שלום בערגער: 2006\nלשון, דיבורים, רייד און פּלאַפּלערײַ\nיום שני, דצמבר 25, 2006\nדער ברודער פֿאָרט אַוועק\nקומעדיקע וואָך. דער עראָפּלאַן פֿירט אים אין איראַק.\nלאָמיר מאַכן אַ טרעט צוריק. ער איז געגאַנגען אין מיליטער, געוואָרן אַ מאַטראָס. וואָס טוט גאָט? ניט מע לערנט אים פֿירן אַ שיף אָדער שיסן ראַקעטן פֿון אַ סובמאַרין, נאָר וואָס-זשע-דען: די הויכע פֿענצטער עקזאַמינירן אַלע נײַע רעקרוטן, און דערוווסט האָט מען זיך, אַז דער בחור האָט אַ שפּראַכן-קאָפּ, און -- נאָך מער -- קען אַ גוטן העברעיש. אַהאַ! דאָרט ווו ס'איז העברעיש, איז אַראַביש ניט ווײַט. האָט מען גענומען און געשיקט אים אין קאָליפֿאָרניע, אין אַ מיליטערישער שפּראַך-אינסטיטוט.\nשוין אַ קענער פֿון אַראַביש, זיצט ער ווי אויפֿן פֿערד אין אַן אָפּגעקילטן טריילער אין אַ באַזע אין דזשאָרדזשיע אַן אויסגעשטאָפּטע מיט עלעקראָנישע מכשירים, און הערט ווי סיריער רעדן וועגן לבנון. אים איז גוט. ער דינט אין מיליטער, ער פֿאַרדינט זײַנע מיליטערישע דאָלאַר, און מע ווערט ניט באַשאָסן (אָדער באַגאָסן).\nהאָט די מילחמה אַנדערע געדאַנקען.\nקומט אויס אַז דער אַרמיי, און די מאַרינען, פֿעלן דאָרט-אָן אַזוינע "לינגוויסטן" (איבערזעצערס) ווי ער. ניט גענוג האָט מען אויסגעשולט לכתחילה, און טייל האָט מען גאָר אָפּגעפּסלט צוליב אידעאָלאָגישע סיבות. נישקשה! פֿאַראַן אַן אַנדערע צווײַג מיליטער, דער ים-פֿלאָט, פֿון זיי קען מען נאַשן, צולחקענען אַ פּאָר מאַטראָסן מיט די נייטיקע שפּראַך-פֿעיִקייטן.\nאַזוי-אָ באַקומט זיך די איראָניע וואָס אַ מאַטראָס, וואָס ווייסט אַזוי פֿיל וועגן שיפֿן ווי איך ווייס וועגן שינקע, וועט פּראַווען סילוועסטער אין טרוקענעם מידבר.\nאיך ווייס מער-ווייניקער מיט וואָס ער וועט זיך דאָרט פֿאַרנעמען. ער וועט זיצן אין אַן אָפּגעקילטן טריילער און אײַנהערן זיך צו ראַדיאָ-טראַנסמיסיעס (אַזוי פֿיל האָט ער מיר ניט דערזאָגט, נאָר כ'האָב אַרויסגעדרונגען). דאָס מאַל אָבער -- אין באַגדאַד. דאָס מאָל אָבער -- מיט אַן עם-16 פֿאַרבונדן אויף דער פּלייצע.\n2 קאמענטארן לינקס\nעטיקעטן איראַק, אַראַביש, לשונות, משפּחה\nיום שבת, דצמבר 23, 2006\nאַ שלל מיט ברכות.\nווער עס זיצט דאָרט\nהאַט אַ צורה\nביסט אַ בעלן\nזײַ אַ נביא\nווער עס לעכצט נאָך\nווער נאָך לעבט --\nדיך האָט מזל\n0 קאמענטארן לינקס\nעטיקעטן פּאָעזיע, שלומס לידער\nיום חמישי, דצמבר 07, 2006\nאיר ווייסט אַוודאי וועגן די פֿאַרשיידענע פּסקים פֿון דער קאָנסערוואַטיווע באַוועגונגס וועד-הלכה.\nאיר האָט וואָס צו זאָגן? די ליניעס זײַנען אָפֿן.\n1 קאמענטארן לינקס\nעטיקעטן האָמאָסעקסואַליזם, הלכה, קאָנסערוואַטיווע באַוועגונג\nיום שלישי, נובמבר 14, 2006\nדאָס ליד פֿון דער איין-סופֿיקער באַן\nניט געזוכט וואָס כ'ווייס איך וועל געפֿינען\nניט געצווייפֿלט וואָס כ'ווייס איך וועל גלייבן\nבלויז געשטאַנען אויף די רעלסן\nאון געקוקט די באַנען\nאין די אויגן אַרײַן.\nקאַרס און טראָקס!\nדראָטן און ווענעס!\nכ'בעט אײַך ראַטעווען\nדי רגעס אָן האַפֿט.\nאיך בעט אײַך, באַנען פֿון פֿאַרשפּעטיקטע מינוטן\nאויסלייזן די טוכלע לופֿט\nדי לאַנגע באַן פֿאָרט\nמיט רעלסן פֿון גלידער\nפֿאַרשריבן פֿון די אותיות\nאיר זעט נאָר דעם גלאַנץ\nאיך זוך די נעמען פֿון ווײַטע שטעט און לענדער.\nאיך זינג וועגן די העלדן וואָס שפּאַלטן די קעפּ\nפֿון קאָסע לויתנס.\nדעם בלוט דרינק איך\nאון זינג מיט אַ פֿײַפֿעניש\nדעם ליד פֿון דער אין-סופֿיקער באַן.\nיום חמישי, נובמבר 09, 2006\nטײַערע וויקי-ייִדן, איר זײַט מיר ליב און טײַער, נאָר טוט מיר אַ טובה -- דזשאָו ליבערמאַן איז ניט "די גרעסטער פאוער בראוקער אין אמעריקא"! ניט געשטויגן. אפֿילו ניט געגאַנגען צו פֿוס, שוין אָפּגערעדט פֿון "ניט געפֿלויגן".\nנאָך עפּעס: איר פֿאַרשטייט כאָטש ווי מאַדנע און . . . אומהיימלעך ס'איז צו רופֿן דעם "פֿריילעכן" פּאַראַד אין ירושלים דעם "תועבה"-פּאַראַד?\nאַ מאַל דאַכט זיך אַז צווישן אונדז שטייט אַן אײַזערנע מחיצה. (פּונקט וואָס לייזער בורקאָ שרײַבט אין הײַנטיקן פֿאַרווערטס -- נאָך ניט קיין לינק -- וועגן זײַנע איבערלעבענישן וווינען אין באָראָ-פּאַרק.)\n6 קאמענטארן לינקס\nעטיקעטן גייס, וויקיפּעדיע, חרדים, פֿריילעכע\nכ'האָב איבערגעפֿירט מײַן בלאַג אויף "בלאַגער-בעטאַ" און ניט געכאַפּט זיך אַז וואָס ס'איז גרינג אויף גלחות איז לאַוו-דווקא אַזוי אויף די הייליקע כ"ב אותיות. מוז איך ווידער פּאָרען זיך מיט די לינקס וכדומה, ביז דעמאַלט לייענט אויף דער אייגענער ריזיקע.\nיום שני, נובמבר 06, 2006\nדעם פּאָעטס בעל-אַכסניה\nעלאַברעק איז שוין אויך דער מליץ-יושר פֿאַר צוויי יונגע דיכטערס. איז גייט לייענט ישראל נעקראַסאָוו און חייקע וויגאַנד. איר וועט ניט חרטה האָבן.\nעטיקעטן בלאָגס, חײקע וויגאַנד, ישראל נעקראַסאָוו, עלאַברעק, פּאָעזיע\nיום חמישי, אוקטובר 26, 2006\nשוין גענוג געהערט וועגן וויקיפּעדיע?\nוועט איר ניט וועלן לייענען מײַן אַרטיקל וועגן דער ייִדיש-וויקיפּעדיע, אין הײַנטיקן פֿאָרווערטס.\nדערהײַנטיקונג: מע האָט געפֿרעגט אונטן פֿון וואַנען נעמט זיך מײַן אינפֿאָרמאַציע וועגן דער צאָל באַזוכער צו ייִדיש-וויקיפּעדיע (הונדערטער אַ חודש בערך). געפֿונען האָב איך דאָס אויף די סטאַטיסטיק-זײַטן, וואָס זײַנען גראָד איצט צום באַדויערן פֿאַרמאַכט.\n4 קאמענטארן לינקס\nעטיקעטן ייִדיש-וויקיפּעדיע, פֿאָרווערטס\nיום רביעי, אוקטובר 25, 2006\nוואָס פֿאַר אַ ייִדיש איז "עכט"?\nאַ דאַנק אבישי פֿאַרן שיקן מיר אַ לינק צו אַ הויך אינטערעסאַנטער דיסקוסיע אויף וויקיפּעדיע. די רייד גייט וועגן אַ געוויסער שאלה, ד"ה: צי זאַל מען "איבערמאַכן די קעפּלעך לויטן גערעדטן ייִדיש און ניט די "ייֵוואָ-כללים"? אין תוך גענומען, פֿאַרשטייט זיך, איז דאַס פּשוט אַ נײַער גילגול פֿון אַ "קלאַסישן" שמועס וואָס גייט אַן שוין מער ווי הונדערט יאָר בײַ ייִדיש-ליטעראַטן. וואָס דאַרף זײַן די פֿאַרבינדונג צווישן דער גערעדטער שפּראַך און דער שרײַבשפּראַך?\nנאַך אינטערעסאַנטער זײַנען די אָננעמענישן פֿון די קאָמענטירער, למשל אַז די וועלטלעכע ייִדיש-אויסגאַבעס באַציִען זיך צו וויקיפּעדיע מיט שאַנד.\nאַרומגערעדט אויך האָט איינער אַ לייענער מײַן סטיל שרײַבן, בזה-הלשון:\nמיר האבן שוין דערלעבט די גרויסע האפענונג אז די אידישיסטן וועלן דא קומען אין בארייכערען. קוקט די באטיילונגן פון באנוצער:שלום בערגער וועט איר זעהן אז ער רעדט נישט קיין אידיש. ער רעדט עפעס א שפראך וואס ער אליין פארשטייט נישט. זעה קענסער אדער עידס און זאג מיר צו דו האסט נישט קאפוויי נאכן ליינען... ווייסט פארוואס? ניין איך בין נישט קיין דאקטער, אבער מען דארף נישט האבן קיין דעגרי צו פארשטיין אז פאר נייע באגריףן וואס סייענס דאקטערייי, און קאמפיוטער טעכניק האט באשאפן איז נאך נישט געווען די צייטן פון ייוו"א כללים זיי צו געבן נעמען, און די אלע נעמען וואס שלום בערגער געט זיי איז פון זיין בויך ארויס אז קיינער וואס רעדט היינט אידיש און איז נישט קיין דאקטער קען נישט פארשטיין נישט קיין חילוק וויפל שעות און טעג מען לייגט אריין צו ליינען איין שורה. דער כלל פון אונזער גערעדטער אידיש. וואס אידן רעדן. איז אז פאר נייע ווערטער איז דאס פונקט ווי די גוי ארום אונז רופן דאס. סא א סעל איז נישט קיין קאמער, ווייל רוב אידן ווייסן נישט וואס מיינט א קאמער. און א סעל האבן זיי שוין געהערט הונדערטע מאל א טאג. א.א.וו. דער איינציגסטער פראבלעם ווערט דאן אז ארץ ישראל אידן מיט אמעריקאנע אידן האבן אן אנדער אידיש, נו. איז דען דאס נישט אמת? און ווער איז די עתיד פון וויקיפעדיע די אמעריקאנע אידיש צו די איזראעלי אידיש? איך מיין אז דאס איז נישט קיין דעבאטע אז אחוץ די קנאותדיגע סאטמאר קרייזן און אפילו זיי אליינס רעדן מער היברו ווי אידיש, בשעת אין אמעריקע רעדן די אידיש רעדענדיגע אידן מער אידיש און כמעט נישט קיין ענגליש. און אויף סייענס איז היברו רוב מאל מער נוטה צו ענגליש ממילא וועלן די איזראלי אידיש רעדנדיג זיך קענען מיט די טערמינען ווי סעל, ווייל עס איז מער נאנט צו היברו ווי קאמעריל.\nיום שישי, אוקטובר 20, 2006\nגעזוכט: חסידישער זשורנאַליזם\nהלוואַי וואָלט געווען אַ ייִדיש-אויסגאַבע וואָס גיט זיך אָפּ מיטן גרינטלעך אויספֿאַרשן חסידישע נײַעס, אויף אַ זשורנאַליסטישן ניוואָ. ניט חלילה כדי צו פֿאַרשוואַרצן דאָס פּנים בײַ די חרדים אלא וואָדען -- אַזאַ מין אויספֿאָרשערישקיייט איז לטובת-כלל. ניט דער סענסאַציאָנאַליזם אָדער סתם שונד פֿון די ערגסטע בלאָגס נאָר אויך ניט די פּוסטע הוראַס פֿון די אָרגאַנען. (דער פֿאָרווערטס קען ניט דינען אַזאַ ציל, צום באַדויערן. צו אין דרויסן.)\nיום שני, אוקטובר 16, 2006\nמיט פֿרייד האָב איך באַקומען דעם נײַעם נומער ווײַטער. איבערגעלייענט און געטיילט דעם חנעוודיקן קאַרטון מיטן מיידעלע. נאָר איינס האָט מיך ממש פּריטשמעליעט -- פֿארן וואָרט "לוויה" דער טײַטש "טרויערצוג". וואָס איז דאַס -- אַ מרה-שחורהדיקע באַן? עס דערמאָנט מיך אין אַלטן וויץ: דער גוי פֿרעגט וואָס איז דאָס וואָס מע לייגט אויפֿן אָרעם, און דער ייִד זאָגט "פֿילאַקטעריעס"...\n5 קאמענטארן לינקס\nיום שישי, ספטמבר 22, 2006\nאַן אומגעריכטע ווינטשעוואַניע\nאַ גוט יאָר!\nזאָל אונדזער יהדות דעקן זיך מיט אונדזער מענטשלעכקייט.\nיום רביעי, ספטמבר 20, 2006\nתהא שנת . . .\nאָדער . . .\nיום חמישי, ספטמבר 14, 2006\nאויסגעבראכן די מילחמה\n--מע זאל מיך ברענען און בראטן! מע זאל אויפפרעסן מיין פלייש! מע זאל אויפשטעלן א לאגער, מע זאל צונויפזאמלען פאלקן מיט בריגאדן מיט רעגימענטן קעגן מיר! אפילו דער אייבערשטער זאל אויפהייבן קעגן מיר א מילחמה (שטייט דאך אז די מילחמה זאל אליין אויפשטעלן זיך, נאר ווען איז דאס געהערט געווארן אז א מילחמה זאל זיך אליין שאפן?), אויך אין דעם פאל וואל איך ניט מורא האבן. איך וועל זיין זיכער אין דעם!\n--אה..."אחת שאלתי". לאמיר נאר א פרעג טאן.\nג אִם־תַּֽחֲנֶ֬ה עָלַ֨י ׀ מַֽחֲנֶה֮ לֹֽא־יִירָ֪א לִ֫בִּ֥י\nאִם־תָּק֣וּם עָ֭לַי מִלְחָמָ֑ה בְּ֝זֹ֗את אֲנִ֣י בוֹטֵֽחַ׃\nאז א מחנה זאל לאגערן אויף מיר,\nוועט ניט מורא האבן מיין הארץ.\nאז א מלחמה זאל אנשטיין אויף מיר,\nבין איך פון דעסט וועגן זיכער.\nיום שלישי, ספטמבר 12, 2006\nדי שׂונאים זיינען ביי דער טיר\nב בִּקְרֹ֤ב עָלַ֨י ׀ מְרֵעִים֮ לֶֽאֱכֹ֪ל אֶת־בְּשָׂ֫רִ֥י\nצָרַ֣י וְאֹֽיְבַ֣י לִ֑י הֵ֖מָּה כָֽשְׁל֣וּ וְנָפָֽלוּ׃\nאז די שלעכטטוער גענענען צו מיר\nצו עסן מיין פלייש --\nמיינע דריקער און מיינע פיינט --\nווערן זיי געשטרויכלט און פאלן.\nדי דאזיקע צוויי פסוקים זיינען ווידער ניט קיין ריין-ניצחונישע. עס שמעקט מיט אויסגעמיטענעם דורכפאל, מיט ייאוש וואס האט נאר אין דער רגע עפעס אפגעלאזט. מע כאפט אפ דעם אטעם נאר בדרך-כלל ווערט מען געווארגט. והא-ראיה: ס'ווערט שוין אויסגעשטעלט דעם בעל-תהילימס בשׂר -- פלייש! אוודאי איז בשׂר אויך טייטש "קערפער, פלייש" אין אלגעמיינעם זין, נאר איז שווער אין דעם פסוק (וואס נעמט אריין די ווערטער קרב און בשׁר) אפצולייקענען די ריחות פון קרבנות וואס לאזן זיך דערהערן. מיט אנדערע ווערטער: דער נאראטאר איז שוין גרייט אויפן מזבח פון זיינע פיינט, נאר זיי ווערן ניכשל. ניט וואס ער איז אין גאנצן געזונט אדער לעבעדיק, נאר וואס זיי זיינען שוואך און קענען ניט אדורכפירן זייער ניצחון. דער מעסער גליטשט זיי ארויס פון דער האנט בשעת ער ליגט אן א שיץ אויף דער ערד.\nווידער אויך אין די פסוקים ווערט די שלעכטטוער און פליישפרעסער אויך באצייכנט ווי דריקער און פיינט. איז דען נייטיק? פרעגט זיך די קשיא: אפשר זיינען די דאזיקע פליישפרעסער גאר די (פריערדיקע) פריינט דעם בעל-תהילימס, וואס האבן אים פארהפקרט? דערפאר מוזן זיי אזוי אנגערופן ווערן.\nיום חמישי, ספטמבר 07, 2006\nלדוד ה' אורי\nלאמיר זיך באקענען מיטן אנהייב פון דאזיקן מיזמור -- דער 27סטער קאפטיל תהילים, וואס מע זאגט אין דער צייט פון יאר.\nא לְדָוִד: יְהוָה, אוֹרִי וְיִשְׁעִי--מִמִּי אִירָא;\nיְהוָה מָעוֹז-חַיַּי, מִמִּי אֶפְחָד.\nגאט איז מיין ליכט און מיין הילף,\nפאר וועמען זאל איך מורא האבן?\nגאט איז די פעסטונג פון מיין לעבן,\nפאר וועמען זאל איך אנגסטן?\n(לייענערס וואס קענען זיך טיילן מיטן טייטש וואס מע זאגט אין היינטיקע חדרים ווערן הארציק פארבעטן אריינצושיקן זייערע ווערטער.)\nווי אין אנדערע קאפיטלעך תהילים איז ניט קלאר מיט וועמען מע האט צו טאן ווי דער נאראטאר, דער בעל-תהילים. אויב דוד-המלך, פאר וואס איז נייטיק דער צוגאב "לדוד"? (און, צוריקגערעדט, אויב ניט דוד, איז פאר וואס טאקע אזא צושריפט?) דאס איז איין מאל אוועק. א צווייטע זאך איז אויך ניט קלאר פון די ערטשע פסוקים (וואס ווערט פארגלעט פון תרגום יהואש): צי ווענדט זיך דער בעל-מחבר צום אייבערשטן דירעקט (גאט, מיין ליכט און מיין הילף, אאז"וו), צי דערמאנט ער פשוט גאטס נאמען?\nדער עיקר אבער, וואס דער בעל-מחבר איז אריינגעטאן אין פחד און מורא, באלאגערט פון זיינע פיינט. ער זאגט אפ דעם פחד בשעת ער שפירט אים שטארק. ער לויבט גאט ווי א פעסטונג בשעת ער דערזעט שוין די שׂונאשע מיליטער.\nדער גאנצער קאפיטל וועט זייין א דראמע, א באלאנץ צווישן פחד און אמונה, מורא און מוט. ס'איז ניט שייך די ימים-נוראים ווייל עס האנדלט זיך דא מיט תשובה-טאן אדער ווידוי. דא האנדלט זיך אין אמתן לעבנס-שרעק וואס יעדער אייינער שפירט מיט ביינער און מוח יעדע רגע, וויפל יארן מ'איז נאר זוכה דערצו. ווער עס וועט געווינען -- מורא אדער מוט - וועלן מיר זען (אדער ניט) ביזן סוף קאפיטל, וואס מיר וועלן אי"ה דורכלערנען ביז ראש-השנה.\nיום שלישי, אוגוסט 22, 2006\nאויף זינדענבאומער אליי\nצווישן אייערע זיסע גלידער.\nאיך -- אייך אנטקעגן\nאיך -- מיט אייך אין איינעם\nסיי דעם תשמיש\nסיי דער מיטה.\nיום שני, אוגוסט 21, 2006\nאן אנהייב אויף וויקיפעדיע.\nיום חמישי, אוגוסט 10, 2006\nלזכר די געמארדעטע שרייבערס\nדעם 12טן אויגוסט 1952. אן אנהייב אין וויקיפעדיע.\nיום שלישי, אוגוסט 01, 2006\nאויפן אינטענסיוון אפטייל\n(פון א בריוו צו א חבר)\nשוין פארענדיקט איין חודש ביי די מעדיצין-אפטיילן ביים שפיטאל א"נ "טיש", דאס הייסט א פריוואטער שפיטאל ווו די רעזידענטן זיינען ניט די אייגענע בעלי-בתים ווי אין די גרויסע עפנטלעכע שפיטעלער. א חיסרון, נאר כ'האב דארט גוט פארבראכט, כאטש געהארעוועט.\nמאנטיק איז געווען מיין ערשט טאג אין אינטענסיוון אפטייל פון וועטעראנען-שפיטאל. כ'בין געווען אויף דער וואך, געמוזט אויפבלייבן די גאנצע נאכט. כ'קען ניט זאגן אז מיינע רעזידענטן (אויפפאסערס) אין דער ראטאציע זיינען סימפאטישע אדער שטיצערישע, נאר מילא. שרעקלעך אינטערעסאנט. אפילו מיר דאכט זיך, אז כ'טויג ניט אויף דער גאנצער ארבעט. צוליב מיינע ליימענע הענט און מין שוואכער ראיה בין איך ניט דער גרעסטער מאדים אויף "פראצעדורן", למשל ציען בלוט, אראפנעמען אן ארטעריע-גאז, אד"גל. פון אריינלייגן א צענטראל-ליניע שוין אפגערעדט. נאר איך וועל זיך צולערנען -- אמת?.\nא פאציענט האט מען רחמנא לצלן געמוזט אויפמינטערן אין מיטן נאכט. מע האט אין געפונען א פארחלשטער און גערופן די פיקוח-נפש-מאנשאפט (גערופן א "קאד"). כ'בין געשטאנען ביים חולע און געגעבן שטארקע דרוקן דעם ברוסט. כ'קען ניט זאגן אז ער איז געקומען "צו זיך", ווייל קיין ריטעם איז ביי זיין הארץ ניט געווען פולע פופצן מינוט און זיין מוח גייט כמעט אין גאנצן ניט, נאר ער איז היינט אנגעקומען אויפן אינטענסיוון אפטייל. מע האט אים, מער ווייניקער, צוריקגעבראכט.\nקומט אויס, אז על-פי זיינע פארלאנגען, אויסגעדריקטע פריער, האט מען אים ניט געטארט אויפמינטערן אויף אזא אופן, ניט געטארט אים צובינדן צו די טרייבעלעך מיט די מאשינען. איז דאס א ברכה צי א קללה?\nאזוי, על-רגל-אחת. איך זע זיך א מאל מיטן משפחהלע. א גרויסע איראניע -- ביים גיין איבער די פאציענטן אויפן "אפטייל" האב איך געזען ווי א פאר קוקן אויף די נייעס . . . וועגן ישראל. שטעל זיך פאר, איך פרווו ארויסהעלפן א חולה-מסוכן מיט זיין נידעריקן בלוט-דרוק בשעת די טרייפענע כלי שרייט וועגן ציווילע קרבנות.\nטויט און לעבן אויף טריט און שריט.\nיום שבת, יולי 08, 2006\n. . . און די חילול-השמס פרוכפערן זיך און מערן\nאונטערגעהערט אין שפיטאל:\nא דאקטער בעט ביי א יידענע, וואס איר מאמע ליגט אין שפיטאל, דערלויבעניש צו געבן דער פאציענטקע א בלוט-טראנספוזיע.\nגיט די יידענע א פרעג:\n"צי איז ניט פאראן אזא מין טראנספוזיע, ווו מע גיט יידן נאר בלוט פון אנדערע יידן?"\nקאלטבלוטיק קען איך פארשטיין ווי אזוי אזא שיגעון וואלט אויפגעקומען, און דאך איז שרעקלעך פארצושטעלן זיך די השקפה פון אזא מענטש. ניט אמת?\nיום שלישי, יוני 27, 2006\nאיך בין אליין אין צימער\nאון איך זוך דיך. כמעט\nאליין. דארט ווו דו ביסט\nאיך האב געפרוווט זיין\nא נאסע באשעפעניש\nביי סכנה און אנטוישונג.\nכ'האב צו פיל. באווייזן מרה-שחורה\nקען איך ניט. איך וויל זיין\nגליקלעך, וועלט -- גוט\nמארגן. בלייב ניט ווייט\nפון מיר. איך בין גליקלעך.\nאיך האב ניט דערמאנט מיין אימת-מוות\nאון איך האב ניט געוויינט.\nיום שישי, יוני 23, 2006\nחילול-השם אויף פיר פיס און צוויי\nאיך בין שטאלץ פון מיין באוועגונג, ד"ה די קאנסערוואטיוון, וואס נעמט שריט אויסצופארשן דעם חילול-השם וואס מע באגייט ביים אגרי-פראסעסארס-שעכטהויז אין אייאווא. און איך ווונדער זיך וויייטער, הלמאי דער "א-יו", וואס איז אזוי מקפיד אין אלץ, איז דווקא מקיל ווען עס גייט די רייד וועגן גויישע ארבעטער. הגר והאזרח?\n(זייט מוחל פאר דער טיפאגראפישער ניט-אויסגעהאלטנקייט, נאר כ'האב זיך נאר וואס געקויפט א מעק און עפעס איז דער מער מיט די ייווא-פינטעלעך. איר האט אן עצה?)\n3 קאמענטארן לינקס\nיום שבת, יוני 17, 2006\nפֿיר אויס, יצר.\nמיט אבֿר אין איינעם\nזאָל זײַן געעבֿירהט.\nכ´בין אַ מילגרוים\nפֿול מיט זרע. מײַן סיביר\nאיז די זון־געשׂרפֿעטע\nברענג מיר זונשמירעכץ\nיום חמישי, יוני 08, 2006\nדער ווילנער שוטה\nוויל נאָר, וועסט ווערן אַ שוטה.\nפֿון לימענעס מאַכט לימענאַדע\nאין הײַנטיקן פֿאָרווערטס גייט מײַנער אַן אָפּרוף אויף שיקל פֿישמאַנס אַן אַרטיקל. מע האָט אומברחמנותדיק רעדאַקטירט, ברענג איך דאָ מײַן גאַנצע אַריכות.\nפֿענצטערס פֿון ייִדיש־געלעגנהייט\nאַן אָפּרוף פּראָפֿ´ שיקל פֿישמאַן\nאין דעם פֿאָרווערטס פֿון פֿינפֿטן מײַ, אין זײַן שטענדיקן רובריק, לאָזט אויס שיקל פֿישמאַן שוין ווידער אַ קול־קורא. די ייִדישע וועלטלעכקייט שטייט פֿאַר אַ סכּנת־נפֿשות. (ער האַלט אויך אַז די וועלטלעכע ייִדישקייט איז געפֿערלעך קראַנק, נאָר דאָס האַלט ער פֿאַר אַ קומעדיקן קאָלום.)\nאיך דאַרף מודה־ומתוודה זײַן אַז ד"ר פֿישמאַן (אָדער, ווי כ´וואָלט אים גערופֿן אין אַ מער ייִדישלעכן קאָנטעקסט, ר´ שיקל) איז געווען צווישן די סאַמע פֿריִסטע בעלי־משפּיע אויף מײַן וועגן צו ייִדישקייט און ייִדיש־שפּראַכיקייט – כאָטש דאָס איז ווייניק שײַך. מוז מײַן צוגאַנג צו זײַנע געדאַנקען זײַן אײַנגעזאַפּט ניט נאָר מיט דרך־ארץ נאָר אויך – מיט ייִראת־הכּבֿוד. צוריקגערעדט אָבער איז די תּורה פֿון ייִדישער וועלטלעכקייט צו וויכטיק, און די הײַנטיקע מערכה צו אַ ביטערע, מע זאָל פֿאַרשווײַגן ערנצטע חילוקי־דעות. אַדרבא, תּורה היא וללמוד אַני צריך. די וויכטיקסטע פֿראַגעס מוז מען אָפֿן דיסקוטירן, אַפֿילו אָן מורא פֿאַר אומדרך־ארץ.\nווײַל דער אמת איז אַזאַ: די געפֿאַרן וואָס שיקל פֿישמאַן זעט אויפֿן באָדן פֿון דער הײַנטיקער ייִדישער וועלטלעכקייט קען מען אויך טײַטשן ווי געלעגנהייטן, פּאַסיקע פֿענצטערס וואָס קוקט אַרויס אויף אַ נײַעם מאָרגן. מיר וועלן איינציקווײַז אַרומרעדן ווי אַזוי די חיסרונות וואָס פֿישמאַן דערמאָנט קענען אפֿשר איבערגעטײַטש אָדער באַאַרבעט ווערן ווי פּאָטענציאַלע איניציאַטיוון.\nפֿישמאַן גיט צו וויסן, אַז ער מיט זײַן פֿרוי האָבן דעם שיינעם מינהג פֿון לייענען אַ ייִדיש־בוך יעדער שבת בײַ טאָג, און לעצטנס איז ניטאָ קיין סך וואָס צו לייענען. יעדער ווייסט אַז דער אַלגעמיינער פֿאַקט, אַז ווייניקער ביכער ווערט אַרויסגעגעבן יאָר־אײַן יאָר־אויס, איז ניטאָ אָפּצופֿרעגן. ס´איז אַן אָנגעיינדיקע ליטעראַרישע טראַגעידע וואָס מיר זײַנען מסתּמא ניט מסוגל אָפּצושטעלן. צוריקגערעדט אָבער קומט אויף, אין איין צײַט, אַ נײַע ליטעראַטור, וואָס מע קען מסתּמא ניט לייענען שבת בײַ טאָג – און אויב שוין יאָ, נאָר אַרויסגעדרוקטערהייט. די רייד גייט וועגן די קירצערע זשאַנערס וואָס זײַנען באַשאַפֿן געוואָרן, ממש יש מאַין, במשך די לעצטע צען יאָר אַ דאַנק דעם אינטערנעט: בלאָגס, פּאָסטס (קירצערע שריפֿטן) אויף אינטערנעץ־שמועס־פֿאָרומס, אד"גל. די דאָזיקע זשאַנערס זײַנען פּאָפּולער, ניט עסטעטיש געשליפֿן, און וועלן מסתּמא ניט דערפֿירן צו קיין ווידער־אויפֿלעבונג פֿון בוכפֿאָרעמדיקער ליטעראַטור. ס´איז אָבער אַ טעות אָפּצושאַצן אַלץ לויט די קריטעריעס פֿון דער בוך־ליטעראַטור, ווײַל די קירצערע פֿאָרמעס האָבן זייערע אייגענע, גאָר באַזונדערע מעלות.\nדאָ איז ניט דער פּלאַץ אַרײַנצוגיין אין אַ דיסקוסיע, וועלכע מדרגה אָדער זשאַנער ליטעראַטור איז „בעסער“ צי „ערגער“. אַזוי שפּעט אין דער געשיכטע פֿון ליטעראַרישער טעאָריע דאַרף מען סײַ ווי שוין אײַנזען, אַז אַ סך סתּירות באַלאַגערן אַזאַ צוגאַנג. לאָמיר פּשוט מודה זײַן, אַז דער דורכפֿאַל פֿון דער ייִדישער ביכער־פראָדוקציע איז אַ טראַגעדיע, נאָר פֿרייד קען מען אויך געפֿינען אין הײַנטיקן, פֿאַרצווײַגטן־פֿאַרוועבטן ייִדיש וואָרט. מע דאַרף כּסדר האַלטן פֿאַרן אויג ניט נאָר דער פֿאַרנעם פֿון דער אַבֿידה, נאָר אויך דאָס חשיבֿות פֿון די מעגלעכקייטן וואָס שטייען אונדז פֿאַר.\nפֿישמאַן באַמערקט ווײַטער אַז דער סאָציאַליזם איז אַ מאָל געווען געקניפּט און געבונדן מיט דער ייִדישער וועלטלעכקייט. פֿאַרן מחבר פֿון די שורות, וואָס איז אויפֿגעוואַקסן אין אַ סבֿיבֿה וואָס האָט ניט געלייגט דעם מינדסטן טראָפּ אויפֿן סאָציאַליזם, און – דערצו נאָך – אין אַן אַמעריקע וווּ אַפֿילו דאָס פּאַרעווע „ליבעראַל“ איז געוואָרן אַ גראָב וואָרט, איז שווער צו פֿאַרשטיין ווי מע קען זיך שטאַרק פֿאַרבענקן נאָך אַזאַ באַגריף. מסתּמא איז פֿישמאַן יאָ גערעכט, וואָס פֿאַר די וואָס זײַנען געשוווּמען אין ים פֿון אַמאָליקער וועלטעכקייט, איז אַזאַ אַבֿידה אַ שטאַרקער קלאַפּ. פֿאַרן נײַעם דור אָבער איז פּאָליטיק בכלל ניט דער פֿאַרכאַפּנדיקע לעבנספֿראַגע וואָס אַ מאָל. מע וואָלט אַפֿילו געקענט זאָגן, אַז פּאָליטיק איז נאָר איין נייטיקער עלעמענט פֿאַר אַ קולטורעלע באַוועגונג, און – נאָך מער – אַן עלעמענט וואָס קען זיך בײַטן לויטן פֿאַרלאַנג און צוגאַנג פֿון יחיד אָבער סובקולטור אין וועלכער מע געפֿינט זיך.\nווי אַ מיטגליד פֿון אומוויסיקן ייִנגערן דור, קען איך זאָגן אַז נאָכן סאָציאַליזם בענקט זיך ניט. אויף זײַן אָרט אָבער געפֿינט זיך אַ פֿאַשידן־מיניקער „מולטי־פּאָליטיקיזם“ וואָס קען צושטעלן – ווידער – נאָך מער געלעגנהייטן פֿאַר דער ייִדישער וועלטלעכקייט פֿון מאָרגן.\nדאָ ליגט דער הונט באַגראָבן. פֿאַראַן הײַנט ווייניקער ייִדיש־רעדערס וועלטלעכע ייִדן ווי ווען עס איז. דאָס איז אַוודאי אַ מציאות ניט אָפּצופֿרעגן. פֿונדעסטוועגן, און בהסכּם מיטן טאָן פֿון די דאָזיקע באַמערקונגען, קען מען זאָגן אַז דער חובֿבֿ־ייִדיש שטייט פֿאַר אַ פּאָר נײַע, ממש ניט־פֿאָראויסזעעוודיקע אַנטוויקלונגען – ברייטע, ליכטטיקע פֿענצטערס פֿון געלעגנהייט. דאָס ערשטע, פֿאַרשטייט זיך, איז דאָס צעוואַקסן זיך (און דאָס פֿאַרצווײגן זיך) פֿון אַ טויזנטער־קעפּיקן ציבור חסידים געבוירענע (און „געבערנדיקע“) ייִדיש־רעדערס. איז דאָס דען ניט אַ פֿאַנטאַסטישע סיבה אָנצוּווענדן אַ נײַעם קוק אויף אונדזער ייִדיש־אַרום?\nוהשנית, און מער קאָנטראָווערסיעל, דאַרף מען ערנצט באַטראַכטן דעם פֿאָרלייג פֿון דזשעפֿרי סאַנדלער אין זײַן נאָוואַטאָריש בוך „אַוואַנטורעס אין ייִדישלאַנד“, וואָס דער הויפּט־חידוש דערפֿון קען אויסזען, אין פֿלוג, גאָר אַן אַנטוישונג: אַז מיר לעבן שוין וואָס שײַך ייִדיש אין אַ „פּאָסט־ווערנאַקולאַרער“ תּקופֿה, ווען דאָס רעדן ייִדיש איז ווייניקער וויכטיק, ווי דער ייִדיש־באַגריף אַליין.\nאַרום און אַרום, צווישן די צוויי לכאורה־סתּירותדיקע טענדענצן, ווי יכין און בועז פֿון אַמאָליקן בית־המקדש, קען מען אויפֿבויען אַ ייִדישיזם וואָס שעפּט פֿון ביידע – סײַ פֿון דער זיכערקיייט און נאַטירלעכקייט פֿון אַ גערעדטן ייִדיש, סײַ פֿון דער אָפֿנקייט און מאָדערנקייט פֿון ייִדיש ווי אַ באַגריף.\nדער סך־הכּל איז . . . אַז דער סך־הכּל איז נאָך ניט אונטערצוציִען. מע דאַרף אָבער געדענקען, אַז איין מענטשס קריזיס קען זײַן דער געלעגנהייט פֿון אונטערוואַקסנדיקן דור. לאָמיר האָפֿן, אַז סײַ דעם געלעכערטן מויער, סײַ די אָפֿענע פֿענצטערס וועט מען ניט פֿאַרקוקן.\nאָדער, אַ גרויסער פֿאַס פֿאַרצווייפֿלונג\nאיר ווייסט אַז איך בין אַ ייִדיש־פּאָעט. ווי צייטלין האָט געשריבן: אַ ווערטער־בעטלער אויף דער וועלטס בית־עולם. הײַנט איז דער בית־עולם גרעסער און די נדבֿות – ווייניקער. נאָר ניט דאָס בין איך אויסן. דאָס ערגסטע גייט ניט אין דעם, וואָס די לייענערס זײַנען ווייניק. איך פֿיל זיך נאָענט צו זיי – צו אײַך – און דער בלאָג דערמעגלעכט אַזאַ נאָענטקייט וואָס איז אין־לשער. עס גייט אויך ניט אין דעם, וואָס מיר פּאָעטן זײַנען אַ פֿאָלק צעזייט און צעשפּרייט, וואָס קוים איין מאָל אַ יאָר רעדן מיר איינער מיטן צווייטן.\nניין, דער גרעסטער חסרון איז דאָס, וואָס עס פֿעלט מיר קריטיק. איך האָב אַזאַ חבֿר, אַ וווילער, אַ קלוגער, אַ פּאָעט. ער האָט זיך אָנגעלייענט, ער איז אַ גראַדויִר־סטוענט אין דעם פֿעלד. ער איז אַרײַנגעטאָן אין דער ענגליש־פּאָעזיע־וועלט מיט לײַב און לעבן. און ווען איך לייען אים פֿאָר אַ ליד, ווייסט ער וואָס צו זאָגן.\nדאָס הייסט, אַז ער רײַסט אַראָפּ מיט אַ קנאַק. ער זאָגט, ווען ס´איז דרעק.\nווען ייִדיש־פּאָעטן קומען זיך צונויף? ס´איז פּאַרעווע שמייכלען און וואָס־הערט־זיכס, גוט־אײַך־צו־זענס און ווי־אינטערעסאַנטס. אַאַאַאַאַ . . . כ´ווער אַנטשלאָפֿן.\nוואָס וויל איך? איך וויל הערן: „מײַן שיטה איז בעסער. זײַנס איז ניט ווערט קיין אַרויסגעוואָרפֿענע צײַטונג.“ איך וויל הערן, „זי איז סימפּאַטיש נאָר אירע לידער טויגן ניט.“ איך וויל הערן: שלום בערגער? פֿע! זײַנע לידער? צווייט־ראַנגיקע.\nאון מיט איין וועגס וויל איך אָנווײַזונגען, ווי אַזוי כ´קען זיי פֿאַרבעסערן.\nאיך וויל עצות – שטאַרקע, אומפּשרותדיקע – וועגן וואָס איך זאָל טאָן כּדי צו שטײַגן אין חכמת־הפּאָעזיע.\nצום בײַשפּיל: זאָל איך אַרויסגעבן מײַן ערשט „ביכל“ נאָר אויפֿן אינטערנעט? אָדער ווי אַן אמת ביכל? דעם צווייטן פֿעלט חשיבֿות – נאָר אויך לייענערס.\nקול קורא במדבר: חבֿרה, איר זײַט אין דער היים?\nיום שני, יוני 05, 2006\nדער נאָבעל און מערבֿ־אויסטראַליע\nדי מעשׂה איז אַזוי: צוויי וויסנשאַפֿטלערס האָבן פֿאָרגעלייגט אַ טעאָריע וואָס זייערע קאָלעגעס האָבן געהאַלטן פֿאַר שטות. ווי אַזוי האָבן זיי געפֿונען אַ תּיקון?\nמײַן נײַ שטיקל פֿאַר דער אַלגעמיינער. צום באַדויערן איז דער טעקסט פֿאַרגרײַזט, נאָר איר קענט דורכאַקערן אויב איר האָט געדולד.\nיום שישי, מאי 26, 2006\nאַ פֿריילעכן יום ירושלים\nכאָטש איך בין ניט זיכער פֿאַר וואָס.\nס´איז אזוי. כ´שטיץ מדינת־ישׂראל בכלל. (איך האַלט זיך ניט פֿאַר קיין ציוניסט, ווײַל כ´וווין ניט אין ישׂראל. כ´בין גיכער אַ שטאָלצער גלותיסט.) כ´האַלט אויך אַז די ווידער־פֿאַראייניקונג פֿון ירושלים איז געווען אַרום און אַרום אַ פּאָזיטיווע זאַך.\nנאָר אַ נס? דאָס ווייס איך ניט. אײַ, וואָס אַ גרויסע צאָל חשובֿע רבנים, סײַ אין 1967, סײַ הײַנט, האַלטן עס פֿאַר אַ נס? עס שיקט זיך אָבער אַז אין יענע צײַטן פֿון נײַ־אויפֿגעקומענעם נאַציאָנאַליזם, האָט מען געלאָזט פֿאַרמישן די יוצרות – מיליטערישע הצלחה מיט אַ נס־מן־השמים. און לע"ד זײַנען דאָס געפֿערלעכע יוצרות צו מישן, ווי פֿײַער און בוימל.\nהאַלט איך ניט אַז יעדע הצלחה פֿון דער מדינה איז אַ נס, פּשוט דערפֿאַר, וואָס די מדינה איז אַ ייִדישע.\nצוריקגערעדט, איז שוין אַן אײַנגעפֿירטע זאַך אין מײַן קהילה צו פּראַווען יום ירושלים. האָב איך הײַנט געזאָגט הלל . . . אָן אַ ברכה.\nיום שלישי, מאי 23, 2006\nאָן קאָמענטאַרן. ממש אָן קאָמענטאַרן.\nמיטוואָך אויף „אָפּראַ“\n(פֿיר נ"מ, איי. בי. ס.)\nאָפּראַ פֿאָרט מיט אלי וויזעל אין אוישוויץ.\nוואָס הערט זיך? מע שערט זיך\nכ´האָב קיין מאָל ניט געטרוימט אַז מײַן גאָלן זיך וועט זײַן נײַעס פֿאַר דער גאַנצער וועלט.\nיום שלישי, מאי 16, 2006\nאַ סדר נומערן וואָס באַשרײַבן וווּ מיר געפֿינען זיך אין צײַט. צום בײַשפּיל, זאָגט מען אַז די צײַט איז עלף דרײַסיק. דאָס מיינט אַז פֿון די שעהען פֿון טאָג זײַנען שוין אַריבער פֿון זיי אַ ביסל מער ווי עלף. די נומערן העלפֿן זיך אָריענטירן אין דער שטראָם פֿון אַ וועלט וואָס קען צעמישן.\nצי איז דאָ עפּעס צײַטלעך וואָס מע קען טאַפּן מיט די הענט? עפּעס וואָס מע קען טײַער האַלטן פֿון דער קעלט, שטריקן אַ שאַליקל, געבן אַ שיסל יויך, מיטנעמען אויף אַ חתונה, לאָזן טאַנצן אַ האָראַ?\nגעוויינטלעך רעדט מען וועגן דיר, צײַט, נאָר באַווײַזסט זיך אונדז ניט פֿאַר די אויגן, ווי אַ גוסס וואָס ליגט אויבן אין בעט, קוים זשיפּענדיק, בשעת די בינען קרײַזלעך זיך זשומענדיקערהייט צווישן די שמעקעדיקע ביימער.\nדער פֿרימאָרגן איז בלויז אַ הקדמה צום מיטאָג איז בלויז אַ דורכגאַנג צום אָוונט איז מערניט אַ וואָרט פֿריִער צום שלאָפֿן גיין.\nבכל דור ודור חייבֿ אָדם לראות את עצמו כּאילו ער איז אַ בלום וואָס האַלט אין ווערן אָפּגעריסן פֿון די הענט פֿון אַ געליבטן.\nניט בײַצײַטנס, ניט אין צײַט, ניט מחוץ דער צײַט, נאָר טיף אינעווייניק אין אינגעווייד פֿון צײַט, די צײַטקישקעס אַרומגעפּלאָנטערט אויפֿן האַלדז ווי אַ פֿליישיקער ליי.\nאַ סדר אָרגאַנען וואָס די מקובלים פּרוּוון פֿאַרסכהכּלען צו רמח, כאָטש יעדער וואָס איז אַ מאָל קראַנק געווען ווייסט אַז דער קײַמא־לן איז גיכער אַן אין־סוף.\nאַ סדר ווידערגעבוירנס און ווידער־גסיסות, צײַט, איז פֿאַרשריבן אין אונדזערע תּנכן. אויף די ווענט פֿון אונדזערע בריסט.\nעטיקעטן שלומס לידער\nאַ משכּן אויף רעדער.\nדי שויבן וויקלען אויף\nאון דײַן שטעכיקער שנאָב\nמלעט, דורך און דורך דער לופֿט\nדעם אומבאַשניטענעם טאָג.\nל"ג בעומר = בלאָג בײַ מיר\nיום שלישי, מאי 09, 2006\nאַ נײַע אַנטאָלאָגיע פֿון סוצקעווערס לידער\nאיך קען ניט זיך ניט דערמאָנען אַ צײַט ווען איך זאָל זיך אַזוי האָבן דערפֿרייט איבער אַ ליטעראַרישע נײַעס, ווי איבער דער אַנטאָלאָגיע פֿון סוצקעווערס לידער אונטערן טיטל „כּינוס דומיות“ (אַ פֿאַרזאַמלונגען פֿון שטומקייטן). זיך דערוווּסט וועגן בוך האָב איך דורכן נײַעם נומער אויפֿן שוועל (אַליין כּדאַי צו קויפֿן און לייענען), וואָס נעמט אַרײַן אַ רעדע פֿון דוד ראָסקעס לכּבֿוד אַבֿרהם נאָווערשטערנס באַקומען פּראָפֿעסור.\nבקיצור: כ´האָב זיך אַ לאָז געטאָן צום קאָמפּיוטער און צעבײַטלט זיך אויף דער סומע פֿון 66 ש"ח פּלוס שיקגעלט. אַפֿילו דאָס בוך נעמט אַרײַן נאָר איבערזעצונגען אויף עבֿרית, און די אַלע לידער האָב איך שוין אין זייערע אָריגינאַלן, איז כּדאַי צו לייענען די פֿאַרטײַטשן, וויסן ווי אַזוי פּאָעזיע אויף ייִדיש ווערט פֿאַרעבֿריתעט.\nיום ראשון, אפריל 30, 2006\nאויף דער דריטער האַנט מיט די שיאַמענער בודאַס\nזונטיק זײַנען מיר געגאַנגען אויף אַ קורצער רײַזע אין שיאַמען, אַ שיינע שטאָט אויף די ברעגן פֿון דעם דורכגאָס צווישן דרום־כינע און טײַוואַן, אַ לאָקאַל פֿון דער עקאָנאָמישער „נײַער“ כינע. צווישן אַנדערע בין איך געווען צום ערשטן מאָל אין אַ בודיסטישן טעמפּל.\nקהל איז געווען גוט אויפֿגעלייגט, דורכגייענדיק־זיך צווישן טרעפּ, בודאַס, תּפֿילה־זאַלן, און קליינע קראָמען וואָס פֿאַרקויפֿן בודיסטישע תּשמישי־קודשה: דינע רויטע ליכטלעך וואָס מע צינדט אָן בײַ היפּשע פֿײַערן (מיר האָבן דאָס מיידעלע אָפּגעפֿירט אין אַן אַנדער ריכטונג, מיר זאָלן ניט הערן וועגן איר מורא די גאַנצע רײַזע). מע קויפֿט אויך צעטלעך, אײַנגעראַמט אין זילבער, גאָלד, אָדער רויט, וואָס מע פֿאַרברענט ווי אַ קרבן דער בודאַ.\nאיין גרויסע פּלאַקאַט אויף אַ וואַנט, פֿאַרשריבן מיט סימנים. נעמען, דאַכט זיך, פֿון בעלי־נדבֿות.\nס´איז אַ פּשוטער זונטיק, און דער טעמפּל איז פֿול ווײַל דער עולם האָט פֿרײַע צײַט פֿון דער אַרבעט עולה צו זײַן אַהער. איז די אַנטמאָספֿער אַ יום־טובֿדיקער, נאָר ניט צוליב אַ קאַלענדאַר־געשעעניש. סתּם צוליב דער ליבשאַפֿט פֿון אַ פֿאָלק צו זייער גאָטעסדינסט.\nדער ייִד אין מיר טוט אַ פֿרעג: עבֿודה־זרה צי מינהג אַבֿותיהם?\nדער מענטש אין מיר פֿרעגט: וועמען אַרט עס?\nדער פּאָעט וואָס כ´פּרוּוו צו זײַן שרײַט „נאָך! נאָך!“ און שטופּט זיך נעענטער צו צו די פֿיל־הענטיקע בודאַס.\nנאָר אַז דאָס מיידל קוקט אָן די בודיסטן, און טוט אַ זאָג אַזאַ: זיי דאַווענען! קען איך דאָס ניט אַדורכלאָזן. ניין, זאָג איך, זיי טוען תּפֿילה.\nהלוואַי זאָלן מיר דאַווענערס אויך טוען תּפֿילה. און הלוואַי זאָל איך זײַן אַ מבֿין אויף אַזאַ טשיקאַוועס פּשוט־און־פּראָסט צוליב\nדער פֿילפֿאַרביקייט, ניט צוליב איר תּפֿילה־מדרגה.\nיום רביעי, אפריל 26, 2006\nאַ שמועס אין שפּיטאָל -- אונטערגעהערט\nמיטאָג מיט די רעזידענט־דאָקטוירים פֿון פֿודזשיאַנער אָנוווּקס [קאַנסער]־שפּיטאָל.\nא: יענער אַמעריקאַנער איז אַ וועגעטאַריער.\nב: וואָס הייסט?\nא: ער עסט נאָר גרינסן.\nב: נאָר גרינסן? וואָס איז מיט פֿלייש?\nא: ער עסט ניט קיין פֿלייש. דאָס איז דאָך דער טײַטש פֿון „וועגעטאַריער“.\nב: וואָס האָט ער צו עסן?\nא: זעסט? ער עסט גרינסן מיט רײַז.\n[דײַן נאַראַטאָר דערלאַנגט זיך נאָר אַ פּאָרציע געפּרעגלטע קרויט מיט קנאָבל.]\nא: און צוויי פאָרציעס גרינסן! אַ וווּנדער!\nב: נאָר גרינסן. גיי ווייס!\nא: און מיט עסן־שטעקעלעך אויך.\nב: אַן אַמעריקאַנער, האָסט געזאָגט?\nיום שלישי, אפריל 25, 2006\nהמקום ינחם אתכם\nכ´בין דאָך אין כינע און כ´האָב זיך דערוווּסט דורך דעם ניו־יאָרק טײַמס, נאָר כ´האָף אַז מײַנע סאַטמער לייענערס וועלן מער ניט וויסן פֿון קיין צער. אפֿשר קענען די צוויי צדדים אַוועקלייגן די מעסערס פֿאַר כאָטש איין שלושים.\nיום שישי, אפריל 21, 2006\nמאַנדאַרין־כינעזיש איז דער כּלל־שפּראַך פֿון כינע, נאָר דער אַרויסרעד בײַט זיך לויטן ראַיאָן. כ´האַלט עס פֿאַר פאָעטיש וואָס אין פֿודזשאָו, וווּ כ´בין איצט, זאָגט מען שׂין וווּ די ביידזשינגער זאָגן שין. מיט איין וואָרט: די ליטוואַקעס פֿון\nנאָך עפּעס אַ טשיקאַוועס: דאָ זאָגט מען גאָרניט ווען מע גיט אַ נאָס. קיין „צו געזונט“, קיין „זײַ געזונט“ (ווי די רוסישע ייִדן זאָגן), קיין גאָרניט. דאָס שטילשווײַגעניש איז עפּעס אַ מחייה.\nיום שלישי, אפריל 11, 2006\nמײַן פֿרוי זאָל לעבן פֿירט אַליין אַ בלאָג וועגן פֿודזשאָו. אָט וואָס זי שרײַבט:\nווען מיר האָבן זיך פֿאַרפּאַקט אויף אַהערצופֿאָרן האָב איך געהאַט אַ חשד אַז מיר נעמען אזוי פֿיל זאַכן פֿאַר אונדזער זעקס־וואָכיקן וויזיט ווי כינעזער משפּחות פֿאַרניצן אין איין קײַלעכיק יאָר. שוין געקמען צו פֿאָרן בין איך זיכער דערפֿון. דער מאַן וואָס האָט אײַנגעאָרדנט שלומס אַרבעט און אונדז באַגעגנט בײַם אָנקומען איז געווען שאָקירט – כאָטש אויף אַ העפֿלעכן אופֿן – פֿון אונדזערע צוויי גרויסע טשעמאָדאַנעס, איין גרויסן דאָפֿל, און פֿיר גרויסע האַנט־פּעק. אַוודאי האָט דאָס אַלץ אַרײַנגענומען הונדערט ווינדלען, פֿינף פֿונט מצה און דרײַ פֿלאַש ווײַן.\nמיר וווינען אין אַ דירה מיט צוויי שלאָפֿצימערן אויפֿן 17טן שטאָק פֿון אַ מאָדערנעם וואָלקן־קראַצער אין צענטראַל־פֿודזשאָו. ווען ניט דער גרוילעכער נעפּל וואָס הענגט איבער אַלץ וואָלט דער אויסקוק געווען אַ פּרעכטיקער. על־פּי כינעזישע סטאַנדאַרטן איז דער בנין אַ לוקסוסדיקער. ס´רובֿ כינעזער וווינען אין מיאוס־ומאָוסדיקע זעקס־שטאָקיקע צעמענטשע געבײַדעס אָן ליפֿטן. מיר וווינען אין אַ 800-900 קוואַדראַט־פֿוס, נישקשה לויט ניו־יאָרקער מדרגות פֿאַר אַ משפּחה פֿון דרײַ־פֿיר אירע. כ´האָב אַ חשד אַז אַזאַ אָרט קלעקט אויף אַ כינעזישער משפּחה פֿון זעקס מענטשן: זיידע־באָבע, טאַטע־מאַמע און צוויי קינדער . . . מיר האָבן הייסע וואַסער אַ גאַנץ מעת־לעת (ממש אַ גדולה אין די ערטער), אַ קליינעם פֿרידזשידער, און אַ וואַשמאַשין. פֿאַראַן צוויי באַלקאָנען, איינער סתּם און איינער פֿאַר וועש. ניטאָ קיין טריקן־מאַשין, דאַרף מען דאָרט אַוועקהענגען די קליידער. . . . דער וואַשמאַשין האַלט אַ דרײַ טעג וועש און דער פֿרידזשידער אויך אַזוי פֿיל עסן. דאַרף מען וואַשן וועש און אײַנקויפֿן יעדע דרײַ טעג צום מערסטנס.\nגענומען אין באַטראַכט דאָס באַגרענעצט אָרט האָבן מיר יאָ מיטגענומען צו פֿיל זאַכן. מיר אַמעריקאַנער פֿאַרמאָגן צו פֿיל. מיר עסן און ניצן צו פֿיל. אין דער דירה איז פֿאַראַן איין מיסטקערבל. איינס. אין דער קיך. מסתּמא פֿאַר עסנוואַרג. מן־הסתּם לאָזן מיר אַרויס די מערסטע מיסט אין סאַמע בנין, און מיר זײַנען דאָך די ווייניקסטע מענטשן. פֿאַראַן האַנטעכלעך פֿאַר וואַשן כּלים און ווישן דעם טיש אַנשטאָט שוואָמען וואָס מע וואַרפֿט אַרויס. די קינדער פֿירט מען פֿריִער אַראָפּ פֿון די ווינדלעך ווײַל אַרויסוואַרף־ווינדלען זײַנען פּשוט שווערער צו באַקומען, און טײַערער. מע ניצט נאָזטיכלעך, ניט טישוס. . .\nפֿון די לאַנגע נסיעות האָב איך אָפגעלערנט אַז כ´דאַרף האָבן ווייניקער זאַכן – ניט צוליב דער נאַטור־סבֿיבֿה נאָר צוליב עסטעטיק. איך וויל ניט אָנגעלאָדן ווערן טאָג־אײַן טאָג־אויס מיט אַזוי פֿיל באַגאַזש..\nיום שבת, אפריל 08, 2006\nפֿון דער טאַנג־דינאַסטיע\nצוויי כינעזישע לידער\nדרך אַ גרופּע מעדיצין־סטודענקעס.\nבײַ מײַן בעט אַ שײַן צופֿוסנס.\nאַ ספֿק צי ס´איז שוין אַ פֿראָסט.\nכ´הייב דעם קאָפּ: לבֿנה־שײַן.\nכ´לאָז זיך אַראָפּ און ס´בענקט זיך אַהיים.\nס´ווילט זיך ניט שלאָפֿן דעם פֿרילינג־פֿרימאָרגן,\nאומעטום הערט זיך אַ פֿייגל־צוויטשערײַ.\nנאָר דער ווינט פֿון דער שטורעמדיקער נאַכט.\nוויפֿל צעבראָכענער צוויט געפֿאַלן?\nיום חמישי, אפריל 06, 2006\nאַ לינגוויסטישן קפֿיצת־הדרך\nוועגן לערנען זיך אַנדערע לשונת בין איך באמת אַן אידעאַלסט. די עצם געוווינהייט פֿון צוהערן זיך צו יענעמס קלאַנגען און אויסדרוקן קען זײַן לפֿי עניות דעתּי אַ לינגוויסטישן קפֿיצת־הדרך צו בן־אָדם־לחבֿרו. כינעזיש אין דעם פּרט פֿאָדערט אַ באַזונדערן אויפֿמערק. ניט נאָר די ווערטער דאַרף מען אײַנהערן נאָר די פֿאַרשיידענע טענער. און – פֿאַרקערט – ס´איז נאָך אַ בולטערער באַווײַז פֿון די פֿרײַנדלעכקייט פֿון די דאָיִקער כינעזער, וואָס זײַנען גרייט געדולדיק אָפּצוהערן מײַן מי־יודע־וויפֿלטן פּרוּוו ריכטיק אויסצורעדן דעם פּשוטסטן פֿאָנעם. כּמעט קבלהדיק, אַזאַ טיפֿע פֿאַרבינדונג צווישן צוויי ווײַט אַנדערע מענטשן וואָס לאָזט זיך שאַפֿן דורך קלאַנגען פֿון צוויי לשונות.\nיום רביעי, אפריל 05, 2006\nנאָך אַ שמועס מיט כינעזער מעדיצין־סטודענטקעס.\nשאלה: וואָס איז אײַער מיינונג פֿון ישׂראל?\nתּשובֿה: די ייִדן זײַנען זייער קלוגע.\nשאלה: ניין, פֿאַראַן אַ פֿאָלק, ייִדן, און אַ לאַנד, מדינת־ישׂראל. וואָס מיינט איר פֿון לאַנד ישׂראל?\nתּשובֿה: יעדעס לאַנד איז אומאָפּהענגיק און האָט אַ רעכט אַנדערע לענדער זאָלן זיך ניט מישן אין זײַנע אינערלעכע ענינים?\nשאלה: „יעדעס לאַנד איז אומאָפּהענגיק“ – ווי טײַוואַן?\nתּשובֿה: דאָס איז אַנדערש, ווײַל ס´איז פֿאַראַן נאָר איין כינע אויף דער וועלט.\n9 קאמענטארן לינקס\nיום שלישי, אפריל 04, 2006\nגרויסער ווײַסער גולם\nאיך בין דאָ אין כינע כּדי אויסצופֿאָרשן דעם מאָגנראַק (בויך־קאַנסער), ד"האויסצוגעפֿינען פֿאַר וואָס יענע קרענק איז אַזוי ווײַט פֿאַרשפּרייט בײַ די כינעזער אין דעם ראַיאָן: פֿוזשיאַן. מיר וועלן זײַן זעקס וואָכן אין פֿודזשאָ, אַ שטאָט פֿון אַ פֿינף־זעקס מיליאָן נפֿשות אין פֿודזשיאַן־פּראָווינץ. אָנגעהאָדעוועט מיט געלט פֿון טײַוואַנער אינוועסטאָרן, איז פֿודזשאָ אַ שטאָט פֿול מיט פֿענסי וואָלקן־קראַצערס און עלעגאַנטע רעסטאָראַנען, כאָטש דער לעבנס־ניוואָ איז נאָך אַלץ היפּש נידעריקער ווי אין אַ שטאָט פֿון אַזאַ גרייס אין די פֿש"אַ.\nדאָ האָב איך אַראָפּגעצויגן פֿון זיך מײַן אַלטן נאָמען, שלום ב"ר זכריה, און אָנגענומען אַ נײַע אידענטיטעט: דער גרויסער ווײַסער גולם. וווּ נאָר איך גיי טרעף איך אָן אויף די פֿאַרגלאָצטע אויגן פֿון פֿאַרשטוינטע פֿודזשאָער תּושבֿים, וואָס דאַרפֿן מיך אָנקוקן צוויי און אַפֿילו דרײַ מאָל כּדי צו פֿאַרזיכערן אַז די ראיה האָט זיי ניט פֿאַרנאַרט. נאָר אָט בין איך, זעקס פֿוס צוויי אינטשעס די הייך, מיט עפּעס אַ שטיק שטאָף אויפֿן קאָפּ, ווי אַ צירק־אַטראַקציע פֿאַרבלאָנדזשעט אין „מיטעלן מלכות“.\nדי רעאַקציעס זײַנען פֿאַרשיידנאַרטיקע. יעדן טאָג גיי איך צו דער אַרבעט אין פֿודזשיאַנער פּראָווינץ־שפּיטאָל, וווּ איך העלף זאַמלען די רעקאָרדן פֿון יענע פּאַציענטן מיט מאָגנראַק און זיי אַרײַנקלאַפּן אין אַ באַרעכן־טאַבעלע. ס´איז באמת ניט קיין סעקסי אַרבעט. די גרעסטע הנאָה קומט אָבער פֿון די מעדיצין־סטודענטן, אין יענעם צימער מיט די פּאָליצעס פֿול מיט ברוינע מאַנילאַ־פּאַפּקעס, וואָס פֿאַרטײַטש די אינפֿאָרמאַציע אויף ענגליש. זיי זײַנען לעבעדיקע פֿרויען, פֿול מיט שאלות וועגן אַמעריקע. צי פֿאַרמאָג איך אַ ביקס? צי האָב איך אַ מאָל געשאָסן מיט אַ ביקס? איך ווייס ניט צי זיי גלייבן מײַן איסגעשפּראָכענעם לא־מיט־אַן־אַלף, און מײַן זאָג אַז מײַן צוגאַנג צו דער ביקסן־פּאָליטיק איז מסתּמא גלײַך מיט זייערס. איך טו זיי אַ פֿרעג, צי זיי מעגן קריטיקירן זייער כינעזישע רעגירונג.\nזײַנען זיי אַנטשוויגן געוואָרן. „וועגן אַלץ מעגן מיר רעדן“, האָט איינע, אַ זשוואַווע און חנעוודיקע, אַ זאָג געטאָן, „נאָר דאָס ניט. מע טאָר ניט. דאָס קענען מיר רעדן שפּעטער צווישן אונדז אין אינטערנאַט.“\nיעדן אין דער פֿרי דערהערט מען דורכן פֿענצטער ווי אַ הילכער טומלט מיט פּאַטריאָטישע לידער, ווײַל קעגן איבער געפֿינט זיך אַן אונטערמיטלשול.\nדאָס אַלץ איז אָבער גאָרניט אין פֿאַרגלײַך מיטן שטורמישן אויפֿנעם וואָס ס´האָט געטראָפֿן ביילע־נחמהן, מײַן צוויי־יאָריק טאָכטערל, אַ ווײַסינקע. ניט וואָס איך האַלט דאָס פֿאַר וויכטיק – נאָר די כינעזער, דאַכט זיך, יאָ. זונטיק האָבן מיר געקלעטערט אויפֿן „פּויק־באַרג“, אַן אָרטיקע טשיקאַוועס און אַ פּאָפּולערער פּלאַץ פֿאַר אַ געזונטן (זייער אַ געזונטן) שפּאַציר. איין מאָל אויפֿן באַרג איז ביילקע געוואָרן דער סטאַר. מע האָט געסמאָטשקעט מיט דער צונג, געקוועלט, אָנגרירט איר פּנימל, געפּרוּווט פֿאַרפֿירן מיט מיידעלע אַ שמועס אויף כינעזיש, וואָס זי קען (נאָך) ניט. מע האָט זי שיִער ניט גענומען אויף די הענט. צוויי קינדער האָבן ספּאָנטאַן געשאָנקען איר מתּנות – גאָרניט אַזוי טײַער, נאָר באמת אַן איבערראַשונג. מיר האָבן מורא דער אויפֿמערק זאָל איר ניט פֿאַרדרייען דעם קאָפּ. און וועגן דעם – מער שפּעטער, ווען איך שרײַב וועגן איר כינעזישן קינדערגאָרטן, מיט די נאַכט־טעפּעלעך פֿאַר מיידלעך און . . . די וואַנט פֿאַר ייִנגלעך. ממש ווי אַ חדר פֿון די אַלטע גוטע צײַטן.\nביז שפּעטער. „זײַ־דזשיען“, ווי מע זאָגט דאָ.\nיום שבת, אפריל 01, 2006\nא גוטע וואך פון כינע\nפשוט א גרוס צו זען צי כ'קען בכלל פאסטן פון הינטערן יאמשענער פירהאנג. נאך שפעטער.\nיום ראשון, מרץ 26, 2006\nמאָנטיק פֿאָרן מיר קיין כינע. מיר זײַנען אויפֿגעפֿרעסט פֿון נערוועזקייט. כ´וואָלט געזאָגט תּהילים ווען (א) כ´וואָלט געהאַט צײַט און (ב) כ´בין דער טיפּ צו בראָקן תּהילים. (אין אַן עת־צרה געפֿעלט מיר בעסער אָנצושרײַבן אַ ליד אָדער לערנען אַ בלאַט גמרא.)\nאַזוי צי אַזוי: באַלד פֿאָרן מיר. כ´וועל שרײַבן ווען מיר קומען אָן אי"ה.\nיום ראשון, מרץ 12, 2006\nאיך וואָלט געוואָלט געבן שלח־מנות לכל אחד ואחד פֿון מײַנע חשובֿע לייענערס. די גרענעצן פֿון צײַט און שטח זײַנען אָבער נאָך ניט אָפּגעווישט, אַפֿילו לשם מיצוות ראָזשינקעס־און־המן־טאַשן. זאָל אײַך זײַן צו געזונט די פּאָר פּורים־לידער וואָס איך לייג אַרײַן צוזאַמען מיט די גוטע זאַכן. (ענגלישער נוסח דאָ.)\nאַ פֿריילעכן פּורים פֿון שלום, סעלעסט און ביילקע!\nפּלענטי סיבות צו עד־דלא־ידען.\nוואָס איז דער ציל פֿון בלײַבן ניכטער?\nרעלסן פֿירן דעם אייבערשטנס באַן.\nייִדן פֿאָרן לאַנגזאַם, גיכער,\nמפּלה־צו צי קיין נצחון.\n"פּורים ניכטער, אַ גאַנץ יאָר שיכּור“ –\nווי דערלויבט מען זיך די משקה?\nראָם איז ביליק, י"ש איז ביליקער.\nיללה, זאָל שוין זײַן געטרונקען\nמיים־חיים און עפּעס שטאַרקערס.\nברכות חג פורים שמח משלום, סלסט, וביילע נחמה!\nפחד ומורא. רוממו יד מרנא,\nפרעתם – והיכיתה רוזניהם. ייחוסך מציל.\nפסחנו ומרדנו, יועצנו, מנודים.\nפיללנו וראינו. רעדנו. ילדתה מתת.\nפשט ודרשנו. רמז – ישאיר מרומז.\nפשרנו וחוגגים. רישומנו: יין, מנות.\nיום ראשון, פברואר 26, 2006\nעס פֿעלט דאָך וואָס צו לייענען\nאַ פֿרישער נומער דער באַוועבטער ייִד, מיט מחברים פֿון רוסלאַנד און פֿון חרדילאַנד. האָט הנאָה.\nאיר ווייסט אַוודאי, אַז כ´וואָלט אַזוי שטאַרק געוואָלט האָבן אײַערע באַמערקונגען וועגן דעם צי אַנדערע נומערן, פֿאָרגעלייגטע טעמעס, וכו´.\nיום שישי, פברואר 17, 2006\nמזל טובֿ (אונדז)\nכ´קען ניט זאָגן אַז ס´איז ניט אַ מאָדנער קאָנקורס. אויף די כּתבֿ־ידן איז (אויף וויפֿל איך ווייס) קלאָר געשטאַנען די נעמען פֿון די שרײַבערס. און אויפֿן זשורי זײַנען געזעסן פֿרײַנד און אַפֿילו קרובֿים פֿון די פּרעמירטע. אַ קאָנקרעטער משל פֿונעם זאָג, אַז אַלע ייִדן זײַנען איין משפּחה.\nסײַ ווי סײַ: מזל־טובֿ די געווינערס פֿון פֿאָרווערטס־קאָנקורס. דאַכט זיך גם אַני בתוכם.\nאָט וואָס כ´האָב אַרײַנגעשיקט.\nאַ גרוס פֿון אַלטן פֿאָרווערטס־בנין\nפֿון אַ נײַעם איסט־סײַדניק\n[אַ פֿירלייג פֿאַרן פֿאָרווערטס־קאָנקורס]\nפֿון שלום בערגער\nמע זאָגט אַז ייִדישקייט קען מען איבערטראָגן פֿון איין אָרט אין אַ צווייטן. זי איז פּאָרטאַטיוו, ווי אַ צעל־טעלעפֿאָן. דאָך, זײַנען דאָ געוויסע ערטער מחוץ־לאָרץ וואָס זײַנען אַזוי געדיכט באַוואַקסן מיט געדעכענישן, אַז ס´איז אוממעגלעך ניט צו שפּירן עפּעס גײַסטיקס. קען מען דאָס רופֿן קדושה אַפֿילו אין די תּפֿוצות?\nדאָס איז אַ הקדמה צו די געפֿילן וואָס שווימען אויף אין מיר ווי אַ נײער אײַנוווינער פֿון דער איסט־סײַד. כ´בין ניט קיין אויטאָריטעט אויף דער לאַנגער און רײַכער געשיכטע פֿון מײַן נײַעם געגנט. כ´בין פּשוט־און־פּראָסט אַן תּשובֿ וואָס האָט זיך דאָ ניט־לאַנג באַזעצט און איז פּריטשמעליעט געוואָרן פֿון די אָפּקלאַנגען פֿון אַמאָל וואָס ער דערהערט אויף טריט און שריט.\nאיך וווין אויף איסט־בראָדוויי, לעבן סוערד־פּאַרק. יענער זאַץ איז שוין אָנגעפּיקעוועט מיט שרײַבערס און זייערע שאַפֿונגען, מיטן חוזק־גאָרטן משה־לייב האַלפּערנס און די אידעאָלאָגישע דעבאַטעס צווישן איסט־בראָדוויִי און יוניאָן־סקווער. דאָ האָט פּולסירט אַ לעבן, און יענע לעבן (זאָגן די בעלי־שאַבלאָנען) פּולסירט שוין ניט מער.\nדאָס איז אמת, נאָר בלויז אויף אַ טריוויאַלן אופֿן. יעדע לעבן בײַט זיך, אַנדערש ווערט עס סטאַטיש און במילא טויט. די קאַפֿעטעריע באַשעוויסעס האָט זיך פֿאַרמאַכט, די צײַטונגען אויף דער גאַס זײַנען איינציקווײַז אַוועק ביז נאָר איינע, דער אַלגעמיינער זשורנאַל, איז געבליבן אויף זײַן אָרט. (דעם אַלטן פֿאָרווערטס־בנין האָט געקויפֿט אַ כינעזישע פֿירמע וואָס וועט אים קאָנווערטירן אין לוקסוס־דירות.) די ייִדישע קהילה פֿון דער איסט־סײַד איז שוין ניט דאָס, וואָס זי איז אַ מאָל געווען.\nלאָמיר אָבער מאַכן אַ טריט־אָפּ און באַטראַכטן דעם געגנט פֿון דער ווײַטנס, מחוצן ענג־ייִדישן פּערספּעקטיוו. במשך די לעצטע צוואַנציק יאָר האָט ער זיך פֿולשטענדיק איבערגעמאַכט. די ייִדישע מאַסן־באַפֿעלקערונג, וואָס האָט שוין אָנגעהויבן גיין באַרג־אַראָפּ אין די נאָך־מלחמהדיקע יאָרן, איז נאָך אַלץ פֿאַראַן, כאָטש בלויז אין שפּורן און אינדזלען, ווי סאַזשלקעס נאָכן רעגן. אַפֿילו די שפּאַנישע – פּינקטלעכער געזאָגט, די פּוערטאָ־ריקאַנער – וואָס באַהערשן אויך דעם געגנט זינט די 1950ער ווערן ווייניקער. און ווער פֿאַרנעמט דאָס אָרט וווּ עס גייען אָפּ די צוויי אויבן־דערמאָנטע גרופּעס? די פֿירמע טשײַנאַטאַון ענד קאָמפּאַני, וואָס צעשפּרייט זיך איבער יעדער גאַס און אין יעדן ווינקל אַרײַן, אויף יעדן בוי־אָרט וואָס שמעקט מיט פֿרישן זעגעכץ און בײַ די הינטערטירן בײַ רעסטאָראַנען, וווּ עס רינט אַרויס אַ פּיקאַנטע ריח פֿון „כינעזישע“ (לויט אונדזערע אומפינקטלעכע מערבֿ־טערמינען) מאכלים.\nמיט אַנדערע ווערטער: מע קען איבערגעבן דעם דאָזיקן מצבֿ פֿון דער ייִדישער איסט־סײַד אויף טערמינען וואָס זײַנען דעם ייִדן שוין באַקאַנט, אַפֿילו אײַנגעבאַקן אין האַרצן, מדור־דורות. די כינעזשער זײַנען געוואָרן דאָס רובֿ, און מיר זײַנען געוואָרן דער מיעוט. אײַ, מיר זײַנען פֿריִער אויך געווען אַ מיעוט? יאָ, נאָר די היגע ייִדישע קאָנצענטראַציע האָט געשאַפֿן אַזאַ מין רובֿ שבמיעוט, אַ געדיכט באַפֿעלקערט ייִדישער געגנט וואָס האָט געשעפּט כּוח פֿון זײַנע מאַסן. איצט, צוליב דער ווייניקער קאָנצענטרירטער ייִדישער קהילה און דער אויפֿשטײַג פֿון די כינעזער, זײַנען מיר געוואָרן אַ מיעוט־שבמיעוט. און דער שׂכל איז מחייבֿ אַז דורכן לאַנגן ייִדישן גלות האָבן מיר זיך אָפֿט מאָל געפֿונען טאַקע אין אַזאַ מצבֿ, ווי דער הײַנטיקער מצבֿ אויף מאַנהעטנס איסט־סײַד – ניט אייגענע בעלי־בתּים איבער אונדזער קוואַרטאַל אָדער געטאָ, ניט באַהערשערס פֿון אייגענעם לאַנד אָדער טעריטאָריע, נאָר אַ פֿאָלק וואָס וווינט בשכנות מיט אַנדערע, ווי אַ מיעוט וואָס מוז זיך אַן עצה געבן מיטן רובֿ אָן דעם כּוח פֿון מאַסן־באַפֿעלקערונג.\nדער דאָזיקער אַלט־נײַער צושטאַנד ברענגט מיט זיך סײַ גרויסע חיסרונות, סײַ געוויסע מעלות. די חיסרונות זײַנען גרינג זיך פֿאָרצושטעלן, און זיי דערקלערן פֿאַר וואָס אַ צאָל ייִדישע משפּחות האָבן זיך אַרויסגעקליבן פֿון געגנט און באַזעצט זיך אין מער גינציקע טיילן שטאָט, למשל אויף דער וועסט־סײַד אָדער אַזש אין ניו־דזשוירזי. ווייניקער ייִדן הייסט ווייניקער כּשרע געשעפֿטן, ווייניקער אַנשטאַלטן, ווייניקער שולן. מיט איין וואָרט – ווייניקער ברירות.\nדי מעלות זײַנען מסתּמא שווערער זיך פֿאָרצושטעלן פֿאַר די, וואָס וווינען שוין זייער גאַנץ לעבן אין אַ ייִדישן געגנט, קל־וחומר אַ ייִדישע שטאָט ווי (טיילן) ניו־יאָרק אָדער אַ ייִדיש לאַנד. ס´איז אַזוי: ס´איז גוט צו וווינען צווישן גוייִם. דאָס קען מען אַוודאי נאָר זאָגן אין אַ לאַנד וואָס איז אַ „מלכות־חסר“, אַ גוטוויליק לאַנד ווי אַמעריקע, וואָס לעבט און לאָזט לעבן און דערלאָזט ניט (קיין סך) אומטאָלעראַנץ. דעם דאָזיקן פֿאַקט, אַז ס´איז גוט צו לעבן צווישן ניט־ייִדן, קען מען נאָר פֿאַרשטיין אַזוי פֿרי אין 21סטן יאָרהונדערט, ווען די וועלטלעכע ייִדישע קהילה האָט זיך שוין כּמעט ווי צעדריבלט אויף פּיץ־פּיצלעך. אין אַזאַ פֿאַל דאַרף מען צוקומען צו גוייִשע שכנים צו זײַן אַ מבֿין אויף דער וויכטיקייט פֿון אַן אייגענער קולטור. נאָר ווען מע וווינט בשכנות מיט אַנדערע פֿעלקער קען מען דערקענען דעם אמתן ווערט פֿון דער אייגענער ירושה. נאָר ווען מע זעט די שמאָלקעפּיקייט פֿון יענע קען מען זיך שטרענג היטן פֿאַר אייגענע כניאָקעס. און נאָר ווען מע זעט יענעמס מעלות (די מעלות פֿון קאַטויליקן, קריסטן, מוסולמענער, און סתּם גוייִם אָן אַ רעליגיעזן גלויבן) קען מען פֿאַרשטיין, אַז ייִדישקייט טאָר זיך ניט באַגרונטעווען אויפֿן סמך פֿון אַנטי־גוייִשקייט, נאָר וואָדעם – ווי אַ פּאָזיטיווער אויסדרוק פֿון אַ ייִדישן תּוך.\nאַז איך קוק אָן די כינעזישע סימנים פֿון די איסט־סײַד־שילדן, זע איך סײַ אַ בײַ מיר אומבאַקאַנט לשון, סײַ אַ גילגול פֿון די אַלטע ייִדישע אויפֿשריפֿטן וואָס זײַנען דאָ־הי אַ מאָל געהאָנגען. יעדער רובֿ און מיעוט שרײַבט־אויף אַן אייגענעם פּינקס אויף טיר־און־טויער, און אונדזער כראָניק, ווי ייִדן אויף דער הײַנטיקער איסט־סײַד, דאַרף מען נאָך אַלץ אָנשרײַבן.\nיום שלישי, פברואר 14, 2006\nנוצלעך פֿאַר קינאָ, הערמאַן מעלוויל און אַרטסקראָל\nלערנט זיך שוין ענגליש מיט דעם אינטערנעץ־ווערטערבוך פֿון רפֿאַל פֿינקל. ווען מע קלאַפּט אַרײַן מאַמע־לשון דאַרף מען זיך באַניצן מיט ייִוואָ־טראַנסליטעראַציע (דאָס הייסט, ייִדיש אויף ענגלישע אותיות), נאָר ס´איז כּדאַי דאָס צו קענען סײַ ווי.\nיום ראשון, פברואר 12, 2006\nנאָר פֿינף ספֿרים\n[שוין געשטעלט די זעלבע פֿראַגע אויף מײַן בלאָג בלעז, נאָר איר זײַט די אמתע חבֿרה. מײַן הן שלי.]\nכ´וועל אי"ה באַלד פֿאָרן אין כינע. (עס וועט אײַך שוין מסתּמא נמאס ווערן פֿון מײַנע פֿאָרפּלענער.) מוז איך לאָזן די ספֿרים אין דער היים. מײַן פֿראַגע צו אײַך: ווען איר וואָלט געקענט מיטשלעפּן נאָר פֿינף ספֿרים (אָדער סתּם ביכער) וועלכע וואָלט איר גענומען? לאָמיר זאָגן אַז ש"ס און תּנך זײַנען איין ספֿר.\nיום רביעי, פברואר 08, 2006\nאַ שפּיל אַזאַ\nאין דער אַלטער קינדערשפּיל\nפֿלעגן שפּילן גרויס און קליין:\nס´איז פֿאַרווערט צו זאָגן „יאָ“,\nס´איז פֿאַרווערט אויך זאָגן „ניין“.\nאויך די ווערטער„ ווײַס“ און „שוואַרץ“\nווערן טאָרן ניט דערמאַנט.\nכאַפּט אַרויס זיך אַזאַ וואָרט,\nדאַרפֿסטו צאָלן מיט אַ פֿאַנט.\nאומגעפֿער אין אָט דער שפּיל\nשפּיל איך ווען איך שרײַב אַ ליד.\n„שטערן“, „דעמערונג“ און „בלענד“\nמערסטן טייל דערמאָן איך ניט.\nווען עס נעמט די זון פֿאַרגיין,\nבעט זי מיך מיט יעדן שטראַל:\n– זאָג ניט „דעמערונג“. אָ ניין!\nווייסט דאָך, אַז עס איז באַנאַל . . .\nאון דער פֿרילינג־טאָג מיר זאָגט:\n– שרײַבסט דאָך ניט דאָס ערשטע יאָר.\nאַז ס´איז נמאס „בלוי“ און „בלענד“,\nצו דערקלערן דיר כ´פֿאַרשפּאָר.\nאויך די שטערן פֿאַלן אָן:\n– ווידער „פֿינקלען“ אין אַ ליד?!\nוואָס האָבן מיר שלעכטס געטאָן?\nלאָז אונדז אָפּ, מיר זײַנען מיד . . .\nס´איז ניט שייך דיר צו פֿאַרווערן\nפּלוידערן וועגן די שטערן,\nכאָטש קיין אײַנדרוק מאַכט עס ניט.\nס´איז בײַ מיר אַזאַ מין שפּיל.\nשטערן מײַד איך אויס אין ליד.\nדעמערונג און בלענד און בלוי\nסײַדנס – אין גאָר אַ גרויסער נויט.\n[פֿון ירושלימער אַלמאַנאַך, נומ´ 15, 1984]\nפֿאַנט: forfeit, הפסד\nיום ראשון, פברואר 05, 2006\nמזלא טבֿא לאלפֿא ביתא\nמוצאי־שבת האָב איך געהאַט דעם כּבֿוד צו מאַכן אַ לחיים אין באָראָ־פּאַרק לכּבֿוד אונדזער נײַעם חתן, נועם סטאַריק. די אינטערנעץ איז מלא־פֿרייד.\nמײַן ברכת־הדיוט: ער מיט זײַן כּלה זאָלן בויען אַ בית־נאמן מיט אָרט סײַ פֿאַר אמונה, סײַ פֿאַר סקעפּטיציזם. און זײַן פּען זאָל ניט אַנטשוויגן ווערן נאָכן יום־החופּה.\nיום חמישי, פברואר 02, 2006\nמאַמע־לשון און דער צענזוס\nכ´האָב הײַנט געהערט, שוין צום צווייטן מאָל (און פֿון צוויי פֿאַרשיידענע מענטשן) אַז די צענזוס־אינטערוויויִרערס נעמען ניט אָן דעם ענטפֿער „ייִדיש“ אויף דער פֿראַגע „וועלכע שפּראַך רעדט איר אין דער היים?“\nאין איין פֿאַל האָט מען פֿאַרלייקנט די עקזיסטענץ פֿון דער שפּראַך, און אין צווייטן האָט מען ניט געוואָלט גלייבן דעם ענטפֿער.\nכ´פּרוּוו דאָס אויספֿאָרשן מעשׂה רעפּאָרטער, נאָר כ´וויל אײַך אַ פֿרעג טאָן: צי איז דאָס זעלבע אויך געשען בײַ אײַך?\nיום שני, ינואר 30, 2006\nאַ בריוו אין אַלגעמיינער\nאַ ייִד פֿון לאָס־אַנדזשעלעס האָט געשיקט אַ בריוו אין רעדאַקציע אַלגעמיינער זשורנאַל וועגן מײַן אַרטיקל אַ סדר אויף כינעזיש. ברענג איך עס דאָ ווײַטער. כ´דאַרף ניט זאָגן אַז כ´בין ניט מסכּים. פֿון קיינעם האָב איך ניט געלאַכט, ניט חוזק געמאַכט. פּשוט אויסגעדריקט מײַנע אייגענע מאָטיוואַציעס. וועגן זזײַן ווייניקער שטאָלץ און שטאַרק: קען זײַן, נאָר שטאָלצקייט און שטאַרקקייט זײַנען ניט די איינציקע מעלות פֿון די ביישנים און רחמנים.\nלאַכט נישט פון דער אידישער עקשנות\nשלום בערגער’ס אַרטיקל אין לעצטן נומער, אַ סדר אין כינעזיש, האָט מיר קלאָר געמאַכט די צרה מיט אַזעלכע שרייבער און דענקער וועלכע זענען פּוסח על שתי הסעיפים און ווייסן נישט ווער זיי זענען.\nאויף אַ צינישן אופן טרייבט בערגער שפּאַס פון די חרדים וועלכע בייטן זיך נישט אין קיין שום אָרט נישט און בלייבן אַלעמאָל געטריי זייער מסורה. ער, קלערט ער אונז אויף, איז נישט אַזוי שטאָלץ און שטאַרק און ער גייט קיין כינע טאַקע זיך אויסלערנען פון די כינעזישע זאַכן וואָס ער ווייס נישט.\nשלום בערגער האָט פאַרגעסן אַז די סיבה פאַרוואָס כלל ישראל עקזיסטירט היינט צו טאָג איז צוליב דעם וואָס אידן זענען געבליבן געטריי צו זייער תורה, אמונה און דער שולחן ערוך אין אַלע וואַנדערונגען און פאַרוואָגעלנישן. דווקא צוליב דעם וואָס אידן האָבן נישט אָנגענומען יעדן נייעם מהלך פון יעדן קולטור וואו זיי האָבן זיך באַזעצט, נאָר זיי זענען געשטאַנען שטאָלץ אין זייער גלויבן און דרך החיים, זענען היינט דאָ אידן. לאָמיר דאָס ביטע געדענקען.\nיום שני, ינואר 23, 2006\nחרדישע קולטור: נײַע ריכטונגען\nאפֿשר האָט איר שוין געלייענט, אין הארץ, וועגן דער חרדישער קונסט־גאַלעריע. יונתן איידלסטין (אַנדערש באַקאַנט אין עולם־הנעץ ווי „דע העד היב“) האָט אַן אינטערעסאַנט בלאָגשטיקל וווּ ער הייבט אויף אַ גרעסערע פֿראַגע: וויפֿל קולטור־שינויים קען אײַנזאַפּן די „הײַמישע“ וועלט?\nכאַפּט זיך אַהין און לאָזט איבער אײַער פֿידבעק, אויב איר ווילט.\nיום שישי, ינואר 20, 2006\nברוכים־הבאָים אין ספֿר שמות\nבראשית איז שוין אַריבער. צי איז אָבער שוין אויס מעשׂה־בראשית? ווי בײַ וועמען. טייל האַלטן אַז דער אייבערשטער איז המחדש בכל יום תּמיד מ"ב, בשעת אַנדערע גלייבן אַז ער האָט נאָר געלאָזט אין גאַנג די מעכאַניזמען וואָס היטן אויף זײַן באַשאַפֿונג טאָג אײַן טאָג אויס. די ערשטע וואָלטן געקענט פֿאַרגלײַכן באַשאַפֿונג מיט מתּן־תּורה, עפּעס וואָס באַנײַט זיך (לויט טייל מפֿרשים) יעדן טאָג. אַפֿילו יענע אָבער מוזן מודה זײַן, אַז די באַשאַפֿונג האָט אַ הויכפּונקט, אַ שפּיץ, און די חידושים שבכל־יום זײַנען אויף אַ צווייטער מדרגה.\nדי באַפֿרײַונג פֿון שקלאַפֿערײַ איז אָבער אַנדערש. יציאת־מצרים איז ניט געשען מיט איין מאָל, מיט איין שאָס. די געשיכטעס זײַנען אַנדערש (שמות פֿאַרגלײַכט זיך ניט מיט תּהילים אין אַלע פּרטים, למשל) און נאָך אַלעמען איז ניט קלאָר צי בני־ישׂראל זײַנען טאַקע פֿרײַ. פֿאַר וואָס ניט? זײַנען מיר דען נאָך אַלץ שקלאַפֿן אין מצרים?\nנאָר דעם אייבערשטנס הבֿטחה צו משה־רבינו איז געווען עפּעס אַנדערש: ניט נאָר באַפֿרײַונג, נאָר אויך דאָס מקיים זײַן זײַנע צוזאָגן צו די אָבֿות און אימהות. דערפֿאַר זאָגט דער רמב"ן אַז אויף יעדן געשעעניש אין שמות איז דאָ אַ רמז אין בראשית. לכן איז שמות אַ המשך פֿון בראשית, ניט נאָר מיטן ערשטן וואָוו, נאָר מיטן גאַנצן תּוכן. ווי מעשׂה־בראשית איז ניטאָ קיין סוף צו יציאת־מצרים: ניט מיט אַ מדינה, ניט מיט אַ זיכערן און פֿאַרזיכערטן גלות. אַ פֿולשטענדיקע פֿרײַהייט איז ניט צו דערגרייכן.\nיום חמישי, ינואר 19, 2006\nלשנה הבאה בסין\nאַן אַרטיקל אין אַלגעמיינער זשורנאַל וועגן מײַן קומעדיקן כינעזישן סדר.\nיום שלישי, ינואר 17, 2006\nדי דיכטער נעמען קאָנטראָל\nדי קאָנספּיראַציע פֿון ייִדיש־פּאָעטן ווערט וואָס אַ מאָל גרעסער. ברוכים־הבאָים! מאַכט זיך היימיש. לאָמיר מאַכן אַ לחיים.\nיום חמישי, ינואר 12, 2006\nניט טבֿיהדיק, ניט אַריסטאָיִש\nהײַנט בײַ מעריבֿ (צווישן „אלוקי נצור“ און „עושׂה שלום“) איז מיר אײַנגעפֿאַלן, ניט צום ערשטן מאָל, אַז עס האָט אַ קנאַפּן שׂכל צו זאָגן אַז דער אייבערשטער וויל עפּעס. איז ער/זי דען אַ מענטש, ער זאָל עפּעס וועלן? (לשם באַקוועמלעכקייט וועל איך האַלטן בײַם אָנגענומענעם נוסח און רופֿן גאָט אַ לשון־זכר.)\nמע קען אפֿשר זאָגן, פֿאַרצווייפֿלטערהייט, אַז דאָס וועלן דעם אייבערשטנס איז גיכער אַ מין פּרעפֿערענץ פֿאַר אַ געוויסן מצבֿ. בײַם אייבערשטן איז ליבער מע זאָל היטן מיצוות (דאָס איז אַוודאי נאָר חל אויף די וואָס גלייבן אין מיצוות), זאָגן מיר אַז ער „וויל“ אַזוי.\nדאָס אָבער שטופּט נאָר אַוועק די פּראָבלעם מיט איין טריט ווײַטער. ווײַל ליב האָבן איין מצבֿ מער ווי אַ צווייטער איז דאָך אַוודאי אַ מענטשן־טבֿע. גאָט קען דאָך זען אַלע אַלטערנאַטיוון מיט אַ מאָל. ווי קען זײַן נוצלעך צו זאָגן וואָס ס´איז בײַ אים נושׂא־חן?\nדי שאלה איז אַן אַלטע. כ´האָב מער ניט וואָס צו זאָגן.\n12 קאמענטארן לינקס\nיום רביעי, ינואר 11, 2006\nמרדכי צאַנין שרײַבט חסידיש\nדעם אמת זאָגנדיק האָב איך זיך ניט דערפֿרייט צו זען אין פֿאָרווערטס אַז מע דרוקט איבער דווקא מרדכי צאַנינס אַ דערציילונג ווי דאָס ערשטע אין אַ רובריק אָפּצוגעבן אים כּבֿוד צו זײַן 100סטן יובֿל. בײַ מיר איז זײַן נאָמען פֿאַרבונדן מיט אַ צאָל עסייען וועגן גורל פֿון ייִדישן פֿאָלק און ייִדיש־לשון. עטעלכע פֿון זיי האָב איך איבערגעלייענט און אַ סך גענאַשט דערפֿון, נאָר דאָס איינציקע וואָס פֿאַלט מיר איצט אײַן איז דער מיטאָס גלות, וווּ ער צעגלידערט טאַקע דעם דאָזיקן צענטראַלן באַגריף אויף אַ געדאַנקען־רײַכן אופֿן.\nכ´האָב ניט געוווּסט, הייסט עס, אַז צאַנין צייכנט זיך אויס אויך (כ´רעדט וועגן אים אין לשון־הווה, ווײַל אויף וויפֿל איך ווייס איז ער נאָך בײַם לעבן) מיט זײַן בעלעטריסטיק. בין איך נאָך מער נתפּעל געוואָרן פֿון דער דערציילונג אין פֿאַרגאַנגענעם נומער פֿאָרווערטס מיטן טיטל „דער שליסל צום הימל“.\nדי מעשׂה איז געשריבן אין אַ „חסידישן“ סטיל וואָס נעמט זיך ווי באַוווּסט פֿון די דערציילונגען פֿון י. ל. פּרץ. יענער סטיל איז אַ געפֿערלעכער און קען פֿירן דעם שרײַבער גלײַך אין באָד פֿון סענטימענטאַלקייט. (טאָמער איז אײַך ניט באַקאַנט דער שרײַבער משה נאַדיר, מוזט איר גיין און לייענען זײַן פּאַראָדיע פֿון דעם „חסידישן“ סטיל. אַכזריותדיק און קאָמיש.) און ווען אַ שרײַבער, ווי צאַנין, גיט איבער (ווי ער האָט געטאָן אין זײַן הקדמה צו דער זאַמלונג דערציילונגען) אַז זײַן ציל מיט די מעשׂיות איז צו „געבן אַ פֿאָלקלאָריסטיסטן פֿראַגמענט פֿון די לעבן פֿון די ייִדן פֿון מיזרח־אייראָפּע“, האָט מען מורא אַז דאָס איז אַן אַרבעט פֿון רחמנות איידער אַ קינסטלערישער פּרוּוו אונדז פֿאָרצושטעלן לעבעדיקע פּאַרשוינען.\nאון טיילווײַז איז טאַקע אַזוי. די הויפּט־העלדין איז אַ צדקת וואָס איז פֿאַראַן נאָר אין אַזוינע חסידישע מעשׂיות, און איר מאַן זיצט בײַ דער גמרא און לערנט. פֿונדעסטוועגן, אין איר גרויסן נסיון (זי איז אַן עקרה נאָך איין קינד) און אין דעם אייגנאַרטיקן תּיקון וואָס זי געפֿינט שטעקט דער גרויסער כּוח פֿון דער מעשׂה.\nאויב איר וואָלט געוואָלט מיטטיילן זיך דאָ מיט אײַערע מיינונגען וועגן דער מעשׂה, איז אַדרבא. ווי עפּעס אַרומצורעדן לייג איך פֿיר די פֿראַגע: ווי אַזוי איז ליבע־גיטלס מיצווה געווען אַ תּיקון פֿאַר איר עקרהשאַפֿט?\nיום שלישי, ינואר 03, 2006\nדי זון איז עפּעס נײַס\nזע, עס הענגט דאָרט אויבן\nאון פֿאַלט אויף קיינעם ניט.\nאײַ, ס´איז צו וואַרעם?\nדי פֿלאַנצן גיבן זיך אַן עצה,\nזיי זײַנען נאַקעט.\nצו וואַקסן דאַרף מען\nמיט רויען ליכט.\nדי ערד אָבער\nליגט אונטן אייביק.\nווען די ערד שטאַרבט\nוועט מען זי ברענגען צו קבֿורה\nמיט אַ זעקל ערד.\nיום ראשון, ינואר 01, 2006\nגעווען אַ וואָך צײַט אין אַרקאַנסאָ, וואָס האָט אין מיר (צווישן אַנדערע) אויפֿגעוועקט פּיקאַנטע אַסאָציאַציעס מיט די ייִדן וואָס כ´האָב געקענט אין קענטאָקי בשעת מײַנע קינדער־יאָרן. נאָר איידער איך בין מאריך וועגן אונדזער רײַזע (שפּעטער), וויל איך פּשוט דערמאָנען דעם (בײַ מיר) אינטערעסאַנטן קולטורעלן פֿאַקט, וואָס דער זאַל אין דער שול וווּ כ´האָב געדאַוונט שבת (אין ליטל־ראָק) איז באַהאָנגען מיט געשטעפּטע קאָלדרעס אויף ייִדישע טעמעס. זייער דרומדיק, זייער היימיש.\nאון לשון־קודש מיט אַ דרומדיקן אַקצענט איז צווישן די מאָדנע־שענסטע זאַכן אויפֿן ייִדישן וועלטל.\nרשומות חדשות יותר רשומות קודמות דף הבית\nהירשם ל- רשומות (Atom)\nאון נאך און נאך\nזאָג כאָטש להבֿדיל: אַ ביכל פּאָעזיע אויף ייִדיש און ענגליש\nזאָל זײַן שלום אין פּאָסטקעסטל\nגיט אַרײַן אײַער בליצפּאָסט־אַדרעס:\nאַ וועלט מיט וועלטעלעך\nדי אידישע וועלט\nדובֿ-בער קערלער און זײַן פּאָעטן-יריד\nאין מויל אַרײַן\nאַ בלאַט גמרא\nייִדישע ליטעראַטור אויף אינטערנעץ\nאיבערזעצן סוצקעווער אויף ענגליש\nנאָך אַ בלאָג\nThe Yiddish Journalism Review\n◄ 2011 (27)\n◄ אפריל (3)\n◄ מרץ (8)\n◄ פברואר (8)\n◄ 2010 (66)\n◄ דצמבר (4)\n◄ אוגוסט (3)\n◄ יוני (8)\n◄ אפריל (9)\n◄ פברואר (6)\n◄ ינואר (11)\n◄ 2009 (59)\n◄ מרץ (6)\n◄ 2008 (102)\n◄ דצמבר (9)\n◄ נובמבר (11)\n◄ אוגוסט (8)\n◄ יוני (11)\n◄ מאי (12)\n◄ מרץ (11)\n◄ 2007 (54)\n◄ אוקטובר (7)\n◄ ספטמבר (10)\n▼ 2006 (63)\n▼ דצמבר (3)\n◄ יוני (7)\n◄ מאי (7)\n◄ אפריל (10)\n◄ פברואר (7)\nנוצלעך פֿאַר קינאָ, הערמאַן מעלוויל און אַרטסקראָל...\n◄ ינואר (9)\n◄ 2005 (47)\n◄ ספטמבר (8)\n◄ אוגוסט (6)\n◄ 2004 (29)


ווי צו נוצן די טאָגבוך? ווי צו מאַכן ומגעוויינטלעך דייריז מיט זייער אייגן הענט?\nטרעפן מיט Friends, קאָכן די לאַזאַניאַ, קויפן אַ טאַלאַנט פֿאַר אַ פּלימעניצע, נעמען פּילז, טשעק די פּאָסט ... רשימה פון זאכן וואָס דערוואַרטן אונדז יעדער טאָג, עס קענען זיין געצויגן ינדעפיניטעלי. יעדער פאַל ריקווייערז בייַצייַטיק און פּינטלעך אויפֿפֿירונג. ניט אַלעמען קענען באַרימערייַ אַ flawless זכּרון. צו העלפן מאַנאַדזשערז פון גרויס קאָמפּאַניעס, אָפיס טוערס, כאַוסווייווז און מוטערס פון גרויס משפּחות האט שוין געגרינדעט יראַפּלייסאַבאַל הייַנט זאַך - טאָגבוך. אין פאַקט, ריפּלייסינג עזשעדנעווניק גאַנץ דאָרט - זענען מאָדערן גאַדזשאַץ, וואָס פאָרשלאָגן אַ פאַרשיידנקייַט פון מגילה צו רעקאָרדירן קאַסעס און פּלאַנז, אָבער טראָץ דעם, ווייניק מענטשן פֿאַרלאָזן דייריז.\nוואָס האַלטן קאַזשדאָדנעווניק?\nאויב איר זענט פאָרגעטפול, נישט אַסעמבאַלד, און אַ זייער פאַרנומען מענטש, דעמאָלט איר דאַרפֿן צו אָנהייבן בעכעסקעם אַ טאָגבוך. אין דער צוקונפֿט ער וועט אַקאַסטאַם איר צו פירן אויס אַלע די אַרבעט אויף צייַט, ניט צו פאַרהאַלטן די פּלאַנז, און נאָכגיין דיסציפּלין. בלויז פֿאַר דעם מיר מוזן לפּחות פּרובירן צו אָנהייבן בעכעסקעם דיין אייגן טאָגבוך.\nאויב איבער צייַט איר וועט פּלוצלינג פאַרשטיין אַז בעכעסקעם אַ טאָגבוך טוט ניט געבן איר פאַרגעניגן און טוט נישט העלפן, עס איז בעסער צו געבן עס אַרויף.\nווי צו האַלטן טאָגבוך?\nעס זענען עטלעכע וועגן פון טאן דאַיליעס, עס אַלע דעפּענדס אויף וואָס פֿאָרמאַט איר קלייַבן. אין סטאָרז איר קענען קויפן אַ גרייט-געמאכט העפט, וואָס קענען זיין געטראגן אויס אַלע יאָר ארום. אין אַזאַ אַ געשעפט בלאָג ערשטער בלאַט הייבט אויף 1 יאנואר. יעדער טאָג איז צעטיילט אין שעה, עס אויך האט אַ לוח חשבון פֿאַר פּאָזיציע טעלעפֿאָנען, און אנדערע וויכטיק דאַטעס. דעם טאָגבוך לוח איז באַקוועם צו געשעפט און אָפיס טוערס וואס איין טאָג זענען גורל פון מיטינגז, טעלעפאָנירן קאַללס און נאַגאָושייישאַנז.\nומגעוויינטלעך דייריז קענען אויך זיין באָוגהט אין די קראָם. דעם קען זיין אַ דיק בוך אין שווער דעקן אָדער שורה דער צעל. סאָלד און אָריגינעל דייריז געדרוקט מיט בילדער.\nווי צו קלייַבן אַ טאָגבוך?\nאויב אַ ברירה פון געשעפט העפט פֿאַר אָפיס טוערס צו באַשליסן פאַירלי גרינג, דעמאָלט יענע וואס קלייַבן טעגלעך, מער צו זיך ווי צו אַרבעטן, צו שרייַבן זייער געדאנקען, סיקריץ, פּלאַנז, און אַזוי אויף. י, עס וועט זיין פיל האַרדער. נאָך אַלע, קיין קראָם אַז סעלז אָפיס סאַפּלייז, אַ פּלאַץ פון זייער פאַרשידענע נאָוטבוקס צו פּאַסן אַלע טייסץ.\nעס איז ומגעוויינטלעך דייריז סאָלד אין בוקסטאָרז. פּרייַז זיי האָבן אַ ביסל מער טייַער, אָבער עס און די פאַרגעניגן פון אַזאַ קאַזשדאָדנעווניקאַ פיל מער. ערשטער, אין זייער דעקערייטאַד מיט אַ גרויס נומער פון בילדער, ווי געזונט ווי יחיד שורות, דעקערייטאַד מיט בלומען און ראַם, צו רעקאָרדירן די נאָמען פון די באַזיצער. זייער שיין דייריז טראגט די באַרימט סאָרט "מאָלעסקינע". דיאַריעס און סקעטטשבאָאָקס פֿון דער איטאַליעניש פירמע "מאָלעסקינע" אַדאָרד אַזאַ לעדזשאַנדערי Figures ווי וואַן גאָו, פּיקאַסאָו און Hemingway.\nעטלעכע טינז זענען אויך דייריז, ספּעציעל גערלז. אין זיין דייריז, זיי רעקאָרד די געדאנקען, געדאנקען, פעעלינגס, פּלאַנז און אַפֿילו סיקריץ. אַז איז וואָס עס איז וויכטיק פֿאַר טיניידזשערז צו דעם בוך, זיי וועט צוטרוי אַ גרויס נומער פון זיין געדאנקען איז געווען אַ שיין און יינציק. טין דייריז Created שפּאַס אין פאַרביק בילדער, אָדער מיט ומגעוויינטלעך קאָווערס. אגב, די טאָגבוך וועט זיין אַ גרויס טאַלאַנט.\nווי צו מאַכן אַ שיין טאָגבוך פון אַ פּראָסט העפט?\nשעפעריש מענטשן קענען פּרובירן זיך צו אַרויסגעבן בוך, אויסגעדרייט עס אין אַ שיין טאַש-בוך.\nקויפן אַ דיק העפט מיט שיין אַרטוואָרק און פאַרביק סטיקערז. צעטיילן קלעפּיק סטיקערז העפט אין עטלעכע סעקשאַנז. יעדער אָפּטיילונג קענען זייַן דעדאַקייטאַד צו אַ באַזונדער טעמע. למשל, איר קענען רעקאָרדירן די ערשטער רשימה, די רגע אָפּטיילונג פון אַ שאַפּינג רשימה, רעסאַפּיז פֿאַר די דריט און אַזוי אויף. ד דאס זענען טאָוטאַלי אַנדערש אָריגינעל דייריז קענען פּאַסירן אין קיין מענטש.\nווי צו מאַכן אַ טאָגבוך מיט זיין אייגן הענט פֿון דער ערד אַרויף?\nפילע גערלז זענען אַדיקטיד צו נידאַלווערק און קריייטינג זייער אייגן דייריז. צו מאַכן אייער אייגן, איר מוזן האָבן אַ דיק קאַרדבאָרד, שיץ פון פּאַפּיר, קליי, שער און פּאַפּיר פֿאַר סקראַפּבאָאָקינג.\nנעעדלעוואָמאַן אָפֿט טיילן מיט יעדער אנדערע טעמפּלאַטעס מיט וואָס זיי שאַפֿן ומגעוויינטלעך דייריז. ווי אַ הערשן, די טעמפּלאַטעס זענען קאַמפּאָוזד פון סטרינגס, דעקערייטאַד מיט בלומען און בילדער. זיי קענען זיין געדרוקט אויס און קער אויס גאַנץ פייַן בלאַט פֿאַר דיין צוקונפֿט טאָגבוך. אויב איר ווילן צו מאַכן די סקעטטשבאָאָקס, איר קענען נוצן רעגולער ווייַס פּאַפּיר.\nינערלעך בלעטער האָבן צו נייען. נאָך וואָס איר דאַרפֿן צו שנייַדן אויס פון קאַרדבאָרד און קליי די דעקן פון איר שיין פּאַפּיר פֿאַר סקראַפּבאָאָקינג. דעמאָלט איר וועט דאַרפֿן צו קליי די בלעטער סעוון אויף קאַרדבאָרד. פֿאַר דעם פּאַסיק קליי "קריסטאַל", עס איז געזונט האלט קאַרדבאָרד. לאָזן דעם קליי צו טרוקן. דורך ווייַטערדיק די כּללים, איר קענען מאַכן אייער אייגן ומגעוויינטלעך דייריז.\nדייערי איז זייער גרינג צו טאָן, ווייַל אַפֿילו קליין קינדער מאַכן זייער אייגן ביכלעך פון פּאַפּיר, אין וואָס די ציען און שרייַבן.\nאַפּלאַקיישאַן "העררינגבאָנע" - די אַנטוויקלונג פון שעפעריש אַבילאַטיז פון דעם קינד.\nסלעדאָק שטריקערייַ. סלעדקאָוו - באַקוועם און שיין\nא לעקציע אין דער קונסט פון נידאַלווערק פעלטינג וואָל. בעל קלאסן וועט העלפן צו פֿאַרשטיין\nבלום פון פּעלץ. זיין הענט זענען קריייטינג שיין פּראָדוקטן\nשטריקערייַ נעעדלעס זומער בלאַוסאַז באַשרייַבונג (QR ען)\nארטיקלען געמאכט פון פּאַטייטאָוז און ניט בלויז\nעקאָנאָמיש-מאַטאַמאַטיקאַל מעטהאָדס און מאָדעלינג\nיאַפּאַניש פֿראַזעס איבערגעזעצט: רשימה פון פֿעיִקייטן און טשיקאַווע Facts\nוואָס איז די מאַסע פון ווענוס? מאַסע אַטמאָספער פון ווענוס\nמענטשן ס האַירסטילעס פֿאַר קורץ האָר.\nדיסניי אותיות: דער בעסטער בילדער און פֿילם אַנאַמיישאַן\nדי מעדיצין 'קיפּפעראָן'. ינסטראַקשאַנז פֿאַר נוצן\nווי טאָן איר וויסן אַז איר ווי גערלז? - עצות & טריקס\nוואָס זאָל איך קוק פֿאַר ווען טשוזינג אַ טיר?\nווייַנטרויב זוימען עקסטראַקט: נוציק פּראָפּערטיעס און באריכטן. טאַבלאַץ מיט ווייַנטרויב זוימען עקסטראַקט\nהידע לייענער: וואָס איז בעסער צו קויפן אַ E- בוך


קראָם — TRIP לי\nסטאַינעד גלאַס שירט\nגעדרוקט אויף אַ ווייסע, 100% פּאַליעסטער פאַרב סאַב ה-העמד\nטאַגלעסס מיט מנהג פאַרשטעלן געדרוקט גרייס קוויטל\nפירונג 116 וואָווען פירמע סעוון אויף דנאָ צוים. אַנדערסייד פון פירמע לייענט, “איך בין נישט אַשאַמעד”.\nהעכערונג – בוך\nאין דעם שטאַרק בוך, יאַזדע לי טענהט עס ס צייַט צו וועקן אַרויף און העכערונג, צו לעבן די וועג מיר זענען Created צו לעבן. יונג אָדער אַלט, מיר ווע שוין גערופֿן צו לעבן פֿאַר אים. גלייך יעצט. יונג געגלויבט פּנים דער זעלביקער פּראָבלעמס ווי עלטערע קריסטן, אָבער זיי פילן זיי אין יינציק וועגן. העכערונג ווענדט יענע האַרץ פּראָבלעמס אין אַ ענגיידזשינג, טיף, און לעבן-טשאַנגינג וועג.\nצי ניט נאָר זיצן דאָרט: העכערונג!\nהעכערונג – אלבאם\nאַן אלבאם קענען לערנען איר אַ פּלאַץ. אין פילע וועגן, עס ס די לעצט פּלאַטפאָרמע צו פאַרשפּרייטן אַ העאַרטפעלט אָנזאָג, רעלע ינוואַליאַבאַל לעקציעס, און פייַערן לעבן אין אַ פּאַלאַטאַבלע, שטאַרק פאָרעם. אַז ס דווקא וואָס טריפּ לי טוט אויף זייַן פערט פול-לענג אלבאם, “העכערונג.”\nאין סדר צו קאַנוויי זייַן אָנזאָג, יאַזדע גענומען אַ אַנדערש צוגאַנג צו ריקאָרדינג דעם צייַט אַרום. אָנשטאָט קאַלאַבערייטינג מיט קייפל פּראָדוסערס, ער געארבעט סאָוללי מיט לאָנגטיים פּראָדוצירער גאַווווי פֿאַר די גאנצע אלבאם בייַ זייַן אַטלאַנטאַ סטודיע.\nבאַרימענ זיך שירט\nגעדרוקט אויף אַ שוואַרץ, 100% רינג-ספּון וואַטע ה-העמד.\nגעדרוקט מיט ווייך-האַנט ינגקס, אַזוי די דרוק איז ווייך צו די פאַרבינדן.\nשירץ זענען טאַגלעסס מיט אַ מנהג פאַרשטעלן געדרוקט גרייס קוויטל.\nפירונג 116 וואָווען פירמע סעוון אויף די דנאָ צוים.\nאַנדערסייד פון פירמע לייענט, 'איך בין ניט אַשאַמעד'.\nדי שירץ האָבן אַ סלימער שנייַדן. אויב איר טאָן ניט ווי סלימער פּאַסן פּיעסעס, דעמאָלט עס איז סאַגדזשעסטיד צו סדר אַ גרייס אַרויף.\nדי גוט לעבן – בוך\nניסער מאַשין, ביגער הויז, whatever your heart desires. Everybody wants to live The Good Life. But what happens when dreams become nightmares and the promise of freedom leads to a life of imprisonment? וואָס כאַפּאַנז ווען איר אַנטדעקן אַז אַלע אַז ס גאָלד לאָסעס זייַן פינקלען? Maybe the rich and famous aren’t living The Good Life. Maybe our dreams are rooted in lies. און אפֿשר, נאָר אפֿשר יענע וואס האָבן ווייניקער טאַקע האָבן מער. וואָס איז די גוט לעבן…טאַקע?\nאין דעם בוך, טייטאַלד נאָך זייַן אַקליימד פערט אלבאם, די גוט לעבן, קריסטלעך קלאַפּ קינסטלער און מחבר, יאַזדע לי, ונוועילס וואָס די וועלט, די פלייש און דער שטן העכערן ווי די לעצט און רובֿ סאַטיספיינג לעבן. ער דעמאָלט דערקלערט וואָס די גוט לעבן טאַקע איז: אַ לעבן ין אונדזער דערגרייכן און נאָך אויסער עפּעס דעם וועלט האט צו פאָרשלאָגן. ימאַדזשאַן: די גוט לעבן. – טריילער #1 – טריילער #2\nדי גוט לעבן – אלבאם


10 יראַניאַן ריאַל צו INR\n10 IRR צו INR - יראַניאַן ריאַל צו Indian Rupee קראַנטקייַט קאַנווערטער\nאונדזער יראַניאַן ריאַל צו Indian Rupee קאַנווערטאָר איז אַרויף-צו-דאַטע מיט וועקסל רייץ פון 30.07.2021. אַרייַן קיין געגעבן סומע צו זיין קאָנווערטעד אין די קעסטל צו די לינקס פון יראַניאַן ריאַל. ניצן די "סוואַפּ קעראַנסיז" -בוטטאָן צו מאַכן Indian Rupee די פעליקייַט קראַנטקייַט. דריקט אויף Indian Rupee אָדער יראַניאַן ריאַל צו קאָנווערט צווישן וואָס קראַנטקייַט און אַלע די אנדערע קעראַנסיז.\nבייַט רייץ דערהייַנטיקט: 30.07.2021 22:14\nאיר האָט אויסגעקליבן די מקור קראַנטקייַט IRR און די ציל קראַנטקייַט Indian Rupee מיט אַ סומע פון 10 IRR. איר קענט וועקסל רייץ אין די צוויי רשימות פֿאַר מער ווי 160 אינטערנאַציאָנאַלע קעראַנסיז. די וועקסל רייץ זענען דערהייַנטיקט מיט רעגולער ינטערוואַלז און דערלאנגט אין טאַבולאַר פאָרעם פֿאַר געוויינטלעך אַמאַונץ. איר קענט אויך זען די היסטארישע וועקסל רייץ פון אנדערע וויזאַטערז.\nדי יראַניאַן ריאַל איז די קראַנטקייַט אין Iran. די Indian Rupee איז די קראַנטקייַט אין India. דער סימבאָל פֿאַר IRR איז ﷼. דער סימבאָל פֿאַר INR איז ₹. דער וועקסל קורס פֿאַר די יראַניאַן ריאַל איז לעצטנס דערהייַנטיקט אויף Juli 31, 2021. די קראַנטקייַט בייַט קורס פֿאַר די Indian Rupee איז לעצט דערהייַנטיקט אויף Juli 31, 2021. די IRR קאַנווערזשאַן פאַקטאָר האט 5 באַטייַטיק דידזשאַץ. די INR קאַנווערזשאַן פאַקטאָר האט 5 באַטייַטיק דידזשאַץ.\nIRR צו AUDIRR צו CADIRR צו EURIRR צו HKDIRR צו JPYIRR צו NOKIRR צו RUBIRR צו SGDIRR צו USDIRR צו VND


Genius Scan האט זיין אייגענע דאָקומענט סקאַנינג טעכנאָלאָגיע | אַנדראָידסיס\nפֿאַר פילע, CamScanner וועט זיין דער בעסטער אַפּלאַקיישאַן צו יבערקוקן דאָקומענטן מיט די אַפּאַראַט וואָס אונדזער טערמינאַלס האָבן, אָבער אַחוץ דעם פאָלקס אַפּלאַקיישאַן, עס איז אַן אנדערע אַז עפשער אפילו בעסער ווי איז געניוס סקאַן.\nא אַפּלאַקיישאַן וואָס קומט פֿון iOS און איז לאָנטשט מיט Android פֿאַר עטלעכע מאָל צוריק און האט אַלץ וואָס קענען זיין פארלאנגט פֿאַר אַ אַפּלאַקיישאַן פון דעם טיפּ. עס קען נישט זיין ווי פאָלקס ווי קאַמסקאַננער, אָבער עס האט אַ ביסל ויסגעצייכנט מידות אַזאַ ווי די אייגענע טעכנאָלאָגיע פֿאַר בלאַט דיטעקשאַן, פּערספּעקטיוו קערעקשאַן און בילד פּאָסטן פּראַסעסינג.\nזינט איך ינסטאַלירן עס עטלעכע מאָל צוריק אויף מיין סמאַרטפאָנע, איך ריפּלייסט CamScanner און דער אמת איז אַז אין קיין צייט איך האָבן מיסט די פאָלקס אַפּלאַקיישאַן פון דאָקומענט סקאַננער.\nבאַזונדער פון די קוואַלאַטיז אַז עס אוצרות, די אַפּלאַקיישאַן זיך איז זייער גרינג צו נאַוויגירן און האט אַ פּשוט צובינד וואָס אַלאַוז איר צו נוצן אַלע די מכשירים און איז נישט בינטל צווישן קאַנוואַלוטאַד מעניוז. ווי זיין קוואַליטעט כיידז הינטער די געצייַג זיך צו יבערקוקן. אין דעם מאָמענט איר מאַכן אַ כאַפּן, עס וועט באַשליסן די עדזשאַז פון די סקאַנד דאָקומענט צו צולייגן די בילד ענכאַנסמאַנט צווישן ב / וו, קאָליר אָדער אויב איר ווילט.\nא שטאַרק געצייַג פֿאַר דיין אַנדרויד מיט געניוס סקאַן\nיקערדיק מכשירים צו דרייען דעם דאָקומענט, ייַנטיילן עס אָדער נאָכמאַכן עס, און איר וועט דורכפירן דיין יבערקוקן אין קיין צייט. די מייַלע פון געניוס סקאַן איז די פּאַשטעס, ווייַל אויב איר קוק אין די סעטטינגס, איר וועט געפֿינען עטלעכע סעקשאַנז צו מאָדיפיצירן, אַזאַ ווי די קוואַליטעט פון די בילד אָדער אויב איר ווילט אַז די פֿאַרבעסערונג איז אויטאָמאַטיש געווענדט.\nגעניוס סקאַן אַלאַוז איר צו מאַכן קייפל קאַפּטשערז צו בייַטן זיי אין דער זעלביקער דאָקומענט, אָדער מאַך די סקאַנז זיך צו דער זעלביקער דאָקומענט פֿון דער טעקע צוקוקער. די דאָקומענטן קען זיין יקספּאָרטאַד בלויז אין פּדף y סקאַנד בילדער אין JPG אָדער PDF.\nא פּשוט אָבער זייער שטאַרק דאָקומענט סקאַננער וואָס וועט מאַכן דיין לעבן גרינגער אויף דיין אַנדרויד. עס האט אַ באַצאָלט ווערסיע פֿאַר € 4,49 מיט אַלע די פול פאַנגקשאַנז און אַ פריי ווערסיע מיט גאַנצע אין די אַפּלאַקיישאַן און אָן די מעגלעכקייט פון נוצן דעם וואָלקן צו טיילן עס. איר האָבן צו געדענקען אַז דאָס פֿרייַ ווערסיע וועט נישט שטעלן קיין וואָטערמאַרק ווי אויב זיי טאָן אנדערע אַפּפּס פון דעם נוסח.\nמער אינפֿאָרמאַציע - לייענען דיין באַליבסטע קאָמיקער מיט די צוויי פריי אַפּלאַקיישאַנז פֿאַר אַנדרויד\nגעניוס סקאַן - פּדף סקאַננער\nדעוועלאָפּער: די גריזלי לאַבס\nגאַנץ וועג צו אַרטיקל: אַנדראָידסיס » אַנדרויד אַפּלאַקיישאַנז » Genius Scan איז עפשער דער בעסטער דאָקומענט סקאַננער פֿאַר אַנדרויד