ווינטער 2016, נומער 137, יארגאנג 6\nי דער מאמענט איז אן אלוועלטלעכע, אומפארטייאישע צייטונג פאר דעמאקראטישע פרינציפן פאר אלע פעלקער אין אלע לענדער. 1\nקאן מען שטענדיק גיין נאך ווייטער!1\nאין גאנצן אויף א גאנץ-יידישלעכן יידיש.1\nאין יעדן אינהאלטסרייכן נומער\nשענקען מיר דעם קאסמאפאליטישן עולם אן עכט-שטעטלדיקן יידיש.\n,דער מאמענט' איז שוין אלט זיבן יאר!\nאונזער טייערע צייטשריפט פייערט ביים היינטיקן מאנאט איר זיבנטן געבורטס-טאג.\nאין דעצעמבער 2010 איז אונזער צייטשריפט געשאפן געווארן\nשענקט אונז א מתנה צו חנוכה און אונזער 7טן געבורטס-טאג!\nIn honour of Channukah and our 7th birthday make a donation!1\nדי רעזאלוציע פון אונזער צייטשריפט צו 2017 איז:\n,נאך בעסער, נאך גרעסער און נאך פייערלעכער!'\nדערצו און דעריבער, זוכט אונז ניט אין רעדאקציע, ווייל\nמיר מאכן יעדן טאג פאר א וואקאציע און יום-טוב און\nזיינען זיך מחיה מיט דער בעסטער צייט, וואס איז ווען געווען.\nאון מיר האבן בדעה קיין מאל ניט צוריקצוקומען!\nתכלית מיט שכל - פונעם מיקראפאן\nבהלות מיט יללות - בושות, חרפות און חוצפות\nעכט-יידישלעך און גאנץ-שטעטלדיק\nאיין צייט נאך אן אנדערער - סעינט-זשערמעין\nפארכשופט, פארמישט און פארטשאדעט\nדי לעצטע מאדעס און מאניעס\nענגלאנד בשעת די 1880ער\nיידישער גראפיטי - הומאר\nא נארישער אוניווערסיטעט\nריינע איבערזעצונגען פון גויאיש\nאזוי שרייבן ,זיי'1\nדי וועלט אין איבערזעצונג - מיט יידישע ווערטער\nדי יידן, וואס האבן קאמפאנירט ניתל-לידער\nקולטור: א יידישער באלאדיסט\nוויסנשאפט - דעליקאט עסן\nארכיטעקטור - ספארט\nי איבער-אכט-טאג וועלן מיר צינדן דאס ערשטע מנורה-ליכטל. לויט דער הלכה שטעלט מען אוועק די מנורה ביים פענסטער, ביים אריינגאנג צום הויז אדער מ'הענגט זי אויף א דרויסנדיקער וואנט הארט נעבן דער טיר. פארוואס? כדי מ'זאל מפרסם זיין דעם גרויסן נס פון חנוכה. פירסום הנס מיינט: זיין שטאלץ מיט דער יידישקייט און לויבן דעם אויבערשטן פארן ראטעווען דאס פאלק ישראל, כדי ס'זאל ווייטער לעבן בגילוי ווי געטרייע יידן'. דער נס פון חנוכה האט הן א חיצוניותדיקן הן א פנימיתדיקן נמצאות, אן אונדערעדישע מלחמה און נצחון מצד די קליינע באנדעס חשמונאים איבער די מעכטיקע און פילצאליקע סירישע גריכן, די דעמאלטיקע הארן איבער ארץ-ישראל, און זייערע העלעניסטישע קאלאבאראטארן, די יידן, וואס האבן געוואלט פארראטן גאט און זיך מאכן פאר יונים. 1\nי טאקע מיט ממתקים זיינען געווען צוויי חנוכה-נסים! דער נצחון איבער די יונים איז געווען דער ערשטער און אויסערלעכער וואונדער; דער אינערלעכער נס איז געווען, אז נאכדעם ווי די חשמונאים האבן אויפגעראמט דאס בית-המקדש און ארויסגעווארפן די אלע גויאישע פאסקודסטוועס, האט מען געוואלט מחנך זיין דאס בית-המקדש דורך צינדן די גאלדענע מנורה. צום גליק האט מען אפגעפונען א ביסל בוימל, גענוג צום קלעקן נאר אויף איין טאג. על-פי-נס האט דער בוימל אין דער מנורה געברענט אכט טעג, גענוג צייט צו באקומען א פאס בוימל. 1\nי איצטער, ווען יידן אין אייניקע אייראפעאישע לענדער האבן מורא צו טראגן א יארמלקע אין דער עפנטלעכקייט צוליבן איסלאמיסטישן עקסטרעמיזם, מוזן מיר שעפן כח פון די חנוכה-ליכט און צינדן בדווקא די מנורה אין יעדער שטוב אזוי ווי דער ליובאוויטשער רבי האט געהייסן זיינע חסידים אויפשטעלן בגילה-ברינה ריזיקע מנורות הארט פאר די ראטהייזער. אזוי ווייזט מען ווי אזוי צו שטאלצירן מיט דער יידישקייט; אזוי צייגט מען אונזערע שונאים, אז מיר האבן מורא נאר פאר גאט. 1\nי כ'דערפריי זיך ביז די זיבן הימלען צו דרוקן דא דעם קורצן עסיי וועגן חנוכה. כ'ווינש אלעמען א פריילעכן חנוכה און בעט ביים אויבערשטן נאך מער עפנטלעכע נסים, וואס ברענגען צו א נצחון איבער די אלע שונאי-ישראל. 1\nבאמערקונג פון רעדאקציע: 1\nי מיר מאכן באקאנט, אז דער מחבר פון דעם ארטיקל איז איינער פון די נעענסטע פריינט פון ,דער מאמענט'. ס'האט אונז געטראפן א גאלדן גליק, אז מיר האבן זיך באקענט מיט ר' שמעון, א ייד מיט תורה, א בקי אין עברית און לשון-קודש און א גרויסער פאטריאט פאר יידיש. 1\nי ר' שמעון איז לעצטנס געווארן א שטענדיקער קארעספאנדענט פון אונזער צייטשריפט און האט אונז געהאלפן אן א מאס און אן א שיעור. פאר אונז פסקנט ער כלערליי שאלות וועגן תנ"ך און חינוך. ער איז א מענש פון א גאנץ יאר און מיט אים איז גוט קוגל צו עסן. ר' שמעון צו לאנגע, שעפערישע יארן! 1\nצבי הירש סארקין, ניו-דזשערזי\nי נאכן טויט פון אלכסנדר מוכדון איז זיין ריזיקע אימפעריע זיך צעפאלן אויף גרויסע צוויי אימפעריעס און עטלעכע קלענערע לענדער. די גרויסע אימפעריעס זיינען געווען די פטאלאמעאישע אין עגיפטן און די סעלעווקידישע אין סיריע. 1\nי יהודה איז געווארן א טייל פון דער פטאלאמעאישער מדינה, וואס איז געווען א פארהעלטענישמעסיק-רואיקער פעריאד. אין יאר 201 פאר אונזער צייט-רעכענונג (פא"צ) איז עס אבער אריינגעפאלן אין די הענט פון די סעלעווקידן. אזוי ווי דמשק, די סעלעווקידישע הויפטשטאט, איז געווען א סך נעענטער צו ירושלים ווי אלעקסאנדריע, די הויפטשטאט פון פטאלאמעען, האבן די סעלעווקידישע מלכים אלץ מער זיך געמישט אין דער יהודהשער פאליטיק. 1\nי דערווייל האט א גרופע יונגע יהודים פון די רייכע משפחות זיך אינטערעסירט מיט דער גריכישער קולטור, וואס האט, פון זייער שטאנדפונק, אויסגעזען רייכער און שענער ווי די יידישע. זיי האבן זיך אנגערופן עלעניסטן (עלענאס איז א גריך אויף גריכיש) .מיט דער צייט האט זיך די לאגע אין דער סעלעווקידישער מדינה געערגערט. פון מזרח האבן די פערסן אנגעהויבן אטאקירן און פארכאפן גרויסע שטחים. פון מערב זיינען זיי אנגעגריפן געווארן פון די רוימער. אויך אין ישראל גופא זיינען פארגעקומען אומרוען. דאס האט פאראורזאכט די שטרעבונג מצד די הערשער צו פאראייניקן דאס פאלק אונטער איין רעליגיע. צענדליקער קליינע, געצן-דינערישע פעלקער האבן אנגענומען דעם גריכישן גלויבן, צולייגנדיק זייערע אייגענע געצקעס צו די גריכישע געצן. 1\nי אין 175 פוצ"ר איז צו דער מאכט געקומען אנטיאך דער פערטער עפיפאנעס. ער איז געווען אויסגעבילדעט אין אטען און פארליבט איז ער געווען אין דער גריכישער קולטור. אז ער האט דערזען די סכנות, וואס באדראען די מדינה, האט ער אנגענומען דראסטישע מיטלען צו פארשנעלערן דעם אסימילאציע-פראצעס, וואס איז, נאך זיין מיינונג, אנגעגאנגען צו לאנגזאם.1\nי דא איז קיין דמשק אנגעקומען א גרופע עלעניסטן, וואס האבן דעם מלך פארזיכערט, אז די יידן זיינען גרייט אנצונעמען די גריכישע אמונה. איבער 90% יהודים האבן געהאסט די עלעניסטן. דער מלך האט קיין צייט ניט געטראכט און מיט א גרויסער ארמיי אין 168 אריינגעשפאנט אין ירושלים. די גריכן זיינען אריין אין בית-המקדש, צעשמעטערט אלץ, וואס איז געווען מעגלעך און פארשמוצט אלע הייליקע חפצים. דאס האט ארויסגערופן א ווידערשטאנד מצד די יידן. די כוחות זיינען אבער געווען לטובת די גריכן. די יידן האבן דעריבער געליטן א שרעקלעכע מפלה! 1\nי דערנאך האבן די גריכן מיט דער הילף פון די עלעניסטן אויפגעשטעלט מזבחות אין פארשידענע שטעטלעך אין יהודה, וואו דער קרבן איז געווען א חזיר. אין א קליין שטעטל מודעין, 17 מייל צו מערב פון ירושלים, האט געוואוינט א משפחה חשמונאים, מיט הכהן מתתיהו בן-יוחנן בראש. ווען א גריכישע מיליטערישע איינהייט האט אויפגעשטעלט א מזבח און צוזאמענגעיאגט די אלע איינוואוינער פון מודעין, כדי צו נעמען אנטייל אין ברענגען אלס קרבן א חזיר, האט אן עלעניסט אנגעהויבן די צעראמאניע מיט א גריכיש ריטואל-געזאנג. דא האט מתתיהו ניט אויסגעהאלטן, ארויסגעכאפט זיין שווערד און צוזאמען מיט זיינע פינף זין, שמעון, יהוחנן, יהודה, אליעזר און יונתן, אנגעפאלן אויף די גריכן צוזאמען מיטן עלעניסט און זיי אלעמען צעשאכטן! דער אויפשטאנד האט זיך אנגעהויבן אין 165. נאכדעם ווי די מיליטערישע איינהייטן פון די גריכן אין יהודה זיינען שוין פארניכטעט געווארן, זיינען די אויפשטענדלער אריינגעטראטן אין ירושלים; אנגעפירט האט מיט זיי דער מיטעלער זון יהודה, וואס האט געקראגן דעם נאמען מכבי, דער ראשי-תיבות פאר ,מי כמוכה באילם יהוה'* 1\nי ווען יהודה המכבי איז אריין אין בית-המקדש און דערזען די פארמיסטיקטע ווענט און דילן, האט ער אויפגערופן די ירושלימער איינוואוינער אויסצורייניקן דעם בנין. ווען ס'איז געקומען די צייט צו צינדן די מנורה, האט עס זיך ארויסגעוויזן, אז דא איז פאראן נאר איין על-פי-נס אפגעראטעוועט פעסל אייל. און דא איז פארגעקומען דער נס! דאס אייל אין פעסל האט געדארפט קלעקן נאר אויף איין טאג. עס האט אבער געברענט גאנצע אכט טעג, ביז מ'האט צוגעגרייט ניי אייל. 1\nי דער אויפשטאנד האט געדויערט 23 יאר. איינער נאכן אנדערן זיינען זיינע פיר ברידער אומגעקומען, נאכדעם ווי זיי האבן צעקלאפט אלע גריכישע ארמייען, וואס זיינען געשיקט געווארן צו דערשטיקן דעם בונט. נאר אין יאר 142 איז יהודה אונטער דער אנפירונג פון שמעון המכבי געווארן אן אומאפהענגיקע מדינה. שמעון איז געווארן דער כהן-הגדול און נשיא-היהודים און איז געווען דער גרינדער פון דער חשמונאים-דינאסטיע. אין דער זעלבער צייט איז די גריכיש-סירישע אימפעריע אונטער די סעלעווקידן ביסלעכווייז אונטערגעגאנגען און זיך פונאנדערגעפאלן. 1\nי*ווער קאן צווישן די אנדערע געצקעס זיך פארגלייכן מיט אונזער גאט. 1\nדאס איז א פאלעמיק צווישן בית הלל און בית שמאי: איין, צוויי, דריי נאך אנאנד וכדומה אדער די גאנצע אכט יעדע נאכט?\nא בראווע, נייע וועלט מיט א בראווען, נייעם פרעזידענט!\nאונטן אין די פאלגנדיקע אפטיילונגען און סעקציעס לייענט די העכסט-אינטערעסאנטע ארטיקלען וועגן דער טראמפ-מאניע און טראמפ-פאביע, וואס בושעווען איבער דער לענג און ברייט פון די פאראייניקטע שטאטן. ס'איז ניט בלויז כדאי, נאר ס'איז אויך זייער קאמיש!\nלאכט ווי דער נאר שטופט אייך און וויינט ווי א מקונן, ווען איר לייענט וועגן דעם געוואלדיקן מזיק מיטן יידישן מזל, וואס האט געמאכט פאר נאראנים און אפגעפגרט די רייכסטע, קליגסטע און מעכטיקסטע מלוכה-לייט אין לאנד, און אן אנצוווענדן קיין קאפעטשקע כוח נאך! אמעריקע גנב!\nדרך-אגב... כדי צו לעבן אין דער היינטיקער וועלט, דארף מען זיין א בראווער מענש!\nחברים, די בראווע, נייע וועלט איז שוין דא! מיר זיינען שוין אין דער ערשטער פארוואנדלונגס-פאזע פון אזא עולם, וואו דער דורכשניטלעכער האט זיך צוגעשמידט צו א קאקאמייקע מיט אן עקראן. שוין א לאנגע צייט זאגט מען פארויס, אז א לייט וועט ווערן א האלבע פערזאן און א האלבע מאשין; שוין באלד קומט אזא צייט!\nדאס זיינען די שרייענדיקע נייעס פאר אייך אלעמען, באזונדערש פאר די ,חכמים' אין דער ווידער-געבוירענער וועלט, וואס שרעקן זיך פארן בעסטיע-צייכן און שווערן אין טלית און קיטל, אז זיי וועלן קיינמאל ניט אננעמען דעם בעסטיע-פלעק; רבותי, איר האט שוין אנגענומען דעם קין-צייכן! מ'וועט ניט אויסטאטואירט ווערן מיט קיין באלקן-קאדע, ניט מארקירט ווערן מיט קיין בראנד-צייכן און זיך אויך ניט איינגעפלאנצט ווערן מיט קיין ,טשיפ', ווייל די מערסטע לייטן, אריינגערעכנט די פרומע קריסטן, האבן שוין גערן אנגענומען דעם בעסטיע-פלעק! דער קין-צייכן איז דער ,טשיפ' מיטן שטריך-קאדע אינעם קעשענע-טעלעפאן. איצט נארט זיך אפ און טראכט-אויס אלערליי טירוצים פאר דעם, וואס איר האט געטאן פרייוויליק!\n,קאוועאט עמפטאר' (דער קויפער דארף זיך היטן) איז אויך חל אפילו אין אונזער פארטגעשריטענער, מאדערנער וועלט! פרעגט א וועלט מיט פראגעס, שאלות און קשיות און פארשט-אויס יעדע סיטואציע אין שייכות מיט די נייע טעכנאלאגיעס. שפרינגט ניט אריין אין זומפ, דערפאר ווייל די נאטשאלסטווע און די שליאכטע זאגן אזוי!\nנו, פרובירט אונז זאגן, אז דאס איז ניט קיין בראווע, נייע וועלט!\nאלטמאדיש, אלטפרענדקיש און אנטיקן\n,פריינט, רוימער און לאנדסלייט!' איז געווען די לאזונג ווי דער קייסער איבער רוים פלעג אנהייבן א רעדע. ,ליבע לאדנסלייט' איז דער אופן ווי אזוי א בכבודיקער פירער אין יידישלאנד הייבט איצט אן א רעדע!\nליבע לאנדסלייט, אן אנטיק אין א גוטן צושטאנד איז אפט שענער און איידעלער פון א נייער פראדוקט! לאזט זיך ניט אפנארן.\nעס זעט-אויס, אז ס'עקזיסטירן שוין מער ניט קיין איידעלע דעבאטעס וועגן איידעלע אידייען צווישן איידעלע קאנדידאטן. דער שטיינרייכער קאכלעפל און פלאטקע-מאכער פון ניו-יארק האט אפגעפגרט זיינע אפאנענטן מיט פראסטע באליידיקונגען, חוזק-נעמען און צווישן-רופן. צי איז אזא שענדלעכע אויפפירונג א זעלטענהייט אדער דער היינטיקער צייט-גייסט?\nדי גאלדענע מדינה איז שוין דאס פארזשאווערטע לאנד. רבותי, אמעריקע האט גאר גרויסע צרות, וואס מ'קאן שוין מער ניט לייקענען און אוועקמאכן מיט דער האנט! מיר קאנען זיך ניט ארויסשלעפן פון זומפ דורך לייקענען, אז מיר טרינקען זיך אינעם זומפ-זאמד!\nדי פאראייניקטע שטאטן איז אמאל געווען א גרויסע נאציע. די גאלדענע מדינה האט שוין פארלוירן איר פרעסטיזש און פארלירט איר איינפלוס אין א סך טיילן וועלט! זי שימערט ניט און גלימערט ניט אזוי ווי זי פלעג פינקלען און בלישטשען. אמעריקע בליט ניט און גליט ניט ווי אינעם נאענטן אמאל. וואס שוואכער אמעריקע ווערט, דאס אלץ אומרואיקער ווערט די וועלט. געדענקט זשע און פארשטייט זשע נאר, אז אן א שטארק אמעריקע איז ניט דא קיין פרייע וועלט! וואס וואלט פארגעקומען היינט-צו-טאג אז אמעריקע זאל ניט געווען ראטעווען אייראפע פון די נאציס און אזיע פון יאפאן?\nס'איז א ווילדער וואל-סעזאן מיט א ווילדן קאנדידאט מיט א גרויסן פיסק. דאנאלד טראמפ איז גארניט פאראנטווארטלעך פאר דעם, וואס ס'קומט-צושטאנד אין וואשינגטאן, וואס ס'איז שוין פארגעקרומען אין דער הויפטשטאט און איז גארניט שולדיק אינעם שטורעם און דראנג, וואס בושעווען אין לאנד. דער חוצפהדיקער ביליאנער איז ניט קיין ,פריץ פון דער שליאכטע' און איז אויך ניט קיין ,פערמאנענטער מיטגליד אין דער פרעסטיזשפולסטער סינאגאגע' אויף דער 5טער אווענו. הער טראמפ האט געטאן גארניט מיט גארניט אין שייכות מיט די אלע פראבלעמען, וואס טאטשען און טיטשען דאס אלגעמיינע פובליקום, ווייל ער האט קיינמאל ניט געדינט אלס געזעץ-געבער.\nדי, וואס האלטן, אז די מדינה נויטיקט זיך אין א גרויסער ענדערונג דארפן פארווארפן דעם באלאגאן די אלע מלוכה-לייט אין וואשינגטאן, וואס האבן פארראטן די בירגערשאפט. קריטיקירט און אטאקירט די פאסקודניאקעס, וואס האבן אנגעמאכט דעם באלאגאן און פאראורזאכט דעם שטורעם און דראנג!\nריידנדיק וועגן משיח: דער גאנצער עולם רעדט שוין איצט וועגן דאנאלד טראמפ, וואס שילדערט זיך ווי אזא מין דערלייזער און זאגט-צו צוריקצוברענגען די גאלדענע יארן פון די פאראייניקטע שטאטן. דער ביליאנער פיטער טיל פונעם ,סיליקאן טאל' האט דערקלערט סוף אקטאבער אין א רעדע אין וואשינגטאן, אז דער חוצפהדיקער געשעפטס-מאן פון ניו-יארק איז ניט קיין משוגענער און זיין אלגעמיינער אנזאג איז שכלדיק און תכליתדיק. דער גרויסער עושר האט איבערגעגעבן, אז טראמפס אנזאג וועט ניט פארשווינדן, באטאנענדיק, אז דער חוצפהניק האט פארמולירט אויף א נייעם אופן א נייע פאליטיק, וואס באהאנדלט די רעאליטעט און ווארפט-ארויס די אלטע דענק-מוסטערן. הער טיל האט באשטימט, אז טראמפ האט ארויסגעבראכט עטלעכע וויכטיקע אידייען מיט פאסיקע לייזונגען, וואס וועלן ארויפפירן אמעריקע אויף די גלייכע רעלסן, אויב ס'וועט שוין ניט זיין צו שפעט.\nבשעת די גאלדענע יארן פון דער גאלדענער מדינה האט איבערן לאנד אמאל געהערשט דער ,לאנשענעט', א קליינער, געמיטלעכער רעסטאראן פאר פשוטע מענשן מיט כלערליי שפייזן און מאכלים. ביזן היינטיקן טאג עקזיסטירן נאך אזוינע קאפעטעריעס. דא סערווירט מען אלצדינג, פון א ביליק און געשמאקן פרישטיק און א וואלוועלן אנבייסן ביז א באטעמט אוונט-ברויט. אין אזוינע עס-פלעצער זיינען די פארציעס שטענדיק גרויס.\nאין דער אלטער היים האט מען זיך אמאל מחיה געווען מיט דער קאנדיטאריי, אן אלטמאדישער זיסווארג-רעסטאראן מיט א סאדע-וואסער-קראן. ביים טאמבאנק פלעג מען באשטעלן קאנפעקטן, שאקאלאדן, אלערליי סאדע-וואסערן, כלערליי קוכנס און קיכעלעך, פילערליי מיש-מאשן מיט מאראזשענע און ספעציעלע אייז-קרעם-געטראנקען. די באזוכער אין א קאנדיטאריי האבן זיך אמאל געפאסמאקעוועט מיט א מבול מיט מאכלים, אלץ וואס ס'גלוסט א מענש דאס הארץ.\nאונטערן טאמבאנק זיינען געווען די שוי-קאסטנס, אין וועלכע ס'זיינען געווען אויסגעשטעלט פארשידענערליי סאדע-וואסערן אין פלעשער. אויף דער וויטרינע זיינען געשטאנען די גרויסע שפריץ-פלעשער פול מיט סעלצער-וואסער. דא האט מען געגעסן דאס אויבערשטע פון שטויסל: א בעכערל אייז-קרעם מיט א באנאנע, באגאסן מיט א געדיכטן פרוכט-זאפט אדער מיט צעשמאלצענעם שאקאלאד, באדעקט מיט זיסן שמאנט* און, אחרון אחרון חביב, באשאטן מיט צעברעקלטן שאקאלאד מיט א קירש אויפן שפיץ.\n*שמאנט = קרעם\nדא באשרייבט מען פארריקטע פארשוינען אין משוגענע מצבים! וואס דען? דא שרייבט מען איצט וועגן געוואלדיקע עקפסערטן. איר האט אבער גארניט קיין אנונג ווי געוואלדיק און חשוב זייער קענטעניש אין זייער ספעציאליטעט איז. דאס זיינען סקאטאלאגן, פארשער, וואס אנאליזירן מיט כלערליי מעטאדן צואה און זבל, ניט בלויז די מאדערנע עקסקרעמענטן, נאר אויך די אנטיקענע צואות! גארניט קיין שקר און אן שום גוזמות! אין שטעטל האט מען געוואוסט פון ,א מבין אויף דרעק', וואס באדייט א פארשוין, וואס פארשטייט א קרענק. ס'איז אונז אבער קיינמאל ניט געקומען צו חלום, אז מיר זאלן דערלעבן צו הערן פון א ספעציאליסט, וואס איז טאקע באמת א מבין אויף דרעק!\nא סקאטאלאג פארמאגט א דאקטאר-דיפלאם, פארשט צואה און זבל און שרייבט חשובע רעפעראטן אויף שמוץ און דרעק. וואס ס'האט אמאל פארגעשטעלט מיט זיך אין שטעטל א באליידיקונג איז היינט-צו-טאג א מומחה אין דער נייער וועלט. אמעריקע גנב!\nפארוואס דרוקן מיר דעם חנעוודיקן אנעקדאט וועגן ר' גרשון אין דער אפטיילונג ,קוקאראטשקעס און לאטרינען'? מיר געדענקען און באערן דעם פעאיקן רעדאקטאר, ווייל ער האט געהאט א געשמאקן הומאר, וואס האט געשמעקט מיט א טייוולאנישן סארקאזם. אונזער טייערער ד"ר פישביין, וואס איז געווען פון 1999-2002 זיין הילפס-רעדאקטאר, דערציילט אונז אפט קאמישע אנעקדאטן וועגן ר' גרשון און די מאדנע פארשוינען, וואס האבן געארבעט ביי אים אין רעדאקציע. דאס קעפל ,קוקאראטשקעס און לאטרינען' (פריוועטן מיט פרייסן) איז געבוירן געווארן אין ,דער אלגעמיינער זשורנאל' א דאנק א בריוו אין רעדאקציע פון אן אנגעברוגזטן לייענער. אין דעם בריוו האט דער לעזער פון מיאמי געשריבן: ,ד"ר פישביין איז זיכער א מבין, א מבין אויף קוקאראטשקעס און לאטרינען!'\nאיצט ווייסט איר די גאנצע מעשה! זיין הילפס-רעדאקטאר, דערציילט גאנץ אפט וואונדערלעך-קאמישע אנעקדאטן וועגן ר' גרשון און די מאדנע פארשוינען, וואס האבן געארבעט ביי אים אין רעדאזשפולן טאג-בלאט איז דאס קעפל ,קוקאראטשקעס און לאטרינען' (פריוועטן מיט פרייסן) איז פארמולירט געווארן אין ,דער אלגעמיינער זשורנאל' א דאנק א בריוו אין רעדאקציע פון אן אנגעברוגזטן לייענער. אין דעם בריוו האט דער לעזער פון מיאמי געשריבן: ,ד"ר פישביין איז זיכער א מבין, א מבין אויף קוקאראטשקעס און לאטרינען!' איצט ווייסט איר די גאנצע\nיעדערער אין רעדאקציע האט זיך געוואונדערט, אז דער אויטאר פון דעם בריוו האט געשריבן אזוי פראסט, פשוט און קאמיש; דער זקן האט געשריבן צו דער זאך, בקיצור מיט דייטלעכקייט און מיט א געשמאקן סארקאזם. בראווא! ד"ר פישביין האט באמערקט דעם הויפט-רעדאקטאר: ,הלואי וואלטן אונזערע זשורנאליסטן געקאנט שרייבן אזוי פיין!'\nחשובע לייענער, דער כלל ביי זשורנאליסטן איז: איבערגעבן א סך מיט עטלעכע ווערטער. דער צעבייזערטער זקן איז, ווייזט-אויס, געווען א געוואלדיקער זשורנאליסט, וואס האט דערלאנגט ד"ר פישביין א קלאפ מיט שטארקייט און קלארקייט און נאר מיט א קליינער צאל ווערטער אין איין קורצן און געשמאקן זאץ!\nא שמחה מיט לוסטיקע אלמנות אויפן בית-עולם! געהערט א מעשה און געזען א ביסל? אגרעסיווע יאכנעס, וואס האפקען, האצקען און הוליען אויף לויות, ווייל זייערע מענער ע"ה זיינען געווען גרויסע עושרים און ליגן אין פרישע קברים. ס'איז ניט דא קיין בעסער און גרעסער דערפרישונגס-מיטל ווי א קורצע און שנעלע רייזע אין א גרויסער באנק, וואו ס'וואלגערן זיך צענדליקער מיליאנען אין קאנטעס מיט אייער נאמען! אזא יאר אויף מיר!\nאונזער ,רבי' פון פארטלאנד, מעין, באמת א חשובער קארעספאנדענט ווי אויך א טייערער חבר, האט לעצטנס אויפגעקלערט א געוואלדיקע סיטואציע, וואס בושעוועט זינט די וועלט איז די וועלט. דער בכבודיקער למדן האט אונז איבערגעגעבן, אז פאר נחס מבול האבן די בני-אלהים און די נפילים געהאט תשמיש-המיטה מיט יונגע בתולות, וואס האבן געבוירן זייערע קינדער. די עופעלעך זיינען געווען א האלבער מענש און א האלבער גאט! גארניט קיין שקר אן שום גוזמות! אין תנ"ך שטייט דאס געשריבן טאקע באמת!\nנאכן גרויסן מבול איז דער מנהג געווארן אויס! די נפילים, וואס האבן געהאט א גוף, זיינען אומגעקומען אין נחס מבול. די בני-אלהים, וואס האבן ניט פארמאגט קיין קערפער, האבן צוליב א געוויסער סיבה אויפגעהערט האבן באציאונגען מיט יונגע שיינקייטן. אפשר האבן עטלעכע בני-אלהים ניט געהערט די שרייענדיקע נייעס פון כסא-הכבוד, פארגעזעצט די טראדיציע דא און דארט און פארשוואנגערט ווען-ניט-ווען א בתולה ווי, למשל, די מוטער פון די פאלגנדיקע הייליקע: ישו; קרישנע; בודע; זאראטוסטרע; פיטאגאראס, און מערלין?\nנאך מערלינס געבורט איז דער מנהג געווארן גאר אין גאנצן אויס. זינט דער געבורט פון דעם קעלטישן כשוף-מאכער ווערן, לויט ווי מיר ווייסן, שוין מער ניט געבוירן קיין קינדער ביי א יונגער בתולה. די וואס ווייסן פון אזא געבורט נאך מערלינס טויט, ביטע, שיקט אונז אן ע-בריוו און שטעלט אונז צו די אלע איינצלהייטן מכוחן דאזיקן נס, ווייל מיר זיינען בהלנים צו וויסן פון דעם און פארעפנטלעכן דעם אמת!\nא פרוי פראדוצירט נאר זי-אייער און נויטיקט זיך אינעם זרע פון א מאן, כדי זי זאל געבוירן א יינגעלע. גאר א טשיקאווע און אינטערעסאנטע קשיא איז דאס: ווען א בתולה מיט אן עופעלע אין בויך גייט צו קינד, ווי זשע קאן דאס זיין, אז זי האט תמיד א יינגעלע?\nאן אלטע און א לאנגע מעשה\nדאס איז א מעשה, וואס פארמאגט א בארד און האט ניט קיין שום סוף! ווידער אמאל און צום טויזנטסטן מאל בייט זיך די מעשה. די קריסטן האבן באקאנט געמאכט לעצטנס, אז זיי האבן געהאט א טעות: ישו הנוצרי איז ניט געקרייציקט געווארן אין א פרייטיק, נאר אין א מיטוואך! צי איז יאשקע צוגעשלאגן געווארן צום קרייץ אין א מיטוואך לויטן (יידישן) לוח אדער לויטן רוימישן זון-קאלענדער?... וואס איז פארביטן געווארן מיטן יוליאנישן (פראוואסלאוונעם) קאלענדער, וואס איז ענדלעך פארטראטן געווארן מיטן גרעגאריאנישן קאלענדער.\nדי דאטע ווען דער אותו-האיש איז אומגעקומען אויפן קרייץ איז געענדערט געווארן אזוי פיל מאל ווי דער קאלענדער אליין! כדי אויסצורעכענען דעם טאג און די דאטע ווען יאשקע איז געשטארבן, מוז מען צוערשט ,איבערזעצן' די דאטע לויטן גרעגאריאנישן קאלענדער אין דער דאטע לויטן יוליאנישן קאלענדער. דערנאך דארף מען נאך אויסרעכענען ווען דער גענאנטער טאג איז געפאלן לויטן רוימישן זון-קאלענדער, וואס מ'האט גענוצט בשעת דער קריסטלעכער דערלייזער האט געלעבט. סוף-כל-סוף מוז מען אויסרעכענען ווען די באטרעפנדיקע דאטע איז געפאלן לויטן יידישן לוח! מ'מוז הארעווען ווי א מזיק, בכדי אויסצורעכענען ווען דער בידנער, פארשאלטענער מיטוואך איז טאקע באמת געפאלן לויטן לוח.\nאויב די דעמאלטיקע קריסטן זאלן געווען פארשרייבן די דאטע לויט אונזער בכבודיקן, אייביקן לוח, וואס איז שוין אלט 6,000 יאר און האט זיך קיינמאל ניט איבערגעביטן, וואלטן זיי זיך ניט געדארפט ברעכן דעם מוח און וואלטן שוין געוואוסט פונקט ווען דער נעבעכדיקער פראפעט איז אוועק אין דער אייביקייט! אמן, דיינו ותיקו.\nפון 1815 גלייך נאכדעם ווי בריטאניע האט געזיגט איבער נאפאלעאנ'ען אין וואטערלו ביז 1945 ווען דער ערשטער וועלט-קריג איז אויסגעבראכן, האט ענגלאנד דערגרייכט אן אומדערהערטן רעזולטאט אין דער וועלט-געשיכטע: בריטאניע האט אין גאנצן פארניכטעט דאס ים-גזלנות אין אלע טיילן וועלט, פארזיכערנדיק, אז שיפן פון אלע לענדער זאלן שווימען פראנק און פריי, אן צו ווערן אטאקירט און בארויבט. אין משך פון דער ,פאקס-בריטאניקע'*, די הונדערט יאר ווען ענגלאנד האט געהערשט איבער איין-פירטל פונעם עולם, איז ניט אויסגעבראכן איין גרויסער קריג אויף דער וועלט!\nנאר לעצטנס, בשעת דער אמעריקאנער איינפלוס און שטארקייט ווערט וואס אמאל שוואכער, האט ווידער אויפגעלעבט די ים-רויבעריי אין פארשידענע טיילן וועלט.\n*דער בריטשיער שלום\nדא אין דער קאטעגאריע ד"ר פישביינס נקמה באזינגען מיר ד"ר זיסקינדס ירושה. אין אונזער צייטונג עקזיסטירט שוין עטלעכע יאר ד"ר זיסקינדס ווינקל, א גאנצע אפטיילונג וועגן דעם יידישן לשון בכלל און וועגן די היינטיקע פארשונגס-ווערק אויף יידיש בפרט. די אפטיילונג האבן מיר געווידמעט דעם באקאנטן שפראכן-קענער און לשון-פארשער פון ,סיטי-קאלעדזש' אין ניו-יארק, ווייל ד"ר זיסקינד איז געווען דער ערשטער פראפעסאר אין יידיש אין די פאראייניקטע שטאטן און איז געווען איינער פון די גרעסטע פאטריאטן פאר יידיש אין משך פונעם 20סטן יארהונדערט.\nאיך בין געווען נאענט באפריינדעט בשעת די 80ער יארן מיט פראפעסאר ד"ר נתן זיסקינד ז"ל. ר' נתן איז געווען א באגאבטער לערער, א פראפעסאר אין דייטש אין דער שטאטישער מלוכה-הויכשול, און א בעל-עברית ווי אויך א תלמיד-חכם. די פאליצעס ביי ר' נתן אין קאבינעט זיינען געווען פול מיט ספרים און כלערליי ביכער וועגן דער שפראך-וויסנשאפט. ס'איז געווען א גן-עדנדיקע מחיה צו זיצן שעהען לאנג אין זיין קאבינעט און ארומריידן מיינע אקאדעמישע ווערק וועגן דער יידישער שפראך.\nאין יענע יארן האב איך געהאלטן אין פארפאסן א יידישן ווערטערבוך. פראפעסאר זיסקינד איז מיר געווען א ראטגעבער, מיט וועלכן כ'האב זיך באראטן זייער אפט. ביי מיר איז זיסקינדס ווארט געווען ווי דאס געזעץ פון גאט. טראץ דעם, וואס כ'האב קיינמאל ניט פארענדיקט מיין פראיעקט, ביי מיר אין ארכיוו וואלגערן זיך טויזנטער בלעטער און קארטלעך. כ'צווייפל, צי כ'וועל ענדלעך פארענדיקן די חשובע ארבעט אבער די צייט, וואס דער זייער געערטער פראפעסאר האט מיר געשאנקען איז נאך טייערער פון גאלד! כ'וועל קיינמאל ניט פארגעסן די ליבהארציקייט און דערמוטיקונג פון ד"ר זיסקינד און זיין געוואלדיק קענטעניש אין דער שפראך-וויסנשאפט אין אלגעמיין און אין דער יידישער שפראך אין באזונדערן.\nפראסט: נאראנים, יאלדן און אידיאטן!\nפשוט: שלעפט זיך ארויס פון דער פסעוודא-רעאליטעט און שאקלט זיך אריין אין דער רעאלער ווירקלעכקייט.\nבקיצור: ס'איז כדאי!\nדער פרעזידענט-קאנדידאט פון דער פרייהייטס-פארטיי* גארי דזשאנסאן איז א נאר! דער געוועזענער גובערנאטאר פון ניי-מעקסיקע האט ניט געוואוסט אין אויגוסט בעת א טעלעוויזיע-אינטערוויו, וואו אלעפא ליגט און וואס ס'קומט-פאר אין דער סירישער שטאט. דער עם-הארץ וויל זיין דער פרעזידענט פון די פאראייניקטע שטאטן און האט גארניט קיין אנונג, וואס ס'טוט זיך אין מיטל-מזרח. לא עלינו!\nס'איז כדאי צו דערמאנען, אז די פרייהייטס-פארטיי איז פאר דער נארקאמאניע! די פארטיי איז פאר א פרייער און לעגאלער נארקאמאניע, גלויבנדיק, אז יעדער בירגער זאל קאנען קויפן געזעצלעך מאריכואנע און אלערליי נארקאטיקעס. אפשר האט הער דזשאנסאן ניט געוואוסט, וואס אלעפא מיינט פארן מיטל-מזרח בפרט און פאר דער וועלט בכלל, ווייל אנשטאט צו אנאליזירן די אלע נייעס-באריכטן אין משך פון די פאריקע פיר יאר, האט ער געהאט גערויכערט די געלע פאפיראסן פון מעקסיקע, וואס שוואכן-אפ דעם מוח! ס'קאן דאך זיין! ס'טייטש, א סטאלנער אידיאט, וואס ווייסט גארניט מיט גארניט, מחמת ער בארוישט זיך תמיד מיט מאריכואנע.\n*פרייהייטס-פארטיי = Libertarian Party\nדאנאלד טראמפ האט געוואונען דעם וואל-קאמף, טראצנדיק די אלע טאט-זאכן. אמן.\nטראמפ איז ניט פאראנטווארטלעך און איז גארניט שולדיק אין די אלע פראבלעמען אין דער רעגירונג, ווייל ער איז קיינמאל ביז אהער ניט געווען קיין געזעץ-געבער. דיינו.\nפארוואס איז מען ניט מלא-רציחה אויף די אלע פאליטיקער, וואס האבן אנגעמאכט דעם באלאגאן, אין וועלכן די פש"א געפינט זיך איצט? תיקו.\nבלייבן אן א באבן\nנאך א רשע איז שוין טויט, גאט צו דאנקען. דער דיקטאטאר איבער קובע פידעל קאסטרא איז געשטארבן לעצטנס צו 90 יאר. אין משך פון זיבן יארצענדליקער האט קאסטרא געהערשט איבערן קאריבישן אינזל און מיט זיין קאמוניסטישער פילאסאפיע געמאכט א תל פון דער מדינה.\nאין 1959 ווען קאסטרא איז געקומען צו דער מאכט, איז קובע געווען איינס פון די רייכסטע לענדער אין די אמעריקעס. דער ימח-שמוניק האט באנקראט געמאכט דאס לאנד, צעשטערט דעם מיטל-קלאס און ארעסטירט, געפייניקט און דערמאדדעט צענדליקער טויזנטער בירגער. ס'איז ניט קיין וואונדער, אז די קובאנער אין מיאמי האפקען, האצקען און הוליען ווי קאזאקן צו קאסטראס טויט! דער דיקטאטאר יש"ו איז שוין אויס. ברוך שפטרני!\nמה נשתנה הזמן הזה?\nזינטן סאמע אנהייב פון דער אמעריקאנער רעפובליק זיינען די וואל-פארמעסטן אין דער גאלדענער מדינה שוין שטענדיק א ביסל ווילד, ליידנשאפטלעך און באשטרייט מיט צארן. די פאטער פון דער אמעריקאנער דעמאקראטיע האבן געוואלט א ליידנשאפטלעכע בירגערשאפט, וואס איטערעסירט זיך מיט דער אלגעמיינער פאליטיק.\nפאראן היסטאריקער, וואס פארגלייכן דעם סקאנדאל ארום קלינטאנס שטרענג-געהיימע ע-בריוו מיטן בריוו-סקאנדאל אין משך פון די פרעזידענט-וואלן אין 1884. אין 1824 האט קיינער ניט גערעכנט אנדריו דזשאקסאן פאר קיין ערנסטן קאנדידאט; דזשאקסאן האט אבער ארויסגערופן גרויס ליידנשאפט ביי דער וויילערשאפט און איז געווארן א פאפולערער קאנדידאט צוליב דעם, וואס ער איז געווען א קריגס-העלד. דאנאלד טראמפס דערקלערונג ,דאס קאן איך צורעכט מאכן' איז אויך געווען דזשאקסאנס דערקלערונג אלס קאנדידאט.\nאין פארלויף פון די פארגאנגענע 100 יאר זיינען די וואל-פארמעסטן געווען מילד און רואיק אבער אין 1840 ווען דער באגריף פון א וואל-קאמפאניע איז אנטשטאנען, זיינען די ערשטע קאמפאניעס געווען ווילדע קארניוואלן מיט אלקאהאל. די שרייענדיקע נאווינע אין דעם וואל-פארמעסט איז, אז הער טראמפ האט אויסגענוצט בחנם די גאנצע פרעסע צום קאנדידירן צום פרעזידענט-אמט. דאנאלד טראמפ פארשטייט, באשטעטיקט און בארעכטיקט ווי דזשאקסאן די פרוסטראציעס און כעס פון דער אלגעמיינער בירגערשאפט און אזוי ווי דזשאקסאן זאגט ער צו צוריקצוברענגען א פריערדיקע צייט.\nדער אינטערנעט האט שוין איבערגעביטן די וואל-קאמפאניעס און פארמעסטן אין אונזער לאנד. דאס איז ניט קיין איידעלע עפאכע און טראמפ באשטעטיקט דעם פאקט. דער חוצפהדיקער ביליאנער רעדט גראב, באהאגלט זיינע אפאנענטן מיט חוזק-נעמען און רופט זיי צווישן מיט פראסטע באליידיקונגען. דער באגריף פון אן איידעלער דעבאטע צווישן איידעלע מלוכה-לייט איז אומגעקומען אין דער אינטערנעט-תקופה. דאנאלד טראמפ איז א שטערן, וואס האנדלט אינעם היינטיקן וואל-פארמעסט אזוי ווי א שטערן פירט זיך אויף אין א טעלעוויזיע-פראגראם. דאס איז אן איבערראשונג?\nאן אויפגעקאכטע וויילערשאפט איז גארניט קיין נייעס. ווילדע וואל-קאמפאניעס? דאס איז אויך ניט קיין נאווינע. באווארפן אפאנענטן מיט צווישן-רופן, חוזק-נעמען און באליידיקונגען אנשטאט אן איידעלער דעבאטע מיט ערנסטע אידייען איז טאקע א נאווינע! אט-וואס שיידט-אונטער טראמפס קאמפאניע פון די אלע אנדערע קאמפאניעס בשעתן היינטיקן וואל-סעזאן און בעת די אלע פריערדיקע וואל-פארמעסטן אין דער אמעריקאנער געשיכטע. אמן, דיינו ותיקו.\nא חנוכהדיקע באגריסונג\nחנוכה איז א פריילעכער יום-טוב, ווען דאס יידישע פאלק פראוועט דעם נצחון פון די חשמונאים איבער די יונים. דאס איז געווען א לאנגיאריקער אויפשטאנד, בשעת וועלכן ס'זיינען אומגעקומען א סך בני-ישראל. מיט די מכבים בראש האט עם-ישראל באזיגט די גריכישע אימפעריע. אזוי ווי א האמער האט יהודה המכבי* ווי שמשון-הגיבור צעשמעטערט די דעמאלטיקע שונאי-ישראל.\nוואס האט אזא אנטיקענער נס צו טאן מיט דער היינטיקער וועלט? אזא וואונדער דינט פאר א ביישפיל ווי אזוי צו באקעמפן און באזיגן די רשעים און רוצחים אין יעדער תקופה. מה משתמה הקופה הזה? דעם אמת געזאגט, איז דער מאדערנער עולם ניט אזוי אנדערש פונעם פארצייטנס. די אמתע עיקרים זיינען אייביק און זיינען חל אויף אלע דורות. וואס ס'איז אנדערש היינט-צו-טאג איז, אז די וועסטלעכע וועלט האט שוין פארלוירן איר מוט, איר ווילן צו דערהאלטן אירע ווערטן און איר חשק צו קעמפן פאר אזעלכע פרינציפן.\nדאס זיינען פינצטערע צייטן! כינע, רוסלאנד, איראן און איזיס פילן זיך פראנק און פריי צו טאן אלץ, וואס ס'גלוסט זיי דאס הארץ א דאנק דעם פחדנות פון אייראפע און אמעריקע. אזעלכע מדינות האלטן די אייראפעאישע וועלט פאר שוואך, וואס דערמוטיקט זיי צו האנדלען מיט דרייסטקייט און קאמפסלוסט. די סימפאטיע צו ישראל ווערט וואס אמאל קלענער אין אלע טיילן וועלט, בשעת דער איינפלוס פונעם אמעריקאנער יידנטום אין וואשינגטאן ווערט וואס אמאל קלענער א דאנק דער שטורעם-כוואליע מיט אומלעגאלע אימיגראנטן, וואס זיינען, אין בעסטן פאל, גלייכגילטיק צו יידן און ישראל און, נאך ערגער, שונאי-ישראל פון שפאנישע און אראבישע מדינות.\nס'איז טאקע דער אמת, אז מיר געפינען זיך שוין מער ניט אין שטעטל און ס'איז טאקע מיט ממתקים א קורווישע וועלט, וואו אלץ איז צום פארקויפן, איינשליסנדיק די נשמה. ווי פשוט די שטעטלדיקע וועלט איז געווען אין פארגלייך מיטן היינטיקן עולם, וואס איז אזוי פארדארבן און קאמפליצירט. ריידנדיק וועגן דער קורווישקייט: אויף דער וועלט איז ניט דא קיין קורווישערס ווי די אמעריקאנער הויפטשטאט וואשינגטאן און די אלע פראסטע פראסטיטוטן, וואס רעכענען און דערקלערן זיך פאר איידעלע מלוכה-לייט. ס'וואלט אונז גארניט געקימערט, אז דאס זאל זיין א כאליאסטרע עלעגאנטע און ערלעכע פראסטיטוטינס, וואס קאקעטירן און צושטעלן די פלונים אן ערשט-קלאסיקע באדינונג, נאר דאס זיינען געמיינע און גראבע פאסקודניאקעס, וואס האסן די קליענטן, וואס זיי זאלן באדינען מיט גוטברידערלעכקייט. דא באשרייבן מיר די מערסטע געזעץ-געבער אין דער הויפטשטאט. וואס האבן מיר דערלעבט?! לא עלינו!\nא רעכטפארטיקטער גרים-צארן\nוועגן משיח האבן מיר געדארפט ריידן: טראמפס קאמפאניע-לאזונג ,לער-אויס דעם זומפ'* איז געווען ענלעך צו ראס פעראס ,קער-אויס די שייער'**. ,לער-אויס דעם זומפ' איז אבער געווען צו מילד. ,שטאפט זיי די פיסקעס מיט דער פויסט' וואלט געווען א נאך-בעסערע דערקלערונג, ווייל ,טרייבט-ארויס די פאסקודניאקעס!' האט מען שוין געהאט אויסגערופן קנאפע 30 יאר אן קיינע רעזולטאטן. איידער דאנאלד טראמפ האט קאנדידירט צום פרעזידענט-אמט, אנערקענענדיק, רעכטפארטיקנדיק און באשטעטיקנדיק די לאנג-יאריקע טענות פונעם אומקומענדיקן מיטל-קלאס, האט דאס אמעריקאנער פאלק שוין געהאט באקאנט געמאכט אומזיסט און אומנישט זיין אומצופרידנקייט מכוח די אלע שיקאנעס און אינטריגעס מצד די פאליטיקער אין וואשינגטאן. די הויפטשטאט האט דאס אבער געהערט ווי דעם קאטער און ס'האט זי געארט ווי די קאץ. ,שטאפט זיי י פיסקעס מיט דער פויסט' פאסט זיך דעריבער א סך בעסער, באזונדערש ווען מ'טראכט פון דעם תל, וואס אונזערע מלוכה-לייט האבן געמאכט פון אמעריקע בכלל און פון דער אלגעמיינער ווירטשאפט בפרט. דערצו און נאך ערגער האט מען דאס אלץ געטאן בכיוון אין נאמען פון די גרויסע קארפאראציעס, וואס האבן געזוכט צו פארדינען גרעסערע פראפיטן.\nדי פאליטיקער אין ביידע פארטייען האבן באלעסטיקט די בירגער מיט א וועלט מיט הויכע שטייערן און א מבול מיט שלעכטע האנדלס-פאקטן, וואס האבן רייך געמאכט אונזערע קאנקורענטן, שטארק געמאכט אונזערע שונאים און ארעם געמאכט דעם מיטל-קלאס. אודאי האט מען א גוטן גרונט צו זיין אין כעס, ווייל אונזערע פירער האבן פארשניטן דעם מיטל-קלאס דורך דערלויבן די אמעריקאנישע פירמעס צו פאבריצירן זייערע סחורות אין אויסלאנד, צאלן די דארטיקע ארבעטער נישטיקע שכירות און פארדינען אזוי ארום געוואלדיקע פראפיטן אין נאמען פונעם גלאבאליזם און אויפן חשבון פון די פאלקס-מאסן. די, וואס זעען ניט דעם שאדן, אנטזאגן זיך צו זען די חורבות, די שרידים פונעם אמאליקן מיטל-קלאס ע"ה, די פשוטע ארבעטער, נעבעך, וואס האבן גרויס געמאכט די פאראייניקטע שטאטן און וואס זיינען פארראטן געווארן פון די גלאבאליסטן און קארפאראטיסטן יש"ו! זאלן אזוינע גזלנים ליגן אין קברים אן שום מצבה אן וועמען צו זאגן נאך זיי קיין קדיש! נידער מיט די קלינטאנס און די בושעס! בראווא און וויוואט די, וואס הערן די פאלקס-שטימע, פארשטיין דעם פאלקס-צארן און ווילן זיך האלטן ביים פאלקס-ווילן!\n*לער-אויס דעם זומפ = Drain the swamp\n**קער-אויס די שייער = Sweep-out the barn\nדער גולמדיקער עולם\nדער פאקט, וואס הילארי קלינטאן איז שיעור ניט געווארן די פרעזידענטין באשטעטיקט און באווייזט, אז דער עולם איז א גולם, ער האט א שוואכן זכרון און מ'קאן כמעט ווי תמיד אפנארן דאס רוב בירגער! די אלע שטותים, וואס פערלען תמיד די קלינטאנס פון פיסק האבן שוין מער ניט פארכשופט די מערהייט. צום גליק איז די וויילערשאפט ענדלעך געקומען צום שכל און פארשטאנען, ווער די קלינטאנס זיינען און אויף דעם, וואס זיי שטייען!\nמיר האפן מיט עטוזיאזם ווי אויך מיט גרים-צארן, אז טראמפ וועט צערייסן ווי א הערינג די, וואס האבן אריינגעשלעפט די פש"א אין אזא זומפ. מיר כאפן זיך צו זען, אז ער זאל טויטשלאגן די אלע גזלנים און מזיקים, וואס האבן געממזרט די גאלדענע מדינה און צעהרגעט איר מיטל-קלאס. זאלן די אלע יאקאלן באגראבן ווערן אויף א פארגעסענעם, פארווארפענעם צווינטער הינטער דער פלויט ביים אפטרעט צווישן די גנבים, דלפנים, נפקות און מערדער. מיר וועלן זיך דערפרייען ביזן זיבנטן הימל צו זען, אז טראמפ זאל שטיין הארט ביי זייערע קברים און זיי פארשעלטן דאס געביין מיטן אויסגעשריי: ,ברוך שפטרני, פאסקודניאקעס! גייט צום שווארץ-יאר!'.\nס'איז א נס, וואס דאס פאלקס-מויל שוימט ניט ווי א משוגענער הונט מחמת און נאך דעם, וואס די געזעץ-געבער האבן ביי די פארגאנגענע 30 יאר געטאן מיט אונזער אמעריקע. הערט זיך איין און האט גארניט קיין טעות: אונזערע פאליטיקער האבן אוממיסטן און אויף צולהכעיס צעמזיקט דעם מיטל-קלאס, בכדי צו שענקען די דלפנים ממתקים פון דער מלוכה-קאסע און אום צוצושטעלן די איבערקארפאראציעס געוואלדיקע פראפיטן! דא האנדלט זיך עס אין מלוכה-פארראט, גאר אן ערנסטע קלאגע! די בושעס, קלינטאנס און אבאמע האבן אנגערייכערט אזיע בכלל און כינע בפרט אויפן חשבון פון די פשוטע ארבעטער דא אין די פאראייניקטע שטאטן. דאס איז די סיבה פארוואס די גאלדענע מדינה גלאנצט שוין מער ניט ווי גאלד.\nא מסקנא מיט א לייזונג\nחברים, געדענקט זשע און פארשטייט זשע נאר: ווען מיר הערן-אויף זיין ברוגז, זיגן אונזערע שונאים! לער-אויס דעם זומפ און שטאפט זיי דעם פיסק מיט דער פויסט! וואס וואשינגטאן האט געטאן איז אומפארציילעך; ס'איז קיינמאל ניט צום פארגעסן און קיינמאל אויך ניט צום פארגעבן! געדענקט דעם אומיושר צוזאמען מיטן אומכבוד, וואס די הויפטשטאט האט אונז אלעמען אנגעטאן!\nדי רעגירונג זאל און דארף דינען די בירגער, און ניט פונקט פארקערט. די מלוכה זאל און מוז מורא האבן פארן פאלק, און ניט גראד פארקערט!\nא מלוכה דארף זיך שרעקן פאר אירע בירגער.\nווען א רעגירונג האט שוין מער ניט קיין מורא פארן פאלק און די בירגער שרעקן זיך פאר דער מלוכה,\nאיז שוין צייט, אז די בירגערשאפט זאל אויפשטיין!\nי בכדי צו ראטעווען די מדינה (אויב ס'איז שוין ניט צו שפעט) מוז די אדמיניסטראציע טראמפ זיך דערוועגן און דערלויבן צו טאן פאלגנדיקע זאכן: 1\nי א) פארמאכן די גרענעצן, א גאנצער און א שטרענגער פארבאט קעגן דער אימיגראציע. 1\nי ב) פארקלענערן דעם גאנצן בודזשעט: שניידן מיט 50% סיי דעם מיליטערישן בודזשעט סיי דעם בודזשעט פאר צדקה-פראגראמען. 1\nי ג) א שטייער פון 10% סיי פאר יחידים סיי פאר געשעפטן אדער א פארקאויפס-שטייער פון 18%. יעדער פון די אויבערשטע צוויי אויסוואלן וועט זיין דער איינציקער שטייער אין לאנד און די רעריגונג וועט מוזן פונקציאניארן מיטן איינקונפט פון אזא שטייער. 1\nי די אויבערשטע פיר טריט וועלן לייזן א סך פראבלעמען און ארויפפירן די מדינה אויפן דרך-הישר. 1\nי טראמפ מוז האלטן ווארט און איינפירן די אלע רעפארמען. אויב ער האלט זיך ניט ביי זיינע צוזאגן, איז ער א ליגנער און א שארלאטאן אזוי ווי די אלע אנדערע פאליטיקער! 1\nנקמה מיט נחמה\nי אין א טעלעוויזיע-אינטערוויו מיט עטלעכע וואכן צוריק האט בערני סאנדערס דערקלערט: די דעמאקראטן האבן פארשפילט די פרעזידענט-וואלן, ווייל הילארי האט גרינגעשעצט די פשוטע ארבעטער ,מיט ווייסע און בלויע קאלנער', דער גרעסטער פראצענט וויילער אין זיין פארטיי, צוגעבנדיק, אז די דעמאקראן נויטיקן זיך אין נייע פירער, וואס קאנען פארשפרייטן מיט א נייער שטימע די גרונט-עיקרים פון דער פארטיי. 1\nי דרך-אגב: טראמפ איז קיינמאל ביז אהער ניט געווען קיין געזעץ-געבער; ער איז קיינמאל פריער ניט געווען קיין מלוכה-מענש. אלזא, טראגט דער עושר ניט קיין שום אחריות פאר די אלע צרות און יסורים, וואס בושעווען אין די פאראייניקטע שטאטן. 1\nי ס'איז אומגלויבלעך, אז דער גולמדיקער עולם איז גאר שטארק ברוגז מיט אונזער ניי-דערוויילטן פרעזידענט, וואס האט געטאן גארניט מיט גארניט און איז גארניט אין כעס אויף די גזלנים און מזיקים, וואס האבן אריינגעשלעפט די מדינה אין באד, זומפ, מיל און הקדש. געהערט א מעשה און געזען א ביסל?! 1\nא קורצער קאמענטאר\nי די פאסקודניאקעס ווילן, אז מ'זאל זיך ניט דערוויסן, אז אין יעדער סיטואציע זיינען תמיד פאראן אנדערע אויסוואלן אחוץ די, וואס די ,מבינים' מאכן באקאנט. דערצו מאכן מיר באקאנט דעם אמת מיט אן אלף: בעת די 70ער יארן האבן די אמעריקאנער קארפאראציעס גענומען בויען פאבריקן אין אויסלאנד און באשעפטיקן די ארטיקע ארבעטער, ווייל פירן מסחר אין אמעריקע איז שוין געווארן קאסטבאר צוליב שטייגנדיקע שטייערן, באזונדערש די אלע מלוכה-צדקה-פראגראמען. 1\nי דער חזיר (די רעגירונג) איז שטענדיק הונגעריק און וויל תמיד פרעסן מער און נאך מער. אזא חיה ווערט קיינמאל ניט זאט! 1\nי די לעצטע פראטעסט-מאניפעסטאציעס קעגן טראמפס וואל-זיג אין פארשידענע שטעט זיינען ענלעך צו די אומרוען אין גריכנלאנד און אנדערע אייראפעאישע מדינות, וואו אויפגערעגטע געניסער פון מלוכה-קאסע-ממתקים פירן מאסן-דעמאנסטראציעס, ווען די רעגירונג פרובירט פארקלענערן די צדקה-בענעפיטן און איינארדענען די מלוכה-פינאנצן. 1\nי פראסט, פשוט און בקיצור: כינים באקומט מען בחנם. אומזיסט איז בלויז די קעז אין דער ראצן-פאסטקע! 1\nי טראמפ איז דער נייער פרעזידענט; אלזא, מוזן מיר ווארטן און זען, וואס ער וועט טאן. פייקלען מיט טענות-ומענות און מאכן סומאטאכעס איז שרייען חי-וקיים און העלפט ווי א טויטן באנקעס. 1\nגאר אין קורצן און גאר אין גאנצן\nי דאס וואל-קאלעגיום עקזיסטירט שוין 240 יאר אין די פאראייניקטע שטאטן. אזא סיסטעם דערמעגלעכט יעדן שטאט צו האבן אן אנטשפרעכנדיקע דעה און פארהיט, אז די שטאטן מיט א גרויסער באפעלקערונג זאלן האבן א צו-גרויסן איינפלוס. 1\nי אויב אמעריקע וועט איינפירן אן אלגעמיינע אפשטימונג מיט דירעקטע שטימען, וועלן ניו-יארק און קאליפארניע האבן א גרעסערע דעה און אזוי ארום באשטימען די רעזולטאטן פון יעדן וואל. די קליינע שטאטן וועלן קיינמאל ניט דערלויבן, אז ס'זאל אנטשטיין אזא סיטואציע! 1\nא משוגעת אין מישיגען! די קלינטאנס האבן הינטער די קוליסן געשטופט די קאנדידאטין פון ,די גרינע פארטיי' צו ציילן א צווייט מאל די איינגעגעבענע שטימען אין מישיגען ווי אויך אין וויסקאנסאן און פענסילוואניע. דאס איז נאך א גזלנישער פארזוך מצד די דעמאקראטן צו גנבענען שטימען! הילארי נוצט-אויס יעדעס שמד-שטיק, כדי צו פארדרייען די וואל-רעזולטאטן, ענדערן די צאל שטימען אינעם וואל-קאלעגיום און געווינען אזוי ארום די פרעזידענטשאפט! די קלינטאנס הערן קיינמאל ניט אויף שיקאנירן!\nאמעריקע פעלט ניט א נייער וואל-מחלוקת ווי די אין 2000 ווען בוש און גאר האבן זיך צעקריגט איבער די וואל-רעזולטאטן אין פלארידע.\nקיין ווייסער נאציאנאליסט בין איך ניט.\nכ'בין א נאציאנאליסטישער עקאנאם.\nדי גלאבאליסטן האבן צעשטערט דעם ארבעטער-קלאס אין אמעריקע\nאון געשאפן אין אזיע א מיטל-קלאס.\n,טרייבט-ארויס די אויסווארפן!' שרייט מען שוין 25 יאר (חי-וקיים). מיט דאנאלד טראמפ האט מען איצט און ענדלעך דעם שאנס צו פאריאגן פון וואשינגטאן די אויסווארפן, וואס שעצן שוין פיל יארן גרינג דעם פאלקס-ווילן און פארראטן שוין עטלעכע יארצענדליקער די בירגערשאפט. אצינד האט די מדינה דעם בעסטן און גרעסטן שאנס אפצופגרן דעם גולם! ניט קוקנדיק אויף דעם, וואס דער ביליאנער האט אפגעהאלטן א גרויסן וואל-נצחון, פון אלע זייטן ווענדט מען נאך אן אלע כוחות איינצוהאלטן דעם העלדנמוטיקן ריטער, וואס האט בדעה און איז בכוח צו דערהרגענען דעם מאנסטער!\nדי וועלט איז א מאדנער מקום און דער עולם איז א גולם! דאס איז איינער פון די וויכטיקסטע וואל-סעזאנען, וואס איז ווען געווען, ווייל ס'איז דער בעסטער און לעצטער שאנס אפצושטעלן די גלאבאליסטן. די טיי-פארטיי האט געהאט אין 2008 א קאפעטשקע דערפאלג און געמאכט א ביסעלע פארטשריט אלס פראטעסט קעגן דער פאליטיק פונעם ניי-דערוויילטן פרעזידענט באראק אבאמע און דעם געוועזענעם פרעזידענט דזשארזש בוש. אט-איצט און אט-דא פארמאגט דאס אמעריקאנער פאלק א געשמאקן שאנס צו מאכן א סוף מיט די אלע שיקאנעס און אינטריגעס מצד די גלאבאליסטן און ליבעראלן און מ'פארפעלט אויסצונוצן די גאלדענע געלעגנהייט!\nווען א מדינה פירט מלחמה קעגן א שונא, זוכט זי שטענדיק פארבינדעטע, מיט וועלכע זי קאן זיך פאראייניקן, אום צו באזיגן דעם פיינט. אין א קאמף קאן א לאנד אפט ניט אויסוויילן, ווער ס'איז אים א פריינט. גאנץ אפט האט מען ניט קיין ברירה און מ'מוז אננעמען אלס פריינט דעם שונא פונעם פיינט, מיט וועלכן מ'קעמפט. דאנאלד טראמפ האט סיי א סך מעלות סיי א סך חסרונות אבער מיר האבן גארניט קיין אויסוואל, מחמת דער חוצפהדיקער ביליאנער איז דער איינציקער קאנדידאט, וואס פארטרעט דעם פאלקס-ווילן און זאגט-צו צורעכט צו מאכן די גרעסטע פראבלעמען, וואס בושעווען אין די פאראייניקטע שטאטן, נאגן דאס אמעריקאנער פאלק און מאכן מכלה אונזער דעמאקראטיע און געזעלשאפט.\nדי גלאבליסטן, די הויכע פענסטער אין דער הויפשטאט, האבן אן אייגענעם סדר-היום, וואס האט דעם פאלקס-ווילן אין דער אדמה. די פראפעסיאנעלע פאליטיקער ווייסן בעסער און קלערער פונעם פאלק אליין, וואס ס'איז גוט פארן פאלק. סוף-כל-סוף קומט א ריטער אויף א ווייס פערד, א משיח אויף א ווייסן חמור, וואס הערט דאס פאלקס-געשריי, שעצט-הויך דעם פאלקס-ווילן און איז אויסן צורעכט צו מאכן דעם מצב און פון אלע זייטן באהאגלט מען דעם בעל-יושר מיט כלערליי אטאקעס. וואו זיינען דער שכל און דער יושר?\nדי היינטיקע לאגע איז ניט קיין נאווינע. הערט א מעשה, וואס איז געשען ווידער און אבער: ישראל האט פארמאגט א סך נביאים און צדיקים, וואס האבן פרובירט ארויפפירן די מדינה אויפן דרך-הישר; ישראל האט גאר אפט דערמארדעט אזוינע נביאים און צדיקים! לאמיר אלע האפן, אז דער אגרעסיווער עושר וועט אפפגרן זיינע שונאים און צורעכט מאכן די סיטואציע, איידער דער שטורעם און זיינע פיינט וועלן אים צערייסן ווי א הערינג!\nוואס טראמפס זיג מיינט פאר אמעריקע\nאן אויספירלעכע אנאליז וועגן דעם היינטיקן וואל-סעזאן\nא סענסאציאנעלער וואל-סעזאן\nדאס איז געווען איינער פון די אינטערעסאנטסטע און ווילדסטע וואל-סעזאנען אין דער אמעריקאנער געשיכטע. אן עקצענטרישער, שטיין-רייכע געשעפטסמאן מיט א געוואלדיקער חוצפה פון דער מעטראפאליע ניו-יארק איז ארויפגעקומען אויף דער פאליטישער ארענע און באזיגט ווידער און אבער די בעסטע, רייכסטע און קליגסטע פאליטיקער אין ביידע פארטייען. דאנאלד טראמפ האט זיך אויפגעפירט ווי א העלפאנד אין געשיר-געוועלב; דער אגרעסיווער ביליאנער האט אליין צעשמעטערט די אלטע געצן און אפגעפגרט די אלטע רעליגיע!\nדאס איז געווען דער סארט וואל-סעזאן, וואס די פאטער פון אונזער רעפובליק האבן געוואלט זען. די אונטערשרייבער פון דער אמעריקאנער קאנסיטטוציע האבן געוואלט א ליידנשאפטלעכע וויילערשאפט, א בירגערשאפט, וואס שפילט אן אקטיווע און גרויסע ראלע אין דער רעגירונג.\nדאנאלד טראמפ האט אפגעהאלטן אזא אומדערווארטן און אומדערהערטן זיג צוליב דעם, וואס ער איז געקומען מיט אן אנזאג. קלינטאן האט געליטן א געוואלדיקע מפלה, מחמת זי האט ניט געהאט קיין אנזאג. פרוי קלינטאן האט געפייקלט ווי א מזיק, אז טראמפ איז ניט קיין פאסיקער קאנדידאט, וואס דער ביליאנער וועט ניט טאן און ווי שרעקלעך ער וועט האנדלען, אויב ער וועט ווערן דער פרעזידענט. די געוועזענע שטאטס-סעקרעטארין האט קיינמאל ניט דערלקערט, וואס זי וועט דערגרייכן, אז זי וועט ווערן די פירערין פון די פאראייניקטע שטאטן. דאס איז די סיבה פארוואס די וואל-קאמפאניע פון דער קליגסטער פרוי אויף דער וועלט איז געווען אומדערפאלגרייך.\nדער ביליאנער האט אנגעטאפט דעם פאלקס-פולס. דאס איז דאס ערשטע מאל זינט ראנאלד רייגאן איז אפגעטראטן פון אמט אין 1989, וואס א מלוכה-מענש הערט דאס געשריי פון דער אלגעמיינער בירגערשאפט און פונעם מיטל-קלאס און האט זאגט-צו צורעכט צו מאכן דעם מצב. די פאלקס-מאסן האבן אויסגערופן: ,נידער מיטן גלאבאליזם!' און ,ברענגט-צוריק קיין אמעריקע די אלע ארבעטס-שטעלעס'.\nהן די רעפובליקאנער הן די דעמאקראטן פארראטן שוין 28 יאר דעם מיטל-קלאס, דאס רוקן-ביין פון יעדער מדינה. דער כיטראק האט באטאנט ביי די אלע דעבאטעס, אז די היינטיקע מאכט-האבער האבן אנגעמאכט דעם באלאגאן, אין וועלכן דאס לאנד געפינט זיך איצט, פרעגנדיק ווי אזוי קאן זיך דער קליינער מענש דערלויבן צו שטימען פאר אזוינע גזלנים. טראמפ האט אנגעוויזן אומעטום וואו ער איז געגאנגען און געשטאנען, אז די פירערשאפט פון ביידע פארטייען האבן כסדר גרינגעשעצט און געפאטשט אין פנים די פשוטע ארבעטער מיט האנדלס-אפמאכן ווי ,נאפטא' און דורך פאלם כורעים פאר די ספעציעלע אינטערעסן ווי די ארעמע אפרא-אמעריקאנער, די אימיגראנטן, די פעמיניסטין אא"וו! טראמפס פאפולאריטעט און נצחון שטעלן-פאר מיט זיך די נקמה פון די פשוטע ארבעטער.\nטראמפ האט געהערט דאס געוויין און געשריי פון די פשוטע מענשן. דאס אמעריקאנער פאלק, די פראדוקטיווע ארבעטער, האבן אויסגערופן: ,שלעפט אונז ארויס פון זומפ, הקדש, מיל און באד! פארגעסט אין די אימיגראניטן, פארגעסט דעם פעמיניזם, פארגעסט אין די האמאסעקסואלן; נידער מיטן ליבעראליזם! געדענקט און העלפט די, וואס הארעווען, די, וואס האבן געארבעט א גאנץ לעבן און געמאכט אמעריקע פאר דער גאלדענער מדינה. די דורכשניטלעכע בירגער האבן געמאכט א נויט-רוף; זיי האבן אויפגעוויילט 911 מיטן נומער-דיסק און דאנאלד טראמפ האט געענטפערט: כ'הער אייך. ווארט-צו; ,גיכע הילף' איז שוין אויפן וועג!\nא גרויסער זיג\nטראמפס נצחון איז א פאטש אין פנים סיי פאר הילארי קלינטאן סיי פאר פרעזידענט אבאמע. דער עושר האט מיט איין קלאפ מכלה געמאכט די דעמאקראטישע פארטיי, קעפנדיק די קלינטאנס און שענקענדיק איינצייטיק די רעפובליקאנער דאס טעלערל הימל. טראמפס נצחון איז א צוריקווייזונג פונעם פארדארבענעם, פארשאלטענעם סאציאליזם בכלל און פון דער פאליטיק פון פרעזידענט אבאמע בפרט. דער אנזאג איז פראסט און פשוט: ,הער פרעזידענט, איר ווערט איצט אפגעזאגט צוזאמען מיט אייערע אפאראטשיקעס און לאקייען! שלעפט זיך אפ קיין מצרים און ווערט דארט די כפרה!'\nדי דעמאקראטן וועלן מוזן פארמולירן א נייע פאליטיק, אויב זיי וועלן וועלן זיגן ווידער אמאל אין א נאציאנאלן וואל. דאס אמעריקאנער פאלק זיינען שוין נמאס געווארן דער ליבעראליזם און דער גלאבאליזם, וואס האבן צעשלאגן און פארארעמט דעם מיטל-קלאס. די לעצטע וואל-רעזולאטן באשטעטיקן, אז פרעזידענט לינקאלן איז געווען גערעכט, אז ,אייניקע מאל קאן מען אפנארן די אלע מענשן; אלע מאל קאן מען באטריגן עטלעכע מענשן, נאר מ'קאן אלעמען ניט פארנארן אלע מאל'.\nטראמפ מיט זיין משפט איז גערעכט\nדער חוצפהדיקער, עקצענטרישער ביליאנער איז געווען גערעכט מיט 100% מיט זיין משפט און מיט זיינע טאקטיקעס. ער האט ווי א מזיק אפגעפגרט הן די דינאסטיע בוש הן די דינאסטיע קלינטאן. אין רעזולטאט פון זיין אגרעסיווער קאמפאניע קומט ער קיין וואשינגטאן צוזאמען מיט א מערהייט אין סענאט און קאנגרעס, שענקענדיק דער רעפובליקאנער פארטיי א מערהייט אין ביידע לעגיסלאציע-קאמערן.\nהער טראמפ האט באוויזן, אז די פירערשאפט פון ביידע פארטייען איז אלט, שוואך און עובר-בטל. דער אגרעסיווער כיטראק האט געוויזן, אז די אלגעמיינע פרעסע איז געווען אומרעכעכט און אז ער אליין האט פארשטאנען די סיטואציע; אזוי ארום האט הער טראמפ איבערגעביטן די אלגעמיינע פאליטיק.\nגאט און זיין משפט זיינען גערעכט. און טראמפ מיט זיין משפט איז געווען גערעכט.\nדי באדייטונג פון טראמפס נצחון\nדער בעל-נצחון איז א שוויצער, וואס איז זיך מחיה מיט א געשמאק געשלעג און ציט זיך קיינמאל ניט צוריק פון קיינע מחלוקתן. טראמפ האט געגעבן זיינע אפאנענטן א פארציע צוזאמען מיטן שווארצסטן פעפער און זיי געכמאליעט, געפראסקעט, געבאכעט און צעטאפטשעט אין נאמען פון די נידערגעשלאגענע פאלקס-מאסן. דער עקצענטרישער עושר האט געוויזן דעם עולם, אז אמעריקע איז נאך אמעריקע, אז די פאראייניקטע שטאטן איז נאך אלץ די גאלדענע מדינה און אז א קליינער מענש האט א דעה.\nטראמפס זיג האט אונטערגעשטראכן, אז ביי די הויכע פענסטער ליגט די קאץ ניט שטענדיק אין זאק, אז אויפן עולם-השקר עקזיסטירט דער יושר און אז א פשוטער בירגער קאן יא באקעמפן און באזיגן דאס ראטהויז.\n*You can't fight city hall איז אן אלפרענקישער אויסדרוק ביי די אמעריקאנער\nס'איז אמת, אז די זשורנאליסטין אניע קולטער איז א שייגעצעוואטע שיקסע, נאר די אגרעסיווע גויה איז אויך קלוג ווי וועלט. א זשורנאליסט דארף האבן חוצפה און מוז זיין אגרעסיוו, באזונדערש אין דער היינטיקער געזעלשאפט, וואו ס'בושעוועט א געוואלדיקער קולטור-קאמף. בראווא און וויוואט, מאמזעל קולטער! איר לאזט זיך ניט שפייען אין דער קאשע. די קאנסערוואטיווע דענקערין ווערט שוין א סך יאר אטאקירט פון אלע זייטן און פיל לאגערן פרובירן איר פארמאכן דאס מויל. די שארפזיניקע זשורנאליסטין פארמאגט א געוואלדיקן פיסק, האט ניט קיין שום מורא באקאנט צו מאכן איר מיינונג און צערודערט גאר א סך לייטן מיט אירע שטארק-קאנסערוואטיווע געדאנקען.\nאזוי ווי א סך אנדערע אמעריקאנער האלט מאמזעל קולטער, אז דער אנהאלטנדיקער מבול מיט אימיגראטנטן אן שום דערלויבעניש פון לענדער אין דער דריטער וועלט מאכט א תל פון די פאראייניקטע שטאטן. פריילין קולטער שטיצט דעם רעפובליקאנער פרעזידענט-קאנדידאט דאנאלד טראמפ און מיינט, אז ער איז גערעכט מיט 100% ווען ער דערקלערט די היינטיקע אימיגראציע-כוואליע פאר א חרפה און א באלאגאן.\nריידנדיק וועגן משיח: אניע קולטערס בוך ,אדיאס, אמעריקע!' איז דערשינען ניט לאנג צוריק. אין דעם בוך רעדט די חשובע דענקערין ארום די אימיגראציע-כוואליע פון די צוריקגעשטאנענע מדינות און באצייכנט זי ווי א מגפה און א פלאן פון לינקע ראדיקאלן צו פארוואנדלען אמעריקע אין א הקדש.\nדאס רוב אמעריקאנער ווייסט שוין, אז אמעריקע גייט בארג-אראפ און פארוואנדלט זיך אין א באנאנע-רעפובליק, וואס איז די סיבה פארוואס דאנאלד טראמפ איז אזוי פאפולער. דער זשורנאליסט פעטער ברימעלא ווארנט אין זיין בוך ,א נאציע פון אויסלענדער'* וועגן דער וואקסנדיקער אימיגראציע-מגפה און וואס דאס מיינט פאר די פאראייניקטע שטאטן. אין 1995 ווען ברימעלאס פאלעמיק איז דערשינען, האט די נאציע, אפנים, נאך ניט גערעכנט די אימיגראציע-כוואליע פאר קיין מבול אדער באדראאונג. דער ראדיא-קאמענטאטאר פון ניו-יארק באב גראנט** האט אפט באמערקט אין די 80ער און 90ער בשעת זיין געוואלדיק-פאפולערער און לאנג-יאריקער פראגראם, אז די רעגירונג מוז איינפירן תיכף-ומיד אן אימיגראציע-פארבאט, איידער ס'ווערט צו שפעט און אונזער גרויסארטיקע מדינה ווערט מגולגל אין א דריט-וועלט-לאנד. הער גראנט פלעג דערקלערן בשעת יענע יארן, אז ,אמעריקע גייט בארג-אראפ און ווערט ביסלעכווייז א דריט-קלאסיקע מדינה.\nביז טראמפ איז געווארן א פרעזידענט-קאנדידאט אינעם היינטיקן וואל-פארמעסט, איז די אימיגראנטן-פראגע געווען א טאבו ביי די פאליטיקער אין ביידע פארטייען. טראמפ האט זיך דערוועגט ניט בלויז צו דערמאנען די פארבאטענע טעמע, נאר ער האט אויך באצייכנט דעם מבול מיט אימיגראנטן ווי א גיפטיקע עפידעמיע, וואס וועט ענדלעך אפפגרן אמעריקע. די חוצפהדיקע מאמזעל באהאנדלט דעם מבול מיט אימיגראנטן פון מדינות אין דער דריטער וועלט און דערקלערט, אז אזא פארפלייצונג פארוואנדלט אונזער לאנד אין א דריט-וועלט-מדינה.\nס'איז נויטווענדיק צו פירן א פראנק און פריי א דעבאטע וועגן אט-דער וויכטיקער טעמע, באזונדערש אין א צייט ווען דער וועלט-טעראריזם ווערט וואס אמאל גרעסער און שטארקער. אין א פריי לאנד זיינען ניט דא קיין פארבאטענע דיסקוסיעס, ווייל די ווארט- און פרעסע-פארהייט זיינען אלץ-וויכטיק. די פאראייניקטע שטאטן איז די איינציקע מדינה, וואס האט אן אפענע גרענעץ און דערלויבט אימיגראנטן אן א שיעור צו גנבענען די גרענעץ. יעדע מדינה האט אימיגראציע-באשרענקונגען און יעדעס לאנד מוז זיך האלטן ביי אזוינע געזעצן, אויב עס וויל בלייבן לעבן.\n*Alien Nation (1995)\n**Bob Grant (1929-2013)\nמנחם מעלמאן, לאנדאן\nחשובע חכמים און בכבודיקע מבינים:\nא שטעקן האט צוויי עקן און וואס ס'איז גוט פארן ווייב איז אויך גוט פארן מאנסביל. לאמיר אייך דערמאנען און באטאנען, אז א מענש טראכט און גאט לאכט. דאס שיקזאל איז א וויצלער; ער לאכט ווי א פארריקט פערד ווען ער שטערט די פלענער פון די גרעסטע קנאקער, וואס מיינען, אז א געוויסער רעזולטאט איז פעסטגעשטעלט, ווייל די קאץ ליגט אין זאק. דער גורל איז א קונצן-מאכער און א וויצלער, וואס איז זיך מחיה מיט דער איראניע. די קעגנווארט זיגזאגעוועט ווידער און אבער, וואס איז די סיבה פארוואס ס'איז אזוי שווער פארויסצוזען די צוקונפט!\nאין פארלויף פון עטלעכע יארצענדליקער איז אויפגעקומען א גרויסער, גאנצער און געוואלדיקער שפיאנאזש-סיסטעם מיט אויגן און אויערן אומעטום! אנקל סאם, וואס איז אמאל געווען א גוטער ברודער, איז איצט דער גרויסער ברודער מיט עלעקטראנישע אויגן און אויערן, וואס זעען און הערן אלצדינג. אזוי ווי א רייזע-טעלעפאן און א קאמפוטער שטעלן-פאר מיט זיך א שפיאנאזש-דזשימדזשיק, וואס האט די פעאיקייט זיך צו דערוויסן פון א מענשנס שטאנד-ארט, רעקארדירן א שמועס און נעמען א פאטאגראפיע, איז א קאמפוטער-עקספערט פעאיק אריינצודרינגען דורכן אינטערנעט אין א רעגירונגס-קאמפוטער-סיסטעם און צוגנבענען כלערליי שטרענג-געהיימע ידיעות און באריכטן. א שטעקן פארמאגט כלעבן צוויי עקן און וואס ס'איז גוט פארן ווייב איז פאר-וואר גוט פארן מאנס-פארשוין! א ,האקער' (ניט צום פארמישן מיט קיין טשייניק-האקער), איז א פיפיקער כיטראק, וואס איז זיך פעאיק אריינצורייסן אין א קאמפוטער און רעקארדירן א מבול מיט פארטרוילעכע אינפארמאציעס.\nדער גרויסער ברודער אין דער וואשינגטאן פארמאגט אומעטום אויגן און אויערן, נאר די גוטע ברידער אין אלע טיילן וועלט האבן אויך עלעקטראנישע אויגן און אויערן און זיינען בכוח צו טאן אלץ, וואס א טאטאליטארישע מלוכה טוט. איצט קאן יעדער ,האקער' מיט א קאקאמייקע זיך אריינגנבענען אין א שטרענג-געהיימען קאמפוטער-סיסטעם און ארויסשלעפן אלערליי זאכן. די מאדערנע אריינברעכער זיינען ווילדע מזיקים, וואס שטעלן-צו דעם גולמדיקן עולם עטלעכע באלערנדיקע לעקציעס: א שטעקן האט צוויי עקן; וואס ס'איז גוט פארן ווייב איז אויך גוט פארן מאנסביל, און, אחרון-אחרון-חביב, פאר א גנב איז ניט דא קיין שלאס.\nגעדענקט זשע און פארשטייט זשע נאר: ווען מ'הערט-אויף זיין ברוגז, געווינט דער אנדערער צד!\nדער עולם איז א גולם און די דורות ווערן וואס אמאל שוואכער! די וועלט גייט בארג-אראפ מיט א געוואלדיקער געשווינדיקייט און וועט שוין באלד אריינקריכן אין א בעטאנענער מויער צופוסנס פון בארג. דערצו, נאך מער און נאך ערגער בושעוועט א גרויסע אפאטיע און די ערנסטע סיטואציע קימערט דעם גולמדיקן עולם ווי א פאר-א-יאריקער שניי. ניט היינט געדאכט!\nהלואי זאל די באפעלקערונג זיין מלא-רציחה ווי דער טעלעוויזיע-קאמענטאטאר האוארד ביל אינעם קינא-פילם ,נעץ-ווערק' (Network), ווייל ער איז איבערפול מיט גרים-צארן און דאס וועט ער שוין מער ניט פארטראגן!\nאן אייביקע לאנטש-פויזע\n,ניט אין ביורא, אויף אן אייביקער לאנטש-פויזע' איז די לאזונג פון די פאלקס-מאסן, וואס פארמאכן די אויגן אויף די בושעווענדיקע פראבלען אין דער געזעלשאפט און מאכן דעם אנשטעל, אז אלץ איז אין ארדענונג. די היינטיקע וועלט איז אן אנגסטפולע און אן אפאטישע. דער גולמדיקער עולם איז גאר שטארק פארנומען מיט נארישקייטן, קלייניקייטן און נישטיקייטן, אז ער האט ניט ווען צו טראכטן פונעם קלעם, אין וועלכן ער ליגט. דא ליגט דער הונט באגראבן און דערויך קלאגט דאך דער מקונן!\nאויב דאס רוב מאכט אן אייביקע לאנטש-פויזע און וויל גארניט הערן פון די צרות, וואס פלאגן די געזעלשאפט, איז טאקע ניט דא קיין האפענונג. מוראדיק איז די דעקאדענץ, וואס פרעסט די וועלט און געוואלדיק איז די גלייכגילטיקייט צו דער געפאלנקייט. ביני-לביני שטייט און ווארט דער עולם, אז די רעגירונג זאל לייזן די אלע פראבלעמען. א שטיקל נייעס פאר די, וואס ווארטן אויף משיח: ס'איז די פליכט און מיסיע פונעם עולם צו ראטעווען דעם עולם. די קאוואלאריע קומט ניט צו רייטן, בכדי צורעכט צו מאכן דעם מצב. א נעכטיקער טאג!\nבשעת דער עולם זיצט אין קאפע, געניסנדיק פון אן אייביקער לאנטש-פויזע און מאכנדיק זיך כלומערשט ניט וויסנדיק, נעמען די מזיקים אין דער הויפט-שטאט אן די באשלאסן אין נאמען פונעם פאלק און אנטשיידן איינצייטיק זיין גורל; דאס זיינען די באשלאסן, וואס מיר זאלן אליין אננעמען! ארויסבויגן זיך פון א הויך פענסטער און אויסרופן: ,כ'בין מלא רציחה און דאס וועל איך שוין מער ניט פארליידן' איז פיין און גוט אבער פון זאגן ווערט מען ניט טראגן. דער, וואס קעמפט ניט פאר דער אייגענער פרייהייט פארדינט ניט צו זיין פריי!\nטראמפ-מאניע מיט טראמפ-פאביע\nא מזלדיקער מזיק ווערט דער פרעזידענט\nאון מאכט משוגע דעם גולמדיקן עולם\nהתלהבות מיט התפעלות, בהלות מיט יללות, טענות-ומענות, גליק און שליממזל וכדומה\nדער פארשוין, וואס מ'ליבט האסן\nמ'האט אים פיינט\nדי וועלט וויינט\nמ'האט אים ליב\nדער עולם לאכט\nאז מ'לעבט, דערלעבט מען 1\nי ס'איז טאקע דער אמת: אז מ'לעבט, דערלעבט מען! דערצו האט מען ניט געקאנט דערהארן קיין אינטערעסאנטערס און געשמאקערס פון דעם היינטיקן וואל-סעזאן. ריידנדיק וועגן ,קוקאראטשקעס און לאטרינען' (טואלעטן מיט טאראקאנעס), וואס באדייט פארריקטע פארשוינען אין משוגענע מצבים. די אלע פאליטיקער און מלוכה-לייט זיינען געקראכן אויף די גלייכע ווענט אזוי ווי די פרוסאקעס אין פריוועט. 1\n1 שטיף און לאך; היט-אפ די זאך\nי רבותי, לאמיר ריידן תכלית. הערט דעם אמת מיט אן אלף אין אט-דעם גראנדיעזן ספעקטאקל, א מוזיקאלישע פארשטעלונג, וואס איז סיי א קאמעדיע סיי א טראגעדיע. דער צושויער וועט ניט וויסן, צי ער זאל לאכן צי וויינען! אויף בראדוועי זעט מען א מוזיקאלישע קאמעדיע אין צוויי אקטן. אינעם יידישן טעאטער זעט מען א מוזיקאלישע טראגעדיע אין 62 אקטן. מיין ארטיקל איז טאקע א מוזיקאלישער פאסקוויל! זיצט באקוועמלעך און פאסמאקעוועט זיך מיטן סארקאזם. שטיפט און לאכט און היט-אפ די זאך! 1\nאן אלטע, נודנע פארשטעלונג 1\nי וואס די יאלדן אנטזאגן זיך צו פארשטיין איז דאס: די גאנצע פארשטעלונג איז נמאס געווארן דעם עולם. די זעלבע טעלעוויזיע-פראגראם מיטן זעלבן עפיזאד, וואס ווערט שוין 30 יאר געוויזן האט גענודיעט די בירגערשאפט. די וויילערשאפט האט געוואלט אומבייטן די סטאנציע און די נאטשאלסטווע האט געבאראבאניעוועט, אז מ'האט גאר אין גאנצן ניט קיין שום אויסוואל, אז פאראן זיינען נאר צוויי סטאנציעס, וואס ווייזן די זעלבע אלטע צוויי פילמען. טראמפ ווייזט א נייעם פילם, וואס אינטערעסירט און געפעלט דעם עולם, וואס בענקט און שמאכט שוין גאר א לאנגע צייט צו זען א נייעם קינא-ספעקטאקל. דערצו און נאך מער, איז זיין קאמפאניע טאקע געווען א ספסעקטאקל, א געוואלדיקער ספעקטאקל, וואס דער עולם האט זיך געכאפט צו זען. דער עקצענטרישער מזיק איז געווען אויך א בריה, וואס האט געוואוסט גוט און קלאר, וואס דאס פובליקום וויל. שוין אפגערעדט, צי מ'האט ליב צי פיינט דעם ווילדן פארשוין, מוז מען זיך מודה זיין, אז דער ספעקטאקל איז געווען גאר אינטערעסאנט און האט אמוזירט די מערהייט. די פארשטעלונג איז געווען סיי א קאמעדיע סיי א טראגעדיע. 1\nי ס'זיינען געקומען צו לויפן גאר א סך פערזאנען, בשעת ס'זיינען אנטלאפן פיל אנדערע. א סך צושויער האבן זיך צעלאכט און אנדערע האבן זיך צעוויינט, בשעת נאך אנדערע האבן געשאקלט ווי א געפלעפטער מיטן קאפ. דער שוישפילער האט ארויסגערופן הן צארן הן צופרידנקייט, סיי אויפהייטערונג סיי אויפרעגונג. דער בינע-קינסטלער האט זיך אפגעזאגט צו דערלאזן, אז מ'זאל אים אריינשטופן אין קבר. דער ווילדער ביליאנטשיק האט געשמייכלט ווי א כעלעמער חסיד ביים באליידיקן, אטאקירן און באגראבן יעדן קאנדידאט, וואס האט קאנקורירט מיט אים. 1\nדער גורל איז לטובת אים 1\nי ס'שיינט, אז דער שיקזאל איז לטובת דעם שטיינרייכן געשעפטס-מאן און שמייכלט אים צו! אויב דער גורל לייטזעליקט א מענש, אזוי איז דאס און קיינער קאן אים קיין שלעכטס ניט טאן. די גאנצע פאליטישע וועלט און די גאנצע פרעסע האבן זיך געשטעלט אנטקעגן הער טראמפ און ס'האט אים געקימערט ווי א פאר-א-יאריקער שניי. דער אויסטערלישער קאנדידאט איז געווען אומהאלטבאר. טראמפ האט געהאפקעט און געהאצקעט, בשעת ער האט צעטאפטשעט יעדן איינעם פון זיינע וואל-אפאנענטן. 1\nקלינטאנס מפלה 1 י א מענש טראכט און גאט לאכט! אזוי זעצט זיך איבער אזא אויסדרוק אויף ענגליש: די גרעסטע פלענער פון מייז און מענער צערייסט דער אויבערשטער ווי א הערינג! 1\nקלינטאנס גאוה 1\nי די דערנידערנדיקע מפלה, וואס הילארי קלינטאן האט געליטן, האט זי צו פארדאנקען בלויז נאר זיך אליין! הילאריס גאוה און איר פעסטע איבערצייגונג, אז די קאץ ליגט שוין אין זאק און זי וועט באזיגן טראמפ'ן מיט גרינגקייט האט זי צורעכט געמאכט. ביי יעדן קער, דריי און ווענד האט הילארי געמאכט א טעות. ס'איז איצט קלאר, אז די קלינטאנס קאנען געווינען א קאמף בלויז נאר ווען זיי שפילן מיט אפגעמלטע קארטן און די שאנסן שטייען לטובת זיי. 1\n1 $250,000 פאר א רעדע\nי פארוואס א מענש זאל אדער וואלט געצאלט ביל קלינטאן $250,000 פאר א רעדע איז לעכערלעך און א רעטעניש, באזונדערש ווען מ'קאן תמיד הערן בחנם די פלאפלערייען פון דעם בעל-הבולשית. 1\nמ'קאן קיינמאל ניט זאגן ,אדיע' 1\nי די קלינטאנס און די בושעס קאנען קיינמאל ניט זאגן ,אדיע' און זיך אראפשאקלען פון דער בינע. זיי קאנען זיך קיינמאל ניט געזעגענען מיטן עולם שוין אפגערעדט און טראץ דעם, וואס דער עולם איז שוין לאנג אוועק און דער צושויער-זאל איז ליידיק. 1\nברוגז און דערשלאגן 1\nי דער פארלירנדיקער צד איז ברוגז, ווייל ער האט פארשפילט דעם קאמף טראץ דעם, וואס ער אליין איז שולדיק אין זיין מפלה. די אנגעברוזטע, אנטוישטע נודניקעס ווילן גיין שטימען ווידער און אבער ביז-וואס-ווען זיי וועלן זען די רעזולטאטן, וואס געפעלן זיי. די אפשטימונג איז שוין פארגעקומען און די רעזולטאטן זיינען געווען ארנטלעכע. 1\nי דער חוצפהניק פון דער מעטראפאליע ניו-יארק האט געשפילט אין אזא מין אזארט-שפיל, וואס די אנדערע צדדים האבן פארמולירט, זיך געהאלטן ביי זייערע רעגלען און האט זיי דאך פארט באזיגט טראץ דעם, וואס ער האט באקומען שלעכטע קארטן און די אלע כללים פון דעם שפיל זיינען געווען קעגן אים. דער שוויצער האט געקעמפט איינצייטיק אויף עטלעכע פראנטן: א סך סאלדאטן אין טראמפס ארמיי האבן געשאסן אויף אים פון הינטן, בשעת די אנדערע ארמיי האט געשאסן אויף אים פון פארנט און האבן אים קיינמאל ניט געטראפן אין ציל, וויפל זיי זאלן זיך ניט געווען סטארען. ניט איין שאס איז געווען א טרעפלעכער. דער בעל-מלחמה האט דערלאנגט יעדן אפאנענט א טויט-קלאפ יעדעס מאל וואס ער האט געשאסן אויף זיי. זיינע פיינט האבן באנוצט א נאגאן, אנגעפילט מיט אייערנעכטיקע, קאלטע בולבעס און ער האט זיך באנוצט מיט אן אטאם-באמבע!1\nער לאכט ווי א משוגענער 1\nי געדענקט זשע און פארשטייט זשע נאר: בשעת דער גולמדיקער עולם ווערט משוגע און שרייט ווי א מזיק איבער זיין גרויסן נצחון, לאכט טראמפ ווי א משוגענער, ווייל ער פארמאגט שטענדיק א טראמפ אין דער קעשענע און קומט-דורך מיט אלץ! וואס ברוגזער און וואס מער משוגע ער מאכט דעם אנדערן צד, וואס העכער און שטארקער לאכט ער! 1\nכינים מיט מכות 1\nי טראמפ איז א שוויצער, וואס שענקט זיינע שונאים כינים מיט מכות. דער באלאגאנשטשיק באווארפט זיינע קעגנער מיט גיהנומדיקע שרפה-באלן און לאכט בשעת-מעשה! 1\nי איין זאך איז פעסטגעשטעלט: קיין מדינה וועט זיך קיינמאל ניט זאטשעפען און וויאזשען מיטן בריטאן טראמפ! קיינער קאן ניט אפשרעקן דעם געוואלדיקן טאראראמטשיק פון ניו-יארק, וואס פאסמאקעוועט זיך שטענדיק מיט א געשמאקער מחלוקת! דער עקצענטרישער פארשוין איז א חשובער בעל-מחלוקת, וואס וועט מאכן גאר אינטערעסאנט די קומענדיקע פיר יאר אין וואשינגטאן בפרט און איבער דער וועלט בכלל! א פארשטעלונג מיט דאנאלד טראמפ איז תמיד אינטערעסאנט און קאמיש! מאכט זיך באקוועם אויף אייער שטול אין דער ערשטער ריי און זייט זיך מחיה מיט דער מוזיקאלישער מארד-לאכערקיי אין 62 אקטן מיט א גאנצן ארקעסטער אין גרוב! 1\nהיסטאריע מיט היסטעריע! 1\nי די געשיכטע באשטעטיקט, אז די מעשנהייט לערנט זיך גארניט אפ פון דער היסטאריע. די מענשהייט, נעבעך, מאכט, מ'שטיינס געזאגט, ווידער און אבער די זעלבע טעותים אין יעדער גענעראציע. צי מ'פארגעסט די לעקציעס פון דער פארגאנגענהייט אדער לערנט זיך קיינמאל ניט קיין לעקציעס פון דער געשיכטע איז גאר א גוטע פראגע און וואלט פארגעשטעלט מיט זיך א לאנגע, אויספירלעכע פאלעמיק אדער געוואלדיקע דיסערטאציע. אין פארלויף פון דעם היינטיקן וואל-סעזאן האבן זיך די מערסטע פאליטיקער גארניט צוגעלערנט מכוחן געוואלדיקן וואל-קאמף און גרויסארטיקן נצחון פון דאנאלד טראמפ: די בעסטע, קליגסטע און רייכסטע מלוכה-לייט זיינען אפגעפגרט געווארן פון דעם אגרעסיוון נודניק; זיי האבן געמאכט כלערליי קונצן, אויסגענוצט אלערליי טאקטיקעס און אים אוועקגעלייגט אין וועג פיל שטיינער און קלעצער און זיינען דורכגעפאלן אין יעדן פארזוך טויטצושלאגן דעם ביליאנטשיק. 1\nגרים-צארן קעגן דער מאשין 1\nי די אלגעמיינע פרוסטראציע און דער פאלקס-צארן מכוחן ליבעראליזם און גלאבאליזם זיינען געווען געוואלדיק. צווישן די אלע מלוכה-לייט האט בלויז נאר דער ביליאנטשיק מיט א גרויסן פיסק פארשטאנען די אלגעמיינע סיטואציע און די בושעווענדיקע אומצופרידנקייט. די לאנגיאריקע גרינגשעצונג און פאראכטונג צום פאלק מצד וואשינגטאן האט געבוירן אזא ווילדן און אויסטערלישן קאנדידאט. טראמפס געוואלדיקער נצחון שטעלט-פאר מיט זיך א גרימצארנדיקן פראטעסט קעגן דער אלגעמיינער פאליטיק בכלל און קעגן וואשינגטאן בפרט. טראמפס זיג איז די נקמה פון די פשוטע ארבעטער איבער אמעריקע און די קליינע מענשן אין די פראווינצן. די פאלקס-מאסן האבן געוואלט פטור ווערן איין מאל פאר אלע מאל פון די קלינטאנס און די בושעס צוזאמען מיט אלע זייערע לאקייען און אפאראטשיקעס. ,נידער מיטן ליבעראליזם און נידער מיטן גלאבאליזם', האבן די פשוטע מענשן אויסגערופן, בשעת זיי האבן באווארפן די הויפטשטאט מיט מאלאטאוון און דינאמיט. 1\nי ,טרייבט-ארויס די פאסקודניאקעס', שרייט מען שוין גאר א לאנגע צייט ווי א מזיק אין שייכות מיט די אלע אייגנוציקע פאליטיקער אין דער הויפטשטאט. נאך די אלע יארן איז ענדלעך אנגעקומען א טשאמפיאן, וואס האט געמאכט א תל פון ביידע פארטייען און טויטגעשלאגן זיינע קעגנער. סוף-כל-סוף האט דער עולם געהאט דעם שאנס אויסצורופן מיט גרים-צארן: ,שוין פארטיק מיט דיר; טשעפע זיך אפ פון אונז. שלעפ זיך אפ קיין מצרים און פגר זיך אפ דארט!' אין פארלויף פונעם פארגאנגענעם יאר האט די וועלט הנאה געהאט פון א סענסאציאנעלן וואל-סעזאן, וואס איז געווען שטארק געראטן אין א באקס-מאטש. דער אומאיידעלער טורניר איז געווען הן א חרפה הן א מחיה! די גאנצע סיטואציע איז געווען אזוי ווי א ווילדע עקסקורסיע אויף אן אכטער-באן. 1\nי די פשוטע בירגער זיינען געזעסן און געשטאנען אין א זייט, צוקוקנדיק זיך מיט התלהבות צו דעם מאטש און האבן זיך מחיה-ומשמח געווען מיט יעדן קלאפ, וואס טראמפ האט דערלאנגט יעדן איינעם. דער ניו-יארקער ביליאנטשיק האט געהאפקעט און געהאצקעט, בשעת ער האט צעטאפטשעט ווי א פרוסאק אלע זיינע שונאים. דער געוואלדיקער נאכאלניק האט אלעמען נאריש געמאכט אן אנצואווענדקן קיין שון כוח; ער האט געמאכט קרעפל-פלייש פון זיינע אפאנענטן און האט זיך ניט געדארפט אנשטרענגען, בכדי צו טאן אזוינס, ווייל דער אנדערער צד האט אים געהאלטן אין איין שענקען די אמוניציע. יעדער טאקטיק, וואס מ'האט באנוצט און יעדע פלאטקע, וואס מ'האט געמאכט קעגן טראמפ'ן איז געווען ניט בלויז אומדערפאלגרייך, נאר זי האט געהאט א בומעראנג-עפעקט, צוריקקומענדיק און קלאפן אין קאפ דעם ווארפער. געוואלדיק און גן-עדנדיק איז געווען די שאדן-פרייד ביי די פאלקס-מאסן, וואס האבן זיך געפאסמאקעוועט מיט יעדן פראסק, כמאליע און באכע, וואס ער האט דערלאנגט יעדן יאלד און אויסווארף. 1\nקראנקע נערוון 1\nי די מיט קראנקע נערוון פון די לעצטע וואל-רעזולטאטן דערקלערן מיר, אז דא ביי אונז אין רעדאקציע איז פאראן א פעאיקער דאקטאר, וואס איז טאקע מיט ממתקים און טאקע מיט טאבלעטן אן עקספערט אין דער מעלאנכאליע, מאסן-היסטעריע און מאסן-פסיכאז. דער חשובער און גענעדיקער מעדיקער פארשטייט א קרענק און ווייסט ווי צו באהאנדלען א צעדרייטן פארשוין מיט קראנקע נערוון! גוטע ברודער: צי האט איר טראמפ-פאביע? צי ליידט איר פון טראמפ-מאניע? זייט איר טרויעריק, אומעטיק און דערשלאגן צוליב טראמפס זיג? שאקלט זיך אריין צו אונז אין רעדאקציע און ד"ר פישביין וועט אייך באטראכטן און באהאנדלען! דער עקספערט האט פילערליי פילן פאר פארשידענערליי משוגעים! 1\nדער נודניק האט טראמפ-פאביע\nי ריידנדיק וועגן נודניקעס מיט קראנקע נערוון! דאס גאנצע לעבן האט זיך שוין פארווארפן אין א סוררעאליסטישער און אבסורדיסטישער בינע-פיעסע. איינער אזא ביישפיל איז, וואס ס'איז געשען מיט א עטלעכע וואכן צוריק ווען דער ניי-דערוויילטער וויצע-פרעזידענט מאיק פענץ איז געגאנגען זען אויף בראדוועי דעם דרעק-ספעקטאקל ,האמילטאן'. אז די פארשטעלונג איז געקומען צו א סוף, האט איינער פון די אקטיארן געהאלטן א פאליטישע רעדע און געטאדלט מאיק פענץ פארן עולם. אין נאמען פונעם גאנצן אנסאמבל האט איינער פון די הויפט-ראליסטן געפלאפלט ווי א משוגענער וועגן דער פאליטיק פון דער אדמיניסטראציע-טראמפ. 1\nי הער פענץ איז צוזאמען מיט זיין פאמיליע געגאנגען זען א מוזיקאלישע פארשטעלונג און ניט געהאט בדעה בייצואוואוינען קיין פאליטישע פארזאמלונג. דער אקטיאר איז, ווייזט-אויס, א צעדרייטער נודניק, וואס האט גארניט קיין אנונג וועגן פראטאקאל און עטיקעט. די רעדע האט דער פארשוין געהאלטן אין אן אומפאסיקער צייט אויף אן אומפאסיקן פלאץ! 1\nי א שאד, וואס פענץ האט ניט געהאט קיין זאק מיט צעפוילטע פאמידארן צום באווארפן די נודניקעס אויף דער בינע אזוי ווי מ'פלעג טאן, ווען די פארשטעלונג איז שלעכט און די שוישפילער נודיען די צושויער! 1\nדי קאשמארנע צוקונפט\nבצלאל בריקמאן, רעדאקציע-מיטארבעטער\nדער מזיק זעט די פינצטערע צוקונפט און לאכט\nברוך-הבר אין דער פינצטערער צוקונפט! ווילקומען אין אייער צוקונפט, א געוואלדיקער שרעק-חלום. געוואוינט זיך צו צו דעם, ווייל אזוי איז באשערט! ליידער זיינען ניט דא קיין שום סימנים-טובים צו א פאזיטיווער, ליכטיקער צוקונפט. מיר זעען בלויז נאר אנצייכנס און אנצוהערענישן, אז דער עתיד וועט זיין א נעגאטיווער און א פינצטערער. נאך ערגער איז דער פאקט, וואס דאס קימערט דאס רוב בירגער ווי א פאר-א-יאריקער שניי. דערצו, נאך מער און נאך ערגער, גייען די פאלקס-מאסן שטילערהייט ווי שאף צו דער שחיטה!\nדער יאלד זעט דעם שווארצן עתיד און וויינט\nדי ציוויליזאציע וועט ניט אומקומען. ניין, דער מוראדיקער פאקט איז, אז דער גולמדיקער עולם וועט בענקען נאכן וועלט-אונטערגאנג. א טויטע ציוויליזאציע וועט זיין א סך בעסער פון א שווארצן קאשמאר, וואו ס'וועט ניט זיין קיין לעבנס-רוים פאר די פאלקס-מאסן און דאס רוב וועט וואוינען אין ענגשאפט און ארעמקייט אין גרויסע, איבערבאפעלקערטע שטעט. גיט א קוק אויף די קינא-פילמען ,דער גרינער סאילענט' (Soylent Green) און ,דער מעסער-שמוגלער'Blade) Runner) און איר וועט האבן אן אנונג, אין וואס פאר א וועלט איר וועט שוין באלד לעבן.\nאינעם קינא-פילם ,דער מעסער-שמוגלער' ליידט דער עולם פון א געוואלדיקן מאנגל אין מעדיצינען. די, וואס שמוגלען-אריין אין די שטעט די מעקידאמענטן זיינען באקאנט ווי ,די מעסער-שמוגלער'.\nאיינער זעט די צוקונפט, ווערט דערשראקן און צעוויינט זיך; דער אנדערע זעט דעם עתיד און לאכט ווי דער נאר שטופט אים. פאראן אזוינע, פינצטערע פארשוינען, וואס זיינען זיך משמח מיטן וועלט-שמערץ און דערפרייען זיך ביז די זיבן הימלען, ווען זיי זעען א מענש זיך דערטרינקען אינעם שטורעם און דראנג! דאס זיינען מזיקים, וואס פאסמאקעווען זיך מיט דער שאדן-פרייד און האבן ליב, ווען א מענש ליידט יסורים, וואס געוואלדיקער די ליידן, דאס אלץ גרעסער ביי זיי די פרייד!\nכדי צו באווייזן אט-דעם ארגומענט, אין דער שטאט ניו-יארק ווערן איצט געבויט די ערשטע וואלקן-קראצער מיט צוזאמענוואוינונגען. אזוינע בנינים וועלן אנטהאלטן א וועלט מיט קליינע דירהלעך מיט איין בעט אזוי ווי א צוזאמענוואוינונג פאר א סטודענט. יעדע וואוינונג וועט זיין זייער קליין מיט גענוג פלאץ נאר פאר איין בעט. דא באשרייבט מען איצט באמת א שראנק. דערצו וועט זיין אויף יעדן שטאק א ,וואוין-צימער' מיט א פאר סאפעס און עטלעכע וואש-צימערן מיט א שפריץ-שראנק פאר די אלע איינוואוינער אויפן עטאזש! די געביידעס ווערן וואס אמאל העכער און די דירות וואס אמאל קלענער בשעת די באפעלקערונג אין די שטעט ווערט וואס אמאל גרעסער.\nא מבול מיט יונגע יאלדן האט שוין פארלאנגט א ,דירה' אין דעם ערשטן וואוין-טורעם. דער וואוין-שראנק קאסט מאנאטלעך $950. דער עולם איז טאקע א גולם!\nריידנדיק וועגן דעם וועלט-שמערץ און א פינצטערער צוקונפט! דאס העמאראגישע פיבער ,ע-באלע' איז אזא סכנת-נפשותדיקע מחלה מחמתן געוואלדיקן פיבער, באמת א טויט-פיבער, וואס ברענגט די ארגאנען זיך צום שמעלצן און פארפליסיקן. א קרבן פון ע-באלע ליידט פון א טויט-פיבער פון 107 גראד.\nידער לעצטער מענש אויף דער ערד-קוגל'י\nדי דאזיקע עפידעמיעס דערמאנען אונז אין דעם פילם ,דע לאסט מאן אן ערט' (The Last Man on Earth) מיט ווינצענט פרייס. אין דעם פילם זעט מען א וועלט, וואס קומט-אום צוליב א ווירוס, וואס הרגעט יעדן איינעם, וואס ווערט אנגעשטעקט. די קראנקהייט איז אזוי טויטלעך און אנשטעקיק, אז די רעגירונג באפעלט צו פארברענען די אלע מתים. מ'גראבט-אויס ריזיקע גריבער צום פארברענען די קרבנות. נאר איין מענש לעבט-איבער די מגפה, א ווירוסן-פארשער, געשפילט פון ווינצענט פרייס, וואס פארמאגט א ווידערשטאנדס-קראפט קעגן דעם ווירוס.\nפאראן אזעלכע, וואס האלטן, אז די מענשהייט וועט ניט דערלעבן קיין פינצטערע צוקונפט און דאס רוב מענשן וועט ענדלעך אומקומען אין א וועלט-עפידעמיע פון א טויט-ווירוס, געשאפן אין א ביא-וואפן-לאבאראטאריע. פאראן אנדערע, וואס גלויבן, אז די מענשהייט וועט אויך ניט דערהארן קיין טויט-מגפה, ווייל די גאנצע נאטור-אומגעבונג איז שוין געווארן פאראומרייניקט, פארמיסטיקט און פארפעסטיקט, אז ס'קומען שוין אום די אקעאנען צוזאמען מיט א מבול מיט חיה- און אינזעקט-זגאלן. די גאנצע מענשהייט וועט סוף-כל-סוף אומקומען צוזאמען מיט די אקעאנען, דערקלערן א סך פארשער.\nרבותי, שרעקט זיך ניט, ווייל ס'איז נאך אלץ דא א האפענונגס-שטראל. די צוקונפט שטייט קיינמאל ניט געשריבן אין שטיין! געדענקט זשע און פארשטייט זשע נאר, אז מיר אליין אנטשיידן אונזער גורל; דער עתיד, וואס וועט אנטשטיין, וועלן מיר אליין באשטימען! אלזא, פאסט זיך אויף און היט זיך אפ! לאמיר אננעמען די ריכטיקע באשלאסן און פארזיכערן, אז אונזער צוקונפט וועט זיין אין גאנצן פאזיטיוו.\nדאס פאטא-בילד פון דער נאצישער עפאכע איז פיל-זאגנדיק!\nס'איז אביר דא א פאזיטיווער אנזאג און שטארקע דערקלערונג אויף דער פאטא.\nדי מנורה, וואס שטייט אין שאטן פונעם האק-קרייץ דערקלערט:\nדאס פאלק ישראל האט שוין איבערגעלעבט א סך רוצחים\nאון עס וועט אויך איבערלעבן אלע אנדערע טיראנען.\nדער אמת מיט אן אלף איז גאנץ אפט גאר אומפאפולער. דער אמת דינט נאר דעם עולם, וואס שעצט אים הויך. דאס איז דער ריינער אמת פאר א פאר בלינדע און נארישע דורות אין איידעלע לענדער אין אן איידעלן יארהונדערט, וואס פארמאכן די אויגן אויף דער רעאליטעט און גלויבן אין באבע-מעשיות.\nדער תורה-האמת איז, אז די היינטיקע אמעריקאנער אזוי ווי די היינטיקע מערב-אייראפעער לעבן אין רייכע מדינות אין א ציוויליזירטער עפאכע און האבן גארניט קיין אנונג, וואס פאר א וועלט עקזיסטירט טאקע באמת אויסער זייערע לענדער.\nבאוואפנט מיט אויטאמאט-קאלאשניקאוון\nבלינדע און נארישע דורות\nאין דער אמתן איז די וועלט שוין תמיד א ווילדער פלאץ זינט דער עולם איז דער עולם. ס'זיינען אבער געווען עטלעכע תקופות ווען געוויסע אימפעריעס ווי רוים, בריטאניע און אמעריקע האבן געמאכט און דערהאלטן ארדענונג אינערהאלב זייערע גרענעצן. די רוימער און ענגלענדער האבן אבער געוואוסט גוט און קלאר, אז די וועלט אינערהאלב זייערע היימלענדער איז געווען גאנץ אנדערש פונעם עולם אויסער זייערע אימפעריעס.\nדי דורות ווערן וואס אמאל שוואכער. דערצו ווייסן די יינגערע גענעראציעס אין אמעריקע גארניט פון דער וועלט, וואס עקזיסטירט אויסער די ציוויליזירטע לענדער. אזוינע דורות ווילן ניט וויסן, אז די מערסטע מדינות אין די מערסטן טיילן וועלט זיינען נאך אלץ געפערלעכע מקומות מיט ווילדע מענשן און אוממענשן ווי אין מיטל-מזרח. אין אמעריקע (איי, איי, איי!) לעבט מען הויך און וואויל, בשעת אינעם רוב לענדער האט מען ניט וואס צו עסן און אויך ניט קיין ריין וואסער צום טרינקען! די אמעריקאנער זיינען געוואוינט נאר צו דער איידלקייט און האבן גארניט קיין אנונג, ווי מ'לעבט אין די ארעמע מדינות, וואו ס'טוט זיך חושך און מ'עסט קדחת.\nדאנאלד טראמפ איז ניט דער איינציקער אויף דער וועלט פירער, וואס דארף האבן ביי זיך אין פאלאץ א גאנצע און גרויסע גווארדיע! יעדער פאלאץ מיט א פרעזידענט אדער קעניג פארמאגט א ים מיט סאלדאטן צום פארזיכערן, אז ס'זאל הערשן די זיכערהייט. יא, חברים, די מערסטע טיילן וועלט זיינען געפערלעכע מקומות. די ארדענונג פאלט זיך פונאנדער און די איידלקייט וועבט זיך אויס אין דער גאלדענער מדינה, וואס ווערט וואס אמאל ענלעכער צו א דרעק-לאנד. אמאל איז די גווארדיע געווען באוואפנט מיט שווערדן אדער ביקסן אבער היינט-צו-טאג טראגן די זעלנער קוילן-ווארפער.\nדי אמעריקאנער גיבן זיך גארניט אפ קיין חשבון, אז בשעת זיי לעבן בארוישטערהייט אין א זיסן חלום, אז דאס לעבן אין די אלע מדינות אין דער דריטער וועלט איז א שרעק-חלום. אמעריקע גנב!\nאיצט זעט מען אויף טעלעוויזיע און הערט מען דורך דער ראדיא, ווי ווילד די מערסטע ראיאנען זיינען. אפשר וועלן די היינטיקע אמעריקאנער, וואס לעבן נאך ווי גאט אין אדעס, קומען ענדלעך צום שכל און פארשטייען, אז די מערסטע מדינות זיינען א הקדש אדער א זומפ, וואו מ'שעצט ניט הויך די מענשלעכקייט און איידלקייט. בשעת די יינגערע דורות אין אמעריקע און וועסט-אייראפע זיינען פארקאכט אין נארישע ענינים ווי דער ראסיזם, פעמיניזם, האמאפאיע, טראמפמאניע אא"וו, אין דער דריטער וועלט דערטרינקט מען זיך אין זומפ, ווייל דארט האט מען ווירקלעכע צרות!\nמנחם מעלמאן, קארעספאנדענט, לאנדאן\nדי גן-עדנדיקייט און די לעכערלעכקייט קערן זיך אפט אן אזוי שטארק,\nטאמאס פעין, אמעריקאנער פילאזאף און רעוואלוציאנער\nאלע ווייסן שוין, אז ,קוקאראטשקעס און לאטרינען' באדייט פארריקטע פארשוינען אין משוגענע מצבים. א סך לייענער האבן אונז לעצטנס געבעטן אויפקלערן דעם קאפ פון אט-דער אפטיילונג און געבן א ביישפיל ווי אזוי א לעכערלעכע סיטואציע פארוואנדלט זיך אין א גן-עדנדיקער מחיה. אט-דא און אט-איצט באוויליקן מיר זייער פארלאנג מיט א בלישטשענדיקער באשרייבונג:\nא נאר פארט מיטן אויטא אויף דער ,לינקער' זייט וועג און מ'פרובירט אים ווארענען מיטן טרומייטער, א געשריי און א זשעסט מיט דער האנט, אז ער פארט אין דער פאלשער ריכטונג. דער גראביאנסקער יודע מיינט, אז איר זייט משוגע, הערט אייך ווי דעם קאטער און ווינשט אייך ברוך-שפטרני מיטן אמעריקאנישן פינגער-סאלוט, בשעת ער גיט א טופע מיטן פוס אויף דער געשווינדקייטס-פעדאל און לאכט ווי דער נאר שטופט אים. מיט עטלעכע מאמענטן שפעטער פארט דער חכם-בלילה אראפ פון וועג, ווייל די בריק איז אן איינגעפאלענע אדער ער קראכט-אריין אין א צווייטער מאשין, וואס פארט כדת-וכדין. מ'זעט-צו דעם יושר און זאגט מיט א פריידפולן שמייכל: ,א מצוה אויף דעם יאלד!' גראד ווען מ'האלט, אז ס'איז ניט דא קיין יושר אויפן עולם-השקר, אנטשטייט א פארכשופטע רגע און דער יושר באהאנדלט די סיטואציע און מאכט צורעכט דעם לץ.\nדאס איז איין משל ווי אזוי א משוגענער מצב פארווארפט זיך תיכף-ומיד אין א יושרדיקן מאמענט און א נודנע משוגעת ווערט פלוצלונג מגולגל אין א גן-עדנדיקער מחיה. צייטנווייז און ערטערווייז קומען-אויף אט-אזוינע געשמאקע מאמענטן, וואס איבערצייגן א מענש, אז גאט עקזיסטירט און ברענגט א יחיד צום טאנצן א מצוה-טאנץ!\nנאך א משל, אפשר א גאלדענער ביישפיל, פון אן אויסטערלישער לעכערלעכקייט, וואס פארוואנדלט זיך אין אין א גן-עדנדיקער מחיה איז דער היינטיקער וואל-סעזאן און דער אופן ווי אזוי דער ווילדער ביליאנטשיק טראמפ האט דערלאנגט זיינע אפאנענטן געזונטע כמאליעס, געמאכט פון זיי נאראנים און זיי אפגעפגרט. וואס ס'מאכט אזוי לעכערלעך און מאדנע דעם מצב איז דער ווילדער פארשוין טראמפ; וואס ס'מאכט אזוי געשמאק און מחיהדיק די סיטואציע איז דער שטייגער ווי אזוי ער האט צורעכט געמאכט זיינע זעלבסטזיכערע קעגנער, די רייכסטע, פעאיקסטע און קליגסטע פאליטיקער אין ביידע פארטייען. א מחיה איז געווען דער געוואלדיקער באלאגאן, וואס טראמפ האט אנגעמאכט, אפחוזקנדיק פון זיינע זעלבסטגערעכטע אפאנענטן אין ביידע פארטייען, וואס פאראכטן און שעצן שוין יארן לאנג גרינג דעם פאלקס-ווילן. די גאנצע כאליאסטרע פראפעסיאנעלע פאליטיקער האט דער שטיינרייכער חוצפהניק צעריסן ווי א הערינג, בשעת דאס פאלק האט זיך צוגעקוקט צו דעם משוגענעם מצב און אפגעלאכט פון דעם טאראראם.\nפון Heavy Metal ביז Heavy Shtetl\nמוישקע, כ'האב דאס געפיל, אז מיר געפינען זיך שוין מער ניט אין שטעטל.\nאכטונג, יונגע בערלינער און אלטע לאנדסלייט, וואס רעדן יידיש אין די מעטראפאליעס! ס'איז אמת, אז מיר געפינען זיך שוין מער ניט אין שטעטל; דאס איז אבער גארניט קיין סיבה און אויך גארניט קיין אויסרייד פארוואס מיר קאנען ניט אריינברענגען אין דער מאדערנער געזעלשאפט דעם אלטמאדישן, שטעטלדיקן חן! לאמיר באשטרייטן דעם היינטיקן חן מיט א פיקאנטן כריין פון דער אלטער היים, כדי געשמאק צו מאכן די בלאסע קעגנווארט!\nא יידישע צייטונג מיט א גויאישער לעזערשאפט\nאין דער אלטער היים, ווער וואלט זיך פארגעשטעלט, אנגעשטויסן אדער געזען אין חלום, אז אין דער צוקונפט, און אין דער נייער וועלט נאך וועט עקזיסטירן א צייטונג אויף יידיש מיט א גויאישער לייענערשאפט! באזונדערש נאכן חורבן, וואלט קיינעם קיינמאל ניט געקומען צו חלום, אז אין\nאן אוואנגארדיסטישע צייטונג 1\nי אונזער ,מאמענט' איז ניט נאר חשוב, וויכטיק און וואזשנע, נאר ער איז אויך אן אוואנגארדיסטישע צייטשריפט, וואס שטייט אויף דער שפיצן-פאזיציע פון דער יידישער קולטור און פרעסע. דעם אמת געזאגט איז דאס טאקע ניט קיין געוואלדיקע דערגרייכונג, ווייל מיט זיבן יאר צוריק ווען מיר האבן געשאפן אונזער צייטונג, האבן מיר געפונען א וויסטן און לערן מבדר (די יידישע קולטור) און א פאר גוססים (די יידישע פרעסע), וואס האבן געהלטן ביים איינהאלטן דעם לעצטן אטעם-צוג. אט-ווי שפעטצייטיק אונזער זשורנאל איז געבוירן געווארן מכוחן לעבן פון דער יידישער קולטור. מיר זיינען ניט געקומען צו עלינו, נאר צו קידוש! ס'איז געווען א נעבעדיקע פארשפעטיקונג! 1\nי אונזער חברה האט זיך גארניט באקלאגט. אונזערע זקנימלעך האבן דאך פארט פארוואנדלט א קלאגעדיקן מצב אין א וואונדערפולער סיטואציע! מיר האבן אויסגענוצט יעדע געלעדנהייט, יעדע מעלה און יעדע סיטואציע צו שאפן עפעס נייעס און וואונדערשיינס, כדי צו פארזיכערן, אז דער גורל איז מיט אונז און דאס גליקס-ראד דרייט זיך לטובת אונזער פובליקאציע. אודאי האבן מיר געמוזט אנהייבן אויף ס'ניי און דערפינדן ווידער אמאל דאס ראד. דאס, וואס מיר האבן געשאפן, האבן מיר געטאן מיט לוסט און גלוסט. אונזער הארעוואניע איז א ליידנשאפטלעכע און א פריילעכע. אפשר זיינען אונזערע שרייבער שטענדיק געווען ארטיסטן אין הארצן. פילייכט האבן זיי תמיד געטרוימט און געבענקט צו שאפן א פאר קונסט-ווערק?! 1\nי א טרוים קומט-אויף און ווערט מקוים א דאנק אן איינציקן געדאנק. אן איינפאל האט געבויערן דעם טרוים, וואס האט געבוירן ,דער מאמענט'. רבותי, געדענקט זשע, אז אונזער צייטשריפט איז געשאפן געווארן על-רגל-אחת מיט א תפילה מיט כונה, א שמעניע זאלץ און א הייפעלע שמאלץ! 1\nי חשובע לייענער: ס'איז א מחיה צו באריכטן וועגן די אלע געשמאקע קאריאזן, וואס מאכן אזוי זיס דאס לעבן! מיר דרוקן די אלע טשיקאוועשטשן אין ,פון שטעטל ביז שטאט', ווייל זיי זיינען ניימאדישע ענינים, וואס אינטערעסירן דעם היינטצייטיקן עולם אין דער נייער וועלט, נאר זיי האבן קיינמאל ניט עקזיסטירט אין דער אלטער היים. אמעריקע גנב! 1\nיאר 2010 וועט אויפקומען א פובליקאציע אויף יידיש מיט א געשמאקן טיראזש און צווישן די צענדליקער טויזנטער לייענער איבער דער וועלט, וועט אזא צייטשריפט פארמאגן א גויאישע לעזערשאפט! וואונדער איבער וואונדער איז דאס געשען טאקע מיט ממתקים! אונזער ,מאמענט' איז א חושבע צייטונג ביי גאר א סך ליבהאבער און פאטריאטן פאר יידיש ווי אויך ביי פיל יידישע אינטעלעקטואלן. ריידנדיק וועגן וויכטיק! אונזער בלאט איז אויך א וואזשנע פובליקאציע ביי א סך ניט-יידישע לערער, שפראכן-קענער און אינטעלעקטואלן. דאס איז טאקע חשיבות! אלזא, ווינשן מיר אונזערע ניט-יידישע לייענער ,פריילעכע ווייננאכטן'. ס'איז טשיקאווע, אז ,דער מאמענט' האט מער גויאישע לייענער ווי ,דער פארווערטס' האט יידישע! אין דער יידישער פרעסע-געשיכטע איז אומדערהערט, אז א יידישע צייטונג זאל האבן א גויאישע לעזערשאפט. אזא פאקט געהערט אפשר אין דער קאטעגאריע ,קוקאראטשקעס און לאטרינען'. מיר גיבן-אפ כבוד מיט אפשיי אונזערע גויאישע לייענער, אומגעפער עטלעכע טויזנט פערזאנען אין אלע טיילן וועלט, וואס פאסמאקעווען זיך מיט אונזער צייטשריפט און מאכן אים דערפאלגדרייך.פיל לייענער זיינען בהלנים צו וויסן, ווער און וואו אונזערע ניט-יידישע לעזער זיינען. אין משך פון די פארגאנגענע זעקס יאר האבן מיר דערהאלטן א סך בריוו, אין וועלכע די פארפאסער דערציילן, אז זיי זיינען אויסגעוואקסן פאר דער שואה אין שטעטלעך, וואו יידן האבן צוזאמענגעשטעלט זיבעציק ביז ניינציק פראצענט פון דער ארטיקער באפעלקערונג. ,ביי אונז אין שטעטל האבן די גויים אויך גערעדט יידיש!' שרייבט איין לייענערין פון מעזעריטש. די פרוי געדענקט די יידישע סוחרים, וואס האבן ניט געקענט קיין פויליש; די זקנה דערמאנט אויך די יידישע קינדער, מיט וועלכע זי האט זיך געשפילט און אירע טייערע יידישע שכנים, וואס האבן גערעדט צו איר יידיש. מיר באקומען גאנץ אפט ענלעכע בריוו פון ,ערלים' פון שטעטלעך און דערפער איבער דער לענג און ברייט פונעם אמאליקן יידישלאנד. פאראן זיינען אויך (ניט-יידישע) פראפעסארן און לערער אין יידיש ווי אויך גויאישע שפראכן-קענער, וואס לערנען זיך דאס יידישע לשון אין פארשידענערליי לערן-אנשטאלטן אין אלע טיילן וועלט. 1\nי ס'איז טאקע א לעבעדיקע וועלט! שטעלט זיך פאר, אז א יידישע צייטונג זאל סאלוטירן צו ניתל אירע ניט-יידישע לייענער און זיי ווינשן ,פריילעכע ווייננאכטן!' נאר אין ,דער מאמענט' איז אזא זאך מעגלעך! 1\nא פאר קורצע, אינטענסיווע פוס-נאטעס\nלאה פערגאמענט, קארעספאנדענטין, ירושלים\nכדי מ'זאל וויסן און צו וועמען דאס איז שייך\n1אן אקאדעמישער זשורנאל אויף יידיש\nי דא אין רעדאקציע איז מען ביי דער מיינונג, אז ס'זאל עקזיסטירן צום ווייניקסטן איין אקאדעמישער זשורנאל אויף יידיש וועגן דעם יידישן לשון. ליידער עקזיסטירט ניט אזא זשורנאל. אויב די אלע פארשוינען זיינען די גרויסע קענער און למדנים, פאר וועלכע זיי האלטן און דערקלערן זיך, פארוואס קאן קיין איינער פון זיי ניט שאפן איין אקאדעמישע צייטונג אויף יידיש? 1\nאקאדעמישע פרייהייט 1\nי די גאלדענע מדינה איז א פריי לאנד! די אקאדעמישע פרייהייט איז העכסט-וויכטיק. ,וואו מ'פארברענט ביכער, דארט פארברענט מען ענדלעך אויך מענשן', האט דער דייטשער דיכטער היינריך היינע דערקלערט. און וואו מ'פגרט-אפ די אקאדעמישע פרייהייט, פגרט מען סוף-כל-סוף אפ אויך מענשן. דער הויכפונקט פון דער קולטור-בארבאריי איז טויטן די אקאדעמישע פרייהייט. 1\nי נאראנים ווי ,דער פאריזער גאון' יצחק ניבארסקי, באכנער און ביינפעלד עט. אל., יעקב סאלאנט און די אנדערע יאלדן, וואס רעכענען און דערקלערן זיך פאר מבינים זיינען פאר דער אקאדעמישער פרייהייט, אויב נאר זי איז לטובת זיי. אזוינע יאלדן ווילן אבער ארויסווארפן אזא פרייהייט פון די הויכע פענסטער, ווען מ'איז ניט מסכים מיט זיי אדער ווען מ'רייסט-אראפ די מאסקע און מאכט באקאנט זייער שארלאטאנסטווע. שארלאטאנעס זיינען זיי נאך ווי... ווייל זייער אומוויסנקייט איז אלץ-ארומנעמענדיק אזוי ווי זייער ,ארומנעמיק' פארשונגס-ווערק, וואס זאל זיין א פולשטענדיקער ווערטערבוך! 1\nי ס'איז כדאי צו באטאנען די אקאדעמישע פרייהייט. דא ווייסט מען גוט און קלאר, אז א שטעקן פארמאגט צוויי עקן. רבותי, וועגן אונז מעגט איר שרייבן, וואס נאר איר ווילט. דאס לעצטע מאל, וואס מיר האבן א קוק געגעבן, איז די קאנסטיטוציע געווען געזונט און שטארק! דא האט מען ליב ווען מ'שרייבט וועגן אונז אין אנדערע בלעטער. ס'מאכט גארניט אויס, צי מ'אטאקירט אדער לויבט אונז, כל-זמן מ'שרייבט וועגן ,דער מאמענט'. 1\nפראנק און פריי 1\nי גאר אין גאנצן אומגערעכט זיינען די, וואס מיינען, אז אונזער שעף-רעדאקטאר, אונזער פרעזידענט אדער אונזער הויפט-קארעספאנדענט שטופט די מיטארבעטער און קארעספאנדענטן צו פארפאסן קריטישע ארטיקלען וועגן געוויסע פערזאנען און אויף ספעציפישע טעמעס. ,דער מאמענט' איז שטאלץ צו זיין א פרייע צייטונג, וואו מ'מעג פארעפנטלעכן ארטיקלען אויף כלערליי טעמעס. 1\nי אין ,דער מאמענט' עקזיסטירט נאר איין כלל: דער ארטיקל דארף זיין אינטערעסאנט. וואס אינטענסיווער, אגרעסיווער און קאנטראווערסאלער דער ארטיקל איז, דאס אלץ אינטערעסאנטער איז ער און דאס אלץ בעסער איז דאס פאר ,דער מאמענט'. רבותי, די קאנטראווערסיע מאכט לעבעדיק א צייטונג און ציט-צו לייענער. די בעסטע פובליקאציעס דרוקן ארטיקלען אויף כלערליי טעמעס; מיינונגען און דירעקטע קעגנמיינונגען מאכן אינטערעסאנט יעדעס בלאט. 1\nדער ריינער אמת 1\nי דא מאכט מען באקאנט בלויז די ריינע פאקטן. ווען מיר שרייבן וועגן געוויסע פארשוינען, נעמלעך די כאליאסטרע ,יידישיסטן', פארעפנטלעכן מיר נאר דעם אמת! פאר די אינעם קליינעם הייפל יידישיסטן, וואס זיינען ברוגז, ווייל מיר לויבן זיי ניט, פרעגן מיר: ,וואס איז צום לויבן? וואס זיינען אייערע פארדינסטן? וואס קאן מען זאגן אויף די אלע פארשוינען, וואס זיינען אפילו ניט קיין גרויסע נאראנים, נאר קליינע פישער, וואס פארנעמען זיך מיט נישטיקע שטותימלעך (אפילו ניט קיין געוואלדיקע שטותים)! אז מיר זאלן שרייבן וועגן אזוינע פארשוינען ווי שרה רחל שעכטער, דוד ראסקיס, דזשארדאן קוציק, שלום בערגער וכדומה, וואלט ,דער מאמענט' אויך 1\nפארמישט און פארפלאנטערט אינעם וועבס 1\nי דעם אקאדעמישן אינטערנעט-זשורנאל ,אין געוועב' רופט מען אן ,אין הינטן' ביי אונז אין רעדאקציע, ווייל ס'איז א פארשונגס-זשורנאל וועגן יידיש אויף גויאיש. די רעדאקציע ,אין געוועב' איז א לופט-רעדאקציע מיט גראבע לופט-מענשן, וואס זייער געלערזאמקייט איז ניט קיין גלענצנדיקע. פראפעסאר שאול זאריט פון ,הארווארד' איז ניט קיין ווירדיקער רעדאקטאר אדער פראפעסאר, ווען ער דרוקט די גולמדיקע תרגום-פאטשקערייען פון געוויסע פארשוינען, וואס קענען ניט קיין יידיש. דערצו און נאך ערגער, האלט ער, אפנים, די עם-הארצישע אויטארן פאר בכבודיקע קענער און שרייבער, וואס זאגט גאר א סך וועגן זיין קענטעניש, פעאיקייט און חשיבות! 1\nפעסטע פאקטן 1\nי אודאי וועט מען שרייבן און שרייען, אז אונזער צייטשריפט שרייבט ווידער אמאל נאך א נעגאטיוון ארטיקל וועגן נאך א יידישיסטישער ארגאניזאציע, ווייל די זשורנאליסטן אין דער ,סקאנדאל-צייטונג' זיינען אייפערזיכטיקע, בייזוויליקע פארשוינען. א נעכטיקער טאג! דא דרוקט מען דעם אמת, דעם ריינעם אמת און בלויז נאר דעם אמת! דער אמת איז קיין שום מאל ניט קיין רכילות און שטעלט קיין שום מאל ניט פאר מיט זיך קיין פארלוימדונג. א פאקט איז א פאקט, ווי ביטער דער פאקט זאל ניט זיין. 1\nי ס'איז כדאי צו באטאנען די אקאדעמישע פרייהייט. דא ווייסט מען גוט און קלאר, אז א שטעקן פארמאגט צוויי עקן. רבותי, וועגן אונז מעגט איר שרייבן, וואס נאר איר ווילט. דאס לעצטע מאל, וואס מיר האבן א קוק געגעבן, לעבט די קאנסטיטוציע נאך! דא האט מען ליב ווען מ'שרייבט וועגן אונז אין אנדערע בלעטער. ס'מאכט גארניט אויס, צי מ'אטאקירט אדער לויבט אונז, כל-זמן מ'שרייבט וועגן ,דער מאמענט'. 1\nוואזשנע מיטגלידער אין א חשובער חברה' 1\nי איין חשובער פראפעסאר אין דער וועלט-געשיכטע האט אמאל באמערקט אין א גלענצנדיקער לעקציע: ,גארניט הייליק און אויך גארניט רוימיש איז די הייליקע, רוימישע אימפעריע געווען'. דא שרייבט מען איצט וועגן ,וואזשנע מיטגלידער אין א חשובער חברה', נאר גארניט וואזשנע זיינען די מיטגלידער און גארניט חשוב איז די חברה אויך ניט! דאס זיינען פאטשאטנע פאטשעטשעס ווי די פארשוינען, וואס האבן פארענדיקט ,הארווארד' און אלע ווייסן, אז זיי האבן געלערנט אין ,הארווארד', נאר ווייל זיי האבן דערציילט דעם גאנצן עולם, אז זיי האבן פון ,הארווארד' א דיפלאם! 1\nדי יידישיסטן-גאס' איז טאקע באמת א שמוציק הינטער-ליקל מיט פוסטע און לערע קרעמלעך; דאס פארהיט אבער ניט אזא גולמדיקן עולם צו באראבאניעווען תמיד מיט זיין איינגעבילדעטן פרעסטיזש און חשיבות. יחיאל שמעלץ, א צדיק אין פעלץ פון בעלץ, איז א שמעלקע מיט חיה עלקע פון דער ניט-יידישלעכער פירמע אין שושן, וואס לויבט אין הימל אריין שיינדל פעכטער פון ,דער קאפ-שמערץ', וואס שרייבט לויבט-ארטיקלען וועגן דעם חשובן שקץ א. לעקער, דער געוואלדיקער קאמעדיאנט, וואס איז פאני בראט מיט שעיה שמייער, דער בייגל-באקער און טשייניק-האקער אין מיאמי. איצט ווייסט און פארשטייט מען, וואס פאר א חשיבות די חברה יידישיסטן פארמאגט אין דער אמתן! 1\n,איין צייט נאך אן אנדערער'\nאן אוואנטורע מיט א צייט-מאשין אין דער צוקונפט\nדי דראמאטישע קינא-פיעסע ,איין צייט נאך אן אנדערער' (1979 ,Time After Time) דערציילט די מעשה פון א רייזע מיט א צייט-מאשין אין דער צוקונפט. דער באקאנטער שרייבער און פריי-דענקער ה. ג. וועלס מאכט א רייזע אין דער צוקונפט, כדי צו כאפן דעם נידערטרעכטיקן לוסט-מערדער ,דזשאק', וואס טעראריזירט גאנץ לאנדאן. דער גזלן גנבעט וועלס'ן די צייט מאשין און דערפארט ביז 1979, אום צו אנטלויפן פון דער לאנדאנער פאליציי אין 1893.\nביים אנהייב פילם דערווייסט זיך הער וועלס, אז זיין חבר, א חשובער דאקטאר אין דער בריטישער הויפטשטאט, איז טאקע באמת דער פרויען-מערדער ,דזשאק'. דערצו, נאך ערגער און נאכהער גנבעט זיך דער דאקטאר ארויס פון דער מיאוסער סיטואציע דורך מאכן א רייזע מיט דער צייט-מאשין. דער מערדער קומט צו פארן אין 1979 אין סאן-פראנציסקא און פילט זיך ווי ביי זיך אין דער היים אין דער ווילדער צוקונפט.\nווען דער פילם הייבט זיך אן, איז וועלס שוין דעמלט פעסט איבערצייגט, אז די צוקונפט וועט זיין א גן-עדנדיקע, וואו די מענשהייט וועט שוין האבן פארוואנדלט די וועלט אין אזא מין אוטופיע. ווען ער שטייגט-אויס פון דער מאשין אין 1979, זעט ער איין גאר אין גיכן, אז די צוקונפט איז א דיסטאפיע, א ווילדער פלאץ איבערפול מיט גראבע מענשן און געוואלד-טאטן. ער האט ניט ווען צו דערגיין א טאלק אויף דעם, וואס די צוקונפט שטייט, ווייל ער מוז ווי צום שנעלסטן געפינען דעם לוסט-מערדער, וואס האט שוין דערמארדעט א פאר פראסטיטוטקעס אזוי ווי ער האט געהאט געטאן אין 1893 אין לאנדאן. סוף-כל-סוף געפינט דער שרייבער דעם מטורף אין א האטעל, וואו דער מערדער ווייזט וועלס'ן די טעלעוויזיע און דערקלערט, אז די וועלט האט ניט געמאכט קיין פארטשריפט, נאר די מענשהייט איז געפאלן און געטראטן אויף צוריק מיט 1,000 יאר! דער בייזער דאקטאר גיט-איבער דעם דענקער, אז אמעריקע אין 1979 איז דער ריכטיקער פלאץ פאר אזא אוממענש ווי ער; דער מזיק קלערט-אויף, אז אין ענגלאנד אין 1893 איז ער געווען א פארזעעניש מיט א שווארצער נשמה און אין דער צוקונפט איז ער נאר אן אמאטאר!\nוועלס פילט זיך העכסט-פאראנטווארלעך און האלט פאר זיין חוב צו כאפן דעם טייוול, מחמת דער דאקטאר איז אנטרונען אין זיין צייט-מאשין. צום סוף מעשה פגרט וועלס אפ זיין פריינט און מיטן צייט-אפאראט קערט ער זיך אום קיין לאנדאן אין 1893. דער שריפטשטעלער פרייט זיך, וואס ער איז צוריקגעקומען אין דער וויקטאריאנישער וועלט. דער באגריף און האנדלונג זיינען מייסטערהאפט און אז מ'זאל געווען מאכן אט-אזא פילם אין א פריערדיקער עפאכע, וואלט ער אודאי געווען א קונסט-ווערק!\nטראץ דעם, וואס דער פילם שטאמט פון יאר 1979 און איז דעריבער ניט קיין קלאסישע אדער ארטיסטישע בינע-פיעסע, ברענגט די דראמע א מענש צום קלערן און זיך פרעגן, צי זינט 1893 האט דער עולם טאקע געמאכט פארטשריט אדער ריקשריט. ווען מ'זעט אין דעם פילם דעם קעגנזאץ צווישן די צוויי געזעלשאפטן און ווי מ'באשרייבט די קעגנווארטיקע וועלט, מוז מען זיך איבערלייגן, צי אונזער היינטיקע וועלט איז טאקע בעסער פון דער וויקטאריאנישער!\nדי וועלט איז ניט געגאנגען פארויס נאר רוקווערטס.\nאויב איר האט אמאל געוואונשן צו מאכן מיט א צייט-מאשין א רייזע אין אן אנדער תקופה,\nאיז אייער וואונש שוין באוויליקט געווארן!\nגייט זיך שפאצירן אין דער פארגאנגענהייט און אין דער צוקונפט צוזאמען מיט ,דער מאמענט'.\nדער גראף פון סעינט-זשערמעין\nאן אומשטערבלעכער חכם און נביא\nמיטן נאמען סעינט-זשערמעין קלינגט די וועלט נאך ביזן היינטיקן טאג. ווער דער מיסטעריעזער און אייביק-יונגער גראף איז באמת געווען בלייבט א רעטעניש. פאראן זיינען ניט קיין סך פעסטע פאקטן וועגן זיין לעבן. אין משך פון דער תקופה ווען דער באקאנטער אלכעמיקער און מיסטיקער האט געלעבט, איז זיין אידענטיטעט געווען א בושעווענדיקע מיסטעריע, וואס האט גענאגט און געפלאגט א סך הויכגעשטעלטע אריסטאקראטן און מלוכה-לייט אין אלע טיילן אייראפע.\nמיטן קעניג פון פרייסן פרידריך דער גרויסער איז סעינט-זשערמעין געווען נאענט באפריינדעט. אין דייטשלאנד האט ער פארפירט א פריינטשאפט מיטן מארשאל דע בעל-איל פון פראנקרייך, א נאענטער חבר פון דער מארקיזע דע פאמפאדור, די מעטרעסע פונעם מלך לואי XV. דער פראנצויזישער קעניג האט געליטן פון א געוואלדיקער לאנגווייל. דאס לעבן אין פאלאץ האט אים פארנודיעט און זיין געליבטע האט שטענדיק געזוכט נייע מיטלען און אופנים ווי אזוי צו אמוזירן און פארוויילן זיין מאיעסטעט.\nפונעם סאמע אנהייב, ווען דער גראף האט געמאכט די באקאנטשאפט פונעם קעניג, האט ער געדוצט זיין מאיעסטעט, וואס האט שאקירט די אלע הויפלינגען. דער מלך האט אבער ליב געקראגן דעם גראף פון דער אותו רגע, וואס די מארקיזע האט אים פארגעשטעלט. לואי און זיין מעטרעסע האבן גערעכנט דעם גראף פאר אן אינטערעסאנטן און טשיקאווען פארשוין! סעינט-זשערמעין האט אונטערגעהאלטן דעם קעניג מיט אויסטערלישע מעשהלעך וועגן זיינע רייזעס איבער דער לענג און ברייט פון אייראפע אין משך פון דער דעמאלטיקער עפאכע ווי אויך מיט געשיכטעס וועגן זיינע אוואנטורעס אין בבל מיט 2,000 יאר צוריק! ס'איז נאך אלץ אומקלאר, צי דער קעניג און די מארקיזע האבן געגלויבט די פאנטאסטישע מעשיות.\nאיין ביישפיל פון אן אויסטערלישער מעשה, וואס סעינט-זשערמעין איז געווען גענויגט צו דערציילן איז, אז דער גראף האט געשפילט אויפן צעמבאלא* אין סאלאן, פארכשופנדיק דעם מלך און די מארקיזע מיט זיין מוזיקאלישן טאלאנט. ,מיין טייערער גראף, דאס איז א געשמאקע מעלאדיע, וואס דו שפילסט איצט. פון וואנען קומט דאס ליד?' האט לואי געפרעגט.\n,דאס ערשטע מאל, וואס כ'געהערט דאס ליד, דיין מאיעסטעט, איז געווען ווען אלכסנד מוקדון האט אלס בעל-נצחון אריינגעפירט זיין ארמיי קיין בבל.\nדער גראף האט פאראינטערעסירט דעם מאנארך אין דער אלכעמיע. זיין מאיעסטעט האט איבערגעגעבן דעם אלכעמיקער א גרויסן און טייערן בריליאנט מיט א פגם, כדי דער גראף זאל אים ארויסנעמען. מיט א פאר טעג שפעטער האט זיין עקצעלענץ אפגעגעבן דעם מלך דעם דימענט אן דעם פגם, וואס האט פארגרעסערט דעם ווערט פון דעם איידלשטיין. מ'האט געשעפטשעט אין אלע ווינקלען, אז סעינט-זשערמעין פארמאגט דעם כשוף-געטראנק, וואס מאכט אייביק יונג א מענש. ס'האט קורסירט די לעגענדע, אז דער גראף ווערט קיינמאל ניט עלטער; אלטע מיוחסים מיט גרויע האר און שטעקנס האבן דערציילט, אז זיי האבן געקענט דעם גראף מיט א סך יארן צוריק ווען זיי זיינען געווען יונג און דעמאלט האט דער גראף געהאט אויסגעזען פונקט ווי ער האט אויסגעקוקט שפעטער מיט 50 יאר!\nסעינט-זשערמעין איז ענדלעך פארשוואונדן און האט זיך באוויזן מיט א דור שפעטער אין פאריז, וואו מ'האט אים דערזען ווידער און אבער. זיין עקצעלענץ האט געהאט עטלעכע שמועסן מיט לואי'ן XVI און מארי-אנטואנעט'ן. דער עזאטערישער אריסטאקראט איז געווען א נביא, וואס האט פארויסגעזאגט און געווארנט די מאנארכיע וועגן דער קינפטיקער רעוואלוציע. די חסידים פון סאנקט מארטין האבן שטענדיק דערקלערט, אז סעינט-זשערמעין איז געקומען פון זייער גרופע, אז דער מיסטעריעזער נביא איז געווען א הייליקער און א מארטיניסט, וואס האט זיך באמיט צו פארהיטן פון דער פראנצויזישער רעוואלוציע, כדי די מאנארכיע זאל זיך פארוואנדלען פרידלעך אין א דעמאקראטיע.\nלויט זיכערע מקורות האט סעינט-זשערמעין פארבלענדט און פארכשופט די פראנצויזישע אריסטאקראטן מיט דער אלכעמיע; אלזא, האבן זיי ניט געהערט אדער גרינגעשעצט זיינע ווארענונגען וועגן דעם קינפטיקן קאטאקליזם. איין מיוחסטע האט געבעטן זיין עקצעלענץ ארויסהעלפן דעם מלך און דער מלכה פון זומפ בשעת די רעוואלוציע איז אויסגעבראכן; דער גראף האט באמערקט, אז ער האט שוין געהאט געטאן אלץ מעגלעכס, בכדי צו שטערן די רעוואלוציע פארצוקומען און מ'האט אים געהערט ווי דעם קאטער. ,אזוי איז, אפנים, באשערט; אצינד מוז מען זיך האלטן ביים גורל! כ'קאן גארניט טאן!'\nווער דער גראף דע סעינט-זשערמעין איז באמת געווען בלייבט אומבאקאנט; פון וואנען ער האט געשטאמט, ווייסט קיינער אויך ניט. דער חכם האט געקענט די געשיכטע מיט אלע פיטשעווקעס, עלעהיי ער זאל געווען זיין אין יעדער סיטואציע, וועגן וועלכער ער האט דערציילט. דער גראף האט געשפילט ווי א מייסטער אויף א סך מוזיקאלישע אינסטרומענטן. זיין עקצעלענץ האט גערעדט א סך שפראכן, אריינגערעכנט פראנצויזיש, דייטש, איטאליעניש, שפאניש און ענגלי. פראנצויזיש האט דער עזאטעריקער גערעדט ווי א פראנצויז; ער האט גערעדט א היימישן דייטש און ער האט גערעדט א פליסיקן ענגליש, און מיט א בריטישן עקצענט נאך!\nס'דאכט זיך, אז דער עולם וועט זיך קיינמאל ניט דערוויסן, ווער דער מיסטעריעזער גראף איז געווען. גאנץ אייראפע האט זיך אמאל פאראינטערעסירט מיט זיינע אוואנטורעס און מעשיות און עד-היום-הזה דערציילט מען נאך א וועלט מיט מעשיות וועגן דעם טשיקאווען פארשוין, וואס האט זיך געחברט און באצויבערט די העכסט-געשטעלטע פארזאנען אין אלע טיילן אייראפע. דער אייביק-יונגער גראף האט זיך ווידער און אבער באוויזן אין פארשידענע עפאכעס אין אלע טיילן פונעם אייראפעאישן קאנטינענט. ווען מ'ציילט די אלע יארן, ווען מ'האט דערזען סעינט-זשערמעינ'ען, קומט מען צו דער מסקנא, אז דער גראף האט געלעבט לענגער פון 120 יאר.\n*צעמבאלא = קלאוועסין, הארפסיכארד\nאין דער אלטער היים אין די יידן-קווארטאלן און שטעטלעך האט מען געוואוסט נאר פון די יום-טובים. יעדער קריסטלעכער פייערטאג איז געווען באקאנט ביי די ארטיקע יידן ווי (א) חגא. ,ס'איז חגא', פלעג א ייד זאגן ווען נאר די גויים האבן געפראוועט א רעליגיעזן פייערטאג.\nא פערסישער פראווערב\nדער, וואס ווייסט ניט און ווייסט ניט, אז ער ווייסט ניט איז אן אידיאט.\nמ'דארף אים פארמיידן.\nדער, וואס ווייסט און ווייסט ניט, אז ער ווייסט שלאפט.\nמ'דארף אים וועקן.\nדער, וואס ווייסט ניט און ווייסט, אז ער ווייסט ניט איז א קינד.\nמ'דארף אים לערנען.\nדער, וואס ווייסט און ווייסט, אז ער ווייסט איז קלוג.\nמ'דארף אים נאכפאלגן.\nס'איז דאך א ריינער\nגלויבט קיינמאל ניט,1\nאז אזוי איז דאס ניט!1\nבשעת די מוזיק שפילט זיך\nאון כ'הער טויזנט פידלעך;1\nס'איז אזא מין כשוף\nי*פארכשופט, פארטומלט און פארטשאדעט = bewitched, bothered and bewildered\n**You sigh, the song begins and I hear violins; it's magic!1\nוואס ס'טוט זיך און הערט זיך ביי די בערלינער אין ניו-יארק\nא מעשהלע אויף אן אמעריקאנישן יידיש\nא בויטשיק אפ-טו-דעיט איז א מאדערנער יאט, אן אמתער יענקי, וואס טראגט די נייסטע קליידער לויט דער לעצטער מאדע. אזא בויטשיק איז א יונגער בערלינער מיט מאקסי און א געוואלדיקן מאדזשא. ער האט זייער א גוטן דזשאב מיט א גאנץ-פיינער פיידע. דער ניימאדישער יונגערמאנטשיק מאכט א לעבן ניט אין שאפ נאר אויפן ,שטראז' אין פינאנץ-דיסטריקט, וואו ער האט א שיינעם אפיס מיט א הויכן סילינג. זיין פירמע איז אזוי רייך און חשוב, אז זי האט אן אייגענע ווינדע*, אן עקספרעס-עלעווייטאר, וואס פארט עקסטרע פון לאבי ביזן עטאזש, וואו ער ארבעט.\nדער בויטשיק איז א בחור, וואס געפעלט מיט א שיינעם אפארטאמענט אין א רייכער געגנט, וואו ער איז א פערמאנענטער מעמבער אין א פרעסטיזשפולער סינאגאגע.\nיעדן טאג פארט ער מיטן סאבוועי צו דער ארבעט, וואו ער מאכט א סך געלט פאר זיך און פאר גרויסע שישקעס און קנאקער אין דער מעטראפאליע. דער יאט איז טאקע באמת און טאקע מיט ממתקים א בויטשיק אפ-טו-דעיט!\n*,ווינדע' איז דאס פוילישע ווארט פאר א ליפט.\n**די ווערטער מיט פורפורנע בוכשטאבן זיינען ענגלישע ווערטער, וואס זיינען טיפיש פאר אן אמעריקאנישן יידיש.\nס'קאן ניט זיין קיין שום אבסטראקטערס און אומווירקלעכערס\nפון דעם, וואס מ'זעט טויטזעכלעך


איז קלימאַט ענדערונג אַ געלעגנהייט פֿאַר עקאָנאָמיש נוץ? | נעטוואָרק מעטעאָראָלאָגי\nאיז קלימאַט ענדערונג אַ געלעגנהייט פֿאַר עקאָנאָמיש נוץ?\nווי געזאָגט אין אנדערע אַרטיקלען וועגן עקאָנאָמיש וווּקס און קלימאַט ענדערונג, עס זענען מענטשן וואָס זען דעם גלאבאלע דערשיינונג ווי אַ געלעגנהייט צו פאַרגרעסערן פּראָודאַקטיוויטי און העכערן די עקאָנאָמיש וווּקס פון די לענדער. דאָס מיינט דער בריטישער עקאָנאָמיסט דימיטרי זענגהעליס.\nוואָס איז דער עקאָנאָמיסט באזירט אויף צו טראַכטן אַז קלימאַט ענדערונג איז אַ געלעגנהייט צו וואַקסן עקאָנאָמיקאַללי און נישט זען דאָס ווי אַ גלאבאלע סאַקאָנע?\n1 עקאנאמיע און קלימאַט ענדערונג\n2 בענעפיץ פון קאַמבאַטינג קלימאַט ענדערונג\n3 האַלטן צייט קלימאַט ענדערונג\nעקאנאמיע און קלימאַט ענדערונג\nדימיטרי זענגהעליס ער איז קאָ-דירעקטאָר פון פּאָליטיק אין די Grantham פאָרשונג אינסטיטוט אין די לאָנדאָן שולע פון עקאנאמיק און גלויבט אַז קלימאַט ענדערונג איז אַן עקאָנאָמיש געלעגנהייט פֿאַר וווּקס. לויט די גראָוינג נויט פֿאַר אַן ענערגיע יבערגאַנג באזירט אויף דעקאַרבאָניזאַטיאָן און די נוצן פון רינואַבאַל ענערגיעס, דימיטרי מיינט אַז בעטינג אויף ריין ענערגיעס און ענערגיע עפעקטיווקייַט ברענגען עקאָנאָמיש בענעפיץ פֿאַר אַ מדינה.\nעקאָנאָמיש סיבות צו נעמען אין חשבון אַזאַ ווי אַקסעלעריישאַן אין כידעש און פּראָדוקציע, אַ פאַרגרעסערן אין וויסן, אַנטוויקלונג פון מער עפעקטיוו טעכנאָלאָגיע און אַ פאַרגרעסערן אין פּראָודאַקטיוויטי אין די מערסט טראדיציאנעלן עקאָנאָמיש סעקטאָרס קענען פאַרשאַפן נייַע דזשאָבס און מיט בעסער לוין.\nדורך אַ "קאַלט מלחמה", די מענטשהייט איז פייסט מיט אַ סצענאַר אין וואָס קלימאַט ענדערונג איז 'פּאַטינג דרוק' אויף כיומאַנז צו שאַפֿן די נויטיק טעכנאָלאָגיע פֿאַר אַדאַפּטיישאַן. דעריבער, אַלע די אַרגומענטן וואָס דימיטרי יקספּאָוזד פּאַסיק אין די עקאָנאָמיק פון קלימאַט ענדערונג. די דיסציפּלין איז דיפענדיד דורך די לערער ווי אַ קאַמף וואָס באשטייט פון "פּאַטינג הענט אויף דעם ענין" און קענען צו זיין סיטואַטיאָנס פון רעדוקציע פון די איצטיקע און צוקונפֿט ריסקס אַז ינקריסאַז אין טעמפּעראַטורעס, און מישן זיי מיט אַ גוטע אַרבעט. פון נידעריקער קאָס צו פאַרמייַדן און גרינגער מאַכן די פּראָבלעמס.\nבענעפיץ פון קאַמבאַטינג קלימאַט ענדערונג\nדימיטרי טענהט נישט אז קלימאט ענדערונג איז א געשעעניש אין וועלכער עס קען זיין אן עקאנאמישער נוץ פאר זיך, נאר אז איר ארעסט קען העלפן אין עקאָנאָמישן וואוקס אין פילע לענדער, זינט דאָס מאָל איז די באַפעלקערונג געצוואונגען צו וואקסן און זיך אנטוויקלען אויף א וועג טוט נישט שאַטן די וועטער.\nביז איצט, אַן פּינטלעך וועג צו זיין פּראָדוקטיוו איז מיינטיינד: פּאַלוטינג צו פּראָדוצירן און וואַקסן עקאָנאָמיקאַללי. א מדינה ס אָראַנזשעריי גאַז ימישאַנז זענען ענג קאָראַלייטאַד מיט די גדפּ. דאָס איז, ריטשער לענדער וואָס באַקומען יערלעך גדפּ וווּקס איז העכער ווייַל די אָראַנזשעריי גאַז ימישאַנז זענען העכער. אין אַ סצענאַר וווּ די נויט צו רעדוצירן די יפעקס פון קלימאַט ענדערונג, דאָס דאַרף נישט זיין דער פאַל.\nדער עקאָנאָמיסט פאָוקיסיז מער אויף די בענעפיץ אַז כידעש דזשענערייץ ווי אויף די קאָס וואָס עס ינטיילז.\n"וואָס קלימאַט ענדערונג קען מיינען איז אומבאַקאַנט טעריטאָריע פֿאַר יומאַנז, און דאָס איז וואָס עס איז אַזוי שווער צו קוואַניפייען און וויסן וואָס וועט טאַקע פּאַסירן," ער דערקלערט.\nהאַלטן צייט קלימאַט ענדערונג\nדאָך, ווי עס איז גלייַך, אַלע די עקאָנאָמיש בענעפיץ קענען זיין באקומען ווי לאַנג ווי זיי זענען אַטשיווד אין אַ זייער לאַנג צייַט. דאָס איז צו זאָגן, קלימאַט ענדערונג איז אַ פאַקטיש פּראָבלעם און ריקווייערז זיין דיסאַפּיראַנס ווי באַלד ווי מעגלעך. דעריבער, עס איז נייטיק צו אַדרעס אַלע די ישוז אין צייט.\nרובֿ פון די טראדיציאנעלן סעקטאָרס פון דער עקאנאמיע האָבן שוין קאַלקיאַלייטיד די סומע וואָס עס וועט קאָסטן זיי צו קענען צו מאָדיפיצירן אַלע זייער פּראָדוקציע מאָדעלס אין די קראַנט סיטואַציע און זיי וויסן וואָס פּאַלאַטישאַנז זיי קענען דרוקן צו דורכפירן די ענדערונגען.\nדי הויפּט פּראָבלעמס פֿאַר וואָס די סיטואַציע איז, איז קעגנשטעל צו טוישן אין פּראָדוקציע מאָדעלס און כעזשבן פּראָבלעמס. דערפֿאַר נעמט די דיסציפּלין מער צייט צו ינסטרומענט, זינט מיר אַלע טענד צו קויפן די טשיפּאַסט, אָן טראכטן ווי פיל עס פּאַלוטאַד אין זיין פּראָדוקציע. מיר אויך נישט זען וואָס באַנק ינוועסץ מער אין גרין פּראַדזשעקס.\nדעריבער, אַ פונדרויסנדיק ענטיטי איז נידז צו קראַפט אונדז צו דורכפירן דעם ענדערונג אין די עקאָנאָמיש פּעראַדיים וואָס קענען זיין, אין דעם פאַל, קלימאַט ענדערונג.\nגאַנץ וועג צו אַרטיקל: נעטוואָרק מעטעאָראָלאָגי » מעטעאָראָלאָגי » קלימאַט ענדערונג » איז קלימאַט ענדערונג אַ געלעגנהייט פֿאַר עקאָנאָמיש נוץ?\nנאַטירלעך אַטמאָספעריק פּאַרטיקאַלז פאַרמינערן די מאָס פון גלאבאלע וואָרמינג\nדי גריי גליישער בראָך ווי אַ סימבאָל פון קלימאַט ענדערונג