דער יום-טוב פסח\nמשה לעווין (געוו. רעדאקציע-סעקרעטאר)\nפסח איז א זיסער יום-טוב! יידן ווינשן זיך א ,זיסן פסח!', וואס באטאנט די זיסקייט און גליקלעכקייט פון דעם יום-טוב לזכרון דער באפרייאונג פון עם-ישראל פון פרעה מלך-מצרים. דער יום-טוב געפאלט אין פרילינג, וואס איז דער סעזאן פון ווידערגעבורט. דער פרילינג באדייט א פרישן אנהייב און האפענונג.\nס'זיינען פאראן אזוי פיל מוסרים, וואס מ'קאן זיך אראפנעמען פון אט-דער מעשה. מ'קאן אויך דערקלערן, אז פסח איז דער אנהייב פון דער יידישער פאלקס-געשיכטע. פסח דערמאנט דאס פאלק ישראל אין די נסים פון אמאל און משהס אמונה. דער יום-טוב שטרייכט-אונטער די פירערשאפט פון אן איינציקן פרינץ, וואס האט אויפגעגעבן אלצדינג און איז געווארן אן אומוויליקער משיח.\nאין מדבר האט משה געהאט צו זינגען און צו זאגן פון אלע זייטן. נאך די אלע נסים האבן די יידן גאר אין גיכן פארגעסן השם און געשאפן געטשקעס ווי דער עגל-זהב, פאר וועלכן זיי זיינען געפאלן כורעים אזוי ווי זיי האבן זיך געהאט געבוקט פאר פרעה אין מצרים. אלע ווייסן שוין דעם מעטאפאר בנוגע דעם גאלדענעם עגל. חוטא בעגל זיין מיינט האבן א גרעסערע ליבשאפט צו גאלד ווי צו גאט אזוי ווי מ'זעט מיטן ממון-קורח.\nפסח איז ניט קיין אנטיקענע מעשה. די מוסר-השכלס פון דעם יום-טוב זיינען חל אויף דער היינטיקער וועלט. ס'זיינען נאך אלץ דא פעלקער, וואס לעבן אין געפאנגענשאפט און רציחים, וואס הערשן איבער אומשולדיקע מיליאנען, אין מיטל-מזרח בפרט, וואו די גאנצע פסח-געשיכטע איז פארגעקומען. העכער 3,000 יאר שפעטער האט זיך אט-דער ראיאן גאר ווייניק איבערגעביטן. די פנימער זיינען אנדערש, נאר די מענטאליטעט און פילאסאפיע זיינען די זעלבע. פרעה איז געזונט און שטארק און הערשט נאך אלץ איבערן מיטל-מזרח. ס'איז טשיקאווע, אז שפעטער מיטל אזוי פיל יארן מוז דאס יידישע פאלק נאך עד-היום-הזה האנדלען מיט המנ'ען אין שושן און פרעה אין מצרים.\nדי וויכטיקייט אין בילדונג ביי יידן\nאין ספר "מלכים ב" ווערט דארמאנט דער מלך יאשיהו, וואס האט געהערשט אין די יארן 637 - 608 (פאר דער איצטיקער צייט-רעכענונג) און האט געהייסן אין 621 אויסרעמאנטירן דאס בית-המקדש-ראשון. די סיבה איז געווען אין דעם, וואס זינט שלמה המלך האט עס אויפגעשטעלט אין 965 איז עס קיינמאל ניט געווען ראמאנטירט.\nדארט ווערט באשריבן ווי די כהנים, פאראנטווארטלעכע פארן רעמאנט, האבן צוויי מאל פארתכלעוועט דאס געלט, וואס איז געווען באשטימט פארן רעמאנט. סוף-כל-סוף האט זיי דער מלך ארויסגערופן, גוט אויסגעזידלט און פאריאגט פון זייערע ווארעמע שטעלעס אזוי, אז זיי זאלן קיינמאל מער ניט האבן קיין צוטריט צום בית-המקדש.\nדי נייע כהנים, וואס האבן נאך דעם איבערגענומען די ארבעט האבן זיך תיכף-ומיד גענומען צו דער ארבעט. בעת דעם רעמאנט האט מען אין דער גניזה* געפונען אלטע, שוין לאנג-פארגעסענע ספרים. ווען מ'האט דעם מלך אינפארמירט וועגן דעם, האט ער באפוילן די געלערנסטע כהנים און לויים אויסצושטודירן דעם מאטעריאל און אויף זייער סמך צוזאמענצושטעלן לערן-ביכער.\nחוץ דעם האט ער ארויסגעגעבן א באפעל, אז פון דעם טאג אן אין 620 מוזן אלע יינגלעך פון 6 יאר אלט, אן קיינע אויס-\nרייד, זיך לערנען אין די ניי-געשאפענע שולן. פון דעמאלט אן איז אין דער יידישער געזעלשאפט איינגעפירט געווארן א מוז צום לערנען. דער דראנג צו בילדונג האט אויסגעהאלטן מער ווי 2,500 יאר און איז געווארן אן ארגאנישער באשטאנדטייל אין דער יידישער מענטאליטעט.\n*א קעלער, וואו מ'האלט אויסגענוצטע ספר-תורהס, ווי אויך אנדערע הייליקע ספרים\nדער נייער טעסטאמענט\nדי ביבל, דער ברית-חדשה*, באשטייט פון תנ"ך, פיר עוואנגעליעס, עטלעכע בריוו פונעם אפאסטאל פאוול (שאול), ספר החזיונות (אפנבארונג - החזיון יוחנן) און עטלעכע אנדערע דאקומענטן. אין דער ביבל זיינען אריין עטלעכע מאטעריאלן, וואס זיינען ניט אריין אין אונזער תנ"ך ווי, למשל, ספר המכבים און עטלעכע אנדערע.\nדי עוואנגעליעס זיינען פאר זיך אן אנדער מעשה. בעתן ערשטן און צווייטן יארהונדערט איז זיך די קריסטלעכע באוועגונג פונאנדערגעפאלן אין א גרויסער צאל סעקטעס, וואו יעדערע האט געשריבן אן אייגענע געשיכטע (עוואנגעליע). אין מיטן פון ערשטן יארהונדערט איז די גריכישע סעקטע געווארן די שטארקסטע און די צום בעסטן-ארגאניזירטע. זי האט אנגעהויבן אונטערצודריקן די אנדערע סעקטעס, אזוינע ווי די מאראניטן, נעסטאריאנער, אריאנער, גענאסטיקער און אנדערע, וועמען זיי האבן באצייכנט ווי אפיקורסים. דער פאלעסטינער בישאף אירענעאס האט אין 150 ארויסגעגעבן א דעקרעט, אז נאר פיר עוואנגעליעס זיינען אויטענטיש און די אלע אנדערע דארפן פארניכטעט ווערן. נאר עטלעכע פון די ,פסולדיקע' עוואנגעליעס זיינען אזוי ארום דערגאנגען צו אונז א דאנק ארכעאלאגישע אויסגראבונגען.\nדי ,כשרע' פיר עוואנגעליעס זיינען די ביכער ,מארקוס', ,מאטעאוס', ,לוקאס' און ,יאהאנעס'. כאטש אלע פיר זיינען ניט זייער פריינטלעך צום יידישן פאלק, איז ,מאטעאוס' אפן-אנטיסעמיטיש; דא ווערט באשריבן דער משפט איבער ישו-הנצרי, אויסגעפירט פון רוימישן גובערנאטאר פאנטיאס פילאטוס. ,מאטעאוס' באשרייבט, אז בעת דעם משפט זיינען א סך יידן, מיטן כהן-הגדל כיפה בראש, געשטאנען דערביי און געשריגן: ,קרייץ אים! קרייץ אים!' און ווען פילאטוס האט געפרעגט די יידן אויב זיי נעמען אויף זיך דאס בלוט פון דעם מענש, האבן זיי געענטפערט, אז אלע יידן אין אלע צייטן נעמען אויף זיך די שולד אין ישוס טויט.\nדי אבסורדישקייט פון דער באשרייבונג באשטייט אין דעם, וואס די עוואנגעליע איז געווען אנגעשריבן בערך 50 יאר נאך דעם משפט און מאטעאוס, ניט קיין ייד און ניט קיין רוימער, האט דארט ניט געקאנט זיין. חוץ דעם האבן די פראקוראטארן קיינמאל ניט אויסגעפירט קיין משפט אין דער אנוועזנהייט פון א סך מענשן און דאס ארט, וואו דער פראצעס איז פארגעקומען איז געווען צו ענג פאר א גרויסן המון.\nדי סיבה באשטייט אין דעם, וואס נאכן אויפשטאנד פון די חשמונאים איז אנטשטאנען א קעגנזייטיקער האס צווישן יידן און, להבדיל, גריכן. ווען די גריכן האבן איבערגענומען דעם קריסטלעכן גלויבן, האבן זיי אויסגעדרוקט זייער שינא צו יידן, וואס האט געהייסן ,יודעא-פאביע'.** אזוי איז די יידן-שינא פאראורזאכט געווארן אין נייעם טעסטאמענט.\nכל-זמן די גלילים*** זיינען געווען א מארגינאלע באוועגונג, האט עס קיינעם ניט געארט. נאר ווען אין 325 איז דאס קריסטנטום געווארן א מלוכהשע רעליגיע, האבן זיך אנגעהויבן קעגן יידן רדיפות, וואס האבן זיך געשטיצט אויפן ברית-חדשה.\nאזוי האט דער אימפעראטאר טעאדאסיעס ארויסגעגעבן אין 370 א גאנץ פעקל גזירות קעגן דער יידישער באפעלקערונג, וואס האבן ארויסגעשטופט די בליענדיקע קהילה אויפן ראנד פון דער געזעלשאפט. אונז זיינען באקאנט די שרעקלעכע פארברעכנס, וואס די קירך איז באגאנגען אין קעגן יידיש פאלק אין מיטל-אלטער און אפילו אין די מאדערנע עפאכעס. אלע באשולדיקונגען קעגן אונז שטאמען פון ליגנס אין די עוואנגעליעס. אזעלכע שקרים געפינט מען אויך אין די עוואנגעליעס ,טאמאס', ,מרים מגדל' (מאגדאלענע), ,גענאסטיקעס', ,יהודה ישקריות' און עטלעכע אנדערע.\n*ברית-חדשה: דער נייער טעסטאמענט אויף לשון-קודש\n** יודעא-פאביע: דער טערמין אנטיסעמיטיזם האט נאך דעמאלט ניט עקזיסטירט.\n*** גלילים: דער אריגינעלער נאמען פון די קריסטן; אין די ערשטע יארן פון קריסטנטום זיינען זיי געווען באקאנט ווי די גלילים און זיינען באטראכט געווארן פאר יידישע אפיקורסים.\nד"ר אוצר א.מ. נאמאסט\nדער באגריף פון משיח קומט פון ישעיהו אין תנ"ך. ער זאל זיין א מלך, אן אפשטאמיקער פון דוד-המלך, וואס זאל צוריק אויפבויען דאס בית-המקדש און באזיגן די שוני-ישראל. דאס מיינט, אז ער וועט זיין א מענש, וואס וועט טאן אויסערגעוויינלעכע מעשים. אלזא דער מלך-המשיח וועט זיין א מענש און בלויז נאר א מענש! נארט זיך ניט אפ מיט קיין באבע-מעשיות!\nדער כותל-מערבי (די וואנט פון געוויין)\nפארוואס וויינען די שטיינער. ווי ס'ווייזט זיך ארויס, ניט קיין סך מענשן ווייסן, אז ,כותל-מערבי', די וואנט פון געוויין, איז אזוי אנגערופן, ניט נאר דערפאר, וואס פון דור צו דור באוויינען יידן דעם חורבן פון בית-המקדש. פון צייט צו צייט, דעם 9טן טאג פון חודש אב, תשע באב, באווייזן זיך, אומפארשטענדלעך פון וואנען, טראפנס וואסער אויף די שטיינער, וואס האבן דעם אנבליק פון טרערן. דאס איז געווען אין 1940 און ווי ס'האבן געשריבן די צייטונגען, האבן א סך פרויען געקליבן די טראפנס אין בוטעלעך און זיי געהאלטן ווי א טאליסמאן. מ'דערציילט, אז תשע באב זעצט זיך אויף א שטיין א ווייסע טויב, וואס זיצט ניט רירנדיק זיך ביזן ענדע פון דעם טרויער-טאג. פון צייט צו צייט לאזט-ארויס די טויב קלאנגען ווי ביטערלעכע קרעכצן. פאראן זקנים וואס גלויבן, אז דאס איז א קאלעקטיוו געפיל פון פאלק ישראל.\nווען שלמה המלך האט געבויט דאס בית-המקדש, האט ער צעטיילט די ארבעט צו בויען די וואנט ארום דעם בית-המקדש צווישן פארשטייער פון אלע שיכטן באפעלקערונג. די דרום-וואנט האט ער אנפארטרויט די אריסטאקראטן. די מזרח-וואנט די כהנים און לוים, די צפון-וואנט די סוחרים און די מערב-וואנט די ארעמע ארבעטער פון עם ישראל. די אריסארקראטן, כהנים און לוים און די סוחרים האבן אנגענומען ארבעטער פון די ארומיקע פעלקער, אבער די ארעמע האבן געבויט די וואנט מיט די אייגענע כוחות, באגיסנדיק זיך מיט שווייס און טרערן. ווען ס'האט זיך געענדיקט די ארבעט און דאס בית-המקדש צוזאמען מיט זיינע ווענט זיינען אויפגעבויט געווארן, האט זיך דערהערט א שטימע פון הימל: ,איך שווער, אז די מערב-וואנט וועט שטיין אייביק און די שכינה וועט זיין אויף איר'.\nדאס איז אמת. די וואנט האט איבערגעלעבט אלע וועלטלעכע אפטרייסלונגען און איז געבליבן דאס לעצטע רעשטל פון בית-המקדש. נאכן ערשטן חורבן, האט נבוכדנצר חרוב געמאכט דאס בית-המקדש: די מערב-וואנט איז אבער על-פי-נס פארבליבן און ווען דאס פאלק ישראל האט זיך אומגעקערט פון גלות בבל, האבן זיי געבויט דאס צווייטע בית-המקדש און פארברייטערט די מערב-וואנט. זיי האבן אויסגענוצט די שטיינער, וועלכע ס'האבן געלייגט די ארעמע מענשן אין דער צייט פון שלמה המלך. ווען דער רוימישער אנפירער פון דער באלאגערונג פון ירושלים, טיטוס, האט חרוב געמאכט דאס צווייטע בית-המקדש, האט ער געהייסן פארניכטן אלע פיר ווענט. דריי ווענט האט מען צעשטערט אבער די פערטע, די מערב-וואנט, איז ניט צעשטערט געווארן. ווען טיטוס האט געפרעגט דעם אנפירער פון דער צעשטערונג, פאנגאן, ,פארוואס האסטו ניט פארטיליקט די מערב-וואנט?' האט אים פאנגאן געענטפערט: ,כ'האב געוואלט פארהיטן פאר די קומענדיקע דורות, באווייזן, ווי שטארק ס'איז געווען דיין כח, ווען דו האסט חרוב געמאכט דאס בית-המקדש'.\nטיטוס האט געהייסן פאנגאנ'ען אראפשפרינגען פון דער וואנט און פאנגאן איז אומגעקומען. די וואנט איז אבער געבליבן ניט-צעשטערט. די יידישע באפעלקערונג האט מען צו דער וואנט ניט צוגעלאזט; דעריבער האבן זיי געקוקט אויף דער וואנט פון הר-הבית. די וואנט איז געווען אן אריענטאציע-פונקט, צו וויסן גענוי, וואו ס'האט זיך אמאל געפונען דאס בית-המקדש. מיט דער צייט איז דאס ארט אינגאנצן פארלאזט געווארן. ס'איז געווארן א מיסט-פלאץ. אין זיבנטן יארהונדערט זיינען קיין ירושלים געקומען די אראבער. כאליל אמאר האט געוואלט פעסטשטעלן, וואו ס'איז געשטאנען דאס בית-המקדש, ווייל אין הסכם מיט דער לעגענדע, האט דער נביא מאכאמעד זיך אויפגעהויבן אין הימל, כדי צו ריידן מיטן אללך אויפן ארט, וואו ס'איז געשטאנען דאס בית-המקדש.\nכאליל האט געבעטן יידישע זקנים אים ווייזן דאס ארט, אבער קיינער האט ניט געוואלט ווייזן. ווען די זקנים זיינען אוועק, האט איינער זיך אומגעקערט און געזאגט: ,כ'וועל דיר ווייזן דאס ארט, נאר מיט איין תנאי, אז דו וועסט דערלויבן די יידן צו גיין צו דער וואנט און דארט מתפלל זיין. נאכדעם ווי כאליל אמאר האט זיך דערוואוסט, וואו ס'איז געשטאנען דאס בית-המקדש, האט ער אויף דעם ארט אויפגעבויט דעם גאלדענעם קופאל פון מעטשעט אָמאר. די יידן האט מען מען דערלויבט צו וואוינען אין ירושלים און תפילה טאן ביים הייליקן ארט. דערנאך זיינען געקומען די מאמעלוקן און קרייץ-ריטער, וועלכע האבן אינגאנצן געוואלט אפווישן דעם אנדענק, אז ירושלים איז געווען א הייליקע שטאט פארן יידישן פאלק.\nאין אכטן יארהונדערט, ווערט דערמאנט ירושלים, ווען די שטאט האט פארנומען דער טערקישער סולטאן דער גרויסער סאלים דער ערשטער. מ'דערציילט, אז סאלים האט זיך באזעצט ביים הר-הבית, וואו ס'האט זיך געפונען דאס בית-המקדש. קוקנדיק דורכן פענצטער, האט ער דערזען, ווי אן אלטיטשקע איז צוגעגאנגען צום בארג און ארויסגעווארפן א פולע טארבע מיט מיסט. דער סולטאן האט געהייסן ארעסטירן די פרוי. ווען דער סולטאן האט זיך דערוואוסט, אז זי לעבט אין בית-לחם און האט געבראכט דאס מיסט פון דארטן, איז ער געווארן מלא-רצח. די פרוי האט געזאגט, אז די גלחים האבן געהייסן אלע קריסטן ארויסווארפן אויף דעם ארט זייער מיסט. סאלים האט זיך געוואלט דערוויסן, פארוואס איז דאס ארט געווארן א מיסט-בארג און ער האט אנגעהויבן אריינווארפן אין מיסט גאלדענע מטבעות.\nדי ארומיקע בעטלער, זוכנדיק דאס געלט, האבן געגראבן אין מיסט און ס'האט זיך באוויזן אונטערן מיסט די מערב-וואנט. די יידן האבן די וואנט אנגערופן כותל-הקינות – די וואנט פון טרויער, וואו מ'לייענט די טרויער-תפילה צום אנדענק פון חורבן בית-המקדש. אזוי ווי קינות באדייט אויך געוויין, האט זיך דער נאמען ,די וואנט פון געוויין' פארפעסטיקט ביים יידישן פאלק אויף אייביק.\nמשה מאנטעפיארע האט פארגעלייגט, אז די אראבער זאלן אפקויפן דעם שטח ביים כותל, אבער מ'האט אים אפגעזאגט. אין 20סטן יארהונדערט ווערן די ליידנשאפטן ארום דעם כותל אנגעגליט און באראן ראטשילד לייגט-פאר אפצוקויפן די וואנט פאר מער ווי מיליאן דאלאר און אויפבויען פאר די אראבישע איינוואוינער נייע הייזער. די אראבער זאגן אים אבער אפ. אין 1921 בעטן די יידן דעם בריטישן מאנדאט, וועלכער האט געמאלדן א גלייכקייט צווישן די רעליגיעזע קאנפעסיעס צו שטעלן ביי דער וואנט שטולן און בענק, אן ארון-קודש, אבער די בריטישע מאכט-ארגאנען גיבן ניט קיין דערלויבעניש. די אראבער באווארפן מיט שטיינער נישט נאר די וואס דאוונען ביים כותל, נאר אויך די, וועלכע שטייען נעבן דער וואנט. די ענגלענדער טוען גארניט צו מאכן א סוף צו דער מיאוסער האנדלונג פון די אראבער. אין 1928 שטעלן די יידן צו יום-כיפור א מחיצה צווישן מענער און פרויען. די ענגלענדער פאדערן אראפצונעמען די מחיצה. די יידן האבן זיך אפגעזאגט, האבן די ענגלענדער צעבראכן די מחיצה און מערדעריש געשלאגן די מתפללים. די יום-כיפור תפילה האט מען צעשטערט. אין 1929, אין טאג פון תשעה באב, זיינען די אראבער אנגעפאלן אויף די יידן. צענדליקער יידן ווערן פארוואונדעט. אין עטלעכע טעג ארום קומט-פאר די דעמאנסטראציע פון די מיטגלידער פון ,ביתר'. מ'טראגט די ווייס-בלויע פאן. גלייך נאך דעם קומען-פאר אין ירושלים און אין אנדערע שטעט פאגראמען.\nמאכאמעד האט צוגעבונדן זיין פערד אלבאסוק צו דער וואנט. די מיסטיפיקאציע איז אריין אין אראבישן נאציאנאלן זעלבסטבאוווסטזיין און זיי נוצן דאס אויס צו באווייזן פאר דער צווישן-פעלקערלעכער קאמיסיע אויף זייער רעכט אויף דעם שטח. די יידן באווייזן, אז דאס ארט נעבן דער וואנט איז אין יענער צייט פארוואנדלט געווארן אין א פערד-שטאל; איידער דאס ארט וואלט געווען א הייליקער פאר די אראבער, וואלטן זיי ניט פארוואנדלט דעם שטח אין קיין פלאץ פאר פערד-עקסקרעמענטן און געזעלשאפטלעכע טואלעטן. די קאמיסיע האט דערלויבט די יידן צו ברענגען צום כותל ספרי-תורות און צעטיילן דעם שטח אויף מענערשע און ווייבערשע טיילן, ברענגען שטולן, בענק אבער ניט מער. ווען, אין דער צייט פון דער מלחמה פאר אומאפהענגיקייט, איז דאס ארט, וואו ס'געפינט זיך די וואנט אריבער אין די הענט פון ירדן אין 1949, האבן זיי אין די ראמען פון שטילשטאנד, זיך פארפליכטעט צוצושטעלן יידן א פרייען צוגאנג צום כותל-מערבי; דאס איז אבער קיינמאל ניט אויסגעפילט געווארן.\nאין יאר 1967, דעם 3טן טאג פון דער 6-טאגיקער מלחמה, דעם 7טן יוני, האט די בריגאדע פון מוטי-גור באפרייט דעם הר-הבית און אויפגעהויבן די ישראל-פאן אויפן בארג. דער שטח ביים כותל איז פארגרעסערט געווארן ביז 86 מעטער. דאס וואס איז פארגעקומען אין יאר 1967 איז געווען א נס. גאנץ ירושלים איז געווארן די הויפטשטאט פון מדינת-ישראל.\nאין יאר 1967 איז ישראל געווען, ניט אזא ווי היינט, א סך ווארעמער און יידישלעכער, אפשר דערפאר איז פארגעקומען דער גרויסער נס. די טראגעדיע פון ערשטן און צווייטן בית-המקדש זאל, חלילה, מער ניט פארקומען.\nדי מענשן ביים כותל פירן זיך אויף יעדערער אויף אן אייגענעם שטייגער: ווער ס'דאוונט; ווער ס'לייגט צעטעלעך אין די שפאלטן פון די שטיינער. מענטן קומען צום כותל מיט זייערע בקשות. אין דער וואנט זוכט מען אן ענטפער. דער ענטפער איז אפהענגיק פון אונז אליין. צוליב אונזערע מחלוקות האבן מיר פארלוירן דאס בית-המקדש, ירושלים, די מדינה. מיר דארפן זיך לערנען פון אונזער פארגאנגענהייט. די וואנט רופט מען אן כותל-מערבי, אבער איינער וואס קומט פון כותל האט געזאגט: - איך רוף זי אן ,כותל-התקוה'.\nמיט דעם, וואס די וואנט עקזיסטירט, דערווייזט דאס, אז גאט האט אויסגעפילט זיין צוזאג, אז די וואנט וועט שטיין אויף אייביק. משיח וועט קומען און ס'וועט אויפגעבויט ווערן דאס דריטע בית-המקדש. מיר לעבן אין א צייט, ווען ס'פילן זיך אויס די נביאות. ס'קומען-אריין אין אונזער מדינה יידן פארשפרייטע אין דער גאנצער וועלט. אין אונזערע הענט איז דער כותל-מערבי, דער הר-הבית, וואו ס'איז געשטאנען דאס בית-המקדש. מיר מוזן טאן אלץ וואס איז מעגלעך, אז מדינת-ישראל מיט איר הויפטשטאט ירושלים זאל עקזיסטירן אויף אייביק. דער כותל-מערבי איז דאס הייליקע ארט פאר יידן פון דער גאנצער וועלט. יעדעס יאר קומען צו דער וואנט צווישן 10-15 מיליאן מענשן.\nשבת: דער הייליקסטער טאג\nד"ר אהרון קארפאטי\nדי וואונדער-וועלט: א וועלט מיט נסים\nד"ר אוצר נאמאסט (פרעזידענט/גרינדער)\nדא האנדלט מען מיט נסים. דא שרייבט מען וועגן בעלי-מופתים, וואס היילן די קראנקע, שטילן שטורעמס און ברענגען ווי אליהו הנביא און אלישע די טויטע צום אויפשטיין תחית-המתים. אין דעם ארטיקל ריידן מיר ארום די בעלי-הנסנים אין יעדער רעליגיע.\nיעדע רעליגיע איז א פארמאכטע חברה! ביי די קריסטן האט בלויז נאר זייער נביא געוואוסט און געקאנט! זייער ,רבי', דער אותו-האיש, איז געווען דער בעסטער און דער העכסטער. די זעלבע קרענק בושעוועט ביי די מוסלמענער, וואס דערקלערן מאכמעד'ן פארן לעצטן און גרעסטן נביא. אזא מיינונג עקלט סיי פיל אויפגעקלערטע קריסטן סיי א סך מסכילים. איינצייטיק ווערן צערודערט און אויפגעקאכט א סך ,גלויביקע' פון אלע רעליגיעס, ווען זיי הערן, אז דער בודע איז אויך געגאנגען אויפן וואסער אזוי ווי יעזוס און דער גריכישער הייליקער פיטאגאראס האט ווי ישו הנוצרי און אליהו הנביא צוריקגעבראכט עטלעכע מתים פון קבר און אויסגעהיילט א סך חולים. די מאנאפאליסטן אין יעדער רעליגיע דערקלערן, אז נאר זייערע הייליקע זיינען הייליק און זייערע בעלי-מופתים זיינען גרעסער ווי די בעלי-הנסים אין די אלע אנדערע רעגליגיעס. אזעלכע רעליגיעזע שאוויניסטן און עקשנים האלטן, אז אויב ס'זיינען געווען בעלי-הנסים אין אנדערע רעליגיעס, וואס האבן געבראכט נסים-ונפלאות, איז דאס מבטל די וואונדער, וואס זייערע בעלי-מופתים האבן געטאן.\nס'קאן דאך זיין, אז אין יעדער רעליגיע און אין א סך עפאכעס זיינען דא הייליקע בעלי-הנסים, וואס זייער איינציקער געדאנק איז אויסצולייזן די מענשהייט פון ליידן. פראפעסאר יאסעף קאמפבעל, דער גרעסטער מומחה אין רעליגיע און אירע מיטאסן פון 20סטן יארהונדערט און מחבר פון א סך ביכער אויף דער טעמע, האט דערקלערט ווידער און אבער אין זיינע ווערק, אז דער מהות פון יעדער רעליגיע איז תפילה מיט צדקה און אלע רעליגיעס טיילן זיך מיט די זעלבע מיטאסן, מעשיות און נסים. פאר אזא טעזע האט מען פארשאלטן קאמפבעל'ן דאס געביין פון אלע זייטן, באזונדערש דורך די יידן, קריסטן און מאכמעדאנער. פונקט ווי די מוסלמענער און יידן האבן די קריסטן דערקלערט און באטאנט, אז נאר זייערע סאנקטן זיינען הייליקע און בלויז נאר זייערע הייליקע האבן אויפגעטאן נסים-ונפלאות.\nאליהו און אלישע אזוי ווי פיטאגאר און דער אותו-האיש האבן אלע צוריקגעבראכט עטלעכע מתים פון קבר.\nדי קריסטן זיינען פעסט איבערצייגט, אז ישו הנוצרי האט ארויסגערופן אלעזר'ן פון קבר. די מערהייט מענשן, אריינגערעכנט דאס רוב בני-ישראל, גיבן זיך אפ גארניט קיין חשבון, אז אליהו הנביא און זיין תלמיד אלישע ווי אויך דער גריכישער הייליקער פיטאגאראס האבן אויך געהייסן א צאל מתים אויפשטיין תחית-המתים.\nדי וועלט האט שוין פארגעסן, אז פיטאגאראס איז ניט בלויז געווען א חשובער מאטעמאטיקער, נאר ביי די גריכישע געצן-דינער איז ער אויך געווען א הייליקער בעל-מופת.\nפיש מיט ברויט פון זאק\nאיינער פון די אפענע נסים פון ישו הנוצרי איז געווען ארויסנעמען פון א פוסטן און לערן זאק פיש מיט ברויט פאר די הונגעריקע דלפנים, וואס זיינען געקומען הערן זיין דרשה. די מעשה דערציילט זיך, אז דער אותו-האיש האט געשאנקען 5,000 מענשן פיש מיט ברויט פון איין פוסטן זאק. ס'איז אינטערעסאנט, אז איין בודיסטישע לעגענדע דערציילט זיך, אז דער הייליקער בודע האט אריינגעלייגט א האנט אין זיין פוסטן און לערן זאק און ארויסגענומען על-פי-נס קיכלעך מיט געטרענק פאר די דלפנים, אויף וועלכע ער האט זיך אנגעטראפן אויפן וועג. דער בודע האט אזוי ווי יעזוס געשטילט קפצנים דעם הונגער און דורשט מיט קיכלעך און משקות פון א פוסטן בעטלער-זאק.\nשטילן א שטורעם און גיין אויפן וואסער\nדער אותו-האיש שטילט א שטורעם אבער דער זעלבער וואונדער איז פארגעקומען פריער מיט 500 יאר א דאנק דעם בודע גויטאמע. דער הייליקער בודע איז, נאכן שטילן א שטורעם, געגאנגען איבערן וואסער אזוי ווי ישו הנוצרי, כדי צו ווייזן זיינע נאכפאלגער, אז זיי דארפן קיין מורא ניט האבן.\nס'איז כדאי צו דערמאנען, אז געוויסע עקספערטן אין רעליגיע דערקלערן אין זייערע כתבים דעם קריעת-ים-סוף פארן זעלבן נס!\nהיילן די קראנקע\nאליהו הנביא זצ"ל און אלישע זצ"ל אזוי ווי דער ריבניצער רבי זצ"ל, ישו הנוצרי, בודע, קרישנע, פיטאגאראס וכדומה זיינען אלע באוואוסט מיטן אויסהיילן די קראנקע און ברענגען דערצן, אז די בלינדע זאלן זען.\nדער קאטוילישער הייליקער און סטיגמאטיסט פראנציס האט פארויסגעזאגט, אז די גאנצע וועלט וועט ענדלעך ווערן א מאנאסטעריע, וואו אלע נשמות וועלן לערנען זייערע לעקציעס מיט רוחניות און דער עולם וועט זיך מער ניט נויטיקן אין קיינע בתי-תפילות. די צעלעסטינער נבואה האט פארויסגעזען אזא עפאכע. עטלעכע מקובלים האבן דערקלערט לעצטנס, אז דאס איז די שכינה-תקופה, א נייע רוחניות-עפאכע, ווען דאס בית-המקדש וועט צוריק אויפגעבויט ווערן, ניט אויפן הר-הבית נאר ביי יעדן ייד אין הארצן.\nפאראן בעלי-רוחניות, וואס דערקלערן, אז דער תנ"ך איז געווען די פאטער-תקופה, דער ברית-חדשא איז געווען די מוטער-עפאכע און דער היינטיקער רוחניות-פעריאד, אנגעפאנגען דעם 24סטן דעצעמבער 2012, א נייע עפאכע, ווען די גאנצע וועלט איז א מאנאסטעריע און א סינטעזע פון די פריערדיקע צוויי תקופות מיט א נייטראלער ענערגיע, וואס איז ניט קיין מענלעכע און אויך ניט קיין ווייבלעכע און איינצייטיק ביידע ענערגיעס. (מאי 2013)\nדער אינטערנעט ביי פרומע יידן\nיעקב שמואל בריליאנט (קארעספאנדענט, ניו-יארק)\nדער אינטערנעט ביים חסידישן סעקטאר איז פונקט ווי ביי דער אלגעמיינער באפעלקערונג אין דער גאנצער וועלט. ער שטעלט-פאר היסטארישע, ענדלאזע מעגלעכקייטן און נייע האריזאנטן, וואס זיינען נאך ביז איצט נישט געווען צוטריטלעך אפילו אין חלום, א ריזיקע, אפענע וועלט. דער אינטערנעט ווערט גענוצט דורך חסידים ווי א מיטל ווי אזוי צו לייענען די נייעס, איינקויפן פראדוקטן, באצאלן חשבונות, זיך פארבינדן מיט פריינט, זיך באטייליקן אין פילערליי גרופעס און פארשן און שטודירן. דער אינטערנעט איז א נס פון דער היינטיקער עפאכע, וואס זיינע גרענעצן זיינען שווער ארומצונעמען און באגרייפן.\nדער אינטערנעט פאר חסידים, ווי פאר דער גאנצער חרדישער און רעליגיעזער וועלט בכלל (לאמיר זיך דערלויבן: אין א געוויסער מאס, פאר יעדן מענטש מיט א שטיקל מענטשלעכן און קולטורעלן צלם, קיין חילוק נישט צי קאנסערוואטיוו, ליבעראל, רעליגיעז צי סעקולער), שטעלט אבער גלייכצייטיק פאר א גרויסע, גייסטקיע געפאר פאר דער ציוויליזירטער מענטשהייט, א פשיטא שוין פאר אידישקייט און טויזנט מאל א קל-וחומר פארן חסידישן לעבנס-שטייגער.\nדי סכנה פונעם אינטערנעט פארן פרומען ייד שטאמט פון זיין אומבאגרענעצטן אינהאלט, וואס שליסט-איין ליטעראטור, טעקסטן, בילדער און פילמען פון א מאראליש-נידעריקן כאראקטער, וואס דערטרינקען אויך דעם ליבעראלן מענטש אין טיפע תהומען פון בהמיות. די מעגלעכקייט זיך צו פארבינדן פערזענלעך בסוד מיט כלערליי פארשוינען איבער דער וועלט אין זיינע פארבארגענע דלת-אמות ביי זיך אין דער היים אדער אנדערש-וואו, פירט אויך אריין דעם פרומען ייד אין פרעצעדענטלאזע נסיונות.דער אינטערנעט קאן דערהייבן דעם מאדערנעם מענש ביז ריזיקע, קולטורעלע הויכן; ס'קאן אים אויך דערפירן ביזן נידעריקסטן, גייסטיקן אפגרונט און אים פארוואנדלען אין א בהמה-בצורת-אדם!\nצוליב דער גרויסער באדראאונג פאר דער עקזיסטענץ און צוקונפט פון תורה-אידנטום, וואס יידן מיט תורה זעען אין דעם נייעם אינפארמאציע-מיטל, וואס האט זיך שוין איינגעפונדעוועט אין אלע קרייזן, האבן די דעה-האבער אין דער תורה-וועלט פאררופן א מאסן-פארזאמלונג ערב-ראש-חודש ניסן צו ליארמען קעגן די געפארן פון די טעכנאלאגישע קאמוניקאציע-מיטלען, בעיקר דעם אינטערנעט, פארן עתיד פון תורה-יידישקייט.\nדער ,כינוס-כלל-ישראל' וועט צונויברענגען פרומע יידן פון אלע קרייזן, הן חסידים הן מתנגדים ווי אויך יידן פון די מאדערן-פרומע קרייזן, בראש מיט רביים, רבנים, ראשי-הקהל און כלל-טוער. ס'ווערט דערווארט א גראנדיעזער צוזאמענפאר פון א היסטארישן באדייט מיט אן אומדערהערטער צאל דעמאנסטראנטן און מיט א פארשידנארטיקן, פילפארביקן עולם, וואס דאס יידנטום האט נישט געזען אין דער לעצטער היסטארישער תקופה.\nביי דער מאסן-אסיפה וועלן די מנהיגים-רוחניים ארומריידן דאס גייסטיקע פראבלעם מכוחן אינטערנעט און אנדערע קאמוניקאציע-טעכנאלאגיעס פאר דער היינטיקער, רעליגיעזער יוגנט בפרט און פארן פרומען יידנטום בכלל. חסידישע כלל-טוער באמיען זיך שוין לאנג צו באגרענעצן דעם באנוץ פונעם אינטערנעט ביי חסידים אין דער היים; זיי פאדערן, צום ביישפיל, אז די וואס זיינען נישט אנגעוויזן דערפאר צו פרנסה-צוועקן זאלן אים נישט באנוצן, אדער אז די וואס באנוצן דעם אינטערנעט זאלן אינסטאלירן פילטערס צום דורכזיפן פראגראמען מיט א פראבלעמאטישן אינהאלט. אין א צאל תלמוד-תורהס און מיידל-שולעס האט מען איינגעפירט, אז קינדער מיט עלטערן, וואס האבן א קאמפיוטער אין שטוב טארן נישט האבן דארט קיין צוטריט. די עלטערן מוזן נוצן אנדערש-וואו דעם קאמפיוטער און נישט דערלויבן זייערע קינדער צו האבן א צוטריט צום קאמפיוטער, און שוין אפגערעדט צום אינטערנעט.\nדי תורה-וועלט באטראכט צום מערסטן טייל דעם אינטערנעט פאר א געוואלדיקן נסיון, וואס איז אונטערגעקומען אין היינטיקן דור פאר כלל-ישראל און א נעץ, וואס דער שטן האט אונטערגעלייגט, כדי אריינצוכאפן אין איר דאס ערלעכע יידנטום ווי אויך די גאנצע מענטשהייט. דאס פרומע יידנטום האט דעריבער דערקלערט א נויטפאל-צושטאנד און א הייליקע מלחמה קעגן דעם אינטערנעטישן חורבן.\nס'איז באזונדערש שווער זיך צו ספראווען מיטן אינטערנעט-פראבלעם, ווי באלד ס'איז שוין געווארן אן אינטעגראלער טייל פון היינטיקן לעבן און די פרנסה-מעגלעכקייטן ביי פיל חסידים זיינען דערפון אפהענגיק. דער אינטערנעט ווערט אויך באנוצט ,בחדרי חדרים' און ס'איז אים שווער אפצוהאלטן אדער באגרענעצן מיט דערפאלג. ס'בלייבט דעריבער צו זען ווי אזוי די חסידישע וועלט וועט זיך פארמעסטן מיט דעם דאזיקן קריזיס, וואס באדראט איר צוקונפט. (4 מאי 2012)\n*באמערקונג פון דעם מחבר: באמערקן וויל איך אייך, אז ביי אונז זאגט מען ,דער' אינטערנעט; ,דאס' קלינגט דייטשמעריש. פארוואס דארף מען דא אריינברענגען דעם נייטראלן באשטימטן ארטיקל, ווען אינטערנאציאנאליזמען זיינען געוויינטלעך (מיט געוויסע אויסנאמען) אנגענומען ווי לשון-זכר ווי ס'איז דער כלל?\nריזיקע פראטעסט-מאניפעסטאציע קעגן אינטערנעט\n60,000 פרומע יידן אנגעפאקט ,סיטי-פעלד'\nדי מאניפעסטאציע אין סיטי-פיעלד איז געווען זייער איינדרוקספול. אומגעפער 60,000 פרומע יידן האבן זיך פארזאמלט דארט, יידן פון פארשידענע קרייזן, סיי חסידים סיי מתנגדים. די רבנישע און חסידישע פירער פון כמעט אלע קהילות און ,הויפן' אין דער פרומער וועלט האבן גערופן זייערע נאכפאלגער זיך צו באטייליקן אין דער דעמאנסטראציע. ס'איז געווען א צוזאמענפאר פון א קאלאסאלן פארנעם, וואס דאס ארטאדאקסישע יידנטום האט אפשר נאך קיינמאל פריער ניט געזען, אודאי ניט זינטן קריג אדער בכלל ווען אין דער נאענטער פארגאנגענהייט!\nביים אוונט איז אויפגעטראטן א צאל אנגעזעענע כלל-טוער און פירנדע פערזענליכקייטן פון די פרומע קהילות. הרב אפרים וואקסמאן איז געווען דער מאניפעסטאציע-פארזיצער; ער האט מיט זיין גלענצנדיקן אראטארישן טאלאנט געמאלט פארן פובליקום די גייסטיקע געפארן וואס דער אינטערנעט, ווי די מאדערנע קאמוניקאציע-טעכנאלאגיע בכלל, שטעלט-פאר דער צוקונפט פון דער תורה-יידישקייט. געוויסע רעדנער ווי דער סקולענער רבי, דער ליטווישער משגיח הרב הגאון ר' מתתי' סאלאמאן און אנדערע האבן אויך אויפגעשטורעמט דאס קאלעקטיווע געוויסן און גערופן צו באגרענעצן דעם באנוץ פונעם אינטערנעט, כדי צו ראטעווען די יוגנט בפרט און די צוקונפט פון תורה-טרייען יידנטום בכלל.\nדער סטאדיאן איז איבערגעפלאסן מיט באטייליקטע, די מערסטע פון וועלכע האבן קיינמאל געוויס אזא ארט ניט באזוכט. דער עולם איז געקומען ניט צו קיין ספארט-פארמעסט, נאר צו הערן פון די פראבלעמען, וואס באדראען די היינטצייטיקע יידישקייט און די לייזונגען ווי אזוי איינצוצוימען אט-די גייסטיקע סכנות. אויף די ריזיקע עקראנען אין פוטבאל-זאל האבן זיך דורכויסן אוונט באוויזן די רבנישע געשטאלטן און פארשטייער פון די חסידישע און ליטווישע חברות, וואס האבן אנטיילגענומען אין דער געשעעניש און באזעצט דעם אויבנאן, בעת עראפלאנען פון נאענטן לופטפעלד "לא גווארדיע" האבן נאכאנאנד זיך געהויבן אין דער לופטן און גערוישט איבער די קעפ פון די פארזאמלטע אין אפענעם זאל אונטערן פרייען הימל. אלע זיץ-פלעצער אין דעם סטאדיאן זיינען געווען פארנומען און דער גאנצער צענטער איז געווען זייער שטארק באוואכט פון דער פאליציי. אין דעם צוזאמענפאר האבן אויך אנטיילגענומען פרומע בני-ישראל פון קאנאדע און ס'זיינען געקומען צו פליען רביים פון ישראל, לאנדאן און אנטווערפן.\nדער גאנצער אוונט האט זיך געפירט אין גאר א מעסיקער און איינגעהאלטענער שטימונג; זעלטן האט זיך אנגעזען אן עקזאלטאציע. בעת דער רעדע פון ליטווישן משגיח הרב סאלאמאן האט זיך דער ליטווישער ציבור פייערלעך צעקלאטשט און אפלאדירט דעם רעדנער מיט ,בראווא' און שטייענדיקע אוואציעס.\nדער הויכפונקט פון דעם גאנצן אוונט איז געווען דער פסק-הלכה פון הרב שמואל וואזנער, א באוואוסטער בעל-הלכה. הרב וואזנער האט ארויסגעגעבן א פארבאט צו נוצן דעם אינטערנעט אן א פילטער-פראגראם, און בכלל נוצן דעם אינטערנעט אין דער היים אדער ביי דער ארבעט אויב ס'האט ניט צו טאן מיט פרנסה. ער האט פארבאטן אלע חרדישע דערציאונגס-אינסטיטוציעס אנצונעמען שילער, וואס זייערע עלטערן נוצן דעם אינטערנעט אויף אן אופן וואס איז פארבאטן פאר פרומע יידן.\nדער אינטערנעט ווערט באטראכט ווי אן ערנסטע און היסטארישע, גייסטיקע געפאר פארן לעבנס-שטייגער פון גאר רעליגיעזע יידן; ער מאכט טוטריטלעך אינפארמאציע, טעקסטן, בילדער און פילמען וואס זיינען ניט אויסגעהאלטן מיט דער הלכה, און געוויס ניט לויט די איבערצייגונגען פון יידן מיט תורה. ,די ניו-יארק טיימס' האט מיט צוויי וואכן צוריק געשריבן אין אן ארטיקל וועגן דעם גרויסן אינערנעט-פראבלעם און דער ,סאציאלער נעץ' און וואס פארא איינפלוס זיי האבן אויף דער אמעריקאנער יוגנט. ,די טיימס' האט ציטירט עקספערטן, לויט וועלכע די נייע קאמוניקאציע-טעכנאלאגיעס באדראען ערנסט די דערציאונג פון קינדער און יוגנטלעכע, וואס וועלן אן שום ספק זען, פריער אדער שפעטער, אינפארמאציע און פילמען מיט אן אוממאראלישן אינהאלט. ,די טיימס' האט באהויפטעט, אז ס'איז ניט דא דערפון קיין געהעריקע לייזונג, סיידן צו דערציען די קינדער בייצייטנס, כדי זיי זאלן ניט קוקן אויף אזעלכע מאטעריאלן, וואס איז אויך ניט אינגאנצן ווירקזאם.\nס'איז דעריבער פארשטענדלעך די זארג ביי פרומע יידן פון די שעדלעכע ווירקונגען פונעם אינטערנעט אויף דער חרדישער יוגנט ווי אויך אויף דערוואקסענע.\nאזוי ווי ס'ווערט אפגעשאצט איצט, נאכפאלגנדיק דעם גראנדיעזן צוזאמענפאר אין ,סיטי-פעלד', וועט דאס רוב פרומע יידן אינסטאלירן, אויף אזא אדער אן אנדער שטאפל, פילטערס אין זייערע קאמפוטער און אין זייערע קעשענע-טעלעפאנען, וואס האבן אויך א צוטריט צום אינטערנעט. אין פארשידענע חרדישע קהילות זיינען אויפגעשטעלט געווארן היינטיקע וואך סטאנציעס, וואו פרייוויליקע האבן אינסטאלירט פילטער, כדי צו דערשטיקן טריף-פסולדיקע אינטערנעט-טראנסמיסיעס.\nרבנישע אסורים קעגן דעם אינטערנעט\nיעקב שמואל בריליאנט (קארעספאנדענט, ברוקלין)\nדי חסידים האבן זיך א נעם געטאן צו אינסטאלירן פילטערס אין זייערע קאמפיוטער, סאטעליט-טעלעפאנען און אנדערע אפאראטן, כדי דורכצוזיפן אלדאס בייזס, אז קיין שלעכטס זאל צו זיי אין שטוב, אין קעשענע און אין הארצן ניט צוקומען, עס זאל זיי ניט פארדארבן די נשמה און זיי אראפפירן פון דרך-הישר, ניט אויסגערעדט זאל עס ווערן.\nזינט אין סטאדיאן "סיטי פילד" איז פארגעקומען די גרויסע מאניפעסטאציע, ביי וועלכער ס'איז געהערט געווארן די רעדע פון דעם ,פוסק הדור', הרב שמואל וואזנער פון ישראל, איינער פון די עלטסטע רבנים אויף דער וועלט, זיינען א צאל חסידישע קהילות ארויסגעטראטן מיט שארפע פאדערונגען פון די איינוואוינער ניט צו באנוצן קיין שום אפאראט אן שום אינטערנעט-פילטער, צי אין דער היים צי ביי דער ארבעט צי אנדערשוואו.\nאין זיין פסק-הלכה, האט הרב וואזנער געזאגט, אז ס'איז א הלכהדיקער אסור צו באנוצן אן קיין פילטער דעם אינטערנעט. ער האט באצייכנט פילטערלאזע קאמפיוטער און קעשענע-טעלפאנען, אלס ,פורץ דרך', וואס דאס האט לויט דער הלכה ערנסטע קאנסעקווענצן.\nאין אנבליק פון דעם הלכהשן פסק, האבן פארשידענע ארטאדאקסישע דערציאונגס-מוסדות געווארנט עלטערן מיט קינדער אין זייערע אנשטאלטן, אז שילער, וואס נוצן דעם אינטערנעט אויף א פארבאטענעם אופן לויטן פסק פון הרב וואזנער, וועלן מער ניט האבן קיין צוטריט צו זייערע קלאסן. אין טייל חרדישע שולן זיינען אויסגעהאנגען געווארן שטרענגע מודעות, אז די באנוצער פון פילטערלאזע אפאראטן האבן ניט קיין רעכט אריינצושטעלן א פוס אין דער שול און עולה-לתורה צו זיין.\nאין איין פאל, בשעתן מסדר-קידושין זיין ביי א חופה פון א פרום פארפאלק, האט א רב אין מאנסי, ניו-יארק באזייטיקט איינעם פון די עדי-קידושין, אים ניט וועלנדיק אננעמען אלס כשרער עדות, ווען ער האט דערזען ביי אים א פילטערלאזן קעשענע-טעלעפאן. דאס האט ארויסגערופן א גרויסן רעש איבער דער חרדישער וועלט.\nאין זיין פסק-הלכה האט הרב וואזנער, צווישן אנדערן, פארבאטן פרומע יידן אריינצוטרעטן אין א שטוב מיט א פילטערלאזן אינטערנעט. אין דער וויזשניצער קהילה האט מען אין רעזולטאט פון דעם פארבאט ארויסגעגעבן א תקנה, אז מ'טאר אויך ניט אריינשטעלן קיין פוס ביי א קרוב, אומאפהענגיק ווי נאענט, אין שטוב, אויב ער פארמאגט א פילטערלאזן קאמפוטער.\nאין אנדערע קהילות זיינען די קהילה-לייט, בפרט די בני-תורה און כלי-קודש ווי רבנים, מלמדים און כולל-יונגעלייט, ווערן אויפגעפאדערט אויפצוגעבן זייערע ,סמארט-פאנען'. דארט מעגן בלויז די ארבעטער און געשעפטסלייט טראגן טעלעפאנען און נאר צו פרנסה-צוועקן.\nאויף די אריגינעלע פלאקאטן מיט די תקנות פון הרב וואזנער, וואס זיינען פארשפרייט געווארן נאך דער אנטי-אינטערנעט-דעמאנסטראציע ערב-שבועות, איז דערקלערט געווארן אויך אן אסור צו האבן אין שטוב אן אויטאמאט מיט אן אינטערנעט-בארבינדונג, צי ס'האט א פילטער צי ניט. די דערקלערונג פון הרב וואזנער פאדערט אויך אוסיצושליסן פון די חרדישע בתי-חינוך קינדער, וואס ביי זיך אין שטוב נוצן דעם אינטערנעט אויף אן אסורדיקן שטייגער. אט-די דערמאנטע פונקטן, און אזוי אויך נאך אנדערע דעטאלן, זיינען אבער ארויסגעלאזט אדער פארמילדערט געווארן אין א פאלגנדיקן קאמוניקאט, פארשפרייט אין די שולן, מיטן טיטל ,החלטת הכינוס' (די צוזאמענפאר-רעזאלוציע). אין דער רעזאלוציע באטאנט הרב וואזנער, אז דער אינהאלט איז אין איינקלאנג מיט די דערקלערונגען, וואס ער האט איבערגעגעבן אויף די עקראנען בעת דער מאסן-פארזאמלונג, אין וועלכער ער האט זיך פיזיש ניט באטייליקט.\nאויף אט-דער צווייטער ווערסיע פון די תקנות, וואס זיינען איבערגעארבעט געווארן אנגעבלעך צוליב פארשידענע קריטיקן. אייניקע קהילות האבן געטענהט, אז די געזעצן זיינען צו שטרענג און צו שווער דורכצופירן אויף א פראקטישן אופן. ס'איז אונטערגעשטראכן געווארן, אז די תקנות זיינען בלויז אלגעמיינע און אז יעדע קהילה דארף איינפירן מכוחן אינטערנעט-באנוץ רעגולאציעס צוגעפאסט צו זייערע קהילה-לייט. דארט ווערט צוגעגעבן, אז די ראשי-הקהל זיינען פארפליכטעט צו דערווייטערן די איינוואוינער ,ביזן עק פון זייער מעגלעכקייט פון די אינטערנעט-אנשיקענישן'.\nנסתרים, נזירים און נביאים\nצדיקים און ,גוגל' און ,פעיסבוק'!\nנסתרים, נביאים, צדיקים און מקובלים געפינט מען ניט אין ,גוגל' און ,פעיסבוק'! אמן, דינו ותיקו! (מאי 2013)\nצדיקים אין פעלץ מיט ווינקל-רביים\nדער צדיק איז תמיד א נסתר, אפטמאל א נזיר, טייל מאל א נביא און תמיד א בעל-עניוות. א בעל-מופת איז די אלע זאכן אין איין הייליק פעקל.\nדי שיקסע ביים רב קאן אויך פסקענען א שאלה און דער ישיבה-בחור ביים פויפסט קאן אויך פסקענען אן ענציקליקע. סתם א שוטה און כלומערשט א טייטש. דער נייער פויפסט כארגעי-מאריא בערגאליא טאר לויט זיינע יעזואיטישע שבועות ניט פארנעמען קיין הויכן אמט. ער האט אפילו ניט געטארט דינען אלס קארדינאל לויט די שבועות און עיקרים פון דעם קאטוילישן ארדען. דאס קארדינאלן-קאלעגיום האט אויך גרינגעשעצט די שבועה פונעם יעזואיטן-ארדען. צדיקים אין פעלץ, ווינקל-רביים און חכמים-בלילה האבן א פשטל פאר אלצדינג און האבן ליב כשרן חזיר-פיסלעך, וואס איז פונקט, וואס די קארדינאלן האבן געטאן אין דער סיטואציע.\nדי היינטיקע אינפלאצע איז געוואלדיק: פאראן שיקסעס וואס פסקענען שאלות, למדנים וואס טראכטן-אויס ,פשטימלעך' און חכמים וואס פארדרייען יעדן פסוק. אלזא איז ניט קיין וואונדער, אז א הייליקע שבועה מיינט גארניט אויך ביי גלחים! (אפריל 2013)\nרבותי, געדענקט זשע, אז דער צדיק ווייסט ניט, אז ער איז א צדיק! די למד-ואוניקעס זיינען תמיד נסתרים און אפשר אויך נזירים או נביאים. די למד-ואוניקעס אליין גיבן זיך גארניט אפ קיין חשבון, ווער זיי זיינען. דאס זיינען פשוטע יידן מיט א פשוטער ארבעט, באמת בעלי-עניוות, וואס גיבן קיינמאל ניט קיין טראכט פון דעם ענין. אזעלכע צדיקים האלטן-אויף די אלוועלט מיט זייער נשמה-ריינקייט, תפילות און צדקה-וחסד. אזוינע נסתרים, ווייל יעדער למד-ואו-צדיק איז א נסתר, וועלן זיך קיינמאל ניט דערוויסן, אז זיי זיינען צדיקים, ביז זיי וועלן זיין אויפן עולם-הבא אין בית-דין-של-מעלה! רבותי, עניוות, שלוה און חשיבות! (מערץ 2013)\nהרב ישראל בן-ציון, אונזער חשובער מקובל אין צפת, האט אונז איבערגעגעבן מיט א פאר וואכן צוריק, אז דער ענערגיע-פולעס, דער משיח-שטראל, האט פאקטיש געטראפן דעם 24סטן דעצעמבער אונזער פלאנעט און געבענטשט די מיט א גוטער נשמה. דער צדיק-הנסתר האט דערקלערט, אז דער 24סטער דעצעמבער איז באמת געווען דער יום-הדין, מחמת דער משפט-שטראל, וואס איז דורכגעדרונגען אונזער פלאנעט און וואס נאר עטלעכע מענשן האט געפילט אדער געזען מיט דער ספירה חכמה, איז געווען א פסק-דין פון רבונו-של-עולם, אז דער ערד-קוגל וועט זיין נאר פאר די, וואס האבן אבא נר תמיד אין הארצן.\nא מעשה מיט ניפילים\nדער נסתרדיקער בעל-קבלה האט אונז דערציילט, אז די מעשה מיט א נפילימדיקן אויפשטאנד אין הימל איז א באבע-מעשה, דערפאר ווייל די מלאכים האבן ניט ווי מענשן קיין פרייען ווילן. די מלאכים זיינען אמן-זאגער, וואס האבן בלויז נאר דעם רצון-השם. דער איינציקער חשק, וואס א מלאך האט איז צו דינען דעם רבונו-של-עולם און העלפן דער מענשהייט.\nטייטשן וועגן דעם יום-הדין\nדאס איז טאקע די פאסיקע וואך פאר די אלע נביאים, נסתרים און נזירים, וואס מאכן אומעטום באקאנט זייערע טייטשן וועגן דעם יום-הדין, וועלט-אונטערגאנג און קומען פון משיח דעם פרייטיק, ווען די צייט ענדיקט זיך און די דורות קומען צו א סוף.\nדאס איז די פאסיקסטע צייט פאר פינצטערע פאסקודניאקעס ווי נפילים און ניהיליסטן, וואס ווילן אינסצענירן דעם וועלט-אונטערגאנג. ס'קורסירן קלאנגען, אז דאנערשטיק בחצות וועט אין דער מעטראפאליע ניו-יארק (וואו דען?) פארקומען א שדים-באל פאר די אלע היינטיקע קינ'יסטן, ליליתיסטקעס, מגוגיסטן, בלוט-זויגער, פינצטערע כשוף-מאכער, בעלי-זבוב, שווארצע משיחים וכדומה, וואס פרייען זיך מיט קראנקהאפטע זאכן, האפקען אין חושך-מצרים און ווילן שענקען דער וועלט נאר מכות מיט קינים. אמעריקע גנב!\nגעהערט א מעשה און געזען א ביסל? (21 דעצעמבער 2013)\nא סעקציע וועגן חסידות און נייעס אין די חסידישע קהילות\n,יונג און חסידיש' איז א ווערטערשפיל וועגן דעם בראדוועי-שלאגער ,יונג און נאריש' פון דער מוזיקאלישער פארשטעלונג ,פלעין ענד פענסי' (פשוט און עלעגאנט) פון 1954. די פארשטעלונג שלידערט דאס אמישע פאלק אין פענסילוואניע בכלל און יונגע צוויי ליבהאבער בפרט. ,יונג און נאריש' ווערט געזונגען פונעם הויפט-ראליסט, אן אמישער יונגערמאנטשיק, און באשרייבט די יונגע, נאאיווע ליבע.\nס'איז כדאי צו באמערקן, אז ,נאריש' אויף ענגליש האט צוויי באדייטונגען און איז ניט אזוי שטארק ווי נאריש אויף יידיש. אין דעם זין מיינט ,נאריש' נאאיוו און אומדערפארן.\nווי קומט הודו צו כוש? וואס האט ,יונג און נאריש' צו טאן מיט ,יונג און חסידיש'? ,יונג און חסידיש' איז אונזער ווערסיע פון ,יונג און נאריש'. ,דער מאמענט' איז געווארן די באליבטע צייטשריפט ביי יונגע חסידים איבער דער וועלט! אמן!\nמיר לויבן און דאנקען אונזערע צענדליקער טויזנטער יונגע חסידישע לעזער פון אלע קהילות איבער דער וועלט, וואס פאסמאקעווען זיך מיט אונזער זשורנאל.\nדי חסידימלעך, וואס פרייען זיך מיט ,דער מאמענט' זיינען ניט יונג און נאריש... זיי זיינען יונג און חסידיש!\nפון ריבניצע ביז שטעפאנעשט...\nפון ריבניצע ביז שטעפאנעשט, פון סאנז ביז סאדיגור, פון בעלז ביז גער און פון סאטמאר ביז ליובאוויטש, רבותי!... ,וואו מ'שטייט און וואו מ'גייט, איז יעדער מאמענט פולקום און יעדער פלאץ הייליק! געדענקט אין דער הייליקייט פון יעדן ששונדיקן מאמענט און דאוונט בפרט און לעבט בכלל בשמחה-רבה.\nביני-לביני נאך עלינו זאגט דער רבי ביים קידוש: ,די וועלט איז יונג און חסידיש!' (מאי 2013)\nדער גרעסטער בעל-חסידות\nווען מ'פרעגט ביי אלע חסידים, חוץ די ליובאוויטשער, ווער ס'איז דער גרעסטער בעל-חסידות פון אלע דורות, איז דער ענטפער שטענדיק: ,דער בעל-שם-טוב'. אויב מ'שטעלט א ליובאוויטשער חסיד די קלאץ-קשיא, איז די תשובה תמיד: ,דער (ליובאוויטשער) רבי!' געהערט א מעשה און געזען א ביסל?\nביני-לביני נאך עלינו זאגט דער רבי ביים קידוש: ,די וועלט איז יונג און חסידיש!'. (אפריל 2013)\nא ריבניצער חסיד\nאונזער פרעזידענט ד"ר נאמאסט שטאמט פון ריבניצע, רומעניע, פון וואנען דער ריבניצער רבי איז געקומען. פארן און נאכן חורבן האט ער געקענט דעם רבי'ן אין דעם שטעטל. דעמאלט איז דער רבי נאך ניט געווארן קיין רבי; חיים זאנוויל אבראמאוויטש איז געווען באקאנט ווי א מגיד. שפעטער מיט א סך יארן אין אמעריקע איז ער געקרוינט געווארן מיטן כבוד-טיטל רבי. ר' חיים איז געווען א בעל-טבילה, וואס האט זיך געטובלט דריי מאל יעדן טאג.\nאן אמעריקאנער חסיד האט זיך אמאל געפרעגט ביים רבי'ן, צי ער זאל בייטן דעם נוסח, לויט וועלכן ער דאוונט. דער חסיד האט מתפלל געווען מיטן נוסח אשכנז און האט געוואלט וויסן, צי ער זאל תפילה טאן אזוי ווי דער רבי לויטן נוסח ספרד.\n,וואס רעדט איר?' האט געפרעדט דער רבי, צוגעבנדיק: ,כ'דאוון ניט לויט קיין שום נוסח. פון דאנען, פון הארצן דאוון איך!'\nדער ריבניצער איז געטריי געווען די שיטות פונעם בעל-שם-טוב. ער האט באמת געדאוונט מיט א געוואלדיקער כונה. מתפלל זיין מיט כונה איז דאווענען פון הארצן.\nביני-לבינו נאך עלינו זאגט דער רבי ביים קידוש: ,די וועלט איז יונג און חסידיש!' (מערץ 2013)\nשטעטלדיקע פילאסאפיע פאסט זיך אויך צו דעם מאדערנעם עולם! והאו-ראיה: צי מיר טאנצן, צי ניט מאכט גארניט ניט, ווארעם מיר זיינען דאך נאראנים. כך-הוא. נו, לאמיר טאנצן, און מיט גרויס התלהבות נאך! מילא ומהיכא-תיתי!\nביני-לבינו נאך עלינו זאגט דער רבי ביים קידוש: ,די וועלט איז יונג און חסידיש!' (פעברואר 2012)\nעל-חטא, ווידוי און תשובה\nלאמיר בעסער ריידן פון חסידישע דרשות און יין-גפן! ביני-לביני נאך עלינו זאגט דער רבי ביים קידוש: ,די וועלט איז יונג און חסידיש!' (21 דעצעמבער 2012)\nגער און אלעקסאנדער\nפון גער ביז אלעקסאנדער און פון סאנז ביז סאגידור ווינשן מיר אלעמען א שבת פול מיט שלום און רוחניות. וועגן גער און אלעקסאנדער האבן מיר גערעדט היינטיקע וואך. פארן חורבן איז גער געווען די גרעסטע חסידישע חברה אויף דער וועלט. אלעקסאנדער איז געווען די צווייט-גרעסטע סעקטע. גער איז נאכן חורבן אויפגעשטאנען תחית-המתים אבער אלעקסאנדער איז פארניכטעט געווארן.\nמיר דערמאנען און געדענקען די אמאליקע שטעטלעך קאצק און אלעקסאנדער מיט זייערע טייערע חסידימלעך.\nביני-לביני נאך עלינו זאגט דער רבי ביים קידוש: ,די וועלט איז יונג און חסידיש!' (14 דעצעמבער 2012)\nהערט זיך צו צו א ניימאדישן חנוכה-ניגון!\nביני-לביני נאך עלינו זאגט דער רבי ביים קידוש: ,די וועלט איז יונג און חסידיש'. (7 דעצעמבער 2012)\nא טראנסילוואניער יידיש\nביני-לביני נאך עלינו זאגט דער רבי ביים קידוש: ,די וועלט איז יונג און חסידיש!' (30 נאוועמבער 2012)\nר' שיעס וואקאציע-קאלאניע אין מיאמי\nביני-לביני נאך עלינו זאגט דער רבי ביים קידוש: ,די וועלט איז יונג און חסידיש!' (23 נאוועמבער 2012)\nא פרומע וואקאציע-קאלאניע אין מיאמי\nביני-לביני נאך עלינו זאגט דער רבי ביים קידוש: ,די וועלט איז יונג און חסידיש!' (16 נאוועמבער 2012)\nשבת איז תמיד שבת\nביני-לביני נאך עלינו זאגט דער רבי ביים קידוש: ,די וועלט איז יונג און חסידיש!' (9 נאוועמבער 2012)\nיידיש איז אן ,עוואלושאנערי'-שפראך!\nביני-לביני נאך עלינו זאגט דער רבי ביים קידוש: ,די וועלט איז יונג און חסידיש!' (2 נאוועמבער 2012)\nפון ליטע ביז ירושלים, פון קאצק ביז אומאן... ביני-לביני נאך עלינו זאגן די טעקסאסער ביים קידוש: ,די וועלט איז יונג און חסידיש!' (26 אקטאבער 2012)\nשבת ביי די סובאטניקעס\nשבת האבן מיר געדאוונט שחרית צוזאמען מיט די סובאטניקעס אין זעלבן קלייזל אין קארפוס-קריסטי, טעקסאס. די סובאטניקעס מאכן שבת ווי יידן און האלטן, אז שבת איז דער הייליקער רו-טאג און ניט זונטיק, אזוי ווי ס'איז דער שטייגער ביי די אלע אנדערע פראטעסטאנטער סעקטעס.\nפון ליטע ביז ירושלים, פון קאצק ביז אומאן און פון טארנאפאל ביז טעקסאס... ביני-לביני נאך עלינו זאגן די טעקסאסער ביים קידוש: ,די וועלט איז יונג און חסידיש!' (19 אקטאבער 2012)\nדער סוד איז ניט קיין געהיימעניש! דער עולם-הזה איז דער עולם-האמת; ס'איז ניט דא קיין חילוק. אויפן עולם-השקר קאן יעדער מענש הנאה האבן פון דער זעלבער שמחה-וששון וואס אויפן עולם-הבא.\nפון די יונגע נאכאלניקעס און נודניקעס אין ,א חסידישער יידיש', וואס רעדן א ריינעם טערקיש האבן מיר ניט געהערט איין פיפס נאכדעם ווי מיר האבן געהאט געשריבן פאר-אכט-טאגן, אז ווער זיי זיינען איז טאקע ניט קיין סוד, אז מיר קענען א סך סאטמארער חסידים אין וויליאמסבורג, מאנסי און קרית-יואל!\nפון ליטע ביז ירושלים און פון קאצק ביז אומאן... ביני-לביני נאך עלינו זאגט משיח ביים קידוש: ,די וועלט איז יונג און חסידיש!' (12 אקטאבער 2012)\n,חסידיש יידיש' איז א ריינער טערקיש! דערקלערט אונזער חשובער ישיבה-בחור פון פאנאוועזש, וואס איז שוין אלט 95 יאר. ר' שלמה שלום, א הייסער מתנגיד פון א מתנגדישער ישיבה אין ליטוואקלאנד פארזוכט מיט לונג און לעבער צו פארשטיין א חסידישן יידיש. היינטיקע וואך האבן מיר דערהאלטן אין ,פעיסבוק' א גרוס פון ,חסידיש יידיש':\nוויפל איז דער שיעור פון קריטיק? יעדער וואך גייסטו האקן אויף אונז מיט לשון הרע? איך האב דיר געמאכט פאר רעדאקטער שוין לאנגע צייט צוריק פארעכט און העלף נישט ווארף שטיינער ווי א קליין קינד אבער ביטע לייג נישט מער ווי איין לינק צו דיין סייט.\nדאס לשון אין אויבערשטן פאראגראף קלינגט און זעט-אויס ווי א שפראך פון אן אנדער פלאנעט! אויב דאס איז די צוקונפט פון יידישן לשון, נעמען מיר תיכף-ומיד ריידן עברית!\nחשובע חסידימלעך, וואס פארנודיען דעם עולם מיט ,חסידיש יידיש', מיר ווייסן שוין, ווער איר זייט! מיר זיינען אמאל געווען נאענט באפריינדעט מיט סענדער דייטש. מיר קענען משה דייטש און דעם סאטמארער אתרוגים-קעניג אברהם לויפער. איר האט גארניט קיין אנונג, מיט וועמען איר האנדלט!\n,חסידיש יידיש' פארנעמט זיך מיט ,מציצה' אין איין באריכט, וואו מ'באהאנדלט די טעמע, צי קאן זיך א מוהל אנשטעקן מיטן ווירוס הערפעס פון מאכן מציצה. מיר זיינען פעסט איבערצייגט, אז די חשובע בעלי-ביתים, וואס מאכן אט-די אינטערנעט-זייט זיינען פעאיקע בעלי-מציצה.\nא סאטמארער חסיד האט אונז לעצטנס באמערקט: ,יידיש איז אן "עוואלושאנערי"-שפראך! מיין פרוי טרינקט קאווע אין "קיטשן" און מיין שנור טרינק "קאפי" אין קיך'. לא עלינו!\nפון ליטע ביז ירושלים און פון קאצק ביז אומאן... ביני-לביני נאך עלינו זאגט דער משיח ביים קידוש: ,די וועלט איז יונג און חסידיש!' (5 אקטאבער 2012)\nאין די קומענדיקע וואכן וועלן מיר דרוקן מעשהלעך וועגן דעם ריבניצער רבי'ן חיים זאנוויל אבראמאוויטש זצ"ל. דער ריבניצער רבי איז באמת ניט געווען קיין רבי, נאר א מגיד, וואס איז געווען א צדיק-הנסתר און א בעל-מופת. אין אמעריקע איז ער געקרוינט געווארן מיטן כבוד-טיטל ,רבי'. איינער פון אונזערע מיטארבעטער איז א ריבניצער און איז געווען דעם רבי'ן א תלמיד. ער איז דער איינציקער, וואס ווייסט און געדענקט די גאנצע לעבנס-געשיכטע פון דעם קליינעם רב, וואס האט ניט געגעסן און האט ניט געשלאפן און איז געווען שטענדיק פארטיפט אין תפילה און פארטאן אין צדקה.\n,חסידיש יידיש', דער ,פעיסבוק-בלאג', איז נאר פארשטענדלעך פאר אמעריקאנער חסידים און די, וואס קענען שוין א גוטן ענגליש. ס'קומט שווער אן יידיש-ריידנדיקע פון אנדערע לענדער צו פארשטיין דאס אויטערלישע לשון אין דעם בלאג. די שפראך איז אפילו ניט קיין יידיש, נאר ,יינגליש'.*\nדער נאמען פון דעם בלאג איז אויך ניט יידישלעך! דער נאמען וואלט זיך געלייענט בעסער, אז מ'זאל שרייבן ,א חסידישער יידיש'. אפשר האבן די מחברים פון דעם בלאג בדעה, אז קיינער זאל ניט וויסן, וואס זיי שרייבן און אז זייער חסידישער יידיש זאל דינען אלס שפראכן-קאדע אדער שפיאנען-לשון, וואס נאר זיי פארשטייען. ס'קאן דאך זיין!? ,חסידיש יידיש' איז א ריינער טערקיש! ס'טייטש, בעלי-תרגום און בקים אין לשון-בבל!\nדער ,גדול-הדור' הרב חיים קאניעווסקי האט דערקלערט היינטיקע וואך, אז מ'דארף פארברענען דעם ,איי-פאון'! איי, איי, איי!\nס'איז שוין גוט באקאנט, אז די פרומע קהילות ווילן פארהיטן די יונגע לייט צו נוצן אזעלכע קאקאמייקעס, ווייל מיט אזעלכע דזשימדזשיקעס האבן זיי א צוטרירט צו וועלטלעכע אידייען און צו א וועלט מיט פארנאגראפיע.\nפון ליטע ביז ירושלים און פון קאצק ביז אומאן... ביני-לביני נאך עלינו זאגט דער משיח ביים קידוש: ,די וועלט איז יונג און חסידיש!' (28 סעפטעמבער 2012)\n*יינגליש, א געמיש פון יידיש מיט ענגליש\nדער אינטערנעט האט געבוירן כלערליי בלאג-זייטן, וואס זיינען טאקע בריוו אין רעדאקציע. ס'איז אינטערעסאנט, אז לעצטנס איז אנטשטאנען א צאל חסידישע סקאנדאל-בלעטער אין אינטערנעט. אונזער פובליקאציע איז אן אלוועלטלעכע און אן אומפארטייאישע; אלזא שטעקן מיר זיך ניט די נאז אריין אין קיין חסידישע געשעפטן, מחמת מיר וואוינען ניט אין זייערע קהילות. מיר פילן זיך אומבארעכטיקט צו ריידן און שרייבן וועגן סקאנדאלן און קריוודעס אין חסידימלאנד, וואו ס'הערשן שלום און צדקה אזוי ווי אין די אמישע, מארמאנער, שעיקערישע, קוועיקערישע און בודיסטישע קאלווירטן און געמיינדעס.\nדאס זיינען זייערע אינטערנעט-זייטן און זיי זיינען בארעכטיקט צו שרייבן, וואס נאר זיי ווילן. מיר ווילן זיך ליבערשט קאנצענטרירן אויפן גוטס, וואס מ'טוט אין די אלע קהיולות און אויף דער גוטססקייט, וואס הערשט דארט.\nדי איינציקע טענה, וואס מיר האבן צו די, וואס פארפאסן אט-די בלעטער אין אינטערנעט איז דאס: די וואס רעדן יידיש פון דער אלטער היים קאנען ניט פארשטיין דעם מאדנעם תרגום ,יינגליש' (א געמיש פון יידיש מיט ענגליש), אויף וועלכן מ'שרייבט דארט. מיר האבן דערהאלטן פון די ,פארוואלטער' אן אנזאג אין ,פעיסבוק', וואס האבן זיך אויסגעטענהט, אז זיי זיינען אמעריקאנער-געבוירענע און זיינען אלזא בארעכטיקט צו שרייבן אויף אן אומפארשטענדלעכן גולם-לשון.\nדאס פינצטערסטע ארט איז דער הייליקסטער פלאץ צו מאכן און פראווען שבת, האט דער ריבניצער רבי געזאגט. חיים זאנוויל אבראמאוויטש זצ"ל איז געווען א צדיק און א בעל-מופת, וואס האט בשעתן חורבן אפגעראטעוועט א גאנץ שטעטל.\nדער ריבניצער רבי האט קיין מורא קיינמאל ניט געהאט פארן חושך. דער אדמו"ר האט געטאן זיין הייליקע ארבעט אויפן פינצטערסטן ארט און האט געוואוסט, אז דער נר-תמיד איז א סך העלער און ליכטיקער ווי די שווארצסטע פינצטערניש.\nלאמיר געדענקען, אז די פינצטערסטע פלעצער זיינען אפטמאל די, וואס נויטיקן זיך אינעם העלסטן ליכט.\nאין תשע"ג לאמיר אלע זיין ווי דער ריבניצער, וואס איז תמיד געווען פארטיפט אין תפילה און צדקה.\nפון סאנז ביז סאדיגור, פון סאטמאר ביז ליובאוויטש, פון טעלז ביז בעלז און פון ליטע ביז ירושלים... ביני-לביני נאך עלינו זאגט דער רבי ביים קידוש: ,די וועלט איז יונג און חסידיש!' (21 סעפטעמבער 2012)\nכדי דער בורא-עולם זאל מוחל זיין א ייד און אים שענקען א גמר חתימה טובה, מוז א בין-ישראל קודם פארגעבן ווערן פון די אלע, וואס ער האט געקריוודעט אין משך פונעם אפגעלאפענעם יאר. מ'מוז זיך איבערבעטן צוערשט מיט די, אין וועלכע מ'האט געטאן אן עבירה, כדי צו בעטן ביי גאט מחילה. (14 סעפטעמבער 2012)\nצום נייעם יאר!\nדער, וואס ווארט, אז זיין ברודער זאל לייזן זיינע פראבלעמען און פארטרייבן די אלע צרות און יסורים פון דער וועלט, ווארט אומזיסט; אזא נאר וועט ווארטן עד-סוף-כל-הדורות, און נאך לענגער נאך! אמן.\nיעדער מענש איז דער משיח! יעדער ייד זאל זיך פארטיפן ווי א מזיק אין תיקון-עולם. דינו.\nדער משיח וועט קומען נאר ווען דער עולם וועט זוכה זיין צו האבן אזא כבוד. די וועלט וואלט ניט געדארפט האבן קיין משיח, אז יעדער מענש זאל זיך פארנעמען מיט צדקה, תפילה און תשובה! תיקו. (14 סעפטעמבער 2012)\nא כשר ניי-יאר\n,דער מאמענט' ווינשט אלע לייענער א געזונט און חסידיש ניי-יאר! צו די יומים-נוראים ווינשט ,דער מאמענט' זיינע חסידישע לייענער א יאר, וואס פליסט-איבער מיט שלום און נסים.\n,גאט אין זיין משפט איז גערעכט! זאגט קיינמאל ניט, אז גאט איז שלעכט', זינגט זיך דאס לידל.\nפון סאנז ביז סאדיגור, פון סאטמאר ביז ליובאוויטש, פון טעלז ביז בעלז און פון הודו ביז כוש: ביני-לביני נאך עלינו זאגט דער רבי ביים קידוש: ,די וועלט איז יונג און חסידיש!' (14 סעפטעמבער 2012)\nאמן פון אומאן\nרבותי! בשעת חשובע חסידים פון אלע טיילן וועלט פארן, פליען און שווימען קיין אומאן, כדי תשובה צו טאן דארט בשעת די יומים-נוראים, ווינשט אונזער אומאנער מיטארבעטער לאווע גאווארטשיק אלעמען א זיס און כשר ניי-יאר. הער גאווארטשיק פרייט זיך, וואס זיין שטעטל איז ווידער אמאל געווארן א יידיש שטעטל.\nאין נאמען און רוח פונעם צדיק און בעל-מופת, דער בעל-שם-טוב, דערקלערט דער ,אלטער בחור' פון אומאן, אז אלע ערטער זיינען הייליק און אלע מאמענטן זיינען פולקום און פולשטענדיק. פריינט גאווארטשיק זאגט אמן פון אומאן!\nפון קאצק ביז דער מעטראפאליע! דער קאצקער רבי זצ"ל וואלט גארניט פארשטאנען ווי אזוי די היינטיקע חסידים רעדן יידיש אין אמעריקע! די פשוטע, טייערע חסידימלעך, וואס האבן געוואוינט פאר דער שואה אין סאטמאר און אלעקסאנדער וואלטן בשום-אופן ניט פארשטאנען דאס היינטיקע לשון-אשכנז אין דער חסידישער וועלט!\nא רחמנות אויף די נייע חסידישע נייעס-בלעטער אין אינטערנעט! ,וואס איז נייעס' און ,חסידישע נייעס' זיינען אינטערנעט-זייטן אויף א ריינעם טערקיש; כדי צו פארשטיין, וואס מ'שרייבט דארט, מוז מען קענען א גוטן ענגליש!\nס'איז העכסט-אינטערסאנט, אז ווען א חסיד שרייבט אויף לשון-קודש אדער עברית, מאכט ער ניט קיין גרייזן. מיר ווינשן, אז די חסידים זאלן האבן אזא דרך-ארץ פארן יידישן לשון!\nביני-לביני נאך עלינו זאגט דער רבי ביים קידוש: ,די וועלט איז יונג און חסידיש!' (7 סעפטעמבער 2012ׂׂׂׂׂ)\nדער רבי פון מישיגען\n,דער מאמענט' באטאנט, אז דער מאמענט איז א חסידישער, איבערפול מיט נסים און מחיות!\nדער רבי פון באסטאן איז ,דער באסטאנער רבי'. די וואס קענען ניט די חסידישע גאס ווייסן ניט, אז ס'איז טאקע געווען א באסטאנער רבי. דא האנדלט זיך אין גראמאטיק און ניט אין קיין חסידות.\nכדי צו פארוואנדלען דעם נאמען פון א פלאץ (א זאך-ווארט) אין אן אייגנשאפטס-ווארט, שטעלט מען צו צום סוף ווארט דעם סופיקס ,ער'. דעריבער ווערט דער סובסטאנטיוו באסטאן מגולגל אינעם אדיעקטיוו באסטאנער, כדי צו באשרייבן דאס זאך-ווארט רבי: דער ענדילטיקער רעזולטאט איז ,דער באסטאנער רבי'. דער רבי פון טעקסאס איז אלזא ,דער טעקסאסער רבי' און דער רבי פון משיגען איז ,דער משיגענער רבי'.\nאין דער אלטער היים אין גאליציע איז אמאל געווען א שטעטעלע קרעכץ. דער ארטיקער רבי איז געווען דער קרעכצער!\nביני-לביני נאך עלינו זאגט דער קרעכצער ביים קידוש: ,די וועלט איז יונג און חסידיש!' (24 אויגוסט 2012)\nדאס חסידישע שטעטל בעלז\nפון סאנז ביז סאדיגור ווייסט מען, אז פאראן זיינען חסידים אן א רב'ין ווי, למשל, ,די טויטע חסידים' און היינט-צו-טאג די ליובאוויטשער חסידים. אין דער גאנצער חסידישער געשיכטע איז אבער געווען נאר איין רבי אן שום חסידים, דער ריבניצער! חיים זאנוויל אבראמאוויטש זצ"ל איז נאכן חורבן אויך געווען דער איינציקער רבי, אפשר דער איינציקער רב, אין גאנצן ראטן-פארבאנד. די וועלט שמט נאך אלץ מיט זיינע מעשים און נסים.\nס'איז לעכערלעך און אידיאטסטווע, נאר אין גאנצן אמת, אז אין ראטן-פארבאנד האט מען געענדערט די ווערטער פון ליד ,בעלז'. דאס ליד זינגט זיך: ,יעדן שבת פלעג איך לויפן דארטן מיט דער תחינה גלייך...'. אין סאוועטן-רוסלאנד האט מען ניט געטארט אנדייטן אויף דעם שבת ווי א הייליקער רו-טאג. אלזא האבן די קולטור-קאמיסארן איבערגעביטן די ווערטער אויף: ,יעדן זונטיק פלעג איך לויפן דארטן מיט אלע קינדערלעך גלייך'. אין בעלץ (רומעניע) לויפן מיר דעם שבת צום טייך מיט אלע חסידימלעך גלייך!... כדי צו ווייזן די יעווסעקן, אז מיר זיינען נאך אלץ דא!\nנאר אין ,דער מאמענט'!: עקסטרע! ספעציעל! קאצק שטייט-אויף תחיית-המתים! די וועלט וועט שוין באלד הערן ווידער אמאל פון קאצק און מיט די קאצקער חסידים וועט דער עולם קלינגען ווידער און ווייטער! וואס קאן זיין נאך מער נסתרדיק און רוחניותדיק פון א קאצקער שבת?\nביני-לביני נאך עלינו זאגט דער קאצקער ביים קידוש: ,די וועלט איז יונג און חסידיש!' (17 אויגוסט 2012)\nחסידישע שטעטלעך אין ראטן-פארבאנד\nגאנצע חסידישע שטטעלעך זיינען אויסגעוועפט געווארן איבערנאכט אין רוסלאנד א דאנק באלשעוויזם. רעליגיע איז געווען פארבאטן אין ראטן-פארבאנד, וואו ס'איז אויך געווען פארווערט צו לערנען לשון-קודש!\nדי חסידים און אוהבי-ישראל, וואס האבן געלייענט ,דער אלגעמיינער זשורנאל' האבן מסכים געווען מיט דער מיינונג פון הויפט-רעדאקטאר וועגן דער סאוועטיש-יידישע קולטור. די רעדאקציע איז פארפלייצט געווארן צווישן 1999-2002 מיט בריוו פון פשוטע יידן, וואס זיינען פארפאלגט געווארן דורכן רעזשים אין רוסלאנד, וואו יידישע קינדער זיינען דערמוטיקט געווארן צו מסרן אויף עלטערן, וואס זיינען בסוד געווען פרום.\nדער פריערדיקער ליובאוויטשער רבי איז פארמשפט געווארן צום טויט צלויב די בלבולים פון ,אנטלאפענע' ישיבה-בחורים, וואס זיינען געווארן קאמוניסטן. איין פראמינענטער חסיד האט געהאט א זון, א פארברענטער קאמוניסט, וואס איז געווען א וועכטער אין דער תפיסה, וואו דער רבי איז געזעסן. דער זון האט געפייניקט אויף כלערליי אופנים דעם אלטן רבי'ן. אלע ווייסן די דאזיקע געשיכטע!\nביני-לביני נאך עלינו זאגט דער רבי ביים קידוש: ,די וועלט איז יונג און חסידיש!' (10 אויגוסט 2012)\nלאנגע פאות זיינען קיינמאל ניט אלטמאדיש ביי די חסידים אין די קארפאטן פון אויבערלאנד ביז זיבן-בערגן. לאנגע פאות און לאנגע קאפאטעס האבן מיט זיך פארגעשטעלט א פראטעסט קעגן דער הסכלה און אירע וועלטלעכע אידייען. א סך פון אונזערע מיטארבעטער שטאמען פון חסידישע שטעטלעך, וואו אלטמאדישע פאות זיינען תמיד געווען די לעצטע מאדע!\nביני-לביני נאך עלינו זאגט דער רבי ביים קידוש: ,די וועלט איז יונג און חסידיש!' (3 אויגוסט 2012)\nדער חסיד באליידיקט זיך\nאיין חסיד אין בארא-פארק האט זיך שווער באליידיקט מיט אונזער שפאס וועגן דעם חסיד, וואס איז אזוי פרום, אז זיין בעט פארמאגט א מחיצה. ער דראט אונז צו רופן צו א דין-תורה אין בית-דין (מיט גערער דיינים נאך!) פאר חוזק מאכן פון אים.\nביני-לביני נאך עלינו זאגט דער רבי ביים קידוש: ,די וועלט איז יונג און חסידיש!' (27 יולי 2012)\nדער פרימסטער חסיד!\nדער חסיד איז אזוי פרום, וואס ער האט א געלעגער מיט א מחיצה!\nפון סאנז ביז סאדיגור\nפון סאנז ביז סאדיגור פרעגט מען זיך, וואו איז אונזער דימענטענער קארעספאנדענט יעקב שמואל בריליאנט אהינגעקומען. אויף דער פראגע האבן מיר גארניט קיין ענטפער. ער האט זיך לעצטנס ניט איבערגעשריבן מיט אונז.\nביני-לביני נאך עלינו זאגט דער רבי ביים קידוש: ,די וועלט איז יונג און חסידיש!' (13 יולי 2013)\nא בריליאנטענער חסיד\n,וואו איז דער דימענטענער חסיד יעקב שמואל בריליאנט אהינגעקומען?' פרעגן אונזערע חשובע לייענער און ליבע לאנדסלייט. מיר האבן פון אים גארניט געהערט ביי די לעצטע פאר וואכן. אפשר איז דער הייסער חסיד אריינגעפאלן אין א מתנגדישער סוכה?\nמיר זיינען מסכים מיט דער לעזערשאפט; יעקב שמואל בריליאנט איז א דימענט! ער איז גאר א פעאיקער שרייבער און זשורנאליסט. מיר ווינשן אויך, אז ער זאל שרייבן עפטער פאר אונז. א גליק האט אונז געטראפן, אז מיר האבן אים, א דאנק ד"ר פישביין, געפונען!\nא סך לייענער פרעגן ביי אונז, פון וואנען ער האט זיך אויסגעלערנט שרייבן אזוי גלענצנדיק, ווייל זיין יידיש איז צו רייך און עלעגאנט פאר אן אמעריקאנער!\nאיין חסידישער מגיד דערקלערט, אז ס'זיינען ניט דא קיין הייסע מתנגדים; פאראן זיינען נאר הייסע חסידים און קאלטע מתנגדים.\nגעדענקט זשע, חברימלעך און חסידימלעך: ביני-לביני נאך עלינו זאגט דער רבי ביים קידוש: ,די וועלט איז יונג און חסידיש!' (6 יולי 2012)\nא פאר חסידים אין ,קאווע-שטיבל' האבן באצייכנט ווי קלייניקייטן דעם אינהאלט אין ,דער מאמענט'; זיי שרייבן אין ,שמועס-סאלאן', אז דא פארנעמט מען זיך נאר מיט קלייניקייטן און אונזער פארמאט איז א שלעכטער. ,דער מאמענט' איז ניט אזוי פארגעשריטן, אז מיר זאלן זיך קימערן, צי יאק זשע טעביע זאל זיין דער רבי אין וואזעלין און וועלכע פארב די ציצית זאלן זיין.\nזיי פרעגן מיר: ,וואס האלט איר פאר א גרויסקייט?' איז א גרויסקייט, צי אייער רבי איז נאך גרעסער אדער קליגער פון יענעמס רבי'ן? איז ביי אייך א גרויסקייט, צי תם בן שוטה זאל דינען אלס גבאי און זאגן די ברכות צו על-אחת-קדכת?\nאויב אונזער פארמאט איז אזוי שלעכט און אלע ווייסן מער פון אונז, ווי קומט עס, וואס די אנדערע יידישע צייטונגען האבן ניט קיין לייענער און גארניט קיין דערפאלג. די וועלט איז איבערפול מיט ווייסערס... פארוואס זשע דען האט קיין איינער פון די יודעים ניט געשאפן קיין אייגענע צייטשריפט און געהאט דערמיט א קאפעטשקע הצלחה?\nדערצו האבן מיר גרויס מזל, וואס מיר פארשטייען שוין ענגליש, ווייל אויב מ'וויל פארשטיין, וואס ס'פארשטעלט זיך פאר מאמע-לשון און וואס מ'האלט פאר יידיש אויף די דאזיקע אינטערנעט-זייטן, דארף מען זיין א קענער אין ענגליש און אויך א בעל-תרגום!\nאזוינע ,קליינע מענשעלעך' אין חסידימלאנד דערמאנען אונז אין די נודניקעס, וואס שטייען אין א ווינקל אין שול און פלפולן זיך, צי דעם רבינס חכמה איז גרעסער ווי זיין צדקה. און דער ווינקל-רבי אליין האקט זיי איבער אין מיטן ד'רינען, פרעגנדיק: ,און וועגן מיין עניוות זאגט עץ גארניט?'\nפשוטע און קלארע דיבורים: וואס האלט איר פאר חשוב, ווערטיק און ווירדיק?\nדעם רבינס עצה: ס'איז ניט דא קיין וויכטיקערס, בעסערס אדער פיינערס איידער צו לעבן בשמחה-ובששון און הנאה האבן ווי צום מערסטן און עפסטן פונעם אייביקן מאמענט. לערנען תורה מיינט גארניט, אויב א בן-ישראל איז ניט קיין ייד מיט תורה, ווען זיין לעבן איז ניט צו גאט, ניט צו לייט, ניט צו תורה און ניט צו סחורה.\nדי ,פאטשאטנע פאלקאווניקעס' (די אמתע צבועקעס) וואס פארן בליצשנעל הארט פאר דער שקיעה קיין מאנסי, מאנראו און ספרינג-וואלי, דערקלערן מיר, אז אין דער אלטער היים פלעג זיך דער שבת אנהייבן ערב שבת צווישן 11 אזייגער אינדערפרי און 12 אזייגער ביי טאג. ערב שבת האט מיט זיך פארגעשטעלט אזא מין רו-צייט, ווען מ'האט זיך פארנומען נאר מיט די לעצטע קליינינקע צוגרייטונגען מכוח דעם הייליקן רו-טאג.\nאומעטום זיינען דא נודניקעס און לופטמענשן, אויך אין דער פרומער וועלט! אויפן גנב ברענט דאס היטל און אויפן חסיד ברענט דאס שטריימל! אמן!\nביני-לביני נאך עלינו זאגט דער רבי ביים קיודש: ,די וועלט איז יונג און חסידיש!' (29 יוני 2012)\nרוחניות איז שבתדיק, מחיהדיק און גן-עדנדיק! יעדער מאמענט איז הייליק און אלע מקומות זיינען פולקום. יעדער מאמענט זאל פארשטעלן מיט זיך א שמחה און זאל זיין א פייערלעכע געשעעניש. איז פאראן עפעס אנדערש?\nביני-לביני נאך עלינו זאגט דער רבי ביים קיודש: ,די וועלט איז יונג און חסידיש!' (22 יוני 2012)\nדער צענטער וועלט, איז וואו מ'שטייט אין יעדן מאמענט! אין דעם זין, ווי אויך אלע אנדערע אספעקטן, איז די וועלט א חסידישע.\nיעקב שמואל בריליאנט איז ניט בלויז א טייערער קאלעגע, נאר ער איז אויך א דימענט. מיר ווינשן, אז ס'זאלן זיין מער שרייבער אזוי ווי אונזער בריליאנטענער חסיד. די לייענער זיינען זיך מחיה מיט זיינע ארטיקלען, וואס ער שרייבט-אן פון א חסידישן שטאנדפונקט בכלל און פונעם פערספעקטיוו פון א יונגען חסיד בפרט.\nביני-לביני נאך עלינו זאגט דער רבי ביים קיודש: ,די וועלט איז יונג און חסידיש!' (15 יוני 2012)\nא חסידישער יידיש\nאונזער חסידישער קארעספאנדענט יעקב שמואל בריליאנט האט אונז צוגעשיקט היינטיקע וואך עטלעכע באמערקונגען וועגן דער לאגע מכוחן יידישן לשון אין חסידימלאנד. אונזער בריליאנטענער חסיד האט געארבעט א שיינע פאר יארן אלס זשורנאליסט אין א יידישער רעדאקציע אין ניו-יארק. אלזא דערקלערן מיר, אז ער איז א פראפעסיאנעלער זשורנאליסט. נאך מערקווירדיקער איז דער פאקט, וואס ער האט זיך אליין אויסגעשולט אין דעם זשורנאליסטישן פאך.\nחבר בריליאנט שרייבט אין זיין בריוו אין רעדאקציע:\n,אזוי ווי א קארעקטאר באגעגן איך זיך מיט די ווערק פון פיל שרייבער. ס'קומט מיר אויס צו זען, אז היינט-צו-טאג זיינען נאך דא א צאל גוטע שרייבער, א טייל מיט גוט-אנטוויטקלטע טאלאנטן און אנדערע, וועלכע האבן דעם פאטענציאל צו ווערן בעסערע שרייבער, ווען זיי וועלן ווייטער אנטוויקלען זייער חוש פאר שרייבן.\nוואס ס'פעלט איצט יידיש זיינען לערן-מאטעריאלן ווי אזוי צו שרייבן. ס'זיינען פשוט ניט דא קיין ביכער און קורסן אויף יידיש זיך צום אויסלערנען דעם שרייבער-פאך. ס'פעלן אויך גרונט-מאטעריאלן וועגן אויסלייג און גראמאטיק. ס'איז דא א הייפעלע שרייבער, וועלכע האבן זיך אויסגעלערנט די יידישע ארטאגראפיע און גראמאטיק און ווייסן ווי אזוי צו שרייבן.\nיידיש איז די אומגאנגס-שפראך ביי די פיל צענדליקער טויזנטער יידן, וואס לעבן אין ברוקלין און אנדערע מדינות אין אנדערע קאנטינענטן. ס'זיינען בעיקר דא חסידים, וואס ריידן און שרייבן היינט-צו-טאג אויף יידיש, אבער דאס לשון איז ווייט אנדערש פון א מזרח-אייראפעאישן יידיש. דאס היינטיקע יידיש איז א געמישט מיט די שפראכן פון די מדינות, וואו די חסידים לעבן. דאס היינטיקע יידיש איז אויך שטארק פארארעמט און אויף א שוואכן, ליטערארישן ניווא אין פארגלייך מיט דער שפראך, וואס האט עקזיסטירט מיט עטלעכע צענדליקער יארן צוריק.\nפארגעסט זשע ניט, חברה: ביני-לביני נאך עלינו זאגט דער רבי ביים קידוש: ,די וועלט איז יונג און חסידיש!'\nשטעטלדיקע פילאסאפיע איז אויך חל אויף דער היינטיקער וועלט. דער בחור אויף קעסט הערט דעם זיידנס עצה בשעת ער עסט דער באבעס חלה. דער זיידע איז קלוג ווי די וועלט, טאקע א חכם פון איישעשאק, ליטע.\nס'פערלט אים פון מויל ווען ער רעדט וועגן תנ"ך און תורה. זיינע עצות זיינען שטענדיק איידל און פול מיט שכל. אזוי פיל מיטארבעטער און לייענער אונזערע געדענקען אזעלכע זיידעס. די וואס האבן געקענט זייערע זיידעס פון אייראפע דערמאנען זיך מיט גרויס בענקשאפט אין דעם זיידנס חכמה און ליבשאפט. (1 יוני 2012)\nאונזער נייער קארעספאנדענט יעקב שמואל בריליאנט שרייבט גלענצנדיק. ר' יעקב איז א יונגער חסיד, אומגעפער 32 יאר אלט, און איז א בקי אין יידיש. מיר ווערן דערשטוינט יעדעס מאל, וואס מיר דערהאלטן פון אים אן ארטיקל.\nדער פאקט, וואס אזא יונגער מאן שרייבט אזוי היימיש און פעאיק ברענגט אונז צום גלויבן, אז יידיש איז געזונט און שטארק אין די חסידישע קהילות.\nאונזער קארעספאנדענט פון ברוקלין האט זיך אליין אויסגעשולט אין דער יידישער זשורנאליסטיק. ער איז איבערראשט געווארן מיט העכער 10 יאר צוריק ווען גרשון יעקבסאן האט אפגעדרוקט אן ארטיקל זיינעם און האט אים אויך איינגעלאדן צו ארבעטן ביי זיך אין רעדאקציע.\nדארט האט ער זיך באקענט מיט שמואל שאפיר, נאך א יונגער חסיד פון אן אנדער קהילה. די צוויי זיינען געווארן דוץ-פריינט און האבן געארבעט צוזאמען ווי טייערע קאלעזשאנקעס. דער רעדאקטאר אליין האט הויכגעשעצט זייער טאלאנט און האראוואניע.\nדארט אין דער רעדאקציע האבן זיי זיך באקענט אויך מיט אונזער חשובן מיטארבעטער ד"ר רחמיאל פישביין, אן עקצענטרישער זשורנאליסט און פילאסאף, וואס איז דעמאלט געווען אלץ אין איינעם – א שרייבער, איבערזעצער, קארעקטאר, זעצער, הילפס-רעדאקטאר.\nס'איז מערקווירדיק, אז היינט-צו-טאג אנטשטייען אזעלכע יונגע זשורנאליסטן אין די חסידישע קהילות, אבער פארוואס ניט? אויב אין חסידימלאנד בפרט און אין דער פרומער וועלט בכלל באנוצט מען זיך מיט קאמפוטער, קעשענע-טעלעפאנען און דעם אינטערנעט, פארוואס קאן מען אויך ניט אויסנוצן די פרעסע און זשורנאליסטיק, כדי צו פארשפרייטן חסידות בפרט און תורה בכלל?\nא מתנגיד פון ליטע לערנט מיטן קאפ בשעת א חסיד פון גאליציע דאוונט מיט כונה! פאראן זיינען נאר הייסע חסידים און קאלטע מתנגדים. ניט דא אזא זאך ווי א הייסער מתנגיד!\nגעדענקט זשע, טייערע חסידימלעך, און מתנגדימלעך אויכעט: ביני-לביני נאך עלינו זאגט דער רבי ביים קידוש: ,די וועלט איז יונג און חסידיש!' (1 יוני 2012)\nצו שבועות דערקלערן מיר: ,תורה איז די בעסטע סחורה!'\nרבותי, געדענקט זשע: ביני-לביני נאך עלינו זאגן דער רבי ביים קידוש: ,די וועלט איז יונג און חסידיש!' (25 מאי 2012)\nא בעל-קורא ביי שחרית\nאיין מיטארבעטער האט אלעמען איבערראשט היינטיקע וואך בשעת ער האט אונז דערציילט, אז מיט עטלעכע יארן צוריק האט אים די שול געוואלט באצאלן, כדי ער זאל ,לייענען יעדן שבת די תורה און אנפירן מיט די תפילות'.\nלאווע גאווארטשיק, א מיטארבעטער און א בעל-תפילה, האט אים איבערגעריסן מיט געפלעפטקייט. ,ר' חיים, איר זעצט-איבער פון ענגליש. איר האט שוין פארגעסן ווי צו ריידן יידיש. מ'זאגט: ,די שול האט מיר געוואלט שענקען א פאר קאפקעס, כדי כ'זאל זיין דער בעל-קורא ביי שחרית'.\nמיר האבן איין מאל געפלאצט און זיך געקייקלט פאר געלעכטער, אז אן אמעריקאנער בחור האט אונז דערציילט: ,מאדאנע איז געפארן קיין ישראל שטודירן קבלה אין קבלה-צענטער פון הרב בערג'. ד"ר נאמאסט האט מיט א גרויסן שמייכל פארראכטן דעם יאט, פרעגנדיק: ,ווילסט דו וויסן ווי אזוי מ'זאגט דאס אויף א ריינעם יידיש?' דער בחור האט שוין געוואוסט, אז אונזערע מיטארבעטער לאכן פון אים. ער האט געענטפערט אויף יא און ד"ר נאמאסט האט דערקלערט: ,די זונה האט עולה-רגל געווען (מיטן עראפלאן) קיין צפת, בכדי צו לערנען זוהר ביי הרב בערג אין בית-מדרש'.\nיעדער ייד, וואס קען א שייטל עברי ווייסט שוין, אז ,עולה-רגל זיין מיטן אוויאן' איז א וויץ און אן אקסימאראן, מחמת עולה-רגל הייסט גיין צופוס מיט תפילה און כוונה צו א היכל אדער מקום-קודש.\nביני-לביני נאך עלינו זאגן די קאצקער ביים קידוש: ,די וועלט איז יונג און חסידיש!' (18 מאי 2012)\nדער רב פליט ערב שבת!\nדער ארטיקל פונעם חסיד יעקב שמואל בריליאנט, א דימענטענער זשורנאליסט, האט ארויסגערופן גרויס אינטערעס ביי די לייענער. זאגט ניט קיין קדיש נאך דער יידישער זשורנאליסטיק. זי לעבט און בליט נאך אין ,דער מאמענט'. דער ארטיקל וועגן דעם ,חסידישן אינטערנעט' איז זייער אן אינטערסאנטער.\nדער מחבר מוז שוין אלט זיין 31 יאר. אונזערע רעדאקטארן זיינען נשתומם געווארן, אז אן אמעריקאנער חסיד שרייבט אזוי גלענצנדיק. דער חסיד, אזוי ווי זיינע עלטערן, איז געבוירן געווארן אין די פאראייניקטע שטאטן. לייענט זיין ארטיקל אין יונג און חסידיש; ס'איז כדאי!\nמיר האפן, אז אט-דער באגאבטער שריפטשטעלער וועט שרייבן ווייטער פאר ,דער מאמענט' און באצויבערן די לייענערשאפט מיט זיין טאלאנט. ר' יעקב באווייזט, אז די וועלט איז יונג און חסידיש.\nאין חסידימלאנד דערציילט מען ווידער און אבער מעשהלעך וועגן די וואונדער-רביים, חסידישע בעלי-הנסים און בעלי-מופתים. טראץ דעם, וואס דער באבי סאלי, דער צדיק פון מאראקא, איז ניט געווען קיין רבי, איז ער אבער געווען א וואונדער-רב! א צאל לייענער פון צפת האבן אונז דערציילט לעצטנס, אז פרייטיק ביי דער שקיעה האבן זיי דערזען דעם באבא סאלי פארבייפליען די גאסן-לאמפן אונטערוועגנס אין שול. טאקע א פליער! דער צדיק איז געפלויגן מיט די אייגענע פליגל אן שום כשוף-טעפעך אזוי ווי ס'איז דער שטייגער אין די אראבישע לענדער!\nנאך דער שקיעה איז ער אודאי ניט געפלויגן. שבת טאר מען ניט פליען!\nריידנדיק וועגן משיח! חסידימלעך, געדענקט זשע! ביני-לביני נאך עלינו זאגן די בעלזער ביים קידוש: ,די וועלט איז יונג און חסידיש!' (11 מאי 2012)\nא חסידישער זשורנאליסט\nס'איז טאקע א לעבעדיקע וועלט! דער עולם איז באמת יונג און חסידיש! היינטיקע וואך האט אונזער רעדאקציע-סעקרעטאר משה לעווין דערהאלטן אן ע-בריוו פון אן אלטן באקאנטן און געוועזענעם מיטארבעטער פון ד"ר רחמיאל פישביין, אונזער ספעציעלער ראטגעבער. ד"ר פישביין און חבר בריליאנט האבן געארבעט צוזאמען מיט צען יאר צוריק אין דער רעדאקציע ,דער אלגעמיינער זשורנאל', ווען זיין הויפט-רעדאקטאר און גרינדער גרשון יעקבסאן ע"ה האט נאך געלעבט.\nס'איז געווען א מחיה צו הערן פון אזא אלטן באקאנטן און און זיך איבערשרייבן אינטערנעטיש מיט אזא פיינעם ייד און פעאיקן זשורנאליסט. מיר דרוקן זיין ע-בריוו פאר אונזער לעזערשאפט, וואס אינטערעסירט זיך זייער מיט אזעלכע פערזענלעכקייטן.\nא בריוו פון א יונגן, חסידישן זשורנאליסט לכבוד ,דער מאמענט':\nבנוגע מיין ארבעט אין "דער אלגעמיינער זשורנאל", איז די מעשה בקיצור געווען אזוי: ס'האט מיך נאך פון מיין פריסטער יוגנט, באלד ביים ווערן א בחור, אנגעהויבן צוציען די ליטעראטור. אלץ האט זיך אנגעהויבן, אז כ'האב זיך אנגעשטויסן צופעליק אויף "די אידישע היים", א ליובאוויטשער צייטשריפט, וואו ר' יהושע דובראווסקי ע"ה און נאך אנדערע, טאלאנטפולע שרייבער, אפשטאמיקע פון אייראפע, האבן געדרוקט זייערע וואונדערבארע ווערק. געלייענט האב איך א סך און אויך פראקטיצירט מיט שרייבן. געחלומט האב איך שטענדיק צו זיין א מיטארבעטער אין א רעדאקציע.\nיארן שפעטער, האב איך צוגעשיקט אין דער רעדאקציע ,דער אלגעמיינער זשורנאל' אן ארטיקל. כ'בין געווען זייער איבערראשט, אז דער רעדאקטאר, ר' גרשון ע"ה, האט אים אנגענומען. ער האט מיך באלד איינגעלאדן צו ארבעטן אין דעק רעדאקציע אויף דער נידער-מזרח-זייט אין אין מאנהאטן. דארט האב איך זיך באגעגנט צום ערשטן מאל מיט דר. פישביין, וועלכער איז געזעסן ביים קאמפיוטער, זיין מוח פארגליווערט אויפן זעצן ארטיקלען. ער האט מיר דערציילט, אז ער האלט שטארק פון שרייבן קורצע זאצן.*\nר' גרשון איז געווען זייער א פיינער מענטש, אן אייגנארטיקער טיפ. די צייטונג איז געווען ביי אים דאס שווארצאפל פון אויג. דער רעדאקטאר פלעג שרייבן זייער געשמאק און אויף א לייכטן סטיל, צוגעפאסט צו ,עמך'. זיינע לייט-ארטיקלען זענען געווען זייער באליבט ביי די לייענער. ער האט גערעדט און געשריבן אלע מאל דירעקט. ער האט זיך ניט געוואקלט צו דרוקן דאס וואס ער האט געהאט צו זאגן; ער האט קיינעם נישט געחנפעט.\nס'האט שוין דעמאלט אויסגעזען, אז וועלטלעכע צייטונגען האבן נישט קיין זיכערן עתיד, ווי באלד די חסידישע אידן זענען די וואס זענען געבליבן בעיקר רעדן אידיש אלס אומגאנגס-שפראך. זיי קויפן אבער כמעט נישט קיין וועלטלעכע צייטונגען. ר' גרשון האט אבער נישט געוואלט אויפגעבן און האט ערלעך ארויסגעגעבן יעדע וואך די צייטונג.\nהיינט צו-טאג איז א חידוש, אז ס'איז פאראן אזא צייטונג ווי ,דער מאמענט", וואס גייט נאך ארויס מיט אזא ריזיקן, אומגלויבלעכן טיראזש. דער ליטערארישער ניווא פון די חסידישע צייטונגען, דאס הייסט, כמעט פון אלע צייטשריפטן וואס דערשיינען היינט-צו-טאג אויף אידיש, איז אין אלגעמיין א נידעריקער. ,מעלות' און ,דער שטערן' זענען פון די וואס האלטן זיך אויף א בעסערן שטאפל. ס'איז אויך איצט דא א טעלעפאן-נייעס-ליניע, וואס הייסט ,קול מבשר', און ווערט אנגעפירט דורך חסידים פאר יידיש-ריידנדיקע חסידים.\nחשובער רעדאקציע-סעקרעטאר, ר' משה, איר זאגט, אז כ'בין א בחור און א למדן. נו, די צייט שטייט נישט אויף איין ארט, און קיין בחור בין איך שוין נישט באלד צוואנציק יאר. א למדן? נו, אפשר יא א שטיקל.\nמיט בעסטע וואונטשן און א סך דערפאלג,\nיעקב שמואל בריליאנט\nחבר בריליאנט איז באמת א דימענט. ער האט ארויסגעשלעפט ר' גרשון פון זומפ, ווען זיין צייטונג האט געליטן פון א מאנגל אין שרייבער, זעצער און קארעקטארן. דער יונגער מיטארבעטער איז געווען אלץ אין איינעם, א שרייבער, איבערזעצער, קארעקטאר און זעצער. ר' יעקב קומט פון א חסידישער קהילה, וואו מ'רעדט נאר יידיש.\nד"ר פישביין איז געווען באיינדרוקט פון זיין קענטעניש אין יידיש. הגם פריינט בריליאנט איז געבוירן געווארן אין אמעריקע און אין א קהילה, וואו מ'לערנט זיך ניט קיין גראמאטיק בנוגע יידיש (נאר דקדוק מכוח עברית), פארמאגט ער א מייסטערהאפטע אויסדרוקס-גרינגקייט און עלעגאנץ.\nביני-לביני נאך עלינו זאגט דער קאצקער ביים קידוש: ,די וועלט איז יונג און חסידיש!' (4 מאי 2012)\n*קורצע זאצן איז דער כלל ביי יידישע זשורנאליסטן, וואס האבן מערסטן טייל געשריבן פאר פשוטע יידן מיט א פשוטער בילדונג.\nשטעטלדיקע פילאסאפיע איז אויך חל אויף דער ,מאדערנער' וועלט. שטעטלדיקע פילאסאפיע איז דעם זיידנס עצה, וואס איז שטענדיק א גוטע און א פאסיקע.\nא מענש טראכט און גאט לאכט! די צייט שטייט קיינמאל ניט און ווארט אויף קיינעם ניט. די צייט קאן זיין דער בעסטער חבר אדער דער גרעסטער שונא. ס'ווענדט זיך, צי מ'ארבעט צוזאמען מיט דער צייט אדער קאנקורירט מיט איר.\nהיינט-צו-טאג איז מען שטענדיק צו פארנומען צו געניסן פונעם איצטיקן מאמענט. מ'טראכט נאר פון דער צוקונפט אדער פארגאנגענהייט און קיינמאל ניט פון דער קעגנווארט. מ'איז תמיד פארטיפט און פארטאן אין טאג-טעגלעכע זארגן און נארישקייטן און קאן קיינמאל ניט איינשטיין אויף איין ארט, כדי זיך צו פאסמאקעווען מיטן אייביקן מאמענט און מיטן צויבער, וואס ער שענקט יעדן מענש.\nאון איידער מ'קוקט זיך ארום, איז א גאנץ לעבן שוין אפגעלאפן און ס'איז אים שוין אויסגערונען די צייט. נוצט-אויס די צייט מיט גרויס קלוגשאפט און פארזיכט. ס'איז שפעטער ווי מ'מיינט און שפעטער ווי ס'איז ווען געווען! (4 מאי 2012)\nגעקומען צום קידוש!\nקורח מיט זיין פרוי דלילה האבן פארשפעטיקט שחרית און זיינען געקומען ניט צו עלינו, נאר נאך עלינו צום קידוש נאך, און נאך אלע ברכות! זיי זיינען באגלייט געווארן פון זייער זון קין און שנור לילית. דאס איז ניט קיין חברה! ס'איז א כאליאסטרע מתנגדים פון די הויכע פענסטער אין ליטע!\nאזעלכע פארשוינען דאווענען קיינמאל ניט פון פארנט, נאר פון הינטן! זיי זיינען קאלטע מתנגדים פון טעלז! דער טעלזער מגיד זאגט נאכן קדיש: ,די וועלט איז אלט און מתנגדיש!' (27 אפריל 2012)\nבאקן מצות אין מצרים\nמיר פירן קיינמאל ניט קיין שטרוי קיין מצרים! אז אלץ איז געווען לוסטיק, פריילעך און פסחדיק און די וועלט האט געזונגען חד-גדיא, האבן מיר אויסגעטראכט א צאל נייע אויסדרוקן, כדי צו פארבייטן חמצדיקע אויסדרוקן מיט כשר-לפסחדיקע זאגעכצן.\nאום פסח טאר מען קיין בייגל ניט באקן. אויך אין ד'ר'ערד טאר מען דאך און נאך קיין בייגל ניט באקן פסחצייט. אונזער גרינדער ד"ר אוצר נאמאסט האט אויסגעטראכט דאס זאגעכץ ,באקן מצות אין מצרים'. אפשר איז קורח געווארן זייער רייך פון באקן מצות אין מצרים. אלע ווייסן, אז קורח איז דערגאנגען משה רבינו די יארן אין מדבר און פאר דעם באקט ער בייגל אין ד'ר'ערד! (20 אפריל 2012)\nדער עולם-השקר איז דער עולם-השמעקער. דאס איז א וועלט מיט פיינשמעקער, וואס זיצן ווי גלומים מיט צלמים ברומו-של-עולם.\nדער עולם-הזה איז דער עולם-הפה, באזונדערש אין וואשינגטאן, וואו יעדער קנאקער איז א בעל-פה.\nדער ניבול-פה מיט מענה-לשון איז ניט מיין לשון!\nלשון-הרע איז ניט קיין לשון-הורה אדער דער הורה-ניגון אויף דער חתונה.\nא יונגער חסיד האט אונז צוגעשיקט די גלענצנדיקע ווערטערשפילן. מיר דאנקען זייער חבר בר-מזל. דער בחור איז ניט געקומען צו עלינו; ער איז געקומען (נאך עלינו) צום קידוש!\nרבותי, געדענקט זשע! ביני-לביני נאך עלינו זאגט דער קאצקער ביים קידוש: ,די וועלט איז יונג און חסידיש!'\n(20 אפריל 2012)\nווען קורח מאכט אייך א מי-שברך אין מדבר, האט איר גאר גרויסע צרות! דער גרויסער גביר האט אפשר געמאכט משה'ן א מצרימדיקן מי-שברך. ס'איז ניט געווען קיין רוסישער מי-שברך, ווייל ס'האט נאך דעמאלט ניט עקזיסטירט קיין רוסלאנד.\nאין מדבר האבן משה רבינו ניט געפעלט קיין משוגויים און קיין צרות. ער האט געהאט צו זינגען און צו זאגן ביי עקשנים, וואס האבן געבענקט נאך מצרים און געלעכצט נאכן עגל-של-זהב.\nקורח צוזאמען מיט א סך אנדערע זיינען באשטראפט געווארן און האבן געבאקן מצות אין מצרים פארן חוטא-בעגל זיין, וואס הייסט פאלן כורעים פארן גאלדענעם עגל און ניט עסן קיין טריפהנע בייגל. היינט-צו-טאג הערשט שטארקער ווי ווען דער חושך מצרים, וואו מ'איז ניט בלויז חוטא-בעגל, נאר אויך חוטא-בחמור, בחזיר-ובשטן! (13 אפריל 2012)\nא רוסישער מי-שברך אין מדבר\nקורח האט געמאכט משה רבינו א רוסישן מי-שברך אין מדבר. דאס איז די סיבה פארוואס יידישע מאמעס און טאטעס גיבן ניט אזא נאמען זייערע קינדער. אלע ווייסן דאס זאגעכץ ,רייך ווי קורח' אדער ,ממון-קורח'. (6 אפריל 2012)\nאיין חסיד האלט אין דערפינדן א דזשימדזשיק צום ,אנטחמצן' עקפרעס א שטוב. טאקע א בריה! די קאקאמייקע וועט אזוי ווי א שטויב-זויגער אריינזויגן עקספרעס דעם חמץ און אים פארברענען איינצייטיק. מ'קאן דאך אפילו אויסריינדיקן כהרף-עין די שטוב אזוי ווי הלל, על-רגל-אחד!\nביני-לביני נאך עלינו זאגט דער רבי ביים קידוש: ,די וועלט איז יונג און חסידיש!' (6 אפריל 2012)\nביני-לביני נאך עלינו זאגט דער רבי ביים קידוש: ,די וועלט איז יונג און חסידיש!' אלע רביים זיינען מסכים אויף דעם! (23 מערץ 2012)\nדער רבי אלימלך...\nא חכם הערט זיך איין און לערנט זיך אויס!\nדי ניין-זאגער דערקלערן, אז ס'איז צו שפעט און ,דער מאמענט' איז אפילו ניט געקומען צו עלינו, נאר צום קידוש נאך עלינו! אונזער זשורנאל איז ניט קיין רעליגיעזע און אויך ניט קיין וועלטלעכע צייטשריפט; ,דער מאמענט' איז אן אלוועלטלעכע פובליקאציע מיט א סך מיטארבעטער פון חסידישע משפחות און קהילות. אין דעם זין איז אונזער זשורנאל א חסידישע צייטונג.\nס'איז קיינמאל ניט צו שפעט. מיר האבן זיך דערשלאגן ביז א גאלדענעם ראזולטאט מיט א ריזיקן טיראזש און א געטרייער לייענערשאפט. די ניין-זאגער האבן געשאקלט מיטן קאפ אויף ,ניין' און געזאגט, אז ס'איז אוממעגלעך ארויסצוגעבן היינט-צו-טאג א יידישע צייטונג. דער רבי אלימלך ווערט אבער גאר שטארק פריילעך ווען ער לעזט ,דער מאמענט'.\nגעדענקט זשע, אז ביני-לבינו נאך עלינו זאגט דער רבי ביים קידוש: ,די וועלט איז יונג און חסידיש! (16 מערץ 2012)\nביני-לבינו נאך עלינו זאגט דער רבי ביים קידוש: ,די וועלט איז יונג און חסידיש!' ריידנדיק וועגן יונג און חסידיש: א רבי ערגעץ אין פוילן האט אמאל דערקלערט זיינע חסידים: ,מיר קאנען דערווייל ניט עולה-רגל זיין קיין ירושלים. דא מאכן מיר דעריבער ירושלים'. (2טן מערץ 2012)\nמיין שטעטעלע בעלז\nביני-לביני נאך עלינו זאגט דער רבי ביים קידוש: ,די וועלט איז יונג אן חסידיש!'\nכדי צו באערן אונזערע חסידישע לייענער איבער דער וועלט האבן מיר געשאפן א נייע סעקציע ,יונג און חסידיש'. ס'איז ניט בלויז מערקווירדיק, וואס אין 2012 בליט א יידישע צייטשריפט, און אין אינטערנעט נאך, מיט א ריזיקן טיראזש, נאר ס'איז אויך דערשטוינענדיק, אז אזא צייטשריפט האט אריינגעשטראלט אין די חסידישע קהילות און איז דארט גאר שטארק פאפולער! אומדערהערט איז אזא דערגרייכונג.\nכדי ווייטער צו באערן אונזערע שטייגנדיקע חסידישע לעזערשאפט און באגריסן אונזערע נייע לייענער אין די פרומע קהילות, האבן מיר געמאכט א באזונדערע סעקציע פאר אונזערע גוטע ברידער אין די קהילות, וואו מ'רעדט נאך אלץ יידיש!\nא יונגער בעלזער חסיד האט אונז צוגעשיקט נייע לירעק פארן ליד ,בעלז' לכבוד ,דער מאמענט'. ער לעבט אין ישורלים און לייענט טעגלעך אונזער זשורנאל, כדי צו בארייכערן זיין שפראך און זיין קענטעניש אין דער יידישער ליטעראטור און קולטור.\nדערצייל מיר, אלטער, דערצייל מיר געשווינד!\n,וואס הערט זיך אין שטעטל? ווייסט גארניט דערפון?\nווי זעט-אויס דאס הייזעלע,\nוואס האט אמאל געגלאנצט?\nצי וואקסט נאך דאס ביימעלע,\nוואס כ'האב דארט פארפלאנצט?\nהערט זשע, מיין קינדל, הערשט זשע אצינד!\nדאס הייזעלע איז אלט, באוואקסן מיט מאך;\nדער גאניק איז קרום, צעבויגן די ווענט,\nוואלטסט דו דיין הייזעלע שוין מער ניט דערקענט.\nבעלז, מיין שטעטעלע בעלז,\nמיין היימעלע, וואו כ'האב מיינע קינדערשע יארן פארבראכט.\nאין ארעמען שטיבעלע מיט אלע חסידימלעך דארט געלאכט.\nיעדן פרייטיק פלעג איך לויפן דארט'ן מיט ,דער מאמענט' גלייך\nלעזן אונטער דעם גרינעם ביימעלע און טופלען זיך אין טייך.\nמיין היימעלע, וואס כ'האב געהאט\nדי חסידישע חלומות א סך!\nמיר דאנקען זייער דעם פיינעם חסיד פארן איבערשרייבן דאס ליד מיט אייגענע ליריק לשבח ,דער מאמענט'. דער יונגער מאן דערציילט אין זיין בריוו, אז ער האט באזוכט בעלז, פון וואנען זיינע זיידע-באבע האבן געשטאמט. מיר ווינשן אים א ,בעלזער שבת'. (2טן מערץ 2012)\nביני-לביני נאך עלינו זאגט דער רבי ביים קידוש: ,די וועלט איז יונג און חסידיש'.\nמיר ווינשן אונזערע חסידישע לייענער איבער דער וועלט א שבתדיקע וואך פול מיט פרייד און פריילעכקייט און דאס זעלבע רוחניות, פון וועלכן מ'האט הנאה יעדן שבת!\nמיר דאנקען די פיל חסידישע לייענער, וואס שרייבן אונז מיט ליבהארציקע באמערקונגען און לויב-ווערטער. די חסידישע קהילות בארייכערן זייער שפראך דורכן לייענען ,דער מאמענט'!\nמיר טיילן-מיט געוויסע חסידימלעך, אז ,דער מאמענט' איז אן אלוועלטלעכע צייטונג. אונזער זשורנאל איז ניט קיין רעליגיעזע סקאנדאל-צייטונג, וואס פארעפנטלעכט די לעצטע סקאנדאלן און די שרייענדיקע נייעס אין די חסידישע קהילות. ,דער מאמענט' איז סיי א חסידישע סיי א וועלטלעכע צייטשריפט, וואס איז פאר אלע יידן און אלע מענשן. אונזער זשורנאל איז אן אלוועלטלעכער און אומפארטייאישער!\nאונזערע מיטארבעטער געדענקען דאס אמתע חסידימלאנד אין מזרח-איירפע! מיר דערמאנען זיך אין א תקופה, ווען ארעמע חסידמלעך האבן געטאנצט שבת פארן בית-מדרש מיט פרייד און פריילעכקייט טראץ דעם, וואס זיי האבן געגעסן א גאנצע וואך נאר קדחת!\nמיר געפינען פאר העכסט-אינטערעסאנט, אז די היינטיקע חסידישע חברות זיינען מיליאן- און ביליאן-דאלארדיקע ארגאניזאציעס! ס'איז אויך אינטערעסאנט און טרויעריק, אז געוויסע סעקטעס זיינען צעטיילט ווי, למשל, ליובאוויטש מיט די משיחיסטן און די אלטמאדישע חסידים, סאטמאר מיט זיינע דריי פראקציעס און די סקווערער און סקווירא רביים! ,דער מאמענט' האט זיך ניט ווען צו פלפולן וועגן דער נפקא-מינא פון גנבישע רבינמלעך און רבנישע גנבימלעך אין די פרומע קהילות. מיר זיינען גארניט פאעיק צו פסקענען אזוינע שאלות. דאס איז א שאלה, אויף וועלכער נאר א גאון האט א תשובה.\nדי, וואס קענען די חסידישע געשיכטע ווייסן פונעם אומענדלעכן, געוואלדיקן שרייט צווישן סאנז און סאדיגור! אין דער נייער היים איז בעלז ברוגז אויף סאטמאר, וואס איז ברוגז אויף ליובאוויטש וכדומה. די אינטערעסאנטסטע זאך איז דאס: אין פוילן פארן חורבן זיינען גער און אלעקסאנדער געווען די גרעסטע חסידישע קהילות אין אייראפע. אין בעלז, גער און אלעקסאנדער האט מען קיינמאל דעמאלט ניט געהערט פון ליובאוויטש אין ווייסרוסלאנד און סאטמאר אין אונגארן. סאטמאר און ליובאוויטש זיינען געווען גאר קליינע קהילות, וואס זיינען געווען אומבאקאנט ביי די פוילישע חסידים. אין סאטמאר און ליובאוויטש האבן אלע אבער געוואוסט פון גער, בעלז און אלעקסאנדער!\nביי אונז אין דער רעדאקציע חכמעט מען זיך אפט מיט דער קשיא: ,וואס איז ווייטער: סאטמאר פון ליובאוויטש אדער הודו פון כוש?' תיקו.\nרבותי, אחדות! חברה, חשיבות מיט שלוה! אנשטאט זיך צו פארנעמען און קימערן מיט שם, חשביות און כבוד, זאלן מיר זיך אלע בעסער פארטאן און פארטיפן אין תיקון-עולם מיט תפילה און צדקה! טאקע א שבתדיקע דרשה! (24סטן פעב. 2012)\nביני-לביני נאך עלינו...\nביניו-לביני נאך עלינו זאגט דער רבי ביים קידוש: ,די וועלט איז יונג און חסידיש!'\nא סך קאלעגן אונזערע קומען פון חסידישע משפחות און שטעטלעך. מיר זיינען דעריבער פריילעכע חסידימלעך אין הארצן. די, וואס לייענען ,דער מאמענט' און שטאמען ניט פון מזרח-אייראפע האבן גארניט קיין אנונג, וואס חסידות האט געטאן פארן מזרח-אייראפעאישן יידנטום נאכדעם ווי באגדאן כמעלניצקי האט געהאט אויסגעראטן ווי ראצן הונדערטער טויזנטער יידן אין א ריי פאגראמען אין דער אוקראינע!\nחסידות לערנט אונז ווי אזוי צו זיין פריילעך און לוסטיק אין יעדן מאמענט!\nדער ריבניצער רבי האט באמערקט, אז ער איז געקומען קיין אמעריקע פון ראטן-פארבאנד, אז אמעריקע (גנב) האט געענדערט אפילו חסידות. דער צדיק-הנסתר, אפשר א ל"וניק, האט זיך פארטרויט פארן סאטמארער רבי'ן: ,דאס זיינען ניט די חסידים, וואס כ'געדענק פון דער אלטער היים. כ'דערמאן זיך אין ארעמע, פשוטע חסידימלעך, וואס האבן ניט געהאט וואס צו עסן און האבן געטאנצט שבת פארן בית-מדרש מיט גרויס התלהבות.\nדער חסיד זאל זיין דער דערהויבענער און ניט דער רבי! (17טן פעברואר 2012)\nהיינטיקע וואך האבן מיר דערהאלטן א מבול מיט בריוו פון חסידישע לייענער, וואס ווילן, אז ,דער מאמענט' זאל באריכטן וועגן געוויסע סקאנדאלן אין די חסידישע קהילות. היינטיקע וואך זיינען באקאנט געווארן דריי סקאנדאלן: א) א רבי אין ניו-יארק, וואס גיט-אויס מיליאנען, כדי צו לעבן ווי א קעניג; ב) גערער חסידים, וואס האבן מער ניט קיין באציאונגען מיט זייערע ווייסער, כדי צו פארטרייבן דעם יצר-הרע, און ג) א חסידקע, וואס איז געווארן א מאדערנע, וועלטלעכע פרוי און צוליב דעם זיינען אירע קינדער צוגענומען געווארן פון די רבנים און איבערגעגעבן געווארן דעם מאן.\nאזוי איז די וועלט און אזוי איז דאס לעבן. ס'האבן תמיד געבושעוועט סקאנדאלן... גארניט קיין נייעס!\nגעוויסע גערער חסידים ווילן זיך ליבערשט אינטערעסירן מיט תשמישי-קדושה איידער מיט תשמיש-המיטה. א רבי, וואס זיצט אויף א טראן און לעבט ווי גראף פאטאצקי. א פרומיאטשקע, וואס איז אנטלאפן פון סאטמארלאנד, ארויסגעווארפן דעם שייטל, טראגט מאדערנע קליידער און האט בלאנדע האר און ווערט באשולדיקט אין זיין אן אויסגעלאסענע נקבה.\nא סך מיטארבעטער אין ,דער מאמענט' שטאמען פון חסידישע משפחות און שטעטלעך. זיי זיינען אין הארצן לוסטיקע חסידימלעך. אומעטום עקזיסטירן סקאנדאלן, ווייל דער יצר-הרע איז אייביק טעטיק. מענשן זיינען מענשן. מיר ווילן זיך אבער קאנצענטרירן אויף די מעשים-טובים אין דער חסישידער וועלט. שרייבן נאר וועגן די מעשים-רעים אין אזעלכע קהילות מיינט, אז מיר זיינען שלעכטע מענשן, וואס זעען דארט נאר דאס שלעכטס און בייזס. מיר וועלן זיי ניט אונטערגראבן דאס כבוד אדער אונטערשלאגן די אויגן. אזעלכע קהילות זיינען זיך מטריח און לעבן כדת-משה-וישראל, וואס איז צום לויבן.\n,דער מאמענט' האט א ריזיקע חסידישע לעזערשאפט, וואס געניסט זייער פון די אלע ארטיקלען און האמארעסקעס וועגן פרומע יידן. פרעגט אונז ניט בחרים ווי אונזער זשורנאל האט אריינגעשטראלט אין דער חסידישער וועלט. מיר ווייסן אליין ניט ווי אזוי דאס איז געשען. אונזערע חסידישע לעזער האבן אונז געפונען!\nס'איז א יונגע און חסידישע וועלט!\nהיינטיקע וואך איז אויפגעקומען א סכסוך צווישן די פרומע קהילות און דער אמעריקאנער וואכן-צייטונג ,דע דזשואיש פרעס'. דער ניו-יארעקר ,דזשואיש פרעס' (די יידישע פרעסע) האט מיט זעקס חדשים צוריק אויפגערעגט די חסידישע וועלט מיט אן ארטיקל וועגן די פייניקונגען קעגן האמאסעקסועלע בחורים אין די חסידישע קהילות. טראץ דעם, וואס דער מחבר פון דעם ארטיקל האט ניט ארויסגעוויזן קיין סימפאטיע צו דעם יונגן האמאסעקסואל און אים באצייכנט ווי א עגאאיסטישער, פאסקודניער עולם-הזהניק, וואס דארף ליידן שטילערהייט יסורים האט דער באריכט ארויסגערופן אויפגעבראכטקייט ביי חסידים אין אלע קהילות.\nדי חסידישע קהילות טענהן, אז ,דע דזשואיש פרעס' האט קיינמאל ניט גענומען אין באטראכט זייערע אינטערעסן און האט פארעפנטלעכט דעם באריכט, כדי אונטערצוגראבן דאס כבוד פון דער חרדישער וועלט און אונטערשלאגן אירע אויגן.\n,דע דזשואיש פרעס' האט אפגעדרוקט פאר-אכט-טאגן אן ארטיקל פון חיים לעווין, דער פרומער יונגערמאן, וואס דערציילט די מעשה פון זיין שטאנדפונקט. הער לעווין גיט-אבער, ער איז אטאקירט, באלעסטיקט און געפייניקט געווארן פאר זיין א האמאסעקסואל אז ער איז אויסגעוואקסן אין קרוין-הייטס, ברוקלין. ער איז געווען אזוי פארצווייפלט, אז ער האט געוואלט באגיין זעלבסטמארד, גיט ער צו אין דעם ארטיקל פון 26סטן יאנואר ה"י.\nדי חסידישע גאס איז צערודערט און אויפגעקאכט, אז די צייטונג האט פארעפנטלעכט די ארטיקלען, וואס פארשווארצן איר פנים. די פרומע קהילות האבן דערקלערט א בויקאט קעגן דער פובליקאציע און אירע ספאנסארן. ,דע דזשואיש פרעס' האט אבער געענטפערט די קהילות מיט א לייט-ארטיקל (דעם 31סטן יאנואר), דערקלערנדיק, די צייטונג איז געווען בארעכטיקט צו דרוקן די באריכטן און וועט בשום-אופן ניט אפגעשראקן ווערן מיט פראטעסטן און דראאונגען.\n,דער מאמענט' איז נאר א באאפאכטער אין דעם ענין. מיר האבן ניט בדעה צו אטאקירן די חסידישע קהילות און געפינען חסרונות און עוולות און באמבארדירן די חסידישע וועלט מיט כלערליי אנקלאגעס און שולד-דערקלערונגען. מיר צווייפלען ניט, אז דער בחור איז באעוולט געווארן פון א סך מענשן. אין יעדער געזעלשאפט זיינען דא גוטע און שלעכטע מענשן.\n,דע דזשואיש פרעס' איז אבער געווען גערעכט מיט איין זאך. יידן טארן ניט פייניקן קיין אנדערע יידן. וואס דער בחור איז איז איין ענין; וואס מ'האט געטאן מיט אים איז אן אנדער אנגעלעגנהייט. איין מעשה האט גארניט צו טאן מיט דער צווייטער.\nגעדענקט זשע, גוטע ברידער, אז שבת איז נאך הייליקער ווי יום-כיפור. דאס הייסט, אז יעדן שבת האט מען די געלעגנהייט זיך צו שלאגן ,על-חטא' און אנהייבן אויף ס'ניי. שבת איז דער חשובסטער רו-טאג, ווען ס'זאל הערשן שלום מיט שלוה. שבת איז ניט בלויז דער סוף פון דער אלטער וואך, נאר ער איז אויך דער אנהייב פון דער נייער און אויך ניט קיין אהנייב און ניט קיין ענדע, נאר א טאג פאר זיך. א גאנצע וואך זאל הערשן די מחיהדיקע שבתדיקייט.\nא ליבשאפט צו חסידות\nדער בעסטער טענצער\nרעאליטעט און שטאנדפונקט\nא חסידישע מנורה\nדי וועלט איז א שפיגל!\nדי וועלט איז א שפיגל! ס'זיינען ניט דא קיין קליינע שטעטעלעך, נאר קליינע מענשעלעך!א מענש מיט א מאס פירט זיך אויף מיט גראציע אין שווערע אומשטענדן.\nקאמעדיעס און טראגעדיעס\nא נאר מאכט פון לעבן א טראגעדיע און א חכם מאכט דאס לעבן פאר א קאמעדיע.\nאלוועלטלעך און חסידיש?!\nאונזערע חסידישע לייענער פון איבער דער וועלט גראטולירן ,דער מאמענט' צו זיין ערשטן געבורטסטאג און דאנקען אונז פארן מאכן פלאץ פאר זיי אין אונזער צייטונג. זיי דערפרייען זיך ביז די זיבן הימלען, אזוי ווי חסידימלעך זאלן האנדלען און אזוי ווי ס'באדארף צו זיין, אז ,דער מאמענט' איז ניט קיין סאציאליסטישע צייטונג, וואס שעצט-גרינג דעם תורה-האמת.\nביני-לביני נאך עלינו זיינען מיר אלע גאר אין גאנצן מסכים מיטן רבין ביים קידוש: ,די וועלט איז יונג און חסידיש!' אמן ואמן!\nווען אונזער זייער געערטער מיטארבעטער ד"ר רחמיאל פישביין איז געווען דער הילפס-רעדאקטאר אין ,דער אלגעמיינער זשורנאל' (אויך באקאנט ווי דער געמיינער זשורנאל!), האט ער געפרעגט ביי די אלע חסידים פון אלע סעקטעס: ,ווער איז דער גרעסטער בעל-חסידות פון אלע דורות?' דער ענטפער איז תמיד געווען ,דער בעל-שם-טוב' אחוץ די ליובאוויטשער, וואס האבן געענטפערט: ,דער (ליובאוויטשער) רבי'.\nדי וועלט איז יונג און חסידיש! מיר האבן שוין א סך מאל געשריבן וועגן שטעטל-דיקער פילאסאפיע. איצט שרייבן מיר וועגן חסידישער פילאסאפיע! אלץ, וואס איז שטעטלדיק איז ניט חסידיש, אבער אלץ חסידישס איז שטעטלדיק. מיר טאנצן מיט התלהבות און פראווען דעם מאמענט אזוי ווי הייסע חסידים, וואס דאווענען מיט כוונה.\nיונג און לעבעדיק\nאונזערע פרומע לייענער פרעגן, וואס איז די נפקא-מינא פון שבתדיק און מחיהדיק? מיר האבן זיך איבער-געלייגט און געפסקנט די שאלה. צו דער מסקנא זיינען מיר געקומען: אלץ, וואס איז שבתדיק איז מחיהדיק, נאר אלץ מחיהדיקס איז ניט דווקא שבתדיקס. ס'איז דא אן אונטערשיד, נאר דער חילוק איז א דינער.\nאן ענלעכע שאלה איז: וואס איז די נפקא-מינא פון ,גנבהשע רבנימלעך' און ,רבנישע גנבימלעך'? רבותי, לאנגזאם און מיט פארזיכט! געדענקט זשע: אז מען פרעגט א שאלה, ווערט זי טרייף!\nדי הייסע חסידים, וואס דאווענען נאך אלץ תיקון-חצות שעצן-הויך די דאזיקע קאטעגאריע. אלזא מיר דערקלערן, אז דאס נייע יאר וועט זיין א חסידישס, פול מיט נסים, רוחניות און התלהבות. ,דער מאמענט' ווייסט, אזוי ווי אלע טייערע חסידימלעך, אז דער מאמענט איז הייליק, אז יעדער מאמענט איז פאר זיך א וועלט, אן אייגענע אלוועלט.\nאזוי ווי די שכינה שטראלט אום שבת אין דער וועלט אריין, דרינגט ,דער מאמענט' אריין אין די פרומע קהילות, וואו מען\nרעדט יידיש. ,הינטער דער מחיצה' לייענען הייסע חסידים ,דער מאמענט'. אזעלכע טייערע יידן פאסמאקעווען זיך מיטן ריינעם יידיש צוזאמען מיטן יידישן טעם, חן און הומאר, וואס אונזער צייטשריפט פארמאגט און שענקט דער לעזערשאפט.\nאונזערע מתנגדישע לייענער זיינען מקנא און קלאגן זיך, אז ס'איז ניט דא קיין קאטעגאריע ,יונג און מתנגדיש' צו באשרייבן און לויבן אונזערע פריינט פון מתנגדים-לאנד. איין חסידישער חכם אין דער רעדאקציע האט געענטפערט, אז פאראן זיינען נאר קאלטע מתנגדים. ס'איז כדאי צו באמערקן, אז יונגע חסידים רעדן יידיש און יונגע מתנגדים רעדן ענגליש אדער עברית.\nחסידיש און וועלטלעך\nיעדע וואך ציט ,דער מאמענט' צו צו זיך מער חסידישע לייענער פון פארשידענע קהילות אין פארשידענע מדינות. דאס איז דאס ערשטע מאל, וואס די יונגע חסידים לייענען וועגן א סך וועלטלעכע טעמעס, באזונדערש די, וואס האבן צו טאן מיט דער יידישער קולטור.\nאונזערע פרומע לייענער זיינען צופרידן, וואס ,דער מאמענט' איז צו גאט, צו לייט, צו תורה און צו סחורה, לתורה ולחופה ולמעשים טובים. איצט, צו ראש-השנה, לאמיר געדענקען און באטאנען, אז תורה איז די בעסטע סחורה. מיט אזא פילאסאפיע זאל יעדער ייד אנקומען צו זיינע נאענטע און בעטן מחילה פאר אלע קריוודעס אין משך פונעם פארגאנגענעם יאר. א פאטש פארגייט, אבער א ווארט באשטייט!\n,דער מאמענט' איז געווארן פאני-בראט און א שמעלקע מיט זיין לייענערשאפט. מיר האבן צוריקגעבראכט בערדיטשעוו און מעזעריטש און שטייען ווידער אמאל אויף דער סטעטשקע ביי דער קאליטקע און קלאדקע איבערן טייך, כדי צו טאן תשובה און גיין צו תשליך. ס'איז ממש א טעם גן-עדן.\nא בן-מאה איז א בעל-דעה\nדער עולם איז ניט קיין גולם... ער איז יונג און חסידיש! מיט אזוינע נייעס זיצן מיר ברומו-של-עולם און דערפרייען זיך ביז די זיבן הימלען! דאס נייע יאר באגריסן מיר מיט גרויס התלהבות און ווינשן אלעמען א גוט, געזונט יאר, אנגעפילט נאר מיט פרייד און פריילעכקייט. אמן ואמן!\nא בן-מאה איז א בעל-דעה! דער, וואס האט די מאה האט די דעה. דער העכסט-ראנגיקער און העכסט-געשטעלטער האט די פיינסטע און די מערסטע פריווילעגיעס! כל-הקודם-זכה (דער וואס קומט פריער מאל פריער).\nדי צוקונפט פון יידיש\nדי צוקונפט פון יידישן לשון ליגט אין די חסידישע קהילות. קיין שרייענדיקע נייעס זיינען דאס באמת ניט.\nאונזער מיטארבעטער ד"ר רחמיאל פישביין דערציילט אן אינטערעסאנט מעשהלע וועגן זיינע יארן אין ,דער אלגעמיינער זשורנאל', ווען ער האט געארבעט דארט ווי דער אומאפיציעלער ,הילפס-רעדאקטאר'. דער פערסאנאל איז געווען גאר א קליינער צוליבן דוחק אין זשורנאליסטן. די זעצער זיינען געווען יונגע חסידים פון סאטמאר, באבאוו און סקווער.\nחבר פישביין פלעג דינען סיי אלס קארעקטאר סיי אלס הילפס-רעדאקטאר ווי אויך נייעס-שרייבער. טראץ דעם, וואס די חסידימלעך זיינען געבוירן געווארן אין אמעריקע און האבן געהאקט מיט ענגליש פון אלע זייטן ביים ריידן, האבן זיי אים פארט איבערראשט.\nאז ער האט זיי פארגעלייענט באנטשע שווייג, האבן זיי פארשטאנען די מעשה און באנומען דעם תמצית פון געוויסע זאצן טראץ דעם, וואס א סך זשארגאן-ווערטער אין דער דערציילונג זיינען זיי געווען פרעמד און מאדנע. ער איז דערשטוינט געווארן פון זייער פארשטענדעניש-פעאיקייט און זייער פעאיקייט צו כאפן דעם עיקר, ווען זיי האבן ניט געוואוסט געוויסע ווערטער. דאס ווייזט, אז זייער אויסדרוקס-פרייהיט, פארשטענדיקונגס-פעאיקייט און קענטענש זיינען היימיש, איינגעזאפט פון דער מאמענס מילך.\nא חסידישע קינדהייט\nזיין יונג און חסידיש איז אויך ריידן וועגן משיח, אדער ריידן וועגן דער משיחטע!\nס'איז קיינמאל ניט צו שפעט צו געניסן פון א חסידישער קינדהייט! חסידות און שמחה זיינען איינס און דאס זעלבע. אלע רביים זיינען מסכים אויף דעם.\nדער בעסטער עלטער צום יונג זיין\nדי וועלט איז יונג און חסידיש! יעדער עלטער איז דער בעסטער עלטער צום יונג זיין. ס'איז קיינמאל ניט צו שפעט הנאה צו האבן פון א גליקלעכער קינדהייט! אמן ואמן!\nצופרידן זיינען די, וואס וואוינען ביי דיר אין שטוב: אשרי יושבי ביתך.\n,דער מאמענט' אלס שפראך-אקאדעמיע\nאזוי ווי אונזערע טייערע לייענער פון חסידים-לאנד האבן זיך פארליבט אין דעם אויסדרוק ,בלייבן אן א באבע', האבן זיי אויך ליב די פראזע ,מיט א זשמעניע זאלץ און א תפילה מיט כוונה על-רגל-אחד'. אזעלכע בקים אין דער שפראך פארשטייען די אלע נואנסן און מליצות, ווייל זיי לעבן אין קהילות, וואו מ'רעדט נאר יידיש.\nהגם מיר באקומען בסוד פיל ע-בריוו פון חסידישע לייענער, שרייבן זיי פון-דעסט-וועגן, אז ,דער מאמענט' האט בארייכערט זייער לשון און אויך די אלגעמיינע שפראך אין די חסידישע קהילות איבער דער וועלט. פשוטע חסידימלעך לערנען זיך אויס שרייבן אויף יידיש פון ,דער מאמענט'. זיי לערנען זיך אפ פון אונזער פובליקאציע!\nפון אלע טיילן חסידים-לאנד דערהאלטן מיר בריוו, לויבנדיק די ,אינטערנאציאנעלע' שפראך אין ,דער מאמענט', וואס דערלויבט יידיש-ריידנדיקע פון אלע דיאלעקטן צו לייענען מיט גרינגקייט אונזער צייטשריפט .\nטראץ דעם, וואס די שפראך אין ,דער מאמענט' איז אנדערש פון אן אונגארישן יידיש, וואס מ'רעדט אין א סך קהילות, פאסמאקעווען זיך די יידן פון די קארפאטן און זיבן-בערגן מיט אונזער היימיש-ליטוויש לשון און שרייב-סטיל. אונזער קארעספאנדענט אין בודאפעשט ד"ר אהרון קארפאטי קומט פון גרויס-ווארדיין אין זיבן-בערגן. א ליטווישן יידיש האט ער געהערט נאר א פאר מאל אין לעבן, דערפאר ווייל ער האט געלעבט נאר אין טראנסילוואניע און בודאפעשט.\nאונזערע פרומע לייענער לערנען זיך אויס גאר א סך פון לייענען ,דער מאמענט', וואס שטעלט זיי צו אן אריינבליק אין דער וועלטלעכער וועלט. א סך פון די דאזיקע לעזער וואוינען אין באזונדערע (און אפט אפגעזונדערטע) קהילות.\nאויף וואס פארא וואגן מ'זיצט...\nאויף וואס פארא וואגן מ'זיצט, אזא ניגון זינגט מען. אין חסידים-לאנד טוט מען נאך די חסידים. די בריוו-באמבארדירונג מיט לויב-געזאנגען פון אונזערע חסידישע לעזער האלט-אן. מיר דאנקען אייך אלעמען פאר אייערע גליקס-וואונשן און ליבהארציקע קאמענטארן. דאס איז טאקע א חסידישער זומער!\nלוסטיק און שבתדיק\nמיר גלויבן ניט בלויז אין נסים... פון זיי לעבן מיר טאקע באמת! פילייכט זאלן מיר שרייבן יונג, חסידיש, לוסטיק (און שבתדיק)?! וואס איז די נפקא-מינא צווישן לוסטיק און שבתדיק? אודאי ווייסן מיר, אז שבתדיק באדייט לוסטיק, פריילעך און מחיהדיק, אלץ אין איין שיין, געזונט פעקל! אמן!\nדי וועלט נויטיקט זיך איצט מער ווי ווען אין שטעטלדיקער פילאסאפיע. אז ,דער מאמענט' וועט האבן א דעה, וועט ווידער אמאל הערשן די איידלקייט, מענשלעכקייט און עלעגאנץ איבער דער וועלט. נידער מיט פראנצויזישער און דייטשער פילא-\nסאפיע! וואס באט די דייטשע פילאסאפיע אן? שאדן-פרייד, אנגסטן, און שטורעם-און-דראנג. אויף וואס שטייט די שפאנישע פילאסאפיע? סעקס מיט משוגעתן. און די פראנצויזישע פילאסאפיע בא-האנדלט וואס? סעקס מיט וויין!\nלאנג זאל לעבן די שטעטלדיקע פילאסאפיע! דער עולם קאן זיך אפלערנען פון באנטשע שווייג! באנטשע שווייג פאר פרזעידענט!\nיונג און חסידיש איז די אמתע סחורה! חסידות און פריילעכקייט זיינען איינס און דאס זעלבע. די דאזיקע פילאסאפיע באטאנט דעם לעבנס-לוסט און די פאזיטיוויטעט. זי איז א לעבנס-באשטעטיקנדיקע פילאסאפיע, וואס שטיצט זיך אויף דער קבלה.\nחסידות באטאנט דעם אייביקן מאמענט און איז ענלעך צום זען-בודיזם, אן אייביקע ווידערגעבורט מיט שמחה-וששון ביי יעדן מאמענט.\nיעדע וואך ווערט אונזער חסידישע לעזערשאפט וואס אמאל גרעסער. מיר דאנקען אייך אלעמען זייער פאר די ליבהארציקע לויב-בריוו, וואס מיר דערהאלטן כסדר פון די פרומע קהילות איבער דער לענג און ברייט פון דער וועלט. ,דער מאמענט' זיצט ברומו-של-עולם מיט פרייד און פריידלעכקייט א דאנק אייער שטיצע און פארערונג.\nשטעטלדיקע פילאסאפיע איז היינט-צו-טאג נאך וויכטיקער און נויטווענדיקער ווי ווען! אזא פילאסאפיע פאסט זיך אויך צו דער היינטיקער תקופה, ווען ס'בושעווען נאר די נעגאטיוויטעט, געמיינקייט און אויסגעלאסנקייט.\nשטעטלדיקע פילאסאפיע שטיצט זיך אויפן תנ"ך און באטאנט דאס זאגעכץ ,תורה איז די בעסטע סחורה'. זי איז בעסער כפל-כפלים ווי די פינצטערע דייטשע פילאסאפיע אדער די פראנצויזישע און שפאנישע פילאסאפיעס, וואס באטאנען סעקס מיט מארד.\nאזוי ווי ,דער מאמענט' שאפט א נייע אידענטיטעט פאר דער יידישער קולטור און פרעסע, בייט ער אויך דעם היינטיקן צייט-גייסט מיט שטעטלדיקער פילאסאפיע. מיט אזא פילאסאפיע גנבהנען מיר אלע גרענעצן!\nהגם דאס קעפל פון דעם דאזיקן פאראגראף קלינגט קאמיש, שרייבן מיר איצט וועגן אן ערנסטער טעמע. די וועלט ענדערט זיך מיט א געוואלדיקער בליץ-שנעלקייט, וואס ס'איז שווער דעם מענש, מ'שטיינס געזאגט, איינצוארדענען די געדאנקען, געפינען א קאפעטשקע שלום ביי יעדן מאמענט, ווען מ'קאן אטעמען פריי און לאנגזאם. אזוי איז דאס אין דער מאדנער, מאדערנער וועלט.\nאה, דאס לעבן איז געווען א סך פשוטער און לאנגאמער אויף די אמאליקע יידישע גאסן, וואו מ'האט געקענט זיינע שכנים מיט זייערע קינדער. מיר דערמאנען אייך אלעמען, אז די יידישע גאסן זיינען ניט געווען אויפגעבוט בלויז מיט ברוקשטיינער, נאר, נאך וויכטיקער און אקטועלער, מיט הערלעכקייט, איידלקייט און מענשלעכקייט. דאס זיינען די בוי-מאטעריאלן און באשטאנדטיילן פון א יידישער גאס.\nא זומער-קאלאניע אין די קאטסקילן\nדי רעדאקטארן זיינען פארבעטן געווארן אין א זומער-קאלאניע אין די קאטסקילן ארומצוריידן די פאפולעריטעט פון ,דער מאמענט' ביי פרומע יידן.\nאז מ'לעבט, דערלעבט מען! דאס זיינען געווען די ,קאכאליינס' (הייזקעס), וואו אונזער ,מוישקע', משה לעווין, דער רעדאקציע-סעקרעטאר, האט פארבראכט יעדן זומער אין די 40ער און 50ער יארן ווען ער איז געווען א ניי-געקומענער אין אמעריקע. פון רומעניע ביז ,די יידישע אלפן' מיט איין שפרונג. ער האט פארלוירן זיין הארץ אין די קאכאליינס! וואס פארא מדינה!\nדי רעדע האט ר' יעקב (קארנפעלד), אונזער הויפט-רעדאקטאר, געהאלטן שבת אין אוונט. דער צושויער-זאל איז געווען אנגעפאקט מיט פרומע יידן פון מאנטיסאלא, זיד-פאלסבורג, ליבערטי און לאק-שעלדרעק.\nדי רייזע איז געווען א מחיהדיקע. ד"ר נאמאסטס לימוזינע האט אונז אלעמען געפירט אין ,די בערג'. די רייזע האט געדויערט אנדערטהאלבן שאה. כדי צו געניסן פון דער לאנגער רייזע, זיינען מיר געזעסן אויף די פאסאזשיר-שטולן אין הינטן אויטא און הנאה געהאט פון א צאל משקות פונעם לימא-באר. ד"ר אוצר טוט אלץ מיט חן און טעם. דאס איז געווען אן ערשט-קלאסיקע רייזע.\nמיר האבן זיך דערמאנט אין דער בלי-תקופה פון די קאטסקילן ווען א סך פון אונזערע מיטארבעטער האבן גענאסן פון פריילעכע זומער-וואקאציעס אין ,די בערג'.\nאונזער זייער געערטער הויפט-רעדאקטאר האט באצויבערט דעם עולם מיט זיין וואונדערבארער רעדע אויף א היימיש-עלעגאנטן יידיש. ר' יעקב האט געהאט צוגעגרייט אין פארויס זיין רעדע, וואס ער האט באשפרענקלט מיט לשון-קודש פאר דעם פרומען עולם.\nאויב די יאלדן אין וואשינגטאן און אין אנדערע הויפטשטעט זאלן זיך באראטן מיט ,דער מאמענט', וואלט אלץ געווען אין ארדענונג! מיר באטן-אן דער וועלט שטעטלדיקע פילאסאפיע, כדי צו פארבעסערן און פארשענערן די וועלט. דאס איז א פילאסאפיע, וואס האט דעם זיידנס שכל און דער רביצינס טעם אנשטאט דער באבעס טעם און ירושה, וואס די כיטרע פאליטיקער אין וואשינגטאן פארמאגן אן שום מאס!\nוואס איז געווארן פון מיין שטעטעלע?\n,דער מאמענט' דאנקט זייער אונזערע יונגע לעזער פון די חסידישע קהילות אין אלע טיילן וועלט, וואס זיינען הייסע פארערער און אנגהענגער. מיר ווייסן נאך ניט ווי אזוי דאס איז געשען און ווייסן אויך ניט וועמען מיר האבן צו פארדאנקען, אבער ,דער מאמענט' האט געפונען א חן ביי די אלע חסידישע חברות איבער דער וועלט. אין מיטן ד'רינען און ווי דונער אין מיטן העלן טאג האט אונזער צייטשריפט געטראפן די דאזיקע קהילות און איז אריינגעדרונגען אין זיי אזוי ווי די שכינה אום שבת אדער ווי אליהו הנביא ביים סדר.\n,דער מאמענט' באדייט פאר זיך חתבודדות מיט חתבוננות פאר לוסטיקע חסידימלעך. די כסדרדיקע בריוו-באמבארדירונג פון יונגע חסידים איז פאנטאשטיש און אומפארשטעלבאר! לייענען ,דער מאמענט' איז זייער ערשטע און איינציקע פארבינדונג מיט א וועלטלעכן יידישן זשורנאל. זיי שרייבן, אז ,דער מאמענט' איז ניט קיין רעליגיעזע צייטונג און אויך ניט קיין וועלטלעכע צייטשריפט, נאר אן אלוועלטלעכער זשורנאל!\nשטעטלדיקע און חסידישע פילאסאפיע זיינען אויך חל אויף דער מאדערנער וועלט. די צוויי פילאסאפיעס זיינען כמעט ווי איינס און דאס זעלבע?\nיונג און חסידיש, וואס נאך קאן מען זיין? אונזערע אינטערנעטישע פאסט-קעסטלעך האבן אויפגעריסן פון דער ריזיקער בריוו-באמבארדירונג פון יונגע חסידים לגבי אונזערע ליבהארציקע באמערקונגען און לויב-ווערטער וועגן חסידות בכלל און וועגן זיין ,יונג און חסידיש'. זיי האבן זיך געפאסמאקעוועט מיט אונזער אויפקלערונג וועגן דער מוזיקאלישער בראדוועי-פארשטעלונג און ווי אזוי מיר האבן איבערגעזעצט דאס ליד ,יונג און נאריש' ווי ,יונג און חסידיש': ,שמייכלען אויף דער זונשיין און לאכן אין רעגן... הלואי זאלן מיר ווידער זיין יונג און חסידיש".\nמיר זעען אויך ניט קיין אונטערשיד צווישן שטעטלדיק און חסידיש, סיידן מ'שטאמט פון ליטוואק-לאנד, וואס איז דאס זעלבע וואס מתנגדים-לאנד. דאס אמישע פאלק און די חסידים האבן א סך בשותפות: שווארצע קליידער מיט קאפאטעס, בארד מיט וואנצעס און א באזונדערע שפראך, פענסילוואניער דוטש', וואס קומט פון דער שווייץ. זיי ריידן אזא מין שווייצער דייטש, וואס א יידיש-ריידנדיקער קאן אפטמאל פארשטיין! די אפגעזונדערטע אמישע געמיינדעס זיינען געראטן אין די אמאליקע יידישע שטעטלעך און דערפער.\nאין חסידים-לאנד איז די וואכעדיק פארבאטן. דארט פייערט מען א גאנצע וואך מיטן קול-ששון וקול-שמחה די שבתדיקייט, וואס פינקלט און גליט מיט דער שכינה.\nס'איז אויך כדאי צו דערמאמען, אז א סך פון די יונגע חסידים האבן קיינמאל ניט געהערט קיין יידישע פאפולערע לידער און הערן זיך צו צו זיי צום ערשטן מאל אין אונזער סעקציע ,ווידעאס'. לכבוד אונזער לייענער, וואס זיינען יונג און חסידיש, אזוי שרייבן מיר איבער דאס לידל ,בעלז'*: ,יעדן שבת פלעג איך לויפן דארטן מיט אלע חסידים גלייך, זיצן אונטער דעם גרינעם ביימעלע און לייענען ביי דעם טייך'.\n*בעלז, פוילן איז געווען א חסידיש שטעטל. די היינטיקע בעלזער חסידים אין ירושלים שטאמען פון דעם שטעטל, וואס איז פארן חורבן געווען אין פוילן איינע פון די גרעסטע חסידישע קהילות צוזאמען מיט גער און אלעקסאנדער.\nאין מעזעריטש, וואו די גויים האבן אויך גערעדט א פליסיקן יידיש איז די שיקסע ביים רב געווען אזוי קלוג, וואס זי האט אויך געפסקנט שאלות. טאקע א בריה!\nווי אזוי איז אזא טעמע געקומען צו רייד? ווי קומט הודו צו כוש?\nדי שיקסע איז אמאל אויסגעשקצט געווארן פונעם רב. זי איז געווען אזא מין העפלעכע מויד, אן עניוותדיק דינסט-מיידל.\nדער רב האט אמאל געפסקנט א שאלה. ער האט אבער ניט געהאט קיין תשובה אויף דער שווערער שאלה. ער האט זיך געבראכן דעם מוח און סוף-כל-סוף אויסגערופן: ,אין קול ואין עונה'. איז דא אויף דער וועלט איין אייביקע זאך? איז פאראן איין זאך, וואס גייט ניט אויס אויפן עולם-הזה?\nדי שיקסע האט אים אונטערגעהערט ביים ברענגען אים דעם מיטאג און באמערקט, אז נאר די ענדערונג איז אייביק, אז אויפן עולם-השקר איז די איינציקע כסדרדיקייט די ענדערונג, וואס איז אייביק-טעטיק און שטארק. די ענדערונג איז דער הערשער און איז אפשר דאס זעלבע וואס די צייט.\nטאקע א פילאסאפקע די שיקסע!\nהיינט-צו-טאג בייט זיך די וועלט מיט א געוואלדיקער שנעלקייט. דער מענש, מ'שטיינס געזאגט, מוז זיך ענדערן צוזאמען מיט דער זיך-בייטנדיקער וועלט, ווי שווער דאס זאל ניט זיין. ווי פיל ער זאל זיך ניט באיען, קאן דער גרעסטער פילאסאף אדער כשוף-מאכער, נעבעך, ניט אפשטעלן די צייט.\nהיינטיקע וואך האבן מיר דערהאלטן א געהיימענישפולן בריוו פון דער מעזעריטשער שיקסע, וואס לעבט נאך צו 89 יאר. די פוילישע בלאנדינקע, וואס האט גערעדט יידיש און געפסקנט שאלות ביים רב, האט אונז צוגעשיקט דורך דער אלגעמיינער פאסט א בריוו, געשריבן מיט דער האנט אויף יידיש.\nדער רב איז ליידער אומגעקומען אין חורבן, אבער די שיקסע איז לעבן געבליבן. די פערזענלעכע פילאסאפיע פון א מענש אנטשיידט זיין גורל, צי ער האט הצלחה. די שיקסע ביים רב האט געהאט פארמאגט א וואונדערבארע לעבנס-באשטעטיקנדיקע פילאסאפיע. איינע, וואס האט איר דערלויבט צו ראטעווען דעם זון פונעם רב. זי האט אויסבאהאלטן דאס רבנישע זינדל ביים טאטן אין קעלער, וואו ער האט איבערגעלעבט די שואה. זי האט אים געגעבן ברויט און אים אויסגעלערנט פויליש.\nדי שיקסע איז געווארן א פוילישע פאעטעסע און לעבט איצט אין ווארשע. זי האט אונז דערציילט די מעשה, ווייל איר מאן, דאס רבנישע זינדל, האט געפונען אונזער בלאט אינעם אינטערנעט. זיי האבן ביידע געלעזן ,דער מאמענט' און זיינען געווען זייער צופרידן פון דעם אינהאלט. די שיקסע איז אבער מער ניט קיין שיקסע. לאנג צוריק האט זי זיך מגייר געווען!\nזי איז געווען גערעכט! דאס רעדל דרייט זיך און אלץ בייט זיך!\nיונג און נאריש\nדי טייערע משחיטע\nאז אלץ איז געווארן קאליע, פארפאלן און מכלה אין גן-עדן, האט מען געדארפט ריידן וועגן משיח! דער גואל-צדק, אונזער טייערע משיחטע חוה בת אברהם, האט אונז אנומלטן דערקלערט, אז א געוואלדיקע חוצפה, באקאנט ווי דער חוצפה-פאקטאר, האט געשפילט גאר א גרויסע ראלע אין מאכן א תל פון גן-עדן. דערצו בושעוועט די חוצפה היינט-צו-טאג אזוי שטארק (און אפשר נאך שטארקער) ווי דעמלט און ווי ווען. די משיחטע ווייסט! ווער איז א גרעסערע מומחטע אין גן-עדן פון דער מלכה-המשיחטע?\nדי אוראלטע גריכן האבן געוואוסט זייער גוט פון חוצפה, וואס זיי האבן באצייכנט ווי ,הובריס' (א חוצפהדיקע גאוה), וואס פאראורזאכט דעם אונטערגאנג און פונאנדערפאל פון מענשן, געזעלשאפטן, לענדער און וועלטן! די זעלבע מעשה מיטן זעלבן מוסר-השכל חזרט זיך איבער ווידער און אבער אין פארלויף פון דער וועלט-געשיכטע און פון איר לערנט זיך דער מענש, מ'שטיינס געזאגט, אפ גארניט מיט גארניט. דאס איז די סיבה פארוואס דער עולם נויטיקט זיך אין א דערלייזער!\nדי יידן ווייסן ניט, וואס אדם און חוה האבן אראפגעריסן און געגעסן פון עץ-הדעת. די קריסטן דערקלערן, אז דאס ערשטע פארפאלק האט געגעסן אזא מין אויבס, א פארבאטענע פרוכט. ,די פארבאטענע פרוכט' איז א טערמין, וואס די קריסטן האבן אויסגעטראכט ביים איבערזעצן דעם תנ"ך. א פארבאטענע פרוכט איז ניט קיין יידישער באגריף. עסן פון עץ-הדעת קעגן דעם רצון פונעם רבונו-של-עולם איז א מעטאפאר, וואס באדייט, אז דער מענש האלט, אז ער איז נאך קליגער פון גאט! ווען א מענש גלויבט, אז ער ווייסט מער פון דעם בורא-עולם אנטשטייט, און אין גן-עדן איז טאקע אויפגעקומען, א וועלט מיט יסורים! אדם און חוה האבן זיך אנגעמאכט צרות אויף א פלאץ, וואו ס'האבן ניט עקזיסטירט קיינע צרות! ,הובריס'! אמן, דינו ותיקו! (מאי 2013)\nא סך משיחים\nאון ריידנדיק וועגן משיח: ס'איז בעסער צו ריידן פונעם גואל-צדק איידער צו ריידן וועגן דעם שווארץ-יאר!\nס'קאן דאך זיין, אז ס'וועלן קומען א סך משיחים. די מענשהייט נויטיקט זיך אין א וועלט מיט משיחים! דעם אמת געזאגט, איז יעדער מענש, וואס וויל ענדערן צום גוטן די וועלט דער משיח! (אפריל 2013)\nריידנדיק וועגן טייוול\nוועגן משיח האבן מיר געדארפט ריידן! ס'איז טשיקאווע, אז אויף ענגליש זאגט מען ,ריידנדיק וועגן דעם טייוול' און אויף יידיש זאגט מען ,ריידנדיק וועגן משיח'. יידיש איז אן איידעלע, פרומע און חשובע שפראך: אלץ, וואס מ'זאגט אויף אלע אנדערע שפראכן, זאגט מען נאך בעסער און נאך שענער אויף יידיש!\nווער וויל און דארף ריידן פונעם שווארץ-יאר, ווען קאן ריידן וועגן משיח! (מערץ 2013)\nחברה! די משיחטע איז ברוגז אויף די יידן, וואס פייערן סילוועסטער-נאכט און דעם אנהייב פון גויאישן ניי-יאר. זי מאכט-באקאנט, אז דער 1טער יאנואר איז א חגא, ווען קאטוילן מערקן-אפ דעם ברית פון ישו-הנוצרי. די מלכה-המשיטע האט דערקלערט, אז דער ערשטער יאנואר איז ניט קיין כשרער יום-טוב, נאר א טריפהנער חגא! (פעברואר 2013)\nריידנדיק וועגן משיח! הרב ישראל בן-ציון, אונזער חשובער מקובל אין צפת, האט אונז איבערגעגעבן היינטיקע וואך, אז די אמתע דאטע, ווען דער משיח-שטראל וועט טרעפן אונזער פלאנעט איז דער 24סטער דעצעמבער, און ניט דער 21סטער אזוי ווי אלע מיינען. הרב בן-ציון באטאנט, אז דער משיח-שטראל איז אן ענערגיע-פולס, וואס וועט ארויסדרינגען פון סאמע צענטער מילכוועג און בענטשן די אלע בעלי-אמונה מיט צדקה-וחסד אין הארצן.\nאונזער עניוותדיער בעל-קבלה איז א געוואלדיקער תלמיד-חכם מיט א ריינער נשמה, וואס זעט די ספירות און מאכט-באקאנט פאר זיינע חסידים זייער חשבון-הנפש אין דער מכבא, די ספירה, וואס ליגט איבערן כתר. דער לעצטער בעל-תפילה, וואס האט געזען די ספירות אזוי ווי איין מענש זעט דעם צווייטן איז געווען דער ריבניצער רבי חיים זאנוויל אבראמאוויטש זצ"ל. (21 דעצעמבער 2012)\nריידנדיק וועגן משיח! דער גאנצער עולם רעדט איצט וועגן משיח. די גאנצע וועלט רעדט וועגן דעם 21סטן דעצעמבער, ווען די וועלט וועט, לויט די געוואלדיקע אפטימיסטן, אויפהערן עקזיסטירן. הבטחות מיט ממתקים!\nאונזער צדיק-הנסתר, א מקובל אין צפת האט שוין דערקלערט, אז צווישן דעם 21סטן און 24סטן דעצעמבער וועט טרעפן דעם ערד-קוגל דער משיח-שטראל. פון סאמע צענטער מילכוועג וועט ארויסדרינגען אן ענערגיען-פולס, אזא מין משפט-שטראל, וואס וועט בענטשן די, וואס דינען דעם בורא-עולם און אויסרייניקן דעם עולם פון פארדארבנקייט און בייזקייט.\nקיין עק וועלט וועט ניט זיין. דאס וועט ניט זיין קיין טרויעריקע ענדע נאר א גליקלעכער און פרישער אנהייב. דער צפתער בעל-קבלה וויל, אז דער עולם זאל וויסן זיין, אז בראשית מיינט ניט ,אין אנהייב', נאר ,אין אן/יעדן אנהייב', מחמת אונטערן בית שטייט א שוא און ניט קיין קמץ אדער פתח.\nענדע דעצעמבער: בראשית. (14 דעצעמבער 2012)\nאונזער צדיק-הנסתר אין צפת האט דערקלערט היינטיקע וואך, אז דער משיח-שטראל, וואס וועט טרעפן דעם 24סטן דעצעמבער דעם ערג-קוגל קומט פון סאמע הארצן פון בורא-עולם און וועט ענדערן די ענערגיע און רוחניות פון אונזער פלאנעט. דעם טאג וועט דער כתר, וואס הערשט איצט איבערן עולם, מגולגל ווערן אין דער שחינה, וואס וועט פון דאן אן הערשן איבער דער וועלט. די דאטע פאלט זיך צוזאמען מיט דער דאטע לויטן מאיער קאלענדאר, ווען ס'וועט זיך אנהייבן א נייע רוחניות-תקופה. (7 דעצעמבער 2012)\nא מאדערנער משיח!\nדער מלך-המשיח איז א נארמאלער ייד, וואס וועט ווערן דער מלך-ישראל און דערפילן די פאראויסגעזאגטע פליכטן פון תנ"ך. (26 אקטאבער 2012)\nווארטן אויף משיח איז אזוי ווי ווארטן אויף גאדא. די אבסורדיסטישע בינע-פיעסע פון סאמועל בעקעט, אזוי ווי זיין ,ענדשפיל', ברענגט דעם צושויער זיך צום פרעגן, וואס ס'טוט זיך דא, וואו דער שכל קלעפט זיך ווי אן ארבעס צו דער וואנט.\n,מיר וועל זיך אויפהענגען מארגן סיידן גאדא וועט קומען' איז א באקאנטע פראזע פון דער פיעסע. רפאול גאלדוואסער פון ,יידישן לופט-טעאטער' אין שטראסבורג, פראנקרייך וועט שוין באלד שטעלן די בעקעטס אבסורדיסטישע דראמע.\nא צאל מיטארבעטער האבן געזען אין די 50ער יארן ,ווארטן אויף גאדא' אויף דער יידישער בינע אין ניו-יארק. זיי באמיען זיך צו דערמאנען, וועלכע אקטיארן זיינען ארויסגעטראטן אין דער פארשטעלונג.\nבעקעט איז געווען איינער פון די נאכמלחמהדיקע אבסורדיסטישע דראמאטורגן. אין פראנקרייך מיט א סך יארן צוריק האט לאווע גאווארטשיק געזען אויף דער בינע זשיראדוס ,די משוגענע פון שאיא'. ס'איז כדאי צו דערמאנען אויך פיראנדעלאס ,זעקס פארשוינען, וואס זוכן אן אויטאר'. אפשר וועט חבר גאלדוואסער פארפאסן פאר אונז אן ארטיקל וועגן ,ווארטן אויף גאדא' און דעם מוסר-השכל פון דער פיעסע. (5 אקטאבער 2012)\nאיידער צו ווארטן ווייטער, אז משיח זאל קומען, דארפן אלע מענשן שטרעבן בציבור צו פארוואנדלען דעם עולם-השקר אין גן-עדן. אמן! ישר כוח יעדן ייד, וואס האלט זיך פארן משיח! משיח וועט קומען, ווען דער עולם וועט זוכה זיין צו האבן אזא כבוד! (28 סעפטעמבער 2012)\nתשובה-ומעשים-טובים! תורה איז די בעסטע און די אמתע סחורה! תפילה און שבת זיינען נאר דער אנהייב! וואס מ'טוט און ווי אזוי מ'פירט זיך אויף אין משך פון דער וואכעדיקער וואך זיינען נאך וויכטיקער. חברה, תקון-עולם! (21 סעפטעמבער 2012)\nצום נייעם יאר האפן מיר, אז דער רוח-המשיח וועט הערשן אומעטום אויף דער וועלט, באזונדערש אין יידישע הערצער. צו ראש-השנה האפן מיר, אז דער משיח וועט אונז בענטשן מיט זיין קומען און מיט א נייער וועלט. דערצו איז נאך וויכטיקער ווי וויכטיק, אז יעדער מענש זאל זיך האלטן פארן משיח און זיין פארקאכט אין תיקון-עולם. (14 סעפטעמבער 2012)\nדי משיחטע פון כוש\nלא-שאנדע בת-יעקב איז ניט די מלכה-המשיחטע און אויך ניט קיין אפשטאמיקע פון דער מלכה שבא. לא-שאנדע איז א לעזבישע פאלאשין פון עטיאפיע און א ראבינערן אין א נעגערישער ,ווייבער-שול' אין תל-אביב. די חשובע ראבינערין איז פארליבט און פארקאכט אין דער שמשטע, א יידישע טאכטער פון באמבעי, אינדיע. הודו קומט טאקע צו כוש אין דעם פאל!\nא שווארצע משיחטע!\nריידנדיק וועגן דער משיחטע! היינטיקע וואך האבן מיר געלייענט אויף אן אנדער אינטערנעט-זייט אויף יידיש, וואס חוזק-אפ פון ,דער מאמענט', אז די משיחטע איז א לעזבישע פאלאשין פון כוש! טאקע א מלכה שבא!\n(17 אויגוסט 2012)\nדער משיח איז יעדער מענש\nדי משיחטע דערקלערט, אז דער משיח איז יעדער מענש, וואס וויל ענדערן צום גוטן די וועלט און זי אויסלייזן פון אירע יוסורים. אמן ותיקו. (27 יולי 2012)\n,דער משיח פון אשען-פארקוועי'\nריידנדיק וועגן משיח! די רעדאקציע קאכט היינטיקע וואך מיט דער קורצער דערציילונג ,דער משיח פון אשען-פארקוועי', אן אומבאקאנטע מעשה פון אן אומבאקאנטן שריפטשטעלער. די מעשה פון וועלוול הויכבערג ע"ה איז איינע פון די אינטערעסאנטסטע און בעסטע ליטערארישע ווערק, וואס מיר האבן ווען געלעזן.\nזיין אלמנה האט געהאלטן אין ארויסווארפן אלטע זאכן, וואס זי האלט פאר טינוף-טינופת און האט געפונען זיינע כת-ידן אין א קאפער אין א וויקל אין בוידעם. זי האט אונז צוגעשיקט דעם מאנוסקריפט, בעטנדיק, אז מיר זאלן אים איבערזעצן און זי לאזן וויסן, וואס ס'שטייט געשריבן אויף די פאפירן.\nמיר זיינען נשתומם געווארן, אז מיר האבן געלייענט די מעשה, וואס איז גלענצנדיק באשאטן מיט לשון-קודש, ווייכע און שיינע נואנסן און חנעוודיקע מליצות. מיר וועלן שוין באלד דרוקן די דערציילונג פונעם אומבאקאנטן פען-מייסטער וועלוול הויכבערג. (6 יולי 2012)\nאיינס אזייגער, צוויי א פגר!\nדי משיחטע איז געקומען נעכטן און קיינער האט זי ניט באמערקט, ווייל אלע זיינען געווען גאר שטארק פארנומען מיט ווכיטיקע זאכן ווי, לשמל, טעקסטינג, אינטערנעטישע אינפארמאציע-זוכן און רייזע-טעלעפאן-שמועסן. איינס אזייגער, צוויי א פגר! (22 יוני 2012)\nמשיחטע שוין געקומען!\nדי משיחטע איז געקומען נעכטן און קיינער האט זי ניט באמערקט, ווייל אלע זיינען געווען ,ביזי'!\n(15 יוני 2012)\nאמן, דיינו, ותיקו\nדי גרויסע מאניפעסטאציע פון פרומע יידן אין בעיסבאל-סטאדיאן ,סיטי-פעלד' אין ניו-יארק מיט א פאר וואכן צוריק איז ניט געווען קעגן די נייע טעכנאלאגיעס און אויך ניט קעגן פארשריט. ס'איז געווען א פארזאמלונג באקאנט צו מאכן די געפארן פאר תורה-יידן אין אינטערנעט.\nדי פרומע יידן וואוינען אין באזונדערע קהילות און ווילן פארהיטן די ,מאדערנע' צרות און אנגסטן אריינצודרינגען אין זייער וועלט. די יונגע לייט אין אט-די קהילות זיינען ביז די לעצטע 10 יאר געווען פארשלאסן און האבן ניט געהאט קיין גרינגן צוטרירט צו פארנאגראפיע און אנדערע וועלטלעכע משוגעתן.\nדי פרומע וועלט איז טאקע ניט קעגן טעכנאלאגיע אזוי ווי מיר זעען, ווייל זיי באנוצן זיך מיט אויטאס, קאמפוטער און קעשענע-טעלעפאנען צו פירן מסחר און אנהאלטן דעם קאנטאקט מיט פריינט און קרובים. די היינטיקע יידן מיט תורה זיינען ניט אזוי ווי דאס אמישע פאלק, וואס איז א פארשלאסענע, אפגעזונדערטע געזעלשאפט, וואס זאגט זיך אפ פון מארשינעריע און עלעקטריציטעט.\nס'מוז עקזיסטירן א מיטלוועג. ווען מ'לעבט אין דער היינטיקער וועלט, וואו אלץ איז קאפויער, וואו גוטס איז שלעכט און בייזס איז גוט ביי די פאלקס-מאסן, וואס טוט מען אין אזוינע צייטן? אמן, דיינו ותיקו. (8 יוני 2012)\nווארטנדיק אויפן משיח\nווארטנדיק אויפן משיח האט פארשידענע באדייטונגען. ס'איז גאנץ מעגלעך, אז ,ווארטן אויפן משיח' זאל מיינען ,ווארטן אומזיסט' אויף עפעס, אויף א געשעעניש, וואס וועט קיינמאל ניט פארקומען.\nמוסף עולם ועד סופו* רייסן מיר איין די וועלט, כדי צו געפינען טאלאנטפולע שרייבער. דערצו בלייבט אונז הייליק דער מאמענט, ווען מיר האבן זיך אנגעשלאגן אויף אונזער מיטארבעטער חיים קאמעלמאכער. א גאלדן גליק האט אונז געטראפן ווען מיר האבן זיך באקענט מיט דעם באגאבטן דערציילער, א דאנק וועלכן מיר זיצן ברומו-של-עולם.\nר' חיים איז אן אוצר און אן ארכיוו! דער בעל-זכרון געדענקט אלטע גראמען און לימעריקן, וואס די וועלט האלט פאר לאנג-פארגעסענע! ר' חיים געדענקט! און ריידנדיק וועגן געדענקען און חסידות האט אונז חבר קאמעלמאכער אומזירט מיט דעם מוזיקאלישן גראם:\nצום רבי'ן איז געקומען א ווייבל, וואס זי וויינט אויף אירע וואונדער;\nשוין א 10 יאר נאך דער חתונה און זי האט נאך נישט קיין קינדער.\nדער רבי האט איר אנגעוואונשן מזל מיט הצלחה\nאון קוים וועט דאס ניט העלפן, איז ער דער בעל-מלאכה!\nדי אלע פארזאמלטע האבן זיך געקייקלט און געקוליעט פאר געלעכטער, אז ער האט אונז פארגעזונגען דעם גראם.\nמיר באזינגען דעם טאלאנט און אומדערמידלעכקייט פון ר' חיים, וואס איז איינער פון די פיינסטע מענשן, וואס מיר קענען. ער באקלאגט זיך קיינמאל ניט און שרייבט ווי א מזיק. באקאנט איז ער ווי ,חיים מזיק' ביי אונז אין רעדאקציע, ווייל ער פארפאסט נאך שנעלער אן ארטיקל ווי דער בחור-הזעצער קאן אים אפקלאפן. חבר קאמעלמאכער איז ניט קיין זקן מיט א שטעקן, נאר א מזיק מיט א פעדער! (1 יוני 2012)\n*,מוסף עולם ועד סופו' באדייט ,איין עק וועלט ביזן צווייטן'\nדי משיחטע זאגט-אויס ,דעם סוד'\nדער משיח האט איינגערוימט דער באבע א סוד אין אויער: ,ניט דא קיין נפקא-מינא פון דער און יענער וועלט! דאס איז דער עולם-השקר און אויך דער עולם-האמת, גן-עדן און גיהנם. מ'באקומט און פארמאגט דאס וואס מ'שאפט פאר זיך אליין!' (25 מאי 2012)\nדי באבע האט באשאפן א גולם!\nריידנדיק וועגן דער משיחטע! די באבע האט באשאפן א גולם! די משיחטע לעבט ווי דער משיח אין גן-עדן. זי האט מער ניט קיין געדולד און ווארט ניט אויף קיינעם, באזונדערש ניט אויף די, וואס ווארטן אויפן משיח!\nדי באבע לערנט מיט דער משיחטע די לעצטע מנהגים און מאדעס אין דער גאלדענער מדינה. מיט גרויס חידוש נאכן קידוש זאגט די באבע דער משיחטע, אז איר טייער, ווייס אייזעלע פאסט זיך ניט צום גרויסשטאטישן לעבן. איצט פארט זי משיחטע עקסטרע און עקספרעס מיט א טאקסי. די משיחטע איז געווארן אן אמתער יאקני. אמעריקאנער גנב!\nס'איז בעסער, אז די משיחטע, איר צו לאנגע יארן און זאל זי זיין געזונט און שטארק (אמן!), זאל פארן מיט א טאקסי, ווייל די וועלט וועט איר קיינמאל ניט מוחל זיין, אז זי זאל זיך, חס-ושלום ניט, פארשפעטיקן צו דער סעודה מיט לויתן ביים סמבטיון! (18 מאי 2012)\nאן אינטערוויו מיט דער משיחטע\nדא אין דער רעדאקציע שרייבט מען וועגן משיח און גן-עדן מחמת דעם, וואס אונזערע רעדאקטארן האבן גאט אין הארצן. אונזערע רעדאקציע-מיטארבעטער זיינען יידן מיט תורה, וואס האבן אמונה און בטחון.\nדי משיחטע דערקלערט, אז יעדערער קאן האבן אין יעדן מאמענט און ביי יעדער געלעגנהייט א ליכטיקן גן-עדן, אויב דאס גלוסט זיך אים מיטן גאנצן הארצן. כדי צו האבן א ליכטיקן גן-עדן דארף מען ניט גיין אויפן עולם-הבא: מ'קאן דאס האבן אויפן עולם-השקרים.\nאון אחרון אחרון חביב האט די משיחטע דערקלערט ביים קידוש, אז זי פארשטייט ניט פארוואס זי טראגט די אחריות אויסצולייזן די גאנצע מענשהייט פון אלע אירע יסורים. זי שרייט חי-וקיים פון הויכע פענסטער, אז ס'איז די פליכט פון דער וועלט צו פארוואנדלען דעם עולם-השקר אינעם גן-עדן. אין אן אינטערוויו מיט ,דער מאמענט' האט זי זיך באקלאגט: ,פארוואס דארף איך אלץ טאן? פארוואס ווארפט מען אלץ ארויף אויף מיינע אקסלען? כ'בין א כפרה?' (11 מאי 2012)\nווארטן אויפן משיח איז ווארטן אומזיסט עד-כל-סוף-הדורות און באקומען סוף-כל-סוף גארניט מיט גארניט. פאראן זיינען אזוי פיל טייטשן, אויסטייטשונגען און טעאריעס ווי אזוי דער משיח וועט קומען, ווער ער וועט זיין און צי ער עקזיסטירט אין גאנצן.\nדא רעדט מען ניט ארום זיין עקזיסטענץ אדער זיין אנקומען; דא באהאנדלט מען איצט די פראגע, וואס טאטשעט אונז: פארוואס האלט זיך יעדער ייד ניט פארן משיח און פארוואס שטרעבט ער ניט צו ענדערן צום גוטן די וועלט און זי פארוואנדלען אין גן-עדן? תיקו! (4 מאי 2012)\nדי משיחטע און די באבע\nדי משיחטע האט פארפירט א פריינטשאפט מיט דער באבען אין ,האטעל קארלאיל' אין דער מעטראפאליע ניו-יארק. ,דער מאמענט' האט איינגעארדנט די יידישע וועלט-דערלייזערין אין שיינע אפארטאמענטן אויפן דרייציקסטן שטאק און דעקט אלע הוצאות. אראפפארנדיק אין דער ווינדע האט די משיחטע געהערט די באבע ריידן יידיש מיטן אלטן באבניק פון בוטשאטש!\nדי משיחטע צוזאמען מיט איר ווייס אייזעלע, וואס רוט זיך אויס אויף א סטויגל שטרוי אויפן רינשטאק הארט פארן האטעל, איז איצט פאני בראט מיט דער באבען מיטן חמור-אייזל, וואס רוט זיך אפ אין האטעל-סאלאן אויף א דיוואן.\nדי משיחטע האט א טייער, שיין אייזעלע און די באבע פארמאגט אן אלטן חמור-אייזל. איינער איז א חיה און דער צווייטער איז א פרויען-יעגער.\nדי באבע זיצט און באלעבאטשעט מיט דער משיחטע. זיין זיינען תיכף-ומיד געווארן הארץ- און דוץ-פריינדינעס. די משיחטע איז אנגעטאן אין א כאלאט מיט א קיטל און א ווייסער יארמלקע, א שנירל פערל און ווייסע פאנטאפל. די באבע איז אויסגעפוצט אין א דעקאלעטירט אוונט-קלייד און הויכע קנאפל, פארפוצט מיט בריליאנטן און שמאראגדן! זי טראגט א גינגאלדענעם בראסלעט מיט בריליאנטן און זשמאראגדן און א האלזבאנד מיט גרויסע שמאראגדן און בריליאנטן, איינגעהאנדלט אין די טייערסטע געוועלבער אויפן חשבון פון ,דער מאמענט'.\nדי אוואנטורעס פון דער באבען און דער וואנדערוועג פון דער משיחטע. א מאדנע פאר! (27 אפריל 2012)\nא גן-עדנדיק כבוד\nדי משיחטע אויפן סדר: ס'איז א גן-עדנדיק כבוד, אז די משיחטע זאל פרעגן די פיר קשיות אויפן סדר ביי אייך אין שטוב. און ווער ווייסט בעסער פון גן-עדן ווי די משיחטע? (20 אפריל 2012)\nדי משיחטע ביים סדר\nדי משיחטע איז געשוואומען מיט א לוקסוס-שיף פון אומאן קיין מיאמי-ביטש פראווען פסח. זי פרעגט די פיר קשיאות, עסט מצה און טרינקט פסח-וויין. זי באזוכט פלארידע אויפן חשבון פון ,דער מאמענט', וואס דעקט די אלע הוצאות. ווער דען, אויב ניט ,דער מאמענט'?\nזי משיחטע מאכט באקאנט, אז זי איז אויף א פסחדיקער וואקאציע אינעם אמעריקאנער גן-עדן, מיאמי. דאס אייזעלע איז צוגעבונדן צום פארקירן-זייגער הארט פארן בית-מדרש אויף קאלינס אוועניו. אונזער טייער ווייבל וועט גיין איינקויפן אין די עלעגאנטע געוועלבער און געשעפטן אין סאוטה-ביטש מיטן קרעדיט-קארטל פון ,דער מאמענט'. זי האט בדעה אויסצוגעבן דעם ממון-קורח, כדי זיך איינצוהאנדלען צו פסח א שפאגל-נייע גארדעראבע. און צום קומען פון משיח, צו אזא גן-עדנדיקער געשעעניש, וויל די משיחטע זיין אויסגעפוצט אין עסיק און האניק. (6 אפריל 2012)\nדי אויסגעמוטשעטע משיחטע\nלאז-אפ און לאז-צורו די משיחטע! די צדיקת איז א פארצווייפלט ווייבעלע; זי איז אויסגעמוטשעט, פארהארעוועט און פארסאפעט. ,מוז איך אלץ טאן?' אין אן אינטערוויו מיט ,דער מאמענט' קלאגט זי זיך ווי א יידישע מאמע נאך א טאג האראוואניע אין שטוב.\n,דער טאטע האט איין שטעלע און די מאמע טוט די ארבעט פון פינף מענשן! זי איז א קעכין, א דינסט, א ניאנקע וכדומה. כ'בין נאך מער אויסגעמאטערט ווי אן אויסגעמוטשעטע מאמע!' דערקלערט זי. ,פארוואס מוז איך טאן די ארבעט פאר א גאנצן פלאנעט?'\nזי משיחטע האט בדעה צו גיין אויף א לאנגער וואקאציע! זי האט שוין איינגעקויפט א באן-בילעט (אויף דער קאנטע פון ,דער מאמענט') און וועט זיך שוין באלד אריינקלייבן אין עלעגאנטן ,האטעל קארלאיל' אין ניו-יארק, וואו זי וועט לעבן, ניט ווי גאט אין אדעס אדער פאריז אדער ווי דער טייוול אין ניו-יארק, נאר ווי די משיחטע אין גן-עדן!\nדי משיחטע האט א בילעט צום פארן און זי זארגט ניט! א גליקלעכע רייזע! די משיחטע, מיט איר איז גוט שבת-קוגל צו עסן! איר צו לאנגע יארן!\n,דער מאמענט' שלעפט אלעמען ארויס פון זומפ, די משיחטע אויכעט! אויב ניט ,דער מאמענט', ווער דען? געהערט א מעשה און געזען א ביסל?! (30 מערץ 2012)\nאויף גאגא שטייט די וועלט!\nדי משיחטע אין אומאן, וואס זיצט אין פרימארגנדיקן נעפל אויף איר טייער, ווייס אייזעלע פארן בית-מדרש האט דערקלערט היינטיקע וואך, אז זי פארשטייט ניט פארוואס מ'ווארט אויף איר און זי טראגט די אחריות אויסצולייזן די מענשהייט פון אירע יסורים ווען די מענשהייט קאן דאס אליין טאן.\nדי משיחטע, אן אויסגעמאטערט ווייבל, ווייסט ניט פארוואס זי מוז אלץ טאן! זי פארשטייט ניט פארוואס זי טראגט די אחריות צו פארוואנדלען דעם עולם-השקר אינעם עולם-האמת. דער וואס ווארט, אז דער משיח זאל קומען און פארבעסערן די וועלט וויל אליין ניט טאן קיין ארבעט. די משיחטע דערקלערט, אז דער וואס ווארט אויף איר ווארט אויף גאדאו!\nצום באדויערן ווארט די וועלט אויף דער דאמע גאגא! און דאס איז דער אינטעלעקט פון דער היינטיקער וועלט... גאגא! אויף גאגא שטייט די וועלט! לא עלינו!\n(23סטן מערץ 2012)\nדי משיחטע ווייסט ניט...\nווען יעדער מענש זאל זיך באטראכטן פארן משיח, וואלט די וועלט געווען א גן-עדן!\nדי משיחטע אין אומאן ווייסט ניט פארוואס די וועלט ווארט אויף איר, ווען דער עולם קאן אליין דערגרייכן דעם זעלבן רעזולטאט! (16טן מערץ 2012)\nהיינטיקע וואך רעדט מען פון אן אנדער מין משיח, וועגן ,מאדי', דער מאכמעדאנער דערלייזער. אין משך פון די לאנגע דורות אין דער אראבישער וועלט האט מען געפירט מלחמה אונטער דער פאן פונעם ,מאדי'. סיי די זוניטן סיי די שיאיטן האבן אויסגענוצט דעם נאמען פון איסלאמישן דערלייזער, כדי צו דערקלערן זשיהאד קעגן זייערע שונים. און אוי, האבן זיי געהאט פיינט אן א שיעור און אן א סוף.\nדער מאדי וועט שוין באלד פירן מלחמה מיט קערן-וואפן; דער שיאיטישער דערלייזער וועט נוצן אן אטאם-באמבע צו פארניכטן זיינע פיינט, הן די זוניטן הן די ניט-גלויביקע פון די אנדערע רעליגיעס.\nדי וועלט דארף פארזאגן א צענטן און נעמען די געהעריקע שריט אין דער געהעריקער צייט. דער קעניג איבער סאודי-אראביע פארשטייט גאנץ גוט די סיטואציע. איראן וויל ניט בלויז צעשמעטערן ישראל, נאר ס'וויל אויך צוריקבאקומען די פערסישע אימפעריע, איבערנעמען מעקע און באהערשן די זוני&