O θεσμός του γάμου στην αρχαιότητα: η θέση της γυναίκας – Animartists\nΑnimartists 15 Φεβρουαρίου, 2019 ΚΟΙΝΩΝΙΑΨΥΧΟΛΟΓΙΑ5171 views\n«Μελετώντας την ιστορία, τα ιστορικά κείμενα και τα ντοκουμέντα, μπορούμε να διαπιστώσουμε ότι ο άντρας και η γυναίκα, πολύ συχνά βρίσκονται αντιμέτωποι» διαχρονικά για διαφορετικούς λόγους κάθε περίοδο. Στην Αρχαία Ελλάδα, η σχέση που θα δούμε παρακάτω να διαμορφώνεται ανάμεσά τους και η σημασία του θεσμού του γάμου είναι αυτή που θέλει «τον άντρα κυρίαρχο και τη γυναίκα υποταγμένη, άλλοτε λιγότερο και άλλοτε περισσότερο, μέσα από χιλιάδες μορφές ατομικής και κοινωνικής έκφρασης, μέσα από χιλιάδες καταστάσεις κοινωνικής συμπεριφοράς και δεοντολογίας» (Παυλάκου, 1991).\nΚαι αν η «πολιτισμένη κοινωνία» ξεκινά με δείγματα γυναικείας επικράτησης, η κατάσταση αυτή σύντομα ανατρέπεται. Η πατριαρχία σύντομα προβάλλεται, κυριαρχεί και ορίζει τον άντρα κύριο και αφέντη του σπιτιού, του ιδιωτικού και του δημόσιου βίου, προνομιούχο ακόμη και στις απολαύσεις της ζωής.\nΟ γάμος στην Αρχαία Ελλάδα ήταν ένας από τους κυριότερους θεσμούς που σηματοδοτούσε την κοινωνική καταξίωση και την ευκαιρία να δηλώσουν οι άνθρωποι τον σεβασμό και την υποταγή τους στους θεούς του Ολύμπου. Μερικά έθιμα κρατάνε μέχρι και σήμερα, πολλά από αυτά όμως έχουν χαθεί. Θα προσπαθήσω να προσεγγίσω πολύπλευρα το θέμα αυτό, αφού πρώτα ανέτρεξα και χρησιμοποίησα ως βάση πλήθος πηγών, σύγχρονων αλλά και ιστορικών, προκειμένου να αναδείξω όλες τις πτυχές του αλλά και να «διαμορφώσω» μια εικόνα, της εποχής. Με απασχόλησαν ιδιαίτερα, η θέση της γυναίκας, η κοινωνικο-οικονομική διάσταση του θέματος, οι τελετές αλλά και η «προέκταση» του θεσμού στη κοινωνία μέχρι και σήμερα. Σκοπός αυτής της εργασίας μου ήταν να προσδιορίσω το μέγεθος και το είδος του πολιτικού, κοινωνικού, οικονομικού και θρησκευτικού ρόλου της γυναίκας στο γάμο και γενικότερα στα πλαίσια των πόλεων της κλασσικής περιόδου.\nΗ θέση και ο ρόλος της γυναίκας στο κοινωνικό σύνολο, μέσα αλλά και έξω από τον γάμο, πέρασε από διάφορα επίπεδα και είναι πρόσφατοι οι αγώνες που έδωσε το γυναικείο φύλο για την εξίσωση του με τους άνδρες. Κάνοντας μια αναδρομή στο παρελθόν θα μελετήσουμε την ζωή και τον ρόλο της γυναίκας στην Αρχαία Ελλάδα (εξετάζοντας ιδιαίτερα την κλασσική Αθήνα) και τη ζωή της στον γάμο. Είναι προτιμότερο να εξετάσουμε αρχικά την θέση που κατείχε η γυναίκα στην αθηναϊκή κοινωνία της Κλασικής Εποχής, μιας και από τις ιστορικές πηγές που διαθέτουμε, μπορούμε να συμπεράνουμε ποια ήταν η ζωή και ρόλος της. Η Αθήνα, για περισσότερο από δυο αιώνες αποτελούσε κυρίαρχη στρατιωτική και πολιτική δύναμη στον ελλαδικό χώρο, με αποτέλεσμα να έχουμε μια πλήρη εικόνα της ζωής της τότε αλλά και του γάμου, που ήταν απολύτως απαραίτητος, επειδή η μη τήρηση του θρησκευτικού του τύπου συνεπαγόταν τη μη γνησιότητα των παιδιών καθώς τα νόθα δεν μπορούσαν να φέρουν μετά την ενηλικίωσή τους τον τίτλο του πολίτη. Γιατί όμως η απόκτηση νόμιμων και γνήσιων «τέκνων», αποτελούσε τον κύριο σκοπό, για τον οποίο οι Έλληνες, και ειδικότερα οι Αθηναίοι, παντρεύονταν; Χαρακτηριστικό και διαφωτιστικό είναι το παρακάτω απόσπασμα του ρήτορα Δημοσθένη (Κατά Νεαίρας, LIX, §122):\n«… γιατί αυτό θα πει γάμος, δηλαδή να κάνει παιδιά και να εγγράψει τα παιδιά του… στους δημότες και να παντρεύει τις θυγατέρες του… με πολίτες. Γιατί… τις γυναίκες τις έχουμε, για να μας κάνουν παιδιά και για πιστούς φύλακες του σπιτιού…».\nΜέσα από τις πηγές που ανέτρεξα, ομολογώ ότι θαύμασα τον πλούτο των αρχαίων κειμένων που εξιστορούν τον θεσμό αλλά και το πλήθος αγγείων, δαπέδων και άλλων αντικειμένων της εποχής, από τα οποία με γλαφυρό τρόπο απορρέουν αναπαραστάσεις και συμπεράσματα.\nΣύμφωνα με τον Thorton (στο βιβλίο του: Έρως), ερευνά τη φύση της γυναίκας ως συζύγου και δίνει ως παράδειγμα την ενάρετη Πηνελόπη, την Ανδρομάχη και την Άλκηστη. Αυτές εκπροσωπούν το συζυγικό ιδεώδες στην αρχαία ελληνική ζωή: γυναικείος έρωτας υποταγμένος στο νοικοκυριό, ο θεσμός στον οποίο οι γυναίκες βρίσκουν το νόημά τους. Εδώ, μας λέει ο Thorton, υπηρετούν την πολιτεία με το να διαχειρίζονται τον θεμέλιο λίθο της, την οικογένεια και να της παρέχουν τους μελλοντικούς της πολίτες. Ο γάμος είναι μια «τεχνολογία» μέσα στην οποία εισάγονται οι χαοτικές δυνάμεις προκειμένου να δουλέψουν για το καλό των ανθρώπων.\nΣύμφωνα με τον Davidson (1997), οι γυναίκες στην κλασσική εποχή της Ελλάδας ήταν διαφόρων κατηγοριών: εταίρες, πόρνες, σύζυγοι, αυλητρίδες, ιέρειες, κλπ. Ο Davidson αναλύει την φιλοσοφική διάσταση αυτού του διαχωρισμού και φέρνει στο φως λεπτομέρειες της καθημερινότητας της εποχής εκείνης εξετάζοντας ένα πλήθος ιστορικών αναφορών.\n«Ο ρήτορας Απολλόδωρος, επιτίθεται στη Νέαιρα, την πόρνη, στο δικαστήριο. Προς στιγμή, ξεφεύγει από το θέμα του για να αναφέρει τις χρήσεις των γυναικών στην Αθήνα: Τις εταίρες έχουμε για την απόλαυση, τις παλλακίδες για την καθημερινή φροντίδα του σώματος και τις συζύγους για τη δημιουργία νόμιμων απογόνων και για να διαφυλάσσουν πιστά την εστία μας.»\nΗ αρχαία γραμματεία περιέχει πολλές απόπειρες των αρχαίων ανδρών να βάλουν στις γυναίκες ένα τίτλο ανάλογα με την συμπεριφορά τους: γυναίκα των δύο οβολών, γύναιο του δρόμου, αυλητρίδα, συνοδός, μισθάρνουσα, γυρίστρα, εταίρα, σύζυγος. Σύμφωνα με τους Νόμους, για παράδειγμα, απαγορευόταν σε μια γυναίκα να φορά:\n«…χρυσά στολίδια, φορέματα με έντονο χρώμα ή ενδύματα με πορφυρές μπορντούρες, εκτός αν παραδεχόταν ότι ήταν κοινή πόρνη..».\nΗ δήλωση αυτή του Απολλόδωρου έχει επηρεάσει ιδιαίτερα τους σύγχρονους ιστορικούς, που τα αναφέρουν ως άμεση καταγραφή των γυναικείων ρόλων στην Αθήνα. Αλλά από ότι φαίνεται, ψάχνοντας στη βιβλιογραφία δεν είναι ακριβώς έτσι. Πολλοί συγγραφείς χρησιμοποιούν αρκετούς διαφορετικούς όρους για να περιγράψουν τους ρόλους των γυναικών. Η λέξη «γυνή» σήμαινε τη σύζυγο αλλά και την γυναίκα, ενώ κάποιες φορές χρησιμοποιείτο για την παλλακίδα ή την ερωμένη. Την χρησιμοποιούσαν και για την εταίρα αλλά από ότι διακρίνω φαίνεται ότι προσδιόριζε εξίσου μια ανεξάρτητη οικονομικά και καλοπληρωμένη γυναίκα ή στην άλλη πλευρά μια δούλη που δούλευε για μια κυρία. Παρότι υπάρχουν πολλοί αρχαίοι προσδιορισμοί δεν έχουμε σήμερα ξεκάθαρες οριοθετήσεις ανάμεσα στις διαφορετικές κατηγορίες γυναικών στην αρχαία Ελλάδα και αυτό που αντιλήφθηκα είναι ότι αρκετοί μελετητές έχουν αρχίσει να εκνευρίζονται με αυτή την αστάθεια των αρχαίων συγγραφέων.\nΟι γυναίκες είχαν να επιλέξουν ανάμεσα σε δύο ρόλους: της συζύγου ή της πόρνης, δεν υπήρχε χώρος για τον ασαφή ρόλο της εταίρας στο ενδιάμεσο. Υπάρχουν αρκετές περιγραφές αλλά και αναπαραστάσεις σε αγγεία και άλλα αντικείμενα που περιγράφουν ή αναπαριστούν το ρόλο των πορνείων αλλά και τις διαφορετικές κατηγορίες ελεύθερων γυναικών. Αλλά δεν θα αναφερθώ περισσότερο σε αυτό το θέμα αν και υπάρχει τεράστια και αλληλοσυγκρουόμενη αντίληψη, τόσο από τους αρχαίους συγγραφείς αλλά και από τους σύγχρονους μελετητές. Συνοψίζοντας αυτή την ενότητα θα αναφερθώ στο ότι ο Λυσίας μας δίνει ένα κατάλογο γυναικών που είχαν υπάρξει πόρνες στα νιάτα τους αλλά στη συνέχεια εξελίχθηκαν σε κάτι άλλο. Έχουμε αρκετές αποδείξεις ότι, το γεγονός πως οι γυναίκες αυτές -στην Αθήνα κυρίως- παρέμεναν στην αφάνεια, μπορεί να θεωρήθηκε ως προσπάθεια για να τις κρατήσουν υπό τον ανδρικό έλεγχο, αλλά συχνά τους έδινε μεγαλύτερη ελευθερία να κινούνται ανάμεσα σε διαφορετικές ζωές, να ανέρχονται στην κοινωνική κλίμακα ή να ξαναπέφτουν στο «όνειδος», εντελώς αθέατες, ακόμα και αν τολμούσαν να εισέλθουν στις τάξεις των συζύγων ή να βάλουν τα παιδιά τους, στη λίστα των πολιτών.\nΥπήρχαν, βέβαια, και οι εταίρες, που ήταν κατά κανόνα δούλες ή μέτοικοι και έπαιζαν έναν ξεχωριστό ρόλο στην κοινωνική και ερωτική ζωή των ανδρών. Τους κρατούσαν συντροφιά στα συμπόσια, τους διασκέδαζαν και συζητούσαν μαζί τους διάφορα θέματα, ακόμη και φιλοσοφικού περιεχομένου. Φαίνεται πως γενικότερα ήταν πιο καλλιεργημένες από τις Αθηναίες δέσποινες, συχνά δε έπαιζαν κάποιο μουσικό όργανο (αυλό ή λύρα) και τραγουδούσαν. Κάποιες μάλιστα, όπως η σύζυγος του Περικλή, η Ασπασία, απέκτησαν μεγάλη φήμη στην τότε Αθηναϊκή ζωή, γεγονός που υποδηλώνει ότι δεν βρίσκονταν στο περιθώριο της κοινωνίας. Παρόλο που η μονογαμία ήταν ο κανόνας στην αρχαία Αθήνα, η πορνεία δεν εθεωρείτο παράνομη, ούτε οι σχέσεις με παλλακίδες ή η ύπαρξη νόθων παιδιών συνιστούσαν αποδεικτικά μοιχείας\nΟ ρόλος της εταίρας έρχεται πιο κοντά σε αυτόν της συζύγου, στον αντίποδα της πόρνης. Φυσικά, αντίθετα από την τίμια σύζυγο, η εταίρα σκεπάζεται όχι από σεμνότητα, αλλά για να παραπλανήσει, να ξεγελάσει και να διατηρήσει την υψηλή αγοραία της αξία. Υπήρχαν όμως και εταίρες που ήταν μορφωμένες, όμορφες, έξυπνες και είχαν το χάρισμα του λόγου, όπως η Φρύνη, η μεγαλύτερη από τις εταίρες, η οποία χειριζόταν με μεγάλη εξυπνάδα τη θέση της, κατανέμοντας προσεκτικά τις εμφανίσεις της, ενώ υπολόγιζε σχολαστικά πότε θα αποσυρόταν και τι θα αποκάλυπτε.\nΗ προσπάθεια της εταίρας να αποφύγει τον οικονομικό προσδιορισμό αντιστοιχεί προς την προσεχτική προσπάθειά της να αποφύγει το ανδρικό βλέμμα. Οι τίμιες γυναίκες στην Ελλάδα έπρεπε να είναι απομονωμένες, απέφευγαν τη συντροφιά των αντρών εκτός της οικογενείας τους, απέφευγαν ακόμα και να αναφερθεί το όνομά τους δημόσια. Τόσο αόρατες ήταν ώστε σε ακραίες περιστάσεις μπορούσε να αμφισβητηθεί ακόμα και η ίδια τους η ύπαρξη. Στο παράδειγμα που χρησιμοποίησα προηγουμένως, το ουσιώδες θέμα στο λόγο «Κατά Νεαίρας» είναι: αν είχε ποτέ μια σύζυγο-πολίτιδα ο Στέφανος στο σπίτι του για να του γεννήσει παιδιά που θα ήταν νόμιμοι πολίτες. Το αν η απομόνωση ήταν θεωρητική ή μια κοινή πρακτική και αν γινόταν ως ένδειξη τιμής και σεβασμού ή φόβου και περιφρόνησης, είναι ερωτήματα που έχουν προκαλέσει πολλές και ποικίλες συζητήσεις. Τα επιχειρήματα ταλαντεύονται ανάμεσα στις δύο απόψεις χωρίς όμως να φωτίζουν, κατά τη γνώμη μου, ιδιαίτερα την κατάσταση. Οι μελετητές αντιμετωπίζουν την απομόνωση ως μια στατική κατάσταση και αντιπαραβάλλουν το απόλυτο ιδιωτικό με το απόλυτο δημόσιο για να χωρίσουν τον κόσμο των γυναικών στα δύο. Πρόκειται για ένα ξεκάθαρο σχίσμα, το οποίο σχετίζεται αναπόφευκτα με τη διάκριση των γυναικών σε δύο κατηγορίες: στις συζύγους και τις υπόλοιπες. Στην καλύτερη περίπτωση την αντιμετωπίζουν ως αντανάκλαση κάποιου άλλου πράγματος, μια ένδειξη των απόψεων που υπάρχουν για τις γυναίκες, ένα σημάδι κοινωνικής θέσης. Παραδόξως, έχουν παραμελήσει την πιο προφανή πλευρά της απομόνωσης, αυτή δηλαδή που έχει σχέση με την γυναικεία επιθυμία και τη δύναμη των θέλγητρων της γυναικείας γοητείας. Και όταν τύχει να την συνδυάσουν με τη σεξουαλικότητα, τη βλέπουν σε σχέση με τις υποκαταστάσεις και την ανταμοιβή. Τη βλέπουν μηχανιστικά: οι Ελληνίδες έμεναν κρυμμένες, επομένως οι άντρες αναγκάζονταν να στραφούν σε δούλες και πόρνες. Οι δούλες και οι πόρνες δεν ήταν αρκετά ικανοποιητικές διανοητικά ή πνευματικά, επομένως όσοι άντρες μπορούσαν οικονομικά στρέφονταν στις εταίρες. Σπάνια λάμβαναν υπόψη τους ότι η απομόνωση μπορεί στη πραγματικότητα να γεννάει την επιθυμία, ότι μπορεί να συνθέτει τα θέλγητρα με συγκεκριμένο τρόπο και όχι να αντικατοπτρίζει απλώς τις υπάρχουσες ορμές παθητικά.\nΓΥΝΑΙΚΕΣ ΚΑΙ ΤΡΟΠΟΣ ΖΩΗΣ\nΣε μία έκθεση, που είχα επισκεφτεί κάποτε στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, είχε σαν θέμα, τον τρόπο ζωής της Αθηναίας γυναίκας και γενικότερα της Ελληνίδας, στη διάρκεια της περιόδου από τον 7ο μέχρι τον 4ο αιώνα π.Χ. Πολύ ενδιαφέρουσα έκθεση όπου μπορείς να βρεις πολύτιμα στοιχεία της εποχής. Από ευρήματα αλλά και την υπόλοιπη βιβλιογραφία που ανέτρεξα να βρω, διαπιστώνω πόσες διάσημες γυναίκες εκείνης της εποχής έγιναν γνωστές η κάθε μία για διαφορετικό λόγο. Η Ασπασία του Περικλή, η Σαπφώ από τη Λέσβο, η Ξανθίππη η γυναίκα του Σωκράτη, η Ιππαρέτη η σύζυγος του Αλκιβιάδη (η πρώτη γυναίκα που κατέθεσε αίτηση διαζυγίου, πράγμα πρωτοφανές για εκείνη τη περίοδο), κ.ά. Αυτές οι γυναίκες, όμως, δεν αποτελούν τον αντιπροσωπευτικό τύπο της γυναίκας της εποχής εκείνης.\nΟι γυναίκες στην αρχαία Αθήνα δεν είχαν πολιτικά δικαιώματα και θεωρούνταν «ανήλικες», ενώ ο όρος της «πολίτιδος» εμφανίστηκε μόνο στο τέλος της Κλασικής περιόδου. Για την αθηναϊκή κοινωνία, αποστολή της ενάρετης γυναίκας, της δέσποινας, ήταν από τη μία μεριά η φύλαξη του οίκου και η επιτέλεση των καθηκόντων που αφορούσαν στην καλή λειτουργία του (με τη βοήθεια δούλων, που ήταν καθεστώς για όλα σχεδόν τα σπίτια) και από την άλλη η απόκτηση παιδιών – κυρίως αρσενικών – για τη διαιώνιση του οίκου.\nΤο μεγαλύτερο μέρος της ημέρας τους φαίνεται να περνούσαν στο γυναικωνίτη, συνήθως στον πάνω όροφο του σπιτιού, γνέθοντας, πλέκοντας ή υφαίνοντας στον αργαλειό. Αυτές, άλλωστε, ήταν και οι μόνες εργασίες που θεωρούνταν ότι άρμοζαν σε γυναίκες αριστοκρατικής καταγωγής. Οι μόνες έξοδοί τους σε δημόσια θέα ήταν σε μεγάλες θρησκευτικές γιορτές, σε γαμήλιες τελετές, γιορτές συγγενών και κηδείες. Δεν υπήρχε θεσμοθετημένη εκπαίδευση για τις γυναίκες και οι όποιες γνώσεις προερχόταν από συγγενείς, φίλες και άλλες γυναίκες του περιβάλλοντός τους. Η νοοτροπία της εποχής αποτυπώνεται με γλαφυρό τρόπο στον Επιτάφιο του Περικλή, όπου αναφέρεται ότι το ιδανικό για μια γυναίκα είναι «να γίνεται όσο το δυνατόν λιγότερος λόγος γι’ αυτήν, είτε έπαινος είτε ψόγος». Αντίθετα, οι δούλες, οι γυναίκες-μέτοικοι αλλά και οι πιο ταπεινής καταγωγής Αθηναίες απολάμβαναν μεγαλύτερη ελευθερία, καθώς έβγαιναν για εξωτερικές δουλειές, όπως ψώνια και μεταφορά νερού, μπορούσαν να διεξάγουν μικρο-εμπόριο ή και να εργαστούν ως τροφοί.\nΟι αντιλήψεις αυτές είχαν βέβαια αντίκτυπο και στην τέχνη της εποχής. Στην Αρχαϊκή και την Κλασσική περίοδο, οι γυναικείες μορφές στα αγγεία και τα γλυπτά αποδίδονται κατά κανόνα ευπρεπώς ενδεδυμένες, χωρίς ιδιαίτερη έμφαση στα ανατομικά χαρακτηριστικά. Εξαίρεση αποτελούν οι απεικονίσεις εταίρων, κυρίως στην αγγειογραφία, οι οποίες συχνά εμφανίζονται γυμνές, ενίοτε δε λαμβάνουν μέρος σε τολμηρές ερωτικές σκηνές.\nΚαταρχήν, οι γυναίκες χωρίζονταν σε τρεις κατηγορίες: των πολιτών, των μετοίκων και των δούλων όπως και οι άντρες αντίστοιχα. Για να γίνει μια γυναίκα Αθηναία πολίτης έπρεπε να έχει γεννηθεί στην Αθήνα και να έχει «έγγειο ιδιοκτησία», ενώ αργότερα, σύμφωνα με τους Νόμους του Περικλή, 450-451 π.χ., μπορούσε να θεωρηθεί αυτή που κατάγετο από πατέρα πολίτη και μητέρα αστή. Αυτή η αναγνώριση στα κορίτσια (αστή-γαμηλεία) γινόταν στη γιορτή των Απατουρίων, χωρίς όμως να τους αναγνωρίζεται κανένα πολιτικό δικαίωμα. Ως «μέτοικοι» χαρακτηρίζονται οι ξένοι που ήταν μόνιμα εγκατεστημένοι στην Αθήνα χωρίς όμως να έχουν πολιτικά δικαιώματα και τέλος οι «δούλοι» που ήταν αιχμάλωτοι και αιχμάλωτες που πιάστηκαν στη μάχη ή αγοράστηκαν ως λεία κάποιας επιδρομής. Οι γυναίκες αυτές αποτελούσαν δώρα που αντήλλασσαν οι άρχοντες μεταξύ τους αλλά και αγορασμένες γυναίκες, όπως η Ευρύκλεια, τροφός του Οδυσσέα και μετά του Τηλέμαχου, αγορασμένη από τον Λαέρτη αντί 20 βοδιών.\nΤόσο στην Αθήνα όσο και στη Σπάρτη, παρʼ όλες τις διαφορές που παρατηρούνταν στην οργάνωση της πόλης, οι γυναίκες παρέμεναν αποκλεισμένες από όλες τις δημόσιες δραστηριότητες. Ως «ασθενές φύλο» ήταν περιορισμένη στον οίκο του ανδρός της, αποκλεισμένη από τις πολιτικές αλλά και τις κοινωνικές εξελίξεις του τόπου της. Στην πολιτιστική και κοινωνική ιστορία, συναντάμε μορφές όπως η Πηνελόπη που ζούσε «έγκλειστη» στο γυναικωνίτη της, ή η Σπαρτιάτισσα Γοργώ που εκπαιδεύτηκε μαζί με τους άντρες Σπαρτιάτες, χωρίς, όμως, να έχει τη δυνατότητα συμμετοχής -λόγω φύλου- σε πολιτικά θέματα.\nΗ γυναίκα όμως της κλασσικής εποχής της Αθήνας, η αστή καλής οικογένειας έμενε σπίτι της, τριγυρισμένη από τις δούλες της και έβγαινε από αυτό μόνο για να εκτελέσει τα θρησκευτικά της καθήκοντα. Η φτωχή γυναίκα του λαού όμως ήταν αναγκασμένη να βγαίνει από το σπίτι της για να πάει στην αγορά ή για να εργαστεί σε πλούσια σπίτια ως τροφός ή ως παραδουλεύτρα. Εργασίες γυναικών όπως πωλήτριες ενδυμάτων ή φαγητού που είχαν ετοιμαστεί στο σπίτι, ακόμα και πλύστρες ρούχων ή εργαζόμενες σε βιοτεχνίες ρουχισμού ή προσέχοντας μικρά παιδιά, ήταν δουλειές που επιτρεπόταν να κάνουν. Αναφορές υπάρχουν για την μητέρα του Ευριπίδη, η οποία κάθε μέρα πουλούσε τα χόρτα που μάζευε από τον κήπο της στην αγορά. Όμως η σχέση της γυναίκας με άλλες γυναίκες ήταν περιορισμένη αφού οι περισσότερες έμεναν κλεισμένες στο σπίτι τους, χωρίς επαφές με άλλες γυναίκες εκτός από την μητέρα, τις αδελφές ή τις δούλες τους. Η θρησκεία αποτέλεσε τομέα έκφρασης και γνώσης για αυτές, καθώς η συμμετοχή τους στις γιορτές ήταν ένας τρόπος εξόδου από τον οίκο, αλλά πέρα από αυτό, ήταν και ένας τρόπος να κοινωνικοποιηθούν. Ακόμη περισσότερο όμως, στο πλαίσιο της πόλης, η θρησκεία λειτουργούσε για τις γυναίκες ως παράγοντας ενσωμάτωσής τους στην κοινότητα. Οι γυναίκες καθώς αποκλείονταν από κάθε πολιτική δραστηριότητα, είχαν μόνο το δικαίωμα της θρησκευτικής λειτουργίας.\nΣτο πλαίσιο του «οίκου» η γυναίκα σαν φύλακας της «εστίας», αποτελούσε ένα σπουδαίο παράγοντα της ιδιωτικής θρησκευτικής λατρείας, καθώς η οικοδέσποινα έραινε τον δούλο όταν εισερχότανε για πρώτη φορά στον οίκο με ξερά σύκα, καρύδια και σπόρους, σύμβολα της ενσωμάτωσής του στην οικογένεια. Αυτή προσέφερε καθημερινά λατρεία στην Εστία, η οποία ήταν η θεά που προστάτευε την οικιακή εστία. Ενώ σημαντικό ρόλο διαδραμάτιζαν οι γυναίκες στην κηδεία και στην ταφή ενός συγγενικού προσώπου. Αυτές αναλάμβαναν όλες τις ιεροτελεστίες, απέδιδαν τιμές, μοιρολογούσαν και ντύνονταν στα μαύρα.\nΑπό την άλλη μεριά, οι αρχαίοι Έλληνες διατηρούσαν τη σχέση με τη μόνιμη σύζυγό τους η οποία ήταν απομονωμένη στο γυναικωνίτη, μόνο και μόνο, για λόγους αναπαραγωγής δηλαδή, να φέρει στη ζωή τους απαραίτητους για την περιουσία του οίκου κληρονόμους. Η σύζυγος ήταν μια γυναίκα συνήθως χωρίς ιδιαίτερη μόρφωση αν και καταγόταν από καλή οικογένεια δεν προσπαθούσε να κάνει τον εαυτό της ελκυστικό ή να εξασκήσει τις τεχνικές του έρωτα. Έτσι λοιπόν, δεν ενθαρρυνόταν να λατρέψει τη θεά Αφροδίτη που αντιπροσωπεύει τις ανώτερες όψεις του έρωτα. Οι θεότητες που λάτρευε ως σύζυγος έπρεπε να είναι της εστίας και του σπιτιού, καθώς και η μητέρα της Γης, η θεά Δήμητρα, η οποία αντιπροσώπευε όλα τα μυστήρια των Ελληνίδων γυναικών.\nΟι νέες κοπέλες πριν από το γάμο τους, αλλά κι αργότερα σαν παντρεμένες γυναίκες συμμετείχαν στην επίσημη θρησκευτική ζωή. Ορισμένες λατρείες, όπως της Άρτεμης στη Βραυρώνα, της Δήμητρας στην Ελευσίνα, ήταν κατʼ εξαίρεση ανοικτές μόνο σʼ αυτές, δηλαδή τις παντρεμένες. Οι Θεές υπηρετούνταν από διακόνισσες, επικεφαλής των οποίων αποτελούσε η Ιέρεια. Αυτή διηύθυνε τις λατρευτικές τελετές και ήταν επιφορτισμένη με την προστασία της περιουσίας του ναού. Οι ιέρειες της Αθηνάς Πολιάδος, της Δήμητρας και της Κόρης στην Ελευσίνα, προέρχονταν από διακεκριμένες οικογένειες της πόλης και ασκούσαν απεριόριστη θρησκευτική εξουσία.\nΟι γυναίκες ήταν παρούσες στις γιορτές προς τιμήν του Διόνυσου, συμμετείχαν ενεργά, χωρίς να προσβάλλεται η σεμνότητά τους από τις αισχρολογίες που ανταλλάσσονταν. Εδώ βλέπουμε μια άλλη πλευρά της σχέσης των γυναικών με τη θρησκευτική ζωή, αφού η θρησκεία που ήταν παράγοντας ένταξης των γυναικών στη ζωή της πόλης, ήταν επίσης και ταυτόχρονα μια από τις εκδηλώσεις της περιθωριοποίησής τους. Οι γυναίκες πραγματικά σχετίζονταν στενά με όλες τις «άγριες» μορφές της θρησκευτικής ζωής. Έπαιρναν μέρος στα διονυσιακά όργια και μεταμορφώνονταν σε μαινάδες που αποτελούσαν την ακολουθία του θεού. Στην Αθήνα της κλασικής εποχής η διονυσιακή θρησκεία ήταν ενταγμένη στη θρησκεία της πόλης, συμμορφωμένη και νομιμοποιημένη. Παρέμενε όμως, εξίσου, ένα στοιχείο ανατροπής της κοινωνικής τάξης.\nΌσο και αν φαίνεται περίεργο, αυτές οι περιορισμένες στο σπίτι τους Αθηναίες γυναίκες, είχαν απόλυτη ελευθερία για την άσκηση των θρησκευτικών τους καθηκόντων. Συμμετείχαν ελεύθερα μαζί με τους άντρες σε όλες τις Αθηναϊκές λατρείες και πρώτα από όλες στα «Παναθήναια» που ήταν μια γιορτή που οι Αθηναίοι τελούσαν κάθε χρόνο στην επέτειο της γεννήσεως της Αθηνάς. Στη γιορτή αυτή σημαντική παρουσία είχαν οι «κανηφόροι» που ήσαν κορίτσια παρθένοι, κόρες ευγενών οικογενειών, που μετέφεραν ιερά κάνιστρα στην πομπή. Στα «Μικρά» και στα «Μεγάλα Ελευσίνια Μυστήρια» που τελούνταν κάθε χρόνο προς τιμήν της Δήμητρας και της Κόρης (Περσεφόνη), η παρουσία νεαρών κοριτσιών αλλά και παντρεμένων γυναικών ήταν πληθωρική. Η «Δαδουχούσα», οι «Ιεροφάντιδες» και οι «Παναγείς» (πάναγνες) αποτελούσαν τους βοηθούς αντιστοίχως, των ανδρών ιερέων. Στην «κερνοφορία» την πομπική δηλαδή περιφορά των ιερών σκευών λάμβαναν μέρος μόνον γυναίκες που εκτελούσαν ιερούς χορούς στην ανάμνηση του μύθου των γυναικών της Ελευσίνας που χόρεψαν για να τιμήσουν την Δήμητρα. Στα «Θεσμοφόρια» που ήταν μια μεγάλη γιορτή προς τιμήν της Δήμητρας, μόνον ελεύθερες γυναίκες με άμεμπτη υπόληψη επιτρεπόταν να συμμετάσχουν. Η ύπαρξη των «Θεσμοφορίων» αλλά και άλλων εορτών στις οποίες μετείχαν αποκλειστικά γυναίκες, έχει δεχθεί πολλές ερμηνείες. Η κυριότερη μας παραπέμπει στη μητριαρχική περίοδο της ανθρωπότητας, όταν όλη η θρησκεία βρισκόταν στα χέρια γυναικών\nΣτους ναούς της Αφροδίτης καλλιεργήθηκε με επιμέλεια η τέχνη του έρωτα και οι ιέρειες εκπαιδεύονταν σε αυτόν από μικρές. Αυτή η τέχνη δεν είχε ως αποτέλεσμα μόνο το πάθος, αλλά τη διαρκή ικανοποίηση σε όλα τα συνειδησιακά επίπεδα. Δεν ήταν μια απλή ικανοποίηση των φυσικών αισθήσεων του σώματος, αλλά μια λεπτή, αιθερική ανταλλαγή μαγνητισμού και διανοητικής πόλωσης. Αυτό εξύψωνε τη λατρεία της Αφροδίτης πάνω από τη σφαίρα του απλού αισθησιασμού και εξηγεί γιατί οι ιέρειές της ενέπνεαν τον σεβασμό και δεν αντιμετωπίζονταν ως ιερόδουλες, παρʼ όλο που δέχονταν όλους τους επισκέπτες. Ασχολούνταν με την εξυπηρέτηση συγκεκριμένων λεπτεπίλεπτων αναγκών της ανθρώπινης ψυχής, μέσω της εξασκημένης τέχνης τους, όπου λειτουργούσε ως ενεργειακή ροή και ανταλλαγή. Η λατρεία της θεάς συνδεόταν με την αλληλεπίδραση της ίδιας της δύναμης της ζωής.\nΗ Αθηναία, δηλαδή η γυναίκα που ήταν σύζυγος ή κόρη Αθηναίου πολίτη, ήταν αρκετά δύσκολο να αποκτήσει την ανεξαρτησία της και παρέμενε πάντοτε υπό την κηδεμονία του πατέρα της ή του νόμιμου κηδεμόνα της, του ”κυρίου” της όπως λεγόταν. Ακόμα και μετά τον γάμο, που πρέπει να επισημανθεί ότι δεν ήταν επιλογή της νέα γυναίκας, αλλά ένα είδος διακανονισμού, δηλαδή μια προφορική υπόσχεση ανάμεσα στον νόμιμο κηδεμόνα και τον μελλοντικό της σύζυγο, η κηδεμονία της μετατοπιζόταν στον σύζυγο της και αν αυτός αργότερα πέθαινε , κηδεμόνας της καθοριζόταν ο γιος της ή ο πιο κοντινός της συγγενής (π.χ. αδερφός). Συμπεραίνουμε λοιπόν, ότι η Αθηναία ήταν συνεχώς κάτω από την εποπτεία κάποιου άνδρα ο οποίος μεταξύ άλλων διαχειριζόταν και την περιουσία της. Όσο καιρό ήταν ανύπανδρη, το ρόλο αυτό τον είχε ο πατέρας της και αργότερα μετά το γάμο, η εκμετάλλευση της περιουσίας της γινόταν από τον άνδρα της.\nΗ συνεισφορά της Αθηναίας γυναίκας στην οικογενειακή περιουσία γινόταν είτε με οικιακά σκεύη, χρυσά κοσμήματα, αρώματα είτε με ακίνητη περιουσία όπως κτήματα που απλά παραχωρούνταν στον γαμπρό να τα εκμεταλλεύεται άλλα χωρίς αυτά να του ανήκουν. Άλλωστε σημαντικές επιγραφές που βρέθηκαν στην Γόρτυνα της Κρήτης, καταγράφουν διάφορους νόμους που σχετίζονται με την θέση των γυναικών στην κοινωνική κατάσταση της εποχής και πιστεύεται ότι ανταποκρίνονται και στην Αθηναϊκή πραγματικότητα. Συγκεκριμένα αναφέρεται εκεί, ότι αν ο σύζυγος χωρίσει την γυναίκα του, αυτή μπορεί να κρατήσει την περιουσία που έφερε μαζί της πριν τον γάμο, την μισή αγροτική παραγωγή (αν υπάρχει) και τα μισά από ότι έχει υφάνει η ίδια μέσα στο σπίτι. Επιπλέον δικαιούταν να πάρει και κάποια χρήματα από τον σύζυγο της. Σε περίπτωση θανάτου του συζύγου η προίκα της θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για ένα δεύτερο γάμο ενώ αν είχε παιδιά θα μπορούσε να μένει στο σπίτι του άνδρα της και η προίκα της παραχωρούνταν στα παιδιά της.\nΗ Αθηναία λοιπόν δεν είχε τη δυνατότητα να ενεργήσει σαν ενήλικη και να πάρει αποφάσεις για το τρόπο ζωής της, αφού όπως όριζε ο νόμος είχε σε όλη τη διάρκεια της ζωής ένα κηδεμόνα. Στην μόνη περίπτωση που μπορούσε να επέμβει ήταν στην ακύρωση του γάμου της. Αν και είχε την δυνατότητα να παρουσιάσει μόνη της την αίτηση διαζυγίου της (αφού και ο νόμος το επέτρεπε) στον ανώτερο άρχοντα, τις περισσότερες φορές ενεργούσε για αυτήν κάποιος από τους συγγενείς της. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η γυναίκα του Αλκιβιάδη, ενός σπουδαίου πολιτικού, που μη μπορώντας να αντέξει τις συνεχείς απιστίες του συζύγου της, θέλησε να χωρίσει. Αυτή η δυνατότητα, ήταν η μόνη μορφή ανεξαρτησίας που κατείχε η Αθηναία μιας και δεν μπορούσε να έχει καμιά άλλη συμμετοχή σε πολιτικές δραστηριότητες. Άλλωστε, όπως είναι γνωστό, ο ρόλος της ως νόμιμη σύζυγος Αθηναίου πολίτη περιοριζόταν στη γέννηση και σωστή ανατροφή των παιδιών για τη συνέχιση της οικογένειας και στη διαχείριση (αλλά όχι οικονομική) του οίκου της. Είχε την επίβλεψη των υπηρετριών, κατεύθυνε όλες τις δραστηριότητες μέσα στο σπίτι, αναλάμβανε να εκπαιδεύσει τις δούλες που δεν γνώριζαν να υφαίνουν και είχε την εποπτεία της τροφού που θα μεγάλωνε τα παιδιά της. Πολλά κείμενα αναφέρονται σε συμβουλές προς τη μητέρα για τη σωστή επιλογή της τροφού-παραμάνας. Ανάμεσα στα άλλα προσόντα που θα είχε η παραμάνα, θα έπρεπε να μην έχει την τάση για νύστα, να είναι υπομονετική και κυρίως σεμνή για να μην προκαλεί το σύζυγο της Αθηναίας.\nΌλες οι αξιοπρεπείς Αθηναίες φορούσαν έναν απλό χιτώνα που ήταν από μαλλί ή λινάρι, δωρικού ή ιωνικού ρυθμού που έφτανε ως τους αστραγάλους. Πάνω από τον χιτώνα έριχναν ένα «ιμάτιον» που μπορούσαν να το ρίξουν πάνω από το κεφάλι τους, ώστε να δημιουργηθεί μια κουκούλα. Βέβαια οι πόρνες, οι εταίρες και οι παλλακίδες δεν ακολουθούσαν τον κανόνα και φορούσαν πολύχρωμα κροκωτά φορέματα. Ο Ηρόδοτος μας δίνει την πληροφορία ότι παλαιότερα οι Αθηναίες φορούσαν δωρικό ένδυμα που στερεωνόταν στον ώμο με περόνες. Κάποτε όμως, οι Αθηναίες χρησιμοποίησαν αυτές τις περόνες σαν όπλα εναντίον κάποιου που τους έφερε το θλιβερό μαντάτο για το θάνατο ενός συζύγου τους, και θέλοντας να τις τιμωρήσουν, τις υποχρέωσαν να φορέσουν τον ιωνικό χιτώνα, ο οποίος είχε ραφές αντί για περόνες.\nΣτην αρχή μιλήσαμε για τις τρεις κατηγορίες γυναικών καθώς και για τα τρία είδη προέλευσης αυτών. Εδώ θα αναπτύξουμε λίγο περισσότερο το θέμα για να εντοπίσουμε τις διαφοροποιήσεις που επικρατούσαν στις αρχαίες κοινωνίες της Ελλάδας. Εκτός λοιπόν από την Αθηναία νόμιμη σύζυγο ενός πολίτη υπήρχαν και οι ‘’παλλακίδες’’ που ήταν φτωχές ελεύθερες Αθηναίες ή δούλες που συνδεόταν ερωτικά με τον σύζυγο της Αθηναίας αλλά δεν είχαν καμιά νομική κατοχύρωση από το σύντροφο της Αθηναίας. Της περισσότερες φορές η Αθηναία ήταν υποχρεωμένη να ανέχεται την παρουσία της ακόμα και μέσα στο σπίτι της. Αυτό όμως δεν αποτελούσε μοιχεία για τον Αθηναίο πολίτη αφού η μόνη μορφή μοιχείας που ήταν κατακριτέα ήταν η σύναψη ερωτικής σχέση με την σύζυγο ενός άλλου Αθηναίου πολίτη. Αντίθετα αν η σύζυγος απατούσε τον σύζυγο της τότε τιμωρούνταν αυστηρά. Η τιμωρία που της επέβαλε το κοινωνικό σύνολο επικεντρώνονταν στην απώλεια του μοναδικού δικαιώματος, της συμμετοχής της σε θρησκευτικές τελετές, που ήταν και η μόνη πολιτική δραστηριότητα. Επιπλέον πολλές φορές ο σύζυγος της, την τιμωρούσε διώχνοντας την από το σπίτι και παίρνοντας το παιδί της.\nΕκτός από τις Αθηναίες και τις παλλακίδες στην Κλασική Αθήνα, υπήρχαν και πολυάριθμες δούλες (κυρίως αιχμάλωτες πολέμου) που είχαν μόνο οικιακές δραστηριότητες και χρησιμοποιούνταν ως υπηρέτριες ή ως εργάτριες, παράγοντας κάποια προϊόντα που θα μπορούσαν να πουληθούν στην αγορά. Δεν μπορούσαν να παντρευτούν χωρίς την άδεια του αφέντη τους, που τις είχε αγοράσει και στον οποίο ανήκαν εξολοκλήρου. Αυτός είχε την δυνατότητα να τις πάρει για ένα βράδυ στο κρεβάτι του ή να τις παραχωρήσει στους φίλους του, μιας και δεν είχαν καμιά μορφή ελευθερίας αφού νοικιάζονταν, πουλιόνταν, αγοράζονταν σύμφωνα με τις καταστάσεις. Αλλά μπορούσαν όμως να ελευθερωθούν μόνο με την εύνοια του ιδιοκτήτη τους.\nΕκτός όμως από τις συζύγους των πλουσίων μετοίκων υπήρχαν και γυναίκες μέτοικοι που εγκαταστάθηκαν στην Αθήνα, χωρίς δική τους οικογένεια. Για να επιβιώσουν έπρεπε να αποκτήσουν χρήματα και ο μόνος τρόπος ήταν να χρησιμοποιήσουν το μόνο πράγμα που διέθεταν, το σώμα τους. Μερικές από αυτές αγοράστηκαν για δούλες και άλλες τις χρησιμοποιούσαν για την απόκτηση της ηδονής. Ορισμένες από αυτές απέκτησαν αρκετά χρήματα και αυτό τους έδωσε το προνόμιο να συμμετέχουν στα συμπόσια κρατώντας συντροφιά στους ισχυρούς άνδρες της εποχής και αυτές ουσιαστικά ήταν οι μόνες ελεύθερες γυναίκες στην Κλασικής Αθήνας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν η σχέση της περίφημης ”εταίρας” (ως ονομάζονταν οι γυναίκες αυτές) Ασπασίας με τον Περικλή που την είχε ερωτευθεί τόσο που χώρισε την νόμιμη σύζυγό του.\nΟι γυναίκες αυτές ζούσαν εξολοκλήρου από τη γενναιοδωρία των εραστών τους και είχαν την δυνατότητα να διαχειρίζονται μόνες τους τα εισοδήματα τους κινητά ή ακίνητα. Ήταν ελεύθερες να δεχτούν όποιον ήθελαν στο σπίτι τους του οποίου είχαν και την πλήρη κατοχή, έβγαιναν έξω ελεύθερα και μπορούσαν να παρευρίσκονται σε μέρη προορισμένα μόνο για άνδρες. Η απόκτηση χρημάτων έδωσε δύναμη, ανεξαρτησία και ελευθερία στην εταίρα που μπορούσε να μιλήσει στους άνδρες χωρίς δισταγμούς.\nΜελετώντας λοιπόν τις διάφορες κατηγορίες γυναικών στην Αρχαία Ελλάδα συμπεραίνουμε ότι η μόνη ενηλικιωμένη γυναίκα της αρχαιότητας ήταν η εταίρα, μιας και ήταν η μόνη που κατείχε το προνόμιο της ιδιοκτησίας και της διαχείρισης της περιουσίας της. Ήταν δηλαδή ελεύθερη να διαθέτει τον εαυτό της όπως ήθελε και σε όποιον ήθελε χωρίς να πρέπει να λογοδοτήσει σε κανένα. Την ανεξαρτησίας αυτή της εταίρας είναι σίγουρο ότι δεν μπορούσε να την έχει καμία από τις άλλες κατηγορίες γυναικών (Αθηναία, παλλακίδα, δούλα) αφού όλες τους ήταν υπό κηδεμονία ακόμα και στα γεράματα τους. Είναι βέβαιο όμως ότι η εταίρα δεν είχε κοινωνική αποδοχή, όπως η νόμιμη σύζυγος, και η οικονομική συντήρηση του οίκου της εξαρτιόταν από τις ”δωρεές” των φίλων της που τις περισσότερες φορές όμως δεν ήταν ευκαταφρόνητες. Ένα πράμα όμως είναι σίγουρο, πως παρόλα τα προνόμια ή τις υποχρεώσεις που είχε κάθε μια από τις κατηγορίες των γυναικών, καμιά τους δεν μπορούσε να αποκτήσει την πολυπόθητη συμμετοχή στις πολιτικές δραστηριότητες, δικαίωμα αποκλειστικά των ανδρών της εποχής και κατάκτηση της σημερινής γυναίκας.\nΤέλος, και εντελώς πληροφοριακά, στα Ομηρικά Έπη, στη Μινωική και στη Μυκηναϊκή εποχή, υπάρχουν αναφορές ότι, οι γυναίκες είναι σε πολύ καλή μοίρα. Αγαπούν την οικογένειά τους, συζητούν ελεύθερα μαζί με τους άντρες, επικρατεί η μονογαμία, ο γάμος είναι ιερός και αδιάλυτος, η γυναίκα μπορεί να διαλέξει τον άντρα της, οι συζυγικές σχέσεις βασίζονται σε αμοιβαία αγάπη και εκτίμηση και οι τρόποι συμπεριφοράς των συζύγων παρουσιάζονται απλοί, ευγενικοί και εγκάρδιοι. Η πολυτεκνία θεωρείται μεγάλο αγαθό και ευτυχία, ενώ η ατεκνία μεγάλη συμφορά και εκδήλωση θεϊκής τιμωρίας.\nΟ γάμος στην αρχαία Ελλάδα σε όλες τις πόλεις-κράτη κατοχυρωνόταν με νόμο, έπαιζε δε πρωτεύοντα ρόλο την κοινωνία. Αν και δεν ήταν υποχρεωτικός, οι νέοι έπρεπε να παντρευτούν, γιατί η κριτική που ασκούταν στους άγαμους ήταν έντονη και πολλές φορές χλευαστική. Η δημιουργία οικογένειας εξυπηρετούσε δύο βασικούς σκοπούς. Την απόκτηση απογόνων και την κληροδότηση της περιουσίας και δεύτερον την περίθαλψη των γονέων από τα παιδιά τους Στην αρχαία Ελλάδα επικρατούσε το μονογαμικό σύστημα. Η γυναίκα, όπως αναφέραμε και παραπάνω, ήταν «πολίτης» και προστατευόταν από τους νόμους. Οι άνδρες μπορούσαν να έχουν εξωσυζυγικές σχέσεις, αλλά μόνο τα παιδιά της νόμιμης συζύγου κληρονομούσαν όνομα και περιουσία. Οι άνδρες παντρευόταν κυρίως στην ηλικία των 24-30 ετών, ενώ η ηλικία της γυναίκας ήταν τα 12-16 χρόνια.\nΣυνοπτικά θα αναφέρω ότι η τελετή του γάμου περιλάμβανε τρεις ξεχωριστές φάσεις: τα Προτέλεια ή Προαύλια ή Προγάμια, τον κυρίως γάμο και τα Επαύλια.\nΗ πρώτη, που ήταν ο αρραβώνας, η παρουσία της νύφης δεν ήταν υποχρεωτική. Εκεί γινόταν συμφωνία για την προίκα, η οποία συνήθως περιελάμβανε ρευστό, ρουχισμό, πολύτιμα αντικείμενα και δούλους, και έφτανε το λιγότερο στο ένα δέκατο της περιουσίας του πατέρα της νύφης. Άλλες φορές δινόταν σαν προίκα κι ένας κλήρος γης με τη μορφή πλασματικής ενοικίαση.\nΟ ΓΑΜΟΣ ΣΤΗΝΑ ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ\nΣτην Αθήνα τα κορίτσια δεν επιτρεπόταν να έχουν καμία επαφή πριν παντρευτούν. Ο μοναδικός τρόπος για να επιλέξει σύζυγο μια κοπέλα ήταν το συνοικέσιο, το οποίο γινόταν από τις προξενήτρες. Ο πατέρας της νύφης και του γαμπρού συμφωνούσαν ενώπιον μαρτύρων να παντρευτούν τα παιδιά. Η συμφωνία αυτή ονομαζόταν «εγγύη» και επρόκειτο για μια πολύ σημαντική νομική πράξη παρά το γεγονός ότι ήταν προφορική. Η εγγύη αποτελούσε ένα είδος αρραβώνα. Όπως είναι επόμενο όλη αυτή η διαδικασία γινόταν για να προστατεύσουν οι γονείς τις κόρες τους. Η προίκα της νύφης έπρεπε να μένει άθικτη σε όλη της τη ζωή και να χρησιμοποιείται μόνο για να αποδίδει ένα εισόδημα για τη συντήρησή της. Ούτε η ίδια αλλά ούτε και ο σύζυγος μπορούσε να την χρησιμοποιήσει. Ο σύζυγος μπορούσε να εκμεταλλευτεί το αρχικό κεφάλαιο, ήταν όμως υποχρεωμένος να συντηρεί τη σύζυγό του από το εισόδημα της προίκας. Σε περίπτωση λύσεως του γάμου, ο σύζυγος ήταν υποχρεωμένος να επιστρέψει την προίκα στον κηδεμόνα της πρώην πλέον συζύγου του, άθικτη ή εάν καθυστερούσε την επιστροφή της, να πληρώσει το κεφάλαιο με τόκο 18%. Στην Αθήνα υπήρχε νόμος που απαγόρευε σε έναν άνδρα να παντρευτεί μια γυναίκα που δεν ανήκε σε οικογένεια Αθηναίων πολιτών αν και πολλές φορές ο συγκεκριμένος νόμος δεν εφαρμοζόταν. Απαγορευόταν στους αθηναίους να παντρευτούν με μια ξένη.\nΚατά ένα περίεργο τρόπο, δεν υπήρχε στην αρχαία ελληνική γλώσσα, ειδικός όρος για την απόδοση της έννοιας του θεσμού του γάμου. Η πράξη με την οποία ένα ζευγάρι ενωνόταν νόμιμα, όπως προανέφερα, ονομαζόταν «εγγύη». Πιο αναλυτικά, από την συνοπτική μου αναφορά προηγούμενα, στην ουσία η «εγγύη» ήταν μια προφορική υπόσχεση που δινόταν «ενώπιον μαρτύρων», βάσει της οποίας η νύφη παραδινόταν από τον πατέρα ή τον κηδεμόνα της στον μέλλοντα σύζυγό της, με την δημιουργία ενός προικώου συμβολαίου ανάμεσα στους δύο οίκους.\nΜετά από την παραπάνω τακτοποίηση, η γυναίκα ερχόταν να κατοικήσει στο σπίτι του συζύγου της ή του πατέρα του, και αυτή η συγκατοίκηση ήταν ουσιαστικά αυτή που θεμελίωνε τη νομιμότητα του γάμου, όπως επίσης και η ανταλλαγή των «έδνων» (προίκας) και η γαμήλια τελετή εισδοχής της νύφης στο σπίτι του συζύγου της. Η προίκα, που δεν ήταν υποχρεωτική, αποτελούνταν από νομίσματα, από ενδύματα, από πολύτιμα σκεύη, αλλά και από ακίνητα τα οποία ο πατέρας της νύφης εμπιστευόταν στο γαμπρό του, χωρίς όμως να παραιτείται από ένα δικαίωμα εποπτείας επί αυτών, μέσω μιας μορφής υποθήκης η οποία λεγόταν «αποτίμημα».\nΌπως καταλαβαίνουμε, η Αθηναία έμενε πάντα μια «ανήλικη» και επομένως είχε ανάγκη να κηδεμονεύεται από κάποιον άνδρα. Πρώτα τον πατέρα της και μετά από τον σύζυγό της και αν αυτός πέθαινε πρώτος από τον γιό της ή ακόμη και από τον πιο στενό της συγγενή. Ήταν εντελώς αδιανόητο για μια ανύπαντρη ή παντρεμένη γυναίκα να είναι ανεξάρτητη, που να διαχειρίζεται μόνη της την προσωπική της περιουσία. Είναι προφανές δε ότι, μια νέα γυναίκα δεν είχε την ελευθερία να επιλέξει τον σύντροφό της. Ο γάμος αποφασιζόταν από τον πατέρα της ή τον κηδεμόνα της όταν αυτή έμπαινε στην εφηβεία και ήταν αυτός που επέλεγε τον σύζυγό της που συνήθως ήταν μέσα από το οικογενειακό τους περιβάλλον.\nΠολύ συνοπτικά θα αναφερθώ στη τελετή, γιατί στο επόμενο τμήμα της εργασίας μου θα αναφερθώ λεπτομερώς. Αναφορές υπάρχουν αλλά και απεικονίσεις σε αγγεία ότι, κατά την πρώτη μέρα του γάμου, που κι εδώ διαρκούσε τρεις μέρες, ο πατέρας της νύφης έκανε τις καθιερωμένες προσφορές στους θεούς, η νύφη πρόσφερε τα παιδικά της παιχνίδια στην θεά Άρτεμη για να δείξει συμβολικά την αποκοπή από την προηγούμενη ζωή της και οι μελλόνυμφοι λούζονταν με νερό που έφερναν με ειδικό αγγείο από μια ιερή πηγή, την Καλλιρρόη. Τη δεύτερη μέρα γινόταν το γαμήλιο γεύμα από τον πατέρα της νύφης και η ίδια πάνω σε άμαξα πήγαινε στο νέο της σπίτι. Την τρίτη μέρα η νύφη δεχόταν τα γαμήλια δώρα στο σπίτι της. Οι γάμοι ήταν πάντα αφιερωμένοι στην θεά Ήρα, την προστάτιδα του θεσμού του γάμου.\nΔεν μπορούμε επίσης να μιλήσουμε για διαζύγιο με τη μορφή που αυτό υπάρχει σήμερα. Θα ήταν προτιμότερο να μιλήσουμε για μια «απόφαση διακοπής σχέσεων» απόφαση που σχεδόν πάντα την έπαιρνε ο σύζυγος ή με κοινή συναίνεση. Σε αυτή λοιπόν την περίπτωση, ο σύζυγος απλά έστελνε πίσω στον πεθερό του τη γυναίκα του και υποχρεωτικά και υποχρεωτικά, όπως ανέφερα παραπάνω, και την προίκα της άθικτη όπως την είχε παραλάβει κατά τον αρραβώνα, πράγμα που λειτουργούσε, φυσικά, ανασταλτικά για τον χωρισμό, ιδιαίτερα όταν προίκα δεν υπήρχε πλέον.\nΟ πατέρας ή ο κηδεμόνας της ήταν πλέον ελεύθερος να την ξαναπαντρέψει αφού η προίκα ήταν ολόκληρη και οι γυναίκες με προίκα , ευπρόσδεκτες αφού η αναλογία αντρών και γυναικών στην αρχαία Αθήνα ήταν 5 άνδρες προς 1 γυναίκα. Στην ίδια περίπτωση, η γυναίκα, είτε μπορούσε να υποβάλει την «αίτηση διακοπής σχέσεων» μέσω του κηδεμόνα της, δηλαδή…. του συζύγου της, είτε να ενεργήσει ως ενήλικη, οπότε έπρεπε να καταθέσει την αίτησή της αυτοπροσώπως στον τοπικό άρχοντα. Μια τέτοια περίπτωση αναφέρει ως μαρτυρία ο Πλούταρχος , που μας πληροφορεί ότι η Ιππαρέτη κατέθεσε την αίτηση αυτοπροσώπως όταν έμαθε ότι ο σύζυγός της ο Αλκιβιάδης την απατούσε με ξένες και Αθηναίες εταίρες, καταφεύγοντας στο σπίτι του αδελφού της Καλλία. Το διαζύγιο στην Αθήνα γινόταν με την αποπομπή της συζύγου από το σπίτι. Ο άνδρας είχε πάντα το δικαίωμα να διώξει τη γυναίκα του και όταν ακόμα δεν είχε για τίποτα να την κατηγορήσει. Η απιστία στην αθηναϊκή κοινωνία θεωρούνταν μεγάλο αδίκημα και τιμωρούνταν με αποπομπή από το σπίτι ή με απαγόρευση της συμμετοχής στις θρησκευτικές γιορτές.\nΟ κανόνας στην Αθήνα της κλασσικής εποχής, ήταν η μονογαμία, δηλαδή ο Αθηναίος πολίτης είχε το δικαίωμα να έχει μία μόνο νόμιμη σύζυγο, η οποία του έδινε τους νόμιμους απογόνους. Όμως ξέρουμε από μαρτυρίες των αρχαίων συγγραφέων πως αυτός ο κανόνας δεν τηρείτο και ο Αθηναίος μπορούσε να απολαμβάνει ελεύθερα τις περιποιήσεις των εταίρων ή των παλλακίδων, που είπαμε στην αρχή, και τις οποίες μπορούσε να φέρνει στο σπίτι του να συζούν όλοι μαζί και να του κάνουν ακόμα και παιδιά, χωρίς αυτό να είναι επιλήψιμο ή να συνιστά μοιχεία. Η μόνη επιλήψιμη μοιχεία του συζύγου ήταν αυτή που γινόταν με την νόμιμη σύζυγο ενός άλλου Αθηναίου πολίτη. Αντίθετα, η μοιχεία της γυναίκας ήταν σοβαρό αδίκημα και θεωρείτο δημόσιο έγκλημα. Ο νόμος επέβαλλε σοβαρές κυρώσεις και στους δύο μοιχούς. Καταρχήν, ο απατηθείς σύζυγος είχε το δικαίωμα, αλλά όχι και την υποχρέωση, χωρίς να προηγηθεί δίκη, να φονεύσει τον εραστή της ή το λιγότερο να προσπαθήσει να κάνει ένα χρηματικό διακανονισμό μαζί του. Η μοιχαλίς όμως τιμωρείτο αυστηρά και ο απατημένος σύζυγος είχε το δικαίωμα να την διώξει από το σπίτι του. Στη περίπτωση αυτή η μοιχαλίδα ως κοινωνικά απόβλητη, δεν μπορούσε να βρει νέο σύζυγο, δεν μπορούσε να λάβει μέρος σε δημόσιες τελετές, ούτε να φοράει κοσμήματα.\nΗ μοιχεία στην αρχαία Αθήνα δεν ήταν ένα συνηθισμένο φαινόμενο. Μάλλον δεν συνέβαινε τόσο συχνά μια και οι ποινές για την μοιχαλίδα ήταν τόσο σοβαρές. Ένας λόγος παραπάνω για αυτό ήταν το γεγονός ότι η Αθηναία ήταν περιορισμένη στο σπίτι της και έτσι δεν είχε τα περιθώρια να έχει επαφές με άλλους άνδρες.\nΜένοντας όμως στο σπίτι της η Αθηναία σύζυγος είχε πάρα πολλές δουλειές να κάνει, αρχίζοντας από το γνέσιμο του μαλλιού, μετά την ύφανση στο αργαλειό για την κατασκευή ενδυμάτων, την ετοιμασία του φαγητού, την φροντίδα των μικρών παιδιών, την περίθαλψη των ασθενών και των ηλικιωμένων της οικογένειας, την εποπτεία των δούλων αλλά κυρίως είναι αυτή που κρατάει το ταμείο του σπιτιού της, όπου συσσωρεύονται τα αγαθά του οίκου, πραγματικός φύλακας της εστίας του σπιτιού. Η Αθηναία σύζυγος δεν έβγαινε από το σπίτι της για να πάει στη αγορά για να ψωνίσει. Αυτό ήταν καθαρά μια ανδρική δουλειά. Ο κανόνας ήταν, ο άνδρας να αναλαμβάνει τις εξωτερικές δουλειές και η γυναίκα τις δουλειές του σπιτιού.\nΗ Αθηναία, αν και είχε τη δυνατότητα να παρακάθεται δίπλα στο σύζυγό της στα συμπόσια, το σύνηθες ήταν να παραμένει στο δωμάτιό της, έχοντας γύρω-γύρω τις υπηρέτριές της, γνέθοντας μαζί τους το μαλλί για την ύφανση στον αργαλειό. Η αγαπημένη ασχολία των γυναικών του σπιτιού ήταν να πηγαίνουν στη κοντινή βρύση ή πηγάδι και να κουβαλήσουν νερό στο σπίτι με υδρίες. Αυτή όμως ήταν δουλειά των υπηρετριών, που έτσι έβρισκαν τον τρόπο να συναναστραφούν με άλλες γυναίκες και να μάθουν τα κουτσομπολιά της πόλης, που έτρεχαν να μεταφέρουν στην κυρά τους.\nΟι σύζυγοι τώρα των «μετοίκων» ζούσαν μια ζωή αρκετά παρόμοια με τη ζωή των γυναικών αστών. Δίπλα όμως σε αυτές ζούσαν και οι γυναίκες «μέτοικοι», δηλαδή αυτές που είχαν εγκατασταθεί στην Αθήνα οικειοθελώς. Αυτές, επειδή έπρεπε να εξασφαλιστούν μόνες τους, χρησιμοποιούσαν το αρχαιότερο γυναικείο επάγγελμα και οι φτωχότερες γινόντουσαν πόρνες. Ορισμένες όμως από αυτές εξελίσσονταν στις επονομαζόμενες «εταίρες». Αυτές ήταν και οι μόνες πραγματικά ελεύθερες γυναίκες στην Αθήνα. Μπορούσαν -όπως περιγράψαμε αναλυτικά παραπάνω- να κυκλοφορούν ελεύθερα και να συμμετέχουν στα συμπόσια όπου κρατούσαν «συντροφιά» σε ισχυρούς άντρες από τους οποίους βέβαια συντηρούνταν.\nΗ ΤΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ΓΑΜΟΥ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ\nΜια από τις πιο συγκλονιστικές στιγμές της ζωής παραμένει ακόμα και σήμερα, η «δια βίου» ένωση δύο ανθρώπων η οποία γιορτάζεται με μεγάλη λαμπρότητα και αθρόα συμμετοχή κόσμου από την αρχαιοελληνική εποχή. Ανατρέχοντας σε διάφορες πηγές συμπερασματικά αντιλαμβάνομαι ότι επρόκειτο για μια λαμπρή τελετή που θα προσπαθήσω να παραθέσω αναλυτικά.\nΟ χρόνος, που θα γινόταν ο γάμος δεν ήταν τυχαίος, αλλά περιοριζόταν τόσο ως προς την εποχή όσο και τις ημέρες του μήνα. Σχετικά με τον προσδιορισμό της καταλληλότερης ημέρας για την τέλεσή του υπάρχει διαφωνία μεταξύ των αρχαίων. Ο Ησίοδος την επικεντρώνει στην τέταρτη ημέρα του μήνα χωρίς να ξεκαθαρίζει αν εννοεί την τέταρτη μετρώντας από την αρχή ή το τέλος του μήνα. Διασταυρώνοντας τα λεγόμενά του με όσα γράφει ο Πρόκλος καταλήγω στο συμπέρασμα ότι αναφέρεται «στην τέταρτη ημέρα από την αρχή του μήνα». Άλλοι πάλι σημειώνουν ως ημέρα του γάμου αυτήν που θα είχε πανσέληνο, γι’ αυτό και στον Ευριπίδη (Ιφ. Αυλ. 787), όταν η Κλυταιμνήστρα ρωτάει τον Αγαμέμνονα πότε θα γίνει ο γάμος της κόρης τους, εκείνος αποκρίνεται «όταν συμπληρωθεί ο κύκλος της σελήνης». Κάτι παρόμοιο αναφέρουν ο Δίων ο Χρυσόστομος (Ζ’,70) και ο Πίνδαρος (Ίσθμ. Ζ’,44). Ως προς την εποχή του έτους οι αρχαίοι προτιμούσαν για τους γάμους τον χειμώνα, λίγο παράξενο για εμάς σήμερα και μάλιστα οι Αθηναίοι είχαν ονομάσει «Γαμηλιώνα» τον μήνα κατά τον οποίο γίνονταν οι γαμήλιες τελετές και που συνέπιπτε με τον δικό μας Ιανουάριο. Πάντως, ούτε η ημέρα ούτε ο μήνας ήταν εντελώς υποχρεωτικά, επομένως κάποιες παρεκκλίσεις γίνονταν δεκτές. Μολονότι στους αρχαίους Έλληνες οι γάμοι είχαν ένα επίσημο θρησκευτικό χαρακτήρα και πολλές φορές επιβεβαιώνονταν με όρκο σε βωμούς ή ναούς θεών, λίγες τέτοιες μαρτυρίες έχουν διασωθεί, όπως π.χ. στον Πλούταρχο, που περιγράφει ότι «η ιέρεια της Δήμητρας εφάρμοζε στους νυμφευόμενους τα πατροπαράδοτα έθιμα», ενώ ο Ζωναράς μνημονεύει ότι «στην Αθήνα η ιέρεια της Αθηνάς εισερχόταν προς τους νεόγαμους κρατώντας την ιερή αιγίδα». Αφού στην αρχαιότητα οποιαδήποτε πράξη, ακόμη και η πιο ασήμαντη, επιχειρούνταν μόνο μετά την επίκληση των θεών, σε καμία περίπτωση δεν θα ήταν δυνατόν ο γάμος να γίνεται χωρίς θυσίες και άλλες τελετές σε διάφορους θεούς και θεές, υπό την προστασία των οποίων η αρχαιοελληνική θρησκεία έτασσε τον γάμο.\nΗ σπουδαιότερη απ’ όλες τις θρησκευτικές γαμήλιες τελετές ήταν η θυσία που προσφερόταν σε όλους τους θεούς-προστάτες του γάμου. Ονομαζόταν «προτέλεια γάμων», που σημαίνει ότι τελούνταν πριν (ίσως και την παραμονή) του γάμου και αποτελούσε την ολοκλήρωση, το «τέλος». Εδώ να σημειώσουμε ότι την προτέλεια θυσία προσέφερε ο πατέρας της νύφης. Ως θεοί στους οποίους ήταν καθιερωμένο να προσφέρουν αυτή τη θυσία ή και άλλες διάφορες δεήσεις υπέρ ευοδώσεως του γάμου και ευημερίας των μελλονύμφων, αναφέρονται πέντε: ο Δίας, η Ήρα, η Αφροδίτη, η Πειθώ και η Άρτεμις (που την επικαλούνταν οι γυναίκες στις ωδίνες του τοκετού). Ο Φανόδημος μας πληροφορεί ότι οι Αθηναίοι θυσίαζαν επιπλέον και προσεύχονταν υπέρ αποκτήσεως απογόνων στους Τριτοπάτορες, ανέμους ή θεούς-φύλακες των ανέμων. Σ’ αυτή την περίπτωση θυσίαζαν μόσχους ή δαμάλεις για τον συμβολικό χαρακτήρα της ακακίας και της αθωότητας. Για αυτό το λόγο και αφαιρούσαν τη χολή -σύμβολο πικρίας- από τα σφάγια και την πετούσαν. Υπήρχε, ακόμη, και η στιγμή της ένορκης διαβεβαίωσης του ζεύγους, μαζί με τους πατέρες και συγγενείς του, ενώπιον των θεών, ότι θα ζήσουν «επί κοινωνία βίου» και θα γεννήσουν παιδιά σύμφωνα με τον νόμο για να γίνουν «γνήσια τέκνα» και να φέρουν τον νόμιμο τίτλο του πολίτη.\nΠερίφημη, επίσης, τελετή ήταν και αυτή της απολούσεως ή λουτρόν, που γινόταν την ημέρα του γάμου από τον γαμπρό και τη νύφη μαζί, με νερό από την επισημότερη πηγή ή ποταμό κάθε τόπου, όπως στην Αθήνα από την ωραία κρήνη Καλλιρρόη ή στη Θήβα από τον ποταμό Ισμηνό ή στην Τροία από τον Σκάμανδρο ή στη Μαγνησία από τον Μαίανδρο. Απαιτούνταν, πάντως, «ζων ύδωρ» από ποτάμι ή πηγή, επειδή με το ζωντανό (μη στάσιμο) νερό συμβολιζόταν η συνέχεια της ζωής της οικογένειας, δηλαδή η απόκτηση απογόνων των νυμφευομένων. Αυτά, λοιπόν, τα νερά τα έφερνε συνήθως κάποιο παιδί από τους πλησιέστερους συγγενείς, είτε του γαμπρού είτε της νύφης, και ονομαζόταν λουτροφόρος. Αξίζει να αναφέρουμε εδώ ότι, και κατά τα έθιμα της ταφής των αρχαίων, σε περίπτωση που πέθαινε κάποιος «ανύμφευτος», τα έθιμα επέβαλαν να παραστεκόταν κάποιος «λουτροφόρος» κρατώντας μία υδρία με νερό. Επομένως αντιλαμβανόμαστε τη σημαντικότητα των μυστηρίων.\nΑπό άλλες πηγές μαθαίνουμε ότι γινόταν, συνήθως, το μήνα Γαμηλιώνα (Ιανουάριος). Θα ξεκινήσουμε τώρα με την παράθεση συνοπτικών πληροφοριών για το τελετουργικό μέρος του γάμου, έτσι όπως μας παραθέτουν οι αρχαίοι συγγραφείς, στην αρχαία Αθήνα. Ο Γάμος ξεκινούσε με μια τελετή εξαγνισμού της νύφης. Όπως είπαμε και προηγουμένως, μέσα σε μια υδρία έφερναν νερό από το ποτάμι της Καλλιρόης, και έλουζαν με αυτό την νύφη. Το γενικό πρόσταγμα το είχε μια γυναίκα στην ηλικία της μητέρας, την οποία ονόμαζαν “νυμφοστόλο”.\nΠαράλληλα με τον στολισμό της νύφης, στο σπίτι συγκεντρώνονταν φίλοι και συγγενείς που έφερναν δώρα. Ένα πολύ σημαντικό στοιχείο του γάμου, που το βλέπουμε και στις διάφορες αναπαραστάσεις, είναι ο πέπλος που σκέπαζε το πρόσωπο της νύφης. Στην συνέχεια αφού είχε στολιστεί η νύφη με δαχτυλίδια, περιδέραια κλπ, αφού είχε βάλει το πέπλο και ένα στεφάνι στα μαλλιά της ξεκινούσε η κυρίως τελετή. Όλοι μαζεύονταν μπροστά στο βωμό του Δία και της Ήρας και του Υμέναιου (γαμήλιοι θεοί) και έκαναν προσφορές και θυσίες.\nΑκολουθούσε ένα μεγάλο φαγοπότι στην μεγάλη αίθουσα του σπιτιού, όπου οι άντρες καθόταν από την μια πλευρά και οι γυναίκες από την άλλη. Όταν άρχιζε να νυχτώνει ξεκινούσανε σαν πομπή με τα δώρα και την προίκα και πήγαιναν στο σπίτι του γαμπρού. Την στιγμή που η νύφη έμπαινε μέσα όλοι της πετούσαν ξερά σύκα και καρύδια. Έπειτα της πρόσφερε (πιθανά η πεθερά) ένα κυδώνι ή ένα χουρμά, σύμβολα γονιμότητας. Το ζευγάρι έμπαινε στον κοιτώνα τους όπου θα επακολουθούσε η αποκάλυψη του πέπλου και οι απ’ έξω τραγουδούσαν το “επιθαλάμιον” ένα τραγούδι ειδικό για την περίσταση και έφευγαν. Έτσι τελείωνε και η τελετή.\nΠαρότι για τους Έλληνες ο γάμος διαδραμάτιζε πρωτεύοντα ρόλο αποτελώντας έναν από τους θεμελιώδεις θεσμούς της ελληνικής κοινωνίας και στην πορεία του χρόνου ο θεσμός του γάμου έχει πάρει μια ρομαντική χροιά σύμφωνα με την οποία ο γάμος τελείται μεταξύ των άλλων και για συναισθηματικούς λόγους, ωστόσο ο πρωταρχικός σκοπός του ήταν καθαρά για τεκνοποιία.\nΣημειολογικά και σε αντίθεση με την Αθήνα, στην Σπάρτη, τα πράγματα ήταν πολύ διαφορετικά. Ο γάμος αντιστοιχούσε και στο στυλ ζωής της Σπάρτης. Ήταν σημαντικός και ήταν ντροπή για κάποιον Σπαρτιάτη να μείνει ανύπαντρος και χωρίς παιδιά. Έτσι λοιπόν όταν έφτανε στην ηλικία των 30 άρπαζε την νύφη και την πήγαινε στο σπίτι του. Εκεί περίμενε ήδη μια γυναίκα η “νυμφεύτρια” η οποία την έπαιρνε και της κούρευε τα μαλλιά σύρριζα. Της φορούσε ένα χοντρό τσουβάλι για νυφικό και κάτι χοντροπάπουτσα και της έβαζε να ξαπλώσει σε ένα κρεβάτι με άχυρα σε ένα σκοτεινό δωμάτιο. Εκεί η νύφη περίμενε υπομονετικά τον γαμπρό. Εκείνος όταν έφευγε από το αντρικό συσσίτιο στο οποίο δειπνούσε κάθε βράδυ, έμπαινε σαν κλέφτης στο δωμάτιο, της έβγαζε το τσουβάλι και ξάπλωνε για λίγο μαζί της, και μετά έφευγε να κοιμηθεί στον στρατώνα μαζί με τους συντρόφους του. Μια τελείως διαφορετική κατάσταση αντίστοιχη της οργανωμένης κοινωνίας της Σπάρτης.\nΕκείνο που πρέπει να σημειωθεί τέλος, σύμφωνα με κάποιες μαρτυρίες αρχαίων σχολιαστών για τις διαφορές του θεσμού ανάμεσα σε Αθήνα και Σπάρτη συμπερασματικά είναι ότι, ο γάμος σαν τελετή στην Σπάρτη δεν είχε θρησκευτικό χαρακτήρα και για αυτό το λόγο, η ένωση του άνδρα και της γυναίκας, δεν γινόταν σε ναό αλλά στην οικία της νύφης. Εκεί πήγαινε ο επίδοξος μνηστήρας και ζητούσε την κοπέλα από τον πατέρα της ο οποίος αν ήταν σύμφωνος έδινε τη συγκατάθεσή του. Η γυναίκα δεν ήταν απαραίτητο να είναι μπροστά στις διαδικασίες του αρραβώνα (της αποκαλούμενης εγγύησης) αφού η γνώμη της δεν είχε καμία απολύτως βαρύτητα καθώς όπως αναφέρει και ο Πλάτωνας «το δικαίωμα αυτό ασκούσε αποκλειστικά και μόνο ο πατέρας της νύφης. Αν δεν βρισκόταν στη ζωή τότε τον διαδεχόταν κατά σειρά ο παππούς, τα αδέλφια, η μάνα και αν δεν υπήρχαν καθόλου κοντινοί συγγενείς τότε το “δικαίωμα” ασκούσε ο εκάστοτε κηδεμόνας». Σε αυτό το σημείο αξίζει να αναφερθεί ότι οι γυναίκες της Αθήνας ήταν πολύ περιορισμένες σε σχέση με της Σπάρτης όπου όχι μόνο έβγαιναν ελεύθερα από τα σπίτια τους αλλά γυμνάζονταν στα στάδια και τις παλαίστρες μαζί με τους άνδρες.\nΌπως διαπιστώνουμε, στην Σπάρτη η υπόθεση του γάμου ήταν κάτι το οποίο εξελισσόταν στα σκοτεινά και είχε τελείως διαφορετική σημασία από ότι στην Αθήνα.\nΓΙΑΤΙ ΠΑΝΤΡΕΥΟΝΤΑΝ ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ\nΈχοντας περιγράψει την τελετή του γάμου, δόκιμο θα ήταν να απαντηθεί το γιατί παντρεύονταν οι άνθρωποι στην αρχαιότητα. Ένας βασικός λόγος θα μπορούσε να θεωρηθεί, σύμφωνα με αναφορές, η σύναψη συμμαχιών ή συνασπισμών ισχυρών οικογενειών, που παραπέμπει σε ηρωικές εποχές και στις πρακτικές των τυράννων (Ηρόδοτος, 6.126-130, και Θουκυδίδης, 1.26). Εντούτοις ο προφανής λόγος στην αθηναϊκή κοινωνία είναι η διαιώνιση του είδους, με την οποία ο άνδρας θα εξασφαλίσει φροντίδα στα γηρατειά του, παραδοσιακή κήδευση, αλλά και συνέχιση της οικογενειακής λατρείας μετά το θάνατο. Η νομοθεσία επάνω στο θέμα της αγαμίας πρεσβεύει ότι ο άγαμος άνδρας μετά τα 35 πληρώνει ετήσιο πρόστιμο (Πλάτων, Νόμοι 721d) και δεν δύναται να εκλεγεί άρχοντας, στρατηγός ή να κατέχει υψηλό αξίωμα.\nΈνας τελευταίος, κάπως περίεργος λόγος για τη σύναψη γάμου είναι η εξασφάλιση της οικογενειακής περιουσίας και λατρείας και σχετίζεται με το θεσμό της επίκληρου κόρης, όπου η γυναίκα χωρίς αρσενικά αδέλφια οφείλει μετά το θάνατο του πατέρα της να παντρευτεί τον πλησιέστερο άγαμο άρρενα συγγενή του πατέρα της, ακόμα και αν είναι ήδη παντρεμένη οπότε και λύεται ο πρώτος γάμος της (εκτός εάν ο πατέρας έχει φροντίσει να υιοθετήσει τον γαμπρό του με διαθήκη).\nΣυνεπώς, το γεγονός ότι η Αθηναία βιώνει μια κατάσταση «εγκλεισμού» και «υποχρέωσης» εκτέλεσης καθηκόντων νοικοκυράς και μητέρας, ενώ ο Αθηναίος κινείται άνετα εκτός οικίας, έχοντας τη δυνατότητα να ικανοποιήσει τις σαρκικές αλλά και συναισθηματικές του ανάγκες με τις εταίρες και τις παλλακίδες, δεν ευνοεί φυσικά την ανάπτυξη μιας ουσιαστικής αισθηματικής και πνευματικής επικοινωνίας ανάμεσα στο αντρόγυνο στην πορεία της κοινής τους ζωής. Ο Νικήρατος, για τον οποίο ο Σωκράτης αναφέρει ότι «αισθάνεται πραγματικό έρωτα για τη γυναίκα του, όπως κι αυτή για αυτόν» (Ξενοφών, Συμπόσιο 8.3), αλλά και λογοτεχνικές αναφορές του τύπου του έρωτα Αντιγόνης-Αίμονα στη Σοφόκλεια τραγωδία, συνιστούν προφανώς εξαιρέσεις.\nΗ περίπτωση λύσης ενός γάμου στην αρχαία Αθήνα (καθώς οι πληροφορίες για άλλες πόλεις είναι σχεδόν ανύπαρκτες) σπανίζει, κυρίως γιατί τίθεται θέμα επιστροφής ή όχι της «προίκας». Βέβαια σε περίπτωση που διαπιστωθεί στειρότητα της γυναίκας ή μοιχεία, ο σύζυγος μπορεί να πάρει διαζύγιο δηλώνοντάς το μπροστά σε μάρτυρες και στέλνοντας πίσω τη σύζυγο («έκπεμψις», «αποπομπή») μαζί με την προίκα της, δεδομένου ότι δεν εκπληρώνεται σωστά ο σκοπός του γάμου -ήτοι η τεκνοποιία γνήσιων απογόνων-, ενώ δικαιούται στην τελευταία περίπτωση να αυτοδικήσει και έναντι του μοιχού ατιμώρητος από το νόμο (Αριστοτέλης, Αθηναίων Πολιτεία 57.3).\nΣυμπερασματικά, και από την ανάλυση που παρέθεσα για το θεσμό του γάμου, τη ζωή, τα ήθη και τα έθιμα των δύο φύλων, και ιδιαίτερα ανακεφαλαιώνοντας τα όσα παραπάνω αναπτύχθηκαν για τη ζωή και τη θέση της γυναίκας στην κλασσική εποχή, μπορούμε να συνοψίσουμε και να επισημάνουμε τα παρακάτω:\nΤη διαφορετικότητα του ρόλου και της ζωής των γυναικών και των ανδρών στην αρχαία και στη σύγχρονη κοινωνία. Στην Αρχαιότητα οι γυναίκες δεν είχαν το δικαίωμα να συμμετέχουν στην κοινωνική και πολιτική ζωή και η εκπαίδευσή τους ήταν στοιχειώδης σε αντίθεση με τους άντρες που συμμετείχαν ουσιαστικά καθώς και στις απολαύσεις της ζωής και είχαν ελευθερία βούλησης. Η θέση της γυναίκας ήταν μέσα στο σπίτι υποταγμένη στο μελλοντικό σύζυγο, στην ανατροφή των παιδιών και στην φροντίδα του σπιτιού, ενώ οι άντρες εκπαιδεύονται σωματικά και πνευματικά. Στην Αρχαία Αθήνα η γυναίκα με το γάμο της στην ουσία άλλαζε χέρια από τον πατέρα στο σύζυγο. Στην Αρχαία Σπάρτη ο ρόλος της γυναίκας ήταν ισότιμος με του άντρα. Από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα τα πράγματα έχουν αλλάξει ριζικά. Οι γυναίκες έχουν πλέον συνειδητοποιήσει ότι για να έχουν κοινωνική και επαγγελματική καταξίωση πρέπει να αγωνίζονται καθημερινά. Η γυναίκα αφού πάλεψε κατάφερε να διεκδικήσει τα δικαιώματά της ξεκινώντας από την εκπαίδευση. Σήμερα εισβάλλει δυναμικά σε παραδοσιακά αντρικά επαγγέλματα, διεκδικεί τη θέση της στην αγορά εργασίας με ίσους όρους και μόλις τον 20ο αιώνα αποκτά δικαίωμα ψήφου καταφέρνοντας μέχρι σήμερα να κοσμεί την πολιτική σκηνή.\nΤη διαπίστωση ότι, με τη μέχρι σήμερα διατήρηση πολλών από τα έθιμα αυτά, η Ελλάδα του χθες αποτελεί πρότυπο της Ελλάδας του σήμερα και ότι οι συνήθειες της κοινωνικής ζωής των αρχαίων Ελλήνων, αλλά και οι αρετές και οι αξίες τους είναι αναλλοίωτες και έχουν αιώνια διάρκεια.\nΤην έλλειψη αγάπης και πνευματικής επαφής στο ζευγάρι της κλασσικής εποχής σε αντίθεση με σήμερα που είναι προϋπόθεση ουσιαστικής και καλής συμβίωσης.\nΤην διαπίστωση ότι οι γάμοι στην Αρχαία Ελλάδα ήταν πρώτα και πάνω απ’ όλα μια ευκαιρία ώστε οι αρχαίοι να δηλώσουν τον σεβασμό και την υποταγή τους στους θεούς του Ολύμπου και να τους ευχαριστήσουν για τη βοήθειά τους να αποκτήσουν νόμιμα τέκνα. Μερικά έθιμα των τελετών των κλασσικών χρόνων κρατάνε μέχρι και σήμερα, πολλά από αυτά όμως έχουν χαθεί, καθώς, βάσει αυτών, η νύφη ήταν ένα άβουλο πλάσμα που δεχόταν εντολές από τους άντρες της οικογένειας, χωρίς ιδιαίτερα δικαιώματα παρά μόνο την αναπαραγωγή απογόνων.\nΑΠΟ ΤΗΝ ΚΛΑΣΣΙΚΗ ΕΠΟΧΗ ΣΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ\nΗ σύγχρονη αντίληψη για τη θέση της γυναίκας στην αρχαιότητα στηρίχτηκε περισσότερο στο καθεστώς της κλασσικής Αθήνας, που οπωσδήποτε ήταν δυσμενέστερο για τη γυναίκα, αφού πολλά από τα ήθη είχαν διαφθαρεί, ιδιαίτερα μάλιστα σε ό,τι αφορούσε την ανώτερη κοινωνική τάξη. Έχοντας, λοιπόν, την αρχαία Αθήνα ως υπόδειγμα, ως φαίνεται ήταν δύσκολο σε πολλούς να πιστέψουν πως τα πράγματα μπορούσαν να είναι καλύτερα σε άλλες κοινωνίες, και μάλιστα παλαιότερες από αυτήν. Ένα συμπέρασμα που απορρέει είναι ότι, μολονότι με τα σημερινά μέτρα, η ζωή της γυναίκας αυτής μας φαίνεται σήμερα περιορισμένη και άχαρη, χωρίς να της παρέχει ιδιαίτερα δικαιώματα και απολαύσεις, εν τούτοις δεν έχουμε το δικαίωμα να ισχυριστούμε ότι η πλειονότητα των γυναικών αυτών ένοιωθε δυσαρεστημένη και δυστυχισμένη. Δεν υπήρχε αόριστα ένα σύνολο Αθηναίων γυναικών, αλλά Αθηναίες αστές, μέτοικοι και δούλες. Η κάθε μια ζούσε πιο κοντά στις υπηρέτριές της παρά στις όμοιές της. Η γυναίκα του μέτοικου δεν ξεχώριζε από την αστή και ζούσε μια άνετη ζωή. Η εταίρα ήταν πάντα ελεύθερη στις κινήσεις της και τέλος η δούλα ζούσε στη σκιά της κυράς της. Όμως, όσο και αν αυτές οι διαφορές τάξεως να ήταν ουσιαστικές, αυτές διαλύονταν από το γεγονός ότι όλες αυτές αποκλείονταν από την πολιτική ζωή του τόπου, κάτι που σήμερα παίζει τελείως διαφορετικό ρόλο στη θέση των δύο φύλων. Έμενε, επομένως, υπέρ της αστής το πλεονέκτημα ότι με το να εξασφαλίζει την αναπαραγωγή της αστικής τάξεως, τη φροντίδα του σπιτιού, καθώς και το ρόλο που είχε να παίζει στη θρησκευτική ζωή της εποχής, ήταν απαραίτητη για αυτήν. Το αθηναϊκό δικαιικό σύστημα παραβλέπει τα όποια δικαιώματα των γυναικών και τις υποχρεώνει να ζουν μια ζωή άχαρη και στείρα. Η αντρική νοοτροπία όμως που ήταν υπαίτια για τον εγκλεισμό των γυναικών, διψούσε για εύστροφους συνομιλητές και για γυναίκες με πνευματικά ερεθίσματα. Οι λόγοι αυτοί οδήγησαν στη δημιουργία του θεσμού των εταίρων. Αυτές, όπως έχουμε πει, ήταν μορφωμένες γυναίκες που αποτελούσαν ένα είδος αντιδότου για την ελλιπή γυναικεία συντροφιά. Διάνθιζαν τις κοινωνικές τους συναναστροφές και αποτελούσαν τη μοναδική περίπτωση γυναικείας ευφυΐας. Αντίθετα στη στρατοκρατούμενη Σπάρτη η θέση της γυναίκας παρουσιάζεται εκ διαμέτρου αντίθετη με την ισχνή αθηναϊκή πραγματικότητα. Βασικός σκοπός της σπαρτιατικής αγωγής ήταν η δημιουργία γενναίων και ατρόμητων πολεμιστών. Απαραίτητη προϋπόθεση για αυτό ήταν η δημιουργία αντιστοίχως υγιών και εύψυχων γυναικών. Οι Σπαρτιάτισσες ήταν σχεδόν ισότιμες των αντρών και συγχρωτίζονταν ελεύθερα με τους άντρες. Είχαν γνώμη και άποψη για τα πολιτικά πράγματα, γυμνάζονταν και δεν ήταν καθόλου σεμνότυφες. Ενώ οι Ιωνικής καταγωγής Αθηναίες είχαν ως πρότυπα αρετής την υπακοή και την υποταγή, το Δωρικό φύλο των Σπαρτιατών απέβλεπε σε γυναίκες με ψυχικά και ηθικά χαρίσματα, με δυναμικότητα και με πρωτοβουλίες.\nΣήμερα ωστόσο πολλά έχουν αναθεωρηθεί από τους επιστήμονες και η αντίληψή τους είναι πλέον εντελώς διαφορετική, καθώς οι έρευνες ανατρέπουν συνεχώς την προηγούμενη άποψη ως εντελώς εξωπραγματική. Όπως γράφει η ιστορικός M. Katz, τίποτα δεν είναι περισσότερο ανακριβές από την ιδέα της φυλακισμένης γυναίκας στην Αρχαία Ελλάδα. Αν και πολλές φιλολογικές πηγές προβάλλουν την αντίληψη ότι η Αθηναία γυναίκα ήταν λίγο παραπάνω από τους δούλους, οι έρευνες έχουν δείξει ότι ως έργα αντρών (όπως είναι σχεδόν όλες οι γραπτές αρχαίες πηγές) παρουσιάζουν μάλλον την αντρική άποψη και όχι απαραίτητα την αλήθεια.\nΗ τεχνολογική έκρηξη του 19ου αιώνα, με τα χρόνια που πέρασαν και η μετατόπιση της γυναικείας εργασίας από το σπίτι στο εργοστάσιο, έδωσε στη γυναίκα τη δυνατότητα να αρχίζει να δραστηριοποιείται ως μεμονωμένο άτομο και ξέχωρα από την οικογενειακή μονάδα. Ενώ μέχρι τότε η εκπαίδευση ήταν ρηχή και περιορισμένη στα απολύτως απαραίτητα, άρχισε σιγά-σιγά να δημιουργείται η επιτακτική ανάγκη για μια πολύπλευρη και ολοκληρωμένη μόρφωση των κοριτσιών. Σταδιακά οι γυναίκες άρχισαν να προωθούνται και σε μη παραδοσιακά επαγγέλματα αν και πολλά Πανεπιστήμια, με κατά παράδοση αντρικούς τομείς (όπως τα τμήματα ιατρικών και νομικών επιστημών), επέμεναν να κρατούν τις θύρες τους ερμητικά κλειστές για τις σπουδάστριες. Από τον 20ο αιώνα μέχρι σήμερα, σε σχετικά μικρό χρονικό διάστημα όμως οι γυναίκες εισχώρησαν σε όλους τους κλάδους των επαγγελμάτων και άρχισαν να εργάζονται στο πλευρό των αντρών-συναδέλφων τους. Ο θεσμός του γάμου πάντα παρέμενε σημαντικός, αλλά όσο η γυναίκα έπαιρνε μια καινούργια θέση μέσα στην κοινωνία, χωρίς να χάνει το κυρίαρχο ρόλο της, δηλαδή την αναπαραγωγή και τη φροντίδα των παιδιών, τροποποιείται ως προς τις δραστηριότητες και τις απολαύσεις της ίδιας της γυναίκας και κυρίως την πνευματική της καλλιέργεια.\nΗ θέση της γυναίκας σήμερα αναγνωρίζεται τόσο σχετικά με το ρόλο της μέσα στην οικογένεια, όσο και στον πολιτικό, οικονομικό και κοινωνικό στίβο. Η ιστορική ανασκόπηση όμως της θέσης της μας κάνει να συνειδητοποιήσουμε τα ακραία συναισθήματα που έχει κατά καιρούς προκαλέσει.\nΑνάλογα με το κοινωνικό γίγνεσθαι και το χρονικό πλαίσιο λατρεύτηκε και μισήθηκε, αγαπήθηκε και παραμερίστηκε, αποθεώθηκε και περιφρονήθηκε.\nSealey, R. (2016). Women and law in classical Greece. UNC Press Books.\nJust, R. (2008). Women in Athenian law and life. Routledge.\nWalker, S. (1983). Women and housing in classical Greece: the archaeological evidence. na.\nDavidson, J. (1997). Courtesans and fishcakes: The consuming passions of classical Athens. New York: St.\nBurkert, W. (1985). Greek Religion: Archaic and Classical, trans. John Raffan. Oxford, UK: Basil Blackwell, 117, 14.\nLacey, W. K. (1968). The family in ancient Greece. London and New York: Thames & Hudson.\nDavies, J. K. (1971). Athenian propertied families. Clarendon Press.\nMossé, C. (1991). La femme dans la Grèce antique (Vol. 72). Editions Complexe.\nΚαλογερόπουλος Κ. (2004). H Συμβολή Της Γυναίκας Στη Ζωή Της Αρχαίας Πόλης\nanimartistsαγάπηΑθήναανασκόπησηανθρώπινες σχέσειςανθρωποιανθρωποςΑρχαίαΑρχαϊκή περίοδοςΑρχαιοελληνικήΑρχαιότηταΒιβλιογραφίαΒιβλιογραφικήγάμοςΓΥΝΑΙΚΑεθιμαΕλλάδαέρωταςΕταίραΘεσμόςιστοριαΚλασική περίοδοςΚοινωνίαΜΥΘΟΛΟΓΙΑΜυστήριοΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΠολιτισμόςΠόρνηΣπάρτησυναισθήματασχέσειςΤελετήτρόπος ζωής\nPrevious ArticleΗ ΕΤΥΜΗΓΟΡΙΑ ΤΗΣ ΔΕΣΜΕΥΣΗΣ\nNext Article#17 Ο Γυάλινος Κόσμος


ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ & ΣΚΕΨΕΙΣ: ΑΠΟ Μ. ΒΡΕΤΑΝΙΑ ΑΠΟΣΤΑΣΕΙΣ ΓΙΟΥΝΚΕΡ\nΑΠΟ Μ. ΒΡΕΤΑΝΙΑ ΑΠΟΣΤΑΣΕΙΣ ΓΙΟΥΝΚΕΡ\nΜε ένα χιουμοριστικό σχόλιο ο πρόεδρος της Επιτροπής Ζαν Κλοντ Γιούνκερ θέλησε να δείξει τη μεγάλη απόσταση που υπάρχει ανάμεσα στην Ε.Ε και τη Μ. Βρετανία αυτή τη στιγμή, χρησιμοποιώντας το παράδειγμα της πρωτοκαθεδρίας της αγγλικής γλώσσας στην Ευρώπη.\n«Είμαι ανάμεσα στο να μιλήσω στα αγγλικά ή στα γαλλικά», είπε κατά τη διάρκεια ομιλίας του χθες στη Φλωρεντία και πρόσθεσε χαρακτηριστικά ότι «θα εκφραστώ στα γαλλικά, καθώς αργά αλλά σταθερά τα αγγλικά χάνουν τη σημασία τους στην Ευρώπη».\nΟ κ. Γιούνκερ, που πολλές φορές ενώ κάνει μία ομιλία αλλάζει από αγγλικά σε γαλλικά, γερμανικά, θέλοντας να δικαιολογηθεί περισσότερο για την απόφασή του αυτή, είπε πως επειδή την Κυριακή είναι οι γαλλικές εκλογές «θα ήθελα να καταλάβουν αυτά που θα πω οι Γάλλοι».\n«Παρά την επιτυχία του ευρωπαϊκού εγχειρήματος και την ανάπτυξη που έχουμε πετύχει, οι Βρετανοί μας φίλοι αποφάσισαν να φύγουν από την Ευρώπη, κάτι το οποίο είναι τραγικό» είπε, προσθέτοντας πως την αλλαγή αυτή θα την αισθανθούν τα επόμενα χρόνια. Ο πρόεδρος της Επιτροπής θέλησε να παρουσιάσει τα θετικά της Ευρωπαϊκή Ενωσης και υπερασπίστηκε τη διεύρυνση που έγινε το 2004 λέγοντας ότι δεν ήταν λάθος, ούτε πρώιμη, ούτε βιαστική, αλλά «το ιστορικό μας καθήκον, καθώς καταφέραμε να συμφιλιώσουμε την Ιστορία της ηπείρου».\nΣυγχρόνως αναφέρθηκε και στη σημασία του κοινού νομίσματος, λέγοντας «πως καταφέραμε να δώσουμε στην Ε.Ε. το ευρώ τη στιγμή που κανένας δεν πίστευε ότι θα το καταφέρναμε». Το ευρώ μπόρεσε να προστατευθεί από τα εξωτερικά σοκ, καθώς όπως ανέφερε χαρακτηριστικά ο κ. Γιούνκερ «σκεφτείτε τι θα είχε συμβεί αν δεν είχαμε το ευρώ όταν γινόταν ο πόλεμος στο Ιράκ ή τι θα ακολουθούσε τις επιθέσεις στη Νέα Υόρκη και την Ουάσιγκτον το 2001».\nΟ πρόεδρος της Κομισιόν παραδέχτηκε ότι η Ε.Ε. έχει αδυναμίες, οι οποίες εξηγούν το αποτέλεσμα του βρετανικού δημοψηφίσματος σε κάποιο βαθμό. «Αδυναμίες που αγνοούμε, καθώς φοβόμαστε την αλήθεια που μπορεί να προκύψει». Αλλά, τόνισε, δεν είναι η Ε.Ε που εγκαταλείπει τη Μ. Βρετανία αλλά το ανάποδο.\nΤον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ θα υποδεχτούν στις Βρυξέλλες πρώτη φορά στις 25 Μαΐου ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ντ. Τουσκ και ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κ. Γιούνκερ. Ο κ. Τραμπ θα βρίσκεται στις Βρυξέλλες για τη συνάντηση των ηγετών του ΝΑΤΟ, όπου αναμένεται να εντείνει τις πιέσεις του προς τους Ευρωπαίους ηγέτες για τον επιμερισμό του βάρους των δαπανών της Ατλαντικής Συμμαχίας.


R L's Off The Square, Covington - Κριτικές εστιατορίων - TripAdvisor\nCovington: Όλα τα εστιατόρια R L's Off The Square: Εστιατόρια στην περιοχή\nCovington: Όλες οι δραστηριότητες Δραστηριότητες κοντά σε: R L's Off The Square\nΗνωμένες Πολιτείες Τζόρτζια Covington Εστιατόρια σε Covington R L's Off The Square\nΝο 6 από 118 στην κατηγορία Εστιατόρια για: Covington €€ - €€€\nΑμερικανική, Πιάτα χωρίς γλουτένη 1113 Floyd St NE, Covington, GA 30014-2412+1 770-385-5045+ Προσθέστε ιστότοπο\nΝα εμφανιστούν επίσης ΧάρτηςΔορυφορικός Έχει γίνει παύση των ενημερώσεων χάρτη. Μεγεθύνετε για προβολή ενημερωμένων πληροφοριών. Επαναφορά ζουμ Γίνεται ενημέρωση του χάρτη… Επιστροφή στον χάρτη Επισκόπηση 4,5 105 κριτικέςΕξαιρετικό61%Πολύ καλό29%Μέτριο5%Ανεπαρκές4%Πολύ κακό1%πριν από 2 εβδομάδες“Love It”22 Απρ 2017“The absolute best food in Covington!”Κλείνει σε 4 λεπτά17:00 - 21:00Τρι - Πεμ17:00 - 21:00Τρι - Παρ11:00 - 14:00Παρ - Σαβ17:00 - 22:00Αναλυτικό ωράριο ΚΟΥΖΙΝΕΣ Αμερικανική, Πιάτα χωρίς γλουτένη ΤΙΜΗ €€ - €€€ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΕΣ ΕξυπηρέτησηΦαγητόΑξίαΑτμόσφαιραΤΟΠΟΘΕΣΙΑ 1113 Floyd St NE, Covington, GA 30014-2412Όλες οι λεπτομέρειες Βελτίωση αυτής της καταχώρισηςΜπορεί ένας χορτοφάγος να απολαύσει ένα καλό γεύμα σε αυτό το εστιατόριο;Ναι Όχι Άγνωστο Αυτό το εστιατόριο δέχεται κρατήσεις;Ναι Όχι Άγνωστο Μπορεί κάποιος που δεν τρώει γλουτένη να απολαύσει ένα καλό γεύμα σε αυτό το εστιατόριο;Ναι Όχι Άγνωστο Αυτό το εστιατόριο είναι καλό για μεσημεριανό γεύμα;Ναι Όχι Άγνωστο Αυτό το εστιατόριο είναι κατάλληλο για παιδιά;Ναι Όχι Άγνωστο Αυτό το εστιατόριο είναι προσβάσιμο με αναπηρικό αμαξίδιο;Ναι Όχι Άγνωστο Αυτό το εστιατόριο προσφέρει φαγητό σε πακέτο;Ναι Όχι Άγνωστο Αυτό το εστιατόριο είναι καλό για βραδινό γεύμα;Ναι Όχι Άγνωστο Αυτό το εστιατόριο είναι καλό για επαγγελματικές συναντήσεις;Ναι Όχι Άγνωστο Αυτό το εστιατόριο διαθέτει πάρκινγκ;Ναι Όχι Άγνωστο Ευχαριστούμε για τη βοήθειά σας! Μοιραστείτε άλλη μια εμπειρία πριν φύγετε. Γράψτε μια κριτική\nΒαθμολογία ταξιδιωτών Εξαιρετικό61Πολύ καλό31Μέτριο6Ανεπαρκές5Πολύ κακό2Τύπος ταξιδιώτηΟικογένειεςΖευγάριαΜόνος-ηΕπαγγελμ. ταξίδιΦίλοιΠερίοδος του χρόνου Μάρ.-ΜάιοςΙούν.-Αύγ.Σεπ.-Νοέμ.Δεκ.-Φεβ.Γλώσσα Όλες οι γλώσσες Ελληνικά (42)Αγγλικά (104)Γερμανικά (1)Γλώσσα Ελληνικά (42)Αγγλικά (104)Γερμανικά (1)\nΑυτή η κριτική μεταφράστηκε μηχανικά από τα Αγγλικά Τι είναι αυτό; Με σκοπό την καλύτερη ενημέρωσή σας από τον μεγαλύτερο δυνατό αριθμό ταξιδιωτών, αυτή η κριτική μεταφράστηκε αυτόματα στα ελληνικά και ενδέχεται να μην αντιστοιχεί πλήρως στο πρωτότυπο. Ελπίζουμε ότι θα σας βοηθήσει να προγραμματίσετε το ταξίδι σας. Να εμφανίζονται μηχανικές μεταφράσεις; ΝαιΌχιlnbryant819Covington, Τζόρτζια154Η κριτική γράφτηκε πριν από 2 εβδομάδες μέσω κινητής συσκευής Το λατρεύω.Πώς ήταν αυτή η μετάφραση;Ευχαριστούμε για την υποβολή της διόρθωσης. Εξετάζουμε την πρότασή σας. Βαθμολογήστε την Καλή OK Κακή Βελτίωση μετάφρασης Σας ευχαριστούμε για τη βαθμολογία σας\nΑυτή η κριτική μεταφράστηκε μηχανικά από τα Αγγλικά Τι είναι αυτό; Με σκοπό την καλύτερη ενημέρωσή σας από τον μεγαλύτερο δυνατό αριθμό ταξιδιωτών, αυτή η κριτική μεταφράστηκε αυτόματα στα ελληνικά και ενδέχεται να μην αντιστοιχεί πλήρως στο πρωτότυπο. Ελπίζουμε ότι θα σας βοηθήσει να προγραμματίσετε το ταξίδι σας. Να εμφανίζονται μηχανικές μεταφράσεις; ΝαιΌχιsuesE2972UDconyers, United States101Η κριτική γράφτηκε πριν από 4 εβδομάδες Να είστε προετοιμασμένοι να περιμένετε για το φαγητό σαςΠερισσότεραΠώς ήταν αυτή η μετάφραση;Ευχαριστούμε για την υποβολή της διόρθωσης. Εξετάζουμε την πρότασή σας. Βαθμολογήστε την Καλή OK Κακή Σας ευχαριστούμε για τη βαθμολογία σας\nΑυτή η κριτική μεταφράστηκε μηχανικά από τα Αγγλικά Τι είναι αυτό; Με σκοπό την καλύτερη ενημέρωσή σας από τον μεγαλύτερο δυνατό αριθμό ταξιδιωτών, αυτή η κριτική μεταφράστηκε αυτόματα στα ελληνικά και ενδέχεται να μην αντιστοιχεί πλήρως στο πρωτότυπο. Ελπίζουμε ότι θα σας βοηθήσει να προγραμματίσετε το ταξίδι σας. Να εμφανίζονται μηχανικές μεταφράσεις; ΝαιΌχιJeff E8Η κριτική γράφτηκε 22 Απριλίου 2017 μέσω κινητής συσκευής Η απόλυτη καλύτερο φαγητό στο Covington!Πώς ήταν αυτή η μετάφραση;Ευχαριστούμε για την υποβολή της διόρθωσης. Εξετάζουμε την πρότασή σας. Βαθμολογήστε την Καλή OK Κακή Βελτίωση μετάφρασης Σας ευχαριστούμε για τη βαθμολογία σας\nStephanie MΑτλάντα, Τζόρτζια15937Η κριτική γράφτηκε 18 Απριλίου 2017 μέσω κινητής συσκευής Great but salty...Μετάφραση Google ΠερισσότεραΕυχαριστούμε, Stephanie M Αυτή η κριτική μεταφράστηκε μηχανικά από τα Αγγλικά Τι είναι αυτό; Με σκοπό την καλύτερη ενημέρωσή σας από τον μεγαλύτερο δυνατό αριθμό ταξιδιωτών, αυτή η κριτική μεταφράστηκε αυτόματα στα ελληνικά και ενδέχεται να μην αντιστοιχεί πλήρως στο πρωτότυπο. Ελπίζουμε ότι θα σας βοηθήσει να προγραμματίσετε το ταξίδι σας. Να εμφανίζονται μηχανικές μεταφράσεις; ΝαιΌχιTracie H1Η κριτική γράφτηκε 15 Απριλίου 2017 Μας αρέσει αυτό το εστιατόριοΠώς ήταν αυτή η μετάφραση;Ευχαριστούμε για την υποβολή της διόρθωσης. Εξετάζουμε την πρότασή σας. Βαθμολογήστε την Καλή OK Κακή Βελτίωση μετάφρασης Σας ευχαριστούμε για τη βαθμολογία σας\nΑυτή η κριτική μεταφράστηκε μηχανικά από τα Αγγλικά Τι είναι αυτό; Με σκοπό την καλύτερη ενημέρωσή σας από τον μεγαλύτερο δυνατό αριθμό ταξιδιωτών, αυτή η κριτική μεταφράστηκε αυτόματα στα ελληνικά και ενδέχεται να μην αντιστοιχεί πλήρως στο πρωτότυπο. Ελπίζουμε ότι θα σας βοηθήσει να προγραμματίσετε το ταξίδι σας. Να εμφανίζονται μηχανικές μεταφράσεις; ΝαιΌχιKaren DMcDonough, Τζόρτζια19951Η κριτική γράφτηκε 15 Απριλίου 2017 Ειδική SpiceΠερισσότεραΠώς ήταν αυτή η μετάφραση;Ευχαριστούμε για την υποβολή της διόρθωσης. Εξετάζουμε την πρότασή σας. Βαθμολογήστε την Καλή OK Κακή Βελτίωση μετάφρασης Σας ευχαριστούμε για τη βαθμολογία σας\nΑυτή η κριτική μεταφράστηκε μηχανικά από τα Αγγλικά Τι είναι αυτό; Με σκοπό την καλύτερη ενημέρωσή σας από τον μεγαλύτερο δυνατό αριθμό ταξιδιωτών, αυτή η κριτική μεταφράστηκε αυτόματα στα ελληνικά και ενδέχεται να μην αντιστοιχεί πλήρως στο πρωτότυπο. Ελπίζουμε ότι θα σας βοηθήσει να προγραμματίσετε το ταξίδι σας. Να εμφανίζονται μηχανικές μεταφράσεις; ΝαιΌχιAl C2Η κριτική γράφτηκε 25 Μαρτίου 2017 μέσω κινητής συσκευής Μεγάλο μέρος της περιοχήςΠώς ήταν αυτή η μετάφραση;Ευχαριστούμε για την υποβολή της διόρθωσης. Εξετάζουμε την πρότασή σας. Βαθμολογήστε την Καλή OK Κακή Βελτίωση μετάφρασης Σας ευχαριστούμε για τη βαθμολογία σας\nΑυτή η κριτική μεταφράστηκε μηχανικά από τα Αγγλικά Τι είναι αυτό; Με σκοπό την καλύτερη ενημέρωσή σας από τον μεγαλύτερο δυνατό αριθμό ταξιδιωτών, αυτή η κριτική μεταφράστηκε αυτόματα στα ελληνικά και ενδέχεται να μην αντιστοιχεί πλήρως στο πρωτότυπο. Ελπίζουμε ότι θα σας βοηθήσει να προγραμματίσετε το ταξίδι σας. Να εμφανίζονται μηχανικές μεταφράσεις; ΝαιΌχιAndi HΑτλάντα, Τζόρτζια2817Η κριτική γράφτηκε 15 Φεβρουαρίου 2017 Εξεπλάγην ευχάριστα!ΠερισσότεραΠώς ήταν αυτή η μετάφραση;Ευχαριστούμε για την υποβολή της διόρθωσης. Εξετάζουμε την πρότασή σας. Βαθμολογήστε την Καλή OK Κακή Βελτίωση μετάφρασης Σας ευχαριστούμε για τη βαθμολογία σας\nΑυτή η κριτική μεταφράστηκε μηχανικά από τα Αγγλικά Τι είναι αυτό; Με σκοπό την καλύτερη ενημέρωσή σας από τον μεγαλύτερο δυνατό αριθμό ταξιδιωτών, αυτή η κριτική μεταφράστηκε αυτόματα στα ελληνικά και ενδέχεται να μην αντιστοιχεί πλήρως στο πρωτότυπο. Ελπίζουμε ότι θα σας βοηθήσει να προγραμματίσετε το ταξίδι σας. Να εμφανίζονται μηχανικές μεταφράσεις; ΝαιΌχιmrmine224Η κριτική γράφτηκε 17 Ιανουαρίου 2017 μέσω κινητής συσκευής Πάντα καλή εξυπηρέτησηΠερισσότεραΠώς ήταν αυτή η μετάφραση;Ευχαριστούμε για την υποβολή της διόρθωσης. Εξετάζουμε την πρότασή σας. Βαθμολογήστε την Καλή OK Κακή Βελτίωση μετάφρασης Σας ευχαριστούμε για τη βαθμολογία σας\nΑυτή η κριτική μεταφράστηκε μηχανικά από τα Αγγλικά Τι είναι αυτό; Με σκοπό την καλύτερη ενημέρωσή σας από τον μεγαλύτερο δυνατό αριθμό ταξιδιωτών, αυτή η κριτική μεταφράστηκε αυτόματα στα ελληνικά και ενδέχεται να μην αντιστοιχεί πλήρως στο πρωτότυπο. Ελπίζουμε ότι θα σας βοηθήσει να προγραμματίσετε το ταξίδι σας. Να εμφανίζονται μηχανικές μεταφράσεις; ΝαιΌχιdcp7451Social Circle, Τζόρτζια5012Η κριτική γράφτηκε 4 Ιανουαρίου 2017 Κομψή Κουζίνα ΚατζούνΠερισσότεραΠώς ήταν αυτή η μετάφραση;Ευχαριστούμε για την υποβολή της διόρθωσης. Εξετάζουμε την πρότασή σας. Βαθμολογήστε την Καλή OK Κακή Βελτίωση μετάφρασης Σας ευχαριστούμε για τη βαθμολογία σας\nΕνημέρωση καταχώρισης… Στην περιοχή Κοντινά εστιατόριαMystic Grill478 κριτικές 0,09 χλμ μακριά Scoops213 κριτικές 0,09 χλμ μακριά Bradley's Real Pit Barbecue84 κριτικές 0,21 χλμ μακριά Your Pie59 κριτικές 0,17 χλμ μακριά Κοντινά αξιοθέαταVampire Stalkers/Mystic Falls Tours-Vampire Diaries/Originals Tours343 κριτικές 0,44 χλμ μακριά Turner lake33 κριτικές 1,61 χλμ μακριά Town Square Olive Oil & Balsamic Vinegar16 κριτικές 0,1 χλμ μακριά Covington Ghost Tours12 κριτικές 0,62 χλμ μακριά Ερωτήσεις & ΑπαντήσειςΛάβετε γρήγορα απαντήσεις από το προσωπικό του R L's Off The Square και από προηγούμενους επισκέπτες.Σημείωση: η ερώτησή σας θα δημοσιευθεί στη σελίδα Ερωτήσεις & Απαντήσεις.Οδηγίες δημοσίευσηςΥποβολήΕπαλήθευση: Βελτίωση αυτής της καταχώρισης\nΚαθίσματα, Με προσωπικό σερβιρίσματος, Σερβίρει αλκοόλ, Φαγητό σε πακέτο, Κρατήσεις, Διαθέσιμο πάρκινγκ, Πρόσβαση σε αναπηρική καρέκλα, Πλήρες μπαρ\n1113 Floyd St NE, Covington, GA 30014-2412 Τοποθεσία:


O Alec Baldwin σκότωσε γυναίκα στο σετ - Ατυχήματα και δυστυχήματα σε γυρίσματα ταινιών! | Simple News\nΜε αφορμή το δυστύχημα στη νέα ταινία του Alec Baldwin, θυμόμαστε το αιματοβαμμένο Hollywood πίσω από τις επιτυχημένες παραγωγές και τα blockbusters.\nΌλοι αγαπούν τον κινηματογράφο. Οι ταινίες έχουν τον τρόπο τους να σε ταξιδεύουν σε άλλες πραγματικότητες. Να σε κάνουν να ζεις ζωές που διαφορετικά ούτε που θα φανταζόσουν. Η διαδικασία μέχρι να φτάσει, όμως, στο τελικό αποτέλεσμα στο κοινό είναι μεγάλη, χρονοβόρα και πολλές φορές επίπονη.\nΗ ιστορία του κινηματογράφου, μπορεί να χαρακτηρίζεται από επιτυχίες και λάμψη, όμως, κατά μήκος της έχει βαφτεί με αίμα. Κυριολεκτικά. Οι απαιτήσεις των γυρισμάτων έχουν οδηγήσει πολλές φορές σε ατυχήματα, ακόμα και δυστυχήματα, παρά το ότι η προσθήκη των stuntmen στο «παιχνίδι» φιλοδοξεί να τα εξαλείψει, αφήνοντας στους ειδικούς του είδους τα πιο επικίνδυνα μέρη.\nΕνίοτε, δε χρειάζεται καν να υπάρχει επικίνδυνη σκηνή, αλλά λάθος προετοιμασία. Σήμερα, ο ηθοποιός Alec Baldwin σκότωσε τη Διευθύντρια Φωτογραφίας της νέας του ταινίας, Halyna Hutchins, ενώ τραυμάτισε τον σκηνοθέτη Joel Souz. Με αφορμή αυτό το δυστυχές περιστατικό, θυμόμαστε άλλα ατυχήματα / δυστυχήματα που έχουν συμβεί ανά τα χρόνια.\nΤραυματισμοί και θανάτοι σε γυρίσματα ταινιών\n#1 The Crow (1994)\nΠρόκειται ίσως για την πιο γνωστή ιστορία δυστυχήματος σε ταινία και βασικός λόγος αυτού είναι ότι το θύμα ήταν ο γιος του Bruce Lee, Brandon Lee. Μέσα στην ταινία, υπάρχει μία σκηνή όπου ο χαρακτήρας του Lee δέχεται σφαίρα. Κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων, ωστόσο, φαίνεται πως το όπλο δεν είχε καθαριστεί σωστά, έχοντας ως αποτέλεσμα ο Michael Masse να τοποθετήσει ένα θραύσμα στο στήθος του Lee. Ο ηθοποιός πέθανε από αιμορραγία στο νοσοκομείο.\n#2 The Twilight Zone (1983)\nΗ Ζώνη του Λυκόφωτος είναι σίγουρα ένα από τα πιο εικονικά concept στην ιστορία του κινηματογράφου. Ξεκίνησε από σειρά και το 1983 μεταφέρθηκε στη μεγάλη οθόνη σε κεφάλαια από τον Stephen Speielberg, τον John Landis, τον George Miller και τον Joe Dante. Όταν, όμως, έφτασε η ώρα να γυριστεί το κεφάλαιο του Landis, συνέβη κάτι τραγικό. Το ελικόπτερο που κυνηγούσε τον χαρακτήρα του Vic Morrow και δύο παιδιά χτυπήθηκε από μία έκρηξη που έγινε κοντά προκάλεσε ζημιά στον ουραίο ρότορα, με αποτέλεσμα να το ρίξει στο έδαφος. Ο ηθοποιός και τα δύο παιδιά που κρατούσε σκοτώθηκαν ακαριαία.\n#3 Rambo: First Blood Part II (1985)\nΟ Cliff Wenger Jr. ήταν ο άνθρωπος που είχε προσληφθεί να ασχοληθεί με το τεχνικό κομμάτι των ειδικών εφέ της ταινίας. Σε μία σκηνή, έπρεπε να τοποθετήσει πολλά εκρηκτικά και κατέληξε να πεθάνει. Δεν είναι, όμως, σίγουρο αν πέθανε από κάποια πρόωρη έκρηξη ή από την πτώση του σε έναν καταρράκτη κοντά στο σημείο. Όποιο από τα δύο σενάρια και να ισχύει, το αποτέλεσμα είναι το ίδιο.\n#4 Transformers: Dark Of The Moon (2011)\nΣε μία κατάληψη του κόσμου από ρομπότ, δύσκολα μπορούν να πάνε καλά τα πράγματα από άποψη απαιτήσεων. Στην ταινία Transformers: Dark Of The Moon, ένα ατσάλινο καλώδιο που κρατούσε ένα αυτοκίνητο ξαφνικά έσπασε και χτύπησε μία extra. Η Gabriela Cedillo καθόταν μέσα σε ένα αυτοκίνητο, όταν το καλώδιο έσπασε το παρμπρίζ και της προκάλεσε πολλαπλά χτυπήματα στο πρόσωπο που οδήγησαν σε μόνιμη εγκεφαλική βλάβη. Η ζωή της άλλαξε ριζικά μετά το ατύχημα.\n#5 Top Gun (1986)\nΗ ταινία Top Gun θα ήταν το τελευταίο πρότζεκτ του stunt πιλότου Art Scholl. Η δουλειά του ως stuntman και στην αεροφωτογραφία έχαιρε θαυμασμού και σεβασμού για χρόνια με παραγωγές, όπως Iron Eagle και Indiana Jones and the Temple of Doom και θα έκλεινε το 1986 με το διαχρονικό σήμερα δημιούργημα του Tony Scott. Τελικά, στα γυρίσματα της ταινίας δεν μπόρεσε να κρατήσει υψόμετρο την ώρα ενός ελιγμού επίπεδης περιστροφής, με αποτέλεσμα το αεροπλάνο να πέσει στη θάλασσα. Λέγεται ότι τα τελευταία του λόγια ήταν «Έχω πρόβλημα. Έχω πραγματικό πρόβλημα».\n#6 First Blood, Rocky IV, The Expendables – Stallone\nΟ Sylvester Stallone παθαίνει συχνά ατυχήματα σε ταινίες, κάτι που δεν παραξενεύει, ωστόσο, αν το καλοσκεφτείς, καθώς τα concept στα οποία συμμετέχει περιλαμβάνουν πολλή περιπέτεια, άρα και αυξημένο κίνδυνο. Κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων του First Blood, ο Stallone έσπασε τα πλευρά του, ενώ στο Rocky IV δέχτηκε τόσο δυνατή γροθιά στο στήθος από τον Doplh Lundgren που πρήστηκε η καρδιά του και έμεινε στο νοσοκομείο για μία εβδομάδα με κίνδυνο για τη ζωή του. Στους, δε, Expendables έσπασε τη μέση του στα χέρια του Steve «Stone Cold» Austin και κατέληξε να τοποθετήσει μεταλλικό δίσκο στη σπονδυλική του στήλη.\n#7 The Dark Knight (2008)\nΜήνες πριν τον τραγικό θάνατο του Heath Ledger από υπερβολική δόση ναρκωτικών, ο stuntman Conway Wickliffe έκανε πρόβα σε μία σκηνή. Βρισκόταν σε ένα stunt car και έγερνε έξω από το παράθυρο για να δουν πώς θα καταγραφεί το τελικό. Ο οδηγός του αυτοκινήτου δεν έκανε σωστά τη στροφή και τράκαραν πάνω σε ένα δέντρο. Εκείνος σώθηκε χωρίς τραυματισμούς, αλλά ο Wickliffe χτύπησε στο κεφάλι και πέθανε εκεί.\n#8 Resident Evil: The Final Chapter (2016)\nΓια τις σκηνές της διάσημης ταινίας του franchise, η Milla Jovovich είχε μία stunt double που αναλάμβανε τις πιο επικίνδυνες απαιτήσεις, την Olivia Jackson. Καθώς γύριζε μία σκηνή πάνω σε μοτοσικλέτα, ένα μεταλλικό χέρι κάμερας δεν έφυγε από μπροστά της όπως θα έπρεπε, έπεσε πάνω του με μεγάλη ταχύτητα και τραυματίζοντας τόσο σοβαρά το χέρι της που έπρεπε να ακρωτηριαστεί. Στα ίδια γυρίσματα, πέθανε ένα μέλος του συνεργείου, ο Ricardo Cornelius, όταν ένα αυτοκίνητο γλίστρησε από μία πλατφόρμα, έπεσε πάνω του και τον κάρφωσε σε έναν τοίχο.\nPrevious Red Notice: To trailer μόλις βγήκε και είναι γεμάτο περιπέτεια και πολύ… γέλιο (video)\nNext Τα 4 ζώδια που λένε ψέματα και δεν μπορείς να εμπιστευτείς


Emma Cushman: Η Αμερικανίδα που έσωσε χιλιάδες παιδιά από τις Γενοκτονίες, τα έφερε και τα μεγάλωσε στην Κόρινθο-φωτο - PROTINEWS\nEmma Cushman: Η Αμερικανίδα που έσωσε χιλιάδες παιδιά από τις Γενοκτονίες, τα έφερε και τα μεγάλωσε στην Κόρινθο-φωτο\nΗ άγνωστη ιστορία της νοσοκόμας που ίδρυσε το προσφυγικό Ορφανοτροφείο Κορίνθου – Απάλλαξε την πόλη από την ελονοσία και έφτιαξε Σανατόριο – Σε ποιο χωριό της Κορινθίας είχε τη φάρμα της.\nΣαν σήμερα το 1919 ο Κεμάλ αποβιβάζεται στη Σαμψούντα του Πόντου, αρχίζοντας τον τουρκικό πόλεμο της ανεξαρτησίας. Χιλιάδες ελληνικές ποντιακές οικογένειες εκτοπίζονται και εξοντώνονται. Χιλιάδες ελληνόπουλα σκοτώνονται ή μένουν ορφανά. Μέσα σ’ αυτή την λαίλαπα μια Αμερικανίδα νοσοκόμα η Emma Cushman μαζεύει όσα περισσότερα ορφανά κάτω από τις φτερούγες του ιδρύματος Near East Relief σε Ορφανοτροφείο στην Κωνσταντινούπολη και εν συνεχεία στην Κόρινθο.\nΞεκινά το Συν-Εργασία – Τι πρέπει να γνωρίζουν επιχειρηματίες και εργαζόμενοι


5 συμπτώματα που σας έχουν κάνει Shadowbann στο Tinder - Ραντεβού ζαλισμός\nJune 15,2022 Ιστολόγιο\n5 συμπτώματα που σας έχουν κάνει Shadowbann στο Tinder\nΤι είναι ένα Tinder shadowban\nΠώς λειτουργεί ένα Tinder shadowban;\nΔοκιμάστε αν σας έχουν κάνει shadowban\nΠαίρνετε σημαντικά λιγότερους αγώνες\nΟι αντιστοιχίσεις σας δεν στέλνουν μηνύματα\nΣας έχει δοθεί μια προειδοποίηση για ανάρμοστη συμπεριφορά\nΈχετε διαγράψει και δημιουργήσει ξανά τον λογαριασμό σας με τον ίδιο αριθμό τηλεφώνου ή Facebook\nΈχετε το Tinder Gold και βλέπετε ότι σχεδόν κανείς δεν εμφανίζεται στη λειτουργία "Σε αρέσει".\nΓιατί το Tinder κάνει shadowban κάποιον\nΠώς να συνέλθετε από ένα shadowban\nΤα βήματα για μια επιτυχημένη επαναφορά του Tinder (Καταργεί τα shadowbans και τα κανονικά bans)\nΒήμα #1: Διαγράψτε το Tinder\nΒήμα #2: Καθαρίστε το Zuck\nΒήμα #3: SIM\nΒήμα #4: Δημιουργήστε έναν νέο λογαριασμό Google ή Apple ID\nΒήμα #5: Κατεβάστε ξανά το Tinder\nΒήμα #6: Ρυθμίστε τον νέο σας λογαριασμό Tinder\nΛαμβάνετε λιγότερους αγώνες από αυτούς που θα έπρεπε;Ή σχεδόν κανένας αγώνας;\nΔεν θέλω να σε τρομάξω…\n…Αλλά μπορεί να τιμωρηθείτε με το Tinder shadowban.\nΣε αυτό το άρθρο, θα σας πω τι είναι το shadowban, πώς λειτουργεί καιπώς να απαλλαγούμε από αυτό.\nΟ Shadowban εξήγησε με 45 λέξεις\nΗ #1 αιτία ενός Tinder Shadowban (το έκανα όλη την ώρα)\nΤα 5 συμπτώματα ενός Tinder Shadowban\nΠώς να ελέγξετε αν σας έχουν κάνει shadowban\nΟ λόγος ΓΙΑΤΙ σας απαγόρευσαν\nΗ λύση: πώς να αφαιρέσετε το shadowban σας (οδηγός βήμα προς βήμα)\nΈνα δωρεάν δώρο\nΈνα Tinder Shadowban συμβαίνει όταν κάποιος παραβαίνει τις οδηγίες της κοινότητας του Tinder.Ένας χρήστης που έχει αποκλειστεί από τη σκιά μπορεί ακόμα να έχει πρόσβαση στην εφαρμογή και όλα θα φαίνονται φυσιολογικά.Όμως ισχύει το αντίθετο.Οι άλλοι χρήστες δεν θα βλέπουν το προφίλ σας, γεγονός που καθιστά σχεδόν αδύνατη τη λήψη αγώνων.Διαβάστε παρακάτω για να ανακαλύψετε πώς να αφαιρέσετε το shadowban σας.\nΦανταστείτε ότι παίζετε το αγαπημένο σας παιχνίδι σκοποβολής.\nΜπορείς να τρέχεις, να βλέπεις όλους τους άλλους να παίζουν, να τους στοχεύεις, να τους πυροβολείς, αλλά οι σφαίρες σου δεν κάνουν τίποτα.Στην πραγματικότητα, οι άλλοι παίκτες δεν σας βλέπουν καν να τρέχετε γύρω από τον ίδιο χάρτη.\nΕίναι σαν να είσαι φάντασμα.\nΈτσι είναι ένα Tinder shadowban.\nΜπορείτε ακόμα να δείτε όλα τα προφίλ, μπορείτε ακόμη και να τα σύρετε, αλλά δεν μπορείτε να τα ταιριάξετε.Γιατί δεν σε βλέπουν.\nΤο shadowban είναι σαν μια κανονική απαγόρευση, αλλά εξακολουθείτε να έχετε πρόσβαση στην εφαρμογή και δεν γνωρίζετε ότι έχετε αποκλειστεί.Με μια κανονική απαγόρευση, είστε εντελώς αποκλεισμένοι.Με ένα shadowban κάποια λειτουργικότητα παραμένει, αλλά είναι πολύ περιορισμένη.\nΓια να είμαστε σίγουροι ότι έχετε αποκλειστεί από το shadowbann και ότι δεν έχετε απλώς ένα μη δημοφιλές προφίλ, πρέπει να εκτελέσουμε μια γρήγορη δοκιμή.\nΣτην επόμενη συμβουλή, θα σας κάνω μερικές ερωτήσεις για να μάθω αν σας έχει χτυπήσει κρυφά το banhammer.\nΑυτός είναι ο γρηγορότερος τρόπος για να καταλάβετε εάν έχετε αποκλειστεί από shadowban.\nΘα σας δώσω 5 συμπτώματα, και όσο περισσότερα αναγνωρίζετε, τόσο πιο πιθανό είναι να είστε shadowbanned.\nΊσως παίρνατε αρκετά παιχνίδια, αλλά τώρα σχεδόν κανένα.Ή ίσως είχατε μόνο μερικά αλλά τώρα απολύτως μηδενικά.\nΑν ξαφνικά σχεδόν κανένας από τους αντιστοιχισμένους σας δεν απαντήσει, είναι πολύ πιθανό να μην μπορούν πλέον να δουν τα κείμενά σας.\nΑν δείτε αυτό το κακό παιδί μια φορά, να είστε προσεκτικοί.\nΕάν το λάβετε μερικές φορές, πρόκειται να αποκλειστείτε.\nΛάβετε υπόψη ότι μπορείτε να τα λάβετε από την αναφορά.Μην εκνευρίζετε τους ανθρώπους.\nΑυτό είναι ΤΟΣΟ κλειδί.\nΗ επαναφορά του λογαριασμού σας στο Tinder ήταν η καλύτερη κίνηση κάθε φορά που κάτι δεν ήταν της αρεσκείας σας στο Tinder.\nΜια επαναφορά έλυσε όλα τα προβλήματά σας.Απλώς πατήστε το κουμπί και είστε έτοιμοι με ένα καθαρό σχιστόλιθο και ένα φρέσκο noob boost.\nΑυτές τις μέρες, το Tinder παρακολουθεί σχεδόν τα πάντα.Αν το Tinder δει το ίδιο τηλέφωνο ή λογαριασμό στο Facebook, θα σας τσακίσουν.\nΕάν έχετε Tinder Gold, τότε μπορείτε πάντα να δείτε πόσοι άνθρωποι σας έχουν αρέσει.\nΕάν ξαφνικά παρατηρήσετε ότι αυτός ο αριθμός παραμένει στάσιμος, μπορεί να έχετε πρόβλημα.\nΑυτό είναι το τεστ Tinder shadowban.\nΝιώθεις ότι σου συνέβη;Τότε είναι σημαντικό να γνωρίζετε ΓΙΑΤΙ σας το έκανε αυτό το Tinder.\nΕδώ είναι που αποκτά ενδιαφέρον.\nΤο Tinder θέλει να διατηρήσει το περιβάλλον του καθαρό, γι' αυτό απαγορεύουν όλους τους κακούς.\nΟι κακοί είναι όποιος παραβαίνει τις οδηγίες της κοινότητάς του.\nΑρκετά δίκαιο, σωστά;\nΓιατί όμως shadowban;!\nΜόνο εικασίες μπορεί κανείς, αλλά…\n…Κάθε λογαριασμός πληρωμών που αποκλειστεί από το Tinder, χάνεται.\nΟποιοσδήποτε λογαριασμός πληρωμών που εξακολουθεί να έχει πρόσβαση στην εφαρμογή και εξακολουθεί να ελπίζει να συναντήσει χαριτωμένα κορίτσια… έχει την ευκαιρία να παραμείνει στην εφαρμογή και να συνεχίσει να πληρώνει.\nΕίτε έτσι είτε αλλιώς, η γρήγορη και αποτελεσματική επαναφορά του Tinder ανήκει στο παρελθόν.\nΑντίο αγάπη μου.\nΩστόσο, υπάρχει μια σπίθα ελπίδας.Μπορείτε ακόμα να επαναφέρετε τον λογαριασμό σας στο Tinder, χρειάζεται απλώς περισσότερη προσπάθεια.\n(Ξέρω, η προσπάθεια είναι δυσοσμία, αλλά ένας άντρας πρέπει να κάνει ό,τι πρέπει να κάνει ένας άντρας.)\nΛοιπόν, πώς μπορείτε να απαλλαγείτε από αυτό το βρώμικο shadowban;\nΕντάξει φίλε, ας σε ξεμπλέξουμε.\nΥπάρχουν πολλοί τρόποι για να το κάνετε και όλοι διαφέρουν ανά συσκευή.Android εναντίον iPhone, πελάτης ιστού έναντι τηλεφώνου κ.λπ.\nΑλλά προτού φτάσουμε στις λεπτομέρειες, ας εξετάσουμε το σκεπτικό πίσω από τη διαδικασία.\nΑρχικά, πρέπει να αναρωτηθείτε:\n«Τι ξέρει το Tinder για μένα;»\nΕπειδή αν δημιουργήσετε έναν νέο λογαριασμό με πληροφορίες που συνδέονται με τον παλιό σας λογαριασμό, ο στρατός των ρομπότ του Tinder θα σας αναγνωρίσει και…\nΤΣΑΚΙΣΤΕ το προφίλ σας με το banhammer του.\nΕπομένως, ποιες πληροφορίες θα μπορούσαν ενδεχομένως να συνδέσουν τον νέο σας λογαριασμό με τον αποκλεισμένο λογαριασμό σας;\nΟ λογαριασμός σας Google/το Apple ID σας\nΟι φωτογραφίες σου\nΤα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (Spotify, Facebook, Instagram)\nΚαι αν αγοράσατε κάτι, τα στοιχεία της πιστωτικής σας κάρτας ή του Paypal\nΠρέπει να αντικαταστήσετε όλα τα παραπάνω στοιχεία.\nΑς εξηγήσουμε πώς, βήμα προς βήμα.\nΑνοίξτε το Tinder και μεταβείτε στις ρυθμίσεις.\nΚάντε κύλιση μέχρι κάτω και πατήστε «Διαγραφή λογαριασμού».\nΕπιβεβαιώστε κάνοντας κλικ στο γκρι κουμπί στο κάτω μέρος.\nΟ λογαριασμός σας είναι πλέον GONE-ZO.\nΤέλος, διαγράψτε την εφαρμογή από το τηλέφωνό σας.\nΑνοίξτε τον λογαριασμό Facebook που είναι συνδεδεμένος με το προφίλ σας.\nΚάντε κλικ στο βέλος που βλέπει προς τα κάτω και μεταβείτε στις "Ρυθμίσεις".\nΚοσκινίστε το μενού στα αριστερά και κάντε κλικ στο «Εφαρμογές και ιστότοποι».\nΑναζητήστε το εικονίδιο Tinder, επιλέξτε το πλαίσιο στο άκρο δεξιά και πατήστε «Κατάργηση».\nΑγοράστε μια νέα κάρτα SIM.\nΣτην ιδανική περίπτωση, το τηλέφωνό σας διαθέτει δύο υποδοχές SIM.\nΑν όχι, μην ανησυχείτε.\nΧρειάζεστε μόνο τη νέα κάρτα sim για να λάβετε έναν κωδικό από το Tinder που ενεργοποιεί τον λογαριασμό σας.\nΈτσι, αφού ενεργοποιήσετε τον λογαριασμό σας, μπορείτε να αντικαταστήσετε τη νέα κάρτα SIM με τη συνηθισμένη σας κάρτα.\nΠροσέξτε όμως να ΜΗΝ χάσετε την κάρτα SIM του Tinder.\nΤελικά, το Tinder θα σας ζητήσει να ελέγξετε εκ νέου την ταυτότητα του Tinder σας με έναν νέο κωδικό.\nΚρατήστε λοιπόν τη νέα σας SIM κάπου ασφαλή.\nΑυτό το βήμα είναι αρκετά αυτονόητο.\nΕάν χρειάζεστε βοήθεια, απλώς Google την ερώτησή σας.\nΠολλοί άνθρωποι πιθανότατα έχουν απαντήσει λεπτομερώς στην ερώτησή σας.\nΚατεβάστε το Tinder μόνο μέσω του λογαριασμού σας Google ή του Apple ID ΑΝ…\nΈχετε διαφορετική διεύθυνση IP.\nΑκούγεται πολύ τεχνικό;\nΧαλάρωσε, είναι εύκολο.\nΑπλώς περπατήστε μέχρι το δρομολογητή σας και αποσυνδέστε τον.\nΤώρα περιμένετε 30 έως 60 δευτερόλεπτα και συνδέστε ξανά το καλώδιο.\nPresto, έχετε μια νέα διεύθυνση IP.\nΜην νομίζετε ότι είστε ήδη στο ξεκάθαρο!\nΕάν δεν είστε προσεκτικοί, όλη η σκληρή δουλειά σας θα ήταν μάταιη.\nΟι φωτογραφίες και τα social media σας!\nΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙΤΕ να επαναχρησιμοποιήσετε καμία από τις παλιές σας φωτογραφίες ή τα παλιά σας μέσα κοινωνικής δικτύωσης.\nΣκοπεύετε να αγοράσετε Super Likes ή άλλες premium λειτουργίες;\nΧρησιμοποιήστε διαφορετικό τρόπο πληρωμής!\nΠάτησες πάνω από όλες τις νάρκες;\nΜόλις επαναφέρατε με επιτυχία το Tinder σας.\nΛάβετε υπόψη ότι θα νιώσετε εξαιρετικά δημοφιλείς στην αρχή επειδή το Tinder σας δίνει μια ώθηση noob που αυξάνει προσωρινά την έκθεσή σας.\nΑφού εξασθενίσει αυτό, θα ξέρετε πόσο δημοφιλές είναι το νέο σας προφίλ.\nΟρίστε, ξέρετε τι είναι το shadowban και πώς να απαλλαγείτε από αυτό το κακό.\nΕάν επαναφέρετε τον λογαριασμό σας στο Tinder, φροντίστε να μην κάνετε ξανά τα ίδια λάθη.Διαφορετικά, σύντομα θα αποκλείεστε ξανά στο Tinder.\nΜείνετε ασφαλείς και διασκεδάστε στην εφαρμογή!


Η Halsey γιόρτασε τα γενέθλιά της με το τραγούδι «929» – / ΕΝΘΕΤΟ /\nElsa 01/10/2020 Culture Club, ΜΟΥΣΙΚΗ,\nΗ Αμερικανίδα τραγουδίστρια κυκλοφόρησε ένα νέο μουσικό βίντεο για τον εορτασμό των 26ων γενεθλίων της στις 29 Σεπτεμβρίου. Η τραγουδίστρια έκανε ένα ταξίδι με αναμνήσεις του παρελθόντος επιλέγοντας στιγμιότυπα, που συγκεντρώθηκαν από τη συλλογή των οικογενειακών ταινιών στο σπίτι της και φωτογραφίες από την παιδική της ηλικία.\n«Γεννήθηκα πραγματικά στις 9:29 π.μ. στις 9/29» εξηγεί η Halsey στην αρχή του τραγουδιού. «Ποια είμαι; Είμαι σχεδόν 25 ετών, τραγουδά. Δεν μπορώ να θυμηθώ ούτε τα μισά χρόνια που έχω ζήσει».\nΤο αυτοβιογραφικό κομμάτι έχει πολλά μηνύματα που αφορούν τον εαυτό της, καθώς η Halsey κοιτάζει πίσω τα πρώτα 25 χρόνια της στον πλανήτη Γη


Μέγιστο κέρδος από τις συναλλαγές Forex & CFD\nH απόδοση των επενδύσεων στη Forex διαφέρει σε μεγάλο βαθμό ανάλογα με την εμπειρία, τον κίνδυνο, το στυλ των συναλλαγών, και την επιλογή των στρατηγικών από έναν έμπορο. Όπως αποδεικνύεται από τα στατιστικά στοιχεία των Master Traders της TeleTRADE (link της σελίδας με τα στατιστικά), αποδόσεις από 20% - 30% ανά μήνα δεν είναι ασυνήθιστες, ενώ οι πιο επιτυχημένοι λογαριασμοί έχουν δείξει αποδόσεις 80% - 100% ανά μήνα και παραπάνω. Οι υψηλότερες αποδόσεις, ωστόσο, συχνά συνδέονται με στρατηγικές διαπραγμάτευσης που αφορούν υψηλότερα επίπεδα κινδύνου για το ποσό των συναλλαγών\nΑυτή η διακύμανση εξαρτάται από τα διαφορετικά χαρακτηριστικά συναλλαγών του κάθε επενδυτή και από τις συνθήκες αγοράς που επικρατούν.\nΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΖΟΥΝ ΤΟ ΚΕΡΔΟΣ:\nΣυνθήκες της αγοράς\nΟι ισχυρές και καλά προβλέψιμες κινήσεις των τιμών συμβαίνουν με διαφορετική τακτικότητα. Αυτό οφείλεται στη:\nΣυχνότητα των ευνοϊκών συνθηκών.\nΥπάρχουν μέρες όπου δημιουργούνται αρκετές φορές μέσα στην ίδια ημέρα συνθήκες που ευνοούν την πραγματοποίηση κερδοφόρων συναλλαγών. Άλλες φορές, πιθανώς να χρειαστεί να περιμένετε μια ολόκληρη εβδομάδα για να προκύψουν μία ή δυο ευνοϊκές συνθήκες για συναλλαγές.\nΌγκος και ταχύτητα ανόδου και πτώσης των τιμών.\nΜια συναλλαγή που πραγματοποιείται την κατάλληλη στιγμή, στην καλύτερη τιμή και σε συμφωνία με όλους τους κανόνες διαχείρισης κινδύνου, μπορεί να αποφέρει $500 σε μια συγκεκριμένη κατάσταση αγοράς και $2,000 σε μία άλλη.\nΤο ποσό επένδυσης\nΤο κέρδος είναι στενά συνδεδεμένο με το ποσό επένδυσης. Εάν το ποσοστό κέρδους που επιτυγχάνεται είναι μικρό, είναι πιθανό ο επενδυτής να έχασε πολλές δυνητικά συμφέρουσες ευκαιρίες, γι’ αυτό είναι απαραίτητο να αναθεωρήσει τη στρατηγική του και να αξιοποιήσει πιο προσεκτικές τακτικές συναλλαγών.\nΤο επίπεδο κινδύνου της στρατηγικής συναλλαγών\nΟ προσδιορισμός επιπέδου αποδεκτού ρίσκου αποφέρει υψηλότερα κέρδη στους επενδυτές. Τέτοιοι περιορισμοί προστατεύουν τις επενδύσεις σας, καθώς λαμβάνουν υπόψη το ύψος της κατάθεσής σας και την προσωπική οικονομική σας κατάσταση.\nΠΟΣΑ ΧΡΗΜΑΤΑ ΒΓΑΖΟΥΝ ΟΙ ΕΠΕΝΔΥΤΕΣ;\nΟ καλύτερος τρόπος για να αντιληφθείτε πόσα μπορείτε να κερδίσετε στο Forex είναι να δείτε τα αποτελέσματα άλλων επενδυτών. Χάρη στην πλατφόρμα κοινωνικών συναλλαγών SyncTrading, μπορείτε να δείτε τα αποτελέσματα συναλλαγών των καλύτερων επενδυτών.\nΛΙΣΤΑ ΤΩΝ ΚΑΛΥΤΕΡΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ\nΚάντε κλικ εδώ για να μάθετε περισσότερα σχετικά με την πλατφόρμα SyncTrading και πως οι κοινωνικές συναλλαγές μπορούν να σας βοηθήσουν να κερδίσετε χρήματα, ακόμη και εάν είστε εντελώς αρχάριος!


Epson WorkForce Pro WF-C5710: Ο ιδανικός συνεργάτης - Biztech\nΗ νέα σειρά Epson WorkForce Pro WF-C5700 διαθέτει περισσότερες λειτουργίες από την προγενέστερη 5200 και απευθύνεται στο πολυάσχολο γραφείο με μικρό έως μεσαίο φόρτο εργασίας. Προσφέρει ποιοτικές και ταχύτατες εκτυπώσεις και σαρώσεις ακόμα και σε δύο όψεις, ενώ χάρη στα ειδικά υψηλής χωρητικότητας cartridges του συστήματος Ink Pack, εξασφαλίζεται συνεχής λειτουργία χωρίς ενοχλητικές διακοπές.\nΞεκινώντας να πούμε ότι ο 4-σε-1 (Print/Copy/Scan/Fax) Epson WorkForce Pro WF-C5710 που είχαμε στη διάθεσή μας τον προηγούμενο μήνα, όπως και όλη η σειρά, βασίζεται στην τεχνολογία PrecisionCore. Πρόκειται για τη τεχνολογία inkjet printing της Epson που ξεκίνησε αρχικά από τους εκτυπωτές large format και πλέον έχει περάσει και στις business συσκευές, εκτυπωτές και MFPs. Η συγκεκριμένη τεχνολογία εξασφαλίζει ταχύτητα και απαράμιλλη ποιότητα και ακρίβεια, καθώς, το ειδικό chip είναι σε θέση να παράγει πάνω από 40 εκατομμύρια μικροσκοπικές σταγόνες κάθε δευτερόλεπτο.\nΤο μοντέλο WF-C5710 διαθέτει συνδεσιμότητα Gigabit Ethernet, Wi-Fi και USB ενώ εκτυπώνει και σαρώνει σε δύο πλευρές. Επιπλέον, υποστηρίζει όλα τα πρωτόκολλα mobile printing (Email Print, iPrint Mobile App, Apple AirPrint, Kindle Fire και Google Cloud Print) μέσω του Epson Connect. Σε ότι αφορά τη σάρωση, υποστηρίζεται scan-to-PC, scan-to-cloud και δημιουργία προστατευμένων με κωδικό αρχείων PDF.\nΌλες οι ρυθμίσεις και λειτουργίες της συσκευής πραγματοποιούνται μέσω της ευκρινούς έγχρωμης οθόνης αφής 2,4 ιντσών, ο μπροστινός τροφοδότης χαρτιού χωρά 250 φύλλα Α4, ενώ υπάρχει κι ένας οπίσθιος τροφοδότης ο οποίος δέχεται 80 φύλλα. Εάν η χωρητικότητα δεν επαρκεί, διατίθεται προαιρετικά πρόσθετος τροφοδότης 500 φύλλων, ενώ στο πάνω μέρος υπάρχει και ADF (automatic document feeder) χωρητικότητας 50 φύλλων για εύκολες και μαζικές σαρώσεις δύο πλευρών ταυτόχρονα.\nΗ συσκευή υποστηρίζει μελάνια DURABrite ultra pigment, ενώ η πρόσβαση σε αυτά πραγματοποιείται πολύ εύκολα χάρη τα ειδικά συρτάρια που βρίσκονται στην πρόσοψη της συσκευής (τα οποία μάλιστα κλειδώνουν). Επιπλέον, το σύστημα Ink Pack εξασφαλίζει αλλαγή μελανιών σε δευτερόλεπτα, ενώ παράλληλα χάρη στα ειδικά πακέτα υψηλής και υπερυψηλής χωρητικότητας εξασφαλίζεται εκτύπωση 5.000 και 10.000 σελίδων αντίστοιχα (στο μαύρο χρώμα).\nΗ συσκευή διαθέτει μια εκτεταμένη γκάμα από λειτουργίες προστασίας, όπως λειτουργία PIN για παραλαβή εκτύπωσης, ενώ η πρόσβαση στο περιβάλλον του εκτυπωτή μέσω Web πραγματοποιείται μέσω SSL/TLS και IPsec.\nΣε γενικές γραμμές ο WorkForce Pro WF-C5710 είναι ένας σοβαρός και αξιόπιστος συνεργάτης που μπορεί να εξυπηρετήσει ένα γραφείο που απαιτεί ακρίβεια, ταχύτητα, ασφάλεια και ποιότητα. Μπορεί να αγοραστεί είτε μεμονωμένα, είτε στο πλαίσιο κάποιου συμβολαίου MPS, υποστηρίζοντας σχετικές λύσεις document & print management.\nΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΕΚΤΥΠΩΣΗΣ: PrecisionCore 4S 4-color inkjet\nΜΕΛΑΝΙ: DURABrite Ultra pigment (Cyan, Magenta, Yellow, Black)\nΜΕΓΙΣΤΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΚΤΥΠΩΣΗΣ: 4800 x 1200 dpi\nΤΑΧΥΤΗΤΑ ΕΚΤΥΠΩΣΗΣ: 24 ppm (μαύρο/χρώμα)\nΑΝΑΛΥΣΗ ΣΑΡΩΣΗΣ: 1200 x 2400 dpi\nΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΣΑΡΩΣΗΣ: Color flatbed / ADF 2 πλευρών\nΣΥΝΔΕΣΙΜΟΤΗΤΑ: Hi-Speed USB, 802.11 b/g/n, Ethernet 1000 Base-T/100 Base-TX/10 Base-T, Wi-Fi Direct\nMOBILE PRINTING: Epson Email Print, Epson iPrint Mobile App, Epson Remote Print, Apple AirPrint, Google Cloud Print, Fire OS\nΧΩΡΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΡΟΦΟΔΟΤΗ: 250 φύλλα εμπρός + 80 φύλλα πίσω\nΠροαιρετικός τροφοδότης: 500 φύλλα\nΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΤΙΜΗ ΛΙΑΝΙΚΗΣ: € 319\nEpson HellasEpson WorkForce Pro WF-C5710review