajwa (chaawil Isaías 25:8). Abʼan maare nakaakʼoxla: «Kʼaru tawiʼ teʼxbʼaanu chaq saʼ choxa, li teʼwakliiq saʼ musiqʼej?». Teʼwanq rikʼin li Jesus saʼ li Xnimajwal Awabʼejilal li Yos. Saʼ li jun chik tzolom tqatzol chiʼus chirix li Awabʼejilal aʼin.\n^ párr. 9 Saʼebʼ li raqal aʼin wank xkomon ebʼ li eetalil: 1 Reyes 17:17-24; 2 Reyes 4:32-37; 13:20, 21; Mateo 28:5-7; Lucas 7:11-17; 8:40-56, ut Hechos 9:36-42; 20:7-12.\n^ párr. 19 Saʼ li naʼlebʼ bʼarwiʼ naxye «Kʼaru Naraj Xyeebʼal Xkutankil li Raqok Aatin?, taataw xkomon li esil chirix Xkutankil li Raqok Aatin ut chanru traqmanq aatin saʼ xbʼeenebʼ li poyanam.\nLi Santil Hu naxye naq ebʼ li kamenaq teʼwakliiq wiʼ chik chi yoʼyo (Juan 11:39-44).\nLi Jehobʼa naraj xwaklesinkilebʼ li kamenaq (Job 14:13-15).\nLi Yos tixwaklesi chixjunilebʼ li wankebʼ saʼ muqlebʼaal kamenaq (Juan 5:28, 29).


SAN LUCAS 3 KEK - Laj Juan laj Cubsihom Haˈ quixye resil - Bible Gateway\nSAN LUCAS 3 Kekchi (KEK)\n3 Yo̱ oˈlaju chihab roquic chokˈ acuabej laj Tiberio César, nak cua̱nk laj Poncio Pilato chi takla̱nc saˈ li tenamit Judea. Laj Herodes aˈan cua̱nk chi takla̱nc saˈ li tenamit Galilea. Ut laj Felipe li ri̱tzˈin cua̱nk chi takla̱nc saˈ li tenamit Iturea ut saˈ li naˈajej Traconite, ut laj Lisanias cua̱nk chi takla̱nc saˈ li tenamit Abilinia. 2 Ut cuanqueb chokˈ xbe̱nil aj tij laj Anás ut laj Caifás. Saˈ eb li cutan aˈan laj Juan li ralal laj Zacarías quia̱tina̱c xban li Dios nak cuan chak saˈ li chaki chˈochˈ. 3 Laj Juan co̱ saˈ li naˈajej cuan cuiˈ li nimaˈ Jordán ut qui‑oc chixchˈolobanquil li xya̱lal chiruheb li tenamit li cuanqueb aran. Quixye reheb nak tento teˈyotˈekˈ xchˈo̱l teˈxjal xcˈaˈux ut teˈxcˈul li cubi haˈ re nak li Dios tixcuy tixsach lix ma̱queb. 4 Li profeta Isaías quia̱tinac chirix laj Juan nak quixye chi joˈcaˈin:\nAˈan ta̱chˈoloba̱nk xya̱lal chi cau xya̱b xcux saˈ li chaki chˈochˈ ut tixye: Yi̱bomak le̱ yuˈam ut yoˈon cua̱nkex chixcˈulbal li Ka̱cuaˈ joˈ nak nequeˈxyi̱b li be re xcˈulbal junak nim xcuanquil.\n5 Teˈtˈanekˈ li tzu̱l ut eb li cocˈ bol ut teˈbutˈekˈ eb li takˈa ruheb. Ta̱ti̱cobresi̱k li be re nak ti̱c ru ta̱cana̱k.\n6 Ut chixjunileb li cuanqueb saˈ ruchichˈochˈ teˈril ru laj Colonel li xtakla chak li Dios.\n7 Quiril nak nabaleb li yo̱queb chi cuulac yal re ta̱cubsi̱k xhaˈeb. Joˈcan nak quixye reheb: ―La̱ex chanchanex li ral li cˈambolay. ¿Ani xyehoc e̱re nak ta̱ru̱k te̱col e̱rib chiru lix joskˈil li Dios li ta̱cha̱lk saˈ e̱be̱n? 8 Cheba̱nuhak ban li us re nak ta̱cˈutu̱nk nak xyotˈeˈ e̱chˈo̱l ut xejal e̱cˈaˈux. Chanchanakex li cheˈ cha̱bil li ru naxqˈue. Me̱cˈoxla nak incˈaˈ te̱cˈul xjoskˈil li Dios yal xban nak la̱ex li ralal xcˈajol laj Abraham. La̱in tinye e̱re nak li Dios ta̱ru̱k tixyoˈobtesi li pec aˈin chokˈ ralal xcˈajol laj Abraham. 9 Qˈuehomak retal xban nak cha̱lc re li rakba a̱tin saˈ e̱be̱n joˈ nak ac cauresinbil li ma̱l re xyocˈbal lix xeˈ li cheˈ. Ut chixjunil li cheˈ incˈaˈ cha̱bil li ru naxqˈue, nayocˈman ut naqˈueman saˈ xam, chan laj Juan. 10 Ut eb li tenamit yo̱queb chixpatzˈbal re: ―¿Cˈaˈru tento takaba̱nu re nak incˈaˈ ta̱rakekˈ a̱tin saˈ kabe̱n? chanqueb. 11 Quichakˈoc laj Juan ut quixye reheb: ―Li ani cuan cuibak sumal rakˈ chixqˈuehak jun sumalak re li ma̱cˈaˈ re. Ut li ani cuan xtzacae̱mk, chixqˈuehak re li ma̱cˈaˈ re, chan. 12 Cuanqueb ajcuiˈ aj titzˈol toj queˈchal re teˈcubsi̱k xhaˈ xban laj Juan ut queˈxye re: ―¿Cˈaˈru takaba̱nu la̱o? chanqueb. 13 Ut aˈan quixye reheb: ―Me̱patzˈ xbe̱n li toj li ac yebil reheb nak teˈxqˈue, chan. 14 Ut cuanqueb ajcuiˈ soldado queˈpatzˈoc ut queˈxye re: ―Ut la̱o, ¿cˈaˈru takaba̱nu? chanqueb. Quixye reheb: ―Ma̱ ani te̱makˈ cˈaˈru re ut ma̱ ani te̱kˈaba chi ma̱cˈaˈ rajbal. Chicˈojla̱k ban e̱chˈo̱l riqˈuin li joˈ qˈuial nequextojeˈ cuiˈ, chan. 15 Chixjunileb li tenamit yo̱queb chixcˈoxlanquil ut queˈxye saˈ xchˈo̱leb: ―¿Ma ma̱cuaˈ ta cuiˈ aˈan li Cristo, laj Colonel li yo̱co chiroybeninquil? chanqueb. 16 Laj Juan quichakˈoc ut quixye reheb chixjunileb: ―Ya̱l nak la̱in nincubsin haˈ riqˈuin haˈ. Abanan cha̱lc re li kˈaxal nim xcuanquil. Xban nak kˈaxal nim xcuanquil chicuu la̱in, moco incˈulub ta nak tinhit xcˈa̱mal lix xa̱b. Aˈan tixcubsi e̱haˈ riqˈuin li Santil Musikˈej ut riqˈuin xam. 17 Aˈan chanchan jun aj acuinel ac cuan chak xcˈanjeleba̱l saˈ rukˈ. Ta̱rapu chi us li ru li trigo ut tixxoc lix trigo saˈ lix cˈu̱leba̱l ut li rix tixcˈat saˈ li xam. Joˈcan ajcuiˈ nak li Dios ta̱risiheb li incˈaˈ nequeˈpa̱ban saˈ xya̱nkeb li ralal xcˈajol ut tixtaklaheb saˈ li xam li incˈaˈ nachup. Li ralal xcˈajol ta̱cua̱nk xyuˈameb chi junelic, chan laj Juan. 18 Joˈcan nak yo̱ chixchˈolobanquil xnaˈlebeb li tenamit. Naxsicˈ chanru nak naxchˈolob chi tzˈakal li cha̱bil esilal chiruheb. 19 Ut laj Herodes, li nataklan saˈ li tenamit Galilea, quikˈuseˈ chi cau xban laj Juan xban nak quixcˈam chokˈ rixakil lix Herodías, li rixakil laj Felipe li ri̱tzˈin. Ut quikˈuseˈ ajcuiˈ riqˈuin chixjunil li ma̱usilal naxba̱nu. 20 Ut kˈaxal cuiˈchic numtajenak li ma̱usilal quixba̱nu nak quixqˈue saˈ tzˈalam laj Juan.\nQuicubsi̱c xhaˈ li Jesús xban laj Juan laj Cubsihom Haˈ\n21 Saˈ jun li cutan nak toj ma̱jiˈ quiqˈueheˈ saˈ tzˈalam laj Juan, yo̱ chixcubsinquil xhaˈeb nabal li tenamit, ut quixcubsi ajcuiˈ xhaˈ li Jesús. Ut nak yo̱ chi tijoc li Jesús, quiril nak quiteli li choxa chiru. 22 Li Santil Musikˈej chanchan jun li paloma nak yo̱ chak chi cubec saˈ xbe̱n li Jesús ut qui‑abi̱c xya̱b xcux li Dios toj saˈ choxa nak quixye: ―La̱at li cualal raro̱cat inban. Nasahoˈ inchˈo̱l a̱cuiqˈuin, chan.\nAˈan eb aˈin lix xeˈto̱nil yucuaˈ li Jesús\n23 Ac cuan tana laje̱b xcaˈcˈa̱l (30) chihab re li Jesús nak quixtiquib lix cˈanjel. Chiruheb chixjunileb, li Jesús aˈan ralal laj José, li ralal laj Elí. 24 Ut laj Elí, aˈan li ralal laj Matat. Laj Matat, aˈan li ralal laj Leví. Ut laj Leví, aˈan li ralal laj Melqui. Ut laj Melqui, aˈan li ralal laj Jana. Ut laj Jana, aˈan li ralal laj José. 25 Laj José, aˈan li ralal laj Matatías. Ut laj Matatías, aˈan li ralal laj Amós. Ut laj Amós, aˈan li ralal laj Nahum. Ut laj Nahum, aˈan li ralal laj Esli. Ut laj Esli, aˈan li ralal laj Nagai. 26 Ut laj Nagai, aˈan li ralal laj Maat. Ut laj Maat, aˈan li ralal laj Matatías. Ut laj Matatías, aˈan li ralal laj Semei. Ut laj Semei, aˈan li ralal laj José. Ut laj José, aˈan li ralal laj Judá. 27 Laj Judá, aˈan li ralal laj Joana. Ut laj Joana, aˈan li ralal laj Resa. Ut laj Resa, aˈan li ralal laj Zorobabel. Ut laj Zorobabel, aˈan li ralal laj Salatiel. Ut laj Salatiel, aˈan li ralal laj Neri. 28 Ut laj Neri, aˈan li ralal laj Melqui. Ut laj Melqui, aˈan li ralal laj Adi. Ut laj Adi, aˈan li ralal laj Cosam. Ut laj Cosam, aˈan li ralal laj Elmodam. Ut laj Elmodam, aˈan li ralal laj Er. 29 Ut laj Er, aˈan li ralal laj Josué. Ut laj Josué, aˈan li ralal laj Eliezer. Ut laj Eliezer, aˈan li ralal laj Jorim. Ut laj Jorim, aˈan li ralal laj Matat. 30 Ut laj Matat, aˈan li ralal laj Leví. Ut laj Leví, aˈan li ralal laj Simeón. Ut laj Simeón, aˈan li ralal laj Judá. Ut laj Judá, aˈan li ralal laj José. Ut laj José, aˈan li ralal laj Jonán. Ut laj Jonán, aˈan li ralal laj Eliaquim. 31 Ut laj Eliaquim, aˈan li ralal laj Melea. Ut laj Melea, aˈan li ralal laj Mainán. Ut laj Mainán, aˈan li ralal laj Matata. Ut laj Matata, aˈan li ralal laj Natán. 32 Ut laj Natán, aˈan li ralal laj David. Ut laj David, aˈan li ralal laj Isaí. Ut laj Isaí, aˈan li ralal laj Obed. Ut laj Obed, aˈan li ralal laj Booz. Ut laj Booz, aˈan li ralal laj Salmón. Ut laj Salmón, aˈan li ralal laj Naasón. 33 Ut laj Naasón, aˈan li ralal laj Aminadab. Ut laj Aminadab, aˈan li ralal laj Aram. Ut laj Aram, aˈan li ralal laj Esrom. Ut laj Esrom, aˈan li ralal laj Fares. Ut laj Fares, aˈan li ralal laj Judá. 34 Ut laj Judá, aˈan li ralal laj Jacob. Ut laj Jacob, aˈan li ralal laj Isaac. Ut laj Isaac, aˈan li ralal laj Abraham. Ut laj Abraham, aˈan li ralal laj Taré. Ut laj Taré, aˈan li ralal laj Nacor. 35 Ut laj Nacor, aˈan li ralal laj Serug. Ut laj Serug, aˈan li ralal laj Ragau. Ut laj Ragau, aˈan li ralal laj Peleg. Ut laj Peleg, aˈan li ralal laj Heber. Ut laj Heber, aˈan li ralal laj Sala. 36 Ut laj Sala, aˈan li ralal laj Cainán. Ut laj Cainán, aˈan li ralal laj Arfaxad. Ut laj Arfaxad, aˈan li ralal laj Sem. Ut laj Sem, aˈan li ralal laj Noé. Ut laj Noé, aˈan li ralal laj Lamec. 37 Ut laj Lamec, aˈan li ralal laj Matusalén. Ut laj Matusalén, aˈan li ralal laj Enoc. Ut laj Enoc, aˈan li ralal laj Jared. Ut laj Jared, aˈan li ralal laj Mahalaleel. Ut laj Mahalaleel, aˈan li ralal laj Cainán. 38 Ut laj Cainán, aˈan li ralal laj Enós. Ut laj Enós, aˈan li ralal laj Set. Ut laj Set, aˈan li ralal laj Adán. Ut laj Adán, aˈan li ralal li Dios.


Apocalipsis 18 - Sagrada Biblia [[Sagrada Biblia] Qeqchi Bible]\nChirix a'an quicuil jun chic li ángel quicube chak sa' choxa. K'axal nim xcuanquil ut chixjunil li ruchich'och' quicutano' xban lix lok'al.\nQuixjap re chi cau xyâb xcux ut quixye: -X-oso' li tenamit Babilonia. Xsache' xcuanquil li nimla tenamit Babilonia. Li tenamit a'an xcana chok' xna'ajeb laj tza ut eb li mâus aj musik'ej. Xcana chok' xna'ajeb laj xic'anel xul li k'axal yibeb ru li inc'a' neque'ti'e'.\nXsache' xcuanquil xban nak numtajenak li mâc neque'xbânu. Chixjunileb li rey li cuanqueb sa' ruchich'och' neque'cuulac Babilonia chixbânunquil li mâusilal riq'uineb. Chanchan calajenakeb xban li mâusilal yôqueb chixbânunquil. Ut eb laj c'ay que'biomo' aran xban nak nabal li c'a'ak re ru que'xc'ayi chi terto xtz'ak, chan.\nUt quicuabi jun chic yô chak chi âtinac sa' choxa ut quixye: -Ex ralal xc'ajol li Dios, elenkex sa' li tenamit a'an re nak inc'a' textz'akônk riq'uin lix mâqueb ut re nak inc'a' textz'akônk riq'uin li raylal li te'xc'ul.\nXnumta lix mâqueb. Chanchan xcuulac toj sa' choxa lix q'uial. Li Dios yô chak chixq'uebal retal lix mâusilaleb.\nChe'q'uehek' chixtoj li jo' q'uial li raylal xe'xbânu reheb li jalaneb xtenamit. Chiq'uehek' rêkaj li que'xbânu reheb. Ca' sut xq'uial li raylal tâbânûk reheb chiru li que'xbânu eb a'an.\nChe'rahobtesîk xban nak que'xnimobresi ribeb ut que'xbânu li mâusilal. Eb a'an neque'xye, "Lâo chanchano li reina. Moco neba'o ta jo' junak xmâlca'an. Lâo mâ jun cua takac'ul rahil ch'ôlej," chanqueb.\nJo'can nak chiru jun cutan talaje'châlk li raylal sa' xbên li tenamit a'an. Tâchâlk câmc, ut yâbac ut cue'ej sa' xbêneb. Li tenamit tâsachek' ru riq'uin xam xban nak k'axal nim xcuanquil li Kâcua' li târakok âtin sa' xbêneb, chan.\nEb li rey li cuanqueb sa' ruchich'och' li que'cuulac aran Babilonia chixbânunquil li mâusilal rochbeneb ut que'saho' sa' xch'ôleb riq'uineb, târahok' sa' xch'ôleb chirilbal nak yôk chi sachec' ru li tenamit. Te'yâbak xban xrahil xch'ôleb nak te'ril xsibel li tenamit nak yôk chi c'atc.\nC'ajo' nak te'xucuak chirilbal li c'a'ru tixc'ul li tenamit. Te'xaklîk chi najt riq'uin xban xxiuheb ut te'xye: -Tok'ob ru li tenamit Babilonia li nim xcuanquil nak quicuan. Tok'ob ru lix nimal ru tenamit. Chiru jun c'amoc xrake' âtin sa' xbêneb.-\nEb laj c'ay târahok' sa' xch'ôleb ut te'yâbak chirix li tenamit xban nak mâ ani chic tâlok'ok re lix c'ayeb.\nMâ ani chic tâlok'ok re li oro, chi moco li plata, chi moco li châbil pec li terto xtz'ak, chi moco li perlas. Mâ ani chic tâlok'ok re li châbil t'icr lino, chi moco li púrpura, chi moco li seda, chi moco li escarlata. Mâ ani chic tâlok'ok re li q'uila pây ru chi sununquil che'. Ut mâ ani chic tâlok'ok re li c'a'ak re ru yîbanbil riq'uin marfil, chi moco riq'uin li châbil che', chi moco riq'uin li ch'îch' hierro ut cobre, chi moco li yîbanbil riq'uin li pec mármol.\nMâ ani chic tâlok'ok re li canela, li sununquil ban, li incienso, li mirra ut li olíbano. Mâ ani chic tâlok'ok re li vino, li aceite, li trigo ut li châbil c'aj. Ut mâ ani chic tâlok'ok re li cuacax, li carner ut li cacuây, chi moco te'xlok' li carruajes, chi moco te'xlok' chic li rech cristianil chok' môseb.\nEb laj c'ay te'xye reheb li tenamit: -Chixjunil li châbil li quera ru, a'an ac xsach chêru. Mâc'a' chic lê biomal chi moco êch'ina'usal. Mâ jok'e chic têtau li c'a'ak re ru a'an.-\nUt eb li neque'c'ayin li c'a'ak re ru a'in te'xaklîk chi najt riq'uin li tenamit xban xxiuheb nak te'ril li raylal li yôkeb chixc'ulbal li tenamit. Eb laj c'ay li que'biomo' xbaneb, te'yâbak ut te'xye:\n-Tok'obeb ru. Tok'obeb ru li cuanqueb sa' li nimla tenamit a'an. Junxil que'xtikib ribeb riq'uin li châbil t'icr lino ut púrpura ut caki t'icr. Ut que'xq'ue chok' xsahob ru li oro, ut li tertôquil pec ut li perla.\nUt yal chiru junpât x-oso' chixjunil lix biomaleb, cha'akeb. Ut eb laj êchal jucub ut eb li neque'xberesi li jucub sa' li palau ut chixjunileb li neque'trabajic sa' li nînki jucub, jo'queb laj c'ay li neque'xic sa' li jucub, que'xakli chi najt chi rilbal.\nUt que'xjap re nak que'ril nak yô chi c'atc li tenamit ut que'xye: -Mâ jun chic tenamit juntak'êt riq'uin li tenamit a'in nak quicuan, chanqueb.\nQue'xq'ue poks sa' xjolomeb retalil lix rahil xch'ôleb ut que'yâbac ut que'xjap reheb chixyebal: -¡Tok'obeb ru! ¡Tok'obeb ru li cuanqueb sa' li tenamit a'an! Riq'uin lix biomaleb li tenamit a'an xobiomo' lâo li nococ'anjelac sa' jucub. Ut chiru junpât quisache' ru li tenamit, chanqueb.\n-Chisahok' sa' êch'ôl lâex li cuanquex sa' choxa. Lâex laj pâbanel, lâex profeta ut lâex apóstol, chisahok' taxak sa' êch'ôl xban nak li Dios xrakoc âtin sa' xbêneb sa' êc'aba' lâex, chan li yô chak chi âtinac sa' choxa.\nUt jun li ángel cau rib quixchap jun li nimla pec, chanchan li nimla pec li neque'rocsi re li molino, ut quixcut sa' li palau ut quixye: -Jo' nak xsach li pec a'in sa' li palau, jo'can ajcui' nak tâsachek' ru li tenamit Babilonia. Inc'a' chic tâilek' ru.\nInc'a' chic tâabîk sa' li tenamit a'an lix yâb li cuajb chi moco lix yâb li arpa, chi moco li xyâb li xôlb ut li trompeta. Ut inc'a' chic te'cuânk sa' li tenamit a'an li neque'xnau trabajic chi us riq'uin li c'a'ak re ru, ut inc'a' chic tâabîk xyâb junak molino sa' li tenamit a'an.\nInc'a' chic tâilmânk junak xam sa' li tenamit a'an. Ut inc'a' ajcui' tâabîk xyâb xcuxeb li neque'saho' sa' xch'ôleb sa' junak sumlâc. Te'xc'ul chi jo'can xban nak eb laj c'ay li que'cuan sa' li tenamit a'an que'xnimobresi ribeb, ut riq'uin li tûlac que'xbânu, que'xbalak'i chixjunileb li tenamit.-Sa' ajcui' li tenamit a'an que'camsîc li ralal xc'ajol li Dios ut eb li profeta. Li tenamit a'an quic'amoc be chiruheb li tenamit sa' ruchich'och' chixcamsinquileb laj pâbanel yalak bar.\nSa' ajcui' li tenamit a'an que'camsîc li ralal xc'ajol li Dios ut eb li profeta. Li tenamit a'an quic'amoc be chiruheb li tenamit sa' ruchich'och' chixcamsinquileb laj pâbanel yalak bar.


Li Santil hu FILIPENSES 1\nLi Hu li Quixtz'i̱ba li San Pablo reheb laj Filipos\nLaj Pablo quixtakla xsahil xch'o̱leb\n1 La̱in laj Pablo. Yo̱quin chixtz'i̱banquil li hu a'in cuochben laj Timoteo. La̱o aj c'anjel chiru li Jesucristo. Li hu a'in, a'an e̱re la̱ex li nequexc'amoc be sa' xya̱nkeb laj pa̱banel aran Filipos ut e̱re ajcui' la̱ex li nequextenk'an sa' li c'anjel aran. Ut e̱re ajcui' che̱junilex la̱ex aj pa̱banel aran Filipos, li junaj chic e̱ru riq'uin li Jesucristo. 2 Chicua̱nk taxak e̱riq'uin li usilal ut li tuktu̱quilal li naxq'ue li Dios li kaYucua' ut li naxq'ue li Ka̱cua' Jesucristo.\n3 Rajlal nak nequexjultico' cue, ninbantioxi chiru li Dios. 4 Ut junelic nintijoc che̱rix chi sa sa' inch'o̱l. 5 Nasaho' sa' inch'o̱l xban nak chalen nak xexpa̱ban xeq'ue e̱ch'o̱l chintenk'anquil xyebal resil li colba-ib toj chalen anakcuan. 6 Chalen nak xexpa̱ban, li Dios yo̱ chi c'anjelac e̱riq'uin. Ut ninnau nak junelic textenk'a toj ta̱tz'aklok ru le̱ pa̱ba̱l sa' li cutan nak tol-e̱lk cui'chic li Jesucristo. 7 Xban nak nequeq'ue e̱ch'o̱l chi c'anjelac chiru li Cristo, jo'can nak junelic nequexinc'oxla ut k'axal sa sa' inch'o̱l e̱riq'uin. La̱ex xextz'akon cuochben riq'uin li usilal li naxq'ue li Cristo. Xextz'akon ajcui' cuiq'uin riq'uin rahil ch'o̱lej nak cuanquin chi pre̱xil ut xextz'akon ajcui' cuiq'uin nak yo̱quin chixch'olobanquil xya̱lal li colba-ib reheb li cuanqueb xcuanquil re nak te'xnau nak tz'akal ya̱l li c'a'ru yo̱co chixch'olobanquil. 8 Li Dios naxnau nak c'ajo' nequexinra. Ut li rahoc a'in, a'an q'uebil cue xban li Cristo. 9 Ut li nintz'a̱ma chiru li Dios nak nintijoc che̱rix, a'an a'in: nak k'axal cui'chic cherahak e̱rib chi ribil e̱rib. Ut chinumta̱k taxak li rahoc ut chiq'uehek' taxak e̱na'leb re xtaubal bar cuan li tz'akal ya̱l. 10 Nintz'a̱ma chiru li Dios nak textenk'a re nak junelic te̱nau c'a'ru li us ut c'a'ru li inc'a' us. Ut ti̱cak taxak le̱ ch'o̱l re nak ma̱ ani ta̱cuech'i̱nk e̱rix chalen nak tol-e̱lk cui'chic li Jesucristo. 11 Ut riq'uin li cha̱bilal li q'uebil e̱re xban li Jesucristo, nequeq'ue xlok'al li Dios.\nLi Dios quixsuk'isi chok' usilal li raylal li quixc'ul laj Pablo\n12 Ex inherma̱n, nacuaj nak te̱nau nak chixjunil li yo̱quin chixc'ulbal, a'an yo̱ chi c'anjelac re xyebal resil li colba-ib yalak bar. 13 Cuan xya̱lal nak xine'xq'ue sa' tz'alam. Eb laj ilol pre̱x jo'queb ajcui' chixjunileb li cuanqueb sa' li palacio neque'xnau nak cuanquin sa' tz'alam xban nak ninc'anjelac chiru li Cristo. 14 Ut nabaleb laj pa̱banel xe'xcacuubresi xch'o̱leb sa' xpa̱ba̱leb sa' xc'aba' li Ka̱cua' xban nak xe'xq'ue retal nak cau inch'o̱l usta cuanquin chi pre̱xil sa' xc'aba' li Jesucristo. Ut neque'xch'olob xya̱lal li ra̱tin li Dios chi ma̱c'a' xxiuheb. 15 Ya̱l nak cuan li neque'xye resil li Cristo yal xban nak niquine'xcakali ut niquine'xcuech'i. Abanan cuan ajcui' li neque'xye resil li Cristo chi anchal xch'o̱leb ut sa' xya̱lal. 16 Neque'xch'olob xya̱lal xban nak niquine'xra ut neque'xnau nak cuanquin chi pre̱xil xban nak ninq'ue xcuanquil li colba-ib. 17 Aban li jun ch'ol chic neque'xye resil li Cristo yal xban nak cuan c'a'ru neque'xra ut moco chi anchal ta xch'o̱leb neque'xba̱nu. Neque'xba̱nu chi jo'can yal re xq'uebal xrahil inch'o̱l nak cuanquin chi pre̱xil. 18 Abanan ma̱c'a' naxye. Usta chi anchal xch'o̱leb, usta inc'a', yo̱queb chixyebal resil li Jesucristo. Ut nasaho' inch'o̱l riq'uin a'an. 19 Ut junelic ta̱sahok' inch'o̱l xban nak ninnau nak yo̱quex chi tijoc chicuix. Ut li Santil Musik'ej natenk'an cue. Jo'can nak nasaho' sa' inch'o̱l xban nak ninnau nak chixjunil li ninc'ul, li Dios tixsuk'isi chok' usilal chok' cue. 20 Inc'a' nacuaj xxuta̱nobresinquil cuib riq'uin xba̱nunquil li c'a'ak re ru inc'a' us. Nacuaj ban nak junelic cua̱nk xcacuilal inch'o̱l re xyebal resil li Jesucristo. Nacuaj xq'uebal xlok'al li Cristo anakcuan ut chi junelic riq'uin li ninba̱nu ut riq'uin ajcui' lin camic. 21 La̱in, nak toj yo'yo̱quin, cuanquin chi sum a̱tin riq'uin li Cristo. Abanan k'axal raj cui'chic us li ca̱mc chok' cue xban nak ninnau nak tinxic riq'uin. 22 Abanan cui li Dios toj tixq'ue inyu'am sa' ruchich'och' re nak tinc'anjelak chiru li Ka̱cua', inc'a' ninnau bar cuan li k'axal us chok' cue. ¿Ma us nak yo'yo̱quin malaj ut us nak tinca̱mk? 23 Ch'a'aj chok' cue xnaubal bar cuan li k'axal us. Nacuaj raj ca̱mc re nak tinxic riq'uin li Cristo. A'an raj li k'axal us chok' cue la̱in. 24 Abanan chok' e̱re la̱ex, us nak yo'yo̱kin. 25 Ninnau chi tz'akal nak naru texintenk'a. Jo'can nak ninnau nak tincua̱nk sa' e̱ya̱nk re e̱tenk'anquil. Texintenk'a re nak sahak sa' e̱ch'o̱l nak yo̱kex chi q'ui̱c sa' le̱ pa̱ba̱l. 26 Ninc'oxla nak tincuulak cui'chic e̱riq'uin ut nak te̱ril cui'chic cuu, ta̱sahok' sa' le̱ ch'o̱l sa' xc'aba' li Jesucristo. 27 Li k'axal lok' xba̱nunquil, a'an a'in: Chexcua̱nk sa' xya̱lal riq'uineb le̱ ras e̱ri̱tz'in jo' e̱c'ulub xban nak la̱ex ac xepa̱b li Jesucristo. Usta cuanquin e̱riq'uin, usta ma̱ anihin, nacuaj rabinquil resil nak cau e̱ch'o̱l sa' le̱ pa̱ba̱l. Ut nacuaj ajcui' rabinquil nak junaj le̱ ch'o̱l ut junaj e̱c'a'ux chixyebal resil li colba-ib sa' xc'aba' li Jesucristo. 28 Inc'a' texxucuak chiruheb li xic' neque'iloc e̱re. Cui la̱ex inc'a' texxucuak, eb a'an te'xq'ue retal nak la̱ex texcolek' ut eb a'an te'sachek'. Ut li Ka̱cua' Dios, a'an li ta̱c'utuk re li na'leb a'in chiruheb. 29 Q'uebil e̱re le̱ ma̱tan xban li Dios re xpa̱banquil li Cristo. Ut moco ca'aj cui' ta te̱c'ul li rusilal re xpa̱banquil. Usilal aj ban cui' nak q'uebil e̱re xc'ulbal li raylal sa' xc'aba' li Cristo. 30 Ac xeril chanru nak ninyal ink'e chixq'uebal xcuanquil li colba-ib ut nequerabi resil nak toj yo̱quin ajcui' xyalbal ink'e. Ut nequeyal ajcui' e̱k'e la̱ex xq'uebal xcuanquil li colba-ib cuochbenex.


Resil li Santil Hu: Twanq Qayu'am chi Junelik! - Li naʼaj aʼin xaqabʼanbʼil xbʼaanebʼ laj Testiiw re li Jehobʼa\nMA NAKAANAW ru li tasal hu li yook rilb'al li ch'ina ixqa'al ut eb' li ramiiw? A'an li tasal hu li yookat chi rilb'al anaqwan… Resil Xyu'ameb' li Winq ut Ixq sa' li Santil Hu. Ut yookeb' ajwi' rilb'al li tzolom li yookat rilb'al… ‹Twanq qayu'am chi junelik!›\nMa nakaanaw k'aru yookeb' xtzolb'al? Yookeb' xtzolb'al chirix li Jehob'a ut chirix li Jesus, re naq te'wanq xyu'am chi junelik. Li Santil Hu naxye: ‹A'in li b'e re li junelik yu'am. Tzolon chirix li tz'aqal Yos ut chirix li Jesus›.\nChanru tqanaw ru li Jehob'a ut li Jesus? Rik'in rilb'al xsa' chixjunil li hu Resil Xyu'ameb' li Winq ut Ixq sa' li Santil Hu. Li tasal hu a'in na'aatinak chirix li Jehob'a ut li Jesus. Ut na'aatinak ajwi' chirix li ke'xb'aanu chaq ut li te'xb'aanu moqon. Ab'an moko ka'aj tawi' li tasal hu a'in, natenq'ank qe xnawb'al ru li Yos ut li Jesus.\nMa nakaawil li tasal hu li wank chiru ch'och'? A'an li Santil Hu. Ye re junaq aakomon malaj aawamiiw re naq tril xsa' li Santil Hu li naxch'olob' li tasal hu a'in. Ka'ajwi' li Santil Hu naxye qe k'aru tento tqab'aanu re xloq'oninkil ru li Jehob'a jo' naraj a'an ut re naq twanq qayu'am chi junelik. Jo'kan naq tento tqatzol xsa' li Santil Hu wulaj wulaj.\nUsta naqanaw naab'al chirix li Jehob'a ut li Jesus ut chirix li na'leb' li neke'xk'e qe. Chixjunil a'in, moko tz'aqal ta re naq twanq qayu'am chi junelik. Ma nakaanaw k'aru chik tento tqab'aanu?\nTento tqayu'ami li yooko xtzolb'al. Ma jultik aawe ani laj Judas Iscariote? A'an jun reheb' li 12 chi apostol li kixsik'eb' ru li Jesus. Laj Judas kixtzol chi'us ani li Jehob'a ut li Jesus. Ab'an k'aru kixk'ul? Sa' xnumikeb' ru li kutan, laj Judas kixjal xna'leb' ut kixk'ayi li Jesus rik'in 30 tumin re plaat. Jo'kan naq laj Judas moko twanq ta xyu'am chi junelik.\nMa jultik aawe naq sa' li tzolom 69 xoo'aatinak chirix laj Guehazi? Li winq a'in, kixrahi ru li t'ikr ut li tumin li maawa' re. Jo'kan naq kitik'ti'ik, re naq tk'ehe'q re chixjunil a'in, ab'an li Yos kixk'e chi xtojb'al xmaak. Jo'kan ajwi' tqak'ul laa'o, wi ink'a' naqapaab' li xchaq'rab' li Yos.\nSa' li q'e kutan naab'aleb' li qas qiitz'in junelik ke'k'anjelak sa' tiikilal chiru li Jehob'a. Us raj naq jo'kan ajwi' tqab'aanu laa'o. Sa' li tzolom 55, xqatzol chirix laj ch'ina Samuel, a'an jun chaab'il eetalil cho'q qe. Laj Samuel wank kaahib' malaj oob' chihab' re, naq ki'ok chi k'anjelak sa' Rochoch li Jehob'a. Jo'kan naq, usta saajat chi'us, naru tatk'anjelaq ajwi' chiru li Yos.\nChiqajunilo naqaj xb'aanunkil li kixb'aanu li Jesus. Sa' li tzolom 87 xqatzol naq li Jesus wank chaq sa' Rochoch li Yos usta toj kach'in ak yook chi aatinak chirix li Jehob'a, li Xyuwa'. Us raj tqak'am qe rik'in li Jesus. Jo'kan naq aatinaqo chirix li Jehob'a ut li Jesus rik'ineb' li qas qiitz'in. Wi jo'kan tqab'aanu, naru tqataw qayu'am chi junelik sa' li Sahilal Na'ajej arin sa' Ruuchich'och'.\nK’aru tento tqatzol wi naqaj qayu’am chi junelik?\nChanru tqanaw ru li Jehob’a ut li Jesus jo’ yookeb’ xb’aanunkil li ch’ina ixqa’al ut eb’ li ramiiw li wankeb’ sa li eetalil?\nChanru xk’ab’a’ li tasal hu li wank chiru ch’och’? (Chaawil li eetalil.) K’a’ut tento naq tqatzol wulaj wulaj li tasal hu a’in?\nUsta tootzoloq chirix li Jehob’a ut li Jesus, k’aru chik tento tqab’aanu re naq twanq qayu’am chi junelik?\nK’aru xqatzol sa’ li tzolom 69?\nK’aru naqatzol chirix laj ch’ina Samuel sa’ li tzolom 55?\nChanru tqak’am qe rik’in li Jesus? Wi jo’kan tqab’aanu, k’aru li osob’tesihom tqak’ul sa’ li kutan chaalel?\nChaawil li naxye Juan 17:3.\nChanru naxk’ut li Santil Hu naq usta wank qanawom chirix li Jehob’a ut li Jesus, moko naraj ta xyeeb’al naq yal tqaxok li na’leb’ a’in sa’ li qak’a’uxl? (Mat. 7:21; Sant. 2:18-20; 1 Juan 2:17.)\nChaawil li naxye Salmo 145:1-21.\nK’a’ut tento tqaloq’oni ru li Jehob’a? (Sal. 145:8-11; Apoc. 4:11.)\nChanru naxk’utb’esi li Jehob’a naq chaab’il rik’in chixjunileb’? Chanru nokooxtenq’a a’in re naq toowanq cho’q ramiiw li Yos? (Sal. 145:9; Mat. 5:43-45.)\nWi naqara li Jehob’a, k’aru tento tqab’aanu? (Sal. 119:171, 172, 175; 145:11, 12, 21.)


SAN MATEO 11 KEK - Laj Juan laj Cubsihom Haˈ naxtakla - Bible Gateway\nSAN MATEO 11 Kekchi (KEK)\nLaj Juan laj Cubsihom Haˈ naxtakla xpatzˈbal ani li Jesús\n11 Nak quirakeˈ li Jesús chixtaklanquileb chi xic chi cˈanjelac lix tzolom cablaju, qui‑el aran ut co̱ chixchˈolobanquil li xya̱lal saˈ eb li tenamit. 2 Ac cuan chi pre̱xil laj Juan laj Cubsihom Haˈ nak quirabi resil li cˈaˈru yo̱ chixba̱nunquil li Cristo. Laj Juan quixtaklaheb lix tzolom chi a̱tinac riqˈuin ut chixpatzˈbal re: 3 ¿Ma la̱at li Cristo li yechiˈinbil, li yo̱co chiroybeninquil? ¿Malaj toj takoybeni chic junak? chanqueb. 4 Quichakˈoc li Jesús ut quixye reheb: ―Ayukex ut te̱serakˈi re laj Juan li cˈaˈru yo̱quin chixba̱nunquil che̱ru ut te̱ye re li cˈaˈru yo̱quex chirabinquil chicuix la̱in. 5 Yehomak re nak eb li mutzˈ nequeˈiloc chic; eb li ye̱k rok nequeˈbe̱c chic; eb li saklep rix xeˈqˈuirtesi̱c; eb li tzˈap xic nequeˈabin chic; eb li camenak nequeˈcuaclesi̱c cuiˈchic chi yoˈyo; ut eb li nebaˈ yo̱queb chirabinquil resil li usilal, chaˈkex re. 6 Us xak reheb li ani incˈaˈ ta̱chˈina̱nk xchˈo̱l inban, chan li Jesús. 7 Ut nak queˈel eb aˈan, qui‑oc chi a̱tinac li Jesús riqˈuineb li tenamit chirix laj Juan ut quixye chi joˈcaˈin: ―¿Cˈaˈru coxe̱ril chak saˈ li chaki chˈochˈ? ¿Ma junak cui̱nk nacuiban xchˈo̱l chanchan li caxlan aj yo̱ recˈasinquil xban ikˈ coxe̱ril chak? 8 ¿Cˈaˈ put ru coxe̱ril chak? ¿Ma junak cui̱nk cha̱bil xtikibanquil coxe̱ril chak? Aˈ li cha̱bileb rakˈ saˈ rochocheb li rey cuanqueb. 9 ¿Cˈaˈru coxe̱ril chak? ¿Ma junak profeta coxe̱ril chak? Ya̱l nak aˈan jun profeta. Abanan la̱in tinye e̱re nak li jun aˈin naxkˈax ru xcuanquil junak profeta. 10 Chirix laj Juan tzˈi̱banbil saˈ li Santil Hu nak naxye chi joˈcaˈin:\n11 Relic chi ya̱l tinye e̱re nak ma̱ jun reheb li nequeˈyoˈla arin saˈ ruchichˈochˈ naxkˈax xcuanquil laj Juan laj Cubsihom Haˈ. Aban li kˈaxal caˈchˈin saˈ lix nimajcual cuanquil li Dios, kˈaxal us chokˈ re aˈan chiru laj Juan (xban nak laj Juan incˈaˈ quiril lix nimajcual cuanquilal li Dios arin saˈ ruchichˈochˈ). 12 Chalen chak nak quixtiquib xchˈolobanquil xya̱lal laj Juan laj Cubsihom Haˈ ut toj anakcuan cuanqueb li nequeˈxyal xxakabanquil lix nimajcual cuanquilal li Dios, yal xjuneseb, ut queˈraj xba̱nunquil saˈ junpa̱t usta riqˈuin raylal ta̱uxma̱nk. 13 Chixjunileb li profeta joˈ cuiˈ lix chakˈrab laj Moisés, toj riqˈuin laj Juan xolrakekˈ xyebal nak ta̱xakaba̱k lix nimajcual cuanquilal li Dios. 14 Ut cui te̱raj xtaubal lix ya̱lal chirix laj Juan, aˈan laj Elías li tol‑e̱lk. 15 Li ani na‑abin re li yo̱quin xyebal chixqˈuehak retal chi us li cua̱tin xban nak cuan xya̱lal. 16 ¿Ani ta cuiˈ aj iqˈuin ta̱ru̱k tebinjuntakˈe̱ta li cuanqueb saˈ ruchichˈochˈ anakcuan? Ma̱cˈaˈ nacuulac chiruheb. Chanchaneb li cocˈal li nequeˈcˈojla chi batzˈu̱nc saˈ eb li cˈayil ut nequeˈxjap re chixyebal reheb lix comon: 17 “Xkaya̱basi li kaxo̱lb ut incˈaˈ xexxajoc; xobichan chi ra saˈ kachˈo̱l, ut incˈaˈ xyotˈeˈ e̱chˈo̱l chi moco xexya̱bac xban”, chanqueb. 18 Nak quicˈulun laj Juan laj Cubsihom Haˈ, cuan li incˈaˈ quixtzaca, ut cuan li incˈaˈ quirucˈ, ut eb li tenamit incˈaˈ queˈxcˈul ut queˈxye, “Ma̱us aj musikˈej cuan riqˈuin”, chanqueb. 19 Ut nak xincˈulun la̱in li Cˈajolbej, nincuaˈac ut nin‑ucˈac, ut incˈaˈ ajcuiˈ quineˈxcˈul saˈ xya̱lal. Eb li tenamit nequeˈxye chicuix, “Li jun cuan arin, junes cuaˈac ut junes ucˈac vino naxba̱nu. Aˈan rami̱gueb laj ma̱c ut eb laj titzˈol toj”, chanqueb. Aˈut li naˈleb li qˈuebil xban li Dios, xakxo xcuanquil riqˈuin li xba̱nu laj Juan ut li cˈaˈru xinba̱nu la̱in.\n20 Tojoˈnak li Jesús qui‑oc chixkˈusbaleb li tenamit saˈ eb li naˈajej bar quixba̱nu cuiˈ nabal li milagro xban nak incˈaˈ queˈyotˈeˈ xchˈo̱leb ut incˈaˈ queˈxjal xcˈaˈuxeb, ut quixye reheb: 21 ―Raylal cha̱lel saˈ e̱be̱n, ex aj Corazín. Raylal cha̱lel saˈ e̱be̱n ex aj Betsaida. Cui ta qui‑uxman aran Tiro li milagro aˈin li xinba̱nu che̱ru ut cui ta qui‑uxman aran Sidón, ac najter raj queˈxqˈue li cha saˈ xjolomeb ut ac queˈxqˈue raj li kˈes ru tˈicr chirixeb chokˈ retalil nak raheb saˈ xchˈo̱l ut queˈyotˈeˈ raj xchˈo̱leb ut queˈxjal raj xcˈaˈuxeb. 22 Joˈcan ut nak tinye e̱re nak saˈ xkˈehil li rakba a̱tin, kˈaxal cuiˈchic li raylal li te̱cˈul la̱ex chiru li raylal li teˈxcˈul eb laj Tiro ut eb laj Sidón. 23 Ut la̱ex aj Capernaum, cˈajoˈ nak nequenimobresi e̱rib. ¿Ma nequecˈoxla nak ta̱taksi̱k le̱ cuanquil toj saˈ choxa? Ta̱cubsi̱k ban le̱ cuanquil toj saˈ xnaˈajeb li camenak. Cui ta riqˈuineb laj Sodoma quilaj‑uxman eb li milagro li x‑uxman e̱riqˈuin la̱ex, toj cuanqueb raj saˈ li cutan anakcuan. 24 Joˈcan ut nak tinye e̱re nak saˈ xkˈehil li rakba a̱tin, kˈaxal cuiˈchic nabal lix tojbal e̱ma̱c li te̱cˈul la̱ex chiru li teˈxcˈul eb laj Sodoma.―\nCha̱lkex cuiqˈuin ut texinqˈue chi hila̱nc, chan li Jesús\n25 Saˈ eb li cutan aˈan, li Jesús quitijoc ut quixye: ―At inYucuaˈ, la̱at laj e̱chal re li choxa joˈ ajcuiˈ li ruchichˈochˈ. Ninbantioxi cha̱cuu xban nak xamuk li xya̱lal chirix lix nimal la̱ cuanquilal chiruheb li cuanqueb xnaˈleb nak nequeˈxye rib, ut xamuk ajcuiˈ chiruheb li tzolbileb. Ut xacˈut li xya̱lal chiruheb li cubenakeb xcuanquil, li chanchaneb cocˈal. 26 Xaba̱nu chi joˈcan xban nak joˈcan xcuulac cha̱cuu, chan li Jesús nak quitijoc. 27 Ut quixye reheb li tenamit: ―Chixjunil li cˈaˈak re ru xkˈaxtesi saˈ cuukˈ lin Yucuaˈ. Ma̱ ani nanaˈoc cuu la̱in li Cˈajolbej, caˈaj cuiˈ li Acuabej Dios. Ma̱ ani nanaˈoc ru li Acuabej Dios, caˈaj cuiˈ la̱in li Cˈajolbej. Ut ta̱naˈekˈ ajcuiˈ ru xbaneb li ani tincˈut cuiˈ li xya̱lal, la̱in li Cˈajolbej. 28 Joˈcan ut cha̱lkex cuiqˈuin che̱junilex li lublu̱quex ut li tacuajenakex ut la̱in texinqˈue chi hila̱nc. 29 Cˈulumak li yugo li tinqˈue saˈ e̱be̱n ut tzolomak e̱rib cuiqˈuin xban nak tu̱lanin ut kˈun inchˈo̱l ut te̱tau xcˈojobanquil e̱chˈo̱l, 30 xban nak lin yugo kˈun ut se̱b li i̱k li tinqˈue saˈ e̱be̱n.


Chanru tqakawresi junelik li qapaabʼal? | «Xrahom li Yos»\nQakawresihaq Junelik li Qapaabʼal!\n«Kabʼlahomaq eeribʼ saʼ leepaabʼaal li qʼaxal sant, [...] kanaaqex saʼ xrahom li Yos.» (JUDAS 20, 21.)\n1, 2. Kʼaru naqakabʼla chiqajunqal, ut kʼaʼut aajel ru naq jwal us tqabʼaanu?\nQAKʼOXLAQ naq nakatbʼolank chi xyiibʼankil jun nimla ochoch. Ak naabʼal hoonal xaakʼe re xbʼaanunkil li nimla ochoch abʼan toj wank naraj. Usta chʼaʼaj xyiibʼankil li ochoch, sa saʼ laachʼool chi xkʼeebʼal aahoonal. Ut maakʼaʼ naxye kʼaru tchalq saʼ aabʼeen, inkʼaʼ nakaakʼoxla xtzʼeqtaanankil laakʼanjel chi moko nakaabʼaanu ta chi kabʼrix aachʼool. Nakaawaj bʼan xbʼaanunkil laakʼanjel chi chaabʼil, xbʼaan naq chʼolchʼo chaawu naq taataw aayuʼam ut tatwanq chiʼus saʼ li kutan chaalel. Abʼanan, maare yookat xkʼoxlankil: «Chirix kʼaru li ochoch yooko chi aatinak?». Laaʼat li ochoch li yooko wiʼ chi aatinak.\n2 Laj Judas naxye chanru tixkʼanjela ribʼ li junjunq chi poyanam. Qakʼehaq reetal li raqal li Santil Hu bʼarwiʼ naxye rehebʼ laj paabʼanel naq cheʼwanq junelik saʼ «xrahom li Yos». Joʼkan bʼiʼ, re naq tooruuq xbʼaanunkil aʼin, aajel ru naq tqakawresi li qapaabʼal (Judas 20, 21). Kʼaru tento tqabʼaanu re naq kawaq chiʼus li qapaabʼal ut re naq toowanq junelik saʼ xrahom li Yos? Qilaq oxibʼ li naʼlebʼ li tkawresinq re li qapaabʼal.\nQAKAWRESIHAQ LI QACHʼOOL RIKʼIN LI XCHAQʼRABʼ LI YOS\n3-5. a) Kʼaru naraj laj Tza naq tqakʼoxla chirix li chaqʼrabʼ li naxkʼe qe li Yos? b) Chaakʼe jun li eetalil re xchʼolobʼankil chanru tento tqil li xchaqʼrabʼ li Yos ut chanru tqeekʼa qibʼ wi joʼkan tqil.\n3 Li xbʼeen naʼlebʼ, tqakawresi qachʼool rikʼin li xchaqʼrabʼ li Jehobʼa. Saʼ li tasal hu aʼin, ak xqil naabʼal xchaqʼrabʼ li Yos chirix li qanaʼlebʼ. Ut laaʼat, kʼaru nakaakʼoxla chirix li chaqʼrabʼ li naxkʼut chaawu li Yos? Laj Tza naraj naq tqakʼoxla naq li xchaqʼrabʼ li Yos ut chixjunil li wank saʼ li Santil Hu inkʼaʼ nokooxkanabʼ xbʼaanunkil li kʼaru naqaj. Laj Tza maajunwa naxkanabʼ roksinkil li tikʼtiʼ xbʼaan naq xʼelk chiʼus chiru saʼ li naʼajej Eden (Genesis 3:1-6). Abʼan, ma truuq roksinkil ajwiʼ qikʼin? Inkʼaʼ truuq xbʼaanunkil wi yooko xkʼulubʼankil chi anchal qachʼool li xchaqʼrabʼ li Yos.\n4 Qakʼoxlaq naq yooko chi bʼeek saʼ jun li chʼinaʼusil naʼajej ut naqaj xnawbʼal chanru chixjunil li naʼaj abʼan wank jun li nimla nubʼaal ut maaʼani naru chi numeʼk saʼ junpakʼal. Li naʼaj inkʼaʼ nakʼutunk chiʼus xbʼaan naq tzʼaptzʼo li bʼe. Ut naq nokookanaak rilbʼal li nubʼaal naqakʼe reetal naq chisaʼ wank jun li kaqkoj, joʼkan naq li nubʼaal nakolok qe. Abʼan anaqwan qakʼoxlaq, ani naraj xkutbʼal ribʼ saʼ qabʼeen re qarahobʼtesinkil? Li Raatin li Yos naxye: «Ajʼajaq ru leekʼaʼuxl ut chexyoʼleq! Li xikʼ naʼilok eere, aʼ laj tza, yo chi sutink re xsikʼbʼal ani tixnuqʼ, joʼ jun kaqkoj japjo re» (1 Pedro 5:8).\n5 Laj Tza narahobʼtesink ut maaʼus xnaʼlebʼ. Ut re naq inkʼaʼ tootʼaneʼq chiru li aaleek, li Jehobʼa naxkʼe qe jalan jalanq li chaqʼrabʼ re qakolbʼal chiru laj Tza (Efesios 6:11). Joʼkan bʼiʼ, naq tqabʼir rix li naxye li Santil Hu, qakʼehaq qaqʼe chi rilbʼal naq li Jehobʼa nokooxra chi anchal xchʼool. Wi naqakʼe qachʼool chi rilbʼal aʼin, tqataw ru naq li xchaqʼrabʼ li Yos nokooxkol ut naxkʼe xsahil qachʼool. Joʼkan naq laj Santiago kixtzʼiibʼa: «Li xChaqʼrabʼ li Yos, tzʼaqal re ru ut nakʼehok chi [...] achʼabʼanbʼil. Li naxkʼe xchʼool chirix Raatin li Yos ut junelik naxpaabʼ [...] osobʼtesinbʼilaq rikʼin xkʼanjelankil» (Santiago 1:25).\n6. Kʼaru ttenqʼanq qe chi xkawresinkil li qachʼool chirix li xchaqʼrabʼ li Yos? Chaakʼe jun li eetalil.\n6 Kʼaru ttenqʼanq qe chi xkawresinkil li qachʼool chirix li xchaqʼrabʼ li Jehobʼa, laj Kʼehol Chaqʼrabʼ? Li ttenqʼanq qe aʼan xyuʼaminkil wulaj wulaj li xchaqʼrabʼ li Yos. Joʼkan ajwiʼ xpaabʼankil «li xchaqʼrabʼ li Kriist», joʼ xkʼutbʼal chixjunil li xooxtaqla wiʼ (Galatas 6:2; Mateo 28:19, 20). Naqapaabʼ ajwiʼ naq nayeemank qe naq toochʼutlaaq re xloqʼoninkil li Yos ut sahaq saʼ qachʼool saʼ xyanqebʼ li qech aj paabʼanel (Hebreos 10:24, 25). Ut taqlanbʼilo ajwiʼ joʼ aj paabʼanel, chi tijok wulaj wulaj ut chixjunil li tqaye tento t–elq chaq saʼ li qachʼool (Mateo 6:5-8; 1 Tesalonicenses 5:17). Naq junelik naqapaabʼ li xchaqʼrabʼ li Yos naqakʼe reetal naq nokooxra ut naxkʼe xsahil qachʼool. Li xmaaʼusilal li ruuchichʼochʼ inkʼaʼ naru xkʼeebʼal qe chixjunil aʼin. Joʼkan bʼiʼ, tkawuuq li qachʼool chirix li xchaqʼrabʼ li Yos wi naqakʼoxla rix chixjunil li usilal li naxkʼam chaq xpaabʼankil li Yos.\n7, 8. Chanru naxkʼojobʼebʼ xchʼool li Santil Hu li nekeʼxkʼoxla naq chʼaʼaj xpaabʼankil li Jehobʼa rajlal chihabʼ?\n7 Wankebʼ nekeʼxkʼoxla naq chʼaʼaj xpaabʼankil rajlal chihabʼ li xchaqʼrabʼ li Jehobʼa, joʼkan naq nekeʼxye naq inkʼaʼ teʼruuq xbʼaanunkil. Wi joʼkan ajwiʼ naqeekʼa laaʼo, us naq tqakʼoxla li naxye arin li Santil Hu: «Laaʼin li Qaawaʼ leeYos. Laaʼin ninkʼutuk cheeru li kʼaru teebʼaanu re naq us texʼelq. Laaʼin ninbʼeresink eere re naq teebʼaanu li us. Xeebʼaanu raj li xinye eere. Wi ta xeebʼaanu, wanqex raj saʼ tuqtuukil usilal. Li tuqtuukil usilal chanchan raj jun nimaʼ inkʼaʼ nachaqik. Ut leetikilal chanchan raj li xkaw oq li palaw li maakʼaʼ rosoʼjik» (Isaias 48:17, 18, Wy). Peʼyaal naq li raqal aʼin naxkʼojobʼ qachʼool?\n8 Li Jehobʼa naxye qe naq tqataw wiibʼ li osobʼtesink wi naqapaabʼ chi anchal qachʼool. Li xbʼeen osobʼtesink: li xtuqtuukilal qachʼool chanchanaq li nimaʼ xbʼaan naq junelik wank ut inkʼaʼ nachaqik. Ut li xkabʼ osobʼtesink: li xtiikilal qachʼool chanchanaq xnimal ut xkawil roq li palaw. Qakʼoxlaq aʼin: li palaw nachalk ut nasutqʼiik li roq, maajoqʼe t-osoʼq ut maajunwa tchaqiq wanq bʼan chi junelik. Li raqal aʼin naxkʼut chiqu naq joʼkanaq ajwiʼ xtiikilal qachʼool wi maajunwa tqatzʼeqtaana li Yos (chaawil Salmo 55:22). Naq naqabʼi wiʼ chik li xyeechiʼom li Yos nakawuuk li qachʼool chirix li xchaqʼrabʼ ut chirix chixjunil li naxye li Santil Hu.\nINKʼAʼ TQAKANABʼ KʼIIK SAʼ LI QAPAABʼAL\n9, 10. a) Kʼaʼut us naq inkʼaʼ tqakanabʼ kʼiik saʼ li qapaabʼal? b) Ut wi kaw li qapaabʼal, chanru tooxtenqʼa aʼin re naq sahaq saʼ qachʼool?\n9 Li Santil Hu naxkʼut li xkabʼ naʼlebʼ: «Texkʼiiq saʼ leepaabʼal» (Hebreos 6:1, Wy). Yaal naq saʼebʼ li qakutan inkʼaʼ nokooruuk risinkil li maak saʼ qabʼeen abʼan tooruuq chi kʼiik saʼ li qapaabʼal ut aʼin yalaq ani naru nabʼaanunk re. Ut wi inkʼaʼ naqakanabʼ kʼiik saʼ li qapaabʼal, yooq chi numtaak xsahil qachʼool chi kʼanjelak chiru li Jehobʼa, kʼaʼut naqaye aʼin?\n10 Laj paabʼanel li kaw xpaabʼal naxkʼe xchʼool chi kʼoxlak joʼ chanru naraj li Jehobʼa (Juan 4:23). Li Apostol Pablo kixye naq «ebʼ li wankebʼ joʼ naraj li tzʼejwalej, aʼ li kʼaʼaq re ru re li tzʼejwalej nekeʼxrahi; aʼut li wankebʼ joʼ naraj li musiqʼej, aʼ li naraj li musiqʼej nekeʼxrahi» (Romanos 8:5). Joʼkan bʼiʼ, li wankebʼ joʼ chanru nawank li ruuchichʼochʼ moko sahebʼ ta saʼ xchʼool xbʼaan naq yookebʼ xkʼoxlankil naq junes rehebʼ nekeʼraj, chanchan tawiʼ inkʼaʼ chik nekeʼilok ut junes li bʼihomal yookebʼ ratawankil. Abʼanan, li kawebʼ xpaabʼal numtajenaq xsahilebʼ xchʼool ut junelik nekeʼxbʼaanu li naraj li Jehobʼa, li Yos li sa saʼ xchʼool (1 Timoteo 1:11, TNM). Abʼan, kʼaʼut naqaye naq sahebʼ ajwiʼ saʼ xchʼool usta yookebʼ chi yaleʼk rix li xpaabʼal? Xbʼaan naq nekeʼxnaw naq laj paabʼanel li inkʼaʼ naxtzʼeqtaana li Yos naq yook chi yaleʼk rix li xpaabʼal naxsahobʼresi xchʼool li Xyuwaʼ li wank saʼ choxa ut naxkʼutbʼesi ajwiʼ naq laj Tza aj tikʼtiʼ (Proverbios 27:11; chaawil Santiago 1:2, 3).\n11, 12. a) Naq li Apostol Pablo kiʼaatinak chirix li us ut li inkʼaʼ us, kʼaru kiraj xyeebʼal naq kixye: «keʼxkʼaytesi»? b) Kʼaru naraj li qatibʼel re naq truuq reekʼasinkil ribʼ chiʼus?\n11 Re naq li qapaabʼal inkʼaʼ tixkanabʼ kʼiik tento naq junelik yooqo xyuʼaminkil xnaʼlebʼ li Yos. Joʼkan naq li Santil Hu naxye: «Li kawil tzekemq aʼan choʼq rehebʼ li ak ninqebʼ, aʼanebʼ li keʼxkʼaytesi li xkʼaʼuxl chi xtawbʼal ru bʼar wank li us ut bʼar wank li inkʼaʼ us» (Hebreos 5:14). Li Apostol Pablo kixye naq tento xkʼaytesinkil li qakʼaʼuxl re naq tqanaw kʼaru li us ut li inkʼaʼ us. Ut joʼkan ajwiʼ, kiroksi jun li aatin saʼ Griego naq kiʼaatinak chirixebʼ li nekeʼtzoleʼk chi bʼatzʼunk. Anaqwan qilaq chanru nabʼaanumank aʼin.\n12 Maajun qe naq nayoʼlaak ak naxnaw ta chanru reekʼasinkil chiʼus li xtibʼel. Ebʼ li kʼuulaʼal inkʼaʼ nekeʼxnaw bʼar wank ebʼ li ruqʼ ut ebʼ li roq, joʼkan naq nekeʼxjoch saʼ ru ut inkʼaʼ nekeʼxnaw kʼaru yookebʼ xkʼulbʼal. Ut naq yook chi numeʼk li kutan, timil timil nekeʼxtzol reekʼasinkil chiʼus li xtibʼelebʼ, xbʼeenwa nekeʼkʼachlik, chirix chik aʼan nekeʼok xkʼeebʼal xyok ut moqon chik nekeʼok chi aanilak. Anaqwan aatinaqo chirixebʼ li nekeʼbʼatzʼunk bʼolotz oq. Naq laj bʼatzʼunel naxkʼam li bʼolotz oq ut inkʼaʼ narachʼabʼ, nakaakʼe reetal naq naxnaw bʼatzʼunk chiʼus. Laj bʼatzʼunel aʼin moko ak naxnaw ta bʼatzʼunk naq xyoʼlaak chaq, toj kitzolok bʼan chiru naabʼal hoonal re xkʼaytesinkil ribʼ. Usta li Santil Hu naxye naq li tzolokbʼatzʼunk nokooxtenqʼa re naq «kawaqo», abʼan li wank tzʼaqal xwankil aʼan xkawresinkil qibʼ saʼ li qapaabʼal (1 Timoteo 4:8, Wy).\n13. Chanru tqakʼaytesi li qakʼaʼuxl?\n13 Saʼ li tasal hu aʼin ak xqatzol naabʼal li naʼlebʼ li naxkʼut chiqu chanru xkʼaytesinkil li qakʼaʼuxl re naq kawaq li qapaabʼal ut re naq maajunwa tqatzʼeqtaana li Jehobʼa. Re naq tqanaw rajlal kutan kʼaru tento tqabʼaanu, aajel ru naq tootijoq naq tqatzʼil li xchaqʼrabʼ li Yos li wank saʼ li Santil Hu. Us naq tqakʼoxla chiqajunqal: «Bʼar wank rehebʼ li chaqʼrabʼ naru nawoksi? Chanru twoksi li raqal aʼin? Ma twulaq chiru li Jehobʼa li nawaj xbʼaanunkil?» (chaawil Proverbios 3:5, 6; Santiago 1:5). Wi junelik naqabʼaanu ebʼ li patzʼom aʼin, tqatzol chiʼus li qachʼool, tkʼiiq ut tkawuuq li qapaabʼal.\n14. Kʼaru tento tqabʼaanu re naq yooqo chi kʼiik saʼ li qapaabʼal ut kʼaru li naʼlebʼ tento tqatzʼeqtaana?\n14 Usta ak xkʼiik li qapaabʼal, tento naq inkʼaʼ tqakanabʼ xkawresinkil. Re naq inkʼaʼ tqakanabʼ kʼiik, tento rilbʼal kʼaru yooko xtzakankil. Joʼkan naq li Apostol Pablo kixye: «Li kawil tzekemq [...] choʼq rehebʼ li ak ninqebʼ». Joʼkan bʼiʼ, re naq tkawuuq li qapaabʼal tento tqasikʼ chiʼus kʼaru yooqo xtzolbʼal. Ut tqatzol ajwiʼ chanru tqayuʼami li junjunq chi naʼlebʼ. Li naʼlebʼ aʼin jwal us xbʼaanunkil joʼ naxkʼut li Santil Hu naq «xtawbʼal» li naʼlebʼ aʼan tzʼaqal wanq xwankil choʼq qe. Joʼkan bʼiʼ, qoksihaq chixjunil li chaabʼil naʼlebʼ li naxkʼut chiqu li Qayuwaʼ li wank saʼ choxa (Proverbios 4:5-7; 1 Pedro 2:2). Usta wanq qanawom ut qanaʼlebʼ, aajel ru naq maajunwa tqanimtresi qawankil chi moko qaqʼetqʼeti qibʼ chiruhebʼ li komonil. Ut tento tqakʼe reetal wulaj wulaj ma inkʼaʼ yook chi qʼetqʼetoʼk ut chi maaʼusoʼk li qachʼool. Joʼkan naq li Apostol Pablo kixye: «Kʼehomaq reetal leeyuʼam ma tzʼaqal yookex saʼ li paabʼaal. [Ut] yalomaq eerix» (2 Corintios 13:5).\n15. Kʼaʼut aajel ru li rahok re naq inkʼaʼ tqakanabʼ kʼiik saʼ li qapaabʼal?\n15 Jun li ochoch naraj naq tsaabʼesiiq ut wi naʼajmank tnimtresimanq ru. Joʼ chanru nakʼulmank rikʼin li ochoch joʼkan ajwiʼ nakʼulmank rikʼin li qapaabʼal. Kʼaru tento tqabʼaanu re naq us wanq li qapaabʼal ut re naq yooq chi kʼiik? Chiru chixjunil li kʼaʼaq re ru, li rahok aʼan li jwal aajel ru. Rajlal kutan li qarahom chirix li Jehobʼa ut chirixebʼ li qakomon ut ebʼ li qamiiw inkʼaʼ raj tixkanabʼ kʼiik. Wi inkʼaʼ raj nokoorahok, li qanawom ut li qabʼaanuhom maakʼaʼ t-oq wiʼ chanchan raj «jun li chʼiichʼ natzintzotk» (1 Corintios 13:1-3). Joʼ xqakʼe reetal li rahok nakʼanjelak re xkawresinkil ut re naq tkʼiiq li qapaabʼal.\nLI OSOBʼTESINK LI NAXYEECHIʼI QE LI YOS\n16. Kʼaru li naʼlebʼ naxkʼut laj Tza re naq teʼxkʼam re rikʼin, ut kʼaru naxyeechiʼi qe li Jehobʼa?\n16 Qilaq li rox naʼlebʼ: re naq tqatzol wank joʼ tzʼaqal aj paabʼanel tento tqakʼe reetal kʼaru wank saʼ li qakʼaʼuxl. Laj Tza joʼ laj jolominel re li ruuchichʼochʼ naxnaw chiʼus chanru xjalbʼal qanaʼlebʼ re naq maakʼaʼ chik twulaq chiqu, inkʼaʼ tqapaabʼ naq yaal li yooko rabʼinkil, chʼiʼchʼiʼ chik qe ut moko sahaq ta chik saʼ qachʼool (Efesios 2:2). Moko usta wi joʼkan naqeekʼa, xbʼaan naq ebʼ li naʼlebʼ aʼin chanchan naq naʼok chi maaxenk xcheʼul junaq li ochoch. Abʼan, inkʼaʼ nasach sa qachʼool naq li Jehobʼa xyeechiʼi qakolbʼal, joʼkan naq laaʼo maakʼaʼ tqakʼul.\n17. Rikʼin kʼaru li eetalil naxkʼut li Santil Hu naq aajel naq inkʼaʼ tsachq saʼ qachʼool li qosobʼtesinkil li tixkʼe li Yos?\n17 Li Santil Hu naxye naq «li qakolbʼal li yooko chi roybʼeninkil» rikʼin li Yos tooxkol chiru laj Tza ut chiru li ruuchichʼochʼ. Li qakolbʼal aʼin chanchan li punit chʼiichʼ li keʼroksi chaq ebʼ laj puubʼ (1 Tesalonicenses 5:8). Li Santil Hu naxkʼut naq ebʼ laj puubʼ li keʼwank chaq najter keʼxkʼe jun li punit chʼiichʼ saʼ xbʼeen li punit tzʼuum, re naq maakʼaʼ tixkʼul laj puubʼ naq toochʼeʼq saʼ xjolom. Ut wi laj puubʼ inkʼaʼ raj kiroksi li punit kikamsiik raj. Joʼkan bʼiʼ, wi li punit naru xkolbʼal li qajolom, li qosobʼtesinkil truuq xkolbʼal li qakʼaʼuxl.\n18, 19. Chanru kixkʼutbʼesi li Jesus naq kʼojkʼo xchʼool chirix li rosobʼtesihom, ut chanru tqakʼam qe rikʼin?\n18 Li Jesus kixkʼutbʼesi saʼ li xyuʼam naq inkʼaʼ kixsach saʼ xchʼool li xyeechiʼom li Yos. Qajultikaq li rahilal kixkʼul saʼ li qʼoqyink naq yook chaq chi nachʼok xkamik. Jun rehebʼ li ramiiw li Jesus kikʼayink re xbʼaan tumin. Jun chik rehebʼ li ramiiw kixye naq inkʼaʼ naxnaw ru, ut moqon chik chixjunilebʼ keʼtzʼeqtaanank re ut keʼelelik xbʼaanebʼ xxiw. Ebʼ li rech tenamit xikʼ keʼril ut keʼxye naq trahobʼtesiiq ut tkamsiiq xbʼaanebʼ laj puubʼ re li tenamit Roma. Naabʼal li rahilal kixkʼul li Jesus abʼan laaʼo maare maajunwa tqakʼul aʼin. Kʼaru kitenqʼank re li Jesus? Saʼ Hebreos 12:2 naxye naq li Jesus kixkuy chixjunil «xbʼaan naq naxnaw naq chirix li rahilal toxtaw nimla sahilal. Ut kʼojkʼo anaqwan saʼ xnim uqʼ li xnimajwal kʼojaribʼaal li Yos». Joʼ naqakʼe reetal chʼolchʼo chiru li Jesus naq tixtaw li «nimla sahilal».\n19 Kʼaru li «nimla sahilal» aʼin? Li Jesus naxnaw naq wi junelik tiikaq xchʼool chiru li Yos truuq xsantobʼresinkil xkʼabʼaʼ li Yos ut truuq ajwiʼ xkʼutbʼesinkil naq laj Tza aj tikʼtiʼ. Li nimla osobʼtesink naxsahobʼresi xchʼool li Jesus. Joʼkan ajwiʼ li Jesus naxnaw naq chi seebʼ t-osobʼtesiiq xbʼaan li Xyuwaʼ ut sahaq saʼ xchʼool chi wank chixkʼatq. Naq yook xkʼulbʼal li nimla rahilal maajunwa kisachk saʼ xchʼool li osobʼtesink li tkʼeheʼq re xbʼaan li Xyuwaʼ. Joʼkan bʼiʼ, qakʼamaq qe rikʼin li Jesus. Misach saʼ qachʼool li maatan li tixkʼe qe li Yos, joʼ kixbʼaanu li Jesus. Li Jehobʼa naxkʼe qe jun nimla kʼanjel: nokooxkʼe chi tzʼaqonq re xsantobʼresinkil li xkʼabʼaʼ ut xkʼutbʼesinkil naq laj Tza aj tikʼtiʼ. Chanru tooruuq xbʼaanunkil aʼin? Wi tqakʼojobʼ qachʼool rikʼin li Jehobʼa ut wi inkʼaʼ tooʼelq rubʼel xrahom usta tchalq saʼ qabʼeen li nimla chʼaʼajkilal.\n20. Kʼaru ttenqʼanq qe chi kʼoxlak chiʼus ut re naq inkʼaʼ tchʼinanq qachʼool?\n20 Naq li Jehobʼa naril naq tiik li qachʼool chiru, naraj qosobʼtesinkil ut naʼalaak saʼ xchʼool xbʼaanunkil (Isaias 30:18; chaawil Malaquias 3:10). Li Jehobʼa nawulak chiru xkʼeebʼal li us rehebʼ li nekeʼloqʼonink re (Salmo 37:4). Joʼkan naq, qakʼehaq qachʼool chirix li xyeechiʼom li Yos. Maajunwa tqabʼaanu li maaʼusilal, li bʼalaqʼink malaj li xyiibʼru aj naʼlebʼ li ruuchichʼochʼ aʼin. Wi naqakʼe reetal naq ak yooko xkʼambʼal qe rikʼin li ruuchichʼochʼ, chootijoq ut qatzʼaamaq: «Li tuqtuukil usilal li [...] naxqʼax ru chixjunil li naʼlebʼ», xbʼaan naq aʼan tkoloq re li qachʼool ut li qakʼaʼuxl (Filipenses 4:6, 7).\n21, 22. a) Kʼaru li rosobʼtesihom teʼxkʼul li teʼkoleʼq saʼ li nimla rahilal? b) Kʼaru oxloqʼ chaawu chirix li osobʼtesink li tixkʼe qe li Yos, ut kʼaru tento taabʼaanu laaʼat?\n21 Kʼajoʼ xchaqʼalil li osobʼtesink li tixkʼe qe li Yos! Naabʼalaq qakʼanjel naq wanqo saʼ xyanqebʼ li qas qiitzʼin li teʼkoleʼq saʼ li «xnimal rahilal» (Apocalipsis 7:9, 14). Nasahoʼk saʼ qachʼool xnawbʼal naq maajunwa chik tooxchʼiʼchʼiʼ laj Tza ut ebʼ li maaʼus aj musiqʼej. Joʼkan bʼiʼ, ma wank junaq tixye naq maajunwa xʼaaleek xbʼaan laj Tza? Naq tsachmanq chixjunil li xmaaʼusilal laj Tza, li Jesus chik ut ebʼ li 144.000 teʼjolominq qe saʼ choxa ut sahaq saʼ qachʼool chi xchʼinaʼusinkil chixjunil li Ruuchichʼochʼ. Nasahoʼk saʼ qachʼool naq wulak re xqʼehil naq t-osoʼq chixjunil li yajel, naq teʼwakliiq wiʼ chik chi yoʼyo ebʼ li qamiiw ut ebʼ li qakomon ut sahaq saʼ qachʼool chi wank joʼ kiraj chaq li Yos chalen chaq saʼ xtiklajik. Naq yooq chaq chi nachʼok xqʼehil naq tsachmanq chi junajwa li maak, nachʼ wanq ajwiʼ li nimla maatan chirix li kolok. Li Yos naxyeechiʼiʼ qe naq aran «teʼkoleʼq li ralal xkʼajol» (Romanos 8:21).\n22 Li Jehobʼa naraj naq taataw xsahil li nimla osobʼtesink li tixkʼe aawe. Re naq tatruuq xkʼulbʼal li osobʼtesink aʼin aajel ru naq tat-abʼinq chiru li Yos. Joʼkan naq, aajel ru naq taakʼe aaqʼe rajlal kutan chi xpaabʼankil li Jehobʼa. Joʼkan bʼiʼ, chaakawresi laapaabʼal ut chatwanq junelik saʼ xrahom li Yos!\nLi paabʼal nabʼeresink qe ut inkʼaʼ li naqil


Chanru tinruuq chi aatinak rikʼin linnaʼ linyuwaʼ?\nPATZʼOM 1 Anihin chi tzʼaqal?\nPATZʼOM 2 Kʼaʼut jwal yook inkʼaʼuxl chirix linjunxaqalil?\nPATZʼOM 3 Chanru tinruuq chi aatinak rikʼin linnaʼ linyuwaʼ?\nPATZʼOM 4 Chanru tinyiibʼ ru linpaltil?\nPATZʼOM 5 Kʼaru tinbʼaanu wi tineʼxchʼiʼchʼiʼi saʼ li tzolebʼaal?\nPATZʼOM 6 Chanru tinruuq xkuybʼal naq teʼxmin wu?\nPATZʼOM 7 Kʼaru tinbʼaanu wi tineʼxmin chi xmuxbʼal wibʼ?\nPATZʼOM 8 Chanru tinnaw naq yook inchʼiʼchʼiʼinkil re inmuxbʼal?\nPATZʼOM 9 Ma tinpaabʼ naq chixjunil kiyoʼlaak xjunes?\nPATZʼOM 10 Ma naru nikinxtenqʼa li Santil Hu?\nCHAAWIL SAʼ Abjasio Bashkir Cakchiquel (Central) Kabuverdianu Pidgin (Cameroon) Q’eqchi’ abui abé acholi afrikáans albanés alemán alur armenio asamés attié aymara azerí azerí (alfabeto cirílico) bambara bassa de camerún batak (karo) batak (simalungun) batak (toba) baulé becol belize kriol bengalí biak birmano bislama boulou búlgaro cabilé camboyano catalán cebuano checo chichewa chino (tradicional) chino simplificado chitonga chitumbuka chiyao chokue chol chopi chuukés chuvash cibemba cinamwanga cingalés citonga congo coreano criollo de las seychelles criollo haitiano criollo mauriciano criollo portugués croata damara dangme danés dayak ngaju digor diula edo efik endebele endebele de Zimbabue endonga endáu enzema eslovaco esloveno español estonio ewé feroés finlandés fiyiano fon francés ga galician galés garífuna georgiano gokana griego guaraní gujarati gun guéré hausa hebreo herero hiligaynon hindi hiri motu hmong holandés húngaro iban ibanag ibinda ibo ilocano indonesio inglés irlandés isoko italiano japonés javanese kachin kannada kaonde kayin sgaw kazajo khana kikamba kikongo kikuyu kiluba kimbundu kiniaruanda kipende kirguís kiribatiano kirundi kisonge konkani (alfabeto latino) kosreano krio kwangalí kwanyama lamba lengua de señas argentina lengua de señas boliviana lengua de señas chilena lengua de señas colombiana lengua de señas ecuatoriana lengua de señas mexicana lengua de señas venezolana lenguaje de señas americano lenguaje de señas australiano lenguaje de señas británico lenguaje de señas coreano lenguaje de señas de quebec lenguaje de señas finlandés lenguaje de señas húngaro lenguaje de señas italiano lenguaje de señas japonés lenguaje de señas paraguayo lenguaje de señas peruano lenguaje de señas polaco lenguaje de señas ruso lenguaje de señas zimbabuense lenie letón lhukonzo lifu lingala lituano lomue luganda lunda luo macedonio macua malayo malayálam malgache maltés mam mambue-lungu mapudungún maratí marshalés maya mazateco de Huautla mixe mizo mongol navajo nepalés ngäbere (o guaymí) nias noruego nyaneka nyungwe náhuatl de guerrero náhuatl de la huasteca náhuatl del centro okpe oromo osético otetela otomí del valle del Mezquital palauano pangasinán panjabí panjabí (escritura nasta’liq) papiamento de aruba papiamento de curazao persa pidgin de las islas salomón pidgin nigeriano polaco ponapés portugués portugués europeo purépecha quechua ancashino quechua ayacuchano quechua boliviano quechua cuzqueño quichua de Chimborazo quichua de Imbabura quiché romaní de Macedonia (alfabeto cirílico) romaní de macedonia romaní del sur de Grecia rotumano rumano runyankore ruso rutoro samoano sango sanguir sena sena serbio serbio (alfabeto latino) sesoto shona sidama silozi sranangtongo suajili suajili del congo suati sueco sundanés tagalo tahitiano tai tamil tandroy tayik telugu tetum tivo tlapaneco tojolabal tongano toraja totonaco tseltal tshiluba tsonga tsotsil tsuana turco turcomano tuvaluano twi tártaro ucraniano uhobo uigur (alfabeto cirílico) urdu uruund uzbeko valenciano vascuence vezo vietnamita wallisiano waray-waray wayuunaiki wolaita xhosa xitshwa yacouba yoruba zandé zapoteco del istmo zapoteco re lachiguiri zulú árabe ñanya ñemba\nXsumenkil 10 li patzʼom rehebʼ li saaj\nKʼAʼUT WANK XWANKIL\nWi nakaakʼam aawibʼ saʼ usilal rikʼin laanaʼ laayuwaʼ, taataw xsahilal laayuʼam.\nKʼARU RAJ TAABʼAANU LAAʼAT?\nYal kʼoxla li eetalil aʼin: ak Miercoles ewu. Laj Geoff, aj 17 chihabʼ, xraqeʼk xbʼaanunkil li xkʼanjel ut kiʼok chi hilank. Xkʼulubʼ! Naxloch li kaxmu ut naxkut ribʼ saʼ li chunlebʼaal li nawulak chiru.\nMaakʼaʼ saʼ xchʼool naq kutamil li xyuwaʼ ut nakʼutunk chiru naq yook xjosqʼil.\n«Geoffrey! Kʼaʼut yookat xsachbʼal aahoonal? Ma inkʼaʼ nakaanaw naq tento taatenqʼa laawiitzʼin chi xbʼaanunkil li xkʼanjel re li tzolebʼaal? Maajunwa nakaabʼaanu li yeebʼil aawe!».\n«Ak xooʼok wiʼ chik», chan laj Geoff saʼ jasbʼil.\nNajilok chaq li xyuwaʼ ut naxye re: «Kʼaru xaaye?».\n«Maakʼaʼ», chan laj Geoff ut naxjiqʼ xchʼool ut josjosqʼ li ru naxkʼe.\nLi xyuwaʼ yook xjosqʼil. Ut naxye: «Minaawaatina chi joʼkan!».\nWi laaʼat raj laj Geoff, kʼaru raj xaabʼaanu re naq inkʼaʼ xkʼulmank aʼin?\nWi yookat xchʼeʼbʼal jun li bʼelebʼaal chʼiichʼ ut ramro laabʼe, taasikʼ jun chik aabʼe, peʼyaal? Joʼkan ajwiʼ tento taabʼaanu rikʼin laanaʼ laayuwaʼ, taasikʼ chanru tat-aatinaq rikʼinebʼ.\nJUN LI EETALIL:\nLi xLeah naxye: «Chʼaʼaj chiwu aatinak rikʼin linyuwaʼ. Wank sut, mixk ninʼok raatinankil naq naxye we: “Chaakuy inmaak, kʼa peʼ ru xaaye we?”».\nWANK OXIBʼ LI NAʼLEBʼ CHIRU XLEAH\nTixjap re saʼ xxik li xyuwaʼ.\nLi xLeah naxjap re ut naxye: «Abʼihin! Wank xwankil li nawaj xyeebʼal!».\nInkʼaʼ chik t-aatinaq chirix li chʼaʼajkilal.\nLi xLeah inkʼaʼ chik naʼaatinak rikʼin li xyuwaʼ chirix li chʼaʼajkilal.\nTixsikʼ jalan chik li hoonal re aatinak.\nToj moqon chik li xLeah naʼaatinak rikʼin li xyuwaʼ malaj naxtzʼiibʼa jun li hu re xchʼolobʼankil re.\nBʼar wank rehebʼ li naʼlebʼ aʼin taaye re li xLeah naq tixbʼaanu?\nKʼOXLA AʼIN: Li xyuwaʼ li xLeah jalan xkʼaʼuxl ut inkʼaʼ naxkʼe reetal kʼaru yook chi kʼulmank. Wi li xLeah naxsikʼ li naʼlebʼ A ut naxjap re saʼ xxik li xyuwaʼ, maare li xyuwaʼ inkʼaʼ tixtaw ru kʼaru naxkʼul. Maare rikʼin li naʼlebʼ aʼin, inkʼaʼ t-abʼiiq xbʼaan xyuwaʼ. Ut inkʼaʼ yooq roxloqʼinkil li xyuwaʼ (Efesios 6:2). Li naʼlebʼ aʼin moko us ta choʼq re xLeah chi moko choʼq re li xyuwaʼ.\nUsta wank li chʼaʼajkilal saʼ li bʼe, naru nakaasikʼ chanru tat-aatinaq ut taakʼam aawibʼ saʼ usilal rikʼin laanaʼ laayuwaʼ.\nUsta li naʼlebʼ B moko chʼaʼaj ta xbʼaanunkil, moko us ta xbʼaanunkil. Kʼaʼut? Xbʼaan naq wi li xLeah naraj naq ttuqlaaq ru li xchʼaʼajkilal, tento naq t-aatinaq rikʼin li xyuwaʼ. Ut aajel ru naq li xyuwaʼ tixnaw kʼaru naxkʼul li xrabʼin re naq truuq xtenqʼankil. Maakʼaʼ teʼruuq xkʼubʼankil wi inkʼaʼ nekeʼaatinak.\nAbʼanan, rikʼin li naʼlebʼ C, li xLeah inkʼaʼ naxkanabʼ naq li chʼaʼajkilal tramoq chiruhebʼ li aatinak. Naxsikʼ bʼan xhoonalil joqʼe chik t-aatinaq chirix li chʼaʼajkilal. Ut wi tixtzʼiibʼa junaq xhu li xyuwaʼ, maare sa trekʼa ribʼ.\nLi hu naru natenqʼank re chi xchʼolobʼankil chi tzʼaqal kʼaru naraj xyeebʼal. Naq li xyuwaʼ tril xsaʼ li hu, tixtaw ru chiʼus kʼaru naxkʼul li xrabʼin. Li naʼlebʼ C us choʼq re xLeah ut choʼq re li xyuwaʼ. Maakʼaʼ naxye ma teʼaatinaq malaj tixtzʼiibʼa junaq xhu, li naʼlebʼ aʼin naxchap ribʼ rikʼin li Santil Hu naq naxye: «Chiqakʼehaq qachʼool chi wank sa’ tuqtuukil usilal» (Romanos 14:19, Wy).\nKʼaru chik naru naxbʼaanu li xLeah?\nKʼoxla junaq chik li naʼlebʼ ut kʼaru rusilal ttawmanq.\nWIIBʼ OXIBʼ LI NAʼLEBʼ LI NAXKʼE LI SANTIL HU\n«Chawoxloqʼi laanaʼ laayuwaʼ» (Efesios 6:2).\n«Junelik chexʼaatinaq saʼ usilal» (Colosenses 4:6).\n«Li junjunq seebʼaq xchʼool chi abʼink, chixkuyaq ribʼ chi aatinak ut chixkuyaq ribʼ chi josqʼoʼk» (Santiago 1:19).\nCHʼOLCHʼOOQ RU LAAWAATIN TAAYE\nJultikoʼq aawe: li kʼaru nakaaye wank sut maawaʼ aʼan li nekeʼxtaw ru laanaʼ laayuwaʼ.\nLaanaʼ laayuwaʼ nekeʼxpatzʼ aawe kʼaʼut yook aawix. Laaʼat nakaaye rehebʼ: «Inkʼaʼ nawaj aatinak chirix aʼan».\nAbʼan aʼanebʼ maare teʼxtaw ru naq xaaye: «Inkʼaʼ chik tinye eere li kʼaru ninkʼul. Rehebʼ chik li wamiiw tinseeraqʼi linchʼaʼajkilal».\nKʼoxla naq wankat saʼ jun li nimla chʼaʼajkilal ut jun rehebʼ laanaʼ laayuwaʼ naraj aatenqʼankil, abʼan laaʼat nakaaye re: «Matkʼoxlak, laaʼin ninnaw chanru tinʼelq chisaʼ».\nKʼaru raj teʼxtaw ru laanaʼ laayuwaʼ naq yookat xyeebʼal?\nKʼaru raj us taaye?\nKUBʼ KʼARU TATXTENQʼA\nKʼaru tinbʼaanu saʼ jun chik kutan naq inkʼaʼ twaj aatinak rikʼin linnaʼ linyuwaʼ chirix junaq li chʼaʼajkilal?\nWi linnaʼ ut linyuwaʼ nekeʼraj aatinak chirix junaq li naʼlebʼ ut laaʼin inkʼaʼ nawaj, kʼaru tinbʼaanu?


APOCALIPSIS 2 KEK - Aˈin li esilal li quixtakla riqˈuineb - Bible Gateway\nAPOCALIPSIS 2 Kekchi (KEK)\nAˈin li esilal li quixtakla riqˈuineb laj pa̱banel li cuanqueb Efeso\n2 Tzˈi̱ban riqˈuin lix takl li Dios li na‑iloc reheb li jun chˈu̱tal chi aj pa̱banel li cuanqueb Efeso ut ta̱ye re chi joˈcaˈin: ―Li cuan cuukub chi chahim saˈ xnim ukˈ, li yo̱ chi be̱c saˈ xya̱nkeb li cuukub chi candelero yo̱ chixyebal e̱re chi joˈcaˈin: 2 La̱in ninnau chixjunil li nequeba̱nu. Ninnau nak cau nequexcˈanjelac ut ninnau ajcuiˈ nak incˈaˈ nachˈinan e̱chˈo̱l. Ninnau nak xicˈ nequeril li nequeˈxba̱nu ma̱usilal. Xeqˈue retal li ani xeˈxqˈue ribeb chokˈ apóstol ut ma̱cuaˈeb. Ut xenau nak aj balakˈeb ut aj ticˈtiˈeb. 3 Ninnau nak nabal li raylal xecˈul saˈ incˈabaˈ la̱in. Abanan nequecuy xnumsinquil. Ut incˈaˈ xchˈinan e̱chˈo̱l. Ninnau nak cau nequexcˈanjelac yal xban inra̱bal la̱in. 4 Abanan cuan jun e̱paltil chicuu. La̱ex incˈaˈ chic niquine̱ra joˈ nak xine̱ra chak junxil. 5 Cheqˈuehak retal cˈaˈru xexpaltoˈ cuiˈ. Chijulticokˈ e̱re chanru nak xine̱ra chak junxil. Yotˈomak e̱chˈo̱l ut jalomak e̱cˈaˈux ut chine̱rahak cuiˈchic joˈ nak xine̱ra chak junxil. Cui incˈaˈ ta̱yotˈekˈ e̱chˈo̱l ut te̱jal e̱cˈaˈux, la̱in tincuisi le̱ candelero saˈ xnaˈaj chi junpa̱t. 6 Abanan cuan jun li us nequeba̱nu. La̱ex xicˈ nequeril li ma̱usilal li nequeˈxba̱nu li nequeˈta̱ken re li cui̱nk laj Nicolás. Joˈcan ajcuiˈ la̱in. Xicˈ nacuil li ma̱usilal li nequeˈxba̱nu eb aˈan. 7 Cui te̱raj xtaubal ru li xya̱lal, cheqˈuehak retal li naxye li Santil Musikˈej reheb laj pa̱banel. Li ani tixcuy xnumsinquil chixjunil li raylal aˈin ut incˈaˈ nachˈinan xchˈo̱l saˈ lix pa̱ba̱l, la̱in tinqˈue lix yuˈam chi junelic. Ut aˈan ta̱cua̱nk riqˈuin li Dios chi junelic saˈ lix santil naˈaj, chan li Cˈajolbej reheb laj Efeso.\nLi esilal li quixtakla riqˈuineb laj pa̱banel li cuanqueb Esmirna\n8 Ut quixye cuiˈchic cue: ―Tzˈi̱ban riqˈuin lix takl li Dios, li na‑iloc reheb li jun chˈu̱tal chi aj pa̱banel li cuanqueb Esmirna. Ut ta̱ye re: Li ac cuan chak saˈ xticlajic ut cua̱nk ajcuiˈ toj saˈ rosoˈjic, li quicam ut quicuacli cuiˈchic chi yoˈyo saˈ xya̱nkeb li camenak, naxye e̱re chi joˈcaˈin: 9 La̱in ninnau chanru cuanquex. Ninnau chixjunil li raylal nequecˈul. Ninnau nak nebaˈex. Abanan cuan e̱biomal riqˈuin li Dios. Ninnau nak nequexmajecua̱c xbaneb li nequeˈxye nak tzˈakaleb aj judío, abanan incˈaˈ nequeˈcˈanjelac chiru li Dios. Aj cˈanjeleb ban chiru laj tza. 10 Mexxucuac xban li raylal li ta̱cha̱lk saˈ e̱be̱n. Cuanqueb saˈ e̱ya̱nk li teˈqˈuehekˈ saˈ tzˈalam xbaneb laj cˈanjel chiru laj tza re xyalbal rix le̱ pa̱ba̱l. Te̱cˈul raylal, abanan incˈaˈ najt te̱cˈul. Michˈinan e̱chˈo̱l. Cauhak ban e̱chˈo̱l toj chirix le̱ camic ut la̱in tinqˈue e̱re le̱ kˈajca̱munquil. Chanchan nak tinqˈue le̱ corona nak tinqˈue le̱ yuˈam chi junelic. 11 Cui te̱raj xtaubal ru li xya̱lal, cheqˈuehak retal li naxye li Santil Musikˈej reheb laj pa̱banel. Li ani tixcuy xnumsinquil chixjunil li raylal aˈin ut incˈaˈ nachˈinan xchˈo̱l saˈ lix pa̱ba̱l, li jun aˈan incˈaˈ tixcˈul lix cab xcamic. Incˈaˈ ta̱xic saˈ xbalba, chan li Cˈajolbej reheb laj Esmirna.\nLi esilal li quixtakla riqˈuineb laj pa̱banel li cuanqueb Pérgamo\n12 Ut quixye cuiˈchic cue: ―Tzˈi̱ban riqˈuin lix takl li Dios li na‑iloc reheb laj pa̱banel li cuanqueb Pérgamo ut ta̱ye re: Li cuan xchˈi̱chˈ caˈ pacˈal xkˈesnal naxye e̱re chi joˈcaˈin: 13 La̱in ninnau chanru nak cuanquex. La̱in ninnau nak cuan xcuanquil laj tza saˈ li tenamit li cuanquex cuiˈ. Abanan la̱ex toj yo̱quex chinlokˈoninquil. Incˈaˈ xecanab inpa̱banquil usta quicamsi̱c laj Antipas xban nak quixye cuesilal aran saˈ le̱ tenamit li cuan rubel xcuanquil laj tza. 14 Abanan cuan cˈaˈak re ru yo̱quex chixba̱nunquil incˈaˈ us xban nak cuanqueb saˈ e̱ya̱nk li toj yo̱queb chixqˈuebal xcuanquil lix tijleb laj Balaam li quicˈutuc chiru laj Balac chanru nak tixqˈueheb chi ma̱cobc laj Israel. Quixye reheb nak ta̱ru̱k teˈxtzaca li tzacae̱mk li mayejanbil chiru li jalanil dios. Ut quixtacchiˈiheb re nak teˈyumbe̱tak ut teˈcoˈbe̱tak. 15 Ut cuanqueb ajcuiˈ saˈ e̱ya̱nk li toj nequeˈxqˈue xcuanquil lix tijleb laj Nicolás. La̱in xicˈ nacuil li ma̱usilal li nequeˈxba̱nu eb aˈan. 16 Joˈcan nak isihomakeb saˈ e̱ya̱nk li incˈaˈ useb xnaˈleb. Cui incˈaˈ nequerisiheb, la̱in tinxic chi junpa̱t e̱riqˈuin ut tinpletik riqˈuineb. Chanchan nak tincamsiheb riqˈuin kˈesnal chˈi̱chˈ nak tinsach ruheb riqˈuin li cua̱tin. 17 Cui te̱raj xtaubal ru li xya̱lal, cheqˈuehak retal li naxye li Santil Musikˈej reheb laj pa̱banel. Li ani tixcuy xnumsinquil chixjunil li raylal aˈin ut incˈaˈ nachˈinan xchˈo̱l saˈ lix pa̱ba̱l, la̱in tinqˈue li choxahil cua li incˈaˈ na‑ilman ru chixtzaca. Ut tinqˈue ajcuiˈ jun li saki pec re ut tzˈi̱banbilak chiru jun li acˈ cˈabaˈej. Ma̱ ani ta̱naˈok re li cˈabaˈej. Caˈaj cuiˈ li ani li ta̱cˈuluk re, chan li Cˈajolbej reheb laj Pérgamo.\nLi esilal li quixtakla riqˈuineb laj pa̱banel li cuanqueb Tiatira\n18 Ut quixye ajcuiˈ cue: ―Tzˈi̱ban riqˈuin lix takl li Dios li na‑iloc reheb li jun chˈu̱tal chi aj pa̱banel li cuanqueb Tiatira ut ta̱ye re: Li Cˈajolbej, li nalemtzˈun xnakˈ ru chanchan xam ut li rok chanchan li cha̱bil chˈi̱chˈ bronce li nalemtzˈun, naxye e̱re chi joˈcaˈin: 19 La̱in ninnau chanru nak cuanquex. Ninnau nak nequexrahoc ut nequexpa̱ban. Ninnau nak cau nequexcˈanjelac chicuu ut nabal li raylal nequecuy. La̱in ninnau nak kˈaxal cuiˈchic cau yo̱quex chi cˈanjelac chiru li xeba̱nu junxil. 20 Abanan incˈaˈ nacuulac chicuu nak nequecˈam e̱rib saˈ usilal riqˈuin li ixk li yibru xnaˈleb li chanchan lix naˈleb lix Jezabel. Li ixk aˈan naxqˈue rib chokˈ xprofeta li Dios, abanan moco ya̱l ta. Yo̱ ban chixbalakˈinquileb laj cˈanjel chicuu. Riqˈuin li naxba̱nu yo̱ chixcˈambaleb xbe chi yumbe̱tac ut chi coˈbe̱tac. Ut yo̱ ajcuiˈ chixcˈambaleb xbe chixtzacanquil li tzacae̱mk mayejanbil chiru li jalanil Dios. 21 La̱in xcuaj raj nak tixyotˈ xchˈo̱l ut tixjal xcˈaˈux ut xcuoybeni re tixba̱nu. Abanan incˈaˈ naraj xcanabanquil li ma̱usilal. 22 Aˈut anakcuan la̱in tinqˈue junak yajel saˈ xbe̱n re nak ta̱tˈanekˈ saˈ chˈa̱t. Ut eb li nequeˈxba̱nu ma̱usilal riqˈuin teˈxcˈul ajcuiˈ li raylal cui incˈaˈ nequeˈyotˈeˈ xchˈo̱l ut cui incˈaˈ nequeˈxcanab xba̱nunquil li ma̱usilal li naxba̱nu aˈan. 23 Ut tinkˈaxtesiheb chi ca̱mc li nequeˈta̱ken re. Ut riqˈuin aˈin teˈxqˈue retal chixjunileb laj pa̱banel nak la̱in ninnau cˈaˈru nanumeˈ saˈ xchˈo̱leb li junju̱nk. La̱in ninnau cˈaˈru nequecˈoxla. Ut la̱in tinqˈue e̱kˈajca̱munquil che̱ju̱nkal aˈ yal chanru le̱ yehom e̱ba̱nuhom. 24 Ma̱cˈaˈ tinye e̱re re e̱kˈusbal la̱ex aj Tiatira li joˈ qˈuialex incˈaˈ xetzol e̱rib riqˈuin li tijleb li nequeˈxchˈolob eb aˈan, xban nak aˈan xma̱us aj naˈleb laj tza. 25 Caˈaj cuiˈ tinye e̱re aˈin: Cacuubresihomak e̱chˈo̱l saˈ le̱ pa̱ba̱l toj ta̱cuulak xkˈehil nak tincuulak e̱riqˈuin. 26 Li ani naxcuy xnumsinquil chixjunil li raylal aˈin ut incˈaˈ nachˈinan xchˈo̱l saˈ lix pa̱ba̱l ut tixba̱nu li cˈaˈru nacuaj toj saˈ rosoˈjic, la̱in tinqˈue xcuanquil chi takla̱nc saˈ xbe̱neb li tenamit. 27 Eb aˈan teˈtakla̱nk saˈ xbe̱neb li tenamit chi cau. Chanchan nak teˈxtaklaheb riqˈuin jun li xukˈ chˈi̱chˈ. Ut ta̱sachekˈ xcuanquileb li teˈtakla̱nk cuiˈ. Chanchan nak najoreˈ junak chˈochˈ ucˈal. La̱in tinqˈue lix cuanquileb joˈ li cuanquil li quixqˈue cue lin Yucuaˈ. 28 Ut la̱in tinqˈue ajcuiˈ reheb lix lokˈaleb, chanchan xchˈinaˈusal li cak chahim. 29 Cui te̱raj xtaubal ru li xya̱lal, cheqˈuehak retal li naxye li Santil Musikˈej reheb laj pa̱banel, chan li Cˈajolbej reheb laj pa̱banel li cuanqueb Tiatira.


Éxodo 30 - Sagrada Biblia [[Sagrada Biblia] Qeqchi Bible]\nUt têyîb ajcuiß jun li artal riqßuin li cheß acacia re têcßat cuiß li incienso.\nTêyîb chi câ xucût. Ôb roxcßâl centímetro li ru ut ôb roxcßâl centímetro li rok ut lajêb roßcßâl centímetro li xteram. Junaj ru li artal rochben li xucub nak têyîb.\nTêletz li tzßakal oro saß xbên. Ut têletz ajcuiß saß xcâ pacßalil ut chiru ajcuiß li xucub. Ut chire têqßue lix sahob ru yîbanbil riqßuin oro.\nRubel lix sahob ru têletz li argollas yîbanbil riqßuin oro. Têletz saß xuc xcaß pacßalil li artal re nak aran tênumsi li cheß li têpako cuiß.\nTêyîb ajcuiß cuib li cheß acacia tîc rix re xpakonquil li artal. Ut têletz li oro chirix.\nSaß li xbên tasal li tabernáculo saß li Santil Naßajej têqßue li artal chiru li tas yîbanbil riqßuin tßicr, li naramoc re li Lokßlaj Câx li xocbil cuiß li chakßrab. Saß li naßajej aßan tincuânk êriqßuin.\nRajlal ekßela nak tâoc laj Aarón chixyîbanquil li candil, tixcßat li sununquil incienso saß xbên li artal aßan.\nUt tixcßat ajcuiß rajlal ecuu nak tâoc chixlochbal li candil. Joßcan nak chalen anakcuan lê ralal êcßajol li teßcuânk mokon teßxcßat li incienso chicuu.\nIncßaß tâcßatmânk jalan chic incienso saß xbên li artal aßin, chi moco tâcßatmânk jalan mayej, chi moco li ru li trigo, chi moco li vino tâmayejâk aran.\nLi artal aßin kßaxtesinbilak chi junaj cua chicuu nak laj Aarón tixqßue caßchßinak lix quiqßuel li xul li tâmayejâk re xtzßâmanquil xcuybal xmâqueb laj Israel chiru li xucub li cuan saß xcâ xucûtil li artal. Aßan tixbânu jun sut chiru li chihab. Joßcan ajcuiß teßxbânu rajlal chihab li ralal xcßajol li teßcuânk mokon re xsantobresinquil li artal.\nUt li Kâcuaß quixye ajcuiß re laj Moisés:\n—Nak tâcuajlaheb laj Israel chi xjunjûnkaleb teßmayejak chicuu re xcolbal rix lix yußameb re nak incßaß teßcâmk.\nChixjunileb li ac xeßajlâc teßxqßue caßchßin mâ media onza li plata chokß xmayejeb. Aßan li xqßuial lix mayejeb teßxqßue cue lâin li Kâcuaß joß nequeßbisoc saß li tabernáculo.\nChixjunileb li ac queßxbânu junmay chihab teßxqßue li mayej aßin chicuu.\nNak teßmayejak li junjûnk re xcolbal rix lix yußameb, juntakßêt xqßuial li teßxqßue. Li biom tixqßue media onza li plata ut joßcan ajcuiß xqßuial tixqßue li nebaß.\nUt lâat tâxoc li plata li teßxqßue laj Israel re xcolbal rix lix yußameb. Ut tâkßaxtesi re li cßanjel li tâuxmânk saß li tabernáculo. Li mayej aßan tâjulticânk re chicuu nak eb li ralal xcßajol laj Israel queßxtoj rix lix yußameb.\nLi Kâcuaß quiâtinac cuißchic riqßuin laj Moisés ut quixye re:\n—Têyîb ajcuiß jun li pila xnaßaj li haß riqßuin bronce re teßchßajok cuiß laj tij. Ut têyîb ajcuiß riqßuin bronce lix naßaj li têqßue cuiß. Têqßue li pila chiru li artal nachß riqßuin li tabernáculo. Ut têqßue li haß chi saß.\nUt riqßuin li haß li cuan saß li pila teßxchßaj li rukßeb ut teßxchßaj li rokeb laj Aarón joßqueb ajcuiß li ralal.\nNak teßoc saß li tabernáculo tento nak teßchßajok re nak incßaß teßcâmk. Joßcan ajcuiß nak teßoc chiru li artal chixcßatbal li mayej chicuu lâin li Kâcuaß.\nTento teßxchßaj li rukßeb ut li rokeb re nak incßaß teßcâmk. Chalen anakcuan ut chi junelic li chakßrab aßan tenebanbil saß xbêneb laj tij joß ajcuiß saß xbêneb li ralal xcßajol li teßcuânk mokon.\n—Tâsicß li châbil ban li na-oc re xyîbanquil li sununquil ban. Tâsicß cablaju libra li châbil mirra, cuakib libra li canela ut cuakib libra li cálamo, li sunûnc,\ncablaju libra li casia aß yal chanru li bisleb li cuan saß li tabernáculo ut oxib litro riqßuin media li aceite oliva.\nRiqßuin chixjunil aßin têyîb chi châbil li sununquil ban re xqßuebal saß xbêneb li teßkßaxtesîk chi cßanjelac chicuu.\nTêqßue li aceite aßin chiru li tabernáculo ut chiru li Lokßlaj Câx.\nTêqßue chiru li mêx ut chiruheb chixjunil li nacßanjelac saß li mêx. Ut têqßue li aceite chiru li candelero joß ajcuiß chiru chixjunil li nacßanjelac re xyîbanquil lix xamlel. Têqßue ajcuiß li aceite chiru li artal li tâcßatmânk cuiß li incienso.\nTêqßue li aceite chiru li artal bar tâcßatmânk cuiß li mayej ut têqßue chiru chixjunil li chßîchß li tâcßanjelak saß li artal. Têqßue ajcuiß chiru li pila li teßchßajok cuiß ut têqßue ajcuiß chiru lix cßochlebâl.\nJoßcaßin nak têkßaxtesi cue chixjunil li cßaßak re ru aßin ut santobresinbilakeb chic. Ut chixjunil li tâchßeßekß riqßuin li cßaßak re ru aßin, santobresinbilak chic tâcanâk.\nTêqßue li aceite saß xjolom laj Aarón joßqueb ajcuiß li ralal ut tâkßaxtesiheb chi cßanjelac chokß aj tij chicuu.\nTat-âtinak riqßuineb laj Israel ut tâye reheb chi joßcaßin. Chalen anakcuan aßin li aceite li tâqßuehekß saß xjolomeb lê ralal êcßajol li teßcuânk mokon li teßkßaxtesîk chi cßanjelac chiru li Kâcuaß.\nLi aceite aßin incßaß naru xqßuebal saß xbên yalak ani xban nak li aceite aßin ac santobresinbil, chi moco târûk têyîb jalan chic aceite chiru aßin, xban nak li aceite aßin santo ut tento têqßue xlokßal.\nCui ani tixyîb jun chic li aceite joß aßin, li jun aßan tâisîk saß xyânkeb laj Israel. Ut cui ani tixqßue saß xbên junak li mâcuaß aj tij, aßan tâisîk ajcuiß saß xyânkeb laj Israel.\nRiqßuin aßan tâyîb jun li incienso kßaxal châbil ut santo. Tâjunaji ru chi us. Tâyîb chi châbil joß nequeßxyîb li châbil sununquil ban.\nTâqueß chi kßun yijachak ut tâqßue chiru li Lokßlaj Câx, li cuan saß li tabernáculo li tincuânk cuiß êriqßuin. Li incienso aßin, aßan kßaxal lokßak chêru.\nIncßaß têyîb jalan chic incienso chiru aßin re tâcßanjelak chêru. Li incienso aßin, aßan kßaxtesinbil chicuu ut kßaxal lokßak chêru.Cui ani tixyîb junak chic incienso joß aßin yal re târutzß, li jun aßan tâisîk saß xyânkeb laj Israel.\nCui ani tixyîb junak chic incienso joß aßin yal re târutzß, li jun aßan tâisîk saß xyânkeb laj Israel.


Li Jesukristo kixk’ut rib’ chiru lix tenamit laj Nefi, naq ch’utch’uukeb’ li k’iila tenamit sa’ li ch’och’ Naab’alil, ut kik’anjelak chiruheb’; ut jo’ka’in naq kixk’ut rib’ chiruheb’.\nNatikla sa’ li ch’ol 11 toj sa’ li ch’ol 26.\n1 Ut anajwan kik’ulman naq kiwan chi ch’utch’u jun nimla ch’uut chi tenamit, xkomoneb’ lix tenamit laj Nefi, sa’ xsutam li santil ochoch li wan sa’ li ch’och’ Naab’alil; ut yookeb’ chi sachk xch’ool ut chi k’oxlak chirib’ileb’ rib’, ut chixk’utb’al chirib’ileb’ rib’ lix animal ru ut sachb’a-ch’oolejil jalaak li kik’ulman chaq.\n2 Ut yookeb’ ajwi’ chi aatinak chirix li Jesukristo a’in, li kik’ehe’ chaq li aeetalil chirix xkamik.\n3 Ut naq yookeb’ chi aatinak chi jo’kan chirib’ileb’ rib’, kik’ulman naq ke’rab’i jun axyaab’ kuxej chanchan naq sa’ choxa nachal chaq; ut ke’xb’eresi li rilob’aal chixsutameb’, xb’aan naq ink’a’ ke’xtaw ru lix yaab’ kuxej li ke’rab’i chaq; ut moko josq’ ta lix yaab’ kuxej, chi moko kaw na’aatinak; a’b’anan ut, us ta ka’ch’in lix byaab’ kuxej a’an, ki’ok toj sa’ xchamaleb’ xch’ool li ke’ab’ink chaq re, jo’kan naq maajun raqal lix xaqalileb’ li ink’a’ kixk’e chi chenchotk; relik chi yaal, ki’ok toj tz’aqal sa’ raameb’, ut kixk’e chi xamnak lix ch’ooleb’.\n4 Ut kik’ulman naq jun sut chik ke’rab’i lix yaab’ kuxej, ut moko ke’xtaw ta ru.\n5 Ut jo’kan wi’chik rox sut ke’rab’i lix yaab’ kuxej, ut ke’xte xxikeb’ chirab’inkil; ut b’eresinb’il li rilob’aaleb’ sa’ xjayal lix yaab’, ut ke’ilok chi tiik sa’ choxa, b’ar nachal wi’ lix yaab’.\n6 Ut k’ehomaq reetal, li rox sut ke’xtaw ru lix yaab’ kuxej li ke’rab’i, ut kixye reheb’:\n7 K’ehomaq reetal li aWalal raaro inb’aan, bli nasaho’ wi’ chi tz’aqal inch’ool, li xinnima wi’ xloq’al ink’ab’a’—cherab’ihaq a’an.\n8 Ut kik’ulman naq sa’ xtawb’al ru, ke’xb’eresi wi’chik li rilob’aal taqe’q sa’ xjayal li choxa; ut k’ehomaq reetal, ake’ril jun Winq chi kub’eek chaq sa’ choxa; ut jutju sa’ jun saqi b’aatal; ut kikub’e chaq ut kixaqli sa’ xyiheb’; ut b’eresinb’il li rilob’aaleb’ chixjunil li ch’utch’uukil tenamit b’ar wi’ wan a’an, ut moko ke’chal ta xch’ool chixteeb’al xtz’uumaleb’ re, li jun re li jun chik, ut moko neke’xnaw ta k’a’ru xyaalalil, xb’aan naq sa’ xch’ooleb’ a’an naq a’an jun anjel li kixk’ut rib’ chiruheb’.\n9 Ut kik’ulman naq a’an kixye’ li ruq’ ut kiraatina li tenamit, ut kixye:\n10 K’ehomaq reetal, laa’in li Jesukristo, li ke’xch’olob’ chaq xyaalal li profeet naq taachalq sa’ li ruchich’och’.\n11 Ut k’ehomaq reetal, laa’in lix asaqen ut lix yu’am li ruchich’och’, ut kin’uk’ak chire li k’ahil bsek’ a’an li kixk’e chaq we li Yuwa’b’ej, ut kinnima xloq’al li Yuwa’b’ej rik’in cxk’ulb’al sa’ inb’een lix maak li ruchich’och’, sa’ li kinnumsi wi’ li drajom li Yuwa’b’ej sa’ chixjunil li k’a’aq re ru chalen chaq sa’ xtiklajik.\n12 Ut kik’ulman naq chirix naq li Jesus kixye li aatin a’in, chixjunil li ch’utch’uukil tenamit ke’t’ane’ chi ch’och’; xb’aan naq kijultiko’ reheb’ naq ch’olob’anb’il ajo’ profeetil aatin sa’ xyanqeb’ naq li Kristo tixk’ut rib’ chiruheb’ chirix xtaqik sa’ choxa.\n13 Ut kik’ulman naq li Qaawa’ kiraatinaheb’ ut kixye:\n14 Waklinqex ut chalqex wik’in, re taaruuq ateech’ik eeruq’ sa’ xk’atq insa’, ut jo’kan ajwi’ re taaruuq bteech’e’ xk’ob’olal li klawx sa’ wuq’ ut sa’ woq, re taaruuq teenaw naq laa’in lix cDios laj Israel, ut lix Dios chixjunil li druchich’och’, ut kinkamsiik choq’ re lix maak li ruchich’och’.\n15 Ut kik’ulman naq li ch’utch’uukil tenamit xkoheb’ chi uub’ej, ut ke’xch’ik li ruq’ sa’ xk’atq xsa’, ut ke’xch’e’ xk’ob’olal li klawx sa’ ruq’ ut sa’ roq, ut a’in ke’xb’aanu, ut xko’o li junjunq, toj reetal naq chixjunileb’ ak xkoheb’ chi uub’ej, ut ke’ilok rik’in xnaq’eb’ ru ut ke’ch’e’ok rik’in ruq’eb’, ut ke’xnaw chi ch’olch’o ut ke’xch’olob’ xyaalal, naq aa’an ajwi’ a’an, li tz’iib’anb’il resil chirix xb’aaneb’ li profeet, li taachalq.\n16 Ut chirix naq chixjunileb’ ak xikenaqeb’ chi uub’ej ut ke’xk’e reetal xjuneseb’, ke’xjap re sa’ junajil, ut ke’xye:\n17 Hosanna! Osob’tesinb’ilaq taxaq xk’ab’a’ li Dios Q’axal Taqenaq! Ut ke’t’ane’ chiroq li Jesus, ut ake’xloq’oni.\n18 Ut kik’ulman naq a’an kiraatina laj aNefi (xb’aan naq wan laj Nefi sa’ xyanqeb’ li ch’utch’uukil tenamit) ut kixtaqla naq taachalq chi uub’ej.\n19 Ut laj Nefi kiwakli ut xko’o chi uub’ej, ut kixkub’si rib’ chiru li Qaawa’ ut kixtz’ub’ li roq.\n20 Ut li Qaawa’ kixtaqla re naq taawakliiq. Ut kiwakli ut kixaqli chiru.\n21 Ut li Qaawa’ kixye re: Nink’e aawe awankilal re btaakub’si xha’ li tenamit a’in chirix naq taqenaqin wi’chik sa’ choxa.\n22 Ut jo’kan wi’chik li Qaawa’ kixb’oqeb’ ajalan, ut kixye ajwi’ reheb’ chi jo’kan; ut kixk’e reheb’ wankilal re kub’sink ha’. Ut kixye reheb’: Jo’ka’in naq texkub’sinq ha’, ut bmaajun wech’ink-ib’ taawanq sa’ eeyanq.\n23 Chi yaal ninye eere, naq ani naxjal xk’a’uxl chirix lix maak xb’aan lee araatin, ut bnaraj kub’eek xha’ sa’ lin k’ab’a’, jo’ka’in naq teekub’siheb’ xha’—K’ehomaq reetal, texkub’eeq ut ctexxaqliiq sa’ li ha’, ut sa’ lin k’ab’a’ teekub’siheb’ xha’.\n24 Ut anajwan k’ehomaq reetal, a’in li aatin li teeye, teeb’oqeb’ lix k’ab’a’, ut teeye:\n25 Chi k’eeb’il chaq ainwankil xb’aan li Jesukristo, ninkub’si aaha’ sa’ lix k’ab’a’ li bYuwa’b’ej, ut li K’ajolb’ej, ut li Santil Musiq’ej. Amen.\n26 Toja’ ut naq ateesub’eb’ sa’ li ha’, ut tex’elq chaq wi’chik sa’ li ha’.\n27 Ut chi jo’ka’in texkub’sinq ha’ sa’ lin k’ab’a’; xb’aan naq k’ehomaq reetal, chi yaal ninye eere, naq li Yuwa’b’ej, ut li K’ajolb’ej, ut li Santil Musiq’ej, ajunajeb’ wi’; ut laa’in wankin rik’in li Yuwa’b’ej, ut li Yuwa’b’ej wik’in laa’in, ut li Yuwa’b’ej ut laa’in junajo.\n28 Ut jo’ chanru kexintaqla, jo’kan ajwi’ texkub’sinq ha’. Ut maajun awech’ink-ib’ taawanq sa’ eeyanq, jo’ wanjenaq junxil; chi moko taawanq li wech’ink-ib’ sa’ eeyanq chirix li jar raqal re lin tzol’leb’, jo’ wanjenaq junxil.\n29 Xb’aan naq chi yaal, chi yaal, ninye eere, ani wan rik’in li amusiq’ej re bwech’ok-ib’, a’an moko we ta, re b’an laj tza, a’an xyuwa’il chixjunil li wech’ok-ib’, ut a’an nareek’asiheb’ xch’ool li winq re te’wech’oq rik’in josq’il chirib’ileb’ rib’.\n30 K’ehomaq reetal, moko a’in ta lin tzol’leb’, reek’asinkil xch’ooleb’ li winq rik’in josq’il chirib’ileb’ rib’; a’in b’an lin tzol’leb’, naq taak’ehe’q xraqik xkomon li k’a’aq re ru a’an.\n31 K’ehomaq reetal, chi yaal, chi yaal, ninye eere, laa’in tinch’olob’ cheru lin atzol’leb’.\n32 A’in ut lin atzol’leb’, ut a’an li tzol’leb’ li kixk’e li Yuwa’b’ej we, ut bninch’olob’ xyaalal li Yuwa’b’ej, ut li Yuwa’b’ej naxch’olob’ inyaalal laa’in, ut li cSantil Musiq’ej naxch’olob’ xyaalal li Yuwa’b’ej ut laa’in, ut laa’in ninch’olob’ xyaalal naq li Yuwa’b’ej naxtaqlaheb’ chixjunil li winq, yalaq b’ar, chixjalb’aleb’ xk’a’uxl ut chinpaab’ankil laa’in.\n33 Ut ani napaab’ank we, ut anakub’e xha’, a’an ajwi’ btaakole’q; ut a’aneb’ a’an li cte’eechaninq re li rawa’b’ejihom li Dios.\n34 Ut ani ink’a’ napaab’ank we, ut ink’a’ nakub’e xha’, taak’ehe’q sa’ tojb’a-maak.\n35 Chi yaal, chi yaal, ninye eere, naq a’in lin tzol’leb’, ut ninch’olob’ xyaalal a’an chi chalenaq rik’in li Yuwa’b’ej; ut ani anapaab’ank we naxpaab’ ajwi’ li Yuwa’b’ej; ut re a’an li Yuwa’b’ej tixch’olob’ inyaalal laa’in, xb’aan naq taarula’ani a’an rik’in bxam ut rik’in li cSantil Musiq’ej.\n36 Ut chi jo’kan li Yuwa’b’ej tixch’olob’ inyaalal laa’in, ut li Santil Musiq’ej tixch’olob’ xyaalal chiru chirix li Yuwa’b’ej ut laa’in; xb’aan naq li Yuwa’b’ej, ut laa’in, ut li Santil Musiq’ej, junajo.\n37 Ut ninye wi’chik eere, tento teejal eek’a’uxl, ut atex’ok chanchan jun ch’ina al, ut taakub’eeq eeha’ sa’ lin k’ab’a’, malaj ut maamin texruuq chixk’ulb’al li k’a’aq re ru a’in.\n38 Ut ninye wi’chik eere, tento teejal eek’a’uxl, ut taakub’eeq eeha’ sa’ lin k’ab’a’, ut tex’ok chanchan jun ch’ina al, malaj ut maamin texruuq chireechaninkil li rawa’b’ejihom li Dios.\n39 Chi yaal, chi yaal, ninye eere, naq a’in lin tzol’leb’, ut ani anakab’lak sa’ xb’een a’in nakab’lak sa’ xb’een insaqoonaq, ut li brokeb’aal xb’alb’a ink’a’ taanumtaaq sa’ xb’eeneb’ a’an.\n40 Ut ani taach’olob’anq re chik li tiqb’il ru, malaj li k’osb’il ru chiru a’in, ut tixxaqab’ choq’ intzol’leb’, a’an rik’in li ink’a’ us nachal chaq, ut moko kab’lanb’il ta sa’ xb’een insaqoonaq; nakab’lak b’an sa’ xb’een jun ak’ojleb’aal re samahib’, ut li rokeb’aal xb’alb’a teeto chixk’ulb’al xkomon a’an naq taachalq li b’uut’iha’ ut naxpik’a rib’ li iq’ chiruheb’.\n41 Jo’kan ut, ayuqex rik’in li tenamit a’in, ut ch’olob’omaq li aatin kinye, toj sa’ xmaril li ruchich’och’.


1 Timoteo 6 - Sagrada Biblia [[Sagrada Biblia] Qeqchi Bible]\nEb li môs aj pâbaneleb te'x-oxlok'i lix patroneb re nak mâ ani tâmajecuânk re lix c'aba' li Dios chi moco te'xtz'ektâna li katijbal.\nMoco xban ta nak rech aj pâbaneleb lix patrón nak inc'a' te'xq'ue sa' xnak'eb ru. Tento aj ban cui' nak te'xq'ue xch'ôl chi trabajic xban nak rech aj pâbanelil li neque'c'uluc re li châbil c'anjel neque'xbânu ut xban nak rarôqueb ajcui' xban li Dios. At Timoteo, a'an a'in li tâch'olob xyâlal chiruheb laj pâbanel.\nCuan li neque'c'utuc re jalan tijleb li moco yâl ta. Moco neque'xpâb ta li yâl li quixc'ut chiku li Kâcua' Jesucristo. Jalan cui' lix pâbâleb.\nEb li cuînk a'an mâc'a' neque'xnau. Junes xnimobresinquil rib neque'xbânu. Ca'aj cui' xcuech'inquil ribeb chirix âtin nacuulac chiruheb. Ut riq'uin a'an nachal li cakalînc, li hoboc, li k'abânc ut li cuibânc ch'ôlej.\nEb li cuînk a'in, junes cuech'înc neque'xbânu. Moco tuktu ta xc'a'uxeb ut moco yâl ta li neque'xye. Neque'xc'oxla nak riq'uin lix pâbâleb te'xtau xtumineb. Mâjunaji âcuib riq'uineb a'an.\nYâl nak k'axal lok' li pâbâl chok' reheb li neque'xc'ojob xch'ôl riq'uin li jo' nimal jo' ch'inal cuan reheb.\nMâc'a' cuan ke nak coyo'la sa' ruchich'och' ut mâc'a' ajcui' takac'am nak tocâmk.\nJo'can nak cui cuan katzacaêmk ut cui cuan kat'icr re xtz'apbal kib, c'ojc'ôk kach'ôl riq'uin a'an.\nAbanan eb li neque'rahoc ru li biomal, neque'xq'ue rib chi âlêc ut neque'xbânu li yibru aj na'leb. A'an napo'oc ru lix c'a'uxeb ut riq'uin chixjunil li inc'a' us neque'xbânu, neque'xsach lix pâbâleb.\nLi xrahinquil ru li tumin, a'an xxe' xtônal chixjunil li mâusilal. Cuanqueb li que'xtz'ektâna lix pâbâl xban xrahinquil ru li tumin. Ut q'uila raylal que'xbok sa' xbêneb. Ut neque'yot'ot'nac sa' xch'ôleb riq'uin li inc'a' us neque'xbânu.\nUt lâat, at Timoteo, lâat aj c'anjel chiru li Dios. Mâbânu li mâusilal li neque'xbânu eb a'an. Q'ue ban âch'ôl chi cuânc sa' tîquilal. Chara li Dios ut chatpâbânk chiru. Charaheb lâ cuas âcuîtz'in. Chacuy li raylal ut chatcuânk sa' tûlanil.\nYal âk'e chi q'uîc sa' lâ pâbâl ut q'ue âch'ôl chirêchaninquil li junelic yu'am, li bokbilat cui' xban li Dios. Lâat xaye ut xac'utbesi chi tz'akal lâ pâbâl chiruheb nabal.\nSa' xc'aba' li Dios li naq'uehoc yu'am, lâin nintz'âma châcuu nak tâbânu lâ taklanquil. Ut nintz'âma ajcui' châcuu sa' xc'aba' li Jesucristo li quich'oloban xyâlal chi mâc'a' xxiu chiru laj Poncio Pilato.\nUt lâ taklanquil, a'an a'in: chabânu chixjunil li taklanbilat cui' xban li Kâcua'. Tîcak lâ ch'ôl ut mâc'a'ak âk'usbal toj retal tâc'ulûnk cui'chic li Kâcua' Jesucristo.\nNak tixtau xk'ehil li Dios tixc'utbesi cui'chic chiku li Jesucristo. Li Dios, a'an k'axal lok' ut junaj ajcui'. A'an li Rey li k'axal nim xcuanquil sa' xbêneb chixjunileb li rey li cuanqueb sa' ruchich'och'. Ut a'an ajcui' li Kâcua' li k'axal nim xcuanquil sa' xbêneb chixjunileb li cuanqueb xcuanquil.\nLi Dios yo'yo chi junelic. Mâc'a' xticlajic ut mâc'a' roso'jic. A'an cutan saken chi junelic ut mâ ani naru na-oc riq'uin xban nak k'axal lok'. Inc'a' ilbil ru chi moco na-ile' ru sa' ruchich'och'. Chikaq'uehak taxak xlok'al ut chikalok'onihak taxak xban nak k'axal nim lix cuanquilal anakcuan ut chi junelic. Jo'can taxak.\nTâch'olob xyâlal chiruheb li biom nak inc'a' te'xk'etk'eti ribeb chi moco te'xc'ojob xch'ôl sa' xbên li biomal li na-oso'. Che'xq'ue ban xch'ôl chixyo'oninquil li yo'yôquil Dios. A'an naq'uehoc ke chi nabal chixjunil li c'a'ak re ru.\nChaye reheb nak che'xbânu li us. Chinumtâk lix châbilaleb. Che'xnauhak sihînc chi nabal ut chi anchaleb xch'ôl.\nCui neque'xbânu chi jo'can yôqueb chixc'ûlanquil lix râbaleb sa' choxa ut riq'uin a'an c'ojc'ôk xch'ôleb. Che'xbânuhak chi jo'can re nak tâcuânk lix yu'ameb chi tz'akal re ru ut chi numtajenak xsahil xch'ôleb.\nAt Timoteo, cuânk sa' âch'ôl li tijleb q'uebil âcue xban li Dios. Mâq'ue xcuanquil li jo' mâjo'il serak' ut li cuech'ij ib xban nak mâc'a' na-oc cui'. Cuan li neque'yehoc re nak châbil na'leb, abanan moco yâl ta.Ninye a'in xban nak cuan li que'pâban re li na'leb a'in ut xban a'an, que'xcanab xpâbanquil li tz'akal yâl. A' taxak li rusilal li Dios chicuânk êriq'uin.\nNinye a'in xban nak cuan li que'pâban re li na'leb a'in ut xban a'an, que'xcanab xpâbanquil li tz'akal yâl. A' taxak li rusilal li Dios chicuânk êriq'uin.


Bʼarwiʼ nekeʼxyiibʼ li jalam u, Estados Unidos\nLi kʼabʼaʼej Betel nekeʼroksi ebʼ laj Testiiw re li Jehobʼa choʼq rehebʼ li ochoch li wank saʼ chixjunil li Ruuchichʼochʼ bʼarwiʼ nekeʼril chanru yook chi bʼeek xkʼanjel li Yos. Saʼ li aatinobʼaal Hebreo Betel naraj xyeebʼal: «Rochoch li Yos», joʼkan naq jwal us naq xʼoksimank li kʼabʼaʼej aʼin (Genesis 28:17, 19). Li Nekeʼjolomink re Xtenamit li Jehobʼa saʼ chixjunil li Ruuchichʼochʼ, wankebʼ saʼ li nimla molam rehebʼ laj Testiiw li wank saʼ li tenamit Nueva York, Estados Unidos, ut saʼ li naʼaj aʼin nekeʼxjolomi li kʼanjel li nekeʼxbʼaanu ebʼ li molam rehebʼ laj Testiiw re li Jehobʼa saʼ li junjunq chi tenamit. Chixjunilebʼ laj paabʼanel li wankebʼ saʼ li ochoch Betel chanchanebʼ xkomonebʼ ribʼ xbʼaan naq nekeʼkʼanjelak, nekeʼwaʼak ut nekeʼxtzol xsaʼ li Santil Hu saʼ junajil (Salmo 133:1).\nAran nekeʼkʼanjelak chi kaw. Ebʼ li winq ut ixq aj paabʼanel li nekeʼkʼanjelak saʼ Betel, nekeʼraj xbʼaanunkil li Rajom li Yos ut nekeʼxkʼe chixjunil li xhoonal re kʼanjelak chirix li Xʼawabʼejilal li Jehobʼa (Mateo 6:33). Ebʼ laj paabʼanel aʼin moko tojbʼilebʼ ta. Abʼan kʼeebʼilebʼ xnaʼaj re hilank, kʼeebʼilebʼ xwa ut nekeʼtenqʼaak rikʼin tumin. Li junjunq ak naxnaw kʼaru li kʼanjel tixbʼaanu: wankebʼ aj tzʼiibʼ, aj kʼuubʼahom tzakahemq, aj mesonel meex, aj tusunel ut yiibʼanel tasal hu, aj mesunel, aj puchʼunel, aj jiʼonel, ut wankebʼ ajwiʼ li nekeʼyiibʼank re chixjunil li napoʼeʼk, abʼan toj wank chik naabʼal li kʼanjel chirix aʼin.\nAran wank naabʼal li kʼanjel li natenqʼank chi xkʼeebʼal chi naweʼk li Awabʼejilal li Yos. Li tzʼaqal xkʼanjel li Betel aʼan xkʼeebʼal chi naweʼk chiruhebʼ li qas qiitzʼin li naxkʼut tzʼaqal li Santil Hu. Ut li tasal hu aʼin jun rehebʼ li eetalil chirix chanru naxkʼe chi naweʼk li yaal. Naq kitzʼiibʼamank li tasal hu aʼin, li nekeʼjolomink re xtenamit li Jehobʼa saʼ chixjunil li Ruuchichʼochʼ keʼxkʼe xchʼool chi rilbʼal naq us tbʼaanumanq li kʼanjel. Ut naq ak us li naʼlebʼ, keʼxtaqla saʼebʼ li ulul chʼiichʼ saʼ chixjunil li Ruuchichʼochʼ. Naq xwulak li naʼlebʼ, ebʼ laj paabʼanel keʼok xtzʼiibʼankil saʼebʼ li raatinobʼaal. Ut naq ak xyaloʼk, nekeʼrisi chi tasal hu. Ut naq ak wank chi tasal hu, kijekʼimank chaq ut naxqʼax ru 110.000 chi chʼuut bʼarwiʼ kijekʼimank li tasal hu aʼin. Rikʼin li junjunq chi naʼlebʼ aʼin, naabʼalebʼ laj paabʼanel li wankebʼ saʼ Betel nekeʼtzʼaqonk re xbʼaanunkil li kʼanjel li jwal naʼajmank ru, xpuktesinkil li Raatin li Yos (Marcos 13:10).\nAnihebʼ nekeʼkʼanjelak Betel ut chanru nekeʼtenqʼaak?\nChirix kʼaru li kʼanjel nekeʼtzʼaqonk wiʼ li wankebʼ Betel?